Narodowej

obronanarodowa

KSON_final

Wstęp

W tworzeniu podstaw bezpieczeństwa współczesnej Polski jednym

z podstawowych i pilnych zadań jest odbudowa Systemu Obrony

Narodowej Rzeczpospolitej Polskiej /RP/. System ten, pozwoli

odtworzyć konieczny nam komponent terytorialny Sił Zbrojnych

Rzeczpospolitej Polskiej /SZRP/. W tym kontekście niezbędne jest

przygotowanie odpowiednich uregulowań prawnych, odnoszących się

do: (1) struktury Systemu Obrony Narodowej w Polsce,

(2) jej funkcjonowania (jako formacji samodzielnej – komplementarnej

z wojskami operacyjnymi) jako Wojsk Obrony Narodowej,

(3) udziału istniejących i nowych organizacji proobronnych

w budowie i utrzymaniu stałej gotowości tego systemu.

Dzięki oparciu koncepcji o wykorzystanie potencjału organizacji

pozarządowych działających w obszarze promocji obronności

oraz szkoleń paramilitarnych i obronnych, minimalizowane będą koszty

przedsięwzięcia, a maksymalizowana ich efektywność. Mając

na względzie możliwość dywersyfikacji źródeł finansowania tych

organizacji, obciążenie budżetu państwa, wynikające z powstania i

dalszego utrzymywania tego systemu będzie ograniczone do minimum.

Koszty stałe będą ograniczone do utrzymania odpowiedniego poziomu

wyszkolenia oraz wyposażenia poszczególnych jednostek wchodzących

w skład Krajowego Systemu Obrony Narodowej - /KSON/.

W procesie formowania systemu OT, jako nowej struktury SZRP

proponujemy wykorzystać doświadczenia i rozwiązania Krajowego

Systemu Ratowniczo – Gaśniczego /KSRG/, który wykorzystuje zasoby

Ochotniczych Straży Pożarnych /OSP/ do wzmacniania swoich działań

realizowanych głownie przez Państwową Straż Pożarną /PSP/, gdzie po

weryfikacji kwalifikuje się część zasobów OSP do współdziałania

w ramach KSRG. Takie działania otworzą drogę do włączenia

proobronnych organizacji pozarządowych w system obronny Polski

w sposób formalny, co nie tylko wpłynie na morale

i zaangażowanie ich członków w działalność, ale również umożliwi

aparatowi administracji i odpowiednim strukturom dowódczym

sprawowanie realnego oraz efektywnego nadzoru nad ich

funkcjonowaniem. Dokument niniejszy zawiera proponowany sposób

rozwiązania postawionego wyżej problemu.

Życzymy Państwu owocnej lektury.

kpr. pchor. (r) mgr Stanisław Drosio

por. (r) mgr Grzegorz Matyasik

r. pr. Wiktor Powiłajtis

Stowarzyszenie

ObronaNarodowa.pl –

Ruch na Rzecz Obrony

Terytorialnej zostało

zarejestrowane w

Krajowym Rejestrze

Sądowym pod nr

0000394881 w dniu

31 sierpnia 2011 r.

Instruktorzy i członkowie

Stowarzyszenia ON.pl

wyróżniają się

koniakowymi beretami

z orłem, znajdującym się

na tlebiało – czerwonej

rozetki, noszonym nad

lewym okiem.

Krajowy System Obrony Narodowej

1

ObronaNarodowa.pl – Ruch na Rzecz Obrony Narodowej

www.ObronaNarodowa.pl


1. Założenia, cele, zadania i sposób organizacji

Krajowego Systemu Obrony Narodowej

Krajowy System Obrony Narodowej

Podstawowym założeniem w budowie systemu Obrony Narodowej, jest stworzenie

jednolitego i spójnego układu, skupiającego powiązane ze sobą podmioty administracji

rządowej, samorządowej oraz pozarządowe tak, aby można było podnieść potencjał

odstraszania Sił Zbrojnych Rzeczpospolitej Polskiej. Działania te realizowane będą poprzez

dołączenie do wojsk Operacyjnych, Obywatelskiego Komponentu Sił Zbrojnych. Dzięki

oparciu koncepcji o wykorzystanie potencjału organizacji pozarządowych działających

w obszarze obronności oraz szkoleń paramilitarnych i proobronnych minimalizowane będą

koszty przedsięwzięcia, a przy okazji dzięki dywersyfikacji źródeł finansowania pracy tych

organizacji obciążenie budżetu państwa wynikające z powstania i dalszego utrzymywania tego

systemu będzie minimalne. Tak więc, lokalne formacje terytorialne powinny rekrutować się

z już tworzonych na wzór wojsk obrony Narodowej struktur organizacji proobronnych –

po przejściu stosownej certyfikacji w tym względzie – oraz innych obywateli, którzy chcą

funkcjonować w strukturach tych wojsk. Miejscem wykonywania zadań na rzecz

odbudowywanych wojsk obrony Narodowej i ich późniejszego funkcjonowania, muszą być

miejsca zamieszkania żołnierzy OT. Możliwość realizacji powyższych założeń dają działające

na terenie Polski pododdziały ogólnopolskich stowarzyszeń, lub lokalne stowarzyszenia,

które w swoim statucie zapisały chęć wspierania strategicznej odporności kraju.

Stowarzyszenie ObronaNarodowa.pl już drugi rok w ramach projektu Odbudujmy Armię

Krajową, prowadzi siłami swoich wolontariuszy rejestr organizacji trzeciego sektora,

które potencjalnie mogą wejść w skład proponowanego systemu. Obecnie na mapie Polski

znajduje się ponad 100 stowarzyszeń oraz oddziałów terenowych organizacji, deklarujących

działalność na rzecz wzmacniania strategicznej odporności kraju, ich rozkład przedstawia

rysunek 1.

W opisywanym powyżej przypadku proponujemy skorzystać z doświadczeń OSP, której

struktury poddawane są weryfikacji przez Państwową Straż Pożarną (w ramach KSRG),

pod względem poziomu wiedzy i umiejętności możliwych do wykorzystania w czasie

realizacji zadań ratowniczych i gaśniczych. Wyznacznikiem jakości i wymogiem

do weryfikacji w ramach proponowanego systemu KSON, będzie certyfikacja według norm

określonych przez Ministerstwo Obrony Narodowej dla Wojsk Obrony Narodowej.

2


Rys. 1: Mapa rozkładu proobronnych organizacji społecznych w Polsce

Źródło: http://mapa.odbudujmyak.pl

Ocenia się, że istnieją i działają bardzo prężnie na ternie naszego kraju organizacje

proobronne, których liczebność jest szacowana pomiędzy 10 tys., a 60 tys. osób. Organizacje

te, można podzielić, za ekspertami Instytutu Sobieskiego 1 - na dwa typy:

Krajowy System Obrony Narodowej

1. ratownicze, zajmujące się ochroną ludności; działające w ramach zarządzania

kryzysowego i obrony cywilnej,

2. paramilitarne, które potencjalnie mogą być włączone w system rezerw

mobilizacyjnych państwa, a także tworzyć Wojska Obrony Narodowej.

3

1 http://www.sobieski.org.pl/wp-content/uploads/Soloch-Dryblak-%C5%BBurawski-Organizacjeproobronne-PDF.pdf,

str.7 i dalsze


Jednakże, jak trafnie diagnozują eksperci Instytutu Sobieskiego:

Krajowy System Obrony Narodowej

Tylko część organizacji proobronnych rzeczywiście została

włączona do systemu bezpieczeństwa państwa. Są to organizacje

ratownicze […]. Poza systemem bezpieczeństwa znajdują się

organizacje paramilitarne. Ich powstanie jest efektem oddolnych

inicjatyw obywatelskich, w większości wynikających z głębokich

pobudek ideowych, często wprost nawiązujących do wielkich

tradycji patriotycznych, tak jak w wypadku odbudowy drużyn

strzeleckich. Organizacje te wraz z uczniami z klas

mundurowych skupiają około 60 tysięcy ludzi, a ich liczebność

najprawdopodobniej uległaby istotnemu zwiększeniu, gdyby

stały się przedmiotem rzeczywistego zainteresowania ze strony

państwa. Do tej pory działania władz miały głównie wymiar

propagandowy. Organizacje paramilitarne mają w relacjach z

Ministerstwem Obrony formalnie taki sam status jak pozostałe

„organizacje pozarządowe i inni partnerzy społeczni”

współpracujące z ministerstwem. MON wszystkim tym

organizacjom udziela wsparcia w wysokości 8,5 miliona złotych.

Dla porównania ochotnicze straże pożarne otrzymują ze

środków budżetowych około 100 milionów plus idące w

dziesiątkach milionów złotych wsparcie ze strony samorządów 2 .

Minister Obrony Narodowej poprzez powołanie Pełnomocnika ds.

społecznych Inicjatyw Proobronnych w osobie doradcy Ministra

gen. rez. Bogusława Packa oraz poprzez zainicjowanie Federacji

Organizacji Proobronnych próbował pokazać jakąś zmianę w tej

materii, ale bardziej jest to chyba zamarkowanie działań – jak

stwierdzili eksperci Instytutu Sobieskiego: Utworzono Federację

Organizacji Proobronnych, lecz jej funkcjonowanie nie zostało

określone żadnym osobnym aktem prawnym, nadającym jej

członkom specjalne uprawnienia, strukturę, pozycję w systemie

bezpieczeństwa, oddzielne finansowanie, definiującym obszary

działania, obowiązujące ich członków normy oraz obowiązki […].

Niemniej bez wprowadzenia do systemu organizacji paramilitarnych i skoordynowania ich

pracy z innymi elementami obrony państwa potencjał tych struktur nie będzie mógł być

należycie wykorzystany. Należy przyznać, że poza rozpoczęciem rejestracji FOP

oraz dopuszczeniem możliwości wejścia do systemu szkolenia przygotowującego do służby

4

wojskowej (przy czym trudno ocenić praktyczne możliwości zrealizowania takiego zamysłu)

2 Tamże.


MON nie podjął żadnych poważniejszych decyzji w sprawie organizacji paramilitarnych. –

pisze ekspert Instytutu Sobieskiego 3 .

Najważniejszym problemem jest powiązanie organizacji

paramilitarnych z systemem mobilizacyjnym wojska i obrony

Narodowej 4 .

--Instytut Sobieskiego

Niniejsza koncepcja Krajowego Systemu Obrony Narodowej, stanowi konkretną propozycję

rozwiązania przedstawionego powyżej problemu.

1.1. Cele

KSON ma stanowić integralną część Sił Zbrojnych Rzeczpospolitej Polskiej. Głównym

celem jego funkcjonowania jest obrona, ochrona, ratowanie życia i zdrowia obywateli,

mienia, dziedzictwa kultury oraz środowiska Rzeczpospolitej Polskiej. Głównym celem

systemu jest szkolenie i utrzymywanie w gotowości rezerw osobowych komponentu

terytorialnego SZRP przeznaczonych do rozwinięcia mobilizacyjnego tego ostatniego.

W nawiązaniu do powyższego należy określić główne cele KSON, jako 5 :

1. Zapewnienie wiarygodnego, skutecznego odstraszania i obrony wynikającego

z niepokonalności powszechnej Obrony Narodowej.

2. Stworzenie warunków koniecznych dla pełnego wykorzystania zdolności

manewrowych i uderzeniowych (ofensywnych) wojsk operacyjnych własnych

i ewentualnego wzmocnienia NATO.

3. Zapewnienie możliwości niezwłocznego wsparcia wojskowego władz

i społeczeństwa w sytuacji zagrożeń niemilitarnych (kryzysowych) w czasie pokoju,

kryzysu i wojny.

4. Stworzenie silnych więzi społecznych i narodowych poprzez powszechne włączenie

społeczeństwa w ochronę i obronę narodową poprzez ochronę i obronę swojej

Ojcowizny – co jest podstawą tworzenia społeczeństwa obywatelskiego.

5. Stworzenie, w świadomości innych państw (przede wszystkim sąsiadów) wizerunku

zorganizowanego i odpowiedzialnego za swe bezpieczeństwo społeczeństwa.

Krajowy System Obrony Narodowej

Powyższe cele będą realizowane poprzez ścisłe współdziałanie /współpracę/ z administracją

rządową, samorządową oraz poprzez aktywizację obywateli zrzeszonych w różnorodnych

3 Tamże, str. 31-32.

4 Tamże, str. 8.

5 Marczak J., Założenia strategiczne budowy (odbudowy) terytorialnego komponentu Sił Zbrojnych RP, serwis

ObronaNarodowa.pl, na: ,

9.06.2015 r.

5


organizacjach pozarządowych, w których statutach znajdują się zapisy o działalności na rzecz

obronności RP. Prezentowany projekt zaangażowania organizacji pozarządowych, również

tych o charakterze proobronnym, w proces wzmacniania bezpieczeństwa państwa wpisuje się

w postulaty przyjętej przez Radę Ministrów w 2013 r. opisane w dokumencie: Strategia rozwoju

systemu bezpieczeństwa narodowego RP 2022.

1.2. Obszary działania

KSON musi być przygotowany do rozwinięcia i sprawnego działania w czasie pokoju,

we wszystkich stanach obronności Państwa 6 (stan stałej gotowości obronnej państwa,

stan gotowości obronnej państwa czasu kryzysu, stan gotowości obronnej państwa czasu

wojny), a także w przypadku pojawienia się stanu nadzwyczajnego 7 (stanu wojennego,

stanu wyjątkowego lub stanu klęski żywiołowej).

1.3. Zadania

Krajowy System Obrony Narodowej

Główne zadania systemu 8 :

1. Powszechne wychowanie i szkolenie wojskowe młodzieży i żołnierzy rezerwy.

2. Niezwłoczne wsparcie wojskowe miejscowych władz i społeczeństwa w sytuacjach

zagrożeń (kryzysów) czasu pokoju, w okresie wojny i ewentualnej okupacji.

3. Przygotowanie i prowadzenie ochrony i obrony miejscowej (miejscowości,

infrastruktury krytycznej, infrastruktury wojskowej, granic lądowych, obszarów

leśnych, itp.).

4. Wsparcie wojsk operacyjnych własnych i ewentualnego wzmocnienia NATO

w ochronie i obronie obiektów (rejonów) ich dyslokowania, logistyki podczas

manewru oraz uderzenia czy obrony.

5. Prowadzenie rozpoznania terytorialnego oraz przygotowanie do ochrony i obrony

rejonów odpowiedzialności KSON.

6. Inspiracja tworzenia i wspieranie istniejących organizacji patriotycznych

i proobronnych.

7. Opieka nad narodowym dziedzictwem patriotyczno-wojskowym.

8. W sytuacji wtargnięcia, zajmowania bądź okupacji części lub całości terytorium kraju

prowadzenie działań nieregularnych w masowej skali oraz ochrona i obrona przed

agresorem ludności, mienia i środowiska.

6

6

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie gotowości obronnej państwa,

Dz.U. 2004 nr 219 poz. 2218, Warszawa 2004 r.

7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483

8 Marczak J., Założenia strategiczne budowy (odbudowy) terytorialnego komponentu Sił Zbrojnych RP, serwis

ObronaNarodowa.pl, na: , 9.06.2015 r.


1.4. Struktura organizacyjna

Podstawę funkcjonowania Krajowego Systemu Obrony Narodowej będzie stanowić

komponent terytorialny Sił Zbrojnych, który powinien być autonomicznym podsystemem

w ramach struktur MON (poza strukturami wojsk operacyjnych). Stosownie do zmian, jakie

zaszły w systemie dowodzenia SZRP element ten musiałby zostać umocowany w strukturach

Ministerstwa Obrony Narodowej. Jej naczelny organ dowodzenia – Dowództwo (Komenda)

Obrony Narodowej – powinien mieć swoje dowództwa niższego szczebla

w województwach na poziomie regionalnym, a na poziomie lokalnym – dowództwa

i jednostki lokalne w powiatach oraz miastach na prawach powiatu. Proponowaną strukturę

przedstawia rysunek 2.

Ministerstwo Obrony Narodowej

Dowódca Generalny Rodzajów Sił Zbrojnych

Inspektorat Obrony Terytorialnej

Wydziały/Dowództwa Wojewódzkie Obrony

Terytorialnej ( w ramach Wojewódzkich

Sztabów Wojskowych)

Wydziały/Dowództwa Regionalne Obrony

Terytorialnej (w ramach Wojskowych Komend

Uzupełnień)

Organy administracji rządowej i samorządowej

odpowiedzialne za zarządzanie kryzysowe

Krajowy System Obrony Narodowej

Powiatowe

Plutony OT

(certyfikowane)

Rys. 2: Schemat organizacyjny KSON

Źródło: Opracowanie własne

Podstawą do ilościowego określenia niezbędnych sił i środków w formowanych jednostkach

OT (od plutonów do batalionów – na szczeblu lokalnym), powinna być ilość istniejącej

na danym terenie obiektów infrastruktury krytycznej, miast, węzłów drogowych, lotnisk

i składów surowców strategicznych. Ten czynnik powinien determinować wielkości stanów

osobowych jednostek (plutonów, kompani i batalionów) OT – stosowanie

do przewidywanych zadań.

Bazowy moduł organizacyjny powinien stanowić batalion. Jednakże jednostki wielkości

brygad powinny znajdować się w miastach wojewódzkich oraz aglomeracjach (na poziomie

regionalnym) i być ukierunkowane przede wszystkim na szkolenie specjalistyczne żołnierzy

7


wojsk terytorialnych na szczeblu lokalnym, a także wsparcie potencjałem ratunkowym

i możliwościami ochrony podczas operacji niesienia pomocy w sytuacjach kryzysowych.

Na poziomie powiatowym należy tworzyć lokalne Dowództwa OT będące równocześnie

dowództwem kompanii (formowane z zasobów Wojskowych Komend Uzupełnień)

i pododdziały w sile kompani lub plutonów OT, przeznaczone do wsparcia wojsk

operacyjnych, realizacji zadań ochrony i obrony na rzecz lokalnych społeczności oraz

w razie konieczności prowadzenia działań nieregularnych.

Powstałą strukturę OT należy powiązać z organami administracji rządowej i samorządowej

oraz z organizacjami proobronnymi. Utworzony Krajowy System Obrony Narodowej

działałby na 3 poziomach:

1. Powiatowym, jako podstawowym poziomie wykonawczym działań ochronnych

i obronnych na obszarze gmin i powiatu, gdzie powinna być realizowana współpraca

pomiędzy Lokalnym Dowództwem OT (na bazie Wojskowej Komendy Uzupełnień

lub Komendy Garnizonu /KG/) z powiatowym /miejskim/ Zespołem /Centrum/

Zarządzania Kryzysowego.

Krajowy System Obrony Narodowej

2. Wojewódzkim, jako poziomie wspomagania i koordynacji działań obronnych na

obszarze województwa, gdzie powinna być realizowana współpraca pomiędzy

Dowództwem Wojewódzkim OT (na bazie Wojskowego Sztabu Wojewódzkiego

WSzW), a Wojewódzkim Centrum Zarządzania Kryzysowego.

3. Centralnym, jako poziomie wspomagania i koordynacji działań obronnych

na obszarze kraju, gdzie powinna być realizowana współpraca pomiędzy

Dowództwem OT, a Krajowym Centrum Zarządzania Kryzysowego (powstającym

zgodnie z procedurami na bazie Rządowego Centrum Bezpieczeństwa).

Proponowaną strukturę organizacyjną na poziomie lokalnym przedstawia rysunek 3.

Poziom centralny

Inspektorat Obrony Terytorialnej

Współpraca i koordynacja działań w ramach

Rządowego Centrum Bezpieczeństwa

8

Rys. 3: Pionowa organizacja KSON

Źródło: Opracowanie własne

Poziom wojewódzki (regionalny)

Wydział/Dowództwo Obrony Terytorialnej

(WSzW)

Batalion/Brygada Obrony Terytorialnej (w

zależności od infrastruktury krytycznej obszaru)

Współpraca i koordynacja w ramach

Wojewódzkiego Centrum Zarządzania

Kryzysowego

Poziom powiatowy (lokalny)

Wydział/Dowództwo Obrony Terytorialnej

(WKU)

Pluton/Kompania Obrony Terytorialnej (w

zależności od infrastruktury krytycznej regionu)

Współpraca i koordynacja w ramach

Powiatowego Centrum Zarządzania

Kryzysowego


2. Zasady funkcjonowania organizacji

proobronnych w Krajowym Systemie Obrony

Narodowej.

Organizacje proobronne spełniające określone przez Ministra Obrony Narodowej

wymagania będą mogły w ramach bilateralnej umowy wchodzić w skład obywatelskiej

(nieprofesjonalnej i nieetatowej) części Sił Zbrojnych Rzeczpospolitej Polskiej.

Należy przyjąć, iż organizacje proobronne aspirujące do formalnego wsparcia wysiłku

obronnego Rzeczpospolitej Polskiej, powinny kierować się podstawowymi zasadami:

• przestrzeganie prawa,

• transparentność działań,

• apartyjność,

• apolityczność.

Warunkiem włączenia organizacji w KSON jest uzyskanie certyfikacji MON. Proces ten

proponujemy realizowaćna dwóch etapach:

1. Podpisanie porozumienia o współpracy z Ministerstwem Obrony Narodowej

ten etap procedury, umożliwi uprządkowanie strony formalnej działalność

stowarzyszenia, dzięki wymogom procedury podpisania umowy o współpracy

organizacja będzie musiała uporządkować swoją dokumentację, księgi rachunkowe

oraz organizację wewnętrzną. Na zakończenie tego etapu procesu stowarzyszenie

powinno realizować założenia czterech postulatów opisanych powyżej.

2. Certyfikacja sił i środków danej struktury Narodowej – na podstawie

przygotowanych przez Ministerstwo Obrony Narodowej procedur oraz wymagań,

jakie stawiane będą siłom i środkom organizacji pozarządowej w celu wejścia

w formalne struktury KSON, przygotowane będą w wybranych jednostkach

wojskowych / centrach szkoleniowych, egzaminy certyfikacyjne. Pozytywne

zakończenie egzaminu będzie implikować przygotowanie przez lokalny organ

administracji wojskowej odpowiednich kart mobilizacyjnych dla tej części

organizacji, która spełniła wymagania MON. Dzięki umiejscowieniu przydziałów

mobilizacyjnych w strukturze terenowej administracji wojskowej, będzie możliwe

zatrzymanie rezerwistów na ternie ich zamieszkania co wpływa na wzrost morale

oraz efektywności całego systemu Obrony Narodowej /OT/.

Krajowy System Obrony Narodowej

Powyższe podejście umożliwi nie tylko zachowanie porządku w procesie wprowadzania

nowych organizacji w struktury KSON, jak również zagwarantuje, iż stowarzyszenia

ubiegające się o wejście do OT będą musiały osiągnąć odpowiedni poziom organizacyjno –

prawny, co obecnie jest dość problematyczne patrząc na rozdrobnienie i brak kompetencji

kadry zarządzającej. Taki stan rzeczy został również potwierdzony na Kongresie Organizacji

Proobronnych i Szkół/Klas Mundurowych w czasie podsumowania przekazanego

przez Pana płk. Witolda Gnieckiego 9 .

9

9 http://obronanarodowa.pl/news/display/376/


Rys. 4: Propozycja procesu przyjmowania nowej organizacji w struktury KSON

Źródło: Opracowanie własne

Krajowy System Obrony Narodowej

10


3. Finansowe i społeczne aspekty budowy KSON

Dla powodzenia realizacji prezentowanej koncepcji kluczowe znaczenie mają dwa aspekty.

Pierwszy dotyczy kosztów oraz metod finansowania, a także korzyści jakie w tym obszarze

niesie ze sobą wykorzystanie do tworzenia tego systemu organizacji pozarządowych. Drugi

obszar, to czynniki gospodarcze oddziaływującego na wszystkich rezerwistów, którzy

chcieliby brać czynny udział w budowaniu strategicznej odporności kraju. Należy w tym

miejscu pamiętać, iż ten ostatni element, jest obecnie jednym z najczęściej poruszanych

w trakcie analiz dotychczasowego funkcjonowania Narodowych Sił Rezerwowych.

Najważniejszym obecnie elementem ciążącym na systemie aktywnej rezerwy, jest brak

wystarczającej motywacji dla pracodawców, którzy mieliby wyrażać chęć na kilkudniowe

nieobecności pracowników ze względu na ćwiczenia rezerwy.

Analizy publikowanych opracowań wykazują, że żołnierzom rezerwy nie brakuje motywacji,

jednakże problemem jest gwarancja bezpieczeństwa zatrudnienia dla osób zaangażowanych

w działanie KSON w przypadku pojawienia się potrzeby dłuższego niż kilkudniowe

szkolenia lub realizacji działań w przypadku kryzysu, gdzie pracownik musi mieć

zagwarantowaną możliwość usprawiedliwienia w ten sposób nieobecności w miejscu pracy.

Nie mamy tutaj na myśli ustawowej gwarancji bezpieczeństwa zatrudnienia, która w opinii

autorów może przynieść wręcz odwrotny skutek, czyli niechęć pracodawców do zatrudniania

aktywnych rezerwistów, ale o szereg zachęt dla pracodawców, które skutecznie

zrekompensują brak pracownika w okresie szkolenia rezerwy lub podnoszenia kwalifikacji

wojskowych.

3.1. Szacowane koszty powstania i utrzymania KSON

Przygotowując prosty model przepływu finansowego możliwego do zaimplementowania

w trakcie tworzenia KSON, przyjęto, iż zgodnie z obecnym stanem administracyjno –

prawnym, organizacje pozarządowe wchodzące w skład systemu Obrony Narodowej,

będą posiadały dwa podstawowe źródła finansowania:

Krajowy System Obrony Narodowej

1. Dotacje wynikające bezpośrednio z budżetu Ministerstwa Obrony Narodowej.

Kwoty te byłyby niezbędne do podstawowego wyposażenia oraz utrzymania

odpowiadającego wymogom Ministerstwa Obrony Narodowej poziomu

wyszkolenia.

2. Otwarte konkursy ofert i inne dotacje wynikające z Ustawy Prawo

o Stowarzyszeniach. Ta część budżetu stowarzyszenia wchodzącego w skład KSON

będzie umożliwiała sprawną realizację społecznych celów statutowych, które

widnieją w dokumentach organizacji pozarządowych i umożliwiają pozyskiwanie

nowych ochotników oraz uatrakcyjniają ofertę organizacji pozarządowych.

Dzięki temu mamy możliwość ograniczenia partycypacji budżetu państwa w procesie

utrzymania KSON do minimum. Głównym zadaniem MON będzie wyposażenie

pododdziałów KSON w broń (składowaną w odpowiednio zabezpieczonych magazynach

przy wybranych komórkach organizacyjnych MON) oraz zapewnienie dostępu

11


do infrastruktury umożliwiającej szkolenie strzeleckie poprzez dostosowanie procedur

praktycznie uniemożliwiających rozsądne wykorzystanie tych obiektów obecnie. Natomiast

wyposażenie niezbędne do realizacji zadań płynących z rozporządzenia o KSON byłoby

realizowane na zasadzie dodatku mundurowego. Każdy żołnierz będzie otrzymywał

ekwiwalent na zakup umundurowania i wyposażenia osobistego zgodnie z przyjętymi

należnościami.

Krajowy System Obrony Narodowej

Tabela 1 prezentuje symulowane kwoty kosztów, jakie będzie musiał ponieść budżet

Ministerstwa Obrony Narodowej w celu stworzenia i utrzymania KSON. Przyjęliśmy

założenie, że do budowy i utrzymania systemu będzie potrzeba około 1% wartości budżetu

MON, co obecnie stanowi 320 000 000 PLN w skali kraju. Aby ubiec pytania o miejsce

pozyskania tych kwot, analizując strukturę budżetu MON z 2014 można wskazać jako obszar

niejako naturalnie stanowiący źródło finansowania dla takich inicjatyw są dotacje, których

wartość obecnie stanowi 3,6% całego budżetu MON 10 . Motywację takiego wyboru bardzo

łatwo uzasadnić, przyjmując, iż większość z organizacji proobronnych w jakiś sposób

partycypuje w dotacjach MON, to zmniejszenie tych kwot będzie wyłącznie

uporządkowaniem przepływów finansowych pomiędzy MON, a organizacjami

pozarządowymi.

Poziom systemu

Poziom centralny

Dowództwo Obrony Narodowej

Poziom wojewódzki (regionalny)

Regionalne Dowództwo Obrony

Narodowej (WSzW)

Ilość jednostek

organizacyjnych

danego poziomu

1

16

Roczna kwota z budżetu MON na

rok (szacunek)

5 600 000,- PLN

(budżet centralny KSON)

10 400 000,- PLN

(650 tys. na województwo)

Poziom powiatowy

Lokalne Dowództwo Obrony Narodowej

(WKU)

Tabela 1: Podział finansowana na poszczególne poziomy KSON

Źródło: Opracowanie własne

380

304 000 000,- PLN

(800 tys. na powiat)

12

10

http://www.dbmon.wp.mil.pl/plik/file/podstawowe_informacje_o_budzecie_resortu_ON_na_

2014_r..pdf


3.2. System szkolenia w KSON

Proponujemy, aby szkolenie w KSON przebiegło dwuetapowo:

• Etap 1: Wyszkolenie (podmiot wykonujący czynni żołnierze WS lub rezerwiści

tychże) szkieletu dowódczego i instruktorskiego na takim poziomie, który po

pewnym czasie umożliwi szkolenie w ramach pododdziałów, bez konieczności

sięgania po instruktorów zewnętrznych. Następnym krokiem byłoby

opracowanie systemu kursów doskonalących dla kadry dowódczej

i instruktorskiej KSON.

• Etap 2. Szkolenie na poziomie podstawowym i specjalistycznym, prowadzone

przez własną kadrą instruktorską.

Dodatkowym elementem mającym wpływ na jakość szkolenia powinno być

wyselekcjonowanie bazy rezerwistów wcześniej istniejących pododdziałów specjalnych,

a także rezerwistów (byłych żołnierzy zawodowych) wojsk rozpoznawczych i przesłanie

zapytań o gotowość do wstąpienia w szeregi KSON.

Jednak trzonem kadrowym KSON powinni być specjaliści – których wiedza związana

z wykonywaniem zawodu powinna zostać wykorzystana w pododdziałach OT. Aby mogło

być to możliwe ochotnicy muszą być pewni celowości i potrzebie swoich działań. Dlatego

postulujemy, aby podstawą szkolenia była jego efektywność i właściwe wykorzystanie czasu

poprzez odpowiednią formę w miarę bezkolizyjną z obowiązkami zawodowymi ochotników

KSON, tj. szkoleniami organizowanymi popołudniami, weekendami lub w okresach

urlopowych gdy większość pracodawców organizuje przerwy technologiczne - tak jak dzieje

się to w innych formacjach rezerwowych w państwach NATO i UE np. Wielka Brytania,

Szwecja, USA.

Gdyby szkolenia nie trwały dłużej niż łącznie 14 dni, byłaby szansa, iż niektórzy żołnierze

rezerwy braliby na ten czas urlop wypoczynkowy (w ten sposób ćwiczenia wojskowe byłby

dla nich zajęciem dodatkowym). W tej kwestii można byłoby zorganizować konsultacje

z pracodawcami, tak aby wspólnie określić optymalny terminarz i długość takich ćwiczeń.

System ten poniekąd sprawdza się w projektach szkoleniowych stowarzyszenia

ObronaNarodowa.pl – mamy na około 500 członków, średnia wieku 29-lat, 80% z wyższym

wykształceniem, 95% aktywnych zawodowo – głównie specjalistów tj. informatyków,

logistyków, ekonomistów, menadżerów, prawników, lekarzy.

Krajowy System Obrony Narodowej

13


4. Podstawy prawne budowy KSON

4.2. Aktualny stan prawny

Krajowy System Obrony Narodowej

Podstawą prawną działania organizacji proobronnych są art. 58 Konstytucji RP oraz ustawa

z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. Z 2001 r. Nr 79, poz. 855,

z późn. zm.). W tym miejscu podkreślenia wymaga fakt, że art. 45 przedmiotowej ustawy,

wprowadza obowiązek uzgodnienia statutu Stowarzyszenia prowadzącego działalność

bezpośrednio związaną z obronnością albo bezpieczeństwem państwa z Ministrem Obrony

Narodowej – w zakresie tej działalności. Podstawę do aktywnej działalności organizacji

pozarządowych na rzecz obronności stanowi ponadto ustawa z dnia 21 listopada 1967 r.

o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2015 r., poz. 144

z póź. zm.). Przepis art. 2 przedmiotowej ustawy stanowi: ”Umacnianie obronności

Rzeczypospolitej Polskiej, przygotowanie ludności i mienia narodowego na wypadek wojny

oraz wykonywanie innych zadań w ramach powszechnego obowiązku obrony należy do (...)

organizacji społecznych, a także do każdego obywatela w zakresie ustalonym w ustawach”.

Aktem prawnym regulującym zasady współpracy z organizacjami pozarządowymi jest ustawa

z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie (Dz.U. z 2003 r

Nr 96 poz. 874 z póź. zm.). W resorcie obrony Narodowej przedmiotowe kwestie częściowo

uszczegóławia decyzja Nr 187/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 9 czerwca 2009 r.

w sprawie wprowadzenia zasad współpracy resortu obrony Narodowej

z organizacjami pozarządowymi i innymi partnerami społecznymi (Dz. Urz. MON Nr 12,

poz. 131, z późn. zm.). Kwestię dostępu do broni przez organizacje proobronne reguluje

obecnie art. 29 ust. 1 pkt. 4) ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (tj. Dz. U.

z 2012 r. poz. 576 z późn. zm.) przewidując, że stowarzyszeniom proobronnym może zostać

wydane świadectwo broni. Ponadto ust. 3 cytowanego przepisu przewiduje możliwość

przekazywania (wynajmowania) broni i amunicji stowarzyszeniom proobronnym przez

Policję lub Siły Zbrojne RP.

4.3. Proponowane kierunki zmian w prawie

14

Na wstępie poczynić należy zastrzeżenie, że system szkolenia rezerw reguluje obecnie

kilkadziesiąt aktów prawnych różnej rangi – zarówno powszechnie obowiązujących (ustawy

i rozporządzenia), jak i prawa wewnętrznego (zarządzenia i decyzje Ministra Obrony

Narodowej). Co oczywiste, taki stan rzeczy znacznie utrudnia ustalenie obowiązującego stanu

prawnego. Sprawę dodatkowo pogarszają częste punktowe zmiany prawa.

Jako przykład jakie to rodzi konsekwencje można wskazać uregulowania odnośnie ćwiczeń

wojskowych żołnierzy rezerwy. Zagadnienie jest przedmiotem zainteresowania kilkunastu


aktów prawnych, przy czym obowiązują np. dwa różne rozporządzenia regulujące jedną tylko

kwestię – sposób, ilość i czas trwania ćwiczeń wojskowych dla żołnierzy rezerwy 11 .

W związku z powyższym, aby KSON stał się elementem systemu szkolenia rezerw, a nie

kolejnym krokiem do potęgowania istniejącego chaosu w uregulowaniach prawnych

dotyczących tego zagadnienia, celowym wydaje się aby równocześnie z jego wdrożeniem

uporządkowany został obecny stan prawny. Zadanie to, co oczywiste, przekracza możliwości

autorów niniejszej koncepcji.

Z powyższych względów w tym miejscu możliwe i celowe jest jedynie nakreślenie możliwych

kierunków (wariantów) zmian w prawie zmierzających do wdrożenia KSON. Wspólnym

rozwiązaniem dla wszystkich wariantów, koniecznym dla wdrożenia KSON, jest zmiana

z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej

(Dz. U. z 2015 r., poz. 144 z póź. zm.) poprzez dodanie nowego rodzaju wojsk wchodzących

w skład Sił Zbrojnych – Wojsk Obrony Narodowej.

4.3.1. Wariant I – ustawa o KSON

Najbardziej pożądanym sposobem działania wydaje się uchwalenie ustawy o KSON, która

będzie swoistą „konstytucją KSON” zawierającą regulacje fundamentalnych kwestii dla

istnienia KSON, a więc w szczególności:

1. Potwierdzała (oprócz wspomnianej wyżej zmiany ustawy o powszechnym

obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej) status Wojsk Obrony Narodowej jako

odrębnego rodzaju (komponentu) od wojsk operacyjnych, z własnymi

dowództwami.

2. Gwarantowała żołnierzom Wojsk Obrony Narodowej działanie wyłącznie w

rejonach odpowiedzialności wyznaczonym odpowiednio lokalnie lub regionalnie do

miejsca zamieszkania.

Krajowy System Obrony Narodowej

3. Gwarantowała możliwość szkolenia rezerw przez organizacje proobronne –

na warunkach i zasadach określonych w ustawie.

4. Gwarantowała tak szkolonym rezerwistom, w przypadku zaliczenia certyfikacji

organizowanej przez MON, uzyskanie przydziału mobilizacyjnego w wybranym

pododdziale Wojsk Obrony Narodowej zgodnym z miejscem zamieszkania

rezerwisty.

5. Gwarantowała właściwe, ze względu na zadania, wyposażenie dla Wojsk Obrony

Narodowej, tak aby nie stały się one rezerwuarem sprzętu niepotrzebnego

w wojskach operacyjnych.

6. gwarantowała odpowiednie środki na szkolenie oraz dostęp do niezbędnej

infrastruktury.

11 Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2004 r. w sprawie ćwiczeń

wojskowych żołnierzy rezerwy (Dz. U. z 2004 r. Nr 142, poz. 1505 z późn. zm.) i rozporządzenie

Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych. (Dz. U. z

2015 rpoz. 950).

15


Kwestie szczegółowe powinny zostać uregulowane w rozporządzeniach wydanych

na podstawie delegacji ustawowej.

4.3.2. Wariant II – rozporządzenie o KSON

Mniej pożądanym rozwiązaniem, bo nie gwarantującym takiej trwałości przyjętych rozwiązań,

jest uregulowanie wyżej wymienionych kwestii w rozporządzeniu wydanym na podstawie

delegacji ustawowej zwartej w dopisanym do ustawy o powszechnym obowiązku obrony

Rzeczypospolitej Polskiej przepisie. Dodatnią stroną takiego rozwiązania jest to, że na pewno

przyśpieszyłoby to prace nad wdrożeniem KSON, ponieważ nie wymaga tworzenia nowej

ustawy, a jedynie zmianę przepisów dotychczas obowiązujących.

Krajowy System Obrony Narodowej

Szczegółowego rozważenia będzie również wymagał wybór organu dowodzącego Wojskami

Obrony Narodowej na poziomie centralnym. W obecnych regulacjach prawnych można

jedynie znaleźć, że obroną terytorialną „zarządza” Szef Inspektoratu Wsparcia (art. 13c

ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej). Natomiast już

w załącznikach do Zarządzenia Nr Z-7/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 lutego

2008 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania, struktury organizacyjnej oraz siedziby

Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych (Dz. Urz. MON z 2008 r. Nr 7, poz. 70) obrona

terytorialna nie została w żaden sposób uwzględniona. Po zmianach dokonanych w wyniku

tzw. reformy systemu dowodzenia, możliwe wydaje się umiejscowienie naczelnego organu

dowodzącego Wojskami Obrony Narodowej jako:

1. Podporządkowanego Dowódcy Generalnemu SZ RP. Takie rozwiązanie nie

wymagałoby żadnych zmian prawnych. Natomiast należy je odrzucić, ze względu na

zasadę rozdziału dowodzenia komponentem profesjonalnym (wojskami

operacyjnymi) od dowodzenia komponentem obywatelskim (Wojskami Obrony

Narodowej).

2. Podporządkowanego Dowódcy Operacyjnemu SZ RP. Taka zmiana wymagałaby

wydania zarządzenia przez Ministra Obrony Narodowej. Natomiast wydaje się, że

takie rozwiązanie również jest niecelowe, z uwagi na fakt, że Dowódcy

Operacyjnemu SZ RP obecnie podlega System Obrony Powietrznej RP, a więc stoją

przed nim inne zadania.

3. Podporządkowanie bezpośrednio pod Ministra Obrony Narodowej. Takie

rozwiązanie wymaga wyłącznie wydania zarządzenia przez Ministra Obrony

Narodowej – na podstawie art. 11a ust. 1 pkt. 1 ustawy o powszechnym obowiązku

obrony Rzeczypospolitej Polskiej.

4. Podporządkowanie bezpośrednio pod Prezydenta RP. Takie rozwiązanie

wymagałoby zmiany Konstytucji RP, wobec kategorycznego brzmienia art. 134 ust.

2 i n. Kostytucji RP.

16

Uregulowanie organów dowodzenia wojsk obrony Narodowej na szczeblu regionalnym

i lokalnym wymaga zmian w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 4 marca

2010 r. w sprawie wojewódzkich sztabów wojskowych i wojskowych komend uzupełnień

(tj. Dz. U. z 2014 r. poz. 1433 z późn. zm.).


Aby zagwarantować możliwość szkolenia rezerw przez organizacje proobronne konieczne

wydaje się również wprowadzenie przepisów regulujących rozdział dotacji przyznawanych

z budżetu MON, tak żeby środki trafiały w pierwszej kolejności do podmiotów,

które prowadzą rzeczywiste szkolenie proobronne, a nie zajmują się np. organizacją imprez

sportowych, jak to obecnie ma miejsce. Obecnie sprawę reguluje wyłącznie ustawa z dnia 24

kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie (Dz. U. z 2003 r Nr 96

poz. 874 z póź. zm.), a kwestie dotacji doprecyzowują „załączniki” do poszczególnych

ogłoszeń.

Ponadto, celowa wydaje się zmiana przepisów ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni

i amunicji (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 576 z późn. zm.), aby wykluczyć uznaniowość

w przyznawaniu świadectwa broni organizacjom prowadzącym szkolenia proobronne,

na rzecz ustalenia jasnych i przejrzystych zasad wydawania przedmiotowych pozwoleń, tak

jak ma to miejsce wobec osób fizycznych, a także zmianę organu wydającego takie

pozwolenie z Policji na Żandarmerię Wojskową.

Krajowy System Obrony Narodowej

17


5. Zakończenie.

Niniejsza koncepcja ma na celu wstępne określenie możliwych obszarów działania oraz

ogólnych założeń ochotniczego terytorialnego komponentu Sił Zbrojnych RP. Zmierza ona

do tworzenia nowego sposobu myślenia w zakresie działania rezerw Sił Zbrojnych RP –

opartych na elemencie świadomego, ochotniczego, a przede wszystkim obywatelskiego

wojska obrony Narodowej.

Komponent ten – jak się okazuje – wcale nie stał się „przestarzały” ani nieadekwatny

do współczesnych zagrożeń – ale może być odpowiedzią na działania hybrydowe,

podprogowe, asymetryczne przeciwnika – czyli cały wachlarz działań nieregularnych.

Jest i będzie także odpowiedzią na zagrożenia klasyczne. Jego siłą jest to, że poprzez Krajowy

System Obrony Narodowej możliwe jest spojenie elementu działań Sił Zbrojnych

i elementu działań sił „cywilnych” skupionych w Zarządzaniu Kryzysowym i Krajowym

Systemie Ratowniczo –Gaśniczym.

Krajowy System Obrony Narodowej

Testowanie elementów tej koncepcji odbędzie się w dniach 17 – 18 października 2015 r.

W tych dniach na terenie Siedlec, odbędzie się „IV Ogólnopolskie ćwiczenie organizacji

proobronnych Batalion OT w działaniach przeciwdywersyjnych”, gdzie m.in. będzie można

sprawdzić jak współdziałają ze sobą elementy wywodzące się z organizacji proobronnych

z elementami KRSG, Zarządzania Kryzysowego, Policji, Wojska, Służby Więziennej.

Wnioski z tego ćwiczenia będą podstawą do rozwinięcia niniejszej koncepcji,

a każdy z zasygnalizowanych w niniejszym opracowaniu problemów z kolei stanowi

podstawę do szczegółowego opracowania poszczególnych obszarów systemu włączającego

społeczeństwo do struktur obronnych RP.

Trzeba jednocześnie mieć świadomość, że warunkiem koniecznym do zbudowania

Krajowego Systemu Obrony Narodowej jest utworzenie komponentu terytorialnego

Sił Zbrojnych RP – Obrony Narodowej.

18


Krajowy System Obrony Narodowej

19

More magazines by this user
Similar magazines