Gebiedsplan Kanaleneiland Zuid - Portaal

portaal.nl
  • No tags were found...

Gebiedsplan Kanaleneiland Zuid - Portaal

InhoudInleiding 3Resultaten inspraak 4Analyse en toekomstbeeld 6Verbetering hoofdstructuur 8Aanpak woningen en directe woonomgeving 12Clustering basisscholen en voorzieningen 16Nieuwbouw in het hart en op vrijkomende schoollocaties 20Imago 22Voorlopige planning 24Organisatie en participatie 26Bijlagen• Verantwoording participatie• Feiten en cijfers Kanaleneiland Zuid• Uitgangspunten verbetering hoofdstructuur• Uitgangspunten aanpak woningen en directe woonomgeving• Uitgangspunten nieuwbouw in de hoofdstructuurDe bijlagen, de laatste versie van ‘Vooruit in Kanaleneiland Zuid’ en alleinformatie over de uitvoering kunt u vinden via www.utrecht.nl/zuidwest,dan doorklikken naar ‘De wijk’, ‘Projecten Zuidwest’ en dan ‘Kanaleneiland’.1


InleidingVoor u ligt ‘Aanpak Kanaleneiland Zuid’. Daarin staat beschrevenwelke maatregelen gemeente en corporatiesvoor de komende tien jaar in Kanaleneiland Zuid hebbengepland. Besloten is tot een ‘restauratieve aanpak’ van ditdeel van Kanaleneiland. Het is een ‘aanpak’ en geen visie,want bewoners, corporaties en gemeente willen concreetaan de slag. En het is een ‘restauratieve’ aanpak, omdatKanaleneiland Zuid prachtig is ontworpen. De stedenbouwkundigekwaliteit is goed en de woningen zijn voldoendegevarieerd en van redelijke technische kwaliteit.Echter na zoveel jaren is de buurt versleten en aan eengrondige opknapbeurt toe. Voor de vernieuwing van dewoningen en de woonomgeving zal worden teruggegrepenop het oorspronkelijke ontwerp. Vervolgens zal wordenbekeken wat er moet gebeuren om de oorspronkelijkekwaliteiten terug te halen én te zorgen dat de buurt eenduurzame, perspectiefrijke toekomst tegemoet gaat. Eenaantal voorzieningen zal worden geclusterd in nieuwbouwin het hart van de buurt. Daardoor komen er locatiesvoor aanvullende nieuwbouw vrij.Aanpak Kanaleneiland Zuid bestaat uit de volgendeingrediënten:• Verbetering hoofdstructuur• Aanpak woningen en directe woonomgeving• Clustering basisscholen en voorzieningen• Nieuwbouw in het hart en op vrijkomendeschoollocatiesDe aanpak is een vervolg op de Ruimtelijke Visie Kanaleneilanduit 2005 en gericht op fysieke maatregelen in dekomende tien jaar. De aanpak is nog geen plan, maargeeft richting aan de plannen die samen met bewonersen andere belanghebbenden concreet zullen worden gemaakt.De aanpak sluit aan bij Wijkactieplan KanaleneilandLeert!; Aanpak en Wijkactieplan samen moeten ertoeleiden dat Kanaleneiland Zuid weer een modernebuurt wordt. Een buurt met veel licht, lucht en ruimte,een groene en verzorgde woonomgeving, duurzaam verbeterdeen nieuwe woningen en moderne schoolgebouwenen voorzieningenaccommodaties. Een buurt waarstarters, gezinnen met opgroeiende kinderen en ouderenmet lagere en middeninkomens graag komen en blijvenwonen. Een buurt die net als in de jaren vijftig en zestigallerlei stimulansen biedt om vooruit te komen. Vandaarde titel ‘Vooruit in Kanaleneiland Zuid!’LeeswijzerAnaloog aan de geschiedenismethode ‘Nu, toen, straks’uit de jaren zestig voor het basisonderwijs, is de aanpakals kolommenstuk geschreven. In de eerste twee kolommen(nu) staat beschreven hoe de situatie op dit momentis en wordt beleefd. In de middelste twee kolommen(toen) is te lezen hoe Kanaleneiland Zuid oorspronkelijkwas en zich in de loop der jaren heeft ontwikkeld. In delaatste twee kolommen (straks) wordt aangegeven hoede buurt er in 2020 uit zal zien en wat er in het kader vande aanpak gaat gebeuren.Gekozen is voor een kort en bondig verhaal. Wie behoefteheeft aan meer achtergrondinformatie, wordt verwezennaar de bijlagen. Wie snel wil weten wat er de komendetien jaar gaat gebeuren, kan volstaan met de oranje tussenpagina’s.Daarin worden de beoogde maatregelen beknoptbeschreven met illustraties van nu (hoe het er nuuitziet) en straks (hoe het kan worden).3


Resultaten inspraakInleidingDe Aanpak Kanaleneiland Zuid stond in december 2009 enjanuari 2010 in het teken van inspraak in de buurt. In dezeperiode mochten bewoners en andere betrokkenen in debuurt hun mening geven over de voorgestelde plannen. Deformele inspraakperiode was een vervolg op de actievedeelname van een kleinere groep bewoners tijdens deplanvorming in 2009. De woningcorporaties, de gemeenteen Doenja hebben zich samen met zelforganisaties enscholen in de wijk ingespannen om zoveel mogelijk bewonersbekend te maken met de aanpak. Het belangrijkstemoment was een drukbezochte inspraak middag.Inspraakmiddag, zondag 17 januariDe inspraakmiddag Aanpak Kanaleneiland Zuid was eensucces. Zowel kinderen als volwassenen waren in grotengetale aanwezig tijdens een sfeervolle en positieve bijeenkomst.Speciaal voor de kinderen uit buurt waren activiteitengeorganiseerd, die aansluiten bij het lesprogrammavoor basisscholen over ontdekkingsreizigers zoals MarcoPolo. Zo hebben tientallen kinderen hun eigen MarcoPoloplantsoen-maquette gemaakt. Met de kinderen,kwamen ook veel ouders naar het buurthuis. In totaalwaren zo’n 80 bewoners (en 90 kinderen) bij de aftrap ophet Krajicek Playground (zie foto) en de presentatie vande plannen in het buurthuis.BewonersMensen in Kanaleneiland Zuid zijn kritisch over vernieuwingenin hun buurt. Het aantal insprekers (14) laat ziendat weinig bewoners de behoefte hebben formeel in tespreken. Tijdens de middag was daarom veel ruimte voorpersoonlijke vragen en wensen van bewoners. Bewonershebben op de hoofdlijnen van de aanpak weinig kritiek,ook de sfeer was zeer positief tijdens de inspraakmiddag.De meeste aanwezigen waren vooral nieuwsgierig naarde concrete plannen; nadat zij dan meer hoorden over deplannen waren de reacties grotendeels positief. Bewonerswaren vooral enthousiast over de uitvoering vanmaatregelen op korte termijn, waaronder de aanpak vanhet Marco Poloplantsoen en de stempelaanpak. Er is nogwel wantrouwen: eerst zien, dan geloven.…over de stempelaanpakOver de stempelaanpak zeggen bewoners dan ook: lievervandaag dan morgen. Het merendeel van de bewoners ishet eens met de ‘restauratieve aanpak’ gericht op uitstralingen identiteit. Een enkeling had toch liever ingrijpendemaatregelen als sloop-nieuwbouw gezien. Kanaleneilan-ders die een eigen woning bezitten in een stempel, willengraag dat ook particuliere woningverbetering onderdeelis van de stempelaanpak. Daarnaast vinden bewonersdat ook geïnvesteerd moet worden in het sociaal beheeren dat er meer aandacht moet komen voor het onderhoudvan de woningen en de woonomgeving, zodra defysieke verbetermaatregelen zijn uitgevoerd.…over de renovatie van het Marco PoloplantsoenBij de inspraakmiddag was één tafel in het buurthuis ingerichtom ideeën van bewoners te verzamelen, voor derenovatie van het Marco Poloplantsoen. Buurtbewonerszijn blij met het plantsoen. Ze komen er met de kinderen,maar ook als mensen er niet komen, dan wordt zo’n open,groene ruimte midden in de wijk als prettig ervaren. Welmoet het een en ander verbeteren: bijvoorbeeld mooiebeplanting, een fijne verblijfsplek en minder troep in hetplantsoen.4


…over de nieuwbouwplannenEr is bezorgdheid en onzekerheid over de ontwikkeling vande nieuwbouwplannen voor het hart van de buurt en devrijvallende schoollocaties. Ten eerste tonen bewonershun bezorgdheid over het clusteren van alle basisscholen,waardoor de loopafstand en de verkeersdruk toenemen.Daarbij zijn bewoners bezorgd over te hoge bebouwingvoor de deur, ook bij de vrijvallende schoollocaties. Tentweede zijn bewoners bezorgd over de beschikbaarheidvan voorzieningen en ruimte voor activiteiten van bewonersin de transformatieperiode.…over imago, speelplekken en woningbouwBewoners benadrukken het belang van het imago van debuurt; zij zouden graag willen dat dit verbetert. Veel oudersvragen om goede speelplekken voor hun kinderen.Oudere bewoners in Kanaleneiland Zuid geven aan dat erbehoefte is aan nieuwe seniorenwoningen in de buurt. Ophet voorgestelde idee van collectief particulier opdrachtgeverschap(CPO) voor woningbouw op de vrijvallendeschoollocaties wordt met waardering en belangstellinggereageerd.De boodschap van bewoners is: ‘eerst zien, dan geloven’.Voor de woningcorporaties en de gemeente is dit eenaansporing om snel aan de slag te gaan en uit te voerenwat in de aanpak is opgeschreven. Op dat moment is participatievan bewoners belangrijk, want dan gaat het immersover de eigen straat, of over het mooier maken vanhet plantsoen. Door de maatregelen samen met bewonerste bedenken kan ook het sociaal en fysiek beheer –een belangrijke zorg van bewoners - tijdens en na uitvoeringverbeteren.De planning van de aanpak omvat een behoorlijk langeperiode. Dat betekent dat sommige bewoners, die devoorgenomen maatregelen weliswaar toejuichen, graagzouden zien dat er eerder iets gebeurt. De planning vande stempelaanpak is over meerdere jaren verspreid, omdathet voor de woningcorporaties en gemeente nietmogelijk is om de hele stempelaanpak in één keer uit tevoeren. Wel kunnen noodzakelijke maatregelen eerderworden uitgevoerd, zoals de aanpak van enkele binnenpleintjesen onderhoud in corporatiewoningen.Met de bezorgdheid van bewoners over de nieuwbouwvan voorzieningen dient bij de uitwerking van de nieuwbouwplannenrekening te worden gehouden. Eén van deonderwerpen van bezorgdheid is hoge bebouwing. In deaanpak is omschreven dat de nieuwbouw twee tot drielagen zal bedragen, dit past goed in de huidige structuurvan Kanaleneiland Zuid.De beschikbaarheid van voorzieningen en ruimte voor activiteitentijdens de transformatieperiode, is ook een belangrijkaandachtspunt bij de sloop en nieuwbouw vanvoorzieningen. Goede communicatie met bewoners voorafen tijdens de nieuwbouw is hierbij van groot belang.ConclusieDe uitkomst van de inspraak sterkt de corporaties en gemeentein de overtuiging dat de voorgestelde aanpak dejuiste aanpak is voor Kanaleneiland Zuid. Er is echter weleen aantal onderwerpen dat, gezien de aandacht daarvoorvan bewoners, extra aandacht verdient bij de uitvoeringvan de aanpak.5


Analyse en toekomstbeeldN UDoorgangswijkNu wonen in Kanaleneiland Zuid voor Utrechtse begrippenveel alleenstaande jong volwassenen en veelkomst van Kanaleneiland Zuid dat dit weinig binnen dewijk gebeurt en dat er weinig diverse instroom is. Alsbelangrijke oorzaken daarvan noemen bewoners de ar-TOENallochtone gezinnen. Hun ambitie is vergelijkbaar metmoedige uitstraling van de buurt en het slechte imagode eerste bewoners uit de jaren vijftig: vooruitkomenvan Kanaleneiland als geheel. Dankzij de inspanningenin de samenleving.in de afgelopen jaren in sociaal en fysiek beheer, lijkt deLeidsche Rijn is de meest recente nieuwbouwwijk. Veelneerwaartse spiraal tot stilstand gebracht. Maar desociale stijgers uit Kanaleneiland Zuid stromen doorechte omslag moet nog komen. Daarvoor zijn forse in-naar deze nieuwe wijk. Daaronder bevinden zich steedsvesteringen noodzakelijk, ook fysiek. Daarbij kan devaker ook allochtonen. Het is normaal dat sociale stij-gunstige ligging van Kanaleneiland worden uitgebuit.gers doorstromen, maar het is bedreigend voor de toe-Door de bouw van Leidsche Rijn is Kanaleneiland in hetmidden van de stad komen te liggen. Hierdoor én doorde centrale ligging in het land en de nabijheid van uitvalswegenen sneltram, spreken sommigen van een A-locatie!Er wordt hard aan gewerkt dat Kanaleneiland als geheeleen perspectiefrijke toekomst tegemoet gaat. KanaleneilandCentrum wordt ingrijpend vernieuwd. Ookin Kanaleneiland Noord zullen de nodige vernieuwingenplaatsvinden. Voor Kanaleneiland Zuid zijn minderingrijpende maatregelen nodig. Want KanaleneilandZuid is ruimer van opzet dan Noord, kent een meer gevarieerdewoningvoorraad en heeft een meer gedifferentieerdebevolkingssamenstelling. Maar ook hiermoet worden geïnvesteerd. Om te zorgen dat de neerwaartsespiraal wordt omgebogen. Om te zorgen datKanaleneiland niet enkel een doorgangswijk is, waar jezo snel mogelijk uit vertrekt.Van vooruitgangswijk naar doorgangswijkToen de oorlog voorbij was, in de jaren vijftig, is Kanaleneilandontworpen en gebouwd. De puinhopen warengrotendeels opgeruimd. De maatschappij had eenvast geloof in de vooruitgang. De nieuwe wijk Kanaleneilandweerspiegelde dat geloof: weg van de bedomptewoningen van voor de oorlog. Licht, lucht en ruimte,aan de rand van de stad. Goede woningen met goed sanitair.En voor die tijd een flinke variatie in woningennaar kamertal, verhouding huur/koop en verhoudingmeergezins/eengezins. Ook de stedenbouw was nieuw.Functies werden gescheiden. Winkels werden verzameldin winkelcentrum of winkelstrip. Doorgaand ver-6


keer werd om de wijk heen geleid. En de wijk kreeg eencompleet aanbod aan voorzieningen. De tijdgeest vaneen nieuwe wereld, optimisme en vooruitgang weer-STR AKSVan doorgangswijk naar vooruitgangswijkStraks, in 2020, is Kanaleneiland Zuid weer een buurtwaar mensen voor kiezen. Een buurt met een positiefGemeente en corporaties zijn ervan overtuigd dat denieuwe identiteit van Kanaleneiland, als jonge, modernewijk, zeer centraal gelegen, voor mensen die vooruitklonk ook in de straatnamen: Marco Polo, Amerika, Co-imago. Een buurt die veilig is en er verzorgd uitziet. Ka-willen, breed uitgedragen moet worden.lumbus… De eerste bewoners, veel jonge gezinnen, wa-naleneiland Zuid is weer een buurt die bewoners deren dolgelukkig met hun nieuwe huis. Alleen al hetgelegenheid geeft om vooruit te komen. Een buurt metwoord ‘flat’ deed mensen duizelen van geluk. De wel-goede scholen, uitdagende speelgelegenheden, eigen-vaart nam toe.tijdse voorzieningen en uitnodigende verblijfsgebie-Begin jaren zeventig, toen de kinderen van de eersteden. Kanaleneiland Zuid is straks een buurt waaruitbewoners naar de middelbare school gingen, kwamenniet iedereen die het beter krijgt verdwijnt. Een buurtde groeikernen op. Sociale stijgers verhuisden daarmet een gevarieerd woningaanbod met onder meernaar toe. De leeggekomen plekken werden snel opge-aantrekkelijke woningen voor sociale stijgers en ge-vuld, want Kanaleneiland stond goed aangeschreven.schikte woningen voor ouderen. Een buurt met eenIn de jaren tachtig werden de vooroorlogse wijken ver-sterk verbeterde openbare ruimte die is toegesnedennieuwd. In Zuid werd Lunetten gebouwd. Ook de over-op de verschillende wensen van de diverse bewoners-loopgebieden bouwden veel nieuwe woningen. Kana-groepen. De buurt staat symbool voor maatschappelijkeleneiland schoof in de waardering op naar beneden.vooruitgang. De buurt heeft voldoende gerenoveerdeNiet omdat de wijk slecht was, maar omdat de nieuween nieuwe woningen die de verbeterde maat schap-wijken ‘beter’ waren.pelijke positie weerspiegelen.In de jaren negentig werd nog steeds veel gebouwd inAanpak Kanaleneiland Zuid is gericht op ‘restauratieve’de regio, ook meer koopwoningen. De vooroorlogsevernieuwing van de woningen en de woonomgeving,wijken werden populairder bij jonge stedelingen eneen nieuw voorzieningenhart en nieuwbouw op een‘dunner’ bewoond. Onder allochtonen vond gezinsher-aantal vrijkomende schoollocaties. De fysieke maatre-eniging plaats. Bij hen waren de woningen in Kanalen-gelen zullen in nauwe samenwerking met de bewonerseiland populair. Die waren beter dan de kleine, gehorigeworden voorbereid. Dit om te zorgen dat zij er gebruikwoningen in de vooroorlogse wijken.van zullen maken en er met zorg mee om zullen gaan.Met de bouw van Leidsche Rijn werd het doorgangska-Deze aanpak, in combinatie met het Wijkactieplan énrakter van Kanaleneiland verder versterkt. Ook alloch-een wijkbrede communicatiestrategie voor Kanalenei-tone stijgers wisten de weg naar dit stadsdeel steedsland als geheel moeten Kanaleneiland Zuid er weer bo-vaker te vinden.venop helpen.7


Verbetering hoofdstructuurN UKanaleneiland Zuid ligt tussen het Amsterdam-Rijnkanaalen de Beneluxlaan en wordt in het noorden begrensddoor de Amerikalaan en ten zuiden door degroenstrook aan de Aziëlaan.Ook al zijn er in de loop der jaren verkeersremmendemaatregelen getroffen, nog steeds worden de lange lanenin noord-zuidrichting als racebanen ervaren. Dedwarslaantjes met hun prachtige bloesembomen wordenzeer gewaardeerd. Maar verder is er veel op dewoonomgeving aan te merken. Op diverse plaatsen liggenstoeptegels schots en scheef, met name rond bomen,waar boomwortels de stoeptegels omhoog drukken.Bij de groenperken voor de voorgevels en kopgevelsvan de portiekflats zijn de rozen vervangen door prikgroen,waar zwerfvuil in blijft hangen. Rond de groenperkenstaan verschillende soorten hekjes, vaak verroesten kapot. De voortuinen van de eengezinswoningenhebben verschillende erfafscheidingen. Dat doet somsrommelig en/of armoedig aan. Overal worden auto’sgeparkeerd. Ook dat is een rommelig gezicht.Het Marco Poloplantsoen geeft de buurt weliswaar eenruimtelijk gevoel, maar het oogt verwaarloosd en wordtniet goed gebruikt. Alleen op de Krajicek Playgrounddat in 2006 is aangelegd wordt intensief gespeeld,deels onder professionele begeleiding. Regelmatig verdringendaar groepen elkaar. Gezien de grote hoeveelheidjeugdigen en de grote vraag naar sport- en spelgelegenheidis het goed dat er naast de KrajicekPlayground, ter plekke van het voetbalgrasveldje, eenCruijff Court komt. Het stalen koepeltje bij de KrajicekPlayground is bedoeld als hangplek voor de jongerendie bij winkelcentrum Vasco da Gama hangen. Het luktnog niet erg de jongeren te verleiden om daarheen tekomen. Het pierenbad ligt er verlaten bij. Het is hoognodigaan een opknapbeurt toe en er moet een oplossingkomen voor het beheer, want de vrijwillige beheerderis verhuisd. De oevers van de waterlopen zijn nogniet zo lang geleden vernieuwd. De waterlopen zijnprachtig, maar regelmatig ligt er zwerfvuil in het water,wat smerig en armoedig aandoet.De brede groenstrook langs het Amsterdam-Rijnkanaalwordt zeer gewaardeerd. Het plan om hier een echtpark van te maken met meer gebruikskwaliteit wordttoegejuicht.Tenslotte is daar de groenstrook aan de Aziëlaan. Dieheeft in het midden een fraai wandelgebiedje metbloemperken en bankjes. Voor de oostkant is op initiatiefvan kinderen die daar wonen een plan gemaaktvoor een nieuwe speelplek. Bijzondere aandacht verdientde westkant. IKEA gaat daar uitbreiden tot op degrens van de groenstrook. Tegen de wand van de parkeergarageis beplanting gepland.TOENToen Kanaleneiland volgens een plan uit 1958 werd gebouwd,was dat om de naoorlogse woningnood op telossen. Eerst werd Kanaleneiland Noord gebouwd,daarna Kanaleneiland Zuid. Kanaleneiland Zuid is ont-8


worpen met lange ontsluitingslanen in noord-zuidrichtingen korte, dwarslaantjes in oost-westrichting. Tussende lanen door kwamen acht vergelijkbare ‘stempels’,vaste patronen van portiekflats en eengezinswoningenrond een binnenstraat. Hierdoor kreeg de buurt eenduidelijke structuur. De dwarslaantjes en de binnenstratenlagen in de luwte; daaraan was het rustig wonen.Langs de dwarslaantjes werden bomen geplantdie nu in de bloesemtijd prachtig in bloei staan. Kanaleneilandheette ‘rozeneiland’ omdat er rozen stondenin de vele bloemperken langs de lange lanen. Op enkeleplekken staan deze er nog.In het hart van de buurt werd het Marco Poloplantsoenaangelegd. Dit plantsoen is ontworpen met een waterloopen rechte paden met daartussen rechthoekige ‘kamers’die gebruikt konden worden door verschillendebewonersgroepen. Op de hoek Marco Pololaan-Vascoda Gamalaan werd de protestantse Triumfatorkerk gebouwd.Op de hoek van de Marco Pololaan met de Afrikalaanwerden een rooms-katholieke kerk, een buurthuis,een huisartsenpraktijk en een school gebouwd.De waterloop van het plantsoen kreeg een uitloop aande westkant naar het Amsterdam-Rijnkanaal en aan deoostkant naar Park Transwijk. Deze ‘groene bajonet’was bedoeld om de buurt samen met het Marco Poloplantsoen,de groenstrook langs het Amsterdam-Rijnkanaalen de groenstrook langs de Aziëlaan een rijkgevoel van licht, lucht en groene ruimte te geven. Tot opde dag van vandaag worden deze kwaliteiten herkenden gewaardeerd.STR AKSStraks, in 2020, zijn de lange ontsluitingslanen, de kortedwarslaantjes, het Marco Poloplantsoen en de bredegroenstroken opgeknapt. Hierbij is rekening gehoudenmet het oorspronkelijke ontwerp, de eisen van de toekomst- in het bijzonder op het gebied van duurzaamheid- én de wensen van de bewoners.Bij de lange ontsluitingslanen en de korte dwarslaantjesgaat het om: het opknappen van het groen, hetvervangen van verschillend straatmeubilair door eeneenduidig pakket van materialen (één type lantaarnpaal,prullenbak, voethekje), het vergroten en eenduidigbegrenzen van boomspiegels, het straktrekken vanstoepen, het bijplanten en vervangen van bomen, hetherinrichten van de entreegebieden voor de flats - metaandacht voor het fietsparkeren - en het plaatsen vanondergrondse vuilcontainers.Voor de renovatie van het Marco Poloplantsoen bestaandiverse maatregelen en ideeën. Het opknappenvan de speelplekken waaronder het afmaken van deKrajicek Playground, het inpassen van een nieuw CruijffCourt en het vernieuwen van het pierenbadje zijn driemaatregelen voor de korte termijn. Verder wordt gedachtaan het renoveren van het groen, het markerenvan de entrees van het plantsoen en het toevoegen vanverblijfsplekken langs de hoofdpaden. Ten slotte zou ereen verblijfsgebied centraal in het plantsoen toegevoegdkunnen worden waar je bijvoorbeeld een ijsjekunt eten.De beoogde maatregelen bij de ‘groene bajonet’ zijngericht op een aantrekkelijke wandelroute van de heringerichteAmsterdamrijnkanaalzone aan de westkantvan de buurt naar het reeds gerenoveerde Park Transwijkin het oosten. Ook hier moet het parkeren wordengeordend en het groen gerenoveerd.Ten slotte komt aan de oostkant van de groenstrookaan de Aziëlaan een mooie, speelplek met duurzamematerialen. Ook de randen van de groenstrook wordenverbeterd.9


Plannen en ideeën voor verbetering hoofdstructuurVOORGENOMEN M A ATREGELEN N U N ULangs lange ontsluitingslanen en dwarslaantjesEindbeeld: eenduidige profielopbouw• Herstraten voetpaden (hergebruik best. tegels)• Invoeren straatmeubilair Kanaleneiland• Rijweg en parkeren: asfalt zonder markering• Renovatie van het groen (bomen, plantvakken,corporatietuinen, hagen voor particuliere tuinen)• Ondergrondse vuilcontainersRenovatie Marco PoloplantsoenEindbeeld: gerenoveerd plantsoen, alsverblijfsplek voor iedereen• Nieuw Cruijff Court• Afmaken Krajicek Playground• Renovatie speel- en verblijfsplekken, groen,centrale ontmoetingsplek en markering entreesVerbeteringen overig groenEindbeeld: eenduidige hoofdgroenstructuur metde opzet van een singel• Wandelroute Amsterdamrijnkanaalpark –Park Transwijk• Groen opknappen• Rooilijn terugleggen en groene rand rond‘groene bajonet’• Opknappen overige groene randenLange noord-zuidlanenKorte dwarslaantjes10


N U N U STR AKSLange ontsluitingslaanLange ontsluitingslaanDwarslaantjeDwarslaantjeGroenstructuurPlantsoenPlantsoen11


Aanpak woningen en directe woonomgevingN UKanaleneiland Zuid heeft nu acht vergelijkbare ‘stempels’,een vast patroon van portiekflats en eengezinswoningenrond een binnenstraat.Onderling zijn er verschillen, maar alle stempels hebbeneen versleten uitstraling en bewoners missen eeneigen identiteit in hun straat.De portiekflats zijn betaalbaar en technisch redelijk oporde, al zijn er verschillen tussen de diverse eigenaren.De grootste eigenaar is Bo-Ex. Daarna komen Portaalen Mitros en aan het kanaal staan nog twee beleggersflatsdie worden verkocht aan particulieren.Buiten de stempels heeft Portaal nog drie portiekflats inde voorzieningenstrook tussen Marco Pololaan en Columbuslaanen heeft Mitros nog een hoogbouwflat metlift in de groenstrook langs het Amsterdam-Rijnkanaal.De portiekflats hebben vier verdiepingen, maar geenlift. De portiekflat als dominant woningtype komt onvoldoendetegemoet aan de woonvoorkeuren van ouderenen sociale stijgers. Dit zijn groepen die extra aandachtbehoeven om ervoor te zorgen dat zij in de wijkkunnen en willen blijven wonen. Liftbijplaatsing zouvoor de ouderen een oplossing zijn. Maar dat is alleeneconomisch verantwoord in combinatie met ingrijpendewoningverbetering. En dat is qua kosten en huurvergelijkbaar met sloop/nieuwbouw. Uit een pilotstudievan Bo-Ex is gebleken, dat daar geen draagvlak onderbewoners voor te vinden is. Daarom én omdat bekendis dat sociale stijgers vaak nieuwbouw verkiezenboven oudbouw én omdat de huidige portiekflats naarverwachting nog jaren goed verhuurbaar zijn, is beslotengeen liften bij de portiekflats te plaatsen en de portiekflatsvoor tenminste 15 jaar op te knappen. Voorouderen wordt gekeken naar de nieuwbouwlocatiesbuiten de stempels. Daarnaast zijn er enkele flats metlift in de buurt die voor hen geschikt zijn, zoals de flatsvan Mitros aan het kanaal. Ook voor sociale stijgerswordt gekeken naar de nieuwbouwlocaties buiten destempels. Binnen de stempels zijn de eengezinskoopwoningenvoor hen mogelijk aantrekkelijk en misschienhebben zij interesse voor een portiekflat op de eersteverdieping, gekoppeld aan woon- of werkruimte in deplint, of willen zij een opgeknapte portiekflat kopen.De eengezinskoopwoningen op de hoeken van de stempelsstaan er over het algemeen verzorgd bij, maar negatieveuitzonderingen komen voor. In ieder geval isvoor een betere uitstraling op diverse plekken een gezamenlijkeaanpak van de erfafscheidingen van devoortuinen gewenst. De particuliere flats en buitenruimteaan de Beneluxlaan zien er goed uit en behoevendaarom geen extra aandacht.Elke stempel kent in de binnenstraat een speelplein.Deze lijken allemaal op elkaar en hebben veelal ouderwetseen versleten speeltoestellen.De binnenterreinen bestaan uit diepe privé-tuinen achterde flats die er soms verwaarloosd bij liggen. Achterde eengezinswoningen liggen pleintjes met garages enbinnenpleintjes om te spelen of te verblijven. Deze binnenpleintjeszijn veelal aan een opknapbeurt toe.TOENNet als andere naoorlogse wijken van toen heeft KanaleneilandZuid een zogenaamde stempel-structuur.Acht stempels werden gebouwd aan weerszijden vande voorzieningenstrook tussen de Columbuslaan en deMarco Pololaan. De acht stempels kenden dezelfde‘bouwstenen’: vier lange portiekflats, vier blokken eengezinswoningenop vier hoeken, een binnenstraat entwee binnenterreinen. De structuur van de stempelswas nagenoeg hetzelfde. Maar de bouwsystemen ende architectuur van de portiekflats en de eengezinswoningenwaren verschillend. Verreweg de meeste portiekflatswerden gebouwd met systeem Intervam. Datgold ook voor de drie portiekflats van Portaal die buitende stempels in de voorzieningenstrook staan. Drie portiekflatsaan de Livingstonelaan werden gebouwd methet systeem Bredero Beton Bouw. Vier portiekflats inde zuidwesthoek van de buurt werden nog weer volgenseen ander systeem gebouwd. Dit waren aanvankelijkbeleggerswoningen.Toen de buurt werd gebouwd was men trots op het ideaaldat gerealiseerd werd: goede en betaalbare woningenvoor diverse doelgroepen. Het was in een tijd vangrote saamhorigheid en collectiviteitszin. De woningenwaren ruim, licht en modern. De woningen haddencentrale verwarming. Dat was ongekend in die tijd.Voorzieningen en groen waren binnen handbereik. Watwilde je nog meer?Onder een laagje ouderdom is veel oorspronkelijkekwaliteit verborgen. De subtiele kleuren van weleerzijn vervangen door andere kleuren, die in veel gevallen12


‘goedkoop’ aandoen. Het oorspronkelijke kale beton is‘weggeschilderd’ en de houten kozijnen zijn vaak doorkunststof vervangen. Daardoor is het subtiele reliëf inde gevels verdwenen.Ook de eengezinswoningen in Rietveldstijl hebben metamorfosesondergaan, waardoor de oorspronkelijkekwaliteiten niet altijd meer zichtbaar zijn.De inrichting van de woonomgeving was sober en uniform,bijna uitsluitend gericht op moeders met kleinekinderen.STR AKSStraks, in 2020, zijn alle ‘stempels’ uiterlijk opgeknapt.Dat geldt in ieder geval voor de portiekflats, de openbarebinnenstraten en de collectieve binnenpleintjes.Duurzaamheid is een belangrijk thema bij de stempelaanpak,zowel sociaal als technisch. Sociaal doordat debewoners actief betrokken zijn bij de plannen en nogsteeds betrokken zijn bij het beheer. Technisch doordatbijzondere aandacht is besteed aan energiebesparing,waterbesparing, waterberging, inbraakpreventie, socialeveiligheid en duurzame materialen. De portiekflatszijn gerenoveerd met aandacht voor het oorspronkelijkeontwerp. Tegelijkertijd heeft de aanvankelijke soberheidplaats gemaakt voor duurzame kwaliteit en heeftelke stempel een eigen identiteit gekregen. De binnenstratenhebben goede parkeeroplossingen en fraaie entreegebiedenmet ‘deurmatten’ naar de portiekflats enmooie pleinen met veel groen en duurzame materialen.Ook de binnenpleintjes achter de woningen zijnfraai en duurzaam opgeknapt.Op diverse plekken zijn garages in de plint omgebouwdtot kleine woon- en/of bedrijfsruimtes, al dan niet gekoppeldaan de erboven gelegen woningen. Bijzondereontwerpoplossingen zijn gekozen voor de kopgevels aande ‘groene bajonet’. Een deel van de corporatieflats isverkocht, waaronder een blok aan de Livingstonelaan.De ontdekkingsreizigers waarnaar de straten zijn vernoemd,zijn als inspiratiebron gebruikt voor de onderscheidendeidentiteit van iedere stempel. Andere benutteinspiratiebronnen zijn: leefstijlonderzoek, eentoolkit met ideeën voor de woningen en de woonomgevingen een stedenbouwkundig kader voor de buitenruimte.De stempelaanpak ging als een ‘treintje’ door de buurt.Ieder jaar werd een volgende stempel onder handengenomen. De woonomgeving werd aansluitend aan dewoningen aangepakt.De enkele flats van Mitros en Portaal buiten de stempelsen de ruimte daar omheen, zijn ook aangepakt.De portiekaanpak van Mitros met leefstijlgestuurdewoningtoewijzing wordt bij gebleken succes ook in andereflats toegepast.De particuliere woningverbetering in KanaleneilandNoord is een voorloper op een mogelijke verbeteringvan de eengezinswoningen in de stempels in KanaleneilandZuid. Voor de eengezinswoningen in de stempelsworden de resultaten afgewacht van de particulierewoningverbeteringsaanpak in Kanaleneiland Noord.Wanneer de eigenaren in Zuid daar belangstelling voorhebben, wordt analoog aan de aanpak in Noord eenparticuliere woningverbeteringsaanpak voor Zuid ontwikkeld.Waar nodig zal in ieder geval worden aangestuurdop een gezamenlijke aanpak van de erfafscheidingenin de voortuinen, omdat dat een belangrijkebijdrage levert aan een betere uitstraling van de stempelals geheel.OntdekkingsreizigersStanley en Polo13


Toolkit: ideeën voor aanpak woningen en directe woonomgevingMOGELIJ KE M A ATREGELENN UUitstraling portiekflat• Kleurstelling vernieuwen• Beton reinigen• Entrees vernieuwen• Balkonhekken vernieuwen• Antennes centraliseren• Garages ombouwen tot woon/verblijfs/bedrijfsruimtes• Kopgevels verbijzonderenEnergieprestatie en comfort portiekflat• Nieuwe keukens en badkamers• Dakisolatie en isolerende beglazing• Energiezuinige cv-ketels• Verbeteren ventilatieBinnenstraat• Wildparkeren voorkomen• Nieuwe inrichting speel/verblijfsruimte• Nieuwe inrichting gebied langs de gevelsBinnenpleintjes op de binnenterreinen• Groene tuinafscheiding eengezinswoningen• Nieuwe inrichting pleintjes14


STR AKSBron: Toolkit Kanaleneiland ZuidVollmer & Par tners stedebouw enlandschap | BouwhulpGroep adviesen architec tuur15


Clustering basisscholen en voorzieningenN UDe meeste schoolgebouwen die nu verspreid over debuurt staan en een deel van het voorzieningenclusteraan het Marco Poloplantsoen zijn van slechte bouwtechnischeen bouwfysische kwaliteit. Ook de indelingvan de gebouwen is niet meer geschikt voor het huidigegebruik. Daarom wordt hard gewerkt aan plannenvoor nieuwbouw.De schoolbesturen ontwikkelen een plan voor nieuwescholen met een mate van clustering van die scholen inen aan het Marco Poloplantsoen. Daarnaast is Bo-Exbezig om voor de rooms-katholieke Kerk, welzijnsorganisatieDoenja, gezondheidscentrum en tandartsenpraktijkeen plan te ontwikkelen voor vervangendenieuwbouw op dezelfde plek in het Marco Poloplantsoen.De initiatieven van schoolbesturen en Bo-Ex zijn eenunieke kans voor een nieuw wervend brede schoolaanbodin de buurt, zowel qua programma als qua ontwerpen uitstraling. Met het nieuwe voorzieningenhart kanKanaleneiland Zuid zich als nieuw en vernieuwend profileren.Verder is de buurt op dit moment redelijk goed bedeeldmet voorzieningen, vinden zowel bewoners als professionals.Ook in de toekomst lijkt er voldoende ruimtevoor voorzieningen te zijn. Want naast het nieuwevoorzieningenhart worden in het Centrum van Kanaleneilandextra vierkante meters voor voorzieningengerealiseerd. Deze ruimte is bedoeld voor een bibliotheek,centrum voor jeugd en gezin, wijkbureau encommerciële functies.Belangrijke aandachtspunten zijn de vraag naar goedkoperuimte voor diverse groepen en initiatieven vanbewoners en de vraag naar ruimte voor kleinschaligebedrijvigheid. Dit is het beeld op dit moment over hetvoorzieningenniveau nu en in de komende jaren. Ditbeeld kan in de toekomst wijzigen.Bijzondere aandacht wordt ten slotte gevraagd voor detoekomst van het jongerencentrum dat even buiten debuurt is gevestigd in een niet al te aantrekkelijke accommodatie.TOENZoals te doen gebruikelijk in die tijd kreeg KanaleneilandZuid een compleet voorzieningenpakket: een winkelcentrumaan de Vasco da Gamalaan en een winkelstripaan de Marco Pololaan, kerken en basisscholenvoor de diverse zuilen, een buurthuis en een huisartsenpraktijk.Terwijl het wonen voornamelijk in de stempelswerd gesitueerd, kwamen de voorzieningen terechtin aparte voorzieningenstroken. Uitzonderingendaarop waren de woningen boven de winkels en eendrietal Intervamflats die samen met de Vasco da Gamaflatin de voorzieningenstrook kwamen te staan. Dearchitectuur van de voorzieningenaccommodaties wasnet als die van de woningen modernistisch, in de stijlvan Rietveld: licht, lucht en ruimte.Aanvankelijk stonden er in de buurt drie kerken, eenRooms-katholieke, een Hervormde en een Gereformeerde.Toen in 1985 de hervormden en gereformeerden‘samen op weg’ gingen, is de hervormde Lukaskerkgesloopt. In de loop der jaren werd er nieuwbouw aande voorzieningenstroken toegevoegd: eengezinswoningenachter winkelcentrum Vasco da Gama, het ROCASA in de strook tussen de Cortezlaan en de Bontekoelaan,het appartementencomplex en het rijtje eengezinswoningenin de strook tussen de Vasco da Gamalaanen de Fernandezlaan en de bedrijfsgebouwenaan de JC Maylaan. Deze nieuwbouw heeft de oorspronkelijkekwaliteiten van het gebied aangetast.In 1985 werd in het zuiden, even buiten de buurt, eenjongerencentrum gebouwd dat door Doenja wordt geëxploiteerd.16


In Kanaleneiland Noord kwamen een Marokkaanse eneen Turkse moskee. Dit werden ook de gebedshuizenvoor de islamitische bewoners van Kanaleneiland Zuid.STR AKSStraks, in 2020, heeft Kanaleneiland Zuid een nieuwkloppend voorzieningenhart dat functioneert als dehuiskamer van en voor iedereen in de wijk. Daar wordtgeleerd, ontmoet, ontspannen, gesport, creativiteitontwikkeld, gewerkt aan de gezondheid en gebeden.De leerlingen kunnen daar langer dan de normaleschooldag verblijven. Ook voor de ouders en de anderewijkbewoners is daar allerhande aanbod. Het pedagogischconcept ‘vreedzame school’ is overgenomen doorde andere instellingen in de buurt. Daardoor is overalhet klimaat, ook op straat, enorm verbeterd.Diverse voorzieningen zijn naar nieuwbouw verhuisd:vier basisscholen met ouderlokalen en gymzalen, eenmultifunctioneel buurtcentrum, buitenschoolse opvangen een gezondheidscentrum. De voorzieningenzijn gevestigd op locaties in en aan het Marco Poloplantsoen.De locaties zijn op een subtiele manier aanelkaar verbonden met veilige en aantrekkelijke wandelroutes.Daardoor kunnen de kinderen zich binnen enbuiten schooltijd gemakkelijk tussen de voorzieningenverplaatsen. Er wordt bijzondere architectuur toegepast.De gebouwen stralen licht, lucht en ruimte uit.Het groen omringt de voorzieningen en is ook binnende gebouwen aanwezig via groene lobben of groenehoven.Op het moment van uitgave van dit document is hetplan om de voorzieningen te verdelen over drie locaties:JC Maylaan, Afrikalaan en locatie Marco Poloplantsoen.Het voorzieningenhart wordt goed beheerd, zodat optimaalgebruik gemaakt wordt van de voorzieningen,ook door groepen die minder draagkrachtig zijn.17


Clustering basisscholen en voorzieningenVOORLOPIG GEPL AN DE M A ATREGELENN ULocatie J.C. MaylaanOnderdeel van nieuw voorzieningenclusterDe Kaleidoscoop aan J.C. MaylaanLocatie AfrikalaanOnderdeel van nieuw voorzieningenclusterRafaëlschool VSO aan de AfrikalaanLocatie Marco PoloplantsoenOnderdeel van nieuw voorzieningenclusterRK kerk aan Marco PoloplantsoenBuurthuis Zuid aan Marco Poloplantsoen18


STR AKS19


Nieuwbouw in het hart en op vrijkomende schoollocatiesN UNu voor de stempels is gekozen voor een ‘restauratieve’aanpak, moeten de kansen zoveel mogelijk wordenbenut om buiten de stempels nieuwe woningen tebouwen voor ouderen en sociale stijgers. Dit zijn dedoelgroepen die de buurt wil vasthouden en waarvoorde portiekflats minder aantrekkelijk of geschikt zijn.Aan ouderen wil de buurt de gelegenheid geven om inhun vertrouwde omgeving te blijven wonen. Socialestijgers wil de buurt vasthouden omdat iedere buurtmensen nodig heeft die op eigen kracht vooruit komenen (mede)verantwoordelijkheid nemen voor hunomgeving.Buiten de stempels zijn er enkele kansen voor nieuwbouw:de voorzieningenlocaties in het hart van debuurt en de locaties die vrijkomen omdat de scholennaar het hart van de buurt gaan verhuizen. Alles bijelkaar gaat het om zes locaties. Voor de locaties in hethart van de buurt wordt gedacht aan ouderen, vanwegede centrale ligging én omdat het belangrijksteprogramma hier uit voorzieningen bestaat. Als er alruimte is voor aanvullende woningbouw, zal dit algauw in de vorm van appartementen boven de voorzieningenzijn. Voor de verspreid liggende schoollocatieswordt gedacht aan woningen voor sociale stijgers.Wellicht dat één of meer locaties beschikbaar kunnenworden gesteld voor Collectief Particulier Opdrachtgeverschap.Dat blijkt elders in het land een uitermategeschikte manier te zijn om bewoners aan buurten tebinden én nieuwe bewoners aan te trekken.TOENToen de buurt gebouwd werd, waren de stroken tussende stempels bedoeld voor bijzondere functies, zoals denoordzuidstrook waar ook het Marco Poloplantsoen inligt en de groene bajonet die daar dwars op staat. Dezestroken waren dus niet bedoeld voor wonen. Maar bijde bouw werd daar al iets van afgeweken door wonenboven winkels en een drietal portiekflats in de noordzuidstrooktoe te staan.Later, in de jaren tachtig zijn er nog meer afwijkingengekomen: de eengezinswoningen achter het winkelcentrumen de eengezinswoningen en appartemententussen de Vasco da Gamalaan en de Fernandezlaan.STR AKSStraks, in 2020, heeft Kanaleneiland Zuid er een aantalbijzondere woningbouwcomplexen bij gekregen. Bijzondervanwege de afwijkende architectuur. Bijzondervanwege de speciale aandacht die is besteed aan duurzaamheid.En bijzonder omdat ze grotendeels in samenspraakmet de bewoners zijn ontwikkeld.In het hart van de buurt of bij andere nieuwe woonlocaties,dicht bij de voorzieningen, zijn seniorenwoningengerealiseerd, onder meer voor een Turkse woongroep.Op de voormalige schoollocaties zijn verschillende soortenwoningbouwprojecten gerealiseerd. Daar wonengrotendeels jonge gezinnen. Een deel daarvan is doorde bewoners zelf in Collectief Particulier Opdrachtgeverschapontwikkeld. Het grootste deel van de bewonerskomt uit de buurt, het kleinste deel uit de rest vande stad. De projecten voegen zich prachtig in de omgeving.In het voorzieningenhart ligt de nadruk op voorzieningen.Op de vrijkomende locaties komt een mix vanwonen en voorzieningen. Voorlopig dient voor dezelocaties rekening gehouden te worden met een mogelijkeclaim in de toekomst van een of meerdere basisscholen.20


Nieuwbouw in het hart en op vrijkomende schoollocatiesM A ATREGELEN N U STR AKSHart van de buurt(locaties J.C. Maylaan, Afrikalaan enMarco Poloplantsoen)• Nieuwe appartementen/seniorenwoningenwitLocatie achter Vasco da Gamalaan,Fernandezlaan en Bontekoelaan• Nieuwe woningen, gecombineerd met kleinschaligebedrijvigheid en/of voorzieningen.nieuwbouwlocaties21


ImagoN UKanaleneiland heeft nu een slecht imago. Dat geldtvoor heel Kanaleneiland. De negatieve reputatie van dewijk zit veel bewoners van Kanaleneiland Zuid hoog.Voor een deel omdat het niet klopt of te zwaar wordtaangezet. Maar ook omdat niemand in een buurt wilwonen die slecht staat aangeschreven. Het slaat terugop het gevoel van eigenwaarde. Het beeld van Kanaleneilandbehoeft bijstelling. Voor een deel omdat het wonenin de wijk beter is, dan hoe het wordt afgeschilderd.Voor een ander deel omdat een negatief beeld de neigingheeft zichzelf waar te maken.Gelukkig liggen er de komende jaren talloze aanknopingspuntenom aan te geven dat de wijk verandert. Denieuwbouw in het Centrum van Kanaleneiland is hetmeest aansprekende punt. Maar ook de investeringenin Kanaleneiland Noord en de investeringen in de hiervoorliggende aanpak in Kanaleneiland Zuid biedenaangrijpingspunten voor een imagoverbeteringscampagne.En natuurlijk alle inspanningen op sociaal gebied.TOENVanuit de vooroorlogse wijken werd toen met bewonderingen verlangen uitgekeken naar de nieuwe wijkKanaleneiland. Een ruim opgezette wijk met modernewoningen, goed sanitair (niemand hoefde meer naarhet badhuis!) en nieuwe voorzieningen, grotendeelsgescheiden van het wonen. De nieuwe bewoners kwamenveelal uit overbevolkte woningen in dichtbebouwdewijken. De geur van rook uit kolenkachels hing daartussen de woningen. De nieuwe wijk had centrale verwarmingen schone lucht en veel openbare ruimte. Eindelijkkonden de jonge stellen op zichzelf wonen. Zehadden lang moeten wachten op hun nieuwe woningendie volgens strikte regels werden toegewezen. Dekinderen gingen naar de nieuwe scholen. De wijkademde niet alleen vooruitgang, ze was het zinnebeeldvan vooruitgang. De ruimte tussen de gebouwen, hetvele groen, de ordelijkheid, er was een nieuw tijdperkaangebroken waarin alles beter werd. De woontoestandenvan voor de oorlog waren hier het eerst duidelijkoverwonnen. Het verleden werd achtergelaten, detoekomst veroverd.Nou ja, dat gold voor de woontoestanden en het uiterlijkvan de wijk. Daarbinnen bleef een ieder aanvankelijknog in zijn zuil. Voor elke belangrijke geloofsrichtingwas er een kerk en een school en een kruisvereniging.En de toewijzing van de woningen gebeurde via de woningbouwverenigingendie ook vaak een verzuilde achtergrondhadden. Toch maakten de nieuwe bewonerszich al gauw van hun zuilen los en verbreedden zij hun22


lik. Zou dat te maken kunnen hebben met de ruimeopzet van de wijk, de openheid, het licht, de lucht en deruimte?STR AKSStraks, in 2020, is Kanaleneiland Zuid een gewildebuurt met een goede naam. Een buurt waar bewonersnet als in de beginperiode trots op zijn. Een buurt waariedereen wil wonen die vooruit wil komen, omdat ermoderne woningen staan in een groene en duurzaamvernieuwde woonomgeving. Een veelkleurige buurtmet een rijk voorzieningenaanbod. Een buurt die bovendienfantastisch ligt, niet alleen in Utrecht (vlakbijbij het oude stadscentrum, het nieuwe Leidsche Rijn,de uitvalswegen en de sneltram), maar zelfs centraal inhet land.De reputatie van Kanaleneiland Zuid kan niet los wordengezien van die van Centrum en Noord. In het algemeenzal men blijven spreken over Kanaleneiland alsgeheel. Alleen inwoners van de wijk maken onderscheidtussen Noord en Zuid. Daarom wordt een communicatiecampagnevoor heel Kanaleneiland ontwikkeld metéén overkoepelende boodschap, waar deelcampagnesop aansluiten. De deelcampagnes zullen worden gevoerdnaar aanleiding van concrete projecten in dedeelgebieden. Binnen de overkoepelende campagnekunnen ook de bestaande kwaliteiten onder de aandachtworden gebracht, zoals de mooie dwarslaantjesin Kanaleneiland Zuid.een project met de scholen in het kader van ‘Echt Gebeurd’over de ontdekkingsreizigers, waarnaar de stratenzijn vernoemd. Deze wereldreizigers die kennismaakten met nieuwe culturen zouden inspiratie kunnenbieden voor bepaalde elementen/kunstwerken inde openbare ruimte, waardoor de stempels herkenbaarheiden identiteit krijgen.Voor alle inspanningen geldt dat een imagoverbeteringalleen tot stand kan komen met en door bewoners. Positieveverhalen van huidige en nieuwe bewoners vanKanaleneiland zijn veel krachtiger dan alleen geplandepromotie-activiteiten.Een voorbeeld van concrete projecten is het benuttenvan de oplevering van het Cruijff Court in het MarcoPoloplantsoen of de eerste verbeteringen in de stempelsin de buurt en in de media.Een voorbeeld van de vorm van zo’n deelcampagne is23


Voorlopige, indicatieve planningVerbetering hoofdstructuurWat Wanneer Totaalplanning in beeldAfmaken Krajicek Playground Begin 2010Herinrichting Amsterdam-Rijnkanaalzone 2010-2012Voorbereiden renovatie Marco Poloplantsoen 2010Uitvoeren renovatie Marco Poloplantsoen 2011-20122011 V2012 UMagelhaenNoord2012 V 2013 Ubehoud of mee inscholencluster2010 V2011 UStanleyNoordAanpak woningen en directe woonomgeving binnen de stempels2012 OARK zone2012 V 2013 UWatWanneerVoorbereiden en uitvoeren stempel Stanley Noord 2010 en 2011Voorbereiden en uitvoeren stempel Magelhaen Noord 2011 (overleg met VvE starten in 2010)* en 2012Voorbereiden en uitvoeren stempel Stanley Midden 2012 en 20132013 V2014 UMagelhaenZuidzomer 2014 opl.scholenclusterzomer 2013 opl.voorzieningencluster2012 V2013 UStanleyMiddenVoorbereiden en uitvoeren stempel Magelhaen Zuid 2013 (overleg met VvE starten in 2012)* en 2014Voorbereiden en uitvoeren stempel Stanley Zuid 2014 en 2015 (binnenpleintjes 2011/2012)**Voorbereiden en uitvoeren stempel A. de Grote Noord 2015 en 2016 (binnenpleintjes 2011)**Voorbereiden en uitvoeren stempel van Eechoud 2016 en 2017 (binnenpleintjes 2010/2011)**2014 V2015 Uzomer2016 opl.nieuwbouw2010 V2011 U2012 OMarco PoloPlantsoen2014 V2015 UStanleyZuidVoorbereiden en uitvoeren stempels A. de Grote Zuid 2017 en 2018 (binnenpleintjes 2010)***) tijdig overleg met de flateigenaren van de flats aan het Kanaal is noodzakelijk om hen te enthousiasmeren voor de aanpak**) de corporaties willen niet wachten met opknappen van de binnenpleintjes in de laatste stempels, dus dat pakken zij al eerder opAanpak woningen en directe woonomgeving buiten de stempelsWatWanneerVoorbereiden en uitvoeren flat Amerikalaan 2012 - 2013Voorbereiden en uitvoeren flat Afrikalaan 2012 - 2013Voorbereiden en uitvoeren flat Aziëlaan 2014 - 2015Voorbereiden en uitvoeren flat Rooseveltlaan 2014 - 20152015 V2016 UAlexanderDe GroteNoord2017 V2018 UAlexanderDe GroteZuidzomer2014-16 opl.nieuwbouw2014 V 2015 Uzomer 2014opl. nieuwbouw2016 V2017 UVanEechoudNieuwbouwIKEAV = VoorbereidingU = UitvoeringO = Oplevering24


Financiële paragraafClustering voorzieningen en nieuwe woningbouw op vrijkomende schoollocatiesWatLocatie Marco PoloplantsoenVoorbereiding nieuwbouw voorzieningenclusterMarco PoloplantsoenWanneerHedenTijdelijke verhuizing voorzieningen Marco Poloplantsoen Begin 2011Start sloop/nieuwbouw voorzieningencluster Zomer 2011Marco PoloplantsoenOplevering nieuwbouw voorzieningencluster Zomer 2013Marco PoloplantsoenLocatie AfrikalaanVoorbereiding nieuwbouw scholencluster AfrikalaanHedenVerhuizing Rafaëlschool locatie Afrikalaan Zomer 2012Start sloop/nieuwbouw scholencluster Afrikalaan Najaar 2012Oplevering scholencluster Afrikalaan Zomer 2014Verhuizing Joannes XXIII en Da Costa Zomer 2014Voorbereiding nieuwbouw Fernandez- en Bontekoelaan Eind 2011Start sloop/nieuwbouw Fernandezlaan en Bontekoelaan Eind 2014Oplevering nieuwbouw Fernandezlaan en Bontekoelaan Zomer 2016Locatie JC MaylaanVoorbereiding bouw scholencluster JC MaylaanHedenTijdelijke verhuizing noodlokalen Kaleidoskoop Eind 2013Start sloop/nieuwbouw scholencluster JC Maylaan Begin 2014Oplevering scholencluster JC Maylaan Eind 2015Verhuizing Kaleidoskoop en Luc Stevens Eind 2015Voorbereiding nieuwbouw achter Vasco da Gamalaan Begin 2013Start sloop/nieuwbouw achter Vasco da Gamalaan Begin 2016Oplevering nieuwbouw achter Vasco da Gamalaan Zomer 2017De tabel hierboven is een indicatie en wordt de komende tijd met de betrokkenpartijen nader uitgewerkt. Genoemde jaartallen staan daarom nog niet vast.De maatregelen en projecten in de Aanpak Kanaleneiland worden uitgevoerd tussen2010 en 2020. Nog niet voor alle maatregelen in die periode is dekking.Voor de uitvoeringsperiode 2010 tot en met 2014 zijn financiële middelen beschikbaarom de openbare ruimte her in te richten bij vier van de acht ‘woon’stempelsin Kanaleneiland Zuid. Bij die herinrichting wordt de openbare ruimte aangrenzendaan de doorgaande wegen meegenomen. Voor deze aanpak zijn 2 miljoeneuro ISV3-middelen beschikbaar. Tevens zijn er voor de renovatie van het MarcoPololaan in 2011 en 2012 0,5 miljoen euro aan middelen beschikbaar gesteld van -uit het Meerjarengroenprogramma.Voor de investering in de openbare ruimte voor de periode 2015-2020 zal nog wordengezocht naar dekking van de benodigde financiële middelen. Dit geldt zowelvoor de openbare ruimte binnen als buiten de stempels.De corporaties zullen zelf zorgen voor de dekking van de benodigde financiële middelenvoor renovatie van hun complexen in de periode 2010-2020. Daarvoor zullenze eerst in overleg met de bewoners plannen uitwerken. Vervolgens zullen zij voorde feitelijke uitvoering per complex nog een formele investeringsbeslissing nemen.Het is de bedoeling dat de basisscholen in Kanaleneiland Zuid worden vernieuwd,deels door vervangende nieuwbouw, in en aan het Marco Poloplantsoen.De ambitie voor deze scholenclustering ligt hoog en er moet nog bekeken wordenin hoeverre deze ambitie ruimtelijk, programmatisch en financieel haalbaar is.In samenhang met de vernieuwing van de basisscholen zal er ook een voorzieningenclusterin het Marco Poloplantsoen nieuw worden gebouwd. Daarbij gaat hetom Doenja, gezondheidscentrum, een tandarts, RK-kerk en seniorenwoningen.De realisatie van deze voorziening betreft een samenwerking van particuliere ontwikkelingen.25


Organisatie en participatieORGAN ISATI EVoor de coördinatie van de aanpak blijft een ‘coördinatieteam’aan zet met een vertegenwoordiger van SOProgramma’s en een van Bo-Ex. Dit coördinatieteamrapporteert regelmatig over de voortgang aan programmateamen wijkraad en aan de Stuurgroep UtrechtVernieuwt van Bo-Ex en de gemeente.PROJ ECTENVoor de projecten worden projectleiders aangesteld.Per project vormt de projectleider een projectgroepmet vertegenwoordigers van gemeentelijke dienstenen corporaties die in het betreffende stempel bezithebben.De samenwerking tussen gemeentelijke diensten is essentieelom binnen de Aanpak combinaties te kunnenmaken tussen diverse programma’s. De uitvoering vande Aanpak is een gedeelde verantwoordelijkheid vanStadsOntwikkeling (SO) en Stadswerken (SW). De Aanpakis immers voor een belangrijk deel een openbareruimte-opgave. Door samen de plannen uit te werken,kunnen investeringsmiddelen van SO en SW wordengebundeld. Het voorgaande geldt ook voor bijvoorbeeldhet Wijkbureau of de Dienst MaatschappelijkeOntwikkeling. Verder is actieve deelname van Stadswerkenonmisbaar omdat investeringen in de openbareruimte alleen duurzaam zijn als deze ook goed kunnenworden onderhouden.Voor alle projecten wordt een enthousiasmerend participatietrajectontwikkeld, waarin de projectleiders ende ontwerpers samen optrekken met de bewoners enandere toekomstige gebruikers, afhankelijk van hettype project. Interactieve ontwerpprocessen zijn onontbeerlijkom ervoor te zorgen dat het uiteindelijkeresultaat door de buurt wordt toegeëigend. Daarmeevalt of staat het succes van de aanpak op langere termijn.PARTICI PATI EDe aanpak bestaat uit de volgende projecten. Daarbijworden globale participatiesuggesties gedaan.• Afmaken Krajicek Playground: een feestelijke sportactiviteitter gelegenheid van de oplevering én deaftrap van Aanpak Kanaleneiland Zuid met aftrapparticipatieproces renovatie Marco Poloplantsoen;• Renovatie Marco Poloplantsoen: ontwerpateliers/ontwerpsessies met verschillende beoogde toekomstigegebruikersgroepen; definitief ontwerp besprekenmet alle deelnemers en actieve bewoners;• Aanpak woningen en directe woonomgeving: perstempel bepalen hoe met de diverse bewoners (vanjong tot oud) wordt samengewerkt om te komen toteigen, herkenbare plannen voor de portiekflats, debinnenstraten, de binnenpleintjes en de (tuinen vande) eengezinswoningen; idem voor de enkele flatsbuiten de stempels;• Nieuwbouw scholenclusters en voorzieningencluster:nieuwbouwplannen ontwikkelen met de toekomstigegebruikers en in de ‘definitief ontwerp’ fasevoorleggen aan de omwonenden met bijzondereaandacht voor de inrichting van de buitenruimte ende routes tussen de locaties en de gebouwen;• Nieuwe woningbouw in het hart van de buurt:nieuwbouwplannen ontwikkelen met de beoogdetoekomstige bewoners en in de ‘definitief ontwerp’fase voorleggen aan de toekomstige gebruikers vande voorzieningen en de omwonenden;• Nieuwbouw op de vrijvallende schoollocaties: onderzoekenwelke locatie geschikt is voor CPO, per lo-26


catie tijdig gaan werven voor belangstellenden voorCollectief Particulier Opdrachtgeverschap, de nieuwbouwplannendoor de bewoners zelf laten ontwikkelen,zorgen dat de definitieve ontwerpen wordenvoorgelegd aan de omwonenden.Kanaleneiland Zuid opfrissenHet is vakantietijd, begin augustus, en prachtig zomerweer.Ik zit op mijn balkon in Kanaleneiland Zuid en geniet.Op het plein spelen wat kinderen op de speeltuigen,kinderen in alle kleuren en maten. De wat groterenzitten gezellig te kletsen, jongens voetballen, alles zonderelkaar te hinderen. Dat klinkt vast vreemd voormensen die als je vertelt dat je op Kanaleneiland woontwat misprijzend zeggen: ‘O, woon jij op het Kanaleneiland!’Ja, ik woon daar en al vanaf 1961. Op 1 december kwamenwe er als jong gezin wonen, in het eerste rijtje woningendat klaar was. We hebben er altijd met pleziergewoond en dat doen we nog. We hebben de wijk zienveranderen in de loop der jaren. De mooie rozenperkenverdwenen, de bevolkingssamenstelling veranderde.Maar het bleef voor ons een prettige wijk om te wonen.Het was leuk om een beetje op de hoogte te raken vande achtergrond en gewoontes van mensen die uit anderedelen van de wereld komen.De gemeente en Bo-Ex zetten een werkgroep op, bestaandeuit verschillende afdelingen van de gemeente,wijkinstellingen, corporatievertegenwoordigers en belangstellendebewoners. Deze groep hield een inspectietocht,legde de resultaten bij elkaar en sprak overmogelijke maatregelen om de wijk ‘een opfrisbeurt’ tegeven. Dit gebeurde in de eerste helft van 2009. De gemeenteheeft de vakantieperiode gebruikt om plannente maken en uit te werken. In september is de groepnogmaals bijeengekomen en zijn de uitgewerkte plannenbesproken. Het is de bedoeling om met maatregelente beginnen die duidelijk laten zien dat er wat gebeurtin de wijk. De medewerking van alle bewonerszal het mogelijk maken de wijk weer net zo mooi temaken als in de zestiger jaren!Loek Olij, bewoonster Kanaleneiland ZuidLangzamerhand begon je echter te merken dat de wijker wat minder ‘fris’ begon uit te zien. Het groen werdminder goed bijgehouden, de straten werden hobbelig,het parkeren werd een probleem, we werden onderdeelvan een van de ‘prachtwijken’. Er werden verbeteringsplannengemaakt voor Kanaleneiland Noord en Centrum,en uiteindelijk kwam ook Zuid aan de beurt.27


28Oorspronkelijk plan Kanaleneiland (C.M. van der Stad, 1958)


ColofonDit is een uitgave van de gemeenteUtrecht, Bo-Ex, Portaal en MitrosProjectteam AanpakKanaleneiland ZuidRolf van der Weide (Bo-Ex)Mechtild Linssen (StadsOntwikkelinggemeente Utrecht)Mark Kauw (StadsOntwikkelinggemeente Utrecht)Met dank aanVollmer & Partners stedebouw enlandschap | BouwhulpGroep adviesen architectuurMakers Toolkit Kanaleneiland ZuidVormgevingTaluut, UtrechtVersieApril 2010, vastgestelddoor de gemeenteraad

More magazines by this user
Similar magazines