fietspaden en fietssuggestiestroken

2FietsvademecumBrussels Hoofdstedelijk GewestUitvoering van gemarkeerdefietspaden enfietssuggestiestroken

InleidingOp basis van de mate van scheiding tussenfietsers en autoverkeer worden drie basisoplossingenonderscheiden : vrijliggend fietspad,gemarkeerd fietspad en gemengd verkeer (metof zonder fietssuggestiestrook).Het vrijliggend fietspad geeft fietsers eeneigen plaats, fysisch gescheiden van het andereverkeer. Het is aanbevolen in het geval vansnel én veel verkeer.Het vrijliggend fietspad heeft verschillendevoordelen :• Goede bescherming voor de fietsers : ze wordenop de wegvakken gescheiden van hetautoverkeer.• Fietser en gemotoriseerd verkeer hinderenelkaar niet, tenzij op kruispunten en erftoegangen.• Comfortabel en eenvoudig fietsen : de fietserhoeft enkel rekening te houden met anderefietsers, er zijn geen veel snellere of tragereweggebruikers om rekening mee te houden.• Goed herkenbaar : het vrijliggend fietspad isduidelijk voor alle weggebruikers.Er zijn ook een aantal nadelen aan verbonden :• De bewegingsvrijheid van de fietser is kleiner: om de overkant te bereiken moet defietser niet enkel de rijbaan dwarsen maarook twee maal de fysische scheiding tussenrijbaan en fietspad.• Autobestuurders hebben minder aandachtvoor fietsers : het fietsen speelt zich op eenafstand van de rijbaan af, zodat de fietsersvergeten worden.Figuur 0.1. – Vrijliggend fietspad.• Conflicten op kruispunten nemen toe : netdoordat het andere verkeer geen aandachtmeer besteedt aan de fietsers, zijn dezeconflicten onverwacht en daardoor vaakgevaarlijk.• Grote ruimte-inname : het fietspad en defysische scheiding van de rijbaan nemen veelmeer plaats in dan de andere oplossingen.

inleidingHet gemarkeerd fietspad biedt fietsers eenmet markeringen afgebakende plaats. Het fietsenvindt plaats net naast de rijbaan, vandaardat dit aanbevolen wordt bij druk verkeer metmatige snelheden.• Het fietspad wordt gekruist bij het parkeren(een aanvaardbaar conflict).• Oneigenlijk gebruik van het fietspad is mogelijk(in dubbele file parkeren parkeren of eenfile voorbijrijden op het fietspad).Bij gemengd verkeer worden de fietsers en hetautoverkeer gemengd op de rijbaan. Eventueelkan een fietssuggestiestrook (zie verder)gemarkeerd worden. Gemengd verkeer wordttoegepast op wegen met lage snelheden eneen eerder klein verkeersvolume.Figuur 0.2. – Gemarkeerd fietspad.Het gemarkeerd fietspad heeft een aantal voordelen:Figuur 0.3. – Gemengd verkeer.• De subjectieve veiligheid van de fietsers ishoger dan bij gemengd verkeer.• Fietser en gemotoriseerd verkeer hinderenelkaar niet, tenzij op kruispunten. Bij stilstaandautoverkeer kan de fietser gewoondoorrijden.• Er is een duidelijke relatie tussen het autoverkeeren het fietsverkeer, de fietser zal niet zosnel vergeten worden.• Goed herkenbaar voor alle weggebruikers.Er zijn ook een aantal nadelen aan verbonden :• Vereist meer ruimte dan gemengd verkeer(maar minder dan een vrijliggend fietspad).Ook het gemengd verkeer biedt een aantalvoordelen :• Volledige bewegingsvrijheid van de fietser, defietser wordt niet beperkt tot het fietspad.• Veilig op kruispunten, zeker wanneer defietser duidelijk zijn plaats op de rijbaaninneemt.• Geen extra ruimte nodig.Er zijn ook een aantal nadelen aan verbonden :• De fietser heeft geen voor hem voorbehoudenplaats, daardoor kan hij in verdrukkingkomen.

inleiding• De fietser kan gehinderd worden, bijvoorbeeldin het geval van een file of een wachtrijvoor verkeerslichten.• Parkeren veroorzaakt gevaarlijke situaties :ongevallen met openslaande portieren (wanneerer geen fietssuggestiestrook met eenschrikstrook gemarkeerd is) of ongevallenten gevolge van in- of uitparkeren.Een ander type fietsvoorziening, namelijk hetaanliggend verhoogd fietspad, wordt niet toegepastin het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.Figuur 0.5. – Dubbelrichtingsfietspad.Deze brochure gaat dieper in op de oplossingendie door middel van markeringen uitgevoerdworden, namelijk het gemarkeerd fietspad (ziehoofdstuk 3 Gemarkeerd fietspad) en de fietssuggestiestrook(zie hoofdstuk 4 Fietssuggestiestrook).Belangrijk uitgangspunt is dat defietssuggestiestrook een vorm van gemengdverkeer is.Figuur 0.4. – Aanliggend verhoogd fietspad.Dubbelrichtingsfietspaden komen in dit deelvan het vademecum niet aan bod, gezien deuitvoering ervan niet enkel door markeringenkan gebeuren.In hoofdstuk 1 proberen we een antwoord tegeven op de vraag : “Scheiden of mengen ?”.Daarin komen de factoren die een rol spelenbij de keuze van de wegbeheerder voor eenvrijliggend fietspad, gemarkeerd fietspad ofvoor gemengd verkeer aan bod.Hoofdstuk 2 vat de bestaande definities enreglementering voor de uitvoering van eenfietspad in de Belgische wetgeving samen.

1- Scheiden of mengen ?De fietsers mengen met of scheiden van hetautoverkeer is één van de belangrijke keuzesdie de wegbeheerder moet maken bij het ontwerpof bij het herinrichten van een wegvak.De plaatselijke omstandigheden zijn bepalendbij de keuze van het type fietsvoorziening.Een groot aantal factoren spelen een rol bij hetkiezen voor een bepaald type fietsvoorziening.Afhankelijk van de plaatselijke omstandighedenkan het gewicht van die factoren variëren.In veel gevallen zal de conclusie dus niet helemaalduidelijk zijn : er is een grijze zone tussende mogelijke oplossingen.De factoren die een rol spelen :• Snelheid van het verkeerHet is belangrijk een onderscheid te makentussen het snelheidsregime (maximaal toegelatensnelheid) en de effectief geredensnelheid. Op een correct ontworpen wegzouden beide ongeveer gelijk moeten zijn.De maat voor de effectief gereden snelheidis de v 85 , dit is de snelheid waar 85% van devoertuigen onder blijft. Ook belangrijk bijhet beoordelen van de meting is het momentwaarop de meting plaatsvond, er is uiteraardeen verschil tussen spits- en daluren.• VerkeersintensiteitenDe verkeersintensiteiten worden uitgedruktin personenauto-equivalenten (pae) per tijdseenheid.Hiervoor wordt een waarde toegekendaan verschillende types voertuigen.Personenauto-equivalenten worden uitgedruktin een waarde per uur, per 16 uur (dedrukste uren : van 6u00 tot 22u00) of per24 uur (een etmaal).• FietsintensiteitenEen aantal publicaties pleiten voor een vrijliggendfietspad wanneer er een grote fietsstroomaanwezig is. Fietsers zijn echterniet de oorzaak van verkeersonveiligheid,integendeel hoe meer fietsers, hoe minderongevallen met fietsers. Een weg die veilig isvoor weinig fietsers, is ook veilig voor veelfietsers. Fietsintensiteiten zijn dus enkelbelangrijk bij het bepalen van de breedte vande fietsvoorziening.• Samenstelling van het verkeerVoor fietsers is de samenstelling van het verkeerzeer belangrijk. Wanneer er een grootaandeel vrachtverkeer of bussen op eenweggedeelte aanwezig is, dient bijzondereaandacht aan de fietsers besteed te worden.Een tram op de rijbaan is ook een belangrijkgegeven 1 . In dat geval is een afzonderlijkefietsvoorziening altijd de meest aangewezenoplossing.• Bestaande/gewenste toestandBij de keuze voor een bepaald type voorzieningzou een toekomstvisie moeten bestaan,die ondersteund wordt door een categoriseringen die coherent is met het gevoerdebeleid.• Type parkeervoorzieningenLangsparkeren geeft enkele specifieke problemenvoor de fietsers. Een groot aantalongevallen met fietsers wordt veroorzaaktdoor openslaande portieren 2 .In geval van een grote parkeerdruk (vanaf85% volgens CROW) ontstaat de kans dat hetgemarkeerd fietspad misbruikt wordt omin dubbele file te parkeren. Bijgevolg is eenstrikte handhaving noodzakelijk.1. Zie fietsvademecum deel “Fietsers en openbaar vervoer”2. zie fietsvademecum deel “Fietsongevallen in stedelijke omgeving”

scheiden of mengen ?Figuur 1.1. – Scheiden of mengen12000pae (/24 u)11000100002a3a3b9000Wanneer de v 85 lager is dan 30 km/u isgemengd verkeer principieel aan te bevelen(zone 1a). Bij lage intensiteiten is dit ook hetgeval voor wegen met een v 85 tussen 30 en50 km/u (zone 1b). In zone 1c is een belangrijkaandachtspunt de snelheidsreductie : die moetmogelijk zijn gezien de beperkte intensiteiten.Zone 2 : fietspaden zijn wenselijk.80007000600050004000300020001a122b1b2c3Afhankelijk van de andere factoren is gemengdverkeer (al dan niet met fietssuggestiestroken)te overwegen.Hoge intensiteiten gecombineerd met lagesnelheden (zone 2a) komen enkel voor inverstedelijkte gebieden, zoals het BrusselsHoofdstedelijk Gewest. Principieel is gemengdverkeer de voorkeursoplossing wanneer de v 85lager is dan 30 km/u. Maar om de doorstromingvan het fietsverkeer tijdens de spitsurente garanderen komen gemarkeerde fietspadenin aanmerking.1000010 20 30 40 50 60 70 80 V 85De horizontale as stelt de effectief geredensnelheid voor en niet de maximaal toegelatensnelheid. De verticale as stelt de verkeersintensiteitvoor. Deze wordt uitgedrukt in paeper etmaal.Snelheid en intensiteit zijn niet de enige factorendie een rol spelen, er moet altijd rekeninggehouden worden met de andere opgesomdefactoren.Zone 1 : gemengd verkeer is wenselijk.Afhankelijk van andere factoren (zie voorgaandepagina’s) kan eventueel een gemarkeerdfietspad of een fietssuggestiestrook gemarkeerdworden. Dit zal bijvoorbeeld het gevalzijn wanneer er sprake is van (subjectieve)onveiligheid of om een fietsroute beter herkenbaarte maken.1cv 85 (km/u)In zone 2b bevelen we aan de keuze voorgemengd verkeer of fietssuggestiestroken tebaseren op andere relevante factoren (zoalsfietsintensiteiten, samenstelling van het verkeer…,zoals eerder besproken).Zone 2c wordt gekenmerkt door hogere snelheden,wanneer deze snelheden kunnen beperktworden is een fietsvoorziening in principe nietnodig.Zone 3 : fietspaden zijn noodzakelijk.Zone 3a : gezien de relatief lage snelheden (tussen30 en 50 km/u) zijn gemarkeerde fietspadenvoldoende.Zone 3b : de snelheden liggen vrij hoog, bijgevolgzijn vrijliggende fietspaden aan te bevelen,tenzij de gereden snelheden verminderdkunnen worden.

2- Wetgeving(januari 2007)Voor een uitgebreide uiteenzetting betreffendefietsers in het verkeersreglement verwijzen wenaar de brochure “Fietsers en de wegcode”. Inhet kader van dit deel van het fietsvademecumbeperken we ons tot een aantal definities enregels opgelegd door het verkeersreglementen het reglement van de wegbeheerder.1– Overlangse markeringen die een fietspadaanduiden moeten aangebracht worden opde kruispunten wanneer het fietspad deeluitmaakt van een openbare weg gesignaleerddoor de verkeersborden B9 of B15 en een fietspadna het kruispunt verder loopt.2.1. Het fietspadDefinitie fietspad :➜ Art. 2.7 Verkeersreglement (Algemeen reglementop de politie van het wegverkeer en vanhet gebruik van de openbare weg)Het deel van de openbare weg dat voor hetverkeer van fietsen en tweewielige bromfietsenklasse A is voorbehouden door de verkeersbordenD7, D9 of door de wegmarkeringenbedoeld in artikel 74. Het fietspad maakt geendeel uit van de rijbaan.B9B15Zij mogen onder dezelfde voorwaarden wordenaangebracht wanneer het fietspad deeluitmaakt van een openbare weg gesignaleerddoor de verkeersborden B1, B5 of B17.2.2. Gemarkeerd fietspadDefinitie gemarkeerd fietspad :➜ Art. 74 Verkeersreglement (Algemeen reglementop de politie van het wegverkeer en vanhet gebruik van de openbare weg)Het deel van de openbare weg dat afgebakendis door twee evenwijdige witte onderbrokenstrepen en dat niet breed genoeg is voor hetautoverkeer, is een fietspad.Uitvoering gemarkeerd fietspad :➜ Art. 16 Reglement van de wegbeheerder(Ministerieel Besluit van 11 oktober 1976 waarbijde minimumafmetingen en de bijzondereplaatsingsvoorwaarden van de verkeerstekensworden bepaald)B1 B5 B172– De onderbroken streep bestaat uit trekkenvan ongeveer 0,15 m breedte en van ongeveer1,25 m lengte, met tussenafstanden van ongeveer1,25 m.2.3. Fietspad gesignaleerddoorhet verkeersbord D7Definitie fietspad gesignaleerd doorhet verkeersbord D7 :➜ Art. 69.3 Verkeersreglement (Algemeenreglement op de politie van het wegverkeer envan het gebruik van de openbare weg)Verplicht fietspad.

fiche wetgeving n o 110Uitvoering fietspad gesignaleerd doorhet verkeersbord D7 :➜ Art. 10.4. – Reglement van de wegbeheerder(Ministerieel Besluit van 11 oktober 1976 waarbijde minimumafmetingen en de bijzondereplaatsingsvoorwaarden van de verkeerstekensworden bepaald)De scheiding tussen het voetgangersgedeelteenerzijds en het gedeelte van de fietsers enbestuurders van tweewielige bromfietsen klasseA anderzijds wordt gerealiseerd door hetzijeen witte doorlopende streep hetzij een anderewegbedekking, hetzij om het even welke fysischescheiding of door een combinatie van eenof meer van deze middelen.Desgevallend worden op dit verkeersbord desymbolen van de weggebruikers omgewisseld.D7D9Dit verkeersbord moet na elk kruispuntherhaald worden. Indien de plaatsgesteldheidhet rechtvaardigt mag hetevenwijdig met het fietspad geplaatstworden.Het onderbord dat aan de bestuurders vantweewielige bromfietsen klasse B de verplichtingof het verbod oplegt om het fietspad tevolgen moet geplaatst worden in functie van debreedte van het fietspad en van het verkeer opdit fietspad en op de rijbaan.2.4. Deel van de openbareweg gesignaleerd doorhet verkeersbord D9Definitie D9 :➜ Art. 69.3 Verkeersreglement (Algemeenreglement op de politie van het wegverkeer envan het gebruik van de openbare weg)Deel van de openbare weg voorbehoudenvoor het verkeer van voetgangers,van fietsen en van tweewielige bromfietsenklasse A.Uitvoering D9 :➜ Art. 10.5 Reglement van de wegbeheerder(Ministerieel Besluit van 11 oktober 1976 waarbijde minimumafmetingen en de bijzondereplaatsingsvoorwaarden van de verkeerstekensworden bepaald)2.5. Deel van de openbareweg gesignaleerd doorhet verkeersbord D10Definitie D10 :➜ Art. 69.3 Verkeersreglement (Algemeenreglement op de politie van het wegverkeer envan het gebruik van de openbare weg)Deel van de openbare weg voorbehoudenvoor het verkeer van voetgangersen fietsers.Uitvoering D10 :➜ Art. 10.6 Reglement van de wegbeheerder(Ministerieel Besluit van 11 oktober 1976 waarbijde minimumafmetingen en de bijzondereplaatsingsvoorwaarden van de verkeerstekensworden bepaald)Dit verkeersbord wordt gebruikt wanneer geengebruik kan worden gemaakt van het verkeersbordD9 :• wanneer de ruimte te gering is om het verkeervan fietsers en voetgangers te scheidenen de veiligheid van de fietsers aldus betergewaarborgd is over korte wegvakken ofopenbare wegen, wanneer er veel verkeer opde rijbaan is en de toegestane maximumsnelheidten minste 50 km per uur is ;• wanneer het nodig is de voetgangers en defietsers te verplichten wegen of weggedeeltente volgen die veiliger zijn, zonder dat hetmogelijk of nodig is het deel van de weg datvoor hen is voorbehouden, te onderscheiden.D10

3- Gemarkeerd fietspad11De maatvoeringen zoals voorgesteld in hetBrussels Hoofdstedelijk Gewest kunnen kraplijken in vergelijking met de normen dievoorgesteld worden in het ‘Vademecum Fietsvoorzieningen’uit Vlaanderen of in de ‘Ontwerpwijzerfietsverkeer’ uit Nederland.Volgens het ‘Vademecum Fietsvoorzieningen’(versie 2005) is de aanbevolen breedte1,75 m, de standaard breedte voor eengemarkeerd fietspad in het Brussels HoofdstedelijkGewest is 1,30 m.in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest eenbelangrijke rol. Gezien het belangrijke aandeelvan ongevallen met openslaande portierenin de geregistreerde ongevallen is ditzeker begrijpelijk.• Ook een praktische overweging speelt eenrol : voor fietspaden van 1,75 m is bijna nergensin het Brussels Hoofdstedelijk Gewestvoldoende ruimte.Deze beperkte breedte heeft een aantal nadelen :• Het fietscomfort is kleiner : het is niet mogelijkom met twee naast elkaar te rijden ophet fietspad. Dit vermindert ook de aantrekkelijkheidvan het fietsen voor bijvoorbeeldouders met jonge kinderen. De verkeerswetstaat toe om met twee naast elkaar te (blijven)fietsen binnen de bebouwde kom, duszal de aanwezigheid van een smaller gemarkeerdfietspad een negatieve invloed hebbenop de fietsbeleving in vergelijking metgemengd verkeer op de rijbaan.• Bij grote fietsstromen ontstaan problemenbij het inhalen van andere fietsers, de snellerefietser mag voor de rijbaan kiezen omin te halen, maar dit houdt toch een zekerrisico in.Toch spreken er ook een aantal argumentenin het voordeel van de krappere Brusselsenormen :• Allereerst zal een gemarkeerd fietspad van1,75 m in een omgeving met een grote parkeerdrukvaak als parkeerstrook (al dan nietin dubbele file) gebruikt worden.• De afweging om in elk geval een veiligheidszoneof schrikstrook te voorzien tenopzichte van geparkeerde wagens speeltFiguur 3.1. – Dit is geen fietspad.De weg naar de hel is geplaveid met goedevoornemens : de markering voldoet niet aan devoorwaarden (twee evenwijdige witte onderbrokenstrepen) en het “fietspad” dwingt defietser om net naast de geparkeerde wagenste rijden.

gemarkeerd fietspad123.1. MarkeringenVolgens het typebestek 2000 4 kunnen ereen viertal categorieën markeringsproductenonderscheiden worden. De twee belangrijkstezijn verf en thermoplastische producten. Inmindere mate worden ook koud te verwerkenen voorgevormde producten toegepast.Voor elk van deze producten worden technischevereisten bepaald, alsook een korte beschrijvingvan de manier waarop de plaatsing dientte gebeuren en een aantal testen die kunnenuitgevoerd worden om de kwaliteit na te gaan.worden dat de verkeersveiligheid een stukachteruitgaat bij onduidelijke of onzichtbaremarkeringen wat onrechtstreekse kosten metzich kan meebrengen.3.1.1. FietspadDe markering van het fietspad dient conformte zijn aan de bepaling opgenomen in hetreglement van de wegbeheerder. In het BrusselsHoofdstedelijk Gewest vullen we dit alsvolgt in :Figuur 3.2. – Markering fietspad• PlaatsingHet is vanzelfsprekend dat de plaatsing steedsdient te gebeuren op een droge, propereondergrond en bij aanvaardbare klimatologischeomstandigheden (geen regen of vorst). .Er moet voor gezorgd worden dat de markeringengeen specifieke veiligheidsproblemenmet zich meebrengen, meer bepaald gladheid.Daarom is het uiterst belangrijk er optoe te zien dat de normen, zoals bepaald inhet TB2000, in verband met antislip vereistenstrikt nageleefd worden.TrottoirRijbaan20 (30)125 125 125 125 1251001515• PrijsOp het eerste gezicht zijn markeringen inverf goedkoper dan markeringen in thermoplastischeproducten. Toch moet de aandachter op gevestigd worden dat de verfmarkeringenveel meer moeten hernieuwd worden.Bij de hernieuwing ervan komen een aantalfactoren kijken : parkeerverbod, verkeershinder…Daarnaast dient er ook op gewezen teHet absoluut minimum voor de breedte tussende markering is 0,8 m : het fietspad is dan metde markering inbegrepen 1,1 m breed (zie ooktabel p. 16).Tabel – Kostprijs markeringen in witte lijn (een voorbeeld ter informatie)Type markering Kostprijs/m Duurzaamheid Kostprijs/m/jaarVerf 0,45 €/m 0,5 jaar 0,90 €/m/jaarThermoplastische producten 2,25 €/m 2 tot 3 jaar 0,75 €/m/jaar4. TB2000, titel C41

13gemarkeerd fietspad3.1.2. FietslogoHet fietslogo wordt gebruikt om de leesbaarheidte versterken. Het wordt geplaatst waarhet goed zichtbaar is, in het bijzonder voorautobestuurders.Figuur 3.4. – Sergeantstreep150Het fietslogo wordt toegepast :• op kruispunten (zie figuur 3.15)33∞1090• op een fietspad, wanneer er slechts langséén zijde van de openbare weg een fietspadwordt voorzien (asymmetrie)• wanneer er een probleem zou zijn met dezichtbaarheid van de fietser of de leesbaarheidvan het wegvak.De dubbele sergeantstreep wordt toegepastop het gewestelijk fietsroutenetwerk.Figuur 3.3. – FietslogoFiguur 3.5. – Dubbele sergeantstreep15050 150109090Een fietslogo in verf heeft een kostprijs vanongeveer 22,50 €/stuk, de voorgevormde thermoplastischemarkering kost 75,00 €/stuk.3.1.3. SergeantstrepenEen enkele sergeantstreep wordt hoofdzakelijktoegepast voor het markeren van een fietssuggestiestrook(zie 4.1.3.). Uitzonderlijk kan deenkele sergeantstreep toegepast worden opeen gemarkeerd fietspad wanneer er slechtsaan één zijde van de weg een gemarkeerd fietspadvoorzien wordt. De sergeantstreep wordtook toegepast om een richtingsveranderingweer te geven van een aangeduide fietsroute.3.1.4. CoatingRode coating is een handig hulpmiddel om deaandacht te vestigen op een mogelijk conflictof om een onduidelijke situatie beter leesbaarte maken, zowel voor fietsers als voor automobilisten.Veel bestuurders (fietsers én automobilisten)denken bij de aanwezigheid van rode coatingonmiddellijk aan een fietspad en bijgevolgvoorrang voor het fietsverkeer. Het is aangewezenenkel rode coating toe te passen wanneerde fietser voorrang heeft. Rode coating kaneventueel ook op gedeeltes van fietssuggestiestrokentoegepast worden (zie 4.1.4.).

gemarkeerd fietspad14Het is niet logisch om een volledig fietspadmet rode coating te markeren :• Op een gevaarlijke locatie werkt een plaatselijkecoating attentieverhogend, wanneer hetvolledige fietspad rood is, valt dit natuurlijkniet meer op.• De rode coating op een aantal fietspadenzorgt voor een waardevermindering van fietspadenzonder rode coating, bestuurders zoudendeze als minderwaardig beschouwen.Figuur 3.6. – Fietspad met coatingter hoogte van conflictzones3.2. WegvakDe minimale afstand van het gemarkeerd fietspadtot de boordsteen is de breedte van degoot of 0,2 m.De standaard breedte van een gemarkeerdfietspad (markeringen inbegrepen) is 1,3 m.Indien mogelijk zal een fietspad van maximaal1,5 m gemarkeerd worden.Onder bepaalde voorwaarden kan het gemarkeerdfietspad met een minimale breedtevan 1,1 m uitgevoerd worden. Indien ook ditonmogelijk blijkt kan er eventueel overgegaanworden naar gemengd verkeer met een fietssuggestiestrook.De overblijvende breedte van de rijbaan isminimaal 5,0 m (minimaal 6,0 m in het gevalvan een reguliere buslijn of op een hoofdwegen minimaal 5,5 m op gewestwegen) wanneerer verkeer in beide richtingen op toegelaten is.Voor een éénrichtingsverkeerstraat blijft de rijbaanminimaal 2,75 m breed (in het geval vaneen straat met een reguliere buslijn : 3,0 m).Figuur 3.7. en 3.8. – Overblijvenderijbaanbreedte bij één- entweerichtingsverkeer130 500 130130 275 130

gemarkeerd fietspad16TrottoirFietspadRijbaan3.2.1. Zonder parkerenWanneer er geen parkeerstrook aanwezig is,vertaalt de voorgaande maatvoering zich inonderstaande figuur.Figuur 3.11. – Fietspad op wegvakzonder parkeren15 100 15130 20 (30)Wanneer de resterende breedte van de rijbaanonvoldoende is om een fietspad van 1,3 m eneen schrikstrook van 0,8 m te markeren, kaner afgeweken worden van de voorgesteldebreedtes volgens het volgende principe (zieook tabel) : eerst wordt de breedte van hetfietspad verminderd met 0,1 m, indien de resterendebreedte nog altijd onvoldoende is kande schrikstrook met 0,1 m verminderd worden.Als dit nog altijd onvoldoende blijkt, kan hetfietspad met nog eens 0,1 m versmald wordenen daarna de schrikstrook nog eens met0,1 m. De minimale configuratie van gemarkeerdfietspad en schrikstrook is in dat gevalrespectievelijk 1,1 m en 0,6 m.Tabel – Principe in geval van onvoldoenderesterende rijbaanbreedteFietspadSchrikstrook1 1,3 m 0,8 m3.2.2. LangsparkerenDe maatvoering van het fietspad zoals hierbovenbeschreven wordt behouden.Twee belangrijke elementen verdienen de nodigeaandacht.Ten eerste is er de breedte van de parkeerstrook.De minimale breedte voor een parkeerstrookis 1,8 m. Een standaard ontwerpbreedtevan 2,0 m is aanbevolen.Wanneer de parkeerstrook ook bestemd isvoor vrachtwagens dient de breedte minimaal .2,5 m te zijn. Parkeerstroken voor vrachtwagenskomen slechts uitzonderlijk voor endienen beperkt te worden tot wegen langsindustrieterreinen.Een tweede belangrijk element is de breedtevan de schrikstrook tussen de parkeerstrooken het fietspad. De aanbevolen breedte vooreen schrikstrook is 0,8 m, de minimale breedteis 0,6 m.2 1,2 m 0,8 m3 1,2 m 0,7 m4 1,1 m 0,7 m5 1,1 m 0,6 mAls de resterende breedte van de rijbaan nogsteeds onvoldoende blijkt, moet overgegaanworden op gemengd verkeer, met eventueeleen fietssuggestiestrook.Concluderend kan gesteld worden dat debreedte voor een parkeerstrook en fietspad3,9 m (= 2,6 m parkeerstrook en schrikstrook+ 1,3 m gemarkeerd fietspad) is. De minimalebreedte is 3,7 m (2,6 m parkeerstrooken schrikstrook + 1,1 m gemarkeerd fietspad).Bijgevolg is de minimale rijbaanbreedte omeen gemarkeerd fietspad en parkeerstrooklangs beide zijden te voorzien 12,4 m, op eenwegvak zonder reguliere buslijn (2 * 3,7 m +5,0 m rijbaan).

17gemarkeerd fietspadFiguur 3.12. – Fietspad op wegvak met parkeerstrook in ander materiaal (links)of gemarkeerd (rechts)Parkeerstrook in ander materiaalGemarkeerde parkeerstrookTrottoir280 (260 min)Parkeerstrook151080125 125130RijbaanVoor laad- en loszones wordt indien mogelijk geopteerd voor een beperkte inname van het trottoir,op voorwaarde natuurlijk dat het overblijvende trottoir een minimale breedte van 1,5 m blijftbehouden.Figuur 3.13. – Laad- en loszoneTrottoir150 min80Leveringszone13015125 125Rijbaan

gemarkeerd fietspad183.2.3. SchuinparkerenSchuinparkeren met achterwaarts inparkerenis bij beperkte snelheden een fietsvriendelijkeparkeergelegenheid voor autoverkeer. De fietserheeft geen last van openslaande portieren,de autobestuurder heeft een goed zicht op defietsers bij het uitrijden en bij het in- of uitstappenkomen de bestuurder en passagier(s) nietop de rijbaan of op het gemarkeerd fietspad.De rijbaan moet voldoende breed zijn om hetparkeermanoeuvre uit te kunnen voeren. Overstekendevoetgangers worden gekanaliseerdop trottoiruitstulpingen : die verkleinen deoversteeklengte en verbeteren het zicht.Maatvoering schuinparkeren• Breedte parkeervak : 2,3 m – 2,5 m (A).• De lengte (B) van het parkeervak (met en zonder overstek) en de manoeuvreerruimte (D) isafhankelijk van de parkeerhoek.Parkeerhoek 60° 45° 30°Lengte (B) zonder overstek 5,30 m 5,05 m 4,45 mLengte (B) met overstek 4,80 m 4,65 m 4,15mManoeuvreerruimte (inclusief fietspad en rijstrook) (C) 9,10 m 8,50 m 8,15 m• Een schrikstrook van minimaal 0,2 m is voldoende (D).Figuur 3.14. – Fietspad op wegvak met schuinparkeren (achterwaarts inparkeren)met overstekTrottoirA125 125C15 BD (20 min)130RijbaanSchuinparkeren met voorwaarts inparkeren wordt sterk afgeraden. Indien dit toch nog ergens toegepastwordt, is een grotere schrikstrook (0,8 m) noodzakelijk.

19gemarkeerd fietspad3.3. KruispuntenFietsvoorzieningen op kruispunten, en demeest geschikte inrichting per kruispuntoplossing,zullen aan bod komen in volgende publicatiesvan het fietsvademecum 7 .In dit deel van het vademecum beperken weons tot enkele aanbevelingen, specifiek in verbandmet de markering op het kruispunt. Erkomen drie types kruispunten aan bod : kruispuntenmet een voorrangsweg, kruispuntenmet voorrang van rechts en verkeerslichtengeregeldekruispunten.Figuur 3.15. – Fietspad op kruispuntmet voorrangsweg3.3.1. VoorrangswegAfhankelijk van de ligging van het fietspad opde voorrangsweg of op de ondergeschikte wegzijn er twee situaties mogelijk.• Het fietspad ligt op de ondergeschikte weg :in dat geval moet de markering stoppenvoor het kruispunt (vóór het eerste zebrapadindien aanwezig) en wordt hernomen voorbijhet kruispunt (voorbij het zebrapad).• Het fietspad ligt op de voorrangsweg : in datgeval is het aangeraden de markering door tetrekken over de gehele lengte van het kruispunten enkel de markering te onderbrekenter hoogte van de zebrapaden. Tussen dezebrapaden kan eventueel bijkomend een .rode coating aangebracht worden (zie 3.1.4.).min 50 min 507. Kruispuntoplossingen zoals rotondes en verkeerslichtengeregelde kruispunten komen uitgebreid aan bod in volgende brochures,de publicatie ervan is voorzien voor 2007-2008.

gemarkeerd fietspad203.3.2. Voorrang van rechtsIn geval van voorrang van rechts wordt hetgemarkeerd fietspad onderbroken voor hetkruispunt (vóór het zebrapad indien aanwezig)en wordt het hernomen voorbij het kruispunt(voorbij het zebrapad). Indien het een fietsroutebetreft kunnen fietslogo’s en dubbelesergeantsstrepen (om de richting aan te geven)aangebracht worden.Figuur 3.16. – Fietspad op kruispunt met voorrang van rechtsmin 50min 503.3.3. VerkeerslichtenVerkeerslichtengeregelde kruispunten wordenaangevuld met een voorrangsregeling voorwanneer de lichten niet werken.Afhankelijk van de plaatselijke omstandighedenkan de uitrusting van een verkeerslichtengeregeldkruispunt sterk variëren.Op de meeste kleinere kruispunten (twee ofminder rijstroken per rijrichting), verdient detoepassing van een opgeblazen fietsopstelstrook(OFOS) de voorkeur.De lengte van het opstelvak moet minimum4,00 m bedragen. Naast de rijstrook voorhet autoverkeer wordt een toeleidend fietspadgemarkeerd van ongeveer 1,00 m breed,behalve wanneer de rijstrookbreedte daardoorminder dan 2,50 m zou bedragen. Het toeleidendfietspad moet minimum 15 m lang zijn.Tijdens de roodfase stopt het autoverkeer voorde eerste stopstreep. De fietsers kunnen zichopstellen op de OFOS, tussen de twee stopstrepenin en wanneer het terug groen wordt,kunnen ze vóór het autoverkeer vertrekken.Op deze manier kunnen de fietsers veilig encomfortabel linksaf slaan of rechtdoor rijden.

21gemarkeerd fietspadFiguur 3.17. – Opgeblazen fietsopstelstrook (OFOS)254002550min 25015min 8015 15min 15 m20 (30)

gemarkeerd fietspad22Figuur 3.20. – Gemarkeerdfietspad en haltehavenFiguur 3.18. – OFOS zonder toeleidend fietspad. Het toeleidendfietspad is niet verplicht, maar wel aan te bevelen.De OFOS kan gecombineerd worden met voorsorteerstrokenvoor fietsers.Het verkeersbord F14 is niet verplicht. Wanneer er voorsorteringspijlenzijn aangebracht, wordt het bord F13gecombineerd met het bord F14, zodanig dat dit bord eencorrecte weerspiegeling is van de verkeerssituatie.150min 110> 150Schuilhuisje130260F13> 3000HaltebordFiguur 3.19. – Een voorbeeld vaneen combinatie F13 + F14.F143.4. BushaltesFietsvoorzieningen op kruispunten ter hoogte van bushalteskomen aan bod in een specifiek deel van het fietsvademecum: ‘Fietsers en openbaar vervoer’. We beperken onshier tot het herhalen van de meest voorkomende oplossingin het geval van een gemarkeerd fietspad.3.4.1. HaltehavenHet gemarkeerd fietspad wordt doorgetrokken ter hoogtevan een haltehaven.

23gemarkeerd fietspad3.4.2. Halte op de rijbaanHet gemarkeerd fietspad wordt onderbrokenter hoogte van de halte.Figuur 3.21. – Gemarkeerd fietspaden halte op de rijbaanmin 275803.5. Toegang van parkingHiermee wordt elke toegang van een openbareparking of toegang van een private parkingmet openbaar karakter, waar frequente in- ofuitrijbewegingen plaatsvinden, bedoeld.Om de zichtbaarheid van de fietser en voor deautomobilist die de rijbaan wil oprijden te verbeterenwordt de parkeerstrook 5,0 m voor enna de toegang onderbroken door middel vanmarkeringen of (bij voorkeur) door middel vaneen fysieke ingreep (bijvoorbeeld een trottoiruitstulping).Om de aanwezigheid van fietserste benadrukken kunnen er fietslogo’s, sergeantstrepenof een rode coating op het fietspad aangebrachtworden.Figuur 3.22. – Gemarkeerd fietspadter hoogte van toegang> 1502000150min 110SchuilhuisjeHaltebord13080500 min 500 min260 min130min 11020 (30)

244- FietssuggestiestrookIn plaats van onmiddellijk voor fietssuggestiestrokente kiezen, kan ook overwogenworden om volwaardige fietspaden aan teleggen, bijvoorbeeld door een parkeerstrookte verwijderen.De fietssuggestiestrook toont de fietser demeest aangewezen positie op de rijbaan, attendeertde andere weggebruikers op de mogelijkeaanwezigheid van de fietser en helpt deautomobilist om voldoende afstand te laten bijhet inhalen van de fietser.Fietssuggestiestroken kunnen op verschillendemanieren uitgevoerd worden, bijvoorbeeldstroken in een afwijkende kleur en/of materiaalten opzichte van de rest van de rijbaan,aangebracht aan de rand van de rijbaan. Inhet Brussels Hoofdstedelijk Gewest heeft menervoor gekozen de fietssuggestiestrook uitte voeren door middel van een opeenvolgingvan sergeantstrepen en fietslogo’s, zonder demogelijkheid uit te sluiten om bij een volledigeherinrichting van de weg een fietssuggestiestrookte materialiseren door middel van eenandere verharding of kleur.De fietssuggestiestrook is niet als fietspadgemarkeerd en maakt bijgevolg deel uit vande rijbaan. De fietssuggestiestrook heeft geenwettelijke betekenis. Het is een ondersteunendemaatregel bij gemengd verkeer. Gemotoriseerdverkeer en fietsers delen samen een rijbaan.Op het ogenblik dat er een conflict dreigt, namelijkals de fietser wordt ingehaald of gekruist,helpt de fietssuggestiestrook om de zone aan tegeven die de automobilist moet mijden.Bijkomend voordeel van de fietssuggestiestrookis dat het de rijbaan visueel versmalt.De wegbeheerder kan kiezen voor een fietssuggestiestrookom een overgang te makentussen een fietspad en gemengd verkeer, omde fietser te tonen waar de beste plaats op derijbaan is (bijvoorbeeld in straten waar fietspadenniet nodig of onmogelijk zijn) of omde fietser meer comfort te bieden, wanneereen fietspad enkel de bewegingsvrijheid vande fietser zou beperken (bijvoorbeeld bij hetafdalen van een helling).Een belangrijk aandachtspunt bij het toepassenvan een fietssuggestiestrook is het parkeerregime.Een fietssuggestiestrook heeft natuurlijkgeen enkel nut, wanneer er op geparkeerdmag worden. Wanneer er geen parkeerstrookvoorzien is, is een parkeerverbod op de rijbaannoodzakelijk. Dit kan gerealiseerd wordendoor een onderbroken gele lijn of door signalisatie.Asmarkering is in het geval van een fietssuggestiestrookniet aangewezen. Door hettoepassen van een asmarkering van de rijbaanverliest de fietssuggestiestrook haar nut.Figuur 4.1. Een comfortstrook is ookeen fietssuggestiestrook.Onderzoek toonde aan dat fietssuggestiestrokenvoldoende breed moeten zijn om het gewensteeffect te bekomen. Doordat er ook een voldoendebrede schrikstrook voorzien wordt tussende fietssuggestiestrook en de parkeerstrook,kunnen we stellen dat de markering voor fietssuggestiestrokenin het Brussels HoofdstedelijkGewest het gewenste effect heeft.

25fietssuggestiestrook4.1. MarkeringenZie 3.1. voor een algemene toelichting in verbandmet markeringsproducten.Figuur 4.2. – Markeringfietssuggestiestrook4.1.1. FietssuggestiestrookDe fietssuggestiestrook is niet opgenomen inhet verkeersreglement of in het reglement vande wegbeheerder en bijgevolg zijn er geenbeperkingen of voorwaarden voor de uitvoeringervan. Het Brussels Hoofdstedelijk Gewestopteert voor de onderstaande oplossing.150De afstand tussen de verschillende markeringen(fietslogo en sergeantstrepen) is 7,0 m innormale gevallen (wegvak). In bepaalde gevallenkan deze afstand verminderd worden totminimaal 4,0 m. Op deze manier wordt hetaandachtsniveau van de weggebruikers verhoogd.Dit kan aangewezen zijn in bochten,bij het naderen van kruispunten, wanneer desnelheden te hoog liggen, waneer er problemenmet de zichtbaarheid van de fietser kunnenontstaan…4.1.2. Fietslogo700150Zie figuur 3.3., pagina 13.Afwisselend met de sergeantstrepen vormt hetfietslogo de fietssuggestiestrook.4.1.3. SergeantstrepenZie figuur 3.4., pagina 13.Afwisselend met het fietslogo vormen de sergeantstrepende fietssuggestiestrook.9020 (30)De dubbele sergeantstreep (zie figuur 3.5.)wordt toegepast om de herkenbaarheid vanfietssuggestiestroken die deel uitmaken van hetgewestelijk fietsroutenetwerk te verbeteren.700150

fietssuggestiestrook264.1.4. CoatingOok in het geval van een fietssuggestiestrookis rode coating een handig hulpmiddel om deaandacht te vestigen op een mogelijk conflictof om een onduidelijke situatie beter leesbaarte maken.Figuur 4.3. – Fietssuggestiestrook metcoating ter hoogte van conflictzonesIn het bijzonder in het geval van een fietssuggestiestrookkan de rode coating de weggebruikerseen verkeerde indruk geven : deweggebruiker denkt bij het zien van de rodecoating onmiddellijk aan een fietspad. Daaromis het belangrijk om het toepassen van rodecoating te beperken tot plaatsen waar de fietservoorrang heeft.Het is af te raden om de volledige fietssuggestiestrookuit te voeren door middel van rodecoating.4.2. WegvakDe minimale afstand van de fietssuggestiestrooktot de boordsteen is de breedte van degoot of 0,2 m.De breedte van een fietssuggestiestrook is0,9 m.In een aantal gevallen wordt ervoor gekozenslechts langs één zijde van de rijbaan een fietssuggestiestrookaan te brengen :• In straten met een helling wordt enkel in destijgende richting een fietssuggestiestrookaangelegd.Figuur 4.4. – Fietssuggestiestrook metfietslogo’s en sergeantstrepen.

27fietssuggestiestrook• In straten met beperkt eenrichtingsverkeerwordt enkel in tegenrichting eenfietssuggestiestrook aangebracht. De fietssuggestiestrookmet het autoverkeer meekan aangelegd worden in het geval van eenfietsroute.Figuur 4.5. – Fietssuggestiestrookop wegvak zonder parkerenDe uitvoering van de fietssuggestiestrookhangt af van het gekozen maatgevend profiel.De keuze voor een bepaald maatgevend profielhangt af van de verkeersintensiteiten, het snelheidsregimeen de categorisering van de weg.150Het maatgevend profiel “fiets-auto-auto-fiets”zal uitzonderlijk van toepassing zijn op interwijkenwegenof verzamelwegen met een snelheidsregimevan 50 km/u, met relatief hogeverkeersintensiteiten. Het voornaamste kenmerkvan dit profiel is een rijloper 8 van 4,5 m.Twee auto’s kunnen elkaar kruisen zonder vande fietssuggestiestrook gebruik te maken.700Het maatgevend profiel “fiets-auto-auto” kanvan toepassing zijn op verzamelwegen oflokale straten met een snelheidsregime van30 km/u, op voorwaarde dat deze deel uitmaaktvan een fietsroute. Wanneer tweepersonenwagens elkaar kruisen zal één vanbeide van de fietssuggestiestrook moetengebruik maken.150Het maatgevend profiel “fiets-auto-fiets” is nogniet toegepast in het Brussels HoofdstedelijkGewest, gezien de voortdurende hoge intensiteitenop de wegen. Twee personenwagenskunnen elkaar in principe niet kruisen wanneerer ook een fietser aanwezig is. Wanneer tweepersonenwagens elkaar kruisen, moeten zeallebei gebruik maken van de fietssuggestiestrookin hun richting.7009020 (30)4.2.1. Zonder parkerenWanneer er geen parkeerstrook aanwezig is,wordt de fietssuggestiestrook uitgevoerd volgensfiguur 4.5.1508. Gedeelte van de rijbaan tussen de twee fietssuggestiestroken.

fietssuggestiestrook28Afhankelijk van het gekozen maatgevend profiel worden volgende ontwerpnormen aanbevolen :Tabel – Maatgevende profielen zonder parkeerstrook en verkeer in beide richtingenMaatgevend profielAfstand tussenboordstenen 9Fietssuggestie-strook(2 zijden)RijloperFiets-auto-auto-fiets 6,7 m 0,9 m 4,5 mFiets-auto-auto 5,8 m 0,9 m 3,6 mFiets-auto-fiets 5,4 m 0,9 m 3,2 mFiguur 4.6a. – Maatgevend profiel “fiets-auto-auto-fiets” zonder parkeerstrook20(30) 90 4509020(30)670Figuur 4.6b. – Maatgevend profiel “fiets-auto-auto” zonder parkeerstrook20(30) 90 36090 20(30)5809. Goot van 0,2 m langs beide zijden.

29fietssuggestiestrookFiguur 4.6c. – Maatgevend profiel “fiets-auto-fiets” zonder parkeerstrook20(30) 90 32090 20(30)540Het maatgevend profiel “fiets-auto-auto-fiets”(minimale breedte tussen de boordstenen 6,7 m)is van toepassing in straten waar er 7,0 m tussende boordstenen is. Ditzelfde principe geldt voorhet profiel “fiets-auto-auto” dat toegepast wordtin straten met 6,0 m tussen de boordstenen.Het profiel “fiets-auto-fiets” is van toepassing instraten waar uitzonderlijk een breedte van 5,5 mtussen de boordstenen bestaat.4.2.2. LangsparkerenUiteraard dient ook hier rekening gehoudente worden met een veiligheidszone indien desuggestiestrook gelegen is langsheen een parkeerzone.De combinatie van een parkeerzoneen schrikstrook is minimaal 2,6 m breed.Figuur 4.7. – Fietssuggestiestrook op wegvak met langsparkeren9080260 min150 700 150 700150

fietssuggestiestrook30Afhankelijk van het gekozen maatgevend profiel worden volgende ontwerpnormen aanbevolen :Tabel – Maatgevende profielen met parkeerstroken langs beide zijden en verkeerin beide richtingenMaatgevend profielAfstand tussenboordstenenParkeer- enschrikstrook 10Fietssuggestiestrook(2 zijden)RijloperFiets-auto-auto-fiets 11,5 m 2,6 m 0,9 m 4,5 mFiets-auto-auto 10,6 m 2,6 m 0,9 m 3,6 mFiets-auto-fiets 9,5 m 2,6 m 0,9 m 2,5 mFiguur 4.8a. – Maatgevend profiel “fiets-auto-auto-fiets” met parkeren langs beide zijden260P90 45090 2601150PFiguur 4.8b. – Maatgevend profiel “fiets-auto-auto” met parkeren langs beide zijden260P90 36090 2601060PFiguur 4.8c. – Maatgevend profiel “fiets-auto-fiets” met parkeren langs beide zijden260P90 25090 260950P10. 2,6 m is een absoluut minimum, 2,8 m is aanbevolen.

31fietssuggestiestrookNaar analogie van de oplossing in 4.2.1. zal hetmaatgevend profiel “fiets-auto-auto-fiets” vantoepassing zijn in straten met een beschikbarebreedte van 12,0 m tussen de boordstenen, hetmaatgevend profiel “fiets-auto-auto” zal van toepassingzijn in straten met een beschikbarebreedte van 11,0 m tussen de boordstenen enhet maatgevend profiel “fiets-auto-fiets” wanneerer 10,0 m tussen de boordstenen is.Tabel – Maatgevende profielen met parkeerstrook langs één zijde en verkeerin beide richtingenMaatgevend profielAfstand tussenboordstenen 11Parkeer- enschrikstrook 12Fietssuggestiestrook(2 zijden)RijloperFiets-auto-auto-fiets 9,1 m 2,6 m 0,9 m 4,5 mFiets-auto-auto 8,2 m 2,6 m 0,9 m 3,6 mFiets-auto-fiets 7,1 m 2,6 m 0,9 m 2,5 mFiguur 4.9a. – Maatgevend profiel “fiets-auto-auto-fiets” met parkeren langs één zijde20 (30)9045090 260910PFiguur 4.9b. – Maatgevend profiel “fiets-auto-auto” met parkeren langs één zijde20 (30) 90 36090 260820P11. Goot van 0,2 m langs één zijde.12. 2,6 m is een absoluut minimum, 2,8 m is aanbevolen.

fietssuggestiestrook32Figuur 4.9c. – Maatgevend profiel “fiets-auto-fiets” met parkeren langs één zijde20 (30) 90 25090 260P710Figuur 4.10. – Maatgevend profiel “fiets-auto-fiets” en kruisende personenwagens20(30)90 25090 260P710Uit de figuur blijkt dat het aanbrengen van eenasmarkering het nut van de fietssuggestiestrookvolledig teniet doet : de asmarkering zalde automobilisten dwingen om in alle omstandighedenop de fietssuggestiestrook te rijden.4.2.3. SchuinparkerenZie 3.2.3., pagina 18.Een schrikstrook van 0,2 m bij schuinparkerenmet achterwaarts inparkeren is voldoende.Schuinparkeren met voorwaarts inparkerenwordt sterk afgeraden om de veiligheid van defietsers niet in het gedrang te brengen. Indiendit toch nog ergens toegepast wordt, is eengrotere schrikstrook (0,8 m) noodzakelijk.4.3. KruispuntenOp kruispunten blijft het ‘gemengd verkeer’behouden. De fietssuggestiestrook werkt welattentieverhogend naar de autobestuurderstoe en geeft de fietsers aan waar ze best hetkruispunt oversteken.4.3.1. VoorrangswegDe fietssuggestiestrook op de voorrangswegwordt doorgetrokken over het kruispunt. Eventueelkan de voorrang in de verf gezet wordendoor het aanbrengen van rode coating op defietssuggestiestrook.De fietssuggestiestrook op de ondergeschikteweg wordt onderbroken ter hoogte van hetkruispunt.

33fietssuggestiestrookFiguur 4.11. – Fietssuggestiestrook op een voorrangsweg100100

fietssuggestiestrook344.3.2. Voorrang van rechtsBij voorrang van rechts wordt de fietssuggestiestrookonderbroken voor het kruispunt(vóór het zebrapad indien aanwezig) en wordthernomen voorbij het kruispunt (voorbij hetzebrapad).Figuur 4.12. – Fietssuggestiestrook opeen kruispunt met voorrang van rechts1001004.3.3. VerkeerslichtenVerkeerslichtengeregelde kruispunten wordenaangevuld met een voorrangsregeling voorwanneer de lichten niet werken.In smallere straten is het niet mogelijk om eentoeleidend fietspad van 1,0 m breed en eenrijstrook van 2,5 m breed te behouden (zie3.3.3.). In dit geval is het mogelijk om de opgeblazenfietsopstelstrook uit te voeren zoals infiguur 4.13., zonder toeleidend fietspad.Het verkeersbord F14 is niet verplicht.

35fietssuggestiestrookFiguur 4.13. – OFOS met toeleidende fietssuggestiestrook25400255015150 400150200 - 250 90 20 (30)

fietssuggestiestrook364.4. BushaltesFietsvoorzieningen ter hoogte van bushalteskomen aan bod in een specifiek deel van hetfietsvademecum : ‘Fietsers en openbaar vervoer’.We beperken ons hier tot het herhalenvan de voorgestelde oplossing.4.4.1. HaltehavenDe fietssuggestiestrook wordt doorgetrokkenter hoogte van een haltehaven.4.4.2. Halte op de rijbaanDe fietssuggestiestrook wordt onderbroken terhoogte van de halte.Figuur 4.15. – Fietssuggestiestrookter hoogte van een halte op de rijbaan150Figuur 4.14. – Fietssuggestiestrookter hoogte van een haltehaven150 70080> 150Schuilhuisje150min 120Schuilhuisje> 3000700150 700 15015090260Haltebord2000Haltebord9020 (30)

37fietssuggestiestrook4.5. Toegangvan parkingFiguur 4.16. – Fietssuggestiestrookter hoogte van toegangHiermee wordt elke toegang van een openbareparking of toegang van een private parkingmet openbaar karakter, waar frequente in- ofuitrijbewegingen plaatsvinden, bedoeld.De parkeerstrook wordt 5,0 m voor en na de toegangonderbroken door middel van markeringenof (bij voorkeur) door middel van een fysiekeingreep (bijvoorbeeld een trottoiruitstulping)om de zichtbaarheid van de fietsers en voor deautomobilisten bij het oprijden van de rijbaante verbeteren. Om de aanwezigheid van fietserste benadrukken worden de markeringen van defietssuggestiestrook frequenter herhaald.De afstand tussen de sergeantstrepen en defietslogo’s kan naargelang de plaatsgesteldheidtussen 2 en 4 m zijn.150 700 150 400 150 200 (400) 150 200 (400)150 400 150700150500 min 500 min90 200 - 230

38Samenvattingstabel(hoofdstuk 3 & 4)Gemarkeerd fietspadAfstand tot boordsteenGoot of minimaal 0,2 mFietspad 1,3 m (1,1 m – 1,5 m)Rijbaan 2 richtingen 5,0 m 13Rijbaan 1 richting 2,75 m 14Parkeerstrook 2,0 m 15Schrikstrook 0,8 m 16Minimale breedte tussen boordstenen :• Autoverkeer in twee richtingen, beide zijden parkeren : 12,4 m• Autoverkeer in twee richtingen, één zijde parkeren : 10,0 m• Autoverkeer in twee richtingen, zonder parkeren : 7,6 m• Autoverkeer in één richting, beide zijden parkeren : 10,15 m• Autoverkeer in één richting, één zijde parkeren : 7,75 m• Autoverkeer in één richting, zonder parkeren : 5,35 mFietssuggestiestrookAfstand tot boordsteenFietssuggestiestrookGoot of minimaal 0,2 m0,9 mRijloper 2 richtingen 4,5 m 17Rijloper 1 richting2,5 mParkeerstrook 2,0 m 18Schrikstrook 0,8 m 19Minimale breedte tussen boordstenen (maatgevend profiel “fiets-auto-auto-fiets”) :• Autoverkeer in twee richtingen, beide zijden parkeren : 11,5 m• Autoverkeer in twee richtingen, één zijde parkeren : 9,1 m• Autoverkeer in twee richtingen, zonder parkeren : 6,7 m• Autoverkeer in één richting, beide zijden parkeren : 9,5 m• Autoverkeer in één richting, één zijde parkeren : 7,1 m• Autoverkeer in één richting, zonder parkeren : 4,7 m13. 6,0 m in het geval van een reguliere buslijn en 5,5 m opgewestwegen.14. 3,0 m in het geval van een reguliere buslijn.15. 2,5 m in het geval van een parkeerstrook voorvrachtwagens.16. Parkeerstrook + schrikstrook = minimaal 2,6 m.17. Maatgevend profiel “fiets-auto-auto-fiets”.18. 2,5 m in het geval van een parkeerstrook voorvrachtwagens.19. Parkeerstrook + schrikstrook = minimaal 2,6 m

Bronnen39• Aanbevelingen voor de markering en signalisatie van fietsverkeer in tegenrichting, FietsvademecumBrussels Hoofdstedelijk gewest, BIVV, september 2006• Ontwerpwijzer fietsverkeer, CROW, publicatie 230, april 2006• Geïllustreerd reglement voor de wegbeheerder, OCW, april 2006• Fietsongevallen in stedelijke omgeving, Fietsvademecum Brussels Hoofdstedelijk gewest, BIVV,januari 2006• Fietsers en de wegcode, GRACQ & BIVV, december 2006• Vademecum Fietsvoorzieningen, Vlaams Gewest, LIN, versie 2005• Beleidsplan Fiets 2005-2009, Pascal Smet, minister van Mobiliteit en Openbare Werken• Nieuwe herkenbaarheid van fietssuggestiestroken nodig, Valère Donné, De verkeersspecialist 87,april 2002• Code de bonne pratique des aménagements cyclables, Pro Velo asbl, september 2000• Fietsvoorzieningen, Aanbevelingen voor fietsvriendelijke verkeersinfrastructuur, BIVV, juni 1996• Toepassingen van fietssuggestiestroken, Verkenning en aanbevelingen, Langzaam Verkeer (i.o.v.BIVV), februari 1996• Sign up for the bike, Design manual for a cycle-friendly infrastructure, record 10, CROW, augustus 1993• Fietsvoorzieningen, BIVV, september 1990• Typebestek 2000, Typebestek betreffend wegeniswerken in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest,Brussels Hoofdstedelijk Gewest

gemarkeerde fietspaden en fietssuggestiestrokenGerealiseerd door :Haachtsesteenweg 1405 – B-1130 BrusselTel. : 02/244.15.11 – Fax : 02/216.43.42E-mail : info@bivv.be – Internet : www.bivv.beOp initiatief van :Ministerie van het Brussels Hoofdstedelijk GewestBestuur Uitrusting en Vervoer – Directie VervoerbeleidCCN – Vooruitgangstraat 80 bus 1 – B-1035 BrusselTel. : 02/204.20.07 – Fax : 02/204.15.10E-mail : fietsinfo@mbhg.irisnet.be

Een correcte markering van gemarkeerde fietspadenen fietssuggestiestroken zorgt ervoor dat deze goed herkenbaarzijn voor alle weggebruikers.Dankzij de goede herkenbaarheid en eventueel bijkomende rode markeringenop de plaatsen waar er vaak conflicten ontstaan tussen het auto- en fietsverkeerwordt het fietsen heel wat veiliger en aangenamer.Aan de hand van heel wat figuren wordt een oplossing voorgesteld voorgemarkeerde fietspaden en fietssuggestiestroken, in het bijzonder naastparkeerstroken, op kruispunten en ter hoogte van bushaltes.