ZINDABA ZAKHO MNGOMA: INGONYULUKA ... - UZSpace Home

lobungoma lulutbutbukisile ulimi IwesiZulu. Maningi amagama asetshenziswa izangoma anotbisa ulimi Iwetbu. Indlela izangoma ezibiza ngayo imitbi eziyisebenzisayo yiyo kanye eyenza ulimi IwesiZulu lunotbe. Kwazona izangoma zinamagama ezibizwa ngawo njengalawa; amakhosi: omangotbobane, abanamanga, ondlela-zinuka-umswani kanye nelithi uhlanya. Wonke la magama anomthelela ekuthutbukiseni nasekunoniseni ulimi IwesiZulu. Zikhona nezaga ezisondelene nenkulumo yezangoma. Izaga zilima indima ebanzi ekunothiseni ulimi Iwetbu. Lobu ubuciko obukhulu benkulumo engaguqukiyo, izaga zihlala ziyilokho eziyikho noma ngabe yisiphi isikhathi ezisetshenziswa ngaso. Izangoma uma zikhuluma ngezaga, umuntu ongasazi kahle isiZulu angadideka angaqondi ukuthi basho ukutbini, njengokuthi nje "Awumbiwa ndawonye." Lokhu kusho ukuthi bangaba izangoma bonke basebenzise imithi kodwa yilowo nalowo unendlela yakhe awutbaka ngawo umuthi wakhe, kanjalo futhi indawo nezindlela abawutbola ngazo azifani. lzisho ziningi ezivela olimini lobungoma. Ukubhoboka kusho izinto eziningi, kanjalo futbi nasezangomeni liyasetshenziswa leli gama uma sekufike isikhathi lapho idlozi elibhoboka khona. Isisho esiphathelene nokubhula sisebenza ngezindlela eziningi kodwa izangoma zona uma zikhuluma ngokubhula, zisho ukucacisa umhlahlo noma umbhulo kulabo abadinga usizo lokubhulelwa. Imvunulo yezangoma namathwasa yimvunulo yekhethelo neluphawu lokukhombisa ukutbi lona isangoma noma ithwasa. Phakathi kwemvunulo yezangoma namathwasa sibheka iminqwambo yezikhumba zezimbuzi, ishoba lenkonkoni, imifece, imiyeko ephothwe ngobuhlalu obumhlophe nobubomvu kanjalo nezinyongo kanye nezinye ezifutbwa zichonywe ekhanda lesangoma nethwasa. It6

eyenza ithwasa nesangoma sihluke kakhulu komunye umuntu ngoba akekho umuntu ongasukela imvunulo yezangoma ahlobe ngayo ngoba akasiso isangoma noma ithwasa, akangeniwe umoya wedlozi njengesangoma nethwasa. 117