Weven aan het stedelijk tapijt; Reweaving the Urban Carpet

Weven aan
het stedelijk
tapijt
Reweaving
the Urban
Carpet
IABR, BrabantStad (Provincie
Noord-Brabant, de gemeenten
’s-Hertogenbosch, Eindhoven,
Tilburg, Breda en Helmond), de
waterschappen Noord-Brabant,
Architecture Workroom Brussels,
Floris Alkemade Architect en
LOLA Landscape Architects
IABR, BrabantStad (Province of
North Brabant, the municipalities
of ’s-Hertogenbosch, Eindhoven,
Tilburg, Breda and Helmond), the
water boards of North Brabant,
Architecture Workroom Brussels,
Floris Alkemade Architect and
LOLA Landscape Architects

IABR-Projectatelier BrabantStad /
IABR-Project Atelier BrabantStad
In het kader van IABR–2014–URBAN BY
NATURE realiseerde de IABR drie IABR–
Projectateliers in Nederland als lead
partner in het rijksprogramma Regionale
en Lokale Ontwerpdialoog van de Actie
Agenda Architectuur en Ruimtelijk
Ontwerp (AAARO) van het Ministerie van
Infrastructuur en Milieu. Hier werd ontwerpkracht
ingezet om te werken aan
urgente lokale en regionale opgaven en
meerwaarde toe te voegen aan ruimtelijke
beleidsvorming. In de vrije culturele
werkruimte die de ateliers bieden, werden
ontwerpend onderzoek en internationale
kennisuitwisseling ingezet om zo
concreet mogelijk toe te werken naar
beleidsinstrumenten en pilot projects.
In the framework of IABR-2014-URBAN
BY NATURE the IABR realizes three IABR–
Project Ateliers in the Netherlands as a
leading partner of the Dutch Government
and in the context of the Action Agenda
Architecture and Spatial Design (AAARO)
of the Ministry of Infrastructure and the
Environment. These IABR–Project Ateliers
deploy the potential of design to work
on urgent local and regional challenges
and add value to spatial policymaking.
The ateliers provide a free cultural
workspace in which research by design
and international knowledge exchange
are used in the most concrete manner
possible to devise policy instruments
and pilot projects.
Opdrachtgevers /Commissioners
Het IABR–Projectatelier BrabantStad
is een samenwerking van IABR,
BrabantStad (Provincie Noord-Brabant,
de gemeenten Den Bosch, Eindhoven,
Tilburg, Breda en Helmond) en de
waterschappen Noord-Brabant.
The IABR-Project Atelier BrabantStad is
a collaboration of IABR and BrabantStad
(Province of North Brabant, the cities of
‘s-Hertogenbosch, Eindhoven, Tilburg,
Breda and Helmond) and the North
Brabant water boards.
Stuurgroep /Steering Committee
Yves de Boer, gedeputeerde Ruimtelijke
Ontwikkeling en Wonen, Provincie
Noord-Brabant /executive Spatial
Development and Housing, Province
of North Brabant
Frans Stienen, wethouder gemeente
Helmond /alderman municipality
of Helmond
Joost Möller, wethouder gemeente
Tilburg /alderman municipality
of Tilburg
Geert Snijders, wethouder gemeente
‘s-Hertogenbosch /alderman municipality
of ‘s-Hertogenbosch
Alfred Arbouw, wethouder gemeente
Breda /alderman municipality
of Breda
Yasin Torunoglu, wethouder gemeente
Eindhoven /alderman municipality
of Eindhoven
Lambert Verheijen, dijkgraaf Aa en Maas /
water board chair Aa en Maas
Werkgroep /Working Committee
Erwin Dacier, projectleider Provincie
Noord-Brabant /project manager
Province of North Brabant
Carel Nobbe, waterschappen Noord-
Brabant /water boards North Brabant
Joks Janssen, Provincie Noord-
Brabant /Province of North Brabant
René Miesen en Willem Hal, gemeente
Helmond /municipality of Helmond
Frank Raaijmakers en Hans Thoolen,
gemeente Breda /municipality
of Breda
Susanne Vleeshouwers en Ludo
Hermans, gemeente Tilburg /
municipality of Tilburg
Anneke Coolen-Pero en Lucien Panken,
gemeente Eindhoven /municipality
of Eindhoven
Karin Akkers en Jules Goris, gemeente
‘s-Hertogenbosch /municipality
of ‘s-Hertogenbosch
IABR
Dirk Sijmons, curator IABR-2014
Marieke Francke, projectleider /
project manager
Yonca Özbilge, projectassistente /
project assistant
George Brugmans, algemeen directeur /
executive director
Ontwerpend onderzoek /Research
by Design
Architecture Workroom Brussels:
Joachim Declerck, algemeen
directeur /general director
Nik Naudts, projectleider /
project manager
Sanne Claeys, medewerker /
collaborator
Floris Alkemade Architect:
Floris Alkemade, partner
LOLA Landscape Architects:
Cees van der Veeken, partner
Peter Veenstra, partner
Brigitta van Weeren, medewerker /
collaborator
Alex Breedon, medewerker /collaborator
Ania Sobiech, medewerker /collaborator
Extern advies /External advice
Jan Baan, Brabants Landschap
Lodewijk van Nieuwenhuijze, H+N+S
Landschapsarchitecten
Alan Berger, MIT Center for Advanced
Urbanism
Wim Rust en Anne van Eldonk, Fakton
Wandtapijt /Tapestry
Hebe Verstappen, hoofd TextielLab /
head TextielLab
Judith Peskens, creatief team
TextielLab /creative team TextielLab
Publicatie /Publication
Auteurs /Authors:
Floris Alkemade Architect
LOLA Landscape Architects
Architecture Workroom Brussels
George Brugmans, IABR
Yves De Boer, Provincie Noord-Brabant
Redacteurs /Editors:
Erwin Dacier
Joachim Declerck
Marieke Francke
Nik Naudts
Grafisch ontwerp /Graphic Design:
Ward Heirwegh
Fotografie ‘Document’ /Photography
‘Document’:
Joep Vogels, Vogelvrij Vision
Beelden ‘Excursie’ /Images ‘Excursion’:
Alexander Oey
Brigitta van Weeren
Vertalers /Translation:
Maria van Tol (In Other Words)
Drukwerk /Printing:
Drukkerij New Goff
Oplage /Print Run:
2000
Uitgevers /Publishers:
Internationale Architectuur Biennale
Rotterdam /International Architecture
Biennale Rotterdam
Architecture Workroom Brussels
Provincie Noord-Brabant /Province
of North Brabant
ISBN 978-908095-72-7-5
Weven aan het stedelijk tapijt p. 2

Atelier
5
Excursie
13
Mapping
21
Narratief
37
Document
57
Proces
71
Atelier
5
Excursion
13
Mapping
21
Narrative
37
Document
57
Process
71
p. 3
Reweaving the Urban Carpet

Weven aan het stedelijk tapijt p. 4

Atelier
Atelier
Het IABR-Projectatelier
BrabantStad organiseert de tijd en
de ruimte om met vele actoren te
werken op veranderende maatschappelijke
opgaven en dynamieken,
en om alternatieve ontwikkelingsmodellen
te ontwerpen.
The IABR-Project Atelier
BrabantStad organizes the time
and context to confront changing
societal challenges and dynamics,
and to design alternative development
models in cooperation
with many actors.
p. 5 Atelier

De wereld verandert steeds sneller. Mondialisering, verstedelijking,
bevolkingsgroei, digitalisering, economische transitie,
milieu-opgaven, bestuurlijke verandering: tel ze op en
het is duidelijk dat de 21 e eeuw ons voor heel eigen en grote
uitdagingen stelt.
In die arena moeten bestuurders ook steeds sneller keuzes
maken: hoe ervoor te zorgen dat er op een verantwoorde
manier welvaart geproduceerd kan blijven worden, dat de
mondiale concurrentiepositie geborgd of zelfs verbeterd kan
worden, en dat alle burgers zoveel mogelijk kunnen meedoen
en profiteren van nieuwe ontwikkelingen?
Pasklare oplossingen zijn er niet, antwoorden blijken
misschien morgen en anders volgend jaar alweer verouderd.
Het gaat erom adaptief te zijn, een manier van besturen te
ontwikkelen die weerbaar maakt, wat er ook gebeurt. En dat
kan het best als er wordt uitgegaan van eigen kracht.
Tegen die achtergrond, en op scherp gezet door de huidige
economische stagnatie en de opmars van de participatiesamenleving,
ging het IABR–Projectatelier BrabantStad op zoek
naar wat de eigen kracht van Brabant is. Moet het antwoord
echt gevonden worden in een stap voor stap samenkomen van
vijf steden die samen één metropool worden, of schuilt er een
heel eigen kracht in het typische productieve stadslandschap,
de ‘tapijtmetropool’ die Brabant al eeuwenlang is?
The world is changing more and more rapidly. Globalization,
urbanization, population growth, digitization, economic transition,
environmental challenges, governance changes: add
them up and it is clear that the twenty-first century has its
very own major challenges.
In this arena administrators too have to make choices faster
and faster: How can we ensure that prosperity continues to be
produced in a sustainable way; that our international competitive
position is secured or even improved; that all citizens can
participate in and take advantage of new developments?
There are no cut-and-dried answers, solutions may already
seem outdated tomorrow, or perhaps next year. It is all about
being adaptive, about developing a governance strategy that
creates resilience, no matter what happens. And the best way
to do that is by relying on your own strength.
Against this backdrop, and underlined by the current economic
slowdown and the advance of the participatory society,
the IABR-Project Atelier BrabantStad went looking for
Brabant’s own strength. Is the answer really to be found in
Atelier
p. 6

the conjoining, step by step, of five cities into a single metropolis,
or does a unique strength underlie the typical, productive
urban landscape, the ‘carpet metropolis’ that Brabant has been
for centuries?
Het stadslandschap: stad en natuur in samenhang
De zesde editie van de Internationale Architectuur Biennale
Rotterdam, IABR–2014–URBAN BY NATURE, zette de relatie
tussen stad en natuur op de agenda. Onder leiding van curator
Dirk Sijmons onderzocht IABR–2014 wat stad en stedelijkheid
eigenlijk is. Steeds meer mensen wonen in de stad. Lang niet
alleen in compacte binnensteden, maar in grote uitgestrekte
stadslandschappen die overwegend in de delta’s van de wereld
liggen en nooit ver weg van het water. Stad en landschap
vloeien steeds meer in elkaar over. Hoe meer we van deze
relatie weten, hoe meer houvast we hebben bij het ontwerpen,
plannen en besturen van onze complexe stedelijke landschappen.
Pas wanneer we uitzoomen en kijken op de schaal van dat
stadslandschap, zien we de werkelijke ruimtelijke expressie en
het daadwerkelijk functioneren van onze stedelijke systemen.
IABR–2014 keek dan ook op de schaal van het stadslandschap
naar de stad, naar haar complexe ruimtelijke configuratie,
de natuur en het metabolisme, omdat op deze schaal
wel eens belangrijke oplossingen kunnen worden gevonden
voor de opgaven van de 21ste eeuw.
Om concreet te onderzoeken hoe zo’n stadslandschap niet
alleen ontwikkeld, maar ook optimaal bestuurd kan worden,
heeft de IABR samen met de Provincie Noord-Brabant, de steden
’s-Hertogenbosch, Tilburg, Breda, Eindhoven en Helmond
en de vier Brabantse Waterschappen, het IABR-Projectatelier
BrabantStad opgezet. Het wijd uiteengelegde Brabantse
stadslandschap, wat in Brabant het MozaïekMetropool wordt
genoemd, vormde het startpunt voor een ontwerpend onderzoek
naar de ruimte voor ontwikkeling in tijden van economische
stagnatie. Gedurende anderhalf jaar hebben de ontwerpbureaus
Architecture Workroom Brussels (Brussel), LOLA
Landscape Architects (Rotterdam) en Floris Alkemade Architect
(Sint-Oedenrode) ontwerpend onderzoek verricht naar de
(verborgen) krachten in de Brabantse tapijtmetropool. Welke
stad-land relaties zijn op deze schaal het meest kansrijk als
het gaat om ecologische en economische duurzaamheid?
Waar zit de synergie tussen de potentie van de regio en de ambities
van afzonderlijke steden? En welke innovatieve manieren van
governance zijn er te ontwikkelen om dit mogelijk te maken?
p. 7 Atelier

Want hoewel de provincie Noord-Brabant het economisch
gezien relatief goed doet en de stad Eindhoven meermaals
in de top vijf van meest innovatieve regio’s staat, is de stedelijke
ontwikkeling sinds de financiële crisis grotendeels stil
komen te liggen. De crisis heeft de Brabantse gemeenten
hard getroffen en veel van de geplande ontwikkelingen (zoals
stationsgebieden, maar ook uitbreidingslocaties) moesten
worden gestaakt. Deze opgaven binnen de gemeentegrenzen
op te lossen lijkt niet reëel en benadrukt de noodzaak tot
een nauwere samenwerking op regionaal niveau. Die noodzaak
speelt ook binnen andere (ruimtelijke) vraagstukken,
zoals de waterkwantiteit en –kwaliteit, de ontwikkeling
van de (intensieve) landbouwsector en het stimuleren van
(kleinschalige) industriële en economische activiteiten.
The City Landscape: City and Nature Together
The sixth edition of the International Architecture Biennale
Rotterdam, IABR–2014–URBAN BY NATURE, put the relationship
between city and nature on the agenda. Led by curator
Dirk Sijmons, IABR–2014 examined what ‘city’ and ‘urban’
actually mean. More and more people live in cities. Not just in
compact inner cities, but in large, sprawling urban landscapes
primarily located in the deltas of the world; never far from the
water. More and more, city and landscape intertwine. The more
we know about this relationship, the more control we have over
the design, planning, and governance of our complex urban
landscapes. Only when we zoom out and look at the scale of the
urban landscape, we can see the concrete spatial expression and
the actual functioning of our urban systems.
IABR–2014 therefore looked at the city on the scale of
the urban landscape; at its complex spatial configuration; its
nature, and its metabolism, because this scale may be where
important solutions to the challenges of the twenty-first century
are to be found.
To concretely investigate how such an urban landscape can
be developed as well as optimally governed, the IABR
together with the Province of North Brabant, the cities of
’s-Hertogenbosch, Tilburg, Breda, Eindhoven and Helmond
and four North Brabant water boards have set up the IABR-
Project Atelier BrabantStad. Brabant’s sprawling urban landscape,
known as the MosaicMetropolis in Brabant, was the
starting point for research by design into development opportunities
in times of economic stagnation. For 18 months, the
design offices Architecture Workroom Brussels (Brussels),
Atelier
p. 8

LOLA Landscape Architects (Rotterdam) and Floris
Alkemade Architect (Sint-Oedenrode) conducted research
by design into the (hidden) strengths of Brabant’s carpet
metropolis. On this scale, which city-landscape relations are
the most promising regarding environmental and economic
sustainability? Where is the synergy between the potential
of the region and the ambitions of individual cities? And
which innovative methods of governance can be developed
to make things happen?
For although the province of North Brabant does relatively
well economically and although the city of Eindhoven repeatedly
ranks among the top five most innovative regions, its
urban development has largely come to a standstill since the
financial crisis. The crisis has hit Brabant’s municipalities hard
and many planned developments (such as the areas around
central train stations and the planned urban expansion areas)
had to be discontinued. The hope that such challenges may be
faced within municipal boundaries seems unrealistic and this
stresses the need for closer cooperation on a regional level.
This need is also important to other (spatial) issues, such as
water quantity and quality, the development of the (intensive)
agricultural sector and boosting (small-scale) industrial and
economic activity.
Van ontwerpend onderzoek naar ontwikkelingsmodellen
Het IABR-Projectatelier BrabantStad heeft deze gelaagde
opgave via ontwerpend onderzoek verkend en op basis
daarvan zes ontwikkelingsmodellen voorgesteld die de
(ruimtelijke) ontwikkeling van de provincie weer in beweging
moeten krijgen. Deze ontwikkelingsmodellen staan voor een
slimme koppeling van sectorale opgaven op de schaal van de
provincie Noord-Brabant en werken deze uit voor specifieke
locaties. Dit heeft geresulteerd in een accumulatief ontwikkelingsbeleid
in plaats van één regionaal plan.
De resultaten van het IABR-Projectatelier BrabantStad vormden
één van de ankerpunten van de tentoonstelling URBAN
BY NATURE, die van 29 mei tot 24 augustus 2014 te zien was
in de Kunsthal en het Natuurhistorisch Museum in Rotterdam.
De resultaten zijn – geheel passend bij de opgave – gepresenteerd
in de vorm van een wandtapijt dat geproduceerd werd
door het Tilburgse TextielLab. Dit tapijt is als het ware een
potentiekaart, die kwaliteiten van het Brabantse tapijtlandschap
weergeeft. Door de specifieke keuze voor kleuren en
p. 9 Atelier

materialen lijkt er nauwelijks hiërarchie te bestaan tussen
de diverse functies en is er sprake van een volledige nevenschikking.
Deze neutrale lezing versterkt de stadslandschappelijke
kwaliteit van Brabant en biedt ruimte, zowel letterlijk
als figuurlijk, voor innovatieve ontwikkelingen en verbanden.
Met de tentoonstelling houdt het natuurlijk niet op. Het is nu
aan de provincie, de vijf steden en de waterschappen om de
resultaten verder te brengen. Zowel in de eigen organisaties
en lokaal met alle stakeholders, als in projecten, programma’s
en beleid. De eerste stappen zijn daarin al gezet.
De grootste uitdaging hierin vormt het verder brengen
van de ontwikkelingsmodellen tot concrete ‘pilot projects’.
Momenteel worden diverse overleggen en workshops georganiseerd
om dit te bewerkstelligen. Naast de pilot projects is
er ook een expositie opgezet om maximaal de kennis van het
projectatelier in te zetten.
Vanaf 9 oktober 2014 maakt de expositie MozaïekBrabant,
met het imposante wandtapijt als middelpunt, een rondreis
langs de vijf steden van Noord‐Brabant. De provincie wil met
deze expositie samen met de steden en de waterschappen
de inzichten van het ontwerpend onderzoek van het IABR-
Projectatelier BrabantStad delen met de inwoners van Brabant
en samen zoeken naar nieuwe mogelijkheden om Brabant
goed in te richten voor de toekomst. De resultaten hiervan
gebruikt de provincie bij de ontwikkeling van de nieuwe
Omgevingsvisie van 2018.
From Research by Design to Development Mechanisms
The IABR-Project Atelier BrabantStad has explored this
multilayered challenge through research by design and on
this basis proposed six development mechanisms that should
be able to reignite the (spatial) development of the province.
These development mechanisms represent a smart coupling
of sectorial challenges on the scale of the province of North
Brabant, and develop these for specific locations. This has
resulted in an accumulative development strategy, instead
of a single regional plan.
The outcome of the IABR–Project Atelier BrabantStad was one
of the anchor points of the exhibition URBAN BY NATURE,
which was held in the Kunsthal and the Natural History
Museum in Rotterdam from 29 May to 24 August 2014. There,
the results were presented – in total harmony with the task –
in the form of a carpet (produced by the TextielLab Tilburg).
Atelier
p. 10

This carpet is, as it were, a map of Brabant’s potential that
shows the qualities of the Brabant carpet landscape. Due to
the specific choice of colors and materials it looks as if there
is hardly any hierarchy among the various functions, and
these are completely juxtaposed. This neutral interpretation
strengthens the quality of Brabant’s urban landscape and
offers space, both literally and metaphorically, for innovative
developments and connections.
The exhibition is of course not the end of it. It is now up to
the province, the five cities and the water boards to further
develop the results. In their own organizations and locally with
all stakeholders, in projects, programs, and policies. First steps
have already been taken.
The biggest challenge here is to turn the development
mechanisms into concrete pilot projects. Currently, various
meetings and workshops are being organized to accomplish
this. In addition to the pilot projects, local exhibitions have
been organized in order to make maximum use of the knowledge
of the IABR–Project Atelier BrabantStad.
As of 9 October 2014, the exhibition ‘MosaicBrabant’,
with the imposing carpet as its center, will tour the five cities
of North Brabant. With this exhibition, the province together
with the cities and the water boards wants to share the insights
of the research by design of the IABR–Project Atelier
BrabantStad with the people of Brabant, to together look for
new opportunities with which to properly prepare Brabant for
the future. These ensuing results will be used by the province
in the development of the new Regional Plan of 2018.
George Brugmans
algemeen directeur IABR
Yves de Boer
gedeputeerde Ruimtelijke Ontwikkeling en Wonen,
Provincie Noord-Brabant
George Brugmans
executive Director IABR
Yves de Boer
executive Spatial Development and Housing,
Province of North Brabant
p. 11 Atelier

Atelier
p. 12

Excursie
Excursion
Het specifiek ruimtelijk patroon
kenmerkt de provincie Noord-
Brabant. Het is een stedelijk
tapijt: een bont mozaïek van
stadswijken, intensieve landbouw,
lanen, dorpen, industriële
activiteiten, beekvalleien,
natuurgebieden en kanalen.
A specific spatial pattern characterizes
the province of North
Brabant. It is an urban carpet:
a colorful mosaic of city neighborhoods,
intensive agriculture,
lanes, villages, industrial activities,
stream valleys, nature reserves,
and canals.
p. 13
Excursion

Excursie p. 14

p. 15
Excursion

Excursie p. 16

p. 17
Excursion

Excursie p. 18

p. 19
Excursion

Excursie p. 20

Mapping
Mapping
Noord-Brabant staat voor grote
ecologische en sociaal-economische
uitdagingen. Tegelijk is de
dynamiek en de inventiviteit van
de bewoners en ondernemers een
enorme kans. Om de uitdagingen
te beantwoorden en om de kracht
van de samenleving ten volle te
benutten, moet de regio op zoek
naar visies en methodieken om
het stedelijk tapijt te reactiveren.
North Brabant faces major
ecologic and socioeconomic
challenges. At the same time, the
dynamic and the inventiveness of
its inhabitants and entrepreneurs
present a huge opportunity.
To meet the challenges and to
fully exploit the strength of
society, the region should look
for visions and methodologies
to reactivate the urban carpet.
p. 21
Mapping

Drie werelden
Ruimtelijke ordening in Noord-
Brabant heeft altijd ingezet op de
versterking en verbetering van de
stedelijke omgeving, de natuurlijke
structuur en het agrarisch gebied
als drie gescheiden werelden.
Hierdoor ontbreekt zowel een
ruimtelijke als een economische
samenhang: het contact tussen
stad en land is verzwakt, en de
steden betalen het meeste voor
de kwaliteit en veiligheid van het
watersysteem.
Three Worlds
Planning in North Brabant
has always been committed to
strengthening and improving
the urban environment, the
green structure and the agricultural
area as three separate
worlds. This setup lacks both
spatial and economic cohesion:
the ties between town and
country slacken, and the cities
pay most for the quality and
safety of the water system.
(A)
(A) De drie afzonderlijke
werelden (stad, natuur
en landbouw) vormen het
tapijt van de provincie
Noord-Brabant met het
watersysteem als verbindend
element
(A) The three separate
worlds (city, nature and
agriculture) define the
tapestry of the Province
of North Brabant and
are linked through the
water system
Mapping p. 22

Bekenstelsel
Van nature is Noord-Brabant
een natte provincie, maar door de
eeuwen heen is het bekenstelsel
ontworpen als een ontwateringsmachine
die het water zo snel
mogelijk afvoert met een tekort
aan zoet water tot gevolg.
Stream System
North Brabant is a wet province
by nature; however, over the
centuries its stream system was
designed as a dewatering machine
that drains the water as quickly
as possible, resulting in a shortage
of fresh water.
(B)
p. 23
Mapping

Kanalenstelsel
Wat het veiligstellen van
zoetwateraanvoer betreft is
Noord-Brabant afhankelijk van
het Belgische kanaalwater dat
ter hoogte van Maastricht het
rivierenstelsel instroomt. Door
de kanalenring volledig los te
koppelen van het bekenstelsel
kan het voedselrijke kanaalwater
ingezet worden voor diverse
landbouwpraktijken.
(C)
(D)
(B) Historische kaart
van de Nederlanden,
Mercator (1606)
(C) ‘Dorpsgezicht
met rustende reizigers’,
Brueghel (1614)
(D) Reconstructie
van de oorspronkelijke
situatie van het Brabants
watersysteem
(B) Historical map
of the Netherlands,
Mercator (1606)
(C) ‘Busy Village Street
with Resting Travellers’,
Brueghel (1614)
(D) Reconstruction of
the historical situation of
the Brabant water system
Mapping p. 24

Canal System
For its fresh water supply,
North Brabant depends on the
Belgian canal water flowing into
its river system near Maastricht.
Fully disconnecting the canal ring
from the stream system means
that the nutrient-rich canal water
can be used for various agricultural
practices.
(E)
(F)
(E) Het Brabants
watersysteem van beken,
rivieren en kanalen als
ontwateringsmachine
(F) Loskoppeling kanalenring
en het belang van
Belgisch kanaalwater
(E) The Brabant water
system consisting of
streams, rivers and canals
as a dewatering machine
(F) Disconnecting the
canal ring and the importance
of Belgian canal water
p. 25
Mapping

Watermanagement
De belangrijkste wateropgave
in Noord-Brabant is het veiligstellen
van de zoetwateraanvoer.
Bovenstrooms moet het water
zoveel mogelijk worden vastgehouden
en de afvoer worden
vertraagd. Stroomafwaarts moeten
‘stedelijke watermachines’ de
waterkwaliteit garanderen en
de waterbehoefte reduceren.
Water Management
North Brabant’s most important
water issue is securing the
supply of fresh water. As much
water must be retained upstream
as possible, and drainage must be
delayed. Downstream, urban water
machines must guarantee water
quality and reduce water demands.
(G)
(H)
(I)
Mapping p. 26

Intensieve landbouw
(J)
De toekomst van de Brabantse
agrarische sector als speler op
een grillige wereldmarkt wordt
steeds onzekerder. Vervuiling,
stankoverlast en gevaren voor de
volksgezondheid blijven aanwezig.
Het maatschappelijk draagvlak
voor een duurzame landbouw
wordt hierdoor steeds groter,
terwijl het internationale belang
van goedkope voedselproductie
niet kan worden ontkend.
(G) Verdroogde gebieden
in Nederland
(H) Internationale
referenties van waterzuiveringsgebieden
(I) Locatie en werking
van infiltratievensters
in Noord-Brabant
(J) Bestaande
waterzuiveringsgebieden
in Noord-Brabant
(G) Dehydrated areas
in the Netherlands
(H) International
references of water
treatment areas
(I) Location and functioning
of infiltration
areas in North Brabant
(J) Existing water
treatment areas in
North Brabant
p. 27
Mapping

Intensive Farming
The future of the agricultural
sector of North Brabant as
a player on the erratic global
market is increasingly uncertain,
while pollution, odor nuisance,
and public health hazards continue
to be problems. Public support
for sustainable agriculture is
thus increasing, while the international
importance of cheap
food production is undeniable.
(K)
Verbrede landbouw
Naast de verduurzaming van
intensieve landbouwpraktijken
streeft de maatschappij naar een
breder georiënteerde landbouw.
Dit kan door het beoefen van duurzame
activiteiten zoals boomteelt
en korte-keten-voedselproductie.
Ook het verlenen van ecosysteemdiensten
en het creëren van een
aantrekkelijk woonlandschap
dragen bij tot het multifunctionele
karakter van de agrarische sector.
(L)
(K) Aantal mensen dat
gevoed moet worden
per hectare
(L) Intensieve varkenshouderijen
in Noord-
Brabant als onderdeel van
een internationale keten
(K) Number of people
to feed per hectare
(L) Intensive porc farming
in North Brabant as
part of a worldwide chain
Mapping p. 28

Multifunctional Agriculture
In addition to making intensive
farming practices sustainable,
society calls for a more expanded
agriculture. This can be realized
by fostering sustainable activities
such as arboriculture and shortchain
food production. Providing
ecosystem services and creating
attractive living environments
also contribute to agricultural
multifunctionality.
(N)
(M)
(M) Duurzaam ploegen
ter bevordering van een
efficiënte waterafloop en
hogere productie
(N) Ontwikkeling van
het areaal (in hectare)
in de Nederlandse boomen
sierteelt
(M) The sustainable
keyline cut for encouraging
water movement
and improving
production
(N) Land area evolution
(in hectare) of the
Dutch arboriculture
p. 29
Mapping

Recreatief landschap
Noord-Brabant beschikt over
enkele sterke toeristisch-recreatieve
regio’s zoals de Brabantse
Wal, de Biesbosch, de Baronie,
De Groote Peel en het recent
gelanceerde Groene Woud.
Ook artificiële landschappen als
boomkwekerijen kunnen in de toekomst
een belangrijk rol opnemen
als recreatief landschap.
Leisure Landscape
North Brabant has some
strong tourist and recreational
areas, such as the Brabantse
Wal, the Biesbosch, the Baronie,
De Groote Peel and the recently
launched Groene Woud. In the
future, even artificial landscapes
like tree nurseries can become
major leisure landscapes.
(O)
(P)
(O) Fietsroute ‘Agrotoer
De Leije’ langs boomkwekerijen
en andere
agrarische bedrijven
(P) Nationaal Park
‘De Loonse en Drunense
Duinen’ als een recreatief
landschap
(O) Cycling route
‘Agrotour De Leije’
along tree nurseries
and other agriculture
enterprises
(P) National Park
‘The Loonse and
Drunense Dunes’
as a leisure landscape
Mapping p. 30

Stedelijk klimaat
De temperatuur in de steden
van Noord-Brabant ligt gemiddeld
hoger dan in landelijk gebied. Dit
zogenaamde hitte-eilandeffect is
een gevolg van onder andere lage
windsnelheden. Luchtcorridors
kunnen stedelijk gebied beschermen
tegen de risico’s van deze
hittestress.
Urban Climate
On average, North Brabant
city temperatures are higher
than those in rural areas. This
so-called urban heat island effect
is a result of, among other things,
low wind speeds. Air corridors
can protect urban areas against
the risks of heat stress.
(Q)
p. 31
Mapping

(R)
Kwalitatief wonen
Terwijl vele Brabanders uit de
stad verhuizen om in de nabijheid
van landschap te kunnen wonen,
zijn de geplande woonuitbreidingsgebieden
vaak een bedreiging voor
de resterende open ruimte in de
stadsrand. Tegelijk slaagt deze
innovatieve regio er niet in om de
vele kenniswerkers een aantrekkelijk
woonlocaties aan te bieden.
(Q) Het versterken van de
bestaande Brabantse lanen
tot stad-landverbindingen
en luchtcorridors tegen
hittestress
(R) De stedelijke hitteeilanden
van Nederland
(overdag en ‘s nachts)
(Q) Upgrading the existing
boulevards of Brabant
to urban-rural linkages
and air corridors against
heat stress
(R) The urban heat
islands of the Netherlands
(day and night situation)
Mapping p. 32

High-Quality Living
Whereas many Brabant residents
move from the city because
they want to live near the landscape,
planned residential expansion
areas are often a threat to
the open space remaining in the
suburbs. At the same time, this
innovative region fails to offer
its many knowledge workers an
attractive residential location.
(S)
Innovatief ondernemen
Vele bestaande bedrijventerreinen
in Noord-Brabant zijn
verouderd of staan leeg, terwijl
de uitgifte van industriegebied nog
steeds toeneemt. Deze nieuwe
terreinen faciliteren vaak innovatieve
bedrijven die belang
hechten aan een toplocatie naast
snelwegen maar die geen link
hebben met de voorzieningen in
de binnenstad. Voorzieningen die
cruciaal zijn voor het aantrekken
van kenniswerkers.
(T)
(S) Verhuisbewegingen
van de stad naar het
buitengebied in Noord-
Brabant
(T) Noord-Brabant
als een uniek tapijt van
verstedelijking en open
ruimte in Nederland
(S) Migration flows
from urban areas to
rural areas in North
Brabant
(T) North Brabant
as a unique carpet of
urban and open space
in the Netherlands
p. 33
Mapping

Innovative Entrepreneurship
In North Brabant, many
existing industrial parks are
obsolete or have been abandoned,
yet the distribution of
industrial land is still increasing.
The new areas often accommodate
innovative companies
that value prime locations near
highways, but are not linked to
city center facilities. Facilities
that are crucial when it comes to
attracting knowledge workers.
(U)
(V)
(U) De toeleveranciers
van het hoogtechnologisch
bedrijf ASML uit
Eindhoven liggen verspreid
in Noord-Brabant
(V) Noord-Brabant als
een divers en verspreid
ondernemerslandschap
(U) The suppliers
of high tech company
ASML from Eindhoven
are spread out over
North Brabant
(V) North Brabant as
a diverse and dispersed
entrepreneurial landscape
Mapping p. 34

Borrowed size
In het tapijt schuilt de kracht
van het Brabantse landschap, van
zijn bewoners, ondernemingen
en organisaties. Door de fijnmazige
vervlechting van kleine
steden en het landelijk gebied
kunnen bepaalde kwaliteiten en
voorzieningen op een efficiënte
manier gekoppeld en uitgewisseld
worden. Dit zogenaamde principe
van ‘borrowed size’ is het grootste
potentieel voor de toekomst
van Brabant.
Borrowed Size
The strength of the Brabant
countryside, its residents, businesses
and organizations lies in
the carpet characteristic. The
intricate interweaving of small
towns and rural areas facilitates
the efficient coupling and
exchanging of certain qualities
and amenities. This so-called
‘borrowed size’ principle is the
greatest potential for the future
of Brabant.
(W)
p. 35
Mapping

(X)
(W) Welvaartsplan (1947):
de ontwikkeling van 36
industriekernen waarbinnen
het woon-werkverkeer
beperkt werd tot 6 km
(X) De verschillende
voetbalteams van
Noord-Brabant
(W) The Welfare Plan
(1947): the development
of 36 industrial centres
where commuter traffic
was limited to 6 km
(X) The many soccer
teams of North Brabant
Mapping p. 36

Narratief
Narrative
Het is de som van vele lokale
coalities en projecten die het
stedelijk tapijt van Noord-Brabant
kunnen reactiveren. Een reeks
ontwikkelingsmodellen maakt
nieuwe ruimtelijke koppelingen
mogelijk. De overheid maakt
ruimte voor maatschappelijke
dynamiek op voorwaarde dat die
ontwikkeling ook mee bouwt aan
het antwoord op de grote uitdagingen.
Telkens worden economische
dragers rond kwalitatief
wonen, landbouw, recreatie en
innovatief ondernemen gekoppeld
aan de wateropgave.
The accumulation of many local
coalitions and projects can reactivate
the urban carpet of North
Brabant. A series of development
models facilitates new spatial
connections. The government
makes room for social dynamics,
provided that such a development
also contributes to the response to
the big challenges. In each model,
economic aspects of quality living,
agriculture, recreation, and innovative
enterprise are linked to
the water issue.
p. 37
Narrative

Four Funerals,
but where is the Wedding?
Het Brabantse stedennetwerk en de provincie
Noord-Brabant wil tot de top vijf van
Europese regio’s behoren. En dit in een periode
van demografische en economische stilstand
waarin eveneens een aantal fundamenten in het
domein van de ruimtelijke ordening gesneuveld
zijn, zoals het gemeentelijk grondbeleid, de
intensieve landbouw, het Rijnlands model en
het grote overkoepelende plan. Deze vier ‘funerals’
kaderen dé uitdaging voor BrabantStad;
ze nopen tot een zoektocht naar nieuwe principes
die zich onttrekken aan de vastgeroeste
ontwikkelingslogica. Het gangbare ontwikkelen
verdienmodel staat immers niet alleen haaks
op de huidige conditie van stilstand, maar
ook op de internationale ambitie van de regio.
Met andere woorden: ‘We have four funerals,
but where is the wedding?’
Het aanbieden van ruimte is lange tijd de
motor geweest voor de ruimtelijke en economische
ontwikkeling van Noord-Brabant.
Centraal gelegen tussen Randstad, de as
Brussel-Antwerpen en het Ruhrgebied, heeft
deze regio een woon- en werkaanbod dat in
Four Funerals,
but where is the Wedding?
BrabantStad, the network of cities in the
Province of North Brabant, aspires to be one
of the five most successful regions in Europe.
And this in a period of demographic and
economic stagnation, which also includes the
disintegration of a number of basic principles
in the field of spatial planning, such as
municipal land policy, intensive agriculture,
the Rhineland model and the extensive master
plan. These four ‘funerals’ together frame
the challenge for BrabantStad, requiring a
search for new principles that go beyond the
entrenched development logic. Contemporary
development and revenue models are not only
at odds with the current stagnation, but also
with the region’s international ambitions.
In other words: ‘We have four funerals, but
where is the wedding?’
The availability of space has long powered
the spatial and economic development of
North Brabant. Centrally located between the
Randstad, the axis Brussels-Antwerp, and the
Ruhr Area, this region has a capacity that is
unparalleled in the Netherlands. The result is
Narratief p. 38

Nederland zijn gelijke niet kent. Dit heeft geresulteerd
in het bekende ruimtelijke model: de
mozaïek- of tapijtstructuur. In het tapijt schuilt
de cultuur van het Brabantse landschap, van
zijn bewoners, ondernemingen en organisaties.
Deze cultuur is niet het probleem, maar juist
het grootste potentieel voor de toekomst van
BrabantStad.
In plaats van de ruimtelijke ontwikkeling
volledig te concentreren in de binnensteden,
moeten de opgaven en kansen van Noord-
Brabant dus op een andere manier gemobiliseerd
worden: over de stadsgrenzen heen,
zodat ze gekoppeld kunnen worden aan opgaven
in het buitengebied. Er is één systeem dat
dwars door de tapijtstructuur heen snijdt en
binnenstedelijke opgaven met die in het buitengebied
verbindt: het watersysteem, dat
het veiligstellen van de zoetwateraanvoer als
belangrijkste opgave heeft.
Het Brabantse stedennetwerk
The city network of Brabant
a characteristic spatial development model: the
mosaic or carpet structure. The carpet represents
the culture of the Brabant countryside, its
residents, businesses, and organizations. Rather
than a problem, this culture is the greatest asset
to the future of BrabantStad.
Instead of fully concentrating spatial
development in inner cities, the challenges and
opportunities of North Brabant therefore have
to be mobilized another way: across city limits,
linking them to challenges in the surrounding
areas. There is one system that cuts through
the carpet structure and connects urban challenges
with those in the environs: the water
system, which has one main challenge, namely
securing the supply of fresh water.
Reactivating Space
Spatial planning in North Brabant has always
been aimed at strengthening and improving
the urban environment, the water system, and
the agricultural area as three separate worlds.
As a result, spatial and economic cohesion
are lacking: links between town and country
are weakened, and the cities foot most of the
p. 39
Narrative

Reactiveren van ruimte
Ruimtelijke ordening in Noord-Brabant is altijd
gericht geweest op de versterking en verbetering
van de stedelijke omgeving, het watersysteem
en het agrarisch gebied als drie gescheiden
werelden. Hierdoor ontbreekt zowel een
ruimtelijke als economische samenhang: het
contact tussen stad en land is verzwakt, en de
steden betalen het meeste voor de kwaliteit en
veiligheid van het watersysteem. Het lijkt verstandiger
nu in te zetten op de verbinding en
de nabijheid van deze werelden, dan op een
verdere, gescheiden versterking van stad,
natuur en landbouw.
Het uitbouwen en verbeteren van het
watersysteem is dus een continue investering
waar andere dynamieken, belangen en opgaven
aan gekoppeld moeten worden. Ontwikkelingen
die zich uitsluitend op hun eigen geïsoleerde
terrein manifesteren, zijn immers gedoemd tot
de marge. De wateropgave wordt zo ingezet dat
er een aantrekkelijker stadslandschap ontstaat,
dat ook de gezondheidsaspecten verbetert,
recreatieve stad-land relaties uitbouwt. Als
bijproduct wordt een bijdrage geleverd aan
het op gang brengen van de grondwaterstroom,
bill for maintaining the quality and safety of
the water system. At present, it seems prudent
to invest in the connection and proximity of
these worlds, rather than in a further separate
strengthening of city, nature, and agriculture.
The development and improvement of the
water system therefore requires a continuous
investment, to which other dynamics, interests
and tasks must be connected. Developments
that only focus on their own isolated domain
are surely doomed to become marginal. The
water challenge is met by creating attractive
city landscapes that will also improve health
aspects, develop recreational urban-rural linkages
and, as a by-product, contribute to boosting
the groundwater flow causing a decrease
in dehydration and providing agriculture with
opportunities for sustainable production.
‘Restitching’ the carpet is a spatial model
that is based on the initiation of a chain of
cooperating and mutually reinforcing forces.
It also offers a new economic logic, an alternative
funding model: investments and developments
are oriented toward their simultaneous
deployment for the realization of challenges
and ambitions on an ecological and socioeconomic
level. It takes into account that the
Narratief p. 40

waardoor de verdroging afneemt en de landbouw
mogelijkheden krijgt om duurzamer te
produceren.
Het ‘restitchen’ van het tapijt is een ruimtelijk
model dat gebaseerd is op het initiëren
van een kettingreactie van samenwerkende en
elkaar versterkende krachten. Het biedt tevens
een nieuwe economische logica, een alternatief
financieringsmodel: investeringen en ontwikkelingen
worden zodanig gericht dat ze tegelijk
worden ingezet om de uitdagingen en ambities
op ecologisch én sociaaleconomisch vlak te
realiseren. Het houdt rekening met de terugtrekkende
beweging van de centrale overheid
en zet in op de initiatieven van andere maatschappelijke
actoren. De belangrijkste hefboom
voor de ontwikkeling van een duurzame en welvarende
Brabantse metropool is dus de tapijtconditie
en het reactiveren van haar ruimte.
Zes tapijtprogramma’s
Om de kwaliteiten en het potentieel van het
Brabants ondernemers- en woonlandschap
te versterken, moet er ingezet worden op
de herontwikkeling van het tapijt: nieuwe
central government is stepping back, banking
on the initiatives of other social actors. The key
instrument for the development of a sustainable
and prosperous Brabant metropolis is the carpet
condition and the reactivation of its space.
Six Carpet Programs
To strengthen the qualities and the potential
of Brabant’s entrepreneurial and residential
landscape, the carpet has to be redeveloped,
with a new economic structure in
regard to quality living, scenic recreation, and
innovative enterprise connected to the water
task. This so-called local intertwining, the
‘restitching’ of the carpet, provides new links
and/or better carpet content. Six test areas
demonstrate these new spatial connections: six
so-called ‘machines’ that portray what programs
North Brabant can develop in the future
and where these programs might be relevant.
Bebouwing in Noord-Brabant
Built-up area in North Brabant
p. 41
Narrative

economische dragers rond kwalitatief wonen,
landschappelijk recreëren en innovatief ondernemen
moeten verbonden worden aan de
wateropgave. Dit zogenaamde lokale verweven,
het ‘restitchen’ van het tapijt, levert nieuwe
koppelingen en/of betere invullingen van het
tapijt op. Zes testgebieden demonstreren deze
nieuwe ruimtelijke koppelingen: zes zogenaamde
‘machines’ die verbeelden met welke
programma’s Noord-Brabant in de toekomst
aan de slag kan gaan en waar in het territorium
deze programma’s relevant zouden kunnen zijn.
Zes machines die het Brabantse tapijtlandschap
weer in beweging moeten krijgen, zonder te
vervallen in de logica van de vier ‘funerals’. Met
als doel een accumulatief ontwikkelingsbeleid
in plaats van één groot regionaal plan.
The six machines are supposed to reactivate
the Brabant carpet landscape without sliding
back into the logic of the four ‘funerals.’
Ultimately, the aim is to create an accumulative
development policy, instead of a single
extensive regional plan.
Een accumulatief ontwikkelingsbeleid
in plaats van één groot regionaal plan
An accumulative development policy
instead of one regional plan
Narratief p. 42

4
1
3
2
6
5
De tapijtconditie: opgaven en kansen
The carpet condition: challenges
and opportunities
p. 43
Narrative

Machine 1
Als we verouderde industriegebieden
herontwikkelen rond
collectieve watersystemen, gaan
we de stedelijke hittestress
tegen en maken we een
gezonde, stedelijke omgeving
voor nieuwe economieën.
Machine 1
Redeveloping outdated industrial
areas around public water
systems will combat urban
heat stress and create a healthy
urban environment for emerging
economies.
6
7
1
5
2
3
4
Narratief p. 44

1
Watersysteem
Water system
Waterbergingsgebieden
Water storage reservoirs
Industriegebieden
Industrial areas
Stedelijke hitte-eilanden
Urban heat islands
Stad-land verbinding
Urban-rural linkage
1. Veel van de Noord-Brabantse
bedrijventerreinen zijn verouderd
of onderbenut.
2. De industrie pompt jaarlijks een
grote hoeveelheid van het grondwater
op en betaalt daarvoor belasting.
3. Geld dat gebruikt kan worden voor
de bouw van een collectief systeem
voor waterberging en -zuivering.
4. Een helofytenfilter met een breed,
stedelijk profiel die eveneens dient
als luchtcorridor tegen hittestress.
5. Door deze landschappelijke ingreep
ontstaat er bovendien een aantrekkelijke
en stedelijke werkomgeving.
6. Het gezuiverde water kan ingezet
worden tegen verdroging of terug in
het kanalenstelsel gebracht worden.
7. Of het kan gerecupereerd worden
voor industriële doelen.
1. Many of North Brabant’s
industrial estates are obsolete
or underutilized.
2. Industry pumps up large quantities
of ground water annually, for which
taxes are paid.
3. Money that can be used to build
a collective system of water storage
and purification.
4. A constructed wetland with a wide,
urban profile that doubles as an air
corridor against heat stress.
5. This landscape intervention also
creates an attractive and urban
work environment.
6. The purified water can be used
to counter dehydration or fed back
into the system of canals.
7. Or it can be recovered for industrial
objectives.
p. 45
Narrative

Machine 2
Als we de omschakeling naar
duurzamere teelten ondersteunen,
verhogen we zowel
de rentabiliteit van landbouwbedrijven
als de kwaliteit van
het landschap, én organiseren
we de langzame infiltratie van
water in de bodem om zo de
verdroging van natuurgebieden
tegen te gaan.
Machine 2
Supporting the transition to
a more sustainable crop production
will increase both the
profitability of farms and the
quality of the landscape as well
as instigate the slow infiltration
of water into the soil in order
to counteract the aridification
of natural landscapes.
1. We stimuleren de gerichte omschakeling
naar duurzamere teelten
met een hoger rendement.
2. Een duurzame landbouw pompt
ook minder grondwater op.
3. Dit kan door te investeren in
een collectief irrigatiesysteem.
4. Een irrigatiesysteem dat het voedselrijke
kanaalwater van Noord-
Brabant aftapt.
5. Ook de aanvoer van overtollige
mest draagt bij aan een productieve
boomteeltsector.
6. De sierteelt en boomkwekerijen
filteren het voedselrijke kanaalwater
voor het in de bodem dringt.
7. Zo voeden we de ondergrondse
waterstromen en gaan de verdroging
van natuurgebieden tegen.
1. We stimulate the specific switch
to more sustainable crops with
higher returns.
2. Sustainable agriculture also uses
less ground water.
3. This can be achieved by investing
in a collective irrigation system.
4. An irrigation system that makes
use of the eutrophic canal water
of North Brabant.
5. The supply of surplus manure also
contributes to a productive arboriculture
sector.
6. Floriculture and tree nurseries filter
the eutrophic canal water before
it is absorbed into the soil.
7. That way we counter the dehydration
of our nature reserves by
feeding the aquifers and the underground
water flows.
1
Narratief p. 46

2
Watersysteem
Water system
Waterbergingsgebieden
Water storage reservoirs
Boomkwekerijen
Tree nurseries
Verdroogde gebieden
Dehydrated areas
7
3
6
2
4
5
p. 47
Narrative

Machine 3
Als we de Brabantse
waterlopen omleiden door
recreatiegebieden heen ontstaat
er een toeristisch-recreatief
netwerk dat instaat voor een
vertraagde waterafvoer en zo
bijdraagt tot de zoetwaterbalans
van Noord-Brabant.
Machine 3
Redirecting the Brabant
waterways through recreational
areas will create a tourist
and leisure network that will
slow down drainage and thus
contribute to North Brabant’s
fresh water balance.
6
5
1. Toerisme en recreatie benutten
de potenties van het water nog niet
ten volle.
2. Door verblijfsrecreatie te koppelen
aan water ontstaat een kwalitatief
recreatief landschap.
3. Een recreatief landschap dat kan
inspelen op trends als agrotoerisme.
4. Het historische coulisselandschap
wordt zo in ere hersteld.
5. Door de waterlopen om te leiden
doorheen de recreatiegebieden
wordt de waterafvoer vertraagd.
6. Er wordt bijgedragen tot de
instandhouding van de zoetwatertoevoer
van Noord-Brabant.
1. Tourism and recreation are not yet
making complete use of the potential
that the water has to offer.
2. By linking recreation and water
a high-quality recreational landscape
is created.
3. A recreational landscape that can
anticipate trends like agrotourism.
4. The historical bocage landscape is
thus reinstated.
5. By redirecting the watercourses
through recreational areas, drainage
is slowed down.
6. It contributes to the conservation
of the supply of fresh water in
North Brabant.
Narratief p. 48

3
Watersysteem
Water system
Waterbergingsgebieden
Water storage reservoirs
Verblijfsrecreatie
Recreational housing
Ecologische Hoofdstructuur
Ecological Main Structure
3
4
2
1
p. 49
Narrative

Machine 4
Als we de schaalvergroting van
intensieve veehouderijen aangrijpen
voor de reorganisatie van
teelten en de landschappelijke
integratie van collectieve voorzieningen,
zoals waterzuivering,
krijgt grootschalige landbouw
in Noord-Brabant een
duurzaam karakter.
Machine 4
Seizing the opportunities created
by the expansion of intensive
cattle farming, we can reorganize
crop production and integrate
landscape-bound public services
such as water purification to
make agriculture in North
Brabant sustainable.
2
1
3
6
4
5
Narratief p. 50

4
Watersysteem
Water system
Waterbergingsgebieden
Water storage reservoirs
Agrarische accentgebieden
Agricultural focal areas
Stad-land verbinding
Urban-rural linkage
1. Veel landbouwbedrijven in de
stroomgebieden van het Brabantse
waternetwerk zetten in op schaalvergroting.
2. Collectieve waterzuivering zorgt
dat een deel van het agrarisch
afvalwater weer kan worden ingezet
voor irrigatie.
3. De samenwerking tussen
verschillende bedrijven maakt van
waterzuivering op grote schaal een
haalbare kaart.
4. Collectieve mestverwerking, duurzame
energieproductie en een betere
mobiliteit worden eveneens rendabel.
5. De benodigde schaal laat toe
dat de akkergronden dienen als
overlastbuffer voor de intensieve
veeteelt.
1. Many farms in the catchment areas
of the Brabant water network are
focused on an increase in scale.
2. Collective water treatment ensures
that a part of the agricultural waste
water can be used for irrigation.
3. Through the collaboration
between various farms large-scale
water purification becomes feasible.
4. Collective manure processing,
renewable energy, and better mobility
also become viable options.
5. The necessary scale permits arable
land to be used as a nuisance buffer
for intensive cattle breeding.
6. This organization around collective
amenities also offers possibilities
for recreational use.
6. Deze organisatie rond collectieve
voorzieningen maakt zo ook ruimte
voor recreatief medegebruik.
p. 51
Narrative

Machine 5
Als we de aanleg van infiltratiegebieden
inzetten als unieke
woonlandschappen, bieden
we niet alleen een alternatief
voor de geplande randstedelijke
woonuitbreidingen, maar ontwikkelen
we ook een nieuwe
component van het natte
zandlandschap.
Machine 5
Constructing infiltration areas
that also provide unique residential
landscapes not only creates
an alternative to planned suburban
residential expansions, but
also develops a new aspect of
sandy, wet landscapes.
1. De geplande woonuitbreidingsgebieden
zijn vaak een bedreiging
voor de resterende open ruimte in
de stadsrand.
2. Om een robuust watersysteem te
krijgen moeten we bovenstrooms
zoveel mogelijk water vastgehouden.
3. Met dammen leggen we infiltratievensters
aan, die een uniek onderdeel
van het natte zandlandschap
vormen.
4. Een attractief landschap dat gekoppeld
wordt aan een kwalitatieve vorm
van landschappelijk wonen.
5. En aan kleinschalige landbouwgebieden
in de stadsrand die voorzien
in korte-keten voedselproductie.
6. Met het op gang brengen van de
grondwaterstroom als een gunstig
neveneffect.
1. The residential expansion areas
are often a threat to the remaining
open space in the suburbs.
2. In order to obtain a robust water
system, the water should be retained
where possible upstream.
3. Infiltration areas, made by building
dams, form a unique part of the wet
sand landscape.
4. An attractive landscape, linked to
high-quality suburban living.
5. And to small-scale agricultural
areas in the suburbs that provide
short-chain food production.
6. With an advantageous side effect:
the instigation of the ground
water flow.
Narratief p. 52

5
Watersysteem
Water system
Infiltratiegebieden
Infiltration areas
Stedelijk uitbreiding
Urban development
Ecologische Hoofdstructuur
Ecological Main Structure
1
6
2
5
3
4
p. 53
Narrative

Machine 6
Als we het profiel hertekenen
van de lanen die innovatieve
industrie in de rand van de stad
verbinden met voorzieningen
in het centrum, creëren we
enorme lineaire ‘wadi’s’ waar
nieuwbouwprojecten voorzien
van een gescheiden rioleringsstelsel
zich op kunnen enten.
Machine 6
Redesigning the profile of the
boulevards that connect the
innovative industry on the edge
of town to facilities in the city
center creates huge linear ‘wadis’
where new construction projects
with a separate sewer system can
take root.
1
6
Narratief p. 54

6
Watersysteem
Water system
Waterbergingsgebieden
Water storage reservoirs
Stedelijk uitbreiding
Urban development
Industriegebieden
Industrial areas
Stad-land verbinding
Urban-rural linkage
2
1. Noord-Brabant is een innovatieve
regio die nieuwe bedrijventerreinen
op toplocaties naast snelwegen
ontwikkelt.
2. Grote lanen verbinden het landschap,
de bedrijventerreinen en het
centrum, en garanderen zo de nabijheid
van stedelijke voorzieningen.
3. Door het profiel van deze lanen te
hertekenen worden het enorme
lineaire ‘wadi’s’ die water bergen.
4. Tegelijk kunnen we zo een gescheiden
rioleringsstelsel uitbouwen dat
het hemelwater afvoert.
1. North Brabant is an innovative
region that develops industrial
estates in top locations adjacent
to highways.
2. Large boulevards connect the
landscape, industrial estates, and
the city center, and guarantee urban
amenities in the vicinity.
3. By redrawing the profiles of these
boulevards, enormous linear ‘wadis’
are created that store water.
4. At the same time we can develop
a separate sewer system that discharges
rainwater.
3
5. Tevens zijn de ‘wadi’s’ landschappelijke
corridors die zorgen voor een
gezond stedelijk klimaat.
5. The ‘wadis’ are also green corridors
that ensure a healthy urban
climate.
4
6. En creëren ze condities voor interessante
woon-werklocaties en
recreatieve functies voor de vele
aanwezige kenniswerkers.
6. And they create conditions for
interesting locations in which the
many knowledge workers can live
and work.
5
p. 55
Narrative

KWALITATIEF
WONEN
WATER-
MANAGEMENT
MANAGEMENT
INNOVATIEF
ONDERNEMEN
ONDERNEMEN
(INDUSTRIE, LANDBOUW)
HOUSING
ENVIROMENT
ENVIRONMENT
WATER
MANAGEMENT
MANAGEMENT
INNOVATIVE
ECONOMY
INNOVATIVE
ECONOMY
(INDUSTRY, AGRICULTURE)
Narratief p. 56

Document
Document
Het stedelijk tapijt is een dynamisch
speelveld met bestaande
bebouwing en programma’s,
met kansen voor toekomstige
ontwikkelingen, en met een
ecologisch systeem dat onder
grote spanning staat. Geen
krachtigere manier om dat
speelveld vol nieuwe spelregels
leesbaar en tastbaar te maken
dan door een wandtapijt van
12 meter lang bij 3 meter hoog.
Geweven door het Tilburgse
TextielLab werd deze tactiele
onderlegger voor lokale initiatieven
en projecten voor het eerst
getoond als onderdeel van IABR-
2014 om daarna door Brabant
rond te reizen.
The urban carpet is a dynamic
playing field with existing buildings
and programs, with opportunities
for future developments,
and with an ecological system that
is under great stress. The most
powerful way to make that playing
field full of new rules readable
and touchable is a the 12-m-long
and 3-m-high carpet. Woven by
the Tilburg TextielLab this tactile
foundation for local initiatives and
projects was shown first as part of
IABR-2014 and started traveling
through Brabant afterwards.
p. 57
Document

Document p. 58

p. 59
Document

Document p. 60

p. 61
Document

Document p. 62

p. 63
Document

Document p. 64

p. 65
Document

Document p. 66

p. 67
Document

Document p. 68

p. 69
Document

Document p. 70

Proces
Process
Het IABR-Projectatelier
BrabantStad is geen eindpunt.
Het is niet louter een spiegel
voor het huidige beleid en voor
maatschappelijke evoluties, of
een verleidelijk maar tegelijk
onrealistisch toekomstbeeld.
Het is een voorzet voor een
alternatieve lezing, een andere
attitude en verhaal, en een
nieuwe op de praktijk gebaseerde
werkmethodiek. Dit
proces van samenwerking met
vele actoren is een opstap naar
een volgend doelgericht, ambitieus
toekomstatelier: een laboratorium
met een reeks pilot
projects samen met lokale
coalities van actoren. Het
reactiveren van het stedelijk
tapijt kan nu beginnen.
The IABR-Project Atelier
BrabantStad is not the end of
the line. It is not merely a mirror
for current policy and for social
evolutions, or a tempting but at
the same time unrealistic idea of
the future. It’s an initiative for an
alternative reading, a different
attitude and story, and a new
practice-based working method.
This process of collaboration
with many actors is a leg up
to a following goal-oriented,
ambitious future atelier:
a laboratory with a series of
pilot projects together with
local coalitions of actors.
The reactivation of the urban
carpet can now begin.
p. 71
Proces

1930–1950:
Vaststelling Deelstreekplannen,
Dorpsuitbreidingsplannen en
het Welvaartsplan (1947)
Establishment Sectional
Regional Structure Plans,
Rural Expansion Plans and
the Welfare Plan (1947)
visie
vision
1952–1955:
Het Nieuwe Brabant, standaardwerk
met foto’s en illustraties
over alle aspecten van
Noord-Brabant
The New Brabant, standard
work with photos and illustrations
on all aspects of the
Province of North Brabant
1965:
Welvaartsbalans en ontwikkelingsplan;
ruimte creëren voor modernisering
van landbouw en opschaling
van Brabantse steden
Prosperity Balance and Development
Plan; creating space for the
modernization of agriculture and
the upscaling of Brabant cities
evenement
happening
samenwerking
cooperation
Proces p. 72

1997:
Manifest Brabant 2050; bestuurders,
wetenschappers en experts geven
via een reeks essays hun visie over
de toekomst van Brabant
Manifesto Brabant 2050; administrators,
scientists, and experts
give their views on the future
of Brabant in a series of essays
2003:
Structuurvisie ‘Stad tussen stroom’,
’s-Hertogenbosch
Spatial Structure Plan City between
Streams, ’s-Hertogenbosch
1993:
Start Samenwerkingsverband
Regio
Eindhoven (SRE)
Start Collaboration
Eindhoven Region
(SRE)
2001:
Start BrabantStad, samenwerkingsverband
tussen Breda, Eindhoven,
Helmond, ’s-Hertogenbosch en Tilburg
en de provincie Noord-Brabant
Start BrabantStad, collaboration
between Breda, Eindhoven, Helmond,
’s-Hertogenbosch and Tilburg and
the Province of North Brabant
2005:
Het Groene Woud tussen Eindhoven,
Tilburg en ’s-Hertogenbosch wordt
Nationaal Landschap
The Green Forest between
Eindhoven, Tilburg and
’s-Hertogenbosch is listed
as a National Landscape
2004:
Debat ‘Brabant Contrastrijk’
Debate ‘Brabant Rich in Contrast’
p. 73
Proces

2007:
Ontwerpatelier
BrabantStad
MozaïekMetropool
Design atelier
BrabantStad
MosaicMetropolis
2010:
Structuurvisie Ruimtelijke
Ontwikkeling provincie
Noord-Brabant
Spatial Development Plan
Province of North Brabant
2011:
Brainport 2020, strategische
visie en uitvoeringsprogramma
Zuidoost-Nederland
Brainport 2020, Strategic Plan
and Implementation Program
Southeast Netherlands
visie
vision
samenwerking
cooperation
2007:
Oprichting De Ideale Connectie,
samenwerkings-programma regio
Midden-Brabant
Launch of The Ideal Connection,
collaboration program Central
Brabant Region
2011:
De Ideale Connectie wordt
Midpoint Brabant
The Ideal Connection is renamed
Midpoint Brabant
Start samenwerkingsverband Regio
West-Brabant
Start collaboration West Brabant Region
evenement
happening
2010:
Eerste Hart van Brabantdag
First Heart of Brabant Day
Proces p. 74

2013:
Structuurvisie Breda 2030, Structuurvisie
Helmond 2030 en Structuurvisie Tilburg 2040
Spatial Structure Plan Breda 2030, Spatial
Structure Plan Helmond 2030 and Spatial
Structure Plan Tilburg 2040
2012:
Presentatie bidboek
BrabantStad Culturele
Hoofdstad van Europa 2018
Presentation of the
bid book BrabantStad
European Capital
of Culture 2018
maart 2013
:
March :
Eerste bijeenkomst met de bestuurders
van BrabantStad en de IABR
over IABR–Projectatelier BrabantStad
First meeting with the governors
of BrabantStad and the IABR
about the IABR–Project Atelier
BrabantStad
p. 75
Proces

juni 2013
:
June :
Start ontwerpend onderzoek
IABR-Projectatelier BrabantStad
Start research by design
IABR–Project Atelier BrabantStad
visie
vision
“De waterkwaliteit is slecht in de kanalen, maar wel
goed genoeg voor de landbouw. Een deal met de landbouw
maken is dus reëel. Zij zouden dan vervolgens
meer aan hun mest moeten doen.”
– Carl Nobbe, waterschap Aa en Maas
‘The water quality in the canals is poor, yet good
enough for agriculture. So making a deal with agriculture
is feasible. Subsequently they should do
more about their surplus manure.’
– Carel Nobbe, water boards Aa and Maas
samenwerking
cooperation
november 2013
:
November :
‘Midterm review’ ontwerpend onderzoek IABR–Projectatelier
BrabantStad aan de bestuurders van BrabantStad
Mid-term review of the research by design IABR–Project
Atelier BrabantStad to the governors of BrabantStad
“Het verzekeringsbedrag van burgers en ondernemers
kan omlaag als ze zelf investeren in waterberging. Kan
dat geld dan niet voor de projectontwikkeling gebruikt
worden? Het waterschap gaat nu uit van solidariteit, is
dat juist? Je kan mensen er zelf aan mee laten betalen,
hun veiligheid gaat er immers op vooruit.”
– Wim Rust, Fakton
‘Citizens and entrepreneurs can reduce the amount
they pay for insurance if they invest in water storage
themselves. Why not use that money for project
development? The water board is now based on
solidarity, is that how we want it to be? People can
contribute, since it is their safety that benefits.’
– Wim Rust, Fakton
evenement
happening
november 2013
:
November :
IABR-lezing ‘Reweaving the Urban Carpet: Strategies
For The Urban Landscape’, Alan Berger
IABR lecture ‘Reweaving the Urban Carpet: Strategies
for the Urban Landscape’ by Alan Berger.
Proces p. 76

maart – april
2014 :
March – April :
Ontwikkeling tentoonstellingsconcept voor IABR-2014-URBAN BY NATURE
en productie wandtapijt in TextielLab
Development of exhibition concept for IABR–2014–URBAN BY
NATURE and production of the carpet in the TextielLab
“Een bijzondere samenwerking
tussen de
diverse architectenbureaus
en het TextielLab.
Eén groot dynamisch
team van specialisten
die allen hun eigen
expertise meebrachten
en uiteindelijk dit
fantastische kunstwerk
realiseerden. Typisch
Brabants! Als makersplek
midden in Brabant zijn
wij er dan ook trots dat
wij aan dit wandkleed
mochten meewerken.
Dat het kleed uiteindelijk
‘hét praatstuk’ is geworden
voor de toekomst
van Brabant maakt
de cirkel rond.”
– Hebe Verstappen,
hoofd TextielLab
‘A unique collaboration
between the various
architecture firms
and the TextielLab.
One large dynamic
team of specialists
who all brought their
own expertise and
eventually realized
this fantastic work
of art. Typically
Brabant! As a maker’s
location in the heart
of Brabant, we are
proud that we were
able to contribute to
the making of this
wall hanging. That
the carpet eventually
became ‘the talk of
the town’ concerning
the future of Brabant
completes the circle.’
– Hebe Verstappen,
head of the
TextielLab
mei – augustus
2014 :
May – August :
Opening van IABR-2014-URBAN BY
NATURE in de Kunsthal in Rotterdam
Opening of IABR–2014–URBAN
BY NATURE in the Kunsthal
in Rotterdam
p. 77
Proces

visie
vision
“We hebben een regio die
behoort tot de top van
Nederland en we zijn de
tweede economische motor.
Als je in de competitie binnen
Europa die positie wilt behouden,
betekent dit in ieder geval
dat je daar altijd een stapje
extra voor zult moeten zetten.”
– Yves De Boer, gedeputeerde
Provincie Noord-
Brabant voor Ruimtelijke
Ontwikkeling en Wonen
‘That is the power of
collaboration: resolving
issues – such as energy, water
and living – the Brabant way.
Our strength is that we want
to do things together.’
– Yves De Boer, executive
Spatial Development and
Housing, Province of
North Brabant
“Dat is de kracht van samenwerking:
kwesties als energie,
water en wonen op z’n Brabants
oplossen. Onze kracht is dat we
het samen willen doen.”
– Yves De Boer, gedeputeerde
Provincie Noord-
Brabant voor Ruimtelijke
Ontwikkeling en Wonen
‘That is the power of
collaboration: resolving
issues – such as energy, water
and living – the Brabant way.
Our strength is that we want
to do things together.’
– Yves De Boer, executive
Spatial Development
and Housing, Province
of North Brabant
“De politiek staat voor de
uitdaging om milieuproblematiek
bij de mensen te brengen.
‘s-Hertogenbosch wil in 2050
klimaat-neutraal zijn en om
dat te bereiken moet de stad
zeventig procent aan energie
besparen.”
– Geert Snijders, wethouder
RO ‘s-Hertogenbosch
‘Politics face the challenge
of bringing environmental
issues home to the people.
’s-Hertogenbosch wants to
be climate-neutral in 2050,
to achieve that the city has to
save 70 per cent on energy.’
– Geert Snijders,
alderman Spatial
Development,
Municipality of
’s-Hertogenbosch
samenwerking
cooperation
evenement
happening
“We kunnen het niet meer
alleen. Vroeger hadden we
allemaal onze eigen structuurvisies,
onze eigen woonvisies,
onze eigen stadsvisie of
dorpsvisie. We dachten, ‘nou,
wij gaan dat maken’. Maar dat is
niet meer van deze tijd. Wij zijn
echt gebaat bij samenwerking”.
– Frans Stienen, wethouder
RO Helmond
‘We can no longer do things
alone. Previously, we all had
our own spatial structure
plans, our own housing plans,
our own city plans or village
plans. We thought: “OK, this
is what we are going to do.”
But that is outdated. We really
benefit from collaboration.’
– Frans Stienen, alderman
Spatial Development,
Municipality of Helmond
“Het atelier is een mooi ijkpunt
voor de toekomst. We moeten
dat gewoon als een Leitmotiv
meenemen voor de komende
decennia voor Brabant”.
– Frans Stienen, wethouder
RO Helmond
‘The Atelier is a good benchmark
for the future. As a
Leitmotif for Brabant, we
have to keep on considering
it in de following decades.’
– Frans Stienen, alderman
Spatial Development,
Municipality of Helmond
juni 2014
:
June :
Conferentie IABR-2014 ‘Productive Space BY DESIGN’
IABR–2014 Conference ‘Productive Space BY DESIGN’
Brabantdag op IABR-2014
Brabant Day at IABR–2014
“Brabanders hebben een ondernemende
kracht die veel
sterker is dan de macht van
de overheid. Die macht van
de overheid ligt in het aangeven
van contouren en
het bewaken van kwaliteit.”
– Judith Lekkerkerker,
hoofdredacteur Ruimtevolk
‘The people of Brabant
have an entrepreneurial
strength that is much
stronger than the power of
the government. The power
of the government lies in
sketching outlines and
monitoring quality.’
– Judith Lekkerkerker,
editor Ruimtevolk
“Ik pleit voor een plan voor
verstedelijking, waarin de
overheid en waterschappen
samen katalysator zijn voor
initiatieven van onderop.”
– Dirk Sijmons, curator
IABR–2014–URBAN
BY NATURE
‘I promote a plan for urbanization
in which the government
and the water boards
jointly facilitate grassroots
initiatives.’
– Dirk Sijmons, curator
IABR–2014–URBAN
BY NATURE
Proces p. 78

oktober 2014
:
October :
Start MozaiëkBrabant,
ontwerpen aan ‘Het
Nieuwste Brabant’
Start MosaicBrabant,
designing ‘The
Newest Brabant’
2014:
Presentatie ‘Het Nieuwste Brabant’;
multimediale project dat geschiedenis
schrijft over de toekomst van Brabant
Presentation ‘The Newest Brabant’:
multimedia project that writes history
about the future of Brabant
oktober – februari
2014 2015 :
October – February :
Rondreis wandtapijt langs de vijf steden van BrabantStad in het kader van MozaiëkBrabant
Tour of the tapestry along the five cities of BrabantStad in the framework of MosaicBrabant
p. 79
Proces

2014 – 2015:
Opstart pilot projects samen met
lokale coalities van actoren
Launch of pilot projects together
with local coalitions of actors
2018:
Vaststelling nieuwe Omgevingsvisie
voor de Provincie Noord-Brabant
Establishment new Regional Plan
for the Province of North Brabant
evenement
happening
samenwerking
cooperation
visie
vision
Proces p. 80