Essen-Kalmthout.pdf

Buurtspoorwegen ten noorden van AntwerpenIn aansluiting op de stadstram Antwerpen (Klapdorp)− Merksem (Oude Bareel) die al sinds 20juli 1879 met paardentractie werd geëxploiteerd,kwamen in 1887 stoomtramverbindingen metBrasschaat (Dorp) en Bergen op Zoom tot stand.De lijn naar de markiezenstad liep vanaf het emplacementMerksem IJskelder door de poldersover Ekeren, Hoevenen, Stabroek en Zantvliet.Ruim een jaar later reed er ook een stoomtram vanOp de Veemarkt te Roosendaal staat een tram van de ZNSM gereed voorvertrek naar Steenbergen (via Gastelsveer en Kruisland). Leden en supportersvan een voetbalvereniging poseren nog even voor de fotograaf,alvorens zij instappen voor een uitwedstrijd elders. Foto uit circa 1925,collectie Gemeentearchief Roosendaal.het centrum van Antwerpen. Het stadsbestuur dulddeimmers geen stoomtrams binnen haar vesting.Stoomtrams in West-BrabantDe eerste stoomtram in West-Brabant reed op 15september 1882 van Bergen op Zoom naar hetTholenseveer. Het grootste tramwegnet in West-Brabant werd echter aangelegd door de Zuid-Nederlandsche Stoomtramweg-Maatschappij(ZNSM). Vanuit Breda ontstond in 1890 niet alleeneen verbinding met Antwerpen,maar ook met Etten enOudenbosch. Op oudejaarsdag1892 werd de lijn vanuitOudenbosch verlengd totSteenbergen via Oud Gastelen Kruisland. Vanaf het Gastelsveerkwam er een zijtaknaar Roosendaal. Na het totstand komen van het sluitstukHalsteren − Steenbergen in1899 was er een driehoekAntwerpen − Breda − Bergenop Zoom voltooid. Alleen in1906 ontstond nog de‘bietenlijn’ Oud Gastel − Willemstad.Aangezien alle lijnenin de provincies Antwerpen enNoord-Brabant met een spoorwijdtevan 1,067 meter warenuitgevoerd, kon doorgaandreizigers- en goederenvervoerplaatsvinden.Ekeren over Oorderen naar Lillo Fort. Bij de buurtschapBlauwhoef vond contact plaats met dehoofdlijn over Stabroek. In 1890 werd ook Bredaper tram bereikbaar vanuit Brasschaat (Dorp).Deze lijn volgde de oude rijksstraatweg over Mariater Heide, Wuustwezel, Zundert en Rijsbergen.Het vervoer van reizigers, goederen en postkwam snel in handen van de stoomtram. Tot dantoe hadden de Posterijen vanuit Wuustwezel enomliggende dorpen de post op het Kalmthoutsespoorwegstation opgehaald. Voor de komst vande spoorwegen was Wuustwezel nog het centralepunt voor de Posterijen geweest.Met de stoomtramverbindingen tussen Merksem(Oude Bareel) − Schoten (1889), Lillo Fort − LilloHaven (1892) en Maria ter Heide − Brecht (1896)was het buurtspoorwegnet ten noorden van Antwerpenvoorlopig voltooid (zie kaart 1). Voor alleaankomende reizigers uit het noordwesten en hetnoordoosten was het emplacement Merksem IJskelderhet overstappunt op de paardentram naarHet gat al of niet opgevuldIn 1909 ontstonden plannen om het nog maagdelijkegebied rondom Essen en Kalmthout op tevullen met een buurtspoorwegverbinding. Een lijnwas geprojecteerd vanaf Brecht over Wuustwezel,Achterbroek, Kalmthout (langs de Statiestraat)en Putte naar Stabroek. De stoomtramzou bij het Kalmthoutse spoorwegstation reizigersen goederen kunnen overnemen.Vanaf Wuustwezel moest een zijtak over Nieuwmoernaar Essen en eventueel ook Roosendaallopen. De zaak liep echter op niets uit. Omdat devervoerstromen louter en alleen op Antwerpenwaren gericht, kwamen geldschieters niet gauwover de brug. Het uitbreken van de Eerste Wereldoorlogbetekende het definitieve einde vanhet project.Elektrische tramsInmiddels was er in Antwerpen behoefte ontstaanaan elektrische trams, niet alleen in de stad maar14