Sandrivier Konvensie - Afrikanergeskiedenis
Sandrivier Konvensie - Afrikanergeskiedenis
Sandrivier Konvensie - Afrikanergeskiedenis
Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!
Leverage SEO-optimized Flipbooks, powerful backlinks, and multimedia content to professionally showcase your products and significantly increase your reach.
Uitgegee deur/Published by<br />
DIE HISTORIESE GENOOTSKAP VAN SUID.AFRIKA<br />
THE HISTORICAL SOCIETY OF SOUTH AFRIGA<br />
NR. 62 10c MEL/MAY 1972<br />
S andr iu ier -K ona ensi,e<br />
g e d,enkt eksn<br />
Sand Ri,uer Conuention Monument
INHOUD/CONTENTS<br />
<strong>Sandrivier</strong>konvensie-monument<br />
The Sand River Convention<br />
Dr. T. A. du Plessis tree uit<br />
Vyf Geskiedenisleerlinge kry geldprys<br />
Die vyf matrikulante van die Vrystaatsehoiirskole<br />
Name en foto's van 10 leerlinge<br />
Tiener-Ateljee . . . foto van wenners van oi.<br />
stryd<br />
My Suiderland, operette, foto's ......<br />
Jakarandabome<br />
SANDRIVIERKONVENSIE.MONUMENT<br />
.7<br />
,<br />
3<br />
5D<br />
,aoi1;;d;.iji;<br />
Die reisiger wat die krag van sy vuurwa langs die gedenktekentjie<br />
op die koppietjie langs die hoofweg aan die noordelike<br />
oewer van <strong>Sandrivier</strong> afskakel, sal nie alleen 'n eienaardige bouwerk<br />
en 'n panoramiese landskap in die omgewing van die rivierdrif<br />
sien nie, maar hy sal by 'n tasbare mylpaal op die Pad van Suid-<br />
Afrika staan, wat in sy betekenis en gekristalliseerde simboliek van<br />
vryheidstrewe, opoffering, lyding, smart, helde-heldinne- en kinderdade<br />
moontlik groter is as die grootste monument in ons Republiek.<br />
Op hierdie plekkie op die plaas van P. A. Venter het gerieraal<br />
Andries Pretorius en vyftien Transvaalse afgevaardigdes die Britse<br />
verteenwoordigers, Hogge en Owen, ontmoet en die samesprekings<br />
het daarop uitgeloop dat op 17 Januarie 1852 die betekenisvolle<br />
Konuensie uan Sandriuier ondprteken i,s, waardeur Groot Brittanie<br />
die ormf hanklikheid u an T r ansu aal, erken het.<br />
'n Onafhanklike vrye staat en 'n eie veilige woonplek was die<br />
doelwit waarvoor duisende vaders, moeders en kinders in die dertiger<br />
jare van die vorige eeu huis en haard, vriende en familiebetrekkinge,<br />
besittings en kerkhofankers vaarwel ges6 het, en met<br />
hulle vernaamste besittinkies op die tingerige Voortrekkerwaentjies<br />
na die vreemde en onbekende w6reld noord van die Oranje- en<br />
Vaalriviere en oor die Wolk- en Drakensberge getrek het.<br />
Vryheid en 'n vaderland vir hulle kinders het Hans van Rensburg<br />
en sy vyftigtal siele verder as die Soutpansberg laat trek waar<br />
swait gedaantes hulle koppe met knopkieries veertig myl, noord van<br />
die sameloop van die Olifants- en Limpoporiviere platgeslaan h,et.--<br />
Dieselfde vryheidsgees het Louis Trichardt en sy mense hulle<br />
waens weer laat oppak waar hulle 'n jaar aan die voet van Soutpans'<br />
berg vertoef het, om langs onbekende vanggatweij en oor ho6 be_rge<br />
en iotse waar die ribbok en die klopspringerbokkies beswaarlik kon<br />
speel, hulle gesinne en duisende stuks vee te laat neerd-aal op pad<br />
na Lourenco Marques waar hulle 'n hawe en rus kon vind, maar die<br />
prooi geword hef van en vernietig is deur die tsetsevlieg en die<br />
rnalaria-muskiet. Hulle het verdwyn.<br />
20
Piet Retief, Piet Uys, Gerrit Maritz, Hendrik Potgieter en duisende<br />
ander Voortrekkers kon die vryheidsdrang in hulle siele nie<br />
doodsmoor nie, maar het die roepstem gevolg om oor die Drakensberg<br />
na Natal te trek waar honderde van hulle by Ungungundlovu<br />
Italeni, Bloukrans en soveel ander plekke die marteldood gesterf<br />
het.<br />
Die vryheidsvisioen het die moeders in Pietermaritzburg aan<br />
die Britse afgesant onomwonde laat verklaar dat hulle eerder kaalvoet<br />
oor die Drakensberge sou terugstap as om onder die vreemde<br />
regering te buk. Toe die Boererepubliek Natalia in 1842 tot niet gegaan<br />
het, het talle Trekkers na die Vrystaat en die Overvaal uit die<br />
Tuinkolonie padgegee en getrek.<br />
Vier jaar voor die onafhanklikheidsverklaring by <strong>Sandrivier</strong><br />
het generaal Andries Pretorius met 'n kommando uit Transvaa<br />
gekom om die Vrystaters te help en daar het 'n hewige geveg in<br />
1848 by Boomplaas plaasgevind waar die Voortrekkermense die wyk<br />
moes neem. Sir Harry Smith het die Britse gesag noord van die<br />
Oranjerivier weer herstel.<br />
Kort daarna het die Basoetoe-opperhoof, Mosjesj, weer moeilikheid<br />
begin gee en hy het selfs met generaal Andries Pretorius in<br />
verbinding getree om hulp teen die Britse beheer te verkry.<br />
Sir Harry Smith en die Britse regering wou verdere botsings<br />
en onkoste vermy. So het Transvaal in 1852 vry en onafhanklik geword.<br />
Die Bloemfonteinse <strong>Konvensie</strong> van 1854 het ook vryheid en<br />
onafhanklikheid aan die Oranje Vrystaat besorg. Die Voortrekkerideale<br />
het gesetjvier.<br />
Wonderlik hoe groot volksideale soms sonder bloedvergieting<br />
so maklik bo verwagting werklikheid word.<br />
Die mens wik maar God beskik.<br />
Oorgeneem utt Die Mglpaal..<br />
THE SAND RIVER CONVENTION<br />
Sir Harry Smith's annexation of the<br />
land between the Vaal and Orange<br />
Rivers caused great dissatisfaction<br />
among the inhabitants of the territory,<br />
particularly the emigrant farmers<br />
and consequently led to the signing of<br />
the Sand River Convention four years<br />
later.<br />
Andries Pretorius, who was much<br />
opposed to the annexation, together<br />
with a commando of one thousand men<br />
marched to the Orange River to protest.<br />
When Sir Harry heard of this he<br />
took command of eight hundred men HiLLarg Potts, Randfontei,n<br />
including the late garrison of Bioem- Hi.gh School.
fontein and four fresh companies of the Cape, and advanced to the<br />
Orange River.<br />
Before his troops crossed the river the emigrant commando fell<br />
back towards Bloemfontein. A rumour had reached the farmers that<br />
another army was coming up from Natal to place them between two<br />
fires. On the 27th Auglst, 1848, Sir Harry's troops marched from<br />
the Orange River towards Bloemfontein. On the evening of the 28th<br />
scouts were sent out. They examined the land as far as Boomplaats<br />
without meeting anyone.<br />
On the 29th August the column moved forward. The features<br />
of the country had now changed and the road passed through a<br />
number of hills arranged in a horseshoe. Unknown to Sir Harry the<br />
burgher commando was hidden in the hills ready for attack. Unfortunately<br />
for Pretorius, one of his men became nervous and fired a<br />
shot too soon thus warning the column of the burghers' presence.<br />
The battle of Boomplaats in which twenty two of Sir Harry's men<br />
died, was the result.<br />
This led to the dismissal of Sir Harry Smith as it was clear<br />
evidence that the majority of the people were against the annexation.<br />
It also cost the British Government a large sum of money and<br />
was one of the main factors which led to the Convention.<br />
The annexation also caused much dissatisfaction among the<br />
Basuto. The Warden line of 1849 reduced their land causing complaining,<br />
plundering and stealing. Major Warden, the British Resident<br />
in Bloemfontein, did nothing to help matters, but on the contrary<br />
worsened relations by interfering in tribal feuds.<br />
Moshesh had one aim in mind now - revenge. He sent groups<br />
of Basuto with orders to plunder the loyal trekboers' property only.<br />
The result was that when Warden requested a commando in 1,851",<br />
very few people volunteered. It was no wonder therefore that the<br />
British were defeated at Viervoet.<br />
The canny Moshesh also realised that relations between the<br />
British and the emigrant farmers were tense. He sent Adriaan van<br />
der Kolf, a notorius rascal, to Pretorius with a request for help. On<br />
top of this, Moshesh stirred up trouble among the Zulu in Natal thus<br />
diverting British attention from the Sovereignty.<br />
The Zulu became restless and sent messengers to Pretorius with<br />
a request for help. In return the Zulus would help him drive the<br />
British out of Natal. On August the 25th Pretorius also held a meeting<br />
with those Voortrekkers who had been cut off from the Transvaal.<br />
They promised to help him regain the Sovereignty.<br />
Pretorius now found himself in a favourable position to act<br />
against the British. However, he was a good diplomat and acted<br />
carefully. He requested permission to send delegates for the purpose<br />
of making friendly proposals to the Government. It was agreed that<br />
a meeting would be held on a place nearer to the Vaal than Bloemfontein.<br />
The choice fell upon the farm of Piet Venter, six miles east<br />
of the Sand River
on January- the 15th and 16th, Boers began arriving from all<br />
directions. on the following day_the British iommissionErs, Majoi<br />
Soggu an4 9, M.-owen arrived. The convention was signed irn tittr<br />
January, 1852. The following were the terms:<br />
(1) Tle British Government guaranteed full independence to the<br />
"Emigrant Farmers north of the Vaal,'.<br />
(2) rf any misunderstanding arose about the word "Vaal River"<br />
commissions from both sides would setile the matter.<br />
(3) Britain renounces all alliances with Bantu tribes.<br />
(a) No slavery will be practised by the Boers.<br />
(5) Freedom of movement will be granted to traveilers on either<br />
side of the Vaal River.<br />
(6)<br />
Ihg.pnlg.runt Boers could purchase ammunition from any<br />
British Colony.<br />
(7) Criminals would be mutually punished.<br />
(8) Marriage certificates would be legally valid in British colonies.<br />
(9) Anyone owning land in either the British territory or the Transvaal<br />
had the right to sell it unhindered and go ind rive where<br />
he chose.<br />
The Sand River convention was of great importance as it meant<br />
that the voortrekkers had achieved the aim oi the Great rrek -<br />
they had gained independence. The hostility between Briton and<br />
Boer was ended and replaced by co-operation against the Bantu<br />
menace. The convention was the foundation for the establishment<br />
of the south African Republic and was to have important bearings<br />
on the events of later years.<br />
Hillary Potts, Randfontein High<br />
DR. T. A. DU PLESSiS<br />
TREE UIT<br />
. Pt. afgelope-tien jagf het dr. T. A. du Plessis gehelp met die<br />
redaksionele werk van Historia Junior. Hy was h6ofsaaklik verantwoordelik<br />
vir die nasien van die leesmateriaal, die kontrole van<br />
die drukp{ogwe en die rangskikking van die bladsyproewe.<br />
, sy redaksionele hqlp het nou die eindpunt bereik want hy tree<br />
uit as redaksielid van Historia Junior.<br />
- Hy het- fsig waardevolle hulp gelewer aangesien hy in Johannesburg<br />
naby die drukkery gewoon en gewerk het.<br />
Dr. en mevrou Du Plessis word baie hartlik bedank vir die hulp<br />
en werk in verband met hierdie geskiedenistydskriffie.<br />
- v_o_ordat hy pensionaris geword het, was hy hoof van die Ho6rskool<br />
vorentoe in B.ossmore, Jo-hannesburg. Daarna was hy tydelik<br />
verbonde aan die Goudstadse onderwyskollege. op die odmbtik is<br />
hy lid van die Johannesburgse Huurraad<br />
In Historia Junior, Nr. 42, verskyn daar op bladsy 20 ,n foto<br />
van dr. Du Plessis.<br />
ons beste wense vergesel dr. en mev. Du plessis, huile kinders<br />
en kleinkinders op hulle verdere loopbaan.