บทที่ 4 - หน่วยตรวจสอบภายใน สพฐ.

audit.obec.go.th

บทที่ 4 - หน่วยตรวจสอบภายใน สพฐ.




บทที่ 4

การดําเนนงานตรวจสอบ

การดําเนินการตรวจสอบโดยทั่วไปมีขั้นตอนการปฏิบัติงานแบ่งเป็น

4 ขั้นตอนดังนี

1. การวางแผนการตรวจสอบ

2. การปฏิบัติงานตรวจสอบ

3. การรายงานผลการตรวจสอบ

4. การติดตามผลการตรวจสอบ

การวางแผนการตรวจสอบ

การวางแผนการตรวจสอบที ่ดีและมีระบบจะทําให้การปฏิบัติงาน

ตรวจสอบเป็นไปตามวัตถุประสงค์ภายในระยะเวลา งบประมาณ และอัตรากําลัง

ที ่กําหนด สาระสําคัญในขั้นตอนการวางแผนการตรวจสอบมีดังนี

1. การสํารวจข้อมูลเบื ้องต้น

2. การกําหนดเรื ่องที ่ต้องการตรวจสอบ

3. การกําหนดวัตถุประสงค์การตรวจสอบ

4. การจัดทําแผนการตรวจสอบ (Audit Plan)

4.1 แผนการตรวจสอบระยะยาว

4.2 แผนการตรวจสอบประจําปี

5. การเสนอขออนุมัติแผนการตรวจสอบ

6. ประโยชน์ของการวางแผนการตรวจสอบ

7. การจัดทําแนวทางการปฏิบัติงานตรวจสอบ (Audit Program)

7.1 ขั้นตอนการจัดทําแนวทางการปฏิบัติงานตรวจสอบ

7.2 ประโยชน์ของแนวทางการปฏิบัติงานตรวจสอบ




52

1. การสํารวจข้อมูลเบื้องต้น

การสํารวจข้อมูลเบื ้องต้น เป็นการหาข้อมูลเพื ่อการพิจารณาและ

ตัดสินใจในการที ่จะคัดเลือกเรื ่องที ่จะทําการตรวจสอบ โดยมีแหล่งข้อมูลที

สําคัญ คือ

1.1 แผนกลยุทธ์หรือแผนปฏิบัติ

ราชการ 4 ปี เพื ่อทราบวิสัยทัศน์ พันธกิจ

ของสํานักงานเขตพื ้นที ่การศึกษา กลยุทธ์

งาน/โครงการ และงบประมาณที ่สนับสนุน

กลยุทธ์ต่างๆ และทราบความเชื ่อมโยงของ

การปฏิบัติงานระหว่างสํานักงานคณะกรรมการ

การศึกษาขั้นพื ้นฐาน กับสํานักงานเขตพื ้นที

การศึกษาและสถานศึกษา

1.2 แผนปฏิบัติราชการประจําปี เพื ่อทราบถึงแผนงาน งาน/โครงการ

กิจกรรม วัตถุประสงค์ เปาหมาย ้ ผู้รับผิดชอบ และงบประมาณที ่ใช้ในการ

ดําเนินงานที ่ส่งผลต่อความสําเร็จของหน่วยงาน

1.3 นโยบายของผู้บริหาร เพื ่อทราบจุดเน้นการปฏิบัติงานของผู้บริหาร

1.4 รายงานทางการเงิน เพื ่อทราบผลการดําเนินงานการเงินการบัญชี

และฐานะทางการเงินของหน่วยงาน

1.5 รายงานผลการดําเนินงานตามแผนปฏิบัติราชการประจําปี เพื ่อ

ทราบผลการดําเนินงานตามแผนปฏิบัติราชการในปีที ่ผ่านมา

1.6 รายงานผลการตรวจสอบของสํานักงานการตรวจเงินแผ่นดิน

รายงานผลการตรวจสอบ และรายงานการประเมินผลการควบคุมภายใน

ของหน่วยตรวจสอบภายใน สํานักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื ้นฐาน

เพื ่อทราบข้อสังเกต และประเด็นที ่เป็นความเสี ่ยงของหน่วยงาน

1.7 รายงานผลการตรวจสอบภายในและการประเมินผลการควบคุม

ภายในของหน่วยตรวจสอบภายใน สํานักงานเขตพื ้นที ่การศึกษา



53

1.8 แผนการตรวจสอบภายในประจําปี เพื ่อทราบความถี ่ในการ

ตรวจสอบ และหน่วยรับตรวจ

1.9 มติคณะรัฐมนตรีต่างๆ ที ่เกี ่ยวข้อง

2. การกําหนดเรื่องที่ต้องการตรวจสอบ

เมื ่อได้ข้อมูลต่างๆแล้ว นําข้อมูลเหล่านั้นมาพิจารณาและประเมิน

ความเสี ่ยงเพื ่อกําหนดเรื ่องสําหรับดําเนินการตรวจสอบ โดยมีหลักในการ

พิจารณาดังนี

2.1 เป็นงาน/โครงการ ที ่อยู ่ในความสนใจของสาธารณชน หรือ

ผู้บริหาร

2.2 เป็นเรื ่องที ่มีความเสี ่ยงสูง

ตัวอยาง ่ เรื ่องที ่มีความเสี ่ยงสูง เช่น

- เป็นหน่วยงานที ่ไม่เคยได้รับการตรวจสอบมาเป็นระยะเวลานาน

- มีการเปลี ่ยนแปลงผู้บริหาร หรือเจ้าหน้าที ่ที ่รับผิดชอบงานการเงิน บัญชี พัสดุ

- ได้รับการร้องเรียนที ่น่าเชื ่อถือ

- รายงานผลการตรวจสอบในปีที ่ผ่านๆ มา หรือรายงานผลการตรวจสอบของ

สํานักงานการตรวจเงินแผ่นดินชี ้ให้เห็นว่า มีความเสี ่ยงสําคัญ

- เป็นหน่วยงานที ่มีเงินใช้จ่ายหมุนเวียนมาก

- เป็นโครงการที ่ได้รับงบประมาณสูง

- เป็นหน่วยงานที ่ได้รับผลกระทบโดยตรงจากการเปลี ่ยนแปลงระบบปฏิบัติงาน

หรือมีการแก้ไขกฎหมายที ่เกี ่ยวข้อง

2.3 เป็นนโยบายของผู้อํานวยการสํานักงานเขตพื ้นที ่การศึกษา

2.4 เป็นเรื ่องต้องดําเนินการตามมติคณะรัฐมนตรี เช่น การ

ตรวจสอบค่าใช้จ่ายสาธารณูปโภค เป็นต้น

2.5 กําหนดเรื ่องตรวจโดยการประสานแผน กับหน่วยตรวจสอบ

ภายใน สํานักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื ้นฐาน

00







54

3. การกําหนดวัตถุประสงค์การตรวจสอบ

เมื ่อผู้ตรวจสอบกําหนดเรื ่องที ่จะทําการตรวจสอบได้แล้ว ผู้ตรวจสอบ

จะทราบเหตุผลของการเลือกเรื ่องที ่ทําการตรวจสอบนั้นๆ ว่าเป็นเพราะเหตุใด

เช่น



ลําดับ เรื่องที่ต้องตรวจสอบ เหตุผลที่เลือก

1 สาธารณูปโภค มีมติคณะรัฐมนตรีกําหนดให้ต้องทํา

2 การกอสร้างของโรงเรียน เป็นเรื ่องที ่มีความเสี ่ยงสูงมาก

3 การเงนการบัญชีของ เป็นนโยบายของท่าน ผอ. สพท. ต้องการ

สพท.

ให้ช่วยตรวจว่าทําถูกต้องหรือไม่

4 โครงการคอมพวเตอร์เพื่อ เป็นนโยบายของท่าน ผอ. สพท. ต้องการ

การศึกษา

ให้ช่วยตรวจว่ามีปญหาหรือไม่

เรื ่องที ่จะตรวจและเหตุผลในการเลือกจะถูกนํามากําหนดเป็นวัตถุประสงค์

ของการตรวจสอบตามประเภทของการตรวจสอบนั้นๆ เช่น

เรื่อง สงที่ต้อ ิ่งการทราบ ประเภท

การตรวจ

การตรวจสอบ

คาสาธารณูปโภค

ถ้าต้องการทราบว่า

ดําเนินการตามมติ

คณะรัฐมนตรีหรือไม่

การตรวจสอบ

การปฏิบัติตาม

กฏระเบียบ

วัตถุประสงค์

ของการตรวจสอบ

1. เพื ่อทราบการ

ดําเนินการเป็นไปตาม

มติคณะรัฐมนตรีกําหนด

2. เพื ่อทราบปญหา

อุปสรรค

การตรวจสอบ

คาสาธารณูปโภค ่

ถ้าต้องการทราบว่า

การบริหารจัดการ

ของหน่วยงาน

เพื ่อให้ประหยัด

การตรวจสอบ

การดําเนินงาน

1. เพื ่อทราบการ

ดําเนินการบรรลุ

วัตถุประสงค์เปาหมาย

ที ่กําหนด






55

(ต่อ)

เรื่อง สงที่ต้อ ิ่งการทราบ ประเภท

การตรวจ

วัตถุประสงค์

ของการตรวจสอบ

2. เพื ่อทราบปญหา

อุปสรรค

4. การจัดทําแผนการตรวจสอบ (Audit Plan)

เมื ่อกําหนดเรื ่องและวัตถุประสงค์ของการตรวจสอบได้แล้ว ให้

จัดทําแผนการตรวจสอบ โดยกําหนดระยะเวลาให้สอดคล้องกับวัตถุประสงค์

เช่น การตรวจสอบเพื ่อทราบผลสัมฤทธิทางการศึกษา หรือผลลัพธ์ของ

โครงการ การตรวจสอบการเงินการบัญชีให้ครอบคลุมสถานศึกษาทั้งหมด

ในสังกัด อาจใช้ระยะเวลามากกว่า 1 ปีงบประมาณ ฯลฯ การจัดทําแผนก็

ต้องให้สอดคล้องกันด้วย นั่นคือ ต้องจัดทําทั้งแผนการตรวจสอบระยะยาว

และแผนการตรวจสอบประจําปี และต้องประมาณการทรัพยากร (งบประมาณ

และอัตรากําลัง) ที ่ใช้ในการตรวจสอบให้ครอบคลุมภารกิจทั้งหมดด้วย ทั้งนี

เพื ่อให้แผนการตรวจสอบเป็นแผนที ่สามารถนําไปใช้กําหนดทิศทางในการ

ปฏิบัติงาน และสามารถปฏิบัติงานให้บรรลุเปาหมายที ่กําหนดได้

4.1 แผนการตรวจสอบระยะยาว

สาระสําคัญที ่กําหนดในแผนการตรวจสอบระยะยาว คือ

(1) เรื ่องที ่ตรวจสอบ

(2) วัตถุประสงค์ของการตรวจสอบ

(3) หน่วยรับตรวจ ได้แก่ จํานวนหน่วยรับตรวจทั้งหมด และ

จํานวนหน่วยรับตรวจที ่ได้รับคัดเลือก (ถ้ามี)

(4) กําหนดเวลา และหรือความถี ่ที ่จะทําการตรวจสอบ (ตรวจสอบ

ปีงบประมาณใดและตรวจสอบจํานวนกี ่ครั้งจึงเหมาะสม)

(5) ทรัพยากรที ่ใช้ในการตรวจสอบ ได้แก่ อัตรากําลังที ่ใช้ใน

การตรวจสอบแต่ละเรื ่อง ประมาณการงบประมาณที ่ต้องใช้




56

4.2 แผนการตรวจสอบประจําปี

การจัดทําแผนการตรวจสอบประจําปี จัดทําโดยใช้ข้อมูลหลัก

จากแผนการตรวจสอบระยะยาวที ่กําหนดเรื ่องตรวจ และระยะเวลาในการ

ตรวจสอบเป็นรายปีไว้แล้ว ว่าปีงบประมาณใด ดําเนินการตรวจสอบเรื ่อง

ใดบ้าง แล้วให้นําข้อมูลในปีงบประมาณนั้น มาจัดทําแผนการตรวจสอบ

ประจําปี

นอกจากข้อมูลในแผนการตรวจสอบระยะยาวแล้วให้พิจารณา

กําหนดเรื ่องที ่จะตรวจสอบประจําปีจากข้อมูลด้านอื ่นๆ ด้วย เช่น เรื ่องที ่อยู

ในความสนใจของสาธารณะชน เรื ่องที ่มีความเสี ่ยงสูง เรื ่องที ่เป็นนโยบาย

ของผู้บริหาร เรื ่องที ่สั่งโดยมติคณะรัฐมนตรี เรื ่องที ่ต้องตรวจตามกฎหมาย

ระเบียบ ข้อบังคับ และเรื ่องที ่ได้รับคําร้องขอจากผู้รับตรวจ เป็นต้น

เมื ่อกําหนดเรื ่องที ่จะตรวจสอบประจําปีได้แล้วขั้นตอนต่อไป คือ

จัดลําดับความสําคัญของเรื ่องที ่จะทําการตรวจสอบว่า เรื ่องใดควรได้รับการ

ตรวจสอบก่อนหลัง หรือได้รับการตรวจสอบเมื ่อใด และควรพิจารณาเพิ่มเติม

ในเรื ่องต่อไปนี

เรื่องที่ควรพจารณาเพมเตม ิ ิ่ ิ

จํานวนผู้ตรวจสอบที ่จะดําเนินการตรวจสอบในแต่ละเรื ่อง

งบประมาณที ่ใช้ในการตรวจสอบแต่ละเรื ่อง

ระยะเวลาในการตรวจสอบแต่ละเรื ่อง

ข้อควรระวัง การกําหนดเวลาในการตรวจสอบแต่ละเรื ่องไม่ควร

กําหนดเวลาให้ซ้อนกัน เพราะจะทําให้การตรวจสอบและการรายงานผล

การตรวจสอบแต่ละเรื ่องไม่เป็นไปตามแผนที ่กําหนด


57

สาระสําคัญที่ควรกําหนด ในแผนการตรวจสอบประจําปี คือ

เรื ่องที ่ตรวจสอบ

วัตถุประสงค์ของการตรวจสอบ เช่น

(1) เพื ่อให้มั่นใจว่า การบัญชีถูกต้อง

(2) เพื ่อทราบประสิทธิภาพ และประสิทธิผลของโครงการ

(3) เพื ่อให้มั่นใจว่า การปฏิบัติงานถูกต้องตามระเบียบ …

(4) เพื ่อให้มั่นใจว่า ระบบการเบิกเงินมีการควบคุมที ่มีประสิทธิผล

หน่วยรับตรวจ

ระยะเวลาในการตรวจสอบ (เวลาเริ่มต้นและสิ ้นสุด)

ทีมงานหรือผู้รับผิดชอบในการตรวจสอบแต่ละเรื ่อง

งบประมาณที ่ใช้ในการตรวจสอบ โดยคํานวณแยกเป็นรายการ

ค่าตอบแทน ใช้สอยและวัสดุ

5. การเสนอขออนุมัตแผนการตรวจสอบ


แผนการตรวจสอบให้เสนอผู้อํานวยการสํานักงานเขตพื ้นที ่การศึกษา

เพื ่อพิจารณาและอนุมัติ โดยแผนการตรวจสอบประจําปีให้เสนอภายในเดือน

กันยายนของทุกปี และสําเนาแผนส่งให้สํานักงานคณะกรรมการการศึกษา

ขั้นพื ้นฐานทราบด้วย

การทบทวนแผนการตรวจสอบเพื ่อการเปลี ่ยนแปลงแผน ให้พิจารณา

จากปจจัยที ั ่มีผลกระทบสําคัญต่อหน่วยงาน เช่น การปรับกรอบโครงสร้าง

อัตรากําลังของหน่วยตรวจสอบภายใน และการเปลี ่ยนแปลงระบบงาน

สําคัญของหน่วยรับตรวจ เป็นต้น

กรณีมีการปรับเปลี ่ยนแผนการตรวจสอบประจําปีต้องได้รับความ

เห็นชอบและอนุมัติจากผู้อํานวยการสํานักงานเขตพื ้นที ่การศึกษาและสําเนา

แผนส่งให้สํานักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื ้นฐานทราบด้วย



58

6. ประโยชน์ของการวางแผนการตรวจสอบ

6.1 ทําให้กิจกรรมที ่มีความเสี ่ยงได้รับการตรวจสอบเพื ่อการปรับปรุง

แก้ไข

6.2 ช่วยให้ผู้ตรวจสอบมีแนวทางในการปฏิบัติงาน เพื ่อให้สามารถ

ปฏิบัติงานได้ครอบคลุมกิจกรรมการตรวจสอบทั้งหมดที ่มีภายในระยะเวลาที

กําหนดโดยบรรลุวัตถุประสงค์

6.3 เพื ่อให้ผู้อํานวยการสํานักงานเขตพื ้นที ่การศึกษาใช้เป็นเครื ่องมือ

ในการติดตามผลการปฏิบัติงานตรวจสอบภายใน

6.4 เพื ่อให้หัวหน้าหน่วยตรวจสอบภายในใช้เป็นเครื ่องมือในการ

มอบหมายงาน ควบคุมงาน และติดตามการปฏิบัติงานของผู้ตรวจสอบ

6.5 ใช้เป็นข้อมูลในการจัดทําแผนการตรวจสอบในครั้งต่อไป

6.6 ใช้ประโยชน์ในการจัดทํางบประมาณของหน่วยตรวจสอบภายใน

7. การจัดทําแนวทางการปฏบัตงาน ิ ิ ตรวจสอบ (Audit Program)

แนวทางการปฏิบัติงานตรวจสอบจัดเป็นเครื ่องมือที ่สําคัญสําหรับ

ผู้ตรวจสอบ ซึ ่งจะช่วยให้ผู้ตรวจสอบทราบว่า ในแต่ละเรื ่องที ่ตรวจสอบ

จะทําการตรวจสอบในประเด็นใด วัตถุประสงค์การตรวจสอบในแต่ละประเด็น

ขั้นตอนและวิธีการตรวจสอบ แหล่งข้อมูล และเครื ่องมือที ่ใช้ในการเก็บ

รวบรวมข้อมูล การกําหนดแนวทางการปฏิบัติงานตรวจสอบเป็นการลด

ความเสี ่ยงที ่อาจทําให้การตรวจสอบไม่บรรลุวัตถุประสงค์ และจะทําให้งาน

ของผู้ตรวจสอบมีประสิทธิภาพยิ่งขึ ้น ตัวอย่างแนวทางการปฏิบัติงาน

ตรวจสอบ ดังภาคผนวกที ่ 4

แนวทางการปฏิบัติงานจะจัดทําเมื ่อแผนการตรวจสอบประจําปีเสร็จ

เรียบร้อย และทราบแล้วว่าจะต้องดําเนินการตรวจสอบเรื ่องใดบ้าง ทุกเรื ่อง

ที ่กําหนดไว้ในแผนการตรวจสอบ ต้องมีแนวทางการปฏิบัติงานตรวจสอบ

ดังนั้นผู้ตรวจสอบต้องพิจารณาว่า เรื ่องที ่กําหนดในแผนการตรวจสอบ เรื ่องใด

ที ่มีแนวทางการปฏิบัติงานตรวจสอบอยู ่แล้ว เรื ่องใดที ่ยังไม่เคยจัดทํา เรื ่อง




59

7.1 ขั้นตอนการจัดทําแนวทางการปฏิบัติงานตรวจสอบ

(1) กําหนดประเด็นการตรวจสอบจากเรื ่องที ่จะทําการตรวจสอบ

แต่ละเรื ่อง ว่าต้องการตรวจสอบในประเด็นใดบ้าง การกําหนดประเด็นการ

ตรวจสอบจะกําหนดจากวัตถุประสงค์ของการตรวจสอบในเรื ่องนั้นๆ

ตัวอย่าง

การตรวจสอบการปฏบัตงานการเงนการบัญชี

ิ ิ ิ

วัตถุประสงค์การตรวจสอบ

1. เพื ่อให้มั่นใจว่า ระบบการปฏิบัติงานการเงินการบัญชีมีการ

ควบคุมที ่เพียงพอเหมาะสม

2. เพื ่อพิสูจน์ความมีอยู ่จริง ความมีตัวตนของสินทรัพย์ต่างๆ ว่า

มีอยู ่จริงครบถ้วน และถูกต้องตามที ่บันทึกบัญชี

วัตถุประสงค์ที่ 1 เพื ่อให้มั่นใจว่า ระบบการปฏิบัติงานการเงินการบัญชี

มีการควบคุมที ่เพียงพอเหมาะสม

การที ่วัตถุประสงค์ต้องการทราบเรื ่องของระบบ ประเด็นที ่กําหนด

ก็ต้องเป็นการตรวจสอบระบบด้วย โดยอาจกําหนดประเด็นใหญ่ตาม

ประเภทงาน และกําหนดประเด็นย่อยตามระบบการปฏิบัติงาน เช่น

ประเด็นใหญ่

การเงน

ประเด็นยอย

- ระบบการเบิกเงิน

- ระบบการรับจ่ายเงิน

- ระบบการนําส่งเงิน



60

ประเด็นใหญ่

การบัญชี

ประเด็นยอย ่

- การบันทึกบัญชี

- การจัดทํารายงานการเงิน

วัตถุประสงค์ที่ 2 เพื ่อพิสูจน์ความมีอยู ่จริง ความมีตัวตนของสินทรัพย์

ต่างๆ ว่ามีอยู ่จริงครบถ้วน และถูกต้องตามที ่บันทึกบัญชี

การที ่วัตถุประสงค์ต้องการพิสูจน์ความมีอยู ่จริงของสินทรัพย์

ประเด็นการตรวจสอบก็ต้องกําหนดให้ตรวจสอบสินทรัพย์ที ่มีสภาพคล่องสูง

และเสี ่ยงต่อการผิดพลาด สูญหาย เช่น

ประเด็นใหญ่

เงนสด ิ เงนฝาก ิ ธนาคาร

และเงนฝากคลัง

ประเด็นยอย ่

- เงินสด

- เงินฝากธนาคาร

- เงินฝากคลัง

เงนทดรองราชการ

ิ - เงินสด

- เงินฝากธนาคาร

- ลูกหนี ้เงินทดรองราชการ

- ใบสําคัญเงินทดรองราชการ

วัสดุ ครุภัณฑ์ - วัสดุ

- ครุภัณฑ์

(2) กําหนดวัตถุประสงค์การตรวจสอบในแต่ละประเด็นที ่จะ

ทําการตรวจสอบ ให้สอดคล้องกับแผนการตรวจสอบ

(3) กําหนดวัตถุประสงค์ย่อยในแต่ละประเด็นย่อยของการ

ตรวจสอบ ให้สอดคล้องกับวัตถุประสงค์การตรวจสอบตามประเด็นใหญ่

ตัวอยาง ่ ที่1 การกําหนดประเด็นและวัตถุประสงค์ย่อย เช่น

วัตถุประสงค์การตรวจสอบเพื ่อให้มั่นใจว่า ระบบการปฏิบัติงาน

การเงินการบัญชีมีการควบคุมที ่เพียงพอเหมาะสม ซึ ่งแบ่งเป็น 2 ประเด็นคือ



61

1. การเงิน

เพื ่อให้มั่นใจว่า ระบบการเงินมีการควบคุมเพียงพอเหมาะสม

2. การบัญชี

เพื ่อให้มั่นใจว่า ระบบบัญชีที ่จัดทําถูกต้องครบถ้วนตามมาตรฐาน

การบัญชีส่วนราชการ

การกําหนดประเด็นย่อยและวัตถุประสงค์มีรายละเอียดตามตาราง

ประเด็นใหญ่/

วัตถุประสงค์

การเงน

เพื ่อให้มั่นใจว่า

ระบบการเงินมีการ

ควบคุมเพียงพอ

เหมาะสม

ประเด็นยอย ่ วัตถุประสงค์ยอย ่

- ระบบการเบิกเงิน - เพื ่อให้มั่นใจว่า การเบิกเงินมีการ

ควบคุมเพียงพอเหมาะสม

- ระบบการรับจ่ายเงิน - เพื ่อให้มั่นใจว่า การรับจ่ายเงิน

มีการควบคุมเพียงพอเหมาะสม

- ระบบการนําส่งเงิน - เพื ่อให้มั่นใจว่า การนําส่ง/นําฝาก

เงินมีการควบคุมเพียงพอเหมาะสม

การบัญชี

เพื ่อให้มั่นใจว่า

ระบบบัญชีที ่จัดทํา

ถูกต้องครบถ้วน

ตามมาตรฐานการ

บัญชีส่วนราชการ

- การบันทึกบัญชี - เพื ่อให้มั่นใจว่า การบันทึกบัญชี

ครบถ้วนถูกต้องตามมาตรฐานการ

บัญชีส่วนราชการ

- การจัดทํารายงาน

การเงิน

-เพื ่อให้มั่นใจว่า รายงานทางการเงิน

ครบถ้วนถูกต้อง

ตัวอยาง ่ ที่ 2 การกําหนดประเด็นและวัตถุประสงค์ย่อย เช่น

วัตถุประสงค์การตรวจสอบเพื ่อพิสูจน์ความมีอยู ่จริง ความมีตัวตน

ของสินทรัพย์ต่างๆ ว่า มีอยู ่จริงครบถ้วน และถูกต้องตามที ่บันทึกบัญชี

การกําหนดประเด็นย่อยและวัตถุประสงค์ มีรายละเอียดตามตาราง






62

ประเด็นใหญ่/

วัตถุประสงค์

เงนสด เงนฝาก

ธนาคาร และเงน

ฝากคลัง

เพื ่อทราบว่า

เงินสด เงินฝาก

ธนาคาร และเงิน

ฝากคลังครบถ้วน

ถูกต้อง

เงนทดรองราชการ

เพื ่อทราบว่า

เงินทดรองราชการ

ครบถ้วนถูกต้อง

วัสดุ และครุภัณฑ์

เพื ่อทราบว่า พัสดุ

ครบถ้วนถูกต้อง

ประเด็นยอย ่ วัตถุประสงค์ยอย ่

- เงินสด

- เงินฝากธนาคาร

- เงินฝากคลัง

- เงินสด

- เงินฝากธนาคาร

- ลูกหนี ้เงินทดรอง

ราชการ

- ใบสําคัญเงินทดรอง

ราชการ

- วัสดุ

- ครุภัณฑ์

- เพื ่อทราบว่า เงินสดครบถ้วนถูกต้อง

- เพื ่อทราบว่า เงินฝากธนาคารครบถ้วน

ถูกต้อง

- เพื ่อทราบว่า เงินฝากคลังครบถ้วน

ถูกต้อง

- เพื ่อทราบว่า เงินสดครบถ้วนถูกต้อง

- เพื ่อทราบว่า เงินฝากธนาคารครบถ้วน

ถูกต้อง

- เพื ่อทราบว่า ลูกหนี ้เงินทดรองราชการ

ครบถ้วนถูกต้อง

- เพื ่อทราบว่า ใบสําคัญเงินทดรองราชการ

ครบถ้วนถูกต้อง

-เพื ่อทราบว่า วัสดุครบถ้วนถูกต้อง

-เพื ่อทราบว่า ครุภัณฑ์ครบถ้วนถูกต้อง

(4) กําหนดขอบเขตของงานที ่จะทําการตรวจสอบ เพื ่อกําหนด

ปริมาณงานและประเภทของข้อมูลที ่จะทําการตรวจสอบ เช่น การตรวจสอบ

เอกสารหลักฐานรับ - จ่าย ปริมาณรายการเอกสารหลักฐานรับ – จ่าย ที ่จะ

ตรวจ และจํานวนหรือระยะเวลาของเอกสารหลักฐานที ่จะตรวจสอบ

(5) กําหนดตัวชี ้วัดและเกณฑ์ของเรื ่องที ่ทําการตรวจสอบ ซึ ่ง

การกําหนดอาจแยกระหว่างตัวชี ้วัดและเกณฑ์ หรือกําหนดตัวชี ้วัดที ่ระบุ

เกณฑ์ไว้ด้วย อาจเป็นความสําเร็จของงาน/โครงการ หรือระเบียบ กฎหมาย

หรือแผน ซึ ่งการกําหนดต้องสอดคล้องกับวัตถุประสงค์ของการตรวจสอบ เช่น







63

ตัวอยาง ่ การกําหนดเกณฑ์และตัวชี ้วัด

ประเด็นยอย ่ /วัตถุประสงค์ เกณฑ์และตัวชี้วัด (Criteria)

ระบบการเบกเงน ิ จากคลัง

เพื ่อให้มั่นใจว่า การเบิกเงิน รายการที ่วางเบิกทั้งหมดตามรายงานการขอเบิกเงิน

มีการควบคุมเพียงพอเหมาะสม (ตามระบบGFMIS) มีต้นเรื ่องเบิกครบถ้วนถูกต้อง

และได้รับอนุมัติจากผู้มีอํานาจ

ระบบการรับจายเงน ิ จากคลัง

เพื ่อให้มั่นใจว่า การรับ 1. ไม่มีการจ่ายเงินขาด/เกินบัญชี

จ่ายเงินมีการควบคุมเพียงพอ 2. สามารถแยกรายละเอียดเงินสด และเงินฝาก

เหมาะสม

ธนาคารได้ว่า เป็นเงินประเภทใด รายการอะไร และ

เป็นของเจ้าหนี ้หรือผู้มีสิทธิรายใด

(6) กําหนดกิจกรรมการควบคุมของประเด็นที ่จะทําการ

ตรวจสอบว่าควรมีการควบคุมอย่างไรทั้งในส่วนที ่กําหนดโดยระเบียบและ

ทั้งที ่เป็นระบบการควบคุมภายใน เช่น

ประเด็นยอย ่ /

วัตถุประสงค์

ระบบการรับจายเงน

จากคลัง

เพื ่อให้มั่นใจว่า

การรับจ่ายเงินมีการ

ควบคุมเพียงพอ

เหมาะสม

เกณฑ์และตัวชี้วัด

(Criteria)

ไม่จ่ายเงินขาด/เกิน

บัญชี

กจกรรมการควบคุม


1. ควบคุมด้านรับ โดยตรวจสอบ

จํานวนเงินที ่รับจริงถูกต้องตรงกับ

รายงานการขอเบิก

2. ควบคุมด้านจาย ่ โดย

2.1 มีการตรวจสอบว่าได้รับเงินโอน

เข้าบัญชีแล้ว จึงเขียนเช็คสั่งจ่ายเงิน

2.2 มีการตรวจสอบจํานวนเงินที

เขียนเช็คสั่งจ่ายกับรายละเอียดการ

จ่ายเงินตามต้นเรื ่องเบิกถูกต้องตรงกัน





64

ประเด็นยอย ่ /

วัตถุประสงค์

(ต่อ)

เกณฑ์และตัวชี้วัด

(Criteria)

กจกรรมการควบคุม


2.3 สอบทานการเขียนเช็คถูกต้อง

โดยผู้บังคับบัญชาก่อนเสนอผู้บริหาร

เพื ่อลงนาม

(7) กําหนดวิธีการตรวจสอบ ตามวัตถุประสงค์และกิจกรรมการ

ควบคุมของประเด็นที ่จะทําการตรวจสอบ หากผู้ตรวจสอบทําการสํารวจ

ข้อมูลเบื ้องต้นของหน่วยรับตรวจก่อนการจัดทําแนวทางการปฏิบัติงาน

ตรวจสอบ ผู้ตรวจสอบจะสามารถกําหนดเทคนิคการตรวจสอบให้เหมาะสม

กับสภาพการปฏิบัติงานของหน่วยรับตรวจ เพื ่อให้ได้มาซึ ่งข้อมูลที ่เพียงพอ

แก่การสรุปผล ซึ ่งเทคนิคการตรวจสอบที ่ใช้ทั่วไป ได้แก่ การตรวจสอบ

เอกสารการตรวจสอบ การผ่านรายการ การตรวจทาน การสุ่มตัวอย่าง

การคํานวณ การตรวจนับ การยืนยันยอด การสอบถาม การสังเกต การ

สัมภาษณ์ แต่หากมิได้ทําการสํารวจข้อมูลเบื ้องต้นไว้ เช่น การตรวจสอบ

การเงินการบัญชีโรงเรียน ฯลฯ ผู้ตรวจสอบต้องตั้งสมมุติฐานเกี ่ยวกับระบบ

การปฏิบัติงานของหน่วยรับตรวจที ่คาดว่าจะพบ เนื ่องจากวิธีการตรวจสอบ

จะมีความแตกต่างกัน

ตัวอยาง ่

หากตั้งสมมุตฐานวา ่ การปฏิบัติงานการเงินการบัญชีของหน่วยรับตรวจ

ไม่เป็นปจจุบัน หรือบางแห่งไม่จัดทําบัญชี วิธีการตรวจสอบเพื ่อให้ได้มาซึ ่งข้อมูลที

เพียงพอที ่จะสามารถสรุปได้ว่า การเงินของหน่วยรับตรวจถูกต้องหรือไม่ ย่อม

ต้องมีเทคนิควิธีการที ่ยุ่งยากซับซ้อน และใช้ผู้ตรวจสอบที ่มีความเชี ่ยวชาญสูงกว่า

กรณีที ่หน่วยรับตรวจจัดทําบัญชีเป็นปจจุบัน ั

(8) แหล่งของข้อมูล ให้ระบุสถานที ่ หรือตัวบุคคลที ่จะหาเอกสาร

หรือให้ข้อมูลได้ รวมถึงระบุประเภทของเอกสารหลักฐานที ่จะใช้ในการ

ตรวจสอบด้วย


65

(9) กําหนดเครื ่องมือที ่ใช้ในการตรวจสอบให้เหมาะสมกับวิธีการ

ตรวจสอบ เช่น แบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์ กระดาษทําการบันทึกข้อมูล

และกระดาษทําการแบบต่างๆ เช่น ใบตรวจนับเงินสด กระดาษทําการ

รายละเอียดลูกหนี ้ กระดาษทําการวิเคราะห์ประเภทเงิน กระดาษทําการ

รายละเอียดเงินประกันสัญญา เป็นต้น

7.2 ประโยชน์ของแนวทางการปฏิบัติงานตรวจสอบ

(1) ช่วยลดความเสี ่ยงจากการตรวจสอบ เพื ่อให้การปฏิบัติงาน

ตรวจสอบบรรลุวัตถุประสงค์ที ่กําหนด

(2) เพื ่อเป็นมาตรฐานในการปฏิบัติงาน ลดระยะเวลาและเพิ่ม

ประสิทธิภาพในการตรวจสอบ

(3) เพื ่อใช้เป็นเครื ่องมือในการมอบหมายงานให้แก่ผู้ตรวจสอบ

และควบคุมคุณภาพงานตรวจสอบ

การปฏบัต ิ ิงานตรวจสอบ

การปฏิบัติงานตรวจสอบ มี 3 ขั้นตอน คือ

1. ก่อนเริ่มปฏิบัติงานตรวจ

2. การปฏิบัติงานตรวจภาคสนาม (Field Work)

3. การปฏิบัติงานหลังการตรวจภาคสนาม






66

1. กอนเรมปฏบัตงานตรวจ

่ ิ่ ิ ิ ก่อนการเข้าตรวจจริงในภาคสนาม จะต้องมี

การวางแผน การทํางานเพื ่อเตรียมความพร้อมในเรื ่องดังต่อไปนี

1.1 เตรียมความพร้อมเรื ่องงาน

1.2 เตรียมความพร้อมเรื ่องคน

1.3 เตรียมความพร้อมเรื ่องเงิน

1.4 เตรียมความพร้อมเรื ่องการเดินทาง

1.1 เตรียมความพร้อมเรื ่องงาน

1.1.1 ทําความเข้าใจเนื ้องาน โดยการซักซ้อมความเข้าใจทีมงาน

ในวัตถุประสงค์เปาหมายการตรวจสอบ และแนวทางการปฏิบัติงานตรวจสอบ

(Audit Program) ซึ ่งได้แก่ ประเด็นที ่ต้องทําการตรวจสอบ ขอบเขตและ

วิธีการตรวจสอบในแต่ละประเด็น ประเภทเครื ่องมือที ่ใช้ในการตรวจสอบ

และวิธีการจัดเก็บข้อมูลในแบบ

กระดาษทําการต่างๆ ที ่ได้ออกแบบ

ไว้ และแหล่งข้อมูลว่าจะเข้าถึง

แหล่งข้อมูลอย่างไร เพื ่อให้เกิด

ความชัดเจนในเนื ้องานที ่พึงต้อง

ทําในการปฏิบัติงานในภาคสนาม

(Field Work) รวมทั้งอาจสมมุติกรณี

ที ่เกิดความเสี ่ยงในการตรวจสอบ

เช่น กรณีที ่ไม่สามารถเข้าถึงแหล่ง

ข้อมูลได้ กรณีที ่หน่วยรับตรวจไม่มีข้อมูลในส่วนที ่เป็นสาระสําคัญ ฯลฯ

เพื ่อกําหนดกิจกรรมการควบคุมให้การตรวจสอบบรรลุวัตถุประสงค์

เปาหมายที ่กําหนด

1.1.2 แจ้งหน่วยรับตรวจ เพื ่อให้หน่วยรับตรวจทราบ ว่าจะเข้า

ทําการตรวจสอบในเรื ่องใดบ้าง วัตถุประสงค์ เปาหมายของการตรวจสอบเพื

่อ





67

การใด ต้องการประสานงาน ติดต่อกับกลุ่มงานใด และกําหนดเวลาที ่จะเข้า

ตรวจในภาคสนามเมื ่อใด ซึ ่งการแจ้งมี 2 วิธี คือ

(1) การทําหนังสือราชการแจ้งอย่างเป็นทางการ

(2) การแจ้งอย่างไม่เป็นทางการ

ทั้งนี ้อาจมีการแจ้งควบคู ่ได้ทั้ง 2 วิธี โดยการแจ้งอย่างไม่เป็นทางการจะเป็น

การดําเนินการพร้อมกับการประสานงานเพื ่อขอข้อมูล หรือให้หน่วยรับตรวจ

จัดเตรียมข้อมูลเบื ้องต้น

1.2 เตรียมความพร้อมเรื ่องคน

หัวหน้าทีมงานผู้ตรวจสอบจะทําหน้าที ่แบ่งงานให้ผู้ตรวจสอบใน

ทีมตามความเหมาะสมกับความรู้ความสามารถ ทักษะ ประสบการณ์ หรือ

ความเชี ่ยวชาญเฉพาะด้าน ซึ ่งในกรณีที ่ขาดอัตรากําลัง นอกเหนือจาก

หัวหน้าทีมงานตรวจสอบจะทําหน้าที ่กํากับงานตรวจสอบ และสอบทานการ

ปฏิบัติงาน พร้อมทั้งให้คําปรึกษา และตัดสินใจแก้ไขปญหาเพื ่อให้งาน

ตรวจสอบบรรลุวัตถุประสงค์เปาหมายที ่กําหนดแล้ว ยังต้องทําหน้าที

ตรวจสอบด้วย

1.3 เตรียมความพร้อมเรื ่องเงิน

เป็นการจัดเตรียมค่าใช้จ่ายที ่พึงต้องใช้ในการตรวจสอบภาคสนาม

โดยตรวจสอบงบประมาณที ่ได้รับ และประมาณการค่าใช้จ่าย เพื ่อเสนอขอ

อนุมัติ และยืมเงินเพื ่อเป็นค่าใช้จ่าย

1.4 เตรียมความพร้อมเรื ่องการเดินทาง

เป็นการวางแผนการเดินทางไปยังที ่ตั้งของหน่วยรับตรวจ

ได้แก่ การเลือกเส้นทางในการเดินทาง การเลือกช่วงเวลาที ่จะเข้าตรวจ

ทั้งนี ้ให้คํานึง ถึงความเหมาะสมด้านค่าใช้จ่ายให้เป็นไปโดยประหยัดคุ้มค่า

และเลือกช่วงเวลาที ่เหมาะสมไม่เป็นภาระกับหน่วยรับตรวจ แล้วจึงเสนอ

ขออนุมัติเดินทางไปราชการ




68

2. การปฏบัตงานตรวจภาคสนาม

ิ ิ (Field Work)

การปฏิบัติงานตรวจสอบภาคสนาม มี 3 ขั้นตอน คือ

2.1 ขั้นตอนการแนะนําตัวเปิดตรวจ

2.2 ขั้นตอนการตรวจสอบเพื ่อเก็บข้อมูล/หลักฐาน

2.3 ขั้นตอนการปิดตรวจ

2.1 ขั้นตอนการแนะนําตัวเปิดตรวจ

การเปิดตรวจเพื ่อแนะนําตัว ให้หัวหน้าทีมงานตรวจสอบนํา

ทีมงานเข้าพบผู้บริหารสูงสุดของหน่วยรับตรวจ และทําการเปิดตรวจเพื ่อ

แนะนําทีมงานผู้ตรวจว่าเป็นใคร มาจากไหน มีวัตถุประสงค์ใด ขอบเขต

ของงานที ่จะตรวจเรื ่องใดบ้าง และขอความร่วมมือเรื ่องใด โดยอาจขอให้

ผู้บริหารพิจารณาสั่งการจัดให้มีผู้ประสาน หรือขอให้มีการประชุมบุคลากร

ที ่เกี ่ยวข้อง เพื ่อประชุมเปิดตรวจ โดยอาจดําเนินการประเมินระบบการ

ควบคุมภายในควบคู ่กันไป

2.2 ขั้นตอนการตรวจสอบเพื ่อเก็บข้อมูล/หลักฐาน

ให้ทีมงานตรวจสอบ ดําเนินการตรวจสอบตามแนวทางการ

ปฏิบัติงานตรวจสอบ (Audit Program) โดยหัวหน้าทีมงานตรวจจะต้องกํากับ

ดูแลการปฏิบัติงาน ตลอดจนพิจารณาปรับขอบเขตการตรวจในแต่ละประเด็น

หรือพิจารณาตัดสินใจเปลี ่ยนแหล่งข้อมูลหรือหลักฐาน ลดหรือเพิ่มปริมาณ

การตรวจสอบในแต่ละประเด็นที ่ทําการตรวจสอบตามความเสี ่ยงที ่พบ ทั้งนี

เพื ่อให้การตรวจสอบบรรลุวัตถุประสงค์เปาหมาย โดยมีข้อมูลเพียงพอที

่จะ

สรุปผลการตรวจสอบได้ในแต่ละประเด็น

2.3 ขั้นตอนการปิดตรวจ

เมื ่อดําเนินการตรวจสอบเสร็จสิ ้นให้สรุปสิ่งที ่ตรวจพบ และ

ดําเนินการปิดการตรวจสอบ โดยจัดให้มีการประชุมระหว่างผู้บริหารของ

หน่วยรับตรวจและบุคลากรที ่เกี ่ยวข้อง





69

วัตถุประสงค์ของการปดตรวจ ิ

สรุปผลการตรวจสอบ ทําความเข้าใจและชี ้แจงประเด็นที ่ยังเป็นที

สงสัย แลกเปลี ่ยนความคิดเห็น และหาข้อยุติในประเด็นที ่มีความเห็น

ไม่ตรงกัน

ให้ผู้บริหารของหน่วยรับตรวจทราบผลการตรวจสอบและปญหา ั

อุปสรรคในเชิงนโยบาย ซึ ่งเป็นสภาพแวดล้อมการควบคุมที ่ส่งผลใน

ภาพรวม และทําให้เกิดการแก้ไขในเชิงระบบได้

ให้ผู้ปฏิบัติงานในแต่ละส่วนได้ทราบผลการดําเนินงานในภาพรวม และ

เข้าใจบทบาทหน้าที ่ของตนยิ่งขึ ้น ซึ ่งนําไปสู ่การพัฒนา Competency

ของตน และการพัฒนางาน

ข้อสังเกต

ลักษณะที ่พึงประสงค์ของผู้ตรวจสอบ ที ่จะส่งเสริมการปฏิบัติงาน

ตรวจสอบในภาคสนาม มีดังนี

(1) บุคลิกภาพ ส่งเสริมภาพลักษณ์โดย

- การแต่งกาย ในกรณีที ่ไม่ได้แต่ง

เครื ่องแบบราชการ ควรแต่งกายสุภาพเรียบร้อย

เสริมบุคลิกให้เกิดความน่าเชื ่อถือ เพื ่อให้ผู้รับตรวจ

เกิดความรู้สึกที ่ดีเมื ่อแรกเห็น (First Impression)

- การวางตัว การตัดสินใจรับการ

รับรองใดจากหน่วยรับตรวจตามประเพณีนิยม ควรคํานึงถึงความเหมาะสม

ทั้งนี ้เพื ่อให้เกิดความเป็นอิสระ และไม่เป็นการรบกวนหรือเพิ่มภาระในส่วน

ที ่มิใช่ภารกิจของหน่วยรับตรวจ และปองกันข้อครหาในการวางตัวไม่เหมาะสม

ซึ ่งจะทําให้ขาดความเชื ่อมั่นหรือเชื ่อถือ




70

(2) การสื ่อสาร ผู้ตรวจสอบต้องมีมนุษยสัมพันธ์ที ่ดี มีความสามารถ

ในการสื ่อสารใช้วาจาสุภาพ และมีวาทศิลป์ ท่าทีอบอุ่นเป็นกัลยาณมิตรทําให้

เกิดความเป็นกันเอง เพื ่อให้ผู้รับตรวจเกิดทัศนคติที ่ดี และเข้าใจเป้าหมาย

ของการตรวจสอบว่าเป็นการช่วยเหลือ สนับสนุน เพื ่อให้หน่วยงานดําเนินการ

ถูกต้องตามกฎระเบียบของทางราชการ มีประสิทธิภาพ และบรรลุเปาหมาย

ของการปฏิบัติงาน

3. การปฏบัตงานหลังการตรวจสอบภาคสนาม

ิ ิ

เมื ่อเสร็จสิ ้นการปฏิบัติงานตรวจสอบในภาคสนามแล้ว หัวหน้าทีมงาน

ตรวจควรมีการประชุมทีมงานผู้ตรวจ เพื ่อสอบทานการปฏิบัติงานในกระดาษ

ทําการและหลักฐานที ่รวบรวมได้ ว่าตรวจสอบครบทุกประเด็นการตรวจสอบ

ที ่ตั้งไว้ในแนวทางการปฏิบัติงานตรวจสอบ (Audit Program) และในแตละ

ประเด็น มีหลักฐานเพียงพอที่จะสรุปผล

การรายงานผลการตรวจสอบ

1. ความสําคัญของรายงานผลการตรวจสอบ

รายงานการตรวจสอบ เป็นการแสดงผลการปฏิบัติงานของผู้ตรวจสอบ

และเป็นเครื ่องมือหลักในการติดต่อสื ่อสารกับหน่วยรับตรวจ การเสนอ

รายงานการตรวจสอบจึงเป็นเรื ่องสําคัญมากที ่ผู้ตรวจสอบภายในต้องเอาใจ

ใส่เป็นพิเศษ เพราะการที ่หน่วยรับตรวจจะยอมรับ หรือเห็นความสําคัญ

ของงานตรวจสอบ ขึ ้นอยู ่กับคุณภาพของรายงาน กล่าวคือ หากรายงาน

ผลการตรวจสอบไม่สามารถบอกผลการตรวจสอบได้อย่างถูกต้องเชื ่อถือได้

ไม่สามารถ จูงใจให้หน่วยรับตรวจเห็นความสําคัญของเรื ่องที ่ตรวจพบ และ

ข้อเสนอแนะ ไม่สามารถทําให้หน่วยรับตรวจนําไปปรับปรุงหรือแก้ไข ให้

หน่วยงานดีขึ ้น ถือว่าการตรวจสอบโดยรวมล้มเหลวเป็นการเสียทรัพยากร

เสียเวลา และไม่เกิดประโยชน์ต่อองค์กร






71

2. ขั้นตอนการจัดทํารางรายงาน

หลังจากที ่ผู้ตรวจสอบภายในได้ปฏิบัติงานตรวจสอบแล้วเสร็จ

ผู้ตรวจสอบต้องรวบรวมข้อสรุปต่างๆ จากกระดาษทําการเพื ่อจัดทํารายงาน

โดยขั้นตอนการจัดทําร่างรายงานแบ่งได้เป็น 2 ขั้นตอนคือ

2.1 จัดทําโครงร่างรายงาน (Report Outline) เมื ่อสรุปประเด็นข้อ

ตรวจพบ (Audit Finding) เสร็จแล้ว ให้จัดวางเค้าโครงเรื ่องและลําดับหัวข้อ

เรื ่องการรายงานไว้ล่วงหน้า เพื ่อให้ได้เนื ้อหาที ่มีความต่อเนื ่องเป็นเหตุเป็น

ผลตามลําดับ พร้อมให้กําหนดระยะเวลาในการจัดทํารายงานแล้วเสร็จ

2.2 ร่างรายงาน โดยเรียบเรียงเนื ้อหาทั้งหมดตามโครงร่างรายงาน

ดังนี ้

(1) ให้ผู้ที ่รับผิดชอบในแต่ละเรื ่องที ่ทําการตรวจ สรุปประเด็นที

ตรวจพบ และเขียนร่างรายงาน

(2) ส่งร่างรายงานให้หัวหน้าหน่วยตรวจสอบภายใน เพื ่อควบคุม

คุณภาพ โดยพิจารณาเนื ้อหาที ่เขียนว่า เป็นไปตามคุณลักษณะของรายงานที

ดีหรือไม่ ควรปรับปรุง แก้ไข หรือไม่ อย่างไร หากมีการแก้ไขหรือข้อสงสัย

ผู้ที ่รับผิดชอบจะต้องชี ้แจงและแก้ไขร่างรายงานอีกครั้งหนึ ่ง

3. การจัดทํารายงานการตรวจสอบ 1

การจัดทํารายงานการตรวจสอบโดยทั่วไป มีส่วนประกอบของการ

รายงาน ดังนี

3.1 บทคัดย่อ (Summary) บทคัดย่อเป็นส่วนที ่จะนําเสนอผู้บริหาร

ให้จัดทําไว้ด้านหน้าของตัวรายงาน โดยมีหลักการสําคัญว่า

1 แนวปฏิบัติการตรวจสอบภายใน. กรมบัญชีกลาง, หน้า 30.





72

เนื ้อหาครอบคลุมรายงานทั้งหมด สั้น กะทัดรัด ชัดเจน ความยาวไม่

เกิน 1 หน้า หรือ 2 หน้ากระดาษขนาด A4

เป็นข้อเท็จจริง และนําเสนอประเด็นที ่ส่งผลกระทบต่อองค์กรโดยรวม

ทั้งในส่วนของข้อสังเกตและข้อเสนอแนะ โดยให้มีข้อมูลเพียงพอให้

ผู้บริหารเข้าใจและสั่งการ

3.2 บทนํา เป็นส่วนแรกของรายงานที ่บอกให้ทราบว่า ผู้ตรวจสอบ

ภายในได้ตรวจสอบเรื ่องอะไร หน่วยงานใด เป็นการตรวจสอบตามแผนการ

ตรวจสอบที ่กําหนดไว้ หรือเป็นการตรวจสอบกรณีพิเศษ

3.3 ข้อมูลพื ้นฐาน เป็นคําอธิบายเกี ่ยวกับหน่วยงานหรือกิจกรรมที

ตรวจสอบ หรือข้อมูลสําคัญที ่จําเป็นหรือสิ่งที ่ควรรู้เกี ่ยวกับการตรวจสอบนั้น

โดยสรุป เช่น ข้อมูลขนาดโรงเรียน จํานวนนักเรียน จํานวนครูและ

บุคลากร สถานที ่ตั้ง ฯลฯ ซึ ่งผู้ตรวจสอบควรบรรจุข้อมูลพื ้นฐานไว้ใน

รายงานการตรวจสอบ เพื ่อให้ผู้รับรายงานมีความเข้าใจต่อหน่วยรับตรวจ

มากขึ ้น

3.4 วัตถุประสงค์การตรวจสอบ เพื ่อให้ผู้อ่านทราบว่า ต้องการ

ตรวจสอบเพื ่ออะไร และสิ่งที ่คาดว่าจะได้รับจากการตรวจสอบคืออะไร

ตัวอยางเชน ่

- เพื ่อพิสูจน์ความถูกต้อง และเชื ่อถือได้ของข้อมูลและตัวเลขต่างๆ ทางด้านการเงิน

การบัญชี และด้านอื ่นๆ ที ่เกี ่ยวข้อง

- เพื ่อให้มั่นใจว่า การปฏิบัติงานของหน่วยรับตรวจเป็นไปตามกฎหมาย ระเบียบ

- เพื ่อติดตามและประเมินผลการบริหารงานและการดําเนินงาน ตลอดจนให้

ข้อเสนอแนะหรือแนวทางการปรับปรุงแก้ไขการบริหารงานและการปฏิบัติงานด้าน

ต่างๆ ให้มีประสิทธิภาพและประสิทธิผล

- เพื ่อทราบปญหาอุปสรรคในการดําเนินงาน




73

3.5 ขอบเขตการตรวจสอบ แสดงถึงเรื ่องที ่ตรวจสอบ ช่วงเวลาและ

ปริมาณงานที ่ตรวจสอบ และในบางกรณีอาจระบุข้อจํากัดหรือเรื ่องที ่ไม่ได้

ทําการตรวจสอบ ขอบเขตการตรวจสอบจึงมีความสําคัญที ่ต้องบอกให้

ชัดเจนว่าในการตรวจสอบครั้งหนึ ่งๆ มีขอบเขตการปฏิบัติงานตรวจสอบ

เพียงใด

3.6 ผลการตรวจสอบ เป็นการรายงานประเด็นข้อตรวจพบ และ

ข้อเสนอแนะซึ ่งผู้ตรวจสอบควรเขียนในลักษณะจูงใจให้เห็นข้อเท็จจริง

ตามลําดับของหลักเหตุและผล ตลอดจนวิธีการแก้ไขอย่างชัดเจนถูกต้อง

เป็นระบบ โดยระบุให้ครบ 5 องค์ประกอบดังต่อไปนี ้

ผู้ตรวจ ตรวจพบอะไร (Statement of Condition)

สิ่งที ่ตรวจ มีข้อกําหนด กฎเกณฑ์หรือสิ่งที ่ควรจะเป็นอย่างไร (Audit

Criteria)

เปรียบเทียบสิ่งที ่ตรวจพบ และสิ่งที ่ควรจะเป็น มีส่วนต่างหรือไม่ หาก

มีส่วนต่าง ส่งผลกระทบในเชิงบวกและเชิงลบอย่างไร มีนัยสําคัญ

หรือไม่ และมากน้อยเพียงใด (Effect)

สาเหตุที ่ทําให้เกิดส่วนต่าง เกิดจากอะไร (Cause)

จะแก้ไขได้อย่างไร (Recommendation)

การระบุสิ่งที ่กล่าวมาข้างต้น ชี ้นําให้ผู้อ่านคิดได้อย่างเป็นระบบถึง

ข้อเท็จจริง เหตุและผล และทราบว่าทําไมเรื ่องนั้นจึงมีความสําคัญมากพอที

ผู้ตรวจจะต้องรายงานให้ทราบ โดยรูปแบบรายงานการตรวจสอบ มีเนื ้อหา

ดังนี

ส่วนที ่ 1 หน้าปกรายงาน

ส่วนที ่ 2 บทคัดย่อ

ส่วนที ่ 3 รายงานการตรวจสอบ ซึ ่งมีเนื ้อหาสาระ ดังนี ้


74

1. เรื ่องที ่ตรวจสอบ

2. ชื ่อหน่วยรับตรวจ

3. วัตถุประสงค์การตรวจสอบ

4. ขอบเขตการตรวจสอบ

5. สรุปผลการตรวจสอบ เป็นการสรุปประเด็นข้อตรวจพบ

โดยในแต่ละประเด็นจะต้องมีเนื ้อหาการรายงานให้ครบ 5 องค์ประกอบ

5.1 สิ่งที ่เป็นอยู ่ (Condition)

5.2 สิ่งที ่ควรจะเป็น (Criteria)

5.3 สาเหตุ (Cause)

5.4 ผลกระทบ (Effect)

5.5 ข้อเสนอแนะ (Recommendation)

ตัวอย่างรูปแบบรายงาน ดังภาคผนวกที ่ 5

การตดตามผลการตรวจสอบ


การติดตามผลเป็นขั้นตอนสุดท้ายของการตรวจสอบที ่วัดประสิทธิผล

ของงานตรวจสอบ และเป็นหน้าที ่สําคัญที ่ผู้ตรวจสอบไม่ควรละเลยการ

ติดตามผล เพื ่อให้มั่นใจว่าข้อเสนอแนะเพื ่อการปรับปรุงแก้ไขนั้น หน่วย

รับตรวจได้นําไปปฏิบัติอย่างมีประสิทธิผลหรือไม่ อย่างไร ซึ ่งผู้ตรวจสอบ

ต้องวิเคราะห์ประเมิน วิธีการแก้ไขที ่หน่วยรับตรวจดําเนินการว่า มีความ

เหมาะสมตรงตามวัตถุประสงค์หรือไม่ อย่างไรด้วย

ระยะเวลาในการติดตามผลการตรวจสอบ อาจกําหนดไว้ในรายงาน

การตรวจสอบ หรือหนังสือนําส่งรายงานการตรวจสอบให้แก่หน่วยรับตรวจ

โดยปกติจะให้เวลาหน่วยรับตรวจดําเนินการแก้ไขข้อบกพร่อง และให้รายงาน

ผลการแก้ไขกลับมาภายใน 45 วัน ในทางปฏิบัติผู้ตรวจสอบอาจติดตามผล

ก่อนหน้านั้นก็ได้ เพื ่อจะได้รับทราบว่า หน่วยรับตรวจสามารถแก้ไขปรับปรุง


75

งานได้หรือไม่ หรือมีเหตุขัดข้องอย่างไร เรื ่องที ่หน่วยรับตรวจต้องดําเนินการ

แก้ไขในบางประเด็นที ่มีความสําคัญยุ่งยาก ซับซ้อน และต้องใช้ระยะ

เวลานานในการแก้ไข ผู้ตรวจสอบควรใช้ดุลยพินิจว่า ต้องติดตามผลเมื ่อใด

หรืออาจติดตามผลในการตรวจสอบในครั้งต่อไป

Weitere Magazine dieses Users
Ähnliche Magazine