16.08.2022 Views

DEKAT 2022 SAMPLE

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

1


2


DEKAT

DEKAT

All rights reserved. All copyright for material published in DEKAT belongs to African Sky Publishing. No part of this

publication may be reproduced in any form without the permission of the publisher. The views and opinions expressed by

authors of the articles do not necessarily correspond with those of African Sky Publishing's representatives. DEKAT accepts

no responsibility for photographs taken without the permission of the subjects. This responsibility lies with the photographer.

The acceptance of promotional and other advertising material in DEKAT is not necessarily endorsed by African Sky

Publishing in respect of the goods or services described therein.

3


“WE’RE NOT HERE TO TRY.

WE’RE HERE TO DO.”

TOM BRADY, 7 TIME SUPER BOWL CHAMPION


IWC TOP GUN.

BIG PILOT’S WATCH TOP GUN EDITION

“MOJAVE DESERT”

When you’ve reached the top of your game and have nothing left to

prove, you can sit back and enjoy your success. Or you can tap into the spirit

that inspired it all and embark on an even greater challenge. And when

you do that, there’s no better companion than the IWC Big Pilot’s Watch,

the choice of individuals destined to make their mark.

5


BEDFORD CENTRE | MELROSE ARCH | SANDTON CITY

www.ejewels.co.za


Meer pols.

Meer glimlagte.

Meer hartspoed.

Meer van wat jy lief het. Die Cayenne GTS.

Om almaardeur ’n opwindender gedaante te verwerf, wil betowering eers ervaar. Wat presies die inspirasie vir die

Cayenne GTS is. Ontwerp is geslyp, ratsheid verfyn en sportiwiteit met selfs groter passie en presisie verhoog.

Met krag- en wringpieke van 338 kW (460 hp) en 620 Nm lewer GTS-modelle se dubbelturbo-4.0-liter-V8 ’n

aangrypende pad-ervaring vir soveel meer hoendervleis en maagvlinders.

Porsche-sentrum Johannesburg

Hoek van Witkoppen en

Wroxham Straat, Paulshof

Telefoon 011 540 5000

www.porschejohannesburg.com

Porsche-sentrum Kaapstad

Hoek van Century Avenue en

Summer Greens Drive, Century City

Telefoon 021 555 6800

www.porschecapetown.com

Porsche-sentrum Umhlanga

Meridian Drive 49, Umhlanga Ridge

Town Centre, Umhlanga Ridge

Telefoon 031 514 3000

www.porscheumhlanga.com

Porsche-sentrum Pretoria

452 Botterklapper Straat,

Vanaf Lynnwood Straat, Die Wilgers

Telefoon 012 816 7600

www.porschepretoria.com

Cayenne GTS: Gekombineerde brandstofverbruik: 13.3 l/100 km; Krag: 338 kW (460 hp); Wringkrag: 620 Nm; 0-100 km/h: 4.5 sekondes


9


REDAKTEURSBRIEF

Hier is ons weer met ’n luukse DEKAT om julle weg te voer en op te beur ná die ellendes van Covid en voortdurende beurtkrag wat genoeg is om enige mens

melankolies te stem. Ons bied ’n praguitgawe propvol artikels oor kuns, kos, kultuur, motors, mense, aktuele sake, ons diep stories op uit die verlede en gooi ’n

ander lig daarop – in kort – ons missie is om ons lesers te vermaak.

Dit was met groot hartseer dat ons van Johan Liebenberg afskeid geneem het. Hy is in Augustus 2021 oorlede en was vir baie jare ’n medewerker van DEKAT. Sy

artikels was altyd interessant, ongewoon en ’n plesier om te lees. Ons plaas twee artikels van hom postuum. Die eerste is oor Afrofuturisme, ’n genre wat ’n hele

reeks media en kunstenaars insluit wat ’n gedeelde belangstelling het om swart toekomste te visualiseer wat voortspruit uit ervarings van die Afrika-diaspora en die

kruispunt ontgin wat dit met kuns en tegnologie het. En die tweede handel oor die kanselleerkultuur waardeur sosiale media soos Facebook en Twitter ingespan

word om “oortreders” oor die kole te haal, maar dié openbaarmaking op sosiale media kan tot die einde van ’n loopbaan kan lei.

Op die kunsfront bring ons hulde aan die internasionaal gerekende Suid-Afrikaanse kunstenaar, Mary Sibande, wat in Desember 2021 die jaarlikse Helgaard

Steyn-prys verower het. Haar beeldhou-installasie, In the midst of chaos there is opportunity, het haar dié eer besorg en Michèle Meyer het respek gaan betoon.

Keramiek en veral ateljee-keramiek is deesdae op die voorgrond en Wilhelm van Rensburg, senior kunsspesialis van Strauss & Co., gooi meer lig op dié tendens.

Dan het Gerard Scholtz vir Henk Serfontein gaan besoek om meer uit te vind oor sy Winterslaap, ’n reeks van 12 skilderye gebaseer op die gelyknamige gedig

van die slapende Wilma Stockenström. Marilza van den Berg besoek die kunstenaar Francois Tiran in Oudtshoorn en Liela Magnus vertel meer oor die fotograaf

Stella Olivier wat kunstenaars in hul ateljees besoek om die kreatiewe proses in wit en swart foto’s vas te lê. Ons doen ook verslag oor ’n nuwe rolprent oor die

landkunstenaar Strijdom van der Merwe, Sculpting This Earth, the New. En, in die beeldetuin van Dylan Lewis tussen die berge buite Stellenbosch het Gerard

Scholtz die gedagtewêreld van die kunstenaar ontdek.

Ons vereer twee uitsonderlike Afrikaanse vroue: Wilma Stockenström, skrywer, digter, akteur en Sheila Cussons wie se ryk lewe neerslag gevind het in haar werk

waarin lesers die intuïtiewe en waargeneemde wêrelde van haar bewuste en onbewuste kan meemaak. Marlene Malan en Adriaan Potgieter berig onderskeidelik.

De Wet Potgieter vlek die gevaar oop van die fanatiese fundamentalisme van Moslemekstremiste en probeer om al die historiese feite en die aanloop na die opbou

van ISIS op ons voorstoep chronologies uiteen te sit. Hy reken ons sit op ʼn tikkende tydbom.

DEKAT kry sy naam van die Kasteel in Kaapstad se De Kat-balkon, maar daar is heelparty misverstande oor dié stukkie argitektuur, Dan Sleigh het die waarheid

gaan oopkrap.

Ons het die soeklig op die Anglo-Boereoorlog vanuit ’n vars hoek geplaas met Charné Kruger wat die geweld en verkragting waaraan vroue tydens dié oorlog

onderwerp is, ondersoek, terwyl emeritus- senior professor aan die Universiteit van die Vrystaat Andries Raath die verheerliking van manlikheid en mans as byna

opperwesens in die Victoriaanse era bekyk en die uitwerking daarvan op die Britse houding teenoor vroue in die Anglo-Boereoorlog verduidelik.

’n Mens moet van die hoofpad afdraai na Barrydale. Dit het Marliza van den Berg gedoen en afgekom op die nuwe Karoo Art Hotel, wat onlangs weer

oopgemaak het en ook op die besonderse winkel van Gert van de Merwe en Jaco Janse van Renseburg.

Op die dekorfront het Renée Rautenbach Conradie ongewone meubels uit Franschhoek ontdek. Eietydse ontwerpe met ’n ernstige verskil in vorm, lyn en tekstuur,

’n refleksie van die moderne ontwerpmilieu van Suid-Afrika.

Nog ’n vrou wat DEKAT wil vereer, is Bella Niehaus van Duinhuis op die Langebaan-strandmeer. Sy het ’n ’n kookboekprys, die Gourmand-prys in die afdeling

onthaal, gewen en Elize Parker het met haar gaan gesels, maar Gerard Scholtz het ook ’n draai by Duinhuis gaan maak om deel te neem aan ‘n varkvleisfees

saam met bekende sjefs wat elkeen ’n gunsteling varkvleisgereg berei het wat oplaas ’n dramatiese, kleurryke en feestelike langtafel verhoogproduksie geword

het. Dan het Renée Rautenbach Conradie Pretoria se vooraanstaande restauranteur Forti Mazzone by sy nuutste eetplek ontmoet en gesels oor kos, wyn, kuns,

familie, opera en Italië.

Kos en kookkuns is hoog op DEKAT se agenda en daarom was ons baie opgewonde toe ons van Mustérion Craft Truffles gehoor het. Michèle Meyer het twee

uitsonderlike vroue gaan ontmoet wat truffels in Koedoespoort, Pretoria kweek.

En laastens maar nie die minste nie vertel ons julle meer oor enkele motors wat die paaie gaan platry. Egmont Sippel raak liries oor die vol-elektriese Audi e-tron GT

en vertel meer oor Toyota se hersiene RAV4-reeks wat twee E-Four-hibriedmodelle insluit. En Wicus Nienaber reken Mercedes-Benz se nuwe C Klas is ’n eersteklas

ryding.

Charleen Clarke ponders the future of cars as we know them and expounds the virtues of 2022’s Car of the Year en Women’s Car of the Year: the Toyota Corolla

Cross SUV.

Ons hoop jy geniet dié allegaartjie.

Groete

Elzilda

10


11


INHOUD

18 86

KUNS

18

LANK LEWE MARY

MICHÈLE MEYER

ONTWERP

78

ART AND EARTH

VICTOR VAN ASWEGEN

26

38

48

54

A TRIBUTE TO CLAY

WILHELM VAN RENSBURG

ONMEETLIKE SKOONHEID

IN VERVAL

GERARD SCHOLTZ

’N KUNSTENAARSPAD VOL

KLANK EN GESKIEDENIS

MARLIZA VAN DEN BERG

DEUR DIE OË VAN STELLA

LIELA MAGNUS

86

DYLAN LEWIS BEELDE

BERGE BEGRIPPE

GERARD SCHOLTZ

SKRYWERS

100

106

DIE ONVERGELYKLIKE

WILMA STOCKENSTRÖM

MARLENE MALAN

DIE WONDER VAN

WOORDE

ADRIAAN POTGIETER

12


120 166

HOOFARTIKELS

114

120

128

134

RADIKALE VERBEELDING

VAN AFROFUTURISME

JOHAN LIEBENBERG

ONDER DIE TEKEN VAN DIE

SEKELMAAN

DE WET POTGIETER

WAT IS IN ‘N NAAM

DAN SLEIGH

VERDOEMENDE

KANSELLEERKULTUUR

JOHAN LIEBENBERG

140

152

166

DIE VERSKRIKKING WAT

VERSWYG WORD

CHARNÉ KRUGER

ANDROGENITEIT, FEMINITEIT

EN BRITSE IMPERIALE SEKSUALITEIT

IN DIE LAAT VICTORIAANSE ERA

ANDRIES RAATH

WAAR DIE EINDE VAN DIE

WÊRELD BEGIN

FRANSI PHILLIPS

13


INHOUD

182 214

BON VIVANT

182

DIGKUNS UIT HOUT

MARTIE SWANEPOEL

246

DIE GROOT, GUL GASHEER

RENÉE RAUTENBACH CONRADIE

188

OOS, WES, TUIS BARRYDALE

MARLIZA VAN DEN BERG

251

ERRE

RENÉE RAUTENBACH CONRADIE

198

KAROO ART HOTEL HERLEEF

MARLIZA VAN DEN BERG

252

HEMELBROOD UIT

KOEDOESPOORT

MICHÈLE MEYER

206

KUNSTIG, BRUIKBAAR

EN GEMAKLIK

266

PROMOSIE

DIE ESSENSIE VAN TYD

RENÉE RAUTENBACH CONRADIE

214

FEESMAAL VAN DIE

KREATIEWES

270

DIE KOK IN DIE HUIS OP DIE

DUIN

GERARD SCHOLTZ

ELIZE PARKER

14


286 314

MOTORING

286

THE FUTURE OF MOTORING:

MORE QUESTIONS THAN ANSWERS

CHARLEEN CLARKE

308

ALL-NEW KIA SORENTO:

THE BENCHMARK LARGE SUV

CHARLEEN CLARKE

292

CROSS MY HEART!

CHARLEEN CLARKE

314

‘N SPIEKERIES NUWE KÊREL

WICUS NIENABER

300

RENAISSANCE-TUIG

EGMONT SIPPEL

322

VAN PRETBESIE TOT GESINSBUL

EGMONT SIPPEL

15


DIE FOTOGRAAF, MERWELENE VAN DER MERWE, ELZILDA BECKER, MAKER VAN EKSOTIESE MASKERS, ONTWERPERS CARINA LOUW EN NATASHA JAUME,

HAARSTILIS SAADIQUE RYKLIEF; JUWELIER ERIKA GROENEWALD; GRIMEERKUNSTENAAR LESLEY WHITBY EN KAREN ORZOL

16


17

KUNS


Lank lewe Mary

Die internasionaal gerekende Suid-Afrikaanse kunstenaar,

Mary Sibande, het in Desember 2021 die jaarlikse

Helgaard Steyn-prys verower. Haar beeldhou-installasie,

In the midst of chaos there is opportunity, het dié kroon

besorg. MICHÈLE MEYER het respek gaan betoon.

18


*MET VERGUNNING VAN DIE SMAC GALLERY*, © MARY SIBANDE – THE LOCUS_2019

19


*MET VERGUNNING VAN DIE SMAC GALLERY*, © MARY SIBANDE – A TERRIBLE BEAUTY IS BORN (LONG LIVE THE DEAD QUEEN SERIES)_2013

20


21


*MET VERGUNNING VAN DIE SMAC GALLERY*, © MARY SIBANDE – CRY HAVOC_2014

22


Hierdie deel van Jozi is nie die fraiingkant nie. Oemfende minibusse en Uberbestuurders wat die

teerpad soos die palm van hul hand ken, reguleer die gedrang. Onder brûe is die graffiti kunswerke

en sypaadjies ruik na kos van Etiopië tot Mexiko. Ek probeer gladdejafel lyk op pad na die gebou

Arts on Main in Maboneng. Maar ek staan uit; die bleekste siel op die blok.

Mary Sibande se omvangryke teenwoordigheid vul die hoë, ligte ateljee. Ek gaan haar koninkryk

binne met twee rose uit my tuin, ’n nederige gif. Sy ruik behaaglik daaraan, die glasbotteltjie kry ’n

ereplek op haar werktafel. Neffens ’n lak-rooi skedel. Sy selfoonkiek die tablo. “ ’n Stillewe! Ek noem

dit Delight.” My dag is gemaak.

VAN WAAR, SIBANDE?

“Ek het al solo’s en groeptentoonstellings die wêreld oor gehad, maar alles het tog hier begin. Ek wil nou híér wees.

Boonop … ek moet sorg dat ek myself bewys … dis ’n geweldige voorreg om eerbetoon in Suid-Afrika te kon ontvang.

Ek dank die Helgaard Steyn-trust vir sy bedrae tot die herstel van historiese narratiewe en ondersteuning van die Suid-

Afrikaanse kultuurlandskap.” Wat opval, is die volkome afwesigheid van selfbeheptheid.

Sy lag. “Jy kan mos sien, ek máák goed, asof ’n tornado hier woed!” Ons gesels omring van beelde, rolle materiaal,

stapels fotografiese drukwerke en ’n naaldwerktafel met masjien en lapskêr. Grootse uitrustings wat Sibande bloot

“kledingstukke” noem, pryk aan relings. Agterlangs staan ’n idee-raam vol illustrasies, foto’s, stukkies lap en sinsnedes.

Die ruimte knetter van energie, die sentrifugale krag ongetwyfeld Sibande.

Mary Sibande is in 1982 in Barberton, Mpumalanga gebore. Haar pa, Aaron Sibande, het die jaar tevore by die

Suid-Afrikaanse weermag aangesluit. “Hy was selde tuis. Ons het vier foto’s van hom gehad – een daarvan in sy

weermaguniform. Ek sou neul tot my ma dit uithaal en ek onverpoos na die man in uniform kon staar. Ek kom uit ’n

lang geslagsregister van huiswerkers. My oumagroot, ouma en ma het almal brood verdien deur skrop en poleer …

nederige omstandighede. Die bekende Jock of the Bushveld-standbeeld was net buite die lokasie waar ons gewoon

het. Elke dag het ek afgekyk daarna, teen die lae rantjie. Ek het gewonder hoekom ’n standbeeld só staan dat dit die

oog afwaarts dwing.’n Standbeeld moet mens tog laat opkyk – monumentaal wees!”

Einste bewus wees van haar afwesige pa, geslagslyn se nering, asook die legendariese Jock eggo later essensieel

in Sibande se werk.

23


OP EN OP

“Ek was ’n eerstegenerasiestudent. Dit het my losgeknoop van die huishulpuniform, ek was gelukkig. Van jongs af was

ek gek na modeneigings, en het ampertjies gaan mode-ontwerp studeer.” In 2004 verwerf Sibande ’n diploma in

beeldende kunste aan die Witwatersrand Tegniese Kollege, en in 2007 haar honneursgraad in dieselfde vakgebied,

aan die Universiteit van Johannesburg. “Ek wou my voorliefde vir materiaal laat jel met deeglike kunskennis.”

Van Barberton met die afkyk-brak, volg talryke loopbaan-hoogtepunte. Sibande word vereer met verskeie internasionale

residensies, genootskappe en ampstermyne. Haar werk word wêreldwyd deel van groeps- en solotenstoonstellings

asook biënnales by meer as 23 instellings. Sy wen die Standard Bank Jong Kunstenaarsprys vir Visuele Kunste

(2013), die Universiteit van Johannesburg se Alumni Dignitas-prys (2014) en die Smithsonian National Museum of

African Arts-prys (2017).

KONSEP-KONINGIN

In haar ateljee skuif grense. “Materiaal fassineer my, die essensie van vesel. Dis waar mode en kuns vervleg: ek

probeer couturekuns maak, materiaal manipuleer.”

Sy pak niks lukraak aan nie. Daarvan getuig die geordende chaos in haar werkruimte. Haar grondgebied spreek

van simbiose tussen meters lap en naaimasjien, helder rooi mitiese beelde, dikwels elders deur fabriseerders gegiet

nadat Sibande die afgietvorms geskep het, sobere uniforms en flambojante uitrustings sy aan sy aan die relings. “Ek

eksperimenteer, oordink, doen navorsing, bevraagteken die geskiedenis. Van my idees marineer vir jare. Wanneer

die elemente werk, wéét ek wat moet gebeur.

“Ek werk altyd in ’n span, die konsep is myne, maar ek vertrou my span. Dan rol ons! Stikster, fabriseerders, fotograaf,

soms ’n regisseur om my te rig vanuit ’n eksterne hoek. Na voltooiing van die laaste element word die werk ’n intieme

vertoning. Dis dán wanneer ek (in die geval van fotografiese drukwerk) ’n fotograaf en regisseur se oog nodig het.

Dra ek self die uitrusting, het ek ’n regisseur nodig, dan kan ek akteur wees.

“My vennoot – sy verwys só na haar eggenoot, Lawrence – is ’n puik regisseur.”

SOPHIE HEERS

Die sentrale vrouefiguur in Sibande se installasies en fotografiese drukwerke, is Sophie, die kunstenaar se alter

ego. “Sophie word na my eie liggaamsbeeld afgegiet. Haar narratief verteenwoordig die drie geslagte huiswerkers

waaruit ek kom: Grootjie Sophie/Elsie, ouma Sophie/ Merica, en ma Sophie/Velucia. Ek durf nie hul storie opeis nie,

dis gekoppel aan ’n veel breër geskiedenis.

“Sophie se karakter is ’n versameling herinneringe en belewenisse. Haar oë is altyd geslote, soos iemand wat droom.

Sophie ontken haar omgewing, sy’s in haar eie wêreld … die waarnemer sien wat Sophie daar aanskou. Mense kan

raaksien wat hulle wil, dis dáár waar dialoog inkom. Dialoog kan slegs plaasvind by waarneming.”

In Suid-Afrika is verdrukking van veral vroue in die arbeidersmark maar te bekend. Sophie word in dié konteks

deurlopend outeur van ’n nuwe narratief. Met klemverskuiwing na standvastigheid en deursettingsvermoë, bevry sy

Sibande se voorsate, en vroue per se. “Sophie kon mettertyd haar kopdoek en voorskoot begin lostrek, laat gaan …

sy’t haar verlede gedekonstrueer.”

24


BLOU VAN ONTHOU

Die simboliek van kleur speel ’n sleutelrol in Sibande se oeuvre. “Met die eerste Sophie-uitstalling, in 2009, was die

installasie in ’n perdeskoenvormige ruimte. Grootouma Sophie was by die ingang, gevolg deur ouma en ma. Hul

beelde was in blou skakerings geklee. Blou, my kleindag onthou van huiswerkeruniforms, mynwerkeroorpakke en

kerkgroepe in blou geklee by byeenkomste. Blou, modekleur van geloof en arbeid. “Net verby die uitgang was die

vierde Sophie; ek, Mary. My soektog na ’n kleur om daardie Sophie se wegbreek uit die blou te vergestalt, was intens.

Navorsing het my gebring by purper, wat skrams onder mý Sophie-kledingstuk uitgesteek het. Purper simboliseer

kosbaarheid en was eens slegs deur koninklikes en kerkleiers gedra. “Ek kon vry kom van arbeider-blou omdat ek

kosbare geleenthede gehad het. Dáárdie Sophie se flerts purper het haar onderskei, ’n swart vrou wat in 1982

gebore is, met ’n lewe totaal verskillend van dié van albei haar ouers. Die blou reeks het ’n dagboek geword waaruit

die purper reeks progressief gevloei het.”

RASENDE ROOI

Elke paar jaar verander die tematiese kleur waarin sy werk. “Toe purper uitgeput was, was ek swaar swanger, plat in

die bed … so einde 2014. Ek was nog nooit meer uitgeput nie. My ervaring van die groeiende fetus binne my was dié

van ’n wese wat my van binne leeg gesuig het. Ek was intens emosioneel. Dae lank het ek gelê en televisienuus kyk,

toenemend bewus van Suid-Afrikaners se ontsettende woede. My fokus was emosie, veral die kollektiewe waarmee

ek gekonfronteer is. Ek het begin soek na visuele verteenwoordiging van emosie. Emosie het my studieveld geword;

toleransie teenoor intoleransie, geduld teenoor ongeduld, waagmoed, teleurstelling. Boaan die lys: woede. Enter the

hell-hounds!

“In die Nguni-taalgroep bestaan ’n sambreelterm vir uiterste woede, naamlik ‘rooi hond’. Dit impliseer dat iemand só

kwaad is dat die gelaat rooi word daarvan. Só het rooi ’n ketting geword waaraan ek die rasende woede van ons

samelewing kon koppel.” Sibande moes besluit op ’n hond, verteenwoordigend van die rooi hond. Dis daar waar

Jock toe terugspring uit haar geheue.

“Dit moes eenvoudig daardie Staffordshire Bull Terrier wees. Ek het begin ontwerp en só is die berugte bloedrooi

hell-hounds gebore.” Agter ons staan drie van die beelde, gegiet in hars. Allesbehalwe dierbare, mens-vriendelike

staffies. Hierdie ís die rooi gevaar.

BEKROONDE WERK

In the midst of chaos, there is opportunity is ’n transendensie van die Sophie-narratief. ’n Afgietsel van Sibande se eie

lyf beeld haar uit as ’n ruiter aangetrek in bloedrooi gevegsdrag. Sy word omring deur aggressiewe mitiese diere en

vroulike figure op speelperdjies wat herinner aan lewensgroot speelgoedsoldaatjies.

“Die vrouesoldate verwys na my pa, soos vergestalt deur my ma se stem. Hulle is ook tekenend van hoe swart gesinne

oor geslagte heen gefragmenteer is deur die myn- en vervaardigingsbedrywe. Só het vroue matriarge geword, die

sisteem het mans weggeraap. Hierdie ongeorganiseerde peloton allegoriese soldate simboliseer afwesige manlikheid

en die gepaardgaande chaos wat dit tot gevolg het.”

Ek dink hardop, hoe salig moet dit wees om die pryswenner van die Helgaard Steyn-trust te wees. Lank lewe Mary!

Mary Sibande skud haar kop. “Ek wil net genoeg wees, my kuns moet net genoeg wees. Ek het nóg stories om te

vertel, visueel. Solank ek getrou bly aan die bron. Aan Sophie, my Ware Noord.”

25

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!