De Veilige Veste Leeuwarden

De Veilige Veste Leeuwarden
een veilige haven voor bedreigde jongeren
gebruiker
Linda Terpstra, directeur Fier Fryslân
“We hebben de afgelopen jaren keihard en met
veel enthousiasme aan De Veilige Veste gewerkt.
Het belangrijkst is dat onze meiden niet langer op
de vlucht hoeven; het kat- en muisspel is voorbij.”
Anke van Dijke, directeur Fier Fryslân
“De Veilige Veste is een statement. Vroeger verstopten
we onze meiden, nu hoeft dat niet langer,
want hier zitten we. De wereld, waarin slachtoffers
op de vlucht moeten en daders vrij rondlopen,
wordt omgedraaid. Anonieme opvanghuizen
zijn niet bekend bij het grote publiek en daarmee
blijft ook het ‘weten’ en daarmee misschien wel
het ‘begrijpen’ achter. Met De Veilige Veste maken
we het onzichtbare zichtbaar en proberen we
geheimhouding en stilzwijgen rond geweld te
doorbreken. Dat is noodzakelijk om geweld in
onze samenleving te voorkomen en te stoppen.”
opdrachtgever
Sigrid Hoekstra, WoonFriesland
“Fier Fryslân klopte bij ons aan voor een nieuw
opvanghuis. Na overleg met gemeente en de
architect besloten we een oud politiebureau te
kopen. WoonFriesland trad op als opdrachtgever
en is eigenaar van het gebouw. We hebben veel
energie in het contact met Fier gestoken. Als je
een project als dit aangaat, moet je vertrouwen
in elkaar hebben. Heldere verwachtingen creëren,
duidelijke afspraken maken. Je moet elkaar ‘vinden’
vóór het bouwproces begint. Voor het uitkristalliseren
van het plan hebben we ruim de tijd genomen.
We zijn gaan verkennen: wat zijn de mogelijkheden,
de eisen en de show stoppers? Zo nu en
dan leverde dat pittige discussies op, maar dat is
niet erg. We zijn nooit onze gezamenlijke ambitie
uit het oog verloren. Het wonen en welzijn van
de doelgroep stond en staat altijd voorop en dat
kreeg vorm in dit mooie duurzame gebouw.”
................................................................................zorgconcept
De Veilige Veste is niet alleen een gebouw, maar
vooral een nieuw inhoudelijk zorgconcept voor het
bieden van hulp aan meiden die op de vlucht zijn
voor bijvoorbeeld huiselijk geweld, loverboys en
gedwongen prostitutie. In plaats van hen te verstoppen
wordt er gewerkt aan veiligheid op lange
termijn. Dat maakt het mogelijk om – zo nodig
samen met de politie – familie, partners of anderen
die de vrouwen bedreigen bij De Veilige Veste uit
te nodigen en daardoor tot een oplossing te komen
voor de problemen. Dit, samen met de specialistische
hulp die wordt geboden, maakt De Veilige
Veste uniek in Nederland.
........................................................................................fast facts
Functie - veilige opvang voor ernstig bedreigde
jongeren
Locatie - Holstmeerweg 1, Leeuwarden
Opening - 24 mei 2012
Omvang - 1600 m2 kantoren, vergader- en
behandelkamers op de begane grond. Op de verdiepingen
48 opvangplaatsen over 6 woongroepen.
Doelgroep - binnenlandse slachtoffers van mensenhandel
(loverboy-slachtoffers), slachtoffers
eergerelateerd geweld en meiden met dubbele
diagnostiek
Innovatief - eerste opvanghuis dat uit de anonimiteit
treedt en juist de spotlights opzoekt
Duurzaam - eerste transformatie van een kantoor
naar wonen volgens de passiefhuisstandaard
Projectleider - Dirk Horjus van WoonFriesland
heeft het intensieve bouwproces geleid

...............................................................................................buren
Voor de transformatie van De Veilige Veste zijn
alle stakeholders geïnformeerd en ook steeds
op de hoogte gehouden tijdens het bouwproces.
Bij de opening zijn de omwonenden, cliënten,
medewerkers en alle andere betrokken partijen
uitgenodigd om een kijkje te nemen.
professionals
hulpverleners
cliënten
Amanda de Wind, manager jeugd bij Fier Fryslân
“Fier laat zich inspireren door het ‘cradle to cradle’
principe. Dit is in essentie een andere manier van
denken over en ontwerpen van duurzame oplossingen.
De Veilige Veste is zo duurzaam mogelijk
gerenoveerd. Ook ons dagelijks beleid is hierop
gericht, bijvoorbeeld door openbaar vervoer te
gebruiken en beperkt biologisch vlees te eten.
Het ‘cradle to cradle’ principe inspireert ook onze
zorgverlening. Het denken in duurzame oplossingen
voor psycho-sociale en psychische problemen
in de zorg is nog nauwelijks van de grond
gekomen. Terwijl dit bij uitstek relevant is voor de
zorg omdat we - juist bij complexe problematiek -
intergenerationele overdracht zien. Fier zet in op
duurzame zorg. Zorg die werkelijk het verschil
maakt. We investeren in duurzame samenwerkingsrelaties
en zorgconcepten, zoals De Veilige
Veste. Zo kunnen we kwetsbaarheid omzetten
in kracht. Ons streven is ook: meer voor minder,
we willen de zorg slimmer en beter organiseren.
Samen bouwen we aan een duurzame wereld.
Een wereld waarin mensen het normaal vinden
om voor elkaar te zorgen. Waarin iedereen naast
elkaar staat, elkaar steunt, elkaars kracht zoekt.
We helpen mensen ontwikkelen, we ontwikkelen
onszelf. Zo wordt duurzame bloei concreet.”
Tine Wesselius, allround hulpverlener centrum
Jeugd bij Fier Fryslân
“Sinds mei 2012 zitten we in De Veilige Veste. Ik
was en ben nog steeds onder de indruk van dit
gebouw. Ten eerste straalt dit moderne gebouw
veel kracht, creativiteit en duurzaamheid uit. Dit
is zowel binnen als buiten het gebouw zichtbaar.
Daarnaast is het erg prettig werken binnen De
Veilige Veste. Ik merk dat door zowel de moderne
apparatuur, de inrichting van de werkomgeving en
de duurzaamheid het werken veel comfortabeler
maakt. Tevens krijg ik een erg veilig gevoel binnen
dit gebouw, doordat alle veiligheidsmaatregelen
goed op elkaar zijn afgestemd. Zo hebben we hier
24 uurs cameratoezicht, kogelvrij glas en veiligheidssluizen.”
...................................................................................participatie
Cliënten gaven vaak aan dat ze het niet leuk
vonden om ‘weggestopt’ te worden en van de
ene anonieme opvang naar de andere te moeten.
Daarom hebben we bij De Veilige Veste gekozen
voor veiligheid, maar niet voor anonimiteit. Voor
het opstellen van het programma van eisen hebben
medewerkers en cliënten hun wensen aangegeven.
Deze zijn, voor zover mogelijk, meegenomen.
Eén van de meiden uit groep Metta III
“Alles wat ik nodig heb bevindt zich op het terrein
van De Veilige Veste. Ik kan hier op het terrein
veilig naar buiten in de wetenschap dat ik gezien
wordt door de beveiliging via de camera’s. We
hebben driedubbel glas en dat voelt veilig wanneer
je binnen bent. Het geeft mij een veilig gevoel dat
het gebouw naast het politiebureau staat.”
Unaniem, de meiden uit groep Zahir II
“We zijn van mening dat het een écht vrouwenhuis
is! Vooral de foto’s op de deuren vinden we
super mooi en alle meiden hier zijn erg blij met
hun kamers en de mooie grote woonkamer.
De kleuren stralen vrolijkheid, huiselijkheid en
warmte uit. Daardoor voelden we ons snel thuis.”
Eén van de meiden van de groep Asja
“Wonen en therapie zijn beide in De Veilige Veste.
Dat geeft me rust. Ik hoef niet van hot naar her.
Eigenlijk heb ik hier alles wat ik nodig heb. We
kunnen sporten als we dat willen, voor de dieren
zorgen, koken voor gasten bij Fierresto, noem
maar op. Wat ik fijn vind is dat ik hier woon met
meiden die hetzelfde hebben meegemaakt als ik.
We praten met elkaar, helpen elkaar, en werken
samen aan een nieuwe toekomst.”

De Veilige Veste Leeuwarden
een schoolvoorbeeld van duurzame renovatie
..........................................................................keuze architect
Bij WoonFriesland waren we ervan overtuigd
dat KAW het juiste architectenbureau was voor
deze klus. De combinatie van de creativiteit van
Beatrice en de professionele inbreng van het team
van KAW maakt het bureau erg veelzijdig. Zij zijn
in staat om op een originele wijze een project op
te pakken en tot een succes te maken. Dit maakte
hen tot de ideale partner in dit uitdagende traject.
architect
aannemer
bestaande structuur
gewenst programma
nieuwe gevels
ontwerpconcept
Beatrice Montesano, projectarchitect bij KAW
“Dit project heeft een enorme emotionele impact
op me gehad. Als je hoort wat de meisjes die
hier wonen hebben meegemaakt, dan wil je niets
liever dan het leven een beetje mooier maken
voor hen. En dat was ook precies de visie achter
het zorgconcept: de meisjes hun trots terug geven
door ze niet meer te verstoppen, maar hen een
thuis te bieden dat niemand over het hoofd kan
zien. Daarom wou ik voor hen een icoon creëren.”
Johannes Klimstra, projectmanager bij KAW
“Als projectleider kan ik wel stellen dat we hier
met z’n allen het onmogelijke voor elkaar gebokst
hebben. Dat kon alleen maar omdat alle partijen
De Veilige Veste superbelangrijk vonden, en dat
iedereen het onderste uit de kan heeft gehaald
om het allerbeste resultaat mogelijk te realiseren.”
Biense Dijkstra, directeur bij Dijkstra Draisma
“Wij zagen van meet af aan dat dit een heel
bijzonder project kon worden en hebben al
onze expertise ingezet om van dit gebouw een
voorbeeld voor vernieuwing te maken. Qua
energie-eisen kregen we als enige voorwaarde mee
dat het aan de passiefhuisnorm moest voldoen.
We hadden er de vrije hand in om dit op te lossen.
Met die vrijheid konden we de energienorm zo
efficiënt mogelijk halen. De complexe gevel hebben
we dusdanig geëngineerd, dat het ook praktisch
uitvoerbaar werd. De uitdaging was de gehele
transformatie was binnen 8 maanden te realiseren.
Om dit te halen was echt alles bespreekbaar en
hebben we samen heel slim gekeken naar hoe we
dit logistiek konden organiseren. Inmiddels zetten
we deze succesvolle samenwerking voort in een
nieuw energieneutraal gebouw de Garaasje.”

De Veilige Veste Leeuwarden
iedereen helpt mee de hoge ambities waar te maken
........................................................................................duurzaam
Naast het uit de anonimiteit treden en
te kiezen voor zichtbaar, trots en veilig,
verbindt duurzaamheid het zorgconcept
en de architectuur van De Veilige Veste.
Hoe laat Fier Fryslân zich inspireren door
dit thema?
Sociale duurzaamheid
Het thema sociale duurzaamheid staat al jaren centraal
bij Fier. Er kloppen vrouwen, meiden en kinderen
bij ons aan die al in meerdere voorzieningen
hebben gezeten. Dat laat ons niet onverschillig. Onze
ambitie is duurzame hulp; hulp die in één keer goed
is. Daarom trekken we experts aan die we uitdagen
om nieuwe concepten te ontwikkelen, die de ambitie
hebben om de intergenerationele overdracht van
misbruik, mishandeling en verwaarlozing te doorbreken.
Niet alleen omdat geweld de levens van mensen
vaak ‘duurzaam’ ontwricht maar ook omdat het de
samenleving vele miljarden kost.
De Veilige Veste klimaatneutraal
Fier wilde het oude politiebureau klimaatneutraal
(ver)bouwen. Er is een zogenoemd ‘Passiefhuis’
gebouwd met een klimaatneutrale schil. Een
passiefhuis is een zo energiezuinig mogelijk gebouw:
het warmteverlies wordt teruggebracht, terwijl
warmtewinst wordt gemaximaliseerd zonder actief
energie op te wekken. Warmtewinst wordt bereikt
door hoge isolatie en luchtdichtheid, ventilatie met
warmteterugwinning en zonneboilers. Daarmee heeft
De Veilige Veste een bijzondere titel op haar naam
staan: het is de eerste transformatie van een kantoor
naar wonen volgens de passiefhuisstandaard.
gemeente
Bouwe de Boer, Energiecoördinator Leeuwarden
“De Gemeente Leeuwarden heeft de ambitie in
2020 een energieneutrale stad te zijn. Om dat te
realiseren, hebben we natuurlijk aansprekende
voorbeelden nodig! Daarom hebben we voorgesteld
om De Veilige Veste niet traditioneel te
renoveren, maar er een voorbeeld van energiezuinig
transformatie van te maken. Als gemeente
hebben we dit ook financieel gestimuleerd door
het haalbaarheidsonderzoek voor passiefhuisrenovatie
te betalen. Ook ondersteunen we Fier Fryslân
in natura: het openbaar groen rond het gebouw
hebben we in bruikleen gegeven en fungeert nu als
dierenverblijf voor ezels en hangbuikzwijntjes.”
sponsoren
Zonder hulp van sponsoren was het niet gelukt
De Veilige Veste klimaatneutraal te bouwen. Een
grote bijdrage kwam van de Nationale Postcode
Loterij en ook private sponsoren hielpen mee.
politie
Henk Werson, rechercheur KLPD
“Als je wilt dat deze meisjes veilig zijn, dan kun je
twee dingen doen: of je laat er continu agenten
patrouilleren, of je zorgt ervoor dat de we binnen
een minuut ter plekke kunnen zijn. We hebben
speciale afspraken met Fier Fryslân; over bijvoorbeeld
hele korte aanrijtijden, risicoscreening en
straatverbod. Ook hebben we geadviseerd over
het beveiligen van het gebouw. De essentie van
het zorgconcept is de meisjes weer in hun kracht
zetten, zodat ze zich niet meer hoeven te verstoppen.
Door deze nauwe samenwerking kan het
gebouw openbaar toegankelijk zijn, zonder dat de
meiden zich onveilig voelen.”
Rechercheur Henk Werson
heeft een boek geschreven
over mensenhandel, waarvan
de opbrengsten ten goede
kwamen van De Veilige Veste.

Architectuur
Het voormalige politiebureau is een perfect carré
met horizontale en verticale stramienen van 360
cm. Het uitgangspunt van het ontwerp is de repetitie
van dit vierkante raster. De gevel werd bekleed
met diagonaal geknikte, vierkante elementen. Om
deze bijzondere diamantpatroon te produceren is
er gebruik gemaakt van composiet materiaal. Dit
wordt in een mal gegoten en is daarom oneindig
qua toepassingen. De complexe vorm was een uitdaging
voor de bouwkundig tekenaars, door de verschillende
hoeken in raamdorpels en aansluitnaden.
Om het vesting idee te versterken, is er optisch
gespeeld met de hoogte. Het gebouw staat op een
natuurlijke verhoging en door een verhoogde plint
toe te passen, wordt dit effect versterkt. De deels
transparante, deels met hout bekleedde plint zorgt
voor contrast en de nodige warmte.
Inspiratie
De architect, de Italiaanse Beatrice Montesano,
liet zich inspireren door andere kunstvormen.
Als kind was ze altijd al geïntrigeerd door
Sanmartino’s sculptuur van de gesluierde Christus
uit 1753 die in haar geboorteplaats Napoli
staat. Ook zijn collega Christo laat zien hoe
mooi inpakken kan zijn. Met het inpakken van
de Reichstag in Berlijn, Pont-Neuf in Parijs en
Central Park in New York liet hij een heel andere,
abstracte versie van de beroemde gebouwen
zien. Voor het politiebureau bood inpakken
ook de oplossing voor de slechte isolatie, de
koudebruggen en de gewenste uitstraling.
Stedelijke context
0 20 100
De Veilige Veste staat op een markante hoek aan
de ring van Leeuwarden, die gekenmerkt wordt
door isolaat gepositioneerde grote gebouwen.
Deze worden stapsgewijs gerenoveerd. Deze
context legitimeert een opvallende verschijning en
verklaart de keuze voor de abstracte vorm voor
De Veilige Veste.
..............................................................................meer weten?
Bekijk dan de film!
Deze QR code kun je
scannen met je mobiel.
Daarvoor moet je wel een
programma installeren,
bijvoorbeeld NeoReader.