Tabel 1.Overzicht interlokale wegen rond <strong>Essen</strong> en <strong>Kalmthout</strong>,aangelegd tot 1900.1846-1847 Maria ter Heide − Achterbroek − <strong>Essen</strong>, 16,6 km(keien 2,5 m breed)1847-1848 Kapellen − <strong>Kalmthout</strong> − <strong>Essen</strong>, 15,5 km(keien 2,5 m breed)1850-1851 Roosendaal − Nispen − <strong>Essen</strong>, 7,0 km(grint in 1851, keien in 1879, beton in 1930)1862-1864 <strong>Kalmthout</strong> (station) − Achterbroek − Wuustwezel, 8,8 km(keien 3,0 m breed)1866-1868 <strong>Kalmthout</strong> (station) − Putte, 7,7 km (keien)1872-1876 Wuustwezel − Brecht, 5,9 km (keien)1875-1876 <strong>Essen</strong> − <strong>Kalmthout</strong>se Hoek − Huijbergen (klinkers)1875-1879 <strong>Essen</strong> − Nieuwmoer − Wuustwezel (klinkers)1884-1885 <strong>Essen</strong> − Horendonk, verlengd naar grens in 1906(keien 3,0 m breed in 1885, asfalt 6,0 m breed in 1938)1897-1898 Zilverenhoek − Wildert (2,0 km)zich snel konden verplaatsen. Helaas trad er algauw stagnatie op in de uitvoering van de plannendoor de val van het Franse bewind in 1813. Maarhet begin was gemaakt. Nog in 1813 kwam deweg van Antwerpen naar Breda gereed. Na 1816zette Koning Willem I zijn schouders onder eennieuw plan voor rijksstraatwegen. In 1821 ontstondde nieuwe straatweg Breda − Moerdijk. Deoost-west verbinding Breda − Roosendaal − Bergenop Zoom kwam gereed in de jaren 1823-1838. Denoord-zuid verbinding Bergen op Zoom − Putte −Kapellen − Antwerpen volgde pas in 1846, tegelijkmet twee ‘steenwegen’ naar de gemeenten<strong>Essen</strong> en <strong>Kalmthout</strong>.Het bestraten van interlokale wegen werd aanbeide zijden van de grens rond 1850 in een traagBij het douanekantoor aan de <strong>Essen</strong>seweg te Nispen wordtde vrachtkar van P. van Agtmaal aan een douaneonderzoekonderworpen. Ook de inzittenden van een personenwagengaan niet vrijuit. Foto uit circa 1910, collectie GemeentearchiefRoosendaal.tempo voortgezet door de belanghebbendegemeenten met subsidies van de provincie.Tot de Eerste Wereldoorlog zou deaandacht meer worden gericht op het totstand komen van spoor- en tramwegverbindingen.Over het algemeen was menin België wat eerder met het verhardendoor het goedkoper beschikbaar zijn vankasseien uit de eigen groeven. Tot 1900kwamen in de streek rond <strong>Essen</strong> en<strong>Kalmthout</strong> tien wegverbindingen gereed(zie tabel 1). Ook verschillende dorpsstratenkwamen aan de beurt, al duurde hetwel lang. In 1865 werd in <strong>Essen</strong> de wegvan het dorp naar het station van eengrintverharding voorzien. Het grint, dattegen een voordelig tarief per trein wasaangevoerd vanaf Moerdijk, bleek geen succesen werd tien jaar later al vervangen door klinkers.Pas in 1903 werd in <strong>Essen</strong> wegens het drukkeverkeer naar en van de quarantainestallen deGrensstraat van een verharding voorzien.Tolgaarders en bareelwachtersDe aanleg en het jaarlijkse onderhoud van derijks-, provinciale en gemeentelijke straatwegenmoest door een leger van tolgaarders wordenterugverdiend. Wie van <strong>Kalmthout</strong> (Kerkeneind)naar <strong>Essen</strong> reed, was bij de Sint Jacobskapel ophet Dorp, kort voor Wildert en op het Spijker‘bareelrecht’ kwijt.Van <strong>Essen</strong> naar Roosendaal passeerde een reizigermaar liefst drie tolslagbomen: ter hoogte vande Klokbergsestraat te Nispen, bij ‘HetHuis ten Halve’ aan de Kruisstraat en bijde herberg ‘Het Groenewoud’. Het tariefvarieerde van een halve cent tot zes cent,al naar gelang de weggebruiker met eenvarken, een koe, een paard, een kar ofeen rijtuig op twee of vier wielen wildepasseren. De tolheffing was uiterst impopulair,al lukte het wel eens om er onderuit te komen door op tijd een zijweg in teslaan. In de jaren 1865-1875 werden aanbeide zijden van de grens vele tollen afgeschaft.Vaak waren de inkomsten ookbehoorlijk verminderd door de opkomstvan het vervoer per trein. Voor de grintwegtussen <strong>Essen</strong> en Roosendaal zaktehet bedrag van 1040 gulden in 1855 naar420 gulden in 1870. Hoe belangrijk dezeverbindingen ook waren, de zandwegenop het platteland veranderden ‘s wintersnog steeds in modderpoelen en ‘s zomersin ware zandwoestijnen.4
VERKEER en VERVOER in ESSEN, KALMTHOUT en ROOSENDAAL5
Change language