Hét Haagse tijdschrift voor natuur en milieu Elektromagnetische ...

haagsmilieucentrum.nl
  • No tags were found...

Hét Haagse tijdschrift voor natuur en milieu Elektromagnetische ...

Hét Haagse tijdschrift voor natuur en milieu

10de jaargang, nummer 2, 1 april - 30 juni 2010

Biodiversiteit voor beginners

De kever (zie foto), waarvan 350.000

soorten bestaan, symboliseert als weinig

andere dieren het begrip biodiversiteit.

Ook in een versteende omgeving

als een stad is de verscheidenheid van

het leven het beschermen waard.

Pgs. 3 en 4

Elektromagnetische straling

De lucht om ons heen is vol van informatie

die onderweg is van zenders naar ontvangers.

Met die informatie bevredigen

we onze nieuwsgierigheid, maar is de

straling van zendmasten niet slecht voor

onze gezondheid?

Pgs. 8 en 9

Haagduinwandeling

Traditiegetrouw organiseert het Haags

Milieucentrum ook dit jaar weer een

wandeling door het Haagse groen. Ditmaal

voert de route door Kijkduin,

waar grote veranderingen op stapel

staan.

Pgs. 10 en 11


Biodiversiteit voor beginners

De Verenigde Naties hebben 2010 uitgeroepen tot het Jaar van de Biodiversiteit. In

dit artikel leggen we uit wat dit begrip betekent en waarom het goed is er een speciaal

jaar aan te wijden. Ook gaan we in op de vraag welke bijdrage Den Haag kan leveren.

Het woord biodiversiteit betekent letterlijk

‘de verscheidenheid van het leven’.

Het is een vrij nieuw begrip, ontstaan in

de jaren tachtig van de vorige eeuw. De

Amerikaanse onderzoeker Terry Erwin

vond op een enkele boom in het Amazonewoud

zóveel insecten dat hij zich ging

afvragen hoeveel diersoorten er wel op

aarde zouden zijn. Zijn schattingen liepen

uiteen van tien tot dertig miljoen. Op het

moment zijn naar schatting 1,75 miljoen

soorten beschreven, dus er is nog een

hoop werk aan de winkel.

Of ooit alle momenteel

levende soorten

beschreven zullen worden,

is trouwens nog

maar de vraag. De uitsterfsnelheid

ligt tegenwoordig

honderd tot

duizend keer zo hoog

als op basis van een

natuurlijk verloop mag

worden verwacht.

De bijensterfte is slechts het begin

Zoals mensen tientallen jaren ‘vermist’ kunnen blijven na

rampen, zo worden ook bijen niet massaal dood verklaard.

De ‘colony collapse disorder’ houdt in dat ze niet terugkeren

in hun korf. Maar hoe we het ook noemen: het verdwijnen

van bijenvolken is een ramp. Bijen zijn belangrijke bestuivers,

ook van landbouwgewassen. Binnen de soort, waaronder

ook wilde bijen en hommels vallen, spelen honingbijen

de hoofdrol. Met aantallen die ’s zomers kunnen oplopen

tot 40.000 exemplaren per volk en hun bloemvastheid

zijn zij de beste bestuivers.

Niet voor niets heeft NCB Naturalis - het kennisinstituut

op het gebied van biodiversiteit in Nederland – voor de bij

gekozen als beeldmerk voor zijn activiteiten in dit Biodiversiteitsjaar.

Daarbij komt dat de bijensterfte volgens toxicoloog Henk

Tennekes nog maar het topje van de ijsberg is. Als deskundigen

gelijk hebben dat bestrijdingsmiddelen een van de

hoofdoorzaken zijn, werken de effecten hoger in de voedselketen

door. Volgens Tennekes zijn er aanwijzingen voor een

verband tussen de dramatische neergang van vogelsoorten

in West-Nederland en insectenschaarste door milieuverontreiniging

met insecticiden (zie www.bijensterfte.nl).

De biosfeer

Het merendeel van

die soorten bestaat niet

uit ‘aaibare’ dieren, maar

uit insecten. Door een

theoloog gevraagd naar

de relatie tussen biodiversiteit

en de Schepper, antwoordde

de Britse evolutiebioloog J.B.S. Haldane:

“God moet een enorme voorliefde voor

kevers hebben gehad”. Met 350.000 soorten

mag je dit inderdaad wel zo typeren.

Tot op heden hebben we het alleen

maar over dieren gehad, maar biodiversiteit

heeft natuurlijk net zo goed betrekking

op planten en schimmels. Levende

wezens zijn overal in de biosfeer te vinden.

Dat is de laag in en om de aarde, van

enkele meters diepte - in het water tot

ongeveer tien kilometer diep - tot circa elf

kilometer hoogte.

Waarom willen en moeten we de biodiversiteit

redden? Enerzijds vanuit een

morele overweging: elk leven dat verdwenen

is, komt niet meer terug. Laten we

zuinig zijn op het leven.

Een ander, meer pragmatisch motief is

dat de biosfeer ons veel diensten levert. Ze

z.o.z.

Hoe dan ook: het is ontzettend belangrijk de bijenstand op peil te

houden. Dit was voor ecoloog Arie Koster reden om de website www.

bijenhelpdesk.nl op te zetten. Deze bevat tal van tips voor het creëren

van ‘bijenvriendelijke milieus’. “Als het goed gaat met de honingbij

gaat het met heel veel andere dieren ook goed”, aldus Koster.

Hoewel iedereen in zijn tuin een belangrijke bijdrage kan leveren

aan het voortbestaan van de bij, is er meer nodig. Bijen moeten verzorgd

worden, en dat is de taak van imkers. Den Haag beschikt over

een ‘eigen’ vereniging, de Imkersvereniging Den Haag en omstreken,

die een bijenstand heeft op het Landgoed Reigersbergen. De

bijenstand die ze sinds dertig jaar gebruikt heeft moest wijken voor

het Nationaal Automobielmuseum, maar inmiddels zou elders in Reigersbergen

een splinternieuwe bijenstand verrezen moeten zijn. In

de zomermaanden kunt u hier iedere eerste zondagmiddag van de

maand van 12 uur tot 16 uur terecht voor informatie over het leven

van de honingbij. Ieder jaar organiseert de vereniging een Basiscursus

Bijenhouden. Niet alleen interessant voor degenen die zelf bijen willen

gaan houden, maar ook voor iedereen die geïnteresseerd is in het

leven van een bijenvolk.

Meer informatie: http://den-haag.bijenhouders.nl.

april-juni branding 3


is zuurstofproducent, zorgt voor schoon

water en medicinale planten en ga zo

maar door.

Maar hoe veerkrachtig de natuur vaak

ook is, er zijn grenzen aan haar aanpassingsvermogen.

Er zijn zeer sterke aanwijzingen

dat de aarde heftig zal reageren

als de toendra’s opwarmen, het Amazonegebied

uitdroogt en de fosfaatcyclus

verder verstoord wordt. Ook de verzuring

van de oceanen is een zorgwekkende

ontwikkeling. Hierdoor zullen sommige

soorten plankton hun calciumskeletjes

niet meer kunnen opbouwen. Aangezien

plankton het basisvoedsel voor het zeeleven

is, heeft dit op den duur rampzalige

gevolgen voor de visstand en dus ook de

visvangst.

De stad

In steden wordt meer gesproken over

etnische diversiteit dan over biodiversiteit.

Toch is de laatste ook hier heel

belangrijk. Steden kennen meer variatie

dan het platteland, en daarmee ook meer

diversiteit. Ook zijn steden warmer dan

de omgeving, waardoor zich hier soorten

kunnen vestigen die eromheen geen kans

hebben.

Een stad als Den Haag speelt bij uitstek

een belangrijke rol als het om biodiversiteit

gaat. Op het zand, de klei en het veen

zijn grote verschillen in leefomgeving te

vinden. Juist de plekken waar verschillende

werelden bij elkaar komen vertonen

de grootste soortenrijkdom.

In 2008 heeft de gemeente de nota

Ecologische verbindingszones uitgebracht.

Deze nota - voor de periode tot 2018 -

geeft blijk van een gerichtheid op soorten

en gebieden, maar het zou ook anders

kunnen. Er kan ook gedacht worden

vanuit ontmoetingen

van mensen

met de natuur. Vanuit

die gedachte

zou er een netwerk

van verbindingswegen

in Den Haag

moeten komen

naar plekken waar

burgers de natuur

kunnen ontmoeten,

waarbij op ieder schaalniveau

de kans moet worden

gegrepen om de leefbaarheid

te verbeteren. Zo

houdt de gemeente zich bezig

met de aanleg en instandhouding

van de grote structuren, de stadsbewoner

gaat zorgvuldig met de natuur in

de openbare ruimten om en de tuinbezitter

onderhoudt zijn tuin.

Die ontmoetingen kunnen op allerlei

niveaus plaatsvinden: het verliefde paartje

al minnekozend, kinderen spelend in

een natuurbelevingstuin, volkstuinders

die natuurlijk tuinieren en stadsbewoners

die genieten van hun voor- of achtertuin.

Daarom zullen groene plekken overal in

de stad te vinden moeten zijn. Niet alleen

op straatniveau, maar ook in de vorm van

groene daken en gevels.

Verschillende grote steden hebben

zich verenigd om de biodiversiteit te

beschermen. Ambitieuze Steden als Melbourne,

Singapore, São Paolo en Kaapstad

vormen met elkaar netwerken waar

ze leren van elkaars fouten en successen.

Ook Den Haag, Internationale Stad van

Recht en Vrede, kan met goede voorbeelden

een rol spelen in het behoud van biodiversiteit

wereldwijd. Het beschermen

van het leven is een belangrijke taak voor

de internationale gemeenschap, want

als er grote droogtes of overstromingen

plaatsvinden - met mogelijk voedselen

waterschaarste tot gevolg - is oorlog

nabij.

Alle reden om het Internationale Jaar

van de Biodiversiteit tot een groot succes

te maken!

De ene ‘bio’ is de andere niet

Biodiversiteit en biologische landbouw

lijken dicht bij elkaar te liggen, maar

schijn bedriegt soms. Het veelkleurig Aziatisch

lieveheersbeestje (Harmonia axyridis)

werd medio jaren negentig in Nederland

geïntroduceerd als biologische luizenbestrijder,

en kwijt zich vol vuur van

deze taak. Maar als er geen luizen voorhanden

zijn doet Harmonia zich tegoed

aan larven en eitjes van andere insecten,

zoals inheemse lieveheersbeestjes en

rupsen. Dit kan uiteindelijk gevolgen hebben

voor de biodiversiteit.

Het ‘succes’ van Harmonia in de vrije natuur

was mede aanleiding tot de inwerkingtreding

van de Flora- en faunawet in

2002. Sindsdien is het verboden om (eieren

van) dieren uit te zetten in de vrije

natuur.

4 branding april-juni

Harmonia axyridis: het overheersbeestje legt eitjes


Er komen andere tijden

Boudewijn de Groot zong het in 1965, in

navolging van Bob Dylan: er komen andere

tijden. Volgens hoogleraar Jan Rotmans

kunnen die ieder moment aanbreken:

“Tussen nu en twintig jaar gaat er geweldig

veel veranderen in Nederland”. En zijn Belgische

collega-wetenschapper Peter Tom

Jones: “Optimisme is een morele plicht.”

De twee wetenschappers deden hun

uitspraken tijdens een bijeenkomst op

23 maart jl. in een volle collegezaal in de

Haagse Hogeschool. De Vlaamse milieuonderzoeker

Peter Tom Jones beet het

spits af met een lezing naar aanleiding

van zijn recent verschenen boek Terra

Reversa. Jones zet zich daarin af tegen een

cynische houding, die de catastrofe alleen

maar dichterbij zal brengen.

Peter Tom Jones en Marius de Geus (v.l.n.r.)

Het is volgens Jones noodzakelijk om

onze ecologische voetafdruk met negentig

procent te reduceren, en dat is absoluut

niet onmogelijk. Met het plukken

van het ‘laaghangend fruit’ is al een begin

gemaakt. Vooral in de woningsector worden

tal van maatregelen genomen om

energie te besparen. Dat dit soort maatregelen

genomen wordt is wel verklaarbaar,

want het gaat om investeringen die

zichzelf op enig moment terugverdienen.

Maar met technologische maatregelen

alleen komen we er niet. Ze zijn voor een

deel ook contraproductief, vanwege de

rebound-effecten die in de praktijk steeds

weer optreden. Mensen die een goed

geïsoleerd huis bewonen hebben de neiging

meer energie te verbruiken. Jones

beperkt zich tot dit voorbeeld, maar als

u even goed om u heen kijkt moet u dit

moeiteloos met tal van andere voorbeelden

kunnen aanvullen.

Het G-woord

Willen we echt tot die negentig procent

reductie komen, dan is gedragsverandering

onvermijdelijk. Hier raken we

aan een heikel punt, want vrijwel geen

enkele politieke partij durft gedragsverandering

op de agenda te zetten. Het

huidige macro-economische model, dat

ervan uitgaat dat een minimale consumptiegroei

nodig is om stabiel te kunnen

zijn, wordt vrijwel nooit ter discussie

gesteld. En van dat model moeten we nu

juist af, betoogt Jones onder verwijzing

naar het boek ‘Welvaart zonder groei’ (Uitgeverij

Jan van Arkel, begin september in

de boekhandel). En dat is nog niet alles:

we moeten zelfs af van het idee dat de

hele wereld om ons mensen draait.

Een ambitieus streven, dat volgens

Jones echter aangepakt kan worden door

mobilisatie van het maatschappelijk middenveld.

Maatschappelijke organisaties

zijn nu nog veelal in zichzelf gekeerd, allemaal

druk bezig met hun eigen thema’s,

maar hebben potentieel om de noodzakelijke

Sustainable Consumption and Production

naderbij te brengen. De besturen

moeten hun achterbannen overtuigen,

waarna een vuist richting de politiek

gemaakt kan worden. Daarbij is een koppeling

van de ecologische aan de sociale

kwestie voor Jones essentieel: vandaar

zijn thema ‘Rechtvaardige duurzaamheid’.

Out of the box

Naast het inschakelen van deze vertikaal

georganiseerde organisaties wordt

in Vlaanderen een coalitie gesmeed van

twintig centrale figuren uit het maatschappelijk

middenveld die in staat zijn

‘out of the box’ te denken. Oftewel kritische,

onafhankelijke, innovatieve geesten.

Volgens Jones kan dit model ook in

Nederland goede diensten bewijzen, en

hij beveelt aan om ook hier sociale groepen

(zoals allochtonenorganisaties) voor

het oplossen van het duurzaamheidsvraagstuk

te mobiliseren.

Jan Rotmans, hoogleraar

aan de Erasmus

Universiteit en mede-oprichter van Urgenda

(zie kader), meent dat het middenveld

in Vlaanderen moeilijk te vergelijken

is met het Nederlandse. Hier is het eerder

een belemmerende factor, heeft hij

gemerkt. Zie de ANWB: met duurzame

mobiliteit zijn we hier de afgelopen dertig

jaar helemaal níets opgeschoten. Urgenda

gooit het daarom met zijn koplopermodel

over een volstrekt andere boeg.

Er zijn in Nederland duizenden koplopers

op duurzaamheidsgebied actief. Urgenda

wil hen tot voorbeeld stellen, en mensen

daarnaast iconen bieden. Voor de vuist

weg filosoferend gaat Rotmans wat Haagse

iconen langs: stad van recht en vrede,

stad aan zee. Dat leidt dus tot energie uit

zee, en waarom geen energieopwekkend

Paleis van Justitie. Stel concrete doelen,

houdt hij zijn gehoor voor, en laat mensen

met eigen ideeën komen in plaats van ze

lees verder op pagina 14

Urgenda

Urgenda, opgericht in 2007, is een actieorganisatie

die een brede duurzaamheidsbeweging

wil creëren om Nederland sneller

duurzaam te maken. Koplopers moeten

zoveel positieve energie genereren dat het

peloton en de achterblijvers ook mee gaan

doen. Urgenda heeft op basis van een langetermijnvisie

een concreet actieplan tot

aan 2050 uitgewerkt, met o.a. Icoonprojecten,

regionale projecten en veel concrete

activiteiten. Het Haags Milieucentrum

vindt dat een ‘urgente agenda’ ook in Den

Haag niet mag ontbreken.

Zie voor meer informatie www.urgenda.nl

april-juni branding 5


Voormalig wethouder

Rabin Baldewsingh krijgt

assistentie van de voormalige

raadsleden (v.l.n.r.)

Wim Pijl, Gerard Verspuij en

Heleen Weening. Links

van de wethouder Haagse

Bond-voorzitter Peter Pieters.

Meer volk in volkstuinen

Volkstuinen zijn er in vele varianten. De ene tuinder kan vrijwel het hele jaar door

eten uit eigen tuin, de ander omringt zich met een bloemenzee. De één bouwt een

prachtig huisje waar hij ieder weekend prinsheerlijk verblijft, de ander neemt genoegen

met een schuur voor zijn gereedschap. En waar de één bezoekers gastvrij tegemoet

treedt, geldt voor de ander ‘my garden is my castle’ en probeert hij zich te verschansen.

Dat laatste is er voortaan niet meer

bij, als het aan de gemeente en de Haagse

Bond van Amateurtuindersverenigingen

ligt. “In de 21e eeuw moeten volkstuinen

in wisselwerking met de samenleving

staan. Gesloten poorten en een introverte

houding zijn niet meer van deze tijd”,

aldus de Haagse Bond in zijn projectplan

Tuinparken in de wereldstad aan zee van

oktober 2007. De bond, waarbij 17 volkstuinverenigingen

zijn aangesloten, vindt

dan ook dat de tuinen zich meer moeten

openstellen.

Op 9 februari jl. werd de daad bij het

woord gevoegd. Groenwethouder Rabin

Baldewsingh onthulde toen op volkstuinvereniging

Nut en Genoegen aan de Meppelweg

een overzichtsbord met daarop

de tuincomplexen die bij de Bond zijn

aangesloten. “De tuinen zijn nu niet meer

alleen voor de tuinders, maar voortaan

kan iedereen genieten van deze prachtige

oases”, aldus Baldewsingh, die sprak van

een giant step forward. Het bord, dat door

de gemeente betaald is, kan tevens dienen

als wandel- of fietsroute. Veel van de

complexen liggen in Den Haag-Zuidwest

en laten zich gemakkelijk op één mooie

zonnige dag bezoeken.

Van nogal wat tuinders vraagt dit een

andere instelling. “Er zullen nieuwsgierige

mensen naar deze attractieve plekken

komen”, waarschuwde de wethouder.

Voor veel tuincomplexen betekent dit dat

er extra in- of uitgangen moeten worden

aangelegd. Banken en zitjes op strategische

plekken zijn basisbenodigdheden,

een picknickplaats of zonneweitje mag

eigenlijk ook niet ontbreken. De bijzonderheden

die sommige tuincomplexen

zo uniek maken verdienen het om apart

vermeld te worden, bijvoorbeeld op een

wandelroute.

Knuffelen en trappen

De nota van de Haagse Bond bevat tal

van ideeën die de verenigingen kunnen

toepassen, uiteenlopend van een theehuisje,

een plukkruidentuintje, een dierenknuffelweide

voor kinderen, tot een beeldententoonstelling

of kunstexposities in

het verenigingsgebouw. Die gebouwen

zouden van tijd tot tijd

gebruikt kunnen worden

als tentoonstellingsruimte

voor hobby- of natuurverenigingen.

Ook weinig

ruimte innemende sporten

spelvoorzieningen zijn

op de tuincomplexen

denkbaar, zoals een jeude-boulesbaan,

een trapveldje,

een tafeltennistafel

of een schaakveld.

Zeker nu, in het Jaar van de Biodiversiteit,

is het van belang om voorbeeldtuinen

aan te leggen. Die vergroten de

natuurlijke meerwaarde en de biodiversiteit

en dienen een belangrijk educatief

doel, aldus de Haagse Bond. Ontwerpen

zoals een natuurtuin, een heemtuin, een

vlinder- of vogeltuin of een grassentuin

en de daarbij gegeven voorlichting kunnen

bezoekers inspireren om zulke elementen

in hun eigen tuin toe te passen.

De tuinen die zijn aangesloten bij de

Haagse Bond van Amateurtuindersverenigingen

zetten zich in voor een natuurvriendelijke

inrichting, beheer, onderhoud

en wijze van tuinieren. Dat mag best

getoond worden!

Elk van de zeventien aangesloten tuincomplexen

krijgt bij de ingang een bord met daarop

een plattegrond en een aanduiding van de

openingstijden. Hier acht van de borden in het

bondskantoor.

6 branding april-juni


maken en breken ons

voor straling de volksgezondheid onvoldoende

beschermen. “De waargenomen

ziektebeelden zijn steeds ongeveer

dezelfde bij mensen die wonen of werken

in de buurt van zenders voor elektromagnetische

straling zoals GSM, UMTS maar

ook van WIFI, WIMAX, Bluetooth en DECTtelefoons:

slapeloosheid, vermoeidheid,

hoofdpijn, duizeligheid, oorsuizingen,

prikkelbaarheid, hartkloppingen, verlies

van geheugen en concentratievermogen,

verminderd libido en depressiviteit. Chronische

en/of te hoge blootstelling aan

elektromagnetische golven kan uiteindelijk

leiden tot kanker (in het bijzonder leukemie

bij kinderen) en de ziekte van Alzheimer”,

aldus het rapport. Het adviseert

een maximale veldsterkte van 0,6 V/m

(Volt per meter, de formule waarmee de

veldsterkte van hoogfrequente elektromagnetische

velden wordt uitgedrukt)

aan te houden; binnenshuis 0,06 V/m. Ter

vergelijking: de internationaal algemeen

erkende bovengrens ligt tussen 42,5 V/m

en 61 V/m, afhankelijk van de golflengte.

Elk land hanteert zijn eigen ‘veilige’ waarde,

die varieert van het maximale tot minder

dan 1 V/m. Het inzicht over de veilige

limiet verschilt dus soms een factor 1000!

Het Europees Parlement was in 2008

diep onder de indruk van het BioInitiative

Report en stelde vast dat de limieten

voor blootstelling van de Europese bevolking

verouderd waren. In afwachting van

strengere normen werd alle lidstaten aanbevolen

maatregelen te nemen om de

bevolking alvast beter te beschermen.

De Nederlandse overheid vindt dat

ze al voldoende voorzorg in acht neemt.

Volgens het Nationaal Platform Stralingsrisico’s

gaat het om schijnveiligheid:

er wordt alleen naar opwarming

gekeken, terwijl de niet-thermische risico’s

buiten beeld blijven. Bovendien is

het cumulatieve effect van zenders met

verschillende golflengtes onbekend.

NIMBY: Not In My BodY

De Raad van State schaarde zich in

januari 2009 achter het standpunt van de

Gezondheidsraad. De staatsraad concludeerde

wel dat de gemeente Den Haag

geen veldsterkte van 28 V/m had mogen

vergunnen, want er was enkel een berekening

voor 3 V/m meegeleverd. Toch vernietigde

de Raad van State de vergunning

niet, maar zette deze eigenhandig om

naar de lagere waarde. Neêrlands hoogste

bestuursrechter ging daarmee buiten

zijn boekje.

Vanwege de gewenste proceduresnelheid

bij de tweede milieuvergunningsaanvraag

heeft KPN tijdelijk afgezien van

vele staven en schotels voor honderden

andere telefoon-, radar-, en straalverbindingen,

waarvoor eerder ook vergunning

was verkregen. Het bedrijf maakt

nu beperkter gebruik van de mast dan

oorspronkelijk haar bedoeling was, maar

gezondheidsrisico’s en horizonvervuiling

zijn gebleven. Alertheid op nieuwe

milieuvergunningsaanvragen voor de

overige geplande zenders blijft een must.

Buurtbewoners zijn belanghebbenden;

dat maakte dit proces mogelijk.

Maar de ernst van het probleem overtreft

het buurtbelang. Daarom is besloten

de ingeslagen weg te vervolgen

tot aan het Europese Hof voor de Rechten

van de Mens in Straatsburg. Daar

is aangevoerd dat het ook door Nederland

ondertekende Europese Verdrag

voor de Rechten van de Mens geschonden

is. Het continu bestralen van huis

en haard schendt het recht op ongestoord

genot van eigendom. Het onvrijwillig

met e.m.-straling penetreren van

het lichaam is nog zo’n schending. Hoewel

dit Verdrag niet eerder op deze wijze

is geïnterpreteerd, is er goede kans dat

het Europese Hof de zaak serieus neemt.

Deze omweg is nodig. Want ondanks alle

communicatiestromen blijken degenen

die het tij kunnen keren, moeilijk bereikbaar.

Gwen Maclaine Pont

architect, woonachtig in Houtwijk

Informatieve boeken:

“Elektrostress en gezondheid”, Dr. ir. Michiel

Haas (2005)

“Elektrosmog, de verborgen vervuiler”,

Gerrit Teule (2006)

“Onzichtbare risico’s in het draadloze tijdperk”,

Karel en Caroline van Huffelen (2008)

Informatieve websites:

www.stralingsrisicos.nl

www.stopumts.nl

www.stichtingEHS.nl

www.stralingsarm-nederland.org

www.denationalestralingsdag.nl

Gespecialiseerde Juridische hulp:

Rechtspraktijk BAWA, Haaksbergen

De elektromagnetische burger

Hoe kan het zijn dat de gevestigde macht achter de feiten aanloopt? Michiel Haas

beschrijft in zijn boek Elektrostress & Gezondheid de strijd die er gaande is tussen

twee mensbeelden: het mechanistische en het elektromagnetische. De mechanistische

visie op de mens is gebaseerd op de thans heersende overtuiging dat alles wat er

in ons lichaam en in onze hersenen gebeurt, begrepen kan worden in termen van

eenvoudige mechanieken en chemische reacties. Maximale stralingswaarden, waaraan

de communicatie-industrie zich moet houden, zijn gebaseerd op proeven waarbij

een mens wordt gesimuleerd door een zak met een waterige zoutsubstantie, die door

straling van telefoons of andere zenders alleen maar een beetje kan opwarmen. Dat

straling ook een ‘draaggolf’ kan zijn, waarmee biologische informatie wordt overgebracht,

past niet in deze theorie. Dat kunstmatige zenders als stoorzenders kunnen

inwerken op levende systemen, wordt als een absurditeit afgedaan.

Daartegenover staat het terreinwinnende elektromagnetische mensbeeld, dat ervan

uit gaat dat in ons lichaam subtiele elektromagnetische stromen zorgen voor het verplaatsen

van energie en het overbrengen van informatie. Cellen herkennen elkaar en

andere moleculen via verschillende golflengtes. Kunstmatige zenders verstoren dit

alles. “Dat betekent stress waardoor de herstelkracht van het lichaam wordt aangetast

en ziekteverschijnselen kunnen optreden”, aldus Michiel Haas. Waarschuwingen

hierover klinken nauwelijks door in de reguliere media of worden gesmoord door

overheid en industrie. Toch groeit wereldwijd het inzicht dat alle draadloze apparatuur,

zowel op straat als in huis, onze gezondheid kan ondermijnen, vooral die van

kinderen in de groei.

Wat te doen? Je mobieltje aan- of uitzetten heb je nog zelf in de hand, maar ‘meeroken

met de alom aanwezige zenders is niet te voorkomen.

april-juni branding 9


Een wandeling door een stadsra

Het Hemels Gewelf

Op Eerste Pinksterdag, 23 mei, organiseert

het Haags Milieucentrum de Haagduinwandeling.

Na vijf wandelingen door

groengebieden aan de noordzijde van de

stad en één door het Westduinpark, verkennen

we ditmaal de zuidzijde van Den

Haag.

De tocht - 7,5 kilometer lang - voert

door een afwisselend gebied waar de

komende jaren veel te gebeuren staat. Het

begin is er al. Op het moment dat we dit

schrijven zijn shovels druk bezig het strand

tientallen meters te verbreden. Dit in het

kader van de kustversterking, die noodzakelijk

is vanwege de stijgende zeespiegel.

Om dezelfde reden zal ook een extra

rij duinen worden opgeworpen, zodat het

Kijkduin zoals wij dat kennen z’n langste

tijd gehad heeft. Overigens zijn kunstmatige

duinen hier geen nieuwigheid. De Haagduinwandeling

voert u over de Puinduinen,

die hun naam te danken hebben aan het

puin waaruit de heuvels in de jaren zestig

van de vorige eeuw zijn opgeworpen.

Vanaf de Puinduinen, waar het kunst-

werk het Hemels Gewelf, wordt bezocht,

heeft u uitzicht over onder meer de Kijkduinse

boulevard. Ook die zal niet in deze

vorm behouden blijven, maar wordt in de

vorm van een pad door de duinen verlengd

tot aan de locatie van het Hoogheemraadschap.

Sleets

Kijkduin heeft z’n beste tijd gehad, vinden

velen. De badplaats oogt ouderwets

en sleets en de handel loopt terug. Het

is druk op de zomerse piekdagen, maar

de rest van het jaar zijn er onvoldoende

bezoekers. De badplaats moet ook de rest

van het jaar uitnodigen tot een bezoek

– all seasons, zoals projectontwikkelaars

dat noemen. De winkels die er nu zijn, de

Sterfats aan het Deltaplein en de zorgflat

op de hoek van de Kijkduinsestraat en de

Zandvoortselaan moeten allemaal verdwijnen.

Ze maken plaats voor gezellige

straatjes en intieme pleintjes met regelmatig

een doorkijk naar de boulevard.

Op straatniveau komen stijlvolle winkels,

horeca en bijzondere voorzieningen,

daarboven diverse typen woningen.

Het eerste gidspunt is op deze wandeling

te vinden bij de ‘oorsprong’ van

de Haagse Beek. Wie denkt dat aan deze

oeroude stroom (die oorspronkelijk de

Hofvijver van water voorzag) niets veranderd

is en wordt, moeten we teleurstellen:

aan de Haagse Beek is door de eeuwen

heen ontzettend veel gesleuteld. Het is de

bedoeling dit icoon van de Hofstad beter

zichtbaar te maken, door aanleg van een

bruggetje over de Kijkduinsestraat. En er

zal onderzocht worden hoe de beek een

natuurlijker verloop kan krijgen.

Overigens is wat bekend staat als de

oorsprong niet de echte oorsprong. De

gids zal u er meer over vertellen.

10 branding april-juni


nd in verandering

Na het bezoek aan de Haagse Beek en

het Informatiecentrum Delfland Kustverdediging

kruist de route de Machiel Vrijenhoeklaan.

Deze drukke weg zal worden

versmald en van een groene middenberm

worden voorzien.

Hundertwasser en hyacinten

De Sporthal Ockenburgh, waar u vervolgens

langsloopt, blijft evenmin van

verandering gevrijwaard. Hier komt

woningbouw bovenop, naar het voorbeeld

van de Oostenrijkse architect Hundertwasser.

Vervolgens loopt de route langs de

Internationale School richting Ockenburg.

Lopend over de Wijndaelerweg (die

dezelfde behandeling zal ondergaan als

de Machiel Vrijenhoeklaan) kunt u een

laatste blik op de legendarische Marathon

werpen, de discotheek waar u misschien

ooit uw eerste danspassen hebt gezet.

Het gebouw zal moeten plaatsmaken

voor woningen. Overigens is dit lot ook

het honkbalterrein van Storks beschoren,

dat eveneens langs de wandelroute ligt.

Via de Wijndaelerweg bereikt u Ockenburg.

De 17e-eeuwse buitenplaats heeft

al heel wat veranderingen ondergaan.

Vliegveld kort na de Eerste Wereldoorlog,

hulpvliegveld vlak voor de Tweede,

daartussenin sportpark. Ook na WO II

kreeg sport weer een belangrijke functie

in Ockenburg. De gids hier kan u er ongetwijfeld

meer over vertellen.

Het karakteristieke witte landhuis krijgt

een functie als conferentieoord/hotel. De

jeugdherberg die er in de zeventiger jaren

tegenaan gebouwd is, is gesloopt om

elders opnieuw opgebouwd te worden.

In Ockenburg loopt de route door het

Hyacintenbos, dat ieder voorjaar blauw

gekleurd wordt door deze stinzenplanten.

Met een beetje geluk is er in mei nog iets

van te zien. Ook kunt u een bezoek brengen

aan de Van Leydenhof. Mensen die

de route willen bekorten kunnen dit overslaan,

maar missen wel iets moois…

Zoals gebruikelijk bij wandelingen van

het Haags Milieucentrum, staan er ook nu

weer op diverse plekken gidsen die boeiende

verhalen vertellen. De route wordt

met pijlen aangegeven en staat tevens

beschreven in een boekje, dat u bij het

Landhuis Ockenburgh in betere tijden

vertrekpunt gratis kunt afhalen. En ook de

traditionele informatiemarkt zal niet ontbreken.

Tal van Haagse natuur- en milieuorganisaties

laten u hier graag zien wat

voor werk ze doen en waarom dat belangrijk

is.

De markt staat op het vertrek- annex

aankomstpunt van de route, het parkeerterrein

aan de Machiel Vrijenhoeklaan

tegenover restaurant De Haagsche Beek.

U kunt tussen 12.00 en 15.00 uur in uw

eigen tempo van start gaan.

We zien u graag bij de Haagduinwandeling

op 23 mei!

Meer informatie:

www.haagsmilieucentrum.nl

april-juni branding 11


De dief betrapt: een kattenvoer

snackende egel

Egels op de rode lijst?

Egels mogen het dan héél voorzichtig doen, dit geldt helaas niet voor de manier

waarop veel mensen met deze diersoort omgaan. Naar schatting van de Zoogdiervereniging

zijn vorig jaar maar liefst 135.500 egels doodgereden.

De vereniging kwam tot deze conclusie

op grond van waarnemingen van het

zgn. E-team, dat op vaste routes doodgereden

egels telde. In totaal telden de vrijwilligers

901 ‘road pizzas’ - 48 per jaar per

100 kilometer weg. Dit is de helft minder

dan bij een soortgelijk onderzoek in de

jaren negentig. Zeker nu het tegenwoordig

veel drukker op de weg is, vormt dit

voor de Zoogdiervereniging een belangrijke

aanwijzing dat er veel minder egels

zijn dan in de tweede helft van de jaren

negentig. Ook vogeltellers die zoogdieren

in hun tellingen ‘meenemen’ signaleren

bijna de helft minder egels.

De Zoogdiervereniging concludeert

dan ook dat de egel op de Rode Lijst

van bedreigde zoogdieren zou moeten

komen.

Leg egels in de watten

U kunt veel dingen doen om egels een

beter leven te bezorgen. Een kleine greep:

- Zorg dat egels van de ene tuin naar de

andere kunnen komen zonder dat ze de

straat op hoeven.

- Bestraat niet uw hele tuin, maar zorg

voor struiken en lage beplanting.

- Voorzie een tuinvijver of zwembad van

een egeltrapje zodat egels eruit kunnen

klimmen.

- Gebruik geen slakkengif.

- Zorg dat egels niet in (kelder)gaten kunnen

vallen of in netten verstrikt kunnen

raken.

- Zorg voor compost- of bladhopen in de

tuin waar egels kunnen slapen en overwinteren.

- Geen een egel nooit melk te drinken!

Water mag wel. Ook kattenvoer of brood

met pindakaas wordt op prijs gesteld.

- Laat een nest met jonge egels met rust,

tenzij u zeker weet dat het voorgoed

verlaten is.

- Meld plekken waar regelmatig egels

worden doodgereden bij het Stadsdeelkantoor

en/of de Egelopvang.

- Breng een gewonde, zieke of te jonge

egel naar de Egelopvang (in de duinen

aan het eind van de De Savornin Lohmanlaan,

dagelijks geopend van 10.00-

12.00 uur) of waarschuw de Dierenambulance.

Meer informatie:

www.egelopvangdenhaag.nl.

Landgoedbiotopen bieden bescherming

Historische landgoederen vormen bijzondere groene zones,

maar staan in de stedelijke gebieden onder druk. Om de ruimtelijke

kwaliteit te versterken wil de provincie Zuid-Holland om

de landgoederen heen bufferzones instellen - de zogenoemde

Landgoedbiotopen. Die bestaan behalve uit de buitenplaats zelf

uit de koppeling van het landgoed aan een structuur, het panorama,

het blikveld, de zichtlijn. Bebouwing wordt daarmee niet

onmogelijk gemaakt, maar wel aan voorwaarden verbonden.

Zuid-Holland telt in totaal 223 landgoederen en buitenplaatsen,

waarvan er 109 als waardevol worden beschouwd. Ze vormen

met hun rustige en statige karakter rustruimten in het stedelijk

gebied en maken deel uit van het culturele erfgoed. Voor

elk van deze waardevolle landgoederen zijn landgoedbiotopen

opgesteld.

De begrippen landgoederen en buitenplaatsen worden vaak

door elkaar gebruikt, maar het verschil is dat een landgoed niet

altijd bebouwing heeft. Zie voor meer informatie: www.zuid-holland.nl/landgoederen.

De Vereniging Houdt Vlietrand Groen is blij met het initiatief

van de provincie. In een zienswijze schrijft ze zeer verheugd te

zijn dat een aantal landgoederen in de Vlietzone is opgenomen

in de Cultuur Historische Hoofdstructuur (CHS). Het gaat om Eemwijk

en Vliet & Burgh, Hofwijck, Middenburg, Leeuwenbergh/

Dorrepaal, Zeerust, Hoornwijck en Vredenoord. De vereniging

pleit ervoor deze lijst nog wat uit te breiden, want de Vlietzone

bevat naar haar mening meer (resten van) buitenplaatsen met

cultuurhistorische waarde. Ook breekt ze een lans voor een minder

defensieve benadering: behoud niet alleen het moois wat er

nog rest, maar probeer ook te herstellen wat in het verleden verloren

is gegaan. De herinrichting van de Binckhorst is volgens

Houdt de Vlietrand Groen een uitgelezen mogelijkheid om het

aloude landgoed De Binckhorst in oude luister te herstellen. Het

kan een parel van de nieuwe Binckhorst worden.

Het provinciebestuur neemt a.s. juni een besluit over de Provinciale

Structuurvisie, waarin deze onderwerpen geregeld worden.

12 branding april-juni


Erasmusveld wordt groene energiefabriek

Het Erasmusveld moet de duurzaamste wijk van Nederland worden, heeft de

gemeente zich voorgenomen. In dit gebied tussen de Erasmusweg en Wateringse

Veld moeten straks ‘innovatieve en internationaal toonaangevende oplossingen op

het gebied van ecologie, energie, water, afval en stedenbouw’ worden ingezet.

Het planproces maakte een ongelukkige

start doordat vele tientallen volkstuinders

en twee voetbalclubs in het gebied

te horen kregen dat ze moesten verkassen.

Het maatschappelijk verzet leidde tot

flinke aanpassingen, en nu worden bewoners,

gebruikers, bedrijfsleven, verenigingen,

wetenschappers en studenten nauw

betrokken bij alle fasen van ontwikkeling.

‘Open source gebiedsontwikkeling’,

wordt dat in goed Nederlands genoemd.

In dat kader organiseerde de gemeente

op 18 februari jl. een ‘Meet&Link’, waarvoor

geïnteresseerden werden opgeroepen

met de ronkende zinnen ‘Zoekt u

de perfecte locatie voor uw duurzame

droomhuis? Of heeft duurzaam bouwen

prioriteit voor u als ontwikkelaar?’

Projectontwikkelaars kwamen massaal

op de bijeenkomst af, in schrille tegenstelling

tot de toekomstige inwoners van

deze duurzame wijk. Dat hoeft niemand

te verbazen, aangezien de bijeenkomst

op een doordeweekse dag plaatsvond

(een donderdagmiddag). Voor ambtenaren

en bedrijfsmatig geïnteresseerden

geen probleem, voor particulieren doorgaans

wel. Daarnaast vraagt een wijk als

deze een heel andere aanpak als het gaat

om het enthousiasmeren van mogelijke

bewoners. Een leuke prospectus voor

weer een nieuwe vinexwijk is hier niet de

juiste manier.

Na een paneldiscussie over hoe je op

een nieuwe manier een wijk kunt ontwikkelen

die op een vernieuwende wijze

duurzaam is, konden de bewoners met

ideeën komen om de wijk wellicht nóg

groener, nóg leefbaarder, nóg duurzamer

maken.

Jeroen Boon, projectmedewerker

krachtwijken van het Haags Milieucentrum,

vond de bijeenkomst enigszins

teleurstellend: “Naar mijn idee was het te

veel eenrichtingsverkeer. Een tip: zorg dat

toekomstige bewoners elkaar leren kennen

in een meer interactieve themasessie,

en niet alleen door ze één op één via

papier met de gemeente te laten communiceren.”

Een volkstuin in het Erasmusveld

Een wijk vol energiefabriekjes

In het Erasmusveld gaat Den Haag verder

dan CO 2 -of klimaatneutraal. Door een

combinatie van energiezuinigheid en

kleinschalige energieopwekking gaat de

wijk zelfs duurzame energie leveren aan

de omgeving. Door de wijk heen slingeren

zich een Eco-lint en recreatieve routes

voor fietsers en voetgangers, water

en natuurvriendelijke oevers krijgen de

ruimte en in enkele niet toegankelijke

gebieden zal de natuur heer en meester

zijn.

De plannen scoren op grond van de DPLberekeningsmethode

(‘Duurzaamheids-

Profiel van een Locatie’, een gestandaardiseerde

manier om aan de hand van 24

criteria duurzaamheid te berekenen) het

cijfer 8. “Dat is tot dusverre nog door

geen enkele wijk in Nederland behaald”,

aldus een trotse gemeente Den Haag.

Meer informatie: www.wereldstadaanzee.nl.

Nomaden op het Erasmusveld

Iemand die in dezelfde richting denkt

en daarvoor een plan heeft uitgewerkt

is Kees Schrijver, die het initiatief heeft

genomen om duurzaamheid, gemeenschapszin

en kunst met elkaar te combineren.

Schrijver: “Dit voorjaar start buurtontwikkelingsmaatschappij

Erasmusveld

met een eerste terreinverkenning vanuit

een khaima, een Marokkaanse nomadentent.

Een weekend lang zal deze het middelpunt

zijn van de wijk in wording. Hier,

op de plaats waar de duurzaamste wijk

van Nederland moet komen, presenteren

we de plannen voor een eigen gemeenschapshuis

voor de toekomstige bewoners

en werkers. Het wordt een tijdelijk

zelfbouwproject uit vernieuwbare materialen

dat onderdak gaat bieden aan ontmoetingsruimte,

informatiecentrum, theater

en verdeelcentrum voor regionale

producten. We maken gelijk een start met

de aanleg van tuinen op deze plek.”

“Een duurzame wijk moet organisch

groeien en niet van achter de tekentafel

in opdracht van projectontwikkelaars uitgerold

worden”, is Schrijvers overtuiging.

”Uiteindelijk zal er plaats zijn voor mensen

met heel verschillende verwachtingen en

levensstijlen, van sober en zelfvoorzienend

tot high tech smarthouses in een klimaatneutrale

woontoren. Eerst moet nu

de basis gelegd worden om mensen bij

elkaar te brengen en de mogelijkheden in

kaart te brengen.

De bedoeling is dat we in de zomer

een begin maken met een tijdelijk bouwwerk

uit leem, strobalen en andere duurzame

materialen samen met ervaren bouwers.

We slaan vier weken ons kamp op,

op een braakliggend deel van Erasmusveld.

Gedurende deze periode zijn er

presentaties rond duurzaam bouwen en

wonen, maar ook muziek- en theatervoorstellingen,

zodat zo veel mogelijk mensen

de wijk in wording leren kennen.”

Wie mee wil denken, praten en vooral

bouwen, en interesse heeft om hier een

eigen duurzame woon- en/of werkplek te

bouwen kan zich hier registreren:

aanmelden@buitenspelen.org.

april-juni branding 13


Crisis?

In Litouwen zag ik in de herfst de vrachtauto’s de

buitenwijk in rijden. Van die zand-kiepauto’s vol met

witte kolen. De mensen liepen uit en kochten per gezin

2, 3 of meer volle jutezakken. Zo ook het gezin waar

ik logeerde. Ik sjouwde drie zakken witte kool naar de

kelder. Jeetje, dacht ik nog, dat is erg veel witte kool

voor een gezin van 2 volwassenen en 2 kinderen. Al

wist ik inmiddels echt wel dat er in mijn gastgezin erg

eentonig en eenvoudig gegeten werd. Een paar keer

per week een klein stukje vlees op tafel met soms een

klein beetje groenten. En elke dag aardappelen. En

toch aten we elke dag anders. Aardappelsoep, aardappelkoekjes,

gekookte aardappelen, aardappelpuree,

gebakken aardappelen... met een beetje tomatenketchup.

In mijn studententijd maakte ik regelmatig een ovenschotel

met witte kool. Met aardappel, banaan en hazelnoten, plus

een laagje kaas. Het was goedkoop, gezond, makkelijk en lekker.

Terug uit Litouwen wilde ik niets meer te maken hebben

met uitgebreid dineren. Eten was er om je maag te vullen en

niets meer dan dat. Ik was nooit kok geworden als ik daarbij

gebleven was, dat lijkt me duidelijk. Maar vergeten zal ik het

nooit. En in deze ‘crisis’ tijd moet ik daar altijd weer aan terugdenken.

Crisis? Jazeker. Als je zoveel mogelijk van eigen bodem

wilt eten is dit de lastigste tijd van het jaar. De wintergroenten

raken op en op de lente is het nog even wachten. Wat moeten

we dan eten?

Ik ben verwend. Eet zelden twee dagen achter elkaar hetzelfde.

Sterker nog, niet eens twee keer per week dezelfde

groenten. En nu moet ik zo dus kiezen, nog maar een keer

Nederlandse andijvie deze week? Of neem ik de aubergine uit

Spanje?

Pètrix’

kook-ideeën

Smaakstof

Mijn tip voor deze tijd van het jaar: een heerlijke stoofschotel.

Met Nederlandse groenten natuurlijk. Bijvoorbeeld: 1 grote ui,

1 pastinaak, 2 winterwortelen, 250 gram kastanjechampignons, ½

witte kool en een pot seitan (seitan is gemaakt van tarwegluten en

is verkrijgbaar in biologische winkels).

Schil de pastinaak, de wortel en de ui. Was de groenten en snij

alles in dunne plakjes. Voeg alles samen in de pan met 200 ml water

(rode wijn kan ook). Rasp een sinaasappel en voeg dit toe (doe dit

alleen met een biologische sinaasappel). Daarnaast voeg je nog een

scheutje ketjap manis en grootmoe’s stoofkruiden (van het Blauwe

Huis) toe. Maak het op smaak met zout en peper en laat het geheel

een half uurtje op een laag vuur sudderen.

Serveer het gerecht met aardappelen of rijst. En een salade van

rucola, rode bietjes, de overgebleven sinaasappel en een sjalotje.

Heerlijk. Zelfs twee dagen achter elkaar. Eet smakelijk!

P.S. Na regen komt zonneschijn. Na de crisis komt eerst de lente

en dan de rijkste tijd van het jaar. Alleen gaan we dan met zijn allen

op vakantie, naar het buitenland…

vervolg van pagina 5

dingen voor te schrijven. Gedragsverandering

is mogelijk, kijk maar naar het feit

dat rokers nu sterk in de minderheid zijn.

We zijn getuige van een revolutie zonder

dat goed te beseffen.

Het M-woord

Frans van der Steen, directeur van het

Haags Milieucentrum (als vervanger van

Robert van Lente, directeur van Om Den

Haag) is het eens met veel van wat gezegd

is. Niettemin vindt hij dat er te weinig aandacht

is besteed aan de belangrijke verantwoordelijkheid

die de overheid draagt.

Daarnaast verwacht Van der Steen minder

van de inzet van technologie. Gedragsverandering

is onvermijdelijk, en die boodschap

moeten we durven overbrengen.

Waarom moeten mensen steeds groter

wonen? Waarom moeten ze steeds verder

weg op vakantie? ‘Minder’ moet geen

taboewoord zijn.

Jones zegt ervaren te hebben dat

mensen afhaken als je te veel nadruk legt

op de problemen. Het gaat om de balans,

vindt hij. Vanuit de zaal wordt gesuggereerd

de soort boodschap af te stemmen

op de doelgroep die je wilt bereiken. Een

andere toehoorder spreekt zijn scepsis uit

over de goede wil van het middenveld

waar Jones zo’n belang aan hecht.

Rotmans benadrukt nog eens het

belang van het zoeken naar onafhankelijke

denkers, die kunnen aanhaken bij de

identiteit van een stad en doorbraakprojecten

kunnen realiseren. De duurzaamheidsdynamiek

zit volgens hem in de

samenleving, de overheid hobbelt daar

achteraan.

Het laatste woord is aan gespreksleider

Marius de Geus, politiek filosoof aan

de Leidse Universiteit. “Laten we niet vergeten:

de overheid, dat zijn wijzelf”, benadrukt

De Geus. Hij vindt het een hoopvolle

bijeenkomst, maar wijst erop dat er

voortdurend aan draagvlak voor milieumaatregelen

gewerkt zal moeten worden.

Een Haagse Urgenda is met deze bijeenkomst

weer een stapje dichterbij

gekomen!

14 branding april-juni


Korte berichten

SenterNovem is nu Agentschap NL

SenterNovem, de organisatie die onder meer subsidies

voor zonnepanelen en particuliere windturbines uitvoerde,

is niet meer. Sinds begin dit jaar is ze samen met de

Economische Voorlichtingsdienst EVD en het Octrooicentrum

Nederland opgegaan in Agentschap NL. Dit moet hét

aanspreekpunt voor bedrijven, kennisinstellingen en overheden

zijn als het gaat om duurzaamheid, innovatie, internationaal

ondernemen en samenwerken. Het adres van de

nieuwe website: www.agentschapnl.nl.

On-line Groene bedrijvengids

De landelijke website Allesduurzaam.nl heeft sinds kort

een specifiek Haags kindje: www.denhaag.allesduurzaam.

nl. Op deze site zijn vijfhonderd Haagse bedrijven te vinden

die zich onderscheiden van een gangbaar bedrijf of

product als het om People, planet, profit gaat. Er zijn

bedrijven te vinden binnen de thema’s Kleding & Verzorging,

Huis & Tuin, Kinderen, Eten & Drinken, Vrije Tijd,

Mobiliteit, en Sparen & Beleggen. De achtergrondtint zegt

niets over de ‘groenheid’ van het bedrijf in kwestie.

Ecosia vindt het

Do you Yahoo? Die kans is niet groot. Deze zoekmachine is

door Google vrijwel weggevaagd. Maar nu wordt de techniek

van Yahoo toegepast door Ecosia, een (al niet meer zo

heel erg) nieuwe, ‘groene’ zoekmachine. Ecosia is een initiatief

van het Wereld Natuur Fonds, Yahoo en Bing (de

zoekmachine van Microsoft). Alle servers van Ecosia draaien

op groene stroom en minstens 80% van de opbrengsten

van de gerichte advertenties wordt gedoneerd om de

regenwouden te beschermen. Wie Ecosia als standaardzoekmachine

installeert krijgt te zien hoeveel regenwoud

hij of zij dankzij de ingetikte zoekopdrachten beschermt.

Maar werkt Ecosia goed?, vraagt u zich nu natuurlijk af. We

hebben het geprobeerd en zijn er heel tevreden over. Een

aanrader dus, dat www.ecosia.org.

De Schenkstrook, zo kan het ook

In de laatste Branding van 2009 stond een artikel over de

wens van het Wijkberaad Mariahoeve voor een Natuurbelevingstuin.

Inmiddels heeft het Haags Milieucentrum een

plan voor zo’n tuin in de Schenkstrook laten ontwikkelen.

Het rapport, getiteld De Schenkstrook, zó kan het ook, biedt

tevens een alternatief voor de bouw van woningen dat de

ecologische verbindingen in dit gebied ontziet. Het rapport

kan worden gedownload van www.haagsmilieucentrum.nl

onder het kopje Duurzame (steden)bouw.

Luchtschepen naar de Wéreldstad

Den Haag, de Wéreldstad aan zee

mag dan (voorlopig?) niet over een

cruiseterminal beschikken, ze heeft

wel een vliegveld. Sinds 10 februari

jl. heet Rotterdam Airport officieel

‘Rotterdam The Hague Airport’. Het

Haagse gemeentebestuur had voor

deze naamswijziging één miljoen

euro beschikbaar gesteld.

En zou Den Haag dan toch ook nog

een helikopterhaven krijgen? Twee

bedrijven, Helinet en HeliPlan, hebben

gezamenlijk plannen bij de

gemeente ingediend voor een helihaven

bij het Prins Clausplein. Helinet

kenden we al van eerdere

soortgelijke plannen, die toen

afketsten op geluidsproblemen. De

directeur van HeliPlan, een Haags

bedrijf dat helikoptervluchten aanbiedt,

is ervan overtuigd dat Den

Haag een helihaven nodig heeft.

“Den Haag heeft geen HSL-station

en heeft daar de boot gemist”,

citeert Den Haag Centraal van 10

februari jl. directeur Van Manen. “Er

is een grote compensatiebehoefte

waar een helihaven uitstekend

inpast.”

En geluidsoverlast? Daar is HeliPlan

duidelijk over. Op haar website

wordt de vraag “Een helicopter,

maakt die niet veel lawaai?” als volgt

beantwoord: “HeliPlan zorgt voor

een intercom installatie met koptelefoons,

waardoor u direct contact

heeft met de andere passagiers.

Deze koptelefoons doen tevens

dienst als oorbeschermers, zodat u

geen last van het geluid heeft.”

Of de haven er snel komt staat nog

maar te bezien. Bij een politiek debat

dat het Bewonersplatform Ypenburg

jl. februari organiseerde waren politici

sceptisch. Van de tien vertegenwoordigers

van Haagse raadsfracties

spraken alleen de VVD, het CDA en

D66 zich uit vóór een helihaven. De

vertegenwoordigers zegden toe dat

hun fracties aan deze standpunten

zouden vasthouden.

Den Haag klimaatbewust via social media

Technische oplossingen voor milieuproblemen zijn hoognodig. Maar minstens

zo belangrijk is de inzet van de mensen zelf, vindt DigiCare - Art for

Social Change. Reden voor de organisatie om te beginnen met het Haags Klimaatweb,

een online-platform waar geïnteresseerden kennis, ervaringen en

nieuws kunnen uitwisselen. Op de centrale website www.haagsklimaatweb.

nl zijn filmpjes, foto’s en interessante berichten te vinden. Daarnaast is het

Haags Klimaatweb aanwezig op Hyves, Facebook, Twitter en Youtube.

Een propvolle trommel bespaart CO 2

De nieuwste generatie wasmachines is over het algemeen zeer zuinig,

maar gebruikers kunnen nog heel veel besparen. Uit onderzoek van

prof. Paul Terpstra van Wageningen Universiteit blijkt dat mensen hun

wasmachine doorgaans slechts voor 75% beladen. Ze wassen dus

gemiddeld 25 tot 30 procent minder efficiënt dan mogelijk is.

Het is een fabeltje dat er loze ruimte in de wastrommel moet blijven.

Het volume van het wasgoed slinkt als de machine water heeft opgenomen

en de was nat wordt. Alleen wasgoed dat volledig uit badstofmateriaal

bestaat moet iets onder de maximale vulling blijven. Tip van

Terpstra: “Duw de was maar lekker aan zodat de deur net dicht kan.”

april-juni branding 15


Column

door: Julius Pasgeld

Wandelen in stilte

Zoals alle onspectaculaire genoegens thans één voor één uitsterven

is ook het wandelen gedoemd te verdwijnen. Het is saai.

Het is vermoeiend. Het duurt te lang. Je wordt te veel aan je eigen

lot overgelaten. En als je in een dun bevolkt gebied verzeild raakt

is het nog eng ook. Want stel je voor dat er iemand van achteren

ineens op je nek springt om je te ontdoen van je portefeuille!

Geert Mak, onze enige Nederlandse historicus met gevoel

voor klare, begrijpelijke taal, schreef ooit: ‘Een ouderwetse wandelaar

hoorde nog de voetstappen van de passanten op de brug

van Goedereede, het suizen van de wind in een zeil bij Hoek van

Holland, het piepen van lijn 3 op de Haagse Bezuidenhoutseweg.

Ooit bestond de permanente ruis nog niet, die nu grote delen van

ons land overdekt. Geluiden konden nog klinken. Ze kwamen dikwijls

vanuit een fundamentele stilte en ze verzonken daar ook

weer in. De hamer van een smid, de roep van een voddenman, de

wielen van een kar, een kind, het geknal van een eenzame auto in

Overveen.’

Mooi gezegd, natuurlijk. Dat wel. Maar als het om de teloorgang

van de stilte gaat, zal de onvervalste, ouderwetse wandelaar

het niet eens zijn met Geert Mak. De echte wandelaar weet, dat er

ook in het Nederland van nu nog steeds gewandeld kan worden

in gebieden ‘waar geluiden opklinken vanuit fundamentele stilte

en er daar ook weer in verzinken’. Alleen, en dat is natuurlijk wèl

weer waar, moet je er tegenwoordig wel wat langer voor doorlopen.

En ach, als je daar geen zin in hebt laat je toch gewoon je

wandelschoenen in de kast en rij je lekker naar de Ikea of je doet

een computerspelletje. Graag zelfs. Je bewijst er de echte wandelaar

een dienst mee.

Toch op zoek naar de stilte? Dan zijn enkele welgemeende

richtlijnen onontbeerlijk. Ik geef ze u hierbij graag cadeau. Gratis

en voor niks.

Vermijd wandelpaden. Vooral paden met namen als ‘Zwingelroute’,

‘Zuiderzeeweg’ of ‘Drs. Jan van Lulletjespad’ dienen onmiddellijk

daar waar de gelegenheid zich voordoet te worden verlaten.

Ook paden die aangegeven zijn met kleurtjes, cijfers, symbooltjes,

schuin afgezaagde boomstammetjes, routenummertjes,

knooppuntaanduidingen of met zwarte paaltjes van gerecyclede

autobanden kunnen maar beter worden vermeden.

Wandel gerust door steden als u uit bent op stilte en verzot

bent op de ‘geluiden die daaruit optinkelen en weer in verzinken’.

Maar dan wel uitsluitend op zondagochtend van half zeven tot

half elf.

Sla ook eens links- of rechtsaf als er geen weg is.

Versperringen, hekken en prikkeldraad zijn vrijwel altijd

bedoeld voor dieren, onverlaten en gemotoriseerd verkeer. Maar

nooit voor de deugdzame, wandelende flierefluiter.

Zodra u op uw pad op enigerlei wijze informatie aantreft die

duidelijk voor u is bedoeld weet u, dat u op de verkeerde weg

bent. Fraai overhuifde, houten panelen met tekst en/of afbeeldingen,

borden met pijltjes en verwijzingen naar de zich in de omgeving

ophoudende vogelsoorten, of fraai vormgegeven borden

waarop inlichtingen staan hoe er ter plekke in de IJzertijd werd

gewoond en gewerkt zijn daar geplaatst door bemoeizuchtige

personen, die u graag willen laten weten hoe geweldig zij zelf

zijn.

Hoedt u onderweg voor voorzieningen zoals metalen vlonders

die via een touw naar de overkant van een sloot kunnen

worden getrokken of op standaards bevestigde verrekijkers. Vrijwel

zeker bent u onverhoeds op een officiele wandelroute verzeild

geraakt die door het ministerie van Landbouw en Natuur is

gesubsidieerd. Ook zitbankjes, picknicktafels en prullemanden

zijn tijdens de wandeling verontrustende tekenen van overheidsbemoeienis.

Ten slotte: stelt u zichzelf vooraf geen enkel doel. Wandelen is

wandelen. En dus niet: ergens komen. Of: iets willen. Misschien

komt u onderweg een bordje tegen dat zich toevallig met uw

wandeling bemoeit. Dat leidt af. Maar als u daarna met flinke pas

en blij van zin gewoon uw eigen zin blijft doen is dat nou ook

weer niet zo’n ramp.

De stilte, en de geluiden die uit die stilte opklinken, zijn nog te

vinden. De hamer van de smid misschien niet meer. Maar wel het

geluid van een kettingzaag als je na een half uur wandelen over

een in onbruik geraakte spoordijk een eenzame boerenhoeve

passeert. Of gewoon het zacht-zinderende geraas van een trein in

de verte. En anders wel het monotone geplok van een aak op de

Lek ter hoogte van Ameide.

Als je er op uit bent om zèlf je weg te vinden kan dat in Nederland

gelukkig nog steeds.

‘Groengroep’ wil groeien

De ‘groengroep’ van de AVN verricht

op vrijwillige basis al jaren met veel plezier

onderhoudswerkzaamheden in drie

gebieden in de Westduinen. Zo zijn we in

het Hyacintenbos onder andere druk bezig

geweest de bramen te verwijderen, zodat

de hyacinten zich in het voorjaar weer kunnen

laten zien. Op het ogenblik gaan we in

de buurt van de watertoren aan de Monsterseweg

de exoten Amerikaanse vogelkers

en esdoorns te lijf. We werken iedere

woensdagmorgen en één keer in de twee

weken op zaterdagmorgen.

Interesse om mee te werken? Laat het ons

weten. We vertellen u er graag meer over.

Wij zorgen voor koffie!

Namens de ‘groengroep’,

Marti Terpstra, tel. 323 4735

16 branding april-juni


Kids for Animals in de keuken

Is het mogelijk om met uitsluitend biologische

ingrediënten van Albert Heijn

een pizza en gevulde eieren te maken? De

Haagse Kids for Animals besloten de proef

op de som te nemen.

En zo staan op een winterse zaterdag

twaalf kleumende kids in de AH aan

het Kleine Loo rond Marjon Groenenberg

geschaard. “Vegetarische boterhamworst”,

leest Marjon, de coördinator van deze

jeugdclub van de Dierenbescherming

afdeling Den Haag, op haar boodschappenlijst.

“Hebben jullie dat ooit gezien?”

Nee, schudden twaalf kinderhoofdjes.

Toch weten ze dit diervriendelijke broodbeleg

snel op het spoor te komen. “Helemaal

fantastisch!”, prijst Marjon. “Ik heb

wel eens een vegetarische hamburger

gegeten. Met spinazie erin”, zegt een

meisje van een jaar of tien ernstig.

Ook de biologische champignons zijn

snel gevonden. Een gele biologische paprika

blijkt niet in het assortiment te zitten,

dus dan maar een rode. “Jullie gaan

als een speer”, moedigt de coördinatrice

haar kids aan. Op naar de tomatenpuree.

Wát een keus in tomatenproducten, maar

helaas, biologische tomatenpuree is er niet

bij. Dan toch maar de gewone… “Die kleine

blikjes daar”, wijst Marjon. Waarna nóg

een teleurstelling geïncasseerd moet worden:

biologisch witbrood, zoals het recept

vereist, is niet te vinden. Ook hier dus maar

gekozen voor de reguliere variant.

Konijnenpizza

Met een volle boodschappenmand

aanvaardt de groep vervolgens de reis

naar de keuken, in buurtcentrum ‘De Nieuwe

School’ in de Van Heutzstraat. “We

mogen sinds kort van dit gebouw gebruikmaken,

vertelt Daphne van den Berg,

coordinator voorlichting en communicatie

van Dierenbescherming afdeling Den

Haag, aan Branding. “Het is prima geschikt,

dus we zijn er erg blij mee.” Dat er vandaag

twaalf deelnemers zijn betekent dat

het streefgetal gehaald is. Er hadden zich

zelfs nog wat meer kinderen opgegeven.

“Er doen steeds meer kinderen mee met

Kids for Animals”, vertelt Daphne. Wel is

dit keer de verhouding meisjes/jongens

uitzonderlijk scheef: tien om twee. Die lag

vorige keer, bij het bezoek aan museum

Naturalis, een stuk evenwichtiger.

Inmiddels zijn de Kids in de keuken

druk bezig om boterhammen met metalen

vormen om te toveren in dierfiguren.

Zowel vogels, katten als konijnen blijken

zich prima te lenen om als pizza geconsumeerd

te worden. Eerst wordt de boterham

met tomatenpuree ingesmeerd, dan

gaan de andere ingrediënten eroverheen.

Begeleidster Christien doet voor hoe de

kinderen boterhamworst in kleine stukje

kunnen snijden.

“Snorharen van kaas, ik vind het prachtig”,

prijst Marjon de creativiteit van een

meisje. Naar de champignons, ook al zijn

ze dan honderd keer biologisch, wordt

nauwelijks omgekeken. Terwijl begeleidster

Elize de pizza’s in de oven zet, gaan

de kinderen in de ontmoetingsruimte wat

drinken.

Kinderkookboek

Inspiratiebron voor dit recept is het

Diervriendelijke kinderkookboek dat leden

van de Kids for Animals zelf hebben

samengesteld. Iedereen kon een diervriendelijk,

dus vegetarisch recept insturen,

waarvan de beste in het kinderkookboekje

terechtkwamen. Omdat de recepten

voor en door kinderen verzonnen zijn,

zijn ze makkelijk te maken. De wat moeilijker

recepten worden gemarkeerd met

twee of drie symbooltjes van een garde.

In die gevallen moet papa of mama maar

even bijspringen.

Het boekje biedt ook uitkomst bij het

boodschappen doen. Hoe diervriendelijk

is dat pak melk of doosje eieren nu eigenlijk?

Waaraan kan je zien of de koeien van

dit pak melk in de wei hebben kunnen

lopen? En of de kippen die deze eieren

legden, wel lekker konden scharrelen?

Deze diervriendelijke kookcursus is

slechts één van de vele activiteiten van

Vacature (Vrijwillige functie)

Lijkt het u leuk om begeleider van Kids for

Animals te worden in Den Haag? Dan bent u

degene naar wie de Dierenbescherming op

zoek is. De activiteiten zijn één keer in de

maand op zaterdagmiddag. Daarnaast gaat

het om het helpen bedenken en voorbereiden

van de activiteiten, al met al een tijdsbeslag

van zo’n acht uur per maand.

Zie http://denhaag.dierenbescherming.nl

onder Vacatures voor meer informatie.

de jeugdclub van de Dierenbescherming.

Elke maand is er wel iets te doen. Zo staat

er voor april een vogelontdektocht op

de agenda en wordt in mei een bezoek

gebracht aan de biologische boerderij ’t

Geertje. Daarnaast voeren de Kids soms

acties of houden ze wedstrijden om geld

bij elkaar te brengen waarmee dieren

geholpen kunnen worden. Zes keer per

jaar valt het Kids for Animals-clubblad bij

ze in de bus.

“Piz-zá, piz-zá”, wordt gescandeerd als

Christien de eigengemaakte lekkernijen

op een karretje binnenrijdt. Hoewel sommige

kids wat al te kwistig met de tomatenpuree

zijn geweest, is het resultaat

lang niet slecht. “Volgende keer een diervriendelijke

barbecue?”, suggereert een

meisje.

Meer informatie:

www.kfadenhaag.dierenbescherming.nl.

april-juni branding 17


Agenda

editie april mei juni 2010

zaterdag 3 april

Excursie Maasvlakte 1 en 2

tijd: 8.00 uur

waar: parkeerplaats

Ministerie van Landbouw,

Bezuidenhoutseweg 73

informatie en opgave:

070 3548974 of mail

hvbexcursies@live.nl

organisatie: Haagse

Vogelbescherming

zondag 4 april

Zeelandexcursie (12-25 jaar):

vogels, strand, schelpen,

planten

tijd: 7.00 uur

waar: vanuit Den Haag

informatie: 071 5317279

www.njn.nl/kalender/

organisatie: NJN

Excursie Berkheide

tijd: 14.00 uur

waar: parkeerplaats bij restaurant

Duinoord, Wassenaarseweg

26, Wassenaar

informatie: 070 3681400 of

070 3858676

organisatie: IVN

woensdag 7 april

Documentaire: A farm

for the future

kosten: €5,-

tijd: 20.00 uur

waar: Weimarstraat 23

informatie en aanmelden:

070 3569978 of

www.gezondegronden.nl/aanmeldGGprogs.htm

organisatie: Gezonde Gronden

donderdag 8 april

Vroege vogelexcursie

Westduinpark

tijd: 6.30-8.00 uur

waar: kruising Fuutlaan en

Laan van Poot

informatie en opgave:

070 3548974 of mail

hvbexcursies@live.nl

organisatie: Haagse

Vogelbescherming en KNNV

Excursie Bommelerwaard,

Nederhemert zuid

informatie en aanmelden(tot 4

april): 06 53 844 741 of

hilde.kupfer@kpnplanet.nl

organisatie: KNNV

zaterdag 10 april

Excursie Ockenburg

zie 3 april

organisatie: Haagse

Vogelbescherming

Excursie Oosterbeek

tijd: 10.00 uur

waar: hoek Wassenaarseweg-

Thérèse Schwartzestraat

informatie: 070 3681400 of

070 3858676

organisatie: IVN i.s.m.

landelijke Bomenstichting

Duinenmars

informatie: www.duinenmars.nl

Open dag Egelasiel (i.v.m.

Duinenmars)

tijd: 11.00 tot 16.00 uur

waar: vanaf hoek De Savornin

Lohmanlaan - Laan van Poot,

bordjes Egelopvang volgen

informatie: 070 3254045

organisatie: Stichting

Egelopvang

zondag 11 april

Excursie Te Werve

tijd: 10.00 uur

waar: ingang aan de Van

Vredenburchweg

informatie: 070 3681400 of

070 3858676

organisatie: IVN

Excursie Monumentale

bomen Joodse begraafplaats:

heren s.v.p. hoofddeksel dragen

tijd: 10.30 uur

waar: Plein 1813

informatie: 070 3681400 of

070 3858676

organisatie: IVN

Duinenmars

informatie: www.duinenmars.nl

Open dag Egelasiel

zie 10 april

Zwerfvuil verwijderen in

verschillende gebieden

www.vuilraaptroep.nl/

informatie en aanmelden:

070-3649576 070-3107883

vuilraaptroep@hccnet.nl

organisatie: Raaptroep Licht

op groen en geel

donderdag 15 april

Vroege vogelexcursie

Westduinpark

zie 8 april

zaterdag 17 april

Excursie Leidschendam:

vogelen op laarzenpad

tijd: 10.00 uur

waar: Gamma

Veursestraatweg, t.o.

Europatuin Leidschendam

informatie: 070 3681400 of

070 3858676

organisatie: IVN i.s.m. SBOL

Workshop digitale natuurfotografie

kosten: € 35,-

informatie en aanmelden

(voor 1 april): voorzitter@denhaag.knnv.nl,

070 3867630 of

www.knnv.nl/den-haag

organisatie: KNNV

Groenochtend met plantenruilbeurs:

Keukenkruiden

tijd: 10-11.30 uur

waar: Stadskwekerij

informatie: 070-3233506

organisatie: KMTP/ Groei &

Bloei

Excursie Zuiderpark:

stinzenplanten Heimanshof

tijd: 10.30 uur

waar: stadsboerderij, Anna

Polakweg 7

informatie: 070 3681400 of

070 3858676

organisatie: IVN

Excursie Heempark H.J. Bos

tijd: 14.00 uur

waar: stadsboerderij Madestein,

ingang Loosduinse

hoofdstraat (naast nummer

1184)

informatie: 070 3681400 of

070 3858676

organisatie: IVN

zondag 18 april

Excursie Loenermark

zie 3 april

organisatie: Haagse

Vogelbescherming

Excursie Nationaal Park

Zuid-Kennemerland

tijd: 9.00 uur

waar: parkeerplaats

Ministerie van Landbouw,

Bezuidenhoutseweg 73

informatie en aanmelden:

070 2118254 of

inekegilbert@ziggo.nl

organisatie: KNNV

Excursie Haagse Bos

tijd: 11.00 uur

waar: Paviljoen Malieveld

informatie: 070 3681400 of

070 3858676

organisatie: IVN

Excursie Kijkduin

tijd: 13.30 uur

waar: Muziektent, Deltaplein

informatie: 070 3681400 of

070 3858676

organisatie: IVN

dinsdag 20 april

Het Milieucafé

tijd: 17.00 uur

waar: Het Nutshuis,

Riviervismarkt 5

informatie: 070 3050286

organisatie:

Haags Milieucentrum

donderdag 22 april

Vroege vogelexcursie

Westduinpark

zie 8 april

18 branding april-juni


Excursie Park Sorghvliet

tijd: 14.00 uur

informatie: 070 3681400 of

070 3858676

organisatie: IVN

zaterdag 24 april

Excursie Meijendel: vroege

vogelzang

tijd: 6.00 uur

waar: Boerderij Meijendel

informatie en aanmelden (voor

22 april): 070 3465388 of

jengel@casema.nl

organisatie: KNNV

Excursie Groene Jonker en

omgeving

zie 3 april

organisatie: Haagse

Vogelbescherming

Excursie Kijfhoek/Bierlap

tijd: 11.00 uur

waar: begin Meijendelseweg

parkeerplaats Kievitstop

informatie en opgave di t/m vrij

10.00-16.00 uur: 070 5117276

organisatie: IVN

zondag 25 april

Excursie De Horsten

tijd: 10.00 uur

waar: zuidelijke ingang

Horstlaan, Voorschoten

informatie: 070 3681400 of

070 3858676

organisatie: IVN

Excursie Westduinpark:

De Natte Pan

tijd: 10.00 uur

waar: hoek De Savornin

Lohmanlaan - Laan v. Poot

informatie: 070 3681400 of

070 3858676

organisatie: IVN

donderdag 29 april

Vroege vogelexcursie

Westduinpark

zie 8 april

zaterdag 1 mei

Roeien op de Nieuwkoopse

Plassen (12-25 jaar)

tijd: 6.00 uur

waar: Leiden CS, fiets mee

informatie: 071 5317279

http://www.njn.nl/kalender/

organisatie: NJN

Excursie Harstenhoek

tijd: 10.15 uur

waar: koffiehuisje, hoek

Pompstationsweg en Van

Alkemadelaan

informatie: 070 3681400 of

070 3858676

organisatie: IVN

zondag 2 mei

Nachtegalen, vroege

ochtendexcursie Meijendel

tijd: 4.30 uur

waar: parkeerplaats Boerderij

Meijendel

informatie en opgave:

070 3548974 of mail

hvbexcursies@live.nl

organisatie: Haagse

Vogelbescherming

Excursie Haagse Beek

tijd: 10.30 uur

waar: hoek Fahrenheitstraat/

Segbroeklaan

informatie: 070 3681400 of

070 3858676

organisatie: IVN

dinsdag 4 mei

Excursie Clingendael: sporen

uit de 2e Wereldoorlog

tijd: 14.00 uur

waar: hoek Thérèse Schwartzestraat/Wassenaarseweg

informatie: 070 3681400 of

070 3858676

organisatie: IVN i.s.m. SBOL

woensdag 5 mei

Excursie Amsterdam ‘De

Nieuwe Ooster’

informatie en aanmelden (tot

2 mei): 06 53844741 of

hilde.kupfer@kpnplanet.nl

organisatie: KNNV

zaterdag 8 mei

Excursie Brede Water en

Quackjeswater, Voornes Duin

zie 3 april

organisatie: Haagse

Vogelbescherming

zondag 9 mei

Zwerfvuil verwijderen in verschillende

gebieden

zie 11 april

zaterdag 15 mei

Groenochtend met plantenruilbeurs:

Eetbare vruchten

zie 17 april

Excursie Scheveningen-

Haven: basaltdijk

tijd: 12.00 uur

waar: eindpunt lijn 11 aan de

boulevard

informatie: 070 3681400 of

070 3858676

organisatie: IVN

zondag 16 mei

Excursie Tiengemeten

tijd: 8.30 uur

zie 3 april

organisatie: Haagse

Vogelbescherming

dinsdag 18 mei

Het Milieucafé

zie 20 april

woensdag 19 mei

Excursie Duivenvoorde

tijd: 14.00 uur

waar: opzichterswoning/

fietsenstalling

informatie: 070 3681400 of

070 3858676

organisatie: IVN

donderdag 20 mei

Excursie Westduinen en

Zuiderstrand

tijd: 10.00 uur

waar: tramlus lijn 12,

Markenseplein

informatie en aanmelden: 070

3465388 of jengel@casema.nl

organisatie: KNNV

zaterdag 22 mei

Excursie Plagroute in

Berkenwoudse Driehoek

tijd: 9.00 uur

zie 3 april

organisatie: Haagse

Vogelbescherming

zondag 23 mei

Haagduinwandeling

informatie:

www.haagsmilieucentrum.nl

organisatie: Haags

Milieucentrum

Excursie De Horsten

tijd: 10.00 uur

waar: zuidelijke ingang aan de

Horstlaan, Voorschoten

informatie: 070 3681400 of

070 3858676

organisatie: IVN

Open dag Egelasiel (i.v.m.

Haagduinwandeling)

tijd: 12.00 tot 17.00 uur

zie 10 april

organisatie: Stichting

Egelopvang

zaterdag 29 mei

Excursie Wierickeroute

tijd: 8.45 uur

waar: Den Haag CS bij Bruna

informatie en aanmelden:

070 3201485 of 070 427481

organisatie: KNNV

Excursie Kijfhoek/Bierlap:

libellen

zie 24 april

organisatie: IVN

zondag 30 mei

Excursie Berkheide

zie 4 april

organisatie: IVN

Gezinsexcursie Vlietland:

slootjes

tijd: 14.00 uur

waar: Kniplaan vanaf de parkeerplaats

bij de brug over de

A4 (Stompwijk)

informatie: 070 3681400 of

070 3858676

organisatie: IVN

zondag 6 juni

Zwerfvuil verwijderen in verschillende

gebieden

zie 11 april

dinsdag 15 juni

Het Milieucafé

zie 20 april

zaterdag 19 juni

Workshop: Workshop Drentse

Oerbacterie wordt Haagsche

Oerbacterie

kosten: €25,-

tijd: 9.30-17.00 uur

zie 7 april

organisatie: Gezonde Gronden

Groenochtend met plantenruilbeurs:

hemelwater

afkoppelen

zie 17 april

april-juni branding 19


Eerlijke kleding in de Molenstraat

Isabelle Weber geeft ons geen gelegenheid

de vragen te stellen die we hebben

voorbereid. Zodra we, vlak voor openingstijd

van haar winkel in duurzame kleding,

plaatsnemen op een paskamerkrukje en

voorzien zijn van koffie, begint ze gepassioneerd

te vertellen.

The Earth Collection is een door Denen

opgezette wereldwijde onderneming met

een hoofdkantoor in China. Weber: “Daar

schrikken mensen wel eens van. Maar ik

vind het juist goed dat zij laten zien dat

verantwoord produceren in een land als

China mogelijk is.” Isabelle Weber heeft

het assortiment van

The Earth Collection

zelf uitgebreid met

ondergoed en schitterende

sieraden.

Dertien jaar geleden

verhuisde Isabelle

Weber van Duitsland

naar Nederland.

Onze oosterburen

zijn volgens haar met

duurzaamheid veel

verder dan wij, zowel

de overheid als burgers.

Hier is het vaak

een dun groen vernislaagje,

vindt ze. “Ook bij banken. Ze hebben

hun mond vol van duurzaamheid en

het ondersteunen van kleinschalige initiatieven,

maar hoewel ik voldoe aan alles

wat zij zo hoog in het vaandel hebben

staan wijzen ze mijn aanvragen af.” Het

groene bewustzijn bij burgers en bedrijven

ziet ze wel toenemen, maar erg langzaam.

“Nee, nooit geweest. Nu nog steeds

niet”, antwoordt Isabelle op de vraag of ze

altijd al in mode geïnteresseerd was. Maar

waarom dan een kledingwinkel beginnen?

“In Zuid-Frankrijk zag ik een winkel

van The Earth Collection, en ik vond het

raar dat er in Nederland zo weinig te krijgen

was op dit gebied. Toen ik de gelegenheid

kreeg onder deze naam een winkel

te openen in Den Haag heb ik daar ‘ja’

op gezegd. Een dag later had ik een ruimte.”

Klanttevredenheid

Tekenend voor het

enthousiasme en de

overtuiging waarmee

Isabelle haar winkel runt.

Al denkt de bank er misschien

anders over, op

de vraag of ze succesvol

is antwoordt ze na

even nadenken overtuigd

bevestigend. “Ik

heb veel klanten, en mijn

klanten zijn heel tevreden.

Dus ik heb succes.”

Maar financieel gezien

zou het beter kunnen.

Haar klanten, milieubewuster

dan de meeste

mensen, kopen minder

vaak en minder stuks.

En dat is beter voor het

milieu, maar niet voor

de winkel. “Rijk zal ik er

niet van worden, en dat

hoeft ook niet. Dat mijn

klanten tevreden zijn is

het belangrijkst. Ik smeer

ze dan ook nooit iets aan

waarvan ik zelf vind dat

het ze niet staat.”

Die klanttevredenheid blijkt ook uit

het feit dat ze graag meedenken over de

bedrijfsvoering. “Sommigen zeggen dat ik

meer aan marketing moet doen, en ik zou

zeker mijn naamsbekendheid willen vergroten,

maar in je eentje een winkel runnen

kost veel tijd. Met de nieuwe collectie

heb ik nu geen tijd om hier plannen voor

te maken, dat moet ik uitstellen tot de

zomer.” Ook over de prijs wordt regelmatig

een opmerking gemaakt: de meesten

van haar vaste klanten vinden deze verrassend

laag. “Zo word je toch niet serieus

genomen?”, zei iemand ooit, maar Isabelle

vindt de prijs redelijk en eerlijk.

En eerlijk, dat is wat deze winkel ademt:

eerlijke productie, eerlijke behandeling

van de klant, en dus ook een eerlijke prijs.

THE EARTH COLLECTION

Molenstraat 49, 2513 BJ Den Haag

Tel. 3923765

info@theearthcollection-denhaag.nl

www.theearthcollection-denhaag.nl

Geopend wo. t/m zat. van 10.30-18.00 uur,

zo. van 12.00-17.00 uur

20 branding april-juni

More magazines by this user
Similar magazines