Economy Today December 2025

TEΥΧΟΣ 114 / ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2025 / €2,50

ΜΙΧΆΛΗΣ ΖΑΒΌΣ

ΘΈΛΩ ΝΑ

ΜΕ ΘΥΜΟΎΝΤΑΙ

ΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΌ

ΤΑ 45 ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΡΕΙΑΣ ΤΟΥ ΟΜΙΛΟΥ, Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΛΕΜΕΣΟΥ

ΚΑΙ ΤΟ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑ ΠΟΥ ΘΕΛΕΙ ΝΑ ΑΦΗΣΕΙ


ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

ΟΙ ΕΠΙΛΟΓΕΣ

ΤΩΝ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΩΝ

ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΑ ΤΑΜΕΙΑ

ΣΕ ΚΑΜΠΗ

Ή ΦΑΣΗ ΩΡΙΜΑΝΣΗΣ;

ΤΑ ΛΕΦΤΆ

ΚΆΤΩ ΑΠΌ

ΤΟ ΣΤΡΏΜΑ

ΟΙ ΑΠΟΤΑΜΙΕΎΣΕΙΣ ΣΕ ΑΔΡΆΝΕΙΑ,

Η ΜΆΧΗ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣΤΙΚΉΣ ΔΎΝΑΜΗΣ

ΚΑΙ Ο ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΌΣ

ΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΌΣ ΤΩΝ ΚΥΠΡΊΩΝ

ΤΕΥΧΟΣ 114 / ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2025

18

66

112

82

10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

FOCUS

10 COVER STORY:

45 ΧΡΟΝΙΑ ΟΜΙΛΟΥ Δ. ΖΑΒΟΣ

- Μιχάλης Ζαβός: Δεν θέλω να με θυμούνται

ως επιχειρηματία, αλλά ως δημιουργό

18 COVER STORY: ΤΑ ΛΕΦΤΑ ΚΑΤΩ

ΑΠΟ ΤΟ ΣΤΡΩΜΑ

- Πώς τα λεφτά κάτω από το στρώμα

χάνουν τη μάχη της αγοραστικής δύναμης

- Argus: Από το παραδοσιακό στο σύγχρονο:

Η Κύπρος αλλάζει επενδυτική κουλτούρα

- Δρ Γιώργος Κυριάκου: Η αδρανής

αποταμίευση χάνει αξία σε πληθωριστικό

περιβάλλον

- Πανίκος Βάκκος: Από το στρώμα στις

Εποπτευόμενες Επενδύσεις

- Γιώργος Καραγεώργος: Η Κύπρος

αποταμιεύει αλλά δεν επενδύει

- Πώς επιλέγεις μετοχές που αξίζουν

- Ξανά στα συρτάρια τα μετρητά «για παν

ενδεχόμενο»

56 ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΑ ΤΑΜΕΙΑ

- Μαρία Παναγιώτου: Ο τομέας δεν χρειάζεται

επανεκκίνηση - Βρίσκεται σε φάση θεσμικής

ωρίμανσης

- Deloitte: Κύπρος ως Fund Hub: Η επόμενη

δεκαετία των Επενδυτικών Ταμείων

- Leon MFO Investmets: 12 Χρόνια Εξέλιξης

και αξιοπιστίας

ΘΕΜΑΤΑ/ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ/ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

66 Μαρίνος Κυναιγείρου: Το όραμά μου είναι ο

κτηματομεσίτης να περπατά με το κεφάλι ψηλά

72 Μπορεί το Αυστριακό μοντέλο κοινωνικής

στέγασης να εφαρμοστεί στην Κύπρο;

80 Leptos Group: Ηγείται στον τομέα Ανάπτυξης

Γης και Οικοδομών

82 Βρασίδας Νεοφύτου: Σκάει ή δεν σκάει η

φούσκα του AI;

86 Τάσος Γιασεμίδης: Τεχνητή Νοημοσύνη:

Πλούτος, ρίσκο και η νέα οικονομική τάξη

90 Η ΑΤΑ, ο κατώτατος και η δύσκολη συνέχεια του

κοινωνικού διαλόγου

96 Πωλίνα Άνιφτου: Η παγίδα της Γάζας: Η

Τουρκία στον ορίζοντα νέας σύγκρουσης

104 Θεόδωρος Λουκαΐδης: Η Κύπρος ανεβαίνει

επίπεδο

108 Στυλιάνα Χαραλάμπους: Ο δρόμος προς την

οικονομική ελευθερία

ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ

6 EDITORIAL

8 EI-KONOMIA

ΚΑΙ ΑΚΟΜΗ…

112 ΑΘΛΗΤΙΚΟ: Μιρασόλ, το «φαινόμενο»

EconomyToday 5


ΕDITORIAL

ΤΟ ΑΚΡΙΒΌ

ΜΑΣ ΣΎΜΠΤΩΜΑ

ΤΟΥ ΞΕΝΙΟΥ ΜΕΣΑΡΙΤΗ

ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

ΟΙ ΕΠΙΛΟΓΕΣ

ΤΩΝ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΩΝ


ΣΕ ΚΑΜΠΗ

Ή ΦΑΣΗ ΩΡΙΜΑΝΣΗΣ;

ΤΑ ΛΕΦΤΑ

ΚΑΤΏ ΑΠΟ

ΤΟ ΣΤΡΏΜΑ

ΟΙ ΑΠΟΤΑΜΙΕΥΣΕΙΣ ΣΕ ΑΔΡΑΝΕΙΑ,

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣΤΙΚΗΣ ΔΥΝΑΜΗΣ

ΚΑΙ Ο ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ

ΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΚΥΠΡΙΩΝ

Η

αξία του χρήματος δεν είναι ποτέ αυθύπαρκτη.

Αποκτά νόημα μόνο όταν

τη δούμε μέσα από δύο πρίσματα. Τον

χρόνο και την αγοραστική δύναμη. Εκεί

κρύβεται και η ουσία των Xρηματοοικονομικών.

Στη βασική συνειδητοποίηση ότι ένα ευρώ

σήμερα δεν είναι το ίδιο με ένα ευρώ αύριο, αλλά και

στο δίλημμα ότι κάθε ευρώ που «παράγεται» μπορεί

να καταναλωθεί είτε σήμερα είτε στο μέλλον. Αυτή

η συνειδητοποίηση (ή η απουσία της) ορίζει και τον

Χρηματοοικονομικό Αλφαβητισμό ενός λαού. Κι αν

κάτι αποδεικνύει με συνέπεια η ιστορική μας εμπειρία

είναι ότι, όταν αυτές οι παράμετροι δεν γίνονται κατανοητές,

η οικονομική συμπεριφορά δημιουργεί στρεβλώσεις

και κρίσεις. Το ζήσαμε με τον χρηματιστηριακό

παροξυσμό. Το ζήσαμε με τον υπερδανεισμό πριν

την κρίση του 2013. Το βλέπουμε και σήμερα, σε

πιο «αθόρυβες» αλλά εξίσου ανησυχητικές ενδείξεις.

Παρά το γεγονός ότι η Κύπρος καταγράφει από τα χαμηλότερα

ποσοστά αποταμίευσης στην Ευρωζώνη, τα

νοικοκυριά συνεχίζουν να συσσωρεύουν καταθέσεις

στις τράπεζες, την ώρα που τα τραπεζικά

επιτόκια βρίσκονται στα χαμηλότερα επίπεδα

της Ευρώπης. Ένας παράδοξος συνδυασμός

που ούτε βοηθά τον αποταμιευτή,

ούτε πιέζει τις τράπεζες να ανταμείψουν

καλύτερα τις καταθέσεις. Αντίθετα, διαιωνίζει

μια κατάσταση τραπεζικής υπερρευστότητας,

η οποία περνά απαρατήρητη στο

σήμερα αλλά αφαιρεί πλούτο από το αύριο.

Παράλληλα, οι έρευνες επιβεβαιώνουν

την αιτία του συμπτώματος. Η Κύπρος βρίσκεται στα

χαμηλότερα επίπεδα Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού

στην Ευρώπη. Ουσιαστικά, αν οι σημερινοί

35άρηδες και 45άρηδες δεν αποταμιεύουν ουσιαστικά,

αν αφήνουν τις οικονομίες τους «κάτω από το

στρώμα» (μεταφορικά ή πραγματικά) ή παρκαρισμένες

σε επιλογές μηδενικής απόδοσης, την ώρα που το

Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων αιμορραγεί από την

κακοδιαχείριση και η γήρανση του πληθυσμού επιταχύνεται,

τότε η εξίσωση γίνεται επικίνδυνη. Δεν είναι

υπερβολή να πούμε πως εκκολάπτεται μια συνθήκη που

θα επιβαρύνει δραματικά τη μελλοντική ευμάρεια των

νοικοκυριών και την ανθεκτικότητα της κοινωνίας.

Το «λεφτά κάτω από το στρώμα» πέραν της παλιάς

κυπριακής συνήθειας αποτελεί ένα ακριβό σύμπτωμα

με βαθύτερες αιτίες που αποτυπώνει μία πληγή που

όσο την αγνοούμε, θα μεγαλώνει και θα μας πονέσει

περισσότερο στο μέλλον.

ΜΕΓΑΡΟ ΔΙΑΣ

Λεωφόρος Άντη Χατζηκωστή

και γωνία Λεωφόρου

Αρχαγγέλου 31,

2057, Στρόβολος, Λευκωσία

Τηλ.: 22580580

Φαξ: 22580675

ΑΡΧΙΣΥΝΤΆΚΤΗΣ:

Ξένιος Μεσαρίτης

ART DIRECTOR:

Ελένη Νικολάου

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ:

Βάσια Καττή, Αδάμος Αδάμου,

Μαρία Καραΐσκου,

Θεόδωρος Καυκαρίδης,

Άννα Κριθαρίδου

ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΙ/ΑΝΑΛΥΤΕΣ:

Τάσος Γιασεμίδης,

Βρασίδας Νεοφύτου, Πωλίνα Άνιφτου,

Κωνσταντίνος Νικολαΐδης,

Κυριάκος Ε. Γεωργίου,

Χαράλαμπος Φιλίππου

ΔΙΌΡΘΩΣΗ:

Μαρία Ζερβού

ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ

SALES EXECUTIVE:

Καρολίνα Νεοκλέους

neocleousc@diasmedia.com

22580491

CLIENT SERVICE:

Ελισάβετ Ηρακλέους

iracleouse@diaspublishing.com

22580487

ΥΠΕΎΘΥΝΟΣ ΛΟΓΙΣΤΗΡΊΟΥ:

Οδυσσέας Κωνσταντίνου

ΛΟΓΙΣΤΉΡΙΌ:

Σάββια Αριστείδου

EΚΔΟΤΗΣ

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ ΔΙΑΣ ΛΤΔ

ΙΔΡΥΤΉΣ:

Κώστας Ν. Χατζηκωστής

ΔΙΕΥΘΎΝΩΝ ΣΎΜΒΟΥΛΟΣ:

Χρύσανθος Τσουρούλλης

ΕΚΤΎΠΩΣΗ:

Inkspire Press Ltd

ΔΙΑΝΟΜΉ:

Πρακτορείο Τύπου Κρόνος

6 EconomyToday

EI-KONOMIA

Η ΓΛΏΣΣΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΏΝ ΣΤΗΝ ΚΎΠΡΟ

+3,6%

ΡΥΘΜΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΕΠ

3 Ο ΤΡΙΜΗΝΟ 2025

+4,7%

ΠΩΛΗΣΕΙΣ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΕΙΔΩΝ

ΟΚΤΩΒΡΗΣ 2025 (ΤΟΝΟΙ)

30.951 ΒΕΝΖΙΝΗ ΑΜΟΛΥΒΔΗ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΑ

32.300 ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΚΙΝΗΣΗΣ

4.398 ΥΓΡΑΕΡΙΟ

37.781 ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΑΕΡΟΠΛΑΝΩΝ

+17,1%

ΑΦΙΞΕΙΣ ΤΟΥΡΙΣΤΩΝ

ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2024 459.106 ΑΤΟΜΑ

ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2025 537.744 ΑΤΟΜΑ

+1,58%

ΤΙΜΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΩΝ

ΥΛΙΚΩΝ

+4,03% ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΟΡΥΚΤΩΝ

+1,04% ΞΥΛΑ, ΜΟΝΩΤΙΚΑ ΚΑΙ

ΠΛΑΣΤΙΚΑ

-0,86% ΜΕΤΑΛΛΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ

ΑΔΕΙΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΗΣ

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΙΟΥΛΙΟΣ 2024 4.879

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΙΟΥΛΙΟΣ 2025 4.195

-0,3%

ΔΕΙΚΤΗΣ ΤΙΜΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ

(ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΜΕΝΟΣ)

-2,14% ΤΡΟΦΙΜΑ ΚΑΙ ΜΗ ΑΛΚΟΟΛΟΥΧΑ ΠΟΤΑ

-6,74% ΕΝΔΥΣΗ ΚΑΙ ΥΠΟΔΗΣΗ

+4,44% ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑ

8 EconomyToday

+0,2%

ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ

ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΠΗΡΕΣΙΑ 23.119 ΑΤΟΜΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ 18.172 ΑΤΟΜΑ

ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ 13.685 ΑΤΟΜΑ

ΜΕΣΗΜΕΡΙ

ΚΑΙ ΚΑΤΙ

ΜΕ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΟ ΜΙΧΑΛΑΡΟ

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ

ΣΤΙΣ 11:45

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

COVER STORY

ΔΕΝ ΘΈΛΩ ΝΑ ΜΕ ΘΥΜΟΎΝΤΑΙ

ΩΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΊΑ, ΑΛΛΆ

ΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΌ

Ο ΜΙΧΆΛΗΣ ΖΑΒΌΣ μιλά στο Economy Today για τα 45 χρόνια

πορείας του Ομίλου Δ. Ζαβός, την εξέλιξη της Λεμεσού, την προσιτή

κατοικία και το αποτύπωμα που θέλει να αφήσει ως άνθρωπος της

δημιουργίας — όχι απλώς της επιχειρηματικότητας.

ΣΥΝΈΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΞΈΝΙΟ ΜΕΣΑΡΊΤΗ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΟΥ

Σαράντα πέντε χρόνια μετά την ίδρυση

του Ομίλου Δ. Ζαβός, ο Μιχάλης Ζαβός

CEO του Ομίλου, κοιτά πίσω με υπερηφάνεια,

αλλά και μπροστά με ανήσυχη

δημιουργικότητα. Από την Αμμόχωστο

της προσφυγιάς στη Λεμεσό των υψηλών ρυθμών

ανάπτυξης, η διαδρομή του δεν μετριέται μόνο σε

έργα και αριθμούς, αλλά σε φιλοσοφία. Στην κουβέντα

μας, ο κ. Ζαβός, μιλά για την πόλη που άλλαξε

πρόσωπο, την ανάγκη για προσιτή κατοικία, την

«πράσινη μετάβαση», αλλά και για το τι σημαίνει να

αφήνεις πίσω σου κάτι ουσιαστικό. «Δεν θέλω να

με θυμούνται ως επιχειρηματία», λέει με το γνωστό

του πάθος. «Θέλω να με θυμούνται ως δημιουργό».

10 EconomyToday

ΌΤΑΝ ΤΟ 1993

ΠΉΓΑΜΕ ΣΤΗ

ΜΌΣΧΑ, ΕΛΆΧΙΣΤΟΙ

ΡΏΣΟΙ ΓΝΏΡΙΖΑΝ

ΠΟΎ ΒΡΊΣΚΕΤΑΙ

Η ΚΎΠΡΟΣ. ΜΕ

ΤΙΣ ΔΙΚΈΣ ΜΑΣ

ΠΡΟΣΠΆΘΕΙΕΣ

ΚΑΙ ΆΛΛΩΝ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΏΝ,

Η ΧΏΡΑ ΜΑΣ ΈΓΙΝΕ

ΓΝΩΣΤΉ

Ο Όμιλος Ζαβός συμπληρώνει φέτος 45 χρόνια

πορείας. Ποια θεωρείτε τα σημαντικότερα

ορόσημα αυτής της διαδρομής;

Η αρχή έγινε το 1980 και φέτος συμπληρώνουμε 45

χρόνια. Μέσα σε αυτή την πορεία έχουμε ολοκληρώσει

πάνω από 170 έργα σε ολόκληρη την Κύπρο, πολλά

από τα οποία αποτελούν σημεία αναφοράς. Ένα από

τα έργα για τα οποία είμαστε ιδιαίτερα υπερήφανοι

είναι το Limassol Del Mar, που έχει λάβει διεθνείς

διακρίσεις και ξεχωρίζει για την αρχιτεκτονική του.

Έχουμε επίσης εμπορικά έργα όπως το Maximos Plaza

και το Kolonakiou Center, που αποτελούν ορόσημα για

τη Λεμεσό. Από την αρχή ο Όμιλος είχε τη φιλοσοφία

να βλέπει μπροστά, να παρακολουθεί τις ανάγκες

τής αγοράς και να ανταποκρίνεται ευέλικτα – είτε με

πολυτελή ακίνητα, είτε με προσιτές κατοικίες, είτε με

έργα επαγγελματικής χρήσης.

Τα τελευταία χρόνια εστιάζουμε ιδιαίτερα στην προσιτή

κατοικία. Δημιουργήσαμε το 2025 τη συλλογή

ακινήτων Oasis, που περιλαμβάνει τέσσερα έργα, δύο

στη Λεμεσό, ένα στη Λάρνακα και ένα στην Αθήνα, με

διαμερίσματα σε προσιτές τιμές και υψηλές υπηρεσίες.

Τα ακίνητα αυτά προσφέρονται και για επένδυση, με

αποδόσεις που φτάνουν μέχρι και 8%, ποσοστό πολύ

υψηλό σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

EconomyToday 11


COVER STORY

Πώς κτίστηκε η φήμη και η αξιοπιστία του

ονόματος «Zavos» στην κυπριακή αγορά

ακινήτων;

Η οικογένειά μας κατάγεται από την Αμμόχωστο.

Μετά την εισβολή του 1974 μεταφερθήκαμε στη

Λεμεσό, ξεκινώντας κυριολεκτικά από το μηδέν.

Το 1980 ιδρύσαμε την πρώτη μας εταιρεία, που

ασχολήθηκε αρχικά με διαχωρισμούς οικοπέδων

και στη συνέχεια με κατασκευή κατοικιών και διαμερισμάτων.

Με την κάθοδο ξένων επενδυτών και

τη δραστηριοποίησή μας στο εξωτερικό – μέσω

εκθέσεων, επαφών και δημιουργίας γραφείων

– προωθήσαμε την Κύπρο ως προορισμό. Το πελατολόγιό

μας, που ήταν αρχικά κυρίως Κύπριοι,

έγινε σταδιακά διεθνές. Θυμάμαι χαρακτηριστικά,

όταν το 1993 πήγαμε στη Μόσχα, ελάχιστοι Ρώσοι

ΚΆΘΕ ΈΡΓΟ ΓΙΑ

ΕΜΆΣ ΕΊΝΑΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΤΌ, ΓΙΑΤΊ

ΜΕ ΚΆΘΕ ΈΡΓΟ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΎΜΕ

ΦΙΛΊΕΣ –

ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΎΣ

ΦΊΛΟΥΣ, ΌΧΙ

ΑΠΛΏΣ ΠΕΛΆΤΕΣ

γνώριζαν πού βρίσκεται η Κύπρος. Με τις δικές μας

προσπάθειες και άλλων επιχειρηματιών, η χώρα

μας έγινε γνωστή. Σήμερα το μεγαλύτερο μέρος του

πελατολογίου μας αποτελείται από ξένους, στους

οποίους προσφέρουμε ακίνητα οικιστικά, εμπορικά

και μεικτές αναπτύξεις.

Αν σας ζητούσαμε να ξεχωρίσετε τρία έργασταθμούς

για τον Όμιλο, ποια θα ήταν και γιατί;

Κάθε έργο για εμάς είναι ξεχωριστό, γιατί με κάθε

έργο δημιουργούμε φιλίες – πραγματικούς φίλους,

όχι απλώς πελάτες. Αν πρέπει όμως να αναφερθώ

σε έργα-σταθμούς, θα έλεγα το Limassol Del Mar,

που αποτελεί στολίδι για τη Λεμεσό. Εξίσου σημαντικά

θεωρώ το Maximos Plaza, ένα εμπορικό

συγκρότημα με τρεις πύργους και γραφεία – έργο

SEASONS MANSIONS BY THE SEA

12 EconomyToday

OASIS PARK LIMASSOL

που, παρότι έχει πάνω από 25 χρόνια ζωής, δείχνει

σήμερα σαν καινούργιο – και το Kolonakiou Center,

που προσφέρει ευρύχωρους χώρους στάθμευσης,

στοιχείο σπάνιο για την περιοχή.

Όλα τα έργα μας είναι σταθμοί μιας συνεχούς εξέλιξης,

καθώς κάθε νέο έργο φέρνει κάτι πιο σύγχρονο, πιο

όμορφο – είναι η φυσική εξέλιξη.

Η Λεμεσός είναι ο πυρήνας της δραστηριότητάς

σας. Πώς βλέπετε να εξελίσσεται η πόλη

την επόμενη δεκαετία και ποιος είναι ο ρόλος

του Ομίλου;

Η Λεμεσός έχει αναπτυχθεί, αρχικά, χάρη στους

Αμμοχωστιανούς που μετέφεραν τη νοοτροπία και

την εμπειρία της Αμμοχώστου στη φιλοξενία και

στον τουρισμό. Ήταν εκείνοι που έθεσαν τις βάσεις.

Στη συνέχεια ήρθαν οι Ρώσοι, που ανέβασαν τον

πήχη με τις μεγάλες επενδύσεις τους σε όλους τους

τομείς – Τουρισμό, Εστίαση, Ακίνητα – και έριξαν

ρευστότητα στην οικονομία.

Πρόσφατα, η Λεμεσός προσέλκυσε πλήθος διεθνών

εταιρειών, χάρη στα φορολογικά κίνητρα και στο

περιβάλλον ασφάλειας και ποιότητας ζωής. Είναι μια

πόλη όπου μπορείς να εργάζεσαι και να απολαμβάνεις

ταυτόχρονα τις διακοπές σου – όλα είναι κοντά:

θάλασσα, βουνό, εστιατόρια, πολιτισμός.

Ο ρόλος μας υπήρξε καθοριστικός. Με τις αναπτύξεις

μας και την προσέλκυση ξένων επενδυτών συμβάλαμε

ουσιαστικά στη μεταμόρφωση της πόλης. Οι ξένοι

που φέραμε είναι αυτοί που σήμερα ενισχύουν την

κυπριακή οικονομία.

Από τα γραφεία σε Ιορδανία, Λίβανο και Ηνωμένο

Βασίλειο μέχρι τη νέα δραστηριότητα

στην Αθήνα – τι σημαίνει για εσάς η διεθνής

παρουσία του Ομίλου;

Η διεθνής παρουσία μάς δίνει τη δυνατότητα να επικοινωνούμε

άμεσα με ανθρώπους του εξωτερικού και

να προωθούμε το προϊόν μας με αποτελεσματικότητα.

Στην Αθήνα δεν έχουμε απλώς ένα γραφείο προβολής,

αλλά μια ενεργή εταιρική οντότητα που κτίζει

και πουλά. Ήδη ολοκληρώσαμε ένα έργο στο Ελληνικό

με 31 διαμερίσματα και προχωρούμε με άλλα

τέσσερα projects σε Κεραμεικό, Κουκάκι, Πειραιά

και Καλλιθέα. Πιστεύουμε ότι η Αθήνα είναι μεγάλη

και υποσχόμενη αγορά με προοπτική. Παράλληλα,

δραστηριοποιούμαστε και στο Ηνωμένο Βασίλειο

με ακίνητα που διαχειριζόμαστε – όχι μόνο σαν

developers αλλά και ιδιοκτήτες/επενδυτές οι ίδιοι.

Τι εκφράζει το concept «Oasis» και πώς απαντά

στις ανάγκες επενδυτών και αγοραστών;

Το Oasis δεν είναι ένα έργο – είναι ένα concept που

περιλαμβάνει τέσσερα έργα (δύο στη Λεμεσό, ένα

στη Λάρνακα και ένα στην Αθήνα). Στόχος του είναι

να προσφέρει κατοικίες τόσο για ιδιοκατοίκηση όσο

και για επένδυση. Προσφέρουμε μικρά και μεγάλα

διαμερίσματα – με τιμές που ξεκινούν από περίπου

€138.000 – με ευκολίες πληρωμής και αποδόσεις

που φτάνουν έως και 8%. Είναι μια πρόταση που

επιτρέπει σε Κύπριους και ξένους να επενδύσουν

σε ακίνητο με χαμηλό ρίσκο, απολαμβάνοντας τόσο

το εισόδημα από ενοικίαση όσο και την κεφαλαιακή

του αύξηση. Σε αντίθεση με τα χρήματα που μένουν

αδρανή στις τράπεζες, το ακίνητο παραμένει ενεργό

κεφάλαιο που αναβαθμίζεται με τον χρόνο.

Οι αποδόσεις των ακινήτων στην Κύπρο παραμένουν

υψηλές. Τι κάνει τη χώρα τόσο

ελκυστική για επενδυτές;

Η Κύπρος έχει κάποια χαρακτηριστικά που τη διαφοροποιούν.

Πρώτα απ’ όλα, είναι μια χώρα ασφαλής,

με ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο, σταθερή οικονομία,

ήλιο όλο τον χρόνο και πολύ καλή ποιότητα ζωής.

Οι αποδόσεις των ακινήτων είναι υψηλότερες σε

σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες – φτάνουν και

το 8%, ενώ στις περισσότερες χώρες της Ε.Ε. είναι

γύρω στο 3 ή 4%. Οπότε το real estate παραμένει

η πιο σταθερή και αποδοτική επένδυση. Επιπλέον,

έχουμε επενδυτές που βλέπουν την Κύπρο όχι μόνο

ως τουριστικό προορισμό αλλά ως βάση ζωής. Έρχονται

οικογένειες, εταιρείες, επαγγελματίες υψηλού

εισοδήματος που θέλουν μόνιμη εγκατάσταση. Και

αυτό σημαίνει ζήτηση για κατοικίες, γραφεία, εμπορικούς

χώρους. Σήμερα, το real estate είναι για

πολλούς ο πιο ασφαλής τρόπος να προστατεύσουν

την αξία των χρημάτων τους. Οι τράπεζες δίνουν

ελάχιστα επιτόκια, ο πληθωρισμός μειώνει την

αγοραστική δύναμη, οπότε η αγορά ακινήτων λει-

EconomyToday 13


COVER STORY

τουργεί ως αντιστάθμισμα. Αυτός είναι και ο λόγος

που βλέπουμε τόσο Κύπριους όσο και ξένους να

συνεχίζουν να επενδύουν.

Αναφέρετε συχνά ότι τα έργα σας προσφέρουν

αποδόσεις έως και 8%. Μπορείτε να μας

δώσετε ένα συγκεκριμένο παράδειγμα για το

πώς επιτυγχάνεται αυτή η απόδοση;

Ναι, φυσικά. Αν πάρουμε για παράδειγμα ένα διαμέρισμα

δύο υπνοδωματίων στη Λεμεσό, το οποίο

κοστίζει γύρω στις €350.000, βλέπουμε ότι μπορεί

να ενοικιαστεί μεταξύ €2.000 και €2.500 τον μήνα

— και μιλάμε για ενοίκιο ολόχρονα, όχι εποχικά. Αν

κάνουμε την απλή αριθμητική, η απόδοση αγγίζει το

8%, γι’ αυτό και μιλώ πάντα για «έως 8%». Πρόκειται

για ρεαλιστικό ποσοστό στην κυπριακή αγορά,

ιδιαίτερα στη Λεμεσό όπου υπάρχει ισχυρή ζήτηση

από στελέχη ξένων εταιρειών. Πολλοί από αυτούς

μοιράζονται τα διαμερίσματα — δύο επαγγελματίες,

για παράδειγμα, που νοικιάζουν μαζί και πληρώνουν

περίπου €1.000 ο καθένας. Αυτό τους επιτρέπει να

ζουν σε ποιοτικό ακίνητο, ενώ ο ιδιοκτήτης εξασφαλίζει

υψηλή και σταθερή απόδοση.

Είναι σημαντικό να πούμε ότι αυτές οι αποδόσεις

δεν προέρχονται από υπερβολική τιμολόγηση, αλλά

από τη δυναμική της ζήτησης και το γεγονός ότι η

Κύπρος, ειδικά η Λεμεσός, έχει εξελιχθεί σε κέντρο

επιχειρηματικής δραστηριότητας με υψηλού εισοδήματος

ενοικιαστές. Έτσι, η επένδυση σε σωστό σημείο

και με προσεγμένο σχεδιασμό μπορεί να αποφέρει

πραγματικά βιώσιμες αποδόσεις.

BEL AIR MANSIONS

ΠΟΛΛΟΊ ΆΝΘΡΩΠΟΙ

ΑΠΌ ΤΟΝ ΛΊΒΑΝΟ,

ΤΗΝ ΙΟΡΔΑΝΊΑ, ΤΟ

ΙΣΡΑΉΛ ΚΑΙ ΆΛΛΕΣ

ΓΕΙΤΟΝΙΚΈΣ ΧΏΡΕΣ

ΑΓΟΡΆΖΟΥΝ ΕΔΏ

ΈΝΑ ΣΠΊΤΙ, ΈΝΑ

ΔΙΑΜΈΡΙΣΜΑ

Ή ΈΝΑ ΓΡΑΦΕΊΟ

ΩΣ ΈΝΑ ΕΊΔΟΣ

«PLAN B»

Γιατί η Κύπρος εξακολουθεί να προσελκύει

τόσο έντονα ξένους επενδυτές και αγοραστές

ακινήτων; Ποιες είναι οι τάσεις που διαμορφώνονται

στην ευρύτερη περιοχή;

Η Κύπρος βρίσκεται σε μια γεωγραφικά και στρατηγικά

προνομιακή θέση — στο σταυροδρόμι τριών

ηπείρων — και παραμένει ένα καταφύγιο σταθερότητας

σε μια πολύ ταραγμένη περιοχή. Την ώρα που

γύρω μας υπάρχουν χώρες με πολιτικά, κοινωνικά

ή και πολεμικά προβλήματα, η Κύπρος προσφέρει

ασφάλεια, σταθερότητα και ευρωπαϊκή ταυτότητα.

Αυτοί είναι οι λόγοι που πολλοί άνθρωποι από τον

Λίβανο, την Ιορδανία, το Ισραήλ και άλλες γειτονικές

χώρες αγοράζουν εδώ ένα σπίτι, ένα διαμέρισμα ή

ένα γραφείο ως ένα είδος «Plan B», μια δεύτερη βάση

ζωής σε περίπτωση που κάτι συμβεί στην πατρίδα

τους. Παράλληλα, η Κύπρος είναι η μοναδική χώρα

της περιοχής που ανήκει στην Ευρωπαϊκή Ένωση, κάτι

που της δίνει ένα επιπλέον κύρος και μια αίσθηση

ασφάλειας για τον επενδυτή.

Τα τελευταία χρόνια έχει αποκτήσει υποδομές υψηλού

επιπέδου: πολυτελή ξενοδοχεία, διεθνείς αλυσίδες

εστίασης, εμπορικά κέντρα, καζίνο, γήπεδα γκολφ

και σχολεία. Όλα αυτά συνθέτουν ένα ολοκληρωμένο

περιβάλλον διαβίωσης, που δεν υπήρχε παλαιότερα.

Η ποιότητα ζωής είναι αυτό που κάνει τη διαφορά. Η

δυνατότητα να δουλεύεις και ταυτόχρονα να ζεις δίπλα

στη θάλασσα, να απολαμβάνεις ένα ήπιο κλίμα, καλό

φαγητό και ασφάλεια, είναι προνόμια που δύσκολα

βρίσκεις αλλού. Γι’ αυτό πιστεύω ότι η Κύπρος θα

συνεχίσει να αποτελεί ελκυστικό προορισμό για

επενδυτές και κατοίκους, όχι μόνο για οικονομικούς

λόγους αλλά και για τον τρόπο ζωής που προσφέρει.

Υπάρχουν σήμερα φαινόμενα υπερπροσφοράς

ή ανεξέλεγκτης ανάπτυξης στην αγορά;

Υπάρχουν φαινόμενα που δεν είναι υγιή.

Έχουν μπει στην αγορά άτομα που δεν είναι επαγγελματίες

developers – άνθρωποι που απλώς αγόρασαν

ένα τεμάχιο γης και νομίζουν ότι μπορούν να

το αναπτύξουν.

Κάποιοι ξεκινούν χωρίς άδεια, χωρίς αρχιτεκτονική

μελέτη ή χωρίς τη σωστή επίβλεψη.

Αυτό είναι επικίνδυνο, γιατί μπορεί να οδηγήσει σε

προβλήματα με τους αγοραστές και να δημιουργήσει

κακή φήμη για ολόκληρο τον κλάδο.

Εγώ λέω πάντα πως πρέπει να υπάρχει έλεγχος. Να

μην μπορεί να πουλήσει κανείς διαμέρισμα αν δεν

έχει άδεια οικοδομής και αν δεν είναι επαγγελματίας.

Οι άνθρωποι πρέπει να αισθάνονται ασφαλείς όταν

αγοράζουν ακίνητο. Η αγορά αυτή κτίστηκε με πολύ

κόπο τα τελευταία 40 χρόνια και δεν πρέπει να χαλάσει

από την ασυδοσία λίγων. Αν δεν υπάρχει πλαίσιο,

υπάρχει κίνδυνος να δημιουργηθεί υπερπροσφορά

από πρόχειρα έργα, που στο τέλος θα ρίξουν την

ποιότητα και θα επηρεάσουν τους πάντες.

14 EconomyToday

Το ζήτημα της προσιτής κατοικίας βρίσκεται

στην πρώτη γραμμή της δημόσιας συζήτησης.

Πώς μπορεί να δοθεί λύση χωρίς να θυσιάζεται

η ποιότητα;

Η ποιότητα είναι αδιαπραγμάτευτη, όμως το μεγαλύτερο

κόστος σήμερα είναι η γη. Η ουσιαστική λύση

περνά από υψηλότερους συντελεστές δόμησης: όταν

μπορείς να κτίσεις περισσότερα τετραγωνικά στο

ίδιο οικόπεδο, το κόστος ανά μονάδα μειώνεται και

οι τιμές γίνονται πιο προσιτές χωρίς έκπτωση στην

κατασκευή.

Η κυβέρνηση πρέπει να επικεντρωθεί σε στοχευμένα

κίνητρα, με κύριο άξονα τους συντελεστές. Σε πολλές

ζώνες της Λεμεσού οι σημερινοί δείκτες (π.χ.

60%–80%) είναι πολύ χαμηλοί, κάτι που καθιστά

μη βιώσιμη την ανάπτυξη — ιδιαίτερα στα παραλιακά

οικόπεδα, όπου οι αξίες είναι πολλαπλάσιες σε σχέση

με άλλες ευρωπαϊκές αγορές.

Παράλληλα, μπορούν να επιβραβεύονται όσοι παραχωρούν

ποσοστό των έργων για προσιτή κατοικία,

με αύξηση συντελεστή ή άλλες διευκολύνσεις και να

ενθαρρύνεται η δημιουργία «εργατικών κατοικιών»

νέου τύπου: μικρών, λειτουργικών, ενεργειακά αποδοτικών

μονάδων, κοντά στα αστικά κέντρα. Με λίγα

λόγια, προσιτή δεν σημαίνει «φθηνή» ή υποδεέστερη.

Σημαίνει ορθολογική διαχείριση κόστους, σωστά

κίνητρα και έξυπνο αστικό σχεδιασμό.

Ποιες είναι οι προοπτικές για την κυπριακή

αγορά ακινήτων τα επόμενα χρόνια;

Η αγορά της Κύπρου θα παραμείνει δυνατή. Παρά

τις δυσκολίες, έχουμε μια οικονομία σταθερή, ένα

νόμισμα ισχυρό και θεσμούς που λειτουργούν. Η ζήτηση

συνεχίζει να υπάρχει και μάλιστα πιο ώριμη από

ποτέ. Οι ξένοι που αγοράζουν σήμερα δεν το κάνουν

για το διαβατήριο, όπως παλιά, αλλά επειδή θέλουν

να ζήσουν εδώ ή να επενδύσουν σε κάτι ασφαλές.

Από την άλλη, ο Κύπριος επενδυτής επιστρέφει στην

αγορά. Πολλοί που πούλησαν τα προηγούμενα χρόνια,

σήμερα αγοράζουν ξανά. Το ακίνητο είναι κάτι χειροπιαστό

– το βλέπεις, το έχεις, το απολαμβάνεις. Και

αυτή η σιγουριά είναι που κρατά την αγορά σταθερή.

Αν κρατήσουμε την ποιότητα, τη διαφάνεια και την

ορθή ανάπτυξη, δεν έχουμε να φοβηθούμε τίποτα.

Το real estate ήταν και θα είναι πάντα η ραχοκοκαλιά

της κυπριακής οικονομίας.

Η «πράσινη μετάβαση» αλλάζει τα δεδομένα.

Πώς προσαρμόζεται ο Όμιλος στις νέες

απαιτήσεις;

Η πράσινη ανάπτυξη είναι μια πρόκληση για όλους

μας. Είναι κάτι που πρέπει να γίνει, αλλά χρειάζεται

και σωστό σχεδιασμό. Τα έργα με μηδενικές εκπομπές

ή ενεργειακής κατηγορίας Α είναι το μέλλον, όμως

κοστίζουν περισσότερο.

Αν δεν υπάρξουν πραγματικά κίνητρα από το κράτος,

EconomyToday 15


COVER STORY

και το σύστημα κυριολεκτικά «μπλόκαρε». Σήμερα

υπάρχουν έργα που περιμένουν άδεια ένα, δύο ή

και τρία χρόνια – κάτι αδιανόητο για μια ευρωπαϊκή

χώρα. Οι μεγάλες αναπτύξεις πηγαίνουν απευθείας

στην Πολεοδομία Λευκωσίας και περνούν από μια

ατελείωτη αλυσίδα υπηρεσιών (Πυροσβεστική,

Περιβάλλον, Κυκλοφορία κ.λπ.), με αποτέλεσμα να

καθυστερούν χρόνια. Οι μικρότερες άδειες, μέσω

των νέων συστημάτων, βγαίνουν πιο γρήγορα, όμως

τα μεγάλα έργα παραμένουν κολλημένα. Αυτό που

χρειάζεται είναι ψηφιοποίηση των διαδικασιών και

σαφή χρονοδιαγράμματα. Αν ένα έργο πληροί όλες

τις προϋποθέσεις, η άδεια πρέπει να εκδίδεται σε 90

μέρες, όχι σε 900. Αλλιώς δεν μπορούμε να μιλάμε

για επενδυτικό περιβάλλον. Και το πρόβλημα αυτό

δεν αφορά μόνο εμάς τους developers – αφορά

ολόκληρη την οικονομία.

το επιπλέον κόστος μεταφέρεται στον αγοραστή. Εμείς

έχουμε ήδη ενσωματώσει λύσεις βιωσιμότητας στα

νέα μας έργα – φωτοβολταϊκά, καλύτερη θερμομόνωση,

υλικά χαμηλού αποτυπώματος, πιο αποδοτικά

συστήματα. Ακόμα και η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών

σε πολυώροφα κτήρια έχει πρακτικές δυσκολίες, γι’

αυτό χρειάζεται ευελιξία και περισσότερα κίνητρα

για έξυπνες λύσεις. Για να προχωρήσει ουσιαστικά

η «πράσινη μετάβαση», χρειάζονται φορολογικά

και πολεοδομικά κίνητρα, όχι μόνο επιδοτήσεις. Η

βιωσιμότητα δεν πρέπει να είναι βάρος. Πρέπει να

είναι ευκαιρία. Να δίνει αξία στο ακίνητο, όχι να το

καθιστά απλησίαστο. Αυτό είναι το στοίχημα που

πρέπει να κερδίσουμε τα επόμενα χρόνια.

Η γραφειοκρατία και οι καθυστερήσεις στις

άδειες εξακολουθούν να ταλαιπωρούν τον

κλάδο; Πού εντοπίζετε σήμερα το μεγαλύτερο

πρόβλημα;

Ναι και μάλιστα περισσότερο από πριν. Η μεταρρύθμιση

της Τοπικής Αυτοδιοίκησης δεν έχει ακόμη

αποδώσει, γιατί όλες οι παλιές υποθέσεις μεταφέρθηκαν

στους νέους Επαρχιακούς Οργανισμούς.

Έπρεπε να ολοκληρωθούν πρώτα από τους παλιούς,

ώστε οι νέοι να ξεκινήσουν με καθαρό μητρώο.

Αντί γι’ αυτό, φορτώθηκαν χιλιάδες εκκρεμότητες

16 EconomyToday

Ο Όμιλος Ζαβός προσφέρει πάνω από δέκα

υπηρεσίες μετά την πώληση. Τι σημαίνει αυτό

στην πράξη;

Είναι κάτι που μας διαφοροποιεί. Για εμάς η σχέση με

τον πελάτη δεν τελειώνει με την παράδοση του ακινήτου

– τότε ξεκινά. Προσφέρουμε after sales service,

διαχείριση ακινήτου, ενοικιάσεις, ανακαινίσεις,

interior design, νομικές και λογιστικές υπηρεσίες,

μέχρι και υπηρεσίες μεταπώλησης. Πολλοί από τους

πελάτες μας είναι ξένοι που δεν ζουν μόνιμα στην

Κύπρο. Θέλουν να ξέρουν ότι υπάρχει μια ομάδα που

φροντίζει το ακίνητό τους, το νοικιάζει, το συντηρεί,

το ασφαλίζει. Αυτό τους δίνει σιγουριά. Είναι ένα

σύστημα «one stop service» που δημιουργεί εμπιστοσύνη.

Και η εμπιστοσύνη είναι αυτό που κρατά

τον πελάτη κοντά σου για χρόνια.

Πόσο σημαντικοί είναι οι ξεχωριστοί τίτλοι

ιδιοκτησίας και το buyback guarantee για

τους επενδυτές;

Είναι δύο στοιχεία που δίνουν ασφάλεια. Ο ξεχωριστός

τίτλος ιδιοκτησίας σημαίνει ότι το ακίνητο

ανήκει πραγματικά στον αγοραστή – δεν εξαρτάται

από το υπόλοιπο έργο ή από τρίτους. Το buyback

guarantee προσφέρει μια επιπλέον δικλείδα: αν ο

επενδυτής θελήσει κάποτε να αποχωρήσει, έχει τη

δυνατότητα να το κάνει σε προσυμφωνημένη βάση.

Αυτά δείχνουν τον επαγγελματισμό του Ομίλου. Είναι

πρακτικές που εφαρμόζονται διεθνώς και ενισχύουν

την εμπιστοσύνη. Στο τέλος της ημέρας, αυτό που

μετρά είναι ο πελάτης να νιώθει ασφαλής. Και η

ασφάλεια προκύπτει από τη διαφάνεια.

Μετά από δεκάδες οικιστικά και εμπορικά

έργα, ποιο είναι το επόμενο μεγάλο σας βήμα;

Το επόμενο πρότζεκτ που φιλοδοξώ να υλοποιήσω

είναι ένα retail park στη Λεμεσό – ένα οργανωμένο

πάρκο μεγάλων καταστημάτων, όπως αυτό στη Λευκωσία

κοντά στο Γενικό Νοσοκομείο, αλλά προσαρ-

μοσμένο στη Λεμεσό. Η ιδέα είναι ο επισκέπτης να

μπαίνει απευθείας με το αυτοκίνητο, να έχει πρόσβαση

σε μεγάλες αποθήκες/«big-box» καταστήματα, να

αγοράζει έπιπλα, ηλεκτρικά, οικιακό εξοπλισμό και

να τα φορτώνει επί τόπου ή να του αποστέλλονται.

Είμαστε στη φάση του σχεδιασμού. Το ενδιαφέρον

από εταιρείες είναι υψηλό, διότι τα ενοίκια σε άλλες

τοποθεσίες είναι πανάκριβα και αναζητούνται πιο

προσιτοί, λειτουργικοί χώροι. Ως χωροθέτηση, το

βλέπω στη Δυτική Λεμεσό, προς την περιοχή Μόλου–Καζίνου,

με στόχο εύκολη πρόσβαση και μεγάλη

επισκεψιμότητα (εξυπηρετεί και τα γειτονικά χωριά).

Το πάρκο θα είναι πρακτικό και φιλικό στον χρήστη:

ευρύς χώρος στάθμευσης σε «donut» λογική κυκλοφορίας

για γρήγορη είσοδο-έξοδο, ενιαίο «drivein»

αίσθημα για να κάνεις τις δουλειές σου χωρίς

ταλαιπωρία, χώροι για οικογένειες/παιδιά και ένα

καλό εστιατόριο για να ολοκληρώνεται η εμπειρία.

Στον τεχνικό σχεδιασμό εξετάζουμε λύσεις θερμομόνωσης

και φωτοβολταϊκών ώστε να περιορίζεται

το λειτουργικό κόστος (ιδίως για τα κοινόχρηστα).

Η βιωσιμότητα του πρότζεκτ είναι ισχυρή αφού

υπάρχει χειροπιαστή ζήτηση από αλυσίδες που

χρειάζονται μεγάλους, οικονομικότερους χώρους και

από τοπικό κοινό (π.χ. φοιτητές ή εργαζόμενους που

θέλουν το «όλα-σε-ένα» για έπιπλα/ηλεκτρικά). Με

λίγα λόγια, πρόκειται για μια συμπαγή, οργανωμένη

«αγορά μεγάλης κλίμακας» που καλύπτει πραγματικές

ανάγκες της Λεμεσού σήμερα.

Η ΛΕΜΕΣΌΣ ΈΧΕΙ

ΑΝΑΠΤΥΧΘΕΊ

ΑΡΧΙΚΆ,

ΧΆΡΗ ΣΤΟΥΣ

ΑΜΜΟΧΩΣΤΙΑΝΟΎΣ

ΠΟΥ ΜΕΤΈΦΕΡΑΝ

ΤΗ ΝΟΟΤΡΟΠΊΑ ΚΑΙ

ΤΗΝ ΕΜΠΕΙΡΊΑ ΤΗΣ

ΑΜΜΟΧΏΣΤΟΥ ΣΤΗ

ΦΙΛΟΞΕΝΊΑ ΚΑΙ

ΣΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΌ

Αν κοιτάξουμε 10 χρόνια στο μέλλον, πώς

φαντάζεστε τον Όμιλο Ζαβός και σε ποιες

αγορές ή projects θα θέλατε να έχετε αφήσει

το αποτύπωμά σας;

Όπως έχω πει και πριν, είμαστε ένας Οργανισμός που

παρακολουθεί τις τάσεις της αγοράς και προσφέρει

ανάλογα αυτό που χρειάζεται. Προσωπικά, δεν μπορώ

να ξέρω τι μπορεί να συμβεί μετά από δέκα χρόνια.

Οι τάσεις αλλάζουν τόσο γρήγορα και υπάρχουν

τόσοι εξωγενείς παράγοντες – στην περιοχή μας

και παγκόσμια – που δεν μπορώ να προβλέψω τι

θα γίνει. Εγώ βλέπω χρόνο με το χρόνο και ανάλογα

προσφέρω αυτό που ζητά η αγορά. Αυτή είναι η δική

μου φιλοσοφία.

Ποιο θεωρείτε ότι είναι το δικό σας αποτύπωμα

στην αγορά και πώς θα θέλατε να σας

αποτυπώσει ο κόσμος;

Δεν θέλω να με θυμούνται μόνο ως επιχειρηματία.

Θέλω να με θυμούνται ως δημιουργό. Αυτό είναι που

με εκφράζει περισσότερο. Εκείνο που με ενδιαφέρει

δεν είναι απλώς να κτίζω κτήρια, αλλά να δημιουργώ.

Να βλέπω τις τάσεις, να τις αφουγκράζομαι και να

γεννώ μέσα από αυτές κάτι νέο — κάτι που να έχει

ψυχή, να αντέχει στον χρόνο. Κάτι που θεωρώ ότι

πετύχαμε, ιδίως με το Limassol del Mar. Η πραγματική

ικανοποίηση έρχεται όταν βλέπεις ένα έργο

σου να στέκει, να ζει, να εξυπηρετεί ανθρώπους και

να ομορφαίνει την πόλη. Αυτό είναι που μένει, αυτό

θέλω να με χαρακτηρίζει.

OASIS SUN LIMASSOL

EconomyToday 17


COVER STORY

18 EconomyToday

ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ

ΤΑ ΛΕΦΤΆ ΚΆΤΩ

ΑΠΌ ΤΟ ΣΤΡΏΜΑ

Πώς τα λεφτά «κάτω από το στρώμα», στην κυριολεξία ή σε

παθητικούς λογαριασμούς, χάνουν τη μάχη με τον πληθωρισμό.

Η κουλτούρα αποταμίευσης, η σύνδεση με τον Χρηματοοικονομικό

Αλφαβητισμό και οι επενδυτικές επιλογές των νοικοκυριών.

ΤΟΥ ΞΈΝΙΟΥ ΜΕΣΑΡΊΤΗ

ΤΡΕΙΣ ΜΕΓΆΛΕΣ

ΠΛΗΓΈΣ – ΤΟ

ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΑΚΌ

ΚΡΑΧ, Η ΦΟΎΣΚΑ

ΤΩΝ ΑΚΙΝΉΤΩΝ

ΚΑΙ ΤΟ BAIL-IN –

ΔΙΑΜΌΡΦΩΣΑΝ

ΜΙΑ ΟΛΌΚΛΗΡΗ

ΓΕΝΙΆ

ΚΑΧΎΠΟΠΤΩΝ,

ΑΛΛΆ ΌΧΙ

ΑΠΑΡΑΊΤΗΤΑ ΠΙΟ

ΕΝΗΜΕΡΩΜΈΝΩΝ,

ΑΠΟΤΑΜΙΕΥΤΏΝ

σκεφτεί πόσα λεφτά χάνουμε

όταν τα κρατάμε κάτmω από το

στρώμα;», είναι μια ερώτηση που

μας θυμίζει σαφώς με μια δόση

«Έχεις

χιούμορ την παλιά κυπριακή συνήθεια

όταν φύλαγαν οι γιαγιάδες μας λεφτά κάτω από το

στρώμα του κρεβατιού. Ουσιαστικά είναι μια ερώτηση που

μπορεί να αναδείξει όλη την ουσία της αξίας του χρήματος,

της αποταμίευσης, του πληθωρισμού και της σχέσης μιας

κοινωνίας με την κατανόηση των οικονομικών εννοιών,

άρα του Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού. Ιδίως σε

μια εποχή χαμηλών τραπεζικών καταθετικών επιτοκίων,

μιας πενταετίας πληθωριστικών πιέσεων με παράλληλη

τεχνολογική πρόοδο και συνεπώς ευρύτερη πρόσβαση σε

χρηματοοικονομικές επιλογές. Πόσο δικαιολογημένη είναι

η ανησυχία που αποτυπώνει αυτή η ερώτηση; Παρακάτω

θα προσπαθήσουμε να καταγράψουμε τα δεδομένα, μέσα

από την πορεία της κυπριακής οικονομίας των κρίσεων

των τελευταίων δεκαετιών, των αποταμιευτικών τάσεων,

του επιπέδου Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού, των

βασικών επενδυτικών «αξιών» αλλά και των επιλογών

που έχουν απέναντί τους τα νοικοκυριά για τοποθέτηση

του «κομποδέματός» τους.

EconomyToday 19


COVER STORY

ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΈΣ «ΠΛΗΓΈΣ»

ΤΩΝ ΚΥΠΡΊΩΝ ΚΑΙ Η ΧΡΗΜΑ-

ΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΉ ΚΟΥΛΤΟΎΡΑ

Η κυπριακή κοινωνία διήλθε μια ιδιαίτερα ταραχώδη

οικονομική πορεία από το 2000 μέχρι σήμερα, κάτι που

αντανακλάται έντονα στη συμπεριφορά αποταμίευσης

των νοικοκυριών. Τη δεκαετία του 2010, οι Κύπριοι

βρέθηκαν αντιμέτωποι με τη μεγαλύτερη οικονομική

κρίση στην ιστορία της Κυπριακής Δημοκρατίας μετά

την εισβολή του 1974 και το 2013, το πρωτόγνωρο

bail-in και το «κούρεμα» καταθέσεων τραυμάτισαν βαθιά

την εμπιστοσύνη προς το χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Σαφώς, η συμπεριφορά αποταμίευσης και επένδυσης

των κυπριακών νοικοκυριών δεν μπορεί να κατανοηθεί

χωρίς το ιστορικό υπόβαθρο των τελευταίων δεκαετιών.

Πριν ακόμη από την κρίση του 2013, πολλά

νοικοκυριά είχαν ήδη «καταστραφεί» από τη χρηματιστηριακή

φούσκα του ΧΑΚ στα τέλη της δεκαετίας

του 1990 και στις αρχές του 2000. Χιλιάδες Κύπριοι

τοποθέτησαν τότε δυσανάλογο μέρος της περιουσίας

τους σε χειραγωγημένες Μετοχές, συχνά χωρίς επαρκή

γνώση και διασπορά, βλέποντας τις αξίες να καταρρέουν

όταν έσπασε η φούσκα. Η εμπειρία αυτή άφησε

αναπόφευκτα βαθύ αποτύπωμα καχυποψίας απέναντι

στις κεφαλαιαγορές.

Την επόμενη δεκαετία, μεγάλο μέρος του πλούτου

μεταφέρθηκε στα ακίνητα. Γη, κατοικίες, επενδυτικά

διαμερίσματα, συχνά με υψηλή μόχλευση. Η κρίση του

2013 και το σπάσιμο της φούσκας των ακινήτων, με

έντονες διορθώσεις σε τιμές και ενοίκια, ανέδειξαν

την ευαλωτότητα και αυτής της επιλογής όταν συγκεντρώνεται

υπερβολικό ρίσκο σε μία μόνο κατηγορία

περιουσιακών στοιχείων. Για πολλούς, ήταν η δεύτερη

μεγάλη απογοήτευση μέσα σε περίπου 15 χρόνια.

Όπως είπαμε, το 2013 αποτέλεσε ορόσημο με το

bail-in και το «κούρεμα» καταθέσεων τραυμάτισαν

βαθιά την εμπιστοσύνη στο τραπεζικό σύστημα, ενώ

ταυτόχρονα αποκάλυψαν το μέγεθος της συστημικής

κρίσης. Πολλοί καταθέτες οι οποίοι δεν έχασαν τις

αποταμιεύσεις τους τις κατακερμάτισαν σε διαφορετικά

ιδρύματα, ώστε να βρίσκονται εντός του ορίου

εγγύησης των €100.000, ενώ η παρουσία τεράστιου

όγκου μη εξυπηρετούμενων δανείων και η πολυετής

ύφεση οδήγησαν τα νοικοκυριά σε στάση άμυνας. Τα

συμπτώματα ήταν ο αναγκαστικός ή και οικειοθελής

περιορισμός δανεισμού, χαμηλή διάθεση ανάληψης

ρίσκου και προτίμηση στη ρευστότητα.

Στο ίδιο πλαίσιο, οι σημερινοί μεσήλικες ενηλικιώθηκαν

σε μια περίοδο όπου τα καταθετικά επιτόκια ήταν

αυξημένα και τα κριτήρια χορήγησης δανείων ιδιαίτερα

χαλαρά. Την εποχή πριν από την κρίση του 2013, πολλά

δάνεια εγκρίνονταν χωρίς ουσιαστική αξιολόγηση της

δυνατότητας αποπληρωμής κάτι που αργότερα οδήγησε

στη συσσώρευση δισεκατομμυρίων σε μη εξυπηρετούμενα

δάνεια. Η σημερινή πραγματικότητα για τους

σημερινούς νέους είναι ακριβώς αντίστροφη, τα κριτήρια

δανεισμού είναι αυστηρά, πλήρως τεκμηριωμένα και

20 EconomyToday

εποπτικά θωρακισμένα. Αυτή η διαφοροποίηση εξηγεί

σε μεγάλο βαθμό γιατί οι οικονομικές συμπεριφορές

νεότερων και παλαιότερων γενεών διαμορφώθηκαν μέσα

σε τόσο διαφορετικά χρηματοοικονομικά περιβάλλοντα.

Από το 2015 και μετά, η δημοσιονομική εξυγίανση και

η επιστροφή σε θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης επέφεραν

σταδιακή αποκατάσταση εμπιστοσύνης. Οι συνολικές

καταθέσεις άρχισαν να αυξάνονται και στα τέλη Μαρτίου

του 2025 ανέρχονταν περίπου σε €57 δισ., σύμφωνα

με στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου καταγράφοντας

ιστορικά υψηλό επίπεδο. Παράλληλα, με τα

χαμηλά καταθετικά επιτόκια, μεγάλο μέρος του πλούτου

παραμένει παθητικά τοποθετημένο σε καταθέσεις, συχνά

με μηδενική ή πολύ χαμηλή απόδοση.

Έτσι, τα κυπριακά νοικοκυριά φτάνουν στο σήμερα με

τρία μεγάλα «τραύματα» –το χρηματιστηριακό κραχ, την

πτώση των ακινήτων και το bail-in– που ενίσχυσαν την

καχυποψία απέναντι στις επενδύσεις και ενθάρρυναν την

επιστροφή σε μια αμυντική στάση και στη συσσώρευση

ρευστότητας και καταθέσεων. Το παράδοξο είναι ότι σε

ένα περιβάλλον επίμονου πληθωρισμού και χαμηλών

αποδόσεων αυτή η στάση δεν αποτελεί απαραίτητα την

πιο ασφαλή επιλογή σε όρους αγοραστικής δύναμης.

BACK TO BASICS: Η ΧΑΜΈΝΗ

ΚΟΎΡΣΑ ΑΠΈΝΑΝΤΙ ΣΤΟΝ

ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΌ

Την ίδια στιγμή που οι καταθέσεις αγγίζουν ιστορικά

υψηλά επίπεδα, ο πληθωρισμός της πενταετίας και τα

χαμηλά επιτόκια λειτουργούν σαν «σαράκι» για την

πραγματική αξία των αποταμιεύσεων. Το φαινόμενο δεν

είναι θεωρητικό αλλά γίνεται αισθητό στην καθημερινή

παρούσα αλλά κυρίως στη μελλοντική κατανάλωση.

Όταν οι τιμές αγαθών και υπηρεσιών αυξάνονται με

ρυθμό 4% ετησίως, αλλά το κεφάλαιό μας σε ένα χρηματοκιβώτιο,

σε ένα τρεχούμενο λογαριασμό ή κάτω

από το στρώμα αποφέρει 0% απόδοση, η αγοραστική

δύναμη της αποταμίευσης μειώνεται και ουσιαστικά

χάνονται χρήματα σε πραγματικούς όρους. Την ίδια

ώρα, η περασμένη δεκαετία υπήρξε περίοδος εξαιρετικά

χαμηλών επιτοκίων καταθέσεων. Οι παραδοσιακοί λογαριασμοί

ταμιευτηρίου στην Κύπρο απέδιδαν ελάχιστα,

ενώ το 2021–2022 το μέσο επιτόκιο για προθεσμιακές

καταθέσεις νοικοκυριών προσέγγιζε το 0%.

Ουσιαστικά, η ασφάλεια των καταθέσεων αφορά την

ονομαστική αξία (το ότι δεν θα χαθεί τυπικά το κεφάλαιο

μέχρι ενός ορίου εγγύησης), όχι όμως την αγοραστική

ΤΟ 2019

Ο ΚΎΠΡΙΟΣ

ΑΠΟΤΑΜΊΕΥΕ 5,8%

ΤΟΥ ΕΙΣΟΔΉΜΑΤΌΣ

ΤΟΥ, ΌΤΑΝ Ο

ΜΈΣΟΣ ΕΥΡΩΠΑΊΟΣ

ΑΠΟΤΑΜΊΕΥΕ

ΔΙΠΛΆΣΙΟ

ΠΟΣΟΣΤΌ –

Η ΔΙΑΦΟΡΆ

ΚΟΥΛΤΟΎΡΑΣ

ΦΑΊΝΕΤΑΙ ΚΑΙ

ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΆΡΙΟ ΚΑΙ

ΣΤΟ ΙΣΟΖΎΓΙΟ

ΤΗΣ ΧΏΡΑΣ

του δύναμη. Με πληθωρισμό, για παράδειγμα, 4% και

τόκο 1%, σε ένα χρόνο το €1 διατηρεί δύναμη αγοράς

περίπου €0,97 ενώ σε ορίζοντα δεκαετίας η απώλεια

είναι πολύ πιο έντονη. Πρόκειται για βέβαιη απώλεια

σε βάθος χρόνου.

Δεν είναι τυχαίο ότι οικονομικοί αναλυτές προειδοποιούν

πως η απλή αποθήκευση χρημάτων σε τραπεζικούς

λογαριασμούς δεν επαρκεί πλέον για την κάλυψη του

πληθωρισμού. Αν οι αποταμιεύσεις δεν αξιοποιηθούν με

στρατηγικό τρόπο, οι μακροχρόνιοι στόχοι –σπουδές, κατοικία,

σύνταξη– κινδυνεύουν να μείνουν ανεκπλήρωτοι.

Με απλά λόγια, όταν βασίζεσαι αποκλειστικά σε «λεφτά

κάτω από το στρώμα» για μακροπρόθεσμο ορίζοντα, οι

τιμές τρέχουν πολύ πιο γρήγορα από τους τόκους και με

ιλιγγιώδη ταχύτητα σε σχέση με τις αποταμιεύσεις με

μηδενικές αποδόσεις.

ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΌΣ

ΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΌΣ:

ΠΟΎ ΒΡΙΣΚΌΜΑΣΤΕ

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο μπαίνει οπωσδήποτε η έννοια

του Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού. Ο Χρηματοοικονομικός

Αλφαβητισμός των Κυπρίων αξιολογείται

ως χαμηλός σε σύγκριση με άλλες χώρες. Σύμφωνα με

έρευνα του 2023 από τον ΟΟΣΑ και την ΚΤΚ, η Κύπρος

συγκέντρωσε κατά μέσο όρο 56/100 στο Financial

Literacy Score, ενώ μόλις το 17% του πληθυσμού

πέτυχε βαθμολογία 70/100 και άνω, το ελάχιστο όριο

που θεωρείται επαρκές.

Ιδιαίτερα αδύναμες εμφανίζονται οι συμπεριφορές διαχείρισης

χρημάτων. Οι Κύπριοι πέτυχαν μόλις 21/45

(46%) στη βαθμολογία χρηματοοικονομικής συμπεριφοράς,

με λιγότερο από έναν στους τέσσερις να παρακολουθεί

στενά τον προϋπολογισμό του. Ανησυχητικό

είναι επίσης ότι ένα σημαντικό ποσοστό δυσκολεύεται

σε βασικές έννοιες, όπως η διαφοροποίηση κινδύνου

(μόνο περίπου ο ένας στους δύο απάντησε σωστά σε

σχετικές ερωτήσεις). Άλλες μελέτες εκτιμούν ότι μόλις

το 35–37% των Κυπρίων μπορούν να θεωρηθούν

χρηματοοικονομικά εγγράμματοι, ένα από τα χαμηλότερα

ποσοστά στην Ε.Ε..

Τα ευρήματα αυτά συμβαδίζουν με παρατηρήσεις για

ελλείψεις γνώσεων γύρω από δάνεια, σύνταξη και πιο

σύνθετα προϊόντα. Πολλοί δεν αντιλαμβάνονται πλήρως

τις συνέπειες του υπερδανεισμού ή δεν αποταμιεύουν

συστηματικά για «ώρα ανάγκης». Η αδύναμη Χρηματοοικονομική

Παιδεία έχει πρακτικές επιπτώσεις αφού

συνδέεται με χαμηλότερη συμμετοχή σε επενδύσεις

(Μετοχές, Ομόλογα, Αμοιβαία), προτίμηση σε βραχυπρόθεσμες

καταθέσεις και τάση υπερκατανάλωσης έναντι

μακροπρόθεσμης αποταμίευσης.

Αναγνωρίζοντας το πρόβλημα, η Κεντρική Τράπεζα

έχει καταρτίσει Εθνική Στρατηγική Χρηματοοικονομικής

Εκπαίδευσης σε συνεργασία με τον ΟΟΣΑ. Στόχος είναι

να ενισχυθεί η ενημέρωση των πολιτών, να βελτιωθεί

ο προγραμματισμός των οικονομικών τους, να ενθαρρυνθεί

η διαφοροποίηση των επενδύσεων και η καλύ-

EconomyToday 21


COVER STORY

τερη προετοιμασία για το μέλλον (π.χ. συνταξιοδοτικός

σχεδιασμός). Η ενίσχυση του Χρηματοοικονομικού

Αλφαβητισμού εκτιμάται ότι θα συμβάλει και στη μείωση

του υπερβολικού χρέους των νοικοκυριών, καθώς και

στη δημιουργία μιας κουλτούρας πιο υγιούς οικονομικής

συμπεριφοράς.

ΠΟΣΟΣΤΌ ΑΠΟΤΑΜΊΕΥΣΗΣ

ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΏΝ:

ΚΎΠΡΟΣ Vs ΕΥΡΩΖΏΝΗΣ

Τα κυπριακά νοικοκυριά ιστορικά εμφανίζουν χαμηλότερο

ποσοστό αποταμίευσης σε σύγκριση με τον μέσο όρο

της Ευρώπης. Πριν την πανδημία, η αποταμίευση στην

Κύπρο ήταν στο ελάχιστο επίπεδο, με χαρακτηριστικό

το 2019 όταν μόλις 5,8% του διαθέσιμου κυπριακού

εισοδήματος αποταμιευόταν, έναντι 12,3% στην Ε.Ε..

Κατά την περίοδο του COVID-19 σημειώθηκε απότομη

άνοδος, λόγω αναγκαστικής μείωσης της κατανάλωσης

και όταν ο δείκτης έφτασε στο 13,5% το 2021 (υψηλό

ρεκόρ για την Κύπρο, έναντι 16,4% στην Ε.Ε.).

Μετά την πανδημία, όμως, επανήλθε η τάση χαμηλής

αποταμίευσης, αφού το 2022 το ποσοστό υποχώρησε

ξανά στο 6,5% στην Κύπρο, περίπου στο μισό του

ευρωπαϊκού μέσου όρου (12,7%). Σε αρκετές χώρες,

μάλιστα, η αποταμίευση έγινε αρνητική, κάτι που δείχνει

ότι τα νοικοκυριά άντλησαν από προηγούμενες αποταμιεύσεις

ή δανείστηκαν για να διατηρήσουν το βιοτικό

τους επίπεδο.

22 EconomyToday

€

€

ΠΟΣΟΣΤΌ ΑΠΟΤΑΜΊΕΥΣΗΣ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΏΝ

(% διαθέσιμου εισοδήματος)

2019

ΚΎΠΡΟΣ 5,8%

Ε.Ε. 12,3%

2021

ΚΎΠΡΟΣ 13,5%

Ε.Ε. 16,4%

2022

ΚΎΠΡΟΣ 6,5%

Ε.Ε. 12,7%

ΜΌΛΙΣ ΤΟ 17% ΤΩΝ ΚΥΠΡΊΩΝ

ΠΕΡΝΆ ΤΗ «ΒΆΣΗ» ΣΤΟΝ

ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΌ

ΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΌ – ΈΝΑ ΈΛΛΕΙΜΜΑ

ΓΝΏΣΗΣ ΠΟΥ ΜΕΤΑΦΡΆΖΕΤΑΙ

ΣΕ ΛΆΘΟΣ ΠΡΟΪΌΝΤΑ, ΛΆΘΟΣ

ΧΡΟΝΙΚΟΎΣ ΟΡΊΖΟΝΤΕΣ ΚΑΙ

ΛΆΘΟΣ ΑΠΟΦΆΣΕΙΣ

Μετά την κρίση του 2013, το ποσοστό αποταμίευσης

στην Κύπρο ήταν σχεδόν μηδενικό ή και αρνητικό μέχρι

τα μέσα της δεκαετίας του 2010. Σταδιακά ανέκαμψε

σε χαμηλά μονοψήφια επίπεδα (4–6%) την περίοδο

2015–2019, καθώς βελτιώθηκαν τα εισοδήματα. Η

πανδημία έφερε την πρόσκαιρη άνοδο και η έκρηξη

τιμών το 2022 οδήγησε εκ νέου σε μείωση, καθώς οι

οικογένειες κατεύθυναν μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός

τους στην κατανάλωση. Συγκριτικά, ο μέσος

Ευρωπαίος αποταμιεύει διαχρονικά διψήφιο ποσοστό

του εισοδήματός του, μια «διαφορά κουλτούρας» που

αποτυπώνεται και στο χαμηλό ακαθάριστο εθνικό ποσοστό

αποταμίευσης της Κύπρου και στο διαχρονικό

έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών.

ΟΡΊΖΟΝΤΑΣ ΚΑΙ ΡΊΣΚΟ:

ΤΑ ΘΕΜΈΛΙΑ ΚΆΘΕ

ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΉΣ ΑΠΌΦΑΣΗΣ

Πριν να εξετάσουμε τις εναλλακτικές τοποθετήσεις για

τις αποταμιεύσεις, είναι κρίσιμο να αποσαφηνιστούν

ορισμένες βασικές έννοιες, που λειτουργούν ως πυξίδα

για κάθε αποταμιευτή-επενδυτή. Ο χρονικός ορίζοντας,

η σχέση κινδύνου-απόδοσης και η διασπορά.

Χρονικός ορίζοντας επένδυσης

Πρόκειται για το χρονικό διάστημα μέχρι τη στιγμή που

θα χρειαστούμε τα χρήματά μας. Άλλες αποφάσεις

θα λάβει κάποιος που αποταμιεύει για προκαταβολή

κατοικίας σε τρία χρόνια και άλλες κάποιος που αποταμιεύει

για τη σύνταξη σε 20 χρόνια. Όσο μεγαλύτερος

ο ορίζοντας, τόσο περισσότερος χρόνος υπάρχει για

να απορροφηθούν βραχυπρόθεσμες διακυμάνσεις και

τόσο μεγαλύτερο ρίσκο μπορεί να αναλάβει κανείς. Με

μικρό ορίζοντα, προκρίνονται πιο συντηρητικές επιλογές.

Κίνδυνος και απόδοση

Στον πυρήνα κάθε επενδυτικής απόφασης βρίσκεται η

σχέση κινδύνου-απόδοσης. Όσο υψηλότερη απόδοση

επιδιώκεται, τόσο μεγαλύτερο ρίσκο αναλαμβάνεται.

Ένα συντηρητικό προφίλ επενδυτή θα αρκεστεί σε χαμηλότερες

αλλά πιο σταθερές αποδόσεις (καταθέσεις,

κρατικά ομόλογα υψηλής διαβάθμισης), ενώ ένα πιο

επιθετικό προφίλ θα στραφεί σε Μετοχές, επιχειρηματικά

εγχειρήματα ή και πιο σύνθετα προϊόντα, γνωρίζοντας

ότι συνυπάρχουν μεγάλες δυνητικές αποδόσεις και

μεγάλες πιθανές ζημιές.

Διασπορά του κινδύνου

Εξίσου σημαντική είναι η διασπορά και προφανώς να

μη συγκεντρώνονται όλα τα κεφάλαια σε μία κατηγορία

ή ένα περιουσιακό στοιχείο. Ένα διαφοροποιημένο

χαρτοφυλάκιο (Μετοχές, Ομόλογα, Ακίνητα κ.ά.) μπορεί

να περιορίσει την επίδραση μιας αρνητικής εξέλιξης σε

μία μόνο επένδυση. Η εμπειρία των τελευταίων κρίσεων

είναι χαρακτηριστική. Όσοι είχαν μόνο ακίνητα είδαν τιμές

να καταρρέουν το 2013, όσοι είχαν μόνο καταθέσεις

έχασαν από τον πληθωρισμό ή είδαν τις καταθέσεις

τους να κουρεύονται, ενώ όσοι είχαν μείγμα στοιχείων

ενεργητικού μπόρεσαν να εξομαλύνουν τις απώλειες.

ΤΙ ΜΠΟΡΕΊ ΝΑ ΚΆΝΕΙ

ΤΟ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΌ;

ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΈΣ ΕΠΙΛΟΓΈΣ:

Αφού φτάνουμε σε μια κοινή αφετηρία και οι μακροχρόνιοι

στόχοι δεν επιτυγχάνονται με χρήματα «κάτω από

το στρώμα» ή σε λογαριασμό μηδενικού επιτοκίου, έχει

σημασία να δούμε τις βασικές κατηγορίες επενδυτικών

επιλογών που έχει στη διάθεσή του ένα κυπριακό νοικοκυριό.

Η παρουσίαση που ακολουθεί ξεκινά από τις

πιο απλές και ασφαλείς λύσεις και καταλήγει στις πιο

σύνθετες και ριψοκίνδυνες.

ΤΟ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΌ

ΠΟΥ ΚΡΆΤΗΣΕ

€50.000 «ΚΆΤΩ

ΑΠΌ ΤΟ ΣΤΡΏΜΑ»

ΤΟ 2015

ΈΧΕΙ ΣΉΜΕΡΑ

ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΆ ΓΎΡΩ

ΣΤΙΣ €42.000

ΣΕ ΑΓΟΡΑΣΤΙΚΉ

ΔΎΝΑΜΗ

– Η ΑΔΡΆΝΕΙΑ

ΈΧΕΙ ΠΟΛΎ

ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΈΝΟ

ΚΌΣΤΟΣ

Πρώτα απ’ όλα: Ταμείο Έκτακτης Ανάγκης

Πριν από οποιαδήποτε επένδυση, προϋπόθεση οικονομικής

ασφάλειας είναι η δημιουργία ενός Ταμείου

Έκτακτης Ανάγκης, άμεσα προσβάσιμου σε περίπτωση

απρόβλεπτων αναγκών ή απώλειας εισοδήματος.

Συνήθως αντιστοιχεί σε 3–6 μήνες βασικών εξόδων

και τοποθετείται σε ασφαλείς, άμεσα ρευστοποιήσιμες

καταθέσεις ή συναφή βραχυπρόθεσμα μέσα. Αυτά τα

ποσά δεν επενδύονται σε προϊόντα με διακυμάνσεις,

γιατί μπορεί να χρειαστούν ανά πάσα στιγμή.

ΟΙ ΠΙΟ ΑΠΛΈΣ ΕΠΙΛΟΓΈΣ

Αποπληρωμή δανείων / πιστωτικών καρτών

Η πιο άμεση «επένδυση» χωρίς επενδυτικό ρίσκο είναι

η πρόωρη εξόφληση ακριβών χρεών (π.χ. πιστωτικές

κάρτες, καταναλωτικά δάνεια). Ένα δάνειο με επιτόκιο

6–8% σημαίνει ότι αποπληρώνοντάς το, εξοικονομούμε

αντίστοιχο ποσοστό σε μελλοντικούς τόκους και μπορούμε

να το παρομοιάσουμε ως μια «απόδοση» 6–8% χωρίς

κίνδυνο. Το μειονέκτημα είναι ότι δεσμεύεται ρευστότητα

που θα μπορούσε να κατευθυνθεί σε άλλες επενδύσεις.

Καταθέσεις προθεσμίας

Η κλασική λύση είναι αυτή που εμμέσως αναφέραμε

EconomyToday 23


COVER STORY

και δη η τοποθέτηση των χρημάτων σε προθεσμιακή

κατάθεση για συγκεκριμένη διάρκεια. Τα πλεονεκτήματα

είναι η ασφάλεια (εγγύηση μέχρι €100.000

ανά ίδρυμα και ανά άτομο), η απλότητα και η ευκολία

κατανόησης. Τα μειονεκτήματα είναι χαμηλή απόδοση,

ιδίως την προηγούμενη δεκαετία, καθώς και πιθανό

πέναλτι σε περίπτωση πρόωρης ανάληψης. Ταιριάζουν

για βραχυπρόθεσμο ορίζοντα και για στάθμευση ρευστότητας,

όχι για μακροχρόνιους στόχους.

Αποταμιευτικά / επενδυτικά

ασφαλιστικά προϊόντα

Προγράμματα που συνδυάζουν αποταμίευση/επένδυση

με ασφάλεια ζωής. Προσφέρουν φορολογικά

κίνητρα και ασφαλιστική κάλυψη, αποτελώντας διπλή

«ομπρέλα» για το νοικοκυριό. Από την άλλη, η καθαρή

απόδοσή τους συχνά περιορίζεται από βαρύ κόστος

και κρυφές προμήθειες, ενώ η πρόωρη εξαργύρωση

συνοδεύεται από ποινές. Απευθύνονται κυρίως σε

μακροπρόθεσμο ορίζοντα (15–20+ έτη), όπως η

προετοιμασία για σύνταξη ή για σπουδές παιδιών.

Το δεύτερο επίπεδο –

Money Market Funds

Τα Αμοιβαία Κεφάλαια Χρηματαγοράς λειτουργούν

ως συλλογικά σχήματα που επενδύουν τα κεφάλαια

των συμμετεχόντων σε βραχυπρόθεσμα, χαμηλού

κινδύνου χρεόγραφα, έντοκα γραμμάτια, πιστοποιητικά

καταθέσεων, εταιρικά ομόλογα υψηλής

πιστοληπτικής ικανότητας. Συνήθως προσφέρουν

ελαφρώς υψηλότερη απόδοση από τους απλούς

λογαριασμούς ταμιευτηρίου, με μεγάλη ρευστότητα

(δυνατότητα εξαγοράς μεριδίων σχεδόν

ανά πάσα στιγμή). Δεν είναι εγγυημένα

όπως τις τραπεζικές καταθέσεις, άρα

υπάρχει θεωρητικά μικρός κίνδυνος

απώλειας, αλλά ιστορικά

€

θεωρούνται πολύ ασφαλή.

Υπάρχουν περιπτώσεις

FinTech εταιρειών που τα

λεφτά σε Money Market

Funds προστατεύονται ως

ένα ποσό που φτάνει μέχρι

τις 22.500. Πρόκειται

περισσότερο για εργαλείο

διαχείρισης

ρευστότητας

και βραχυπρόθεσμης

αποταμίευσης

(μήνες

έως 1–2

έτη), παρά

για επένδυση

μακροπρόθεσμου

ορίζοντα.

ETFs και Mετοχές: Ρίσκο για όλα τα επίπεδα

Καθώς αυξάνεται ο επενδυτικός ορίζοντας και η ανοχή

κινδύνου, το ενδιαφέρον μεταφέρεται στις αγορές

Μετοχών.

Αμοιβαία Kεφάλαια Δείκτη & ETFs

Τα Ιndex Funds και τα ETFs παρακολουθούν ένα συγκεκριμένο

δείκτη αγοράς (π.χ. S&P 500, Euro Stoxx 50)

ή έναν κλάδο/θέμα. Με μία κίνηση, ο επενδυτής αποκτά

διασπορά σε δεκάδες ή εκατοντάδες τίτλους, με χαμηλό

κόστος διαχείρισης. Ιστορικά, οι ευρείς δείκτες Μετοχών

έχουν δώσει θετικές αποδόσεις σε μακροπρόθεσμο

ορίζοντα, υπερβαίνοντας τον πληθωρισμό.

Το βασικό μειονέκτημα είναι η βραχυπρόθεσμη μεταβλητότητα.

Μπορεί για παράδειγμα σε ένα έτος ένας

δείκτης μπορεί να υποχωρήσει 20% ή και περισσότερο.

Γι’ αυτό τα ETFs ενδείκνυνται για ορίζοντα τουλάχιστον

πενταετίας και ιδανικά, δεκαετίας και άνω.

Μεμονωμένες Μετοχές

Η άμεση αγορά Μετοχών συγκεκριμένων εταιρειών

προσφέρει δυνατότητα για υψηλές αποδόσεις, ιδίως

όταν επιλεγούν επιχειρήσεις με μακροπρόθεσμες προοπτικές.

Προϋποθέτει όμως χρόνο, γνώση και διάθεση

για παρακολούθηση. Ο επενδυτής αναλαμβάνει τον

πλήρη επιχειρηματικό και αγοραίο κίνδυνο κάθε εταιρείας,

με σημαντική μεταβλητότητα και πιθανότητα

μόνιμης απώλειας κεφαλαίου (π.χ. σε περίπτωση

πτώχευσης).

Για τον μέσο αποταμιευτή, η έκθεση σε μεμονωμένες

Μετοχές θα πρέπει να γίνεται σε μακροπρόθεσμο

πλαίσιο (5+ έτη), με διασπορά και επίγνωση ότι

πρόκειται για κατηγορία υψηλότερου ρίσκου σε

σχέση με τις καταθέσεις ή τα ομόλογα.

Τα Αμοιβαία Κεφάλαια και

η Επαγγελματική Διαχείριση

Τα Αμοιβαία Κεφάλαια αποτελούν θεσμό συλλογικών

επενδύσεων. Πολλοί επενδυτές συγκεντρώνουν

τα κεφάλαιά τους σε ένα κοινό «καλάθι», το

οποίο διαχειρίζεται επαγγελματικά μια εταιρεία.

Υπάρχουν Mετοχικά, Oμολογιακά, Mεικτά, Funds

of Funds κ.λπ., με διαφορετικό προφίλ κινδύνου

και γεωγραφική/κλαδική στόχευση.

Τα πλεονεκτήματα είναι η επαγγελματική διαχείριση,

διασπορά, ποικιλία επιλογών ανάλογα με το προφίλ

του επενδυτή. Τα μειονεκτήματα είναι το κόστος

διαχείρισης (συχνά από 0,5–2% ετησίως), πιθανές

προμήθειες εισόδου/εξόδου, καθώς

και το γεγονός ότι αρκετά κεφάλαια

μπορεί να υποαποδίδουν

έναν απλό δείκτη αγοράς.

Στην Κύπρο, εποπτεύονται

από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς,

παρέχοντας θεσμικό

πλαίσιο προστασίας για τους

μικροεπενδυτές.

24 EconomyToday

ΟΜΌΛΟΓΑ, ΑΚΊΝΗΤΑ

ΚΑΙ ΧΡΥΣΌΣ:

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΆ ΚΑΤΑΦΎΓΙΑ

Ομόλογα

Τα Ομόλογα είναι δάνεια προς κράτη ή εταιρείες, με αντάλλαγμα

περιοδικούς τόκους και επιστροφή κεφαλαίου στη

λήξη. Παρέχουν προβλεψιμότητα εισοδήματος και για

εκδότες υψηλής πιστοληπτικής διαβάθμισης, σημαντικά

χαμηλότερο κίνδυνο σε σχέση με τις Μετοχές. Από την

άλλη, υπόκεινται σε κίνδυνο επιτοκίων (μεταβολές στις

αποδόσεις επηρεάζουν την τιμή τους) και πληθωρισμού.

Τυπικός ορίζοντας είναι μεσο–μακροπρόθεσμος, έως τη

λήξη του ομολόγου.

Ακίνητα

Για πολλές κυπριακές οικογένειες, τα Ακίνητα παραμένουν

η «κλασική» επένδυση. Γη, κατοικίες, διαμερίσματα

προς ενοικίαση. Προσφέρουν υλική υπόσταση, δυνητική

αντιστάθμιση στον πληθωρισμό και εισόδημα από ενοίκια,

αλλά συνδέονται με υψηλό κόστος συναλλαγής και

συντήρησης, χαμηλή ρευστότητα και κίνδυνο διορθώσεων

στις τιμές. Αποτελούν κατεξοχήν επένδυση μακροπρόθεσμου

ορίζοντα (δεκαετίας και άνω).

Η ΛΎΣΗ ΔΕΝ ΕΊΝΑΙ

ΝΑ ΓΊΝΟΥΜΕ

ΌΛΟΙ TRADERS,

ΑΛΛΆ ΝΑ

ΚΑΤΑΝΟΉΣΟΥΜΕ

ΟΡΊΖΟΝΤΑ, ΡΊΣΚΟ

ΚΑΙ ΔΙΑΣΠΟΡΆ

Χρυσός

Ο Χρυσός θεωρείται διαχρονικά «ασφαλές καταφύγιο»

σε περιόδους γεωπολιτικής ή χρηματοοικονομικής αστάθειας.

Μπορεί να αποκτηθεί είτε σε φυσική μορφή είτε

μέσω ETFs και άλλων χρηματοοικονομικών προϊόντων.

Δεν προσφέρει εισόδημα (τόκο ή μέρισμα) και η τιμή του

μπορεί να είναι ιδιαίτερα μεταβλητή σε μεσοπρόθεσμο

ορίζοντα. Συνήθως χρησιμοποιείται ως μικρό ποσοστό

(π.χ. 5–10%) ενός ευρύτερου χαρτοφυλακίου, ως μέσο

αντιστάθμισης κινδύνων.

ΤΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΆ

ΜΟΝΟΠΆΤΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΡΊΣΚΟ

ΓΙΑ «ΠΕΙΝΑΣΜΈΝΟΥΣ»

Peer-to-Peer (P2P) lending

Μέσω διαδικτυακών πλατφορμών, οι επενδυτές μπορούν

να δανείζουν απευθείας σε ιδιώτες ή μικρές επιχειρήσεις,

λαμβάνοντας τόκο. Οι πιθανές αποδόσεις είναι

υψηλότερες από τις κλασικές καταθέσεις (π.χ. 5–15%),

αλλά ο κίνδυνος είναι επίσης αυξημένος που κυμαίνεται

από κίνδυνο μη αποπληρωμής δανείων, κίνδυνο πλατφόρμας

και περιορισμένη ρευστότητα. Για τον μέσο

αποταμιευτή, πρόκειται για κατηγορία υψηλού ρίσκου

που, αν επιλεγεί, θα πρέπει να αφορά μικρό ποσοστό

του συνολικού κεφαλαίου.

Κρυπτονομίσματα

Τα Bitcoin, Ethereum και άλλα Crypto Assets έχουν

προσελκύσει έντονο ενδιαφέρον την τελευταία δεκα-

EconomyToday 25


COVER STORY

ετία, προσφέροντας ενίοτε εντυπωσιακές αποδόσεις,

αλλά και αντίστοιχα βαθιές διορθώσεις. Πρόκειται για

ψηφιακά, μη εγγυημένα περιουσιακά στοιχεία, με ακραία

μεταβλητότητα, ρυθμιστική αβεβαιότητα και ιστορικά

φαινόμενα απάτης ή απώλειας κεφαλαίων (χάκινγκ,

εξαφανίσεις πλατφορμών κ.λπ.). Για τον μέσο επενδυτή,

αν αποφασίσει να έχει έκθεση στον χώρο αυτό, είναι

σκόπιμο να περιορίζεται σε πολύ περιορισμένο ποσοστό

του χαρτοφυλακίου και μόνο αφού έχει καλύψει πρώτα

βασικές ανάγκες αποταμίευσης και διαφοροποίησης.

«ΤΙ ΘΑ ΓΙΝΌΤΑΝ ΑΝ;»:

ΈΝΑ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΌ ΠΕΊΡΑΜΑ

ΔΕΚΑΕΤΊΑΣ (2015–2025)

Για να γίνει κατανοητό τι σημαίνει «λεφτά κάτω από

το στρώμα» ας υποθέσουμε ότι ένα νοικοκυριό είχε

€50.000 το 2015 και τα τοποθετούσε σε διαφορετικές

επιλογές μέχρι το 2025. Για το παράδειγμα, θα

χρησιμοποιήσουμε ενδεικτικές, στρογγυλοποιημένες

μέσες αποδόσεις 10ετίας, βασισμένες σε επίσημα ή

διεθνώς αναγνωρισμένα στοιχεία όπως τα σημειώνουμε

πιο κάτω:

• καταθέσεις νοικοκυριών στην Κύπρο με μέσο

επιτόκιο περίπου 1% τη δεκαετία,

• συνολική απόδοση 10ετίας του δείκτη S&P 500

με επανεπένδυση μερισμάτων περίπου 229%

(δηλαδή 12–13% μέση ετήσια απόδοση),

• άνοδος της τιμής ΧΑρυσού σε ευρώ περίπου

246% την τελευταία δεκαετία,

• ενδεικτική μέση απόδοση 3% για 10ετές κρατικό

ομόλογο της Κυπριακής Δημοκρατίας (κουπόνια και

μεταβολή τιμής σε βάθος 10ετίας), στη βάση των

ιστορικών αποδόσεων των κυπριακών 10ετών τίτλων,

• καθαρή απόδοση 4% από ενοίκια για ακίνητο, πέραν

τυχόν κεφαλαιακής υπεραξίας (συντηρητική υπόθεση

σε σχέση με τις μεικτές αποδόσεις 4–6% που καταγράφουν

οι έρευνες για την κυπριακή αγορά).

Λαμβάνουμε επίσης υπόψη ότι ο σωρευτικός πληθωρισμός

στην Κύπρο 2015–2025 ανέρχεται περίπου

στο 18% (ΔΤΚ με έτος βάσης 2015=100 και επίπεδο

γύρω στο 118 το 2025).

Συνεπώς, το «στρώμα» και οι απλές καταθέσεις

χάνουν έδαφος σε πραγματικούς όρους. Τα

€50.000 κάτω από το στρώμα έχουν μετά από μια

δεκαετία αγοραστική δύναμη περίπου €42.000.

Ακόμη και με μέσο επιτόκιο 1%, η πραγματική

αξία των καταθέσεων υποχωρεί κοντά στις

€46–47 χιλιάδες. Τα πιο συντηρητικά επενδυτικά

εργαλεία (Ομόλογα, Ακίνητα με εισόδημα)

κινούνται οριακά πάνω από τον πληθωρισμό. Το

10ετές ομόλογο και το ενοικιαζόμενο ακίνητο

προστατεύουν το κεφάλαιο και βελτιώνουν

την αγοραστική του δύναμη, χωρίς όμως να

το «εκτοξεύουν» – ειδικά αν δεν υπολογιστεί

επιπλέον υπεραξία στο ακίνητο. Η μακροπρό-

ΥΠΟΘΕΤΙΚΉ ΕΞΈΛΙΞΗ €50.000 (2015–2025)

ΕΠΙΛΟΓΉ

ΜΈΣΗ ΕΤΉΣΙΑ ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΉ

ΑΠΌΔΟΣΗ (ΥΠΌΘΕΣΗ)

ΤΕΛΙΚΌ ΠΟΣΌ

(ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΌ)

ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΉ ΑΞΊΑ

ΣΕ ΤΙΜΈΣ 2015*

ΛΕΦΤΆ «ΚΆΤΩ ΑΠΌ

ΤΟ ΣΤΡΏΜΑ» 0% €50.000 €42.300

ΚΑΤΑΘΈΣΕΙΣ

ΣΕ ΚΥΠΡ. ΤΡΆΠΕΖΑ 1% €55.200 €46.700

10ΕΤΈΣ ΟΜΌΛΟΓΟ

ΚΥΠΡΙΑΚΟΎ ΔΗΜΟΣΊΟΥ

ΕΠΈΝΔΥΣΗ ΣΕ

ΕΝΟΙΚΙΑΖΌΜΕΝΟ

ΑΚΊΝΗΤΟ¹

ETF ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΕΊ

ΤΟΝ ΔΕΊΚΤΗ S&P 500

ΧΡΥΣΌΣ

3% €67.200 €56.800

4%

(καθαρό εισόδημα) €74.000 €62.600

13% (συνολική

απόδοση 229%)

13% (συνολική

απόδοση 246%)

€164.500 €139.100

€173.000 €146.300

*Η «πραγματική αξία» προκύπτει αφού αφαιρεθεί ο σωρευτικός πληθωρισμός ~18%

(δηλ. τι αξία θα είχαν τα ποσά αυτά σε αγοραστική δύναμη 2015).

26 EconomyToday

θεσμη έκθεση σε αγορές υψηλότερου ρίσκου (Μετοχές

μέσω ETF, Χρυσός) αλλάζει εντελώς την εικόνα. Με βάση

τα δεδομένα της τελευταίας δεκαετίας, ο δείκτης S&P

500 και ο Χρυσός θα μετέτρεπαν τα €50.000 σε ποσά

άνω των €160–170 χιλ., ακόμη και μετά τον πληθωρισμό

διατηρώντας υπερτριπλάσια αγοραστική δύναμη σε

σχέση με το αρχικό κεφάλαιο. Οφείλουμε να τονίσουμε

σαφώς ότι η επόμενη δεκαετία δεν είναι υποχρεωτικό να

μοιάζει με την προηγούμενη και βεβαίως ούτε οι Μετοχές

ούτε ο Χρυσός θα αποδίδουν πάντα τόσο. Το αριθμητικό

παράδειγμα, ωστόσο, δείχνει ότι σε βάθος χρόνου, τα

λεφτά «κάτω από το στρώμα» – ή σε λογαριασμό μηδενικής

απόδοσης – χάνουν συστηματικά τη μάχη με τον

πληθωρισμό, ενώ ακόμη και συντηρητικές επενδυτικές

λύσεις μπορούν να προστατεύσουν ή και να αυξήσουν

την πραγματική αξία του αποταμιευμένου κεφαλαίου.

MUST ΓΙΑ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΆ:

ΚΑΤΑΝΌΗΣΗ ΚΑΙ ΣΥΝΕΙΔΗΤΌΣ

ΣΧΕΔΙΑΣΜΌΣ

Αν πρέπει να ανακεφαλαιώσουμε, το σύγχρονο κυπριακό

νοικοκυριό έχει στη διάθεσή του μια ευρεία γκάμα

εργαλείων για να διαχειριστεί τα οικονομικά του βάσει

των αναγκών του και απέναντι στον πληθωρισμό. Ναι, τα

λεφτά κάτω από το στρώμα, ζημιώνουν το μέλλον και τις

ΣΕ ΜΙΑ ΔΕΚΑΕΤΊΑ

ΣΧΕΔΌΝ

ΜΗΔΕΝΙΚΏΝ

ΕΠΙΤΟΚΊΩΝ,

ΤΑ ΛΕΦΤΆ ΣΤΟ

ΣΤΡΏΜΑ Ή ΣΤΟΝ

ΤΡΕΧΟΎΜΕΝΟ

ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΌ

ΜΟΙΆΖΟΥΝ

ΑΣΦΑΛΉ,

ΑΛΛΆ ΧΆΝΟΥΝ

ΣΤΑΘΕΡΆ ΈΔΑΦΟΣ

ΑΠΈΝΑΝΤΙ ΣΤΟΝ

ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΌ

οικονομικές δυνατότητες του νοικοκυριού ροκανίζοντας

καθημερινά την αγοραστική του δύναμη. Η απάντηση

και οι εναλλακτικές στην «κακή συνήθεια» των λεφτών

κάτω από το στρώμα βεβαίως δεν είναι η άκριτη ανάληψη

ρίσκου, αλλά η κατανόηση και ο συνειδητός σχεδιασμός.

Και να τονίσουμε ότι η Χρηματοοικονομική Παιδεία δεν

σημαίνει ότι όλοι πρέπει να γίνουν ειδικοί των αγορών.

Σημαίνει να κατανοούμε βασικές αρχές, να γνωρίζουμε τις

κατηγορίες προϊόντων, να είμαστε επιφυλακτικοί απέναντι

σε εύκολες υποσχέσεις και να λαμβάνουμε αποφάσεις με

βάση τους δικούς μας στόχους, τον χρονικό ορίζοντα και

την ανοχή μας στον κίνδυνο. Δεν υπάρχει μία «συνταγή»

που ταιριάζει σε όλους αλλά μια ισορροπημένη προσέγγιση

μπορεί να περιλαμβάνει ένα μέρος σε καταθέσεις

για ασφάλεια και ρευστότητα, ένα μέρος σε ομόλογα για

σταθερό εισόδημα, ένα μέρος σε μετοχικά προϊόντα για

«ανάπτυξη» και ενδεχομένως, μικρό ποσοστό σε Χρυσό ή

άλλες εναλλακτικές μορφές εμπορευμάτων ή επενδύσεων.

Η ουσία και αυτό που είναι προφανές είναι ότι η αδράνεια

έχει κόστος. Με σωστή ενημέρωση, ψυχραιμία και στοιχειώδη

διασπορά, οι αποταμιεύσεις πρέπει να λειτουργούν

υπέρ του νοικοκυριού και με στόχο να καλύψουν τους

μακροπρόθεσμούς του στόχους. Πρόκειται, ουσιαστικά,

για μία από τις σημαντικότερες οικονομικές αποφάσεις

που καλείται να λάβει κάθε οικογένεια για το μέλλον της.

EconomyToday 27


COVER STORY

28 EconomyToday

ΑΠΌ ΤΟ

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΌ

ΣΤΟ ΣΎΓΧΡΟΝΟ:

Η ΚΎΠΡΟΣ ΑΛΛΆΖΕΙ

ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΉ ΚΟΥΛΤΟΎΡΑ

Με περισσότερα από €3 δισ. υπό διαχείριση, η ARGUS συμβάλλει στον

μετασχηματισμό της κυπριακής αγοράς προς μια ώριμη, διαφοροποιημένη

και επαγγελματικά καθοδηγούμενη επενδυτική πραγματικότητα.

Τις προηγούμενες δεκαετίες, το επενδυτικό

προφίλ των Κυπρίων χαρακτηριζόταν από

έντονη συγκέντρωση σε παραδοσιακά

μέσα, κυρίως στην αγορά ακινήτων και

στις τραπεζικές καταθέσεις. Η επένδυση

σε χρηματοοικονομικές αγορές, όπως Μετοχές, Αμοιβαία

Κεφάλαια, Ομόλογα ή Εναλλακτικές Επενδύσεις,

αποτελούσε επιλογή που περιοριζόταν κυρίως σε

ιδιώτες με σημαντική οικονομική επιφάνεια, επαγγελματίες

του κλάδου και θεσμικούς επενδυτές. Η έλλειψη

επενδυτικής γνώσης, η περιορισμένη πρόσβαση σε

επενδυτικά εργαλεία και η αίσθηση ότι οι αγορές

αυτές είναι «απόμακρες» είχαν ως αποτέλεσμα το

ευρύ κοινό να παραμένει στο περιθώριο.

Ωστόσο, η μετάβαση του πλούτου από τις παλαιότερες

Η ARGUS ΑΠΟΤΕΛΕΊ

ΈΝΑ ΔΊΚΤΥΟ

ΕΠΟΠΤΕΥΌΜΕΝΩΝ

ΕΤΑΙΡΕΙΏΝ ΠΟΥ

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΠΟΙΟΎΝΤΑΙ

ΣΤΟΝ ΤΟΜΈΑ ΤΩΝ

ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΏΝ

ΥΠΗΡΕΣΙΏΝ

γενιές στις νεότερες, σε συνδυασμό με την οικονομική

ενδυνάμωση των Millennials και της Gen Z μέσω

της δικής τους επαγγελματικής δραστηριότητας,

δημιουργεί μια νέα δυναμική. Η νέα γενιά εμφανίζει

μεγαλύτερη εξοικείωση με την τεχνολογία, αμεσότητα

στην πρόσβαση πληροφοριών και αυξημένη διάθεση

για πιο ενεργή και διαφοροποιημένη διαχείριση του

πλούτου της. Παράλληλα, η άνοδος των ψηφιακών

εργαλείων και η εύκολη πρόσβαση σε χρηματιστηριακές

πλατφόρμες έχει λειτουργήσει ως καταλύτης,

φέρνοντας τις χρηματοοικονομικές αγορές πιο κοντά

στον μέσο πολίτη.

Παρά τη σταδιακή αυτή μεταστροφή, η κυπριακή

αγορά βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο όσον αφορά

την υιοθέτηση επενδύσεων πέραν των ακινήτων

και των καταθέσεων. Αυτό αποτυπώνεται και από

το μέγεθος των κεφαλαίων που διατηρούνται στο

τραπεζικό σύστημα. Σήμερα, οι συνολικές καταθέσεις

υπερβαίνουν τα €56–57 δισεκατομμύρια, γεγονός

που καταδεικνύει ότι υπάρχει σημαντικό διαθέσιμο

κεφάλαιο το οποίο παραμένει σε προϊόντα χαμηλής

απόδοσης. Η ύπαρξη τόσο υψηλών ρευστών διαθεσίμων

υποδηλώνει αφενός την οικονομική ευμά-

EconomyToday 29


COVER STORY

ρεια ενός σημαντικού τμήματος των νοικοκυριών,

αφετέρου το σημαντικό περιθώριο ανάπτυξης των

Χρηματοοικονομικών Επενδύσεων στο νησί.

Η σημερινή συγκυρία δημιουργεί μια μοναδική

ευκαιρία. Με την ενίσχυση της Επενδυτικής Παιδείας,

την περαιτέρω διάδοση εργαλείων εύκολης

πρόσβασης στις αγορές και την αυξανόμενη διάθεση

των νεότερων γενεών να κτίσουν πλούτο μέσω

διαφοροποίησης, η κυπριακή κοινωνία φαίνεται

έτοιμη να κινηθεί πέρα από το παραδοσιακό μοντέλο

«ακίνητο ή κατάθεση». Η μετατόπιση αυτή,

αν υποστηριχθεί κατάλληλα, μπορεί να οδηγήσει

σε μια πιο ώριμη, ισορροπημένη και ανθεκτική

επενδυτική κουλτούρα στη χώρα.

Η ΝΈΑ ΕΠΟΧΉ ΤΩΝ ΑΓΟΡΏΝ

ΚΑΙ Ο ΡΌΛΟΣ ΤΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛ-

ΜΑΤΙΚΉΣ ΔΙΑΧΕΊΡΙΣΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΊΩΝ

Οι διεθνείς αγορές βρίσκονται σήμερα σε μια από

τις πιο μεταβαλλόμενες περιόδους των τελευταίων

δεκαετιών. Η οικονομική δραστηριότητα εξελίσσεται

με ταχύτερους κύκλους, επηρεαζόμενη από

γεωπολιτικές εντάσεις, τεχνολογικές ανατροπές,

μεταβαλλόμενες νομισματικές πολιτικές και τις

νέες τάσεις που διαμορφώνουν οι επενδυτές σε

παγκόσμιο επίπεδο. Ταυτόχρονα, η πολυπλοκότητα

των αγορών αυξάνει, κάτι που κάνει την ανάγκη για

επαγγελματική καθοδήγηση πιο σημαντική από ποτέ.

Κεντρικό ρόλο στο νέο αυτό περιβάλλον διαδραματίζει

η επαγγελματική διαχείριση κεφαλαίων. Τα

Επενδυτικά Ταμεία, υπό την διαχείριση επαγγελματιών

του κλάδου, μπορούν να προσφέρουν διαφοροποίηση,

ασφάλεια και στρατηγική καθοδήγηση — στοιχεία που

δύσκολα μπορεί να επιτύχει ένας επενδυτής μόνος του.

Η ύπαρξη ενός διαχειριστή προσθέτει ένα επίπεδο

προστασίας, καθώς υπάρχει συνεχής παρακολούθηση

της αγοράς, αξιολόγηση των κινδύνων και ενεργή

αναπροσαρμογή των επενδύσεων.

ARGUS: ΈΝΑΣ ΘΕΣΜΙΚΌΣ

ΣΥΝΕΡΓΆΤΗΣ ΣΕ ΜΙΑ

ΜΕΤΑΒΑΛΛΌΜΕΝΗ ΑΓΟΡΆ

Σε αυτό το δυναμικό περιβάλλον, η ARGUS αποτελεί

ένα από τα πιο σταθερά και αναγνωρισμένα ονόματα

της κυπριακής αγοράς.

Η ARGUS αποτελεί ένα δίκτυο εποπτευόμενων

εταιρειών που δραστηριοποιούνται στον τομέα

των Χρηματοοικονομικών Υπηρεσιών, ενοποιημένων

υπό το εμπορικό σήμα της ARGUS. Κάθε

οντότητα ρυθμίζεται ανεξάρτητα βάσει του δικού

της εποπτικού πλαισίου, διασφαλίζοντας πλήρη

συμμόρφωση με τις εκάστοτε τοπικές νομικές και

εποπτικές απαιτήσεις, ενώ ταυτόχρονα τηρεί τις

κοινές αξίες, τα πρότυπα και τις αρχές εταιρικής

διακυβέρνησης που χαρακτηρίζουν την ταυτότητα

της ARGUS.

ΤΟ ΔΊΚΤΥΟ ΠΕΡΙΛΑΜΒΆΝΕΙ ΤΙΣ ΕΞΉΣ ΕΤΑΙΡΕΊΕΣ:

ARGUS STOCKBROKERS

Aδειοδοτημένη Κυπριακή

Εταιρεία Παροχής Επενδυτικών

Υπηρεσιών (Cyprus Investment

Firm) και εποπτευόμενη από

την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς

Κύπρου με αριθμό

άδειας 010/03.

ARGUS MANAGEMENT

Aδειοδοτημένη Εταιρεία

Διαχείρισης Συλλογικών

Εναλλακτικών Επενδύσεων

(Alternative Investment Fund

Manager) και εποπτευόμενη

από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς

Κύπρου με αριθμό άδειας

AIFM44/56/2013.

30 EconomyToday

Συλλογικά, τα μέλη του ARGUS Network παρέχουν ένα ολοκληρωμένο

φάσμα Επενδυτικών Υπηρεσιών, αξιοποιώντας τη συγκεντρωμένη

γνώση και τις δυνατότητές τους:

Διαχείριση

Περιουσιακών

Στοιχείων

Διαχείριση Συλλογικών

Επενδυτικών Ταμείων

Η ARGUS ξεχωρίζει στην κυπριακή αγορά χάρη στο

σημαντικό μέγεθος των κεφαλαίων που διαχειρίζεται,

τη μακρόχρονη εμπειρία της στον χώρο των επενδύσεων

και το αποδεδειγμένο ιστορικό επιδόσεών της:

Επενδυτική

Συμβουλευτική

Χρηματιστηριακή Θεματοφυλακή Διαχείριση

Πολυ-επιχειρησιακού

Ταμείου

€3 δισ.

Υπό διαχείριση

και επενδυτική

συμβουλευτική

25+

Χρόνια

εμπειρίας

15+

Χρόνια

αποδεδειγμένου

επενδυτικού

ιστορικού

Η φιλοσοφία της ARGUS βασίζεται στη μακροχρόνια

απόδοση, την υπεύθυνη επενδυτική λήψη αποφάσεων

και τη συστηματική διαχείριση κινδύνου. Σε μια εποχή

όπου η ταχύτητα των πληροφοριών και η μεταβλητότητα

των αγορών αυξάνεται, η ARGUS κτίζει σχέσεις

εμπιστοσύνης προσφέροντας διαφάνεια, συνέπεια

και προσαρμοστικότητα.

Το αποτέλεσμα είναι ένα υβριδικό μοντέλο λειτουργίας

που συνδυάζει την ευελιξία ενός boutique asset

manager με τη σταθερότητα και το εύρος υπηρεσιών

ενός μεγάλου Θεσμικού Οργανισμού.

ASSET MANAGEMENT:

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΉ ΚΑΙ ΕΞΕΙΔΊΚΕΥΣΗ

ΣΕ ΚΆΘΕ ΑΠΌΦΑΣΗ

Το Τμήμα Διαχείρισης Περιουσιακών Στοιχείων της

ARGUS αποτελεί μία από τις πιο εξειδικευμένες

μονάδες στην Κύπρο.

Με χαρτοφυλάκια άνω των €2,7 δισ. υπό διαχείριση,

η Argus Stockbrokers καλύπτει ένα ευρύ φάσμα

επενδυτικών κατηγοριών, όπως Μετοχές, Ομόλογα,

Εναλλακτικές Επενδύσεις, Έργα Υποδομής, Μικτά

Funds.Τα χαρτοφυλάκια υπό διαχείριση, καλύπτουν

ένα ευρύ φάσμα επενδυτικών κατηγοριών, όπως

Mετοχές, Oμόλογα, Eναλλακτικές Eπενδύσεις, ;Eργα

Yποδομής, Mικτά Funds. H Argus Stockbrokers προσφέρει

υπηρεσίες διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων

στα μεγαλύτερα Ταμεία Συντάξεων & Προνοίας

αλλά και σε μεγάλους Κυπριακούς Οργανισμούς.

Τελεί υπό την αιγίδα της και έχει τη διαχείριση του

πολυεπιχειρησιακού Ταμείου, Polaris Pensions, το

οποίο προσφέρει μια ολοκληρωμένη, επαγγελματική

λύση με Υπηρεσίες Διαχείρισης Επενδύσεων και Διοικητικής

Υποστήριξης, κορυφαίας ποιότητας και με

αποδοτικό κόστος, που καλύπτουν όλες τις ανάγκες

συνταξιοδότησης. Τέλος, μέσα από τη διαχείριση

EconomyToday 31


COVER STORY

των Πολυθεματικών Επενδυτικών Ταμείων (AIFs),

προσφέρει τόσο σε ιδιώτες όσο και σε επαγγελματίες

επενδυτές την ευκαιρία να έχουν επενδυτικές λύσεις

για διαφορετικούς στόχους μέσα από ένα καλά διαφοροποιημένο

και επαγγελματικά διαχειριζόμενο

χαρτοφυλάκιο.

Η Argus Management διαχειρίζεται ενεργά κεφάλαια

τόσο σε εναλλακτικές όσο και σε παραδοσιακές

επενδύσεις, με συνολικά €300 εκατ. υπό διαχείριση

και 19 διακριτά χαρτοφυλάκια. Πέρα από τη διαχείριση

κεφαλαίων, η εταιρεία αναλαμβάνει επίσης τη

δημιουργία και τη δομή κεφαλαίων στην Κύπρο και

σε άλλες χώρες όπως Λουξεμβούργο και Ηνωμένα

Αραβικά Εμιράτα. Συνδυάζοντας την εξειδίκευση με

μια πελατοκεντρική προσέγγιση, η Argus Management

προσφέρει ισχυρή διαχείριση χαρτοφυλακίων, ρυθμιστική

εποπτεία και εξατομικευμένες λύσεις στους

επενδυτές της.

Στην ARGUS, η υπεύθυνη επένδυση αποτελεί βασικό

άξονα της στρατηγικής μας. Ενσωματώνουμε με

συνέπεια παράγοντες Περιβάλλοντος, Κοινωνίας

και Διακυβέρνησης (ESG) στη διαδικασία επενδυτικής

ανάλυσης, με στόχο τη δημιουργία βιώσιμης,

μακροπρόθεσμης αξίας.

Η επενδυτική μας προσέγγιση βασίζεται σε πειθαρχημένη

ανάλυση, που συνδυάζει μακροοικονομικά

και μικροοικονομικά στοιχεία, θεμελιώδη έρευνα,

συλλογική λήψη αποφάσεων και ευθυγράμμιση με

τα διεθνή πρότυπα.

Αν και τα ESG δεδομένα δεν αποτελούν τον μοναδικό

παράγοντα στις επενδυτικές μας αποφάσεις, η

ενσωμάτωσή τους ενισχύει τη διαχείριση κινδύνου

και οδηγεί σε υπεύθυνες, ανθεκτικές επενδυτικές

αποφάσεις που δημιουργούν αξία για τους πελάτες

και την κοινωνία.

AΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΈΣ ΛΎΣΕΙΣ

ΡΕΥΣΤΌΤΗΤΑΣ

Τα τελευταία δύο χρόνια, τα ιστορικά υψηλά επίπεδα

ρευστότητας των τραπεζών στην Κύπρο επέτρεψαν

τη διατήρηση των καταθετικών επιτοκίων σε πρωτοφανώς

χαμηλά επίπεδα και για πρώτη φορά μετά

από περισσότερα από 13 χρόνια, χαμηλότερα από

το βασικό επιτόκιο της Ευρωζώνης.

Ως αποτέλεσμα, οι αποδόσεις από επενδύσεις σε

Money Market Funds (MMF) ή από καταθέσεις σε

τραπεζικά ιδρύματα του εξωτερικού έγιναν υψηλότερες

σε σύγκριση με τις αντίστοιχες αποδόσεις των

κυπριακών τραπεζών. Βάσει αυτής της εξέλιξης, η

ARGUS έχει αναπτύξει και υλοποιήσει ολοκληρωμένες

λύσεις μέσα από τη διάθεση χαρτοφυλακίων MMF.

Τα MMF αποτελούν σύγχρονες επενδυτικές λύσεις

που στοχεύουν στην ενίσχυση των αποδόσεων

των μετρητών, προσφέροντας παράλληλα υψηλή

ρευστότητα και διαφοροποίηση χαρτοφυλακίου.

Σκοπός τους είναι η διατήρηση της αρχικής αξίας των

επενδυόμενων κεφαλαίων και η επίτευξη σταθερής

32 EconomyToday

ΣΥΛΛΟΓΙΚΆ,

ΤΑ ΜΈΛΗ ΤΟΥ

ARGUS NETWORK

ΠΑΡΈΧΟΥΝ ΈΝΑ

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΈΝΟ

ΦΆΣΜΑ

ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΏΝ

ΥΠΗΡΕΣΙΏΝ,

ΑΞΙΟΠΟΙΏΝΤΑΣ ΤΗ

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΜΈΝΗ

ΓΝΏΣΗ ΚΑΙ ΤΙΣ

ΔΥΝΑΤΌΤΗΤΈΣ

ΤΟΥΣ

Argus

Indigo

Conservative

Για σταθερότητα

και διατήρηση

κεφαλαίου.

απόδοσης, ευθυγραμμισμένης με τις αποδόσεις των

διεθνών χρηματαγορών.

Τα συγκεκριμένα κεφάλαια είναι κατάλληλα για

επενδυτές που:

• Διαθέτουν βραχυπρόθεσμο επενδυτικό ορίζοντα.

• Έχουν χαμηλή ανοχή στη μεταβλητότητα ή επιδιώκουν

συντηρητική διαφοροποίηση.

• Αναζητούν επένδυση με εξαιρετικά υψηλή ρευστότητα.

Η ARGUS έχει αναπτύξει μια πλήρη γκάμα λύσεων

σε προϊόντα χρηματαγοράς ώστε να καλύπτει

αποτελεσματικά τόσο ιδιώτες επενδυτές όσο και

θεσμικούς φορείς:

Για ιδιώτες επενδυτές (retail investors):

• Πρόσβαση σε κορυφαία Money Market Funds.

• Επαγγελματικά διαμορφωμένα χαρτοφυλάκια μέσω

των εγγεγραμμένων AIFs, προσφέροντας διαφάνεια,

διαφοροποίηση και προσεκτική διαχείριση

ρευστότητας.

Για Ταμεία Συντάξεων και Προνοίας (Pension &

Provident Funds):

• Λύσεις χρηματαγοράς ενσωματωμένες είτε σε

διαχειριζόμενα χαρτοφυλάκια (discretionary

management) είτε σε συμβουλευτικό πλαίσιο

(advisory), με στόχο τη βελτιστοποίηση των αποδόσεων

και την αποτελεσματική διαχείριση των

αναγκών ρευστότητας.

• Επενδυτικές επιλογές χαμηλού κινδύνου που ευθυγραμμίζονται

με το ρυθμιστικό πλαίσιο και τις

υποχρεώσεις των θεσμικών φορέων.

MULTI-ASSET AIFS: ΠΡΌΣΒΑΣΗ,

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΊΗΣΗ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΉ

ΕΠΟΠΤΕΊΑ

Η Argus Stockbrokers έχει δημιουργήσει μια σειρά

από πολυθεματικά επενδυτικά ταμεία (AIFs), που

απαντούν στην ανάγκη για επαγγελματική διαχείριση

με ευελιξία και διαφοροποίηση. Υπό την ομπρέλα του

Argus International Equities AIF V.C.I.C. Plc, ενός

Κυπριακού Οργανισμού Εναλλακτικών Επενδύσεων

Argus

Verde

Blanced

Για ισορροπία

μεταξύ εισοδήματος

και ανάπτυξης.

Argus Global

Equities

Growth

Για μακροχρόνια

ανάπτυξη

μέσω διεθνούς

έκθεσης σε μετοχικές

αγορές.

εποπτευόμενου από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς

Κύπρου με αριθμό άδειας AIF76/2018, λειτουργούν

τα ακόλουθα τρία υποταμεία:

Με συνολικά €40 εκατ. υπό διαχείριση, τα ταμεία

εφαρμόζουν ενεργή κατανομή ενεργητικού, προστασία

από έντονες πτωτικές κινήσεις και στοχευμένη

στρατηγική ώστε να υπεραποδίδουν έναντι των

δεικτών αναφοράς.

ΓΙΑΤΊ Η ARGUS

Η ARGUS ξεχωρίζει στην κυπριακή αγορά χάρη σε μια

δομή που βασίζεται σε τέσσερις θεμελιώδεις πυλώνες:

Έμπειρη ομάδα με διεθνή παρουσία

Διαχειριστές με πολυετή εμπειρία σε διεθνείς αγορές

και πολύπλοκα χρηματοοικονομικά περιβάλλοντα,

προσφέρουν τεχνογνωσία υψηλού επιπέδου.

Άριστη σχέση ποιότητας–τιμής

Υπηρεσίες που συνδυάζουν υψηλή ποιότητα και

ανταγωνιστικό κόστος, εξασφαλίζοντας τη μέγιστη

αξία για τον πελάτη.

Πρόσβαση σε ένα Παγκόσμιο Δίκτυο

Πρόσβαση σε ένα παγκόσμιο δίκτυο που περιλαμβάνει

διεθνείς τράπεζες, χρηματιστηριακές εταιρείες και

εξειδικευμένους διαμεσολαβητές.

Προσωποποιημένες Λύσεις

Λύσεις που εξυπηρετούν βραχυπρόθεσμους και

μακροπρόθεσμους στόχους, πλήρως προσαρμοσμένες

στις ανάγκες και στο προφίλ κινδύνου του

κάθε επενδυτή.

Η ARGUS

ΞΕΧΩΡΊΖΕΙ ΣΤΗΝ

ΚΥΠΡΙΑΚΉ

ΑΓΟΡΆ ΧΆΡΗ

ΣΤΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΌ

ΜΈΓΕΘΟΣ ΤΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΊΩΝ ΠΟΥ

ΔΙΑΧΕΙΡΊΖΕΤΑΙ,

ΤΗ ΜΑΚΡΌΧΡΟΝΗ

ΕΜΠΕΙΡΊΑ

ΤΗΣ ΚΑΙ ΤΟ

ΑΠΟΔΕΔΕΙΓΜΈΝΟ

ΙΣΤΟΡΙΚΌ

ΕΠΙΔΌΣΕΏΝ ΤΗΣ

Εχεμύθεια, Διαφάνεια, Εμπιστοσύνη

Προτεραιότητα στην σχέση με τον πελάτη, με πλήρη

διαφάνεια, στρατηγική καθοδήγηση και απόλυτη

εμπιστευτικότητα σε κάθε στάδιο της συνεργασίας.

Ο ΡΌΛΟΣ ΤΗΣ ARGUS

ΤΑ ΕΠΌΜΕΝΑ ΧΡΌΝΙΑ

Κοιτώντας προς το μέλλον, ο ρόλος της ARGUS στο

κυπριακό επενδυτικό περιβάλλον αναμένεται να γίνει

ακόμη πιο ενισχυμένος. Με πάνω από δύο δεκαετίες

εμπειρίας, η εταιρεία στοχεύει:

• Στη διεύρυνση της πρόσβασης στις επενδύσεις

για το ευρύ κοινό.

• Στη συνεχή τεχνολογική καινοτομία.

• Στην ενίσχυση των Υπηρεσιών Digital

Investing.

• Στη διεύρυνση συνεργασιών με διεθνείς

θεσμικούς φορείς.

• Στη δημιουργία νέων επενδυτικών λύσεων

που ανταποκρίνονται στις σύγχρονες ανάγκες.

Ο στόχος παραμένει σταθερός: να λειτουργεί ως

αξιόπιστος, ευέλικτος και καινοτόμος συνεργάτης,

αφοσιωμένος στη διαφύλαξη, ανάπτυξη και βιώσιμη

απόδοση των επενδύσεων των πελατών της.

Αν επιθυμείτε να λάβετε περισσότερες πληροφορίες

σχετικά με τις Επενδυτικές Υπηρεσίες καθώς και

για τα Επενδυτικά Ταμεία που διαχειρίζεται η Argus

Stockbtokers - Indigo, Verde και Global Equities

- μη διστάσετε να επικοινωνήσετε στο argus@

argus.com.cy ή στα τηλέφωνα +35722717028 /

+35722717019.

EconomyToday 33


COVER STORY

Η ΑΔΡΑΝΉΣ

ΑΠΟΤΑΜΊΕΥΣΗ

ΧΆΝΕΙ ΑΞΊΑ

ΣΕ ΠΛΗΘΩΡΙΣΤΙΚΌ

ΠΕΡΙΒΆΛΛΟΝ

Ο ΔΡ ΓΙΏΡΓΟΣ ΚΥΡΙΆΚΟΥ,

Γενικός Διευθυντής Οικονομικών,

Στατιστικής και Έρευνας της

Κεντρικής Τράπεζας, υπογραμμίζει

ότι χωρίς Χρηματοοικονομική

Παιδεία, μακροπρόθεσμο σχεδιασμό

και ενεργή διαχείριση, οι

καταθέσεις των Κυπρίων

δεν μπορούν να στηρίξουν

την πραγματική οικονομική

τους ευημερία.


Η

Κύπρος εμφανίζει το οξύμωρο ενός λαού

που δηλώνει ότι «αποταμιεύει ενεργά»,

αλλά στην πράξη δεν σχεδιάζει το οικονομικό

του μέλλον. Τα δεδομένα της

πρόσφατης έρευνας του ΟΟΣΑ και της

Κεντρικής Τράπεζας αναδεικνύουν μια κρίσιμη αντίφαση:

υψηλές καταθέσεις, αλλά χαμηλή Χρηματοοικονομική Παιδεία,

ανεπαρκή αποθεματικά και περιορισμένη συμμετοχή

σε μακροχρόνιες αποταμιευτικές και επενδυτικές λύσεις.

Ο δρ Γιώργος Κυριάκου, Γενικός Διευθυντής Οικονομικών,

Στατιστικής και Έρευνας της Κεντρικής Τράπεζας της

Κύπρου, σκιαγραφεί με σαφήνεια τις προκλήσεις: από τη

χαμηλή ικανότητα κάλυψης απρόβλεπτων δαπανών μέχρι

την ανάγκη ενίσχυσης της οικονομικής ανθεκτικότητας

των νοικοκυριών. Μιλώντας στο Economy Today,

εξηγεί γιατί η αδρανής αποταμίευση δεν προστατεύει

τον πολίτη, πώς η τεχνολογία αλλάζει τη σχέση μας με το

χρήμα και γιατί η Εθνική Στρατηγική Χρηματοοικονομικού

Αλφαβητισμού αποτελεί μονόδρομο για μια κοινωνία

πιο έτοιμη να αντιμετωπίσει το μέλλον.

Η έρευνα του ΟΟΣΑ σε συνεργασία με την Κεντρική

Τράπεζα για τον Χρηματοοικονομικό Αλφαβητισμό

στην Κύπρο δείχνει ότι το 85% των

Κυπρίων δηλώνουν πως αποταμιεύουν ενεργά,

αλλά μόλις το 32% θέτουν μακροπρόθεσμους

οικονομικούς στόχους. Πώς εξηγείτε αυτή την

αντίθεση; Είναι η αποταμίευση στην Κύπρο

περισσότερο «αντίδραση ανασφάλειας» παρά

στοιχείο οικονομικού σχεδιασμού;

Όντως, η πρόσφατη αυτή μελέτη που έγινε τον Δεκέμβριο

του 2023, δείχνει ότι το 85% των Κυπρίων δηλώνουν

πως «αποταμιεύουν ενεργά», ενώ μόλις το 32% θέτουν

μακροχρόνιους οικονομικούς στόχους.

Κατ’ αρχάς, η «ενεργή αποταμίευση» είναι ευρεία έννοια

και μπορεί να σημαίνει ενέργειες όπως, η συγκράτηση

εξόδων, η αποπληρωμή χρέους, η διατήρηση ενός μικρού

«μαξιλαριού» ασφαλείας ή η αποφυγή της κατανάλωσης

ώστε να υλοποιηθούν μακροχρόνιοι στόχοι, όπως

αγορά κατοικίας, χρηματοδότηση σπουδών ή δημιουργία

κομποδέματος για τη συνταξιοδότηση.

Την ίδια στιγμή, πρέπει να επισημανθεί ότι τα πραγματικά

στοιχεία δείχνουν ότι τα κυπριακά νοικοκυριά δεν φαίνεται

συνολικά να αποταμιεύουν αρκετά. Το ποσοστό του

διαθέσιμου εισοδήματος που δεν καταναλώνεται στην

κυπριακή οικονομία, είναι σημαντικά χαμηλότερο από

τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

34 EconomyToday

Το να αποταμιεύει κάποιος για έκτακτες ανάγκες είναι

θετικό και δείχνει προνοητικότητα και αυτοπροστασία.

Αυτό όμως από μόνο του, δεν είναι αρκετό. Χωρίς

προγραμματισμό και σαφή σχεδιασμό για το μέλλον, το

«μαξιλάρι» από μόνο του δεν εγγυάται χρηματοοικονομική

ευημερία και ανάπτυξη. Χρειάζεται να προγραμματίζουμε

όσο μπορούμε και για το μέλλον.

Η θέση «αποταμίευση στην Κύπρο» αυτή τη στιγμή λειτουργεί

περισσότερο ως αντίδραση στην αβεβαιότητα

και λιγότερο ως έκφραση μακροχρόνιου οικονομικού

σχεδιασμού, φαίνεται να ισχύει. Αυτό όμως πρέπει να

αλλάξει. Η προσπάθεια θα πρέπει να επικεντρωθεί και

στην ενίσχυση της ικανότητας των πολιτών να θέτουν

και να υλοποιούν μακροπρόθεσμους στόχους, μέσα από

εκπαίδευση, εργαλεία προϋπολογισμού και βαθύτερη

κατανόηση των χρηματοοικονομικών επιλογών. Όλα αυτά

τα στοιχεία περιλαμβάνονται στην Εθνική Στρατηγική για

την προώθηση του Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού

και της Χρηματοοικονομικής Παιδείας στην Κύπρο, που

ξεκίνησε να υλοποιείται πρόσφατα.

ΤΟ ΥΨΗΛΌ

ΕΠΊΠΕΔΟ

ΚΑΤΑΘΈΣΕΩΝ

ΣΤΙΣ ΤΡΆΠΕΖΕΣ

ΙΔΙΑΊΤΕΡΑ ΣΤΟ

ΣΗΜΕΡΙΝΌ

ΠΕΡΙΒΆΛΛΟΝ,

ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΊ ΝΑ

ΑΠΟΤΥΠΏΝΕΙ ΥΓΙΉ

ΑΠΟΤΑΜΙΕΥΤΙΚΉ

ΚΟΥΛΤΟΎΡΑ

Μπορείτε να μας πείτε λίγα λόγια γι’ αυτή τη

στρατηγική;

Τον Δεκέμβριο του 2020, μετά από εισήγηση της Βουλεύτριας

Σάβιας Ορφανίδου, συστάθηκε ad hoc Επιτροπή

για τη θέσπιση της Εθνικής Στρατηγικής Χρηματοοικονομικού

Αλφαβητισμού και Χρηματοοικονομικής Παιδείας

στην Κύπρο, στην οποία συμμετείχαν η Κεντρική

Τράπεζα της Κύπρου (ΚΤΚ), το Υπουργείο Οικονομικών,

το Υπουργείο Παιδείας Αθλητισμού και Νεολαίας και η

Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, καθώς επίσης δύο ειδήμονες

ακαδημαϊκοί, ο δρ Παναγιώτης Ανδρέου και ο δρ Ανδρέας

Μιλιδώνης, από το ΤΕΠΑΚ και το Πανεπιστήμιο Κύπρου,

αντίστοιχα. Η Επιτροπή αυτή, της οποίας προήδρευα ως

εκπρόσωπος της ΚΤΚ, ετοίμασε την εισήγηση για τη

διαμόρφωση Εθνικής Στρατηγικής, η οποία και εγκρίθηκε

από το Υπουργικό Συμβούλιο τον Ιούνιο

του 2022. Η εισήγηση προέβλεπε μεταξύ

άλλων τη δημιουργία της Κυπριακής Επιτροπής

Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού

και Παιδείας (ΚΕΧΑΠ), η οποία λειτουργεί

στη βάση Μνημονίου Συναντίληψης μεταξύ

των προαναφερθέντων θεσμών, καθώς και

των εφόρων ασφαλίσεων και ιδρυμάτων

επαγγελματικών συνταξιοδοτικών παροχών.

Σκοπός της ΚΕΧΑΠ, η οποία ξεκίνησε λειτουργία

της τον Ιούνιο του 2024 και της

οποίας Πρόεδρός της είναι ο Διοικητής της

ΚΤΚ, είναι η υλοποίηση αυτής της Εθνικής

Στρατηγικής.

Αποστολή αυτής της στρατηγικής είναι

«Η προώθηση του Χρηματοοικονομικού

Αλφαβητισμού και της Χρηματοοικονομικής

Παιδείας ανάμεσα στους πολίτες με

στόχο να συμβάλουν στην αποτελεσματική

διαχείριση των χρηματοοικονομικών τους

πόρων και κατ’ επέκταση την ενίσχυση της

χρηματοοικονομικής τους ευημερίας». Στα

πλαίσια αυτά, πολλές δράσεις και πρωτοβουλίες

της ΚΕΧΑΠ αφορούν στην αποταμίευση των

νοικοκυριών και τον προγραμματισμό για το μέλλον.

Η σημασία αυτής της Εθνικής Στρατηγικής γίνεται ακόμη

μεγαλύτερη αν τη δούμε μέσα στο ευρωπαϊκό πλαίσιο.

Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή

έχει παρουσιάσει πρόσφατα την EU Financial Literacy

Strategy, στο πλαίσιο της ευρύτερης Ένωσης Αποταμιεύσεων

και Επενδύσεων, με στόχο να ενισχύσει τη Χρηματοοικονομική

Παιδεία των πολιτών και να διευκολύνει

τη μετατροπή των τραπεζικών καταθέσεων σε πιο παραγωγικές,

μακροχρόνιες αποταμιεύσεις και επενδύσεις. Η

Κύπρος, μέσω της ΚΕΧΑΠ και της Κεντρικής Τράπεζας,

ευθυγραμμίζεται με αυτή την ευρωπαϊκή προσπάθεια,

επιδιώκοντας να διασφαλίσει ότι οι αποταμιεύσεις των

νοικοκυριών αξιοποιούνται με τρόπο που στηρίζει τόσο

την ατομική ευημερία όσο και την ευρύτερη ανάπτυξη

της οικονομίας.

Ένα ακόμα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι οι

συνολικές καταθέσεις των κατοίκων Κύπρου

ξεπερνούν τα 49 δισ. ευρώ (εκ των οποίων τα

29 δις. ευρώ αφορούν νοικοκυριά), με τον δείκτη

καταθέσεων σε σχέση με το ΑΕΠ να είναι αρκετά

ψηλός, παρότι τα επιτόκια στην Κύπρο είναι από

τα χαμηλότερα της Ευρωζώνης. Θεωρείτε ότι

αυτό, ιδίως μετά από μια περίοδο με ψηλούς

πληθωρισμούς, αντανακλά υγιή αποταμιευτική

κουλτούρα ή χαμηλά επίπεδα Χρηματοοικονομικής

Παιδείας ή είναι ένδειξη απροθυμίας

ανάληψης υψηλού ρίσκου από τους Κύπριους;

Το υψηλό επίπεδο καταθέσεων στις τράπεζες ιδιαίτερα

στο σημερινό περιβάλλον, δεν μπορεί να αποτυπώνει

υγιή αποταμιευτική κουλτούρα, καθότι πέραν των τραπεζικών

καταθέσεων, υπάρχουν πολλοί άλλοι τρόποι

αξιοποίησης των αποταμιεύσεων. Η χαμηλή συμμετοχή

σε άλλα χρηματοοικονομικά εργαλεία και η έλλειψη μακροχρόνιου

προγραμματισμού, όπως καταγράφει η

προαναφερθείσα μελέτη του ΟΟΣΑ, δείχνει ότι

η χώρα μας βρίσκεται πολύ πίσω σε σχέση με

την ενεργή χρηματοοικονομική συμμετοχή.

Η σύγκριση αυτή καθιστά εμφανές ότι η Κύπρος

έχει μια σημαντική πρόκληση σ’ αυτό

τον τομέα: να ενισχύσει τη Χρηματοοικονομική

Παιδεία και να μετασχηματίσει τις καταθέσεις

σε αποταμιεύσεις υψηλότερων αποδόσεων

και σε επενδύσεις, με μακροχρόνιο ορίζοντα.

Η έρευνα δείχνει ότι μόνο το 22%

των νοικοκυριών θα μπορούσαν να

καλύψουν μια σημαντική απρόβλεπτη

δαπάνη χωρίς δανεισμό. Πόσο κρίσιμη

θεωρείτε τη σύνδεση ανάμεσα στη

Χρηματοοικονομική Παιδεία και στη

χρηματοοικονομική ανθεκτικότητα

των νοικοκυριών;

Το γεγονός ότι μόλις το 22% των νοικοκυριών

μπορούν να καλύψουν μια σημαντική

απρόβλεπτη δαπάνη χωρίς δανεισμό, αποτυπώνει

υψηλό επίπεδο οικονομικής ευπάθειας

EconomyToday 35


COVER STORY

στη χώρα μας. Δείχνει επίσης ότι παρά το ότι πολλοί

Κύπριοι δηλώνουν ότι αποταμιεύουν, αυτό δεν γίνεται

σε επαρκή βαθμό. Σε μια οικονομία που έχει δοκιμαστεί

επανειλημμένα τα τελευταία χρόνια, από την παγκόσμια

χρηματοπιστωτική κρίση και τα γεγονότα του 2013, μέχρι

την πανδημία, την ενεργειακή κρίση και την πρόσφατη

άνοδο του κόστους ζωής, γνωρίζουμε πολύ καλά πόσο

γρήγορα μπορεί να ανατραπεί η καθημερινότητα ενός

νοικοκυριού. Όταν η πλειονότητα δεν διαθέτει ένα βασικό

«μαξιλάρι ασφαλείας», ακόμη και ένα σχετικά μικρό

απρόβλεπτο γεγονός μπορεί να οδηγήσει σε δανεισμό,

καθυστερήσεις σε υποχρεώσεις και γενικότερη ψυχολογική

και οικονομική πίεση.

Τόσο η διεθνής βιβλιογραφία όσο και έρευνα της ΚΤΚ,

στην οποία βασίστηκε και η διαμόρφωση της Εθνικής

Στρατηγικής, δείχνουν ότι ο Χρηματοοικονομικός Αλφαβητισμός

παίζει καθοριστικό ρόλο στην οικονομική

ανθεκτικότητα των νοικοκυριών. Τα νοικοκυριά που

έχουν υψηλό επίπεδο Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού,

κατανοούν βασικές έννοιες, όπως ο ανατοκισμός,

ο πληθωρισμός, η ανάγκη για τακτικό προϋπολογισμό

και για δημιουργία αποθεματικού. Έχουν επίσης ορθολογιστικές

νοοτροπίες και συμπεριφορές, ιδιαίτερα ως

προς την αποταμίευση και την ανάγκη αυτοπροστασίας

σε έκτακτες ανάγκες. Έτσι, είναι πολύ πιο πιθανό να

διαθέτουν ένα επαρκές οικονομικό «μαξιλάρι».

Συγκεκριμένα, στην έρευνα της ΚΤΚ τα άτομα που δήλωσαν

ότι μπορούν να καλύψουν τα έξοδα διαβίωσής

τους για πάνω από έξι μήνες μετά από ένα οικονομικό

σοκ, όπως η απώλεια του κύριου εισοδήματός τους,

χωρίς να χρειαστεί να δανειστούν, εμφανίζουν σημαντικά

υψηλότερο επίπεδο χρηματοοικονομικών γνώσεων σε

σχέση με όσους θα αντιμετώπιζαν σοβαρές οικονομικές

δυσκολίες, πολύ νωρίτερα.

Συνολικά, τα ευρήματα καταδεικνύουν ότι η Χρηματοοικονομική

Παιδεία αποτελεί βασικό παράγοντα οικονομικής

ανθεκτικότητας των νοικοκυριών και η ενίσχυσή της

μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά τόσο στη δημιουργία

αποθεματικών ασφαλείας όσο και στην καλύτερη διαχείριση

απρόβλεπτων οικονομικών συμβάντων.

Μετά την κρίση του 2013, η εμπιστοσύνη στο

χρηματοπιστωτικό σύστημα αποκαθίσταται σταδιακά.

Πώς μπορεί η Κεντρική Τράπεζα να πείσει

ότι τα χρήματα αποδίδουν περισσότερα όταν

κυκλοφορούν σωστά μέσα στο Χρηματοοικονομικό

Σύστημα και όχι όταν μένουν αδρανή

«κάτω από το στρώμα»;

Η εμπιστοσύνη στο Χρηματοπιστωτικό Σύστημα έχει

πράγματι βελτιωθεί μετά την κρίση του 2013, αλλά η

επιφύλαξη πολλών πολιτών παραμένει. Σ’ αυτό το περιβάλλον,

πρέπει να εξηγείται με πειστικό τρόπο ότι τα

χρήματα «δουλεύουν» περισσότερο όταν αξιοποιούνται

σωστά μέσα στο Χρηματοοικονομικό Σύστημα και όχι

όταν παραμένουν αδρανή.

Η αδρανής αποταμίευση, δηλαδή, «κάτω από το στρώμα»

ή σε λογαριασμούς χωρίς απόδοση, χάνει αξία σε

36 EconomyToday

ΤΟ ΓΕΓΟΝΌΣ

ΌΤΙ ΜΌΛΙΣ ΤΟ 22%

ΤΩΝ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΏΝ

ΜΠΟΡΟΎΝ ΝΑ

ΚΑΛΎΨΟΥΝ ΜΙΑ

ΣΗΜΑΝΤΙΚΉ

ΑΠΡΌΒΛΕΠΤΗ

ΔΑΠΆΝΗ ΧΩΡΊΣ

ΔΑΝΕΙΣΜΌ,

ΑΠΟΤΥΠΏΝΕΙ

ΥΨΗΛΌ ΕΠΊΠΕΔΟ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΉΣ

ΕΥΠΆΘΕΙΑΣ

περιβάλλον πληθωρισμού. Αν για παράδειγμα φυλάξει

κάποιος με αδρανή αποταμίευση 1.000 ευρώ, τότε

η αγοραστική αξία σε ένα χρόνο θα μειωθεί όσο και

ο ετήσιος πληθωρισμός. Αν η φύλαξη γίνει για πέντε

χρόνια, τότε η απώλεια της αξίας των χρημάτων θα

ισούται με τον συσσωρευμένο πληθωρισμό, δηλαδή

τη συνολική αύξηση των τιμών από την αρχική περίοδο.

Ακόμα και σε ένα περιβάλλον χαμηλού πληθωρισμού,

δηλαδή περίπου 2%, σε πέντε χρόνια η σωρευτική

αύξηση των τιμών θα είναι πέραν του 10% και άρα οι

απώλειες στην αγοραστική δύναμη των 1.000 ευρώ

που φυλάγονται κάτω από το στρώμα ή σε χαμηλών

αποδόσεων καταθέσεις, θα είναι πέραν των 100 ευρώ.

Αντίθετα, η σωστή αξιοποίηση εργαλείων αποταμίευσης

με υψηλότερη απόδοση ή άλλων επενδύσεων μπορεί

να προσφέρει πραγματική προστασία και ενίσχυση της

αξίας των χρημάτων.

Τα πιο πάνω έχουν ενταχθεί στη στρατηγική και στις

δράσεις της ΚΕΧΑΠ, όπως προγράμματα για σχολεία,

εργαλεία προϋπολογισμού και καμπάνιες για όλες τις

ηλικίες. Η ΚΕΧΑΠ, συμπεριλαμβανομένης της ΚΤΚ,

στοχεύει ακριβώς στο να ενισχύσει την κατανόηση των

πολιτών για τον τρόπο με τον οποίο τα χρήματα μπορούν

να λειτουργήσουν προς όφελός τους.

Η πρόσφατη καμπάνια της Κεντρικής Τράπεζας

για την Παγκόσμια Ημέρα Αποταμίευσης μιλά για

«καλλιέργεια κουλτούρας προγραμματισμού και

μηνυμάτων, αλλά σταθερή αξιολόγηση και αναπροσαρμογή

δράσεων με βάση τα στοιχεία που συλλέγονται.

σωστής χρήσης του χρήματος». Πώς μετράτε την

απήχηση τέτοιων δράσεων; Μπορεί πράγματι η

επικοινωνία να αλλάξει συμπεριφορές;

Η απήχηση δράσεων όπως η εκδήλωση της Κεντρικής

Τράπεζας για την Παγκόσμια Ημέρα Αποταμίευσης δεν

μπορεί να μετρηθεί μόνο από τον αριθμό των προβολών

ή την αναγνωρισιμότητα των μηνυμάτων. Αν ο στόχος

είναι η αλλαγή συμπεριφορών, τότε η αξιολόγηση πρέπει

να γίνεται με πιο ουσιαστικούς δείκτες και αυτό αποτελεί

κεντρικό στοιχείο της Εθνικής Στρατηγικής.

Το πρώτο βήμα είναι η συστηματική συλλογή ανατροφοδότησης.

Μέσα από ερωτηματολόγια, έντυπα

αξιολόγησης, μικρές στοχευμένες έρευνες ή ακόμη και

σύντομες ψηφιακές ερωτήσεις σε σχολεία και κοινότητες,

μπορεί να εκτιμηθεί κατά πόσο οι πολίτες κατανοούν

το μήνυμα, αν άλλαξε ο τρόπος που σκέφτονται για την

αποταμίευση και αν ενσωματώνουν νέες πρακτικές στην

καθημερινότητά τους.

Ακολούθως, χρειάζονται ποσοτικοί και ποιοτικοί δείκτες.

Για παράδειγμα πόσοι πολίτες άρχισαν να τηρούν προϋπολογισμό,

πόσοι δημιούργησαν αποταμιευτικό στόχο,

ποιος είναι ο βαθμός κατανόησης βασικών οικονομικών

εννοιών μετά τις παρεμβάσεις και πολλοί άλλοι.

Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η επικοινωνία μπορεί να

αλλάξει συμπεριφορές, αλλά μόνο όταν είναι συνεχής,

πρακτική και συνδυάζεται με εκπαιδευτικό περιεχόμενο.

Η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου αλλά και η ΚΕΧΑΠ,

εφαρμόζουν αυτή ακριβώς τη λογική: όχι μόνο προβολή

Η είσοδος της τεχνολογίας και των FinTech

αλλάζει σταδιακά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε

το χρήμα και τη διαχείρισή του.

Πώς θεωρείτε ότι επηρεάζει αυτή η εξέλιξη την

έννοια της αποταμίευσης και γενικότερα, τη

σχέση των πολιτών με το χρήμα;

Η είσοδος των τεχνολογιών και των FinTech εφαρμογών

αλλάζει όντως ριζικά τη σχέση των πολιτών με το χρήμα

και συνεπώς επηρεάζει και την έννοια της αποταμίευσης

με πολλούς τρόπους.

Από τη μία πλευρά, οι ψηφιακές εφαρμογές (τραπεζικές

συναλλαγές μέσω του κινητού, ψηφιακά πορτοφόλια,

επενδυτικές πλατφόρμες) διευκολύνουν τη διαδικασία της

αποταμίευσης και τη διαχείριση των χρημάτων. Έρευνες

δείχνουν ότι η χρήση FinTech μπορεί να συνδεθεί με

μεγαλύτερη πρόσβαση σε προϊόντα και υπηρεσίες που

παλαιότερα ήταν πιο δύσκολη. Οι εφαρμογές αυτές επιτρέπουν

άμεσο έλεγχο, ειδοποιήσεις, αυτοματοποιημένες

μεταφορές σε αποταμιευτικό λογαριασμό, επομένως

δυνητικά ενισχύουν τη συνήθεια της αποταμίευσης.

Από την άλλη πλευρά, υπάρχει και ο κίνδυνος ότι η ευκολία

των συναλλαγών μπορεί να οδηγήσει σε απρόσεκτες

ή παρορμητικές αγορές και επενδύσεις, μικρότερη επίγνωση

των όρων των χρηματοοικονομικών προϊόντων

και μεγαλύτερη κατανάλωση.

Επιπλέον, πέραν της ανάγκης για ενίσχυση του Χρηματοοικονομικού

Αλφαβητισμού, η ραγδαία ανάπτυξη της

τεχνολογίας απαιτεί και ψηφιακή Χρηματοοικονομική

Παιδεία. Χωρίς αυτή, οι χρήστες ενδέχεται να μην κατανοούν

τους κινδύνους των FinTech και να εκτίθενται

σε κινδύνους όπως ηλεκτρονικές ή ψηφιακές απάτες.

Συμπερασματικά, η FinTech εποχή μάς δίνει ισχυρά

εργαλεία για ενίσχυση της αποταμίευσης, αλλά απαιτείται

παράλληλα ενίσχυση της Χρηματοοικονομικής Παιδείας

ώστε οι πολίτες να μην παραμένουν απλοί χρήστες

τεχνολογιών αλλά να γίνονται ενεργοί και συνετοί διαχειριστές

των χρημάτων τους.

EconomyToday 37


COVER STORY

38 EconomyToday

ΑΠΌ ΤΟ ΣΤΡΏΜΑ

ΣΤΙΣ ΕΠΟΠΤΕΥΌΜΕΝΕΣ

ΕΠΕΝΔΎΣΕΙΣ

Ο Αντιπρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, ΠΑΝΊΚΟΣ ΒΆΚΚΟΣ,

μιλά στο Economy Today για τον πληθωρισμό, τον ρόλο της

Χρηματοοικονομικής Παιδείας, τις παγίδες των μη αδειοδοτημένων

πλατφορμών και το νέο ρυθμιστικό τοπίο που αλλάζει ριζικά τις

επενδυτικές συνήθειες των πολιτών.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΞΕΝΙΟ ΜΕΣΑΡΙΤΗ

Σε μια περίοδο υψηλής μεταβλητότητας,

τεχνολογικής έκρηξης και νέων μορφών

επενδύσεων, ο ρόλος της εποπτείας

αποκτά κρίσιμη σημασία. Ο Αντιπρόεδρος

της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς

Κύπρου, Πανίκος Βάκκος, ανοίγει τα χαρτιά του

στο Economy Today και μιλά για τις προκλήσεις

που αντιμετωπίζει ο μικροεπενδυτής, τις παγίδες

των διαδικτυακών πλατφορμών, τις απαιτήσεις της

ψηφιακής εποχής και τη στρατηγική στόχευση της

ΕΚΚ για ενίσχυση της Χρηματοοικονομικής Παιδείας

και της προστασίας του κοινού. Τονίζει πως «μετρητά

κάτω από το στρώμα» δεν αποτελούν στρατηγική,

αναλύει πώς αλλάζει η αγορά με MiCA, DORA και

ΑΙ και εξηγεί γιατί ο ενημερωμένος επενδυτής είναι

και ο πιο προστατευμένος.

Ο ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΌΣ

ΜΕΙΏΝΕΙ ΣΤΑΔΙΑΚΆ

ΤΗΝ ΑΞΊΑ ΤΩΝ

ΜΕΤΡΗΤΏΝ ΠΟΥ

ΠΑΡΑΜΈΝΟΥΝ

ΑΔΡΑΝΉ ΣΕ

ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΎΣ

ΧΩΡΊΣ ΑΠΌΔΟΣΗ

Ο πληθωρισμός διαβρώνει σταδιακά την αγοραστική

δύναμη και μειώνει την πραγματική

αξία των «λεφτών κάτω από το στρώμα». Ποιο

μήνυμα στέλνει η ΕΚΚ στους πολίτες που επιλέγουν

να διατηρούν ρευστότητα «κάτω από

το στρώμα» ή σε αδρανείς λογαριασμούς μέσα

στο πλαίσιο της κουλτούρας αποταμίευσης και

Χρηματοοικονομικής Παιδείας;

Στο πλαίσιο υγιούς κουλτούρας αποταμίευσης, ως

Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς Κύπρου (ΕΚΚ) ενθαρρύνουμε

τους πολίτες να κρατούν μετρητά μόνο για τις

άμεσες ανάγκες και να διαθέτουν ένα ταμείο έκτακτης

ανάγκης («μαξιλάρι ασφαλείας») για απρόβλεπτα

έξοδα.

Παράλληλα, στο πλαίσιο της Χρηματοοικονομικής

Παιδείας, είναι σημαντικό οι πολίτες να κατανοούν

ότι ο πληθωρισμός μειώνει σταδιακά την αξία των

μετρητών που παραμένουν αδρανή, όπως σε λογαριασμούς

χωρίς απόδοση. Γι’ αυτό, συνιστάται να

εξετάζουν εποπτευόμενα αποταμιευτικά ή επενδυτικά

προϊόντα, ανάλογα με τους μεσο-μακροπρόθεσμους

στόχους τους και το προφίλ κινδύνου τους.

Η χρηματοοικονομική επιμόρφωση αποτελεί απαραίτητη

προϋπόθεση, ειδικά σήμερα, σε ένα διεθνοποιημένο,

τεχνολογικά αναβαθμισμένο και πολύπλοκο

EconomyToday 39


COVER STORY

περιβάλλον κεφαλαιαγορών. Η εμφάνιση νέων

χρηματοοικονομικών προϊόντων και η ραγδαία

μεταβλητότητα των αγορών και η εύκολη πλέον

πρόσβαση σε αυτές, πολλαπλασιάζουν τόσο τις

ευκαιρίες όσο και τους κινδύνους για τους επενδυτές,

καθιστώντας την εκπαίδευση και την ορθή

διαχείριση των χρημάτων επιβεβλημένη.

Άρα, η Χρηματοοικονομική Παιδεία είναι

σημαντική;

Ναι, η Χρηματοοικονομική Παιδεία είναι σημαντική,

διότι επιτρέπει στους πολίτες να προγραμματίζουν

αποτελεσματικά, να αντιμετωπίζουν απρόβλεπτες

προκλήσεις και να προστατεύονται από απάτες ή

παραπλανητικές πρακτικές. Ένας ενημερωμένος

επενδυτής λαμβάνει πιο ορθές αποφάσεις, αποφεύγει

υπερβολικό ρίσκο και μειώνει την πιθανότητα

σημαντικών απωλειών ή υπερχρέωσης.

Η ΕΚΚ, ως αρμόδια Εποπτική Αρχή της Κεφαλαιαγοράς,

έχει θέσει την ενίσχυση της Χρηματοοικονομικής

Παιδείας ως στρατηγική προτεραιότητα,

με στόχο την προστασία των επενδυτών και την

υγιή ανάπτυξη της αγοράς. Στο πλαίσιο αυτό, αναπτύσσουμε

πρωτοβουλίες ενημέρωσης και έχουμε

δημιουργήσει στην ιστοσελίδα της ΕΚΚ την Πύλη

Χρηματοοικονομικής Επιμόρφωσης— μια ειδική

ενότητα αφιερωμένη στους επενδυτές, με αξιόπιστο

και αμερόληπτο εκπαιδευτικό υλικό για θέματα

επενδύσεων και εποπτευόμενων δραστηριοτήτων.

40 EconomyToday

ΈΝΑΣ

ΕΝΗΜΕΡΩΜΈΝΟΣ

ΕΠΕΝΔΥΤΉΣ

ΛΑΜΒΆΝΕΙ ΟΡΘΈΣ

ΑΠΟΦΆΣΕΙΣ,

ΑΠΟΦΕΎΓΕΙ

ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΌ

ΡΊΣΚΟ ΚΑΙ ΜΕΙΏΝΕΙ

ΤΗΝ ΠΙΘΑΝΌΤΗΤΑ

ΣΗΜΑΝΤΙΚΏΝ

ΑΠΩΛΕΙΏΝ

Υπάρχουν σήμερα αξιόπιστες και εποπτευόμενες

επιλογές επένδυσης μέσω διαδικτυακών

ή άλλων πλατφορμών. Ποια είναι

η θέση της ΕΚΚ για αυτές τις εναλλακτικές

και πώς μπορεί ο επενδυτής να διασφαλίσει

ότι δρα μέσα σε νόμιμο και εποπτευόμενο

περιβάλλον;

Οι διαδικτυακές επενδυτικές πλατφόρμες μπορούν

να θεωρηθούν ασφαλείς μόνο όταν λειτουργούν

με άδεια και υπό εποπτεία. Γι’ αυτό τονίζουμε ότι

οι επενδυτές θα πρέπει πάντα να ελέγχουν και να

βεβαιώνονται μέσω της ιστοσελίδας της ΕΚΚ ότι

η εταιρεία με την οποία βρίσκονται σε επικοινωνία

είναι αδειοδοτημένη και εποπτευόμενη (https://

www.cysec.gov.cy/en-GB/entities/) και να επιβεβαιώνουν

ότι ο ιστότοπος που χρησιμοποιούν

είναι ο επίσημος, μέσω της λίστας των εγκεκριμένων

domains (https://www.cysec.gov.cy/en-GB/entities/

investment-firms/approved-domains/).

Επίσης, είναι εξαιρετικά σημαντικό οι επενδυτές να

είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί, να διαβάζουν προσεκτικά

τους όρους και τις προϋποθέσεις των συμβολαίων

όταν γίνονται αποδέκτες προσφορών με υποσχέσεις

για «σίγουρα» ή υπερβολικά υψηλά κέρδη.

Να αναφέρω επίσης ότι έχουμε καταγράψει περιστατικά

πλαστοπροσωπίας λειτουργών της ΕΚΚ και

θα ήθελα να υπενθυμίσω ότι ως ΕΚΚ δεν επικοινωνούμε

ποτέ απευθείας με επενδυτές για παροχή

συμβουλών ή άλλη στήριξη. Προειδοποιήσεις για τέτοια

περιστατικά δημοσιεύουμε σε τακτική βάση στην

ιστοσελίδα της ΕΚΚ (https://www.cysec.gov.cy/en-

GB/investor-protection/warnings/cysec/94637/).

Ποιοι είναι οι βασικοί κίνδυνοι που αντιμετωπίζει

ο μικροεπενδυτής –και πώς η ΕΚΚ

επεμβαίνει σε περιπτώσεις παραπλανητικών

πρακτικών ή μη αδειοδοτημένων οντοτήτων;

Ο μικροεπενδυτής εκτίθεται κυρίως σε κινδύνους

αγοράς (απώλεια κεφαλαίου), ρευστότητας, υπερβολικής

μόχλευσης, έλλειψης κατανόησης σύνθετων

προϊόντων, αλλά και σε κινδύνους απάτης, παραπλανητικής

προώθησης και επαφής με μη-αδειοδοτημένες

οντότητες.

Η ΕΚΚ παρεμβαίνει ενεργά μέσω αυστηρής εποπτείας,

ελέγχων και επιτόπιων επιθεωρήσεων, επιβάλλοντας

διοικητικά μέτρα και κυρώσεις σε οντότητες και

άτομα που δεν συμμορφώνονται με τη νομοθεσία.

Επιπρόσθετα, όπου κρίνεται αναγκαίο, λαμβάνοντας

και άλλα μέτρα, όπως για παράδειγμα, η προσωρινή

αναστολή ή/και η πλήρης απαγόρευση άσκησης

εργασιών όταν οι παραβάσεις είναι σημαντικές ή

επαναλαμβανόμενες από εποπτευόμενες οντότητες.

Επίσης, με στόχο πάντοτε την προστασία του επενδυτικού

κοινού, η ΕΚΚ εκδίδει τακτικά προειδοποιήσεις

για μη αδειοδοτημένες εταιρείες και δημοσιεύει

λίστες μη εγκεκριμένων διαδικτυακών domains.

Επιπρόσθετα, σε περιπτώσεις οντοτήτων που δραστηριοποιούνται

και εκτός Κύπρου, οι ερευνητικές

διαδικασίες πραγματοποιούνται σε συνεργασία με

άλλες αρμόδιες Αρχές.

Ποιες είναι οι πιο σημαντικές συστάσεις της

Επιτροπής προς το κοινό πριν προχωρήσει σε

οποιαδήποτε επενδυτική κίνηση;

Οι βασικές συστάσεις της ΕΚΚ προς το κοινό πριν

από οποιαδήποτε επενδυτική κίνηση είναι οι εξής:

• Να επενδύει μόνο μέσω αδειοδοτημένων και εποπτευόμενων

οντοτήτων, επιβεβαιώνοντας την άδεια

λειτουργίας και τα επίσημα διαδικτυακά domains

από την ιστοσελίδα της ΕΚΚ.

• Να κατανοεί πλήρως το προϊόν στο οποίο σκοπεύει

να επενδύσει – συμπεριλαμβανομένων των κινδύνων,

του χρονικού ορίζοντα, του ενδεχόμενου

κόστους και του τρόπου λειτουργίας του.

• Να μην επενδύει ποσά που δεν μπορεί να αντέξει

ΟΙ ΕΠΕΝΔΥΤΈΣ ΘΑ

ΠΡΈΠΕΙ ΠΆΝΤΑ

ΝΑ ΕΛΈΓΧΟΥΝ ΌΤΙ

Η ΕΤΑΙΡΕΊΑ ΕΊΝΑΙ

ΑΔΕΙΟΔΟΤΗΜΈΝΗ

ΚΑΙ ΕΠΟΠΤΕΥΌΜΕΝΗ

ΑΠΌ ΤΗΝ ΕΚΚ

οικονομικά να χάσει και να αποφεύγει τη συγκέντρωση

όλων των κεφαλαίων σε ένα μόνο προϊόν

ή έναν πάροχο επενδυτικών υπηρεσιών, εφαρμόζοντας

βασικές αρχές διαφοροποίησης.

• Να επιδεικνύει ιδιαίτερη προσοχή απέναντι σε τηλεφωνικές

ή διαδικτυακές «ευκαιρίες», πιεστικές τακτικές

πωλήσεων ή υποσχέσεις για υψηλές και «σίγουρες»

αποδόσεις. Όπου απαιτείται, να ζητά ανεξάρτητη και

αμερόληπτη επαγγελματική συμβουλή

Πώς εκτιμάτε ότι θα διαμορφωθεί το επενδυτικό

τοπίο τα επόμενα χρόνια, με δεδομένες

τις τεχνολογικές και ρυθμιστικές αλλαγές

(MiCA, DORA, ESG, AI κ.λπ.);

Τα επόμενα χρόνια το επενδυτικό τοπίο αναμένεται

να μεταμορφωθεί σημαντικά, καθώς η τεχνολογία

εξελίσσεται με ταχείς ρυθμούς και το ευρωπαϊκό

ρυθμιστικό και εποπτικό πλαίσιο ενισχύεται για να

ανταποκριθεί στις νέες συνθήκες.

Οι κανονισμοί MiCA και DORA θέτουν τα θεμέλια

για μια πιο ασφαλή και διαφανή ψηφιακή αγορά. Ο

MiCA αναμένεται να ενισχύσει την προστασία των

επενδυτών στον χώρο των κρυπτο-στοιχείων, ενώ ο

DORA ενδυναμώνει την κυβερνοανθεκτικότητα των

Χρηματοοικονομικών Οργανισμών, διασφαλίζοντας

ότι οι παρεχόμενες ψηφιακές υπηρεσίες παραμένουν

λειτουργικές και αξιόπιστες ακόμη και υπό συνθήκες

έντονης πίεσης.

Επίσης, η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) θα συνεχίσει

να αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι

αγορές, τόσο ως προς την ανάλυση δεδομένων και

την αυτοματοποίηση διαδικασιών, όσο και ως προς

τη δημιουργία νέων εργαλείων για τους επενδυτές.

Η αξιοποίησή της, ωστόσο, καθιστά ακόμη πιο επιτακτική

την ύπαρξη κατάλληλων μηχανισμών εποπτείας,

διαφάνειας και διαχείρισης κινδύνων.

Παράλληλα, η αυξανόμενη έμφαση στα κριτήρια ESG

ωθεί τόσο τις επιχειρήσεις όσο και τους επενδυτές να

ενσωματώνουν παραμέτρους βιωσιμότητας στη λήψη

αποφάσεων. Η ζήτηση για προϊόντα που ευθυγραμμίζονται

με την πράσινη μετάβαση και την υπεύθυνη

εταιρική διακυβέρνηση αναμένεται να ενταθεί.

Σε αυτό το δυναμικό περιβάλλον, ο ρόλος των

Εποπτικών Αρχών καθίσταται ακόμη πιο κομβικός.

Η ΕΚΚ θα συνεχίσει να ενισχύει το εποπτικό της

πλαίσιο, να προάγει τη χρηματοοικονομική παιδεία

και να διασφαλίζει με προληπτική εποπτεία ότι οι

αγορές λειτουργούν με τρόπο αξιόπιστο, διαφανή

και προστατευτικό για τον επενδυτή.

Παράλληλα, οι επενδυτές θα χρειαστεί να είναι

περισσότερο ενημερωμένοι, να κατανοούν τις νέες

τεχνολογίες και να αναπτύσσουν δεξιότητες που

τους επιτρέπουν να κινηθούν υπεύθυνα μέσα σε

ένα ολοένα πιο πολύπλοκο και ψηφιοποιημένο περιβάλλον,

ώστε να λαμβάνουν οι ίδιοι κατάλληλες

αποφάσεις για τη διαχείριση των χρημάτων τους και

να προστατεύονται από κινδύνους.

EconomyToday 41


COVER STORY

«Η ΚΎΠΡΟΣ

ΑΠΟΤΑΜΙΕΎΕΙ,

ΑΛΛΆ ΔΕΝ ΕΠΕΝΔΎΕΙ»

ΓΙΑΤΊ ΜΈΝΟΥΜΕ ΕΚΤΌΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΎ ΠΛΟΎΤΟΥ

Ο ΓΙΏΡΓΟΣ ΚΑΡΑΓΕΏΡΓΟΣ, Director της Freedom24 Greece,

μιλά στο Economy Today για τον χαμηλό χρηματοοικονομικό πλούτο,

την αποταμίευση που διαβρώνεται από τον πληθωρισμό και

το πώς η πρόσβαση σε διεθνείς αγορές μπορεί να αλλάξει

τους κανόνες του παιχνιδιού για τον μέσο επενδυτή.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΞΕΝΙΟ ΜΕΣΑΡΙΤΗ

Η

Κύπρος εξακολουθεί να εμφανίζει μία από

τις υψηλότερες συγκεντρώσεις πλούτου

σε τραπεζικές καταθέσεις στην Ευρώπη,

ένα «μοντέλο αποταμίευσης» που σήμερα

αποδεικνύεται ασύμφορο, καθώς ο

πληθωρισμός διαβρώνει την αγοραστική δύναμη και η

απόδοση των καταθέσεων παραμένει οριακή. Την ίδια

ώρα, ο πλούτος παγκοσμίως δημιουργείται ολοένα και

περισσότερο μέσα από τις αγορές κεφαλαίου. Ο Γιώργος

Καραγεώργου, Director της Freedom24 Greece, εξηγεί

στο Economy Today γιατί ο μέσος Κύπριος επενδυτής

μένει εκτός των αποδόσεων των αγορών, πώς μπορεί

να αποκτήσει πρόσβαση σε απλές και εποπτευόμενες

επενδυτικές λύσεις και ποια εργαλεία χρειάζεται για να

ξεκινήσει με ασφάλεια το επενδυτικό του ταξίδι.

42 EconomyToday

ΌΣΟΙ ΜΈΝΟΥΝ

ΕΚΤΌΣ ΑΓΟΡΏΝ

ΣΥΜΒΙΒΆΖΟΝΤΑΙ

ΜΕ ΧΑΜΗΛΈΣ

ΑΠΟΔΌΣΕΙΣ ΚΑΙ

ΑΦΉΝΟΥΝ ΤΟΝ

ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΌ ΝΑ

ΤΟΥΣ ΦΘΕΊΡΕΙ

Πώς αξιολογείτε τη σημερινή κατάσταση με

τις καταθέσεις στην Κύπρο και το χαμηλό

επίπεδο αποδόσεων;

Η υπερσυγκέντρωση των κεφαλαίων των νοικοκυριών

σε τραπεζικές καταθέσεις χαμηλών αποδόσεων αποτελεί

πρόβλημα όχι μόνο για την Κύπρο, αλλά για ολόκληρη

την Ευρώπη. Ο χρηματοοικονομικός πλούτος – δηλαδή η

συμμετοχή σε Μετοχές, Ομόλογα, Επενδυτικά Κεφάλαια

και λοιπά χρηματοοικονομικά προϊόντα – παραμένει πολύ

μικρό ποσοστό του συνολικού πλούτου των νοικοκυριών,

ιδιαίτερα για τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα.

Η έλλειψη Χρηματοοικονομικής Παιδείας, η δυσκολία

πρόσβασης σε απλές και κατανοητές επενδυτικές λύσεις,

αλλά και η συχνά στρεβλή αντίληψη του ρίσκου για ορισμένες

κατηγορίες επενδύσεων, περιορίζουν ουσιαστικά

τη συμμετοχή των πολιτών στις αγορές. Έτσι, ένα μεγάλο

μέρος της κοινωνίας στερείται πιθανές αποδόσεις και

αποκλείεται από σημαντικές πηγές δημιουργίας πλούτου.

Έχει αξία να τονίσουμε ότι, ειδικά μετά τη μεγάλη χρηματοοικονομική

κρίση του 2008, ένα σημαντικό μέρος

της αύξησης του παγκόσμιου πλούτου έχει προέλθει από

την ανατίμηση υφιστάμενων περιουσιακών στοιχείων,

κυρίως Μετοχών Εισηγμένων Εταιρειών και άλλων

Χρηματοοικονομικών Αssets. Η παγκόσμια οικονομία

σε ολοένα μεγαλύτερο βαθμό κυριαρχείται από τις

EconomyToday 43


COVER STORY

αγορές κεφαλαίου, ενισχύοντας τις ροές κεφαλαίων

προς χρηματιστηριακές αγορές και χρηματοοικονομικά

προϊόντα, όπου επιτυγχάνονται πιο ισχυρές μακροπρόθεσμες

αποδόσεις.

Όσοι μένουν εκτός αυτών των αγορών συμβιβάζονται

με πολύ χαμηλότερες αποδόσεις στα κεφάλαιά τους,

μένουν εκτεθειμένοι στον πληθωρισμό – με αποτέλεσμα

η αγοραστική τους δύναμη να διαβρώνεται – και σε βάθος

χρόνου, βλέπουν το χάσμα με όσους συμμετέχουν

ενεργά στις αγορές να διευρύνεται. Στην περίπτωση

της Κύπρου αυτό μεταφράζεται σε νοικοκυριά που

διατηρούν μεγάλα υπόλοιπα σε καταθέσεις χαμηλής

ή μηδενικής απόδοσης, την ώρα που ένα σημαντικό

μέρος της δημιουργίας πλούτου «μεταφέρεται» σε χρηματοοικονομικά

προϊόντα στα οποία συμμετέχουν λίγοι.

ΜΕ ΈΝΑ ΚΛΙΚ,

Ο ΕΠΕΝΔΥΤΉΣ

ΜΠΟΡΕΊ ΝΑ

ΑΓΟΡΆΣΕΙ

“ΚΑΛΆΘΙΑ”

ΜΕΤΟΧΏΝ ΌΠΩΣ

S&P 500 Ή

EUROSTOXX 50

Ποια επενδυτικά προϊόντα προσφέρετε που

μπορούν να προστατεύσουν την αγοραστική

δύναμη απέναντι στον πληθωρισμό;

Αξίζει να ξεκαθαρίσουμε ότι η Freedom24 είναι ένας

αδειοδοτημένος online broker, μια επενδυτική πλατφόρμα

μέσω της οποίας οι πελάτες αποκτούν πρόσβαση σε

ένα τεράστιο εύρος χρηματοοικονομικών προϊόντων,

είτε αυτά είναι Μετοχές, είτε επενδυτικά προϊόντα που

εκδίδονται και διαχειρίζονται από κολοσσούς όπως η

Blackrock και η Vanguard. Μέσα από αυτά μπορούν όχι

μόνο να θωρακίσουν σε κάποιο βαθμό την αγοραστική

τους δύναμη απέναντι στον πληθωρισμό, αλλά και

να αξιοποιήσουν μακροπρόθεσμα τα κεφάλαιά τους.

Σήμερα προσφέρουμε πρόσβαση σε περισσότερους

από ένα εκατομμύριο τίτλους και προϊόντα, καλύπτοντας

ουσιαστικά κάθε επενδυτικό προφίλ και ανάγκη.

Ενδεικτικά, οι πελάτες μας μπορούν να τοποθετηθούν σε

Αμοιβαία Κεφάλαια Χρηματαγοράς, τα οποία προσφέρουν

αποδόσεις που συνδέονται άμεσα με τα βασικά επιτόκια

της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, με σχετικά χαμηλό

ρίσκο και σαφώς υψηλότερη απόδοση από έναν απλό

λογαριασμό όψεως.

Παράλληλα, μέσω της Freedom24 δίνουμε πρόσβαση

σε μια ευρεία γκάμα Διαπραγματεύσιμων Αμοιβαίων

Κεφαλαίων (ETF) που προσφέρουν έκθεση στους σημαντικότερους

χρηματιστηριακούς δείκτες παγκοσμίως,

όπως ο EuroStoxx 50, ο S&P 500 και ο MSCI ACWI.

Πρόκειται ουσιαστικά για «καλάθια» Μετοχών, τα οποία

κάθε επενδυτής μπορεί να αγοράσει με ένα κλικ, με τις

αποδόσεις να εξαρτώνται από την πορεία του εκάστοτε

δείκτη. Το ρίσκο είναι περισσότερο διαφοροποιημένο,

καθώς περιλαμβάνουν μεγάλο αριθμό εταιρειών, ενώ ο

επενδυτής μπορεί να διαφοροποιηθεί και γεωγραφικά,

ανάλογα με τις ανάγκες και το προφίλ του.

Με βάση το προφίλ ρίσκου τού κάθε πελάτη, υπάρχουν

πρακτικά απεριόριστες επιλογές σε 15 διαφορετικά

χρηματιστήρια, ενώ τα εργαλεία ανάλυσης που προσφέρουμε

μέσα στην πλατφόρμα βοηθούν ώστε ο επενδυτής

να λαμβάνει πιο καλά πληροφορημένες αποφάσεις.

Φυσικά, τα προϊόντα αυτά δεν είναι καταθέσεις και

ενέχουν επενδυτικό ρίσκο για όποιον όμως σκέφτεται

σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, η πρόσβαση σε τέτοιες

λύσεις είναι κρίσιμη για τη διατήρηση – και δυνητικά

την αύξηση – της αγοραστικής του δύναμης απέναντι

στον πληθωρισμό.

44 EconomyToday

Ποιο είναι το ελάχιστο επενδυτικό ποσό που απαιτείται

για κάποιον που θέλει να ξεκινήσει;

Αυτό που προσπαθούμε να επικοινωνήσουμε σε κάθε

πελάτη μας είναι ότι, μέσα από τη Freedom24, μπορούν να

φέρουν τις επενδύσεις «στα μέτρα τους». Η πλατφόρμα μας

δεν θέτει κάποιο συγκεκριμένο ελάχιστο ή μέγιστο ποσό. Το

κατάλληλο ποσό καθορίζεται από τα εισοδήματα τού κάθε

ατόμου, τις ανάγκες και τις υποχρεώσεις του νοικοκυριού

του, καθώς και από τους μακροπρόθεσμους στόχους που

θέλει να επιτύχει.

Το πιο σημαντικό είναι να γίνει η αρχή, ανεξαρτήτως ποσού.

Ακόμη και μια μικρή πρώτη τοποθέτηση φέρνει τον

επενδυτή πιο κοντά στον κόσμο των αγορών, του δίνει

πραγματική εμπειρία και τον εκθέτει στις πραγματικές

συνθήκες της αγοράς. Από εκεί και πέρα, αυτό που έχει

μεγαλύτερη αξία από το αρχικό ποσό είναι να καλλιεργηθεί

επενδυτική νοοτροπία: να προκρίνει κανείς την επένδυση

έναντι της κατανάλωσης, να αντιληφθεί το κόστος ευκαιρίας

των κεφαλαίων του και να αρχίσει σταδιακά να κτίζει το

επενδυτικό του χαρτοφυλάκιο μέσα από τα εργαλεία που

παρέχει η Freedom24.

Ποιες συμβουλές θα δίνατε σε έναν αρχάριο επενδυτή

που θέλει να κάνει τα πρώτα του

βήματα;

Το «εγχειρίδιο» του αρχάριου επενδυτή μπορεί να συνοψιστεί

σε λίγα βασικά βήματα.

Πρώτα, χρειάζεται ένα ελάχιστο επίπεδο γνώσεων γύρω

από τις αγορές και τις επενδύσεις. Σήμερα υπάρχουν άπειρες

πηγές: κλασικά βιβλία, άρθρα στο διαδίκτυο, ακόμη

και μια συζήτηση με ένα σύγχρονο AI chatbot μπορούν να

βοηθήσουν κάποιον να κτίσει μια πρώτη βάση. Από τη δική

μας πλευρά, στη Freedom24 προτρέπουμε όποιον θέλει να

κάνει τα πρώτα του βήματα να εγγραφεί στην online επενδυτική

ακαδημία μας, όπου εξηγούμε με απλά, καθημερινά

παραδείγματα βασικούς οικονομικούς όρους και το πώς

λειτουργούν οι αγορές.

Το επόμενο βήμα είναι το άνοιγμα ενός επενδυτικού λογαριασμού

σε μια εποπτευόμενη, αξιόπιστη επενδυτική

πλατφόρμα. Μόνο έτσι μπορεί ο επενδυτής να περάσει από

τη θεωρία στην πράξη και να πραγματοποιήσει τις πρώτες

του συναλλαγές. Ξεκινώντας από ένα ποσό με το οποίο

αισθάνεται άνετα, μπορεί να εξοικειωθεί με τη διαδικασία

αγοραπωλησιών, να δει πώς δομείται ένα απλό χαρτοφυλάκιο

και πώς συμπεριφέρονται τα επενδυτικά προϊόντα σε

πραγματικές συνθήκες αγοράς.

Αυτή η σταδιακή έκθεση είναι κρίσιμη για την απόκτηση

ουσιαστικής Χρηματοοικονομικής Παιδείας, που αποτελεί

τη βάση πάνω στην οποία κάθε άτομο μπορεί να κτίσει τον

πλούτο του μακροπρόθεσμα. Δεν αρκεί η αποταμίευση, χρειάζεται

συστηματική, ενημερωμένη επενδυτική προσέγγιση.

Τέλος, είναι απολύτως κρίσιμο κάθε επενδυτής, ανεξαρτήτως

εμπειρίας, να είναι πολύ προσεκτικός τόσο με τις πηγές πληροφόρησης

όσο και με τις εταιρείες στις οποίες εμπιστεύεται

τα χρήματά του. Ένας πρακτικά αλάνθαστος κανόνας είναι

ότι, αν κάτι ακούγεται υπερβολικά καλό για να είναι αληθινό,

οφείλουμε να το αντιμετωπίζουμε με μεγάλη καχυποψία.

ΤΟ ΠΙΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΌ

ΔΕΝ ΕΊΝΑΙ ΤΟ

ΠΟΣΌ, ΕΊΝΑΙ ΝΑ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΗΘΕΊ

Η ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΉ

ΝΟΟΤΡΟΠΊΑ ΚΑΙ

Η ΜΑΚΡΟΠΡΌΘΕΣΜΗ

ΣΚΈΨΗ

Πώς μπορούν οι επενδυτές να παρακολουθούν και

να προσαρμόζουν τη στρατηγική τους;

Η παρακολούθηση των επενδύσεών μας είναι σήμερα πιο

εύκολη από ποτέ. Ένα απτό παράδειγμα είναι η Freedom24.

Κάθε επενδυτής, μέσα από την εφαρμογή μας ή την ιστοσελίδα

μας, έχει άμεση πρόσβαση ανά πάσα στιγμή στο

χαρτοφυλάκιό του και μπορεί να παρακολουθεί την πορεία

των επενδύσεών του σε πραγματικό χρόνο.

Η πλατφόρμα μας παρέχει αναλυτικά στοιχεία για τη σύσταση

του χαρτοφυλακίου (ανά κατηγορία προϊόντος, γεωγραφική

περιοχή, νόμισμα κ.λπ.), την απόδοση για κάθε επιθυμητό

χρονικό διάστημα, ενδείξεις για το επίπεδο ρίσκου και άλλα

δεδομένα που βοηθούν τον επενδυτή να αξιολογήσει αν η

σημερινή του θέση είναι ευθυγραμμισμένη με τους στόχους

και τον χρονικό του ορίζοντα. Μέσα από το περιβάλλον

της πλατφόρμας μπορεί, εφόσον χρειάζεται, να προσαρμόσει

τη στρατηγική του με λίγα κλικ: να αναδιαμορφώσει

(rebalance) το χαρτοφυλάκιο, να μειώσει ή να αυξήσει την

έκθεση σε συγκεκριμένες αγορές ή κλάδους, αξιοποιώντας

τα εργαλεία ανάλυσης και τα alerts που προσφέρουμε.

Στόχος δεν είναι η συνεχής, νευρική αλλαγή θέσεων, αλλά

η περιοδική, πειθαρχημένη επανεξέταση της στρατηγικής,

ώστε το χαρτοφυλάκιο να παραμένει συνεπές με το προφίλ

ρίσκου και τους μακροπρόθεσμους στόχους του επενδυτή.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος μας ως εποπτευόμενου broker

είναι να προσφέρουμε ένα σύγχρονο, διαφανές και εύχρηστο

περιβάλλον, όπου ο επενδυτής μπορεί να βλέπει καθαρά

την εικόνα του, να καταλαβαίνει τι έχει και γιατί το έχει και

να προσαρμόζει με ψυχραιμία τη στρατηγική του όταν αυτό

κρίνεται απαραίτητο.

Γιατί να εμπιστευτεί κάποιος τη δική σας εταιρεία

ως σύμμαχο σε αυτή τη διαδικασία;

Η Freedom24 είναι μια εποπτευόμενη από τη CySEC

Επενδυτική Εταιρεία, με έδρα την Κύπρο και παρουσία με

γραφεία σε 10 χώρες στην Ευρώπη. Πάνω από 500.000

πελάτες σε όλη την Ευρώπη μάς εμπιστεύονται για τις

επενδύσεις τους, στο πλαίσιο ενός αυστηρού ευρωπαϊκού

κανονιστικού περιβάλλοντος και ξεκάθαρων κανόνων

προστασίας επενδυτών.

Ο βασικός μας διαφοροποιητικός παράγοντας, είναι ο συνδυασμός

υπηρεσιών διεθνών προτύπων και καινοτομίας

με την προσαρμογή τους στην τοπική κουλτούρα κάθε

αγοράς. Το μοντέλο μας βασίζεται στην τοπικοποίηση των

υπηρεσιών σε κάθε χώρα στην οποία δραστηριοποιούμαστε.

Αυτό σημαίνει ότι για τον Κύπριο επενδυτή υπάρχει μια

πλήρως ψηφιακή, σύγχρονη πλατφόρμα με πρόσβαση

σε ένα τεράστιο εύρος διεθνών προϊόντων, αλλά και μια

ομάδα που μιλά τη γλώσσα του και καταλαβαίνει τις ιδιαιτερότητες

τής τοπικής αγοράς, ανεξαρτήτως εμπειρίας ή

μεγέθους κεφαλαίου.

Αποστολή μας είναι να λειτουργούμε ως σταθερός και

αξιόπιστος συνεργάτης σε όλο το επενδυτικό ταξίδι του

πελάτη μας. Να του προσφέρουμε εργαλεία, εκπαίδευση

και υποστήριξη ώστε να λαμβάνει ενημερωμένες αποφάσεις,

με διαφάνεια, κτίζοντας σχέσεις συνεργασίας με

μακροπρόθεσμο ορίζοντα.

EconomyToday 45

ΘΕΜΑ COVER STORY

ΠΏΣ ΕΠΙΛΈΓΕΙΣ

ΜΕΤΟΧΈΣ

ΠΟΥ ΑΞΊΖΟΥΝ:

ΤΑ ΑΠΑΡΑΊΤΗΤΑ ΚΡΙΤΉΡΙΑ

ΓΙΑ ΠΟΙΟΤΙΚΈΣ ΕΠΕΝΔΎΣΕΙΣ

Οδηγός για τον επενδυτή που θέλει να προστατεύσει τα χρήματά

του από τον πληθωρισμό, να κατανοήσει τους κινδύνους και

να επιλέξει σωστά εταιρείες, κλάδους και στρατηγικές στο πιο

δημοφιλές επενδυτικό πεδίο του κόσμου.

ΤΟΥ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥ ΦΙΛΙΠΠΟΥ

46 EconomyToday

ΕΊΝΑΙ ΛΟΓΙΚΌ ΕΚΑΤΟΜΜΎΡΙΑ

ΆΝΘΡΩΠΟΙ ΣΤΟΝ ΚΌΣΜΟ ΝΑ

ΑΝΑΖΗΤΟΎΝ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΈΣ

ΜΟΡΦΈΣ ΚΑΙ ΤΡΌΠΟΥΣ

ΕΙΣΟΔΗΜΆΤΩΝ

Αρχικά, είναι απαραίτητο να αναφέρουμε

ότι τίποτα απ’ όσα ακολουθούν δεν

αποτελεί επενδυτική συμβουλή. Είναι

μόνο οι σκέψεις, οι ιδέες και η προσωπική

ανάλυση του αρθρογράφου.

Ένα θέμα που τα τελευταία χρόνια έχει πάρει και

συνεχίζει να παίρνει μεγάλες διαστάσεις και μάλιστα

σε διεθνές επίπεδο, είναι το θέμα των επενδύσεων.

Η δυνατότητα κερδών που προσφέρει αλλά και η

εύκολη πλέον πρόσβαση μέσω του διαδικτύου, το

έχουν αναδείξει σε παγκόσμια τάση. Από την άλλη, η

πρόσφατη και αρνητική εμπειρία του πληθωρισμού

που έχει ροκανίσει την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών

λίγο έως πολύ σε όλο τον πλανήτη. Γεγονός

που έχει ωθήσει παγκοσμίως τους ανθρώπους να

αναζητούν εναλλακτικές μορφές υποστήριξης και

αύξησης των εισοδημάτων τους.

Το οικονομικό φαινόμενο του πληθωρισμού οδηγεί

στην αύξηση των τιμών των προϊόντων, το οποίο

αυτόματα σημαίνει μείωση της αξίας των χρημάτων,

δηλαδή μείωση της αγοραστικής δύναμης. Με πολύ

απλά λόγια, κάτι που αγοράζαμε χθες με ένα ευρώ,

σήμερα το αγοράζουμε με ένα ευρώ και δέκα λεπτά.

Δηλαδή, με τον ίδιο μισθό αγοράζουμε λιγότερα ίδια

αγαθά και αυτό μας κάνει στην πραγματικότητα πιο

φτωχούς. Το ίδιο συμβαίνει και με τις καταθέσεις μας

στην τράπεζα ή οπουδήποτε αλλού, όπου για τον ίδιο

λόγο η αξία τους μειώνεται αυτόματα με το πέρασμα

του χρόνου. Έτσι, είναι πολύ λογικό εκατομμύρια

άνθρωποι στον κόσμο, να αναζητούν εναλλακτικές

μορφές και τους τρόπους εισοδημάτων.

Σε αυτό το άρθρο θα αναφερθούμε σε έναν από τους

πιο γνωστούς και διαδεδομένους τομείς παγκοσμίως,

που μπορεί κανείς να επενδύσει και αυτός είναι ο

κλάδος των μετοχών.

EconomyToday 47

COVER STORY

ΘΕΜΑ

Η ΘΕΜΕΛΙΏΔΗΣ ΑΝΆΛΥΣΗ

ΕΞΕΤΆΖΕΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΆ ΣΤΟΙΧΕΊΑ

ΌΠΩΣ ΚΈΡΔΗ, ΧΡΈΗ ΚΑΙ ΑΎΞΗΣΗ

ΤΟΥ ΚΎΚΛΟΥ ΕΡΓΑΣΙΏΝ ΜΙΑΣ

ΕΤΑΙΡΕΊΑΣ

BACK TO BASICS:

ΤΙ ΕΊΝΑΙ ΟΙ ΜΕΤΟΧΈΣ;

Τι είναι οι μετοχές; Με πολύ απλά λόγια, αγοράζοντας

κανείς μετοχές γίνεται κάτοχος ενός ποσοστού μιας

εταιρείας. Αν η εταιρεία αυξήσει την αξία της, τότε

και η αξία των μετοχών που κατέχει αυξάνεται, το

αντίθετο συμβαίνει αν η εταιρεία χάσει αξία. Παράδειγμα:

Αν αγόραζε κανείς μετοχές της Microsoft ή

της Google και αυτές αύξαναν την αξία τους, τότε

θα είχε αναλογικά την ίδια αύξηση στο ποσοστό

που θα κατείχε.

Φυσικά, όπως όλες οι επενδύσεις έχουν ρίσκο, έτσι

έχουν και οι μετοχικές επενδύσεις και θα πρέπει να

λαμβάνονται υπόψη πολλοί και διαφορετικοί παράγοντες.

Ποια όμως είναι τα ελάχιστα κριτήρια που

κάθε επενδυτής μετοχών θα ήταν σοφό να λάβει

υπόψη πριν επιλέξει τις εταιρείες στις οποίες έχει

τη δυνατότητα να επενδύσει; Ας δούμε μαζί μερικά

από αυτά, αναφέροντας εντελώς συνοπτικά τι είναι

και δίνοντας συγκεκριμένα πρακτικά παραδείγματα

της αξίας και της σημασίας τους.

ΤΕΧΝΙΚΉ ΑΝΆΛΥΣΗ –

TECHNICAL ANALYSIS

Μια άλλη γνωστή και διαδεδομένη μέθοδος είναι αυτή

της τεχνικής ανάλυσης που, όπως λέει και το όνομά

της, σχετίζεται με χρήση τεχνικών και εργαλείων,

μέσω των οποίων μπορούν να εξαχθούν χρήσιμα

στοιχεία. Καθώς οι αξίες ολόκληρης της αγοράς,

όσο και της κάθε μετοχής ξεχωριστά, κινούνται με

διακυμάνσεις, αυτά τα εργαλεία μάς δίνουν τη δυνατότητα

να αξιοποιήσουμε αυτές τις πληροφορίες.

Τα πιο γνωστά από αυτά είναι η μέτρηση τού μέσου

όρου αυξομείωσης της τιμής σε σχέση με το παρελθόν

ή ο όγκος συναλλαγών πώλησης ή ζήτησης που

θα μας δείξει το ενδιαφέρον των επενδυτών στο να

επενδύσουν τα χρήματά τους σε αυτή.

ΑΝΆΛΥΣΗ ΑΙΣΘΉΜΑΤΟΣ –

SENTIMENT ANALYSIS

Η ανάλυση αισθήματος αναφέρεται στον μαζικό

ενθουσιασμό ή φόβο των ανθρώπων στο να επενδύσουν.

Ενθουσιασμό και απληστία που οδηγούν

μαζικά τις αξίες των μετοχών προς τα πάνω. Φόβο

ΘΕΜΕΛΙΏΔΗΣ ΑΝΆΛΥΣΗ –

FUNDAMENTAL ANALYSIS

Η θεμελιώδης ανάλυση είναι ένας από τους πιο γνωστούς

και σημαντικούς τρόπους να εξετάσει κανείς

μια εταιρεία, για να δει αν αξίζει να επενδύσει σε

αυτή αγοράζοντας μετοχές της. Εξετάζονται κυρίως

τα οικονομικά στοιχεία της εταιρείας, όπως κέρδη,

ικανότητα αποπληρωμής χρεών, αύξηση κύκλου

εργασιών κ.ά.. Άρα, απαραίτητο στοιχείο είναι η

εταιρεία καθ’ εαυτή να είναι οικονομικά υγιής.

Παρομοιάζοντάς το με ένα σπίτι που θα θέλαμε να

αγοράσουμε, δεν θα ήταν σώφρον να αρκούμασταν

μόνο στην εξωτερική εμφάνισή του. Αντιθέτως, θα

ήταν απαραίτητο να δούμε θεμελιώδη στοιχεία του,

όπως το έτος κατασκευής, την ποιότητα των υλικών

κατασκευής του, τυχόν ρωγμές, υγρασίες και έλεγχος

της στατικότητάς του. Αυτά θα μας δείξουν την

ποιότητα του σπιτιού και εάν το σπίτι κινδυνεύει να

χάσει την αξία του.

48 EconomyToday

και δισταγμό που οδηγούν τις αξίες προς τα κάτω.

Για παράδειγμα, την περίοδο του κορωνοϊού υπήρξε

τόσο μεγάλος φόβος και πανικός παγκοσμίως, που

ώθησε τους επενδυτές να πουλήσουν τις μετοχές

τους, οδηγώντας όλες τις αγορές προς τα κάτω,

άσχετα αν εν τέλει μερικές από αυτές (τεχνολογίας)

θα επωφελούνταν σε τεράστιο βαθμό. Λόγω του

πανικού δηλαδή, ακόμα και εταιρείες που επωφελούνταν

από τις συνθήκες, είδαν τις αξίες των μετοχών

τους προσωρινά να καταρρέουν.Μόλις επέστρεψε η

ορθολογική ανάλυση, εκτοξεύτηκαν προς τα πάνω

κάνοντας τους μετόχους που παρέμειναν πιστοί σε

αυτές, πιο πλούσιους από ποτέ.

Η συλλογική αίσθηση, ειδικά σε περιόδους κρίσης

ή μεγάλης ευφορίας, κάποιες φορές υπερνικά τη

λογική και τους αριθμούς οδηγώντας τις παγκόσμιες

αγορές και τις αξίες των εταιρειών παράλογα υψηλά

ή χαμηλά. Είναι σημαντικό να λαμβάνεται υπόψη

ειδικά σε περιπτώσεις παράλογου πανικού όπως

αυτόν που αναφέραμε αλλά και σε περιπτώσεις μόδας

όπου μία εταιρεία απολαμβάνει αδικαιολόγητη

υψηλή αξία περισσότερο λόγω εικόνας παρά λόγω

πραγματικής αξίας.

Στην αντιστοιχία μας με το παράδειγμα του σπιτιού

που ήδη αναφέραμε, θα λέγαμε πως άλλη αξία προσδίδουμε

σε ένα σπίτι σε μια καλή περιοχή και άλλη

αξία σε ένα ίδιο ακριβώς κατασκεύασμα σε μια άλλη

κακόφημη περιοχή. Με απλά λόγια, όσο ποιοτικά καλό

και να είναι το σπίτι, αν το περιτριγυρίζουν πολλές

κακές φήμες, τότε η αξία του μειώνεται. Ενώ από την

άλλη, αν είναι μέτριας κατασκευής και η φήμη για την

περιοχή είναι πολύ καλή, τότε η αξία του αυξάνεται.

Έτσι ακριβώς συμβαίνει για τις εταιρείες και την

εικόνα που κτίζεται γύρω από αυτές.

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΉ ΚΑΙ

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΉ ΑΝΆΛΥΣΗ

Η μακροοικονομική και η γεωπολιτική ανάλυση είναι

επίσης εξαιρετικής σημασίας μέθοδος για τους επενδυτές.

Με πολύ απλά λόγια, εξετάζει την οικονομία στο

σύνολό της σε παγκόσμιο και σε εθνικό επίπεδο μιας

χώρας, αλλά και πώς οι γεωπολιτικές συγκρούσεις

θα επηρεάσουν οικονομικά. Αποτελούν το γενικότερο

περιβάλλον μέσα στο οποίο βρίσκονται και δραστηριοποιούνται

οι εταιρείες. Αν αυτό το περιβάλλον

«μολυνθεί», τότε επηρεάζονται αρνητικά λίγο έως

EconomyToday 49

ΘΕΜΑ COVER STORY

πολύ όλες οι οικονομικές δραστηριότητες μέσα σε

αυτό. Αν το περιβάλλον είναι υγιές, τότε επωφελείται

και ενισχύεται η δραστηριότητα των εταιρειών και των

κερδών τους και ως φυσικό επακόλουθο αυξάνονται

οι αξίες των μετοχών τους.

Έτσι, ακόμα κι αν έχουμε μία εταιρεία με πολύ καλά

οικονομικά στοιχεία και καλή φήμη, αν η παγκόσμια

οικονομία εισέλθει σε κρίση ή αν μια χώρα από την

οποία η εταιρεία αντλεί μεγάλο ποσοστό των κερδών

της αντιμετωπίσει κρίση, τότε σαφώς η εταιρεία θα

αντιμετωπίσει προβλήματα. Αν για παράδειγμα, τα

κέρδη μιας εταιρείας εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό

από τις χαμηλές τιμές ενέργειας και προκληθεί

σύγκρουση μεταξύ χωρών που οδηγεί σε ραγδαία

αύξηση των τιμών της ενέργειας, τότε η εταιρεία θα

αντιμετωπίσει σημαντικό πρόβλημα.

Πραγματικό πρόσφατο παράδειγμα ήταν γερμανικές

εταιρείες διαχείρισης ενέργειας, οι οποίες έφτασαν

στο σημείο να κηρύξουν πτώχευση ως αποτέλεσμα

της σύγκρουσης Ρωσίας-Ουκρανίας. Η αιτία ήταν

η εκρηκτική αύξηση στις τιμές του φυσικού αερίου

εξαιτίας της σύγκρουσης Ρωσίας-Ουκρανίας. Οι

συγκεκριμένες εταιρείες εξαρτόντουσαν σε πολύ

μεγάλο βαθμό από αυτό το καύσιμο, με αποτέλεσμα

το κόστος τους να γίνει μη διαχειρίσιμο και τελικά

να καταστραφούν οικονομικά.

ΧΡΟΝΙΚΌΣ ΟΡΊΖΟΝΤΑΣ

ΕΠΈΝΔΥΣΗΣ

Ο χρονικός ορίζοντας επένδυσης είναι το χρονικό

διάστημα που προγραμματίζει κανείς να διατηρήσει

μια επένδυση πριν χρειαστεί τα χρήματα και παίζει καθοριστικό

ρόλο στη στρατηγική που θα ακολουθήσει.

Όσο μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα διαθέτει κανείς,

τόσο μεγαλύτερη επιδίωξη και φιλοδοξία μπορεί να

έχει, καθώς εάν υπάρχουν πολλά διαθέσιμα χρόνια,

μπορεί να διαχειριστεί καλύτερα και να υπερπηδήσει

ενδεχόμενες κρίσεις. Για παράδειγμα, αν κάποιος

επένδυε τα χρήματά του σε ασφαλείς εταιρείες το

2005 με χρονικό ορίζοντα το 2025, τότε δεν θα

επηρεαζόταν από τη στεγαστική κρίση του 2007-

2008. Οι εταιρείες θα έχαναν ένα ποσοστό της

αξίας τους για κάποιο διάστημα αλλά στη συνέχεια

θα επανέκαμπταν και θα συνέχιζαν να αύξαναν την

αξία τους όπως βλέπουμε να συμβαίνει ιστορικά. Σε

αντίθετη περίπτωση, αν ο διαθέσιμος χρόνος ήταν

από το 2005 μέχρι το 2008, ακολουθώντας την ίδια

στρατηγική, τότε πολύ πιθανόν η στεγαστική κρίση των

Η.Π.Α. να ήταν πολύ αρνητική για την απόδοσή της

επένδυσης και έτσι θα ήταν λογικό να ακολουθηθεί

άλλη στρατηγική. Η κατάλληλη στρατηγική που θα

ήταν ωφέλιμο να ακολουθήσει κανείς στις επενδύσεις

του, καθορίζεται ανάλογα με τα δεδομένα του κάθε

ανθρώπου, τι πραγματικά ταιριάζει στον χαρακτήρα,

τις δυνατότητες και τις ανάγκες του. Ο χρονικός ορίζοντας

αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία.

ΚΛΑΔΟΣ

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΊΗΣΗ

ΧΑΡΤΟΦΥΛΑΚΊΟΥ

Η διαφοροποίηση χαρτοφυλακίου είναι η στρατηγική

να διανέμει κανείς τα χρήματά του σε διάφορα είδη

επενδύσεων, όπως μετοχές, ομόλογα, ακίνητα ή

εμπορεύματα. Στόχος της είναι η μείωση του ρίσκου,

καθώς αν ένας τομέας Επένδυσης δεν αποδώσει ή

ακόμα και εάν αποτύχει, οι άλλες να καλύψουν το

κενό. Στον κόσμο των μετοχών, αυτό θα σήμαινε

να επενδύει κανείς σε μετοχές διαφόρων κλάδων.

Δηλαδή να αγόραζε μετοχές από μερικές διαφορετικές

εταιρείες από κάθε διαφορετικό κλάδο μετοχών.

Έτσι, εάν μία εταιρεία ή ακόμα και ένας ολόκληρος

κλάδος εισερχόταν σε κρίση, τα άλλα μέρη των

επενδύσεων θα ισορροπούσαν ή ακόμα και θα

υπερκάλυπταν τη ζημιά.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΌ ΠΑΡΆΔΕΙΓΜΑ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΜΈΝΟΥ

ΧΑΡΤΟΦΥΛΑΚΊΟΥ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΎΣ ΚΛΆΔΟΥΣ

ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΊΑΣ ΜΕ ΜΕΡΙΚΈΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΈΣ ΕΤΑΙΡΕΊΕΣ:

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΉ

(INFORMATION TECHNOLOGY)

ΑΚΊΝΗΤΑ

(REAL ESTATE)

ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΆ

(FINANCIALS)

ΥΓΕΊΑ

(HEALTH CARE)

ΒΙΟΜΗΧΑΝΊΕΣ

(INDUSTRIALS)

ΥΠΗΡΕΣΊΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑΣ

(COMMUNICATION SERVICES)

ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΆ ΔΑΠΑΝΏΝ

(CONSUMER DISCRETIONARY)

ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΆ ΑΓΑΘΆ

(CONSUMER STAPLES)

ΕΝΈΡΓΕΙΑ

(ENERGY)

ΥΛΙΚΆ

(MATERIALS)

ΚΟΙΝΉΣ ΩΦΈΛΕΙΑΣ

(UTILITIES)

ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ

MICROSOFT, APPLE,

ORACLE

PROLOGIS, REALTY INCOME,

EQUINIX

GOLDMAN SACHS, JPMORGAN

CHASE, MASTERCARD

UNITED HEALTH,

JOHNSON, ELI LILLY

CATERPILLAR, RTX,

ROLLS ROYCE

GOOGLE, META, NEFLIX

AMAZON, TESLA,

HOME DEPOT

WALMART, PROCTER &

GAMBLE, COCA-COLΑ

EXXONMOBIL, CHEVRON,

NEXTERA ENERGY

FREEPORT-

MCMORAN, NEWMONT,

SHERWIN-WILLIAMS

NEXTERA ENERGY,

AMERICAN ELECTRIC POWER,

DUKE ENERGY

50 EconomyToday

Όπως αναφέραμε και στην αρχή, λόγω του πληθωρισμού

που μακροπρόθεσμα κυμαίνεται στο 2-3%

μέσο όρο ετησίως, η αξία του χρήματος, άρα των

μισθών και των καταθέσεών μας μειώνεται. Με

απλά λόγια, αυτό σημαίνει ότι κάθε χρόνο, αν δεν

κάνουμε τίποτα, γινόμαστε πιο φτωχοί κατά 2-3%

και το αρνητικό αυτό αποτέλεσμα πολλαπλασιάζεται

καθώς περνούν τα χρόνια. Γι’ αυτό άλλωστε συχνά

αναρωτιόμαστε και ακούμε γύρω μας φράσεις όπως

«γιατί δεν μας φτάνουν τα εισοδήματα», «πώς γίνεται

με τα ίδια χρήματα να αγοράζουμε όλο και λιγότερα»

και πώς «η ζωή συνεχώς ακριβαίνει».

Λυπηρό είναι επίσης και το θέμα της σύνταξης η

οποία ακόμα και χωρίς τη μείωση της αξίας του

χρήματος δεν θα ήταν αρκετή για μία αξιοπρεπή

ζωή, πόσο μάλλον εάν συνυπολογίσουμε και τον

Η ΣΥΛΛΟΓΙΚΉ

ΑΊΣΘΗΣΗ ΣΕ

ΠΕΡΙΌΔΟΥΣ

ΚΡΊΣΗΣ

Ή ΕΥΦΟΡΊΑΣ

ΟΔΗΓΕΊ ΤΙΣ ΑΓΟΡΈΣ

ΠΑΡΆΛΟΓΑ ΥΨΗΛΆ

Ή ΧΑΜΗΛΆ

αντίκτυπο του πληθωρισμού. Χωρίς προνόηση, η

διατήρηση της ποιότητας ζωής που κατάφερε να έχει

κάποιος πριν τη σύνταξη θα είναι πολύ δύσκολο να

διατηρηθεί ίδια μετά.

Συμπερασματικά, για να είναι κανείς σε θέση, να

αντισταθμίσει ή ακόμα και να υπερνικήσει τον πληθωρισμό

και τη μείωση της αγοραστικής δύναμης που

αυτό συνεπάγεται, μία ή και περισσότερες μορφές

επενδύσεων είναι απαραίτητες. Ευτυχώς υπάρχουν

πολλές επιλογές όπως η επένδυση σε ένα ακίνητο,

οι μετοχές, τα ομόλογα, γραμμάτια, συνταξιοδοτικά

πλάνα και πολλά άλλα με λιγότερο ή περισσότερο

ρίσκο. Το πώς θα το κάνει κανείς είναι δική του προσωπική

επιλογή και πρόκληση σύμφωνα πάντα με

την αντοχή του στον κίνδυνο, τον χρονικό ορίζοντα

που έχει στη διάθεσή του, τις δικές του ανάγκες και

τα δικά του ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.

EconomyToday 51


COVER STORY

52 EconomyToday

ΞΑΝΆ ΣΤΑ ΣΥΡΤΆΡΙΑ

ΤΑ ΜΕΤΡΗΤΆ

«ΓΙΑ ΠΑΝ ΕΝΔΕΧΌΜΕΝΟ»

Πώς η αβεβαιότητα ξανασμιλεύει τις αποταμιεύσεις

σε Ευρώπη και Κύπρο - Οι τέσσερις μεγάλες κρίσεις που

επανέφεραν στο προσκήνιο τα μετρητά και το σήμα κινδύνου

από την ΕΚΤ.

ΤΗΣ ΒΆΣΙΑΣ ΚΑΤΤΉ

τα κινητά εξακολουθούν να κυριαρχούν, αλλά ως

δικλείδα ασφαλείας. Σε μια εποχή όπου η τεχνολογία

υπόσχεται ευκολία, τα μετρητά υπόσχονται έλεγχο.

Και αυτό ακριβώς ζητούν σήμερα οι Ευρωπαίοι,

αλλά και οι Κύπριοι.

Μέχρι πρόσφατα, η φράση «τα λεφτά

κάτω από το στρώμα» ακουγόταν

σχεδόν γραφική. Ένα κατάλοιπο

άλλων εποχών, όπου η οικονομική

ανασφάλεια ήταν καθημερινότητα

και οι τραπεζικές καταθέσεις δεν θεωρούνταν αυτονόητα

ασφαλείς. Στη σημερινή Ευρώπη της ψηφιακής

ευκολίας και των ανέπαφων συναλλαγών, κανείς

δεν περίμενε ότι η συζήτηση για μετρητά στο σπίτι

θα επέστρεφε. Να, όμως, που έγινε.

Από τον πόλεμο στην Ουκρανία και τον πληθωρισμό

που διαβρώνει την αξία του χρήματος, μέχρι

τα μεγάλα μπλακ άουτ που έδειξαν πόσο ευάλωτη

μπορεί να γίνει μια ψηφιοποιημένη κοινωνία μέσα

σε λίγα λεπτά, τα μετρητά ξαναμπήκαν στο παιχνίδι.

Όχι ως μέσο συναλλαγής, μιας και εκεί οι κάρτες και

ΟΙ ΣΥΝΑΛΛΑΓΈΣ

ΓΊΝΟΝΤΑΙ ΠΛΈΟΝ

ΚΥΡΊΩΣ ΜΕ

ΚΆΡΤΑ, ΑΛΛΆ Η

ΑΠΟΤΑΜΊΕΥΣΗ

ΣΤΡΈΦΕΤΑΙ

ΞΑΝΆ ΣΕ ΠΙΟ

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΈΣ

ΠΡΑΚΤΙΚΈΣ

Η ΝΈΑ ΛΟΓΙΚΉ

ΤΗΣ ΑΠΟΤΑΜΊΕΥΣΗΣ

Τα τελευταία χρόνια έδειξαν με τον πιο ξεκάθαρο

τρόπο πως η καθημερινότητα μπορεί να ανατραπεί

απότομα. Ο επίμονος πληθωρισμός εξακολουθεί να

«τρώει» τα εισοδήματα, το κόστος τροφίμων στην

Ευρωζώνη αυξήθηκε κατά 34% από το 2019, ενώ

η γεωπολιτική αβεβαιότητα έχει εγκατασταθεί για τα

καλά στη νέα ευρωπαϊκή πραγματικότητα.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η λογική του «να ’χω

κάτι στην άκρη, άμεσα διαθέσιμο» κερδίζει ξανά

έδαφος. Οι συναλλαγές γίνονται πλέον κυρίως με

κάρτα, αλλά η αποταμίευση στρέφεται ξανά σε πιο

παραδοσιακές πρακτικές, όπως μετρητά στο σπίτι,

τραπεζικές καταθέσεις και ειδικά στην Κύπρο,

επενδύσεις σε ακίνητα, μια συνήθεια που άντεξε σε

όλες τις κρίσεις.

EconomyToday 53


COVER STORY

Η ΠΙΟ «ΠΑΡΆΞΕΝΗ» ΣΎΣΤΑΣΗ

ΤΗΣ ΕΚΤ ΕΔΏ ΚΑΙ ΧΡΌΝΙΑ

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της νέας

λογικής αποταμίευσης ήρθε από την ίδια την Ευρωπαϊκή

Κεντρική Τράπεζα. Σε μελέτη που έδωσε στη

δημοσιότητα φέτος, συνέστησε στους Ευρωπαίους

πολίτες να παραμένουν ψύχραιμοι και να διατηρούν

ένα απόθεμα μετρητών στο σπίτι (keep calm and

carry cash). Η σύσταση αυτή ήρθε σε συνέχεια της

προτροπής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη δημιουργία

«κιτ έκτακτης ανάγκης 72 ωρών», ώστε τα

νοικοκυριά να είναι προετοιμασμένα για κλυδωνισμούς

στην καθημερινότητα.

Σύμφωνα με την Επιτροπή, τα πακέτα αυτά πρέπει

να περιλαμβάνουν επαρκές πόσιμο νερό, τρόφιμα

μακράς διαρκείας, βασικά φάρμακα και - πολύ σημαντικό

- ένα απόθεμα μετρητών. Για κάθε ενδεχόμενο.

Η ΕΚΤ πρότεινε τα νοικοκυριά να διαθέτουν στο

σπίτι τους μεταξύ €70 και €100 ανά άτομο, ποσό

που επαρκεί για την κάλυψη των βασικών αναγκών

για περίπου 72 ώρες σε περίπτωση «συστημικής

αστάθειας».

ΟΙ ΤΈΣΣΕΡΙΣ ΚΡΊΣΕΙΣ

ΠΟΥ ΘΎΜΙΣΑΝ ΤΗΝ ΑΞΊΑ

ΤΩΝ ΜΕΤΡΗΤΏΝ

Παρότι η Ευρώπη κινείται σταθερά προς τις ψηφιακές

συναλλαγές, η ΕΚΤ υπενθύμισε ότι τα μετρητά εξακολουθούν

να αποτελούν κρίσιμο δίχτυ ασφαλείας

όταν τα πράγματα δυσκολεύουν. Η μελέτη εξέτασε

τι έγινε σε τέσσερις μεγάλες κρίσεις που αντιμετώπισε

η Ευρώπη τα τελευταία χρόνια και διαπίστωσε

το ίδιο μοτίβο. Όποτε υπήρχε φόβος, τα μετρητά

«εξαφανίζονταν» από τα ATM.

1. Η πανδημία Covid-19

Τις πρώτες εβδομάδες της πανδημίας, οι αναλήψεις

αυξήθηκαν απότομα. Περισσότερα από €140 δισ.

σε επιπλέον τραπεζογραμμάτια κυκλοφόρησαν στην

Ευρωζώνη, σε σύγκριση με ένα συνηθισμένο ετήσιο

ρυθμό περίπου €55 δισ..

2. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία

Αντίστοιχη εικόνα καταγράφηκε μετά την εισβολή

της Ρωσίας στην Ουκρανία. Στις γειτονικές χώρες,

η ζήτηση για ευρώ αυξήθηκε κατά 36%, καθώς οι

φόβοι για επέκταση της αστάθειας εντάθηκαν.

3. Το μεγάλο μπλακ άουτ στην Ισπανία

Τον περασμένο Απρίλιο, ένα εκτεταμένο μπλακ άουτ

στην Ισπανία άφησε εκατομμύρια νοικοκυριά χωρίς

ρεύμα. Ακόμη και μετά την αποκατάσταση της ηλεκτροδότησης,

σχηματίστηκαν ουρές στα ΑΤΜ, ενώ

οι αναλήψεις αυξήθηκαν και σε περιοχές που δεν

επηρεάστηκαν.

4. Η κρίση χρέους στην Ελλάδα

Στη διάρκεια της μακροχρόνιας κρίσης του δημόσιου

54 EconomyToday

Η ΕΚΤ ΠΡΌΤΕΙΝΕ

ΤΑ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΆ

ΝΑ ΔΙΑΘΈΤΟΥΝ

ΣΤΟ ΣΠΊΤΙ ΤΟΥΣ

ΜΕΤΑΞΎ €70

ΚΑΙ €100 ΑΝΆ

ΆΤΟΜΟ, ΓΙΑ ΚΆΘΕ

ΕΝΔΕΧΌΜΕΝΟ

χρέους της Ελλάδας, κάθε ένταση στις αγορές ή στην

πολιτική σκηνή οδηγούσε σε κύματα αναλήψεων και

ουρές στα ΑΤΜ, φαινόμενο που επαναλαμβανόταν

επί χρόνια.

Οι συντάκτες της μελέτης, Francesca Faella και

Alejandro Zamora-Pérez, τόνισαν ότι τα παραδείγματα

αυτά παρουσιάζουν μία σαφή τάση. Όταν η

σταθερότητα μοιάζει εύθραυστη, τα μετρητά αποκτούν

ξανά σημασία. Σε συνθήκες αβεβαιότητας, οι

πολίτες θεωρούν το φυσικό χρήμα το πιο άμεσο και

αξιόπιστο μέσο ασφάλειας.

Η ΕΙΚΌΝΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΏΠΗ -

ΣΤΡΟΦΉ ΣΤΟ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΌ

«ΜΑΞΙΛΆΡΙ»

Η έρευνα SPACE 2024 της ΕΚΤ παρουσιάζει μια

ψηφιακή Ευρώπη στις συναλλαγές, αλλά αρκετά

παραδοσιακή στην αποταμίευση. Σύμφωνα με τα

ευρήματα της έρευνας, το 35% των πολιτών της

Ευρωζώνης δηλώνει ότι διατηρεί επιπλέον «ρεζέρβα»

σε μετρητά, πέραν αυτών που έχει στην τσάντα

ή στο πορτοφόλι.

Δεν είναι όλες οι χώρες ίδιες, όμως ως προς την

αντιμετώπιση αυτού του ζητήματος, ειδικότερα, πρόκειται

για μια συνήθεια περισσότερο διαδεδομένη

σε χώρες όπως η Σλοβακία και η Εσθονία, ενώ χαμηλότερα

ποσοστά καταγράφονται σε χώρες όπως

η Γαλλία και το Βέλγιο. Μερικές χώρες έχουν ήδη

ενσωματώσει επίσημα την πρόταση αποθήκευσης

€70- €100 ως εφεδρεία. Η Ολλανδία, η Αυστρία

και η Φινλανδία αναφέρονται χαρακτηριστικά στην

έκθεση της ΕΚΤ. Στη Φινλανδία μάλιστα, σχεδιάζονται

μηχανήματα ΑΤΜ που θα λειτουργούν ακόμη και αν

υπάρξουν διακοπές σε ψηφιακά συστήματα, ώστε

όταν χρειάζεται, οι πολίτες να μπορούν να έχουν

πρόσβαση στα χρήματά τους.

Παρότι οι πληρωμές με μετρητά μειώνονται (από

72% το 2019 σε 52% το 2024), η συνολική αξία

τραπεζογραμματίων σε κυκλοφορία παραμένει

υψηλή. Κι αυτό αποδίδεται στο ότι για πολλά νοικοκυριά

το φυσικό χρήμα αποτελεί σταθερό σημείο

αναφοράς, σε μια εποχή που τίποτα δεν φαίνεται

απόλυτα αξιόπιστο.

ΌΤΑΝ

Η ΣΤΑΘΕΡΌΤΗΤΑ

ΜΟΙΆΖΕΙ

ΕΎΘΡΑΥΣΤΗ,

ΤΑ ΜΕΤΡΗΤΆ

ΑΠΟΚΤΟΎΝ ΞΑΝΆ

ΣΗΜΑΣΊΑ

«ΔΕΝ ΞΕΧΝΟΎΝ»

ΤΑ ΚΥΠΡΙΑΚΆ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΆ

Η Κύπρος είναι πλήρως ευθυγραμμισμένη με τον

ευρωπαϊκό μέσο όρο, μιας και το ποσοστό των

καταναλωτών που απάντησε ότι διατηρεί έξτρα

χρήματα στο σπίτι άγγιξε το 35% το 2024. Ένας

στους τρεις Κύπριους έχει, λοιπόν, ένα μικρό ποσό

στην άκρη, στο σπίτι.

Ας μην ξεχνάμε ότι η χώρα μας έχει τις δικές της

ιδιαιτερότητες. Η τραυματική εμπειρία του 2013

και το «κούρεμα» εξακολουθούν να επηρεάζουν τη

στάση των πολιτών, όπως προκύπτει από πληθώρα

ερευνών. Παρά τη βελτίωση της εμπιστοσύνης προς

τις τράπεζες, η επιλογή διατήρησης μετρητών στο

σπίτι παραμένει πιο διαδεδομένη απ’ ό,τι σε άλλες

χώρες της Ευρωζώνης.

Επιπλέον, η κυπριακή αγορά διαχρονικά δείχνει

ισχυρή προτίμηση προς τα ακίνητα ως μέσο προστασίας

των αποταμιεύσεων. Με τις τιμές κατοικιών

να αυξάνονται συνεχώς, πολλά νοικοκυριά θεωρούν

το real estate ασφαλέστερη επιλογή σε σχέση με

πιο ριψοκίνδυνες επενδυτικές τοποθετήσεις. Όπως

προκύπτει από τον γενικό Δείκτη Τιμών Κατοικιών

(ΔΤΚ) που εκδίδει η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου

(ΚΤΚ), σε ετήσια βάση, δηλαδή σε σχέση με το

δεύτερο τρίμηνο πέρσι, καταγράφηκε αύξηση 4,7%

στις τιμές κατοικιών, σε συνέχεια αύξησης 4,8% το

πρώτο τρίμηνο του 2025.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η σύσταση της ΕΚΤ αποκτά

ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Κύπρο. Αν και δεν

υπάρχει κάποια επίσημη οδηγία για αποθήκευση μετρητών

στο σπίτι, η ύπαρξη ενός μικρού αποθέματος

θεωρείται εύλογη. Ένα νοικοκυριό τεσσάρων ατόμων,

για παράδειγμα, εάν ακολουθούσε τη σύσταση της

ΕΚΤ, θα χρειαζόταν περίπου €280-€400 (ανάλογα

με το αν υιοθετήσει το κατώτατο ή ανώτατο όριο).

ΑΛΛΆΖΕΙ Η ΣΧΈΣΗ ΤΩΝ

ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΏΝ ΜΕ ΤΟ ΡΊΣΚΟ

Οι αλλεπάλληλες αναταράξεις των τελευταίων ετών

έχουν κάνει τα νοικοκυριά πιο προσεκτικά. Οι υψηλού

κινδύνου επενδύσεις έχουν χάσει μέρος της απήχησής

τους, αφού πολλοί θεωρούν ότι δεν ανταποκρίνονται

πλέον στο προφίλ ασφάλειας που αναζητούν. Το

αποτέλεσμα είναι η επιστροφή σε πιο σταθερές επιλογές,

με τις καταθέσεις και τα ακίνητα να παραμένουν

σταθερά ψηλά στις προτιμήσεις (και) των Κυπρίων.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ακόμη και η ύπαρξη ενός

μικρού ποσού σε μετρητά στο σπίτι αντιμετωπίζεται

ως στοιχειώδης προετοιμασία για πιθανά απρόοπτα.

Η ουσία της συζήτησης, όμως, δεν είναι το «ναι ή

όχι στα μετρητά», αλλά η ύπαρξη μιας σωστής στρατηγικής,

που να διαμοιράζει το εισόδημα με τέτοιον

τρόπο, ώστε να προστατεύεται από κραδασμούς. Μια

ισορροπημένη, πολυεπίπεδη στρατηγική που δεν

ποντάρει τα πάντα σε ένα μέσο και που προσφέρει

ασφάλεια «για παν ενδεχόμενο».

EconomyToday 55

ΑΦΙΕΡΩΜΑ


56 EconomyToday

«Ο ΤΟΜΈΑΣ ΔΕΝ ΧΡΕΙΆΖΕΤΑΙ

ΕΠΑΝΕΚΚΊΝΗΣΗ – ΒΡΊΣΚΕΤΑΙ

ΣΕ ΦΆΣΗ ΘΕΣΜΙΚΉΣ ΩΡΊΜΑΝΣΗΣ»

Η Πρόεδρος του CIFA, ΜΑΡΊΑ ΠΑΝΑΓΙΏΤΟΥ, αναλύει τη μετάβαση τής

Κύπρου σε ένα μοντέλο φορολογικής σταθερότητας, τις προοπτικές Ελλάδας και

Ινδίας και τη μεγάλη πρόκληση της ενεργοποίησης της εγχώριας ρευστότητας

των €55 δισ..


Ο

τομέας των

Επενδυτικών

Ταμείων στην

Κύπρο βρίσκεται

σε μια καμπή

που δεν χαρακτηρίζεται από

στασιμότητα, αλλά από θεσμική

ωρίμανση και ανθεκτικότητα.

Με τα AUM να παραμένουν

σε επίπεδα €8,5–10,5 δισ.,

τον αριθμό των ενεργών

ταμείων να αυξάνεται και

την Κύπρο να μεταβαίνει από

το μοντέλο της «χαμηλής

φορολογίας» σε αυτό της

«φορολογικής ασφάλειας και

σταθερότητας», οι εξελίξεις

δημιουργούν ένα νέο τοπίο

για τους επαγγελματίες της

αγοράς. Η Πρόεδρος του

CIFA, Μαρία Παναγιώτου

μιλά, στο Economy Today

για τις επιπτώσεις της

φορολογικής μεταρρύθμισης,

τις στρατηγικές αγορές της

Ελλάδας και της Ινδίας, τις

πρωτοβουλίες για ενίσχυση

του εγχώριου επενδυτικού

κοινού και την ανάγκη η

Κύπρος να εξελιχθεί σε ένα

ολοκληρωμένο «holistic

services hub» που θα

προσελκύει διεθνή κεφάλαια

και υψηλόβαθμα στελέχη.

Σύμφωνα με τα

στοιχεία της Επιτροπής

Κεφαλαιαγοράς, τα υπό

διαχείριση κεφάλαια

(AUM) του τομέα δεν

έχουν ξεπεράσει το

ανώτατο επίπεδο των

περίπου €11,5 δισ.

που καταγράφηκε τον

Δεκέμβριο του 2021,

ενώ τα τελευταία χρόνια

κυμαίνονται μεταξύ €8,5

και €10,5 δισ.. Παρόμοια

εικόνα σταθερότητας

παρατηρείται και

στον αριθμό των

εγγεγραμμένων

Επενδυτικών Ταμείων.

Θεωρείτε ότι αυτή η

εικόνα υποδηλώνει μια

περίοδο στασιμότητας

Ο ΤΟΜΈΑΣ ΔΕΝ

ΧΡΕΙΆΖΕΤΑΙ

ΕΠΑΝΕΚΚΊΝΗΣΗ,

ΚΑΘΏΣ Η ΜΈΧΡΙ

ΣΤΙΓΜΉΣ ΠΟΡΕΊΑ

ΤΟΥ ΕΊΝΑΙ ΉΔΗ

ΒΙΏΣΙΜΗ

ή ωρίμανσης του τομέα;

Και ποια συγκεκριμένα

μέτρα ή πρωτοβουλίες

θα μπορούσαν, κατά

τη γνώμη σας, να

συμβάλουν ουσιαστικά

στην επανεκκίνηση και

τη βιώσιμη ανάπτυξη του

κλάδου των Επενδυτικών

Ταμείων στην Κύπρο;

Η εικόνα που περιγράφετε

δεν υποδηλώνει στασιμότητα,

αλλά μια σαφή περίοδο

θεσμικής ωρίμανσης και

ανθεκτικότητας. Ο τομέας

δεν χρειάζεται επανεκκίνηση,

καθώς η μέχρι στιγμής πορεία

του είναι ήδη βιώσιμη. Θα

πρέπει να αντιληφθούμε ότι

το ύψος των περιουσιακών

στοιχειών σχετίζεται άμεσα με

την αποτίμηση των αγορών.

Αν για παράδειγμα ένα ταμείο

έχει επενδύσεις σε Μετοχές

και η αξία τους μειωθεί πχ.

λόγω των συζητήσεων για

τους δασμούς, αντίστοιχα

θα μειωθεί και η αξία των

AUM όπως τα καταγράφει η

Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς,

χωρίς να σημαίνει εκροή

κεφαλαίων. Την ίδια ώρα,

τα Επενδυτικά Ταμεία με

δραστηριότητες αυξήθηκαν

από 224 στο τέλος του 2021

σε 257 στα μέσα του 2025.

EconomyToday 57

ΑΦΙΕΡΩΜΑ


Για εμάς αυτό υποδηλώνει

βιώσιμη και σταθερή ανάπτυξη.

Ειδικά αν συνυπολογισθούν

και οι διάφορες εταιρείες που

παρέχουν υποστηρικτικές

υπηρεσίες στις Συλλογικές

Επενδύσεις οι οποίες

εγκαταστάθηκαν τα τελευταία

χρόνια στο νησί.

Υπάρχουν περιθώρια

βελτίωσης; Σίγουρα

υπάρχουν. Ας μην ξεχνάμε

πως ανταγωνιζόμαστε

δικαιοδοσίες που εδώ

και δεκαετίες αποτελούν

επιλογές για Επενδυτικά

Ταμεία (πχ Λουξεμβούργο,

Ιρλανδία) με δομές πολύ πιο

εξελιγμένες από τις δικές μας.

Άρα, η διαρκής και έγκαιρη

αναβάθμιση του ρυθμιστικού

πλαισίου είναι καθοριστική για

τον τομέα.

Η ΚΎΠΡΟΣ

ΜΕΤΑΒΑΊΝΕΙ ΑΠΌ

ΤΟ ΜΟΝΤΈΛΟ

ΤΗΣ ΧΑΜΗΛΉΣ

ΦΟΡΟΛΟΓΊΑΣ ΣΤΟ

ΜΟΝΤΈΛΟ ΤΗΣ

ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΉΣ

ΑΣΦΆΛΕΙΑΣ ΚΑΙ

ΣΤΑΘΕΡΌΤΗΤΑΣ

εκτίμηση είναι πως το πρόσημο

της μεταρρύθμισης πρέπει

να είναι ξεκάθαρα θετικό.

Η Κύπρος μεταβαίνει από

το μοντέλο της «χαμηλής

φορολογίας» στο μοντέλο

της «φορολογικής ασφάλειας

και σταθερότητας», κάτι που

ζητούν οι θεσμικοί επενδυτές.

Ας δούμε τα τρία σημεία που

θίξατε:

Πρώτον η αύξηση του

Εταιρικού Φόρου στο 15%

δεν μας ανησυχεί. Αντιθέτως,

θωρακίζει το κύρος της

Κύπρου διεθνώς, αφαιρώντας

κάθε επιχείρημα περί

«φορολογικού παραδείσου»,

ενώ παραμένουμε

ανταγωνιστικοί εντός Ε.Ε..

Δεύτερον, η κατάργηση

της Λογιζόμενης Διανομής

Μερίσματος (DDD) και η

μείωση της Έκτακτης Εισφοράς

για την Άμυνα (SDC) στα

μερίσματα από το 17% στο

5% είναι, κατά τη γνώμη μου,

το πιο ισχυρό κίνητρο που έχει

δοθεί τα τελευταία χρόνια για

τους Κύπριους.

Τρίτον, όσον αφορά τη

φορολόγηση της εξαργύρωσης

μεριδίων, η μεταρρύθμιση

φέρνει διαφάνεια, αλλά

μειώνει την ανταγωνιστική

δύναμη των Κύπριων

επενδυτών έναντι των ξένων.

Είμαστε αισιόδοξοι ότι η τελική

μορφή των νομοσχεδίων

θα ενδυναμώσει την

προσφορά της Κύπρου προς

τα Επενδυτικά Ταμεία και οι

Η επερχόμενη φορολογική

μεταρρύθμιση αναμένεται

να επηρεάσει και τον

τομέα των Επενδυτικών

Ταμείων — τόσο σε

επίπεδο εταιρικής

φορολόγησης όσο και

ως προς τη φορολογική

μεταχείριση της

εξαργύρωσης μεριδίων

από Κύπριους επενδυτές,

καθώς και την κατάργηση

της λογιζόμενης διανομής

μερίσματος. Πώς εκτιμάτε

ότι θα επηρεάσει τη θέση

και την ελκυστικότητα

της Κύπρου ως κέντρου

για Επενδυτικά Ταμεία;

Το πρόσημο θεωρείτε ότι

θα είναι τελικά θετικό ή

αρνητικό;

Ο CIFA συμμετείχε

ενεργά στη διαβούλευση

από την πρώτη στιγμή,

υποβάλλοντας τεκμηριωμένες

εισηγήσεις. Πρόκειται για

έναν εξειδικευμένο τομέα

και στόχος μας είναι να

αποφύγουμε στρεβλώσεις που

θα δημιουργούσαν συγκριτικό

μειονέκτημα. Η γενική μας

58 EconomyToday

αποφάσεις που θα ληφθούν

θα είναι με μακροχρόνιο

ορίζοντα και όχι με βάση τα

πρόσκαιρα αποτελέσματα.

Συμμετέχουμε στη διαδικασία

που βρίσκεται υπό εξέλιξη

στην Κοινοβουλευτική

Επιτροπή Οικονομικών και

θα υποβάλουμε απόψεις και

εισηγήσεις αν χρειαστεί.

Έχετε αναφέρει ότι η

στρατηγική του CIFA

επικεντρώνεται σε αγορές

όπως η Ελλάδα και η Ινδία.

Ποιοι είναι οι λόγοι που

καθιστούν αυτές τις χώρες

προτεραιότητα για την

προσέλκυση επενδυτών

σε κυπριακά Επενδυτικά

Ταμεία; Και ποια βήματα

θεωρείτε ότι χρειάζονται

ώστε η Κύπρος να

ενισχύσει περαιτέρω την

παρουσία και την προβολή

της σε αυτές τις αγορές;

Η επιλογή των δύο αυτών

αγορών, δεν είναι θέμα

προτεραιοτήτων αλλά

προοπτικών που διανοίγονται.

Για την Ινδία, μιλάμε για μια

αγορά τεράστιας κλίμακας.

Είναι μία από τις πλέον

ανερχόμενες οικονομικές

δυνάμεις στον κόσμο, με

δισεκατομμύρια επενδυτικά

κεφάλαια διαθέσιμα. Το

«κλειδί» είναι η αναβάθμιση

της Κύπρου στην κατηγορία

«Category I» από την Επιτροπή

Κεφαλαιαγοράς της Ινδίας

(SEBI). Αυτό μας εξισώνει

θεσμικά με τις μεγάλες δυτικές

οικονομίες, επιτρέποντας στα

κυπριακά ταμεία να επενδύουν

στην Ινδία με λιγότερη

γραφειοκρατία και μεγαλύτερη

ασφάλεια. Φιλοδοξία μας είναι

η Κύπρος να λειτουργήσει

ως η «Πύλη της Ινδίας προς

την Ευρώπη», όχι μόνο για

επενδύσεις αλλά και για

ινδικές επιχειρήσεις που

αναζητούν ευρωπαϊκή έδρα.

Με την Ελλάδα είναι γνωστό

πως μας συνδέουν πολλά. Η

σχέση μας είναι στρατηγική

και συμπληρωματική, όχι

ανταγωνιστική. Καθώς η

ελληνική οικονομία ανακτά

την επενδυτική βαθμίδα και

αναπτύσσεται, οι Έλληνες

διαχειριστές αναζητούν

ευέλικτα εργαλεία. Το μοντέλο

μας είναι ξεκάθαρο: οι

επενδύσεις είναι στην Ελλάδα,

αλλά η δομή στήνεται στην

Κύπρο μέσω των ευέλικτων

λύσεων που προσφέρουμε

(όπως τα RAIFs). Έτσι,

λειτουργούμε ως ο φυσικός

εταίρος του ελληνικού

οικοσυστήματος.

Να σημειώσω ότι δεν θέτουμε

περιορισμούς στις αγορές

στόχους, απλώς εντοπίζουμε

αυτούς με σημαντικές

προοπτικές.

Όπως προαναφέραμε, ο

ανταγωνισμός για προσέλκυση

επενδύσεων είναι έντονος.

Σίγουρα απαιτούνται

κονδύλια για μάρκετινγκ

και στοχευμένη δράση. Την

ίδια ώρα, αντιλαμβανόμαστε

τα μεγέθη της χώρας μας

και τους περιορισμούς που

υπάρχουν και προφανώς

δεν επιδιώκουμε να γίνουν

υπερβολικές δαπάνες για

οτιδήποτε. Σε αυτή την

προσπάθεια, η μακροχρόνια

συνεργασία με τον

Invest Cyprus τον οποίο

ευχαριστούμε ιδιαίτερα

για τη συνεχή στήριξη

του τομέα λειτουργεί ως

EconomyToday 59

ΑΦΙΕΡΩΜΑ


πολλαπλασιαστής ισχύος,

επιτρέποντάς μας να έχουμε

διεθνή παρουσία αντάξια του

επιπέδου των υπηρεσιών μας.

Οι κυπριακές τράπεζες

διατηρούν καταθέσεις που

ξεπερνούν τα €55 δισ.,

ένα ποσό πολλαπλάσιο των

περιουσιακών στοιχείων

που τελούν υπό διαχείριση

από Επενδυτικά Ταμεία,

τα οποία υπολογίζονται

γύρω στα €10 δισ.. Αυτό

δείχνει ότι η συμμετοχή

Κυπρίων επενδυτών στα

εγχώρια Επενδυτικά Ταμεία

παραμένει περιορισμένη.

Υπάρχουν πρωτοβουλίες

ή δράσεις που στοχεύουν

να φέρουν τους

Κύπριους επενδυτές

πιο κοντά στα κυπριακά

Funds; Ή η στρατηγική

του τομέα παραμένει

κυρίως εξωστρεφής και

προσανατολισμένη σε

διεθνείς επενδυτές;

Είναι γεγονός πως ο τομέας

αναπτύχθηκε αρχικά ως

ένας εξωστρεφής πυλώνας,

προσελκύοντας διεθνή

κεφάλαια. Όμως, η ύπαρξη

ρευστότητας ύψους άνω των

€55 δισ. στις τράπεζες, η

οποία ουσιαστικά παραμένει

«αδρανής» και διαβρώνεται

από τον πληθωρισμό, αποτελεί

για εμάς τη μεγαλύτερη

πρόκληση αλλά και ευκαιρία.

Η Χρηματοοικονομική Παιδεία

και ο Χρηματοοικονομικός

Αλφαβητισμός είναι ένα καίριο

ζήτημα στο οποίο υστερούμε

στην Κύπρο. Ως Σύνδεσμος

συμβάλλουμε ενεργά στις

δράσεις της ΚΕΧΑΠ καθώς

θεωρούμε πως στο σημερινό

περιβάλλον είναι απαραίτητο

να αυξηθούν οι γνώσεις των

συμπολιτών μας. Πρώτον,

για την προστασία τους από

ακατάλληλα προϊόντα ώστε

να μην πέφτουν θύματα

εκμετάλλευσης και δεύτερον,

Η ΎΠΑΡΞΗ

ΡΕΥΣΤΌΤΗΤΑΣ

ΎΨΟΥΣ ΆΝΩ

ΤΩΝ €55 ΔΙΣ.

ΣΤΙΣ ΤΡΆΠΕΖΕΣ

ΑΠΟΤΕΛΕΊ ΤΗ

ΜΕΓΑΛΎΤΕΡΗ

ΠΡΌΚΛΗΣΗ ΑΛΛΆ

ΚΑΙ ΕΥΚΑΙΡΊΑ

για την καλύτερη αξιοποίηση

των αποταμιεύσεων τους,

των διαθέσιμων κεφαλαίων

τους. Την ίδια ώρα, δεν

πρέπει να ξεχνάμε και κάποια

γεγονότα του παρελθόντος

-από το Χρηματιστήριο μέχρι

το κούρεμα του 2013- τα

οποία κλόνισαν την επενδυτική

εμπιστοσύνη. Η ανάκτησή της

περνά μόνο μέσα από την

εκπαίδευση και την αυστηρή

εποπτεία.

Όσον αφορά την προσέλκυση

κεφαλαίων στα Επενδυτικά

Ταμεία, θα πρέπει να

διευκρινίσουμε ότι τα

Εναλλακτικά Επενδυτικά Ταμεία

(AIF) απευθύνονται κυρίως

σε επαγγελματίες ή καλά

ενημερωμένους επενδυτές,

λόγω του προφίλ ρίσκου

τους. Οι ΟΣΕΚΑ (UCITS)

είναι το κατεξοχήν προϊόν για

τους ιδιώτες και παρόλο που

στην Κύπρο το μερίδιό τους

είναι ακόμη μικρό, υπάρχουν

σημαντικά περιθώρια

ανάπτυξης.

Στόχος μας, δεν είναι η άκριτη

μεταφορά κεφαλαίων από τις

καταθέσεις στα Επενδυτικά

Ταμεία. Κάτι τέτοιο θα ήταν

τουλάχιστον κακή πρακτική.

Στόχος είναι η βέλτιστη

διασπορά κινδύνου. Θέλουμε

τα κυπριακά νοικοκυριά να

γνωρίζουν τις επιλογές τους

και να γίνουν συμμέτοχοι στην

ανάπτυξη της οικονομίας μας,

60 EconomyToday

απολαμβάνοντας τις αποδόσεις

που μπορεί να προσφέρει η

επαγγελματική διαχείριση σε

βάθος χρόνου.

Στο παρελθόν είχε

θεσπιστεί φορολογικό

κίνητρο με συντελεστή 8%

επί του carried interest για

αλλοδαπούς διαχειριστές

επενδυτικών κεφαλαίων

που δραστηριοποιούνταν

στην Κύπρο, με στόχο την

ενίσχυση της παρουσίας

τους στο νησί. Σε ποιο

βαθμό θεωρείτε ότι το

μέτρο αυτό πέτυχε τον

σκοπό του; Και αν όχι,

ποια νέα, πιο στοχευμένα

κίνητρα θα μπορούσαν να

συμβάλουν στην επιτυχία

μιας αντίστοιχης πολιτικής

στο μέλλον;

Η ερώτησή σας αγγίζει έναν

από τους πιο κρίσιμους τομείς

της κυπριακής οικονομίας,

την προσπάθεια της χώρας

να μετεξελιχθεί σε κορυφαίο

Χρηματοοικονομικό Κέντρο

(Fund Hub). Το μέτρο της

φορολόγησης του Carried

Interest με τον προνομιακό

συντελεστή 8% ήταν

πράγματι μια τολμηρή κίνηση.

Στόχευε στην προσέλκυση

υψηλόβαθμων στελεχών που

λαμβάνουν μερίδιο από τα

κέρδη των επενδύσεων που

διαχειρίζονται.

Μπορούμε να πούμε ότι το

μέτρο πέτυχε, λειτουργώντας

περισσότερο ως «εργαλείο

μάρκετινγκ». Βοήθησε (α) την

αύξηση των υπό διαχείριση

κεφαλαίων αφού όπως

αναφέραμε τα τελευταία

χρόνια, ξεπέρασαν τα €10

δισ. σε διάφορες φάσεις. (β)

για το branding της Κύπρου,

το μέτρο αυτό έστειλε μήνυμα

στις διεθνείς αγορές ότι η χώρα

είναι «business friendly» για

τους διαχειριστές κεφαλαίων,

τοποθετώντας την στον χάρτη

δίπλα στο Λουξεμβούργο

και την Ιρλανδία και (γ) στην

προσέλκυση υπόστασης αφού

βοήθησε εταιρείες να φέρουν

στελέχη-κλειδιά στο νησί,

ικανοποιώντας τις απαιτήσεις

των Ρυθμιστικών Αρχών για

φυσική παρουσία.

Για να περάσει η Κύπρος

στο επόμενο επίπεδο και να

ανταγωνιστεί ουσιαστικά το

Λουξεμβούργο ή την Ιρλανδία,

τα κίνητρα δεν πρέπει να

είναι μόνο φορολογικά,

αλλά οικοσυστημικά. Κάποια

μέτρα που θα μπορούσαν

να εφαρμοστούν είναι τα

ακόλουθα:

• Fast-Track Licensing

(Χρόνος αδειοδότησης):

Το «Time to Market» είναι

το παν για ένα Fund. Η

Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς

πρέπει να ενισχυθεί ώστε να

εγκρίνει άδειες σε χρόνους

ρεκόρ, χωρίς εκπτώσεις στην

ποιότητα ελέγχου.

• One-Stop-Shop για

Relocation: Δημιουργία μιας

ειδικής υπηρεσίας που θα

αναλαμβάνει ταυτόχρονα την

άδεια παραμονής, την εγγραφή

στο Τμήμα Φορολογίας και

την εγγραφή των παιδιών σε

σχολεία για τα στελέχη και τις

οικογένειές τους.

• Επέκταση Φορολογικών

Κινήτρων (Πέραν από

το Carried Interest). Για

παράδειγμα επέκταση της

φοροαπαλλαγής του 50%

(που ισχύει για εισοδήματα

άνω των €55.000) με

πιο ευέλικτα κριτήρια για

εξειδικευμένους αναλυτές. Ή

μείωση φόρου για υπηρεσίες

outsourcing π.χ. μειωμένος

ΦΠΑ ή υπερ-έκπτωση

δαπανών για εταιρείες

που παρέχουν Υπηρεσίες

Θεματοφύλακα (Depositary)

ή Fund Administration

Επομένως, το 8% ήταν μια

καλή αρχή, αλλά από μόνο του

δεν αρκεί. Το μέλλον βρίσκεται

στη δημιουργία ενός «holistic

services hub», όπου η ευκολία

του επιχειρείν και η ποιότητα

ζωής θα έχουν την ίδια

βαρύτητα όσο και ο χαμηλός

φόρος.

EconomyToday 61

ΑΦΙΕΡΩΜΑ


ΚΎΠΡΟΣ ΩΣ FUND

HUB: Η ΕΠΌΜΕΝΗ

ΔΕΚΑΕΤΊΑ ΤΩΝ

ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΏΝ

ΤΑΜΕΊΩΝ

Η ΝΤΑΝΙΈΛΛΑ ΑΛΕΤΡΆΡΗ, της Deloitte

Κύπρου, αναλύει τη δυναμική ανάπτυξη του

κλάδου, τις νέες νομοθετικές αλλαγές και το τι

χρειάζεται για να εδραιωθεί η Κύπρος ως ένας

από τους πιο ανταγωνιστικούς προορισμούς

Επενδυτικών Ταμείων στην Ευρώπη.

Ο

τομέας των

Επενδυτικών

Ταμείων αποτελεί

σήμερα έναν από

τους ταχύτερα

αναπτυσσόμενους πυλώνες

της κυπριακής οικονομίας. Με

ενεργητικό άνω των €10,6 δισ.,

νέες νομοθετικές πρωτοβουλίες

και αυξανόμενη διεθνή

εμπιστοσύνη, η Κύπρος διεκδικεί

πλέον θέση ανάμεσα στα πιο

ανταγωνιστικά Fund Hubs της

Ευρώπης. Η Ντανιέλλα Αλετράρη

Manager του Risk, Regulatory &

Forensic στην Deloitte Κύπρου,

αξιολογεί την πρόοδο, τις

προκλήσεις και τις προοπτικές

της επόμενης δεκαετίας.

Πώς αξιολογείτε την πορεία

του τομέα των Επενδυτικών

Ταμείων στην Κύπρο από

την ίδρυση του CIFA μέχρι

σήμερα;

Από την ίδρυση του CIFA

το 2013 και τα τελευταία

12 χρόνια, η Κύπρος έχει

δημιουργήσει ένα ανταγωνιστικό

οικοσύστημα στον τομέα των

Επενδυτικών Ταμείων, με το

ενεργητικό υπό διαχείριση

να ξεπερνά τα €10,6 δισ. με

βάση τα στατιστικά στοιχεία

για το 2ο τρίμηνο του 2025.

Η υιοθέτηση Ευρωπαϊκών

προτύπων, η θεσμοθέτηση

της νέας νομοθεσίας για τις

Κυπριακές Εταιρείες Διοίκησης

ΑΠΟ ΤΟ 2013

Η ΚΎΠΡΟΣ ΈΧΕΙ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΉΣΕΙ

ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΌ

ΟΙΚΟΣΎΣΤΗΜΑ

ΣΤΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΆ

ΤΑΜΕΊΑ, ΜΕ

ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΌ ΥΠΌ

ΔΙΑΧΕΊΡΙΣΗ ΆΝΩ

ΤΩΝ €10,6 ΔΙΣ.

Συλλογικών Επενδύσεων (Fund

Administrators) και η ενίσχυση

της εποπτείας από την Επιτροπή

Κεφαλαιαγοράς Κύπρου (ΕΚΚ),

μεταξύ άλλων, έχουν θέσει

τα θεμέλια για να θεωρείται

η Κύπρος ως περιφερειακός

κόμβος κεφαλαίων (Fund Hub)

στην Ανατολική Μεσόγειο. Στην

προσπάθεια αυτή, ο CIFA έχει

συμβάλει στην προώθηση του

τομέα των Επενδυτικών Ταμείων

τόσο σε τοπικό καθώς και σε

διεθνές επίπεδο.

Ποιοι τομείς ή γεωγραφικές

περιοχές προσελκύουν

σήμερα τις περισσότερες

τοποθετήσεις κεφαλαίων;

Οι κύριοι Επενδυτικοί Τομείς

είναι οι επενδύσεις σε Ιδιωτικό

Μετοχικό Κεφάλαιο (Private

Equity), ιδίως σε Ναυτιλία,

FinTech, Πράσινη Ενέργεια ή

Βιώσιμες Επενδύσεις, καθώς

62 EconomyToday

και οι Επενδύσεις σε Ακίνητα.

Ενδεικτικά, με βάση τα στατιστικά

στοιχεία της ΕΚΚ για το 2ο

τρίμηνο του 2025, η επενδυτική

πολιτική των Οργανισμών

Συλλογικών Επενδύσεων (AIFs)

που επενδύουν στην Κύπρο

καταδεικνύει ότι 70,4% των

επενδύσεων είναι σε Ιδιωτικό

Μετοχικό Κεφάλαιο. Γεωγραφικά,

οι επενδύσεις επικεντρώνονται

κυρίως στην Κύπρο, την Ελλάδα

και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη,

με αυξανόμενη παρουσία σε

Μέση Ανατολή και Αφρική.

Αυτές οι περιοχές αντανακλούν

τη στρατηγική επέκταση των

κυπριακών Επενδυτικών

Ταμείων και την επιδίωξη

διαφοροποίησης και ανάπτυξης.

Ποιες είναι οι κύριες

υπηρεσίες που προσφέρετε

σε Επενδυτικά Ταμεία

και πώς συνεισφέρετε

στην ενίσχυση του

οικοσυστήματος;

Κατά κύριο λόγο υποστηρίζουμε

τους πελάτες μας σε σχέση με

την κανονιστική συμμόρφωση,

από το στάδιο πριν την

αδειοδότηση και την έναρξη

λειτουργίας του επενδυτικού

οχήματος, όπως επίσης καθ’

όλη τη διάρκεια του ταμείου.

Σε αυτό συνεπάγεται η παροχή

συμβουλευτικών υπηρεσιών

προς τα ανώτατα στελέχη για

θέματα όπως η διακυβέρνηση,

η διαχείριση κινδύνων, η

κανονιστική συμμόρφωση, η

παρεμπόδιση και καταπολέμηση

της νομιμοποίησης εσόδων

από παράνομες δραστηριότητες

(AML) και άλλα. Παρέχουμε

επίσης υποστήριξη στην ίδρυση

και λειτουργία Επενδυτικών

Ταμείων, με έμφαση σε βέλτιστες

και ευέλικτες δομές όπως

οι ΚΟΕΕ (RAIF). Επιπλέον,

ενισχύουμε τους πελάτες μας

με ελεγκτική, φορολογική και

νομική υποστήριξη, καθώς

και άλλες υπηρεσίες, μέσω

των οποίων ισχυροποιούμε

ΤΟ ΌΡΑΜΆ ΜΑΣ

ΕΊΝΑΙ Η ΚΎΠΡΟΣ

ΝΑ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΕΊ

ΕΠΙΤΥΧΏΣ

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΆ

ΙΣΧΥΡΈΣ ΑΓΟΡΈΣ

ΌΠΩΣ ΤΟ

ΛΟΥΞΕΜΒΟΎΡΓΟ

ΚΑΙ Η ΙΡΛΑΝΔΊΑ,

ΠΡΟΣΦΈΡΟΝΤΑΣ

ΕΥΈΛΙΚΤΕΣ ΔΟΜΈΣ,

ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΆ

ΚΊΝΗΤΡΑ ΚΑΙ

ΥΨΗΛΉΣ ΠΟΙΌΤΗΤΑΣ

ΥΠΗΡΕΣΊΕΣ

το οικοσύστημα, καθιστώντας

την Κύπρο ανταγωνιστικό Fund

Hub με υψηλής ποιότητας

υπηρεσίες, φορολογικά κίνητρα

και αυξημένη διαφάνεια,

προσελκύοντας διεθνή κεφάλαια

και υποστηρίζοντας τη βιώσιμη

ανάπτυξη του τομέα.

Ποιες αλλαγές φέρνει το

νέο νομοθετικό πλαίσιο

και πώς θα βελτιώσει την

ανταγωνιστικότητα της

Κύπρου;

Το νέο νομοθετικό πλαίσιο

για τους Fund Administrators

φέρνει σημαντικές αλλαγές που

ενισχύουν τη διαφάνεια, την

εποπτεία και τη συμμόρφωση

στον τομέα των Επενδυτικών

Ταμείων στην Κύπρο. Εισάγει

αυστηρότερα πρότυπα

λειτουργίας και ελέγχου,

βελτιώνοντας την προστασία των

επενδυτών και την αξιοπιστία

της αγοράς. Επιπρόσθετα, οι

συνεχείς προσπάθειες της

ΕΚΚ για τον εκσυγχρονισμό

και τη διασφάλιση της

συμμόρφωσης με τις τελευταίες

νομοθετικές ενημερώσεις,

όπως οι γνωστοποιήσεις ESG

μέσω του SFDR ή η ψηφιακή

επιχειρησιακή ανθεκτικότητα

μέσω DORA, επιτρέπουν μια

πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση.

Αυτές οι αλλαγές δημιουργούν

ένα πιο σταθερό και αξιόπιστο

περιβάλλον για τα Επενδυτικά

Ταμεία, καθιστώντας την

Κύπρο πιο ελκυστική ως Fund

Hub, ενδυναμώνοντας την

ανταγωνιστικότητα της χώρας

σε σχέση με αγορές όπως το

Λουξεμβούργο και η Ιρλανδία.

Τι περαιτέρω μέτρα πρέπει

να ληφθούν για να γίνει

η Κύπρος πιο ελκυστικός

προορισμός για Funds σε

ευρωπαϊκό και παγκόσμιο

επίπεδο;

Δεδομένων των μελλοντικών

αλλαγών στη δέσμη νομοσχεδίων

Φορολογικής Μεταρρύθμισης

στην Κύπρο, είναι σημαντικό

το νέο νομοθετικό πλαίσιο

να λάβει υπόψη αλλαγές

που θα έχουν ως στόχο να

δημιουργήσουν ένα πιο σταθερό

και ανταγωνιστικό φορολογικό

περιβάλλον για τα Επενδυτικά

Ταμεία και τους διαχειριστές

τους. Σε συνδυασμό με τον Νόμο

για τους Fund Administrators

που ενισχύει τη διαφάνεια και

την εποπτεία, την προώθηση

ευέλικτων επενδυτικών δομών

και τη συνεχή παροχή υψηλής

ποιότητας υπηρεσιών διαχείρισης,

θεματοφυλακής και άλλων

επαγγελματικών υπηρεσιών, τα πιο

πάνω μέτρα θα συνείσφεραν στην

ανταγωνιστικότητα της Κύπρου

ως πιο ελκυστικό προορισμό

για Funds σε ευρωπαϊκό και

παγκόσμιο επίπεδο.

Ποια είναι τα οφέλη για την

κυπριακή οικονομία από την

κάθοδο των Επενδυτικών

Ταμείων;

Η κάθοδος των Επενδυτικών

Ταμείων στην Κύπρο

προσφέρει πολλαπλά οφέλη

στην κυπριακή οικονομία.

Καταρχάς, δημιουργεί νέες

θέσεις εργασίας και ενισχύει

την ανάπτυξη εξειδικευμένου

ανθρώπινου δυναμικού

στον Χρηματοοικονομικό

τομέα. Επιπλέον, η παρουσία

Επενδυτικών Ταμείων αυξάνει

τη φορολογική βάση μέσω

των φορολογικών εσόδων και

ενισχύει την ανταγωνιστικότητα

της Κύπρου ως περιφερειακού

Χρηματοοικονομικού Κέντρου.

Πώς βλέπετε τον τομέα να

εξελίσσεται στα επόμενα

δέκα χρόνια και ποιο είναι

το όραμά σας για την

επόμενη δεκαετία;

Ο τομέας των Επενδυτικών

Ταμείων στην Κύπρο αναμένεται

να συνεχίσει τη δυναμική του

ανάπτυξη τα επόμενα δέκα

χρόνια, εδραιώνοντας τη

θέση του ως ευρωπαϊκό Fund

Hub. Με την εφαρμογή νέων

νομοθετικών πλαισίων και την

ενίσχυση της διαφάνειας, η

Κύπρος θα προσελκύσει ακόμη

περισσότερα διεθνή κεφάλαια,

ειδικά σε ανερχόμενους τομείς

όπως η Πράσινη Ενέργεια, η

Τεχνολογία και οι Βιώσιμες

Επενδύσεις. Το όραμά μας είναι

η Κύπρος να ανταγωνιστεί

επιτυχώς παραδοσιακά ισχυρές

αγορές όπως το Λουξεμβούργο

και η Ιρλανδία, προσφέροντας

ευέλικτες δομές, φορολογικά

κίνητρα και υψηλής ποιότητας

υπηρεσίες. Παράλληλα, η

περαιτέρω εξέλιξη του τομέα

σε ένα βιώσιμο και καινοτόμο

οικοσύστημα που θα στηρίζει

τη μακροπρόθεσμη οικονομική

ανάπτυξη και θα ενισχύει την

εμπιστοσύνη των επενδυτών

είναι ύψιστης σημασίας.

Λεωφ. Σπύρου Κυπριανού 24,

1075 Λευκωσία

Τηλ:. +357 22 360 300

Email: daletraris@deloitte.com

Web: www.deloitte.com/cy

EconomyToday 63

ΑΦΙΕΡΩΜΑ


12 ΧΡΌΝΙΑ

ΕΞΈΛΙΞΗΣ ΚΑΙ

ΑΞΙΟΠΙΣΤΊΑΣ

Από τη διαχείριση κεφαλαίων μέχρι

τις καινοτόμες στρατηγικές AI, η Leon

επαναπροσδιορίζει την επενδυτική εμπειρία

στην Κύπρο.

64 EconomyToday

Η

Leon MFO

Investments

Limited ιδρύθηκε

το 2013 και

δραστηριοποιείται

στον τομέα Διαχείρισης

Χαρτοφυλακίων και Επενδυτικών

Ταμείων (Funds).

Οι κύριες υπηρεσίες είναι: α)

Διαχείριση Ταμείων (Fund

Management) και β) Διαχείριση

Ατομικών Χαρτοφυλακίων,

με εξειδίκευση σε Liquid

Strategies, όπως Μετοχές,

Ομόλογα, ETFs και Hedge

Funds.

Στόχος μας είναι η παρακολούθηση

κινδύνων, η βέλτιστη

διασπορά και δημιουργία

μακροχρόνιας αξίας για τους

επενδυτές.

Η ομάδα μας αποτελείται από

20 άτομα με πολυετή εμπειρία

στη διαχείριση χαρτοφυλακίων,

ανάλυση επενδύσεων και επενδυτικών

συμβουλών. Τα κεφάλαια

υπό διαχείριση ξεπερνούν

τα €800εκ. Το πελατολόγιο

μας αποτελείται από επαγγελματίες

και καλά ενημερωμένους

επενδυτές.

Είμαστε μέλος του CIFA

(Cyprus Investment Funds

Association) και λαμβάνουμε

μέρος σε διάφορες εκδηλώσεις,

roadshows και άλλες

προσπάθειες για ανάδειξη της

Κύπρου ως Κέντρο Ίδρυσης

και Διαχείρισης Επενδυτικών

Ταμείων (Funds).

Επίσης, η εταιρεία μας είναι μέλος

του Family Office Connect

Cyprus (FOCC) που ιδρύθηκε

φέτος και στοχεύει στη δημιουργία

θεσμικού πλαισίου και

κινήτρων που θα καθιερώσουν

την Κύπρο ως κέντρο για

Family Offices (FOs) και Multi

Family Offices (MFOs).

ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΉ

ΑΝΑΓΝΏΡΙΣΗ ΑΠΌ

ΞΈΝΟΥΣ ΟΊΚΟΥΣ

Για αρκετά χρόνια, η Leon MFO

Investments αναγνωρίζεται

σταθερά για την εξειδίκευση,

την καινοτομία και την αφοσίωσή

της στην παροχή κορυφαίων

λύσεων διαχείρισης Επενδυτικών

Χαρτοφυλακίων.

Μια τέτοια διάκριση είναι τα

βραβεία Euromoney Awards

for Excellence όπου διαχρονικά

η Leon MFO Investments

λαμβάνει βραβεία σε πολλές

βασικές κατηγορίες.

ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΜΈΝΑ

FUNDS ΓΙΑ

ΔΙΑΣΠΟΡΆ,

ΣΤΑΘΕΡΌΤΗΤΑ

ΚΑΙ ΠΡΌΣΒΑΣΗ

ΣΕ ΠΑΓΚΌΣΜΙΕΣ

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΈΣ

Η Leon προσφέρει δύο Funds,

σχεδιασμένα για διαφορετικές

επενδυτικές ανάγκες: το Leon

Income Fund RAIF και το Leon

Global Hedge Fund RAIF.

Το Leon Income Fund RAIF

επενδύει σε εταιρικά και κυβερνητικά

ομόλογα υψηλής

ποιότητας, με ισχυρές ταμειακές

ροές και θετικά πιστωτικά

χαρακτηριστικά. Περίπου το

45-50% του χαρτοφυλακίου

είναι επενδυμένο σε τίτλους

χαμηλού κινδύνου, όπως κυβερνητικά

ομόλογα ενώ τα

εταιρικά ομόλογα αποτελούν

το άλλο 50% στους τομείς

τηλεπικοινωνιών, ενέργειας,

τεχνολογίας, μεταφορών, κτ.λ..

Η αναμενόμενη ετήσια απόδοση

κυμαίνεται μεταξύ 5–6%. Το

ελάχιστο ποσό επένδυσης είναι

€125.000.

Το Leon Global Hedge Fund

RAIF επενδύει κυρίως σε

Hedge Funds με στρατηγικές

βραχυπρόθεσμης πίστωσης

(περίπου 60%) και σε στρατηγικές

Arbitrage (περίπου

40%). Ο συνδυασμός αυτός

προσφέρει:

• χαμηλή συσχέτιση με

τις μετοχές,

• μειωμένο κίνδυνο επιτοκίου,

• δυνατότητα αξιοποίησης

περιόδων αστάθειας,

στον τομέα των Eπενδύσεων

παρέχοντας περισσότερες

και πρωτοποριακές επιλογές

στους πελάτες μας.

• πρόσβαση σε ένα επαγγελματικό

χαρτοφυλάκιο Hedge

Funds με καλή διασπορά.

Η επενδυτική ομάδα επικεντρώνεται

σε Hedge Funds με

προοπτικές υψηλών αποδόσεων.

Το χαρτοφυλάκιο αποτελείται

από 18–20 τέτοια Funds και

έχει μέση ετήσια απόδοση

7-8%. Το ελάχιστο ποσό επένδυσης

είναι €250.000.

ΚΟΙΤΏΝΤΑΣ

ΜΠΡΟΣΤΆ:

ΕΝΊΣΧΥΣΗ

ΤΗΣ ΘΈΣΗΣ ΤΗΣ

ΚΎΠΡΟΥ

Νέοι κανονισμοί όπως MiCA

(Markets in Crypto-Assets

Regulation), ELTIF (European

Long Term Investment Funds),

θα βοηθήσουν στη δημιουργία

περισσότερων Funds ενισχύοντας

τη θέση της Κύπρου ως

Funds Jurisdiction και την

ΤΑ ΚΕΦΆΛΑΙΑ

ΥΠΌ ΔΙΑΧΕΊΡΙΣΗ

ΞΕΠΕΡΝΟΎΝ

ΤΑ €800

ΕΚΑΤΟΜΜΎΡΙΑ ΚΑΙ

ΤΟ ΠΕΛΑΤΟΛΌΓΙΟ

ΑΠΟΤΕΛΕΊΤΑΙ ΑΠΌ

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΊΕΣ

ΕΠΕΝΔΥΤΈΣ

περαιτέρω ανάπτυξη του Xρηματοοικονομικού

τομέα.

Βλέποντας τις εξελίξεις, επενδύσαμε

σε τεχνολογία και συστήματα

που προσφέρουν στους

επενδυτές μας συνεχή πρόσβαση

στα χαρτοφυλάκια τους και

πλήρη πληροφόρηση για τις

αποδόσεις και τη διαμόρφωση

των χαρτοφυλακίων τους.

Σχεδιάζουμε νέες επενδυτικές

στρατηγικές που χρησιμοποιούν

ΑΙ (Artificial Intelligence)

στην επιλογή επενδύσεων και

διαχείριση χαρτοφυλακίων.

Επίσης, στοχεύουμε στη δημιουργία

νέων επενδυτικών

προϊόντων που θα παρέχουν

πρόσβαση σε Crypto

Strategies. Στόχος μας είναι

να παραμείνουμε πρωτοπόροι

ΕΝΙΣΧΥΜΈΝΗ

ΔΙΑΚΥΒΈΡΝΗΣΗ

ΚΑΙ ΔΙΑΦΆΝΕΙΑ

Εκτός από την αμιγώς επενδυτική

δραστηριότητα, η Leon

MFO Investments έχει αναπτύξει

τα τελευταία χρόνια

ένα ισχυρό πλαίσιο εταιρικής

διακυβέρνησης και διαχείρισης

κινδύνων, υιοθετώντας διεθνείς

βέλτιστες πρακτικές. Η

εταιρεία εφαρμόζει αυστηρές

διαδικασίες για την επιλογή

επενδυτικών στρατηγικών, τη

συνεχή αξιολόγηση των παρόχων

και των διαχειριστών με

τους οποίους συνεργάζεται,

καθώς και για τη διασφάλιση

ότι κάθε χαρτοφυλάκιο είναι

πλήρως ευθυγραμμισμένο με

το επενδυτικό προφίλ του πελάτη.

Παράλληλα, έχει επενδύσει

συστηματικά στη δημιουργία

εξειδικευμένων εργαλείων

ανάλυσης και reporting, προσφέροντας

στους επενδυτές

υψηλό επίπεδο διαφάνειας και

δυνατότητα παρακολούθησης

σε πραγματικό χρόνο. Η Leon

δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη

μακροπρόθεσμη σχέση με

τον πελάτη, υιοθετώντας μια

φιλοσοφία «συνεταίρου» αντί

απλού πάροχου υπηρεσιών,

δίνοντας έμφαση στη συνεχή

ενημέρωση και στην παροχή

εξατομικευμένων λύσεων μέσα

σε ένα διεθνώς μεταβαλλόμενο

επενδυτικό περιβάλλον.

LEON MFO INVESTMENTS LTD

Tel.: +357 25 268120

E-mail: marketing@leonmfo.

com

Noble Centre, Spyrou

Kyprianou Ave. 47,

Office 202

Mesa Geitonia 4003,

Limassol, Cyprus

www.leoninvestments.com.cy

EconomyToday 65


ΤΟ ΌΡΑΜΆ

ΜΟΥ ΕΊΝΑΙ

Ο ΚΤΗΜΑΤΟΜΕΣΊΤΗΣ ΝΑ

ΠΕΡΠΑΤΆ ΜΕ ΤΟ ΚΕΦΆΛΙ ΨΗΛΆ

Ο ΜΑΡΊΝΟΣ ΚΥΝΑΙΓΕΊΡΟΥ μιλά στο Economy Today για τη θεσμική

θωράκιση του κλάδου, τη μάχη κατά της παράνομης κτηματομεσιτείας, τον

εκσυγχρονισμό του επαγγέλματος και το διακύβευμα των επικείμενων εκλογών

στο Συμβούλιο Εγγραφής Κτηματομεσιτών.


Ο

Πρόεδρος του Συμβουλίου Εγγραφής

Κτηματομεσιτών, Μαρίνος Κυναιγείρου,

ανοίγει τα χαρτιά του στο

Economy Today και στέλνει ξεκάθαρα

μηνύματα σε όσους, κατά την

έκφρασή του, προσπαθούν να κλέψουν το ψωμί

τού νόμιμου κτηματομεσίτη. Αναφέρεται στη μεταμόρφωση

τού Συμβουλίου οικονομικά και θεσμικά,

στο κεφάλαιο σφετερισμός και αποκαλύπτει ότι θα

διεκδικήσει επανεκλογή στις επερχόμενες εκλογές

του Συμβουλίου.

66 EconomyToday

ΣΉΜΕΡΑ Η

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΉ ΙΣΧΎΣ

ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΊΟΥ

ΕΊΝΑΙ ΤΈΤΟΙΑ ΠΟΥ

ΜΑΣ ΔΊΝΕΙ ΤΗ

ΔΥΝΑΤΌΤΗΤΑ ΝΑ

ΚΤΥΠΉΣΟΥΜΕ ΠΙΟ

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΆ

ΤΗΝ ΠΑΡΆΝΟΜΗ

ΚΤΗΜΑΤΟΜΕΣΙΤΕΊΑ

ΙΣΧΥΡΆ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΆ

ΚΑΙ ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΌΣ

Κύριε Κυναιγείρου, κάνοντας έναν απολογισμό

της πορείας σας από το 2014 μέχρι σήμερα,

πολλοί μιλούν για μια οικονομική μεταμόρφωση

του Συμβουλίου. Ποια είναι τα δεδομένα;

Κοιτάξτε, οι αριθμοί λένε πάντα την αλήθεια και στην

περίπτωσή μας, η αλήθεια είναι αποκαλυπτική της

σκληρής δουλειάς που έχει γίνει. Όταν ανέλαβα την

Προεδρία του Συμβουλίου Εγγραφής Κτηματομεσιτών

το 2014, το συνολικό υπόλοιπο των λογαριασμών

ήταν λίγο πάνω από τις €223.000. Εάν αναλογιστείτε

ότι το Συμβούλιο είναι μεν Ημικρατικός Οργανισμός,

αλλά δεν λαμβάνει ούτε σεντ από το Κράτος τότε

θα αντιληφθείτε ότι είχαμε να διαχειριστούμε έναν

Οργανισμό με περιορισμένες δυνατότητες, αλλά με

τεράστιες ευθύνες και υποχρεώσεις. Να σας δώσω

ένα παράδειγμα. Πώς θα κτυπήσεις την παράνομη

κτηματομεσιτεία χωρίς οικονομικούς πόρους για να

στελεχώσεις σωστά ομάδες επιθεωρητών, οι οποίοι

να αξιολογούν πληροφορίες; Σήμερα, μπορώ να

κοιτάξω τους συναδέλφους μου στα μάτια και να

τους πω ότι η οικονομική ισχύς του Συμβουλίου

είναι τέτοια που μας δίνει τη δυνατότητα να απλοποιήσουμε

διαδικασίες με τη χρήση της τεχνολογίας

και ταυτόχρονα να κτυπήσουμε πιο αποτελεσματικά

την παράνομη κτηματομεσιτεία.

EconomyToday 67


Επειδή η διαφάνεια για εμάς δεν είναι σύνθημα, αλλά

πράξη να σας ενημερώσω ότι στις 31 Οκτωβρίου

2025, το συνολικό υπόλοιπο των λογαριασμών

του Συμβουλίου ανήλθε στις €851.360,78. Φροντίσαμε,

όμως, κατά τη διάρκεια των χρόνων να

αποκτήσουμε και ακίνητη περιουσία. Ως εκ τούτου

το συνολικό μας ενεργητικό ξεπερνά πλέον τα

€2.000.000, καταγράφοντας μια αύξηση της τάξης

του 585% σε σύγκριση με το 2014.

Αυτή η οικονομική ανάπτυξη δεν ήρθε τυχαία. Προχωρήσαμε

σε στρατηγικές επενδύσεις αποκτώντας

τρία ιδιόκτητα ακίνητα, η συνολική αξία των οποίων

ξεπερνά το €1.100.000. Συγκεκριμένα αγοράσαμε

μέσω προσφορών δύο γραφεία το 2018 με κόστος

€240.000, τα οποία σήμερα αξίζουν πάνω

από €350.000. Επιπλέον, το 2021 αποκτήσαμε

ένα ακίνητο 530 τ.μ. στη Λακατάμεια, με σκοπό τη

δημιουργία γραφείων για την εξυπηρέτηση των

Η ΣΤΆΣΗ ΜΑΣ

ΑΠΈΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ

ΠΑΡΆΝΟΜΗ

ΚΤΗΜΑΤΟΜΕΣΙΤΕΊΑ

ΕΊΝΑΙ ΚΑΙ ΘΑ

ΠΑΡΑΜΕΊΝΕΙ

ΣΤΆΣΗ ΜΗΔΕΝΙΚΉΣ

ΑΝΟΧΉΣ

αναγκών του Συμβουλίου. Η αξία αυτού του ακινήτου,

σύμφωνα με εκτίμηση ιδιώτη εκτιμητή, τον Μάιο του

2025, ανέρχεται πλέον στις €840.000. Αυτή είναι

η έμπρακτη απόδειξη της σωστής διαχείρισης και της

οικονομικής ανάπτυξης που πετύχαμε.

ΜΗΔΕΝΙΚΉ ΑΝΟΧΉ

ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΆΝΟΜΟΥΣ

Η οικονομική ευρωστία είναι σίγουρα σημαντική,

αλλά ο κλάδος μαστίζεται από την

παρανομία. Πώς αντιμετωπίζετε την παράνομη

κτηματομεσιτεία, που αποτελεί ίσως το μεγαλύτερο

«αγκάθι» για τους επαγγελματίες;

Η στάση μας απέναντι στην παράνομη κτηματομεσιτεία

είναι και θα παραμείνει στάση μηδενικής ανοχής. Δεν

είναι απλώς ένα σύνθημα, είναι η καθημερινότητά

μας. Κάνουμε τεράστια προσπάθεια να την καταπολεμήσουμε.

Καταχωρούνται κατά μέσο όρο τρεις

68 EconomyToday

με πέντε ποινικές υποθέσεις ημερησίως εναντίον

παρανομούντων.

Έχουμε προχωρήσει στην πρόσληψη νέων επιθεωρητών

για να ενισχύσουμε τις ομάδες επιθεωρητών

του Συμβουλίου σε όλες τις επαρχίες της ελεύθερης

Κύπρου, καθώς θέλουμε να σφίξουμε τον κλοιό γύρω

από τους τσαρλατάνους, από το ψωμί των αδειούχων

κτηματομεσιτών. Έχουμε αυξήσει την αποτελεσματικότητά

μας και μπορώ να πω ότι σε αρκετές υποθέσεις

εντοπίζονται οι παρανομίες στην πηγή τους.

Παράλληλα έχουμε ενεργοποιήσει το Πειθαρχικό

Συμβούλιο για να εξετάζει εσωτερικά ζητήματα και

φροντίζουμε να δημοσιοποιούμε τα ονόματα όσων

καταδικάζονται για παράνομη κτηματομεσιτεία, ώστε

να υπάρχει διαφάνεια και παραδειγματισμός.

Έχουμε, επίσης, απορρίψει αιτήσεις εγγραφής ή

ανανέωσης αδειών στις περιπτώσεις εκείνες που

διαπιστώθηκε ότι η σχέση του φυσικού με το νομικό

πρόσωπο ήταν εικονική. Άρα η καταπολέμηση της

παράνομης κτηματομεσιτείας γίνεται με αυστηρούς

ελέγχους, διαφάνεια και συνεργασία με όλες τις

αρμόδιες Αρχές. Είμαστε εκεί, στην πρώτη γραμμή,

για να προστατεύσουμε το επάγγελμα από τους

επιτήδειους.

ΑΡΩΓΟΊ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΈΜΗΣΗ

ΤΩΝ ΣΦΕΤΕΡΙΣΤΏΝ

Ένα θέμα που απασχολεί έντονα την επικαιρότητα

είναι αυτό του σφετερισμού ελληνοκυπριακών

περιουσιών στα κατεχόμενα. Στο

πρόσφατο παρελθόν είχατε προχωρήσει σε

καταγγελίες και είχατε εκδώσει και σχετική

ανακοίνωση. Ποιος είναι ο ρόλος του Συμβουλίου

σε αυτό το σημαντικό ζήτημα για

τον τόπο μας;

Αυτό είναι ένα ζήτημα που μας αγγίζει όλους, όχι

μόνο ως επαγγελματίες αλλά και ως Έλληνες της

Κύπρου. Ως Συμβούλιο, έχουμε ιερό καθήκον να

διαφυλάσσουμε την αξιοπιστία του κτηματομεσιτικού

επαγγέλματος και να διασφαλίζουμε ότι ασκείται

εντός του πλαισίου της νομιμότητας.

Το Συμβούλιο έχει καταγγείλει στην Αστυνομία,

δύο υποθέσεις ενδεχόμενης συνεργασίας κτηματομεσιτικών

γραφείων που λειτουργούν νόμιμα στα

ελεγχόμενα από την Κυπριακή Δημοκρατία εδάφη,

με παράνομα γραφεία που φέρονται να λειτουργούν

με την ίδια επωνυμία στα κατεχόμενα. Θέλω να είμαι

ξεκάθαρος. Ως Συμβούλιο στηρίζουμε με όλες μας

τις δυνάμεις κάθε προσπάθεια που στοχεύει στην

προστασία των περιουσιών των εκτοπισμένων και

στην αποτροπή του σφετερισμού ελληνοκυπριακών

περιουσιών στα κατεχόμενα.

Διαβεβαιώνουμε ότι το Συμβούλιο θα είναι σύμμαχος

και αρωγός σε κάθε ενέργεια που στρέφεται προς την

κατεύθυνση της αποτροπής και ιδανικά της εξάλειψης

αυτών των απαράδεκτων και επιζήμιων για τη χώρα

μας φαινομένων. Διερευνούμε όλες τις καταγγελίες

που υποβάλλονται ενώπιον μας με πλήρη εχεμύθεια

και υπευθυνότητα. Παράλληλα, καλούμε το κοινό,

αν έχει οποιαδήποτε πληροφορία για πρόσωπα που

δραστηριοποιούνται ως κτηματομεσίτες και εμπλέκονται

σε παράνομη διαχείριση ελληνοκυπριακών

περιουσιών στα κατεχόμενα, να επικοινωνεί άμεσα

μαζί μας. Η συνεργασία του κοινού είναι πολύτιμη

στην προσπάθεια πάταξης τέτοιων φαινομένων.

ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΊΖΟΥΜΕ

ΤΟ ΕΠΆΓΓΕΛΜΑ

Ας περάσουμε στα του κλάδου. Ζούμε στην

ψηφιακή εποχή. Έχει ακολουθήσει ο Κύπριος

κτηματομεσίτης τις εξελίξεις; Τι έχει κάνει

το Συμβούλιο για τον εκσυγχρονισμό του

επαγγέλματος;

Έχουμε επενδύσει και συνεχίζουμε να επενδύουμε

στην τεχνολογία. Ψηφιοποιήσαμε πολλές διαδικασίες.

Σκεφτείτε μόνο ότι οι αιτήσεις και οι ανανεώσεις

αδειών γίνονται ηλεκτρονικά από το 2019 μέσω

της ηλεκτρονικής μας πλατφόρμας.

Δημιουργήσαμε την επίσημη διαδικτυακή πύλη

ktimatomesites.com και θέσαμε σε λειτουργία το

ψηφιακό μητρώο εγγεγραμμένων κτηματομεσιτών,

κάτι που εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στην Κύπρο.

Επιπλέον, δώσαμε πρόσβαση στους αδειούχους

κτηματομεσίτες στις συγκριτικές πωλήσεις του Κτηματολογίου,

ένα εργαλείο απαραίτητο για τη σωστή

εκτίμηση των δεδομένων της αγοράς.

Ενισχύουμε συνεχώς την παρουσία μας στα Μέσα

Κοινωνικής Δικτύωσης και στα ΜΜΕ, όχι μόνο για την

προβολή του Συμβουλίου, αλλά για την προώθηση

του επαγγέλματος συνολικά και για την ενημέρωση

του κόσμου. Ο στόχος ο δικός μας είναι ο κάθε συνάδελφος

να έχει στα χέρια του σύγχρονα εργαλεία,

τα οποία να διευκολύνουν τη δουλειά του και να

αναβαθμίζουν τις υπηρεσίες του.

ΔΊΠΛΑ ΣΤΟΝ

ΚΤΗΜΑΤΟΜΕΣΊΤΗ

Αναφέρεστε συχνά στον «πραγματικό κτηματομεσίτη».

Τι εννοείτε με αυτόν τον όρο και

πώς διαφοροποιείται η δική σας προσέγγιση

από άλλες;

Όταν μιλώ για τον πραγματικό κτηματομεσίτη, εννοώ

τον συνάδελφο που «σηκώνει μανίκια». Τον επαγγελματία

που βρίσκεται στους δρόμους, που γνωρίζει

το επάγγελμα από πρώτο χέρι, που τρέχει να δείξει

ακίνητα και πιάνει καθημερινά τον παλμό της αγοράς.

Δεν έχω πίσω μου διεθνείς εταιρείες που πρέπει να

εντυπωσιάσω. Είμαι αυτός που είμαι και οι συνάδελφοι

με ξέρουν χρόνια. Προσπαθώ να εξασφαλίσω το

καλύτερο για τον πραγματικό κτηματομεσίτη και όχι

για προσωπικό όφελος ή για εξυπηρέτηση συμφερόντων

λίγων μεγάλων παικτών. Ο κτηματομεσίτης

είναι ο επαγγελματίας που ασκεί εποπτεία, όπως

ορίζει η νομοθεσία και εμείς αγωνιζόμαστε για να

διαφυλάξουμε αυτόν τον ρόλο, το κύρος και την

αξιοπιστία του.

EconomyToday 69


ΕΠΕΝΔΎΟΥΜΕ ΣΤΗ ΣΥΝΕΧΉ

ΕΚΠΑΊΔΕΥΣΗ

Στον τομέα της Εκπαίδευσης και της Επιμόρφωσης

των κτηματομεσιτών, έχετε επενδύσει

όμως;

Βεβαίως, έχουμε επενδύσει και επενδύουμε συνεχώς.

Η στήριξη των αδειούχων κτηματομεσιτών είναι μια

από τις κύριες προτεραιότητές μας. Πριν από λίγες

μέρες είχα την περιέργεια να μάθω πόσα σεμινάρια

έχουμε οργανώσει ως Συμβούλιο τα τελευταία χρόνια.

Έχω μετρήσει πάνω από 60 σεμινάρια επαγγελματικής

κατάρτισης από το 2018 μέχρι σήμερα, πολλά εκ των

οποίων προσφέρθηκαν δωρεάν στους συναδέλφους.

Τα θέματα ποικίλουν για να καλύπτουν όλο το φάσμα

των αναγκών, από υπηρεσίες Κτηματολογίου

και σύγχρονες τεχνικές πωλήσεων, μέχρι Digital

Marketing, Social Media, Φορολογία Ακινήτων και

θέματα καταπολέμησης του ξεπλύματος παράνομου

χρήματος. Έχουμε αγαστή συνεργασία, μεταξύ άλλων,

με το Υπουργείο Εσωτερικών, το Τμήμα Κτηματολογίου

και Χωρομετρίας, το Τμήμα Φορολογίας και τη

ΜΟΚΑΣ. Έχουμε αναπτύξει συνεργασία με το RICS

για εξειδικευμένα εκπαιδευτικά προγράμματα και

εξασφαλίσαμε ακόμη και υποτροφίες σε πανεπιστήμια

για τα μέλη μας.

Επιπλέον, δημιουργήσαμε γραμμή επικοινωνίας

για νομικές απορίες, ένα εργαλείο που δεν υπήρχε

προηγουμένως και λύνει τα χέρια των συναδέλφων

στην καθημερινή τους δραστηριότητα. Στόχος μας

είναι η συνεχής επαγγελματική αναβάθμιση των

μελών μας, ώστε να λειτουργούν με γνώση και

αποτελεσματικότητα.

ΚΑΤΑΧΩΡΟΎΝΤΑΙ

ΚΑΤΆ ΜΈΣΟ

ΌΡΟ ΤΡΕΙΣ ΜΕ

ΠΈΝΤΕ ΠΟΙΝΙΚΈΣ

ΥΠΟΘΈΣΕΙΣ

ΗΜΕΡΗΣΊΩΣ

ΕΝΑΝΤΊΟΝ

ΠΑΡΑΝΟΜΟΎΝΤΩΝ

ΕΝΕΡΓΟΊ ΣΤΑ ΚΈΝΤΡΑ ΛΉΨΗΣ

ΑΠΟΦΆΣΕΩΝ

Σας έχω ακούσει να λέτε ότι το Συμβούλιο

έχει αποκτήσει πιο ενεργό ρόλο στα κέντρα

λήψης αποφάσεων. Πώς μεταφράζεται αυτό

πρακτικά για τον κλάδο;

Πετύχαμε οι κτηματομεσίτες να έχουν πλέον αναγνωρισμένο

θεσμικό λόγο στις αποφάσεις του κράτους.

Αυτό απαιτούσε συνεχή παρουσία και σκληρή δουλειά.

Έχουμε πραγματοποιήσει 333 συνεδρίες από

το 2014 έως τον Οκτώβριο του 2025 και έχουμε

συνεχή παρουσία σε Κοινοβουλευτικές Επιτροπές

και δημόσιες διαβουλεύσεις.

Χάρη σε αυτή την παρουσία, ανατρέψαμε επιβλαβείς

για το επάγγελμά μας προτάσεις νόμου, όπως αυτή

των δικηγόρων που ήθελαν τα αγοραπωλητήρια να

συντάσσονται αποκλειστικά από αυτούς. Επίσης,

εξηγήσαμε ότι ρυθμίσεις, όπως η απαίτηση προσκόμισης

εξόφλησης κοινοχρήστων, θα δυσκόλευαν τις

μεταβιβάσεις και θα διατάρασσαν τη λειτουργία της

αγοράς ακινήτων.

Πετύχαμε επίσης τον διορισμό αδειούχων κτηματομεσιτών

ως Δημοπράτες Κτηματολογίου και συμβάλαμε

στην έκδοση εγκυκλίου από το Τμήμα Φορολογίας

για τη μη αποδοχή τιμολογίων από μη αδειούχους

κτηματομεσίτες για φορολογική έκπτωση. Αυτά είναι

μόνο μερικά από τα έργα του Συμβουλίου. Πράξεις,

όχι λόγια.

«ΘΑ ΕΊΜΑΙ ΥΠΟΨΉΦΙΟΣ»

Κύριε Κυναιγείρου, οι εκλογές πλησιάζουν

και απ’ ό,τι έχουμε αντιληφθεί θα είστε ξανά

υποψήφιος για την Προεδρία του Συμβουλίου.

Ποιο είναι το διακύβευμα;

Ναι, θα είμαι υποψήφιος και ζητώ τη στήριξη των

συναδέλφων μου για να συνεχίσουμε το έργο που

επιτελούμε ως Συμβούλιο. Ξέρετε, ο Πρόεδρος του

Συμβουλίου Εγγραφής Κτηματομεσιτών δεν έχει

μισθό. Λαμβάνουμε μόνο ένα μικρό αντίτιμο για τη

συμμετοχή μας στις συνεδριάσεις. Άρα λοιπόν η

απόφασή μου να επαναδιεκδικήσω την Προεδρία του

Συμβουλίου πηγάζει από την ανάγκη να προστατεύσουμε

όσα πετύχαμε και να αποτρέψουμε κινδύνους

που καραδοκούν.

Ένα από τα σοβαρότερα ζητήματα είναι η απόπειρα

κάποιων να δημιουργήσουν «φυτώρια» βοηθών

κτηματομεσιτών. Η αδειοδότηση βοηθών κτηματο-

70 EconomyToday

μεσιτών χωρίς έλεγχο δεν είναι εκσυγχρονισμός,

είναι κίνδυνος. Η απλοποίηση των διαδικασιών δεν

μπορεί να σημαίνει νομιμοποίηση της ανεξέλεγκτης

εισόδου στο επάγγελμα.

Στεκόμαστε εμπόδιο σε όσους προσπαθούν να

«αλώσουν» το επάγγελμα παρακάμπτοντας τη νομοθεσία.

Εμείς περιορίσαμε την ανεξέλεγκτη και

χωρίς εποπτεία εγγραφή Βοηθών Κτηματομεσιτών.

Συνεπώς το δίλημμα για τους συναδέλφους που

θα προσέλθουν στην κάλπη είναι σαφές. Πρόοδος

με ασφάλεια και νομιμότητα ή οπισθοδρόμηση και

απαξίωση του επαγγέλματος;

Κλείνοντας, ποιο είναι το μήνυμά σας προς

τους συναδέλφους σας και το όραμά σας για

το μέλλον;

Κοιτάξτε, το διακύβευμα αυτών των εκλογών ξεπερνά

τα πρόσωπα. Αφορά την ταυτότητα του κτηματομεσίτη,

το μέλλον του. Το όραμά μου δεν περιορίζεται

σε νούμερα και ταμεία, αν και αυτά είναι απαραίτητα

εφόδια για να δώσουμε τις μάχες μας. Το όραμά

μου είναι να περπατά ο κάθε συνάδελφος με το

κεφάλι ψηλά, γνωρίζοντας ότι ανήκει σε έναν κλάδο

που χαίρει σεβασμού από το κράτος, τους άλλους

επαγγελματίες του τομέα των Ακινήτων και κυρίως

του κόσμου. Θέλουμε ένα Συμβούλιο, το οποίο να

λειτουργεί ως ασπίδα απέναντι στην αθέμιτη πρακτική

και ως δόρυ για την διεκδίκηση των δικαιωμάτων μας.

Δεν ζητώ την ανανέωση της εμπιστοσύνης προς το

πρόσωπό μου για να διαχειριστώ τα κεκτημένα. Τη

ζητώ γιατί έχουμε μπροστά μας μεγάλες προκλήσεις

που απαιτούν εμπειρία, γνώσεις και ξεκάθαρες θέσεις.

Ζητώ την εμπιστοσύνη των συναδέλφων για

να διασφαλίσουμε ότι το επάγγελμα θα παραμείνει

στα χέρια των επαγγελματιών και δεν θα αλωθεί

από καιροσκόπους ή αλεξιπτωτιστές που βλέπουν

την κτηματομεσιτεία ως εύκολο πλουτισμό χωρίς

ευθύνη. Η πόρτα μου και τα βιβλία του Συμβουλίου

ήταν και θα παραμείνουν ανοικτά για όλους. Καλώ

λοιπόν τους συναδέλφους να απορρίψουν τους πειραματισμούς

και να επιλέξουν τον δρόμο της ευθύνης.

Να συνεχίσουμε μαζί, όχι για να συντηρήσουμε το

παρόν, αλλά για να οικοδομήσουμε ένα μέλλον στο

οποίο ο τίτλος του κτηματομεσίτη θα είναι συνώνυμο

του κύρους και της αξιοπιστίας. Αυτή είναι η δική

μου υπόσχεση.

EconomyToday 71


ΜΠΟΡΕΊ ΤΟ ΑΥΣΤΡΙΑΚΌ ΜΟΝΤΈΛΟ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΉΣ ΣΤΈΓΑΣΗΣ

ΝΑ ΕΦΑΡΜΟΣΤΕΊ

ΣΤΗΝ ΚΎΠΡΟ;

Ο KURT HOFSTETTER εξηγεί γιατί το αυστριακό παράδειγμα βασίζεται σε πολιτική

βούληση, μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και τον κανόνα «2/3 – 1/3», ενώ ειδικοί αναλύουν πώς

η κυπριακή Στεγαστική Κρίση κτίστηκε διαχρονικά και τι θα χρειαζόταν για να ανακοπεί.

ΤΗΣ ΜΑΡΊΑΣ ΚΑΡΑΐΣΚΟΥ

ΠΕΡΊΠΟΥ ΤΟ 60% ΤΟΥ

ΠΛΗΘΥΣΜΟΎ ΤΗΣ ΒΙΈΝΝΗΣ ΖΕΙ

ΣΕ ΚΆΠΟΙΟ ΕΊΔΟΣ ΚΑΤΟΙΚΊΑΣ

ΠΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΕΊΤΑΙ ΜΈΣΩ

ΕΠΙΔΟΤΟΎΜΕΝΩΝ ΠΌΡΩΝ

Ή ΕΠΙΧΟΡΗΓΉΣΕΩΝ

Εδώ και έναν αιώνα η Βιέννη υλοποιεί

ένα μοντέλο κοινωνικής στέγασης, όπου

σήμερα το 60% των κατοίκων ενοικιάζει

διαμερίσματα σε τιμές σημαντικά χαμηλότερες

από την ελεύθερη αγορά. Από

τα πρώτα στάδια οικοδόμησης αυτού του μοντέλου,

ο Δήμος λειτουργεί τόσο ως εργολάβος όσο και

ως ιδιοκτήτης – ενοικιαστής. Παράλληλα, οι Αρχές

συνεργάζονται με ιδιώτες, αξιοποιώντας το σύστημα

των ανακυκλούμενων κεφαλαίων (Revolving Funds)

και εφαρμόζοντας το μοντέλο των «συνεταιρισμών

περιορισμένου κέρδους για την παροχή στέγης».

Τα τελευταία χρόνια, καθώς η αξία γης αυξήθηκε σημαντικά,

ενισχύθηκαν οι συμπράξεις με τον ιδιωτικό

τομέα, με τον Δήμο Βιέννης να εφαρμόζει τον κανόνα

«2/3 προς 1/3». Αναλυτικότερα, τα δύο-τρίτα της επιτρεπόμενης

δόμησης κάθε νέας ανάπτυξης πρέπει να

διατίθενται σε καθορισμένη και προσιτή τιμή ενοικίου

και το υπόλοιπο ένα -τρίτο στην ελεύθερη αγορά. Με

αυτό τον τρόπο, η πόλη εξασφαλίζει πρόσβαση σε

νέα γη για προσιτή κατοικία, χωρίς να αποκλείει τη

συμμετοχή ιδιωτών στα νέα έργα.

Με τη Στεγαστική Κρίση να πλήττει ολόκληρη την

Ευρώπη, φορείς από διάφορες χώρες επισκέπτονται

κάθε χρόνο τη Βιέννη για να κατανοήσουν πώς

λειτουργεί το μοντέλο κοινωνικής στέγασης και να

εξετάσουν αν μπορούν να το αντιγράψουν.

EconomyToday 73


Μπορεί ένα τέτοιο σύστημα να εφαρμοστεί

στην Κύπρο; Ποια σημεία θα

μπορούσαν να αντιγραφούν και να

επιφέρουν απτά αποτελέσματα; Θα

μπορούσε μια μικρή χώρα όπως η

Κύπρος να υλοποιήσει μοντέλο κοινωνικής

στέγασης όπου οι πολίτες

θα ενοικιάζουν διαμερίσματα από

τα Δημαρχεία σε προσιτή τιμή, ποιο

χαμηλή από την ελεύθερη αγορά;

Ο Kurt Hofstetter, Επικεφαλής Στρατηγικών

Έργων και Διεθνών Υποθέσεων στη

Δημοτική Διεύθυνση Στεγαστικής Προώθησης της

Βιέννης, απαντά ξεκάθαρα: «Είναι μια πολιτική απόφαση.

Απαιτεί αρκετή επιμονή και μακροπρόθεσμη

προοπτική».

Μιλώντας στην εκπομπή «Κωδικός 56 – Στεγαστική

Καταιγίδα» που προβλήθηκε στο ΣΙΓΜΑ στις 27

Οκτωβρίου, ο Kurt Hofstetter εξήγησε πώς λειτουργεί

το μοντέλο κοινωνικής στέγασης της Βιέννης, τι το

καθιστά μοναδικό και ποια στοιχεία θα μπορούσαν

να υιοθετηθούν στην Κύπρο.

Συγκεκριμένα, όσον αφορά την εφαρμογή του συστήματος

στην ολότητά του, ο ίδιος θεωρεί ότι είναι

74 EconomyToday

δύσκολο, καθώς το ύψος της αρχικής επένδυσης είναι

υψηλό, γι’ αυτό και υποστηρίζει ότι πρόκειται για μία

πολιτική απόφαση. «Πρέπει να έχετε την επιθυμία να

το κάνετε και τη δύναμη», σημείωσε. Ωστόσο, τονίζει

ότι το μοντέλο «2/3 προς 1/3» είναι κάτι που μπορεί

να εφαρμοστεί εύκολα σε κάθε πόλη, τονίζοντας ότι

και πάλι, είναι μία πολιτική απόφαση.

Ακολουθεί ολόκληρη η συνέντευξη του Επικεφαλής

Στρατηγικών Έργων και Διεθνών Υποθέσεων στη

Δημοτική Διεύθυνση Στεγαστικής Προώθησης της

Βιέννης, Kurt Hofstetter.

Ποιο είναι το μοντέλο κοινωνικής κρατικής

στέγασης στην Αυστρία; Μπορείτε να το συνοψίσετε;

Το αυστριακό μοντέλο κοινωνικής στέγασης έχει

μακράν ιστορία. Έχει αναπτυχθεί εδώ και πολλά

χρόνια, γεγονός που το κάνει συχνά διαφορετικό από

εκείνα άλλων χωρών. Η Βιέννη, ως πόλη αλλά και ως

ομόσπονδο κρατίδιο της Αυστρίας είναι ξεχωριστή

ακόμη και εντός της Αυστρίας, επειδή η παράδοση

πάει αρκετά χρόνια πίσω. Θα μπορούσαμε να πούμε

ακόμη και 100 χρόνια πίσω και δεν διακόπηκε ποτέ,

με εξαίρεση την περίοδο του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου.

Αυτός είναι λοιπόν ένας λόγος για τον οποίο μπορούμε

ΤΗΝ ΠΡΏΤΗ ΦΟΡΆ, ΘΑ ΠΡΈΠΕΙ

ΝΑ ΕΠΕΝΔΎΣΕΤΕ ΑΡΚΕΤΆ. ΕΊΝΑΙ

ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΉ ΑΠΌΦΑΣΗ, ΘΑ

ΠΡΈΠΕΙ ΝΑ ΈΧΕΤΕ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΉ

ΘΈΛΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗ ΔΎΝΑΜΗ

ΓΙΑ ΝΑ ΤΟ ΚΆΝΕΤΕ

παρέχει σε αυτούς τους επενδυτές, τότε το δάνειο θα

αποπληρωθεί μετά από 35 - 40 χρόνια και έτσι, αν

το σύστημα λειτουργεί για αρκετό καιρό, υπάρχει μια

συνεχή «ανακύκλωση χρημάτων» κάτι που επιτρέπει

να δίνονται περισσότερες επιδοτήσεις, επειδή πάντα

επιστρέφουν.

Το γεγονός ότι αυτοί οι συνεταιρισμοί δεν επιτρέπουν

να μεταφερθεί το κέρδος στους ιδιώτες επενδυτές,

καθιστά δυνατή τη διατήρηση χαμηλού ενοικίου για

μεγάλο χρονικό διάστημα.

πραγματικά να βασιστούμε σε αυτήν την εμπειρία, σε

μια μακρά παράδοση στην οποία όλα αυτά τα χρόνια

συμμετείχαν πολλοί θεσμοί για να υποστηρίζουν

αυτό το σύστημα.

Στην πράξη έχουμε την κοινωνική στέγαση που ουσιαστικά

είναι η επιδοτούμενη στέγαση και η δημοτική

στέγαση (municipal housing).

Στη Βιέννη υπάρχουν 220.000 μονάδες που ανήκουν

στην πόλη. Ένα μέρος έχει κατασκευαστεί μετά

τον Δευτέρο Παγκόσμιο Πόλεμο και ακόμη και τώρα

κατασκευάζουμε ακόμη κάποιες δημοτικές κατοικίες.

Επιπρόσθετα, περίπου ο ίδιος αριθμός ανθρώπων,

ζουν σε αυτό που ονομάζουμε «συνεταιρισμοί περιορισμένου

κέρδους για την παροχή στέγης» (limited

profit housing associations).

Υπάρχει ένας ειδικός νόμος για αυτούς τους

developers, οι οποίοι ναι μεν είναι ιδιώτες, αλλά

πρέπει να λειτουργούν κάτω από έναν ειδικό νόμο που

δεν τους επιτρέπει να «βγάλουν έξω» το κέρδος. Έτσι,

το κέρδος παραμένει «μέσα στον κύκλο», παραμένει

στην εταιρεία ή πρέπει να επανεπενδυθεί. Αυτό είναι

το βασικό πλεονέκτημα, επειδή τα χρήματα «κυκλοφορούν»

μέσα σε αυτόν τον «κύκλο». Αν η πόλη δώσει

δάνειο, το οποίο είναι το είδος των επιδοτήσεων που

Ποιο είναι το ποσοστό των κατοίκων στη Βιέννη

που ζει σε δημοτικές κατοικίες;

Στη Βιέννη περίπου το 45% των ανθρώπων ζουν σε

δημοτικές κατοικίες ή σε συνεταιρισμούς περιορισμένου

κέρδους. Επίσης, υπάρχουν και πολίτες που ζουν

σε ιδιωτικές κατοικίες που χρησιμοποίησαν δημόσιο

χρήμα για ανακαίνιση. Ειδικότερα, αν ζητήσουν (οι

ιδιοκτήτες) δημόσιο χρήμα για την ανακαίνιση των

παλιών κατοικιών τους, πρέπει να συμφωνήσουν για

ένα χρονικό διάστημα 10 -15 ετών να προσφέρουν

τα διαμερίσματά τους μόνο σύμφωνα με τους κανόνες

της επιδοτούμενης στέγασης.

Έτσι, θα μπορούσε να πει κανείς ότι περίπου το 60%

του πληθυσμού της Βιέννης ζει σε κάποιο είδος κατοικίας

που χρηματοδοτείται μέσω επιδοτούμενων

πόρων ή επιχορηγήσεων.

Ποιο είναι το ύψος του ενοικίου σ’ αυτές τις

κατοικίες και πόσο διαφέρει από την ελεύθερη

αγορά;

Στο καθεστώς κοινωνικής στέγασης στη Βιέννη, το

ενοίκιο κοστίζει περίπου 9-10 ευρώ ανά τετραγωνικό

μέτρο. Αυτό είναι το συνολικό ενοίκιο, συμπεριλαμβανομένων

των φόρων και όλων των σχετικών που

θα πλήρωνε κανείς για ένα διαμέρισμα.

Στην ελεύθερη αγορά, ο μέσος όρος είναι περίπου

14-15 ευρώ το τετραγωνικό, αλλά θα πρέπει να

διευκρινιστεί ότι αυτός είναι ο μέσος όρος, που περιλαμβάνει

όλες τις παλιές κατοικίες με μακροχρόνια

μίσθωση. Αν κοιτάξετε την αγορά τώρα και δείτε τι

ζητείται για καινούργια, το ενοίκιο είναι πάνω από 20

ευρώ και φτάνει μέχρι και 30 ευρώ ανά τετραγωνικό

μέτρο. Αυτό ισχύει στην ελεύθερη αγορά.

Διαπιστώνουμε ότι, στη Βιέννη, αυξάνεται ο αριθμός

EconomyToday 75


ΘΑ ΠΡΈΠΕΙ ΤΑ 2/3 ΤΗΣ

ΕΠΙΤΡΕΠΌΜΕΝΗΣ ΔΌΜΗΣΗΣ ΝΑ

ΔΙΑΤΕΘΟΎΝ ΣΕ ΚΑΘΟΡΙΣΜΈΝΗ

ΤΙΜΉ ΓΙΑ ΕΠΙΔΟΤΟΎΜΕΝΗ

ΚΑΤΟΙΚΊΑ ΚΑΙ ΤΟ 1/3 ΣΤΗΝ

ΕΛΕΎΘΕΡΗ ΑΓΟΡΆ

των ατόμων που δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις

τιμές ενοικίων. Επομένως, αντιλαμβανόμαστε πως

πρέπει να διαθέσουμε περισσότερα χρήματα για να

υποστηρίξουμε τους ανθρώπους να πληρώνουν τα

ενοίκια τους όπως και πριν.

Προσπαθούμε να προωθήσουμε τις επιδοτήσεις για

κατοικίες, επειδή αυτή είναι μία βιώσιμη επένδυση.

Πιστεύετε ότι αυτό το μοντέλο θα μπορούσε

να εφαρμοστεί και σε άλλες χώρες όπως η

Κύπρος, που είναι μια μικρή χώρα; Και να

επιφέρει αποτελέσματα;

Έχουμε πολλούς επισκέπτες από πολλές πόλεις και

πάντα ρωτούν πώς θα μπορούσαν να αντιγράψουν το

σύστημά μας ή πώς θα μπορούσαν να προσθέσουν

κάτι στο δικό τους σύστημα από το δικό μας. Είναι

πραγματικά δύσκολο επειδή στη Βιέννη έχει αναπτυχθεί

εδώ και αρκετά χρόνια. Αν κοιτάξετε το σύστημα

των «ανακυκλούμενων κεφαλαίων», (Revolving Funds

) χρειάζεται κάποιος χρόνος μέχρι να επιστρέψουν τα

χρήματα, αν δώσετε μακροπρόθεσμα δάνεια, ώστε

να λειτουργεί πραγματικά μόνο του.

Άρα, την πρώτη φορά, θα πρέπει να επενδύσετε αρκετά.

Και αυτή είναι μια πολιτική απόφαση, θα πρέπει

να έχετε την επιθυμία για να το κάνετε και τη δύναμη.

Από την άλλη πλευρά, αυτό που κάναμε σε επίπεδο

χωροταξικού σχεδίου, για παράδειγμα, όταν η τιμή

της γης αυξήθηκε τόσο πολύ που δεν μπορούσαμε

να την αγοράσουμε υπό τις συνθήκες της προσιτής

στέγασης, εφαρμόσαμε ένα νέο χωροταξικό σχέδιο,

που ονομάζεται επιδοτούμενη στέγαση. Δηλαδή, όταν

κάποιος επενδυτής θέλει να αλλάξει το χωροταξικό

σχέδιο και απευθύνεται στις Aρχές ζητώντας για

παράδειγμα «μπορώ να κάνω αυτό; μπορώ να κάνω

εκείνο;», η απάντηση είναι «ναι», εφόσον αυτό συνάδει

με τα γενικότερα πολεοδομικά σχέδια της πόλης.

Όμως, θα πρέπει τα 2/3 της επιτρεπόμενης δόμησης

να διατεθούν σε καθορισμένη τιμή, για επιδοτούμενη

κατοικία. Μόνο το 1/3 θα μπορεί να δοθεί στην

ελεύθερη αγορά. Αυτή είναι η συμφωνία και αυτό

μας επιτρέπει να αποκτούμε πρόσβαση σε νέα γη που

γίνεται διαθέσιμη για προσιτή κατοικία.

Αυτό είναι ένα μοντέλο που θα μπορούσε να εφαρμόσει

κάθε πόλη. Και πάλι, είναι πολιτική απόφαση,

αλλά είναι κάτι που μπορεί εύκολα να αντιγραφεί

και να ενσωματωθεί σε συστήματα άλλων χωρών.

Το σύστημα κοινωνικής στέγασης της Βιέννης, είναι

πολύ δύσκολο να εφαρμοστεί στην ολότητά του, απαιτεί

αρκετή επιμονή και μακροπρόθεσμη προοπτική.

Η ΣΤΕΓΑΣΤΙΚΉ ΚΡΊΣΗ

ΣΤΗΝ ΚΎΠΡΟ

Το επεισόδιο «Στεγαστική Καταιγίδα» της εκπομπής

«Κωδικός 56» που προβλήθηκε στο ΣΙΓΜΑ στις 27

Οκτωβρίου, ασχολήθηκε με τη Στεγαστική Κρίση στην

Κύπρο. Νέοι, μιλώντας στο πλαίσιο της εκπομπής,

ανέφεραν ότι η απόκτηση στέγης αποτελεί ένα «όνειρο

θερινής νυκτός».

Η Στεγαστική Κρίση δεν ήρθε ξαφνικά από τη μία μέρα

στην άλλη. Ειδικοί, μιλώντας στην εκπομπή, τόνισαν

ότι το πρόβλημα έχει τις ρίζες του χρόνια πίσω.

«Ξεκινούμε με μία βάση κρίσης», ήταν μερικά από τα

76 EconomyToday

λόγια του οικονομολόγου Γιάννη Τελώνη.

«Δεν μπορεί μια Στεγαστική Κρίση να ξεκινήσει από

τη μια μέρα στην άλλη εκτός αν έχεις πόλεμο. Στην

Κύπρο, είχαμε αλυσιδωτές αυξήσεις, αλυσιδωτές ανεπάρκειες

του κυβερνητικού τομέα, της κυβερνητικής

πολιτικής να προγραμματίσει για το Στεγαστικό. Με

αποτέλεσμα να φτάσουμε σε μια κατάσταση που θα τη

χαρακτήριζα προβληματική. Τόσο για τη μεσαία τάξη

αλλά ειδικά για τους χαμηλόμισθους που δυστυχώς

είναι οι νεαρότεροι σε ηλικία. Άρα ξεκινούμε με μία

βάση κρίσης», είπε, ο Γιάννης Τελώνης.

ΔΙΠΛΑΣΙΆΣΤΗΚΑΝ ΟΙ ΤΙΜΈΣ

ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΊΑ ΧΡΌΝΙΑ

Τα επόμενα ένα με δύο χρόνια οι τιμές των ακινήτων

θα αυξηθούν περαιτέρω, ήταν η πρόβλεψη του

Προέδρου του Συνδέσμου Επιστημόνων Εκτιμητών

Ακινήτων Κύπρου, Πόλυ Κουρουσίδη.

Όπως εξήγησε, στη Λεμεσό το 2015, δηλαδή πριν

10 χρόνια, με 150 χιλιάδες ευρώ μπορούσε κανείς

να αγοράσει καινούργιο διαμέρισμα δύο υπνοδωματίων.

Σήμερα, για το ίδιο διαμέρισμα, αντίστοιχα

καινούργιο, κάποιος θα πρέπει να επενδύσει πέραν

των 320 – 350 χιλιάδων ευρώ.

«Στη Λευκωσία, πάλι θα έπαιρνες διαμέρισμα δύο

υπνοδωματίων με 150 χιλιάδες ευρώ. Σήμερα κοστίζει

220 – 230 χιλιάδες ευρώ», πρόσθεσε ο κ. Κουρουσίδης.

ΜΙΣΘΟΊ ΚΑΙ ΚΌΣΤΟΣ ΣΤΈΓΑΣΗΣ:

ΜΙΑ ΔΥΣΑΝΆΛΟΓΗ ΣΧΈΣΗ

Η αναλογία μισθού και κόστους στέγασης στην Κύπρο,

όπως εξήγησε ο οικονομολόγος Γιάννης Τελώνης,

έχει φθάσει σε δυσανάλογα επίπεδα.

«Μια αναλογία 6-7 φορές τον ετήσιο μισθό, είναι

EconomyToday 77


ένας προσιτός στόχος απόκτησης στέγης. Δηλαδή

6-7 φορές το ετήσιο εισόδημα να ισοδυναμεί με

το κόστος απόκτησης κατοικίας. Στην Κύπρο είναι

περίπου το διπλάσιο, έχει πάει στο 14. Δηλαδή 14

ετήσιοι μισθοί ισοδυναμούν με το κόστος απόκτησης

στέγης, το οποίο είναι δυσανάλογα υψηλό», είπε.

Ερωτηθείς αν αυτό που χρειάζεται είναι να «ρίξουμε»

το κόστος στέγασης ή να αυξήσουμε τους μισθούς,

απάντησε «πιστεύω πρέπει και τα δύο».

Όσον αφορά το κόστος ενοικίου, ο επικεφαλής του

τομέα Οικονομίας του ΑΚΕΛ, Χάρης Πολυκάρπου,

εξήγησε ότι, σύμφωνα με μία βιώσιμη στρατηγική

σε μία κοινωνία, το ενοίκιο δεν πρέπει να ξεπερνά

το 25-30% του διαθέσιμου εισοδήματος ως μέγιστο

για το κόστος στέγασης.

«Αυτό που συμβαίνει στην Κύπρο είναι το αντίθετο. Το

30% είναι εκείνο που μένει διαθέσιμο, είτε κάποιος

ενοικιάζει ή έχει Στεγαστικό Δάνειο. Το αποτέλεσμα το

βλέπουμε στο βιοτικό επίπεδο ενός μεγάλου μέρους

της κοινωνίας», δήλωσε ο κ. Πολυκάρπου.

Η ΣΤΕΓΑΣΤΙΚΉ ΠΟΛΙΤΙΚΉ ΤΗΣ

ΚΎΠΡΟΥ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΕΊΓΜΑΤΑ

ΆΛΛΩΝ ΧΩΡΏΝ

Ως μη ικανοποιητική χαρακτήρισε τη Στεγαστική

Πολιτική της κυβέρνησης ο Πόλυς Κουρουσίδης,

λέγοντας ότι «το βλέπουμε και στα αποτελέσματα

των μέτρων, η ίδια η κυβέρνηση αναθεώρησε δύο

και τρεις φορές αυτά τα σχέδια γιατί δεν είχαν την

απήχηση που ανέμενε κανείς».

Σύμφωνα με τον Χάρη Πολυκάρπου η Στεγαστική

78 EconomyToday

ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΊ ΜΙΑ

ΣΤΕΓΑΣΤΙΚΉ KΡΊΣΗ

ΝΑ ΞΕΚΙΝΉΣΕΙ

ΑΠΌ ΤΗ ΜΙΑ

ΜΈΡΑ ΣΤΗΝ ΆΛΛΗ

ΕΚΤΌΣ ΑΝ ΈΧΕΙΣ

ΠΌΛΕΜΟ. ΣΤΗΝ

ΚΎΠΡΟ, ΕΊΧΑΜΕ

ΑΛΥΣΙΔΩΤΈΣ

ΑΥΞΉΣΕΙΣ,

ΑΛΥΣΙΔΩΤΈΣ

ΑΝΕΠΆΡΚΕΙΕΣ ΤΟΥ

ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΟΎ

ΤΟΜΈΑ

Πολιτική της Κύπρου στερείται φιλοδοξίας. Το βασικό

πρόβλημα, κατά τον ίδιο, αφορά στο ότι υπάρχει μία

σειρά από κίνητρα αλλά απουσιάζει το κομμάτι της

χρηματοδότησης.

«Ακόμη και να είναι δικαιούχος κάποιος σε Στεγαστικό

Πρόγραμμα της κυβέρνησης, όταν δεν έχει τα

χρήματα, δεν μπορεί να εξασφαλίσει δάνειο. Στην ουσία

είναι δώρο άδωρο», είπε.

Ταυτόχρονα, υπογράμμισε ότι το κονδύλι που δίνει η

κυβέρνηση για Στεγαστική Πολιτική είναι αρκετά χαμηλό.

«Η Ελλάδα, με πληθυσμό δεκαπλάσιο της Κύπρου, το

ποσό που δαπανά για προγράμματα Στεγαστικής Πολιτικής

είναι 30-40 φορές μεγαλύτερο», σημείωσε, για να

προσθέσει ότι πρόβλημα στο κομμάτι της Στεγαστικής

Πολιτικής είναι η απουσία προσιτής – κοινωνικής στέγης,

την οποία το κράτος θα πρέπει να αναπτύξει.

Ο Πόλυς Κουρουσίδης υποστήριξε ότι το κράτος θα

έπρεπε σε συνεργασία με τα Δημαρχεία να δημιουργήσουν

κάποιες οικοδομές όπου θα στεγάζονταν νεαρά

ζευγάρια και ευάλωτες ομάδες.

«Η κυβέρνηση έχει την κρατική γη στη διάθεσή της, όπου

θα μπορούσε να τη μισθώσει στα Δημαρχεία και με τη

βοήθεια ιδιωτικών κεφαλαίων αλλά και χρηματοδότηση

από ευρωπαϊκά ταμεία, όπως το πρόγραμμα “Θάλεια”

για ν’ αντληθούν κεφάλαια για αυτό τον σκοπό», είπε ο

κ. Κουρουσίδης, δίδοντας το παράδειγμα της Αυστρίας.

Ο Χάρης Πολυκάρπου αναφέρθηκε στο παράδειγμα

της Ελβετίας.

«Η Λοζάνη έχει συνεταιριστικές κατοικίες, που είναι

η Αρχή στην οποία οι πολίτες συμμετέχουν σε μία

εταιρεία συνεργατική και αποκτούν πρόσβαση σε

Η ΕΛΛΆΔΑ, ΜΕ

ΠΛΗΘΥΣΜΌ

ΔΕΚΑΠΛΆΣΙΟ ΤΗΣ

ΚΎΠΡΟΥ, ΤΟ ΠΟΣΌ

ΠΟΥ ΔΑΠΑΝΆ ΓΙΑ

ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΑ

ΣΤΕΓΑΣΤΙΚΉΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΕΊΝΑΙ

30-40 ΦΟΡΈΣ

ΜΕΓΑΛΎΤΕΡΟ

συνέχιση της υλοποίησης της ολοκληρωμένης Στεγαστικής

Πολιτικής, με στόχευση στους πυλώνες της

αύξησης του οικιστικού αποθέματος και της ενίσχυσης

της αγοραστικής δυνατότητας των πολιτών.

Οι ενέργειες της κυβέρνησης, σύμφωνα με τον

Υπουργό, είναι σε ευθυγράμμιση με εκείνες που

προωθούνται σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης και

τις προτεραιότητες που τέθηκαν στο πλαίσιο της

Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ε.Ε. για

το ζήτημα της στέγασης.

«Στόχος μας είναι η κυπριακή Προεδρία να συμβάλει

ουσιαστικά στα επόμενα στάδια της υιοθέτησης του

Ευρωπαϊκού Σχεδίου Οικονομικά Προσιτής Στέγης,

καθώς και στην ετοιμασία μιας ενιαίας ευρωπαϊκής

Στεγαστικής Πολιτικής, που θα ανταποκρίνεται στις

ιδιαιτερότητες όλων των Κρατών Μελών», είπε ο

Υπουργός Εσωτερικών, Κωνσταντίνος Ιωάννου.

φθηνή στέγη. Ή έχουν τη λογική του 1/3. Δηλαδή

όποιο έργο γίνει, το 1/3 πρέπει να πηγαίνει σε αυτούς

που είναι στον κατώτατο μισθό, το 1/3 στον μέσο

μισθό και το 1/3 σε ελεύθερη πώληση», διευκρίνισε.

«ΕΞΕΤΆΣΤΗΚΑΝ ΤΑ ΙΣΧΎΟΝΤΑ

Σ’ ΆΛΛΕΣ ΧΏΡΕΣ»

Η Διευθύντρια Στεγαστικής Πολιτικής στο Υπουργείο

Εσωτερικών, Πατρίνα Ταραμίδου, μιλώντας στην

εκπομπή «Κωδικός 56 – Στεγαστική Καταιγίδα»,

ανέφερε ότι τα ισχύοντα σ’ άλλες χώρες εξετάστηκαν

και κάποια δεν είναι εφαρμόσιμα στην Κύπρο καθώς

υπάρχει περιορισμός στη νομοθεσία που διέπει την

παραχώρηση κρατικής γης.

«Στην Κύπρο ο κανονισμός λέγει ότι μπορείς να

παραχωρήσεις κρατική γη σε περιπτώσεις μόνο που

αφορούν στους εκτοπισθέντες και στους άπορους.

Επίσης, δεν έχουμε τεράστια αποθέματα κρατικής

γης, είμαστε νησί, είναι περιορισμένη η έκταση και

πρέπει να διαφυλαχθεί κάποια κρατική γη ώστε να

μπορούν να ικανοποιηθούν ανάγκες του κράτους,

δηλαδή ανάγκες των πολιτικών, που αφορούν ανέγερση

σχολείων, νοσοκομείων και άλλα», δήλωσε.

Ο Υπουργός Εσωτερικών, Κωνσταντίνος Ιωάννου,

σε δηλώσεις του μετά την παρουσίαση του προϋπολογισμού

του Υπουργείου για το 2026, ενώπιον

της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Οικονομικών και

Προϋπολογισμού (10/11/2025), αναφέρθηκε στις

προσπάθειες της Κυβέρνησης για διαχείριση του

Στεγαστικού Προβλήματος.

Υπέδειξε ότι προς αυτή την κατεύθυνση στοχεύει η

ΤΑ ΣΤΕΓΑΣΤΙΚΆ ΣΧΈΔΙΑ ΣΤΟΝ

ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΌ ΤΟΥ 2026

Για την υλοποίηση των Στεγαστικών Προγραμμάτων,

περιλαμβάνεται στον Προϋπολογισμό του 2026 ποσό

ύψους €35 εκατ.

Συγκεκριμένα υλοποιούνται:

- Τα Σχέδια Πολεοδομικών Κινήτρων και «Build to

Rent», μέσω των οποίων παραχωρείται επιπρόσθετος

συντελεστής δόμησης 25-45%, με σκοπό την αύξηση

του οικιστικού αποθέματος και προσιτής στέγης.

- Τα Στεγαστικά Σχέδια αναζωογόνησης ορεινών, μειονεκτικών

και ακριτικών περιοχών και της υπαίθρου τα

οποία θα αναθεωρηθούν και θα επαναπροκηρυχθούν

εντός του 2026.

- Το Σχέδιο Χορηγιών για φοιτητικές εστίες και δωμάτια

στην εντός των τειχών, πόλη της Λευκωσίας.

Επίσης, συνεχίζεται εντός του 2026 η υλοποίηση των

Στεγαστικών Σχεδίων της Υπηρεσίας Μέριμνας και

Αποκατάστασης Εκτοπισθέντων, του Σχεδίου «κτίΖΩ»,

καθώς και άλλων προγραμμάτων συντήρησης και

επιδιόρθωσης κατοικιών στους κυβερνητικούς οικισμούς

στέγασης εκτοπισθέντων και στους οικισμούς

αυτοστέγασης. Ειδικότερα, στον προϋπολογισμό

του 2026 προβλέπεται ποσό €83,8 εκατ. για την

προσφυγική Στεγαστική Πολιτική.

Συν τοις άλλοις, ο Υπουργός Εσωτερικών κατά την εξέταση

του προϋπολογισμού, ανέφερε ότι η μεταρρύθμιση

του τομέα της αδειοδότησης είναι συνυφασμένη και με

την αντιμετώπιση του Στεγαστικού Προβλήματος.

«Μέσα από ένα ριζικό ανασχεδιασμό των διαδικασιών

αδειοδότησης επιτεύχθηκε η απλοποίηση και

ο εκσυγχρονισμός του τρόπου υποβολής, εξέτασης

και έκδοσης αδειών πολεοδομίας και οικοδομής για

τις χαμηλού και μεσαίου ρίσκου αναπτύξεις, που

αποτελούν περίπου το 50% των αιτήσεων αδειοδότησης»,

τόνισε ο Υπουργός. Συγκεκριμένα, όπως

είπε, ο χρόνος εξέτασης και έκδοσης των αδειών

για μονοκατοικίες και διπλοκατοικίες μειώθηκε σε

συνολικά 40 εργάσιμες μέρες και για πολυκατοικίες

μέχρι 20 διαμερίσματα σε 80 εργάσιμες μέρες.

EconomyToday 79

ΘΕΜΑ

ΣΚΆΕΙ Ή

ΔΕΝ ΣΚΆΕΙ

Η ΦΟΎΣΚΑ ΤΟΥ AI;

Οι αγορές διορθώνουν, οι τεχνολογικοί γίγαντες

πιέζονται και οι επενδυτές διερωτώνται αν ο

ενθουσιασμός για το AI οδηγεί σε νέα dot-com

ή απλώς σε μια φυσική επιβράδυνση μετά από

υπερκέρδη ιστορικής κλίμακας.

ΤΟΥ ΒΡΑΣΊΔΑ ΝΕΟΦΎΤΟΥ

Υπεύθυνου Επενδυτικής Έρευνας

στην Exclusive Capital

82 EconomyToday

Το 2025 οδεύει προς το τέλος του φέρνοντας

σημαντικές πτώσεις στις διεθνείς

χρηματαγορές εν μέσω ανησυχιών

γύρω από τον κίνδυνο «φούσκας» στους

κλάδους της υψηλής Τεχνολογίας και

Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ).

Οι αμφιβολίες γύρω από τις μετοχές Τεχνητής Νοημοσύνης

(AI) είχαν πυροδοτήσει κύμα ρευστοποιήσεων

στα διεθνή χρηματιστήρια κατά τον μήνα Νοέμβριο,

ενώ ο κλάδος των Κρυπτονομισμάτων δέχτηκε την

πιο μεγάλη πίεση από τους επενδυτές, με την τιμή

του Bitcoin να χάνει πέραν των 25% από τα πρόσφατα

υψηλά του.

ΥΠΕΡΚΈΡΔΗ ΣΤΟΝ ΚΛΆΔΟ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΊΑΣ ΚΑΙ ΑΙ

Η παγκόσμια αγορά μετοχών υπεραπόδωσε τους

προηγούμενους μήνες, με σχεδόν όλους τους κυριότερους

αμερικάνικους δείκτες όπως ο Dow Jones,

S&P 500, Nasdaq Composite αλλά και ο ιαπωνικός

Nikkei 225 να καταγράφουν πολλαπλά συνεχόμενα

ρεκόρ, με κινητήριο δύναμη τον Τεχνολογικό κλάδο

και τον ενθουσιασμό για τη νεοεμφανιζόμενη καινοτόμο

τεχνολογία του ΑΙ.

Τα εκρηκτικά κέρδη της τεχνολογικής ομάδας μετοχών

«Magnificient-7», δηλαδή οι τεχνολογικοί κολοσσοί

Apple (AAPL), Microsoft (MSFT), Amazon (AMZN),

Alphabet (GOOGL), Meta Platforms (META), Tesla

(TSLA), and Nvidia (NVDA) ήταν το καύσιμο για την

«εκτόξευση» των αποδόσεων του S&P 500, αφού

η αξία τους αντιπροσωπεύει το 40% του δείκτη.

Οι επενδυτές έχουν στοιχηματίσει τρισεκατομμύρια

δολάρια τα τελευταία χρόνια στην επενδυτική ιδέα

ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα αλλάξει την κοινωνία,

τις επιχειρήσεις, την ιατρική και γενικά όλο τον κόσμο

όπως τον ξέρουμε σήμερα.

Ενδεικτικά, η μετοχή της Nvidia, η οποία θεωρείται

το βαρόμετρο της τεχνολογικής εποχής καθώς κατασκευάζει

τα μικροτσιπς που «κινεί» όλη την Τεχνητή

Νοημοσύνη, έχει εκτοξευτεί από τα $5 στις αρχές του

2020 στα υψηλά των $210 στο τέλος του 2025.

Παρόμοια υπερκέρδη έχουν δώσει και οι άλλοι

τεχνολογικοί κολοσσοί, όπως η Microsoft που ανέβηκε

από τα $50 στα $500 κατά την ίδια περίοδο,

η META από τα $100 στα $800, η Amazon από τα

$80 στα $250, η Apple από τα $50 στα $270, η

Tesla από τα $15 στα $480 και η Alphabet από τα

$40 στα $295.

Δεν είναι μόνο οι υπεραποδόσεις των μετοχών τεχνολογίας

αλλά και τα ίδια τα κρυπτονομίσματα που

έχουν την ίδια επενδυτική φύση με αυτά. Το Bitcoin

έχει τρέξει ράλι άνω του 130% από την ένταξή του

σε διαπραγματεύσιμα αμοιβαία κεφάλαια τον Ιανουάριο

του 2024 και έχει ανέβει από τα $7.000 το

2020 στο υψηλό ρεκόρ των $126.000 πριν λίγες

εβδομάδες.

Και όπως είναι φυσικό, αυτές οι υπεραποδόσεις

στον τεχνολογικό κλάδο έχουν κτυπήσει «καμπανάκι

κινδύνου» σε ορισμένους, με κάποιους οικονομολόγους

να προειδοποιούν και υπερβολικά κέρδη και

ευφορία, ενώ κάποιοι άλλοι να κτυπούν συναγερμό

για ενδεχόμενη «φούσκα» στον Τεχνολογικό κλάδο

εφόσον οι προσδοκίες για την τεχνολογία του ΑΙ δεν

αντανακλούν με τα έσοδα των εταιρειών του κλάδου.

EconomyToday 83

ΘΕΜΑ

ΤΙ ΕΊΝΑΙ ΤΟ ΦΑΙΝΌΜΕΝΟ

ΤΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΉΣ

«ΦΟΎΣΚΑΣ»

Οι χρηματοοικονομικές «φούσκες» δεν είναι σπάνιες

στις διεθνείς αγορές αλλά συχνό φαινόμενο πλέον

που εμφανίζονται ανά τακτικά διαστήματα σε διάφορους

κλάδους της Οικονομίας, όπως Τεχνολογίας,

Κατοικίες, Εμπορεύματα και Δάνεια (πίστωση).

Μια χρηματοοικονομική φούσκα είναι ένας οικονομικός

κύκλος που χαρακτηρίζεται από μια ταχεία

άνοδο των τιμών ενός περιουσιακού στοιχείου, η

οποία υπερβαίνει σημαντικά την εγγενή ή θεμελιώδη

αξία του στοιχείου, ακολουθούμενη από μια

απότομη πτώση ή έντονη ρευστοποίηση θέσεων ή

κατάρρευση τιμών.

Αυτό το φαινόμενο καθοδηγείται κυρίως από την

κερδοσκοπική συμπεριφορά (speculation) και την

αισιοδοξία των επενδυτών (momentum), παρά από

τα υποκείμενα οικονομικά θεμελιώδη μεγέθη.

Οι χρηματοοικονομικές φούσκες είναι γνωστό ότι

είναι δύσκολο να εντοπιστούν σε πραγματικό χρόνο

και συχνά γίνονται σαφείς μόνο αφού σκάσουν.

Ωστόσο, οι οικονομολόγοι και οι οικονομικοί αναλυτές

εντοπίζουν διάφορους βασικούς δείκτες και στάδια

που υποδηλούν τον σχηματισμό μιας φούσκας.

ΤΑ 4 ΣΤΆΔΙΑ

ΑΝΑΓΝΏΡΙΣΗΣ ΜΙΑΣ

ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΉΣ

«ΦΟΎΣΚΑΣ»

Υπάρχουν τουλάχιστον τέσσερις βασικοί τρόποι για

να προσδιοριστεί εάν σχηματίζεται μια φούσκα στις

χρηματοπιστωτικές αγορές, όπως

• Υπεραπόδοση (valuation) της τιμής ενός περιουσιακού

στοιχείου έναντι των επιχειρηματικών

εσόδων του (P/E ratio).

• Κυρίαρχη αφήγηση (prevailing narrative)

της ανόδου (ενθουσιασμός, μέσα ενημέρωσης)

που μπορεί να ξεγελάσει τους επενδυτές.

• Μόχλευση (hidden leverage) όπου οι επενδυτές

αγοράζουν τις ήδη υπερτιμημένες μετοχές με

δανεικά λεφτά (overleveraged market).

• Κυκλικό εμπόριο (circular trading) όπου οι

εταιρείες ξεκινούν να επενδύουν η μια στην άλλη,

δημιουργώντας ένα σχήμα κυκλικής πυραμίδας,

όπως έγινε στη φούσκα της Ιαπωνίας στη δεκαετία

του 1980.

ΤΑ 5 ΣΤΆΔΙΑ

ΑΝΆΠΤΥΞΗΣ ΜΙΑΣ

ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΉΣ

«ΦΟΎΣΚΑΣ»

Υπάρχουν πέντε στάδια στην ανάπτυξη ενός πιστωτικού

κύκλου, το οποίο είναι η βασική δομή μιας

χρηματοοικονομικής «φούσκας»:

• Μετατόπιση Κεφαλαίων (Displacement): Αυτό

84 EconomyToday

ΟΙ ΥΠΕΡΑΠΟΔΌΣΕΙΣ

ΣΤΟΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΌ

ΚΛΆΔΟ ΈΧΟΥΝ

ΚΤΥΠΉΣΕΙ

ΚΑΜΠΑΝΆΚΙ

ΚΙΝΔΎΝΟΥ, ΜΕ

ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΉΣΕΙΣ

ΓΙΑ ΕΝΔΕΧΌΜΕΝΗ

ΦΟΎΣΚΑ

το στάδιο ξεκινά όταν οι επενδυτές γοητεύονται

από μια νέα επενδυτική ιδέα ή οικονομικό κλάδο,

όπως μια καινοτόμο τεχνολογία ή εξαιρετικά χαμηλά

επιτόκια.

• Άνοδος Τιμών (Boom): Οι τιμές αρχίζουν να

αυξάνονται αργά, αλλά σύντομα αποκτούν δυναμική.

Περισσότεροι επενδυτές εισέρχονται στην

αγορά, δημιουργώντας κύματα αισιοδοξίας και

ενθουσιασμού, που συχνά ενισχύονται από την

κάλυψη από τα μέσα ενημέρωσης και τον φόβο

μήπως χάσουν κάτι.

• Επενδυτική Ευφορία-Κερδοσκοπία (Euphoria-

Speculation): Η λογική εγκαταλείπεται καθώς οι

τιμές φτάνουν σε υπερβολικά επίπεδα και νέες

θεωρίες αποτίμησης εμφανίζονται για να δικαιολογήσουν

τις υπερβολές.

Επικρατεί η «θεωρία του μεγαλύτερου ανόητου»,

όπου οι επενδυτές πιστεύουν ότι κάποιος άλλος θα

αγοράσει σε ακόμη υψηλότερη τιμή.

• Κατοχύρωση Κερδών (Profit-taking): Οι

έμπειροι επενδυτές, αναγνωρίζοντας τα σημάδια

μιας επικείμενης κατάρρευσης, αρχίζουν να πωλούν

και να κλειδώνουν τα κέρδη τους.

• Πανικός (Panic): Η φούσκα τελικά σκάει, συχνά

πυροδοτούμενη από ένα μικρό γεγονός. Οι τιμές

πέφτουν απότομα και οι επενδυτές σπεύδουν να

πουλήσουν για να περιορίσουν τις απώλειές τους,

οδηγώντας σε υπερπροσφορά και δραματική κατάρρευση

τιμών.

ΙΣΤΟΡΙΚΆ ΠΑΡΑΔΕΊΓΜΑΤΑ

ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΏΝ

«ΦΟΥΣΚΏΝ»

Η ιστορία προσφέρει πολλά παραδείγματα χρηματοοικονομικών

φουσκών:

• Ολλανδική Μανία της Τουλίπας (1637): Οι

βολβοί της τουλίπας έγιναν υπερβολικά ακριβοί,

λόγω της κερδοσκοπικής ζήτησης, πριν από μια

ξαφνική κατάρρευση.

• Ιαπωνική Φούσκα Τιμών Περιουσιακών

Στοιχείων (δεκαετία του 1980): Τροφοδοτούμενες

από επιθετικές οικονομικές πολιτικές

και απελευθέρωση, οι τιμές των ακινήτων και των

μετοχών εκτοξεύτηκαν στα ύψη, με τις τιμές των

γραφείων στο Τόκιο να φτάνουν σε υπερβολικά

επίπεδα, πριν από μια παρατεταμένη οικονομική

στασιμότητα.

• Φούσκα dot-com (2000): Η κερδοσκοπία σε

εταιρείες που σχετίζονται με το διαδίκτυο οδήγησε σε

διογκωμένες τιμές μετοχών, ιδιαίτερα στον Nasdaq,

ο οποίος στη συνέχεια κατέρρευσε δραματικά.

• Η Φούσκα της Στέγασης στις ΗΠΑ (2007):

Η εύκολη πίστωση και η πίστη στις συνεχώς αυξανόμενες

τιμές των κατοικιών οδήγησαν σε μια

Η ΑΞΊΑ ΤΩΝ

MAGNIFICENT

-7 ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΎΕΙ

ΤΟ 40% ΤΟΥ

S&P 500,

ΤΡΟΦΟΔΟΤΏΝΤΑΣ

ΤΗΝ ΕΚΤΌΞΕΥΣΗ ΤΩΝ

ΑΠΟΔΌΣΕΩΝ

άνθηση της αγοράς κατοικίας, η οποία ξέσπασε

και πυροδότησε την παγκόσμια χρηματοπιστωτική

κρίση του 2008.

• Κραχ στην Ελληνική Χρηματιστηριακή Αγορά

(1999): Ωθούμενο από την ευφορία για την είσοδο

της Ελλάδας στην Ευρωζώνη και την προοπτική

διοργάνωσης των Ολυμπιακών Αγώνων, το Χρηματιστήριο

Αθηνών σημείωσε μια άνευ προηγουμένου

άνοδο, ακολουθούμενη από μια σημαντική πτώση

που επηρέασε πολλούς μικρούς επενδυτές.

ΤΑ ΣΗΜΕΡΙΝΆ ΔΕΔΟΜΈΝΑ:

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΉ AI «ΦΟΎΣΚΑ»

Ή ΌΧΙ;

Καθώς μπαίνουμε στο τελικό στάδιο ακόμη μιας

κερδοφόρας επενδυτικής χρονιάς που έδωσε μεγάλα

κέρδη σε παγκόσμιο επίπεδο, κυρίως στους επενδυτές

τεχνολογίας, υπάρχει ένα εύλογο επιχείρημα

ότι μια χρηματοοικονομική φούσκα μόλις αρχίζει

να σχηματίζεται, ιδίως γύρω από επενδύσεις που

σχετίζονται με την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΑΙ).

Όμως, κατά την άποψή μας, το τρέχον κλίμα και η

τοποθέτηση της αγοράς υποδηλούν ότι η ιστορία

της Τεχνητής Νοημοσύνης είναι πιο κοντά στη φάση

1996-1997 της φούσκας των dot-com παρά στην

κορύφωση της περιόδου 1999-2001.

Η κερδοσκοπική συμπεριφορά και οι αποτιμήσεις που

παρατηρήθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1990

δεν έχουν ακόμη αναπαραχθεί πλήρως στο 2025.

Σε αντίθεση με τη φούσκα των dot-com, η οποία

τροφοδοτήθηκε από πολυάριθμες νεοσύστατες

επιχειρήσεις, πολλές από τις οποίες τελικά κατέρρευσαν,

η τρέχουσα άνθηση της Τεχνητής Νοημοσύνης

περιστρέφεται γύρω από παγκόσμιους ηγέτες τεχνολογίας

όπως η Nvidia και η Alphabet, οι οποίοι

έχουν καθιερώσει έσοδα και ιστορικό.

Αυτό υποδηλοί ένα υψηλότερο κατώτατο όριο για

οποιαδήποτε πιθανή μείωση της αξίας των περιουσιακών

στοιχείων, υποδηλούν ότι η φούσκα

είναι πιο πιθανό να ξεφουσκώσει σταδιακά παρά

να σκάσει βίαια.

Ενώ υπάρχει κάποια αισιοδοξία και κερδοσκοπία στην

αγορά, δεν έχει ακόμη φτάσει στα ακραία επίπεδα

ευφορίας που χαρακτηρίζουν μια πλήρη φούσκα που

κορυφώνεται συνήθως με κερδοσκοπικά στοιχήματα

με δανεικά κεφάλαια.

Το γεγονός ότι πολλοί συζητούν την πιθανότητα μιας

φούσκας υποδηλοί ένα βαθμό προσοχής, ο οποίος

θα μπορούσε να την εμποδίσει να φτάσει γρήγορα

στα τελικά της στάδια.

Ωστόσο, το επενδυτικό κλίμα μπορεί να αλλάξει

ραγδαία και η συνεχιζόμενη επέκταση της αγοράς

θα μπορούσε να τροφοδοτήσει περαιτέρω τη ζήτηση.

Τα τριμηνιαία αποτέλεσμα των τεχνολογικών εταιρειών

είναι κρίσιμης σημασίας για τους επενδυτές,

οι οποίοι αναμένουν ότι οι εταιρείες θα ξεπεράσουν

τις προσδοκίες της αγοράς, παρουσιάζοντας ισχυρή

ανάπτυξη πωλήσεων.

EconomyToday 85

ΑΡΘΡΟ

ΤΕΧΝΗΤΉ

ΝΟΗΜΟΣΎΝΗ:

ΠΛΟΎΤΟΣ, ΡΊΣΚΟ

ΚΑΙ Η ΝΈΑ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΉ ΤΆΞΗ

Η πιο καθοριστική τεχνολογική τομή της

εποχής μας δημιουργεί νέες ευκαιρίες

παραγωγικότητας και πλούτου, αλλά

ταυτόχρονα φέρνει μαζί της τον κίνδυνο

υπερβολικών αποτιμήσεων, αναταράξεων

στις αγορές και μιας άνευ προηγουμένου

συγκέντρωσης ισχύος.

ΤΟΥ ΤΆΣΟΥ ΓΙΑΣΕΜΊΔΗ

Η

Τεχνητή Νοημοσύνη αποτελεί την

πιο καθοριστική τεχνολογική τομή

της εποχής μας, μια δύναμη που

ήδη μεταμορφώνει την παγκόσμια

οικονομία, τις επιχειρήσεις, την

εργασία και τις κοινωνικές δομές. Μέσα σε λίγα

μόλις χρόνια, από την εμφάνιση των προηγμένων

συστημάτων παραγωγικής ΤΝ, οι δυνατότητες της

τεχνολογίας αυτής έχουν επεκταθεί με ρυθμούς

που ξεπερνούν κάθε προηγούμενη καινοτομία.

Ωστόσο, όσο γρήγορα αυξάνονται οι προσδοκίες,

άλλο τόσο εντείνονται και τα ερωτήματα για το

κατά πόσο ο κλάδος μπορεί να αντέξει τη δική του

ταχύτητα ανάπτυξης. Ταυτόχρονα, οι προσδοκίες

για νέες μορφές παραγωγικότητας και πλούτου

συνυπάρχουν με τον φόβο ότι η ΤΝ μπορεί να

προκαλέσει οικονομικές φούσκες, κοινωνικές

εντάσεις και συγκέντρωση ισχύος χωρίς ιστορικό

προηγούμενο.

86 EconomyToday

ΜΙΑ ΠΕΡΊΟΔΟΣ

ΑΠΟΓΟΗΤΕΥΤΙΚΏΝ

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΆΤΩΝ

ΘΑ ΜΠΟΡΟΎΣΕ

ΝΑ ΠΥΡΟΔΟΤΉΣΕΙ

ΈΝΤΟΝΕΣ ΠΤΩΤΙΚΈΣ

ΠΙΈΣΕΙΣ ΣΤΑ

XΡΗΜΑΤΙΣΤΉΡΙΑ

Η ΣΥΓΚΈΝΤΡΩΣΗ ΙΣΧΎΟΣ ΚΑΙ

ΟΙ ΠΡΏΤΟΙ ΚΡΑΔΑΣΜΟΊ

Το επιχειρηματικό οικοσύστημα που αναπτύχθηκε

γύρω από την ΤΝ παρουσιάζει μια δομή που θυμίζει

τις προηγούμενες εποχές όπου κυριαρχούσε

η λογική του «ο νικητής τα παίρνει όλα». Όπως

συνέβη στις δεκαετίες του ’90 και του 2000 με τα

λειτουργικά συστήματα, τις διαδικτυακές αναζητήσεις

και τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης,

έτσι και η ΤΝ δημιούργησε ένα νέο χώρο

ανταγωνισμού όπου λίγοι παίκτες διεκδικούσαν

την κορυφή. Τα πρώτα χρόνια της εξάπλωσης των

μεγάλων γλωσσικών μοντέλων, η OpenAI βρέθηκε

στο επίκεντρο αυτής της συγκέντρωσης ισχύος.

Το ChatGPT έγινε σημείο αναφοράς σε κάθε

συζήτηση για την ΤΝ, με εκατοντάδες εκατομμύρια

ανθρώπους να το χρησιμοποιούν κάθε εβδομάδα

και επιχειρήσεις κάθε είδους να σπεύδουν να το

ενσωματώσουν στις λειτουργίες τους.

Ωστόσο, αυτή η κυριαρχία άρχισε να αμφισβητείται.

Η OpenAI αντιμετωπίζει τα τελευταία χρόνια

μια σημαντική απόκλιση ανάμεσα στη φήμη και

την οικονομική της κατάσταση. Οι ζημιές της έχουν

αυξηθεί σε τέτοιο βαθμό ώστε να προκαλούν ανησυχίες

για το μοντέλο ανάπτυξης που έχει επιλέξει,

την ώρα που οι επενδύσεις της σε υποδομές υπολογιστικής

ισχύος φτάνουν πλέον σε δυσθεώρητα

επίπεδα. Η απόφαση της εταιρείας να δεσμευτεί σε

μακροχρόνιες συμφωνίες δαπανών που συνολικά

ξεπερνούν το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια

προκάλεσε έντονο προβληματισμό στις αγορές,

καθώς το κενό μεταξύ προσδοκώμενων εσόδων

και πραγματικής κερδοφορίας διευρύνεται. Ακόμη

και ο ισχυρισμός ότι η εταιρεία μπορεί να χρειαστεί

Η ΕΞΈΛΙΞΗ ΘΑ

ΜΠΟΡΟΎΣΕ ΝΑ

ΟΔΗΓΉΣΕΙ ΣΕ

ΔΡΑΣΤΙΚΉ ΜΕΊΩΣΗ

ΤΩΝ ΩΡΏΝ

ΕΡΓΑΣΊΑΣ, ΣΕ

ΝΈΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΆ

ΜΟΝΤΈΛΑ

ΒΑΣΙΣΜΈΝΑ ΣΤΟ

ΆΥΛΟ ΚΕΦΆΛΑΙΟ

ΚΑΙ ΣΕ ΚΑΘΕΣΤΏΣ

ΌΠΟΥ Η ΠΑΡΑΓΩΓΉ

ΔΕΝ ΘΑ ΑΠΟΤΕΛΕΊ

ΠΛΈΟΝ ΤΟ ΚΎΡΙΟ

ΠΡΌΒΛΗΜΑ ΤΩΝ

ΚΟΙΝΩΝΙΏΝ

κρατική στήριξη στο μέλλον αντιμετωπίστηκε με

δυσπιστία, σε αντίθεση με τις τράπεζες του 2008

όπου η συστημικότητα δικαιολογούσε ανάλογες

παρεμβάσεις.

ΝΈΟΙ ΠΑΊΚΤΕΣ,

ΝΈΕΣ ΣΥΜΜΑΧΊΕΣ

Την ίδια στιγμή, το τοπίο απέκτησε νέους ισχυρούς

παίκτες. Η Microsoft και η Nvidia, δύο από τους πιο

στρατηγικούς συμμάχους της OpenAI, έστρεψαν

πρόσφατα σημαντικό μέρος του ενδιαφέροντός

τους προς την Anthropic, έναν από τους ταχύτερα

ανερχόμενους ανταγωνιστές στην παραγωγική ΤΝ.

Η συμφωνία των δύο εταιρειών να επενδύσουν

δεκάδες δισεκατομμύρια στην Anthropic και να

την ενισχύσουν τεχνολογικά μέσω πρόσβασης σε

προηγμένα chips και cloud υποδομές, ανέδειξε μια

μετατόπιση που πριν από λίγο καιρό θα φαινόταν

αδιανόητη. Οι αγορές, αντί να ενθουσιαστούν

όπως παλιότερα με ανάλογες συνεργασίες,

αντέδρασαν με επιφυλακτικότητα, δείχνοντας ότι

ο κλάδος έχει μπει σε φάση αμφισβήτησης των

υπερβολικών αποτιμήσεων.

Παράλληλα, η Google προχώρησε σε αντεπίθεση.

Η παρουσίαση του Gemini 3 σηματοδότησε

τη διάθεση της εταιρείας να διεκδικήσει εκ νέου

την πρωτοκαθεδρία στην ΤΝ, ενσωματώνοντας

το μοντέλο της σε υπηρεσίες όπως η αναζήτηση,

η παραγωγικότητα και ο προγραμματισμός.

Με εκατοντάδες εκατομμύρια ενεργούς χρήστες

και μείωση κόστους χάρη στην εκπαίδευση των

μοντέλων της σε δικά της εξειδικευμένα chips, η

Google εμφανίζεται έτοιμη να πάρει ξανά τη θέση

που κάποτε θεωρούσε αυτονόητη. Οι αγορές

ανταποκρίθηκαν θετικά, οδηγώντας τη μετοχή της

Alphabet σε ιστορικά υψηλά.

Μέσα σε αυτό το περίπλοκο περιβάλλον, η Nvidia

παραμένει ο «κατασκευαστής της εποχής»: η

εκρηκτική ζήτηση για τα προηγμένα chips της όχι

μόνο συγκράτησε τους φόβους για ύφεση στον

κλάδο, αλλά και ενίσχυσε την εντύπωση ότι η Τεχνητή

Νοημοσύνη βρίσκεται ακόμη στην αρχή ενός

τεράστιου κύκλου ανάπτυξης. Ωστόσο, αρκετοί

αναλυτές προειδοποιούν ότι πίσω από τη φαινομενική

ευφορία μπορεί να κρύβονται κίνδυνοι για

την παγκόσμια οικονομία. Καθώς οι μεγαλύτερες

εταιρείες τεχνολογίας στηρίζουν μεγάλο μέρος της

κεφαλαιοποίησής τους στις μελλοντικές αποδόσεις

της ΤΝ, μια περίοδος απογοητευτικών αποτελεσμάτων

θα μπορούσε να πυροδοτήσει έντονες

πτωτικές πιέσεις στα Χρηματιστήρια.

ΟΙ ΑΓΟΡΈΣ ΜΠΡΟΣΤΆ

ΣΤΟ ΡΊΣΚΟ ΜΙΑΣ ΤΕΧΝΗΤΉΣ

ΦΟΎΣΚΑΣ

Σήμερα, οι 20 μεγαλύτερες εταιρείες του δείκτη

S&P 500 αντιπροσωπεύουν πάνω από το μισό

της συνολικής του αξίας, πολλές από αυτές στηρίζουν

τις επενδυτικές τους αφηγήσεις στην ΤΝ.

Αυτό σημαίνει ότι πιθανή ανατροπή των προσδοκιών

μπορεί να προκαλέσει σημαντικό συστημικό

κίνδυνο. Υπάρχουν τοποθετήσεις ότι οι κεφαλαιοποιήσεις

αυτών των εταιρειών δεν στηρίζονται σε

θεσμικά οικονομικά στοιχεία, αλλά αυτό μένει να

αποδειχτεί τα επόμενα χρόνια (πολλές εταιρείες

τεχνολογίας με σημαντική ιστορία συνεχίζουν να

καταγράφουν υψηλές κεφαλαιοποιήσεις)

ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΌΤΗΤΑ,

ΕΡΓΑΣΊΑ ΚΑΙ Η ΕΠΌΜΕΝΗ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΉ ΕΠΟΧΉ

Παρά τους κινδύνους των αγορών, οι πραγματικές

οικονομικές επιπτώσεις της ΤΝ είναι μάλλον πιο

πολυεπίπεδες. Βραχυπρόθεσμα, η τεχνολογία έχει

αυξήσει την παραγωγικότητα σε πλήθος κλάδων:

οι επιχειρήσεις αξιοποιούν αλγορίθμους για να

μειώσουν κόστος, να αυτοματοποιήσουν διαδικασίες

και να βελτιώσουν τη λήψη αποφάσεων.

Η αγορά εργασίας επίσης μεταβάλλεται: εργασίες

επαναλαμβανόμενες και διοικητικού τύπου

αυτοματοποιούνται, ενώ ταυτόχρονα δημιουργούνται

νέες ειδικότητες σε τομείς όπως η Ανάλυση

Δεδομένων και η Κυβερνοασφάλεια. Αυτές οι

αλλαγές, ωστόσο, δεν κατανέμονται ομοιόμορφα.

Οι εργαζόμενοι με υψηλή κατάρτιση έχουν

πλεονέκτημα, ενώ όσοι απασχολούνται σε ρόλους

μεσαίων δεξιοτήτων αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη

αβεβαιότητα.

Σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα, η ΤΝ τείνει να λειτουργήσει

ως «γενική τεχνολογία», δηλαδή ως

θεμέλιο πάνω στο οποίο θα στηριχθούν σχεδόν

όλοι οι τομείς της παραγωγής. Διεθνείς Οργανισμοί

εκτιμούν ότι μέχρι το 2035 η συμβολή

της στο παγκόσμιο ΑΕΠ μπορεί να ξεπεράσει

το 7-10%. Όμως η ανάπτυξη αυτή δεν θα είναι

ισόρροπη. Οι μεγάλες εταιρείες που διαθέτουν

πρόσβαση σε δεδομένα, υπολογιστική ισχύ και

κεφάλαιο πιθανότατα θα ενισχύσουν περαιτέρω την

κυριαρχία τους. Αυτό ενδέχεται να οδηγήσει σε ένα

νέο είδος τεχνολογικού ολιγοπωλίου, με σημαντικές

επιπτώσεις στον ανταγωνισμό, στην καινοτομία και

στη διανομή του οικονομικού οφέλους.

Μακροπρόθεσμα, οι επιπτώσεις της ΤΝ μπορεί

να είναι ακόμη πιο βαθιές. Εφόσον αναπτυχθούν

συστήματα Γενικής Τεχνητής Νοημοσύνης (AGI), οι

μηχανές θα μπορούν να επιτελούν γνωστικές και

δημιουργικές λειτουργίες που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν

αποκλειστικά ανθρώπινες. Αυτή η εξέλιξη

θα μπορούσε να οδηγήσει σε δραστική μείωση των

ωρών εργασίας, σε νέα οικονομικά μοντέλα βασισμένα

στο άυλο κεφάλαιο και σε καθεστώς όπου η

παραγωγή δεν θα αποτελεί πλέον το κύριο πρόβλημα

των κοινωνιών. Αντίθετα, το απαιτητικό ζήτημα θα

είναι η δίκαιη κατανομή του πλούτου, μέσω πολιτικών

όπως το καθολικό βασικό εισόδημα ή τα «ψηφιακά

μερίσματα» από την αξιοποίηση των δεδομένων.

EconomyToday 87

ΑΡΘΡΟ

ΤΈΛΟΣ

ΕΠΟΧΉΣ

ΤΟΥ ΣΟΎΠΕΡ-

ΔΟΛΑΡΊΟΥ;

ΤΟΥ ΧΡ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΎΛΟΥ-ΒΌΛΟΥ

Αναπληρωτή Καθηγητή Οικονομικών και

Χρηματοοικονομικών του Πανεπιστήμιου

Νεάπολις Πάφος

Στους οικονομικούς κύκλους, η κατάσταση

του αμερικανικού δολαρίου σπάνια αμφισβητείται,

άλλωστε παραμένει το κυρίαρχο

αποθεματικό νόμισμα και ο ακρογωνιαίος

λίθος του Παγκόσμιου Εμπορίου και των

Χρηματοοικονομικών. Ωστόσο, συνεχόμενα σημάδια

υποδηλώνουν ότι το δολάριο θα μπορούσε να αντιμετωπίσει

σημαντικά βραχυπρόθεσμα προβλήματα, ίσως

στις αρχές του επόμενου έτους. Παρακάτω παρατίθενται

οι κύριοι οικονομικοί και γεωπολιτικοί λόγοι που οδηγούν

σ’ αυτή την πιθανότητα και ποιες μπορεί να είναι οι

επιπτώσεις τους.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΊ ΠΑΡΆΓΟΝΤΕΣ

ΤΗΣ ΑΔΥΝΑΜΊΑΣ

ΤΟΥ ΔΟΛΑΡΊΟΥ

1. Νομισματική πολιτική και

προοπτικές επιτοκίων

Μία από τις πιο άμεσες επιρροές στην αξία ενός νομίσματος

είναι η διαφορά των επιτοκίων. Εάν η Ομοσπονδιακή

Τράπεζα (Fed) κινηθεί προς χαλάρωση της

πολιτικής, είτε μειώνοντας τα επιτόκια είτε σηματοδοτώντας

μια πιο ήπια στάση, το πλεονέκτημα απόδοσης

των περιουσιακών στοιχείων σε δολάρια διαβρώνεται,

γεγονός που θα τείνει να αποδυναμώσει το νόμισμα.

Πρόσφατη ανάλυση δείχνει ότι οι αγορές προεξοφλούν

ολοένα και περισσότερο τις μειώσεις των αμερικάνικων

επιτοκίων, οι οποίες ασκούν καθοδική πίεση στο δολάριο.

Υπό αυτή την έννοια, η ισχύς του δολαρίου κατά την

τελευταία δεκαετία μπορεί να έχει ξεπεράσει τα θεμελιώδη

μεγέθη - και καθώς οι αποτιμήσεις ομαλοποιούνται,

η αξία του νομίσματος θα μπορούσε να διορθωθεί.

88 EconomyToday

ΓΙΑ ΤΟΥΣ

ΕΠΕΝΔΥΤΈΣ, ΤΙΣ

ΕΤΑΙΡΕΊΕΣ ΚΑΙ

ΤΟΥΣ ΥΠΕΎΘΥΝΟΥΣ

ΧΆΡΑΞΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ, ΈΝΑ

ΑΣΘΕΝΈΣΤΕΡΟ

ΔΟΛΆΡΙΟ ΈΧΕΙ

ΕΥΡΕΊΕΣ ΣΥΝΈΠΕΙΕΣ

Για παράδειγμα, ένα σημαντικό σημείωμα επενδυτών

παρατηρεί: «Μετά από μια ισχυρή δεκαετία, το δολάριο

βρίσκεται εντός του εύρους της εύλογης αξίας μας».

2. Δημοσιονομική ανισορροπία

και πιέσεις στο ισοζύγιο τρεχουσών

συναλλαγών

Οι ΗΠΑ έχουν μεγάλα ελλείμματα στον προϋπολογισμό

και το εμπόριο, τα οποία μακροπρόθεσμα τείνουν να

ασκούν καθοδική πίεση σε ένα νόμισμα. Το λεγόμενο

δίλημμα Triffin μάς υπενθυμίζει ότι ο εκδότης ενός

παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος συχνά πρέπει

να παρέχει περισσότερο από αυτό το νόμισμα,

συμπεριλαμβανομένων και μέσω ελλειμμάτων, για να

ικανοποιήσει την παγκόσμια ζήτηση, αλλά μια τέτοια

επίμονη ανισορροπία μπορεί να προκαλέσει διαρθρωτική

αδυναμία. Επιπλέον, όταν οι ξένοι επενδυτές

αμφισβητούν τη βιωσιμότητα του κρατικού δανεισμού ή

αναμένουν πληθωρισμό ή διάβρωση των πραγματικών

αποδόσεων, μπορεί να μειώσουν την κατοχή περιουσιακών

στοιχείων σε δολάρια ή να απαιτήσουν υψηλότερες

αποδόσεις. Αυτή η δυναμική προσθέτει κίνδυνο στο

δολάριο.

3. Αξιολόγηση και αντιστροφές

ροών κεφαλαίου

Οι ΗΠΑ έχουν απολαύσει εισροές κεφαλαίων για πολλά

χρόνια. Αλλά καθώς τα παγκόσμια πρότυπα ανάπτυξης

αλλάζουν και καθώς άλλα νομίσματα ή περιουσιακά

στοιχεία γίνονται πιο ελκυστικά, αυτό μπορεί να εξασθενήσει

το δολάριο. Το σχόλιο της Vanguard, για παράδειγμα,

σημειώνει ότι «η πτωτική τάση [του δολαρίου]

επιταχύνθηκε σημαντικά από... δασμούς... δεδομένης

της προσδοκίας ότι η οικονομική ανάπτυξη των ΗΠΑ θα

επιβραδυνθεί το 2025».

Εν ολίγοις, εάν ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξη των

ΗΠΑ είναι απογοητευτικός, ή οι ξένοι επενδυτές αναμένουν

καλύτερες αποδόσεις αλλού, τα κεφάλαια μπορεί

να εκρεύσουν από περιουσιακά στοιχεία σε δολάρια,

ασκώντας πιέσεις στο νόμισμα.

4. Τιμές εμπορευμάτων και δυναμική πληθωρισμού

Ένα αποδυναμωμένο δολάριο συνήθως συσχετίζεται με

υψηλότερες τιμές εμπορευμάτων (πολλά εμπορεύματα

εκφράζονται σε δολάρια), κάτι που με τη σειρά του μπορεί

να πυροδοτήσει πληθωριστικές πιέσεις στις ΗΠΑ.

Αλλά εάν η Fed αντιδράσει επιθετικά στον πληθωρισμό,

αυτό θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την ανάπτυξη,

δημιουργώντας ένα δύσκολο πολιτικό συμβιβασμό.

Αντίθετα, εάν ο πληθωρισμός μειωθεί και η Fed χαλαρώσει

την πολιτική της, η διαφορά των επιτοκίων συρρικνώνεται.

Ένα ασθενέστερο δολάριο είναι επομένως

ένα πιθανό αποτέλεσμα αυτού του συμβιβασμού.

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΆ ΚΑΙ

ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΆ ΕΜΠΌΔΙΑ

1. Συρρίκνωση των τάσεων «υπερβολικών

προνομίων» και αποδολαριοποίησης

Οι ΗΠΑ απολαμβάνουν εδώ και καιρό αυτό που ο

οικονομολόγος Jean Bodin κάποτε ονόμασε «υπερβολικό

προνόμιο» λόγω του ρόλου του δολαρίου ως

κύριου αποθεματικού νομίσματος. Αλλά με την πάροδο

του χρόνου, άλλες χώρες έχουν αναζητήσει ενεργά

εναλλακτικές λύσεις - είτε για εμπορική διευθέτηση

σε άλλα νομίσματα, είτε για διμερείς συμφωνίες που

παρακάμπτουν το δολάριο, είτε για διαφοροποίηση

των αποθεματικών. Καθώς αυτή η διαδικασία προχωρά

σταδιακά, η διαρθρωτική ζήτηση για το δολάριο μπορεί

να αποδυναμωθεί και αυτό θα αποτελούσε τροχοπέδη

για την αξία του νομίσματος.

2. Γεωπολιτική αβεβαιότητα και αξιοπιστία

πολιτικής

Τα νομίσματα δεν αντανακλούν μόνο την οικονομία -

αντανακλούν επίσης την εμπιστοσύνη, τη διακυβέρνηση

και τη συνοχή της πολιτικής. Οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν

αυξημένες εσωτερικές πολιτικές διαιρέσεις, πίεση στην

ανεξαρτησία της Fed και απρόβλεπτες κινήσεις στο

εμπόριο και την εξωτερική πολιτική. Ορισμένοι αναλυτές

ερμηνεύουν την πρόσφατη αδυναμία του δολαρίου ως

ένδειξη διάβρωσης της εμπιστοσύνης των επενδυτών

στην κατεύθυνση της πολιτικής των ΗΠΑ. Με άλλα

λόγια, όταν οι ξένοι επενδυτές ανησυχούν για τη σταθερότητα

της πολιτικής, μπορεί να μειώσουν την έκθεση

σε περιουσιακά στοιχεία σε δολάρια, με αποτέλεσμα την

αποδυνάμωση της συναλλαγματικής ισοτιμίας. Αναπροσαρμογές

της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας και

του εμπορικού συστήματος.

Ο κόσμος απομακρύνεται από το μοντέλο της αλυσίδας

εφοδιασμού «just-in-time», με επίκεντρο τις ΗΠΑ, προς

πιο περιφερειοποιημένες, διαφοροποιημένες αλυσίδες

– σε καποιο βαθμό ως απάντηση στο COVID-19, τον

ανταγωνισμό ΗΠΑ-Κίνας και τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Καθώς αλλάζουν οι εμπορικές δομές, αλλάζουν

και τα πρότυπα διακανονισμού των συναλλαγματικών

ισοτιμιών, μειώνοντας ενδεχομένως τον έμμεσο «φόρο

δολαρίου» που πλήρωναν πολλοί μη Αμερικανοί εξαγωγείς

τις τελευταίες δεκαετίες.

3. Εμπορικές εντάσεις, δασμοί και αντίποινα:

βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις

Οι δασμοί και η εμπορική αβεβαιότητα μπορεί μερικές

φορές να υποστηρίζουν τη ζήτηση για ασφαλές καταφύγιο

για το δολάριο σε στιγμές κρίσης, αλλά υπονομεύουν

επίσης τις προοπτικές ανάπτυξης των ΗΠΑ και

εγείρουν ερωτήματα σχετικά με τη λογική της εμπορικής

πολιτικής. Το σχόλιο χρηματιστηριακής εταιρείας που

επισημαίνει την εντατικοποίηση των εμπορικών εντάσεων

μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, ως παράγοντα που συμβάλλει

στην πρόσφατη πτώση της αξίας του δολαρίου.

ΓΙΑΤΊ ΟΙ ΑΡΧΈΣ ΤΟΥ 2026

ΈΧΟΥΝ ΣΗΜΑΣΊΑ;

Συνδυάζοντας όλα αυτά, μπορεί κάποιος να καταλάβει γιατί

οι αναλυτές επισημαίνουν τις αρχές του επόμενου έτους

ως πιθανό σημείο καμπής για την αδυναμία του δολαρίου.

ΟΙ ΗΠΑ ΈΧΟΥΝ

ΜΕΓΆΛΑ

ΕΛΛΕΊΜΜΑΤΑ ΣΤΟΝ

ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΌ

ΚΑΙ ΤΟ ΕΜΠΌΡΙΟ,

ΤΑ ΟΠΟΊΑ

ΜΑΚΡΟΠΡΌΘΕΣΜΑ

ΤΕΊΝΟΥΝ ΝΑ

ΑΣΚΟΎΝ ΚΑΘΟΔΙΚΉ

ΠΊΕΣΗ ΣΕ ΈΝΑ

ΝΌΜΙΣΜΑ

• Η Fed φαίνεται να κινείται προς χαλάρωση. Όταν αυτό

ξεκινήσει, το πλεονέκτημα της απόδοσης συρρικνώνεται

και το δολάριο τείνει να εξασθενήσει.

• Σε περίπτωση που η ανάπτυξη των ΗΠΑ αποδειχθεί

ασθενέστερη από την αναμενόμενη (ειδικά στα

πλαίσια μεγάλων ελλειμμάτων και επιβράδυνσης της

παγκόσμιας ανάπτυξης), η οικονομική λογική για ένα

ισχυρό δολάριο διαβρώνεται.

• Τα γεωπολιτικά προβλήματα μπορεί να μετατοπιστούν.

Καθώς οι παγκόσμιοι δρώντες αυξάνουν τη χρήση

διακανονισμών εκτός δολαρίου ή διαφοροποιούν τα

αποθεματικά, οι παράγοντες που βοήθησαν το δολάριο

εξασθενίζουν.

• Επίσης, η αποτίμηση: πολλοί παρατηρητές σημειώνουν

ότι το δολάριο μπορεί να είναι ήδη αρκετά υπερτιμημένο

σε σχέση με τα θεμελιώδη μεγέθη. Αυτό υποδηλώνει

μικρότερο περιθώριο για περαιτέρω ανατίμηση και

περισσότερο για υποτίμηση.

• Τέλος, η δυναμική συμπεριφοράς έχει σημασία. Καθώς

το δολάριο αποδυναμώνεται λίγο, μερικές φορές αυτό

πυροδοτεί μια αυτοενισχυόμενη εξέλιξη: ασθενέστερο

νόμισμα → φόβοι για εκροή κεφαλαίων/στασιμοπληθωρισμό

→ περαιτέρω αποδυνάμωση.

ΕΠΙΠΤΏΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΙ ΠΡΈΠΕΙ ΝΑ

ΠΡΟΣΈΞΟΥΜΕ

Για τους επενδυτές, τις εταιρείες και τους υπεύθυνους

χάραξης πολιτικής, ένα ασθενέστερο δολάριο έχει

ευρείες συνέπειες.

• Οι τιμές των βασικών προϊόντων ενδέχεται να αυξηθούν,

προσθέτοντας πληθωριστικές πιέσεις, οι εισαγωγές

γίνονται πιο ακριβές, οι καταναλωτές ενδέχεται

να νιώσουν την πίεση.

• Οι αναδυόμενες αγορές ενδέχεται να επωφεληθούν

από την ελάφρυνση του νομίσματος (όταν το δολάριο

αποδυναμώνεται, τα σχετικά βάρη δανεισμού συνήθως

μετριάζονται), αλλά αντιμετωπίζουν επίσης κινδύνους

εάν η κίνηση του δολαρίου αντανακλά ανησυχίες

για την παγκόσμια ανάπτυξη.

• Δανειολήπτες και κάτοχοι περιουσιακών στοιχείων

στις ΗΠΑ: Ένα υποτιμημένο δολάριο μπορεί να κάνει

τις υποχρεώσεις σε ξένο νόμισμα πιο υποφερτές για

τους μη Αμερικανούς εκδότες, αλλά μπορεί να βλάψει

τους Αμερικανούς κατόχους περιουσιακών στοιχείων

που βασίζονται σε δολάρια.

• Κίνδυνος πολιτικής: Εάν η Fed ή το Υπουργείο Οικονομικών

παρερμηνεύσουν τα σήματα, π.χ. καθυστερήσουν

πολύ τη χαλάρωση ή αντιδράσουν στον

πληθωρισμό με τρόπο που πνίγει την ανάπτυξη, η

μείωση της αξίας του δολαρίου θα μπορούσε να είναι

πιο έντονη ή πιο ασταθής.

• Καθεστώς παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος: Μια

αργή αλλά ουσιαστική αποδυνάμωση του δολαρίου

εγείρει ερωτήματα σχετικά με τον μελλοντικό του

ρόλο. Ενώ μια πλήρης «κατάρρευση» είναι απίθανη,

μια σταδιακή διάβρωση της κυριαρχίας μετατοπίζει τις

ισορροπίες δυνάμεων.

EconomyToday 89

ΑΡΘΡΟ

Η ΑΤΑ, Ο ΚΑΤΏΤΑΤΟΣ ΚΑΙ

Η ΔΎΣΚΟΛΗ ΣΥΝΈΧΕΙΑ

ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΎ

ΔΙΑΛΌΓΟΥ

Η επέκταση της ΑΤΑ περνά από την επέκταση των συλλογικών συμβάσεων

την οποία ενθαρρύνει και η Ευρωπαϊκή Οδηγία για επαρκείς κατώτατους

μισθούς – Πώς διαβάζουν οι κοινωνικοί εταίροι την απόφαση του Δικαστηρίου

της Ε.Ε. που κράτησε «ζωντανή» την Οδηγία.

ΤΟΥ ΑΔΆΜΟΥ ΑΔΆΜΟΥ

Οι διεργασίες για επίτευξη της πρόσφατης

συμφωνίας για την Αυτόματη

Τιμαριθμική Αναπροσαρμογής (ΑΤΑ)

δοκίμασαν για ακόμα μια φορά τις

εργασιακές σχέσεις στον τόπο, αλλά

και την τριμερή κοινωνική συνεργασία, μεταξύ Πολιτείας,

Συντεχνιών και Εργοδοτών.

Η τελευταία, παρά την κρίση εμπιστοσύνης που περνά

όπως και άλλες σχέσεις στις μέρες μας, επιβίωσε,

αλλά όχι αλώβητη.

Στο πλαίσιο αυτό τα επεισόδια που οδήγησαν στην

επίτευξη της «Μόνιμης Συμφωνίας για την Αυτόματη

Τιμαριθμική Αναπροσαρμογή» δεν αναμένεται να

είναι τα τελευταία. Ούτε καν για αυτήν την ΑΤΑ, αλλά

ούτε και για το θέμα των συλλογικών συμβάσεων

εργασίας, το κύριο πεδίο δράσης Συντεχνιών και

Εργοδοτικών Οργανώσεων.

90 EconomyToday

ΑΝΤΙΜΈΤΩΠΟΣ ΜΕ

ΝΈΕΣ ΠΡΟΚΛΉΣΕΙΣ

Ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΌΣ

ΔΙΆΛΟΓΟΣ ΜΕΤΆ

ΤΗΝ ΑΠΌΦΑΣΗ

ΤΟΥ ΔΕΕ ΚΑΙ

ΤΗ ΜΌΝΙΜΗ

ΣΥΜΦΩΝΊΑ ΓΙΑ ΤΟΝ

ΤΙΜΆΡΙΘΜΟ

Σε αυτό συνηγορούν η ίδια η συμφωνία για την ΑΤΑ,

αλλά και η πρόσφατη επιβεβαίωση από το Δικαστήριο

της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) της νομικής ισχύος

του μεγαλύτερου μέρους της Ευρωπαϊκής Οδηγίας

για επαρκείς κατώτατους μισθούς στην Ευρωπαϊκή

Ένωση. Οδηγία που δεν στοχεύει μόνο στην επάρκεια

των κατώτατων μισθών, αλλά (κυρίως) στην

προώθηση των συλλογικών διαπραγματεύσεων για

τον καθορισμό των μισθών και κατ’ επέκταση στην

ενίσχυση των συλλογικών συμβάσεων.

Ήδη, οι συντεχνίες με «οδηγό» την εν λόγω Οδηγία

προσβλέπουν σε πυκνότερη κάλυψη των εργαζόμενων

μέσω συλλογικών συμβάσεων, αλλά και σε επέκταση

του Θεσμού της ΑΤΑ, έχοντας ως «αξίωμα» ότι

η επέκταση της ΑΤΑ περνά μέσα από την επέκταση

των συλλογικών συμβάσεων.

ΣΤΑΘΜΌΣ Η ΣΥΜΦΩΝΊΑ

ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΤΑ

Ενόψει των πιο πάνω, οι συντεχνίες θεωρούν «σταθμό»

και όχι «τέρμα» την πρόσφατη συμφωνία για

την ΑΤΑ η οποία απογοήτευσε μεγάλο μέρος των

εργαζόμενων που δεν επωφελείται από τον Θεσμό,

καθότι διαψεύστηκαν οι προσδοκίες που καλλιέργησε

και η ίδια η Κυβέρνηση για καθολική επέκτασή του.

Αυτό προκύπτει από τις τοποθετήσεις τους καθώς

μετά την αποδοχή και υπογραφή της συμφωνίας

EconomyToday 91

ΑΡΘΡΟ

κατέστησαν σαφές πως η προσπάθεια για επέκταση

του Θεσμού, αλλά και για περαιτέρω κατοχύρωση

των συλλογικών συμβάσεων θα συνεχιστεί.

Η προσπάθεια αναμένεται να συναντήσει την αντίδραση

των Εργοδοτικών Οργανώσεων οι οποίες,

όμως, δεν αποκλείεται εφόσον ανοίξει το θέμα ΑΤΑ

ξανά να επαναφέρουν το αίτημά τους, αν όχι για

κατάργηση του Θεσμού, τουλάχιστον για αλλαγές

που θα τον εκσυγχρονίσουν, αφού στην πρόσφατη

διαπραγμάτευση οι δυνάμεις τους αναλώθηκαν για

αποτροπή διεύρυνσης και επέκτασης της ΑΤΑ.

Γι’ αυτό και η μόνιμη συμφωνία για την ΑΤΑ, προσώρας

τουλάχιστον, αφήνει αδιάφορη την πλειοψηφία

των εργαζόμενων καθώς αφορά μόνο όσους ήδη

λαμβάνουν ΑΤΑ.

Συγκεκριμένα η μόνιμη συμφωνία για την ΑΤΑ

προβλέπει τα πιο κάτω:

• Σταδιακή πλήρη αποκατάσταση του ποσοστού

καταβολής του Τιμαριθμικού Επιδόματος

από το 66,7% στο 100% της αύξησης του

Δείκτη Τιμών Καταναλωτή (80% κατά τον Ιανουάριο

του 2026, 90% κατά τον Ιούλιο του 2026 και

100% από τον Ιούλιο του 2027 και εντεύθεν, για

Η ΜΌΝΙΜΗ

ΣΥΜΦΩΝΊΑ ΓΙΑ

ΤΗΝ ΑΤΑ ΑΦΉΝΕΙ

ΑΔΙΆΦΟΡΗ ΤΗΝ

ΠΛΕΙΟΨΗΦΊΑ ΤΩΝ

ΕΡΓΑΖΌΜΕΝΩΝ,

ΚΑΘΏΣ ΑΦΟΡΆ

ΜΌΝΟ ΌΣΟΥΣ ΉΔΗ

ΛΑΜΒΆΝΟΥΝ ΑΤΑ

τον Ιούλιο εκάστου έτους).

• Ενεργοποίηση του μηχανισμού της Αυτόματης

Τιμαριθμικής Αναπροσαρμογής εφόσον η

ετήσια ποσοστιαία μεταβολή του ρυθμού ανάπτυξης

κατά το προηγούμενο έτος είναι θετική.

• Καθορισμός ανώτατου ορίου αύξησης του

πληθωρισμού κατά το προηγούμενο έτος ύψους

4% για τον υπολογισμό της ετήσιας ανώτατης

αύξησης του Τιμαριθμικού Επιδόματος.

Στη συμφωνία προβλέπονται και τα εξής: «Ο Υπουργός

Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων σε συνεννόηση

με τον Υπουργό Οικονομικών ή κατόπιν εισήγησης

των συμβαλλόμενων μερών δύναται να συγκαλεί

διευρυμένη σύνοδο του Εργατικού Συμβουλευτικού

Σώματος για τη συναξιολόγηση διαβλεπόμενων μακροοικονομικών

κινδύνων. Για την εφαρμογή και την

επέκταση του Θεσμού της Αυτόματης Τιμαριθμικής

Αναπροσαρμογής και για την καταβολή του Τιμαριθμικού

Επιδόματος σε περισσότερους δικαιούχους, η

Κυβέρνηση θα εφαρμόσει πολιτικές κατόπιν συμφωνίας

με τους Κοινωνικούς Εταίρους και κίνητρα σε

συνεννόηση με την εργοδοτική πλευρά».

Η κατακλείδα της μόνιμης συμφωνίας, αφήνει μεν

92 EconomyToday

«παράθυρο» για επέκταση του Θεσμού της ΑΤΑ, μέσα

όμως από νέες διαπραγματεύσεις των κοινωνικών

εταίρων.

ΤΟ ΠΑΡΆΡΤΗΜΑ ΚΑΙ

Ο ΚΑΤΏΤΑΤΟΣ

Σε νέες διαπραγματεύσεις θα συζητηθεί περαιτέρω

και η διασύνδεση της ΑΤΑ με τον κατώτατο μισθό. Η

διασύνδεση καταγράφεται σε παράρτημα της μόνιμης

συμφωνίας για την ΑΤΑ, αποτελώντας προφανώς

μέρος της.

Στο παράρτημα αναφέρονται τα εξής: «Διασύνδεση

του Εθνικού Κατώτατου Μισθού και της Αυτόματης

Τιμαριθμικής Αναπροσαρμογής, μέσω της ενσωμάτωσης

του ποσού που αντιστοιχεί στο εκάστοτε

Τιμαριθμικό Επίδομα των δυο προηγούμενων ετών

στο περί Κατωτάτου Ορίου Μισθών Διάταγμα και

ακολούθως θα τυγχάνει εφαρμογής το Άρθρο 7

του εν λόγω Διατάγματος. Το συγκεκριμένο θέμα

θα επανασυζητηθεί με την αναθεώρηση λόγω του

Κατώτατου Μισθού το 2028».

Ο ΚΑΤΏΤΑΤΟΣ ΚΑΙ Η ΟΔΗΓΊΑ

Η ΑΤΑ, όπως αναφέρθηκε δεν συνδέεται μόνο με

τον κατώτατο μισθό, αλλά και με τις συλλογικές

συμβάσεις, καθώς θέση των συντεχνιών είναι πως

η επέκτασή της θα επέλθει με επέκταση των συμβάσεων.

Σύμμαχο προς αυτήν την κατεύθυνση έχουν

πλέον οι Συντεχνίες με την Ευρωπαϊκή Οδηγία για

τον κατώτατο μισθό που όπως αναφέρθηκε με τη

σειρά της συνδέεται με τις συλλογικές συμβάσεις.

Η Κύπρος, εν αναμονή και της απόφασης του ΔΕΕ

λόγω της προσφυγής της Δανίας που ζητούσε ακύρωση

της Οδηγίας, είναι από τις λίγες χώρες της Ε.Ε.

που δεν έχει ακόμα υιοθετήσει την εν λόγω Οδηγία.

Με την απόφαση του ΔΕΕ το σκηνικό έχει ξεκαθαρίσει

σε αρκετό βαθμό, καθώς η Οδηγία κατάφερε να

επιβιώσει της προσφυγής του Βασιλείου της Δανίας.

Σύμφωνα με το ιστορικό της υπόθεσης, όπως καταγράφεται

στην ανακοίνωση του ΔΕΕ, η Δανία

προσέφυγε στο Δικαστήριο ζητώντας να ακυρωθεί

στο σύνολό της η Οδηγία για επαρκείς κατώτατους

μισθούς στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Υποστηρίζει, μεταξύ

άλλων, ότι η Οδηγία παραβιάζει την κατανομή των

αρμοδιοτήτων μεταξύ της Ένωσης και των Κρατών

Μελών, επειδή συνεπάγεται άμεση επέμβαση στους

τομείς του καθορισμού των αμοιβών εντός της

Ένωσης και του δικαιώματος του συνεταιρίζεσθαι,

για τους οποίους αρμόδια σύμφωνα με τις Συνθήκες

είναι τα Κράτη Μέλη. Το Δικαστήριο δέχεται εν μέρει

τα επιχειρήματα της Δανίας. Εντοπίζει τέτοιας φύσης

επέμβαση σε δύο διατάξεις της Οδηγίας οι οποίες

απευθύνονται στα Κράτη Μέλη με νόμιμους κατώτατους

μισθούς και αφορούν τον καθορισμό ή την

επικαιροποίηση των μισθών αυτών. Κατά τα λοιπά,

το Δικαστήριο απορρίπτει την προσφυγή της Δανίας

και επιβεβαιώνει έτσι το κύρος του μεγαλύτερου

ΟΙ ΣΥΝΤΕΧΝΊΕΣ

ΘΕΩΡΟΎΝ

«ΣΤΑΘΜΌ» ΚΑΙ

ΌΧΙ «ΤΈΡΜΑ»

ΤΗΝ ΠΡΌΣΦΑΤΗ

ΣΥΜΦΩΝΊΑ ΓΙΑ

ΤΗΝ ΑΤΑ

μέρους της επίμαχης Οδηγίας.

Συγκεκριμένα το ΔΕΕ με την απόφασή του, όπως

το ίδιο ανακοίνωσε, επιβεβαιώνει το κύρος του

μεγαλύτερου μέρους της Οδηγίας για επαρκείς

κατώτατους μισθούς στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Την

ίδια ώρα, ωστόσο, ακυρώνει τη διάταξη που απαριθμεί

τα κριτήρια τα οποία πρέπει υποχρεωτικά

να λαμβάνουν υπόψη τα Κράτη Μέλη με νόμιμους

κατώτατους μισθούς όταν καθορίζουν και επικαιροποιούν

τους μισθούς αυτούς, καθώς και τον κανόνα

που εμποδίζει τη μείωση των νόμιμων κατώτατων

μισθών στην περίπτωση Αυτόματης Τιμαριθμικής

Αναπροσαρμογής τους.

Τα υποχρεωτικά κριτήρια για καθορισμό του κατώτατου

μισθού τα οποία και τελικά αφαιρούνται από

την Οδηγία αφορούσαν τα εξής: α) την αγοραστική

δύναμη των νόμιμων κατώτατων μισθών, λαμβανομένου

υπόψη του κόστους διαβίωσης· β) το γενικό

επίπεδο των μισθών και την κατανομή τους· γ) τον

ρυθμό αύξησης των μισθών·Δ) τα εθνικά επίπεδα και

τις εξελίξεις, μακροπρόθεσμα, στην παραγωγικότητα.

Παρόλα αυτά, σε σχέση με τη δαδικασία καθορισμού

επαρκών νόμιμων κατώτατων μισθών, η Οδηγία αναφέρει

πως «τα Κράτη Μέλη με νόμιμους κατώτατους

μισθούς θεσπίζουν τις αναγκαίες διαδικασίες για

τον καθορισμό και την επικαιροποίηση των νόμιμων

κατώτατων μισθών» και ο εν λόγω καθορισμός και

επικαιροποίηση «διέπονται από κριτήρια που καθορίζονται

ώστε να συμβάλλουν στην επάρκειά τους, με

στόχο την επίτευξη αξιοπρεπούς βιοτικού επιπέδου,

τη μείωση της φτώχειας των εργαζόμενων, καθώς

και την προώθηση της κοινωνικής συνοχής και της

κοινωνικής σύγκλισης προς τα πάνω και τη μείωση

του μισθολογικού χάσματος μεταξύ των φύλων».

«Τα Κράτη Μέλη καθορίζουν τα εν λόγω κριτήρια

σύμφωνα με τις εθνικές πρακτικές τους, με σχετικό

εθνικό δίκαιο, με αποφάσεις των αρμόδιων φορέων

τους ή με τριμερείς συμφωνίες», προσθέτει η Οδηγία.

Περαιτέρω, η Οδηγία προβλέπει ακόμα πως «τα Κράτη

Μέλη χρησιμοποιούν ενδεικτικές τιμές αναφοράς για

την καθοδήγηση της εκτίμησής τους ως προς την

επάρκεια των νόμιμων κατώτατων μισθών. Για τον

σκοπό αυτό, μπορούν να χρησιμοποιούν ενδεικτικές

τιμές αναφοράς που χρησιμοποιούνται συνήθως σε

διεθνές επίπεδο, όπως το 60 % του ακαθάριστου

διάμεσου μισθού και το 50 % του ακαθάριστου μέσου

μισθού και/οι ενδεικτικές τιμές αναφοράς που

χρησιμοποιούνται σε εθνικό επίπεδο».

Η ΟΔΗΓΊΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΜΒΆΣΕΙΣ

Κύριος στόχος της Οδηγίας, όμως, δεν είναι μόνο

η καθοδήγηση για διασφάλιση της επάρκειας των

κατώτατων μισθών στην Ε.Ε., αλλά η στήριξη των

συλλογικών διαπραγματεύσεων και κατ’ επέκταση

των συλλογικών συμβάσεων. Κι αυτό γιατί η Ε.Ε.

αναγνωρίζει τη σημασία και τον ρόλο των συλλογικών

συμβάσεων στην επάρκεια των μισθών γενικότερα.

EconomyToday 93

ΑΡΘΡΟ

Όπως αναφέρεται στο προοίμιο της Οδηγίας «τα

Κράτη Μέλη με υψηλό ποσοστό κάλυψης από συλλογικές

διαπραγματεύσεις τείνουν να έχουν μικρό

ποσοστό χαμηλόμισθων εργαζόμενων και υψηλούς

κατώτατους μισθούς. Τα Κράτη Μέλη με μικρό ποσοστό

χαμηλόμισθων εργαζόμενων έχουν ποσοστό

κάλυψης από συλλογικές διαπραγματεύσεις άνω του

80%. Ομοίως, η πλειονότητα των Κρατών Μελών με

υψηλά επίπεδα κατώτατων μισθών σε σχέση με τον

μέσο μισθό έχει κάλυψη από συλλογικές διαπραγματεύσεις

άνω του 80%».

Στο πλαίσιο αυτό η Οδηγία προβλέπει και προτείνει

μέτρα για προώθηση των συλλογικών διαπραγματεύσεων

για τον καθορισμό των μισθών.

Περαιτέρω το άρθρο 4 της Οδηγίας, παράγραφος 2

αναφέρει, μεταξύ άλλων, τα εξής: «Επιπρόσθετα, κάθε

Κράτος Μέλος στο οποίο το ποσοστό της κάλυψης

από συλλογικές διαπραγματεύσεις υπολείπεται του

κατώτατου ορίου του 80 % θεσπίζει πλαίσιο με τους

αναγκαίους πρόσφορους όρους για τις συλλογικές

διαπραγματεύσεις, είτε με νόμο κατόπιν διαβούλευσης

με τους κοινωνικούς εταίρους είτε με συμφωνία με

αυτούς. Το εν λόγω Κράτος Μέλος εκπονεί, επίσης,

σχέδιο δράσης για την προώθηση των συλλογικών

διαπραγματεύσεων. Το Κράτος Μέλος εκπονεί αυτό

το σχέδιο δράσης κατόπιν διαβούλευσης με τους

κοινωνικούς εταίρους ή σε συμφωνία με αυτούς ή

κατόπιν κοινού αιτήματος των κοινωνικών εταίρων,

ως προϊόν συμφωνίας μεταξύ των κοινωνικών

εταίρων. Το σχέδιο δράσης ορίζει σαφές χρονοδιάγραμμα

και συγκεκριμένα μέτρα για τη σταδιακή

αύξηση του ποσοστού κάλυψης από συλλογικές

διαπραγματεύσεις, με πλήρη σεβασμό της αυτονομίας

των κοινωνικών εταίρων… Το σχέδιο δράσης και

τυχόν επικαιροποιήσεις του δημοσιοποιούνται και

κοινοποιούνται στην Επιτροπή».

94 EconomyToday

ΤΟ ΚΕΒΕ

ΥΠΟΣΤΉΡΙΞΕ ΠΩΣ

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΉΡΙΟ

ΈΚΑΝΕ ΣΑΦΈΣ

ΌΤΙ ΔΕΝ

ΥΠΟΧΡΕΏΝΟΝΤΑΙ

ΤΑ ΚΡΆΤΗ ΜΈΛΗ

ΝΑ ΕΠΙΒΆΛΟΥΝ

ΤΗΝ ΕΠΈΚΤΑΣΗ

ΤΩΝ ΣΥΛΛΟΓΙΚΏΝ

ΣΥΜΒΆΣΕΩΝ

ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΈΣ ΑΝΑΓΝΏΣΕΙΣ

Με το ποσοστό κάλυψης των εργαζόμενων από συλλογικές

συμβάσεις στην Κύπρο να υπολείπεται του

80% - υπολογίζεται γύρω στο 45%, περιλαμβανομένων

των εργαζόμενων του ευρύτερου Δημόσιου

Τομέα – η εκπόνηση σχεδίου δράσης για αύξηση

του ποσοστού θεωρείται μονόδρομος. Στο πλαίσιο

αυτό, αλλά και ενόψει εφαρμογής της Οδηγίας της

Ε.Ε. για επαρκείς κατώτατους μισθούς, γενικότερα

αναμένεται ο διάλογος που θα αρχίσει να είναι ξανά

δύσκολος βάσει των πρώτων τοποθετήσεων των

κοινωνικών εταίρων. Σε αυτό συνηγορούν οι πρώτες

τοποθετήσεις των κοινωνικών εταίρων μετά την

απόφαση του ΔΕΕ, καθώς Εργοδότες και Συντεχνίες

διαβάζουν διαφορετικά τόσο την Οδηγία όσο και την

απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Οι Εργοδοτικές Οργανώσεις έσπευσαν μετά την

απόφαση του ΔΕΕ να προβούν σε διευκρινίσεις.

• Η ΟΕΒ αναφέρει μεταξύ άλλων πως το όριο

του 80% για κάλυψη από συλλογικές διαπραγματεύσεις

νοείται μόνο ως δείκτης που ενεργοποιεί

την υποχρέωση κατάρτισης σχεδίου δράσης από

τα Κράτη Μέλη για προώθηση των συλλογικών

διαπραγματεύσεων για καθορισμό των μισθών. Σε

καμία περίπτωση δεν επιβάλλεται ποσοστό κάλυψης

80% από συλλογικές συμβάσεις. Αναφέρει ακόμα

πως η Οδηγία δεν επιβάλλει την προσχώρηση μεγαλύτερου

αριθμού εργαζόμενων σε Συνδικαλιστικές

Οργανώσεις και πως ούτε επιβάλλει στα Κράτη

Μέλη να κηρύσσουν τις συλλογικές συμβάσεις ως

υποχρεωτικές. Η ΟΕΒ αναφέρει ακόμα ότι με την

Οδηγία «τα Κράτη Μέλη χρησιμοποιούν ενδεικτικές

τιμές αναφοράς για την εκτίμηση της επάρκειας των

κατώτατων μισθών, όπως το 60% του ακαθάριστου

διάμεσου μισθού και το 50% του ακαθάριστου

μέσου μισθού», διευκρινίζοντας όμως στη συνέχεια

πως η Οδηγία σε καμία περίπτωση δεν επιβάλλει στις

χώρες Μέλη να καθορίσουν τον Εθνικό Κατώτατο

Μισθό στα πιο πάνω ποσοστά. Επικαλούμενη μάλιστα

στοιχεία της ETUC (Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία

Συνδικαλιστών Οργανώσεων) η ΟΕΒ σημειώνει

πως η συντριπτική πλειοψηφία των Κρατών Μελών

έχουν Εθνικό Κατώτατο Μισθό πολύ χαμηλότερο

του 60% του αντίστοιχου εθνικού διάμεσου και

πολύ χαμηλότερο από το 50% του εθνικού μέσου

μισθού, λαμβάνοντας υπόψη και τυχόν 13ο ή και

14ο μισθό όπως είναι η περίπτωση της Ελλάδας.

Βάσει αυτών των στοιχείων στην Κύπρο το ύψος

του Εθνικού Κατώτατου Μισθού ως ποσοστό του

ενικού διάμεσου μισθού ανέρχεται στο 53% όσο

και στην Ισπανία.

• Το ΚΕΒΕ υποστήριξε με τη σειρά του πως το

δικαστήριο «έκανε σαφές ότι δεν υποχρεώνονται

τα Κράτη Μέλη να επιβάλουν την επέκταση των

συλλογικών συμβάσεων όπως ισχυρίζονται οι

Συντεχνίες» και πως η Οδηγία απαιτεί την ενίσχυση

του κοινωνικού διαλόγου αλλά δεν παραβιάζει

την ελευθερία των μερών να μη συμβάλλονται ή

να καθορίζουν μόνα τους τους όρους. Αναφέρει

περαιτέρω πως το ΔΕΕ έκανε ξεκάθαρο ότι η

Οδηγία ενθαρρύνει τις συλλογικές διαπραγματεύσεις

μεταξύ των κοινωνικών εταίρων σε χώρες

που η κάλυψη των συλλογικών συμβάσεων είναι

κάτω του 80% και υποχρεώνει τα Κράτη Μέλη

να εκπονήσουν σχέδιο δράσης με συγκεκριμένα

μέτρα τα οποία να υποβοηθούν τις συλλογικές

διαπραγματεύσεις, συμπληρώνοντας πως «στην

Κύπρο υπάρχουν αρκετά μέτρα που υποβοηθούν

τις συλλογικές διαπραγματεύσεις όπως είναι ο

Κώδικας Βιομηχανικών Σχέσεων, ο Νόμος για την

Αναγνώριση των Συνδικαλιστικών Οργανώσεων, ο

περί Συντεχνιών Νόμος, η ρύθμιση των απεργιών

στις ουσιώδεις υπηρεσίες».

• Η ΣΕΚ χαιρετίζοντας την απόφαση του ΔΕΕ ανέφερε

πως το γενικότερο συμπέρασμα της Οδηγίας

είναι πως τα Κράτη τα οποία έχουν κάλυψη εργαζόμενων

από συλλογικές συμβάσεις κάτω του 80%

υποχρεούνται όπως καταρτίσουν σχέδιο δράσης, με

σαφή χρονοδιαγράμματα για αύξηση του ποσοστού

κάλυψης. Αναφέρει ακόμα πως το γεγονός ότι το

ποσοστό κάλυψης εργαζόμενων μέσω συλλογικών

συμβάσεων στην Κύπρο ανέρχεται περίπου στο

43%. Αυτό από μόνο του καταδεικνύει την ανάγκη

αύξησής του, όπως και τη χρησιμότητα της Οδηγίας.

Σε δηλώσεις του εξάλλου ο Γ.Γ. της ΣΕΚ, Ανδρέας

Μάτσας ανέφερε ακόμα πως «στόχευσή μας είναι

να αξιοποιήσουμε αυτό το οποίο δημιουργείται ως

δυνατότητα και δυναμική μέσα από τη συγκεκριμένη

Οδηγία, έτσι ώστε σε συνάρτηση με τη στοχευμένη και

επαναδιατυπωμένη και σήμερα οργανωτική ανάπτυξη,

να δημιουργήσουμε περισσότερες δυνατότητες για

να καλύψουμε το σύνολο των εργαζόμενων», προσθέτοντας

πως μέχρι σήμερα υπήρχε μία προσμονή

από την εργοδοτική πλευρά ότι το δικαστήριο θα

αποδομούσε τη συγκεκριμένη Οδηγία.

Σε δικές της δηλώσεις – στο ΚΥΠΕ- μετά την απόφαση

του Δικαστηρίου της Ε.Ε. η Γ.Γ. της ΠΕΟ, Σωτηρούλα

Χαραλάμπους είπε ότι το ΔΕΕ τσιμέντωσε την ύπαρξη

της Οδηγίας και απάντησε ότι επί της ουσίας η Οδηγία

δεν αποτελεί παρέμβαση στις εθνικές αρμοδιότητες».

Η ΠΡΟΣΠΆΘΕΙΑ

ΓΙΑ ΕΠΈΚΤΑΣΗ

ΤΟΥ ΘΕΣΜΟΎ

ΚΑΙ ΠΕΡΑΙΤΈΡΩ

ΚΑΤΟΧΎΡΩΣΗ

ΤΩΝ ΣΥΛΛΟΓΙΚΏΝ

ΣΥΜΒΆΣΕΩΝ ΘΑ

ΣΥΝΕΧΙΣΤΕΊ

Η κ. Χαραλάμπους πρόσθεσε ότι η Οδηγία βάζει

δύο υποχρεώσεις στα Κράτη Μέλη. Από τη μία και

τα 27 Κράτη Μέλη έχουν τη γενική υποχρέωση να

πάρουν μέτρα που να ενθαρρύνουν τη διεύρυνση

των συλλογικών διαπραγματεύσεων και των συλλογικών

συμβάσεων εργασίας. Από την άλλη, υπάρχει

η ειδική υποχρέωση, που ισχύει και για την Κύπρο,

ώστε σε όσες χώρες η κάλυψη των συλλογικών

συμβάσεων είναι κάτω από το 80% να συστήσουν

συγκεκριμένο σχέδιο δράσης. «Αυτό σημαίνει μέτρα,

μέσα από τα οποία θα ενθαρρύνονται οι συλλογικές

συμβάσεις, θα δεσμεύονται τα δύο μέρη εκείνων που

αποφασίζουν να τις εφαρμόζουν, μέτρα που να δίνουν

κίνητρα στο να προχωρήσουν οι εργοδότες να κάνουν

συλλογικές συμβάσεις και μέτρα, ταυτόχρονα, που να

αποθαρρύνουν τον αθέμιτο ανταγωνισμό μεταξύ όσων

εφαρμόζουν συμβάσεις και όσων όχι στον ιδιωτικό

τομέα», είπε. Για παράδειγμα, ανέφερε, ένα αναγκαίο

μέτρο, είναι το κράτος που παρέχει μία δημόσια σύμβαση,

να μοριοδοτεί περισσότερο όσους εφαρμόζουν

συλλογικές συμβάσεις ή να αποκλείει φορείς που δεν

έχουν συλλογική σύμβαση. «Δεν ζητούμε από το κράτος

να μας κάνει συμβάσεις, αλλά μέτρα», είπε.

EconomyToday 95

ΑΡΘΡΟ

Η ΠΑΓΊΔΑ ΤΗΣ ΓΆΖΑΣ:

Η ΤΟΥΡΚΊΑ ΣΤΟΝ

ΟΡΊΖΟΝΤΑ ΝΈΑΣ

ΣΎΓΚΡΟΥΣΗΣ

Το ψήφισμα του ΟΗΕ για διεθνή δύναμη σταθεροποίησης ανοίγει δρόμους

αλλά και ασάφειες. Από την «υπό όρους κρατικότητα» μέχρι τον κίνδυνο

διεθνοποίησης της σύγκρουσης και τη στρατηγική διεκδίκηση ρόλου από την

Άγκυρα στην Ανατολική Μεσόγειο.

ΤΗΣ ΠΩΛΙΝΑΣ ΑΝΙΦΤΟΥ

Συμβούλου Επενδύσεων και Εξωτερικής

Πολιτικής

Το Συμβούλιο Ασφαλείας του Οργανισμού

Ηνωμένων Εθνών ενέκρινε στις 17

Νοεμβρίου 2025 ψήφισμα υπέρ του

ειρηνευτικού σχεδίου του προέδρου των

Ηνωμένων Πολιτειών, Donald Trump,

για τη Λωρίδα της Γάζας. Το ψήφισμα εγκρίθηκε με

συντριπτική πλειοψηφία 13 ψήφων υπέρ και δύο

αποχές από Κίνα και Ρωσία, γεγονός που συνιστά

υψηλό επίπεδο διεθνούς συναίνεσης παρά την όξυνση

των γεωπολιτικών ανταγωνισμών μεταξύ μεγάλων

δυνάμεων. Το εν λόγω ψήφισμα προβλέπει την

εγκαθίδρυση μιας Διεθνούς Δύναμης Σταθεροποίησης

(International Stabilisation Force – ISF), την

αποχώρηση ισραηλινών στρατιωτικών δυνάμεων

από κρίσιμες περιοχές της Γάζας και τη δημιουργία

μεταβατικών πολιτικο-διοικητικών μηχανισμών υπό

διεθνή εποπτεία.

96 EconomyToday

Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΊΑ ΤΗΣ

ISF ΕΜΠΕΡΙΈΧΕΙ

ΤΟΝ ΚΊΝΔΥΝΟ

ΈΜΜΕΣΗΣ

ΔΙΕΘΝΟΠΟΊΗΣΗΣ

ΤΗΣ ΣΎΓΚΡΟΥΣΗΣ,

ΜΕΤΑΤΡΈΠΟΝΤΆΣ

ΤΗΝ ΣΕ

ΠΟΛΥΕΠΊΠΕΔΗ

ΔΙΕΘΝΉ ΚΡΊΣΗ

Από την οπτική των διεθνών σχέσεων, η εξέλιξη αυτή

αντανακλά μια προσπάθεια αναδιαμόρφωσης τής

περιφερειακής τάξης ασφαλείας στη Μέση Ανατολή.

Το σχέδιο επαναφέρει την έννοια της «ηγεμονικής

σταθεροποίησης», κατά την οποία μια μεγάλη δύναμη

– στην προκειμένη περίπτωση οι Ηνωμένες

Πολιτείες – επιχειρεί να διαμορφώσει ένα θεσμικό-διπλωματικό

πλαίσιο που θα διασφαλίσει την

περιφερειακή ισορροπία ισχύος και θα περιορίσει την

πιθανότητα συνέχισης της ένοπλης σύγκρουσης. Η

υιοθέτηση του σχεδίου από κράτη-μέλη του αραβικού

και μουσουλμανικού κόσμου, τα οποία αναμένεται να

συνεισφέρουν στην ISF, καταδεικνύει την αναγκαιότητα

πολυμερούς συνεργασίας για την παραγωγή

ασφάλειας (security-building) στην περιοχή.

Ωστόσο, το ψήφισμα ενσωματώνει μια σειρά από

στρατηγικές ασάφειες, οι οποίες δυνητικά θα καθορίσουν

την αποτελεσματικότητα εφαρμογής του,

όπως το πότε και αν θα απομακρυνθούν τα ισραηλινά

στρατεύματα από τη Γάζα και από ποιες χώρες θα

αποτελείται η ειρηνευτική δύναμη αφού ήδη τα ΗΑΕ,

η Ιορδανία και η Αίγυπτος απέκλεισαν τη συμμετοχή

τους. Παρά το γεγονός ότι το κείμενο αναφέρεται σε

«πιθανή πορεία προς παλαιστινιακή αυτοδιάθεση και

κρατική υπόσταση», η αναγνώριση αυτή παραμένει

υπό όρους και εξαρτάται από την εκτίμηση ότι «θα

έχουν δημιουργηθεί οι κατάλληλες συνθήκες». Η

EconomyToday 97

ΑΡΘΡΟ

έννοια τής υπό όρους κρατικότητας (conditional

statehood) υποδηλώνει την προτεραιότητα της

ασφάλειας έναντι της πολιτικής κυριαρχίας, στοιχείο

που συνάδει με τη λογική της προτεραιοποίησης της

στρατηγικής σταθερότητας έναντι της αυτοδιάθεσης

του Ισραήλ.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ισραηλινή κυβέρνηση, υπό

τον πρωθυπουργό Benjamin Netanyahu, εξέφρασε

έντονη αντίθεση σε οποιαδήποτε μορφή αναγνώρισης

παλαιστινιακού κράτους, γεγονός που εγείρει

ερωτήματα για την επιτελεστικότητα του ψηφίσματος

στην πράξη, ενώ την επομένη της έγκρισης του

ψηφίσματος ο Ισραηλινός ΠΘ ευχαρίστησε τον

Αμερικανό Πρόεδρο για την κατάθεση του σχεδίου

στον ΟΗΕ, πράγμα που αποδεικνύει πως το σχέδιο

δεν πρόκειται να εξελιχθεί προς μια κρατική οντότητα

Η ΕΝΔΕΧΌΜΕΝΗ

ΔΙΑΜΌΡΦΩΣΗ

ΕΝΌΣ ΆΤΥΠΟΥ

ΘΑΛΆΣΣΙΟΥ

ΣΥΝΕΧΟΎΣ

ΤΟΥΡΚΊΑΣ–

ΑΙΓΎΠΤΟΥ ΘΑ

ΜΠΟΡΟΎΣΕ ΝΑ

ΕΓΚΛΩΒΊΣΕΙ

ΓΕΩΟΙΚΟΝΟΜΙΚΆ

ΤΟ ΙΣΡΑΉΛ

στη Γάζα, αλλά η Λωρίδα της Γάζας εν ευθέτω χρόνω

κινείται προς ένταξή της στην αμερικανική εξωτερική

πολιτική. Από την άλλη πλευρά, η Hamas απέρριψε

το σχέδιο χαρακτηρίζοντάς το ως «μηχανισμό διεθνούς

κηδεμονίας» και δήλωσε πως δεν πρόκειται

να προχωρήσει σε αποστρατικοποίηση, στοιχείο

που καθιστά δυνητικά αδύνατη την υλοποίηση της

εξεταζόμενης αρχιτεκτονικής ασφαλείας, εκτός αν

πλέον οι ΗΠΑ αποφασίσουν να επέμβουν στρατιωτικά

στη Γάζα και να δημιουργήσουν μια αμερικανική

βάση στην περιοχή.

Η δημιουργία της ISF εμπεριέχει επίσης τον κίνδυνο

έμμεσης διεθνοποίησης της σύγκρουσης, καθώς η

είσοδος στρατευμάτων τρίτων χωρών ενδέχεται να

μετατρέψει τη σύγκρουση από ενδοπεριφερειακή

σε πολυεπίπεδη διεθνή κρίση. Επιπλέον, δεν έχει

98 EconomyToday

ακόμη καθοριστεί το ποια κράτη θα συνεισφέρουν

στρατεύματα, ούτε ποια μορφή εντολής εμπλοκής

(rules of engagement) θα ισχύσει.

Καταληκτικά, παρά το γεγονός ότι το ψήφισμα παρουσιάζεται

ως ιστορική διπλωματική επιτυχία, η

επιτυχία του εξαρτάται από την πολιτική βούληση

των βασικών δρώντων, την εσωτερική νομιμοποίηση

στο παλαιστινιακό περιβάλλον και τη δυνατότητα των

διεθνών θεσμών να επιβάλουν αποτελέσματα σε ένα

βαθιά ασύμμετρο περιβάλλον ισχύος.

ΟΙ ΠΡΟΚΛΉΣΕΙΣ ΤΗΣ

ΕΙΡΗΝΕΥΤΙΚΉΣ ΔΎΝΑΜΗΣ

ΣΤΗ ΓΆΖΑ ΚΑΙ Η ΤΟΥΡΚΊΑ

Η συγκρότηση μιας διεθνούς ειρηνευτικής δύναμης

στη Λωρίδα της Γάζας, ως μέσο σταθεροποίησης

μετά από παρατεταμένη ένοπλη σύγκρουση, φέρνει

στο προσκήνιο σύνθετα διλήμματα διεθνούς

νομιμοποίησης και περιφερειακού ανταγωνισμού

ισχύος. Η συμμετοχή πολλών αραβικών κρατών στη

δύναμη αυτή συναντά σημαντικές ηθικές, πολιτικές

και θρησκευτικές αντιστάσεις. Πολλά από τα κράτη

αυτά φοβούνται ότι η εμπλοκή τους ενδέχεται να

ερμηνευθεί ως νομιμοποίηση μιας ηγεμονικής και

εν δυνάμει επεκτατικής στρατηγικής εις βάρος των

Παλαιστινίων, ιδίως στον βαθμό που η ειρηνευτική

δύναμη συνδέεται με πολιτικά σχέδια που δεν εγγυώνται

την πλήρη αναγνώριση της παλαιστινιακής

κυριαρχίας.

Η περιοχή φέρει έντονη συμβολική και θρησκευτική

βαρύτητα για τον μουσουλμανικό κόσμο, αφού στην

Ιερουσαλήμ βρίσκεται το τέμενος Αλ Άκσα και είναι

και η πόλη που αναλήφθηκε στους ουρανούς ο Προφήτης

Μωάμεθ. Υπό αυτή την έννοια η γη του Ισραήλ

ως ιερή γη της Παλαιστίνης για τους μουσουλμάνους

είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη Σαουδική Αραβία

από την οποία ξεκίνησε ο Μωάμεθ και θεωρείται

ως «η γη του Κορανίου» και ως εκ τούτου η ενδεχόμενη

απόδοση ευθύνης για «κατοχικό ρόλο» θα

μπορούσε να βλάψει την εσωτερική νομιμοποίηση

των αραβικών κυβερνήσεων και να υπονομεύσει

την πολιτική τους σταθερότητα.

Από την άλλη οι χώρες αυτές φοβούνται πως ο μη

αφοπλισμός της Χαμάς ίσως οδηγήσει σε ένοπλες

συγκρούσεις μεταξύ Αράβων ή ακόμη και σε επιθέσεις

της Χαμάς εντός πολλών αραβικών χωρών

που θα στηρίξουν ή θα συμμετάσχουν στην ειρηνευτική

δύναμη.

Ταυτόχρονα, ορισμένοι περιφερειακοί δρώντες και

ιδιαίτερα η Τουρκία, προσεγγίζουν τη συμμετοχή στη

Γάζα με διαφορετικό στρατηγικό προσανατολισμό. Η

Άγκυρα επιδιώκει να διασφαλίσει παρουσία με στρατεύματα

εντός της Γάζας όχι μόνο υπό το πρόσχημα

προστασίας των Παλαιστινίων, αλλά και στο πλαίσιο

μιας μακροπρόθεσμης πολιτικής περιφερειακής επιρροής.

Η τουρκική στρατηγική μπορεί να γίνει αντιληπτή

μέσα από το πρίσμα του οικονομικού επεκτατισμού

με την ιστορική προσέγγιση προηγούμενων κτήσεων

των Οθωμανών, καθώς μια στρατιωτική παρουσία

στη Γάζα ενισχύει τη γεωπολιτική προβολή ισχύος

της, επιτρέπει πρόσβαση σε στρατηγικές θαλάσσιες

και ενεργειακές ζώνες και προσφέρει συμβολική

ηγεσία επί του παλαιστινιακού ζητήματος.

Η επιδίωξη της Τουρκίας να αποκτήσει θεσμοποιημένη

παρουσία στη Λωρίδα της Γάζας πρέπει να ιδωθεί

μέσα από το πρίσμα ενός ευρύτερου στρατηγικού

σχεδιασμού αναδιάταξης ισχύος στην Ανατολική

Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή. Το τουρκικό όραμα

συγκρότησης ενός γεωπολιτικού «κύκλου ασφαλείας»

εκτείνεται από τον Εύξεινο Πόντο, διατρέχοντας τον

άξονα Τίγρη–Ευφράτη και το βόρειο Ιράκ, συνεχίζει

μέσω του Κατάρ προς τη Γάζα και καταλήγει έως

τον Νείλο μέσω της Μάρσα Ματρούχ στη Βόρεια

Αίγυπτο. Η προγραμματισμένη καταρινή επένδυση

ύψους 30 δισεκατομμυρίων δολαρίων στην περιοχή

αυτή δεν αποτελεί απλώς οικονομική πρωτοβουλία,

αλλά εργαλείο χάραξης σφαίρας επιρροής, που

επηρεάζει άμεσα τη γεωπολιτική αρχιτεκτονική της

Ανατολικής Μεσογείου.

Η συγκεκριμένη ζώνη βρίσκεται στο νοτιοδυτικό όριο

της κυπριακής ΑΟΖ, σε σημείο κρίσιμης σημασίας για

την ενεργειακή διασύνδεση Ισραήλ–Κύπρου–Ελλάδας–ΗΠΑ.

Η ενδεχόμενη διαμόρφωση ενός άτυπου

θαλάσσιου συνεχούς Τουρκίας–Αιγύπτου, κατά το

προηγούμενο της τουρκο-λιβυκής συμφωνίας, θα

μπορούσε να διακόψει τη σύνδεση των ελληνικών

και κυπριακών θαλάσσιων ζωνών και να εγκλωβίσει

γεωοικονομικά το Ισραήλ. Αυτό θα αμφισβητούσε

την ασφάλεια των ενεργειακών κοιτασμάτων, θα

μείωνε την επιχειρησιακή ελευθερία του Ισραήλ από

τη Μεσόγειο έως τον Ατλαντικό και θα υπονόμευε τις

Συμφωνίες του Αβραάμ, περιορίζοντας τις ναυτικές

και αεροπορικές επιλογές του Ισραήλ στην περιοχή.

Η συγκρότηση ενός άξονα Τουρκίας–Ιράν–Κατάρ, σε

σύμπραξη με την Αίγυπτο και επικουρούμενου από

τους Χούθι στον έλεγχο των στενών του Άντεν και

από την ιρανική επιρροή στα στενά του Χορμούζ,

διαμορφώνει ένα εναλλακτικό σύστημα περιφερειακής

ασφάλειας που λειτουργεί ως αντι-ηγεμονικό

αντίβαρο στην αμερικανική αρχιτεκτονική ασφάλειας

και τις Συμφωνίες του Αβραάμ. Σε αυτό το περιβάλλον,

η ομαλοποίηση των σχέσεων Λιβάνου και

Συρίας με το Ισραήλ αποκτά στρατηγική σημασία για

την Ουάσινγκτον, αφού θα ανέκοπτε την τουρκική

γεωπολιτική διείσδυση προς την Κύπρο και τη Γάζα

και θα επανέφερε αντισταθμιστική ισχύ στον άξονα

ΗΠΑ–Ισραήλ–Ελλάδα–Κύπρος.

Ως εκ τούτου, η διεθνής ειρηνευτική δύναμη καλείται

να ισορροπήσει ανάμεσα σε αλληλοσυγκρουόμενα

κίνητρα: από τη μια πλευρά, την ανάγκη ουδέτερης

και θεσμικής σταθεροποίησης και από την άλλη, τον

κίνδυνο εργαλειοποίησής της ως μέσου περιφερειακής

επιρροής και νομιμοποίησης εθνικών στρατηγικών.

Δημιουργείται έτσι το θεμελιώδες δίλημμα

EconomyToday 99

ΑΡΘΡΟ

μεταξύ πραγματικής ειρηνευτικής επιχείρησης και

μεταμφιεσμένης γεωπολιτικής ανακατανομής ισχύος.

Η ΤΟΥΡΚΙΚΉ ΣΤΆΣΗ

ΚΑΙ Η ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΉ

ΕΞΩΤΕΡΙΚΉ ΠΟΛΙΤΙΚΉ

Από μια ρεαλιστική–γεωπολιτική οπτική, η αμερικανική

εξωτερική πολιτική στην Ευρασία τείνει

ολοένα και περισσότερο να «αγκαλιάζει» το Ισραήλ

ως προωθημένο στρατηγικό εταίρο και εργαλείο

διείσδυσης προς την Κεντρική Ασία. Ήδη από την

πτώση της ΕΣΣΔ και μετέπειτα παρόλο του ισχνού

αριθμού Εβραίων στην περιοχή μετά τον ΒΠΠ, οι

καταγόμενοι Εβραίοι από χώρες όπως το Καζακστάν,

το Ουζμπεκιστάν επέστρεψαν επενδυτικά επιχορηγώντας

και αναστηλώνοντας συναγωγές, την εβραϊκή

κουλτούρα και προωθώντας την εκδυτικοποίηση

του Καζακστάν και του Ουζμπεκιστάν ανακόπτοντας

Ιράν, Τουρκία και Σαουδική Αραβία που έκαστες για

τα δικά τους συμφέροντα προσπάθησαν οικονομικά

και θρησκευτικά να προσεταιριστούν τις μουσουλμανικές

χώρες της Ευρασίας που ανήκαν στην ΕΣΣΔ. Η

ένταξη του Καζακστάν στο πλαίσιο των Συμφωνιών

του Αβραάμ, με ρητή αμερικανική διαμεσολάβηση,

καταδεικνύει ότι η Ουάσινγκτον επιχειρεί να επεκτείνει

τη γεωπολιτική γεωμετρία των συμφωνιών πέραν

του αραβικού κόσμου, προς τα μετασοβιετικά κράτη

της Κεντρικής Ασίας, χρησιμοποιώντας το Ισραήλ

ως γέφυρα και πολλαπλασιαστή ισχύος, καθώς και

τους Εβραίους της πρώην ΕΣΣΔ.

Σε αυτό το πλαίσιο, μια αυτονόμηση της Τουρκίας

και η διαμόρφωσή της ως ηγεμονικού δρώντος που

«ορίζει την τύχη» της Μέσης Ανατολής και της Ευρασίας

συνιστά στρατηγική πρόκληση για τις ΗΠΑ. Η

Άγκυρα ακολουθεί πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική,

με ταυτόχρονη εμβάθυνση οικονομικών σχέσεων με

την Κίνα, τη διατήρηση λειτουργικών δεσμών με το

Ιράν και στενή –έστω συγκρουσιακή– διασύνδεση με

τη Ρωσία στον τομέα της άμυνας και της ενέργειας

(π.χ. S-400, πυρηνική συνεργασία). Αυτό διαμορφώνει

ένα ημι-ανεξάρτητο κέντρο ισχύος το οποίο

δεν είναι πλήρως ευθυγραμμισμένο με τη δυτική

αρχιτεκτονική ασφαλείας.

Στο οικονομικό επίπεδο, η Τουρκία έχει μετατραπεί σε

κρίσιμο κόμβο του κινεζικού Belt and Road Initiative.

Το διμερές εμπόριο Κίνας–Τουρκίας ανήλθε το 2024

σε περίπου 42,9–48,3 δισ. δολάρια, με την Κίνα να

αποτελεί έναν από τους κορυφαίους προμηθευτές

εισαγωγών της Τουρκίας. Παράλληλα, περισσότερες

από 1.300 κινεζικές εταιρείες δραστηριοποιούνται

στην Τουρκία, με άμεσες επενδύσεις που προσεγγίζουν

τα 6 δισ. δολάρια στα μέσα του 2024, ενώ

κινεζικά κεφάλαια τοποθετούνται σε στρατηγικούς

τομείς όπως ενέργεια, μεταφορές και υποδομές.

Αυτό σημαίνει ότι η Άγκυρα λειτουργεί de facto ως

εναλλακτικός δίαυλος της κινεζικής επιρροής στον

νατοϊκό χώρο, περιορίζοντας το περιθώριο των ΗΠΑ

100 EconomyToday

Η ΕΠΙΔΊΩΞΗ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΊΑΣ ΝΑ

ΑΠΟΚΤΉΣΕΙ ΘΕΣΜΟΠΟΙΗΜΈΝΗ

ΠΑΡΟΥΣΊΑ ΣΤΗ ΓΆΖΑ ΕΝΙΣΧΎΕΙ

ΣΗΜΑΝΤΙΚΆ ΤΗ ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΉ

ΠΡΟΒΟΛΉ ΙΣΧΎΟΣ ΤΗΣ

να χρησιμοποιήσουν οικονομική πίεση ως εργαλείο

εξισορρόπησης.

Ανάλογη δυναμική παρατηρείται στις σχέσεις Άγκυρας–Τεχεράνης.

Το διμερές εμπόριο Ιράν–Τουρκίας

έχει υπερβεί τα 14 δισ. δολάρια σε ετήσια βάση, με

τις δύο χώρες να θέτουν ως ρητό στόχο τα 30 δισ.

δολάρια εμπορικών συναλλαγών. Αυτό περιπλέκει

τις αμερικανικές προσπάθειες «στρατηγικής απομόνωσης»

του Ιράν, καθώς η Τουρκία –μέλος του

ΝΑΤΟ– λειτουργεί ως οικονομικός και ενεργειακός

πνεύμονας για την ιρανική οικονομία, αποδυναμώνοντας

την αποτελεσματικότητα των αμερικανικών

κυρώσεων, αλλά και αμφισβητώντας ευθέως την

πολιτική των ΗΠΑ απέναντι στο Ιράν και την Κίνα.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, από τη σκοπιά

της στρατηγικής τους και της πολιτικής ασφαλείας,

εκφράζουν έντονη ανησυχία για πληροφορίες που

φέρονται να αποδεικνύουν ότι η τουρκική υπηρεσία

πληροφοριών Milli Istihbarat Teskilati (ΜΙΤ) προβαίνει

σε διαμοιρασμό πληροφοριών και διευκόλυνση

παράκεντρων προς συμμάχους της Τεχεράνης (όπως

η Hezbollah), προς την Hamas και προς το Ansar

Allah, ως μέρος ενός ευρύτερου δικτύου που αποσκοπεί

στην αποσταθεροποίηση της ασφάλειας του

Ισραήλ. Για παράδειγμα, ο υπουργός Εξωτερικών του

Ισραήλ κατήγγειλε ότι η Τουρκία συνεργάζεται με το

Ιράν για τη μεταφορά κεφαλαίων προς τη Hezbollah

μέσω τουρκικού εδάφους.

Παράλληλα, ισραηλινές πηγές υποστηρίζουν ότι η

Τουρκία επιτρέπει ή διευκολύνει τη μετακίνηση στελεχών

της Hamas, καθώς και τη διατήρηση γραφείων

της Οργάνωσης στην Τουρκία, μέσω των οποίων

οργανώνονται επιχειρήσεις κατά του Ισραήλ. Η ανησυχία

είναι πολλαπλή: εφόσον η Τουρκία λειτουργεί

ως ενδιάμεσος κόμβος πληροφοριών προς Οργανώσεις

που αντιμάχονται το Ισραήλ ή υπονομεύουν

την αμερικανική γραμμή, τότε η ισραηλινή ικανότητα

αποτροπής αποδυναμώνεται, η αμερικανική αξιοπιστία

στον χώρο ασφαλείας μειώνεται και η συνοχή μιας

φιλοδυτικής συμμαχίας που βασίζεται στο Ισραήλ

τίθεται υπό αμφισβήτηση. Επίσης, θεαματική ήταν

η αύξηση των τουρκικών εξαγωγών προς τα παλαιστινιακά

εδάφη κατά 526% στους πρώτους εννέα

μήνες του 2024 – με συνολική αξία 571,2 εκατ.

δολαρίων, έναντι μόλις 49,4 εκατ. δολαρίων στο

αντίστοιχο διάστημα των πρώτων τεσσάρων μηνών

– αποτελεί μια εξέλιξη με σημαντική γεωπολιτική και

οικονομική σημασία. Η άνοδος αυτή σημειώθηκε σε

μεγάλο βαθμό μετά την επιβολή τουρκικού εμπάργκο

στο εμπόριο με το Ισραήλ, ως αντίδραση της

Άγκυρας στον πόλεμο στη Γάζα, με αποτέλεσμα η

Τουρκία να ανακτήσει ρόλο ευνοούμενου στη Γάζα

και ανά την περιοχή.

Από την αμερικανική πλευρά, η διπλωματική γραμμή

επισημαίνει ότι η σταθερότητα του Ισραήλ και η

διασφάλιση της ικανότητάς του να λειτουργεί ως

«πυλώνας» της αμερικανικής στρατηγικής στην Ανατολική

Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή δεν μπορεί

να τίθεται σε κίνδυνο από ένα σύμμαχο – μέλος του

ΝΑΤΟ όπως η Τουρκία – που εμπλέκεται έμμεσα ή

άμεσα σε πληροφοριακά δίκτυα που εξυπηρετούν

τον ιρανικό άξονα. Η διαμόρφωση αυτής της στάσης

βασίζεται στην αρχή ότι η πληροφοριακή υπεροχή

και η προστασία των κρίσιμων εποπτικών δομών του

Ισραήλ συμβάλλουν στη διατήρηση της αμερικανικής

επιρροής στην περιοχή.

Ως εκ των ως άνω, οι ΗΠΑ έχουν κίνητρο να ενισχύσουν

τον ρόλο του Ισραήλ (και δευτερευόντως της

Ελλάδας και της Κύπρου) ως αξιόπιστων πυλώνων

της δικής τους στρατηγικής στην Ανατολική Μεσόγειο

και προς την Κεντρική Ασία, αντί να «αναθέσουν»

τη διαχείριση της περιφερειακής ασφάλειας σε μια

Τουρκία που συνδέεται οικονομικά με την Κίνα,

λειτουργεί ως «βαλβίδα» για το Ιράν και διατηρεί

κρίσιμες σχέσεις αμυντικής συνεργασίας με τη Ρωσία.

Η προσπάθεια της Άγκυρας να δημιουργήσει θαλάσσια

και γεωοικονομικά τόξα με την Αίγυπτο και τη

Λιβύη –και να επεκταθεί πολιτικοστρατιωτικά μέχρι

τη Γάζα– συγκρούεται έτσι με τη βούληση των ΗΠΑ

να δομήσουν ένα φιλοδυτικό γεωπολιτικό συνεχές

από την Ανατολική Μεσόγειο έως την Κασπία μέσω

Ισραήλ, Καζακστάν και των Συμφωνιών του Αβραάμ.

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΉ ΣΤΌΧΕΥΣΗ

ΤΟΥ ΙΣΡΑΉΛ ΈΝΑΝΤΙ ΤΗΣ

ΤΟΥΡΚΊΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΉ

ΜΕΣΌΓΕΙΟ

Το ιστορικό Δόγμα της Περιφέρειας της δεκαετίας του

1960, το οποίο διαμόρφωσε η ισραηλινή στρατηγική

σκέψη υπό τον David Ben-Gurion και τις ΗΠΑ, στηρίχθηκε

στην αρχή ότι το Ισραήλ, για να εξισορροπήσει

τον αραβικό περικυκλωτισμό, όφειλε να συγκροτήσει

έναν άξονα συνεργασίας με μη-αραβικά κράτη στα

EconomyToday 101

ΑΡΘΡΟ

όρια της Μέσης Ανατολής: Ιράν – Τουρκία – Ισραήλ.

Το δόγμα αυτό επέτρεψε την εγκαθίδρυση ενός πλαισίου

στρατιωτικής και πληροφοριακής συνεργασίας

που διατηρήθηκε μέχρι την Ιρανική Επανάσταση του

1979, όταν η στρατηγική ισορροπία κατέρρευσε και

η περιφερειακή γεωμετρία ανατράπηκε.

Σήμερα, σε ένα περιβάλλον έντονου ανταγωνισμού

ισχύος και αλλαγής συμμαχικών δομών, το Ισραήλ

επιδιώκει την ανασύνθεση ενός νέου Δόγματος Περιφέρειας,

όχι πλέον με βάση τη συνεργασία μεταξύ

των τριών χωρών, αλλά με στόχο την αναδιάταξη των

περιφερειακών αντιπαλοτήτων. Στο πλαίσιο αυτό, η

ισραηλινή στρατηγική θεωρεί ότι η αποδυνάμωση

ή κατάρρευση του Ιράν – είτε μέσα από εσωτερική

αστάθεια είτε μέσω εξωτερικής στρατιωτικής πίεσης

– θα δημιουργούσε τις προϋποθέσεις για την

ανακατεύθυνση της ισραηλινής στρατιωτικής ισχύος

προς την Τουρκία, η οποία αναδεικνύεται τα τελευταία

χρόνια σε πρωτεύοντα γεωπολιτικό ανταγωνιστή.

Η Τουρκία, μέσω της διεκδίκησης ευρύτερου θαλάσσιου

ελέγχου και πρόσβασης στα ενεργειακά

κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου και των νοτίων

παραλίων της, σε συνδυασμό με τις προσπάθειες να

διευρύνει τον έλεγχο στον θαλάσσιο διάδρομο των

Δαρδανελλίων, προκαλεί μια στρατηγική απειλή για

το Ισραήλ και τους συμμάχους του. Η δυνατότητα της

ΤΟ ΕΝΔΕΧΌΜΕΝΟ

ΚΑΤΆΡΡΕΥΣΗΣ

ΤΟΥ ΙΡΆΝ ΘΑ

ΠΑΡΉΓΑΓΕ ΚΕΝΌ

ΙΣΧΎΟΣ ΜΕ ΒΑΘΙΈΣ

ΕΠΙΠΤΏΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΈΣ

ΣΥΜΜΑΧΊΕΣ

Άγκυρας να λειτουργεί ως πυλώνας γεωοικονομικής

και ενεργειακής διπλωματίας – σε συνδυασμό με την

τοποθέτησή της απέναντι στο παλαιστινιακό ζήτημα και

την αντιπαράθεσή της με το Ισραήλ – έχει μεταβάλει

την ισορροπία ισχύος, μετατρέποντας την Τουρκία

σε κυρίαρχο ανταγωνιστικό δρώντα.

Υπό αυτό το πρίσμα, ένα αναδυόμενο στρατηγικό

σενάριο είναι η προοπτική μιας τριμερούς στρατιωτικής

συνάρθρωσης Ισραήλ – Ελλάδας (Κύπρου)

– ενός μετα-επαναστατικού ή μετα-αναθεωρητικού

Ιράν. Μια τέτοια συνεργασία ειδικά με το πολυάριθμο

στρατιωτικό Ιράν θα μπορούσε να λειτουργήσει:

1. Ως ανασχετικός μηχανισμός του θαλάσσιου επεκτατισμού

της Τουρκίας, εμποδίζοντας την πρόσβαση

σε ενεργειακές πηγές και την υλοποίηση

του δόγματος «Γαλάζια Πατρίδα».

2. Ως στρατηγική αποτροπή έναντι του τουρκικού ελέγχου

των Δαρδανελλίων – ο οποίος θα μπορούσε να

μεταβάλει ριζικά την ισορροπία ισχύος στη Μαύρη

Θάλασσα, το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

3. Ως εργαλείο ενεργειακού αναπροσανατολισμού,

ενισχύοντας τον άξονα Ισραήλ–Κύπρου–Ελλάδας–

ΗΠΑ και αποκόπτοντας την Τουρκία από κρίσιμα

θαλάσσια δίκτυα παραγωγής και μεταφοράς φυσικού

αερίου που θα οδηγήσει στην απελευθέρωση

της Κύπρου.

102 EconomyToday

Στο θεωρητικό πλαίσιο του επιθετικού ρεαλισμού, η

επιδίωξη του Ισραήλ δεν είναι απλώς η διατήρηση

ισορροπίας ισχύος, αλλά η ανατροπή της δυνατότητας

της Τουρκίας να καταστεί ηγεμονική δύναμη στην

Ανατολική Μεσόγειο. Η Τουρκία δεν αντιμετωπίζεται

πλέον ως συνεργάτης του Δόγματος του 1960, αλλά

ως αναθεωρητικός δρων, ο οποίος επιδιώκει συμμαχίες

με Ιράν, Κατάρ, Ρωσία και Κίνα, ανατρέποντας

την αμερικανική αρχιτεκτονική ασφαλείας.

Απέναντι σε αυτή τη δυναμική, η Ουάσινγκτον επανεξετάζει

τον ρόλο του Ισραήλ ως βασικού πυλώνα

της αμερικανικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας και ως

γέφυρας στρατηγικής επιρροής προς την Κεντρική

Ασία, όπως κατέδειξε η ένταξη του Καζακστάν στο

πλαίσιο των Συμφωνιών του Αβραάμ. Παράλληλα, το

Ισραήλ επιδιώκει την αναδιατύπωση του ιστορικού

Δόγματος της Περιφέρειας, όχι πλέον με την Τουρκία

ως σύμμαχο, αλλά ως πρωτεύοντα ανταγωνιστή, του

οποίου η περιφερειακή ηγεμονική άνοδος πρέπει

να ανακοπεί.

Η αναβίωση ενός νέου Δόγματος της Περιφέρειας δεν

αποτελεί αναπαραγωγή του μοντέλου συνεργασίας

Ιράν–Τουρκίας–Ισραήλ της δεκαετίας του 1960,

αλλά επιχειρεί την ανασύνταξη των περιφερειακών

συμμαχιών σε αντιπαράθεση με την Τουρκία,

η οποία δεν νοείται πλέον ως σύμμαχος αλλά ως

αναθεωρητικός και ανταγωνιστικός δρων. Ο αγώνας

για έλεγχο ενεργειακών πόρων, για θαλάσσιες

διόδους και για στρατηγική επιρροή διαμορφώνει

ένα νέο χώρο αντιπαράθεσης όπου το Ισραήλ και

οι ΗΠΑ επιδιώκουν να εμποδίσουν τη διαμόρφωση

τουρκικής ηγεμονίας.

Επομένως, το επόμενο διάστημα αναμένεται να καθοριστεί

από μια κλιμακούμενη στρατηγική σύγκρουση

ισχύος, στην οποία:

• η Τουρκία παλεύει να δημιουργήσει έναν άξονα

Ευρασίας–Νείλου,

• το Ισραήλ και οι ΗΠΑ επιχειρούν να συγκροτήσουν

ένα θαλάσσιο άξονα Ανατολικής Μεσογείου–Κεντρικής

Ασίας ίσως και σε ένα σχήμα μακριά από

τις Συμφωνίες του Αβραάμ που θα αποτελεί σχήμα

εντός της αμερικανικής και ισραηλινής πολιτικής

• και η ενεργειακή γεωοικονομία λειτουργεί ως το

βασικό πεδίο αναμέτρησης.

Το διακύβευμα δεν είναι απλώς περιφερειακό, είναι

ένα νέο γεωπολιτικό σύστημα ισχύος που θα καθορίσει

την παγκόσμια στρατηγική ισορροπία των

επόμενων δεκαετιών.

Η ΠΙΘΑΝΉ ΚΑΤΆΡΡΕΥΣΗ

ΤΟΥ ΙΡΆΝ ΚΑΙ Η ΑΝΑΒΊΩΣΗ

ΕΝΌΣ ΕΝΔΕΧΌΜΕΝΟΥ

ΑΡΑΒΟ–ΙΣΡΑΗΛΙΝΟΎ

ΠΟΛΈΜΟΥ

Η ενδεχόμενη αποδυνάμωση ή κατάρρευση του

Ιράν συνιστά μία από τις πλέον κρίσιμες μεταβλητές

στην περιφερειακή εξίσωση ασφάλειας της Μέσης

ΤΟ ΔΙΑΚΎΒΕΥΜΑ

ΔΕΝ ΕΊΝΑΙ ΑΠΛΏΣ

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΌ

ΠΡΌΚΕΙΤΑΙ ΓΙΑ ΝΈΟ

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΌ ΣΎΣΤΗΜΑ

ΙΣΧΎΟΣ ΠΟΥ ΘΑ

ΚΑΘΟΡΊΣΕΙ ΔΕΚΑΕΤΊΕΣ

Ανατολής. Ως βασικός στρατηγικός πυλώνας τού

αντι-ηγεμονικού άξονα που συσπειρώνεται απέναντι

στο Ισραήλ και στις Ηνωμένες Πολιτείες, το

Ιράν λειτουργεί ως θεμελιώδες αντισταθμιστικό

μέσο ισχύος για αραβικά κράτη τα οποία ιστορικά

διατηρούν επιφυλακτική ή αντιθετική στάση έναντι

του Ισραήλ. Επομένως, η κατάρρευση του ιρανικού

συστήματος ασφάλειας θα παρήγαγε ένα κενό ισχύος

με σημαντικές επιπτώσεις τόσο για τις περιφερειακές

συμμαχίες όσο και για την ευρύτερη διεθνή τάξη.

Μετά το πλήγμα του Ισραήλ στη Ντόχα (Σεπτέμβριος

2025), αρκετά αραβικά κράτη έχουν υιοθετήσει στάση

στρατηγικής απόστασης, επιδεικνύοντας έλλειψη

εμπιστοσύνης προς το ισραηλινό δόγμα αποτροπής.

Σε περίπτωση απουσίας του Ιράν ως περιφερειακού

ισοζυγιστή, τα κράτη αυτά ενδέχεται να εκλάβουν την

ισραηλινή στρατιωτική υπεροχή ως άμεση απειλή για

την πολιτική τους επιβίωση, γεγονός που αυξάνει

την πιθανότητα αναζήτησης νέου προστάτη–ηγέτη.

Υπό αυτές τις συνθήκες, η Τουρκία εμφανίζεται ως

ο πλέον πιθανός δρων ικανός να υποδυθεί ρόλο

περιφερειακού στρατηγικού «εγγυητή», λόγω της

στρατιωτικής της ισχύος, του αναθεωρητικού της

προσανατολισμού και της ικανότητάς της να αξιοποιεί

το θρησκευτικό και πολιτισμικό πλαίσιο.

Εφόσον η Σαουδική Αραβία, η Αίγυπτος και άλλα

κράτη του Κόλπου επιλέξουν να ευθυγραμμιστούν

με την Τουρκία σε μία αντι-ισραηλινή αρχιτεκτονική

ασφάλειας, τότε η προοπτική αναβίωσης ενός γενικευμένου

αραβο–ισραηλινού πολέμου καθίσταται

ρεαλιστικά πιθανή. Μια τέτοια σύγκρουση θα μπορούσε

να αποτελέσει ελκυστικό πλαίσιο εμπλοκής

για μεγάλες εξω-περιφερειακές δυνάμεις. Η Ρωσία

διαθέτει ιστορική συνέχεια παρουσίας στην περιοχή,

καθώς κατά τους τρεις αραβο–ισραηλινούς πολέμους

(1948, 1967, 1973) παρείχε εκτεταμένη

στρατιωτική υποστήριξη στους Άραβες ηγέτες της

Δαμασκού και του Καΐρου. Αντίστοιχα, η Κίνα, αξιοποιώντας

τα εργαλεία οικονομικής διπλωματίας και

την πρωτοβουλία Belt and Road, έχει ισχυρό κίνητρο

να επεκτείνει την παρουσία της σε ένα νέο περιβάλλον

ασφάλειας στην περιοχή και να διεκδικήσει νέες

συμφωνίες σε θαλάσσια περάσματα όπως το Σουέζ

και την επιθυμητή έξοδο στη Μεσόγειο, διεκδικώντας

μια θέση στην ανοικοδόμηση και ασφάλεια της Γάζας

μέσω της Τουρκίας.

Υπό το πρίσμα του «διλήμματος ασφάλειας», η πτώση

του Ιράν θα λειτουργούσε όχι ως μέσο σταθεροποίησης

εκτός αν οι ΗΠΑ εγκαλέσουν τη Σαουδική Αραβία,

αλλά ως καταλύτης αποσταθεροποίησης ικανός να

μετασχηματίσει την περιοχή σε πολυεπίπεδο πεδίο

ανταγωνισμού με τη συμμετοχή περιφερειακών

και παγκόσμιων δυνάμεων. Το ενδεχόμενο αυτό

αναδεικνύει τη δομική ευθραυστότητα του περιφερειακού

συστήματος και αποκαλύπτει την πιθανότητα

επανεμφάνισης συγκρούσεων συστημικής κλίμακας

στον 21ο αιώνα.

EconomyToday 103

ΘΕΜΑ

104 EconomyToday

Η ΚΎΠΡΟΣ

ΑΝΕΒΑΊΝΕΙ ΕΠΊΠΕΔΟ:

ΤΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΉΜΑΤΑ

ΚΑΙΝΟΤΟΜΊΑΣ ΠΟΥ

ΔΙΑΜΟΡΦΏΝΟΥΝ ΤΟ ΑΎΡΙΟ

Πώς η Κύπρος μετατρέπεται σε σύγχρονο κόμβο Τεχνολογίας και

Έρευνας, κτίζοντας οικοσυστήματα καινοτομίας που δημιουργούν θέσεις

εργασίας, προσελκύουν επενδύσεις και στηρίζουν μια οικονομία που

βασίζεται στη γνώση.

ΤΟΥ ΘΕΌΔΩΡΟΥ ΛΟΥΚΑΐΔΗ

Γενικού Διευθυντή Ιδρύματος Έρευνας

και Καινοτομίας

Σε μια εποχή που η τεχνολογία αλλάζει

τον κόσμο με ταχύτητες που δεν έχουμε

ξαναζήσει, η Κύπρος κάνει σταθερά βήματα

προς ένα νέο παραγωγικό μοντέλο.

Από μια μικρή νησιωτική οικονομία

στη Μεσόγειο, μετατρέπεται σε κόμβο καινοτομίας,

επιχειρηματικότητας και τεχνολογίας, κτίζοντας καθημερινά

τις υποδομές και το ανθρώπινο κεφάλαιο

που χρειάζονται για να στηρίξουν αυτή τη μετάβαση.

Στον πυρήνα αυτής της πορείας βρίσκεται ένα στοιχείο

που καθορίζει τη δυναμική κάθε σύγχρονης οικονομίας:

τα οικοσυστήματα καινοτομίας. Πρόκειται για

ένα «ζωντανό» δίκτυο επιχειρήσεων, πανεπιστημίων,

ερευνητικών κέντρων, επενδυτών, παρόχων υπηρεσιών

και δημόσιων φορέων, των οποίων οι σχέσεις

και οι αλληλεπιδράσεις δημιουργούν το περιβάλλον

όπου οι ιδέες γεννιούνται, δοκιμάζονται και μετατρέπονται

σε λύσεις. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η γνώση

κυκλοφορεί ελεύθερα, οι συνεργασίες δημιουργούν

αξία και οι άνθρωποι γίνονται φορείς αλλαγής. Όσο

πιο ανοικτό, συνδεδεμένο και υποστηρικτικό είναι το

οικοσύστημα, τόσο πιο γρήγορα μπορεί να μετατρέψει

τη δημιουργικότητα σε πραγματική καινοτομία.

EconomyToday 105

ΘΕΜΑ

ΓΙΑΤΊ ΤΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΉΜΑΤΑ

ΚΑΙΝΟΤΟΜΊΑΣ ΕΊΝΑΙ

ΚΡΊΣΙΜΑ

Οι ισχυρές οικονομίες οικοδομούνται πάνω στην

ικανότητά τους να καινοτομούν. Τα οφέλη πολλαπλά:

Οικονομική Διαφοροποίηση: Τα οικοσυστήματα

καινοτομίας δημιουργούν νέους τομείς με προοπτικές

υψηλής ανάπτυξης που διαφοροποιούν το μείγμα

της οικονομίας και ενισχύουν την ανθεκτικότητα

της οικονομίας.

Δημιουργία θέσεων εργασίας σε τομείς αιχμής

και ανάπτυξη ταλέντου: Μέσα από τη στήριξη

της επιχειρηματικότητας, τα οικοσυστήματα προσελκύουν

επενδύσεις και διανοίγουν νέες προοπτικές

απασχόλησης. Προσφέρουν ουσιαστικές ευκαιρίες

σταδιοδρομίας, διατηρώντας ταλέντα στη χώρα αλλά

και προσελκύοντας ακόμη περισσότερα. Ταυτόχρονα,

προάγουν τη συνεργασία μεταξύ ακαδημαϊκής

κοινότητας και επιχειρήσεων, γεφυρώνοντας το

χάσμα μεταξύ έρευνας και εμπορικής αξιοποίησης.

Καλλιεργούν ένα εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό

έτοιμο να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις του αύριο.

Επιτάχυνση Υιοθέτησης Τεχνολογιών: Αυτά

τα οικοσυστήματα λειτουργούν ως εφαλτήρια για

αναδυόμενες τεχνολογίες, επιτρέποντας την ταχύτερη

ενσωμάτωση καινοτομιών όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη,

η Κβαντική Υπολογιστική και τα προηγμένα υλικά

στις κύριες Βιομηχανίες και στις Δημόσιες Υπηρεσίες.

Βελτίωση Ποιότητας Ζωής: Με την προώθηση

της καινοτομίας στην υγεία, την εκπαίδευση, τις

μεταφορές και τη βιωσιμότητα, συμβάλλουν σε έναν

πιο υγιή πληθυσμό, πιο έξυπνες πόλεις, καθαρότερα

περιβάλλοντα και πιο ισότιμη πρόσβαση σε βασικές

υπηρεσίες.

Δημιουργία Δευτερογενών Επιπτώσεων σε Διάφορους

Τομείς: Τα οικοσυστήματα καινοτομίας δεν

λειτουργούν απομονωμένα. Οι ανακαλύψεις σε έναν

τομέα, όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη, η Βιοτεχνολογία

ή η Επιστήμη Υλικών, συχνά πυροδοτούν εξελίξεις

σε άλλους, από τη γεωργία έως την εφοδιαστική

αλυσίδα και τη δημόσια υγεία. Αυτές οι διατομεακές

επιδράσεις επιταχύνουν την πρόοδο, ενισχύουν

την παραγωγικότητα και προάγουν απροσδόκητες

συνεργασίες που πολλαπλασιάζουν τον συνολικό

αντίκτυπο του οικοσυστήματος.

Η ΚΎΠΡΟΣ ΑΝΕΒΑΊΝΕΙ

ΕΠΊΠΕΔΟ

Τα τελευταία χρόνια, το εθνικό οικοσύστημα καινοτομίας

έχει κάνει άλματα προόδου. Η Κύπρος

κατατάσσεται πλέον στην 25η θέση παγκοσμίως στον

Global Innovation Index 2025, ανεβαίνοντας τέσσερις

θέσεις σε σχέση με το 2020. Παράλληλα, βρίσκεται

στην κατάταξη των 40 πιο δυναμικών StartUp οικοσυστημάτων

παγκοσμίως, σύμφωνα με το StartUp

Blink. Η πρόοδος αποτυπώνεται με απτά παραδείγματα.

Πριν από λίγα χρόνια, ποιος θα φανταζόταν ότι η

Κύπρος θα είχε εταιρείες βιοτεχνολογίας και ιατρικής

τεχνολογίας που εξάγουν προϊόντα σε διεθνείς

αγορές;

Σήμερα, αυτό είναι πραγματικότητα. Επιχειρήσεις

αντλούν ιδιωτικές επενδύσεις, απασχολούν εκατοντάδες

επιστήμονες και προσφέρουν ευκαιρίες σε

νέους και νέες να εργαστούν στο αντικείμενο που

σπούδασαν. Ιδρυτές που ξεκίνησαν από το ερευνητικό

εργαστήριο και έφτασαν στην αγορά, με τη στήριξη

του ΙδΕΚ, δείχνουν τον δρόμο.

Στις ψηφιακές τεχνολογίες, το ανθρώπινο δυναμικό

της χώρας μετατρέπει τη γνώση σε προϊόντα και υπηρεσίες

που αλλάζουν το παιχνίδι στις διεθνείς αγορές.

Από τα Ηλεκτρονικά Παιχνίδια και τις Χρηματοοικονομικές

Υπηρεσίες, μέχρι τα Ακίνητα, τις Κατασκευές,

τον Αθλητισμό, την Εκπαίδευση, τη Ναυτιλία, την

Κυβερνοασφάλεια και τις Κυπριακές Επιχειρήσεις

δημιουργούν λύσεις που κάνουν τη διαφορά, αξιοποιώντας

και τις ευκαιρίες που παρέχει το ΙδΕΚ.

Το γεγονός ότι προϊόντα τους παρουσιάζονται από

106 EconomyToday

κορυφαίους διεθνείς αναλυτές στις εκθέσεις τους,

αποτελεί επιστέγασμα των προσπαθειών και απόδειξη

ότι η χώρα μας μπορεί να πρωταγωνιστήσει.

Και δεν σταματάμε εδώ. Διαστημικές τεχνολογίες,

πράσινες και καθαρές τεχνολογίες, τεχνολογίες

διττής χρήσης, προηγμένα υλικά, το φάσμα της

καινοτομικής δραστηριότητας στην Κύπρο συνεχίζει

να μας εκπλήσσει.

Αυτό είναι το νέο πρόσωπο της Κύπρου: μια χώρα

που επενδύει στη γνώση και στην καινοτομία. Μια

χώρα που μπορεί και πρέπει να κοιτάζει μπροστά!

FUTURE FOUNDERS

ACADEMY: ΕΠΕΝΔΎΟΝΤΑΣ

ΣΤΟΥΣ ΑΝΘΡΏΠΟΥΣ ΠΟΥ ΘΑ

ΔΙΑΜΟΡΦΏΣΟΥΝ ΤΟ ΜΈΛΛΟΝ

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και το νέο πρόγραμμα

του ΙδΕΚ, Future Founders Academy, το οποίο απευθύνεται

σε νέους και νέες έως τρία χρόνια μετά το

πτυχίο τους, που διαμένουν στη Κύπρο και θέλουν

να μετατρέψουν μιαν ιδέα σε επιχειρηματική δράση.

ΌΣΟ ΠΙΟ ΑΝΟΙΚΤΌ,

ΣΥΝΔΕΔΕΜΈΝΟ ΚΑΙ

ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΌ

ΕΊΝΑΙ ΤΟ

ΟΙΚΟΣΎΣΤΗΜΑ,

ΤΌΣΟ ΠΙΟ ΓΡΉΓΟΡΑ

ΜΕΤΑΤΡΈΠΕΙ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΌΤΗΤΑ

ΣΕ ΚΑΙΝΟΤΟΜΊΑ

Το πρόγραμμα προσφέρει στους συμμετέχοντες όλα

τα απαραίτητα εργαλεία για τα πρώτα τους βήματα:

Χρηματοδότησης έως €25.000, εκπαίδευση στην

καινοτόμο επιχειρηματικότητα και υποστηρικτικές υπηρεσίες,

μειώνοντας το ρίσκο των πρώτων βημάτων.

Η διαδικασία υποβολής πρότασης ήταν απλή αλλά

ουσιαστική: ένα τρίλεπτο βίντεο και μια σύντομη περιγραφή

της ιδέας. Η ανταπόκριση ήταν εντυπωσιακή.

Μέχρι την 8η Οκτωβρίου 2025, υποβλήθηκαν 32

προτάσεις με 12 από αυτές να επιλέγονται για χρηματοδότηση

από εμπειρογνώμονες από το εξωτερικό.

Το Future Founders Academy είναι πολύ περισσότερο

από ένα χρηματοδοτικό εργαλείο, είμαι μια γέφυρα

από την ιδέα στην πράξη. Ένα ασφαλές πλαίσιο για

πειραματισμό, μάθηση και εξέλιξη. Γιατί το επόμενο

κύμα καινοτομίας ξεκινά από τη νέα γενιά.

Η ΈΡΕΥΝΑ ΩΣ ΘΕΜΈΛΙΟ

ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΊΑΣ

Παράλληλα, το Ίδρυμα συνεχίζει να στηρίζει με συνέπεια

την επιστημονική έρευνα, αναγνωρίζοντας ότι η

καινοτομία απαιτεί και ισχυρό ερευνητικό υπόβαθρο.

Ενδεικτικά, μέσα από τις πρόσφατες προσκλήσεις

των Προγραμμάτων «Νησίδες Αριστείας» και «Μεταδιδάκτωρ»,

με συνολικό προϋπολογισμό άνω των

€7,5 εκατομμυρίων, το ΙδΕΚ ενισχύει πρωτοποριακά

ερευνητικά έργα και νέους επιστήμονες μεταδιδακτορικού

επιπέδου σε τομείς αιχμής όπως οι Επιστήμες

Ζωής, οι Φυσικές Επιστήμες και Μηχανική, καθώς

και οι Κοινωνικές και Ανθρωπιστικές Επιστήμες.

Μέσα από τέτοιες δράσεις, ενδυναμώνεται η κυπριακή

ερευνητική κοινότητα, καλλιεργείται η επιστημονική

αριστεία και δημιουργούνται νέες ευκαιρίες απασχόλησης

για επιστήμονες υψηλής εξειδίκευσης. Το ΙδΕΚ

παραμένει σταθερά προσηλωμένο στη διασφάλιση

ότι η Κύπρος θα συνεχίσει να παράγει γνώση, να

προσελκύει ταλέντο και να μετατρέπει την έρευνα

σε κινητήριο μοχλό προόδου και ανάπτυξης.

ΈΝΑ ΜΈΛΛΟΝ ΠΟΥ ΚΤΊΖΕΤΑΙ

ΣΥΛΛΟΓΙΚΆ

Η μετάβαση της Κύπρου σε μια οικονομία βασισμένη

στη γνώση δεν είναι έργο ενός φορέα ή μιας πολιτικής.

Είναι συλλογική προσπάθεια, που απαιτεί συμμετοχή,

ανοικτή σκέψη και διαρκή αλληλεπίδραση μεταξύ

όλων των συντελεστών του οικοσυστήματος. Από την

έρευνα έως την επιχειρηματικότητα, από τη δημόσια

διοίκηση έως τους επενδυτές και την κοινωνία των

πολιτών, η καινοτομία ανθεί μόνο όταν υπάρχει κοινό

όραμα και αμοιβαία εμπιστοσύνη. Η πορεία που

έχουμε διαγράψει μέχρι σήμερα αποδεικνύει ότι η

Κύπρος διαθέτει όλα τα απαραίτητα συστατικά για να

συνεχίσει να πρωταγωνιστεί. Και όσο ενισχύουμε τη

συνεργασία, καλλιεργούμε τη γνώση και εμπιστευόμαστε

τους ανθρώπους μας, τόσο πιο ισχυρά θα γίνονται

τα θεμέλια για μια βιώσιμη και καινοτόμο κοινωνία.

EconomyToday 107


108 EconomyToday

Ο ΔΡΌΜΟΣ ΠΡΟΣ

ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΉ

ΕΛΕΥΘΕΡΊΑ

Η ιδρύτρια της Selfmade Finance και δημιουργός

περιεχομένου, ΣΤΥΛΙΆΝΑ ΧΑΡΑΛΆΜΠΟΥΣ, μιλά για

την πίστη, τη γνώση και τη στρατηγική που μετατρέπουν

τον φόβο σε ευκαιρία και το χρήμα σε εργαλείο ελευθερίας.

ΣΥΝΈΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗΝ ΆΝΝΑ ΚΡΙΘΑΡΊΔΟΥ

Λένε ότι η γνώση είναι δύναμη. Σαφώς,

η χρηματοοικονομική γνώση είναι η

βάση για ένα σταθερό και ανεξάρτητο

μέλλον. Αυτό το γνωρίζει πολύ

καλά, η δημιουργός περιεχομένου

στον τομέα των Xρηματοοικονομικών και ιδρύτρια

της Selfmade Finance, Στυλιάνα Χαραλάμπους, η

οποία έχει αναπτύξει μια αξιοσημείωτη πορεία μέσα

από την αφοσίωσή της στη Χρηματοοικονομική Εκπαίδευση

και τις Επενδύσεις. Μέσω της εμπειρίας

και της εξειδίκευσής της, καθοδηγεί ένα ευρύ κοινό

προς την επίτευξη των οικονομικών τους στόχων,

προάγοντας τη γνώση και την υπευθυνότητα στον

Xρηματοοικονομικό τομέα.

ΤΟ ΜΕΓΑΛΎΤΕΡΟ

ΡΊΣΚΟ ΔΕΝ ΕΊΝΑΙ ΝΑ

ΧΆΣΕΙΣ ΧΡΉΜΑΤΑ

— ΕΊΝΑΙ ΝΑ ΜΕΊΝΕΙΣ

ΣΤΆΣΙΜΗ

Ποιο ήταν το πρώτο σου βήμα στον κόσμο των

επενδύσεων;

Το πρώτο μου βήμα ήταν την περίοδο του Covid, όταν

αγόρασα με φόβο τη μετοχή της μόνης εταιρείας που

ήξερα τότε — Coca-Cola. Δεν είχα εμπειρία ούτε

καθοδήγηση, αλλά εκείνη η αγορά άνοιξε για μένα

έναν εντελώς νέο κόσμο. Έναν κόσμο όπου το χρήμα

δουλεύει για σένα.

Από εκεί ξεκίνησε ένα πάθος που οδήγησε σε ένα

πολυεπίπεδο επενδυτικό χαρτοφυλάκιο. Ερωτεύτηκα

το χρηματιστήριο, με μάγεψε ο τρόπος που οι αγορές

αντικατοπτρίζουν την ψυχολογία, την πρόοδο και τις

ευκαιρίες της ζωής. Εκεί κατάλαβα ότι υπάρχει ένας

διαφορετικός δρόμος προς την οικονομική ανεξαρτησία

— πέρα από το να ανταλλάσσεις χρόνο με χρήμα.

EconomyToday 109


ΔΕΝ ΧΡΕΙΆΖΕΤΑΙ ΝΑ ΠΡΟΒΛΈΠΕΙΣ

ΤΗΝ ΑΓΟΡΆ, ΧΡΕΙΆΖΕΤΑΙ ΝΑ

ΠΑΡΑΜΈΝΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΆ

Όταν ξεκίνησες την πορεία σου στο business

world, ποιο θεωρούσες ως μεγαλύτερο ρίσκο

και τι θεωρείς ότι είναι πλέον;

Στην αρχή πίστευα πως το μεγαλύτερο ρίσκο ήταν

να χάσω χρήματα.

Τώρα ξέρω ότι το μεγαλύτερο ρίσκο είναι να μείνω

στάσιμη.Το να φοβάσαι να εξελιχθείς, να περιμένεις

την «κατάλληλη στιγμή» ή να παραμένεις σε μια ζώνη

άνεσης — αυτό είναι το πραγματικό ρίσκο. Τα χρήματα

μπορούν να ξανακερδηθούν. Ο χαμένος χρόνος, ποτέ.

Η μεγαλύτερή μου φοβία είναι να μη φτάσω στο

ανώτατο δυναμικό μου και να ζήσω μια ζωή χωρίς

νόημα. Για μένα, αυτή θα ήταν η απόλυτη αποτυχία.

Αν κάποιος ξεκινά σήμερα με πολύ περιορισμένο

κεφάλαιο (π.χ. 500€), πού θα πρότεινες να

επενδύσει;

Η απάντηση είναι ξεκάθαρη: στον εαυτό του. Μάθε μια

δεξιότητα, ένα side hustle, κάτι που μπορεί να σου

φέρει νέο εισόδημα. Από εκεί και πέρα, επένδυσε

συστηματικά και με συνέπεια.

Επένδυσε μόνο σε εταιρείες των οποίων κατανοείς

το επιχειρηματικό μοντέλο και πώς παράγουν έσοδα.

Για τους περισσότερους, ένα S&P 500 ETF είναι η

πιο συνετή και αποτελεσματική επιλογή. Δεν χρειάζεται

να προβλέπεις την αγορά — χρειάζεται να

παραμένεις στην αγορά. Ο χρόνος και η πειθαρχία

κτίζουν τον πλούτο, όχι η τύχη.

Θεωρείς τις επενδύσεις στο χρηματιστήριο ή

στην αγορά ακινήτων πιο «ασφαλείς» μακροπρόθεσμα;

Εξαρτάται από τον επενδυτή, το κεφάλαιο και τους

στόχους του. Τα ακίνητα θεωρούνται πιο σταθερά,

αλλά απαιτούν σημαντική ρευστότητα, χρόνο και διαχείριση.

Το χρηματιστήριο, από την άλλη, προσφέρει

μεγαλύτερη ευελιξία και δυνατότητα ανάπτυξης —

αρκεί να υπάρχει στρατηγική και υπομονή.

Η πραγματική «ασφάλεια» προέρχεται από τη διαφοροποίηση.

Ένα σωστά ισορροπημένο χαρτοφυλάκιο

είναι η καλύτερη άμυνα απέναντι σε οποιαδήποτε

αγορά.

Ποιες είναι οι πιο συχνές παγίδες που βλέπεις

να κάνουν οι νέοι επενδυτές;

Η ανυπομονησία. Πολλοί θέλουν άμεσα αποτελέσματα

και όταν δεν τα βλέπουν, απογοητεύονται και

τα παρατάνε. Οι επενδύσεις δεν είναι τζόγος·είναι

στρατηγική και μακροχρόνιο κτίσιμο.

Άλλο μεγάλο λάθος είναι να ακολουθούν τυφλά

«συμβουλές» από τα social media. Αν δεν μπορείς

να εξηγήσεις τι αγόρασες με απλά λόγια, τότε μάλλον

δεν ξέρεις πραγματικά τι έχεις επενδύσει. Δεν

υπάρχει εύκολο χρήμα — υπάρχει μόνο γνώση,

χρόνος και πειθαρχία.

Ποια είναι τα βασικά βήματα για να στήσει κάποιος

μια Startup από το μηδέν;

Πρώτα, ξεκινά από το πρόβλημα — όχι από την ιδέα.

Αν δεν λύνεις κάτι πραγματικό, δεν υπάρχει αγορά.

Δεύτερον, κράτα το προϊόν σου απλό. Τρίτον, άκου τον

πελάτη σου περισσότερο απ’ όσο μιλάς εσύ. Τέταρτον,

110 EconomyToday

αποδέξου την αποτυχία ως μέρος της διαδικασίας.

Είναι δεδομένη και αναγκαία. Και τέλος, δούλεψε

με συνέπεια και αφοσίωση — χωρίς δικαιολογίες,

χωρίς παύση, μέχρι να πετύχεις.

Το Selfmade Academy ξεκίνησε με ένα κινητό και

πολλή πίστη. Δεν υπήρχε τέλεια στιγμή δημιούργησα

εγώ τις συνθήκες.

Πιστεύεις ότι οι γυναίκες έχουν διαφορετική

προσέγγιση στον χώρο των επενδύσεων;

Ναι και αυτό είναι προς όφελός τους. Πολλές γυναίκες

θεωρούν ακόμη ότι οι επενδύσεις είναι «ανδρική

υπόθεση». Όμως στο Selfmade Academy έχω περισσότερες

γυναίκες από άνδρες. Όταν βλέπουν μιαν

άλλη γυναίκα να το κάνει, καταλαβαίνουν ότι είναι

εφικτό και για τις ίδιες.

Οι γυναίκες είναι πιο μεθοδικές, πιο προσεκτικές και

διαχειρίζονται καλύτερα το ρίσκο. Μακροπρόθεσμα,

αυτές είναι οι αρετές που οδηγούν στην επιτυχία.

ΑΝ ΑΛΛΆΞΕΙΣ

ΤΟΝ ΤΡΌΠΟ ΠΟΥ

ΟΙ ΆΝΘΡΩΠΟΙ

ΒΛΈΠΟΥΝ ΤΟ

ΧΡΉΜΑ, ΑΛΛΆΖΕΙΣ

ΟΛΌΚΛΗΡΗ ΤΗ

ΖΩΉ ΤΟΥΣ

Θεωρείς ότι το παθητικό εισόδημα είναι πραγματικά

εφικτό ή απλώς ένας μύθος που πουλά;

Είναι εφικτό, αλλά δεν είναι καθόλου «παθητικό»

στην αρχή. Πρώτα δουλεύεις εσύ για το σύστημα

και μετά δουλεύει εκείνο για σένα. Δεν υπάρχει

μαγική συνταγή — υπάρχει στρατηγική, πειθαρχία

και σωστή διαχείριση.

Με τον καιρό, μπορείς να κτίσεις πηγές εισοδήματος

που λειτουργούν χωρίς την καθημερινή σου παρουσία.

Αυτό είναι το νόημα της οικονομικής ελευθερίας.

Πώς αποφασίζεις πότε να πεις «όχι» σε μια

πρόταση ή συνεργασία;

Όταν δεν ευθυγραμμίζεται με τους μακροπρόθεσμους

στόχους μου ή δεν πιστεύω στο προϊόν ή

την υπηρεσία.

Η αξιοπιστία του brand μου έχει μεγαλύτερη αξία

από οποιοδήποτε οικονομικό αντάλλαγμα. Αν δεν

αντικατοπτρίζει τις αξίες και το όραμά μου, η απάντηση

είναι «όχι».

Πώς αξιολογείς αν ένα επιχειρηματικό μοντέλο

είναι βιώσιμο;

Ένα βιώσιμο επιχειρηματικό μοντέλο πρέπει να λύνει

ένα υπαρκτό πρόβλημα, να έχει αγορά με αυξανόμενη

ζήτηση και να δραστηριοποιείται σε έναν κλάδο που

αναπτύσσεται.

Επιπλέον, πρέπει να μπορεί να λειτουργεί ανεξάρτητα

από τον δημιουργό του. Αν το business δεν μπορεί

να σταθεί χωρίς εσένα, τότε δεν έχεις επιχείρηση

— έχεις δουλειά.

Υπάρχει κάποια καθημερινή συνήθεια που έχει

αποδειχτεί «game changer» για την απόδοσή

σου;

Το να πηγαίνω στο γυμναστήριο νωρίς το πρωί.

Είναι η πρώτη νίκη της ημέρας που μου δίνει ενέργεια,

πειθαρχία και καθαρό μυαλό. Αν ξεκινήσεις τη

μέρα σου δυναμικά, έχεις ήδη θέσει τον τόνο για

ό,τι ακολουθήσει.

Αν είχες απεριόριστους πόρους, ποιο κοινωνικό

πρόβλημα θα ήθελες να λύσεις μέσω μιας

Startup;

Θα ήθελα να εκπαιδεύσω μια ολόκληρη γενιά στο

πώς να διαχειρίζεται τα χρήματά της και να βελτιώνει

τη ζωή της.

Να δημιουργήσω ένα «Selfmade School», όπου κάθε

παιδί θα μαθαίνει για επενδύσεις, οικονομική παιδεία

και ελευθερία όπως μαθαίνει μαθηματικά.

Αν αλλάξεις τον τρόπο που οι άνθρωποι βλέπουν το

χρήμα, αλλάζεις ολόκληρη τη ζωή τους. Και αυτός

είναι ο πραγματικός μου σκοπός.

EconomyToday 111

ΘΕΜΑ

112 EconomyToday

ΜΙΡΑΣΟΛ,

ΤΟ «ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ»

Πριν από 7 χρόνια η Μιρασόλ αγωνιζόταν στο περιφερειακό

πρωτάθλημα του Σάο Πάολο. Φέτος στην πρώτη της παρουσία

στην 1η Κατηγορία έκανε πράγματα και θαύματα.

ΤΟΥ ΘΕΌΔΩΡΟΥ ΚΑΥΚΑΡΊΔΗ

Τι εστί Μιρασόλ; Ακούγοντας το όνομα,

το πιθανότερο είναι να σκεφτείς πως

πρόκειται για κάποιο γκλαμουράτο

τουριστικό θέρετρο. Είτε πάλι πως

είναι το όνομα της πρωταγωνίστριας

σε ισπανόφωνη ή βραζιλιάνικη τηλενουβέλα.

Βραζιλιάνικη ναι, αλλά ομάδα ποδοσφαίρου τελικά

είναι η Μιρασόλ. Στην 1η κατηγορία, 4η στη βαθμολογία

όταν γράφαμε το άρθρο, στην 1η εξάδα

από την αρχή της χρονιάς. Πάνω από Φλουμινένσε,

Κορίνθιανς, Σάντος, Μποταφόγκο, Σάο Πάολο. Να

ακολουθεί την Παλμέιρας και την Φλαμέγκο στα

ψηλά. Μιρασόλ λοιπόν, μία ομάδα φαινόμενο, αλλά

για πολλούς και πικάντικους λόγους.

Θα πρέπει να ήσουν πολύ ψαγμένος για να την

ήξερες πριν από 5-6 χρόνια. Έχει ιστορία, μάλιστα

τον Νοέμβριο έκλεισε 100 χρόνια ζωής, τα 96 από

αυτά όμως στα τοπικά πρωταθλήματα του Σάο Πάολο.

Στα 2020 κερδίζει το Εθνικό πρωτάθλημα 4ης

κατηγορίας. Δύο χρόνια μετά στέφεται πρωταθλήτρια

3ης Κατηγορίας και το 2024 ως δεύτερη ανεβαίνει

από την 2η κατηγορία στην ελίτ. Όποιος περίμενε

να βυθιστεί αύτανδρη γελάστηκε. Κάνει πορεία για

συμμετοχή στις παναμερικανικές διοργανώσεις,

αφήνοντας άναυδους τους πάντες. Μία ομάδα από

Η ΙΚΑΝΌΤΗΤΑ

ΣΤΙΣ ΜΕΤΑΓΡΑΦΈΣ

ΧΑΜΗΛΟΎ ΚΌΣΤΟΥΣ

ΚΑΙ

Η ΣΤΑΘΕΡΌΤΗΤΑ

ΣΤΟ ΜΟΝΤΈΛΟ

ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΎ

ΕΊΝΑΙ ΤΑ ΣΗΜΕΊΑ

ΑΝΑΦΟΡΆΣ ΤΗΣ

ΕΠΙΤΥΧΊΑΣ

μία μικρή πόλη στα περίχωρα του Σάο Πάολο. Μόλις

60 χιλιάδες κάτοικοι, μία... πινέζα στον χάρτη της

απέραντης Βραζιλίας.

Το μπάτζετ της Μιρασόλ είναι με διαφορά το μικρότερο

από τις 20 ομάδες που αγωνίζονται στην 1η

κατηγορία της Βραζιλίας. Η ποδοσφαιρική της αξία

υπολογίζεται στα 22 εκατομμύρια. Μη βιαστείτε να

τη συγκρίνεται με την Κύπρο ή κάποιες ευρωπαϊκές

χώρες. Για τη Βραζιλία μιλάμε. Για να καταλάβουμε

το... ψίχουλο (περί αυτού πρόκειται), μαζί με την

επίσης φτωχούλα Γιουβεντούτ υστερούν σε αξία

κατά 10 εκατομμύρια από την αμέσως προηγούμενη

(18η) ομάδα. Την ώρα που η Παλμέιρας είναι στα

212 εκατομμύρια (περίπου δεκαπλάσια αξία από την

Μιρασόλ), η Φλαμέγκο στα 195 και η δέκατη σε αξία,

η Ρεντ Μπουλ Μπραγαντίνο στα 90,7 εκατομμύρια.

ΝΑΙ ΜΕΝ ΑΛΛΆ...

Λογικά ομιλούντες, κάποιος θα σκεφτεί πως η

απρόσμενη επιτυχία της Μιρασόλ οφείλεται στους

κλασικούς παράγοντες που έφεραν απότομα τόσες

και τόσες μικρές ομάδες από την αφάνεια στη

EconomyToday 113

ΘΕΜΑ

δόξα. Συνήθως η εξίσωση λέει, σταθερότητα στον

πάγκο με μακροχρόνιο προπονητή, διατήρηση

ενός βασικού κορμού ποδοσφαιριστών. Εξαιρετικό

τμήμα σκάουτινγκ, προώθηση ταλαντούχων

νεαρών ποδοσφαιριστών στην 1η ομάδα, ακαδημίες

υπόδειγμα. Γήπεδο και εγκαταστάσεις στολίδι,

ένας ντόπιος χουβαρντάς Πρόεδρος και καμπόσοι

χορηγοί. Μία πόλη που έχει αθλητική παράδοση ή

είχε και τώρα ανασυγκροτείται. Κι όμως τίποτα από

όλα αυτά δεν υφίσταται, εκτός από την επιτυχία

στις μεταγραφές. Έχουμε και λέμε:

- Αθλητική παράδοση, ιστορία και υποδομές δεν

έχει η πόλη. Ο πιο γνωστός αθλητής είναι ο Ντοριβά.

Δώδεκα φορές διεθνής με την Εθνική. Αλλά

απλά γεννήθηκε εκεί.

- Το γήπεδο της Μιρασόλ, το δημοτικό στάδιο José

Maria de Campos Maia, είναι λογικά μικρό (14,5

χιλιάδες θέσεις). Φέρει το όνομα του επιχειρηματία

και πρώην Δημάρχου της πόλης, ο οποίος

δώρησε την έκταση στον Δήμο για την ανέγερση

του σταδίου το 1983. Πριν από οκτώ χρόνια, ο

Δήμος και ο σύλλογος ξόδεψαν 250 χιλιάδες

ευρώ για την ανακαίνιση του χλοοτάπητα τού

σταδίου και την εγκατάσταση νέου συστήματος

αποστράγγισης και άρδευσης. Mε την άνοδο στη

1η κατηγορία έγινε μία επένδυση 1,6 εκατομμυρίων

ευρώ, στο κυρίως στάδιο και στα γήπεδα

ακαδημιών

- Σταθερότητα στον πάγκο δεν υπάρχει. Για να μην

πάμε πιο πίσω, ας πάμε από το 2019-2020:

114 EconomyToday

ΚΌΝΤΡΑ ΣΕ

ΠΑΡΌΜΟΙΕΣ

ΠΕΡΙΠΤΏΣΕΙΣ, ΔΕΝ

ΈΧΕΙ ΣΤΑΘΕΡΌΤΗΤΑ

ΣΤΟΝ ΠΆΓΚΟ,

ΔΕΝ ΑΝΈΔΕΙΞΕ

ΝΕΑΡΆ ΤΑΛΈΝΤΑ,

ΔΕΝ ΈΧΕΙ ΚΆΝΕΙ

ΚΆΤΙ ΣΠΟΥΔΑΊΟ

ΣΕ ΘΈΜΑΤΑ

ΥΠΟΔΟΜΉΣ ΚΑΙ

ΕΓΚΑΤΑΣΤΆΣΕΩΝ

Ρικάρντο Καταλά (17 μήνες), Εντουάρτο Μπατίστα

(14 μήνες), Ρικάρντο Καταλά σε δεύτερη

θητεία (13 μήνες), Μότσαρτ Σάντος (18 μήνες),

Εντουάρντο Μπαρόκα (2 μήνες). Από τον Μάρτιο

μέχρι και σήμερα την ομάδα καθοδηγεί ο Ραφαέλ

Γκουανάες. Βάλετε φυσικά και μικρά διαστήματα

με υπηρεσιακούς. Συνεπώς, το μάξιμουμ

παρουσίας είναι ενάμιση χρόνο και σε 6,5 σεζόν,

έκατσαν στον πάγκο 6 μόνιμοι τεχνικοί.

- Η Μιρασόλ όχι απλά δεν βασίζεται στα νιάτα,

αλλά είναι η ομάδα με τον μεγαλύτερο όρο

ηλικίας στην 1η κατηγορία της Βραζιλίας. Κατά

μέσο όρο τα 29,4 χρόνια. Λογικό αν υπολογίσετε

ότι 16 από τους 33 παίκτες που είναι δηλωμένοι

από την ομάδα, είναι άνω των 30 ετών και οι

μισοί εξ αυτών είναι από 33 και πάνω

- Η ομάδα διαθέτει ακαδημίες και ομάδες μικρότερων

ηλικιών. Από την U13 μέχρι και την U20,

οι οποίες συμμετέχουν στα πρωταθλήματα της

περιφέρειας του Sao Paolo, τα οποία εντάσσονται

στο Εθνικό πρωτάθλημα ανά ηλικία. Εντούτοις,

από τους 33 παίκτες είναι γραμμένοι σήμερα στο

ρόστερ της πρώτης ομάδας, κανένας δεν βγήκε

από τις ακαδημίες.

- Η ομάδα έκανε 9 μεταγραφές για την πρώτη της

παρουσία στην 1η κατηγορία, αλλά άμα ψάξετε τα

προηγούμενα χρόνια, άλλαζε σχεδόν ολόκληρο

το ρόστερ.

- Η φανέλα της Μιρασόλ είναι γεμάτη διαφημίσεις.

Με κύριο χορηγό εδώ και 18 χρόνια το αναψυκτικό

Poty. Χορηγίες λαμβάνει επίσης από δύο

κατασκευαστικές εταιρείες, μία που ασχολείται με

θέματα ενέργειας, μία στοιχηματική και μία εταιρεία

παραγωγής τροφίμων. Τα έσοδα της τρέχουσας

περιόδου υπολογίζονται σε 1,8 εκατομμύρια

ευρώ. Είναι μακράν τα λιγότερα έσοδα από χορηγίες

στην κατηγορία, με την αμέσως προηγούμενη

ομάδα να λαμβάνει περίπου 3 εκατομμύρια.

- Το μπάτζετ της ομάδας, δηλαδή οι μισθοί παικτών

και προπονητών κυμαίνεται στα 6,5 εκατομμύρια,

ο συνολικός ετήσιος προϋπολογισμός της

ομάδας ακουμπά τα 11 εκατομμύρια. Η κάλυψη

των εξόδων προέρχεται πέραν των χορηγιών από

τα εισιτήρια αγώνων, αλλά πολύ περισσότερο

από τα τηλεοπτικά δικαιώματα. Αν και δεν έχουν

ανακοινωθεί επίσημα τα ποσά για την τρέχουσα

σεζόν, υπολογίζεται ότι η Μιρασόλ θα λάβει ένα

ποσό 8-9 εκατομμυρίων. Συνεπώς καλύπτει απόλυτα

τα ετήσια έξοδα μέσω όλων των εσόδων.

ΤΗΝ ΗΜΈΡΑ ΠΟΥ

ΓΙΌΡΤΑΖΕ ΤΑ

100 ΤΗΣ ΧΡΌΝΙΑ

(9 ΝΟΕΜΒΡΊΟΥ)

ΑΓΩΝΊΣΤΗΚΕ

ΚΑΙ ΝΊΚΗΣΕ ΤΗΝ

ΠΡΩΤΟΠΌΡΟ ΟΜΆΔΑ

ΤΗΝ ΠΑΛΜΈΙΡΑΣ.

Η ΟΠΟΊΑ ΈΧΕΙ ΕΤΉΣΙΟ

ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΌ

20 ΦΟΡΈΣ

ΜΕΓΑΛΎΤΕΡΟ

ΑΠΌ ΤΗ ΜΙΡΑΣΌΛ

ΕΔΏ Η ΕΠΙΤΥΧΊΑ

Πώς τώρα, η ομάδα με αυτή την εικόνα κατάφερε

να ανέβει 4 κατηγορίες σε εφτά χρόνια και σήμερα

να ανταγωνίζεται τα θηρία της Βραζιλίας και να τα

κερδίζει. Την ημέρα που γιόρταζε τα 100 της χρόνια

(9 Νοεμβρίου) αγωνίστηκε και νίκησε την πρωτοπόρο

ομάδα την Παλμέιρας. Η οποία έχει ετήσιο

προϋπολογισμό 20 φορές μεγαλύτερο από τη

Μιρασόλ. Πώς αυτός ο σύλλογος από μία μικρή (λιλιπούτεια

για να είμαστε ακριβείς) πόλη καταφέρνει

να διαγράφει τέτοια πορεία; Τα προηγούμενα χρόνια

και φέτος; Ψάξαμε και βρήκαμε κάποια δημοσιεύματα,

αλλά η αλήθεια διαβάσαμε πολλές γενικολογίες,

ίσως και λίγες ανακρίβειες. Άρθρα π.χ για την

έμφαση και επιτυχία στα τμήματα υποδομής, που με

βάση όλα τα στοιχεία απέχει από την πραγματικότητα.

Άρθρα για την εξαιρετική οικονομική διαχείριση;

Ναι μία χαρά, τα χειρίζεται και τα βγάζει πέρα, αλλά

μιλάμε για μικρά ποσά και νορμάλ κέρδη. Σίγουρα η

Μιρασόλ έχει ένα σημείο αναφοράς για την επιτυχία

της. Παρόλο που αλλάζει συχνά προπονητές, δεν

αλλάζει την ποδοσφαιρική της φιλοσοφία. Από το

2019 ο Ρικάρντο Καταλά εφάρμοσε συγκεκριμένο

μοντέλο παιχνιδιού και έκτοτε γίνονται ανάλογες

προσαρμογές. Ανάλογα με το επίπεδο. Θεμελιώδη

στοιχεία η εξαιρετική φυσική κατάσταση, αλλά και

η ατομική δύναμη των παικτών. Κλειστές γραμμές,

γρήγορη εναλλαγή μπάλας, με κοντινές πάσες όταν

κτίζει επίθεση. Πρέσινγκ κυρίως από την 2η γραμμή

και ικανότητα κόντρα επίθεσης. Για να εφαρμοστεί

αυτό, θα πρέπει να υπάρχουν οι κατάλληλοι παίκτες.

Εδώ η Μιρασόλ τα καταφέρνει. Η ομάδα που ασχολείται

με τον προγραμματισμό έχει την ικανότητα να

επιλέγει μέσα από την τεράστια αγορά της Βραζιλίας

τους κατάλληλους παίκτες για τον κατάλληλο ρόλο.

Με λίγα χρήματα. Παίκτες με μεγάλο βιογραφικό

έχει η Μιρασόλ. Δεν έχει παίκτες με λαμπερό βιογραφικό.

Αξιοποιώντας εξαιρετικά την τεχνολογία,

τη στατιστική, την αγωνιστική ανάλυση. Έγινε ένας

απίστευτος αριθμός μεταγραφών την τελευταία

τριετία. Στήθηκε γερή ομάδα στην 2η κατηγορία,

μπήκαν οι σωστές μεταγραφικές «ενέσεις» με την

άνοδο. Αποτέλεσμα. Όταν θα έχετε ενώπιον σας το

άρθρο, μόλις θα έχει ολοκληρωθεί το πρωτάθλημα.

Η Μιρασόλ στο χειρότερο σενάριο θα παίζει προκριματικά

του Copa Libertadores. Του Champions

League της Νοτίου Αμερικής. Στο καλύτερο και πιο

πιθανό θα έχει ήδη προκριθεί. Όπως και να ’ναι

πρόκειται για ένα θαύμα ποδοσφαιρικό. Πρόκειται

για μία ομάδα φαινόμενο. Ακόμη και αν το θαύμα

δεν κρατήσει πολύ.

EconomyToday 115

ΚΑΘΕ ΒΡΑΔΥ

ΣΤΙΣ 19:50

ΤΟΜΕΣ

ΣΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ

ΜΕ ΤΗΝ ΠΕΤΡΑ ΑΡΓΥΡΟΥ

MAKE

BOLD MOVES

KPMG helps make business

transformation a reality.

KPMG. Make the Difference.

©2025 KPMG Limited, a Cyprus limited liability company and a member firm of the KPMG global organization of independent member firms

affiliated with KPMG International Limited, a private English company limited by guarantee. All rights reserved.

The KPMG name and logo are trademarks used under license by the independent member firms of the KPMG global organization.

Oasis Sun I Limassol

Prime Limassol location

Modern residential development

Pool, gym, gardens

Comfort and convenience

Oasis Resort Orokini I Larnaca

Peaceful Oroklini location

Modern gated community

Pool, gym, clubhouse

Stylish apartment living

1 Grivas Dighenis Avenue,

Zavos Kriel Court, 3035 Limassol, Cyprus

Tel: 00357 25 818555, Fax: 00357 25 818550

sales@zavos.com I www.zavos.com

1ll\iP1QuP

SINCE 1980 19so - 2025

Economy Today December 2025

Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!

Delete template?

Save as template ?