konferencji Anny

pruthenia.pl
  • No tags were found...

Kultura bogaczewska w 20 lat później

Kultura bogaczewska w 20 lat później. Materiały z konferencji,Warszawa, 26–27 marca 2003, pod redakcją AnnyBitner-Wróblewskiej, Seminarium Bałtyjskie, tom I,Warszawa 2007, ss. 519 + CD.„Kultura bogaczewska...” to tom pierwszy powołanej do życia seriipt. Seminarium Bałtyjskie, wydawanej pod redakcją Anny Bitner-Wróblewskiej i Wojciecha Brzezińskiego. Jak można przeczytać wewstępie celem nowej serii wydawniczej jest „publikacja prac monograficznychpoświęconych szeroko pojętej problematyce bałtyjskiej”. Nie tylkonazwa, ale i podejmowane w serii tematy mają nawiązywać do comiesięcznychspotkań seminaryjnych organizowanych od stycznia 2000 r.w salach Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie. Podobniejak w przypadku Seminarium Bałtyjskiego seria ma być otwarta zarównodla autorów rodzimych, jak i zagranicznych.Jak pisze redakcja, to właśnie w trakcie comiesięcznych spotkańi dyskusji w ramach Seminarium Bałtyjskiego narodził się pomysł zorganizowaniakonferencji o kulturze bogaczewskiej. Konferencję zaplanowanow 20 rocznicę obrony pracy doktorskiej Wojciecha Nowakowskiego.W pracy tej wprowadził do obiegu naukowego termin „kultura bogaczewska”określający zespół zjawisk, jakie miały miejsce na Pojezierzu Mazurskimw okresie wpływów rzymskich. Dwudniową konferencję przeprowadzonoz zamiarem jak najszybszego opublikowania wygłoszonychreferatów wraz z towarzyszącymi im nierzadko burzliwymi dyskusjami.Zapewne z uwagi na opieszałość w nadsyłaniu artykułów przez częśćautorów 1 udało się tego dokonać po ponad czterech latach. Niemniej jednakwarto było poczekać.Konstrukcja książki jest odzwierciedleniem dwudniowego, napiętegoplanu konferencji. Na łamach imponującej swym rozmiarem pracy, liczą-1 Niestety, Konstantin Skvorcov, autor referatu na temat elementów bogaczewskich na Sambii,nie nadesłał artykułu.Pruthenia, t. IV, Olsztyn 2009, s. 327–330


328 Recenzje i omówieniacej 519 (!) stron i opatrzonej licznymi rycinami i zdjęciami, w 27 artykułachwypowiedziało się 25 autorów tekstów 2 .Podobnie jak w przypadku konferencji publikację otwierają artykuływstępne autorstwa Jerzego Okulicza-Kozaryna – Mistrza polskiej szkołyarcheologii bałtyjskiej i Wojciecha Nowakowskiego – „Ojca Chrzestnego”kultury bogaczewskiej. W obrębie pierwszych trzech części noszącychtytuły: Problem genezy kultury bogaczewskiej, Nowe spojrzenia nastare problemy oraz Kultura bogaczewska i jej sąsiedzi zebrano artykuły,które powstały na podstawie wygłoszonych na konferencji referatów.W części czwartej pt. Sesja posterowa zawarto teksty, w którychautorzy rozwinęli tematy przedstawione w przygotowanych na sesję posterach.Każdy z artykułów opatrzony został streszczeniem w języku angielskim.Dzięki temu, że konferencja była nagrywana, publikacja zostaławzbogacona o niezwykle interesujący i wartościowy element, a mianowiciezapis, nierzadko gorących dyskusji, jakie miały miejsce po wygłoszeniukażdej z serii referatów. Bardzo istotnym dodatkiem do publikacjijest płyta CD z nie opublikowanym dotychczas doktoratem WojciechaNowakowskiego pt. „Kultura bogaczewska na Pojezierzu Mazurskim odschyłku późnego okresu przedrzymskiego do starszej fazy okresu wpływówrzymskich. Próba analizy chronologiczno-kulturowej”.Wydaje się, że szerokie i wnikliwe potraktowanie tematyki upoważniapiszącego te słowa do zwięzłego zreferowania zebranych artykułów,pozwalając sobie jedynie na wyrażenie emocji przy użyciu słów szacownegogrona dyskutantów – uczestników konferencji.W części pierwszej poświęconej problemowi genezy kultury bogaczewskiejzawarto trzy artykuły. Pierwszy, autorstwa Marcina Gładkiego,dotyczy schyłkowej fazy rozwojowej kultury kurhanów zachodniobałtyjskichomówionej na przykładzie stanowiska II w Wyszemborku. Stanowiskoto autor datuje od schyłku okresu środkowolateńskiego po początekokresu wpływów rzymskich, wprowadzając w ten sposób czytelnikóww problematykę początków kultury bogaczewskiej. W kolejnym artykuleAnna Juga-Szymańska wraz z Piotrem Iwanickim omówili grupę zabytkówtj. szpile, sprzączki z kolcem przedłużonym w skuwkę i krzesakiz najwcześniejszych zespołów kultury bogaczewskiej. „Perfekcyjną analizęuzbrojenia” (Dyskusja..., W. Nowakowski, s. 113) z najstarszego horyzontutej kultury przedstawił w ostatnim w tej części artykule Bartosz Kontny.W części drugiej książki, zatytułowanej Nowe spojrzenie na stare2 Dodatkowo, Zofia Tomczyńska przygotowała analizę węgli drzewnych jako aneks do artykułuo cmentarzysku w Paprotkach Kolonii, a Karol Piasecki sporządził aneks z analizą kościz grobu 171A z tego cmentarzyska.


Recenzje i omówienia329problemy, znalazły się: artykuł poświęcony tematyce archiwaliów dotyczącychkultury bogaczewskiej autorstwa Anny Juga-Szymańskiej; problematycemateriałów z tzw. „wschodniej strefy kultury bogaczewskiej”poświęcony jest artykuł Piotra Iwanickiego (autor zajął się analizą materiałówz terenu pomiędzy Krainą Wielkich Jezior Mazurskich a Suwalszczyzną,najsłabiej poznanego obszaru tej kultury); z kolei Paweł Szymańskipodsumował stan badań osiedli bogaczewskich. Na zakończenie częścidrugiej swoimi referatami „kij w mrowisko wetknęli” (głos w dyskusji,W. Nowakowski, s. 239) Małgorzata i Maciej Karczewscy oraz Anna Bitner-Wróblewska.M. i M. Karczewscy 3 przedstawili uwagi na temat obrządkupogrzebowego kultury bogaczewskiej na przykładzie cmentarzyskaw Paprotkach Kolonii, natomiast Anna Bitner-Wróblewska „zrobiłaniesłychane wrażenie” (Dyskusja..., W. Nowakowski, s. 240), prezentującniezmiernie interesujący problem schyłku omawianej kultury oraz jej roliw tworzeniu nowego organizmu, jakim była grupa olsztyńska.O importach z terenu kultury bogaczewskiej, popielnicach „bogaczewizujących”znajdowanych z dala od Pojezierza Mazurskiego i innychproblemach można się dowiedzieć z kolejnej, trzeciej części publikacji.Analogie dla materiałów bogaczewskich z terenów środkowej Litwy,znajdowane na cmentarzysku w Marvelė omówił tu Mindaugas Bertašius,Gytis Grižas wraz z Anną Bitner-Wróblewską zaprezentowali zaś wybraneprzykłady ceramiki z Litwy południowej. Po wnikliwej analizie relacjibałtyjsko-germańskich u schyłku starożytności kulturę bogaczewską dowspólnoty środkowoeuropejskich barbarzyńców włączyli Jacek Andrzejowskiwraz z Adamem Cieślińskim. Z tego też powodu „kolegom z kręgugermańskiego” wdzięczność podczas dyskusji wyraziła Anna Bitner-Wróblewska (s. 326).Ważnym elementem książki jest seria 14 artykułów, będących rozwinięciemzaprezentowanych w czasie konferencji posterów. Umieszczonew ostatniej, czwartej części publikacji, stanowią świetne jej uzupełnienie.Rasa Banytė-Rowell omówiła znaleziska ażurowych okuć końca pasaz terenów Gotlandii, Mazur i wybrzeża Litwy, wyjątkowości grobu 171Az Paprotek dowiodły Anna Bitner-Wróblewska i Małgorzata Karczewska 4 .Szeroko przedstawiono także materiały z cmentarzysk. Można tu wymienićartykuły publikujące rezultaty nowych badań oraz materiały z nekropoliponownie odzyskanych dzięki wnikliwej analizie archiwaliów. Omówieniesezonu badawczego 2002 na stanowisku XV w Czerwonym Dworzezostało przygotowane przez Piotra Iwanickiego i Pawła Szymańskiegooraz Beatę Balukiewicz autorkę obszernej analizy antropologicznej. Z nie-3 Do artykułu dołączono analizę gatunkową węgli drzewnych.4Do artykułu dołączono analizę antropologiczną.


330 Recenzje i omówieniaco starszych badań, Jerzy Siemaszko omówił wybrane zespoły z Przytuł,a Monika Żuberek przybliżyła cmentarzysko w Brodzie Nowym. Na podstawiearchiwaliów zaprezentowano stanowisko w Gutach – opracowanieAnny Juga-Szymańskiej, Grunajkach – praca Aleksandry Rzeszotarskiej-Nowakiewicz, oraz nekropole w Łazdojach i Pilcu, przedstawione przezMariusza Wyczółkowskiego. Świetnym uzupełnieniem tematu jest pracaAnny Gręzak. Autorka zebrała i zaprezentowała groby koni znajdowanena cmentarzyskach bogaczewskich znane z archiwaliów oraz badań powojennych.W części czwartej nie zabrakło także materiałów z osad. Natemat osady z Rybczyzny artykuł przygotował Jerzy Marek Łapo, a IzabelaMellin-Wyczółkowska opisała osiedle ze Starych Kiełbonek. Należytakże wspomnieć o dość intrygującej pracy Jerzego Marka Łapo o ornamentycena popielnicach, a także artykule Jerzego Miałduna i IzabeliMirkowskiej przedstawiającym założenia projektu systemu informacji archeologicznejze szczególnym uwzględnieniem fotografii lotniczej. Wartopodkreślić, że zamieszczone w tym artykule zdjęcie grodziska w StaświnachJan Żabko-Potopowicz wykorzystał przy opracowaniu okładki publikacji.Przygotowujący niniejszą publikację, po uzyskaniu zgody Autora, zadalisobie trud sporządzenia elektronicznej wersji doktoratu WojciechaNowakowskiego nadając mu bardzo atrakcyjną formę prezentacji elektronicznej.Właśnie dzięki tej formie „kultowy” już doktorat został przybliżonyszerokiemu gronu, zwłaszcza młodszych 5 adeptów archeologiikultury bogaczewskiej.Wielkim atutem książki jest publikacja żywych dyskusji towarzyszącychreferatom. Z ich lektury można dowiedzieć się mnóstwa dodatkowychinformacji i sugestii, których autorzy z różnych względów nie mieliokazji przelać na papier. Interesująca dla czytelnika może okazać się takżeinformacja, z kim siadała do stołu Magdalena Mączyńska, komu bałsię narazić Jerzy Kolendo, dlaczego nie należy używać słowa „marker”oraz co powodowało „zwrażeniowanie” Jerzego Okulicza-Kozaryna.Różnorodność i ogromny wachlarz poruszanych zagadnień sprawiły,iż niniejszą publikację należy uznać za bezsprzecznie wyjątkową, wnoszącąwielki wkład do badań nad problematyką zachodniobałtyjską. Z tychwzględów z powodzeniem można ją traktować jako monografię kulturybogaczewskiej, a co za tym idzie z przyjemnością polecić czytelnikom.Cezary Sobczak5 Dzięki uprzejmości autora, tekst pracy rozpowszechniany był pośród archeologów, zajmującychsię tematyką bałtyjską.


Towarzystwo PrutheniaOśrodek Badań Naukowychim. Wojciecha Kętrzyńskiego w OlsztynieOlsztyn 2009


PRUTHENIAPismo poświęcone Prusom i ludom bałtyjskimRada Naukowa: Wiesław Długokęcki, Kazimierz Grążawski,Jacek Kowalewski, Wojciech NowakowskiRedagują: Grzegorz Białuński (redaktor), Mirosław J. Hoffmann,Marek Pacholec (sekretarz), Bogdan Radzicki (zastępca redaktora),Ryszard Sajkowski, Joachim StephanTłumaczenie streszczeń i spisu treści: Joachim StephanPrzygotowanie do druku i projekt okładki: Marek PacholecISSN 1897–0915Towarzystwo PrutheniaOśrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w OlsztynieAdres Redakcji: 10-402 Olsztyn, ul. Partyzantów 87, Dom Polski


348 Pruthenia, t. IV, Olsztyn 2009I N H A L T S V E R Z E I C H N I SBogdan Radzicki, Von der Redaktion. ....................................................................... 5I. Studien und ArtikelJerzy Kolendo, Die Gebiete im südöstlichen Ostseeraum in antikenQuellen. ................................................................................................. 11Wojciech Nowakowski, Aus der Problematik der baltisch-skandinavischenKontakte in der Epoche der römischen Einflüsse. 43Adam Cieśliński, Die Wielbark-Kultur an Alle, Passarge und oberer Drewenz........................................................................................................ 87Marek F. Jagodziński, Das Problem der Anwesenheit der Skandinavierim Weichselmündungsgebiet im frühen Mittelalter. ........ 117Rafał Simiński, Die preußischen Lande im Licht ausgewählter Denkmälerder mittelalterlichen dänischen Historiographie (biszu Beginn des 14. Jh.). ...................................................................... 193II. Materialien und QuellenRobert Klimek, Das Auftreten von Dirhams und ein Versuch der Rekonstruktionder Wege ihrer Verbreitung auf dem Gebietder prußischen Stämme im 8.–10. Jh. ........................................ 215Jerzy Marek Łapo, Zur Schwedenschanze. Echos der Schwedenkriege inden historischen Volkserzählungen und die Flurnamenin den ehemaligen preußischen Gebieten. ............................ 241III. Polemiken und DiskussionenGrzegorz Białuński, Über die Besiedlung des Löbauer Landes in der Vorordenszeitim Lichte der toponomastischen und schriftlichenQuellen. ................................................................................... 289


Pruthenia, t. IV, Olsztyn 2009349IV. Rezensionen und BesprechungenPogranicze trzech światów. Kontakty kultury przeworskiej, wielbarskieji bogaczewskiej w świetle materiałów z badań i poszukiwańarcheologicznych [Grenzgebiet dreier Welten.Kontakte der Przeworsk-, Wielbark und Bogaczewo-Kultur im Licht der Forschungsmaterialien und derarchäologischen Untersuchungen] (Jerzy M. Łapo). .............. 323Kultura bogaczewska w 20 lat później [Die Bogaczewo-Kultur nach 20Jahren] (Cezary Sobczak). ................................................................ 327Baltija w epohu Wikingow [Das Baltikum in der Wikingerzeit] (MarekPacholec). ............................................................................................... 331V. Berichte und AnkündigungenA. Dobrosielska, S. Szczepański, Bericht über die wissenschaftliche Konferenz„Interdisziplinäre Begegnungen mit der Geschichteund Kultur der Balten – Colloquia Baltica III“, Allenstein-Elbing8.–10. Oktober 2008. .................................................... 339


350 Pruthenia, t. IV, Olsztyn 2009S P I S T R E Ś C IBogdan Radzicki, Od redakcji. ....................................................................................... 5I. Studia i artykułyJerzy Kolendo, Ziemie u południowo-wschodnich wybrzeży Bałtykuw źródłach antycznych. .................................................................. 11Wojciech Nowakowski, Z problematyki kontaktów bałtyjsko-skandynawskichw okresie wpływów rzymskim. ............................... 43Adam Cieśliński, Kultura wielbarska nad Łyną, Pasłęką i górną Drwęcą. 87Marek F. Jagodziński, Zagadnienie obecności Skandynawów w rejonieujścia Wisły we wczesnym średniowieczu. ........................... 117Rafał Simiński, Ziemie pruskie w świetle wybranych zabytków średniowiecznejhistoriografii duńskiej (do początkuXIV wieku). .......................................................................................... 193II. Materiały i źródłaRobert Klimek, Występowanie dirhamów oraz próba rekonstrukcji drógich rozprzestrzeniania się na obszarze plemion pruskichw VIII–X wieku. .................................................................................. 215Jerzy Marek Łapo, Wokół szwedzkiego szańca. Echa wojen szwedzkich wludowych podaniach historycznych i mikrotoponimii naobszarze dawnych ziem pruskich. ............................................. 241III. Polemiki i dyskusjeGrzegorz Białuński, O zasiedleniu ziemi lubawskiej w okresie przedkrzyżackimw świetle źródeł pisanych i toponomastycznych. 289IV. Recenzje i omówieniaPogranicze trzech światów. Kontakty kultury przeworskiej, wielbarskieji bogaczewskiej w świetle materiałów z badań i poszukiwańarcheologicznych (Jerzy M. Łapo). ............................... 323Kultura bogaczewska w 20 lat później (Cezary Sobczak). ................................ 327Baltija w epohu Wikingow (Marek Pacholec). ....................................................... 331


Pruthenia, t. IV, Olsztyn 2009351V. Sprawozdania i komunikatyAlicja Dobrosielska, Seweryn Szczepański, Sprawozdanie z konferencjinaukowej: „Interdyscyplinarne Spotkania z Historiąi Kulturą Bałtów – Colloquia Baltica III", Olsztyn-Elbląg8–10 października 2008 roku. ........................................................ 339

More magazines by this user
Similar magazines