Gníomhaíocht 1 Múinteoirí - Data Protection Commissioner

dataprotection.ie

Gníomhaíocht 1 Múinteoirí - Data Protection Commissioner

ROINN 468


Aidhmeanna≠ Chun béim a chur ar ról na teicneolaíochtai saol an lae inniu agus na himpleachtaíatá aici ar ár bpríobháideachas.Coincheapa≠ Daonlathas≠ ForbairtBarúlachaagusLuachanna≠ Mic léinn a chur ar an eolas faoi nabuntáistí agus faoi na míbhuntáistí abhaineann le teicneolaíocht.Eolas≠ Próifílí≠ Nuálaíocht teicneolaíochta≠ Teicnicí FaireachaisScileanna≠ Anailís Chriticiúil≠ Cumarsáid: plé, rólghlacadh, éisteacht,aisteoireacht, tuiscint a bheith acu ardhaoine.69


fótachóipRoinn 4.1Mic LéinnGníomhaíocht 1Sonraí DéagóraThíos tá próifíl do dhéagóir tipiciúil. Déan cairt duit féin freisin.Ainm:Aois:Seoladh:Siblíní:Torthaí an TeastaisShóisearaigh:Bricfeasta is fearr:Tuairisc ar iompar scoileFuilghrúpaCúlra Sláinte:Taifead Garda(má tá a leithéid ann):Ailléirgí/Tinnis:SócmhainníAirgeadaíochta:Seoladh R-phost:Saghsanna CaitheamhAimsire:Sonraí Déagóra16 bliana d’aois10 Bóthar Ard, Baile Beag.2 Dheartháir, duine níos óige agus duine níos sineFuair sé 1 A, 4 B-anna, 3 C-anna, 1 D, 1 ESú oráiste agus coco popsCoinníodh istigh ar scoil faoi dhó é – uair amháin toisc go mbíodhsé déanach go rialta agus uair eile toisc go raibh sé ag déanamhcaimiléireachta i scrúdú. Cuireadh ar fionraí é sa chéad bhliaintoisc go raibh a iompar drochbhéasach ionsaitheach i leith namúinteoirí.B diúltachPlucamas, Bruitíneach, caol na lámha briste ag 5 bliana d’aois.Ag gadaíocht ag aois 14. Oíche amháin i mí Iúil na bliana seo caitebhí ar na Gardaí dul abhaile leis mar go raibh sé ar meisce.Tagann mígréin air faoi thrí nó faoi cheathair in aghaidh na bliana.Tá plúchadh air agus iompraíonn sé análóir.€20 i gcuntas coigiltis agus €500 sa Chumann Creidmheasa.dteen@phone.ieLéitheoireacht (caitheann sé spéaclaí chun léitheoireacht adhéanamh)Uimhir Fón Soghluaiste: 089 880 0887Cara is fearr:Spórt:Saoire:Fostaíocht:JackAg imirt peile agus cispheileTuras chun na Spáinne go bliantúil don chéad choicís i mí Iúil.D’oibrigh sé i dteach tábhairne don samhradhUimhir PSP: 4805327070


Gníomhaíocht 1Pléigh na pointí thíos le do mhic léinn.Múinteoirí≠ Cén t-eolas a bhaineann le Sonraí Déagóraa cheapann na mic léinn atá íogair?≠ Smaoinigh ar na himpleachtaí dá gcuirfí nasonraí uile a bhaineann le Sonraí Déagórale chéile go leictreonach agus dá gcruthófaípróifíl.Samhlaigh na trí bhlúire eolais seo ag teachtar an scáileán maidir le Sonraí Déagóra:Ainm: Sonraí DéagóraTuairisc ar iompar scoile: Coinníodhistigh ar scoil faoi dhó é – uair amháintoisc go mbíodh sé déanach go rialta agusuair eile toisc go raibh sé ag déanamhcaimiléireachta i scrúdú. Cuireadh arfionraí é sa chéad bhliain toisc go raibh aiompar drochbhéasach ionsaitheach i leithna múinteoirí.Taifead Garda (má tá a leithéid ann): Aggadaíocht ag aois 14. Oíche amháin i míIúil na bliana seo caite bhí ar na Gardaí dulabhaile leis mar go raibh sé ar meisce.Ábhar Machnaimh: An gceapann mic léinn gobhfuil an phróifíl seo míchothrom mar nachbhfuil dea-thréithe agus buanna an déagóra sachomhad. An mbeadh sé oiriúnach dá mbeadhnasc ag an scoil le córas ríomhaireachta nanGardaí (PULSE) agus dá mbeadh uasdátú annar do thaifead scoile faoi aon teagmháil a bhíagat leis an dlí (soineanta nó a mhalairt.)Smaoinigh ar na sonraí seo ag teacht le cheilear scáileán ríomhaireachta:Uimhir PSP: 48053270Uimhir Fóin Soghluaiste: 084 880 0887Sócmhainní Airgeadaíochta: €20 igcuntas coigiltis agus €500 sa ChumannChreidmheasaSeoladh R-phost: dteen@phone.ieÁbhar Machnaimh: An mbeadh sé dochrach doShonraí Déagóra dá dtiocfadh le duine éigin ant-eolas seo a fháil gan chead? An bhféadfadhduine eile ligean air gurbh é Sonraí Déagóra édá mbeadh an t-eolas seo aige? An gceapannmic léinn go mbeadh na sonraí seo úsáideachagus iad ag siopadóireacht ar líne nó agbancáil?Is féidir eolas fút a nascadh ó réimse leathanfoinsí, m.sh., do phas bus, do scoil, do dhochtúiragus institiúidí éagsúla airgeadaíochta chunpróifíl a chur le chéile faoi do shuimeanna,do ghluaiseachtaí, do ghaolta / chaidrimh,éachtaí, sreabhadh airgid thirim agus doshláinte. Dhéanfadh na sonraí uile próifíl láidirdíot.71


Gníomhaíocht 2 MúinteoiríDialann TeicneolaíochtaGníomhaíochtBhreiseMar a rinne Annie sna leathanaigh roimheseo, iarr ar na mic léinn dialann a scríobhar a dteagmháil laethúil le teicneolaíocht.D’fhéadfaidís a lua gur cuireadh a n-ainmneacha ar bhunachar sonraí sasiopa físeáin, nó gur úsáid siad a gcártaléasar nó gur úsáid siad a bpas bus. Cuiri gcuimhne do na mic léinn machnamha dhéanamh ar úsáid a bhfóin phóca,ar úsáid idirlín agus ar na háiteanna satimpeallacht ina mbeadh ceamaraí CCTVin úsáid. D’fhéadfadh na mic léinn scríobhsa dialann faoi aon chuairteanna leighis,faoi leabhair ar iasacht, faoi fhíseáin arcíos, faoi fhoinn íoslódáilte…75


fótachóipGníomhaíocht 1An samplaí d’fhaireachas follas nó d’fhaireachasrúnda iad na samplaí thíos?Mic LéinnSuíomh Follas ¸ Rúnda ¸Ag clárú ag an obair le do cárta svaidhpeála.¸Físeán ceamara i bhfolach faoi bhord an mhúinteora agbainistíocht na scoile i ngan fhios don mhúinteoir. Táan ceamara ag díriú i dtreo an ranga agus ag taifeadghníomhaíochtaí na scoláirí agus an mhúinteora.Clibeanna slándála ar éadaí i siopa éadaí faiseanta. Buailfidhaláram má fhágann tú agus an chlib fós ar an éadach.Ceamaraí Luais.‘Cookies’ curtha ar do ríomhaire pearsanta chun dogníomhaíochtaí ar fad ar shuíomh gréasáin a thaifead.Cuntas staire an innill chuardaigh: beidh taifead ann ar nacuardaigh a rinneadh ó ríomhaire faoi leith.Ceamara CCTV i stáisiún peitril.Seomraí Comhrá: Déanann uirlisí idirlíne agus soláthraitheseirbhísí idirlín (SSI) monatóireacht ar ríomhphoist a sheolanntú agus a thagann chugat i gcomhair ábhar mífheiliúnach.Teachtaireacht gutha ar d’fhón póca a cheanglaíonn tú le háitáirithe ag am áirithe ar lá áirithe an bhliain seo caite.77


Gníomhaíocht 1FreagraíMic LéinnSuíomh Follas ¸ Rúnda ¸Ag clárú ag an obair le do cárta svaidhpeála.¸Físeán ceamara i bhfolach faoi bhord an mhúinteora agbainistíocht na scoile i ngan fhios don mhúinteoir. Táan ceamara ag díriú i dtreo an ranga agus ag taifeadghníomhaíochtaí na scoláirí agus an mhúinteora.¸Clibeanna slándála ar éadaí i siopa éadaí faiseanta. Buailfidhaláram má fhágann tú agus an chlib fós ar an éadach.¸Ceamaraí Luais.¸‘Cookies’ curtha ar do ríomhaire pearsanta chun dogníomhaíochtaí ar fad ar shuíomh gréasáin a thaifead.¸Cuntas staire an innill chuardaigh: beidh taifead ann ar nacuardaigh a rinneadh ó ríomhaire faoi leith.¸Ceamara CCTV i stáisiún peitril.¸Seomraí Comhrá: Déanann uirlisí idirlíne agus soláthraitheseirbhísí idirlín (SSI) monatóireacht ar ríomhphoist a sheolanntú agus a thagann chugat i gcomhair ábhar mífheiliúnach.¸Teachtaireacht gutha ar d’fhón póca a cheanglaíonn tú le háitáirithe ag am áirithe ar lá áirithe an bhliain seo caite.¸78


fótachóipRoinn 4.4Teilifís IdirghníomhachDhigiteachMic LéinnTá Teilifís Idirghníomhach Dhigiteach ásoláthar ar fud an domhain. Tá eochairfhocailin úsáid chun cur síos a dhéanamh ar TheilifísIdirghníomhach Dhigiteach - an réabhlóiddigiteach, rogha níos leithne, smacht…Cad is Teilifís IdirghníomhachDhigiteach ann?Is éard a tharlaíonn le Teilifís IdirghníomhachDhigiteach ná bíonn eolas ag dul anonn agusanall idir an duine atá ag féachaint ar an teilifísagus an soláthraí seirbhíse (an comhlachtteilifíse digiteach a sholáthraíonn na bealaíteilifíse). Cuireann an soláthraí seirbhíseteilifíse ceisteanna agus freagraíonn anbreathnóir iad leis an gcianrialtán teilifíse atáar fáil. Tá ábhar na teilifíse athruithe bunaithear na freagraí.Conas a oibríonn sí?Tá slis chuimhne i do theilifís atá ceangailtele bunachar sonraí lárnach. Déanann antslis chuimhne monatóireacht ar cá fhad achaitheann tú ag féachaint ar an teilifís golaethúil. Taifeadann sí na cláir uile a bhí feicthear theilifís agus cá fhad a bhí i gceist. Téanngach ‘clic’ ón gcianrialtán ar an mbunacharsonraí. Tugtar an t-ainm ‘click stream’ airseo agus is féidir anailís a dhéanamh air chunpictiúr sofaisticiúil a chruthú díot agus de doroghanna? Is féidir leis na hanailíseoirí atá agobair don soláthraí teilifíse níos mó agus níosmó a fhoghlaim faoi nósanna agus faoi thoighsí(tastes) an bhreathnóra le himeacht ama. Isféidir an t-eolas seo a dhíol le comhlachtaímargaíochta nó do chomhlachtaí a dhéananntaighde ar thomhaltóirí.RoghannaTá go leor pacáistí nua ag teacht ar an saolagus tugann siad lacáiste nó bealaí breiseduit má chláraíonn tú do shonraí le hionadclárúcháin lárnach amháin agus má aontaíonntú go bhfuil sé ceadaithe acu monatóireachta dhéanamh ar gach ní a bhféachann tú air.Seans go bhfaigheann do theaghlach billemíosúil níos saoire nó lacáiste ar tháirgí eilea bhaineann leis. An fiú é? Is é do rogha é ….Conas a mhothófá dá splancfadh an soláthraímoltaí (bunaithe ar do roghanna) ar doscáileán teilifíse maidir le cláir a bheadhle teacht. An gcuirfeadh sé as duit dámbeadh meabhrúcháin curtha chuig d’fhónpóca nó do sheoladh ríomhphoist. Conasa mhothófá dá gcuirfeadh an soláthraí doshonraí ar aghaidh chuig comhlacht eileagus dá mbeidís i dteagmháil leat faoi tháirgíagus faoi sheirbhísí bunaithe ar do phatrúnbreathnóireachta teilifíse? Dá mbeadh dosheoladh ar cháipéisí an bhféadfadh sétaobh duitse a nochtadh a bhí tú ag Iarraidha choimeád príobháideach ó dhaoine m.sh.eolas ar fhéimheacht, máinliacht phlaisteach,táirgí corpfhorbairt, áisíneacht déanta coinní,piollairí tanaithe agus ríochtaí náireachasláinte …D’fhéadfadh Teilifís IdirghníomhachDhigiteach iarracht a dhéanamh do thuairimípearsanta príobháideacha a fháil amach arréimse leathan ceisteanna…….samhlaigh cénchomh háisiúil is a bheadh an t-eolas seo dopháirtithe polaitíochta?79


fótachóipRoinn 4.5 Mic LéinnSiopadóireachtar Neamh nó in Ifreann81


fótachóipCúlraIs féidir le hollmhargaí monatóireacht adhéanamh ar do nósanna siopadóireachta trí nascéimeanna cártaí dílseachta. Nuair a thugannsiad tairiscintí agus lacáistí dá gcustaiméiría úsáideann an cárta dílseachta, cruinníonnollmhargaí eolas luachmhar faoi chaiteachasrialta agus caiteachas i gcomhair ‘ócáidíspeisialta’.Baintear feidhm chliste as na sonraí ó na cártaídílseachta. Déantar anailís ar na sonraí le fáilamach minicíocht cheannaíocht na n-earraíagus an bhfuil patrún comónta ann. Cuirtearna hearraí i gcatagóirí éagsúla, mar shampla,ollmhaitheasaí, buiséad nó earraí tí. Úsáidtearan t-eolas le daoine a chur i ngrúpaí éagsúlasocheacnamaíochta nó i ngrúpaí éagsúlasóisialta. Nuair a ghlacann daoine leis na cártaídílseachta, ba chóir insint dóibh go mbeidhanailís déanta ar an eolas agus ba chóir roghasoiléir a thabhairt dóibh gur féidir leo diúltú dochead a thabhairt an t-eolas a chur ar aghaidhchuig comhlachtaí eile.Bheadh ionadh ar go leor daoine dá bhféadfaía sonraí a cheangal díreach ar ais leo nó dámbeadh a nósanna siopadóireachta curtha araghaidh chuig comhlachtaí eile gan a gcead.Mar shampla, dá gcuirfeadh an t-ollmhargadhtéacs chugat gach uair a chuir siad táirge nuasa roinn báicéireachta mar go bhfuil a fhiosacu gur cheannaigh tú a lan cácaí anuraidh?An gcuirfeadh sé isteach ort dá gcuirfeadh ant-ollmhargadh an t-eolas ar aghaidh chuigcomhlachtaí eile agus dá dtairgfí lacáiste duitar phiollairí tanaithe trí theachtaireacht téacs?Nuair a úsáideann ollmhargadh sonraí lehaghaidh feidhme eile nach bhfuil baint aculeis an mbunfheidhm tá an t-ollmhargadh(rialaitheoir sonraí) ag sárú a dhualgas. CaithfidhRialaitheoir Sonraí…..do shonraí pearsanta achoimeád ar chúis nó ar chúiseanna ainmnithe,soiléir agus dlíthiúil. Chomh maith leis sin,ba chóir don Rialaitheoir Sonraí…...do shonraípearsanta a úsáid agus a chur ar aghaidh imbealaí atá ag cloí leis na haidhmeanna seo.Féach ar Chairt Dualgas agus Freagrachtaí.(Iniata ar chúl an leabhair).GníomhaíochtBhreise / ObairBhaile:An chéad uair eile atá tú in ollmhargadhnó siopaí sraithe a thairgeann scéim cártadílseachta, faigh cóip dá bhfoirm iarratais.Léigh na Téarmaí agus na Coinníollacha.Freagair na ceisteanna seo a leanas:≠ An bhfuil an íosteorainn aoise soiléir sascéim don cárta dílseachta seo?≠ An dtuigeann tú sna ‘Téarmaí agusCoinníollacha’ cén úsáid a bhainfear as doshonraí agus as sonraí do theaghlaigh?≠ An bhfuil tú in ann diúltú do theagmháilfaoi sheirbhís bhreise m.sh. iasachtaí,árachas carr nó tí?≠ An bhfuil tú in ann diúltú do do shonraí achur ar aghaidh chuig ‘roinnt comhlachtaíeile’ a bhfuil baint acu leis an ollmhargadh?82


fótachóipSuímh lehaghaidh LíonrúSóisialta: Deischun d’Aitheantasa Ghoid?Bailíonn daoine áirithe sonraí pearsanta ónidirlíon ag iarraidh go leor eolais a chur le chéilechun aitheantais duine a ghoid agus calaois adhéanamh.Is féidir buille faoi thuairim a thabhairt faoiphasfhocail daoine ó bheith ag léamh fúthu, angaolta agus a gcaitheamh aimsire. Tuganndaoine go leor eolais ar a leathanaigh ghréasáinchun go mbeadh duine ábalta aithris a dhéanamhorthu nó fiú iad a stalcaireacht.Gníomhartha Réamhchúramacha≠ Caithfidh tú bheith cúramach má chuireanntú do dháta breithe, uimhir d’fhóin phóca,d’áit chónaithe, ainm breithe do mháthair nósonraí leighis, do ghrúpa fola mar shampla,ar an idirlíon. Ní dea-smaoineamh é an t-eolas seo a chur ar leathanach gréasáin nó arphróifíl am ar bith. Níor chóir duit é a roinnt leduine ar bith nach féidir leat muinín a bheithagat astu.≠ Bí i do chara fíorúil le daoine a bhfuil aithneagat orthu agus má tá amhras ort fúthudeimhnigh cé hiad.≠ Bí cúramach nuair atá tú ag uaslódáilíomhánna. Ná huaslódáil íomhá do dhuinegan cead an duine.≠ Seachain ríomhairí a úsáideann an pobal ináiteanna éagsúla, caife idirlíne, mar shampla,agus má úsáideann tú, bí cinnte go logálanntú amach i gceart.GníomhaíochtBhreise/ObairBhaileÓ ríomhaire na scoile, na leabharlainne nóón ríomhaire baile, téigh chuig http://www.watchyourspace.ie agus brúigh an ceangaldarbh ainm ‘Who’s Doing What” chun teacht archóip de Shuirbhé Ancaire ‘Watch your Space’(stiúrtha ag an NCTE i gcomhpháirt le baill denIonad Óige Ancaire). Cuir an suirbhé i gcló agusléigh na ranna ar ‘Shonraí Pearsanta’ agusCairde (lgh 4-5).Má tá cuntas le haghaidh líonrú sóisialta agatféin… freagair na ceisteanna seo agus cuir ibhfriotal do thuairimí féin ar an ábhar ach déantrácht ar do thaithí féin.≠ An bhfuil na torthaí ó Shuirbhé Ancaire‘Watch Your Space’ cosúil le do thaithí féin nótaithí do chairde maidir le próifílí gréasáin?Go hiondúil an bpoiblíonn sibh bhur bpróifílínó an gcoinníonn sibh príobháideach iad?≠ An dtugann tú sonraí pearsanta amach, marshampla, d’ainm, dáta do bhreithe nó uimhird’fhóin phóca?≠ An bhfuil aithne agat ar dhaoine a chuireanncairde lena bpróifíl nach bhfuil aithne acuorthu? Cén chaoi a rachadh sé i bhfeidhm ortdá gcuirfeadh duine de do chairde strainséirlena ghrúpa chairde ar líne?Smaoineamh igcomhair AicsinFéach ar an bhfadhb de Ghadaíocht Aitheantaisag úsáid éagsúlacht meáin (meán cló/ teilifís /raidió/ idirlíon) thar thréimhse ama faoi leith.Dírigh ar aon staitisticí atá ar fáil faoi ghadaíochtaitheantais i gcomhthéacs na hÉireann. Déaniniúchadh ar cé chomh minic is atá líonrúsóisialta ainmnithe mar fhéidearthacht dofhoinsí eolais do ghadaithe aitheantais. Cuirtuairisc le chéile agus eagraigh taispeántas anochtann do phríomhthorthaí.84


fótachóipRoinn 4.7Mic LéinnRFID: Ag Déanamh TonntaAitheantas Radaimhinicíochta(RFID)Is cineál córas aitheantais uathoibríoch éAitheantas Radaimhinicíochta (RFID) [RadioFrequency Identification] a úsáideannminicíocht tonnta raidió. Craoltar sonraí tríghléas iniompartha. Clib is ainm don ghléasseo agus léann léitheoir RFID. In amannasoláthraíonn an chlib sonraí ar dhuine nó aráit agus í ag craoladh.Tá an-éileamh ar chlibeanna RFID anois idtithe stórála agus san earnáil loingis marchuidíonn na clibeanna a aithint cá bhfuilna hearraí go beacht. Mar thoradh air seo,tá leibhéal ard suime sna clibeanna RFID óollmhargaí agus ón earnáil miondíola. Tá buairtléirithe ag grúpaí sibhialta agus gníomhaithepríobháideachais mar gheall ar cén uair bachóir don chlib a bheith as feidhm - nuair aíocann tú ag an gcuntar (pointe ceannaithe)nó nuair a osclaíonn tú an táirge i do theachféin. (tomhaltas)? Ní hamháin go bhféadfadhna clibeanna a bheith ar na hearraí iad féin,is feiliúnach an áit iad na cártaí aitheantais lehiad a chur mar bheadh an léitheoir RFID sanollmhargadh ar an airdeall dá mbeifeá sa siopaleis an gcárta dílseachta i do sparán …Siopadóireacht san am atá leteacht?Nuair a théann custaiméir isteach i siopasraithe faisin ag iompar cárta dílseachta le clibRFID, tá a fhios ag an gcuiditheoir láithreachna rudaí is mó a thaitníonn leis an gcustaiméir,na rudaí a cheannaigh sé roimhe seo agus astaitistic bheatha sula dtosaíonn sé ag féachaintthart, a bhuíoch le léitheoir láimhe RFID anchuiditheora. A luaithe agus a sheasann ancustaiméir sa seomra feistis, molann anléitheoir RFID píosaí a théann leis an bpíosa aroghnaigh sé, píosa atá le feiceáil ar scáileánfíseáin sa seomra feistis. I roinnt cásanna, táseans ann go mbeadh an léitheoir RFID ábaltaclibeanna a léamh a d’eisigh comhlachtaí eile.Trí do mhalaí siopadóireachta eile a scagadhnó cártaí dílseachta i do sparán, is féidir pictiúri bhfad níos iomláine de do nósanna ceannaigha chur le chéile a threiseodh an phróifíl atá agan siopa ar an gcustaiméir.85


fótachóipClibeanna RFID agus PáistíTá gléasanna RFID á dtriail i roinnt tíorthachun súil a choinneáil ar pháistí. “Tag andTrack’ an t-ainm atá orthu. I measc naréiteach tá;Clibeanna Páistí: Tugtar bandaí lámhado thachráin agus craolann na bandaícomhartha raidió go seit lámha aiompraíonn an tuismitheoir nó an feighlílinbh. Cruthaítear fáinne timpeall áiteagus imíonn aláram má théann na tachráintaobh amuigh den fháinne seo.Fón i-Kids: Tugann tuismitheoirí fón i-kiddá bpáistí. Má tá tuismitheoirí ag iarraidha fháil amach cá bhfuil a bpáistí is féidirleo téacs a chur chuig uimhir agus seoltarláthair an fhóin i-kid ar ais chucu ar théacs,ag cur in Iúl do na tuismitheoirí áit a bhfuilna páistí.Criosanna Rianaithe: Tá clib Córas SuiteDomhanda (GPS) sna criosanna seo, agusis féidir le tuismitheoir dul ar líne agusíomhá satailíte ar fháil don áit ina bhfuil abpáiste. Tugtar an íomhá suas chun dátagach 15 soicind.GníomhaíochtBhreiseTá do thuismitheoirí ag smaoineamhar ghléas clibeála a cheannach do dodheartháir atá sé bliana d’aois. B’fhéidirgo dtabharfadh sé seo suaimhneas intinnedo do thuismitheoirí ach tá tú buarthago bhfuil do thuismitheoirí ag dul tharfóir. Scríobh amach liosta de na buntáistíagus de na míbhuntáistí a bhaineann letuismitheoirí ag ceannach gléasanna‘Clibeáil agus Lorg’ dá bpáistí.Déan machnamh faoi: Cad a tharlódh dároghnódh tuismitheoirí gan stop a churleis an ngléas nuair a bheadh a bpáiste inadhéagóir agus dá n-iarrfaidís ar a mac nóa n-iníon é a chaitheamh go fóill? Ar chóirdo dhéagóirí rogha a bheith acu?Ionchlannán: Sa chás seo bíonn anchlib ionchlannaithe taobh istigh de dochraiceann. Tá micrishliseanna i bpeataícheana féin ach cuireadh i gcoinnepleananna clibeanna chur i bpáistí margheall ar chúinsí eiticiúla.GníomhaíochtBhreiseIs mian le Coistí na dTuismitheoirí donbhunscoil áitiúil “Clibeáil agus Lorg”(Tag and Track) a thriail chun teacht ardhaltaí scoile atá taobh istigh de gha 50meadar den scoil. Ós tú Rúnaí Choiste nadTuismitheoirí caithfidh tú litir a scríobhchuig Príomhoide na Scoile agus chuig anmBord Bainistíochta ag míniú cad is mianleat a thriail agus cén fáth? Iarr cruinniúorthu chun an smaoineamh a phlé.86


fótachóipRoinn 4.8BithmhéadrachtMic LéinnAithníonn córas sonraí bithmhéadrachta ríomhghinte tréithe fiseolaíochta, mar shampla, rianna méar, patrún aghaidhe, patrún gutha, patrún reitine agus boladh coirp an duine.Tá alt thíos ó nuachtán. Léigh é agus freagair na ceisteanna ar an gcéad leathanach eile.Scanadh bithmhéadrachtale haghaidh béilí scoileKevin Schofield, Scotsman, 27/10/2006In Albain tá bunscoil ann agus tá na daltaí ar nachéad daltaí ar domhan a íocann as a gcuid lóinnuair a dhéanann gléas scanadh ar a mbos. Ní gádóibh airgead tirim a thabhairt leo.Tá an córas i bhfeidhm i mBunscoil Todholm inPaisley. Aithníonn teicneolaíocht bithmhéadrachtana daltaí ar phatrún sainiúil fhéitheacha a láimhe.Mar gheall ar an gcóras níl aon airgead lóin cailltea thuilleadh - agus níl a fhios ag aon duine céhiad na daltaí atá i dteideal béilí saor in aisce.Aithníonn an córas páistí a bhfuil ailléirge biaorthu agus spreagann sé daltaí aiste bia cothrom aithe trí bhileog a chur ar fáil den bhia a roghnaighsiad le linn na seachtaine.Is mian leis an dream atá taobh thiar den scéim éa leathnú amach trasna na hAlban, agus deir siadgo bhféadfaí é a úsáid chun ligean do scoláirí síniúisteach agus amach as scoil, a bhfreastal a chlárúagus leabhair leabharlainne a thógáil amach. Tádaoine ann nach n-aontaíonn leis an gcóras agus adeir nach bhfuil gá leis agus go bhfuil seans ann gobhfuil sé ag briseadh chearta sibhialta na ndaltaí.Dúirt Pat Swanson, an leasphríomhoide inTodholm, go raibh an córas nua i bhfad níos fearrná an seanchóras. “Tá na páistí ag baint taitnimhas mar go bhfuil sé nua spreagúil. Tá sé éascadóibh é a úsáid,” a dúirt sí. “Ciallaíonn sé nachbhfuil siad ag teacht ar scoil le airgead tirim inabpócaí, a chaill siad go minic agus ansin bhíorainn litreacha a chur abhaile chuig tuismitheoiríag iarraidh orthu airgead lóin a íoc.”Úsáideann go leor scoileanna svaidhpchártacheana féin agus iad ag iarraidh fáil réidh lehairgead tirim ó na mbialanna. Ach deir GrantHenderson, Bainisteoir Conartha le hAmey, ancomhlacht atá taobh thiar den scanóir bos, gurféidir brath ar a scéim i bhfad níos mó. “an fhadhble svaidhpchártaí ná is féidir iad a chailliúint agusis mó an baol é sin le páistí óga,” a dúirt sé. “Faoingcóras seo, tagann daoine óga chuig an gceaintínagus ritheann siad a lámh trasna an scanóra.”Taispeánann scáileán do bhean an cheaintín anméid airgid atá fágtha acu sa chuntas agus na rudaía roghnaigh siad ón mbiachlár san am a chuaighthart, ionas go mbeidh an rogha ann dóibh rudéigin níos sláintiúla a roghnú.”“Is féidir leis insint dúinn freisin an bhfuil aonailléirge ar an duine ionas go bhfios dúinn cénbia atá ceadaithe agus cad nach bhfuil.” TuarannMr Henderson go bhféadfaí an teicneolaíochtbithmhéadrachta seo a úsáid I gnéithe eile de shaolna scoile. “Cur i gcás, in ionad clárú isteach armaidin, ní bheadh ar an bpáiste ach bos na láimhea scanadh isteach nuair a tháinig siad isteach,” adúirt sé.“D’fhéadfadh an córas a úsáid freisin ar bhonnslándála, mar bhealach chun daoine a choinneáil asan scoil nár chóir a bheith ann.” Ach dúirt PatrickHarvie, MSP an Phairtí Ghlas, go raibh buairt airmaidir le húsáid teicneolaíocht bithmhéadrachtai scoileanna. “D’fhéadfaí próiseáil mhícheart adhéanamh ar shonraí in aon cheann de na córaisseo nó b’fhéidir go bhfaigheadh na daoinemíchearta na sonraí.”87


fótachóipCeisteanna1. Cad é an príomhaidhm a bhaineann leis an gcóras nua bithmhéadrachta?2. Luann an t-alt go bhféadfaí na sonraí a bhailiú d’úsáideoirí eile? Cé mhéad úsáideoir eile atái gceist?3. An mbeadh ionadh ort dá molfaí duit ag an gcuntar rogha níos sláintiúla a thabhairt leat margur ith tú sceallóga cheana féin an tseachtain seo?4. An mbeadh imní ort dá n-iarrfadh do thuismitheoirí ar an scoil prionta amach de na dinnéirnó sneaiceanna ar fad a cheannaigh tú sa cheaintín scoile?5. An síleann tú go ndearna an scoil iarracht tuairimí tuismitheoirí nó mac léinn a fháil amachsular cuireadh an córas nua isteach?6. An bhfuil aon bhealach ann go bhféadfadh tuismitheoirí ligean dá bpáistí ceaintín na scoilea úsáid gan airgead tirim a úsáid ach nach mbeadh aon sonraí (seachas uasmhéid caite)coinnithe?88


GníomhaíochtBhreiseClár Rian na Méar sa Scoil:Faoi láthair, tá do scoil ag smaoineamh archóras clárúcháin rian na méar a thabhairtisteach a chuirfeadh tuismitheoirí ar aneolas taobh istigh de shoicindí faoi dhaltaíatá as láthair. Cuireann na mic léinn améar ar scanóir, a léann rian na méaragus a thaifeadann go bhfuil siad i láthairar ríomhaire taobh istigh de chúpla soicind.Má theipeann ar mhic léinn clárú ag tús anlae, rachaidh téacs foláirimh láithreach godtí fón póca na dtuismitheoirí. Is féidir an t-eolas seo a chur ar aghaidh chuig na hoifigíleasa oideachais, a bhainfidh úsáid as nasonraí chun teacht ar mhúitseálaithe.Samhlaigh é seo, titeann an cúram ortsaalt a scríobh d’iris na scoile ar an gcórasneamhláithreachas bithmhéadrachta atápléite thuas. Déan iarracht bheith cothromidir ceart na ndaltaí agus riachtanais nascoile.GníomhaíochtBhreiseSamhlaigh an cás seo, tá siad le Bille a phlésa Dáil agus sa Seanad maidir le socruithenua d’iompar poiblí ag baint úsáide as córasríomh-thicéid.Má éiríonn leis an mBille, beidh clibleictreonach ar gach cárta taistil poiblí.Cuirfidh an clib eolas (mar shampla,ainm an úinéara agus an ceann scríbe)ar ais chuig bunachar lárnach faoi stiúirghníomhaireacht taistil an rialtais. Beidhan chlib bailí ar feadh coicíse. Deir tacaithena reachtaíochta nua go gcabhróidh sígo mór le teacht ar choirpigh agus gogcabhróidh sí gluaiseachtaí deireanachadaoine atá ar iarraidh a aithint freisin.Deir daoine atá ina coinne go bhfuil sí agcur isteach ar chearta phríobháideachaisan duine agus go gcuireann sí isteach arshaoirse gluaiseachta.Pléigh scéim clibeanna na gcártaí taistil.Déan taighde ar an ábhar agus faighamach an bhfuil córas cosúil leis seo inúsáid i dtíortha eile na hEorpa m.sh. AnCárta ‘Oyster’ i Londain’. Roinn an rang indhá ghrúpa, An Rialtas agus an Fhreasúra.Cruthaigh díospóireacht agus déan moltaído leasuithe atá riachtanach. Eagraigh vótaar an mBille agus ar na leasuithe a bhíaontaithe. Déan anailís ar an toradh aguscad atá i gceist maidir le cur i bhfeidhmagus bainistíocht an chórais nua.89


Smaoineamhi gcomhairAicsinCuireadh tús le scéimeanna poiblí CCTV inalán bailte in Éirinn ar bhonn píolótach i 2007.Déan suirbhé sa bhaile is cóngaraí duitseina bhfuil scéim poiblí CCTV ann. Ainmnighna háiteanna ina bhfuil gach ceamara sabhaile. Cuir ceist ar dhaoine sa phobal cada cheapann siad den tionscnamh agus angceapann siad an bhfuil na ceamaraí ag curisteach orthu. Cuir ceist ar lucht an ghnóan bhfuil aon fheabhas ar rudaí ó tháinigna ceamaraí ar an bhfód agus an bhfuil aonmhíbhuntáistí leo.Téigh chuig www.justice.ie chun níos móa fhoghlaim faoi scéimeanna poiblí lehaghaidh CCTV.Scríobh chuig an gcomhairle contae isgiorra duitse atá freagrach as an scéim achur i bhfeidhm agus cuardaigh níos móeolais faoin scéim. Cé a reáchtálann anscéim thar ceann na Comhairle Contae? Anraibh aon ghéaráin ón bpobal faoin scéimroimh ré? An bhfuair an Chomhairle Contaeaon ghearán faoi na ceamaraí? Cé chomhminic agus a thabharfaí na téipeanna donGharda Síochána? Cé chomh minic agus achuireann baill an phobail ceist féachaintar na téipeanna?90


CoimisinéirCosanta SonraíSuíomh Gréasáinwww.cosantasonrai.ie/deagoiriOifig an Choimisinéara Chosanta Sonraí,Teach na Canála, Bóthar an Stáisiúin, Cúilan tSúdaire, Co. Laoise, Éire.Íosghlao: 1890 25 22 31Fón: 00353 57 868 4800Facs: 00353 57 868 4757Má tá aon eolas breise uait ar árngníomhaíochtaí “Oideachas agus Feasacht”cuir ríomhphost chugainn aginfo@dataprotection.ie le ‘OSSP’ i mbosca anábhair.Dá mba mhaith leatsa nó le do mhic léinnmata luiche saor in aisce a fháil bunaithe ar andearadh atá ar leathanach 54 den acmhainnseo, cuir ríomhphost chugainn aginfo@dataprotection.ie le ‘Mata luiche’ imbosca an ábhair.91


Suímh Gréasáin luaite iCláraigh, Logáil Isteach,Rogha an DiúltaitheEagraíochtaíAmnesty International Irish SectionAnne Frank Foundation, BaselAn Phríomh-Oifig StaidrimhAn Roinn DlíAn Coimisinéir FaisnéiseComhairle um Chearta an DuineAn Lárionad Náisiúnta do Theicneolaíochtsan OideachasPress Council of IrelandThe Scotsman NewspaperCeangail Idírlínewww.amnesty.iewww.annefrank.chwww.cso.ie/gaeilge/default_ga.htmwww.justice.ie/ga/JELR/Pages/Leathanach_Bailewww.oic.gov.ie/gawww.iccl.iewww.ncte.iewww.presscouncil.iewww.scotsman.com92

More magazines by this user
Similar magazines