Univers15

Albanian Institute of Islamic Thought and Civilisation 

2013 No. 15

Drejtor: 

Dr. Ramiz Zekaj 

Kryeredaktor: Prof. dr. Arian Kadiu 

Redaksia: 

Prof. dr. Musa Kraja 

Prof. dr.Muhsrrem Dezhgiu 

Prof. dr.Ramazan Bogdani 

Prof. dr.Hamit Boriçi 

Dr. Genciana ABAZI - EGRO 

Bordi këshillimor: 

Abdulatif ARNAUTI - (shkrimtar, Damask) 

Ali Akbar ZIAEE - (studiues, Teheran) 

Dr. Ali ILJAZI - (mjek, Gjakovë) 

Prof. dr. Basil SCHADER - (gjuhëtar, Zyrih) 

Dritëro AGOLLI - (shkrimtar, Tiranë) 

Dr. Enes KARIÇ - (studiues, Sarajevë) 

Prof. Gudar BEQIRAJ - (akademik, Tiranë) 

Prof. dr. Gjovalin SHKURTAJ - (gjuhëtar, Tiranë) 

Prof. dr. Hysen ÇOBANI - (studiues, Tiranë) 

Dr. Ismail BARDHI - (teolog, Shkup) 

Prof. Ismail BUÇAKÇI - (historian, Athinë) 

Prof. Machiel KIEL - (historian, Amsterdam) 

Dr. Maksut HAXHIBRAHIMI - (studiues, Ulqin) 

Prof. dr. Mahir HOTI - (gjeograf, Shkodër) 

Prof. dr. Mehmet ÇELIKU - (gjuhëtar, Elbasan) 

Prof. dr. Mevlud DUDIÇ - (studiues, Novi Pazar) 

Prof. dr. Muhamed ARNAUTI - (historian, Aman) 

Prof. dr. Vehbi BEXHETI - (pedagog, Tetovë) 

Dr. Muhamet URUÇI - (studiues, Stamboll) 

Dr. Nevila NIKA - (studiuese, Tiranë) 

Prof. as. dr. Rexhep BOJA - (teolog, Prishtinë) 

Dr. Saif Bin Rashid AL GABIRI - (studiues, Dubai) 

Dr. Tahir KUKAJ - (studiues, Staten Island, New York) 

Revista “Univers” botohet dy herë në vit. Artikujt e paraqitur duhet të përmbajnë punime 

origjinale dhe të pabotuara më parë. Ata duhet të dërgohen në këtë adresë: Redaksia 

“Univers”, Rr. Isuf Elezi Nr.10, VILAT SELITE, P.O.Box. 2905 - Tiranë, E-mail: contact@aiitc.net 

Artikujt duhet të jenë të kompjuterizuar dhe të sillen në disketë. Ata duhet të jenë nga 

8-12 faqe në gjuhën shqipe, bashkë me një përmbledhje në gjuhën angleze. Materialet 

shoqërohen me referencat përkatëse, të cilat duhet të përmbajnë emrin e autorit, titullin e 

plotë të burimit (të librit ose artikullit), vendin dhe vitin e botimit, si dhe faqen referuese. 

E drejta e autorësisë për artikujt e botuar i takon Institutit Shqiptar të Mendimit dhe të 

Qytetërimit Islam, por autori është i lirë t’i përdorë materialet e tij edhe në botime të tjera, 

me kusht që referimet t’i bëhen revistës “Univers”, si vendi i parë i botimit.

Koordinator: Qani Sulku 

Korrektor gjuhësor: Besnik Rama 

Përpunimi grafik: Ermelinda (Agalliu) Kurti 

Shtypur në shtypshkronjën: “MILENIUMI I RI” 

Adresa: Autostradë Tiranë - Durrës, km 27 

Cel: 0682064654 / 0672063702 

e-mail: info@mileniumiri.de 

http://www.mileniumiri.de

EDITORIAL 

PËRMBAJTJA E LËNDËS 

A mund të afrohen popujt e Ballkanit?................................................15 

STUDIME 

Prof. Dr. Gazmend SHPUZA 

Kryetari i parë i Lidhjes Shqiptare të Prizrenit Iljaz Pashë Dibra 

(Qoku)...........................................................................................19 

Dr. Rudina Mita, Prof. Dr. Hysen Slinica 

Vështrim mbi figurën, personalitetin dhe veprimtarinë e Aqif Pashë 

Elbasanit..............................................................................................30 

Prof. Dr. Hysen Kordha 

Kuvendi I Sinjës (1912), karakteri kombëtar i memorandumit të tij.....50 

Ma. Besnik RAMA 

Bashkëjetesa e dy dialekteve të shqipes në shtypin Shqiptar gjatë 

Pavarësisë...................................................................................65 

Ma. Valentina Çela 

Shkolla Shqipe me mësim plotësues, realitet në 100-vjetorin e 

Pavarësisë.............................................................................80 

Hasan BAFTIJARI 

Muhamedi alejhis-selam – një model në komunikim me njerëzit.........89 

Prof. Dr. Valter MEMISHA 

Kostaq Cipo dhe Fjalori i gjuhës shqipe, 1954*..................................98 

u n i v e r s 

7 

PËRMBAJTJA e lËndËs

Prof. Dr. Gjergj Sinani 

Raporti ndërmjet filozofisë dhe teologjisë në Islam 

konsiderata të përgjithshme...............................................................108 

Prof. Dr. Muharrem DEZHGIU 

Politika Italiane e pushtimit të Shqipërisë (1939-1943) ....................129 

Ilir CURRI 

Psikologjia e motivimit sipas këndvështrimit Islam...........................136 

HORIZONTE SHOQERORE 

Namik Selmani 

Çamëria, një trevë që kërkon zgjidhjen e të drejtave të saj.............148 

MSc. Saimir Shatku 

Raporti shtet-fe (1912-1939) Periudha historike 1912-1920............164 

PËRMBAJTJA e lËndËs 

u n i v e r s 

8 

Nexhat Ibrahimi 

Roli i besimit në shëndetin mendor....................................................188 

ART DHE KULTURË 

Roald Hysa 

Poeti i parë i Islamit dhe zëdhënësi i profetit Muhamed në Medine.......194 

Edison Çeraj 

Estetika e artit islam.........................................................................203 

Hamdi Nuhiju 

Njeriu në botën e Sami Frashërit...................................................214 

Prof. Dr Ali Pajaziti 

Vizione bashkëkohore në opusin letrar të veprave të Mehmet Akif 

Ersojit................................................................................................222

OPINIONE 

Dr. Ramiz zekaj 

Shkencëtari dhe pedagogu i shquar, Prof. Dr. Shefik Osmani 

- Fisniku i shkencës, themeluesi dhe këshilltari i AIITC, 

nxitësi i pasioneve për punë,.............................................................236 

Ma. Jolanda LILA 

Përsiatjet shpirtërore në poezinë e Naim Frashërit............................241 

Dr. Esilda LUKU 

Vështrim mbi ndikimin e bashkëjetesës pesëshekullore Shqiptaro- 

Osmane në identitetin kombëtar Shqiptar ......................................247 

DOKUMENTA 

Sherif Delvina 

Zëri “Albania”.................................................................................258 

BOTIME NË FOKUS 

Islam Sharofi 

100 Vjet pavarësi, 100 figura dibranësh............................................264 

Dritan Egro 

Ligji Osman ndër shqiptarët e mesjetës së vonë..............................267 


u n i v e r s 

9

EDITORIAL 

Summary in english 

Can the Ballkan people approach? ................................................270 

STUDIES 


Iljaz Pasha Dibra (Qoku)President of the League of Prizren............272 


u n i v e r s 

10 

Dr. Rudina Mita, Prof. Dr. Hysen Slinica 

A Review On The Figure, Personality And Activity Of Aqif Pasha 

Elbasani..............................................................................................274 


Assembly of Sinja (1912), the national character of his 

memorandum......................................................................................276 

Ma. Besnik Rama 

Coexistance between the two Albanian dialecs in the albanian press 

during The Independence .................................................................277 

Ma. Valentina Cela 

Albanian School of Complementary Learning, a reality in the 100th 

Anniversary of Independence............................................................278 

Hasan Baftijari 

Prophet Muhammad – A model in communication with people .....280 


Kostaq Cipo and Albanian language dictionary ...............................281

Prof. Gjergj Sinani 

The relationship between philosophy and theology in Islam ............282 

Prof. Dr.. Muharrem Dezhgiu 

Italian politics of occupation of Albania (1939-1943)......................285 

Ilir Curri 

Psychology of motivation according to islamic perspective...........287 

SOCIAL HORIZONS 

Namik Selmani 

Chameria A Territory That Requires Resolution Of Its Rights............289 

Ma. Sc. Samir Shatku 

State-Religion Report (1912-1939).................................................290 


The role of religion in mental health.................................................292 

ART AND CULTURE 

Roald HYSA 

The first poet of Islam and the spokesman of Prophet Muhammad 

in Medina...........................................................................................293 

Edison Çeraj 

Aesthetics of islamic art...................................................................294 

Hamdi Nuhiju 

Man in the world of Sami Frashëri...................................................296 

Prof. Dr. Ali Pajaziti 

Contemporary visions in the literary opus of the works of Mehmet 

Akit Ersoji.........................................................................................298 

u n i v e r s 

11 

PËRMBAJTJA e lËndËs

u n i v e r s 

EDITORIAL 

14

A mund të afrohen popujt 

e Ballkanit? 

Duket se historia e bën të vështirë afrimin e popujve të 

Ballkanit. Në këtë konkluzion mund të arrihet, nëse lexojmë me 

vëmendje shkrimet e shumta të botuara kohët e fundit në median 

shqiptare, pas kërkesës së shprehur në Prishtinë nga ministri 

turk i Arsimit për nevojën e rishikimit të historisë së Perandorisë 

Osmane nga historianët shqiptarë, të terminologjisë së përdorur 

në tekstet përkatëse etj. Sipas shkrimit të një historiani të njohur 

shqiptar, me një kërkesë të tillë “po ringjallet trekëndëshi Greqi- 

Serbi-Turqi”(!). Në shtypin shqiptar u botua me këtë rast edhe 

memorandumi i 127 intelektualëve shqiptarë, me kërkesën e 

prerë për të mos ndryshuar asgjë nga historia jonë kombëtare. 

Në fakt, kërkesa për të riparë dhe rishkruar tekstet e historisë së 

popujve të Ballkanit për klasat e ulëta ka pasur edhe më parë nga 

Bashkimi Europian. Nga specialistët përkatës u përgatitën dhe 

u botuan edhe tekstet e klasave të ulëta të vendeve të Ballkanit. 

Sigurisht, qëllimi nuk ishte për të rishkruar të deformuar 

historinë e popujve të Ballkanit, përkundrazi, popujt e Ballkanit 

janë në proces integrimi në Bashkimin Europian dhe është e 

kuptueshme që në këtë rast, të shtrohet edhe kërkesa që të 

rishihet historia e tyre për të përdorur terminologji të njëjtë, për 

t’u hequr atyre frymën denigruese dhe urrejtjen midis popujve. 

Botimi i këtyre teksteve nuk solli asnjë shqetësim. Përkundrazi, 

tekstet u diskutuan midis komisioneve të vendeve përkatëse dhe 

u ribotuan për të plotësuar kërkesat e shkollës. Kërkesa e shtruar 

në Prishtinë nga ministri turk i Arsimit nuk ka pse të shkaktojë 

këtë reagim të ashpër të intelektualëve shqiptarë, që vëmë re në 

shkrimet e autorëve shqiptarë. 

Popujt e Ballkanit kanë një histori mjaft të trishtuar. 

Shqiptarët në mënyrë të veçantë, ndonëse një popull i vogël, kanë 

u n i v e r s 

15 

EDITORIAL

EDITORIAL 

luftuar për lirinë dhe pavarësinë e tyre; ata kanë derdhur gjak për 

të mbrojtur tokat e tyre dhe kanë pësuar pushtime të ndryshme 

gjatë historisë së tyre kombëtare nga popujt e tjerë. Që këtej, 

mendojmë ne, rrjedh edhe shqetësimi i intelektualëve shqiptarë 

për të ruajtur me çdo kusht historinë tonë kombëtare. Kërkesa 

dhe shqetësimi i tyre është i drejtë; historianët kanë detyrë ta 

shkruajnë historinë mbi bazën e fakteve dhe dokumenteve dhe 

jashtë frymës së përbuzjes e urrejtjes për popujt e tjerë fqinj. Një 

kërkesë të tillë të drejtë duhet të ketë çdo intelektual shqiptar. 

Dihet se historia nuk përsëritet më njëlloj si më parë. Marrëdhëniet 

midis vendeve dhe popujve të Ballkanit kanë ndryshuar; këto 

marrëdhënie zhvillohen në dobi të frymës së bashkëpunimit 

dhe integrimit europian. Në këto kushte, shumë formulime të 

vjetra të historisë së popujve të Ballkanit mund të rishihen dhe 

të korrigjohen, pa qenë nevoja të shkaktojnë polemika të ashpra, 

nisur nga pozitat e një nacionalizmi të theksuar karakteristik për 

periudhën e diktaturës komuniste. 

Historia ka nevojë për historianët me formim të gjerë 

profesional. Populli është i ndjeshëm ndaj historisë së tij; detyra 

e historianëve është të shkruajnë drejt dhe të pasurojnë historinë 

tonë, pa nxitur shqetësimin dhe zemërimin e popullit. Sot, 

historianët janë të lirë të shkruajnë historinë. Asnjë historian nuk 

është në “presion politik” për të deformuar historinë e vendit 

dhe të personaliteteve të shquara të historisë së tij kombëtare. 

Kjo kohë tashmë për historianët ka kaluar njëherë e mirë pas 

proceseve demokratike të viteve ’90, që çliruan historiografinë 

shqiptare nga pozitat e politizimit dhe të deformimit të 

dhunshëm komunist. 

u n i v e r s 

16

Gazmend Shpuza 

ILJAZ PASHË DIBRA (QOKU) 

Kryetari i Lidhjes Shqiptare të Prizrenit 

Iljaz Qoku vijohet të trajtohet, sipas skemave të mëparshme, 

si një nga udhëheqësit e moderuar të Lidhjes Shqiptare të 

Prizrenit. Në të vërtetë, ai përfaqëson një nga figurat më të 

shquara të historisë sonë kombëtare jo vetëm të periudhës 

në të cilën ai u shqua. Busti i tij së bashku me atë të Pashko 

Vasës dhe të Omer Prizrenit e ka vendin në kryeqytetin e 

Shqipërisë, përkrah atij të Abdyl Frashërit, si themelues të 

Lidhjes. 

Iljaz Qoku ishte udhëheqës i shquar i kryegritjes së Dibrës 

(1862) kundër ekspeditës për vendosjen e administratës 

osmane të centralizuar, e cila nuk u njihte asnjë të drejtë 

kombëtare shqiptarëve. Ajo eleminoi edhe të drejtat që 

gëzonin deri më atëherë paria dhe banorët. I pajisur me një 

vetëdije të re politike, në qershor të vitit 1878, u vu në ballë 

të luftës për sendërtimin e planeve për realizimin e 

autonomisë administrative kombëtare të vilajeteve të 

bashkuara shqiptare. Me autoritetin dhe prestigjin që 

gëzonte ai punoi energjikisht, pa marrë parasysh moshën, 

për bashkimin e të gjitha viseve shqiptare rreth programit 

kombëtar të Lidhjes në Kuvendet e Dibrës më 14 tetor 1878 

dhe më 10 nëntor 1880, të kryesuara po prej tij. Këtë 

dëshmojnë dokumentet programatike të Lidhjes së Prizrenit, 

në të cilat Iljaz pasha është kryefirmëtari i tyre dhe kryetar i 

u n i v e r s 

1 

rezymete

ezymetË 

u n i v e r s 

2 

kuvendeve në të cilat ato janë miratuar dhe rikonfirmuar në 

qershor dhe tetor 1878 si dhe në nëntor 1880. 

Iljaz pasha së bashku me firmëtarët e tjerë të vendimeve të 

këtyre dokumenteve me vendosmërinë për të mos lejuar 

copëtimin e trojeve amtare dhe realizimin e Programit 

autonomist, të quajtur “Kushtetuta e Lidhjes”, dëshmuan, 

të ngritur mbi ndarjet fetare shqiptarinë dhe shqiptarësinë 

e mbarë popullit. Më 15 qershor 1878 kërkuan: 

Krijimin e një administrate autonome nën emrin “vilajetet e 

bashkuara” (Tevhid-i vilayat) me qendër Manastirin dhe 

caktimin, përkohësisht, të Gazi Ahmet Muhtar pashës 

kryetar të Vilajeteve të Bashkuara ; Angazhimin për krijimin 

e Këshillave të Lidhjes me detyrë përhapjen e qëllimeve për 

autonomi në qendrat e mëdha si Manastiri, Shkupi, 

Prishtina; Mbledhjen e taksave, në emër të Vilajeteve të 

Bashkuara, duke organizuar për këtë qëllim dhe 

xhandarmërinë. Së fundi shtrohej si detyrë krijimi i milicisë 

ushtarake për mbrojtjen e territorit që do të përfshinin 

« Vilajetet e Bashkuara ». 

Më 10 nëntor 1880 në programin autonomist të 

porsamiratuar në Dibër, të organizuar nga Iljaz pasha, për 

krijimin e vilajetit shqiptar aderuan dhe krahinat jugore 

përmes Lidhjes Shqiptare për Toskërinë të përfaqësuar nga 

Abdyl Frashëri etj. Pjesëmarrja e tyre aktive në Kuvendin e 

Dibrës përforcoi karakterin e Lidhjes si një organizatë 

politike mbarëshqiptare ashtu siç qe përcaktuar qysh në 

ditën e pare të thelimit të saj. 

Nën kryesinë e Iljaz pashë Dibrës në Kuvend shumica e

delegatëve të kuvendit u shpreh me vendosmëri për mbrojtjen 

e Ulqinit në kundërshtim me urdhërin e sulltanit për 

dorëzimin e tij. Ata i njoftuan Shkodrës gatishmërinë e banorëve 

të Dibrës për dërgimin e forcave vullnetare nga sanxhaku 

i tyre. 

Edhe nga sa u parashtrua më sipër, del plotësisht e qartë se 

në kundërshtim me pohimet dhe karakterizimet shpesh nihilizuese, 

në fund të fundit minimizuese, që janë bërë dhe 

bëhen rreth personit të Iljaz pashë Dibrës si një nga figurat 

konservatore apo të moderuara e deri dhe kapitullante të 

udhëheqjes së Lidhjes së Prizrenit nuk qëndrojnë. Iljaz 

pashë qëndroi në radhët e para të udhëheqësve më të përparuar 

dhe më të vendosur të luftës së popullit shqiptar në 

vitet 1878-1881. Ai së bashku me Pashko Vasën, Ali pashë 

Gucinë, pasuesin e tij në krye të Lidhjes, Omer Prizrenin, 

Abdyl bej Frashërin, Daut Boriçin, Hodo Sokolin e dhjetra 

dhjetra të tjerë në ballë të Lidhjes dhe të degëve e të forcave 

të saj luftarake dhe më së fundi dhe të organeve të qeverisë, 

me kryeministër Omer Prizrenin, vunë gurin më të pare 

dhe më madhor në themelet e Pavarësisë. 

rezymete 

u n i v e r s 

3

Dr. Rudina Mita 

Prof. Dr. Hysen Slinica 

VËSHTRIM MBI FIGURËN, PERSONALITETIN 

DHE VEPRIMTARINË E AQIF PASHE 

ELBASANIT 

rezymetË 

u n i v e r s 

4 

Për Aqif pashë Elbasanin (apo Biçakçiun (1 siç njihet jo rrallë 

herë në dokumente) si personalitet politik e historik, burrë 

shteti dhe si ndër figurat më në zë të lëvizjes kombëtare 

shqiptare para dhe pas shpalljes së pavarësisë së Shqipërisë, 

luftëtar i paepur për bashkimin e trojeve shqiptare në një 

shtet kombëtar, si një nga veprimtarët më të shquar të 

historisë kombëtare të shqiptarëve për lirinë dhe pavarësinë 

e Shqipërisë dhe për ndërtimin, konsolidimin e 

demokratizimin e shtetit të pavarur shqiptar është shkruar 

dhe është folur pak, ndonëse për shkaqe që dihen dhe 

tashmë të tejkaluara, edhe sot në periudhën e demokracisë 

ende për të nuk ka punime në masën që e meriton dhe i 

takon këtij personaliteti me kontribute aq të shquara dhe të 

pashlyera në historinë e kombit shqiptar. Periudha e 

demokracisë që siguroi dhe garantoi lirinë e mendimit e të 

kërkimit shkencor lejoi dhe favorizoi procesin e rivlerësimit 

e të rishikimit të historisë, të ngjarjeve dhe figurave të saj 

duke vënë në vend të vërtetën historike me objektivitetin e 

domosdoshëm shkencor. Shpresojmë dhe besojmë se ky 

1 ==ELBASANI-Enciklopedi, Bashkia e Qytetit , Sejko, Elbasan 2003 

faqe 59

punim modest që paraqesim për këtë figure të madhe të 

historisë tone kombëtare është një hap në drejtim të ndriçimit 

të mëtejshëm të veprimtarisë së tij 

Aqif pashë Elbasani ishte veprimtar politik gjatë një harku 

kohor që fillon me dhjetvjeçarin e fundit të shek XIX -të kur 

ai u përfshi në Lëvizjen Kombëtare Shqiptare dhe deri në 

fund të çerekut të parë të shek XX, kur vdiq më 1926. Plot 36 

vjet veprimtari intensive në shërbim dhe përkushtuar 

kombit e atdheut të tij. Pikërisht në këtë hark kohor Aqifit i 

takoi të përjetonte e të vepronte në disa nga periudhat më të 

rëndësishme dhe të stuhishme të historisë tonë kombëtare 

duke filluar nga shtypja me hekur e zjarr e Lidhjes Shqiptare 

të Prizrenit, vazhdimin e qendresës antiotomane të 

shqiptarëve, ngjarjet e mëdha të dhjetvjeçarit të parë të shek. 

XX ku shquhet periudha 1910-1912 ku u zhvilluan njëra pas 

tjetrës çdo vit kryengritjet e mëdha antiotomane që u 

kurorëzuan me fitore, me Shpalljen e Pavarësisë të Shqipërisë 

dhe krijimin e Shtetit të Pavarur Shqiptar. Aqif Pasha u bë 

një nga shtyllat themelore, më të përkushtuara, më të 

vendosura për kurorëzimin me sukses në favor të kombit 

shqiptar të proceseve historiko-politike të gjendura jo 

rrallëherë përballë armiqsh të jashtëm e të brendshëm. 

Lindi në qytetin e Elbasanit, në një mjedis qytetar, në gji të 

një familjeje pasanike por me tradita atdhetare e 

përparimtare, i ati Mahmut pasha, nëpunës i vogël në 

administratën civile osmane, Aqifi mbaroi idadien 

(gjimnazin) në Elbasan dhe studimet e larta për drejtësi në 

Stamboll, ku u njoh dhe u lidh me qarqet atdhetare shqiptare 

u n i v e r s 

5 

rezymete

ezymetË 

që vepronin atje. Nën ndikimin e mjedisit qytetar elbasanas, 

të familjes dhe të shkollimit Aqifi u formua dhe u pajis me 

kulturë dhe dije të gjera, me ndjenja e shpirt liridashës që e 

afruan dhe e lidhën me Lëvizjen Kombëtare Shqiptare. Në 

vitin 1905 Aqif Pasha ishte anëtar i Këshillit Administrativ 

të Sanxhakut të Elbasanit . Pas fitores së Revolucionit 

Xhonturk(1908) u bë Kryetar i Klubit “Bashkimi” të 

Elbasanit (1908). Ishte ndër drejtuesit dhe organizatorët 

kryesorë të lëvizjes politike, kulturore e shoqërore për 

përhapjen e gjuhës dhe të shkollës shqipe. Mori pjesë ne 

Kongresin e Dibrës (1909) dhe diskutoi duke përkrahur e 

mbrojtur kërkesat e krahut nacionalist e atdhetar, ishte 

ndër organizatorët dhe kontribuesit kryesorë në mbajtjen e 

Kongresit të Elbasanit (1909) dhe për çeljen e Shkollës 

Normale (dhjetor1909) në qytetin e Elbasanit. Aqif pashë 

Elbasani ishte ndër organizatorët kryesorë të kryengritjes 

së përgjithshme antiotomane të 1912 dhe në organizimin e 

çetave të Elbasanit që morën pjesë në atë kryengritje. 

u n i v e r s 

6


KUVENDI I SINJËS (1912), KARAKTERI KOMBËTAR 

I MEMORANDUMIT TË TIJ 

Kuvendi i Sinjës, 100 vjetori i të cilit u përkujtua dhe u festua 

në korrik të këtij viti jubilar të 100 vjetorit të Shpalljes së 

Pavarësisë, u përket atyre ngjarjeve të mëdha historike të etapës 

së fundit të kryengritjeve të përgjithshme të viteve 1910-1912 të 

cilat çuan në kurorëzimin me sukses dhe fitore të Lëvizjes 

kombëtare Shqiptare me Shpalljen e Pavarësisë dhe Krijimin e 

Shtetit të Pavarur Shqiptar Në atë proces historiko-politik u 

mobilizuan gjithë shqiptarët në një luftë të gjithanëshme politike, 

kulturore, të armatosur etj. Kuvendi i Sinjës që u mblodh në 

fshatin Sinjë të Beratit dhe i zhvilloi punimet nga 10 deri më 23 

korrik 1912 ishte pjesë përbërëse e atij procesi historiko-politik. 

Ai u mblodh dhe i zhvilloi punimet pikërisht në kohën kur 

kryengritja e përgjithshme antiosmane e vitit 1912 kishte 

përfshirë dhe zhvillohej (2 në gjithë hapësirën etnike shqiptare. 

Momenti historiko-politik ishte i veçantë dhe i jepte Kuvendit të 

Sinjës vlerë të jashtëzakonshme, sepse me vendimet që mori i 

përgjigjej detyrave historike kombëtare që shtroheshin para 

kombit shqiptar në ato momente. Synimet e vendimeve të tij 

ishin në përputhje të plotë me strategjinë politike të Lëvizjes 

kombëtare Shqiptare gjatë Rilindjes. Përmbajtja e Memorandumit 

(dokumenti themelor) të miratuar nga Kuvendi i Sinjës e 

shprehu qartë dhe publikisht këtë aspekt ku gjithçka gjykohej e 

vlerësohej në shtratin e interesave kombëtare, ku çdo gjë 

shtjellohej dhe kërkohej për gjithë trojet dhe kombin shqiptar, 

pa veçuar askënd. Ai ishte shprehje tjetër e qartë dhe e plotë, 

domethënëse dhe dëshmi e unitetit politik e organizativ të 

lëvizjes kombëtare Shqiptare në tërë hapësirën mbarëetnike 

shqiptare. 

2 ==Fjalor Enciklopedik Shqiptar, Vëllimi i dytë, Akademia e 

Shkencave e Shqipërisë, Tiranë 2008 faqe 1431 

u n i v e r s 

7 

rezymete

Hasan BAFTIJARI 

Muhamedi alejhi selam – një model në 

komunikim me njerëzit 

rezymetË 

u n i v e r s 

8 

Ata që kishin mundësi për të studiuar komunikimin në nivel 

akademik, e dinë se sa teori, libra, studime ekzistojnë në 

procesin e ndërlikuar të komunikimit njerëzor. Modelet 

perëndimore origjinale të komunikimit – verbale, grafike, 

ose matematike – e kanë shumë të vështirë për të përshkruar 

aspektet strukturore, funksionale dhe teknike të këtij 

fenomeni. 

Megjithatë, shembulli më i mirë i një akti të komunikimit 

dhe në marrëdhëniet me njerëzit, mund të fitohet nga jeta e 

Profetit Muhammed a.s Në të vërtetë, në praktikat mjedisore 

të Profetit, ne shohim se ai ishte shembulli më i mirë 

në trajtimin e njerëzve. Aftësitë e tij të komunikimit, me 

sjellje unike dhe interesante, gjithmonë i sjellshëm dhe i 

buzëqeshur, bënë që Profeti (alejhis-selam) të arrijë të fitojë 

zemrat e njerëzve që ishin përreth tij, si dhe të gjithë atyre 

që erdhën në kontakt me të. 

Nga sjellja e tij praktike dhe komunikimi me njerëzit, ne 

mund të nxjerrim një mësim të rëndësishëm, e kjo është që 

audienca e një mësuesi me aftësi të rralla komunikuese, 

duhet t’i vë në funksion të gjitha shqisat, për të nxjerrë kuptime 

të sakta dhe mësime të rëndësishme. Kjo është arsyeja 

se pse njerëzit rreth Profetit Muhammed (alejhis-selam) u 

transformuan në pak vite dhe arritën të ndërtojnë një civilizim 

madhështor. Atëherë, ndoshta edhe ne duhet të ndjekim 

të njëjtën rrugë sot. Pra, nuk mjafton të lexojmë e të 

mësojmë përmendësh thëniet e Profetit (alejhis-selam), por 

është e rëndësishme që t’i ndiejmë efektet pozitive të këtyre 

thënieve në zemrat dhe mendjet tona, dhe t’i praktikojmë 

ato në jetën reale.

Prof. dr. Valter MEMISHA 

Kostaq Cipo dhe Fjalori i gjuhës 

shqipe, 1954* 

Para 60 vjetësh, në kronikën për largimin nga jeta të Kostaq 

Cipos, anëtarit të Institutit të Shkencave, Kol Paparisto, 

Aleksandër Xhuvani, Gjovalin Lika, Kahreman Ylli, Aleks 

Buda, Mahir Domi, Shefqet Musaraj, Dhimitër Shuteriqi, 

Sotir Kuneshka, dhe Sali Mborja shkruajnë se ai “në një kohë 

të shkurtër prej pesë vjetësh, hartoi dy vepra mbi gramatikën dhe 

sintaksën e shqipes, që shënojnë hapa të rëndësishme përpara në 

fushën e gramatologjisë shqipe. Ai pati pjesë kryesore në 

përpunimin e ortografisë dhe pse i penguar nga sëmundja, drejtoi 

punimet për fjalorin e gjuhës shqipe, ku pasqyrohet eksperienca e 

pasur dhe njohja e tij e thellë e gjuhës. Me nji punë të kujdesshme 

shkencore ai përgatiti botimin kritik të disa veprave të autorëve 

tanë klasikë.” (3 

K. Cipo, edhe pse i sëmurë, hartonte dhe qëndronte në ballë 

të punës për fjalorin, i cili, siç shprehet ai në mars 1951, do të 

jetë ndihmë e madhe për shkollat e për zyrat. Është një fjalor që ka 

një të thurur e një ton të veçantë. Çdo fjalë ka definicionin e saj të 

punuar e të stilizuar bashkë me shprehjen e frazeologjinë, kur e ka 

dashur puna. Fjalës i është dhënë kuptimi konkret, kuptimi 

abstrakt dhe ai i fytyruar kur e ka pasur. Brenda gjendet 

terminologjia e lëndëve të mësimit dhe ajo e disa Dikastereve. 

Kemi shtënë aty fjalët e gjuhës letrare dhe ato të gojës popullore, 

qofshin edhe prej origjine të huaj siç janë p.sh., fjalët turqisht të 

folklorit. Aty do të gjejnë zyrtarët dhe nxënësit fjalë me kuptim të 

zgjeruar dhe asosh me kuptim të kufizuar, shprehje të asaj ose të 

3 *Artikulli është paraqitur në formë të përmbledhur në Konfrencën 

kushtuar K. Cipos, organizuar nga Universiteti i Elbasanit, qershor 2012 

Buletin i Institutit të Shkencave, Tiranë, 1952, 1, f. 94-95 

u n i v e r s 

9 

rezymete

kësaj krahine. Dy – treqind fjalë të fushës politiko-shoqërore do të 

pajisen me definicione që do të merren nga fjalorët më të rinj 

sovjetikë”. (4 

K. Cipo shkruante se “Se me sa dashuri e zjarr ka punuar 

Komisioni i fjalorit dhe se si gjatë punës fitoi edhe një 

përgatitje në lëmë të leksikografisë, ia lëmë këndonjësit ta 

marrë me ment” (5 . Dhe në këtë përvjetor të lindjes e njëherazi 

të vdekjes, të profesorit, ne përcjellim mesazhin se vepra 

qëndron jo vetëm si gur themeli në leksikografinë 

njëgjuhëshe, por na bënë të përulemi me respekt para punës 

së jashtëzakonshme të bërë nga hartuesit dhe së pari nga 

drejtuesi i tyre. 

rezymetË 

u n i v e r s 

10 

4 Nga diskutimi i K. Cipos në seancën e dytë, 17 mars 1950, BISH, Tiranë, 

1950, 2, f. 161, 

5 K. Cipo, Fjalori shqip i Institutit të Shkencave, Ylli, 6, 1951

Prof.Dr. Gjergj Sinani 

Raporti ndërmjet filozofisë 

dhe teologjisë në Islam 

Që të kuptojmë mendimin metafizik dhe teologjik të 

mendimtarëve humanistë islamikë, duhet paraprakisht të 

ndalemi në dy terma; falsafa dhe kalam. Falsafa (filozofia) 

ishte një lëvizje që shpuri në daljen e personaliteteve të tilla 

si, al-Kindi, al-Farabi, Ibn Sina (Avicena) dhe Ibn Rushd 

(Averroes). Cili është kuptimi i kësaj lëvizjeje intelektuale 

në Islam ? Paraprakisht duhet theksuar se falasifa nuk janë 

teologë. Qëndrimi i tyre do të nxisë reagimin e asharitëve, 

por ndikimi i tyre do të ishte shumë i madh. Edhe pse tezat 

e tyre u konsideruan të dyshimta, disa nga tezat e tyre do të 

ndikonin në përpunimin e teologjisë në një mënyrë 

vendimtare. “Shkencat islame” lidhen me teokracinë e 

krijuar nga Muhameti dhe Islami u paraqit jo si një fillim 

absolut, por si një sjellje e re në raport me vendet ku do të 

përhapej. 

Gjashtë shekuj më parë Krishti kishte shpallur “lajmin e ri” 

në Jeruzalem, në qytetet dhe fshatrat e Palestinës, por 

mesazhi i tij paraqitej si realizim i Ligjit dhe Profetëve, 

Ungjilli i tij ishte vazhdim i Dhjatës së Vjetër. Dishepujt e tij, 

në fillim hebrej dhe më pas “xhentilë” (kështu quheshin në 

Bibël të huajt, paganët, popujt. Në fillim Shën Pali quhej 

Apostull i xhentilëve), i përkisnin të gjitha klasave sociale, 

por, para së gjithash, ndodheshin në një atmosferë dhe 

klimë kulturore karakteristike: kultura helenike. Me Filonin 

dhe Shkollën e Aleksandrisë, Bibla tashmë e kishte takuar 

Platonin dhe diturinë antike dhe krishtërimi ishte hapur 

ndaj mendimit grek dhe botës romake. 

Krejt ndryshe ndodh në Islam, cilatdo qofshin traditat 

u n i v e r s 

11 

rezymete

ezymetË 

u n i v e r s 

12 

judeo-kristiane që reflektohen në të. Kurani paraqitet në 

mendimin e “transmetuesit” të tij si kthim te revelacioni 

abrahamik, në mesazhin autentik të Zotit. Këtë revelacion 

nuk e pranon te Tora dhe Ungjilli. Për myslimanët, këto 

janë libra të “manipuluara” nga njerëzit. Prandaj, teksti 

kuranik merr karakteristikat e një absoluti në tërë kuptimin 

e termit. Nuk duhet t’i drejtohemi revelacioneve të 

mëparshme që nuk pranohen, madje, para kontaktit me 

helenizmin, as edhe filozofisë. Kështu, nga Kurani dhe 

rreth tij filloi përpunimi i “shkencave islamike”. Sigurisht, 

kontakti me të krishterët, me administratën bizantine, artet, 

filozofinë dhe shkencën do të ndikojë në mendimin islamik. 

Por, në histori kemi edhe periudha ku pretendimi, si pasues 

të Ismailit do të marrë pamje raciale, si dhe periudha 

antiraciale. Kështu, Kurani paraqitet si një revelacion 

autonom që duhej të ndahej me të kaluarën, për t’i 

angazhuar bijtë e Ismailit në rrugë të reja. Ndërkohë që 

Shën Pali, i mbrujtur me Dhjatën e Vjetër, që njihte në thelb 

Ligjin dhe Profetët, ndiente nevojën për të harmonizuar 

jetën e tij intelektuale dhe shpirtërore me mesazhin e 

Ungjillit. Shokët e Profetit karakterizoheshin nga i njejti 

shqetësim; të vinin në praktikë këshillat që u sillte atyre 

mesazhi i ri. Në fakt, gjithçka varet nga kuptimi i nocionit 

të « frymëzimit », ose nga dallimi ndërmjet nocionit të 

krishterë dhe atij mysliman të frymëzimit. Te krishtërimi, 

autori i frymëzuar, nën lëvizjen e Shpirtit të Shenjtë, është 

shkak instrumental i lirë, ai mund të përdorë dokumente të 

mëparshme, ruan stilin e tij, mentalitetin e tij. Në Islam, të 

paktën për kalamin orthodoks, profeti – legjislator është 

shkak instrumental i përdorur. Teksti kuranik ka qenë jo aq 

i “frymëzuar” sesa i “zbuluar” nga Zoti përjetësisht. Dihet 

se për Islamin, Kurani është fjala e Zotit dhe jo e Muhametit. 

Në Bibël, janë profetët dhe shkrimtarët e shenjtë që sjellin 

fjalët, urdhërat dhe mësimet e Zotit. Pra, mesazhi i 

trasmetuar nga Kurani merret si i dhënë që në fillim, dhe

me këtë premisë mund të kuptohet “shkenca e kalamit”. 

Për më tepër, kjo e dhënë, ose pjesa për tu besuar, përzihet 

edhe me tregues të imtë praktikë, ku mund të shihen të 

lidhura ngushtë elemente të një teodiceje, antropologjie, 

eskatologjie dhe morali dhe që duhet lexuar në mënyrë 

korrekte. 

Në Islam, problemi shtrohet ndryshe. Për Islamin, Zoti e 

zbulon fjalën e tij, por vetë nuk zbulohet në misterin e tij të 

paarritshëm. Në fillimet e veta, të shumtë ishin mistikët që 

donin të depërtonin në këtë mister. Në Islam, Zoti është 

Qenia e vetme dhe i vetmi Agjent. Kjo shpjegon edhe 

kontradiktat, në fillim, ndërmjet mësimit zyrtar dhe 

sufizmit, të cilat pohonin dhe kërkonin jo më një eksperiencë 

identiteti, por bashkimin me Zotin në dhe përmes dashurisë 

për Zotin. Dashuria supozon “konkordancë”, thonin 

teologët dhe juristët, por aspak konkordancë të mundshme 

ndërmjet krijesës dhe Krijuesit. Për sufistët, të jesh i bashkuar 

me Zotin, do të thotë që të bëhesh një me të, jo përmes 

substancës ose thelbit, por përmes dashurisë. Sipas tyre, 

dashuria është thelbi i Zotit dhe se përmes rrugës së vuajtjes 

dhe dashurisë njeriu bashkohet me Zotin. 

rezymete 

u n i v e r s 

13


BASHKËJETESA E DY DIALEKTEVE TË SHQIPES 

NË SHTYPIN SHQIPTAR GJATË PAVARËSISË 

The beginning of the century was the period of rapid 

developments for the Albanian nation. The struggle for 

freedom and independence recrudesced along with the 

language protection and the development of the Albanian 

education. Following the Congress of Manastir (Bitola), the 

aptitude of the Albanians to stay consistent to the decisions 

taken, as those of the Congress, was tested. 

The Albanian press at the time, at home and abroad, became 

a reflection of the interest of the Albanians to develop and 

preserve their language and culture. The mission of the 

publishers was the unification, the inclusion of culture, 

customs and traditions, as well as the cohabitation of 

language dialects under the Latin alphabet. 

rezymetË 

u n i v e r s 

14 

Newspapers, for instance: “Sun” (Boston), “Adriatic” 

(Korce), “The Nation” (Boston), “Besa” (Constantinople), 

“The Shcypeniis Shpnesa” (Rome), “Relationship orthodox” 

(Korce), and books published at home and abroad, indicate 

the coexistence of both Albanian dialects, as well as the 

understanding among Albanians, mostly intellectuals, 

from different regions. 

This paper highlights the purity and the culture of the 

language in the press at the time, its ethics and respect for 

the language dialect of the scribblers. This research also 

takes an approach to assess and compare the language 

norm at the time with the norm today.

Prof. Dr. Muharrem Dezhgiu 

Politika italiane e pushtimit 

të Shqipërisë (1939-1943) 

Marrëdhëniet italo-shqiptare ne vitet ’30 të shekullit të 

kaluar (shek.xx) njohën një shkallë të lartë të zhvillimit të 

tyre. Ishin rrethanat historike të kohës dhe interesat e 

ndersjellta të të dy vendeve, në të dy anët e Adriatikut, që 

përcaktuan një nivel të tillë të lidhjeve të ngushta, jo vetëm 

midis dy shteteve, por edhe midis dy popujve. 

Politika italiane, në marrëdhëniet me Shqipërinë, duke 

investuar kapitalet e saj, veç të tjerave, synonte ta shndërronte 

atë një bazë të saj ne Ballkan dhe më tej. Por, ajo harroi se 

investimet italiane në Shqipëri, kishin forcuar ekonomine e 

saj, e cila shërbeu për forcimin e stabilitetit dhe te unitetit të 

shtetit shqiptar. Forcimi i stabilitetit ekonomik të brendshëm 

i shtetit shqiptar, është vlerësuar nga studiues seriozë si një 

aset që shfrytzoi A.Zogu për mbrojtjen e pavarësise politike 

të Shqiperisë, që në analizë të fundit i kushtoi vendit, 

pushtimin nga Italia. (6 

Politika italiane e sulmit kunder personit te A.Zogut ishte 

në unison me propagandën e kundërshtarëve politike te 

Ahmet Zogut brenda e jashte Shqipërisë. Kuptohej qarte se 

qëllimi i kësaj propagande ishte të mënjanohej reagimi 

ndërkombëtar ndaj agresionit kundër Shqipërisë, si dhe të 

përligjte pushtimin e saj nga Italia. 

Në luftën italo-greke, politika italiane dështoi me humbje të 

mëdha, duke u shkaktuar shqiptarëve plagë të mëdha, si 

rezultat i zhvillimit të frontit të luftimeve në treva shqiptare. 

Në muajt e fundit të pushtimit, diplomacia italiane bëri 

përpjekje të dështuara, për të aktivizuar në qeverisjen e 

6 B. J. Fischer. Shqiperia gjate luftes 1939-1945, Tiranë, Çabej, 2000, f. 32 

u n i v e r s 

15 

rezymete

Shqiperisë figura nacionaliste me begraund politik, me 

qëllim që të siguronin pas lufte, marrëdhënie normale midis 

dy vendeve. Me fjalë të tjera, Italia kishte filluar te mendonte 

për të ruajtur interest e saj në Shqipëri edhe pas përfundimit 

të luftës (7 , të deformuara gjatë pushtimit. 

Kjo përpjekje e politikës italiane ndaj Shqipërisë, ishte në 

një fare mënyre, në një sens të kundërt nga ajo e qeverisë 

fashiste, për të vendosur marrëdhënie normale me interes 

të ndërsjelltë. 

rezymetË 

u n i v e r s 

16 

7 Po aty. Dok. 747 Allegatto L’ex-presidente del Consiglio d’Albania Mehdi 

Frashëri, al ministro degli Esteri, Guariglia, Roma, 30 agosto 1943, f.911

Ilir Curri 

PSIKOLOGJIA E MOTIVIMIT 

SIPAS KëNDVëSHTRIMIT ISLAM 

Kur një person sillet në një mënyrë të caktuar, ne shpesh 

pyesim veten se përse veproi në atë mënyrë. Pra, ne kështu 

vihemi në kërkim të shtysës apo motivit që qëndron pas 

veprimit. Të hysh në lëmitë e motivacionit, ideve dhe teorive 

që synojnë t’a definojnë e shtjellojnë atë, do të thotë të futesh 

në një vorbull ku rrafshet e studimeve e këndvështrimet e 

studiuesve, janë të vetmet që mund të merren si të 

mbështetura e reale. Pasi, me ndryshimin e shkollave 

psikologjike, ndryshojnë edhe përfundimet e arritura. 

Gjithsesi, përfundimi më i sigurt është se teoricienët e 

shkollave të ndryshme nuk janë të të njëjtit mendim mbi 

motivacionin. 

Psikologjia bashkëkohore e përcakton motivin si një nevojë 

të veçantë ose dëshirë, si aktivizim të sjelljes me qëllim te 

orientuar. Sipas saj, motivimi është i brendshëm, termi 

perdoret per qeniet njerezore por teorikisht mund të 

përdoret dhe për sjelljen e kafshëve. Sipas teorive të 

ndryshme motivimi i ka rrënjët në nevojat bazë, në mënyrë 

që të minimizohet dhimbja dhe maksimalizohet kënaqësia, 

mund të përfshijë nevoja specifike si uria, rehatia, nje objekt 

i dëshiruar apo një qëndrim, ose mund t’u atribuohet 

arsyeve më pak të dukshme si altruizmi, egoizmi, morali 

etj. 

Motivi është gjeneratori apo biogjeneratori i fuqisë fizike, 

mendore dhe elanit për jetë të sukseshme. Pa motiv për 

punë, jetë, dituri dhe çdo aktivitet, suksesi është i dobët dhe 

i paarritshëm. “Puna e filluar me dëshirë, gjysma është e 

kryer në fillim”. (Sami Frashëri) 

Islami, duke patur të qartë strukturën njeri, elementët 

përbërës të tij, truporë, shqisorë, perceptues nga një anë; 

shpirtërorë e ndijues, emocionalë, nga ana tjetër, sjell një 

u n i v e r s 

17 

rezymete

ezymetË 

platformë të plotë të motivacionit, pas të cilit qëndrojnë 

moritë e aktivizimit apo mosaktivizimit te sjelljes njerëzore. 

Shumë nga motivet e paraqitura nga muslimanët që nuk 

mund të shpjegohen me anë të teorive bashkëkohore të 

motivimit (si neglizhimi i nevojave biologjike per arsye 

shpirterore) në fakt mund të shpjegohen në qoftë se ne 

besojmë në ekzistencën e shpirtit. Shkurt, Islami si rrugë e 

mesme sjell ekzistencën e shpirtit të njeriut dhe influencën 

që ai ka në motivimin njerëzor, pa mohuar faktorët fizikë. 

Nëse motivi është forca apo energjia drejt së pamundurës, 

në Islam është vendosja e qëllimit për të arritur të mirën, të 

dobishmen. Qëllimi, objektivi që duhet arritur, vë në lëvizje 

njeriun, dhe e gjitha kjo në kuadër të qëllimit të ekzistencës 

së njeriut – Adhurimi i Zotit. Qëllim, në bazë të të cilit 

kontrollohen, maten, ndiqen aplikohen të gjitha nevojat e 

tjera, duke u kthyer në model të vetëkontrollit, përkushtimit, 

së mirës, “epërsisë së nënshtrimit ndaj Zotit” – duke arritur 

majat e devotshmërisë, e jo të egos e kryeneçësisë, 

mendjemadhësisë e arrogancës, e cila i “ thyen qafën 

zotërisë së vet”. 

Koncepti islam, vendos njeriun në pozicion të saktë në 

raport me masën, kolektiven. Individualizmi nuk ka asgjë 

të përbashkët me Islamin, pavarësisht shenjtërisë që ky i 

fundit i jep jetës, pasurisë dhe nderit të individit. Pavarësisht 

nga kjo, angazhimi shoqëror khethet në nevojë primare 

individuale. Pra, në Islam, individi s’jeton veç për veten 

dhe realizimin e nevojave të tij vetjake (kapitalizëm), as të 

sakrifikohet për shoqërinë (utopia komuniste). 

u n i v e r s 

18

Namik Selmani 

Çamëria një trevë që kërkon zgjidhjen e të 

drejtave të saj 

Në historinë e trojeve etnike shqiptare rrallë mund të gjesh 

një çështje kaq madhore si ajo e Çamërisë që, në 100 vitet e 

fundit, të ketë krijuar një problematikë kaq të rëndësishme 

për gjeopolitikën shqiptare, greke, ballkanike, madje edhe 

evropiane. Ajo përbën akoma një ngërç të fortë diplomatik, 

politik, juridik, kombëtar, për Shqipërinë, e sidomos për ata 

pasardhës të kësaj krahine që sot nuk jetojnë më në trojet, 

ku kanë lindur e kanë jetuar të parët e tyre qysh prej krijimit 

të jetës në Ballkan. Në 100 vitet e fundit mbi këtë krahinë 

është ushtruar dukshëm dhe vazhdon ende edhe sot e kësaj 

dite strategjia e helenizimit, e realizuar në tre etapa duke 

ndjekur tri rrugë: spastrimi etnik nëpërmjet genocidit të 

egër të ushtruar ndaj popullsisë shqiptare muslimane, me 

qëllim largimin e saj nga trojet e krahinës; ndryshimin e 

strukturës etnike të krahinës nëpërmjet kolonizimit të saj 

me imigrantë grekë dhe vllehë dhe asimilimin e popullsisë 

ortodokse shqiptare të besimit ortodoks nëpërmjet shtypjes 

së identitetit të saj kombëtare e ndalimit të përdorimit të 

gjuhës shqipe, etj. Në gjeopolitikën e Ballkanit dhe të 

Evropës, padyshim edhe të Shqipërisë, Çamëria është e 

vetmja pjesë e tyre ku, në vend të një salle plot dritë, plot 

ajër, plot gjelbërim të përjetshëm, me plot ninulla ku 

asnjëherë nuk mungon deti me valët e tij, mund ta quajmë 

ndryshe edhe “Muzeu i Gjakut “ ose “Muzeu i padrejtësisë” 

Nëse do ta shihnim me syrin më të ftohtë të gjithë rrugën 

100-vjeçare të Çamërisë nën një thundër politike, 

administrative, gjuhësore, kulturore, ekonomike të shtetit 

grek, do të thonim me plot gojë se ajo po kthehet për të 

gjithë një padrejtësi e pazbuluar ende, një fshehje për të 

gjithë të së vërtetës, një mjegull që kërkojnë ta mbulojnë të 

u n i v e r s 

19 

rezymete

gjithë, të gjiithë. Studiuesi amerikan Mc Crathy Justin në 

një libër të tij të botuar në SHBA në vitin 1999 të titulluar 

“Vdekje dhe megrim,-pastrim etnik i muslimanëve osmanë” 

ka shkruar se strategjia e pastrimit etnik të shqiptarëve ka 

nisur që me fitoren e Revolucionit grek të vitit 1827. Ai 

thotë: “Revolucioni grek është lëvizja e parë që identifikon 

vetveten me vdekjen dhe dëbimin e muslmanëve nga vendi 

i tyre.” 

rezymetË 

u n i v e r s 

20

Ma. Sc: Saimir Shatku 

Raporti Shtet-Fe 

(1912-1939) 

Përpjekja për të hedhur dritë, mbi rrugëtimin e deritanishëm 

100vjeçar, të raportit të marrëdhënieve midis shtetit shqiptar 

dhe fesë e institucioneve të saj, në fushën e lirive dhe të drejtave 

të besimit, është një angazhim modest, që të mundëson të shohësh 

përmes retrospektivës horizontin e ri të së ardhmes së tyre. 

Dokumentet historike argumentojnë faktin se, që në aktet e 

para kushtetuese të pavarësisë shqiptare, është afirmuar 

parimi i ndarjes së fesë nga shteti, i lirisë së ndërgjegjes dhe 

besimit si dhe të drejtës së ushtrimit të saj, të sanksionuara 

këto në “Statutin Organik të Shqipërisë” (8 . Gjatë harkut kohor 

të viteve 1920-1939, politika e shtetit shqiptar, synoi 

vendosjen e parimeve të rrepta kombëtare për veprimtarinë 

e institucioneve fetare, ajo kishte për qëllim shkëputjen e 

lidhjeve të vartësisë dhe të influencës së huaj ndaj tyre, 

duke mbështetur në këtë mënyrë interesat e unitetit kombëtar 

dhe mënjanuar përçarjen fetare (9 . 

Raporti i lirive dhe të drejtave të besimit, gjatë regjimit komunist, 

është një histori e politikes ateiste, persekutuese, denigruese dhe 

mohuese ndaj fesë, klerit dhe institucioneve fetare, Kushtetuta e 

vitit 1976 sanksionoi përfundimisht parimin e ateizmit/ 

mosbesimit, duke e shpallur Shqipërinë të vetmin shtet ateist në 

botë (10 . 

Zhvillimet demokratike në vend rivendosen lirinë e fesë dhe të 

drejtën e besimit, duke ridimensionuar raportin e marrëdhënieve 

8 Afrim Krasniqi “ Sistemet politike në Shqipëri (1912 -2008 )” Tiranë 2009 fq. 

57 

9 Roberto Maroco Della Roka “ Kombësia dhe feja në Shqipëri 1920 – 1944 “ 

1994, fq. 131-132. 

10 Kushtetuta e Republikës Socialiste të Shqipërisë Tiranë 1976 

u n i v e r s 

21 

rezymete

midis shtetit dhe fesë, në kontekstin e parimeve të shtetit të së 

drejtës. Gjate kësaj periudhe tranzicioni, institucionet fetare janë 

riorganizuar, liria e ndërgjegjes dhe e besimit është riafirmuar 

sipas standardeve ndërkombëtare në kushtetutën e vitit 1998. 

Vendi ynë gjatë këtij shekulli, është karakterizuar nga 

mungesa e stabilitetit të qëndrueshëm politik, dhe mungesa 

e një tradite të kulturës demokratike. Dhe në këtë kontekst 

edhe raportet e marrëdhënieve shtet-fe në çështjen e lirive 

dhe te drejtave te njeriut, nuk kanë qenë konstante dhe të 

harmonizuara me respektimin e parimeve të laicitetit. Por janë 

relativizuar në varësi të zhvillimit të parametrave demokratik të 

sistemeve të ndryshme politike, për rrjedhojë ky raport 

marrëdhëniesh, ka njohur stade të ndryshme të zhvillimit të tij, 

nga ai i respektimit të lirive e të drejtave të besimit, e deri tek 

cënimi, dhe mohimi absolut i tyre. 

Shqipëria vendi i tolerancës, harmonisë dhe bashkëjetesës 

ndërfetare( shih neni 3 i Kushtetutës së Shqipërisë) është ende në 

provë, në sfidën e saj për të garantuar respektimin, funksionimin 

dhe konsolidimin e shtetit të së drejtës dhe sistemin e vlerave të 

tij, në fushën e lirive dhe të drejtave themelore të njeriut. 

rezymetË 

u n i v e r s 

22


Roli i besimit në shëndetin mendor 

Besimi dhe shëndeti mental janë ngushtë të lidhura ndërmjet 

veti. Besimi në mënyrë të rëndësishme mund të kontribuojë 

dhe ndihmojë në mbrojtjen, kultivimin dhe përparimin e 

shëndetit ashtu edhe në shërimin e sëmundjeve të ndryshme. 

Gjithashtu, shëndeti mental dhe shpirtëror i rrënuar mundet 

qenësisht ta luhasë jetën shpirtërore dhe fetare të individit 

dhe të bashkësisë së caktuar. Por, kemi edhe besime sektare, 

të cilat nën trysninë e besimeve të çoroditura zhvillojnë 

çrregullime të shumta te njeriu, të quajtura okleziogjene, të 

cilat Zotin e kuptojnë si gjykatës të rreptë, policë gjithësie, e 

jo Krijues të dashur, mëshirues, të urtë, i cili është krijues i 

urtësisë dhe jo i të keqes. E vërteta, ne do të flasim për 

besimin e mirëfilltë që paraqesin shumicën dërrmuese të 

botës e jo për bindjet sektare. 

Bota bashkëkohore sidomos karakterizohet me luhatshmëri 

fizike dhe shpirtërore. Egoizmi, depresioni, streset, lakmia e 

vese të ngjashme janë në kulm të veprimit. Nëse njeriu në 

këtë gjendje do të braktisej në kthetrat e kësaj bote pa 

udhëzim hyjnor humbja dhe dështimi i njeriut do të ishte i 

pashmangshëm. Prandaj, Krijuesi në çdo udhëzim të Tij 

urdhëron besimin dhe qorton për lajthitje dhe dorëzim 

epsheve dhe ligësive. I udhëhequr nga besimi i sinqertë, 

njeriu është në gjendje t’i mposhtë të gjitha devijimet dhe 

pengesat botërore, duke e vërtetuar pozitën e tij të 

dinjitetshme që Allahu ia ka dhënë si mëkëmbës i Allahut në 

tokë. 

u n i v e r s 

23 

rezymete

Roald Hysa 

Poeti i parë i Islamit dhe zëdhënësi i 

profetit Muhamed në Medine 

rezymetË 

u n i v e r s 

24 

Hasan ibn Thabiti ishte një nga poetët e mëdhenj arabë të 

kohës së vet, gjithashtu edhe një nga sahabët apo shokët e 

Profetit Muhamed, paqja e Allahut qoftë mbi të. Në këtë 

shkrim të shkurtër do të mundohemi të japim një pasqyrim 

të përmbledhur mbi jetën dhe veprën e tij. E gjithë vepra e 

tij qarkullon në formën e një divani, i cili është i përhapur 

gjerësisht edhe në bibliotekat e botës, edhe në perëndim. 

Vargjet e tij janë studiuar dhe përkthyer edhe në gjuhët 

perëndimore, po ashtu edhe në anglisht e rusisht. Një veçori 

e rëndësishme e poemës së Hasanit është se mbështetet në 

ajetet e Kuranit dhe në historinë e hershme të Islamit. Në 

vargjet e tij takohen një numër i madh frazash kuranore. 

Duke pasur parasysh se dijetarët muslimanë të vonshëm e 

kanë kundërshtuar përdorimin e frazave të Kuranit në 

poezi, futja e frazave të tilla tregon në mënyrë të 

pagabueshme, se në kohën kur i ka shkruar Hasani këto 

poema, Kurani nuk ishte mbledhur akoma në formën 

përfundimtare. Le t’i referohemi haditheve apo thënieve të 

Profetit Muhamed, paqja e Allahut qoftë mbi të, për Hasanin 

të nxjerra nga dy koleksionet e haditheve të Buhariut dhe 

Muslimit të pranuara gjerësisht nga e gjithë bota muslimane. 

Hasani ka qenë i njohur gjerësisht nga hoxhallarët e brezave 

të ndryshëm, siç na e tregon edhe H. Ibrahim Dalliu në 

vargjet e veta, ku ka përfshirë pak vargje të Hasanit për 

ilustrimin e paraqitjes së profetit Muhamed në veprën e 

vet. Vlerat e Hasan ibn Thabitit si poet janë të 

padiskutueshme, porse ai nuk është i njohur gjerësisht me 

veprën e tij për publikun artdashës shqiptar.

Edison Çeraj 

Estetika e artit islam 

Sipas Titus Burchkardt-it, substanca e artit është bukuria. 

Në termat e fesë islame, kjo është një cilësi hyjnore dhe, në 

këtillësinë e saj, ka një aspekt dyjar: në botë është pamja, 

është veshja që mbështjell qenien e bukur dhe gjërat e 

bukura. Ndërsa te Zoti, sakaq, apo në vetvete, ajo është 

bukuri kullueshmërisht e brendshme; është cilësia hyjnore, 

që, mes të gjitha cilësive hyjnore të manifestuara në botë, 

risjell ndërmend më drejtpërdrejt Qenien e kulluar. 

Pikërisht në sajë të përkujtimit dhe përmendjes së Qenies 

lindi dhe u zhvillua arti islam; si një zgjatim apo mishërim i 

vetë Islamit apo i të vërtetave që ai synon të përçojë te 

njerëzit. Duke pasur parasysh këtë, mund të pohojmë se 

nuk është e vërtetë ajo që shkruan më pas po Burchkardt-i: 

“Ishte, në fakt, braktisja e mjedisit primitiv arab dhe përballja 

me trashëgiminë artistike të popujve të pushtuar apo të 

konvertuar që e bëri të nevojshme lindjen e një arti përshtat 

Islamit dhe që e bëri të mundur që kjo të ndodhë.” (11 Nuk 

është e vërtetë, pasi arti islam buroi dhe u shfaq natyrshëm, 

pra pashmangshëm, – natyrisht në rrethana të caktuara dhe 

të ndryshme nga njëra hapësirë islame në tjetrën – si një 

nevojë e përjetuar nga njerëz të caktuar (artistët) për të 

demonstruar të Vërtetën edhe me këtë gjuhë, ndryshe nga 

arti europian apo perëndimor në përgjithësi që është në 

kërkim të saj. Pikërisht për këtë arsye arti perëndimor është 

aq i ndryshëm nga arti islam në veçanti dhe nga ai lindor në 

përgjithësi, sepse kanë qëllime të ndryshme, sepse i qasen 

krejt ndryshe njeriut dhe jetës. 

11 Burchkardt, T. (2012) Arti i Islamit - gjuha dhe kuptimet. Përkth.: Vehap 

Kola. Shkup: Logos-A. 

u n i v e r s 

25 

rezymete

ezymetË 

Për artistin musliman, bota e jashtme është ashtu siç është, 

pasi të tillë e ka krijuar Krijuesi, dhe mbi të gjitha ajo është 

e pajisur me një telos, i cili do përmbushet, sidoqoftë. Por, 

çështja është se sa i bashkëngjitet kësaj përmbushjeje edhe 

qenia më e veçuar në të, pra njeriu. 

Në një rast Kurani na tregon se si reflekton qenia kur del 

nga prangosja me harresë, pikërisht kur kjo qenie i drejtohet 

Qenies duke thënë: “Zoti ynë, ti nuk e krijove më kot gjithë 

këtë!” 

Pra, Zoti nuk është tërhequr diku mënjanë për të lënë 

universin po mënjanë, as nuk ka hyrë në (këtë) historinë 

tonë për t’u vetëflijuar për ne dhe as nuk ka vdekur për të 

na lënë të vetëm, sikurse ka ndodhur dhe ndodh në 

mendimin dhe mendësinë perëndimore. 

Së këndejmi edhe mimesis-i, meqë bota/natyra na qenka e 

rastësishme, pa qëllim (telos), ajo mund të ndërrohet; 

ligjësitë dhe pamja e saj mund të ndryshojnë si të duam ne, 

meqë kjo është e vetmja pronë e mundësi që kemi. 

Prandaj dhe arti islam shfaqet gjithherë në harmoni me 

natyrën, pasi, ashtu si kjo e fundit, ai i bën lavd Qenies si 

përkujtim për qeniet. 

Pikërisht ky është telos-i i natyrës dhe i njeriut si i përkohshëm 

në të. 

u n i v e r s 

26

Hamdi Nuhiju 

Njeriu në botën e Sami Frashrit 

Njeriu është një krijesë kozmopolite. Kjo krijesë me përbërje 

të shumëllojte shpesh herë di të duket shumë e çuditshme. 

E shumta e rasteve njeriun e paraqet në spektrin e interesit 

të përgjithshëm të termit kolektiv. Në fund të fundit, nuk 

mund ta kuptojmë njeriun, veçan krijesave tjera, si një 

individ. 

Edhe pse edhe filozofia e egoizmit ngërthehet rreth njeriut 

dhe nis nga njeriu, prapë se prapë nuk duhet humbur 

shpresën. Egoja, mendjemadhësia, koprracia janë cilësi që 

ekzistojnë tek ai. Po bota e njeriut nuk është vetëm spektër 

negativ. 

Fazat e njeriut në këtë botë janë të ndryshme, fazë e 

fëmijërisë, adoleshencës, pjekurisë, pleqërisë. Kalimi prej 

një faze e në fazën tjetër domosdoshmërish ngërthen në vete 

shumë sfida dhe pikëpyetje. 

Pikë së pari, si djelmosha të rinj, duhet që të kthejmë vërejtjen 

tonë drejtë rëndësisë së detyrave e të përgjegjësive të jetës 

njerëzore. Si të rinj e kemi kalua të shumtën e periudhës më 

të lumtur të udhëtimit të jetës sonë. Ne jemi kah hyjmë në 

pjesën më të vështirë por të rëndësishme që përgjithësisht 

quhet jeta njerëzore. (12 

Në këtë reflektim do të mundohemi që ta paraqesim njeriun 

në botën shkencore të Sami Frashrit. Gjatë reflektimit do të 

shërbehemi edhe me ide dhe mendime të ndryshme rreth 

njeriut, në këtë mënyrë duke bërë krahasime dhe duke 

nxjerr në pah gjenialitetin e rilindësit tanë të madh Sami 

Frashri. 

12 Kultura Islame-1, Organ i KMSH, shtator 1939-gusht 1940, botim i 

Alsar, Tiranë, 2012, f.20 

u n i v e r s 

27 

rezymete

Njeriu në botën e Sami Frashrit ka karakteristika të 

ndryshme. Ai ka ngjashmëri dhe dallime të mëdha me llojet 

tjera të krijuara në këtë botë. Ka një fillim dhe një mbarim. 

Është i ndarë në raca të ndryshme, në fise, në lloje, në 

bashkësi e grupe. 

Idetë e Sami Frashrit nuk bien ndesh as me shkencën e as 

me fenë. Ai njeriun nuk e sheh në aspektin tradicional fetar 

si të mbyllur ose të krijuar nga Krijuesi pa mos dhënë 

versionin ose qasjen shkencore për prejardhjen e tij. 

Nuk ka dyshim se çdo tentim rreth njeriut dhe analizimit të 

nisjes së tij në këtë botë është i dobishëm për njeriun dhe 

për shoqërinë. 

Sami Frashri është nga rilindësit e rrallë në mesin e 

shqiptarëve që kaq detajisht është marrë me këtë temë. Me 

kompetencë është munduar që të jap përgjigje në çdo pyetje 

të parashtruar. 

rezymetË 

u n i v e r s 

28

Ali Pajaziti 

VIZIONE BASHKËKOHORE NË OPUSIN LETRAR TË 

VEPRAVE TË MEHMET AKIF ERSOJIT 

Historia e njerëzimit njeh figura madhore që me pikëpamjet 

dhe vizionin e tyre kanë lënë gjurmë të thella në rrjedhat 

dhe zhvillimin shoqëror të një bashkësie, por edhe kolosë 

që kanë kapërcyer kufijtë e vijës gjeografiko-gjakore dhe 

janë shndërruar në trashëgimi të njerëzimit, në kolosë të 

racës njerëzore. I tillë është edhe Pejani ynë (Mehmed Akifi 

1873-1936), poet dhe mendimtar ky monumental që ka 

frymëzuar kauzën e një kombi dhe të një bashkësie besimore 

(ummeti), një vigan i shpirtit, personalitetit, karakterit dhe 

moralit të veçantë, një idealist i madh, një nga “plejada e 

shkrimtarëve shqiptarë që i dhanë vepra madhore 

kulturës osmane”. (13 Mehmed Akifi, si një “fëmijë i 

kataklizmave”, njeri që ka përjetuar me trishtim zhbërjen e 

një mega-perandorie, një periudhë të tërë si në Turqi ashtu 

edhe në trojet tjera osmane, për shkak të kriterit vlerësues 

ideologjik, u trajtua shtrembër, mbetet i shënuar në historinë 

turke dhe shqiptare si njeriu që diti që kohës t’ia thotë fjalën 

e vet. Nevoja për kursin e tij del në shesh në veçanti në 

kohën tonë, kur përjetohet një krizë e rëndë gjithëkombëtare 

dhe gjithëislame. Por kjo kataklizmë atë e kë bërë më të 

pjekur, e ka nxitur të kërkojë shkaqet dhe rrugëdaljet. Ai ka 

përjetuar zhgënjimin dhe brengën e thellë të rrënimit të 

idealeve. Mund të thuhet se mjedisi dhe edukata e arsimi aë 

ka marrë kanë ndikim të madh në zhvillimin e tij si poet, si 

njeri dhe si shoqëri-ndërtues përmes ligjëratës poetike. Ai i ka 

bërë të amshueshme periudhat e përjetuara të shoqërisë 

osmane në kryeveprën e tij Safahat. (14 

13 Mehmed Akif, Fletët (Safahat), Logos-A, Shkup, 2009, parathënia. 

14 “Prof. Dr. Suleyman Hayri Bolay ile Mehmet Akif’in Dusunceleri Hakkinda”, 

http://yayim.meb.gov.tr/dergiler/sayi73/soylesi.pdf 

u n i v e r s 

29 

rezymete

ezymetË 

u n i v e r s 

30 

Fletët e Pejanit, që konsiderohet “bilbili i islamit” dhe 

simboli i mendimit islam të një periudhe, janë interpretues 

i së kaluarës dhe i së ardhmes dhe asnjehërë nuk do ta 

humbin vlerën sepse janë shkruar me shpirt, janë poezi 

konstruktiviste e jokonformiste. Në këtë vepër, autori 

bën një sociologji dhe antropologji islame, bazuar në 

parimet universale të njerëzishmërisë, dijes dhe tolerancës, 

që synon të krijojë harmoni mes shoqërisë dhe mësimeve 

hyjnore. Ai është ideator i solidaritetit social organik, i 

ekuilibrit social të bazuar në një modus vivendi islamik, (15 

është ummetist, anticezarist dhe antidespotist, është kundër 

depersonalizimit dhe desocializimit. Opusi poetik i Pejanit 

është një kryevepër të cilën duhet ta kenë pranë të gjithë ata 

që bëjnë inxhinieringun social, që nga politikanët e deri te 

pjesëtarët e botës akademike, mësimdhënësit universitarë, 

shkencëtarët e profileve të ndryshme, në veçanti letrarët, 

sociologët dhe antropologët, islamologët dhe teologët. 

Leximi i këtij opusi ndihmon si në mësimin e historisë së 

një shoqërie më të gjerë, ashtu edhe mënyrën se si janë 

perceptuar rrjedhat shoqërore nga një kokë e ndritur 

shqiptaro-osmane që jep një hartë dhe një projekt social 

mbi të cilin duhet të ndërtohet shoqëria funksionale. Është 

mjerim për një popull që të mos e përvetësojë një mendimtar 

kaq të madh si ky, në tekstet dhe ëebfaqet e ndryshme të 

letërsisë shqipe të paraqiten emra anonimusësh e të mos 

ketë vend për një vigan si Pejani, për një poet dhe arkitekt 

social të përmasave madhore. Sugjerojmë institucionet 

shkencore të merren më tepër me krijimtarinë akifiane, të 

punojnë në popullarizimine ligjëratës së tij. 

15 Okay & Düzdağ, po aty.


Shkencëtari dhe pedagogu i shquar 

Prof. Dr. Shefik Osmani 

- Fisniku i shkencës, themeluesi dhe këshilltari i AIITC, nxitësi i 

pasioneve për punë, 

Prof. Dr. Shefik Osmani- 

Të flasësh për fisnikun e shkencës, themeluesin e Institutit 

Shqiptar të Mendimit dhe Qytetërimit Islam (AIITC) Prof. 

Shefik Osmani është shumë e vështirë. Ai është një 

shkencëtar shqiptar që mbart një përvojë mbi gjysëm 

shekullore, në shërbim të kulturës dhe arsimit 

mbarëkombëtar. Brezat e mësuesve e studiuesve që do të 

vijnë, do të gjejnë frymëzimin tek puna e palodhur e këtij 

shkencëtari, i cili të gjitha aftësitë e tij mendore e fizike ia 

përkushtoi edukimit të brezave, në Shqipëri, Kosovë e kudo 

ku ka shqiptarë në Ballkan e botë, me një qëllim të vetëm, 

përparimin e kombit tonë. 

Prof. Shefik Osmani ishte i pari që bashkë me piktorin e 

popullit Sadik Kaceli, Prof.Shefqet Ndroqin e një sërë 

emrash të intelektualëve të tjerë shqiptarë, na nxitën për 

themelimn e AIITC në vitin 1996. 

Profesor Shefiku ishte shumë pasionant në punë. Ishin: 

përvoja e çmuar, aftësia organizative, mendja e zgjuar dhe 

takti në komunikim të prof. Shefikut që punët në Institutin 

tonë të shkonin drejt një ngritjeje të vazhdueshme 

akademike. Falë udhëzimeve dhe këshillave të prof. Shefikut 

e gjithë veprimtaria jonë u ndërtua mbi projekte, strategji 

dhe objektiva, realizimi i të cilave shkallë-shkallë çoi në 

kapjen e niveleve shkencore. Ishte meritë e prof. Shefikut që 

punët të orientoheshin drejt studimeve në pistat e shkencës, 

artit dhe kulturës shqiptare. Gjithashtu, ishte merita e prof. 

Shefikut fokusimi i hulumtimeve dhe kërkimeve në fushën 

e shkencës dhe të kulturës islame, si pjesë e konsiderueshme 

u n i v e r s 

31 

rezymete

ezymetË 

u n i v e r s 

32 

përbërëse e kulturës kombëtare shqiptare, si vlera dhe 

arritje, si trashëgimi e çmuar, si shprehje e aftësive krijuese 

të popullit shqiptar. 

Ndihmesën absolute të prof. Shefikut e ndeshim në të gjithë 

spektrin e botimeve të AIITC, shumë prej të cilave në nivele 

të kënaqshme akademike, si Fjalori i Orientalizmave dhe 

Fjalori Arabisht-Shqip, për të vazhduar më tej me seri 

botimesh me përmbajtje historike – letrare të autorëve 

botërorë apo shqiptarë. Gjithsecili prej tyre do të kalonte 

nën lupën e profesorit tonë për të bërë plotësime e 

përmirësime si në përmbajtje ashtu edhe në formë. Mjafton 

të shfletosh botimet tona përgjatë 14 viteve dhe do të gjeni 

në to emrin e profesorit, herë si recensent, herë si 

kryeredaktor e shpeshherë të padukshëm, por të pranishëm 

në çdo rresht të botimeve tona. Mjafton të shfletojmë 

revistën kulturore-shkencore “Univers” – botim i AIITC, 

dhe do të gjeni emrin e tij në redaksinë e revistës që në 

numrin e saj të parë. Si një revistë e natyrës gjithëpërfshirëse 

me punime në fushën e shkencës, artit, kulturës, historisë, 

letërsisë dhe publicistikës, kjo revistë që në numrin e parë e 

deri në atë të fundit ndjeu nevojën e mendjes erudite të 

profesorit si autor shkrimesh dhe artikujsh të niveleve 

cilësore si nga informacioni që ato sjellin, por edhe nga stili 

i bukur dhe i përsosur i shkrimit që e karakterizonte 

profesorin. 

Kontributin, aftësitë organizative, vizionin, erudicionin e 

profesorit i gjejmë të ngjizura në gamën e gjithë veprimtarive 

të institutit tonë, si: sesione, simpoziume dhe konferenca 

shkencore të zhvilluara brenda e jashtë vendit, si në ideimin 

e këtyre aktiviteteve, ashtu edhe në përcaktimin e 

tematikave, në përzgjedhjen e referuesve, në redaktimin e 

kumtesave, duke qenë në këtë mënyrë si zemra e Institutit, 

e cila e çon gjakun në çdo qelizë të tij. Në shumë prej këtyre 

veprimtarive ai ka mbajtur kumtesa, p.sh., për Hasan 

Tahsinin, Ali Ulqinakun, shkrimtarët e moçëm shqiptarë të

Alhamiadës, për shkollën e arsimin shqip etj. Referatet e tij 

priteshin dhe dëgjoheshin me interes prej auditorit, sepse 

kurdoherë sillte informacion të ri dhe interesant, prezantonte 

konkluzione dhe fakte, shkruante me një stil të kuptueshëm, 

konciz e me fjalor të përzgjedhur. Veçanërisht insistonte në 

gjuhën shqipe, duke cituar fjalët e Naim Frashërit se “të 

përdorësh fjalët e huaja kur ke fjalët e gjuhës sate, është 

njëlloj sikur të kesh vrarë nënën tënde me duart e tua”. 

Episodet dhe kujtimet me profesor Shefikun nuk kanë të 

mbaruar dhe shpresoj që ato t’i paraqesim në punime më të 

veçanta e specifike në të ardhmen, pasi për drejtorin e AIITC 

dhe stafin e tij që punuan gjatë me të i ka drejtuar në jetë dhe 

në profesion, i ka orientuar që aftësitë t’i vinin në shërbim të 

kulturës dhe shkencës së vendit e atdheut. Ai i mësoi me 

shembullin tij të bëhen të dobishëm dhe të përkushtuar për 

shoqërinë dhe familjen. 

Në dimensionin e tij si studiues prestigjioz i kulturës me 

ndikime orientale, ai meriton që të jetë përkrah mësuesve 

më të shquar të arsimit e të zërë vendin e vet të merituar në 

radhët e orientalistëve shqiptarë. 

rezymete 

u n i v e r s 

33


Përsiatjet shpirtërore në 

poezinë e Naim Frashërit 

rezymetË 

u n i v e r s 

34 

Punimi shkencore me temë ”Përsiatjet shpirtërore në 

poezinë e Naim Frashërit” nxjerr në pah dimensionet 

shpirtërore të botëkuptimit poetik naimjan. Studimi ka në 

fokus vargjet e para të krijuara prej Naim Frashërit në 

persisht (1875), të cilat i përmblodhi më 1885 në librin 

“Tehajulat”. Ky libër u përkthye në shqip me titullin 

“Ëndërrimet” prej orientologut Vexhi Buharaja. 

Historia e poezisë dhe e tërë letërsisë përgjithësisht, është 

veç të tjerash, edhe një histori marrëdhëniesh e ndikimesh, 

që shpesh janë bërë një ndër shkaqet e lindjes së risive të 

gjera e të ndërlikuara, siç kanë qenë e janë, kudo e kurdoherë 

rrymat letrare. Në dritën e këtij arsyetimi, Prof. dr. Eqrem 

Çabeji, e konsideronte Naimin si fis me botën orientale. 

Ndikimi prej poezisë orientale, dëshmohet fare mirë vëllimi 

i tij “Tehajulat”, ku autori ka shfaqur botëkuptimin pwr 

shpirtin dhe jetën e njeriut përmes mesazheve poetike me 

një ligjërim të përsosur në gjuhën shqipe. Në këtë buqetë 

me lirika, dëshmohet ndikimi i autorit prej kulturës lindore, 

sepse përdoret simbolika e burimit kuranor për të paraqitur 

botën shpirtërore të njeriut. Para syve të një panteistit të 

vërtetë, siç është Naim Frashëri, spirituailizmi dhe 

materializimi janë si dy pasqyra me ngjyra të ndryshme në 

dukje, por që në esencë shërbejnë për reflektimin e jetës e të 

natyrës, të cilat burojnë prej një uniteti absolut. Gjithësia 

është shkolla e shfaqjes së këtij uniteti. Spinoza e barazon 

këtë unitet me qenien absolute, ndërsa Fichte-ja e barazon 

me shpirtin e thjeshtë, sepse organi me të cilin njeriu e njeh 

praninë e Zotit nuk është mendja, por është zemra. Si mjet 

për t’iu afruar Zotit është dashuria ndaj tij. Duke iu referuar 

koncepteve që përftohen nga vargjet, rezulton se vëllimi

poetik “Tehajulat” është një vepër, ku ndodh shpërthimi 

botëkuptimor rreth shpirtit të njeriut. 

rezymete 

u n i v e r s 

35

Islam Sharofi 

100 vjet pavarësi, 

100 figura dibranësh 

rezymetË 

u n i v e r s 

36 

Viti 2012 ishte viti i 100 vjetorit, viti kur një shekull më parë 

me 28 nëntor 1912, në Vlorë, patrioti i madh Ismail Qemali, 

ngriti flamurin. Ky ishte një përfundim i atyre përpjekjeve 

të mëdha dhe sakfrificave, që kishin bërë shqiptarët gjatë 

shekujve për liri dhe pavarësi. Pikërisht këtë qëllim kishte 

edhe organizimi i promovimit të librit “100 vjet pavarësi, 

.100 figura dibranësh” nga Prof. Dr. Arian Kadiu 

Që në fillim të librit tërheq vëmendjen hyrja: “Thëngjij nga 

prushi i Dibrës”, zbulohet se : në përfytyrimin e autorit, 

Dibra është një vatër, nga ku dalin dhe shkëlqejnë njerëzit e 

saj. Në këtë prush (zjarr) të Dibrës ka thëngjij që shndërrisin 

fort, por ka edhe të tjerë, që ende digjen, me sigurinë e plotë, 

se nesër do të bëhen prush me thëngjij të mëdhenj. Vatra e 

zjarrit në Dibër asnjëherë nuk është shuar e as nuk do të 

shuhet, sepse dibranët me mendjen, duart dhe djersën e 

tyre e fryjnë zjarrin të mos shuhet. 

Është e vështirë ndërmarrja, për të paraqitur100 figura të 

dibranëve në vite, por autori ia ka dalë me sukses. Sa herë 

interesohesh, për jetën e tyre e gërmon në të, aq më shumë 

shtohet numri i atyre figurave, që të nxisin të vazhdosh më 

tej. Kjo ndodh se dibranët e tij, ata të spikaturit, shtohen çdo 

ditë, aq sa lista të gjata nuk mund t’i përmblidhnin, pasi për 

cilindo ke se çfarë të paraqesësh. Kjo ka edhe një domethënie 

tjetër, atë se pas këtij botimi, botime të tjerë do të pasojnë, 

sepse çdo dibran i meriton disa rreshta për të... Në këtë 

botim që kemi në dorë me figura të shquara të trevës së 

Dibrës si: V.Agolli (Dibra), S.Alliu, A.Alibali, J.Bagëri, L. 

Basha, I.Bellova, I. Krosi, Y. Çausholli, I.Pashë Dibra, A. 

Dibra, R.Daci, Xh. Dibra, A.Fida, A.Greva, D.Hima, L. 

Hanku, Z.Hima, E.Isufi, T.Jegeni, D.N.Kaçorri, F.Kaba,

R.Kadiu, I. Krosi, Sh. Langu, S.Najdeni, H.Muglica, G. 

Ostreni, S. Ohri, S.Rusi, L.Pustina, Y.Pustina, S.Pitarka, N. 

Pilku, H.Sharofi, L.Strazimiri, I.Shatku (Dibra), I.Tershana, 

K.Traja, E.Tershana, V.Turkeshi, S.Tomçini etj. 

Merita tjetër e autorit është se në këtë vëllim na paraqiten 

edhe figura të shquara, që deri sot ishin të panjohura, se 

Partia e diktaturës së proletariatit, i anashkalonte gjithmonë, 

që kur ata kishin dhënë djersën e gjakun në ndërtimin e 

vendit si p.sh Dine Beg Maqellara, Edip Tershana, Njazi 

Pilku, Lutfi Strazimiri etj. 

Profesor Lufti Hanku thekson se në mënyrë të përmbledhur 

do të veçojmë atë që shpirti i tij krijues në botën e artit sapo 

botoi, në prag të festës jubilare librin “100 vjet pavarësi, 100 

figura dibranësh”, e pritur mjaft mirë, e që dëshmon 

dashurinë e shkrimtarit. Edhe këtu buzëqeshja e tij 

përzgjodhi 100 personalitete, që me vetëdijen demokrate të 

autorit e meritojnë të jenë në një libër, sepse autori nuk 

dremit në ëndrra, apo mbi sirtarët e ndërgjegjes së plagosur 

nga sistemi komunist... 

Këto personalitete dibre, me veti fisnike mblidhen në 

muzeun e kujtesës, me një Korab vlerash vitale dhe historia 

zbukurohet, Dibra ringjallet dhe lexuesve u rrinë pranë... 

Krijuesi i botës së artit të shkruar ka ndiesi të veçantë që, 

kur ndërgjegjësohet e përjeton realitetin e ngjarjen dhe e 

hedh në letër me emocione e frymëzim, larg pompozitetit të 

fjalës dhe me pastërtinë e gjuhës. Kështu Ariani mbledh 

mençurinë e trimërinë e Dibrës si në një muze magjik, ku 

personazhet prezantojnë tek lexuesi profilin e lirisë e të 

dijeve. Marshimi në botën e studiuesit dhe krijuesit jehon 

dhe skanohet nga autori duke u veshur me mençuri dhe 

humanizëm. Dibra e meriton një botim të tillë për 100 figura 

dibrane... 

Pastaj vijuan diskutimet dhe fjalët përshëndetëse ku 

veçojmë:Njazi Kosovrasti, Mësuesi i Popullit Ismet Bellova, 

aktorja Adivije Alibali (Sharofi) dhe Dr. Ramiz Zekaj etj. 

u n i v e r s 

37 

rezymete

Ata vlerësuan punën e madhe të Prof. Arian Kadiu për 

vlerat e kësaj vepre, që paraqet personalitete të shquara 

dibrane, me rastin e 100 vjetorit të Pavarësisë. 

Këto figura na shprehin trimërinë e ndershmërinë e 

dibranëve, për mbrojtjen e trojeve amtare, si dhe përpjekjet 

e shquara, që kanë bërë në dobi të atdheut”. 

Edhe krahinës së Dibrës i duken plagët e brengave të 

zgalemëve që e munduan me klane e mure gjaku, me mure 

ndarës fataliteti të historisë në trupin tonë dhe më tokën 

tonë. Kujtdo i troket me dhimbje në kujtesë brenga e shpirtit. 

E vret akoma ajo, sepse “Shqipëria është ndarë për gjysmë 

me Drinin” (L.Poradeci). Në këtë fatalitet të rëndë e të 

hidhur, profesori ynë ka ditur të çmojë vlerat e 

personaliteteve, të cilëvë nuk u tretet ashti, as truri dhe 

gjaku i kombit tonë në shekuj. Prandaj nuk derdhet copacopa 

dashuria për komb e flamur, se Ariani, me dy veprat e 

fundit si dy binjakë i ka sjellë për të dëgjuar himnin epik të 

demokracisë, si magjinë e shpirtit atdhetar për t’u miqësuar 

me figurat e 100 dibranëve, me të cilët do të ndihet zëri 

poetik i fjalës, si një ideal demokratik, si dy libra motra që 

këndojnë për komb e flamur. 

rezymetË 

u n i v e r s 

38

Dritan Egro 

Ligji Osman Ndër shqiptarët 

e mesjetës së vonë 

Për të njohur një formacion politik dhe më pas për ta 

analizuar atë, në mënyrë të pashmangshme, atij duhet t’i 

njohësh ligjin, t’i analizosh mekanizmin që e ngriti dhe e 

administroi; me fjalë të tjera, duhet njohur si produkt juridik 

që ka dalë nga kancelaria e tij, i cili në të gjitha rastet rezulton 

të jetë më shumë se i tillë, madje edhe më shumë se një 

dokument historik që fotografon vetëm një segment të 

caktuar kohor. 

Në këtë kuadër edhe njohja me Ligjin Osman, i cili ka 

sunduar relativisht gjatë në viset shqiptare, sot është më 

shumë se i domosdoshëm. Vetëm duke u njohur me të 

mund të gjykojmë se për natyrën e shtetit dhe të sundimit 

osman në përgjithsi, po aq edhe për veçoritë e këtij sundimi 

në rajonin e Ballkanit në tërësi dhe për politikën osmane të 

ndjekur në viset shqiptare në veçanti. Ky edicion tekstual 

kritik përkthimi i shërben pikërisht këtij perceptimi për 

historinë e Perandorisë Osmane, njohjes së historisë së të 

drejtës dhe të institucioneve të saj. 

Qysh herët kanunnametë osmane (ang.code of Ottoman 

law) kanë qenë në vëmendjen e autorit të këtij libri për vetë 

kompleksitetin e informacionit që ofrojnë, madje për t’u 

njohur më nga afër me të autori ka kryer një studim i cili 

ende nuk është publikuar. Por sa më shumë depërtonte në 

informacionin origjinal që vetëm ky lloj dokumenti ofron, 

aq më shumë i lindte autorit dëshira që ato t’ia paraqiste 

opinionit të gjerë shqiptar dhe sidomos lexuesit të 

kualifikuar. 

Ndërsa sot ky vëllim me kode osmane po sheh dritën e 

botimit shqip, mbetet obligim i autorit të përfundojë edhe 

u n i v e r s 

39 

rezymete

ezymetË 

u n i v e r s 

40 

atë studim të filluar më shumë se një dekadë më parë, pra 

t’i jap lexuesit një panoramë të plotë analize të kanunnameve 

osmane, si në rrafsh kohor ashtu edhe në rrafsh hapësinor. 

Disa ndër titujt dhe nëntitujt e përmbajtjes së këtij libri, me 

të cilat do të njihet lexuesi gjatë leximit janë: Kanunnameja 

organizative, Kanunnameja e timarit, Kanunnameja e 

sanxhakut të Shkodrës, Kanunnameja e sanxhakut të 

vilajetit të Malit të Zi, Kanunnameja e sanxhakut të Prizrenit, 

Vilajeti i Vushtrisë, Sanxhaku i Shkupit, Sanxhaku i Ohrit, 

Elbasanit, Manastirit, Vlorës etj. 

Shpresojmë që ky edicion tekstual kritik përkthimi të 

shërbejë si një bazament i shëndoshë i ndërtuar mbi 

dokumentacion historik origjinal dhe themelor për studime 

sa njohëse aq edhe të thelluara në fushën e së drejtës që ka 

vepruar në viset shqiptare para, gjatë dhe pas shekujve të 

sundimit osman. 

Autori falënderon të gjithë ata kolegë me të cilët ka 

bashkëbiseduar dhe ndarë mendime në lidhje me aspektet 

juridike dhe filologjike të këtij edicioni përkthimi. 

Falëndëron në veçanti Prof. Asoc. Irakli Koçollarin, për 

durimin dhe kureshtjen shkencore me të cilin lexoi këtë 

punim. Vlerëson shkëmbimin e mendimeve me të dhe 

veçanërisht sugjerimet e tij për aspektet juridike të editimit 

të tekstit. 

Falënderon gjithashtu Prof. Afërdita Onuzin dhe Prof. Ali 

Mukën për ndihmën e pakursyer që ofruan në lidhje me 

sqarimin e disa termave dhe të disa prej institucioneve të 

traditës shqiptare. 

Falëndëron Dr. Ramiz Zekaj, komentet dhe sugjerimet e të 

cilit për aspektet teologjike islame të pasazheve të 

kanunnameve i konsideron shumë të rëndësishme. 

Falëndëron gjithashtu kolegët e tij të Departamentit të 

Studimeve Mesjetare dhe Osmane pranë Institutit të 

Historisë për frymën konstruktive me të cilën e pritën dhe 

e vlerësuan këtë punë voluminoze: Prof. Pëllumb Xhufin,

Prof. Ferit Dukën dhe Dr. Edmond Malajn. 

Procesi i botimit të kësaj vepre u lehtësua falë angazhimit të 

drejtorit të Institutit të Historisë, Prof. Beqir Meta, i cili ndjek 

një politikë stimuluese ndaj botimeve shkencore. 

rezymete 

u n i v e r s 

41

u n i v e r s 

sumary in english 

summary in english 

261

CAN THE BALLKAN PEOPLE APPROACH? 


u n i v e r s 

262 

It seems, that history makes it difficult to approach the Balkan 

peoples. You can reach to this conclusion, if you read carefully 

the numerous articles recently published in the Albanian 

media, after the request expressed by the Turkish Minister of 

Education in Pristina for the need to review the history of the 

Ottoman Empire by Albanian historians, the terminology used 

in the relative textbooks etc. According to the article of a famous 

Albanian historian, with such a request “it is picking the triangle 

Greece-Serbia-Turkey” (!). On this occasion, it was also published 

in Albanian press the memorandum of 127 intellectuals, with the 

request to make no changes from our national history. In fact, 

there has been an earlier requirement by the European Union to 

revise and rewrite the history textbooks of the Balkan peoples 

for the lower classes. There were prepared and published by 

specialists the texts of the lower classes of the Balkan countries. 

The aim was certainly not to rewrite a distorted history of the 

Balkan peoples, on the contrary, the Balkan peoples are in 

the process of integration into the European Union and it is 

understood that, in this case, the requirement that arises is to 

review their history to use same terminology, to remove from 

them the spirit of denigration and hatred among peoples. The 

publication of these texts did not cause any concern. On the 

contrary, the texts were discussed between the commissions of 

the relevant countries and were reprinted to meet the demands 

of school. The demand presented by the Turkish Minister of 

Education in Pristine does not have to cause such a backlash of 

Albanian intellectuals, which is noted in the writings of Albanian 

authors. 

Balkan peoples have a very sad history. Albanians in 

particular, although a small people, have fought for their 

freedom and independence; they have shed blood in order to

defend their lands and have undergone various occupations 

from other people during their national history. Hence we 

think, it stems the concern of Albanian intellectuals to defend 

at all costs our national history. Their demand and concern is 

right; historians have a duty to write history based on facts and 

documents, far from the spirit of contempt and hatred for the 

other neighboring peoples. Every Albanian intellectual must 

have in view such a right request. We know that history, is not 

repeated the same as before. Relations between the countries and 

peoples of the Balkans have changed; these relationships evolve 

in favor of the spirit of European cooperation and integration. In 

these conditions, many older formulations of the history of the 

Balkan peoples can be reviewed and corrected, without having 

to cause severe controversy, proceeding from the positions of 

an emphasized nationalism. characteristic for the period of the 

communist dictatorship. 

History needs historians with extensive professional 

capacities. People are sensitive to their history; the task of historians 

is to write and to enrich our history, without encouraging the 

people’s concern and anger. Today, historians are free to write 

history. No historian is under “political pressure” to distort the 

history of the country and of the prominent personalities of the 

national history. That time has already passed for historians once 

and forever, after the democratic processes of the `90s, which 

freed the Albanian historiography from the positions of the 

violent communist politicization and deformation. 


u n i v e r s 

263


ILJAZ PASHA DIBRA (QOKU) 

President of the League of Prizren 


u n i v e r s 

264 

Iljaz Qoku continues to be treated, according to the previous 

schemes, as one of the moderate leaders of the Albanian League 

of Prizren. Really, he represents one of the most prominent 

figures of our national history not only of the period in which he 

was distinguished. His bust, together with that of Pashko Vasa 

and Omer Prizreni, has its place in Albanian capital, alongside 

with that of Abdul Frasheri, the founder of the League. 

Iljaz Qoku was a prominent leader of Debar uprising (1862) 

against the expedition to establish the centralized Ottoman 

administration, which did not recognize any national right to 

Albanians. It eliminated even the rights enjoyed by the nobles and 

people at that time. Equipped with a new political consciousness, 

in June 1878, he was at the forefront of the struggle to realize 

the plans for the implementation of the national administrative 

autonomy of the Albanian unified vilayets. With the authority 

and the prestige he enjoyed, he worked vigorously, regardless 

of age, to unite all the Albanian territories around the National 

League Program in the Assemblies of Debar on October 14, 1878 

and November 10, 1880, headed by him. This is testified by the 

programmatic documents to the League of Prizren, in which Iljaz 

Pasha is the head-signatory and the chairman of the assemblies, 

where they were adopted and reaffirmed in June and October 

1878 and November 1880. 

Iljaz Pasha, together with the other signatories of the 

decisions of these documents, with their determination to 

prevent the fragmentation of the native lands and to realize the 

autonomous program, called “The Constitution of the League”, 

witnessed, rising above religious divisions, the Albanianism and 

Albanian being of the entire people. On June 15, 1878 they asked: 

The creation of an autonomous administration under the name

“The United Vilayets” (Tavhid-i Vilayat) with Bitola, as its 

center, and, the assignment, temporarily, of Gazi Ahmet Muhtar 

Pasha, as the Chairman of the United Vilayets; the commitment 

for the creation of the League Councils, with the task of spreading 

the goals for autonomy in the major centers like Bitola, Skopje, 

Pristine; the collection of the taxes on behalf of the United Vilayets, 

engaging for this purpose gendarmerie, too. Finally, it was raised 

as a task the creation of the military militia for the protection of 

the territory that would be included in the “United Vilayets”. 

On November 10, 1880 in the newly-adopted autonomous 

program in Debar, organized by Iljaz Pasha for the creation 

of the Albanian vilayet, adhered also the southern provinces 

through the Albanian League for Toskëria, represented by Abdul 

Frashëri, etc.. Their active participation in the Debar Assembly 

reinforced the character of the League as a pan-Albanian political 

organization, such as it was scheduled from the first day of its 

foundation. 

Under the chairmanship of Iljaz Pasha Dibra in the Assembly, 

the most of the assembly delegates expressed their determination 

for the protection of Ulcinj against the order of the sultan for its 

capitulation. They informed Shkodra about the willingness of 

the Debar residents for sending voluntary forces from their 

sanjak. 

Even by the above outline, it is quite clear that contrary to 

the often nihilistic assertions and characterizations, ultimately 

minimizing, which have been and are made about the personality 

of Iljaz Pasha Dibra as one of the conservative or moderate, even 

a yielding figure of the leadership of the League of Prizren, have 

no ground. Iljaz Pasha stood in the front ranks among the most 

advanced and the most determined leaders of the struggle of the 

Albanian people in the years 1878-1881. Together with Pashko 

Vasa, with Ali Pasha Gucia, his successor at the head of the 

League, Omer Prizreni, Abdul Bey Frashëri, Daut Boriçi, Hodo 

Sokoli and dozens and dozens of others at the forefront of the 

League and its branches, and its military forces, and finally of the 

government bodies, with Omer Prizreni as the prime minister, set 

the first and the major stone in foundations of the Independence. 

u n i v e r s 

265 

summary in english

Prof. Gjergj Sinani 

THE RELATIONSHIP BETWEEN 

PHILOSOPHY AND THEOLOGY IN ISLAM 


u n i v e r s 

266 

To understand the metaphysical and theological thought of 

the Islamic humanist thinkers, we must first stick to two terms: 

falsafeh and kalam. Falsafeh (philosophy) was a movement that 

led to the emerging of personalities such as al-Kindi, al-Farabi, 

Ibn Sina (Avicenna) and Ibn Rushid (Averroes). What is the 

meaning of this intellectual movement in Islam? Previously it 

should be noted that falasifa are not theologians. Their attitude 

will encourage the reaction of asharits, but their impact would 

be enormous. Although their theses were considered suspicious, 

some of their theses would affect the processing of theology 

in a decisive way. “Islamic Sciences” are associated with the 

theocracy established by Muhammad and Islam was presented 

not as an absolute beginning, but as a new behavior in relation to 

the countries where it would be spread. 

Six centuries ago, Christ had proclaimed the “new message” 

in Jerusalem, in the towns and villages of Palestine, but his 

message was presented as a fulfillment of the Law and the 

Prophets. His Gospel was a continuation of the Old Testament. 

His Disciples, early Jewish and then “Gentiles” (so were called the 

foreigners, pagans, people in the Bible. At the beginning, Apostle 

Paul was called the Apostle of the Gentiles), belonging to all the 

social classes, but, above all, they were in a characteristic cultural 

atmosphere and climate: Hellenic culture. With the Philon and 

the School of Alexandria, the Bible had already met Plato and 

the ancient knowledge and Christianity was open to the Greek 

thought and the Roman world. 

Quite the opposite happened in Islam, whatever be the 

Judeo-Christian traditions reflected in it. Quran appears in the 

opinion of its “transmitter” as a return of Abrahamic revelation 

to the authentic message of God. This revelation is not accepted

y the Torah and the Gospel. For Muslims, these books are 

“manipulated” by the people. Therefore, the Koranic text takes the 

characteristics of an absolute, in the whole sense of the term. We 

should not refer to the previous Revelations, not accepted, even 

before the contact with Hellenism, neither to philosophy. Thus, 

the processing of the “Islamic sciences” began with Qur’an. Of 

course, the contact with Christians, the Byzantine administration, 

arts, philosophy and science would affect Islamic thought. But, 

in history there are periods where the claim as successor of 

Ishmael takes racial views and even anti-racial periods. Thus, the 

Qur’an is presented as an autonomous Revelation that should be 

separated from the past, in order to engage the sons of Ishmael in 

new ways. Meanwhile St. Paul, imbued with the Old Testament, 

which upheld in essence the Law and the Prophets, felt the need 

to harmonize his intellectual and spiritual life with the message 

of the Gospel. Companions of the Prophet were characterized 

by the same concern: to put into practice the advices brought by 

the new message. In fact, everything depends on the meaning 

of the notion of “inspiration”, or on the difference between the 

Muslim and Christian notion of inspiration. In Christianity, 

the author inspired, under the movement of the Holy Spirit, 

is an instrumental free cause; that is, he can use the previous 

documents, maintaining his style, his mentality. In Islam, at least 

for orthodox kalam, the prophet - legislator is a used instrumental 

cause. Koranic text was not so much “inspired” than eternally 

“discovered” by God. It is known that in Islam, the Qur’an is the 

word of God and not of Muhammad. In the Bible, there are the 

prophets and sacred writers who bring the words, commands 

and teachings of God. So, the message transmitted by the Qur’an 

is taken as given from the beginning, and with this premise can 

be understood “kalàm science”. Furthermore, this information, 

or the part to be believed, is mixed with finely practice indicators, 

where can closely be seen elements of theodicy, anthropology, 

eschatology and morality and it should be read correctly. 

In Islam, the problem arises otherwise. For Islam, God reveals his 

word, but He Himself is not revealed in His inaccessible mystery. 

In the beginning, many were the mystics who wanted to probe this 

mystery. In Islam, God is the only Being and the only Agent. This 

u n i v e r s 

267 

summary in english

explains the contradictions in the beginning, between the formal 

teaching and Sufism, which claimed and sought no more any 

experience of identity, but the union with God, in and through 

the love for God. Love assumes “concordance”, the theologians 

and jurists said, but not at least a possible concordance between 

the creature and Creator. For the Sufis, to be united with God, 

means to become one with Him, not by the substance or essence, 

but through love. According to them, love is the essence of God, 

and that man can join the Lord through the path of suffering and 

love. 


u n i v e r s 

268


KOSTAQ CIPO AND ALBANIAN 

LANGUAGE DICTIONARY 

60 years ago, in the chronicle of the death ceremony of Kostaq Cipo, 

member of the Institute of Sciences, Kol Paparisto, Aleksander 

Xhuvani Gjovalin Lika, Kahreman Ylli, Aleks Buda, Mahir Domi, 

Shefqet Musaraj, Dhimitër Shuteriqi, Sotir Kuneshka, and Sali 

Mborja, wrote that “in a short time of five years, he compiled two 

works on Albanian grammar and syntax, which mark important 

steps forward in the Albanian grammatology. The major part 

belonged to the elaboration of orthography and although weak by 

illness, he led the work for Albanian language dictionary, ref 

lecting the rich experience and his deep knowledge of the language. 

With a careful scientific work he prepared the critical edition of 

some works by our classic authors. “1 

Although ill, K. Cipo worked out and stayed at the forefront 

of work for the dictionary, which, as he said in March 1951, “ it 

will be of great help to schools and to offices. It is a dictionary that 

has a special organization and tone. Every word has its elaborated 

and stylized definition, and its phraseological expression, when 

necessary. It is given to the word the concrete meaning, the 

abstract meaning and the imagined one, when it had any. It is also 

found the terminology of the learning subjects and that of some 

Departments. There are also the words of the literary language 

and those of popular source, being even of foreign origin, such 

as, the Turkish words of folklore. The officials and students 

will find there words with expanded meaning and words with 

limited meaning, and also expressions of this or that province. 

Two - three hundred words of the social-political field are 

attached with definitions taken by the new Soviet dictionaries.”2 

K. Cipo explained “with how much affection and passion the 

Dictionary Commission worked and how during the work they 

gained a preparation in the domain of lexicography, which we 

u n i v e r s 

269 

summary in english

leave to the reader to think about it”3. And on this anniversary of 

both the professor’s birth and death, we convey the message that 

this work stands as a milestone in the monolingual lexicography, 

but it also makes us bow respectfully before the extraordinary 

work done by the compilers and first of all by their conductor. 


u n i v e r s 

270

Prof. dr. Muharrem Dezhgiu 

ITALIAN POLITICS OF OCCUPATION 

OF ALBANIA (1939-1943) 

Italian-Albanian relations in the ‘30s of the last century (XX 

Century) introduced a high degree of their developments. There 

were the historical circumstances of the time and the mutual 

interests of both countries, on both sides of the Adriatic Sea, 

which set a level of such close ties not only between the two 

countries, but also between the two peoples. 

Italian policy in relation to Albania, by investing its 

capital, among other things, intended to transform it into one 

of its basis in the Balkans and beyond. But it forgot that Italian 

investments in Albania, had strengthened its economy, which 

served to strengthen the stability and unity of Albanian state. 

The strengthening of the internal economic stability of Albanian 

state, has been estimated by the serious scholars as an asset used 

by A.Zogu for the protection of the political independence of 

Albania, which in the final analysis, cost the country, its invasion 

by Italy. 1. 

Italian policy of attack against A.Zogu as a person was in 

unison with the political propaganda of Ahmet Zogu opponents 

inside and outside Albania. It is clearly understood that the 

purpose of this campaign was tomarginalize the international 

response to aggression against Albania and to legitimize its 

occupation by Italy. 

In the Greek-Italian war, Italian politics failed with huge 

losses, causing major injuries to Albanians, as a result of the 

launch of fighting-front in Albanian territories. 

In the last months of occupation, Italian diplomacy made 

unsuccessful attempts to activate in the government of Albania 

nationalist figures with political background in order to ensure, 

1 

B. J. Fischer. Albania during war 1939-1945, Tirana, Çabej, 2000, 32 

u n i v e r s 

271 

summary in english

after the war, normal relations between the two countries. In 

other words, Italy had began thinking to maintain its interest in 

Albania even after the war 1 , deformed during the occupation. 

Such an effort of the Italian policy towards Albania was, in 

some way, in a sense opposite to that of the fascist government, 

to establish normal relations of mutual interest. 


u n i v e r s 

272 

1 

Po aty. Dok. 747 Allegatto L’ex-presidente del Consiglio d’Albania Mehdi Frashëri, 

al ministro degli Esteri, Guariglia, Roma, 30 agosto 1943, page 911

Dr. Rudina Mita 

Prof. Dr. Hysen Slinica 

A REVIEW ON THE FIGURE, PERSONALITY AND 

ACTIVITY OF AQIF PASHA ELBASANI 

For Aqif Pasha Elbasani (or Biçakçi1, as he is often known 

in the documents) as a political and historical personality, as 

a statesman and as among the most prominent figures of the 

Albanian national movement before and after the independence 

of Albania, as an unyielding fighter for the unification of the 

Albanian territories in a national state, as one of the most 

prominent activists of the Albanian national history for the 

freedom and independence of Albania and for the building, 

consolidating the democratization of the independent Albanian 

state, has not much been written and talked of. However, for 

reasons known and already overcome, even nowadays, in the 

period of democracy, there are not yet works to the extent that 

he deserves and that belong to this personality of the outstanding 

contributions in the history of Albanian nation. The period of 

democracy, 

1.ELBASANI-Encyclopedia, City Municipality, Sejko, 

Elbasan 2003 page 59. 

which assured and guaranteed the freedom of thought 

and research allowed and favored the revaluation and revising 

process of history, of its events and figures, putting in its place 

the historical truth with the necessary scientific objectivity. We 

hope and believe that this modest paper presented for this great 

figure of our national history is a step towards further lighting of 

his activity. 

Aqif Pasha Elbasani was a political activist during a time 

period that begins with the last decade of the nineteenth century, 

when he was included in the Albanian National Movement and 

by the end of the first quarter of the twentieth century, when 

he died in 1926. Fully, 36 years of intense activity in service 

and dedicated to his nation and homeland. It is just exactly in 

u n i v e r s 

273 

summary in english


u n i v e r s 

274 

this time that Aqif experienced and acted in some of the most 

important and stormy periods of our national history beginning 

from iron and fire suppression of the Albanian League of Prizren, 

the continuation of anti-ottoman resistance of Albanians, the 

major events of the first decade of the XX-th century,. where it 

is known the 1910-1912 period, in which there took place every 

year one after another, the major anti-ottoman uprisings that 

culminated in victory, with the Proclamation of Independence of 

Albania and the creation of the Independent Albanian State. Aqif 

Pasha became one of the basic pillars, among the most committed, 

the most dedicated and the most decisive ones for the successful 

culmination in favor of the Albanian nation of the political and 

historical processes found not rarely in face of external and 

internal enemies. 

He was born in the city of Elbasan, in a citizen environment, 

in the bosom of a wealthy family but with progressive and patriotic 

traditions. His father, Mahmud Pasha, was a simple employee in the 

Ottoman civil administration: Aqif finished idadien (gymnasium) 

in Elbasan and graduated studies for justice in Istanbul, where he 

got acquainted and joined the Albanian patriotic circles operating 

there. Under the influence of Elbasan citizen environmental, of 

his family and education, Aqif was moulded and equipped with 

extensive knowledge and culture, with freedom-loving spirit 

and feelings that approached and bound him with the Albanian 

National Movement. In 1905 Aqif Pasha was a member of the 

Administrative Council of Sanjak of Elbasan. After the winning 

of the Young Turk Revolution (1908), he became President of the 

Club “Union” of Elbasan (1908). He was among the main leaders 

and organizers of the political, cultural and social movement for 

the spread of the Albanian language and education. He took part 

in the Congress of Debar (1909) and discussed by supporting and 

protecting the requirements of the nationalist and patriotic wing; 

he was among the important organizers and contributors to the 

Congress of Elbasan (1909) and for the opening of the Normal 

School (December1909) in Elbasan. Aqif Pasha Elbasani was 

among the main organizers of the general anti-ottoman uprising 

of 1912 and in the organization of Elbasan fighting-units that 

participated in that uprising.


ASSEMBLY OF SINJA (1912), THE NATIONAL 

CHARACTER OF HIS MEMORANDUM 

Sinja Assembly, whose 100th anniversary was commemorated 

and celebrated in July of this jubilee year of the 100th anniversary 

of the Proclamation of Independence, belongs to those great 

historical events of the last stage of general uprisings of the years 

1910-1912, which led to the successful winning of the Albanian 

national movement, in the Proclamation of Independence and in 

the creation of the Independent Albanian State. In that historicalpolitical 

process all Albanians were mobilized in an overall 

political, cultural, armed, war. Sinja Assembly, which met in 

Sinja village of Berat and was held from 10 to 23 July 1912, was an 

integral part of that historical political process. It met and was held 

at a time when anti-ottoman general uprising of 1912 had included 

and was developed across the whole ethnic Albanian areaj 1 . 

The political and historical moment was special and gave to the 

Assembly of Sinja an exceptional value, because the decisions there 

taken were an answer to the national historic tasks set before the 

Albanian nation in those moments. The goals of its decisions were 

in conformity with the political strategy of the Albanian national 

movement during the Renaissance. The contents of Memorandum 

(basic document) adopted by the Assembly of Sinja expressed 

clearly and publicly this aspect where everything was judged and 

estimated on the basis of the national interests, where everything 

was treated and required for all the Albanian nation and territories, 

without any separation. It was another clear and comprehensive 

expression, and an evidence of the significant political and 

organizational unity of the Albanian national movement in wholeethnic 

Albanian space. 

1 

Albanian Encyclopedia Dictionary, Second Volume, Albanian Academy of 

Sciences, Tirana 2008, page 1431 

u n i v e r s 

275 

summary in english


COEXISTANCE BETWEEN THE TWO ALBANIAN 

DIALECTS IN THE ALBANIAN PRESS DURING 

THE INDEPENDENCE 


u n i v e r s 

276 

The beginning of the century was the period of rapid 

developments for the Albanian nation. The struggle for freedom 

and independence recrudesced along with the language 

protection and the development of the Albanian education. 

Following the Congress of Manastir (Bitola), the aptitude of the 

Albanians to stay consistent to the decisions taken, as those of 

the Congress, was tested. 

The Albanian press of the time, at home and abroad, became a 

reflection of the interest of the Albanians to develop and preserve 

their language and culture. The mission of the publishers was 

the unification, the inclusion of culture, customs and traditions, 

as well as the cohabitation of language dialects under the Latin 

alphabet. 

Newspapers, for instance: “Sun” (Boston), “Adriatic” 

(Korce), “The Nation” (Boston), “Besa” (Constantinople), “The 

Shcypeniis Shpnesa” (Rome), “Relationship orthodox” (Korce), 

and books published at home and abroad, indicate the coexistence 

of both Albanian dialects, as well as the understanding among 

Albanians, mostly intellectuals, from different regions. 

This paper highlights the purity and the culture of the 

language in the press at the time, its ethics and respect for the 

language dialects of the scribblers. This research also takes an 

approach to assess and compare the language norms at the time 

with the norms today.

Ma. Valentina Çela 

Albanian School of Complementary Learning, 

a reality in the 100th Anniversary of 

Independence 

Spoken Albanian language derives from the depth of 

centuries, from Illyrian, Arbërisht, Albanian. It resisted all storms 

slamming on it. Today it is one among the 5-6 most important 

languages in Europe and among the 11 most important languages 

in the world. The Albanian language is spoken in Albania, 

Kosovo, Macedonia, Montenegro and the Diaspora. 

Albanian schools are also found in Zara, Romania, Bulgaria 

and other countries. 

Similarly, in the years 1920-1921, in Istanbul we had six open 

Albanian schools and directed by Riza Drini. In the Albanian 

school in Argentina teaching of the immigrant children and 

adults continued up to the eve of World War II. 

In Switzerland, develop the complementary 

instruction develops in the regular classroom schedules 

in some cantons. This is where, the canton makes 

possible the financing of teachers, as a whole or partially. 

Albanian schools in Switzerland, have a stretch in all cantons. A 

clear picture of Albanian schools is found in the book: “History of 

Albanian school of complementary learning in Switzerland” by 

Prof. dr. Shefik Osmani and Doc. Ma. Mahir Mustafa. 

Albanian Language learning is institutionalized also in 

the Austrian schools. In Greece, Albanian language is taught 

in rented premises, or at a local school, on Sundays, under the 

auspices of various associations. Teachers work voluntarily, but 

quite devoted to preserve the national and language identity. 

In all countries, where there are open Albanian schools 

with complementary learning, there are organized seminars 

on different topics, for the benefit of teachers and teaching in 

Albanian language. There are also organized seminars and 

u n i v e r s 

277 

summary in english

lectures in collaboration with local professors and teachers, using 

their experience (home and abroad), because some powerful 

countries have established, in countries where there is much 

immigration, their schools, with all their educational settings, 

such as German schools, French ones, etc. , as well as smaller 

countries like Greece. 

Nowadays, in Albania, it has been created a new sector for 

Diaspora in the Ministry, which deals with the organization and 

provision of the diaspora with texts: “To learn the native language 

and Albanian culture” 1, 2, 3. These texts are construed on the 

basis of programs approved by the Ministry of Education and 

Science, and are given free. There are also organized trainings 

for teachers, etc. 


u n i v e r s 

278

Hasan Baftijari 

PROPHET MUHAMMAD – A MODEL IN 

COMMUNICATION WITH PEOPLE 

Those who had the opportunity to study communication at 

academic level, know how many theories, books, studies exist 

about the complex process of human communication. The 

original Western models of communication - verbal, graphic, or 

math – find it very difficult to describe the structural, functional 

and technical aspects of this phenomenon. 

However, the best example of an act of communication and in 

the human relationship, can be obtained from the life of Prophet 

Muhammad (peace be upon him). In fact, in the environmental 

practices of the Prophet, we see that he was the best example 

for the treatment of people. His skills of communication, with 

a unique and interesting behavior, always polite and smiling, 

made the Prophet (peace be upon him) win the hearts of people 

around him, and of all those who came into contact with him. 

.From his practical behavior and communication with 

people, we can draw an important lesson, that is the audience of 

a teacher with rare skill communication should put into function 

all the senses, to draw precise meanings and important lessons. 

This is why people around the Prophet Muhammad (peace be 

upon him) were transformed and, in a few years, they managed 

to build a great civilization. Then, perhaps we should follow the 

same path today. So, it is not sufficient only to read and learn by 

heart the sayings of the Prophet (peace be upon him), but it is 

important to feel the positive effects of these sayings in our hearts 

and minds, and to practice them in the real life. 

u n i v e r s 

279 

summary in english

Ilir Curri 

PSYCHOLOGY OF MOTIVATION ACCORDING 

TO ISLAMIC PERSPECTIVE 


u n i v e r s 

280 

When a person behaves in a certain way, we often wonder why 

he acted in that way. So, we are looking forward to the impulse 

or motive standing behind the action. To deal with the areas of 

motivation, ideas and theories that seek to define and explicate 

it, means to enter into a vortex where the fields of studies and 

viewpoints of scholars, are the only ones that can be taken as 

based and real. With the change of psychological schools, the 

conclusions reached change, too. However, the safest conclusion 

is that theorists of different schools are not of the same opinion 

on motivation. 

Modern psychology defines motivation as a specific need or 

desire, as an activation of a goal-oriented behavior. According to 

it, the motivation is internal. The term is used for human beings, 

but theoretically it could be used for animal behavior, too. 

According to various theories, motivation is rooted in basic needs, 

in order that pain be minimized and pleasure be maximized, it 

may include specific needs such as hunger, comfort, a desired 

object or attitude, or it may attributed to fewer apparent reasons, 

such as altruism, selfishness, morality, etc. 

Motive is the generator or the bio-generator of the physical, 

mental power and the elan for a successful life. Without any 

motive for work, life, knowledge or any activity, success is weak 

and inaccessible. “The work started with desire, is, from the very 

beginning, half done” (Sami Frashëri). 

Islam, having clear structure of the human, its constituent 

elements: bodily, sensory, perceptual ones, from one hand, and 

the spiritual, sensor, emotional, on the other hand, provides a 

comprehensive platform of motivation, behind which lie myriads 

of activation or non-activation of the human behavior. 

Many of the reasons provided by Muslims that can not

e explained by modern theories of motivation (such as the 

negligence of biological needs for spiritual reasons) in fact can 

be explained if we believe in the existence of the spirit. Shortly, 

Islam, as a medium way, reveals the existence of the human spirit 

and its influence on human motivation, without denying the 

physical factors. 

If motivation is the force or energy towards the impossible, 

in Islam it is the establishment of the goal to achieve the Good, 

the Charitable. The goal, the objective to be achieved, activate 

man, and all this within the scope of human existence – the 

Worship of God, a Goal, according to which there are controlled, 

measured, followed, applied all the other needs, by turning into 

the pattern of self-control, dedication, good, of “superiority of 

the submission to God” - reaching the peaks of piety, and not 

that of ego, stubbornness, pride and arrogance, which “break the 

master’s neck”. 

Islamic concept, establishes man in the correct position, in 

report to the measure, collective. Individualism has nothing to 

do with Islam, despite the holiness that the latter gives to life, 

property and the honor of the individual. Despite this, the social 

engagement turns into the individual primary need. So, in Islam, 

the individual does not live either only for himself and for the 

realization of his personal needs (capitalism), or to be sacrificed 

for society (communist utopia). 


u n i v e r s 

281

Namik Selmani 

CHAMERIA A TERRITORY THAT 

REQUIRES RESOLUTION OF ITS RIGHTS 


u n i v e r s 

282 

In the history of the Albanian lands, rarely can be found such a 

major issue as it is that of Chams which, in the past 100 years, to 

have created an issue so important to Albanian, Greek, Balkan, and 

even to the European geopolitics. It remains still a strong diplomatic, 

political, legal, national, deadlock for Albania, especially for those 

successors of this province who do not live anymore in lands where 

they were born and their forerunners had lived since the creation 

of life in Balkans. In the last 100 years there have been and also 

continues to be openly exercised the Hellenization strategy, carried 

out in three stages following three ways: ethnic cleansing, through 

savage genocide, exercised on the Muslim Albanian population, 

aiming at their removal from the provincial lands; the change of 

the ethnic structure of the province through its colonization by 

Greek and Vlach immigrants; and the Albanian assimilation of the 

Orthodox population through its repression of national identity and 

prohibition of the use of Albanian language, etc. In the geopolitics 

of the Balkans and Europe, obviously of Albania, too, Chameria is 

the only part where, instead of a room full of light, full of air, always 

evergreen, full of lullabies, with never missing the sea waves, we 

may call otherwise the “Museum of Blood” or the “Museum of 

Injustice”. If we review all the 100-year way of Chameria with a 

colder eye, under the political, administrative, linguistic, cultural, 

economic oppression of the Greek State, we would say that it is 

returning for all into a still undiscovered injustice, a hide of truth, 

a fog that all seek to cover it. The American researcher Justin 

McCrathy, in his book, entitled “Death and ethnic migrationcleansing 

of Ottoman Muslims” published in the U.S.A. in 1999, has 

written that the strategy of ethnic cleansing of Albanians started 

with the victory of the Greek Revolution of the year 1827. He says: 

“The Greek Revolution is the first movement that identifies itself 

with the death and expulsion of the Muslims from their country’”.

Msc. Saimir Shatku 

STATE-RELIGION REPORT 

(1912-1939) 

The effort to shed light on the current 100-year path, of the 

ratio of relations between the Albanian state with religion and 

its religious institutions in the area of rights and freedoms 

of faith, is a modest commitment, that makes possible to 

see, through retrospective, the new horizon of their future. 

Historical documents argue that, since the first constitutional acts 

of Albanian independence, it has been affirmed the principle of 

separation of religion from the state, of the freedom of conscience 

and faith and the right of its exercise, sanctioned in “Organic 

Statute of Albania” 1 . During the period of the years 1920- 

1939, the policy of Albanian state, aimed at establishing strict 

national principles for the activity of religious institutions and at 

breaking the ties of foreign dependence and influence to them, 

thus supporting the interests of national unity and avoiding the 

religious division 2 . 

The report of the rights and freedoms of belief, during the 

communist regime, is a history of atheist persecutory, denigrating 

and denying policy towards religion, clergy and religious 

institutions. The Constitution of the year 1976 eventually 

sanctioned the principle of atheism/disbelief, declaring Albania 

the only atheist country in the world 3 . 

Democratic developments in the country restored the 

freedom of religion and that of religious belief, by redefining 

the report of the relationships between state and religion in the 

context of the principles of the rule of law. During this transition 

period, the religious institutions are reorganized, the freedom of 

1 

Afrim Krasniqi “ Political Systems in Albania (1912 -2008 )” Tirana 2009 page 57 

2 

Roberto Maroco Della Roka “ Nationality and Religion in Albania 1920 – 1944 “ 

1994, page 131-132. 

3 

Constitution of Socialist Republic of Albania Tirana 1976 

u n i v e r s 

283 

summary in english

conscience and belief is reaffirmed according to the international 

standards in the constitution of the year 1998. 

During this century, our country, has been characterized 

by the absence of sustained political stability and the lack of a 

tradition in democratic culture. And, in this context, even the 

reports between state-religion relations in the case of human 

freedoms and rights, have not been constant and harmonized 

with respect to the principles of secularism. They have been 

relativized depending on the development of the democratic 

parameters of different political systems, and as a consequence, 

this ratio of relations has recognized different stages of its 

development, from that of the respect of the rights and freedoms 

of belief, up to the violation and their absolute denial. 

Albania, the country of inter-religious tolerance, harmony 

and coexistence (see Article 3 of the Constitution of Albania) is 

still in evidence, in its challenge to ensure compliance, operation 

and consolidation of the rule of law and the system of its values 

in the field of basic freedoms and human rights. 


u n i v e r s 

284


THE ROLE OF RELIGION 

IN MENTAL HEALTH 

Faith and mental health are closely related to each other. Faith 

can significantly contribute and help in the protection, cultivation 

and advance of the health and in the healing of various diseases. 

Also, mental and spiritual health can substantially demolish the 

spiritual and religious life of the individual and community. 

But we also have sectarian beliefs, which under the pressure of 

perverse beliefs develop multiple disorders in humans, called 

okleziogene. They imply God as a strict judge, police of universe, 

and not as a lovely Creator, compassionate, wise, Who is the 

creator of Good and not of Evil. Indeed, we will talk about the 

genuine beliefs that represent the vast majority of the world and 

not for sectarian beliefs. 

Contemporary world is especially characterized by physical 

and spiritual volatility. Selfishness, depression, stress, greed and 

similar vices are at the peak of action. If the man in this situation 

would be left in the clutches of this world without divine guidance, 

the loss and failure of the human would be inevitable. Therefore, 

the Creator in all His guidance commands faith and reproaches 

aberration and submission to desires and wickedness. Guided by 

sincere faith, man is able to overcome all the world obstacles and 

deviations, by confirming his dignified position which Allah has 

given to him as the vicegerent of Allah on earth. 

u n i v e r s 

285 

summary in english

Roald HYSA 

THE FIRST POET OF ISLAM AND THE 

SPOKESMAN OF PROPHET MUHAMMAD 


u n i v e r s 

286 

Hassan ibn Thabit was one of the great Arab poets of his time, 

and also one of the Sahabs or Companions of the Prophet 

Muhammad, peace be upon him. In this short writing we will 

try to give a concise overview of his life and work. All his work 

is released in the form of a divan, which is widely spread in the 

world libraries, even in the west. His verses are studied and 

translated into Western languages, as well as in English and 

Russian. An important feature of Hasan’s poem is that it is based 

on the verses (ajets) of Qur’an and in the early history of Islam. 

In his verses there are met a number of Koranic phrases. Taking 

into consideration that the later Muslim scholars have opposed 

the use of the Koranic verses in poetry, the use of such phrases 

shows unmistakably, that when Hasan wrote these poems, 

the Qur’an was not yet collected in its final form. Let us refer 

to the hadiths or sayings of the Prophet Muhammad, peace be 

upon him, for Hasan extracted from two collections of hadiths 

of Bukhari and Muslim, widely accepted by the entire Muslim 

world. Hasan has been widely recognized by the clerics (hodjas) 

of different generations, as it is shown to us by H. Ibrahim 

Dalliu in his verses, where he included a few verses from Hasan 

illustrating the presentation the Prophet Muhammad in his work. 

The values of Hasan ibn Thabit, as a poet, are indisputable, but 

his work is not widely known for the art-loving Albanian public.

Edison Çeraj 

AESTHETICS OF ISLAMIC ART 

According to Titus Burchkardt; the substance of art is beauty. In 

terms of Islam, it is a divine quality and, as such, it has a dual aspect: 

in the world it is the appearance, it is the dress that mantles the 

beautiful being and the nice things. While in God, it is a pure inner 

beauty; it is the divine quality, that, among all the divine qualities 

manifested in the world, it brings directly to mind the pure Being. 

Precisely due to the commemoration and remembrance of the 

Being, it was born and developed the Islamic art, as an extension 

or embodiment of Islam itself or the truths that it intended to 

convey to people. Taking this into consideration, it can be said 

that it is not true what Burchkardt himself wrote later: “It was, 

in fact, the abandoning of the primitive Arab environment and 

facing with the artistic heritage of the conquered or converted 

peoples that made necessary the emerge of an art adjust to Islam 

and that made it possible to happen” 1 It is not true, because the 

Islamic art sprang forth and appeared naturally, thus inevitably - 

of course in certain and different circumstances from one Islamic 

space to the other - as a need experienced by certain people 

(artists) to demonstrate the Truth even with this language, unlike 

the European or Western art in general that is looking for it. 

Precisely, this is the reason why the Western art is so different 

from Islamic art in particular and the eastern one in general, 

because they have different goals, because they approach quite 

differently to the human and life. 

For the Muslim artist, the outside world is as it is, because the 

Creator created it as such, and above all it is equipped with a telos, 

which will be fulfilled, however. But the question is how well attaches 

to this fulfillment even the most segregated being in it, the man. 

1 

Burchkardt, T. (2012) Art of Islam – language and meaningst. Translated.: Vehap 

Kola. Skopie: Logos-A. 

u n i v e r s 

287 

summary in english

In a case Qur’an tells us how the being reflects when is released 

by handcuffing oblivion, just as when this being addresses the 

Being saying: “Our Lord, You have not created all this in vain!” 

So, God does step aside somewhere to leave even the universe 

aside; neither has He entered into (this) our history to be selfsacrificed 

for us, nor has He died to leave us alone, as it has 

happened and happens in Western thinking and mentality. 

Thus the mimesis, as the world / nature which allegedly 

accidental, unintentional (telos), it can be changed; laws and 

its appearance may change as we want, since this is the only 

property and opportunity that we have 

.Therefore, Islamic art always appears in harmony with 

nature, since, like the latter, it praises the Being in memorial for 

beings. 

This is exactly the telos of nature and of the human as 

transitory in it. 


u n i v e r s 

288

Hamdi Nuhiju 

MAN IN THE WORLD OF SAMI FRASHËRI 

Man is a cosmopolitan creature. This creature, of diverse 

composition, knows often how to look strange. The most 

cases represent man in the spectrum of general interest 

in the collective term. Ultimately, we can not understand 

man, separately from other creatures, as an individual. 

Although the philosophy of human selfishness is interlocked 

with man and starts with man, we still must not lose hope. Ego, 

arrogance, avarice are qualities that exist in him. But, the human 

world is not only a negative spectrum. 

The stages of man in this world are different: the stage of 

childhood, adolescence, maturity, old age. The transition from one 

phase to the other necessarily entails many challenges and questions. 

First of all, as young, we must turn our attention to the importance 

of the right duties and responsibilities for the human life. As 

young people, we have passed the most of our happiest period of 

our life journey. We are now entering the most difficult, but the 

most important part of our life, generally called human life 1. 

In this reflection, we will try to present man in the scientific world 

of Sami Frasheri. During our reflection, we will also use different ideas 

and opinions about man, making comparisons and highlighting 

the genius of our great Renaissance representative Sami Frasheri. 

Man, in the world of Sami Frasheri, has different characteristics. 

He has great similarities and differences with the other types 

created in this world. There is a beginning and an end. He is 

divided into different races, tribes, the species, in community, 

and in groups. 

Sami Frasheri’s ideas do not contradict either science or 

religion. He does not see man in traditional religious terms as 

closed or created by the Creator, without giving the scientific 

1 

Islamic Culture-1, Organ of MAC, September 1939-Augest 1940, publ.Alsar, Tirana, 

2012, p.20 

u n i v e r s 

289 

summary in english

version or approach for his ancestry. 

There is no doubt that every human attempt and analysis 

about his launch in this world is useful for man and society. 

Sami Frashëri is one of the rare Renaissance representatives 

among Albanians who dealt so thoroughly with this topic. He tried 

with competence to give an answer to every submitted question. 


u n i v e r s 

290

Prof. Dr. Ali Pajaziti 

CONTEMPORARY VISIONS IN THE LITERARY 

OPUS OF THE WORKS 

OF MEHMET AKIT ERSOJI 

The history of humanity has recognized major figures that 

with their views and vision have left deep traces in the social 

mainstream and development of a community, but also colossus 

who have transcended the geographic-blood line of boundaries 

and have become the heritage of humanity, the colossus of the 

human race. Such is our Pejan (Mehmed Akif 1873-1936), a 

monumental poet and thinker who inspired the cause of a nation 

and of a believing community (Ummah), a giant of a particular 

soul, personality, character and morality, a great idealist, one 

of the “constellation of Albanian writers who gave major works 

to Ottoman culture” 1. Mehmed Akif, as a “child of cataclysms”, 

one who experienced with sadness dissolve a mega-empire, for a 

whole period in Turkey and other Ottoman territories, because of 

the ideological assessment criteria, was not treated as he should, 

but he remains listed in Albanian and Turkish history as the man 

who knew to have his say during the time. The need for his course 

emerges, in particular, in our time, when we are experiencing a 

severe nationwide and Islamic-wide crisis. But this cataclysm 

made him more mature, gave him the impetus to seek the causes 

and the ways out. He experienced the deep disappointment 

and concern of the collapse of the ideals. It can be said that the 

environment, education and learning he got, had great influence 

on his development as a poet, as a man and as a society-builder 

through his poetic discourse. He made the experienced periods 

of Ottoman society eternal in his masterpiece Safahat. 2 

Pejani papers, who is considered the “nightingale of Islam” 

1 

Mehmed Akif, Papers (Safahat), Logos-A, Skopie, 2009, introduction. 

2 

“Prof. Dr. Suleyman Hayri Bolay ile Mehmet Akif’in Dusunceleri Hakkinda”, 

http://yayim.meb.gov.tr/dergiler/sayi73/soylesi.pdf 

u n i v e r s 

291 

summary in english


and the symbol of Islamic thought of a whole period, interpret 

the past and the future and will never lose their value because 

they are written with spirit, and are constructive and nonconformist 

poetry. In this work, the author makes an Islamic 

sociology and anthropology, based on the universal principles 

of humanism, knowledge and tolerance, which aims at creating 

harmony between the society and the divine teachings. He is 

the originator of social organic solidarity, of social equilibrium 

based on an Islamic modus vivendi, 1 he is an ummetist, anticesarian 

and anti-despotist, he is against depersonalization and 

desocialization. The poetic opus of Pejani is a masterpiece that 

should be near to all those who do social engineering, from 

politicians to the members of the academic world, university 

teachers, scientists of various profiles, particularly writers, 

sociologists and anthropologists, Islamologist and theologians. 

The reading of this opus helps both in the study of the history of a 

wider society and in the way how the social trends are perceived 

by a shiny Albanian-Ottoman head who provides a map and a 

social project upon which functional society is to be built. It is a 

disgrace for a nation not to adopt such a great thinker as this in 

different texts and pages of Albanian literature, where there are 

included anonymous names and it appears to have no room for 

such a giant as Pejani, for a poet and social architect of major 

dimensions. We suggest scientific institutions to deal more with 

Akifian creativity, to work in popularization f his deeds. 

u n i v e r s 

292 

1 

Okay & Düzdağ, the same.



The PROMINENT SCIENtiST And eduCATOR 

- The nobleman of science, AIITC founder and adviser, 

promoter of passion for work 


It is very difficult to speak about the nobleman of science, the 

founder of the Albanian Institute of Islamic Thought and 

Civilization (AIITC), Prof. Shefik Osmani. He is an Albanian 

scientist who carries over an experience of half a century in service 

of nationwide culture and education. The future generations of 

teachers and researchers will find inspiration from the tireless 

work of this scientist, who devoted all his mental and physical 

capacities to the education of generations in Albania, Kosovo and 

wherever Albanians live in the Balkans and world, with a single 

goal, the progress of our nation. 

Prof. Shefik Osmani was the first, who together with the 

people’s painter Sadik Kaceli, Prof. Shefqet Ndroqi and a number 

of other Albanian intellectuals, encouraged us to establish the 

AIITC in the year 1996. 

Professor Shefik was very passionate at work. It was the 

precious experience, the organizational ability, the clever mind 

and the tact in communication of Prof. Shefik that made the 

academic work of our Institute advance continuously. Thanks 

to the guidance and advices of Prof. Shefik all our activity has 

been built on projects, strategies and objectives, the completion 

of which gradually led to the seizure of scientific levels. It was 

the merit of Prof. Shefik that our research work was orientated 

towards the studies on runways of Albanian science, art and 

culture. It was also the merit Prof. Shefik the focus of the research 

and investigation in the field of science and Islamic culture, as a 

significant constituent part of the Albanian national culture, as 

values and achievements, as precious heritage, as an expression 

u n i v e r s 

293 

summary in english


u n i v e r s 

294 

of creative abilities of Albanian people. 

We encounter the absolute contribution of Prof. Shefik 

in all AIITC spectrum of publications, many of which are 

of satisfactory academic levels, such as the Dictionary of 

Orientalisms and Arabic-English Dictionary, to proceed further 

with the series of historical - literary publications pertaining to 

world and Albanian authors. Each of them would pass under the 

lens of our professor to make additions and improvements, both 

in content and in form. It is sufficient to browse our publications 

over 14 years to find in them the name of the professor, once 

as reviewer, once as an editor-in-chief and often invisible, but 

always present in every row of our publications. It is sufficient 

to browse the cultural-scientific magazine “Universe” - AIITC 

edition, and you will find his name on the editorial board 

of the magazine from the first number. As a comprehensive 

magazine, with works in the field of science, art, culture, history, 

literature and journalism, this magazine, from the first number 

to the last one, felt the need of the professor’s erudite mind 

as the author of essays and articles of qualitative levels, both 

for the information they bring, and also for the beautiful and 

perfect style of the writing, which characterized the professor. 

We find the contribution, organizational skills, vision, erudition 

of the professor part and parcel in the range of all the activities 

of our institution, such as scientific sessions, symposiums and 

conferences held within and outside the country; the design 

of these activities, as well as in determining the thematic, the 

selection of speakers, the editing of scientific papers, thus being 

the heart of the Institute, which carries blood to every cell of its 

body. In many of these activities, he held speeches and scientific 

papers, eg, for Hasan Tahsini, Ali Ulqinaku, the ancient Albanian 

writers of Alhamiada, for Albanian school and education, etc. His 

speeches were expected and heard with interest from the auditor, 

because every time he brought new and interesting information, 

presented conclusions and facts, wrote in an understandable and 

concise style, and with a selected vocabulary. Particularly, he 

insisted in Albanian language, citing Naim’s words that “to use 

foreign words when you have the words of your own language, 

is as if you killed your mother with your hands.”

The episodes and memories about Professor Shefik do not 

finish and I hope to present them in separate and specific works 

in the future, since, for the director of AIITC and his staff, who 

worked for a long time with him, he has directed them in life and 

profession, he orientated them to put their abilities in the service 

of culture and science of their country and homeland. He taught 

them by his example to become useful to society and devoted to 

family. 

In his dimension as a prestigious scholars of culture with 

oriental influences, he deserves to be alongside the most 

prominent teachers of our education and to take his deserved 

place among the Albanian Orientalists. 


u n i v e r s 

295


SPIRITUAL MEDITATION IN 

THE POETRY OF NAIM FRASHËRI 


u n i v e r s 

296 

The scientific paper on “spiritual meditation in the poetry of 

Naim Frashëri” reveals the spiritual dimensions of Naimjan 

poetic viewpoint. The study is focused on the first verses created 

by Naim Frashëri in Persian (1875), which he summed up in 1885 

in the book “Tehajulat”. This book was translated into English 

under the title “Dreams” by orientologist Vexhi Buharaja. 

The history of poetry and of all literature in general, is 

among other things, a history of relationships and influences, 

which are often made one of the causes of the burst of extensive 

and complex innovations, as there have been and are always and 

everywhere the literary currents. In the light of this reasoning, 

Prof. Dr. Eqrem Çabeji, regarded Naim as a tribe related to the 

oriental world. The influence of oriental poetry, is well proven 

in his volume “Tehajulat”, where the author has shown the 

spirit and outlook for the spirit and human life through poetic 

messages with a perfect conversation in Albanian language. 

In this bouquet of lyrics, it is witnessed the impact of eastern 

culture to the author, because the source of Koranic symbolism is 

used to present the human spiritual world. In the sight of the real 

panteist as Naim is, spiritualism and materialism are two colored 

mirrors, different in appearance, but that essentially serve to 

reflect the life and nature, which stems from an absolute unity. 

The universe is the appearance of this school of unity. Spinoza 

equates this unity with the absolute being, while Fichte equates 

it with the simple spirit, because the part of the body with which 

man knows God’s presence is not the mind, but the heart. As 

a means to get closer to God is the love for him. Referring to 

concepts that derive from the verses, it turns to be that the poetic 

volume “Tehajulat” is a work, where the visionary explosion 

about the human spirit emerges.

Dr. Esilda LUKU 

AN APPROACH TO THE INFLUENCE 

OF ALBANIAN-TURKISH FIVE-CENTURY 

COEXISTENCE ON THE ALBANIAN NATIONAL 

IDENTITY 

The discourse of political and intellectual Albanian elite on the 

nature of national identity is overwhelmed by Orientalism based 

on homogeneous and binary conceptual West-East structures. 

At the crossroads between the Occident which presents the 

modern and civilized world and the Orient, the undeveloped 

and barbarous one, Albanian orientalist of Renaissance and 

contemporary period perceive the national identity in the effort 

“to escape” from East towards West. This dichotomy approach 

was in opposite with the reality presented during the five-century 

Albanian-Turkish relations that symbolized a modus vivendi, 

based on the common set of values. The peaceful coexistence 

between two peoples came as a result of the following factors: 

1. The natural integration of Albanians into the state and civil 

administration of Ottoman Empire. The last ones cooperated 

loyally with Turkish politicians in favour of similar bilateral 

interests. 2. The process of making and law execution in complete 

conformity with Albanian territory stage of growth and also 

the customary law in special cases. 3. Relations and everyday 

activity established a common set of material values (Islamic and 

Christian buildings, monumental ones), social values (customs, 

music, gastronomy etc.) and spiritual ones. 4. Albanian education 

and cultural framework in the light of Tanzimate Reforms 

stimulated the advancement of nationalist movement which 

was proclaimed by Albanian Renaissance figures. This modus 

vivendi is considered a constructive part of national identity that 

is established in the base of native Pelasgic-Illyrian substratum 

and enriched during intensive multilateral contacts with cultures 

of different countries. 

u n i v e r s 

297 

summary in english

Sherif DELVINA 

Voice “Albania” 

(Encyclopedic Dictionary under editing (editorial) of Prof. 

I.E.Andrejeiski. Publisher: F.A. Broghaus (Leipzig), I.A. Jefron 

(St. - Petersburg). 

Year of Publication 1890 - St. - Petersburg). 


u n i v e r s 

298 

This paper demonstrates how Russia knew that Albania 

included, except for the today’s Albania, also the parts taken 

from Montenegro, Kosovo, Western Macedonia and all Epirus. 

It should be noted that the greatest enemy of Albania in 

those days was the Russian state. We are providing an interview 

of the Russian Foreign Minister, on January 9, 1915, given to 

the correspondent of Corriere della sera in Petersburg. For the 

conquest of Vlora by Italians, the Russian foreign minister said 

so: “Why does the Italian flag fly alongside the Albanian flag? 

For us there exists no Albanian state. Albania died before it lived. 

It was a period of illusory creature, which I had well envisioned. 

I knew no living elements of a state of legendary Albanian chaos, 

since it can nothing derive from it, and today, after this, we can 

not understand how Italy requires again and admits its flag to be 

hoisted near another flag that is a symbol of political anarchy”. The 

lightning and deadly words of the Russian Minister are definitely 

for Albania and for every Albanian knives in their lungs and heart. 

The defender of Albania was undoubtedly Austria and about 

Austria Konica said these lapidary words: “If it was not Austria, 

Slavs and Greeks would have taken Albania within 24 hours, 

because our enemies have a regular army, skillful and armed 

officers; we have only separate braves, we have no strength at all 

as a nation, because we do not have unity, we do not have enough 

weapons, we do not have people to run the war. It is the fear of 

Austria that holds our enemies back, those who do not understand 

this are donkeys “.

Islam Sharofi 

100 YEARS OF INDIPENDENCE, 

100 DEBAR FIGURES 

The year 2012 was the year of the 100th anniversary, the year; 

when a century ago on 28 November 1912, in Vlora, the patriot 

Ismail Qemali, hoisted the flag. This was a result of those great 

efforts and sacrifices, that Albanians had done during the centuries 

of freedom and independence. It was just for this purpose the 

organization of promoting the book “100 years of independence, 

100 Debar figures” by Prof. Dr. Arian Kadiu. 

From the beginning of the book, it draws attention the 

phrase: “Coals from the Debar fire”. It is revealed in the author’s 

imagination that: Debar is a hotbed, from which its people emerge 

and shine. In this Ember (fire) of Debar there are coals that shine 

much, but there are others that still continue to burn, with an 

assurance that tomorrow they will become a fire with large coals. 

Debar fire hearth has never and will never extinguish, because 

the Debar people, with their mind, hands and the sweat will blow 

the fire not to be out. 

It is difficult the undertaking to present 100 Debar figures 

in years, but the author has succeeded in it. The more you are 

involved in poking about their lives the more is added the 

number of figures, that continue to promote further. It happens 

because his Debar people, the prominent ones are added every 

day, and the list is very long,because you have something to say 

for everyone that you present. This has a another connotation, 

that after this publication, other publications will follow, because 

every Debar citizen deserves a few lines to be written... In this 

edition we have at hand distinguished figures of Debar region 

such as V.Agolli (Debar), S.Alliu, A.Alibali, J.Bagëri, L. Basha, 

I.Bellova, I. Krosi, Y. Çausholli, I. Pashë Dibra, A.Dibra, R.Daci, 

J. Dibra, A.Fida, A.Greva, D.Hima, L.Hanku, Z. Hima, E. Isufi, 

T. Jegeni, D.N. Kaçorri, F. Kaba, R.Kadiu, I. Krosi, Sh. Langu, S. 

u n i v e r s 

299 

summary in english


u n i v e r s 

300 

Najdeni, H. Muglica, G. Ostreni, S. Ohrid, S. Rusi, L. Pustina, 

Y. Pustina, S. Pitarka, N. Pilku, H. Sharofi, L. Strazimiri, I. 

Shatku (Debar), I. Tershana, K. Traja, E. Tershana, V. Turkeshi, 

S.Tomçini. Etc. 

Another merit of the author is that in this volume he presents 

prominent figures, who were unknown until now, because the 

Party of the proletarian dictatorship, always bypassed, since they 

had given blood and sweat in building the country, such as Dine 

Beg Maqellara, Edip Tershana, Njazi Pilku, Lutfi Strazimiri, etc. 

Professor Lutfi Hanku states that shortly we must stress his 

creative spirit in the art world with the publication, on the eve of 

the commemorative feast the book “100 years of independence, 

100 Debar figures”, which was well received, and it proves the 

love of the writer. Even here, his smile selected 100 personalities, 

who, in the democratic awareness of the author deserve to be in 

the book, because the author does not slumber in the dreams, 

or in the drawers of the wounded conscience of the communist 

system.... 

These Debar personalities, with noble features, are collected 

in the museum of memory, a Korab vital values and history is 

whitewashed, Debar revives and readers were stick to them ... 

The creator of the written world of art has a particular sensation, 

that when he becomes aware and experiences the reality and 

the event and throws it into the paper with inspiration and 

emotions, away from the pomp of word and with the purity 

of the language. So, Arian gathers the wisdom and bravery of 

Debar as in a magic museum, where the characters present to 

the reader the profile of freedom and knowledge. The march 

in the world of researcher and creator echoes and is scanned by 

the author being covered with wisdom and humanism. Debar 

deserves such an edition for 100 Debar figures... 

Then followed the discussions and the welcoming speeches, 

wher we depict: Niazi Kosovrasti, People’s teacher, Ismet 

Bellova, actress Adivije Alibali (Sharofi), Dr. Ramiz Zekaj, etc.. 

They estimated the hard work of Prof.. Arian Kadiu, the values 

of this work, which is distinguished for the Debar personalities it 

presents on the occasion of the 100th anniversary of Independence. 

These figures reflect us the courage and integrity of Debar,

for the protection of native lands, as well as the outstanding 

efforts they have made to the benefit of the fatherland. 

Even to the region of Debar, the wounds of concerns are visible 

that they tried with bloody clans and walls, with fatality 

separative walls of history in our bodies and in our land. The 

soul concern knocks everybody with pain in the memory. And 

still it kills, because “Albania is divided in half by Drin River” 

(L.Poradeci). In this heavy and bitter fatality, our professor knew 

how to appreciate the values of the personalities, whose bone, 

brain and blood never rest for our nation in centuries. That is 

why, the love for nation and flag does not shed to pieces, because 

Ariani, with his two recent works, like twins, brought to hear 

the epic anthem of democracy, as the magic of patriotic spirit to 

befriend 100 Debar images, with whom will be felt the poetic 

voice of speech, as a democratic ideal, as two sister-books who 

sing for nation and flag. 


u n i v e r s 

301

Dritan Egro 

Ottoman LAW AMONG THE LATE 

MEDIEVAL ALBANIANS 


u n i v e r s 

302 

To recognize a political formation and then to analyze it, 

inevitably, one must know the law, and must analyze the mechanism 

that raised and managed it; in other words, it should be recognized 

the legal product has has emerged from its chancellor, which, in 

all cases turns out to be more than this, even more than a historical 

document that photographs only a certain segment of time. 

In this context, the recognition of the Ottoman law, which 

dominated relatively long in Albanian territories, today is more 

than necessary. Only by getting familiar with it we may judge 

about the nature of the Ottoman state and Ottoman rule in general, 

as well as of the features of this rule in the Balkans as a whole 

and the Ottoman policy followed in Albanian areas in particular. 

This edition of critical literal translation serves precisely to 

this perception about the history of the Ottoman Empire, the 

knowledge of the history of its law and its institutions. 

Even early the codes of Ottoman law have been to the 

attention of the author of this book for the complexity of the 

information that they provide, and even to get to know more 

closely with them, the author has conducted a study, which 

has not yet been published. But the more he penetrated into 

the original information that only this type of document can 

provide, the more the author had the desire to present it to the 

general Albanian public and especially to the qualified readers. 

While today this volume with Ottoman codes is published 

in Albanian, it remains the obligation of the author to 

conclude that the study began more than a decade ago, so 

to give the readers a complete overview of the Ottoman 

code analysis, just as in time plane and in the spatial one. 

Some of the headings and subheadings of the contents of this 

book, with which the reader will get acquainted during reading

are: Organizational Ottoman Code, Ottoman Code of timar, 

Ottoman Code of the Sanjak of Shkodra, the Ottoman Code of 

the Sanjak of Montenegro, the Ottoman Code of the Sanjak of 

Prizren, Vilayet of Vushtria, the Sanjak of Skopje, Sandjak of 

Ohri, of Elbasan, Manastir (Bitola), Vlora, etc.. 

We hope that this edition of critical literal translation 

serves as a sound foundation built on original historical 

documents and basic as much for cognitive studies as for 

deep ones in the field of law that has operated in Albanian 

areas before, during and after the centuries of Ottoman rule . 

The author would like to thank all those colleagues with 

whom he conversed and shared thoughts about the legal 

and philological aspects of this edition of translation. 

Especially he thanks Prof. Assoc. Irakli Koçollari, for the scientific 

curiosity and patience with which he read this study. He assesses 

the exchange of ideas and especially his suggestions about the 

juridical aspects of text editing. 

He is also grateful to Prof. Afërdita Onuzi. And Prof. Ali 

Muka for their generous support provided for the clarification 

of some terms and of some institutions of the Albanian tradition. 

He thanks Dr. Ramiz Zekaj, whose comments and suggestions 

about the theological Islamic aspects of the passages of the 

Ottoman Code are considered very important. 

He also thanks his colleagues of the Department of 

Medieval and Ottoman Studies at the Institute of History for the 

constructive spirit with which they welcomed and appreciated 

this voluminous work: Prof. Pëllumb Xhufi, Prof. Ferit. Duka 

and Dr. Edmond Malaj. 

The process of publication of this work was facilitated by the 

commitment of the Director of the Institute of History, Prof. Beqir 

Meta, who pursues a stimulus policy to scientific publications.

Albanian Institute of 

Islamic Thought and 

Civilisation 

Tirana 2013

Univers15

Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!

Delete template?

Save as template ?