Ayuntamiento de Madrid - Memoria de Madrid
Ayuntamiento de Madrid - Memoria de Madrid
Ayuntamiento de Madrid - Memoria de Madrid
¡Convierta sus PDFs en revista en línea y aumente sus ingresos!
Optimice sus revistas en línea para SEO, use backlinks potentes y contenido multimedia para aumentar su visibilidad y ventas.
Í ^ L A S O B R A S D E X E N O ^ m<br />
P H O Ñ T R A S L A P A M E DE GRI^ EN<br />
Caftcllano por cl Sccrctáfio Diego'Qtadan/diuíd^^ tres p^es»<br />
Dirigidas ^ ScrcniífimpPiw<br />
' ' ^ nuelbó fciior; ^ ' ^<br />
fcvewocflaotra p^^ aiella mcfm^^<br />
£aíhWart>c flrasom,<br />
c o m k m ^ ^
I^ífto:íát)e£y:ó que trata ocla crianza o<br />
inftitiicioii, vida t bccbos ocCpo el inat02,rct oc Ipcrfia, en la qualfe<br />
fcñaln» las calidadca que ba oe tener vn pcrfcto pj iiicipe, t el mejd: ge^<br />
«croDc souernacion real» jCiene ocbo libaos,<br />
r^egunda parte^<br />
l^ífto2íaquetrata oela entrada oeCyío el<br />
nictioí en afui,^ oc las guerras que allí tuuíeron contra los ^Barbaros,<br />
los caudillos Riegos que quedaron oefpuesoer» muerte: vnooe los<br />
qualesfueíenopbon. y oelasgran<strong>de</strong>s basaríasquebisíeron losjSííe<br />
gos bafta íojnar fainos a fu tierra, ^on<strong>de</strong> fe tnueftra claramente que va<br />
le mas la túfcíplina t Pru<strong>de</strong>ncia oe lo_s capitanes ^ a virtud t efftier^o oe<br />
pocos foldados, que no la nuiUitud oe bueíles oe los enemigos« Xie:;<br />
ne fíete líb:os«<br />
? íCerccraprte,<br />
Bel ofícío y cargo De capítan general oc<br />
k«oecauallo,tocioqucfcrequiereenelbuencaudillo. Bu lib:o.<br />
r<br />
pelarte mflítároe caualleríaíyoe losca^/<br />
«alios, t las partes que ba oc tener el buen cauallero para la guerra.<br />
^n libio.<br />
iE>el06l0t):e8Vp20e5a6 ce^lgefflaolRey<br />
t capitán general oe ios Hace<strong>de</strong>monios» en quícnfe repiefenta qual oe^<br />
ue fer vn pnidcnte tVJilerofo capitan. hbzo.<br />
B e te república y gouernacíonoe los Xa;<br />
ccdcmonios,focla»reglas?3nlibio.<br />
©ela ca$a y iitontena cuyo ejrerddo ce nc<br />
ccnbrío para la guerra. Bii libio.<br />
/
I R e y .<br />
íincipe, ^ el mejo: genero oe gouemacionrcal, que tie«<br />
iieocbolib:os« f enla fegundaparte la bifto:ia que trataoe la entrada oe<br />
Ctio el menoz cn Ma,t Pe las guerras que alii tuuieron contra los aSars<br />
baros los caudillos j6jiego8,quequedaronDe|puesperumuerte,vnooe<br />
los quales fue jEenopbon, t oe laí gran<strong>de</strong>s bajanas que bi jieron los j6íie<br />
gosbaftatomarfaluosa futierra. Don<strong>de</strong> femueftraclaramenteq vale<br />
mas laoifciplina t pw<strong>de</strong>ncia oe los capitanes, ^ la virtud e elTiier^o oe po<br />
eos foldados quo la multitud oebueftesPe los enemigos, que tiene fíete<br />
lib:o?« V enla tercera parte trata oel oficio t cargooe capita generalpe los<br />
pe cauállo,t oe lo que fe requiere en vn buen caudillo,que es vn lib:o:^ oel<br />
arte militaroe caualleria,^ oe los cauallos:^ las partes que ba oe tener vn<br />
bue cauallero para la guerra/ otro libjo t^ oe los looies t pioe5as oe ílgeft<br />
lao iRet t cíJPitan general oe los .lLace<strong>de</strong>monios,enque fe repiefenta qual<br />
oeue fer vnpm<strong>de</strong>nte ^ valerofo cápitan/otro libio: t oe la república oe los<br />
Hace<strong>de</strong>monios jt las reglas t pzeceptos oe guerra/ otro Ubjo: ^ pe la ca?é<br />
V móntcria,cuto ejtrerciclo es neceífario para la guerra/otro libio,qiie fon<br />
mádaíTemos que vos/ o la perfona/o perfonás que vueftro po<strong>de</strong>r para ello<br />
ouieífen, t no otras algunas puedan ímpiiniir ni ven<strong>de</strong>r las Picbasobws<br />
eneftosnueftros reinos tfeñojios peCaftilla, ni traer los a ven<strong>de</strong>r im=<br />
pjefíos fuera oellos/ o como la nueftra merced fuelfe» V po:que auiendo<br />
fevillopoz nuellro mandado las picbasobiaspo: perfonasootas pares<br />
fcio que fe podían impzimir tuuimós lo poí bien, t po: la piefente os oa=<br />
mos licencia, t faailtad: ^ mandamos que vos/ o la perfona/ o perfonas<br />
que vueflro po<strong>de</strong>r para elloouiere no otras algunas puedan ^mp:is<br />
mir ni ven<strong>de</strong>r ,^mp2iman, ^vendan las oicbas objas cn los oicbos núes<br />
ftros reinos ^ feñojiosoeCartilla po: tiempooeoiesaños p:imeros fis<br />
guientes que fe aienten oef<strong>de</strong> el oia oe la becba oefta mi cédula en a<strong>de</strong>lan^<br />
te: fopena quequalquier perfona/o perfonas que fm tener vueftro po<strong>de</strong>r<br />
para ello lo impzimieren / o bi5ieren imp:imir, t lo vendieren ^ bi5icren<br />
ven<strong>de</strong>r pierdan toda la impjeflionque bisieren/o vendieren, t lo0 mol<strong>de</strong>s<br />
^ aparejos con que lo bisieren,^ mas incurra cada vno en penaoecinquen<br />
ta mil marauedis po: cada vej que lo contrario bi5iere: la qual oicba pena<br />
fe reparta en efta manera, la tercera parte para la perfona que lo aaifare, ^<br />
la otra tercera parte para el jue5 que lo fentenciare, t la otra tercia parte pa<br />
lii
anucílra cainara t mandamos que cada pliego oe mol<strong>de</strong> Del oícbo<br />
libio fe venda al p:ecio que poj los ocl nueftro cófejo fuere talfado. V man=<br />
damos a los ocl nueftro cófejo ipjefi<strong>de</strong>ntes t (D^dojes oe las nueflras au^<br />
diencías,alcal<strong>de</strong>s, algua5ílcs oe la nueflra cafa ^ co:te t cbancillerias, ^ a<br />
otras íufttciasqualcfquieroe los nueftros reinos ^fenozios que os guar<br />
<strong>de</strong>n ^ cumplan,t bagan guardar t cumplir ella mi cédula, ^ cótra lo en ella<br />
contenido/ os no vai^an ni pairen,ni confientan ni paffar po: alguna ma<br />
nera: fopenaoe la nueftra merced,tocoíc5mUmarauedis para lanueltra<br />
camara a cada vno que lo contrario bisiere« /ccba en ^lalladolid a» m*<br />
oias oel mes oe 3ulío oe mil t quinientos t cinquenta afios*<br />
^Dajcimiliano^ ^aria lllctna.<br />
Tp02 mandado oc fu fus altejas, en fu nombx<br />
3tm Ba5que5.<br />
concedido el mefmo p^McgíoéH<br />
para los meónos oeBragon: para que ninguno'en los oicbos reinos oc<br />
Jíragon pueda tmpzimir,ni ven<strong>de</strong>r eftas oicbas obiasoe3fenopbonpo?<br />
cfpacio oeoie5 años: fo pena oe mil fiozines:clqualoicbo píiui<br />
legiofucoadocn ^alladolidapJimerooiaoelmesoelHo<br />
uiembje oe^bil ^ (Quinientos ^<br />
cmquenta años.
k» AL SE RENlSSIMO^m<br />
MVY ALTO Y M V Y P O D E R O S O<br />
Señor don Philippe Principe <strong>de</strong> Efpana &c»<br />
nueftro feñor, el fecretario Diego r. -,<br />
Gradan fu aiado»<br />
S O C R A T E S ATHENIENSE<br />
orador clariírimo,en vna <strong>de</strong> las oraciones que haze<br />
a Nicocles rey <strong>de</strong> Ponto, ferenifsimo feñor, dize,<br />
que los que acoftumbrá dar a loffReycs,oro jO pías<br />
ta,o joyas preciofas, o otras cofas-i <strong>de</strong> las qualés los<br />
Rey es,y Principes tienen abúdanda, y los mifmos<br />
que las prefentan neceíGdad» le pa<strong>de</strong>ce que edos ta:s<br />
les, no h&zen prcfentc,fino merca<strong>de</strong>ría, que la ven<br />
<strong>de</strong>n mas artifidoíkmente, que aquellos que fe pre«<br />
^^ regatones. Portántoípienfafermuyhc ione<br />
fto,yprouechofodon,ymuy conuiniente, afliparaèl Prindpe quele<br />
cibe, como para el fubdito, que le da, moftrarleloseftudips, aquéfe <strong>de</strong>uc<br />
dar, y los exercicios que <strong>de</strong>ue feguir el buen Princi^c,y dcquales fe <strong>de</strong>uc ab<br />
ftener, para po<strong>de</strong>r mejor adminiftrar d reyno ,y gonicmar fu perfona* ;<br />
Pues fegun efta fentécia <strong>de</strong> Ifocrates.<strong>de</strong>íTeando yo comò criado antiguo <strong>de</strong><br />
lacafaReaUhazera V. Al* algún feruidofeñalado fuera <strong>de</strong> aquellos que<br />
por razón <strong>de</strong> mi cargo foy obligado, y ofrecerle alguna cofa que fuelTe dif<br />
gna <strong>de</strong>. V» Al y tal que yo pudieíTe darla, no halle otro prefente mas a pro<br />
pofito, ni que mas conuiniente fueíTe que eftas obras <strong>de</strong> Xenophon* Por*<br />
que en la primera parte dcllas intitulada en Griego Cyripcdia,y en Caftella<br />
no Crianza, o inftitució <strong>de</strong> Cyro, <strong>de</strong>fcribc,y <strong>de</strong>buxa aquel gran Cyro Rey<br />
<strong>de</strong> Perfia a ymagen y cxemplo <strong>de</strong> vn perfedio Rey, tal qual <strong>de</strong>ue fer. De<br />
manera que en efta ínftitucion,y crian^á<strong>de</strong> Cyrodaramentefe veaexprefí<br />
foel mejor genero <strong>de</strong> adminiftracion Real» Por lo qual no fin caufa fe lee<br />
<strong>de</strong> Scipionelmayorquenúca<strong>de</strong>xaua<strong>de</strong>lasmanoseftaobra» Enlafegun<br />
daparteefcriuela entrada <strong>de</strong>Cyro el menor en laAfia,yIa guerra délos<br />
Gfiegos que allí fiicedieron: las quales fon cofas en que el mefmo Xenoa<br />
phon, no lolamente eftuuo prefente como foldado:pero también prcfidio<br />
como capitan» Don<strong>de</strong> enfeña claramente que la victoria fe alcanca,no tanto<br />
por la multitud <strong>de</strong> hueftes, quanto por el eíFiierco délos foldados,yla<br />
dÍKÍplina,y pru<strong>de</strong>ncia <strong>de</strong> los capitanes» Por efto'Marco Antonio cjuans<br />
do hazia guerra contra los Parthos leya efta gu erra <strong>de</strong> los Griegos, y la tu^<br />
uo por cofa <strong>de</strong> gran marauilla» En la tercera parte van pueftos los libros<br />
Üí que
que Xciiopho efcriuio a propoii to <strong>de</strong> ciifenar las partes que ha<strong>de</strong> tener vn<br />
bucii ca udillo, y la manera,y or<strong>de</strong>n <strong>de</strong> la antigua difciplina militar,y vfo <strong>de</strong><br />
caualleria,y para excmpIo,y <strong>de</strong>chado <strong>de</strong>l píntalas virtu<strong>de</strong>s y effuerço, y hc<br />
chos<strong>de</strong> Agefilaó Rcy, ycapitangeneral <strong>de</strong> los Lace<strong>de</strong>m'oniostelqualcria<br />
do,y enfeiiado en la rep ublica, y policía <strong>de</strong> los Lace<strong>de</strong>monios que aqui fc<br />
<strong>de</strong>iiriuen, alcanço por fu pru<strong>de</strong>ncia y effuerço todo bien, y proiperidad a<br />
fu patria,y para fi nombre,y fama immortaU Demas <strong>de</strong>fto otro libro <strong>de</strong><br />
la tercera parte,prueua quela caça y moteria aprouccha mucho parael cxer<br />
dcio <strong>de</strong> la guerra por muchas rázdñes. Y aun queîefta or<strong>de</strong>n, y manera an«<br />
tigua <strong>de</strong> guerrear no conujeue,ni concuerda <strong>de</strong>l todo con la difciplina mili<br />
tar <strong>de</strong> nueftro tiempo, toda viacs cofa agradable, y apazible cóferir,y com<br />
parar aquella mu)^ antigua con la nueftra: para que comparadas la or<strong>de</strong>n<br />
y manera <strong>de</strong> ambas» .V» AI. como quien tábien lo entien<strong>de</strong> y fabc,vea que<br />
cofas hallaron mejor los mo<strong>de</strong>rnos,quaIcs mudar6,quales pareció <strong>de</strong>uian<br />
quedar» Y también cójeturar <strong>de</strong>fto,que es lo que fe pue<strong>de</strong> corregir y emcn<br />
dar con vtiIidad,y|>rouecho en eftos nueftros tiempos, por la regla y niuel<br />
<strong>de</strong> aquellos paíTadosípues que en todas las otras artes,y difciplinas, efta da<br />
roque en nueftraedadfe ha emendado mucho a la forma y manera <strong>de</strong> lo<br />
anoguo. Rcfciba pues» V» Ai cfla traflacion <strong>de</strong> Xenophon con anií<br />
»0 R.eal, para que con reboluerlaa tatos pueda recrear el efpiritu canfado<br />
délos continuos trabajos, y arduos liegodos <strong>de</strong> la república, con el <strong>de</strong>leytc<br />
<strong>de</strong>la hiftoria. De Ja qualaíTi como <strong>de</strong> oráculo fc pue<strong>de</strong>n tomar los auifos<br />
jieceflariospara la go aernacion : pues la hiftoria fola contiene la me*<br />
moria <strong>de</strong>Jos buenos hechos,dichos, y confejosry amonefta a<br />
los Principes lo q ue <strong>de</strong>uen <strong>de</strong> hazer mas q ae ninga<br />
ñas otraspinturas,oimagincsdclos<br />
antepaífados»
I^^elavída De^enopbony oefu doctrina^<br />
paramasocclaracíonocfta obja. jglfecrctarioDiego<br />
j6:acían al Hcctoí»<br />
Bra que con masguHofc lean las<br />
cofaí oeícnopbon,nicpareceferabícfi poner algooclau<br />
to: t fu ooctrí na. Del qual baftaria oesír lo que (Üuífi<br />
tílíano efcríue ocl en el lib:o oecímo oe fu rbetoííca:pue$<br />
que no folanicte pone a Xenopbon atbeníenfc oifcípulo<br />
oe Qíocratcsen el numero oeloa ozadoiest bt(lo:iado?<br />
res clariffnnos/mo también en el numerooe los que en^<br />
feñando las reglas oe bienbiuir merecieron nombie oc<br />
•(p)bilofopbos.lPojque es oe oudar en qualoelasoosco<br />
_ fas ejccedio mas/ o en la pbilofopbla/ o en la eloquencia:<br />
yn^mf xii^rj pygg jjg jjj^j^g ^ jjg Q^jj bailara en el vna ímagenbis<br />
ua t ejcpjcfTa.yCiceronoise q las mufas hablaron po: boca oe3fenopbon,llama<br />
domiifaatttca,tabejcaatticapozlaoul$uraoefueloqiicdat^í»ciaenelo^ír«<br />
3€n la pbilofopbia fe allega fiempje a la ooetrinaoc Sócrates fu maeftro, y Pleura<br />
en b:eues palabzas ejcplicar las fentencias oe aquel que fue el príncipe oelos<br />
pbilofopbos. iCu^a ooctrína apiouccba tanto paracoiregir i^emendar lasco^<br />
lhimb2esoelosbomb2escomola£tbica/olPoliticaoeílrifloteles. Vaun que<br />
gentil,aíenopbon es oigno que entre todos los getiles fea le^do oeCfoiftianos;<br />
f uelenopbon en gran manera vergon^ofo bermofo, t el piimerooe los pbilo<br />
fopbos queefcriuiobifto2ia. Hinoen laamíftadoe£t^oel meno:,comoelcuens<br />
ta en el tercer líb:o oefu bíftona ,poj mediooe ipioyeno fu amigo :oon<strong>de</strong> oefs<br />
pues pozfu perfona fue tan caro ^ amado i)e Ct^o como elmifmo T|í):oí:eno,<br />
jgfcriue con mucbaoíUgencia todo lo que paíTo en la entradaoe C^io en afia, t<br />
en la tomada oe los j^jiegos: pojque paffo con el oebajco oe la van<strong>de</strong>ra oe afene?<br />
neto fu capitan oe Cr^o vn año antes oe la muerte oe Socrates, fue varón<br />
ciertamente en todo lo oe mas bueno t excelente tmutfabío,^ ejcperímcnta«<br />
do en el arteoe caualleria ^ oifdpUna militar oe guerra ^ ca^tcomo fe pue<strong>de</strong>ver<br />
fguei<br />
citado que la oepo Sbucídí<strong>de</strong>é, piofiguiendo a<strong>de</strong>lantebaftafus tiempos. Uo<br />
qualoejceoe tradusír^ poner aquiocinduftría,po:íütarlocon la bíftoziaoelCbu<br />
cidi<strong>de</strong>s,q oías ba q tengo cafi traducida. 1po:que oe otra manem fuera cófundir<br />
laojdcnoelabifto2ia,tnofeentendieráoefmcbjandolavnaoelaotra:tfucraoís<br />
widir la bifto2iaoe manera q no fe pudiera bien comp2ebc<strong>de</strong>r apartado lo vno oc<br />
lo otro,oon<strong>de</strong>oepen<strong>de</strong>mi tuuiera aquella gracia rcpartído,q ternajunto. Cílflí<br />
mifmo oejceoe tradujir aquí lo q 3Eenopbon efcriuio oe los oicbos tfentccias oc<br />
Socrates pbilofopbo fu maeftro,po: fer materia mo2al, ^ totalmente oiftinta t<br />
oifereteoe la guerra,q trata con citasbifto2ías. Vpo2lamifmara56 oepeoctra<br />
du5ir otros tratados pequeños oe oíuerfas materias q pone en fin oe fus obias.<br />
C^08lib:0s que robetradusidolosberepartido en trespartes,comobeoeclas<br />
HH iiij ríido
T^íologo<br />
ríidociiélp^ologo quealfercttilfutioipjíncípe nucílrofcñoí efcríuo,<br />
Lpartc ¿y jg biftojia oc iC^^o que fe cotietie eu lo p:ínicra es vna iinagé oc vn piíndpc<br />
que fea fabio eu fu goucrnació,^ valiente cn la guerratlas quales oos cofas II^Oí<br />
mero atribule al ret agamenón, contó lasoos partes p2íucipalcs que fe requie<br />
ren en qualqiúcr pimcipc ^ caudiUo«y ciertameteíenopbon en perfona ocl re^<br />
C^io oe iperfia mucílra fer verdad lo q lplatonoi5e en el oialogo intitulado au<br />
cibia<strong>de</strong>s el p:imero, oon<strong>de</strong> pone la caufa po:q los re^es oe Iperfia/iendo 36ars<br />
baros oe nación, (altan tan buenos ^valerofos pjincipesj^oije quepoj laoos<br />
ctriiia t buena criaiKja. ipozque los iPiincipes oe Iperfia oef<strong>de</strong> que auian fie^<br />
te anos luego fccjccrcitauan enei arte oe caualgar a cauaUo,^ montería tca^a<br />
oe fieras b:auas ocharo oe los macfb os que pora ello tenían: perooefpues que<br />
llegauanala edadoecato25c años luego los tomauan a cargo aquellos que los<br />
iPerfas llaman Bn^os reales. j£ftos eran quatro efcogidos los mejojes oe todos<br />
fus rctuos,quefc ballaffen en aquel ticmpotel vno el mas nibio,el otro el mas ju<br />
fto.elotro el mas vírtuofo,cl otro el mas effozcado. ÍDeftos el mu^ fabio le enfes<br />
ñaua las letras,cl culto oiuino,^ las cofas oc la goucrnacion oel re^no ^ ocl cita<br />
do.¿lmutniftonoleenfeñauaotracofa,fmo>ufticia,^aferverda<strong>de</strong>ro,fvfarf<br />
oesir verdad po: toda la vida. £l nni^ virmofo le enfeúaua que no fe oeraífe ven?<br />
ceroeningüoelettcni vicio,para que feacofhnnb2aireaferlíb2e,r q pues verda«<br />
<strong>de</strong>ramenteera re^,p2imerofer)02eaffeafi fa fus palfiones, t no fueflefieruo oes<br />
llas.£lmufelTo2íadoleenfeñauaafcrofadotftntemo2,t que folo temieflcoc<br />
parecer fer vil ^couar<strong>de</strong>. V aflicada qual oeftos a^os po2 fus vc3es, le e¡cercítaua<br />
fus bo2as feñalcdascadaóía, tomando lecl vno quando le ocjcaua el otro, cn tos<br />
dos.losoías t mefcs; balìa que venia a rcf nan<br />
IL parsi : : ' • " .-M ; • . . .<br />
jg^ ^ CiÉnIa feginidapartepufelos ficteUb20Soelaentradaoeí:^2oeImcnD2la Sfia<br />
arriba,bifto2ia oemu^ gra<strong>de</strong>s ^efclarecidasbajañastoclasqualestodas ícnos<br />
pipón fue parte rtefttgOipo2 auer fldo capitancn aquella guerra. £ii eft^i ob!3 fe<br />
pue<strong>de</strong> bien ver quan fab2ofa cofai:s la fet verdadpela bifl02ia,v fe pue<strong>de</strong>n emcn<br />
<strong>de</strong>r los loo2es oevn cjccclctecapitan,rfe pue<strong>de</strong>n notar nuicbos epemplos oe fee,<br />
lealtad, ptu<strong>de</strong>ucia, eíFucr^o,tolcranda,t otras virtu<strong>de</strong>s, q focílmente fe pue<strong>de</strong>n<br />
imitar, rmucbos eí;emplost>cviciosqueoeuenabo2reccrfe. fuera oefto es cícr<br />
togran<strong>de</strong> cloele^equc trae la oefcripcionoe los lugares ^caminos, la v.iriedad<br />
oe lo$ ñnc0t acacfciinícntos,t lascoíhnnb2ese.rp2eí1asalp:opio:^ los naturas<br />
les confcios f bechos,i? cafosDc varones tlluftrcs:^ con ello muchas o2acioncs<br />
t rá5onamicntosnnlííarcs,graue8, piudcntes, elegantes, artificíofos t eficaces<br />
pr¡ípcrfuadir,conqitefccí:ercitacltrtgéiúo fegun laoiucrfidadoela materi<br />
íaé coffl's,t fe foíma elanimo con la contemplación oe los buenos becbos:f fe ad<br />
quiere murgran conociiuicnto oelas cofas bumanáéjjEn las quales 02ací0ncs<br />
facilniemefe conofce queenlosreales,tenelcampd,^en medio oel fonído,^<br />
rurdót)elasarmástambicn4)uc<strong>de</strong> vfar oe fu oficio laelotjucncia. finalmente<br />
fcramufguftofa también efta empiefa oc £^20 elmenoi t gueira oe los j6:ies<br />
g0Sip02 fcr^como es, víia mup p20pía femejanqa oe laguerra que elímperadot<br />
irrcf oonCarlos imcftro feño: vimos que muo losííúos^páffados contra el Sur<br />
co0oUnwn. *(p>02que la vna t la otra > aunjqucen gran oiftancía oe muchos<br />
figlos,nos enfcña claramente que valemasen la guerra buenagente que mu«<br />
cba
älSectoj;<br />
cba,pnidcntc clfucr^oqiic oefatiiwdásfiicr^as.irambíen viendo qüc IO0 jözic<br />
goß con nuJt poca gente iniicbas vesce vencieron gran numero oe Sfianos<br />
que nolcß valieron, ni apiouecbaronloß perjuros, engaños, ni trafcioncs a<br />
los enemigos, para po<strong>de</strong>r éltòzuar a los jöiiegos ,que confiados en folo fu efs<br />
fucrco ^ virtud, po: lugares no conocidos t odiofos, t gentes fieras f crueles*<br />
no efcapaífen rpaífafíen faluos enfu tierra :ocuemos también tener efperanqa,<br />
que los iCb:ifhanos fiendo confo:mespodran ganar la jßjccia, ^ ftendo vcn=<br />
cedoícs poner eñiConftantinopla los eftandartes oe^efuCbjifto»<br />
C£n la tercera parte en el tratado intitulado 1l?^parcbico ,quc quiere oejtr,<br />
vel oficio oe capitan general oc la gente oe cauallo ,pone las partes que ba oe<br />
tener vn buen caudillo, ^ como banoe tirar los caualleros, ^ eicercitarfe a ineniM<br />
do tener obediencia afus capitanes los pzemios t jo^as que fe lesban oc<br />
Eoner ociante, para queoe iiicjo: gana tomen el trabaio oe cicercitarfe, Quales<br />
an oe fer los enfados para la guerra f cfcaramu^as,como ban oe falir oc fu pue<br />
ftolos caualleros: lo que banoebaserloscojredozes oe campo, trias guardas<br />
tefpias^ centinelas: que es lo que oeuebajer quando af pa5 el buen capitan.<br />
2)clos generös oeefpías que baoe poner,oe que manera ba oe engañarlos<br />
enemigos, como ba oc ganarla gracia oe los caualleros ^bombzcs oe armns<br />
quetiene oebarooefu mando :oe loo: oelefltier^o militar ,ocque fuerte baoc<br />
acometer los enemigos, y finalmente oe como ba oc pedir a^uda oiuina coii<br />
religión t-oifcrccion.<br />
CíHnel otro tratado queocpen<strong>de</strong>oeUe Ibmado 1l5rppítrí ,que quiere oesír,<br />
arteoecauallcria,poue b2cncmcnte la manera to:dcn¡oe la antigua oifciplina<br />
militar ^ artc-oe cauallcria. ipzi meramente pone los cauallos que fon a p20p0=<br />
fito/o no para laguerra, tías partes que ba oe tener el buen cauallcro ^ bom^<br />
b2e oe armas para el vfo oclla.<br />
Cipara cjcemplo t^ cccbado ocfte tal buen capitan t cauallcro efcríuc el otro tra<br />
tado oe los loo2cs, virtu<strong>de</strong>s, cfftierqo t p2obc5as oc Sgcfilao 1flct t capitan ge?<br />
neral oe los Hacc<strong>de</strong>monios. '(Poique ciertamente el animo fublinwdo y gcnerofo<br />
fcoclcf ta en 0^2 las cofas antiguas ^ basañas gran<strong>de</strong>s ^ famofas. V los<br />
loo2cs ocios antcpaífados fon vnos aguijones t cfpuelasa los veni<strong>de</strong>ros'para<br />
la virtud r eíTucr^o ,t mueftras f oecbados para bien obiar:,^ los eí:cmplos,co<br />
mo oije (Duintilíaiio, en qualqmer caufa fon mas validos ^ eficaces que níngu=<br />
ñas rajones. Tpoique quien fera que viendo fioieccr en Slgefilao gran juíttcia,<br />
fcñalada p2U<strong>de</strong>ncia, Angular fabiduria, ciccelente grauedad oe animo, confian^<br />
eia, mo<strong>de</strong>ftia, continencia, magnificencia, humanidad, gratitud ^religión, t fi=<br />
nalmcnte vnrimcro oe todas.las virtu<strong>de</strong>s, no le ame t tenga cu admiración,<br />
aun oefpues oe mucrto,v^ conciba tan gran gojo ^ oelerte en ft, que no pueda fer<br />
mato2^ :.%o qual como a todos fea agradable oec^i mucbo mas a aquellos que<br />
conocieren fus virtu<strong>de</strong>s fer renonadas^ loadasenlas virtudcsoe losotros.<br />
.rjir:- ;•.' • • . • • ; v<br />
C-lpues pamque todos fepan que oe los buenos iníbtutos f le^es fe fo: jan t fot<br />
man los buenos. r/cña(ados varones, pufimos täbien en efta tercera parte traflíi<br />
dndo aquel libio q efcriuio Xcncpbon oc la república ^ polida oe los Haccdcmos<br />
iiio8,q inftitu^ot o:dcnoaqucl fapictiflimo Icgiílado: lltairgo,^ los p:cfeptos<br />
»t« V oegucrra
T^îôlogo<br />
be guerra que t)ío. i£n la qual criado t enfcñado 2lgefiIao,pcrtfando en ella t cjcer<br />
atando la oe oía t oe nocbe,po: fu gran pzu<strong>de</strong>ncía t effucrço alcanço a fer tal co^<br />
tno todos loa que leconocen le cfbman*<br />
CJ^nelUb:o x>c lacaça t montería,q también trafladamos ^ pufimos en eila tercera<br />
parte,p:tteuae|cle?:erdclooe la caçaesmufneceiTariOj^apzouecbamucbo<br />
para la virtud t eflfiicrço miUtar,poj mucbas ra5onc0,t la p:tndpal es po:q oella<br />
apien<strong>de</strong>n a fer buenos f Diligentes bôbses para laguerra,^ para todos los otros<br />
cargos, y necelTariamente veman a fer entendidos,^ faber bablar ^ objar bien,<br />
viendo q con£bir5 maeflrooeUa cafi todos los llaeroes t Tpiindpes n5b:ados<br />
cjcerdtando entre otras artes fenaladamete laoe la caça,fueron loados t tenidos<br />
en admíradon fobw todos: t al fin falieron mut effojçados t buenos varones.<br />
%o qual fe pue<strong>de</strong> conocer poî lo que bonrraron t apjouecbarona fi t a fu patria,<br />
t po:quc todos fiicron eftimados t amados oc los Diofes:^ mucbos oellos mcrc<br />
cieron potello bonrrasoiuinas.lLo qual,aun q era vano crroîoe^entilcs,ma5<br />
todavía nos oa a enten<strong>de</strong>r en quanto tenían los q alTi feeicerdtaron en caça,pucs<br />
leofaronatributîlaoiuinidad. ïoînandoagojaa 3Eenopbon,amo ^ tuuo en<br />
tanto a 0ocratcs fu maellro,que tra^a ojdmariamfte configo apareîo para efcre<br />
iiir qualquier oicbo que 0ocrates oireife/o cofa notable que bijielTc. pnncis<br />
pioquctuuoî)eoarfea0ocratestfcguirIefueefte. 0ocratesle topoacafo en<br />
vna calle angoíla,^iïlçando fu baailo atajo la calle, oísícndo le a ïcnopbon q no<br />
paflalTe. Tpuescomo clfe octimíelfe, Sócrates le pícguntooondcfc vendían las<br />
cofas necelfaríastel refpondío que enla plaça. 0ocratesfiguicdo a<strong>de</strong>lante lepzes<br />
gimta,yoon<strong>de</strong>fe bájenlos bomb«sbttcnostfabíos/aeílocalloaíenopbon,^<br />
con futurbacionmoftrauaque no lo fabíá.0oa atcs le oíjro entonces ,i|5uesan<br />
daacaconmígo,q vo telo moflrarc. Dcf<strong>de</strong> allí fe fuecon el, t fe le oíopo: oífdpu<br />
lo,tfalíotane)ccelete como levemos. Zambien fuevalerofo bombje oe guerra,<br />
t mut gran caçadoi. SDefpuesqueeftimomucbo tíempoconCríoelmenoz,tle<br />
firuio en todas fus guerras oe capítan t confeíero, fe vino paraágefilao IHe^ oc<br />
los ILace<strong>de</strong>moníostoel qual ñie mu^ querido,^ tenido en el numero oe fus mas<br />
íntímosíimigos.TÍ>o: loqual leoefterraron enaufenda los Stbcnícnfes fus cíu<br />
dadanos,como abombieq fauo:ecia las cofas oe los 1lace<strong>de</strong>moníos,aítos ene<br />
tnígosellos entoncescran. Defpuesocauercftado 3íenopbon algunos anos<br />
con agefilaoferetruicocnjSíccía a vna fu heredad en elcampo no Icjcosoela cía<br />
dadoe Oliscó fumugerlpbílefiaf oos bijosfu^os llamadosíízílot Díodo:o,<br />
aquí paííaua la vida caçando, efcríuiedo biftoíías,^ rcgojíjandofe en traer com^<br />
bidadosafusamígosmucbasvc5esaaqucllafubercdad:laqualcomoperdíeírc<br />
en vna guerra,fíieíTe confus bíjos a mowenCoúntbo.lpo: tiempo los atbe^<br />
níenfes auíendo laftima oe los Hacedcmonios q lo paíTauan mal en las guerras<br />
que teníancofuscomarcanos,Determinaron atudarles,^ embíar les gente que<br />
los foco:ríeirc.Sabído dio ïenopbô cmbío fus oos bíjosa Btbenas para que fe<br />
ballaflcn en aquella guerra en fcruí do oe la patria t fauoz oe los Hace<strong>de</strong>moníos.<br />
S)í0d020falí0 Devna batalla mut cruel ^ fe oio en ella ^erra, iSzílo murió peleando<br />
valerofamete. (Ûuando le truiccrona BEenopbonla nueuaDcla muerte oel<br />
büoellauaba^endovnfacríficío confucoíonapucfta,comocraoecoflumb2c.<br />
V otendo Dejír ^ fubíjo era muerto quito fe laco2oha,como paraóccar el facrifi<br />
cío : mas añadiendo el méfa;ero luego q auía muerto como bueno,to^no a poner<br />
fcla.
Mcaoi^<br />
fe licuar belante fu facrílicío,como bonibje que no le peiiaua la muerte<br />
oclbijo que con bonrraauiapcrdido. Discnquc no lloio po:cl lagrima ninf<br />
guna: ^ que folamcnte oijco» ya ^o fabia que le auia engendrado para que mu<br />
ricfle. Ha nmerte oc iSiilo fue mut celebzadaoe mucbos oc los gran<strong>de</strong>s itu<br />
genios que entonces auia en j6:ecia: los quales para confuelo oel padre jtpa^^<br />
ra loo: ocl muerto, bisieron muchos Epigramas t^pitapbios. yaunSo«<br />
a-ates también efcriuio fus looies, como materia oignacnqueelfe oeuia em^<br />
plear. ^burio íenopbon en Co:uubo: ^ algunas conjeturas at po: oondc<br />
fe cree que ouo alguna embidia / o enemiftad entre el, t lPlaton,que parefcc<br />
que po: fer anibos oifcipulos oe tal maeftro como Sócrates era,ouicranoc<br />
fer mut confíkncs amigos: mas po: fer tales, r tan altos ingenios, parefcc,<br />
que no fe podwu fufrir fin tencrfe embidia. ^Das quiero ta oejcar a 3íeno=»<br />
pbon t f»5 j t í'csii' oe jni tranflacion : la qual fi a cafo le pareciere a aU<br />
gunoque no vanm^ polidaencl £aftellano,nofeoeue marauillar inucbooe<br />
cfto» '|p)o:que auiendo me criíub tanto tiempo, afíi en el elludio como fuera<br />
ocl en tierras, t naciones eftrañas Icjcos oe ;Cfpana, oon<strong>de</strong> fe vfaua mas la len^<br />
Suaj32iega,Uatina,tfranccfa 13raliana,totras lenguas particulares, tp:o<br />
pías oc la tierra, que no la mía £fpañola : t oefpues aca tractando oe cada oía<br />
citas lenguas, para lo que toca ami cargo en feruicio oe fu ^Dageltad, que mas<br />
quela mía p:opia ,no es mucboque eíte oluidado oe la eleganciaoc la lengua<br />
Caftellana. (Duantomas que mi intención es ba5er lo mifmoencllo queba=<br />
go quotidianamente en mi oficio oc tradusirlas efcripturas,tcartastocantes<br />
íil feruiciooefu-dbage(lad,qucviencn en oiuerfaslengiwsmut ímpo:tanteSi<br />
aun que feanlas quevicncn oebajro oe cifra,que es fer antes fiel, ^ verda<strong>de</strong>ro<br />
interp2etc,quecuriofo enei romaficc, Tinterp:etarfegun elfentido verda<strong>de</strong>ro,<br />
t la p:opiedad oe la lengua, t remirarme mas enelto, que no en la elegancia ocl<br />
citilo: aco:daíido mcoe aqiícl p:ouerbio tan celcb:ado oelos j6:iegosque 0Í5C<br />
Amathcftcroneípc, Ux faphcftcron. y Valc tanto COmo fl amoneítando oií<br />
íelTcmos a alguno, Ifeabla claro ^ verda<strong>de</strong>ro, aun que fea po:palab2as groíTcs<br />
ras, y cito me parece lo meio:, po: no caer en el ^erro oc muchos, que po:<br />
vfaroe citilo mutpoUdo t afetado, falen totalmente oel fentídop:opio^ verda<strong>de</strong>ro<br />
ocl auto:, dluc a la verdad la lengiw j6:iega es tan femejante a la míe«<br />
Itra £aítellnna,anft en lap:opiedad,^las maneras oe hablar, ^los artici»lbs<br />
oella, que quanto mas fe acercare el ínterp:ete alaletra j6:iega ,fibien la CÍU<br />
tendicre,tanto mascleganteinente trafiadara,^ po: el contrario quantomas<br />
fe apartare oe la letra ,t3 to mas fe apartara oel buen citilo, y 0^ oía hablamos en<br />
»ueltra lengua £fpanola multitud oe vocablos que fon j5:íegos verda<strong>de</strong>ra^<br />
mente, como qualquier £fpaííol que tenga noticia oc la lengua que los antis<br />
guos j6:iego8hablauan,en que permanecen efcríptos los Ub:osocfusfcíens<br />
cías, fácilmente conocerá fer verdad. lp>o: oon<strong>de</strong> parefcc mu^ clara la mu^<br />
chave5indad,^mo2ada quela lengua j6:iega tuuo largos tiempos en nueltras<br />
tierras,fin iafnasfaliroeUas,comoleemos en las ch:omcasoe£fpariaenlas<br />
biito:ias Hatinás v jSííegas. 1p)ues querer tradu5ir algo en lengua vulgar<br />
qualquicra quc.fea oe la interp:etacion Hatína tralladada ocl )6:icgo,cs co^<br />
la oe mu^ gran<strong>de</strong> trabajo, v oe mu^ cierto peligro para errar. ^<br />
ipoique
T^ìologo<br />
Tpojqiiccafi esimpoflìblc po<strong>de</strong>r fc acertar, corno jolo be tratado ^bccbo algu^<br />
nas ve5e6lacjcperieitciaconpcrrona0ooctas,t pzincipalmentecon eloocto:<br />
ncfio oe 0epuliieda cb:oniÌla oe fu -dl>ageftad,varou ooctilfuno en todo genero<br />
oef<strong>de</strong>nciaj^ inii^ cjcerdtado en la lengua j62iega:el qual en elle tiepo po<strong>de</strong>mos<br />
comparar almifmo ienopbon:pues fiendo tbeologo ^ pbilofopbo ejccelente,co<br />
mofevepo: friucbasobias quebaefcriptocfi ambas faculta<strong>de</strong>srefcriue tambié<br />
la blfto:ia oel iSiriperadoz Ulet oon Carlos nuéflro feno: en latin,po: tan ele<br />
gante ertilo, comò el mifmo íenopbon efcriuio la oe Cf :o en i6jiego. Con el<br />
be^o paifado '^ cotejado toda erta mitraducionpo: comiflìonoelos feno:es oel<br />
confeio oe la camara oe fu ^l>agertad,conferiendo la t compiouaHdo la toda co<br />
el j5:iego,para efeto oeimp2inurfe. yoefpues tambienba virté^cónoiligenda<br />
toda la objael maertroìlmbzofio oe -dl>o:ales:elqual po: ningún trabajo no<br />
vcjca oe quedái* nmi? fatiffecbo t contento oeloquefe Ir encarga que vea en las<br />
ob:as femejatesoefus amigos,como faben oel todos losque le conocen.;£l mis<br />
ro toda la ob:a viendo la con cufdado,^ cnla¿ o:acionef aputo algo ocl artifido,<br />
como quien bien lo entiendc,po: auer Icf do algimos años erta facultad,fiédo ca<br />
tbedratico oella en la vniucrfidad Oe aicala oe 1í5enares,oon<strong>de</strong> ertudiaua otras<br />
fciencias.Slgo:a pues fi algunos óuiere que no cftimen erte mi trabajo fegim ras<br />
5on/o queoigan que fe pudiera mejo: tradu5ir,no mepena;po:que ami me barta<br />
fatifTa5er folamente ala voluntad t al ju^ jio oe perfonas a quié oeffeo feruír,que<br />
melo pudieran mandar.De masoertoba5en mallos quefm confi<strong>de</strong>radon mur<br />
muranDelas6b:as,po:oon<strong>de</strong> facilmente qualquiera pue<strong>de</strong>ap:en<strong>de</strong>r algunas<br />
buenasoifciplínas.j£rí>í|i*
al lector<br />
cada qual el fu^^o: ^auu agoja también lobasciu yalíi ocurian bajcr ágoialos<br />
ooctos en £fpana: oon<strong>de</strong> po: la bondad oe ^ios flo:ecc el culto oiuino t la rcli=:<br />
Sion£b:iftianaftnmaculaocrectamala,t las armas mas que en otro rtingfi re?<br />
no: t las letras nuicbo mas que en los tiempos paíTados. ipues at tanto numero<br />
oe perfonas ooctas,cada qual en fu p:ofemon: ^ pues a^ tatos buenos au=<br />
ío:es en j5:iego t enHatin, que podrian tradujirfe en vulgar Caftellano ,oe los<br />
quales aíTi como oe mar / 6 rio caudal podrian facar rajones oe mucba, f varia<br />
ooctrina. V no andarian los nueftros tan embeuidos en eftos Ub:os oefuariaí<br />
dos oe patrañas fingidas: oelosquales bienaflicomooecbarcos ^lagunasoe<br />
ranacuajos granas, no fe pue<strong>de</strong> facar otra ooctrinaoe p:ouecbo,fmo mentiras<br />
í>e mentiras, que todas fignificá lo mifmo:^ al fin todas fuenan vnas mifmas bo<br />
5cs ^ mentiras, ni mas ni menos que aquellas ranasoe las lagunas oc Iplaton,<br />
que induje el i|>oeta Slriftopbanes en fu comedia, no bajiaií fino cantar ^ repi.tir<br />
ftemp:e vna miftna canción,coajc, coajc, coajc, bcbebejc, bcbebep,bebebeic. £l<br />
qual ejercicio, affi el oe leerlos, como el oeefcreuirlos es indigno tmuvagena<br />
Oe bomb:es granes ^ cuerdos» yo po: mi parte nooejcare mientras pudiere oc<br />
tne emplear en femejante ejercicio oe tradujir buenos auto:es, quanto mis fuer<br />
$as baftaren: alomenos facar a luj para el p:ouecbo común oe todos lo que algú<br />
tiempo traftadc en el eftudio, jotras partes antes que vinieffeal feruiciooeftt<br />
•dDageftad,quando tenia mas ocio^foffiego queagó:a» %o oemas como oigo<br />
que<strong>de</strong> a perfonas ooctas, que lo fab:anmcjo:ba5er que ^Oj^cftan masoefocus<br />
padas oe negocios para que con el mifmo jelo el Xbeologo t el iPbilofopbo ^ el<br />
labctoíico, f cada qual en fuarte ^ p:ofeffion baga lo mifmo que ^o en la mia oe<br />
ínterp:ete,confo:mca aquel p:ouerbio tan ccleb:adooe losj6:iegos, ígfparta<br />
tccupopo:fuerte,p:ocuraocadoínarla. Que vale tanto como oejirjbas<br />
tomado oficio ^ ocupacion buena, p:oueCbofa t bonrrada, oeucs<br />
bajer oe manera que también ella gane mas en eftima t<br />
reputación, po: auer te tu bien empleado<br />
enfeguirla»
ffCabla oe lo que en efta pbja fe contiene^<br />
lEl^iociniooc icnopljoii fobjc la l?ífto;ía oc Jació oe iC^zoaloeZDedo0,cn la qiwlIceì?a<br />
TO» folio piimo» 5egraci3epo;lavolótaclquel?aiiinoftradocij<br />
Clllbíopútlicro» fiiscofae» fo.5o*<br />
^rawmentooelpjíincrlíbíof fo.i* ClRa^onamíctooctmraronZDedoa £1^:0 oádo<br />
'i6eiicalogíaoe£v:Of fo.i*' IclaobedienciaoelaeauqaeafureYv fOf5®*<br />
l0wcíonoeB:YJoaloei0mórimoe,paraloeapcr Ci0:3ciotiocCY:oalo6capítanee,cnlaqualle9<br />
ccbiralagwerraconn-aloeafvrioe» fojo, poneoelantelaljoiirraquepucdá compwrcoii<br />
CHibzo fecundo» basíenda» . fo»55*<br />
cargumetitoScl líbjofcgundo.<br />
leetmicftraqncríenetemojoelpelígrocttqloe<br />
podría poner fu emicrco. fo.17» C g w c t o n ^<br />
lígoeparaconfulrar<br />
Ci@jacíouoeí&ij;oal00fuíoeparalce animar ^ « u ^ .. ^^<br />
alabatalla, foai» fT^WOfeytO»<br />
Cí©íacíon oe íCl??tfanta0 para animar loe i^er C^rguinento oel fejcro líb;©. . fo» 6U<br />
fae» fo»ii» CíQwcionocíCYJoaloefuYoeparaleequitar<br />
Ci©wcíóoel^I?eraula0aloei^erfae,cnlaqn3l el miedo queaiu'an concebido oe loe enemigos<br />
mueftrdquececofan3turalall?omb;e,tp:incí Pp; fer muchos^ _ , fo»í6»<br />
palmentcaloeifeerfae el pelear» fo»iz Cí0?aciooeÉCl?iYl«n»»«»P»«0
s í m ^ m<br />
CjCíiblaocla fcgundapartcoclas Icequítacl tanoz que pudfcranauer cobwdd<br />
obmoescopbo.,. .<br />
CJtibjopjímcro. n''P:3Eciiopl?onalo0/6:ícgo0parapjo l?aiioc pelear en ellos. ' , • • . fo^iSír<br />
uecrlonecelTarioalcjccrcito» fOfi45. CComoniucl?o0cauallo0p3rccérfflrpQCO0,vpo<br />
Cf©iacíonoc3Eetjopl?ou alo0ZDof»ncco0para co0mucl?d0,<br />
leQOcuiandarfuamíftad. fo.i4g. CíCeladaípegcnteoc acauallovcngañooque<br />
u©wcíonoc3fcriopl?óalo0í6:ícgo0ettlfl qual fcl?a5enálos,ciicnngo0» fo.iS4«
c Ä<br />
CiStmtido ba oc pelear d capitan co todofu crcr OIcycö q Dio Jlíciirgo a pjopoHto De que fc ciigc<br />
ciro,v quando CO« parre od» fo»iSí5f draflciii"»0bje0valicMreövrobufto0» fo.ic5.<br />
CB,aö Icvcöquc tenían los 5t acedcmomoö para<br />
C®b2aocícnopbont)clartemilitaroc criar iosKjoc. fo.ioó*<br />
lacanal[cria,vqnalcöl?anoeferloöcaualloöY C2.ícnrgo pennino pouicrto rcfpccto que los<br />
dbucn cana fc?oparaia guerra. fo.isy. mocl?acl^ool?urtaflcm fo.iod,<br />
C:Senalc0qucl?aoírcnerelbncncanaUo,fo.iS7 C£nacaröomernooeloö3Lacc<strong>de</strong>monio0.f.io0<br />
C/Elraniañoql?aocrcncrdbuccauaUo.fo.i88. CHacaíacecnfavo para la guerra. fo.107.<br />
CE,flcriancaDcloöpotro0. fb.i88. Cß.imicio mandadopoj e^. fo.107,<br />
C)toqucfel?a oc mirar quandofc compjad ca^ C3La manera occaltigar a los mocl?acl?o0 como<br />
• uallobccbo. fo.188. ... , ..<br />
CiacauallcrijaDondcYComobaOcrcr^ tb.isp. CíComo impidió JLicurgo dauaricia con fus<br />
CComofebaoceftregardcauallo. fo.isp. Yf®» . r . • ^.log.<br />
aicanállonofcle1?anoelauarja0píeniao.f.i9o. C2.icurgoauto:i50fusle^escon la ap:ouacion<br />
CíComofcbaocccbardfrenoalcanallo. fo.190; odoiosapolo. fo.iog.<br />
i0nebaocba5crdqYacftáp«c(loacauaUo,f.i9i. CComoellao;<strong>de</strong>nadoIoque tocaalagucrraen<br />
CComo bao partir d cauallo calacarrera,f.i9i. ^accdcmonú. fo.iop,<br />
irComofcbaoc-móftrardcaualloafalrartrauá CiOJdcnqucDioTticurgoaiaírenrarrcal.tb.iio,<br />
do aia larga. fó.191. C/£l po<strong>de</strong>río y mandoDd re^ oe los JLacedcrnoí<br />
CConuícñcerercítarlacacaparabajerbuenos mócenla guerra. fo.iio.<br />
Sualloö fo.192. C)to0i6:iegoömienrras facnficauanllcuauaii<br />
CTReniedíos para I00 nnieftros Deloscauallos ßwimaldaecn lacabeca. fo.iu.<br />
mu^bííoroSíomuv lcrdo0. fo.191. _ , ^ ^ ,<br />
CComofcbaocba'crdcauallolocanoYoercgo ILdDozaoeAcnopDonque traraoelaca<br />
i jiÍo. ' • • tb.i95. (avmonrcn'a.fo.iu.<br />
Careno blando, V freno Duro. fo.195. CPclaperfonaDd cacado:. fo.iii»<br />
camiás od bombíe oe cauallo. fo. 194. t^c Io0perrc0 y fus Differcncías. fo. ii5#<br />
— ^ Vi^^^i Ar Cpdra1troo(ílo0pcrro0. fo.115.<br />
Celosarauíosoelo6pcrro0. fo.iió,<br />
CéJau<strong>de</strong>svírtu<strong>de</strong>sqiu: Kiua agcfilao. fo.ioo, c;Como fe ocucauerel cacado? en falícndo al cam<br />
C/Effiieríov valentía oeagefilao. fo.ioi. ; po. fo.iidi<br />
Ci@ficíop:opioocl buenp:incíp€. ... fo.ioi. CComofcbanoccríarlosperros. fo.U7,<br />
cauantoaniaua agcfilao en común a todos los c&clo8nomb:cs ocios perros. fo.117«<br />
í0:ícgos.' fo.ioi. Cfecla cafaoelooceruaricoBV <strong>de</strong>mos, fo.iig.<br />
CCompara aHgcfilao cond rc^oepcrfiaque CSelasredcsparatomarloscíeruos. fo.iis»<br />
era c mas po<strong>de</strong>rofo T^íincípc que ama en el c&e la caca oe los puercos monrefesjo jaualícs.<br />
mundo; fo.105» fo.ii?«<br />
cagefilaonobolgauaquc lo retrataflen,níbiV C&elacacaoelo©Xconesvllardos,i0ncas,<br />
jíeflcn fu ¿ftania» fo. Í04, ^a,itbera0,ví0flb0. fo.iio,<br />
CContra loo que con<strong>de</strong>nan la caca. Ib.iii.<br />
Cb:aOC Bíenopbdoelarcpilblícatlc C:aiaban(aocloscacado:es. fo.izi,<br />
f cfl be los Jlace<strong>de</strong>moníos. fo»io5. CSoneto en recomendación oc la traducíon*<br />
ffínoelatabía^i r?
foil<br />
Hl^1^2oemíooe ^enopbon, fob:e la^l^<br />
biftozia oc CtJO que el en s5:ieeo llaino £i^ipe=<br />
dia/qiic quiere oesirinflitucion<br />
0nñ<strong>de</strong><br />
rando mu=<br />
cba0 ve5e0<br />
CO niigo mi<br />
fmo quan=<br />
taspopulos<br />
fa0repi»bli=<br />
casbanftdo<br />
oefbecbas/<br />
acaufaoeq<br />
Io0 gouernado2e0oella0la0<br />
goucrnauá mut<br />
oiuerfamenteoeloque conueniaa<br />
cadavnafo2matgenerooerepubli=<br />
ca: tpoiclconfiguiente, qnanta0t<br />
quan gran<strong>de</strong>s monarcbia0, t otra0<br />
reno2ia0 particulare© ban perefcido<br />
po: el oefecto oe fus monarcba© ,o<br />
perfona© publicas: t po: el contra^<br />
rio,quanta infinidad oc tíñannos fe<br />
banleuantadot catdo:^ comoalgu<br />
nosoellosfe foftuuieronoefendicn<br />
do t enfancbando fus reinos t mo^<br />
narcbias / que po: tirannia auian<br />
ocupado: t como eftos tales caufa^<br />
ronadmiracio en los que los ve^an<br />
conferuarfe enfus t^rannias, vnos<br />
po: Via oe pen<strong>de</strong>ncias, t otros po:<br />
fagacidadtaftucia,t todos po: ven^<br />
turofos:^ viniendo con ella confi<strong>de</strong><br />
rado amas ba¡cas particularida<strong>de</strong>©<br />
bailo que aun en la© cafa© oe IO0<br />
bombwrs comunes af quien tenga<br />
mas t menos criados,t Qwc po: ejeperiendafevee<br />
los vnos tener inu=<br />
cbos fcruido:es,t todos mufoome<br />
flicos t nmtfubiectosa obe<strong>de</strong>fcer:<br />
t po: el conh-ario que otros tienen<br />
mut pocos, t aquellos oefobedíentest<br />
rebel<strong>de</strong>s a fus fcño:es. Sillens<br />
<strong>de</strong> oeflo también bailo que los va=<br />
querijos vfan oe abfoluto t líb:c m$<br />
do fob:e fus bueyes t vacas,^ los ca<br />
ualleri50sf0b:e los cauallo©: tque<br />
finalmente todo© lo© que tienen^<br />
vfan oelle nomb:eoepallo:c©,lib:e=<br />
mente feno:ean f mandan a todo©<br />
aquellos generös oe animales que<br />
tienen enfu cargo t guarda, t que<br />
todos ellos animales có mucba mas<br />
to: facilidad obe<strong>de</strong>fcen a fus paflo=<br />
res, que no los bomb:cs a fu© p:ins<br />
dpe©. y ello ella claro t manifieílo,<br />
po:que' lo© gran<strong>de</strong>© rebano© oe gas<br />
nado© obc<strong>de</strong>fce a fu© pallo:e©,t vare<br />
oe buena gana po: oon<strong>de</strong> ello© lo©<br />
guian,t feapaf<strong>de</strong>ntant ellan enlo©<br />
pago© t termino© que lo© pone, fiti<br />
palfara<strong>de</strong>lante,aunque lo oelfeen,<br />
entendiendo que fu© pa(lo:e© fe lo<br />
viedan» y no folo obe<strong>de</strong>fcen enlo oí<br />
cbo,peró allen<strong>de</strong> oello le© pennitcn<br />
gojar a toda fu volütadoe todas la©<br />
teruast pallo© que aquellas tales<br />
oebefasp:odu5en. V nunca baila<br />
ago:aauemos villo,ní ordo quenin<br />
gun genero oe ganado fe rebelalíc<br />
contra fu pallo:, ocjcandole oe obes<br />
<strong>de</strong>fcer / ooenegandolc la vtilidadoc<br />
fufructo,como la eicpcrienda noí lo<br />
muellra, que a fus p:opios feño:e0<br />
obe<strong>de</strong>fcen t firuen con vna bumiU<br />
dad t manfcdumb:eoomellica, roe<br />
los que no lo fon; fe ellrañan, t ^^^<br />
^ctiA'BoloB losbomb:es veo Ä fon<br />
lo© que naturalmentefe rebdan f<br />
a Icuantati
Iciwittaiiíin contra toáos aquellos<br />
que algún feñozio/ o mandó fobie<br />
ellos tienen / o efperan tener, V oe<br />
aqui vengo a inferir, t conofcer finalmente<br />
con quanta mas facilidadfc<br />
adquiere t alcanza el mando t<br />
fcno2io fobjc todos los animales, §<br />
fobie los bombzes. V po: el cofigute<br />
te iu5gobc quáta nú^oi fama t glo^<br />
riaesoignoJCt^o, qucfiendói(5ers<br />
fa t barbaro pufo oebajtro oe fubjcs<br />
cion tata nmltitudpebomb:e8,ciU'<br />
dadcs,p:oiúiícias t retúós. V tam<br />
bien ju5go fer jufto, t aun fojcofo,<br />
mudarci parefcer queoe antes tenia,<br />
confcíTando no (a\ comoocjia,<br />
oifiaUtofo, quanto mas itnpofible,<br />
fubiectar t mandarlos bomb2es,fis<br />
no antes cofa inu^ ligera t fácil,con<br />
talcondicionque él que lo ba5e fea<br />
perfona que lo fepa fabia t p2u<strong>de</strong>ns<br />
temente bajer, a cjcemplo oe ,<br />
oclqiial leemos po2 fola ella rajón<br />
fe le fubiectaron t obc<strong>de</strong>fcieron,no<br />
folamente fiis naturales t vesinos,<br />
mas también gran numero oe 0=<br />
tras gentes, quefm aucríe conofci^<br />
do,ocfu voluntadfe lefubjcctaront<br />
obc<strong>de</strong>fcieron, affi los que ellauan a<br />
aufcntes po2 gran oillanciaoe tier^<br />
rat caminoòe mucbosoias, t lo©<br />
que ellauan mucbo mas a<strong>de</strong>lante en<br />
p2ouincías mas rcmota5,a oon<strong>de</strong> fe<br />
auia oe p cn joinadas oe nuicbos<br />
mefc6,còmo nuicbos otros, que ja^<br />
mas auian villo, ni teman cHierans<br />
^a oe po<strong>de</strong>r ver a íCt^o, al qual po:<br />
fola fu fama vnos le temian, t otros<br />
lo amanan, t todos oe buena gana<br />
leobedcfciam *(Po:lo qualcuno en<br />
tanto grado fue enfaldado, t fue fu<br />
fama antepuellaenfu tiepo, affi a la<br />
oc los p2íncipes t retes quebereda<br />
ron los fcn02Í0Sp02 el 02igen t oefs<br />
ccn<strong>de</strong>nciaoefuspadresjcomoato-<br />
1^20cmí0<br />
dos los otros, tjue po: el valo: eo<br />
fus anímof po: fi mifmóí lo gauaro.<br />
-dDanifiellanos fer ello alTi la ver=<br />
dad, ver que baila fu tiempo ocios<br />
retes oe Scttia,aunque ouo infini<br />
tos,nunca nmgimofucpo<strong>de</strong>rofooc<br />
atreuerfc a querer ni po<strong>de</strong>r feno:earotra<br />
ninguna nación, mas antes temeroso<br />
oe aun no po<strong>de</strong>i- como oefs<br />
fcaua,fullcntarfeenlap:op:iafuta,<br />
tcon tener algún feguro oe po<strong>de</strong>r<br />
lo bajer, fe contentara, con po<strong>de</strong>rla<br />
confeniar t permancfcer enelmuiií<br />
do oe fola ella. V alTi leemos que el<br />
ret oe Xb2acia fe contentaua con fe<br />
ño2ear a los Xb2aces: t el oe 3lliri=<br />
co a losoc 3lliria» V p02 ella mane=<br />
ra otmos que lo bíjieron otras mu<br />
cbas gentes. V aún oijen que cn<br />
íEuropa at ot oia p20uincias oella<br />
calidad, que gojä oel foffiego oe no<br />
auer falido oe fus tierras, toe la libertad<br />
oe nunca auer fido conquifla<br />
dos, ni auerp2ouado la ourejaoel,<br />
^ugo oeferuidumb2c oe ellrafios fe<br />
no2es, ni oe generös oe gouernacio<br />
ncs oiuerfas. y alfi ago:a,como ge<br />
tes lib:es,oi5enque fegouiernan<br />
po: fus p20pias t antiguas letes, q<br />
fon Diferentes ^oifco2dan en grait<br />
inanera oe lasoe todaí las otras p20<br />
uincias t naciones. jCo2n5do pues<br />
ami p2opofito, oigo q £t2o no con::<br />
tentó con el feno2io paternal, falieii<br />
do oel c5 fu pequeño cjccrcito 6 iPer<br />
fas, pufo oebaico oe feiniidmnb2e a<br />
las gentes que en afta eran lib2es:<br />
t gaflando a<strong>de</strong>lante fuceftiuamcntc<br />
feno2eo los -dDedos: los quales fe<br />
le oieró t fub jectaron, no tanto po?<br />
fiíer^aoe armas, como oe fu volun^<br />
tad. y po: efta via afti mifmo gano<br />
también los lí^t^canos, t venció a<br />
los aft2ios,a los árabes, a los Ca^<br />
padocios, a los Tf)b2igios vnos t<br />
otros
De^cnopbom<br />
otros, a los Uídíos, a los Cares, a<br />
loslpíbenices, alos 3!6abtlonios.<br />
Seno2eoalos36actrianos,alo6 Jn<br />
dios,alosoeCilída, alos0acas,<br />
t Tpapblagones ,alos^Desadios<br />
t oti as liiucbas naciones, cu^os<br />
nombres aun no fe podrian bien c6<br />
tan Cambien feno2eoa los jS:ie=<br />
gos que eftauan en aifia: t oefcen^<br />
diendo bajiia lá mar, a los C^pjios<br />
t ' ^ a todas<br />
cflas gentes ficiido oe oiuerfa leñ^<br />
gua con el, t teniendo las ellos oi=<br />
«erfas entre fu £ vino a alcanzar<br />
tanta tierra con folo el tcmoj oéfu<br />
nomb2c,que todos le temiá t ningu<br />
no le ofaua acometen y con efto pu<br />
do poner a todos tan gran codida<br />
oc agradarle, que oéflcauát tenian<br />
po; bueno oc fer gouemados po: fu<br />
rS'ín oel pioemie^<br />
cabera ^ parefcer. finalmente tan=<br />
tai gentes t nadones atraco a fu má<br />
do, que feria oificultofo contarlas.<br />
Ipozquc a oon<strong>de</strong> quiera qijc alguno<br />
cu Iw tiempo quificra caminar, oía<br />
fucífca
B b ì o pn'mero<br />
f ^ A R G V M E N T O DEL ^ ^<br />
primero libro»<br />
YROFVE HIIQ DE CAMBYSES<br />
rey <strong>de</strong> Perfia, y <strong>de</strong> Mandiane hija <strong>de</strong> Aftyages rey<br />
<strong>de</strong> los Medos» C riaron le fus padres a la v fan^a <strong>de</strong><br />
los Perfas, que tenían en el criar <strong>de</strong> los hijos muy<br />
gran vigilancia y or<strong>de</strong>n» YtodalagouernacioqUc<br />
los Perfas tenían aíti en guerra como en paz, era muy pru<strong>de</strong>nte.<br />
Y refiere Xenophon en efte primero libro tñucha parte <strong>de</strong>lla»<br />
Defpues trata como Cyro fiendo niño en dichos y hechos, fiema<br />
predio gran<strong>de</strong>s mueftras como <strong>de</strong>ípues auía <strong>de</strong> fermuy excelen*.<br />
te principe,y muy valcrofo capitan» Señaladamente fe cuenta en<br />
efte primero libro comofeexercitaua Cyro en lacada, y quanto<br />
fe <strong>de</strong>leytaua en ella. Y también fe cuenta la guerra que los Afyrios<br />
hizieron alosMedos, y como Cyro entro en ella y <strong>de</strong>f barato los<br />
enemigos» Y fe aparejo muy <strong>de</strong> propofito para yr ahazerel<br />
la guerra a los Afyrios en fu tiera con<br />
Cyaxares fu rio*<br />
fjf^ genealogía oe Cyio^ ^<br />
y20 (o<br />
gun oi5cn,<br />
fue bijo Dc<br />
Camb^fes<br />
IHcf oclo0<br />
IPerfas, q<br />
veníapclUí<br />
nagcDc lo0<br />
IPcrfidas,<br />
los quales<br />
- traen fu oíi<br />
gentoefcendcnciaoc 1p)crfco. Su<br />
tnadreafirinaii qfuc -dDádiane bija<br />
x>c aft^ages rct oe los ^Dedos» £f<br />
criucíe oe iC^ío que entre otros 00=<br />
tes gra<strong>de</strong>s oenatiiraleja que tuuo,<br />
fue fenaladaincnteootadooe gcnti=<br />
Ic5a oe cuerpo el mas bermofo bo<br />
b2c octodos losbarbarostt queaííi<br />
inifmo fue mut humano oe condi=<br />
cion t amigo oefciendas t bonrra,<br />
en tanta manera que poi configuir<br />
qualquí era cofa oeftas fe ponía a to<br />
dopcUgro t trabajQ»yairi fcoíjeoel<br />
que tgiwlauan enei la bennofura<br />
t)cl cuerpo t la granbondadoelanís<br />
mo» fuecriadoentreloslPerfas^f<br />
Doctrinado t enfcñado enlasle^es<br />
oellostlas quales,fegun parefcc,tOí<br />
das van ftmdadas v aplicadas fobjc<br />
lavtíUdadtpíouccbooclbíencomu<br />
t publico, fm confcntír que elle fea<br />
peruertído p02 el ólos particulares:<br />
como fe bajen en otras mucbas cíu<br />
da<strong>de</strong>s,en oon<strong>de</strong> poi lama^oz parte<br />
no fe permite criar fus bí jos como<br />
quiere cada vno,t alo? padres bíuír<br />
como es fu volútad.antesfon obIí=<br />
gadoí po: let los 1p)crfas a criar fus<br />
bijosmandádolesqno hurten,que<br />
no roben, q no entrenpo; fijcr^aen<br />
cafa
cafa agcna, que no bagan injuria a<br />
otroinjuflainentc, quenofcanadul<br />
teros, que no fean ocfobedíétes a fu<br />
principe, f otras cofas feincjantcs.<br />
j6fi alguno trafpalfa efto,le^n fu<br />
pena. V affi las le^cs oe iperfia,an=<br />
ricípandofe en todo, pzocuran ocf<strong>de</strong><br />
el p:incipio,que no feâ tales los cíu<br />
dadanos, que ocffcen cofa alguna<br />
inala/o fea:t efte es fucu^dado.Xie<br />
nenvnaplaca/omercado,que fella<br />
ma la plaça libie, oondcefta cl pala^<br />
do real: fias otras audicndaspUí<br />
blícas t eflandas oe los que gouier<br />
nan,los ñiercados z tiendas oe mer<br />
ca<strong>de</strong>rcst fus tratos las bo5cst<br />
trafagosoccompjart ven<strong>de</strong>r eftan<br />
mut Icicosocaqui, apartados en o=<br />
tro lugar, poique el bullicíooeftos<br />
no fe mcjcle con la buena oi<strong>de</strong>n t fof<br />
fiego oe aqueltos que eflan bien etu<br />
feñadosentodorepofo. jElla plaça<br />
ella repartidaen quatro lugares/ o<br />
cftandas mindçales:la vna es oipu<br />
tada para ios nlnos, la otra para los<br />
mancebos / la otra para los bom s<br />
b:es oc mediana edad, la quarta pas<br />
ra los ancianos t jubilados. jBftá<br />
cftablcfddo poí let que todos parc^<br />
canpjcfentesen fu lugar feñalado,<br />
los niños en fiédo oe oia, ttambién<br />
los varones oe mediana edad: los<br />
viejos quando pudieren,eiccepto en<br />
<strong>de</strong>rtosoias fcñaladoí ,en los quales<br />
Moccílarpiefcntcs foiçofamcnte.<br />
^as los mácebos oucrmcn allí en<br />
aquellas eftandas annados con fus<br />
annas,c]Cceptolosquefoncafados:<br />
loí quales tampoco fon requeridos,<br />
nifoîçadoç para cUo,fmofucfrcauic<br />
do les apercebido que pare5can : ni<br />
tampoco les es bonclto faltar oe alli<br />
muchas vc5es. a cada qual oeftas<br />
quatro cflándás p:cfidé 005e como<br />
rectores t p^efi<strong>de</strong>ntes. iPozque eti<br />
oo5etribus / ò coUadoncs feoiuidé<br />
los Huertas, a losmocbacbos pzeft<br />
<strong>de</strong>n aquellos andanosquc a ellos<br />
les parefcc los podran ba5cr mu^<br />
buenos en vidaf cortumbics.® los<br />
mancebos p:cfidcn aquellos varos<br />
nes oc perfecta cdad,quc lesparefcc<br />
los podrantambien baser mu^buc<br />
nos. 21 los varones oe edad perfc?<br />
cta pjefidcnaqiiellosqucles parcfe<br />
ce los podran mejoí ooctrinarquc<br />
bagan lo que lesfiicrc ojdcnado,^<br />
mandado po: elpíindpe/o goucma<br />
d0:maf02. Xambiena^fusmai^OpaiiSd»<br />
fíales éntrelos andanos,q les man edad,<br />
danque baganaquello que conuic^<br />
nc. DireaqutloqueacadaedadlC<br />
cff mandado f encargado ,para qitc<br />
todos lo fepan, ^ p:oajrcntodosco<br />
mo fean mur buenos dudadanos.<br />
llos:mocbacbos frcquentan fvaii<br />
alaícfctielasparaapjcn<strong>de</strong>r juftida:<br />
f ellaoijen que van a og)2cndcr,cos<br />
mo acerca oe nofotros ícoijcoe los<br />
qucap:cn<strong>de</strong>n,quc ap:en<strong>de</strong>n las le«<br />
tras. 0US rectores f maeftros oes<br />
llosgaftan la maf 02 parte oel oia eit<br />
j^garfusplcrtoít^caufas.TCíozque<br />
también tienen los mocbacboseiis<br />
trcfi,como los otros bomb2cs,cau5<br />
fas tacufadoncs,comofonocburí<br />
to, oe rapiña, oefuerca, oe engaño/<br />
oe malida, t otros oelitos femejaft<br />
tes alos que conofccnaucrínju=<br />
riado a otro en algimoocftos crimf<br />
nes, los cafhgan, como es rajón.<br />
V también caftigan a aquel que ba«<br />
ílanqueacufo injuftamcntea otro:<br />
f jujganocaquel crimen / o oclitoi<br />
que escaufa poíquclós bombzesfé<br />
tens^ odio, t quiera muf mal vnos ^<br />
à otroetr fob2ctodofecamgadvls ?bomíí<br />
do oc ingratitud cruelmente es bicfuc,(ia<br />
punido aqud qucconofccnquepuc J'S®<br />
oc pagar el bcncfidoreccbido, t no U ingrati<br />
a iií le
!c paga. Que elle tal es tenido po:<br />
bonjb:e que no cura oe Dios/ ni oe<br />
los padres/ni oe la patria/ ni oe los<br />
üniigos:^ tieneiipo: cierto que tras<br />
la ingratitud fe figue luego la oefuer<br />
gucnca, que es vna guia para todo<br />
lo malo y feo« ínfcñan alos mocba<br />
trbosla templanza,para el ejcemplo<br />
trooctrina oe la qual lesapjouecba<br />
mucbo ver,como cadaoia ven,a los<br />
viejos biuir templadamente. Sfli<br />
mifmo les enferian a tener obedien^<br />
ciaa los píincipes,^ ala jufticia,^ a<br />
fus mato2es:q para ello les apioue^<br />
cba mucbo ver alos viejos obe<strong>de</strong>f^<br />
cer con pjcllcjaa los gouernadozes<br />
t magiltrados,que tienen cargo pu<br />
blico.Sambieu les enfeñanfcr tein<br />
piados en elcomer ^baier: t para<br />
edo les apiouecba mucbo quevett<br />
a los viejos que novan a comer an¿<br />
tes que los embien fus maeílros / o<br />
rectojcs. y no comen con fus ina^<br />
dres los mocbacbosfmo coclmae=<br />
llroquando felotnandanfus recto<br />
res: Y Hcuan oe cafa para fu comer,<br />
pan,tpara vianda,malluer4o:rpa=<br />
rabcuerquandotuuieren fcd,lleuá<br />
vn vafo para coger agua oel rio.lfea<br />
ílalaedadoeoiejtfe^s añosapícn<br />
<strong>de</strong>n a tirar con el arco tel oardo,<br />
oefpues vienen a mozar entre los<br />
mancebos, entre los quales binen<br />
aun oic5 anos la mifma vida. Duer<br />
men en las cllancias armados, fc^<br />
gunque arriba oipmos:telloafri<br />
para guarda oe la ciudad, como por<br />
caufaoetanplanqa. (Eluc ciertoparefce<br />
que ellacdadrcquiere engran<br />
manera cuidado ^oiligcncia. Ipícfentanfe<br />
entreoiaálosgouernadoí<br />
res f recto2es poi ver fi tienen ncccí<br />
fidadoellos paraalgo que toque al<br />
bien ocla república, f quando es<br />
necelfario quedan todo( en tomo oc<br />
2íb:opamcró<br />
los palacios: t
ncn folamente malhicr^opoí man<br />
jar/o mal beuer/ qnádobeucagwa/<br />
aaier<strong>de</strong>fequan oe bnena ganaco^<br />
me el pan oe mediano el que tiene<br />
bambje/t quan oulce le ce el agua<br />
al que tiene fed. Has otraa tres tris<br />
bií0/ocollacio!ie0 que fequed^ en<br />
cafa/t no falen ala ca^/fe eírereitan<br />
cn otras arteeq apícndieron qiwn<br />
do mocbacbo0,como e$ tirar el ars<br />
co t el oardo: t efto bajen conten^<br />
diendo entre fi los oe vna parte con<br />
los oe la otra» y aunat entre ellos<br />
contiendas publicas oepjemios f<br />
iotas que feponen: t a losoelatris<br />
bu/ocoUaci6quefemueltran mas<br />
oieftros t mas effoj^ados / a eftos<br />
loati los ciudadanos/t bonrranno<br />
folamente al recto: oellos/ pero<br />
también a aquellos que los enfcs<br />
fiaron quando mocbacbos» Des<br />
ftos mácebos que alf i quedan fe fir<br />
uen los gouernadoiestiuejes /ñ<br />
banmenefler atuda para pzen<strong>de</strong>r<br />
los malbecbo:cs/o para feguir los<br />
ladrones/o para otro qnalquícr ne<br />
gocioque requiera fiicr^astoiligc<br />
cia.y ello es lo que bajen oef<strong>de</strong> mo<br />
^os/oefpi>es que ban acabado los<br />
pies años/t paífait a bombies peri<br />
fectos:t oef<strong>de</strong> aquel tiempo que fa<br />
lieronoel todo te mancebosena<strong>de</strong><br />
lante/ gallan otros veinte t cinco<br />
©cupadé años/ocfta manera. lF>2imeramen<br />
tíiír* tcafli como los mancebos fe repjes<br />
' fentan a los rectozcs t gouemados<br />
res/para q fies menefterfe Aman<br />
oellos para el bien t p:o comüoe la<br />
rep>ublica/en aquellascofas que re<br />
quieren p:u<strong>de</strong>ncia/fabcr y entendí<br />
miento t ftier^asoe aierpo/ z ft es<br />
meneller enten<strong>de</strong>r en cofas oe gue<br />
rra.£llosque alfi cM enfeñados<br />
no vfan masoel arco/nioel oardo /<br />
fmo oearmas para pelear oe cerca/<br />
t)eIal)ífto:ú oe Cyjo^<br />
como fon cow^as en los pechos/1<br />
t vncfcudo en la fmiellra mano/co<br />
movemos pintados los iperfas/^<br />
enlaoerecbavnaelbada/oalfange^<br />
y oellos varones fe eligen t nom¿<br />
bian los que banoe gouemar/ o te<br />
ner cargos t oficios oe la republis<br />
ca/fin los que ban oc quedar pard<br />
maellros ocios mocbacbos.Defs<br />
pues que ellos afli han paffado lo©<br />
vetntet cinco años/ z vienen a fer<br />
oc cdadoe cinquenta años / opoco<br />
mas/entonces entran en la o:dcoe<br />
aquellos q fon t fe nombzan andas<br />
nos:t ellos tales andanos no van<br />
ala guerra/ni falc fueraoela tierra/<br />
fino que fe quedan en cafa/t jujgatt<br />
lascaufaspublicaí tP^^rticulares»<br />
y ellosoeterminanlas caufascris cargo«»<br />
minales,t eligen perfonas parato oficíoeoe<br />
dos los cargos t oficios públicos*<br />
lefi at^lguno oelosmancebos/ o<br />
oe loí varonesoe perfectaedadquc<br />
ata becboalgüoelitocontralaslc=<br />
tes,acufanle los tribunos / o quat<br />
quiera otro particulant los ancias<br />
nos le oten oe íumda, t le injgan*.<br />
3£ftelletalfuere con<strong>de</strong>nado,bine<br />
todo lo que le queda oe la vida ocf¿<br />
b6:rado.-dl>as poique mejo: fe em<br />
ticda ella policía trepublicaoe los<br />
7Perfas>tomemos lo oc vn poco le<br />
]Cos,t oejcemos lo oichocomoques<br />
da bienementeoeclarado. ÍDijen^<br />
los TPerfas fon<strong>de</strong>nto t vetntemil<br />
poco mas/omcnos. JDeflos todos<br />
po: let ninguno es epclutdo oe las<br />
bo:ras t cargos públicos: fino que<br />
eslicitoatodoslos1|í)erfa5,embiar íaídcnbe<br />
fusbiiosalasefcuelaspublicasoe gJJ^S^<br />
jullída:t los quepue<strong>de</strong>n mantener iberr».<br />
fus hiioí afuplajer toefcanfadame<br />
te,embianlos:tlosqueno tienen<br />
polfibilida^ara ello no lo$ embiá»<br />
a los que alft ellá enfeñados en las<br />
21 tüi efci)elas
Sibîo pîfmcro<br />
crciiclas publica? es licito,entre lo?<br />
mancebos cjcercitar obîas oc man-<br />
€cbos:a los otros que no cftan affi<br />
cnfenados^no es Ucito.JÊfialguno<br />
at entre los mancebos q ba becbo<br />
lo que es oe fu oficio,es le oado con<br />
werfar CO los varones ta perfectos<br />
X fer participante oelos cargos t<br />
bonrras:t los que no ban comiera<br />
fado bien »fiendo mancebostno pue<br />
<strong>de</strong> fer admitidos entre los varones<br />
perfectos. V losque entre los per=<br />
fectos bá bimdofm culpa, ni rcp:c<br />
focnfionalgurta,cftos luego entran<br />
cnlaoî<strong>de</strong>n t numero ocios ancia^<br />
nos» y ocfta manera fon bufcados<br />
t electos para ancianos aquellos<br />
quefiempîeban biuido bien t bo^<br />
îieftamentc. V efta es fu policía t<br />
manera oebiûir,laqualaquellos q<br />
la vfan fon tenidos po: mut bijc^<br />
nos.y aunagowat tcíHmoníoí oe<br />
fu templâça enelconicr,toc fu tra^^<br />
ba|o. lPoîquecscofato2petfeaen<br />
tre loslpcrfaseloiaoeotcfaipir/<br />
ofonarfe/oparefcer con los carril<br />
Uos llenosrt anfi mifmo es feo que<br />
algimo fea vifto o:inar en publico/<br />
obajer otraqualquier cofafemejáte<br />
que bonefta nofca.lLo qxial todo<br />
fe p2cfume quenopodian bajcr los<br />
tp)crfas,fmo vfaífenoemucba tcm<br />
planea, t confumiclTcn t gaftaffcn<br />
los bumo2esoel cuerpo con traban<br />
Íos.£fto es lo q po<strong>de</strong>mos oejír oe<br />
todos los *(p)erfas.lp)cro ag02a con<br />
temos los bccbos oe Ct^o, po2 av^<br />
ta caufafemouio cílaplatíca arriba<br />
oícbá, comencando veídcñi níñcj.<br />
CTiOTça. fjCt^o pwcs bafta los 005e anos/<br />
rSS» nias,fiendo enfenadoenefta<br />
oe (Crto. oifcíplína,c]t:cedíaatodo?losotros<br />
oe fu tiempo, alfi en ap2c<strong>de</strong>r p2eílo<br />
lo que conuenia, como enbajer tos<br />
4a cofa bonefta t varonilmente.<br />
í£n efte tiempo Slfttagcs embioa<br />
llamarfubija t fu nicto,oeírcando<br />
loí vcnpo2que auia ofdo ocjir que<br />
era bermofo t vu tuofo.aiTi que vi<br />
no -dbandane afu padre, tratcndo<br />
cófigoafubiioCt20.aiqualcomo<br />
llcgafíe mut cnb2cue,t Ct2o cono<br />
fcieffe a afttages padre oe fuma^<br />
dre, luego oe p2cfto,fegun era oe fa<br />
cil t bumano ingenio, le faludo t<br />
ab2a^o ,como fi fe ouicra criado con<br />
el mucho tiepo antean viedo le^affi<br />
atauiado, t la pintura oe loa ojoa,<br />
t la C0I02 oelroftro,t la poftura ocl<br />
cabello (q todo cfto fe vfa entre los<br />
^Dcdos)t las vcftidurasoepiirptt<br />
ra, t ropas p2cciofas, t jotclcs al<br />
cuello, t b2aíaletesa las muñecas:<br />
no como los iPerfaSjq quando efta<br />
en cafaoeafTifto vfanoevefliduras<br />
viles, tmucha templanza enclcos<br />
iner. Biendopues clatauiooelaí<br />
buelo, eftando le mirando oip. (D<br />
madre como me parefce bermofo<br />
mi abuelo. Bu madre lep2egunto^'<br />
dual te parefce mas lindo, tu pa=<br />
dre/o elfiUefoondiole Ct^o. (D ma<br />
dre, el mas bermofo oe todoa los<br />
1|i)crfas es mi padre, t oe los -dbedos,oe<br />
quantos tobe vifto en las<br />
calles t ventanas, el mas bermofo<br />
octodos es mi abuelo. jCo2nando<br />
leaab2a^ar Sfttages leviftio vna<br />
ropap2eciofa, t le atauio con iote^<br />
les t b2a^aletcs: t quando queria<br />
falir fiícra a paffcarfe le fubianen<br />
vn cauallo co el freno oe 020,c0m0<br />
el mefmo Slfttages acoftumb2auíi<br />
andar. Ct20 como era mochacbo,<br />
f amigo oe poli<strong>de</strong>ja t oe loo2es,ale<br />
pma fe con aquella veftidura, t<br />
bolgauafe oe ap2endcr a caualgar<br />
acanallo,lo qual eligno2atw,acatt<br />
fa oeque enperfia,po2fer como es<br />
nmtoificil cofamantenercauallos<br />
pot
tchUttomDcítpOi<br />
potlacarcíliattíifTi inifmo caiiaU<br />
garcn ellos, poz fer la tierra afpe^<br />
ra, roe montanas, t alti muf po^<br />
eos crian,ni tiene canallos. iPues<br />
citando aití^agcs cenando con fu<br />
bija f con £^20, y queriendo que<br />
el mocbacbo ccnalfc viandas nuif<br />
fuaues, pozque noecbalíe nienos<br />
to oc fu tierra, mandóle poner oc^<br />
lante platos, $uifados,\^ manjares<br />
oe oiucrfas maneras, oi5cn que le<br />
crío®n?í ® abucloque trabajo<br />
do niño lo tienes en la cena fi bas oe elten<strong>de</strong>r<br />
jndoiaté jQ^jjg ellas viandas,^<br />
rcpuijfí, giíllar oc tantost tan varios manendoiacu<br />
jarcsí jSntoiiccs cucutau qucoijco<br />
SSlí^f aittages. IRo te parefcc bijo cita<br />
ccnanuicbo mas f iiaue que las qi»e<br />
vfancnipcrfiaí a loqualiCtíí^í'cfpondio.IRo<br />
p02 cierto abuelo:quc<br />
muif^ mas co2to y oerecbo es el ca^<br />
mino entre los pcrfas para venir<br />
a bartarfe, que no el oe vofotros.<br />
el pan t la carne nos baila a<br />
nofoti'os para ello: f vofotros que<br />
riendo venir aoon<strong>de</strong> nofotros poj<br />
niucbos ro<strong>de</strong>os r fendcrosoearri<br />
ba para aba]co ro<strong>de</strong>ando t ^cndo<br />
errados, a penas venis oon<strong>de</strong> nofo<br />
tros nmcbo antes bcmos llegado,<br />
laeplicandoaítrages a C^zo Icoi^<br />
lt:o.€) bi)o que ellos ro<strong>de</strong>os no nos<br />
oan pefadumb2e ninguna: t fi tu<br />
también loí guitas conofccras que<br />
fon miit fuaues. Ct^o le rcfpon^<br />
dio. antes veo que ta te enbaltian<br />
ellos manjares. V como am,oi¡co<br />
ailtages, enquc lo conofccsnUcs<br />
fp0ndi0£t20, p02que veo que quá<br />
do tocas el pan no limpia? la mano,<br />
fcada ve5 que tocas alguna vianda<br />
oellas otras, luego te limpias la<br />
mano ala toualla,como firefcibicfs<br />
fespefadumb2e oe hartarte oellas.<br />
aeltodijcoailtages. 0i elfo cono<br />
CCS bijo, comcoe las carnes, po2=<br />
que tozncs mas rejio a tucafa.£oi<br />
jiendoeltobijo le traer carnes oe<br />
fieras faluajcs, t oe las manfas.<br />
(Duando C^^o vio tantas carncsi<br />
Icoiico. Como abuelo, oas mecltas<br />
carnes para que baga oellas lo que<br />
voquifteref Sioo^ poj cicrto,oi5c<br />
Blltages. £ntoncesCt2otoman5<br />
do las carnes, las repartió entre<br />
losminillrosícriadosoelabuclo,<br />
oi5iendo a vno : toma tu ello, po2=<br />
que oe buena gana me enfeñas a ca smficecí»<br />
ualgar a cauallo, t tii ello,po2que<br />
me oifte vna flecba, que ag02a ello<br />
folo tengo quetc oar: t tu cíto,po:f<br />
que firues bien ami abuelo: t tu<br />
p02quebonrrasamimadre. yaíTi<br />
repartió todas las carnes queleoie<br />
ron.¿nt5ces aicntan que oijco Sf<br />
tfages, como no oas nada a Sacca<br />
micopero, a quien to bago mucba<br />
bonrra. £ra elle Sacca bomb2c oe<br />
lindo parefcer, t tenia cargooell6¿<br />
uar ante Slttages los que auiá me<br />
Heller bablar con el, t vedar la en^<br />
trada a a^uelloí que le parefcia que<br />
no venían a tientpopara negociar.<br />
Entonces £tíooep2ello,t comò<br />
mocbacbo oiflimulando;p2eguns<br />
to aSlttages. Dime abuelo poz^<br />
que bajes tantabonrra a elle Sac?<br />
ca/1ílcfpondioleailtages míran^<br />
do Ic,^ oijco. 1p)02qucmefiruc mut<br />
bícn,t mut gradofamcntc oelaco<br />
pa : p02quc los que firuen en clbe=<br />
uer a ellos retes ecban clvinocon<br />
mucbaoellrej3,t tienen mu]^ fútil<br />
mente la copa con tres oedos, t la<br />
oanaifi, para que la pueda tomar a<br />
plajcr elquebaoe beucr. a ello oi<br />
jco£t2>"íanda aSacca queme en<br />
tregue la copa, para tí to te firuaal<br />
beucr co oellreja, t gane tiígrada<br />
fl puedo, lo qual como mandaífc<br />
a V aíltagcs
an^agcs, €fro tomo la copa, 1<br />
uola,comovioba5craSacca, ^co<br />
roftro fcrcno t tmicba mefura, la<br />
oíoa fuabucló a beiícr,rimícndo le<br />
cÓ mucba sracía:t>e manera que bi<br />
$0 re^ la madre, f aUn a an^ages<br />
también, y el mifmo no pu^<br />
diendo tener la rifa, fe fue para fu<br />
abuelo,t^ab:a^andole, t boluiendo<br />
fe a 0acca le t)ijt:o,o 0acca perdido<br />
cresta,quetotep:iuaret)e tucars<br />
go,po:queoeaqui a<strong>de</strong>lante ferutrc<br />
mejozlacopaque tu barcmeio:<br />
la falúa. Coftubzeesque aquellos<br />
que finien el beuer a los re^es (los<br />
quales llaman pincernas) oefpues<br />
q ban oado la copa en la mano ceba<br />
VM pocooellacon vnvafoen lapaU<br />
ma oe la mano fmiellra,^ fonien lo<br />
oelanteoeltpoiquefiles mejclaren<br />
veneno,fe puedan ^rdar.lPo: lo<br />
quaia%ages burTaiído fe, oijco a<br />
C^o, pues en todo imitarte a 0ac<br />
ca ipozque no cataftccomo el bijo<br />
el vino oé la falúa/ £lqual refpons<br />
dio, poiq cíertp ^0 temi q no ouieffe<br />
veneno en la copamejclado con<br />
elvin0,lp)02qüel0S oias pallados<br />
quando combidafte los amigos en<br />
la fieftaoeloíaoe tu nafcimieto cía<br />
ramcte conofci que 0acca nos mes<br />
do venenoenel vino. Como,oi5e<br />
aftf ages,conocifte eífobiíof 1flef^<br />
fc52a®Pndio,po2qiieosviaatodosfue::<br />
tjivmooeraoefefotcntendimietooefuariar<br />
!|¡f,^£í®enelanimotenelaierpo:tba5ia^<br />
S. <strong>de</strong>saquelloqueveda^sa nofotros<br />
losmocbacbos que no bagamos..<br />
(Quefodosoaua<strong>de</strong>s bojes a vna, y<br />
no oejia<strong>de</strong>s nada t^cantaua<strong>de</strong>s c6<br />
gran rifa,t no ofendo al que canta<br />
iia,iuraua<strong>de</strong>s todos que cantaua<br />
mu^ bien: t contando cadaqualoe<br />
vofotros oe fus fuercas, oefpues<br />
oslcuantaua<strong>de</strong>sparabatlart oan<br />
2íb:o primero<br />
^ar, ni oa^uadcs a compas,ni atm<br />
os podia<strong>de</strong>s tener oerecbos. íEfií<br />
nalmcnte eftaua<strong>de</strong>s oluidados,tn<br />
que eras fu rc^, t ellos que era tus<br />
fubditos. íÉntócesi^o conofci mu^<br />
bienque la caufa oe vueftra platica<br />
tanoefconcertadatfm refpccto,i?<br />
oe lo que ala fajon fm oz<strong>de</strong>n bajia^^<br />
<strong>de</strong>s era lo queauia<strong>de</strong>s beuido, V<br />
Sfttagesleoijco. lp)uesoimebiio<br />
tu padre no bene oemafiadoí IRo<br />
poí cierto,pije Ct^oifmo que beue<br />
para matar la fed:t^no le fuce<strong>de</strong> oe=<br />
lio otro mal algimo ^poique no le<br />
oa 0acca oe beuer como ati.<br />
tonces le oijco la madre, po:que bí<br />
jo perfigues en tata manera a 0acs<br />
cai Uleípondio C^ro, pojq le quics<br />
ro malunouda:p02qucmucbasve<br />
jes teniedo ocifeo oe entrar p:ello<br />
aoo elldmiabuelo,melo ello2uaa=<br />
quel maluado, IPerofo te ruego<br />
abuelo qi»e me oes no mas oe tres<br />
oias mando fobie el. y como oije<br />
Sfltages le mandariasmefpodio<br />
, ^0 ellaria a la entrada oe la<br />
puerta,como elbaje,t quando qui<br />
fielfe entrar a comer le oiria que no<br />
podia entraren ninguna manera,<br />
po:que elláua mí abuelo negocian:<br />
do con vnos bombzes. y oefpues<br />
quádo viníelfea cenar, le oiríaque<br />
tecllauas vanando: y quádo vielíe<br />
q teníamu^ ma^oi^anaoc comer,<br />
leoíriaque eílauas con las muge?<br />
res. y oella manera leoetemia,co5<br />
mo elmucbaí vejes meoetuuoamí<br />
quando quería entrara ootuella^<br />
uas.£ilos palfatiempos Icsoaua<br />
C^o en las cenas. £ntre oía fi fen<br />
íia que alguno auía meneller a fn<br />
abuelo,o a fu tío,pefaualequeotro<br />
ningimo le p:euiníeire en ello,^ en<br />
todo lo q podía bajer plajer a<br />
los otros lo bajía. CTPwcs comg<br />
^Dandiane
oclaWftoîfaôcCyîo,<br />
-dbadiancfeaparcjalTc para toinar<br />
fc cô fu marido,rogaua le afttagcs<br />
qucleocjcaffcaCtîo.la qwalrcfpô<br />
dio que ella oeífeaua bajerle quak<br />
quierplajer como a fu padre en todas<br />
las cofas quepiídieíre,mas que<br />
tenia po: oiftciloeyaral mocbacbo<br />
côtra fu volûtadoeUJÊntôces aftfa<br />
ses oijcoa £tîo,bijofi te quedad cô<br />
migo,el pîimero que entre aoo^o<br />
eihmiere,feras tii,fm que te lo efto:<br />
tie 0acca:fmo que quando quifie^<br />
resentrarferaentu ntano,^ te loagra<strong>de</strong>fcere<br />
mucbo que entres a mi<br />
lo mas amcnudo que pudiercs.Dcs<br />
mas ocfto tefennras oemis caua=<br />
llos,t oe todas mis cofas a tu volun<br />
tad:t quando te quifieres t:>tomarai<br />
para tu camino loi que quifieres<br />
para bajer loque bien te parefciere<br />
oellos:-? çîas po: el camino que qui<br />
ifieres.y oef<strong>de</strong> ago:a teoo^ todas lai<br />
fieras que tengo en inis buertos, f<br />
te mandare allegar otras mucbas q<br />
podras co:rer t acofar,quando a^ai<br />
bien ap:cdidoacaualgar a cauallb/<br />
^ las mataras confaetas t venabloi,<br />
como bájenlos otros gran<strong>de</strong>s varo<br />
nés, V te oare otros mocbacboi que<br />
fe buclguen,t meguencontigo:^ tô<br />
do lo queoireres que quieres auer<br />
ó mi,no tefaltara.2)efpues 6 aft^a<br />
ges auer oicbo todas eftas cofas a<br />
madre lewegmito fi queria<br />
quedar allí / o f: leçon ella,£l qual<br />
oe p:ello,t fin mas penfar,le refpon<br />
dio que queria quedar cô fu abuelo.<br />
ues fiendo to iuej oeltos parefs<br />
cio me que era me;o: para ambos,<br />
que cada vno oellos tuuielfe la ves<br />
Itidura que leconuenia. i^o: ello<br />
me açoto el maellro,oi5iendo,quan<br />
do fueres iuej oe conueniencias es<br />
bien qiw bagas elfo : pero quando<br />
ouieres oe jujgar oequal es^a ves<br />
ílídura,entonccs basoe confi<strong>de</strong>rar<br />
quienesel julio polfeedo:.0ioeue<br />
auer la vellidura aquel que la quito<br />
al otro/o aquel que la bijo/o la com<br />
p:o.l|i)o:que aquello oije es julio/<br />
que es legítimo fegun las Ictes : t<br />
lo que no es legitimo t côtra las le<br />
tes, es fiierça j violencia, 'poi lo<br />
qual conuenia q cl juej oielfe la fem<br />
tencia/fegunlasletes.îHfique to,<br />
oi5e madre,mut bie fe los oerccbos<br />
tfialgomefaltarcmiabuclo nie lo<br />
cnfeñara. £ntonces le oi¡co ^bans<br />
4iane,bi;o mutoiferétesfonlaslc<br />
tesoç
2íb:op2uiicro<br />
yes oc aquioondc cíla tu abuelo oe<br />
lasoe Tperfia. Ipoíquetuabuelofe<br />
bijo fetío:oetodo0lo0 queeílaneii<br />
^6edía:teulp)erfia fe tiene po: ju=<br />
fio guardar atener agualdadtu<br />
padre el p:imero oe todo0 guarda<br />
fa0 o:<strong>de</strong>nan^a0 que el baje parala<br />
república, t también la0 refcibe, y<br />
fu medida volútad/<br />
o antoio.TPo: elfo guarda te no mué<br />
ra0 a po<strong>de</strong>r oe azotea: tquaiwlo to:<br />
iiare0 a tu tierra, fi tru¡cere0 ap:ens<br />
dida la tt:ánia en lugar oe la buena<br />
manera oe reinan (Que en la<br />
loo tríü rannia el tener ma0 que todo0 IO0<br />
iSr'i Sf otro0 pienfanque e0 lome;o:, tque<br />
<strong>de</strong>rfermí ma0 conuicue» 1p)ue0 oeeífa mane<br />
que todoj ra x>i$e padre ma0 bailante<br />
SddSdl e0para enfenar atener poco q mu^<br />
cbo, no ve0 como ba enieñado a to¿<br />
do0 IO0 -dbedo0 a tener meno0 que<br />
cUlpo:eíroten conftá^amadrequc<br />
tu padre ni a otro ninguno, ni ami<br />
cmbiara oe fienfeñado atencrmu=<br />
cbo.£lla0 rotra0cofa0femcj3tc0<br />
oe5iaiCtíí>*/"'^l'"ctequela madre<br />
fe fiie,t C^ío le quedo alli, y fe cria^<br />
«a c5 el abuelo: y en poco tiempo fe<br />
iunto con todoo ÍO0 otro0 fue tgiwf<br />
lc0,t loí cóuerfaua muf familiarme<br />
te. y también en poco tiempo gano<br />
la voluntadoe IO0 ciudadano0, metiendo<br />
a vno0 y a otrÓ0 alabuclo, y<br />
moílr^do lea que loa amaua y que^<br />
Tiabiéa fuabiíoa.Defuertc quefi<br />
alguno? auil meneíler algooel re^,<br />
rogauS a fuá bijoa que lo oijceífen a<br />
í:t:oquclonegociairef acabalfe c5<br />
cUairi que €.yio quando fe lo roga=<br />
u3lO0 biio0 poifcr como era buma<br />
no oe ingenio, y oeíTeofo oe bon=:<br />
rramaa que todoa, bolgaua oe aca=<br />
barlo.yaíltí»S^a quando leroga=<br />
uaalgo Cyro, en ningima manera<br />
podía cotra<strong>de</strong>jir le,ni ocjcar oe agfa<br />
dar le.y fi el abuelo ellaua enfermo<br />
nunca fe partía oel Cyio/ ni celfaua<br />
oe llojar: oe manera que era manífielloatodoaq<br />
fe temía no fe le mu=<br />
rieífe el abuelo.y fi ónocbe auía me<br />
neíler algoailtagea,'elp:ímero q<br />
lo fentia era£t:o,telquc conme=<br />
noa pereja faltaua para feniir le y<br />
agradar le en todo quanto pudieífe*<br />
y có cllaa cofaa gano oel todo la vo<br />
lutada Sm^agea. DeuíaferiC^oal<br />
gun tanto bablado:,opo: la crian^<br />
rooctrínapo:^ lecóllreriiafumacftroaoarrasonoe<br />
loque bajiat oc<br />
lo que tomauaoe loa otroaqueiU52<br />
gauatt también po:que era amigo<br />
oe oep:en<strong>de</strong>r,p:egimtaua mucba«<br />
cofaa a loa que eflauan p:efentea,co<br />
mo toe que manera erá:t en lo que<br />
otro? le p:eguntauan,po: fer oe agu<br />
do ingenio, f entendimiento futíl,<br />
refpondía oclíbcradamcnte:t oefla<br />
manera fe le auía recogido aquel oc<br />
niafiado bablar. yafficomo en IO0<br />
aierpoa todoa 100 q fon mancebo?/<br />
aunquccrecc/fele0parefce vnamos<br />
cedadqueoemueflralo?poco?año0:<br />
afli tambíc oel mucbo bablar oe iCy<br />
ro no fe moflraua ofadía / o temería<br />
dad alguna/fmo vna fimplícídad y<br />
llanesa. lp)o:lo qualante0oefleauai<br />
ot: le bablar múcbo/íí no eílar p:cs<br />
fente0quandocallaua.-dba0 quan^:<br />
dopo: oifcurfo oe tiépo y crefcímící<br />
to oe cuerpo llego a edadoe manee<br />
bo/entonce0 erama0 b:eueconfu0<br />
ra5one0/t vfaua la boj folfegada/t<br />
tenía t5ta vergüenza que feparaua<br />
colo2ado quando venta en platica<br />
con IO0 anciano0:t no tenía ta mas<br />
aquella parlena tatreuimíento oe<br />
fe querer entremeter a bablar oe tos<br />
do/como ante0 ba5ia.airi § era maf<br />
repofado/t en la0 c6uerfacíone0oc<br />
todos mut agradable t apajible.<br />
iRunca
IMunca p02fiaua con fue tsuaics en<br />
aqucUae cofas fob2C que ellos fuclc<br />
tener contiendas entrcfi,aunque lai<br />
fupieííenieio2/ino que en las quefa<br />
bia que era infcrio2 oeftas comcncaua,oi5iendo<br />
quelo bariamejozquc<br />
ellos« 'Mi que contcníjaua a faltar<br />
enei cauallo, t tirarla lanqa/ ooar=<br />
do,ttirar conelarco ocf<strong>de</strong> el caua^<br />
lio,no fiendo aun bicnoieftro en ca=<br />
nalgar en cUV qiiando era vencido,<br />
fe reta mucbó configo.íDcfta mane<br />
ra ito rebufandooe fer vencido,fino<br />
to:nandootravc5ala inifnia contic<br />
da,po2 mas cjccrcitar fe,t po2 no ba^<br />
5er oe at a<strong>de</strong>lante aquello en que no<br />
auia acertado trabajaua p02 lo bajer<br />
meio2.y aífi en poco tiempo vino a<br />
faberefarte oe caualgar a cauallo,<br />
también como fust^les:t enb2e<br />
lie efpacio po2 elaíficion que tenia a<br />
cllo,los fob2cpuio,t b2euemctc aca^<br />
bo todas las ñeras que eílauan en el<br />
bofque,co2riendo las,hiriendo las,<br />
r matando las. De manera que ta<br />
Mtages no era badate a le p20uecr<br />
oefieras.Ho qual fuiticdo Ct^o que<br />
nopodia el abuelo, aunque queria/<br />
oar le tantas ñeras binas/leocjia.<br />
abucloque menefterbas oe tomar<br />
tato trabaio en me bufcar animales<br />
biuos/po2que nomcembias aca^a<br />
conmitioque topienfoquelasfieras<br />
que viere me podran mantener?<br />
y quado tenia Cyio oeffco oe falir a<br />
íacaca/no impo2tunaua a fu abuelo<br />
pidiendo fe lo/como quando era mo<br />
cbacbo: antes cntraua a el menos<br />
amenudo/t en lo que oe antes cuipauíi<br />
a Sacca q no le ocraua entrar<br />
al abuelo/ta el mefinoCt^o becbo<br />
Sacca para fi mcfmo/no cntrauaa<br />
el/fino Via pzimero opo2tunidad.<br />
y rogau4 a Sacca que le bíjicflc fabcrquando<br />
era tiempooe entrar/o<br />
quando no.ya eílacaufata Sacca<br />
le quería t amana mucbo,como to=<br />
dos los otros. Tp)ucs como Sfltas<br />
ges conofcíeffeque en tanta manera<br />
oelTcaua falir fUcraala caía,em=:<br />
bio le con el tío,t juntamente concl<br />
algunos caualleros ancianos para<br />
queleguardaífen oc algunos lugares<br />
oificiles t pclígi'ofos,v también<br />
oclas fieras bzauas tíucfálicfrcn.<br />
lPo2 cíloiCt^opicgíitauaofadamcs aucbí,»<br />
te a los que le acompañauan,iiuc fie<br />
rasnoauiaoe beriroecerca,tqua^ que fjuo<br />
les auia oe acometer anímofamáte? «"fa.<br />
%oe quales le refpondíán que los<br />
oflbs auian muerto mucbo^oc aquc<br />
líos que fe les acercauan, t los Icos<br />
nes,t puercoí motefcs,t leones par<br />
dos, mas que los ciemos tcab2as<br />
montefcs, touejas tafnosmontcs<br />
finos nobajian mal ninguno. De<br />
masoeílo leoejil que no menos fe<br />
auia oc guardar ocios lugares pe?<br />
ligrofos ^ oe las ficras:poiquc mu^<br />
cbosjütamcteconfus cauallof,por<br />
no lo mirar, fe auian oefpeñado.Uo<br />
qual todo ap2endia Ct^ooc buena<br />
g^ana. yencftocomovícírefalírvtt<br />
cicnio óctraues, oluidado oe todo<br />
aquello que auíaotdo/iguío le,no<br />
mirando a otra parte,fino a oo quíc<br />
ra queel cierno le buta:t falto cicas<br />
uallo,t cato abínojado,t pozpoco<br />
fcquebzantarael aiello,oc manera<br />
que a penas fepudo tener en el:t lúe<br />
gofc Icuantocl cauallo, t llegado a<br />
lo llano:bino alacruo /toerroco<br />
lea tíerraCcofa po: cierto gran<strong>de</strong> t<br />
bermofa)oe la qual fe alegraua en<br />
gran mancra.'dbasloí que leaguar<br />
dauantacompañanan,llesando fe<br />
a el le reñíá que fe auia puefío en pes<br />
ligro,tIeamenajauanquelooírían<br />
afuabuclo.aiTi queiCtíOí>cfcendío<br />
oekauallo,t pcfaua le mucbo 6 ot:<br />
aquello
2líb:o pnmero<br />
öqwcllo»'dl>a0 cftandotncftpfmtío<br />
fc ruv^do/^nozno a fubir cufu caua-<br />
Uo/coino li fuera arrebatado oe efpi<br />
ritii: y luego vio vupuerco jauali q<br />
le vemaal eucuctro/^ fueífe para el,<br />
X euearaudo bien enelfu venablo fe<br />
)o tiro,í biiiendo le conel en medio<br />
oe \ú frentiíjle bijo parar«í£l tio vié<br />
do fu ofadia lerenia,t Icpejia nial,<br />
y elaunqiie apia fido iniuriad0,t05<br />
dá via rogaua al^io Q todo lo q el tomaffe<br />
t cacaífe ^fe looejcafle lleuar y<br />
pzefentar a fu ^buelo.y oijen que le<br />
refpondioíl tio,bien feria,pero fifa<br />
beqiie tu baf feguido eftaí ftera0,ito<br />
folamente te reñirá a ti,fino tambic<br />
ami que te lo confenti.Siquieraoií<br />
5e£^o me a^ote:cö tal q ^o fe las oe<br />
oemi mano:i? tuöbien tiooame la<br />
pena q quifiere6,con tal q bagas mi<br />
voluntad en lo que te ruego.;£nton=<br />
ees Ct^jcarcs fu tio le oijco. Il^aj lo<br />
ííqmfiere^ippjque fegume parefce<br />
agójacresnuedrore^. Blfiq C^zo<br />
Ueuo las fieras, ^ oio las al abue=<br />
bejia le que la( auia cacado para<br />
cl.y aunque no lemoftrauael loí ve<br />
nablos^eroalfi como cftatiá enfan<br />
grcntado(,losponiaenparteoon<strong>de</strong><br />
vc^a que los podría ver fu abuelo,<br />
aft^ajíes le oiico,biio yo refcibo ale<br />
gremcte oe tu mano todo lo que me<br />
oas,maf no tengo meneller nada oe<br />
cllo,fi po: ello te bas oe poner a peli<br />
gro.mcfp6diole£tíOiPwes fi tumi<br />
abuelo no tienes necclfidad oellas,<br />
^0 te fuplico que me las oes para q<br />
ro las reparta entre misfguales.y<br />
aft^ageslc oiico. Xoma lasbijo ^<br />
reparte las a tu volutad,eílo y todo<br />
lo ocmasquetuquifieres. V toman<br />
do las €yto lasoío a los otros mam<br />
•cebos que conel venía, oijicdo les,<br />
ÜD compañeros que locoít oefuarí a<br />
dos eramos,quando ca^auamos la^<br />
fieras en los buertos:po:qamípas<br />
refcer era como ft alguno ca^alfc las<br />
fieras atadas: po:que lo viio eftaua<br />
en lugar eftrecbo,^ oefpues ocífo<br />
eran pequeñas ^ farnofas,^ la vna<br />
cracojca y la otra manca:mas las q<br />
cftan en los campos y en los p:ados<br />
y bofques quan gra<strong>de</strong>s,quá bcnno<br />
fas,quá grueflas parefcen.lLos cier<br />
nos cozrian tan ligeramente que pa<br />
rcfciaque bolauan,^ los puercos ¡a<br />
mlief como varones effo:^adoí arre<br />
metía,tan ancbos que a penas fe po<br />
día errar d tiro oellos. Tp)o: cierto<br />
amigos que me parefce mas benno<br />
faseftas muertas,que no aquellas<br />
biuasque cftan cnccrradas,^ ro<strong>de</strong>a<br />
das oe muros t pare<strong>de</strong>s, Beamos<br />
oi5e no os oqcaran vucftros padres<br />
yz a caqaf1flcfpondícró.0í po: cier=:<br />
to,ft lo manda 2lftf ages.TPues fuf,<br />
oijco iCyzo, qual oe vofotros fera el<br />
medianero para acabar loconaft^a<br />
ges.lUefpondieron ellos.Ciuien fc<br />
lo'podi a mejo: rogar que tu? Tpo: ^^^<br />
Dios,oi5e CtíO,no fe que bomb:e p/if faca<br />
me be becbo,que ni le puedo o^ir cogímt^<br />
nada,ní mirar a mí abuelo ala cara: rícoK<br />
^fimeva a<strong>de</strong>lante efta maña, temo podra me<br />
6 to:nar me oel todo nefcio y bobo. Kuí<br />
(Que quido era mocbacbo parefcia<br />
que podia mucbo mas bablar q no<br />
ago:a.a mal va la cofa,oi5en ellos,<br />
ft lo que bemos inenefter que baga?<br />
po: titpoí nofotros,bemosoeros<br />
gar a otro alguno,pues tu lo pue<strong>de</strong>f<br />
bajer.^^édo efto Cf :o le pefo nm=<br />
cbo,t fueflc callado. Vocfpucsanin^ádo<br />
feaflimifmopara tener ofadía<br />
pcfando p:imero cofigo lo q auiaoc<br />
bablar al abuelo para q mas fin pe?<br />
fadüb:e alcá^aflc para ft y para los o<br />
tros lo q pedia,entro a oo eftaua fu<br />
abuelo, f cometo le oe bablar oefta<br />
nianera. Dime abuelo ft alguno oe<br />
tus
t«0 criados fe te buteífe,^ oefpues<br />
letonialícs, quelebariasflHo otra<br />
cofa,oijeaftvages,fino atar lc,r ba<br />
jer le trabajar po: fuerca. V fi fe te<br />
f o:iiaffe oe fu volütadqúe lefeariasí<br />
laefpodioMtagci ,acotar le ta po:<br />
q otia vejno bijieffelo mifnTO,tt)ef<br />
pueífcminnc taoclcomo oep:iine<br />
ro.£utocesoiro iCr:o.lPttei apare<br />
íafi quíereípai-a acotar me,po:q fo<br />
eftotpcfandocomobut: oc ti toma<br />
do mis fguales para metíala caca<br />
c5 cUosiBlo qual ailtages replico,<br />
bie bas bccbooe me lo auifarp:ime<br />
ro po:q to p:otteere como no te muc<br />
uaf.3ßuena:cofaoi5e,fena,fipo: can<br />
faoe vnas carnejillos oe fieras pier<br />
dafubijo-dbádiancmi bija, ©ten<br />
doefto£t:o obe<strong>de</strong>fcio afu abuelo:t<br />
quedofe po: entoces fu ca^a,t biuia<br />
mut trifte t oefcontentooe at a<strong>de</strong>lái<br />
te.lfc>ero cómo afttages conofcio q:<br />
eftauatantrífte,quenedo leoarpla<br />
5er,lcfaco ala ca?a:lleuando configo<br />
mucba gete oe a pie t oe a cauallo,t<br />
auentando las fieras en loscapos t<br />
lugares llanos,bi50 vna gran ca^a,<br />
V fcgun coftumb:e oe retes, man^<br />
do q ningimo tiraffe a las fieras eft5<br />
do el p:efente,bafta q £t:o fe bartaf<br />
fe oe las tirar.-dbas Ct^a no permi<br />
tio ^ lo vedaffc:antcs le oi¡co.abue?<br />
lo ft quieres q to tome plajer en la<br />
caca,permite a.los q viene conmigo<br />
q tiré-r bierá las fieras cadaqualco^<br />
mo mejo: pudiere t fupiere. Sfli q<br />
lo permitió afttagc6:t cftauamirá<br />
do los q cotendiá t pcleauá co las fie<br />
ras>t las acofaua t l?erian.y bolga<br />
uaffe t3to oe ver a Ct^o como no po<br />
dia callar oe plajer ,t q bie afli como<br />
el perro oecafta andana alocrredo:<br />
oe la fieraacercádofeaclla,t Ijíiman<br />
do a todos cada vno po:fun5b:e: y<br />
viendo afttagcs q€yzo fe reta oel<br />
DelaWftoííaocCyío, 8<br />
vno:t fintiendo ^ loatta al otro,t ío<br />
do fin embidia,fe gojaua cn grá manera.<br />
finálmete afttage0,í)iefpues<br />
íJ auer tomado mucbas ficras,feto^<br />
no para cafa : toe at a<strong>de</strong>lante en tá:;;<br />
ta mancrafe oelettáua conlaca^q<br />
ftcp:e q podia;f^felí8con£tro,tílic<br />
uaua configo miurba gente t tábien:<br />
los mocbacboí entre ellospo: caufa<br />
óiCtío. V afti palio iCt^o mucbo tic<br />
po,fiendó el caufa Q todos tuuíeften?<br />
pla5er:bic t p:ouècbott nofiendoa<br />
ningunocaufa oemalC^icdo<br />
ró d edad ô quinje/oi^iej ^fet© añof<br />
elretoe IO0 2ift:ío0:eftadoparafc<br />
cafar, timo Oefl*eo oe t^fe acaçar en<br />
aquel miftno tiempo:t comootelfe«<br />
oejir q enlo© tcrmino0^ieeftáens<br />
tre fu retnooe 2lft:ia t el oe ^bedia<br />
auia mucbo© animale© que no fe ca<br />
cana po: caufa oc la guerra,tomo le<br />
gana oe tí alla.y para po<strong>de</strong>r ma©fc;<br />
guramente caçar tomo conftgo Ve<br />
cbo0oe a cauallo,t bombee© oelâça>srr.a cn<br />
t efcudo,para^ le auentaflcnlasfleígi'^; J<br />
rasa los lugares llanos y cfpacio¿<br />
fos.Defpucs que llego oo<strong>de</strong>eftauá<br />
fus caftillos t guarniciones, ceno<br />
alli, para falir a cacar el oia figuiens<br />
te : t ocjtro p:ouetdo q venida la tar^<br />
<strong>de</strong> falielfe ô la ciudad otra guarnido<br />
cmpos oe la p:imera oe gete oe a pie<br />
t oe a cauallo. Vefto le parefdo eí ba<br />
ftaua oe ejcercito parafufeguridad y<br />
oefenfa:pues tenia oos guarnición<br />
ncs juntas,t eltâbien Cj tenia conft<br />
go mucba gete oepic,tbob:eíoe ar<br />
mas.Bicndo fe pues tambienaper^<br />
cebidotauicdó lopiimero cóftiltado<br />
penfo q feria muv bie,ba^er alguna<br />
p:efa en las tierras ôioî-dDcdohpo:<br />
q bajiendo efto laca
2íb20 humero<br />
faco fu crercíto,t píí'ttcro pufo loe<br />
bombzes o
DeIal?ifto:iaöe Cyîo^<br />
ocjcaron luego,t fe fueron bufcdo.<br />
íEutonccs aquellos que tua con iCt<br />
ro los atajaron,t berian a todos los<br />
que alcan^auan : t Ct^o el p:iniero,<br />
figuiendolosen el alcance pícndics<br />
rontbírieron a inucbosoellos. y<br />
bien aíTicoino el can generofo toe<br />
cafta po:no cftarcfpcnntcntadoaco<br />
mete al puerco montes con oeir. afia<br />
da ftiria, fm tener otro refpecto, affi<br />
también CtJO fe metia en los enemí<br />
gos, píocurando folamcte oe bcrir<br />
al que alcan^aua, fin mirar otra cofa<br />
alguna^Hos enemigos viendo a los<br />
futos en trabajo, mouicronconfus<br />
cfquadroncs,p02q parafíen los que<br />
t uan enei alcance:p02q ta los vetan<br />
paliar a<strong>de</strong>lante, -dbas £t:o ñopo:<br />
elfo ccifauaoe tí trascllos,fmo que<br />
poí el gran gojo que tenia, animan^<br />
do al tto, feguia los enemigos, t como<br />
qiie lof oetenia a gran<strong>de</strong>s bojes,<br />
y Ciajcares tua trascl poj mcnnu<br />
raocvergue^a que tcniatjcfupadre<br />
t también los otros le feguiant acó.<br />
metiati con gran coíaqo, aun que nos<br />
crant^wles en numero oe gente a><br />
los contrarios. Mtages como vio<br />
ellos OOS mancebo? que fcguian los<br />
enemigos inconfidcradamcte,t que<br />
los enemigos muchos t mut cfpefí<br />
fos t pucflos en oj<strong>de</strong>n les venian al<br />
cnaietro,queriendo mirar poí elbis,<br />
jot poí iCt^o para quenorecibicf=fen<br />
algún oaño, fioefapercebídos z<br />
fm 02dc los acomctieiren,mouio lue<br />
go conlosfuros, t fuclfecontra los<br />
enemigos; -dbas los enemigos co^<br />
mo vieron los ^edos venir para<br />
ellos,pararon apuntando fus tiros<br />
t faetaspara octencrlosquandolle^<br />
galfen a tiro oe arco los vnosoe los<br />
otros, como ticnenoe collumbjeoc<br />
bajer'otrasmucbas vejesiballatás<br />
to que acercando fe los vnos alos.<br />
otros fe comcnçarona bcrir ,t pelearon<br />
baila la nocbc. Dcfpucsque<br />
vieron los enemigos que los futos<br />
fe toznauan butendopara ellos<br />
que los que ellauan con €tto los le<br />
guian en el alcance,t que Slltages<br />
con fu gente oe cauallo fe acercaua a,<br />
vn tiro oeflecba,rctiraronfusbue=;<br />
ftestbuteron.Hos^bedos figuie<br />
do los todos juntamente a vna,p:en<br />
dieron mucbos odios : talos que<br />
tomauan bcrian ,alíi a los cauallos<br />
como a los caualleros, t a los que<br />
catan matauam. y no pararon ba=<br />
llaquc llegaron alainfantcria ocios<br />
af^ios : t aqui temiendo que no<br />
outelfealguna celada mato: feoetus<br />
uieron. Deallia<strong>de</strong>lanterecodo fu<br />
eiccrdto Blltagcs ,nmt alegre cotí<br />
aqudlavicto2iaoccauaUo:t loando<br />
en gran manera a Ctío, po:que fa^:<br />
bia que el auia fido caufa oellc hecho<br />
: t ellimaua lo po: mut ofado f<br />
oenodado en la gucrra.lpues coma<br />
todos fe to:!iairen al real, folo JCtw><br />
nobajia fino mirar los que ellauan<br />
catdo^ po: tierra, quando paflauapo:<br />
ellos, bolgandofeoe verelellra<br />
go.oela guerra :tapartandole con.<br />
gran trabajooello los que le tenian.<br />
a cargo ,le llenaron a SUtagcs fu,<br />
abuelo: t Ct^obijo que fuelfenoes.<br />
lánte los que le acompanauan, po^^j<br />
que veta el rollro oel abuelo albo:o-tado<br />
quando le tniraua. y ello fue lo.qiiepalfoen-dbcdia.<br />
Zodos tratan,<br />
en la boca a €po, t en la babla t en<br />
los cantares : t Blltages que antes<br />
le bonrraua, oel<strong>de</strong> entonces comen-<br />
Ç0 a tenerle eii mucbo ma? que baila;<br />
alli. ©tcndo ello Cambtfes padre<br />
xfc. Ctio fe alegrauíTinutbo: t como,<br />
fupo que ta Ct^o bajía beclws oe<br />
bomb:e,embiopo:elpara queaca^<br />
balfçoe ap:cn<strong>de</strong>r los inllitutos yço^<br />
36 llumbzcs
2[íb:op:íinero<br />
íhiiiibzcs ocios IPcrfas. £fUoncc0<br />
bS" a ot]Cp €po qucfc quería partir, poz<br />
•petas, que el padre no ouieircpcfar,^ lapa<br />
tria no le culpaíTc. ipues córnO a<br />
ílftV^agcs le parcrcictTc que era necef<br />
fariocnibíarlc, loembio a fu padre,<br />
oando le todos los cauullos que el<br />
quifo, t otros nmcbosooncs: poz^<br />
que leaniauaniuf nuicbo, ^ tenia<br />
gran cfpcraiica en clqucfcna varón<br />
mfficicte para apzouccbar a los aini<br />
gos bajer oano a los enemigos,<br />
partiendo le iCf 20 oc fu abuelo ,111^<br />
lieron con el acompañandolc todos<br />
los mancebos oe fu cdad,f bomb2es<br />
f vicios a caualloel mifmo ail^a<br />
ges. ^oijen queiioauia nin^no<br />
^ no fe toznalfe Hozando: y el mifmo<br />
C^zooijen quefcpartíooellos con<br />
mucbas lagrimaí,f queoio mucbaf<br />
oadmas afus^gualcs oe las q ailta<br />
ges le auia oado: tanto que teñí a vna<br />
reftidura becbaa la manera oc los<br />
^l!)edoí,rfelaocfnudotlaoíoavño,<br />
po2que le amaua mucbo. y los que<br />
tomáronla refcíbíeronoe ^oí oones,.<br />
oijcn que ios toznaron a oar a ailf a<br />
ges, t que ailf ages los tozno a an-biar<br />
aCvno: qutotra vej lostoz=<br />
no a embiar C^oá los ^bcdos: y<br />
mando oejír al abuelo, que fi quería<br />
quetoznalfc a el fm vergudnca,<br />
que ocplfc a aquellos tener t pof==<br />
feer lo que 4cs auia oádo. V ailvas.<br />
ges Ofdó cllo,bijo lo que Cazóle<br />
cmbío arogar.lpues no bajemos<br />
mención aquí oc mucbas palabzas<br />
oe amoz t afición qucpalfaron ala<br />
partida oeC^o, quando feaparta=<br />
uan vnosoeotros: que los paríen?<br />
Sííeífa? ocudos oe iCpo feocfpedian<br />
le beran r ocl befándole en la boca, fe^n lef<br />
•""f^!'"/1 cofhmibzeoe lp)erfia: la qualoin-a<br />
** aun baila agoza entre los ipcrfia^<br />
nos. Dijen pues que a ella fajo»<br />
quando Cpo fe partía,vn varo ^e<br />
do bueno y bonello, que mucbo ticpo<br />
antes cílaua marauillado ocla be<br />
llcja f bermofura 0c£f20, quando<br />
vio los parientes que le ab2acauan<br />
y bcfauá,c!luuo el quedo, f oefpues<br />
q los otros fc partieron, fueífe para<br />
Ci;»20,T0iC0!c,ami folo oc todos tus<br />
pañetes no me conofcesf lllefpódío<br />
£>»2o.*|p)oz venmra tu también eres<br />
mí parientef 0i oijc cl-dDedo. %uc<br />
go poz cito, me bas vifitado. CDue fi<br />
bien me acuerdo,be villo que lo baf<br />
bccbo mucbas vejes. 2lntes ,oij:c<br />
el 'dl>cdo,qucricíido llegarme a ti,<br />
tenía verguenca. íEffo no auias oe<br />
bajer,oico £^0, fiendo mí parten<br />
te. y oijiendoello fe llego ael ^ le<br />
befo: V oefpues oe befado le pzegun=<br />
to el4t)cdo,fi era collumbze enlp)er<br />
fiaoe befar los pañetes. Sí poz cier<br />
to, refpondío£tzo, quando fc vifi¿<br />
tanoetar<strong>de</strong> en tar<strong>de</strong>/ o quádo fepar<br />
ten los vnos oe los otros, para^ a.<br />
algunaparte. lluego tiemp0€S,0ije<br />
el 'dDedo,que me toznes abefar,poz:<br />
que ^a ves como me parto. £fzolc<br />
tozno a befar,^ fe ocfpidio y fe ftie. '<br />
yoefpues qucfc auia aleicadooelal<br />
gun tanto oel camino, tozno a cabo<br />
oe vn rato el mifmo -dbedo conel ca=<br />
uallofudando. jgntonces£|^zoco=<br />
mo le vio pzegunto le. Tp)oz ventura<br />
oluídofetealgooe lo que me quenaí<br />
oejírfitto oí je e WDcdo,fino q tozno<br />
comoft fuelfetamuf tar<strong>de</strong> para vífi<br />
tarte. IR0 es fino mup pzello, oí je<br />
£rio. (Uuetanpzeílo ,refpondíoel<br />
-dbedoflRo fabes £t:oqueenquan<br />
to cierro y abzo los oíos me parefce<br />
mucbo tiempo que no te veo, fien-do<br />
tal como eres? y aqui oijen que<br />
ízímeramcnte fe rio £^0 tras las<br />
agrímas que auia oerramado am<br />
tea,tle oiico» Xenbuenanimoquc<br />
no
nocftarcmucbo tiempoaufcntefin<br />
veros: y entonces fi quifieres me<br />
podras ver finabiir y cerrar los os<br />
IOS, como oijes, fino a la clara y oe<br />
bito en bito. cy aífi fe partió Atropara<br />
1C)erfia, oon<strong>de</strong> oefpues que<br />
llego elhmo vn año entero enn-e los<br />
mocbacbos:los quales al pzincipio<br />
le motejauan,como que tomauaoe<br />
•dbedia enfeñado a biuir oelicada=<br />
mente, ^bas oefpues que le vieron<br />
comer t beuer aplajer como ellos,<br />
t qne en las fieUas, quando auia al=<br />
guncombitclefcntian que nuca les<br />
pedia íiada ocio que ellos comian,<br />
antes oe fu parte repartia el a los 0=<br />
tros,t qne en todas las otras cofas<br />
fe moílrauamut bueno,fapíouado,<br />
entonces todosfus tgnales le tenia<br />
reucrencia, como oe antes. 1p)ues<br />
auiendo tapaffado fu niñe5,entrado<br />
cn la edad oe mScebo, aquí también<br />
parefciatenerventaiaatodosiiosoe<br />
fu edad en virtu<strong>de</strong>s t bondad,eiias,oi5icdo que eftas<br />
gentes eran gran<strong>de</strong>s tvalerofas,t^^<br />
que fe bajiana vna,t eftauanatun^<br />
tadas poi matrimonio v cafamicn^<br />
tos entre ft las vnas con las otras, y<br />
que fe conueniantconcoidauan<br />
quecoirian peligro fino los oebilís<br />
taflcn n ft acometiendo los-dbedos<br />
t Iperfas a cada qual oe las nados<br />
nespoi fi,no los ven<strong>de</strong>flent fnbjes<br />
ctaflen. Slgwtosoe aquellos,per?<br />
fuadidos con eftas palabias ,fe atún<br />
taron con el paradle atndar: otros<br />
vendas conoadíuas t Dineros oe<br />
que elretoeaftíia tenía granabuti<br />
dandi. Ct^Faresbiioocfift^ages<br />
oefpues que fupo fus tramas t afte?<br />
cbanqas, t los aparatos oe guerra<br />
que l?í«iaiC0ntraclj luego fc apares<br />
iolo jtwffti que pudo ,t cmbío ala<br />
comunidadoe los 1C)erfianos, t a<br />
Cábtfe« que tenia fu bennanapot<br />
muger t ret nana en Hi)eifia:t tam?<br />
bienembio a iCt^o rogando lequeft<br />
alguna geí^te oe guerra le embiafle<br />
la comunidadoe 1p)erfia, que vinief<br />
fe poi capita oe ellos.lpoique ta £t<br />
ro, auiendo cumplido oerefidir los<br />
oie5 años entre losmaccbos, fe con<br />
tana entre los varonespcrfectos.<br />
aftí que acetando lo £t20,t confuí?<br />
tado pollos andanos, fue elegido<br />
poicapitáoel eiccrdtoque feembia<br />
ua a 4>edia.y también leoieró que i0mot{#<br />
efcogieflc oosientosCDmotimosja moeparer<br />
los quales otoigaron a cada vno que ceqrellaí<br />
mauancn<br />
cligiefle quatro varones oelos miU trcloípcr<br />
36 íj mos
Sibîopnmero<br />
f3o loe 5 íno0 t oiej fle<br />
cberoa. SiTi que auia poî todoa oiej<br />
^»poifini mil ficcbcroa, y oiej mil oe lança y<br />
atoffii efcudo,t oies mil bon<strong>de</strong>roat-rfin<br />
que soja cfloa ci au loa luil CDniotimoa. y<br />
oi ociu. j^jj ocercito flic encoineû'<br />
dado aCtîo,elqual luego que ftie<br />
elegido po2 capitan,comcnço ocio<br />
que pertenefcia a la religion • y be=<br />
(boa fua facriftcioa,eligió aqu'clloa<br />
cojientoa CDmotimoa, loa qualca:<br />
aiTi electoa,t cada qual oelloa ,fua<br />
quatro,Hatno loa a todoa,f primera<br />
mente kabijoe<strong>de</strong> rajonaiiiiento« ><br />
: . .1<br />
iSnelero»<br />
dio capta<br />
la bcncuo<br />
leticia ala<br />
bandolo;.<br />
o c C y i o a<br />
loa (2[)motimoa, paraloa apercés'<br />
bir a la guèrra contra lois<br />
aft2ioa.<br />
Sronca ami^, o®<br />
elcgi ,no pOjqU« agoja<br />
pzimeramhe oaapjoí<br />
UQírc,fmopoiií|tíéoef=<br />
<strong>de</strong>mocbacDoaoavi ^<br />
en todo lo btieno que<br />
la ciudad octerminaua, iftaquello<br />
oe buena gana ponia<strong>de</strong>a vutítro tra<br />
bajo r oiligentia que oc aquello<br />
que tenia poi malo totalmente oa<br />
»O5eie0 apartaua<strong>de</strong>a: y que a^íJ ftdo^ ^ cau¿<br />
SIS? fa pozquetoDe mi voluntadfcapue<br />
t>ct)c3íricf fio en e<strong>de</strong> cargo, ^ poíqtíc oa llame<br />
iulwírS t a íodoa, quiero oecla<br />
ctw raroa lo agoja.<br />
CVo ciertamente pienfo qué míeílróa<br />
mar02ca no fuero peo2ca que<br />
nofotroatpuea ficp2e aquelloa ejcer^<br />
' dtarontodaaaquclloaobiaaquepa<br />
refcianoc virtud.1p)uca ficndo eflo?<br />
talca, que bien atanadquerído pa=<br />
ra larcpublicaoeloa perlaa/o para<br />
fi mifmoa to no lo ficto, ni lo pue<br />
do fentin y fcgim to pienfo niiis Kbjoponc<br />
gunavirtudcjt:crcitanloabomb2ea,<br />
fino para que valgan maa loa buc= JitffpucJ<br />
noa que los maloa. Uoa que fe ab= oe rcruir,<br />
fticnen oe loaoclettearcpentinoa, SJiJ^S<br />
noca para que nunca fe gojentale enemigos<br />
gren oe aquello que entoncea ba^ j®<br />
5en,fuio para quepo2ella contincn¿ apcjop«'<br />
cía gojen oc multiplicada alegriacl "<br />
ticmpòveni<strong>de</strong>ro.y loaquefonelo= r<br />
Quentea tbien hablados, nopo2 cU pwuecia»<br />
io lo bajen ^para que nunca ceffen<br />
oe bien bablar, fino p02que efperan<br />
que perfuailiendo a mucboa bom^<br />
b2ca con fua buenaa rajones, les<br />
verna mut^anbtenoello. Vtanis<br />
bicnloa queejcercitan laa cofaa oe<br />
la guerra, no trabajan en ella para<br />
que nunca ceifcnoc pelear, fino poi<br />
que píenfan que bajienilo fu oeuer<br />
en la guerra, ganaranmucbariquc<br />
5à,' mucba felicidad, t gran bonrra<br />
para fi ,t para la republica.y lof que<br />
trabajan en-la guerra, fi antea que<br />
faquen el fmctooella llegan a vcrfe<br />
ímpofentea t oebilea po: la vejej,<br />
parefce me lea acaefce lo mifmo que<br />
a aquél que queriendo fer buenlas<br />
b2ado: fiemb:a bien, t planta bien: C$P»T»*<br />
t quando eamcneller coger el frus"®"*<br />
to lo oejca po: traer, t po: encerrara<br />
lo,paraquefe pierdatfeoerrame<br />
otra vej en la tierra, ©como fiaU<br />
guno oe loa que pelean en la lucba/<br />
o en laa otraa contiendas oe los<br />
juegos oefpuesoeauer bien peleas<br />
do, t eflando para merefcer la victo<br />
ria, ceífaífc oe pelear al mejo: tiems<br />
po: elle tal con rajón mcbarefcea<br />
mi que no podra ocjcar oe fer culpas<br />
do oe locura, libero ello no compete<br />
en
en nofotròs varones amigos que<br />
nosconofcemos qire ocf<strong>de</strong> la nificj<br />
cometamos a ciceratarnosen la vir<br />
aplícalo ^^^ buenas obzas. íílaníos pues<br />
qpíopufo contra los enemigos,los quales to<br />
ITümÍ ^ccicrtamentequefoninunlest m<br />
6c io0 fu: dos para pelear, comparados a no=<br />
Tosf me: fotros. pozquc ellos no fon ba=<br />
t>c iSícoí ftantes para combatir con nofotroí:<br />
trarto«. quc auu quc fcpan flechar elarco,<br />
t tirar,t caualgar a cauallo, ooiv:<br />
<strong>de</strong> es meiieller trabajar/t pelear,<br />
allí oeíFallefccn ; pozquc no ellan en<br />
fenadoscomoconuiene auerfe con<br />
los enemigos t co los companeros,<br />
po2 fer rudos en todas buenas oifci<br />
plinas. -dbas vofotros podéis tam<br />
bienfemirosY apzouecbaros ocla<br />
nochecomolosotrosoeloia. Hos<br />
trabajos tencts po: compañeros<br />
mut oulccs oe la vida : la habze poz<br />
JLoqbcfu manjar,t el vfo oel beucr agua mas<br />
Ka'S ^^^^ lotenctsqlosleones:ttraers<br />
«»locngrá envuellros ánimos aquella polfef?<br />
^^^ hermofa tmasoigna oe vn<br />
raaonf^' bombzcoc rcpiibUca que todáff las<br />
otras,que es pzcciaros oe la bonrra<br />
t fama mas que todos los otros.<br />
iPues los que aman la bonrranecef<br />
fario es que poz ella fufrá qimlquicr<br />
Conafip trabajo,^ fe pongana todo peligro,<br />
m!?? a£llo ñ to lo oe vofotros conof<br />
íooicsíe« ciendo otra cofa ami mifmo me en?<br />
JJfl* »90 gaño : pozque fi poz caufa oc vofo::<br />
? anSí; trosacacfcierc locón-arío ,fob2cmí<br />
¡Ofmoftrí caeratodocl térro. IPeroto confio<br />
»opcug?; en vucllrac]cperíccia,enelamoz que<br />
IC pone me tenets,t en la poca pzudcncíaoe<br />
í^^emigosquc mis buenas cfpc<br />
lio», ' ran(íasnomeengañaran,nifacaran<br />
mcntirofo:poi tanto con buen ani?<br />
monospartamosoeaqui: pues cía<br />
ramente fe vee que nofotros poz ín^<br />
iuriar a otros no codiciamos lo age<br />
no. agozanuellros enemigos fon<br />
oeláWftojíaoeCyjo^ II<br />
losque vienenconínjuHas manos i^ajc ,u.<br />
a nos bajcr injuria, t los amigos ftaf" «u<br />
nosllamanen fuatuda. Ipuesquc ÍVS!<br />
cofa pue<strong>de</strong> fer mas juila ^ ocfcn<strong>de</strong>r quidadce<br />
lasinjurias / omas buenaque atu= ¡?®<br />
daralosamigosfy^ poz ello pienfo tS mas<br />
auetsoctcnerconfianía,puesvets f«»®<br />
que no falgoa la guerra auiendo tenido<br />
oefcutdo/o negligencia enlas<br />
cofas oiuinaf ,fino que como fabets<br />
todo lo oe masoe mí, fabed también<br />
ello, que no folamente los gran<strong>de</strong>s<br />
hechof ,pero ni tampoco tentare los<br />
pequeños,fm comentar pzímero oc<br />
Ä)ios,t oe fuacatamíeto t reucrens<br />
cía. lp)eroquecsmcnellcroc5íroSKkoncic9<br />
ta mas fobze ellof 0íno que elígíen '""a «sfu<br />
dot tomädoconvofotrosotrosva^ ? ^<br />
roñes buenos telfo2^ados,tapareí t>c m tuo<br />
jando todo lo ocmas que ferancccf^<br />
fario,ospartatöpara los -dbedos. lo».<br />
Votoznare a mi padre, t luego fere<br />
áqui,poz apzen<strong>de</strong>roel bzcuctncntc<br />
las cofasoe los enemigos, tapare^<br />
jarme lo maspzelloqucpudíere,pa?<br />
ra que con el atuda ocíDios pelees<br />
mos lo inejozqucferapoiriblc.<br />
C^llo alTi hecho, Ctío fe tozno pos<br />
racafa,toefpuesocauer hecho los<br />
facrificios acollumbzados fe partía<br />
para fu cjceftito,acompañando le fu<br />
padre. Salido que fucoe fu cafa oí?<br />
jenque viero relámpagos toteron<br />
truenoRpzofpcrósfí víllo dio fin ef<br />
pcrar mas agüeros caminar5:pues<br />
alTiloamoncllauíJn lasfeñales que<br />
Dios les oaua. TPzofiguícndo fuca<br />
minoCtíOí fuijadre le cometo a ha<br />
blar ocllamancra.C1feijo mut ama<br />
doibíen fe muellra en las feñales oel<br />
cíelo que H)íos fauozable t bcníg;no<br />
teembia a ella joznada,t tu también<br />
lo conofcesttofutel pzimero que<br />
oc indullría te mollrc ella arte oe en<br />
ten<strong>de</strong>rlas feñales t agüeros,para<br />
iíj tu
Bb:op:ímero<br />
t)«cuo po2otros íntcrpjctcscntcn<br />
dicfles los cófcjos ouu!ios,fiuo que<br />
m po2 tí mifnio lo conofcicfTes,vieu<br />
do lo que era oe ver,y ofendo lo que<br />
eraoe 0^2» IH0 aires óe a<strong>de</strong>uinos<br />
que te querrán enganar, oisiendo<br />
otra cofa oe lo que Dios figniftca,<br />
ni tampoco fm a<strong>de</strong>uino ou<strong>de</strong>s oe lo<br />
que nmeftran las fcñales oel cielo,<br />
fmo que conofciendo po2 arte oe 01=<br />
«inacion los confejos oiuiuos los<br />
obe<strong>de</strong>scas. Dijco cutonccs C^^o.<br />
^bira padre quando Dios fauo2a=<br />
blemente noi quifiereaconfei.ir,p20<br />
e Dios: t lomef<br />
moocjias que oeuiamosoebajer<br />
confeíoe^on los auiigos* Vavnpo2 eflcmt<br />
íiSÍÍ'dado,vienes agoiáconmasconfian<br />
piudctee qa a rogar a Dios citando también<br />
Étitrc cá candaras inas p2efto lo que rogares:<br />
ífíbíto P^^fl"*^ fabcsbien oc ti mifmo, que<br />
^ • nuncaftírftcncglígcníf enlascofaí<br />
oiuinas. Sflies po:cierto padre, oí<br />
je £po, que nini^na colarne fue<br />
mas amable t p2ecía4a cnna:vida,<br />
A labonrraf acatamicntoocDíos.<br />
Dime pues bijo ,X)i5e iCamb^fes,<br />
acuerdas teoe aqücUo que algimas<br />
vejes entre nofotros trataUamos:<br />
quádo nos parefcia que mais baran<br />
los bomb2es fi apiendiereñ y conof^<br />
cieren lo que Dios les oa, y Ío pufie<br />
renp020b2a,que nofielluuieren pe<br />
re5ofosmanofob2emano:t los que<br />
fueren Diligentes fio p2oairaren<br />
biuiran mas feguramcte que no los<br />
negligentes y oefcuvdados oellof<br />
'{p)ucs los que fe moftrarc tales qua<br />
les conuicne ellos me parefce que<br />
oeuc pedir lo bueno a Dios. 2lcucr<br />
do me, oije Ct20,auer o^do elfo mif<br />
mo oe ti: t neceífario me fcra creer<br />
tus palabias: po2que ^o bien meas<br />
cuerdo que folias oejir juntamente<br />
con elfo eí no era licito pedir a Dios<br />
lavicf02iaa cauallo, elque nuncaa=<br />
p2endioacaualgar,ni vencerá los<br />
flecberos, el que no fabia tirar el ars<br />
co, ni los m^nes pilotos que nofa^<br />
biangoueruar la nao pedirle quefe<br />
la guardalfc,quando ellos la gouers<br />
nauan, ni los que no femb2alfen tris<br />
go,rogar que les nacielfemu^ buen<br />
trigo,ni los que fe faben guardar en<br />
la guerra, pedir la falud: pues todo<br />
ello era contra las Icf es oiuinas. y<br />
los quepi<strong>de</strong>nloquenoeslicito,aílt<br />
mifmo ocjias, que era mlla cofa<br />
que no lo alcancalfen oeDioSjCOs<br />
mo tampoco oe los bomb2es lo oes<br />
uianalcan^ar los quelespedian lo<br />
injuflo y malo. 'dDasoimebijo,oí<br />
se Camb^fes bafe te oluidado aques<br />
lio que yo y m platicauamos aigu=<br />
ñas vejes que era obia oigna oe vas<br />
ron muy bañmteymuy buenajñal<br />
gunop2oairaífcocferoeltodo bues<br />
no y virmofo, y que aíTi el como fus<br />
criados tengan mu^ bien lo necelfa<br />
río , y alfi como ello nos parefda<br />
^rancofa, aflí tambié faber mandar<br />
a losotros bomb2espara que ten?<br />
gan cumplidamentelo que ban mes<br />
neller,t que todos fcan tales quales<br />
eonuiene,ello nos parefda mu^ ads<br />
mirablcí0i po: oios padre,oi5e Cyf<br />
o,bien me aaierdo que me lo oepis<br />
He, t ami también me parefda q era<br />
muf gran cofa, faber bien midar: y<br />
ago2a tambienmeparefcelomifmo^<br />
quando paro mietes enello.y quan<br />
do
do miro ato0 otros bomb:c0,tpicn<br />
fo qualcs fon aquellos que tienen el<br />
mando,t quales fon aquellos q ban<br />
oc pelear contra nofOtros, me paref<br />
ce cofa to:pe y fea tener miedo y temor<br />
a femeiltesbomb:es, y no que<br />
rer falirlesal encuentro: los quales<br />
fofegü ficto,coméçandooeflos nuc<br />
fb*os enemigos ,pienfan queelquc<br />
manda ba oe circcdcr a los fubditos<br />
t alos que fon mandados en comer<br />
mas fumptuofamente,en tener maf<br />
riquQ;as, cnoojmir mas tiempo : y<br />
ñnalmenteen tomar menos trabajo<br />
que lo$ fubditos a quien manda^yo,<br />
oi5e:pienfoquc elpzincipe y el que<br />
manda ba oe cjccc<strong>de</strong>r a los fubditos<br />
^alosquefon mandados,noenma<br />
licia, ni en engaño ,nien ocio ,fino<br />
en p:u<strong>de</strong>ncia, trabajo ^tnduflría.<br />
jÊmpcro bijo,oiîcCambtfcs, aigu<br />
ñas cofas at enquenofcoeuc traer<br />
lacontienda con los bombzes, fino<br />
con las mifmas cofas j oc las quales<br />
es muf oifidltenerabúdancía.lp>oí<br />
clfooeuesfaberqucficl ejccrdtono<br />
tiene la p:ouífion qucbamenefter,<br />
que luegô fe per<strong>de</strong>rá tu m5do.£(la,<br />
oi5e, padre C^ajcares ba oicbo que<br />
ptoueeraoella a todos los que alia*<br />
van,quantosfuercnXomo, oí5e,bí<br />
>0 confias te en los oineros oc C^a»<br />
jcares? Idcfpondio Cpo, fi po: <strong>de</strong>r^<br />
to. y que fabes,oiíc£atnb^fes, los<br />
Dineros que Chairares tiene. IRo lo<br />
b^fes, te confias en lo in<strong>de</strong>rtof £0^<br />
mo no fabes que bas tu mifhio mc^<br />
nefter mucboíoincros,r queticnes<br />
íu necclfidad ó bajer otros mucbos<br />
Çaftos?a6tcnlofe,oi5c£tîo*ip)ucs<br />
n a el le faltan para el gallo/ o micté<br />
oefu grado, como lo paliara tu cjcer<br />
citof po:dcrto no mufbien,rcfpÔ<br />
dio£t2o:po:eiro|padrefituf3besal<br />
oeteWftoîiaoeCyîo, I I<br />
sunoi<strong>de</strong>nqucro pueda oar encllo<br />
mientras que cllamos entre loí ami<br />
0os,oime lo.pjcguntas me bi jo oi<br />
5e£ambf fes,oc oondcpodraí facar<br />
oineros? (üuien mejoz y mas fadU<br />
mete pue<strong>de</strong> auer oineros que aquel<br />
que tiene el mando t pó<strong>de</strong>r.Cuvas<br />
oe aqui con infanteria tal qual to fc<br />
que no trocadas poz otra mato:,<br />
jCienesenatuda gente oe cauallo<br />
mut buena oe los ^bedos : pues §<br />
nación at comarcana qucno tcquc=:<br />
rra agradar/ooe fu voluntad poz te<br />
feruir/ o po: miedo que no les vega<br />
algún mal fino lo bajcmHo qual oc<br />
ucsconfultar con£ta>:arcs,paraqr<br />
nunca os falte lo que auets mene»<br />
fler.
Wxbìo pnmero<br />
cjucCvaii^arcöloöllamijen Tu atu=<br />
' da u oeniaö ocfto fc Ics oicrcaU<br />
go, aquello teman p02 bonrrofo, t<br />
oaran las gracias oello al que fclo<br />
oiere, ijSues el quc tiene fuercas^<br />
po<strong>de</strong>r para bajer bien a los amigos<br />
que lo mercfcicrcn t vengarfeoe loi<br />
enemigos que le enojaron, noques<br />
ter tener cuenta con los oineros t<br />
lasp20uifiones,no feria menos to:s<br />
peque fi alguno miiiclTc tierras,r<br />
iabjado:es que las labiaíren,toefs<br />
puesoejcaffepoi negligencia quela<br />
tierra efle ociofa t fui fruto r fin p:o<br />
uecbo. 1p)02 lo quälten poz cierto<br />
qweenloquc en mi fuere,no me ocf<br />
ai^dare oe pwueer a los foldados<br />
todo loque ouieren menefter,o:a fea<br />
entre los amigos, ow enti c los enes<br />
misos. iPues veamos bijo oije Cä<br />
bflcs, aaierdafe te oe aquello que<br />
entre otras mucbas cofas nos pas<br />
refcia ferconuinieme,quenoöuiefs<br />
fe oefcufdo alguno í IHo ,oi5e Cp<br />
ro, pero aaierdafe me que viniendo<br />
apedir te oineros para oar al que<br />
me enfenaua el arte militar,quequá<br />
do me la oanas, me pzeguntauas oc<br />
fia manera, ipozauenmrabijodie<br />
macflro a quienpagasm oincro bi<br />
50 mención en los preceptos oc gue<br />
rra que te oio oe la economica / o<br />
ii»«cofaf mancraocrcgirla cafa?ip)ojqueno<br />
A«« ,„cuos ban mcneíler los foldados<br />
ííser 3 lo ncccíTario que los criados en la<br />
buencapt cafa. ^I>as como topo: teoejir la<br />
T en"fittS verdad, te refpondicífe que no auia<br />
m. becbo mendon odio, me to:nallea<br />
pjegötar,fiauiaoicbo algo oe la me<br />
didna t fanidad,t oelcófcmar t au<br />
mentar las fuerzas oel aierpo,pucs<br />
que connenia que el buen capitan tu<br />
uieífe tanta menta con dio,como<br />
con las otras cofas oe guerra, y eos<br />
mo to tambíc te ncgaífc eflo me pzcs<br />
gimtaílcotra ves fi n|e auia enfeñas<br />
do alguna ooctrina paraque loscôs<br />
pañcrosoe guerra le ouicífen mut<br />
bien en cada qual oe las ob:as oc<br />
guerra. Uo qual como también te<br />
ncgaífc, me tojnalle a oemandar, fi<br />
me auia enfeñado a poner animo t<br />
cozaçon t ofadia a los foldados ,ois^<br />
jiendo que en toda cola fc atientaja<br />
mucbo la ofadia ala couardía. Veos<br />
mo to también te ncgaífc ello', me<br />
toínalle a argutz, fi me auia enfeñas<br />
do algo ocla indullría ocl capitan,<br />
para po<strong>de</strong>r mut bien mouer los aní<br />
mos oe los foldados , y pcrfuadír<br />
los. Uo qual como también te negaf<br />
fe,ftnalmcntcme p:cgútallcquc era<br />
loque aquel me enfeñaua / o en que<br />
oejia enfeñar el arte militar.3e to te<br />
refpondíqueoí<strong>de</strong>nar lasbuellcs, t<br />
poner los efquadrones a punto oc<br />
guerra. £ntonces tu te rctllc, f<br />
comparándome cada cofa po:fi,mc<br />
moHrauasquc trata mut pocopzo<br />
uccbo fabcr poner en oí<strong>de</strong>n clcjccrs<br />
cito, ft le faltauâ las p:ouífiones nc^<br />
ceirarías,fmo tenía fanídad, Ano fas<br />
bi an las artes ta oicbos oc fierra.<br />
iPucsque finoauíaobcdícda oe lof<br />
foldados al capitá? V oefpues oe me<br />
aucr mollrado claramente q la mas<br />
pequeña parte oel arte militar era<br />
faber poner en oi<strong>de</strong>nança los cfquas<br />
drones, preguntando te to fi me pos<br />
drias enfeñar algo odio, me mans<br />
dalle tí a los que fe tienen poí bom<br />
bícs fabidos en la guerra, t comus<br />
nicarlos , t preguntarlos como fc<br />
bajiacada cofa odias, y ocf<strong>de</strong> as<br />
quel tiempo conucrfe con aquellos<br />
que tootaocjirfcrlosmas fabios<br />
t Pru<strong>de</strong>ntes en ello, yquantoal<br />
mantenimiento pienfoquenosbas<br />
liara
üelía Wfton'a oeíCy:o»<br />
15<br />
fiará lo qwc Ctajcarce ba oc p:oí<br />
uccr: V quanto ala fanidad lo qtic yo<br />
be ofdo tvíllo que mucbas c!uda=<br />
<strong>de</strong>s que ban meneftcr falud bufcan<br />
médicos quclapíocurcn:^ loscapi=<br />
tañes también poz caufa oc los folda<br />
dosfacan losntcdicosoe fue cafas,<br />
aifi también to oefpues que vine a<br />
efta oibilidad oe capitan,p2oaíreto<br />
docfto,^ pienfo padre que terne c5<br />
migo bombjes baftantes quefepan<br />
nnif bien el arteoc mcdicma.a cfto<br />
Kí cofa<br />
Jnaacjcccs<br />
oí 10 el padre,pero cflbs médicos bi<br />
«ntc p:cs ;o fonafli como vnos remendones<br />
^niT q la oevcftiduras rotas,que quando aU<br />
sente no<br />
enferme, gimos enferman entonces los cura<br />
2íb2op2ímcro<br />
talo:dcn y concierto enfuscofasoe<br />
guerra,q te parejcano menos aco:^<br />
dado t oifpuefto todo,que vn cb020<br />
oe cantóles muf concertados,o5<strong>de</strong><br />
oelo2dc particularqcada vnoguar<br />
da,rerultala barmoniaí) tanto apla<br />
je^lPues para poner animo y co2tt=<br />
^on alos Toldados meparefcc,oi5c<br />
alcofa mas eficajqiie<br />
oar lesmu^ buenas erperä^af. ííTo<br />
biio,oi5eۊbtres,es ni mas ni me=<br />
nos que fi alguno animafle los pe^<br />
rros en la ca^a con vn mifmo apellis<br />
dOjaífi quando no veca9a,como qua<br />
d0lave:p02quealp2incipi0 fonobe<br />
dientes,mas fi mucbas vejes los en<br />
ganaía,quandooeveraí viéndola fie<br />
ralos llaman,no quieré^traí ella,<br />
flfli también acaefce en las efperam<br />
$as,que fi mucbas vejes teoa algu^<br />
nobuenas efperan^as alosbób2es<br />
r los engana,quádo efte tal les mué<br />
Ära las cfperanqas verda<strong>de</strong>rasno le<br />
creen. Tpoi lo qual nobaoeoejir<br />
ningunoaquelloqueno fabebien,^^<br />
cfto conuicne mirar lo mucbo, aun<br />
que algunos veamoíquealfi quiere<br />
crrar.atfi queentoces baoeanimar<br />
tponer colaron alos fu^osquädo<br />
viere los gran<strong>de</strong>speligrosaloiopa<br />
raquetenganmascreditofus palas<br />
b2as.1p)02 ÍDios padre,oíje £t20,^<br />
me parefce queotjcsbien,t queme<br />
csagradable 0^2 lo. ^I>as en quáto<br />
tocaa bajer los foldados obediétes,<br />
nomeparefcc queeftojfmeíberien<br />
da:po2qmmelo enfenafteeftooefs<br />
<strong>de</strong> nifio coftrinendo me obe<strong>de</strong>fcer<br />
te atíi^oefpues quemeentregaftea<br />
los maeftros,aquellos también bas<br />
jianlo mifmo.Deaqui quádovine<br />
oe eftar entre losmanceboí nueftro<br />
recto2tenia grädiflimo ai^dadooe<br />
efto:r también mucbas letesfegun<br />
pareícc,nosehfenan efpecialmente<br />
eftas oos cofas,q fonfabcrtnandar,<br />
t fer mandado, aifiquepenfando<br />
bic en cfto,en todas las cofas me pa<br />
refcequeveoqueelobe<strong>de</strong>fcerconfis<br />
fte en la amoneftacíó ^ loe t bonrre<br />
al obediente,t aloefobedieteoefbós<br />
rre y caftigue:1p>ara qfean obediens<br />
tes po2 fuerza biio,oije£ambtfes,<br />
effe es el camino : perootro af muf<br />
mejo2,t masco2to para quelofean<br />
0efuv0lütad,f0cfugrad0. Tpo:<br />
que alque tienen losbomb2es poi<br />
mas p2udétequeellosparalo q toca<br />
afuvtilidadt piouccbo oellosmifs<br />
mos,aefte taloc mu^ buena gana le<br />
obe<strong>de</strong>fcé.dlueeftofca am,conofcer<br />
lo bas en otras mucbas cofas,pero fcñoícarf<br />
mas en los enfermos q oebucn gra "»'"«^^JJ<br />
do llamá aquellos que fabenquc les itlw te*<br />
banoe mandar lo que les cumplc:^ «»c p«'»<br />
cnlamartambien lo veras,oó<strong>de</strong> ale oprnís 0«<br />
gremente obe<strong>de</strong>fcen al piloto los na fabio«.<br />
uegantest^los quecaminanfipien<br />
fan quealgunofabe elcaminomejoi<br />
que ellos, nunca lo quieren oejcar.<br />
^Das quando piéfanqueobe<strong>de</strong>fcic¿<br />
do banoe auer algún mal,ni quiere<br />
parar mietes enfus oañoí ,ni le mué<br />
uenconoadiuas nipiomefastpoiq<br />
no a^ nadie ^ oe fu ganarefciba los<br />
ooncsquefonparafumaU Huego<br />
quieres oejir padre,que para tener<br />
losfoldados obedientes, noa^ cofa<br />
maseficajq parefcerelcapitan mas<br />
p2u<strong>de</strong>nteque fusfubditoí a quié mi<br />
da ^fea'tenido poi talSflì looigooí<br />
je Cambf fes.pues como padre,t>t ib 05ím»<br />
jeC^iopodra alguno enbieueoar i»» ««fi;<br />
cftaopinion,^ parefceroe fialosos ^^'¡Süí<br />
trosílRoa^ caminomaíciertopara<br />
cfto,oijeCambtfcs,qucferpni<strong>de</strong>n<br />
tcx>tvcríS enaquellas mifmascofaí nof tí««»<br />
cnqucquieresparefcerferlo.Vfica5®\£'"<br />
daqualoellasconfidcrarespwfi,co<br />
nofccrasquepigo verdad. Tpoique<br />
fiquie-
fi quieres parefcer buenIab2ado:/o<br />
buen boinbje oe cauallo/o buen me<br />
dico/o bue mufico,uo Io ficndo,pic=<br />
fa quantoteconuiene macbinar,rc=<br />
boluer,t trabajar poz ioparefcer.<br />
iPues fi perfua<strong>de</strong>s a mucbos que te<br />
alaben para alcanzar glozia aborra<br />
y para cofa que bijicrcs gra<strong>de</strong>s apa=<br />
ratos,t manera cngafiaras lai<br />
gentes efto no fc podra fingir,ni oif<br />
ftmular mucbo ticpotpojque ala bo<br />
raquefebaga la cfpcriccia fcras oef<br />
cubierto,^ rcp2cbendido,t al fin pa<br />
rcfccras arrogante y vanagloziofo y<br />
0ftcntad02.*|Puc8 para no caer en cf<br />
fe terrò,rcfpondio iCf 20,como fera<br />
vno pzudcnteoevcrasfJClaroeftabi<br />
jo,oi5c Cambf fes, que todo loque<br />
fe pue<strong>de</strong> ap2en<strong>de</strong>r lo fab2a(ap2endié<br />
do oe la miftna manera que ap2cndifte<br />
oz<strong>de</strong>nar loscfquadroncs.Vloq<br />
no pue<strong>de</strong>nap2en;lerloí bomb2cs,ni<br />
ver,niconofcerpozbumanap2udcn<br />
cia,conuicne que lo fepan oe los oio<br />
fes con el arteoe a<strong>de</strong>uinant afli fcras<br />
mas pzudcte que los otros.-dDa<br />
t02mcntcft p2ocurasocba5eraque<br />
lio que fabes que es mut bienque fe<br />
baga. lp)02que tener aitdado oe lo<br />
queconuiene,cs oficio oe varón p2U<br />
<strong>de</strong>ntc.y fer querido tamadooc los<br />
fubditos a quien manda,q es lo mai<br />
p2incipal t fe adquiere po: la mifma<br />
viaqueftalgunoquiereferamadod<br />
loiamigos.Ho qual,fegun picfo,no<br />
fe pue<strong>de</strong> alcanzar oc otra manera q<br />
bajicndobicnpublicamcteatodos.<br />
aun quceftobijocscofaoificil,podcr<br />
bajer bien a todos los que quie^<br />
ras.pero pue<strong>de</strong> mut facilincte ba^<br />
5cr fe cftoCquees en algima manera<br />
lo mifmo)oar a enten<strong>de</strong>r, y moftrar<br />
que fe goja con aquellos que les vie<br />
ne algim bien,t le pefa con fu mal,t<br />
atudar Icsoe buena gan? t liberal<br />
DelaWftona oe 1 4<br />
mente en fus neceíndadcs,t cncami<br />
nar los que no terren,t trabajar oe<br />
p20ucer que no fean cngañado6:cn<br />
lo qual todo fe ba oe moftrar compa<br />
ñeroXomoft fuere verano,comncs<br />
nc que el capitan le vea fus foldados<br />
como le cabe la mas parte oelfol;ft<br />
es inuierno,la mas partcoel frío : y<br />
fi es mcnefter trabaj3r,Ui mas parte<br />
oc los trabajos. 2cdo efto ap2ouecba<br />
mucbo para fer amado oe los fu<br />
tos.De manera padre quefegñ efto<br />
que bas oicbo conuicnc queelp2in<br />
cipe/o capita fufra mas en todo que<br />
no fus fubditos. Sífilo pienfo,oi5e<br />
Cambtfcs. -dl>as po2eíronoocjccs<br />
oe tener bue animo,t tener po: cier<br />
to que aunque fon femc játes los tra<br />
bajosocl cuerpo ocl fcno2toclfubí<br />
dito, no tienen femejantes efectos,<br />
1p)02que la glo2ia y b52ra baje mas<br />
liuianos los trabajos oel p2incipet<br />
capitan matoí mente quefabe tco^<br />
nofccque es publico tnoto2io todo<br />
lo q clbaje.lPero oime padre,quan<br />
do los foldados tienen las p20uift0í<br />
nes ncccffarias,ttiencn (anidad y<br />
pue<strong>de</strong>n traba jar,t cftan occrcitados<br />
en las artes oc guerra,tocífcan mo^^<br />
ftrarfe valieres y cffo:cados,t quic<br />
renantes bajer loque lesmandá q<br />
no rebufar lo,entoncef no te parefce<br />
que fera fabio el capitan qucquifiere<br />
oe p:efto encotrar con los enemigosfSipo:<br />
cierto,oijcí:ambtfci,ft<br />
es en tiempo queconojca tenerles<br />
ventaja,t fino,no:po:quc tanto quá<br />
to to mas penfare que fot mejo: to<br />
t los que me figucn, tanto mns me<br />
guardare,afli en efto como en todas<br />
las otras cofas que fe tienen en mu==<br />
cbo.Has quales no fe ocuenoc intetaroe<br />
bajer finoen fu tiempo tcon<br />
granfeguridad. Beamos padre co=<br />
mofe podra tener ventaja aloscnc^
inígosfUvcfpoitdio Cambares, po:<br />
Diosbíjo qiicnop:cguutaítn3l,tii<br />
es poco oifiaUtofo rcfpoiTdcr aloq<br />
ago:a me pi<strong>de</strong>s,pero en rcfolucioii<br />
bas oe faber que el que ba oe alcafar<br />
eiro,baocfcr taufagaj queparabie<br />
bajereftobaoevfar oe las mañas y<br />
ardi<strong>de</strong>s que vfanlos falteado:es/o<br />
Tobado:esoe caminoí,que esoc affe<br />
chancas, oiirunulacioues,cautelas,<br />
cautclofas fictiones, baila cófeguir<br />
fufin,queesoeburtar/o robar lo q<br />
quiere: t lob:e todo les conuiene el<br />
recrcto,para que no fcanfentido?,ni<br />
entendidos confcguir lo qucocITcan<br />
oefus cncmigos.acíloiCtíoriédo<br />
fe rcfpondio:vala me Dios,puesco<br />
mo padre tal bomb:c qual es el que<br />
ago:a acabas oe oejir que baoe fer<br />
el que baoe bajer vcntajaa fucotra<br />
rio, me aconfeias padre que fea yof<br />
Oue tal bijo pienfas que oigo baoe<br />
ícri iPo: cierto fl tu ñiercs qual fo<br />
oigo,tu feras no como tu pienfas,fi<br />
no varón juftiflrimo,t guardado:oc<br />
las leyes* iPues po:que qu3do eras<br />
mos niños y manccbcsnoscnfcña<br />
«adcs lo contrario oeftof Síf i es ver<br />
dad,oi5e iCambtfes,t aun ago:a tábie<br />
losenfeñamos para con los amí<br />
gosf ciudadanos: mas para bajer<br />
mal a los enemigos no fabes que a=<br />
p:cndifl:cs mucbas nirnda<strong>de</strong>s.IRo<br />
lofepadrc,oi5e í:r:o.'lp)ue8po:quc<br />
caufa,oijeCambtfcs, ap:cdia<strong>de</strong>sa<br />
tirar el arco,a tirar el oardonp)o:q<br />
caufa tomaua<strong>de</strong>s los puercos jaualies<br />
en re<strong>de</strong>s ten cepos,ten madcs<br />
ros^o:que los ciemos con lajos,<br />
tmcrdasfip)o:que pelcauadcscon<br />
los leones t ofos,tigres,tleones<br />
pardos ala par,fino que con alguna<br />
ventaja tétaua<strong>de</strong>s fiemp:eoc pelear<br />
coeftos animalcsflRofabes que en<br />
todo ello para ganar la ventaja at<br />
Sítoo p:ímcro<br />
vnas aílucias,engañostardi<strong>de</strong>st<br />
mañas.Sllf i es quanto a las bellias:<br />
pero fl alguna ve5 tooicra muellra<br />
que tramauaalfecban^as / o queria<br />
engañar algún bomb:e,lleuarabuc<br />
nos a(;otes oelmaellro. y aun po:<br />
elfo no os cnfcñauamos,oÍ5e iCam=<br />
btfes,tirar el arco ni el oardo cótra<br />
los bomb:cs,ftno que os moHrana^<br />
mos tirar al blanco,no para que ba^<br />
gats mal a los amigos,fino paraq<br />
quando fuere mcneller en la guerra<br />
jodats tirar a los bomb:es y enga=<br />
nar los baila po<strong>de</strong>r mai que ellof. V<br />
oeues mucbo confidcrar como elio<br />
queoijesnooslo enfeñamosa ba^<br />
jerocrecbamcntc contra los bom=<br />
b:es,fino os acol^mb:amos aba^<br />
jer lo contraías bellias ñeras,t aun<br />
no contra las manfas y oe poco po=<br />
<strong>de</strong>riofino cÓtra las feroces y rebcl=<br />
<strong>de</strong>sjt afli po: elconfiguiente basoe<br />
cnte<strong>de</strong>r queoe nada oelooicbo bas<br />
oe ap:ouecbar te para po: efb via po<br />
<strong>de</strong>r empecer alos amigos nifubdíí<br />
tos ñnopara que quido ouieffe gue<br />
rranoeltuuielfe<strong>de</strong>s faltos ocejcerci<br />
cio^Pucs luego, i-eplica €yxo,íi es<br />
vtíltp:ouecbofo faber bajerbient<br />
mal a lo?bomb:esoeuiera<strong>de</strong>soe en<br />
fcfiar ambas a oos cofas contra los<br />
bomb:esXucntan bi;o,oi5e€ams<br />
btfcs,que entre nueílros palfados<br />
fue vn varonmacllro pe los mance=<br />
bos que enfeñaua los mocbacbos a<br />
bajer jullicia tal como laqueago«i<br />
oi5estu,quecs,ano mentir t enga<br />
nar ano calumniar y calumníar,a<br />
no querer mast querer mas:t po^<br />
niafu taifa enello,para que todoí en<br />
tendielfcnque feoeuia bajer conloi<br />
amigos,t qwe contra los enemigos,<br />
y p:ocediendo a<strong>de</strong>lante en eílo,mfc<br />
nana que era julio engañar los ami^<br />
gos po: íl! bic,t hurtarlo oe los amí<br />
gos
gO0 poírubícn*1p)uc0 el que ello eu<br />
feñauatenía necelfidadoeejcercirar<br />
Io0niocbacbo0 abajerlovno© em<br />
lreotro0:comooi5enque IO0 íSrie^<br />
500 enfeñan en la luebaque para lo<br />
po<strong>de</strong>r t faber bien bajer^era licito<br />
iucbando vfar oe mana© y engaño©<br />
antigua IO0 mocbacbo© vno0 con otro0. y<br />
ftSíj^'como ouielfe algimo© oetan buen<br />
tírtudca ingenio para faber bien engañar,t<br />
t vidof parafaber alcanoz(| e© afliqueen efta©poi<br />
la matoz parte todo© tiene fu© guar<br />
da0t centinela© mutbuenao:pozq<br />
faben que fon neceflaria©.^ba0 lo©<br />
que engañan lo© enemigo© pue<strong>de</strong>n<br />
moftrádoofadia tomar lo© oefaper<br />
cébidos
cébidos t bajíendo que no los veen<br />
para los feguir^ti^cf baratarlos,^<br />
ñngendoque bu^en, facar losa lu=<br />
gar oifidl,t alli acometer los. Sífi<br />
quecomnenebiio ,oi5e iCamb^fes,<br />
que oefpues que ouieres apzendi^<br />
do todo eílo que no folamente vfes<br />
lo que ouieres apíendido,fmo que<br />
tutambienoe ti mifmo inuentes y<br />
bagasotrascofascontralos enemi<br />
SOs:como bajen los muficos, q no<br />
(olamente vfanoe aquellos cantos<br />
t fones que ap:endieron,fmo q tien<br />
tóoe bajer otras nueuas mclodias,<br />
y bic aífi como en la nmfica es mas^<br />
eftimado lo nueuo,lofrefco y ñozü<br />
do,am tambienenla guerra fonte^'<br />
ftidas en mas las nueuas artes,f in<br />
uendones,po2fer ellas las quepue?<br />
<strong>de</strong>n engañar mas los enemigos.<br />
Clueaunquetubijo novfaífes otra<br />
cofacontralos enemigQS,fmo aque.<br />
llasalluciast oiligencias,lofa<strong>de</strong>re<br />
^os,nueuasmanerasocpelígros q;<br />
traías pequeñas animaliasqueca¿<br />
^auasjpodraí finouda valer mucbo<br />
oeíi mas con los enemigos, j^upozca^:<br />
cofas garlas auejitas teleuantauasenlo<br />
Mía«'? masrejio oelinuíerno,andauast)e<br />
® rt*t ® nocbe: y antes que femouielfen las<br />
auesles teniaí armados los la^osá<br />
trabas para ello,v elmouerte oc vn<br />
lugara otro tan Iccreto vfoflcgado<br />
lofejias que era como uno te mouieras,t<br />
tenias algunasotrasaues<br />
tan enfeñadas ,quc te feníian para<br />
tu píouccbo,t engañauá las otraf a<br />
ues ó fucatla:^ tu dianas puello en<br />
affecban
ellos* *íp>uc0lucsa note bcfcurdcs<br />
lamas,fino queoc nocbc pícnico q<br />
es lo que ocucn bajcr los ni^^oí qim<br />
do fuere ocoia: f entreoía como fe<br />
bara las cofas mut bicoc nocbe,como<br />
fe ba oc poner cu oí<strong>de</strong>n elcrerci'<br />
to para la batalla,como fe baó licuar<br />
el cíTcrcito ó oía y oc nocbc/i po: ca^<br />
mino< eílrccbos/o ancbofjfi po: mo<br />
tcs/opo: lianofrcoino fe ba ó aílcrar<br />
el real,X)6<strong>de</strong>fc bá oc poner las guar<br />
dasifcetinelasoe nocbc t ocoia:co<br />
mo mouer elcrcrqto bajía loí<br />
encmiijps/o apartar le odios / o co<br />
mo fc'ba oe llcgar.ala dudad/o a los<br />
enemigos,o ocfuiar lcpellos:como.<br />
í-a oidcn ba ó paflar laí feluas y bofqucs y loí<br />
5tiBuífu¡ no8:como fe ocucn guardar losoe<br />
ponervna cauallo,^ los flccbcros.Vfi quaudo<br />
tienes puerto el ererdto en cuernos<br />
«loe püSf y fob:euienen los enemigos: como<br />
gonadof. baf x>c reboluer y poner Icoeotra fu<br />
tnísqí;^, crteeno:<strong>de</strong>n.yfiquádová enefqua<br />
fwaeiiíó drones o:<strong>de</strong>nados,t viene po: otra<br />
uSSí"' parte loscnemígos,tnooe frcte,co<br />
•wsuS?; mocouiene encofrar loí al traues.y<br />
como podras mc;p: fentir las cofas<br />
»'fre'nt?« ^clos encinigosjtquccllosenninj'setitcfc<br />
guna-manerafepan lasm^aí^Xodo<br />
«ituwpo" eftoq incHellcrcsoesír te lo ^o ago^<br />
["8 pütaé ra,pues que todo lo que fo fe lo bas<br />
¿mb's ordo mucbas vejes,f fi áipmopas<br />
"llB putj rcfcía 4fabiaalgo,no tc^ocliutdaftc<br />
¡f® "ama Dcapicndcr loXonuícue pues qua<br />
«09 doacaef<strong>de</strong>re lofcmcjantc vfaroea^<br />
jnioB po, quellosp:eceptos que vieres te pue<br />
Wi" <strong>de</strong>nap:ouccbar. 2:ambien,oíje,bÍ5<br />
»»a«, io apKu<strong>de</strong> efto oc mí pñndpalmete<br />
iRotaiTiot ^«cfinracrifidosf aguero8nicon=<br />
Ktílce pe tigo fqfp.nícon el crcrdto te pom<br />
Sí»® apdiiro iiínguno,confi<strong>de</strong>rádo<br />
íteiabíftojíaoeCyzo» i 6<br />
que los bomb:eé elige los ncgodoí (cet>e bur<br />
niaspo: coniccfin'a, que no poique la. quat»<br />
fcpanoequíenlcsbaocvcnirdbic.<br />
*[j3cro basoe faber que elle bienes ncnoci?a«i<br />
ocaqucllospo: quié les vicne.lPo: 'Jí!?«!®®<br />
queba amdd mucbos qucparefciá SSda<br />
fcrbOmb:cs fapícntilfimosqueper dcrooio»-.<br />
fuadícró alas ciuda<strong>de</strong>s a que tomaf=<br />
fcn la guerra contra alamos, t perfuadidas<br />
po: fus confcjos fe perdics<br />
ron.^bucbos a<strong>de</strong>lantaron^ aume<br />
taro a perfonas particulares y a au<br />
da<strong>de</strong>s,oe las quales cofas atfi enfaU<br />
jadas t acrefcentadas rcfdbicró oef<br />
pues losmífmós mucbos males y<br />
oaños.'dbucbos tambíc a aquellos<br />
oe quien pudierá vfar como amígoJ<br />
tbajer lesbicn,trefcebirloodlof,<br />
qucrífdomasvfaroellos comofier<br />
uós que como amigos, ouícron oe=<br />
Uo5 la pena y caíligo que merefcían.<br />
(antros nofecontentaron conlapar^<br />
te que les baftauaparabíuirconoes<br />
lcttevafuplajer,fino queoelTcIdo<br />
fer fenoles oe todo po: eflb perdiero<br />
aun aqudlo que tenían, ©trosoef^<br />
pues oe auer alcanzado las ríquejaí<br />
que oclfcauan: po: caufa odias mifs<br />
mas pere<strong>de</strong>ron.airt que la buina^<br />
na fabíduria no fabe mas eledr lo<br />
bueno que fi cebando fuertes bijief<br />
fcaqudloquefalícireacafo. -dbas<br />
3BDioí,bijo fabe lo paliado t lo p:efcn<br />
te y lo po: venir, t a los bombics q<br />
le pi<strong>de</strong>n fu c6fcjo,fi les es fauowble<br />
les figníficaoeantes loque bSoe ba<br />
jer/o no:t fino lo quiere aconfejar,<br />
no es oe marauillar,po:que no tíes<br />
ne necdridad oe tener cuidado oe lo<br />
que el no quiere.<br />
5=ínt>el pjvmicr líbjoocla él^<br />
billoiiaoc.Cpo*
I&croce<br />
llamaua<br />
cierro: te<br />
100 0cntli<br />
Ic0l?alo0<br />
I?omb2C0<br />
muy (cM<br />
Iado0,lo0<br />
qualcd t5r<br />
puc0 oe<br />
mucrtoa<br />
po; ru0<br />
grádcfl^e<br />
C|?O0 tc^<br />
9tan q alcan^auan<br />
a fer caíl<br />
^iumo0«<br />
Síteó fegundo oe la b M a é H<br />
oe<br />
H^ARGVMENTO D E r ^<br />
fcgundoIibro#<br />
Y RO ANTES DE PARTIRSE<br />
ala guerra contra los Afyrios con Cyaxares fu tio<br />
lafuehazer clfolo alos Armenios,cuyorcyfeaí<br />
uíarcuclado,yno queria pagarci tributo a Gya^»<br />
II^^ÌÈ^aJ xarcs. Cuenta Xcnophon muy ala larga comò fc<br />
a<strong>de</strong>rezo Cyroparacftasucrra, y los ardi<strong>de</strong>s (juepropufodcvfar<br />
en clla,y como or<strong>de</strong>no fu exercito,para que liempreguardaíTcel<br />
mifmo concierto:y 1 a manera que tenia <strong>de</strong> tratar y conuerfar y co<br />
fultar con los fvyosAl fin entro por la tierra <strong>de</strong>l rey;dc<br />
Armenia,ypufo fus celadas yaparen<br />
jofusardi<strong>de</strong>s^<br />
Iñdam<br />
doalTirnjo<br />
nido Ilcpi<br />
ró baila loi<br />
términos ó<br />
lp)erfia,tco<br />
molesapas<br />
refcielfe v^<br />
naaguila a<br />
la manooc<br />
j ~rccba,laqi<br />
parcfaa que los giUaua tomando lo<br />
poíbucn agüero,bijieronfuoiació<br />
alosoiofes fberoesqueellanenlá<br />
tierra oelPerfia,rogado lesquelos<br />
anbialfencon fufiiucz f graciat^ afs<br />
fl paíTardoe los terminos.Dcfpues<br />
oc entrados en tierraoc ^bcdia, o^<br />
tra VC5 bijieron fu ozncíon a los oio<br />
fes que fon patrones y abogados oc<br />
^Dediaf parüquelos refcíbielfen ale<br />
grcmentc. y ello afli becbo fc ábw^<br />
caronamo:ofamente ambos a oos:<br />
t £ambtfes fe to:no a TPerfia, t Cf<br />
rofeguia fu camino para -dbcdiaa<br />
iCtaprcs fu tio.Qiwndo fae<br />
llegado en ^Dedia aC^ajcarcs ptu<br />
merofe faludaron tabia^aro como<br />
erarajon:^ luego le p:eguntoCtajcares<br />
a Cyto que ejccrcito trata.£I<br />
qual refpódio que trara veinte mi!<br />
b5b2es:oc aqucll0s,0i5c,quc antes<br />
polfueldo vinieron a vofbtros:^^<br />
bien vienen otros quenunca faliero<br />
oe futierra,quc fonoelos Omotis<br />
mos.
ares. Ipoîque mucbos que pea?<br />
qucllaspartesviené looijcn cada<br />
qualoe fu manera, ^ todos afirman<br />
lo 4nifmo, aifi que oe neceffidad<br />
bemos oe pelear cou efta mucba<br />
gente. Como, oije £po, aun no.<br />
mebasoícbolas fuerçasoelos ene<br />
migos ,ni tampoco las nueftrai?,<br />
para que fabídasambasconfulte=<br />
mos fobìe ello como podremos me<br />
ÎQÎ pelear. €¡re oíje Ctí'Fares.<br />
Onfo retPe^vdiaoíjenquetrae<br />
ot^ mil oe caiíailo, t oc flecberos<br />
y bombzesoe efatdomas oe^ua?<br />
renta mil. Brtacano piincipe oç;<br />
la gran T^bj^gia, oijcn que trac<br />
ocbo míloe cauallo, t oc bombícS<br />
oe lança t oeefcudo np ínenósoc<br />
quarentamlL Slribcorct oe Cas<br />
padocia trae fe^s míloe cauallo, y<br />
oe vallefteros,t Pe bpmbjcs que<br />
tratn efcudo nomenosoe treinta<br />
míU -dbaragdon árabe trac oiej<br />
miloccanallo,t cícncattospcguc<br />
rra, toe tíradojes oc bonda trae<br />
mut grandccopia^y losCJzicgos<br />
que moianenafianofefabcoe cícr.<br />
to ftvienencon ellos, ^aslospc!<br />
H^bttgia t los pe Ifeelefponto oíjenque<br />
feíuntanconj6abeo,que<br />
csp2incípe en los campos Catftris<br />
os, eftos fon fetsmil oc cauallo y<br />
pií^tnil oeefcudo. y los Caras t<br />
Cilices y lp)apblago'nes oíjen que<br />
vienen fin fer llamados; yelrcf<br />
PC affíia que tiínc a 36abtlonia<br />
ftoda la otra aftáa pienfo to que<br />
traeno menosoevetntcmlipcca»<br />
uaUo,T^ PC carros oe guerra, fegun<br />
que fcpc cierto, no maspe 0(^ien=<br />
t^» t mucba ínfantcriarpozque<br />
afflilo acoftumbta bajer ,cada vc$<br />
qucític^ entrala tierra, ÏDe mane=<br />
ra, Pije, CtJo, que tu Píjes que at<br />
î)cIaWfto»aocCyîo. 1 7<br />
PC los enemigos feflcnta milpe ca^<br />
uallo,t bomb:espe efaido y flecbc<br />
ros mas oe pecientos mil. Soza<br />
pues aienta me los mtos quantos<br />
fon. 0erani,Pí5c Cta]carcs,Pie5<br />
mil -dDedos PC a cauallo, t bom^<br />
bies PC efcudot flecberos feran oc<br />
nueftroretno., a lo menos feflcnta<br />
milvtoc^osarmeníos nueftros<br />
vejinosqucvemanennucftraattt<br />
da ifcran quatromilpe cauallo<br />
Pi^ mil infantes. Huego fegun tu.<br />
me cuentas ,ipí5e CtJo, tenemos<br />
menos PC la tercia parte pe gente<br />
pccanalloque los enemigos, toe<br />
bombics Pe ipic cafkla mitad me^<br />
tws. Ipuestxmio íPijeCtajcares,<br />
pienfasque foñpQcos los TPerfas<br />
que: tu ;0i5cs quc traes? 0í aurc^f.<br />
mos meneftcr mas gente PC gue?.<br />
rra/ono,pi5cCtío, Pcfpucs lo cott<br />
fuUarcmo0:ag^aquicro queme<br />
Pigas la mancra;pc pelear pclos:<br />
vnos t oe los otrosquc tal es. Caí r<br />
ft toda es vna mifmamancra,Pí5e{<br />
Cta>:ares,lapc todos: poíquclos.<br />
futoftvtlo^ nwcftros fon flecbc?<br />
ros y tíradozcs PC ajagata y par^<br />
do. luego,oijcCtio,PCnecefli?<br />
dadbanpc pelear con tiros, pues<br />
vienen armados con clfasarma^í<br />
afficsvrefpondio Ctajcares. De:<br />
mancraquc cn talcafó,Pi5c Ctio<br />
lavtctoiia fera,Pclos que fueren<br />
!na¿ :pojquc lospocos beridosoc<br />
los mucbosmaspiefl» feran apo?<br />
cados t acabados que no los mus<br />
cbos pe lospocos^'puesft afiles/<br />
o Ct2o, pí5c:Cta>:arcs, no po<strong>de</strong>«,<br />
mosiballarcofamcjoi queembíar<br />
a Iperftart moftrarlcs que ft los<br />
JDedos lo paflán mal, que lo peo:<br />
vcrna a losTOerfas: tiuntamente<br />
coneftopedirles mas séntcocs^c<br />
C rra.
^íb:ofegundo<br />
r iM.jSflo quiero bie qiíefcpas^oiro<br />
iCVío, que aun que fengaii todos?<br />
loé ipcrfas no podcíuos fobjepujar<br />
a los cneinijos en numero oe<br />
geiuc. ipues luego yOico Ctajra:;<br />
res, que otra cofa ves qiu:.feame¿<br />
p: que cftaflflcfpòndioCtzo. Vo,<br />
0Í5C vfi tuuiclfc baria mu^'^ertineá<br />
uc armas para todos ios H^crfas<br />
quer.vmiclfcn, tales quales fon a=<br />
qiícllas que traen Jos ^ qiie vléneii»<br />
connofotrosí nombjadoa mQti¿<br />
mosíjconiticncd faber ^traencofea<br />
letes para lospecbos^t traen vncí<br />
aidopara lamnno v^quicrda^tíra«<br />
cnvn fegur/acfpadaen la manooe'<br />
rccba.Si efto-nos apareiasyo man<br />
daflí aparcfai-fijaras oos efectos ,quepodrcmosti<br />
inasfcguramen^<br />
tcaiacomctcrloo contrarios vt^osi<br />
enemigos cfcogcranantestj'ébutt<br />
que nooe efpcrariJtocíla manei*á<br />
nos ponemos eip
Que Cierto no folamentc conuicne<br />
alpjincipe t caudillo que el mifmo<br />
fea bueno, pero juntamenteoeue tc^<br />
ner cuf dado oc IO0 fubditos, t pjo^<br />
airar q aquellos feanmuf buenos,<br />
yoefpues queaífi les babloC^ío,<br />
todos fe alegraron ,penfando que<br />
auian oe pelear con mucbos: y vno<br />
ocllos comccoaoejir oeftamancra.<br />
no acertaría, u qumene pedir a :<br />
ro, que oielíe licencia a alguno oe<br />
nofotros, para que clamoneílafTca<br />
eftos nueílros únenos compañc s<br />
ros:po: parefcerme que auiendo fido<br />
ag02a igualados con nofotros<br />
en armas, y auiendo oe pelear en<br />
nueflra compariia,refcibirian mejo:<br />
la amoneftacion oe vn ÍDmotimo,<br />
que oel mifmo C^^o. y tengo pot<br />
cierto que erraria en cfto: p02que ^o<br />
couí^co q las rajones oe aquellos<br />
que pue<strong>de</strong>n mucbo para bajer bien<br />
tmaljcngran manerapenctranlos<br />
ánimos oe los otentes.36 ft eftos ta<br />
lesoanoones t oadiuas, aun q fean<br />
metioKS que los que fuelen oar los<br />
oetobiftoaaoeCyîo^ 18<br />
ciben,los eftiman en mucbo mas.<br />
y poí elfo también los perfas que<br />
aqui eftan apuntado? po: C^Jo^mas<br />
alegremcme refcibiran fu amonefta<br />
cionque la nueftra; y los que nueua<br />
mente fon oelao:<strong>de</strong>noelos CDinotis<br />
mos teman po:mas cierto t firme<br />
lo que bijiere el bijo oel rc^ fu capi=<br />
tan general, que no lo que nofotros<br />
bíjicremos:aun que fea lo mifmo.<br />
•dbas no po: efto tampoco meparef<br />
ce queoeuemos nofotroí ocfcufdar<br />
nos en amoneftar también po: nuc^<br />
ftra parte los cópaneros: antes po:<br />
toáüS vias nos conuicne animar los<br />
co:a$onesocftos:po:queanofotros<br />
esvtil t.p:ouecbofo,oe qualquicr<br />
fuerte que ellos vengan a fermeio=<br />
res. 1p>ues Cyxo teniendo taoclan^<br />
te oe fi juntas todas las annas que<br />
a los perfas fe auian ocoar, para<br />
juntarlos con los ©motimos,manc<br />
do que todos fe juntalfen oeláte<br />
oeljtbablolcsoefta<br />
manera.<br />
r 0 : a d o n oe Cy:o a<br />
los perfas: en la qual con la memo<br />
ria oel beneficio q les ba becbo les<br />
obliga a cumplir con la Dignidad en<br />
que los pone, t con la efperan^a oe<br />
po<strong>de</strong>r laalcauíarconcfetolcspo<br />
ne animo para merefcer la<br />
bien peleando.<br />
/Brone?<br />
H^erfaftnací<br />
dostcriadof<br />
fotíenlamif<br />
matierraque<br />
nofotros: y<br />
aflicomo no<br />
teneos peos<br />
resloscuerpofqucnOfo<br />
tros,afritam<br />
bien conuicne que no tengáis mas<br />
ruines los ánimos, pues fiendo<br />
tales en vueftrapatria,no partid^<br />
pauadcsoe tgualesbó:rasquc nos<br />
fotros: no po:que nofotros os lo<br />
cfto:uaíremos,fino po:que conue=<br />
nia que tunieífe<strong>de</strong>s méritos para al<br />
candarlo. %06 quales ^o ago^ibe<br />
p:oairado que podafs tener con la<br />
a^uda oeDios. y afli os fera licís<br />
to, ft quificredcs, tomando las miff<br />
C ij mas
Wbio fcgutîdo<br />
tnasîirmas qtic nofotrostenemos,<br />
aunquefca^s baflaago:a menozcs<br />
en Dignidad, entrar con nofotros<br />
en el mifmo peligro fi alguno oe<br />
vofotrosfe moftrarc bueno fclfozs<br />
^ado, podra fer bonrrado tgualmcn<br />
te que nofotros lofomos. £1 tiempo<br />
paffado fti^ftcs también flccbe=<br />
ros t tiradores como nofotros, tfi<br />
no cra<strong>de</strong>s tan buenos,no es oe m3=<br />
rauillar : pozque no tuuiftes ocio co<br />
mo nofotros ,para os ejccrcitar en<br />
efto. -dbas ^a agoza teniendo como<br />
tcnei^seíla armadura, no tenemos<br />
mas que vofotros: fa tencas cada<br />
vno el cofeletecn los pechos,t en<br />
la efpada/ o fegur en la ocrecba, con<br />
que conuiene herir los contrarios,<br />
fin que fea mcneíler temer que no<br />
erremos hiriendo, como quando ti^<br />
ramos el arco/o la honda tememos.<br />
*lPues .en ello que es lo que oifiere<br />
vnooc nofotros oel otro, fino en la<br />
ofadia, la qual no menos os coniñcnc<br />
avofotros moílrar quea nosf<br />
£lcodiaarla victoria,quecsaqucs<br />
aun que lia que adquiere todo lo bueno y ho=<br />
leapudící neflo,^loconferuaoe5id pozque ha<br />
efio°mí« í>e tocar mas a nofotros que a vofo^<br />
motfotra tros? y cl mandorfenozio,quccs<br />
îcîJSe ^"•^^^totozga todo looc los ven<br />
lea míció cidos a los vcnccdozcs, pozque ras<br />
es mas necclfano a nofotros<br />
TictoS, que a vofotros? Con eflo os be ois<br />
ebotodoloqueconuicnc:vetsaqul<br />
uociïccn. ijjg g^jj^jjg^ las ha mencfler to<br />
nielas t vafafcaefcrcuirluegoans<br />
te el cenmrion f capitan ocla compa<br />
ííia, poz la mifma ozdcn que nos fos<br />
mos efcriptos. y el que fc contens<br />
tare con quedaric en lugar oe fols<br />
dado ioznalero, que<strong>de</strong> fe en fusars<br />
mas oe fcruicio. affi acabo Ct^o<br />
oc hablarles.<br />
CUoslPcrfas o^do cílo ,penfaron<br />
entre fi, quefi amonellados para tra<br />
baiarcn vna mifmacofa,^ paraals<br />
caiicar vnmifmopzemio, no lo quis<br />
fielTcn bajer, que toda fu vida biuis<br />
rianpobzes oefefo, y oe bajienda.<br />
iPoz lo qual todos fe cfcriuieron lúe<br />
go, t todos tomaron las armas,<br />
-dbientras que fc oejia que los enes<br />
niigos venian, t no llegauan, en tos<br />
do elle tiempo jC^^zo pzoairaua oc<br />
cjccrcitar los aicrposoelos fu^os,<br />
para que cobzaflVnfuer^aí y enfeñar<br />
les la oz<strong>de</strong>ná^a, T inatar y oefpertar<br />
fusanimof para las cofas oe guerra,<br />
y pzimero tomando algunosminis<br />
tlrosocCrajcares,lesmandauaquc<br />
acadaqual oe losfoldados lesoiefs<br />
fen aparejado todo lo que auian mes<br />
flcr:t cíloaffi pzoucfdo, nolcsoejco<br />
otra cofa que bajer, fino cjccrcitarfc<br />
para la fierra: teniendo poz cofa fa<br />
bida í cierta, que aquellos hombres<br />
fe oifercncian ^ auctitajan ociosos<br />
tros, que no fe ocupan ni oiuierten<br />
Igüedo<br />
oclátc tal<br />
Denuedo,<br />
todoflP»<br />
cufá cfcu<br />
fortaioef<br />
IZonrra.<br />
iBotaqoe<br />
lofijóbKf<br />
oiuerti*<br />
do0a tnit<br />
ct^afcofaf<br />
a mucbas cofas, fino q cnfolaaqucs enníngfi«<br />
pue<strong>de</strong> fer<br />
lia fe ocupan f cjcercitan ñempze tan fttitf<br />
enquc pzincipaímente oeffcan falir ctofcoino<br />
(IfcetclTen<br />
ejccclcntcs.lPoz loqualocmasoeflo<br />
afola vn«*<br />
quitado les oelos ocerciciosoe gue<br />
rra, cl occrcitarfe en el arco, y en tos<br />
da maneraoe tirar,folamentc Icsoc<br />
í:o que fc ejcercitaffcn en pelear oc efs<br />
pada y oc fcgur y cfaido armador<br />
confiiscofeletes. Vconcflolesapa<br />
rejo los ánimos para ^ fueircnbucs<br />
nospara^octerminadamcnte a en<br />
contrar ^afrotarconlos enemigos/<br />
o fc cntcúdicirc claro oellos que no<br />
valian nada para llenarlos a la pelea<br />
pozcompañcros.UoqualticiTcnpoi<br />
eofaafpcra tmu^ infame aquellos<br />
que faben que no poz otra cofa los<br />
mantienen,fino para que peleen poz<br />
aquellos
dqttcllo© que IO0 fuílentan* Denta©<br />
oefto confi<strong>de</strong>ranclo jC^zo qiie inas<br />
quieren lo© bomb:e© esercitar aque<br />
Ilo fotoe que af competencia y coiu<br />
tendon, mando ptegonar contiene<br />
da© oc toda© aquella© cofa© en que<br />
era bien que fe crerdtaflcn lo© folda<br />
do© : t también mando pjcgonar,<br />
que qualquiera bombze particular<br />
melfe obedientea fu capitan, f ami^<br />
go oe trabaio r oc ponerfe a peligro<br />
conoifcredon,f que fupielfe bien<br />
là© cofasoela guerra,t quefucffe<br />
pulido en la© armafamigo oc bon<br />
la , rra fp2C5 fobie todo, y que el Ouin<br />
tio" I'm» airion fe ouielfe coiiio qualquiera<br />
poiaittctn buen fòldado partiailar, tbijieífc<br />
co i2obico Jjy^ quadrala fuelfe tal en quam<br />
to el pudielfc • V el Decurión affi<br />
»"jííno la futa: f al Ipiimipilo/o ca?<br />
te 010 ijó pojal oe la efquadra, f al centurion/<br />
íSímiot ® capitan oe <strong>de</strong>nbombic© leencar^<br />
iTiuiniJ go que tuuieífen inuf obediente,f<br />
uan «iqtc mu^ auimofa toda la capitanía. V a<br />
so Í pVu cadaqualoelof otro©jcapitane©quc<br />
nj^ew efKtenian cargo lespidiotiuc finma©<br />
cffltó mandar fe lo , tnmeflcn nirdado oe<br />
ití lo que conuenia a loafiifos; f que<br />
bíeí^*^ también pioairaffen que lo© fufo©<br />
' que teniah a cargo ,.bi5ieífen fiioe^<br />
lìcr. y también le© i)íometio fu©<br />
piemios'oeclarando que;a lo© £cn?<br />
tunone©/o capitane© que gouernaf<br />
fen bienfu©compañia©,lo5baria tri<br />
f buno©Acoionelc©: f a los eapojale©<br />
«f cojonel oe cfquadras quebijielfen muf bue<br />
jeniui2ó» nos los foldadosDc lU efquadra lo©<br />
baria capitane©:f a losoccurione©<br />
capólale© oc cfquadra©:^ a lo© quín<br />
curione© baria oecurioncs : f que<br />
el particular que» fc moftraflc muf<br />
bueno t effoi^do'foldado, le baria<br />
qutncurion. Cenian las perfona©<br />
odio© caicos poibortrrapiindpal<br />
fer obe<strong>de</strong>fcidos t acatados oc los fu<br />
ocIaWftojiaocCyìo^ 19<br />
ros, a quien mandauan: t oemas oe<br />
lio, tenianotras bonrras ,quefefis<br />
guiantrasella. Daualcsmafoie©<br />
cfperanía©alo©que lo mercfcianf<br />
cranoignos oe looi, fi a cafo en aque<br />
lia ioinada^esfucedielfebic.-dbans<br />
do publicar picmios oe victoiia a to<br />
das las capitanias, f a todas las cf?<br />
quadras: fa todas íascompañias,<br />
fi fe moílralfen obedientes a fus cau<br />
dillos, í bi5iclfen piellamcte lo que<br />
les mádaffen.JÍ^ ellos piemioseran<br />
tales quales couenia para tanta muí<br />
titud oe gcntc.jeHo era lo que fepic<br />
gonaua t ejccrdtaua enel rcf.Xams<br />
bien les mando aparejar fus ellanciast<br />
tiendas enmultitud,fegunel<br />
numerooe los capitanes,t engrana<br />
<strong>de</strong>5a,fcgunquc baHatia a cadacfqua<br />
dron / o capitanía: f cada qual capi=<br />
tania tenia <strong>de</strong>n bombies. V alfi ella<br />
uan poi efquadras t capitanías , ©»<strong>de</strong>n ?<br />
Tp)arefdalca Cyzo que apiouecba? conacrt®<br />
ua mucbo para quefe conofcicffen<br />
los vnos avíos otros ,que eftuuicf?<br />
fen íuntamente en vnasmifmas cfs<br />
tandas:« poique conof<strong>de</strong>ndofc to?<br />
dos, fe tienen mas vergüenza entre<br />
fu V los que no fe conofccn parefce<br />
^ cílanmas inclinados a bajer qual<br />
uierruindad. BicnairicomoJos<br />
Ícllanencfcuridad x tinieblasoon«<br />
c nadie los pudiclfe ver« ^Cambien<br />
leparefcioa Ctioquepara faber me<br />
ioi lo que bajian Jos oe cada capita^<br />
nia, apiouecbauarmucbo que dlu^<br />
uiclfen todos innm cn vnas min<br />
mas ticndasf eflaudasiy los ccntu<br />
rioncs t capitanes tenian fo fu man<br />
do fus compañías, quando camina^<br />
uacada qual po; fi:t los piimipilos/<br />
9 cabos occfquadras,las fufas: r fc<br />
meiStementc losoccurionestquiti<br />
curiones. Hboiqwc tenia poi inuf<br />
bueno qucfcconof<strong>de</strong>lfenlos cfqua=<br />
£ iij drones,
Síb2ofegimdo<br />
di'onefl, para que no fcoefconccrtaf<br />
fcn, í fifuclícn ocfconccrtados, to:nalícnoe<br />
pzcftoa fe poner enoj<strong>de</strong>n<br />
tconcierto.3ßiefiaflfi como laspícdrast<br />
lo0 ma<strong>de</strong>ros, fi ce mcneftcr<br />
componer los, aun que cftenaparta<br />
dos cada qual po: fi, fe juntan y com<br />
ponc,fi tienen fus fefialcs ,para que<br />
fe eonojcá oc que lugar es cada vno.<br />
jCambicnlc pnrefcia mu^ pzouccbo<br />
foquefecriaffen t nwutuuiclTcn jun<br />
tamcnte,para que uo fcocfaniparíifs<br />
fcn los vnoí a IO0 otrostpucs vcinoí<br />
las beftias f nniinales que fccruin<br />
iuntas,que tienen ínuf gran carino<br />
voeífeo fi las apartan vnas oc otra?,<br />
cambien piocuraua Ci^:ocílo,que<br />
nunca vímcífcna comcr / o a cenar,<br />
fin auer p:imcrofudado trabajado;<br />
Slffi ^le /o los facauaa ca(;a, para q<br />
fudaficn / o inuentafTen tales juegos<br />
quelosbijicflcnfudar /ofiera mes<br />
iteíter bajer algo,el p:ímero les p:é<br />
cedliiconfuejccmplo concomen^r<br />
el la ob:a para que no ioinalfcnfirt<br />
fudor.jíEflo le parefcia fer neccíTarío<br />
para que comiefTen oe inejo: gana^<br />
f el manjar les ftieífc mas fuaue, y<br />
para lafanidadoelcuerpo,t P^»*^ P®<br />
<strong>de</strong>r mcjo: trabajar. V también pen^<br />
faua que eran buenos lös trabajos,<br />
para que fuelfcn masmanfos entre<br />
fu pues vemos que los caiiallos que<br />
trabajan juntamente cllanmasman<br />
fost oe compama,r fonmas animo<br />
fos para contra los enemigos ííquc¿<br />
líos quefe conofcen cflar bien ecerci<br />
íados. Itttmas oeílo mando €po<br />
qnele aparejaíTenfutienda para el,<br />
qualfuefTebailäteparacabcrcl t loí<br />
que combidaua a comcr,r po: la ma<br />
fo:parte combidatia los capitanes,<br />
quando auia opo:mnidad:otras ve^<br />
5esa los cabosoe efquadras y capo^<br />
rales, t algunas vejes toda V4taef=<br />
quadra, y toda vna compañia.Xant<br />
bien combidaua t b5?raua algunos<br />
otros particulares, quando vía que<br />
bajiaii aquello que el qucria que tos<br />
dos bi5icifcn.H0 que les ponían oes<br />
laute era ficmp:c tgual a el^ a los<br />
combidados:^ a los miniflros y ofi -<br />
ciales ocl crercito alíiinifino les ma<br />
dnua oar las raciones ^guales t bic<br />
cumplidas. lP>o:q pareííriaque craii<br />
Dignos oc tantabonrra los quefers<br />
nian en el cjccrcito como los o:adores<br />
t cmba.rado:cs: po:que le parefs<br />
eia que fua mucbo en que ellos fucf<br />
fen fieles y leales, r que fupicífen y<br />
cntcndiclfcn inuf bien las cofasoc<br />
la guerra,t fuelfcn abiles,oiligctes,<br />
ligeros,!? concertados. Demás oes<br />
lio conofcia bié Cyio que todo aquc<br />
lio que tienen los q fon tenidos poz<br />
mut buenos todo aquello conuenia<br />
que nmieffcn los minillros,tquc<br />
lo dcercitaíTen, para que no rebufen<br />
ninguna ob:a , fino que pienfen que<br />
les aimplc todoaquello qucelp:ín<br />
cipetcapitanlesmldare.2:timbícn;i®j;;JS<br />
p:ocuraua€t:o quando eflatia con ucrrar f '<br />
IOS otros en fu tienda, que las rajos<br />
ncs que fe bablalfen fuelfcn grados '<br />
fas, t que mouielfen t oefpertalfeti<br />
los animo? para lobueno.36ntre las<br />
otras platicas q entre el t losfutos<br />
auia,mcedio vnavej^ueel mouielie<br />
ella. (Quiero os p:egutar/ o amigos<br />
mios, ej meoigaf s fi os parefce que • •<br />
at algima oifercda ocllos nuellros<br />
foldados a nofotros en que no fon<br />
ooctrinados^a nuellro modo/o fi es<br />
arti que no nosoifercndamos nada<br />
oellos en la comú cofmerfaci5,ní tn.<br />
d pelear.^ íntoncesTcfpondio Ifeis<br />
llafpesoi5iéndo.£t)mpellosfeaur5;<br />
en la guerra con los enemigos/ 0
oclloö fon terribles y pefados t ocfa<br />
bzidos. poco ba que Ct^jcarcs dubio<br />
a cada capitanía oc las carnes oe<br />
losfacrificios,t acada vnooenofo=<br />
tros le cupo tres pedamos oc carne/<br />
o mas oe aquellas que traban, y comcn^oelcojincroa<br />
repartirlas tomando<br />
el pzincipio oe mi:^ afli palio<br />
vno a vno poz todos los que alli ella<br />
uamos: lafcgüda vcj queriendo ba^^<br />
5erlo mefmo, mán<strong>de</strong>le quecomen^<br />
calfeocf<strong>de</strong>elpollrero, y lo rcpartief<br />
febajiatras. jgntonccsoando bo=<br />
jes vn foldado oe los que eflauä fen<br />
tados en medio oe la mefa oijco.poz<br />
OÍOS que la cofa no va ozdcnada con<br />
tgualdad,pucs nunca fe comentara<br />
a repartir oef<strong>de</strong> nofotros que ellas<br />
mos en medio, ©tendono ello pe^<br />
fome en gran manera que aquel pen<br />
falfequefe leauiaoeoarmenosque<br />
a nofotroí:t llámele que vinielfe lue<br />
£0 ami:lo qual el bijo obe<strong>de</strong>fcicndo<br />
oebnena Volütad.Defpuesque lle^<br />
' go a nofotros lo que fe repartía, co=<br />
mo eramos ta los que tomauamos<br />
alapoUreoe todos, quedaron mut<br />
pequeños los pedamos que fe nos<br />
auían oc oar. entonces aquel enfa^<br />
ñandofemut terriblemente t ala da<br />
ra, oiFo contra fi mifmo. j£n mal bo<br />
ra aqui tne paffe. Sil qual to le refpò<br />
di. IBotepenc amigo que otra vej<br />
comentara el repartimíéto oef<strong>de</strong> no<br />
fotros, t tuferas elpzímero que to=<br />
mes lo mas. y en ello tratan la terceraparte<br />
oc las carnes que queda^<br />
ua,t aquel tomo el fegundo tras mí:<br />
ocfpuescomo tomalfc d tercero,t ^<br />
paref<strong>de</strong>ncaelleque to llame,que ít^<br />
quelotroauiatomadomaí queno el<br />
orroio el pedazo q tenia,para tomar<br />
otromatoi:tclcc^ncro penfando<br />
que no quería ta maf ,palfo oe largo<br />
finqaqueltomalfenada,tairi fequc<br />
oelaWftona oc Cy:6t<br />
do en blaco.£ntonces a aquel le pc^<br />
fo en tanta manera oe lo q auía acaef<br />
ddo,viendo que no quedana ta maí<br />
oe que el pudielfc tomar, que lo que<br />
leauia quedado enel plato oc loque<br />
auía tomado antes, poz ellar turba=<br />
do t atzadooe oefcontento t oefabzí<br />
do,lo tt'allozno. ;£lcabooe efquadra<br />
que ellaua apar oe nofotros, viendo<br />
ello,comézando aplegar lasmanos,<br />
fc finaua oe nfa, t to también fin^a<br />
quetofia,pozqnopodiatenerlarifa.<br />
'Bes aquí ,oi5e,Ctío te muellro qual<br />
era vno oc aquellos foldados. aiTi q<br />
todos fe rieron odio, como eraran<br />
5on. auía otro,oi5c, que era vno oc<br />
los capitanes: a elle fegim parefce,<br />
acacfdo otra cofa mut oiferente.yo<br />
como tunos amondlallc quado nos<br />
cmbialle las capitanías, t mandallc<br />
que cada qual cnfcñalfc fu compañía<br />
lo queoe ti auíamos apiendído, to<br />
también como bajíanlos otros, luc<br />
go que oue llegado,cnfcnaua vna efí<br />
quadra,t auiendo puello en ozdcná=<br />
^a vnpzimipílo pzimcro,toefpues<br />
oel vn mancebo varoníl,t los otros<br />
oon<strong>de</strong> vía q conuenia, palfemc to a<br />
laoelantera,t mirádo el efquadron,<br />
quando me parefdo que era tiempo<br />
man<strong>de</strong>q fc mouieífe,taquelmance::<br />
bo varonil palfando ociante al cabo<br />
oe efquadra,fiie clpzimcroíí falío,T<br />
to como le vi oijce. Ifeombzcquc es<br />
lo queba5cs?Velmerefpondío,vot<br />
oon<strong>de</strong> me m5áas.36ntonccs to le ot<br />
¡ce. 1Bofolaméteati,perotambiena<br />
todosmSdauatí. ©tcdoaquclello,<br />
boluiofea los compañeros oc fu ef^<br />
quadra,T oijcolcs. iRo ots, oíjc, cos<br />
mo nos manda a todos falír.Xodos<br />
los foldados palfando al cabo oc efquadra,vinicr5amí.<br />
-dDas oefpues<br />
^elcabooccfquadralosretiroenftt<br />
lugar,fccnoiauan,toc5ían.a quien<br />
C iiij bemos<br />
N
2iíb:ofegutido<br />
beinos oc obedcfccr? £\ vno nos<br />
manda falird otro nos lo vicda.y<br />
f o fufricndo cfto manfanictc^los tó:<br />
nc a poner en ozdcn oe pzcfto, inan^<br />
dándoles que mnginio oe los poftre<br />
ros fe mouieífe antes que pzccedief:<br />
fe elpzimcro, fino q todos miralfen<br />
folamcte efto, que figuielfen empos<br />
oel pzimero. ipucs como vnbonis<br />
bze que f ua para iPcrfia, -r vinieffe a<br />
mi a pedirme le oielfe vna carta que<br />
síuia cfcrito para mi cafa, t yo pozq<br />
el cabo oc efquadra fabia oondc efta<br />
ua la carta,mán<strong>de</strong>le que fuclfecoz?<br />
riendo a traerla: y como cl cozria, a?<br />
quclmlcebo varonil^ua emposoel<br />
eonfucofeletcannado,r fu fcgur en<br />
lamano:t todo el cfquadron viendo<br />
•Icyi cozria también juntamente: y<br />
airi vinieron todos trayendo lacar?<br />
ta. Defta mancra,oi5c, mi efquadra<br />
pzocuraoe bajer con oiligcncia lo<br />
qtie tu le mSdas.ubues como todos<br />
los otros fe rietfen oe la traída oc<br />
la carta, poz la qual tantos bombzes<br />
armadosauian tdo:<br />
aoiostq buenos varones tetiemos<br />
poz compañeros que buenos oc con<br />
tentar,que algunos oellos con mut<br />
poca vianda los ganareis poz ami^<br />
gos algunos tan obedientes que<br />
antes eftan puertos almandado que<br />
fepan lo que les mandan. lí>otcier5<br />
to ^0 no fe a qualijs otros podrias<br />
niosoeffear mas que alos foldados<br />
^ tenemos. V oefta fuerte Cyzo ricn<br />
dofc,loauálb$fuvos. £ftauaacafo<br />
alli en la tiéndale C^zo ala fajo vno<br />
oe los capitanes nombzado Sglaif^s<br />
tidas,bombzcmuf feucroenlas co<br />
ftumbzeis, qtiebablo entonces ocfta<br />
mancra.Comó C^o pienfas que es<br />
verdad lo que eftí» oíjenf iaefpon=<br />
di0le£fZ0.1p)ucsque interefTepos<br />
drianpzctendcrjparaqucquifielfcn<br />
oe5irmentiraf(Ro,oÍ5e Slglatrtdas,<br />
fino mouer rifa a los otros, poz lo<br />
qual folo oijen efto, y blafonan y fe<br />
congracian. aÉntonces le refs<br />
pondio. Ifeabla comedidamente poz<br />
tu fe,tno los llames a eftos fanfa=<br />
rrones ^vanos: que elnombze oe<br />
fanfarronaim parefcer quadra mu^<br />
bien a aquellos que finge oe fer mas<br />
ricoí oe lo que fon/o mas cíFoz^ados<br />
oe lo que fon, y que pzometen mas<br />
oe lo que pue<strong>de</strong>n bajer: y eftos mas<br />
nifieftamentclo bajen poz caufa oe<br />
refcebir/ o ganar algo, mas los que<br />
inueuen rifa a losque cftan pzefens<br />
tes, ni lo bajenpoz fu ganancia, ni<br />
pozoañooclos queloswen, ñipo;<br />
empecer a algunos, y am no a^ poz<br />
que no fean juftamente llamados pa<br />
laúdanos y graciofos, antes que<br />
fanfarrones. ycftorefpondioCtro<br />
en fauoz oe aquellos quebajen<br />
rc^. lluego elcapitan queáuiacon<br />
tado la gracia oelefquadróoiicocoii ©oMrwf<br />
tra Sgla^tidas. lp>oz <strong>de</strong>rtoBglai^^ A«« ft ©e*<br />
das que me parefceque fi ouieramot SnwrfS<br />
trabajado enba5ertellozar,quemu^ dsoc ct<br />
agrámente nos repzebcndicras: co^<br />
mo ay algunos que en lascanciones<br />
rozacioncs efcriuícndo algunas co<br />
fas mifcrables pzocuranoc bajer fal<br />
tar las lagrimas: pues viedo tir ago<br />
ra que te queremos alegrar,^ no em<br />
pecerteen nada tan malanunitenos<br />
tratas con culparnos. Tpo: Dios<br />
fl 7 oije aglaf tidas, pozque el que<br />
nmeue a rifa los amigos baje cofa<br />
oc menos valoz que el que los mués<br />
ue a Hozar. jCfibicn lo pienfas bas<br />
liaras q oigo verdad: pues ves que<br />
los padres con llozoí enfeñan la tem<br />
planea a los bi jos, y los maeftros a<br />
losmocbacbos las buenas ooctris<br />
ñas ,^ias le^es a los dudadanos^<br />
pozque los amenajan con Ilozos y^<br />
afpcrcjá
afpcrcja oc tiiftcs tozincntos ,fino<br />
para ainoncftar Icß lo bueno y lo ju^<br />
fto^lPucö lo0 qucbajc rct2 podras<br />
me oc5ír/o que apjouccbá a lo? euer<br />
p06/0 que baje los ánimos mas po<br />
liticof t niejo:es gouernadojes oe la<br />
república y oe fu cafaba efto refpon<br />
dio1l?tftafpesoi5iendo,Xu Slslat=<br />
tidas ft ami me aces,oe buena ga^<br />
na pue<strong>de</strong>s gaftar cftoq nioiscsq es<br />
oemas valoz en los encnngos,t P^o<br />
airar oe bajer los Hozar para con<br />
nofotros fe liberal en lo que es ö me<br />
noí valoz,que es elretz.lp)ozque yo<br />
fequetienes guardadanmcba rifa,<br />
que ni la bas gaftado vfando oella,<br />
ni a los amigos,nialosbuefpc<strong>de</strong>s<br />
la oas oe m voluntad:poz lo qual no<br />
tienes efcufa paraoejcaroe oar nos<br />
la«Di)co entöces2lglartidas,m1fet<br />
ftafpes pienfasoebajerrifaoe mi?<br />
iaefpondioelcapitan»lloco feriad<br />
quenopenfafte racarmasfadlmcte<br />
oe Hfuego que no rifa.ilquí fe rieró<br />
todos aquellos que conofdan laí co<br />
ftumbzcs oeaglattidas,r el miftno<br />
Sglattidasfefonrrio. VC^zovien<br />
do lerctz,buelto alf^^l^í^lpcí leoiro<br />
agrauio nos bajes capitan en cozró<br />
pernos vnbombze tan graue tfeue<br />
ro conperfuadu' le que fe ria,matoz<br />
incteftendo tan enemigo ocla rifa.<br />
Vocfta manerapaftauan fu tiepo.<br />
Conefto Cbz^fantas vn bombze<br />
pzindpaloipo^to^tíot todos los<br />
tar fob:c cflo,po:quc ta IO0 (Dinotimo0<br />
tcniá vcrgucqa oc venir en efta<br />
tgualdadconlosotros foldadoí vul<br />
gare0, yalfi también les parefciaa<br />
IO0 que cftauan en la tiéda que fe pu<br />
fielfc encofulta, r que lo pzopuftcffe<br />
aquelque fueífe bombzc para ello.<br />
í6ntonce0 riendo fe vno oe IO0 capiíane0oií:o.yocono5covn<br />
varón en<br />
trenofotro0 que no ftn caiifa le pefa<br />
ra oefta tffualdad en todoo.pzcgítí<br />
íando le otro qoeclaraífc quien era:<br />
refpondio,c0 vn nueftro compañero<br />
que en todao laa cofas pzocura lo<br />
ma0. y como otro le pzegimtaftc^ft<br />
también pjoairaria lo nnftno en IO0<br />
trabaiosJBopoj Dios,oije,en efta<br />
folacofano tiene verdad loqucoijce:<br />
poKiue oe los trabajos toe todo lo<br />
femejáte oe buena ganaocica lo mas<br />
al q lo quiere, pues to,oi5e Ct^o,<br />
bien conojco eftos tales bóbjes:poi<br />
tátoagoiaft queremos tener el cjrer<br />
cito obediente t bueno para los tra^<br />
bajos:conuiene alanzar oel cjcercito<br />
loí femcjates.pojque ami parefccr<br />
laniatoi parteoel ejercito esoefta<br />
fuerte q figue tras aquel qlos guia.<br />
0egim to pienfo los buenos t cffoz<br />
^ados trabajaran oe bajer lo bueno<br />
t bonefto,t los malo? t mtncs lo q<br />
es malo:t mucbas vejes los malos<br />
bailan masquefeanoe fu parefccr q<br />
los buenos, pojque la maldad que<br />
co:rompe los bombees con impctii<br />
oeoclcttes,ticnc los mut obedien=<br />
tes:rcon ellos les perfua<strong>de</strong>,para q<br />
mucbos confientant otoiguencon<br />
ella.'dbaflavirtudpozque guiaalo<br />
bueno, no es mut podcrofa para<br />
atraer ópieftotfm caufa:mato2mc<br />
re qiwndoatotrosqueamoneftepa<br />
ra loviciofo t oelettable. Ipo: lo<br />
qual ft at algunos que oe pereja t<br />
po: no trabajar folamete fon nitncs<br />
V malos,eftos tales,a lo que to pien<br />
fo,nofon mas oañofosaleiceratod<br />
qiianto como janganos ban oe man<br />
tener fe,t fe ba z5 bajer cofta c6 ello?,<br />
^bas los q fon malos compañeros<br />
para los trabajo?, t para la codicia d<br />
mas tener,oiligentes t oefuergÓza=<br />
dos,cftosfon buenas guias parato<br />
do mal. pozquc alfi mucbas vejes<br />
pue<strong>de</strong> moftrar como fu codicia t fu<br />
auaricia mucbas v^es viene a ver<br />
fc contenta t fatiffecbapo: medio«<br />
induftriaoe fu maldad. £ftos tales<br />
oeuemos alanzar oe nofotros en tOí<br />
das maneras, ynoosfatiguctsen<br />
penfar como pódrets fuplir la? bue<br />
ftes oe ciudadanos: fmoquc bic aífi<br />
como quando bufcats cauallos p:o<br />
curats los que fon mut buenos > t<br />
no losquefonoevueftra tierra, aífi<br />
también auets oe tomar lo? b6b:es<br />
entre todos,que fean tales q os pue<br />
danatudar con fus fiier^s,tbon5<br />
rrar confus perfonas. y entonces<br />
entiedotomut claro que es lo que<br />
mas nos conuiene,quSdo miro que<br />
niel carro fera ligero,ft tienelosca::<br />
uallos flo]co? t tardio?,ni el jufto vni<br />
do t atuntado con el malo no pue<strong>de</strong><br />
fer bueno,nila cafapw<strong>de</strong>fer bienre<br />
gida,ft tiene mtnes criados, antes<br />
cftara ma? acertada t o:<strong>de</strong>nada tenié<br />
do falta oe criados,quc no fi fuere re<br />
bueltapo: la fob:ad mucbos malos<br />
fcruidozes q ata en ella. jEfto auets<br />
t>efabcrentcramente varones amis<br />
gos,queno folamete os ap:ouecba<br />
ra en efto los malos quitados oe los<br />
bueno? en que eftaran apartados oe<br />
Uos,ftnoque también losquequeda<br />
ren,fe purgaran oe lamaldadoeque<br />
cftauan llenos:t los buenos quádo<br />
viere los malos oefbo:rados t afro<br />
tados,con mas animo fe emplearan<br />
en la virtud.Defpues queCt:o ouo<br />
hablado
habladora todos Ies parcfcío lo inif<br />
iho, t afli lo bajíá.jSncfto £^20 to:<br />
no otra vej a burlar fe concllos con<br />
juegos t motes,t entendiendo que<br />
vn capí tá oe aquellos que auja tra^docóftgo<br />
acenar,auiabecbo fentar<br />
apar oe fi otro cobídado lleno oe ves<br />
»otcía lio fuiut feo,llamado alcapitá po2<br />
cyjoavn fu nob2e,leoí]Co,como tu ¡Sambau?<br />
^ooonoí laala manera ocios i6ríegos qtícs<br />
nen cabo fi fiemp2e lo bermofo, pufi<br />
fte cabo ti efte mancebo tan lindof<br />
po2Dío6,oí5e Sábaula,antes me<br />
buelgo oc cóucr lar con efte,r oe ver<br />
le. Ofendo cfto los que eftauan allí<br />
aflcntados,boluíerona mirarle,^<br />
cOmo vieron elroftro oel mancebo<br />
tan feo, todosfe rieron tvno oellos<br />
Dijco^lpoi Dios 0ambaula que me<br />
oigas como tegano la voluntad efte<br />
mancebQ¿:i£lqualrefpondío;to os<br />
looíre po2cíerto«(Duantas v^es le<br />
(lamo para:algnna neeefridad,fea oe<br />
nocbe/opetáa^nuncameponeefcus<br />
fas quenole vaga,ni viene paffo a<br />
paffo a nirllámado,fmo coiricndo.<br />
Quandoílé^mádobajeralgo mmca<br />
fe lo vi bajer fm fudo2tt ba becbo a<br />
todas efti^itiis efquadras*, nomo?<br />
ftrando fe lo con palab2assfino con<br />
objas^quefepan quales coimieneq<br />
fcan.Í)íí:o; entonces otro,pues fien<br />
do talcomo^i5e6:po2qttcno le ab2a<br />
^scomoalosparientes/ Üloqual<br />
refpondioelmancebofeo.yofeq no<br />
baraeldfo,po2eilecono5co Qnoes<br />
aniigooe mucbo trabajo: tab2aqar<br />
meaoiie^ tátocomotomar mucboy<br />
trabajos i0tos.£ftaí cofas d burlas<br />
tbeveraspaífauanentocesenla tic<br />
^oe£t2o¿i'ínalmcnteoefpuesque<br />
bijieron, lateixera ve? facrificíos ^^<br />
pidieron conruegoíaDíos quelco<br />
oieffe bientp2ofpcrídad,fefUeron<br />
í)e la tienda a fua lecbos.i£l -oía fis<br />
guíente mando£t2o apuntar todos<br />
los fufosjt bablo les oefto manera,<br />
t)e£y:o9<br />
los furos para los animar ala batas<br />
llar ^»f ra les poñícdo ocíate lo agrá<br />
dableoc lavicto2íar p2emíos oe<br />
lla,po2que c5 maro2 ímpetu<br />
laocífcen.<br />
arónes amigos el tié<br />
po ocla batalla fe nos<br />
acerca, po2^ríi fe lies<br />
gan los enemigos :eV<br />
p2emío oe laVictÓ2ía<br />
fcra,^finof0trosven<br />
ccmos,los enemigos feran nueftroí<br />
r todo lo que tienen. Otra vej oigo<br />
queAvcncemosCpozqueaíTi conuie<br />
neoe5írfe,r juntamente bajerfoto<br />
das las riquejasoelos vencidos fes<br />
ran. p2emlo oe lof veticedoies. pe4<br />
ro couieneque fep^s,airi como tos ^.g ^^^^<br />
do0 fomos companeros enla gucs uocRopo<br />
rra póilo ^ a todos toca, afl»finofe^;;¿;íJ;<br />
ouiere valerofamente cada qual cn' ticuur cu<br />
la batalla, fin tener perejaoebajer,^«'"'^® í®<br />
loqucconuíene:rpoiúcdopo2ob2a,cSoT ce<br />
conpicft^a buenos r notables<br />
c:)os,nOalcanqaremosloquetodos:S¡;.<br />
oeífeamos.yfialgunopíenfaqotro;<br />
baoe fer elque bagar elq;pclee poi<br />
el,aunque el fea oefcuvdadot flojeo<br />
en la guerra, engaíía fewjq el mal<br />
2ue viniere redundara íobie todos,<br />
iucaflivemosa ^ps lo baje oe^<br />
íiá manera,quea los queno fcquícs<br />
rcn valeroefi mifmós,ni inandaríe<br />
ni trabajar po: alcan(;ar el bien, les<br />
oa otros § los man<strong>de</strong>n.ag02a pues<br />
leuantefe alguno,fi lo ar que bable<br />
oeftor oiffíí/i po: ventura picnfaíj<br />
para cicercítar mcjo: lavírmdr cl^<br />
fiier^o noc valemos a nofotros pos<br />
ner
ticr nos al trabajo y peligro,para al<br />
c3car inucbabózraf glozia,ori cree<br />
que no va nada en que feanios fíojcoí<br />
y couar<strong>de</strong>0:pue0 feineiantemete to^<br />
dos bcmos oc fer ^guales en la bon<br />
rra y en cl pzouecbo.Ueuanto fc entonces<br />
Cbz^fantas vno oc los ©mo<br />
timos varo pequeño oe cuerpo,^ no<br />
oe muebasf uer^aí al parefcer ,empc<br />
ro que en pru<strong>de</strong>ncia t faber cjcccdia<br />
aotros,toijcoalfu<br />
fá^:adonoeCI?nfan<br />
tas para animar losiperfas.<br />
celaWftonaoeCyJOt 2^5<br />
clperrocónlabóca,t el lauali con el<br />
colinillo.y todoa eftos anímales ra=<br />
bcn guardar feoel peligro quefc oe<br />
uen guardar,t efto ftn auer lo ap2cn<br />
dido oe ningimmacftro.yo nnftno<br />
oef<strong>de</strong> que era mocbacbo fabia poner<br />
vn mamparo ocíate,quando me que<br />
rían azotar:^ ftno tenia otra cofa,po<br />
nía las manos ociante ,para efto2=<br />
uaren quanto pudíeífc alqucme oa<br />
«a* V efto bajía ftn fer enfeftado:tan<br />
toque aun fefialadamcnte mecafti=<br />
gatwnpoí el mifmo cafo que me oc=<br />
fendta»yaun ftendo mocbacbo arre<br />
batana la efpada oo quier que la vía<br />
fin auer ap:endido oe otro ninguno<br />
como la auia oe tomar enla mano,<br />
fmo oe la mifina namra.y efto oigo<br />
queba5ia,no folo ftn fer me cnfcúas<br />
do,ftno aunficdo me vedado: como<br />
tambíenbajíato,^ bajen todos lof<br />
bombees mucbas cofas conftrenií<br />
dos f foliados ó fu natural,poz maí<br />
Q fus padres fe lo vie<strong>de</strong>n y fe lo eftoz<br />
nen.y poz Dios quecoztaua con la<br />
efpada todo lo que podia,fin que me<br />
víeflcn.lp)ozquc no folamete me era<br />
namral efto,como andar tcozrer,fi<br />
no que me parefcia nnif ftiaue para<br />
clmouimicnto namral. -dbas pues<br />
nosefpera efta batalla oon<strong>de</strong> maf es<br />
mcnefter el animo t ofadía íjno el<br />
arte,pozque no trabajaremoí alegre<br />
mente oe f gualar nos con eftos nionefto varones<br />
plebctos íi en efta lid trabajtrets oe<br />
pnrcfi cr también como eftos
5líb20 fegundo<br />
V viendo la tnltadoclerquadro pue<br />
cpetrij fto cn ozdcnconio para encótrar IO0<br />
cumJÌ F vno0 con IO0 otroi oe vna parte y oe<br />
lucaoe «I otra,vqiie todos teniafu0 cofeletc©<br />
veftido01 los cfcudos en la niano finieftra,inádo<br />
oar VJias varas gruef<br />
fas a los medios en las manos oere^<br />
cbas,talosotrosoiicoquec5 térro<br />
ncs tiraífen a los cón-ariof.Defpues<br />
q ftieron apercebidos oe ambas par<br />
tesjoioles fenal oe encontrar fe.<br />
aquialgimos bcriancon los térro<br />
ncs,con los quales oauan algtmas<br />
vejes en los cofcletcs y efaídos,t o?<br />
tros en los nmflos f en las piernas.<br />
Dcfpues quefe juntáronlos vnos<br />
conlosotros>los quetenianlas va<br />
rasberian a vnos los nmflos,f a 0=<br />
tros la$ piernas,t a otros laf manoí:<br />
falos quefeabajcauan a tomartc^<br />
iTones,berianlosenlos pefcuecos<br />
f en los colodrillos./inalmente los<br />
oe las varas bajiendo bu^z los con<br />
trarios les fuan enei alcance birien<br />
do loícon mucba rifa f burlas. Def<br />
pues oeflo trocauá fc,f los queauia<br />
peleado con varas tomúuan terror<br />
ncs, t los que con terrones tomas<br />
uanlas varas,f tomauáoiferentes<br />
a fu ejcercicio.Dclettádo fe oc<br />
la inuenció oel juego ocl capitan f<br />
ocla obediencia ocios foldados,poí<br />
que fe cjccrcitauan juntamente con<br />
eflo ,tfeannnauanvnosaotros<br />
vendan aquellos ^ imitauan en las<br />
annasa los lp)crfas,alegrofc mus<br />
cbo oello,f combido los a todoí a cc<br />
nar.y viéndolos en la tiedaquemo<br />
flrauan algunos odios, el vno atas<br />
da lapiema,t elotro lamano,pzegü<br />
tana que mal tenian:los quales refs<br />
pondian que auian fido heridos con<br />
los terrones, y el les tomaua a pzes<br />
guntar,fi era quando eftauan cerca/<br />
o quando eftauanoe Icíos.y refpon<br />
dian que quando eftauan lejcos: poi<br />
que quando eftauan cerca los oclas<br />
varai, oe^an que era mut linda cofa<br />
ocvereljuego.lLos quceftauanbes<br />
ridosconlas varas,oauan bojesois<br />
jiendo que no les parefda juegooe<br />
burla fino oeveras,quando los bes<br />
rían oe cercai juntamente con efto<br />
moftrauan las heridas que les auia<br />
becbo las varas en las manos t en<br />
losaiellos,t algunosenlascaras.<br />
V entonces conio era rajón reta loí<br />
vnos t los otros, jgl oia figuienteto<br />
do el campo cftaua lleno oe bobzes<br />
oe guerra que imitauaa eftos:t mie<br />
tras que nobajian otracofamcjo:,<br />
Vfauan oefte juego.lParo fe Ct^ o os<br />
tra veja mirar a otro capitan qocfs<br />
<strong>de</strong> el rio caminaua con fu gente oz<strong>de</strong><br />
nada oe vno en vno bajia la manofis<br />
nieftra:t quando le parefda tiempo<br />
inandauaalcabo oe efquadra q pafs<br />
faflé la poftrera efquadra t la tercera<br />
t la quartaen la oelantera : tquádo<br />
eftauan enla oelantera los cabo oe<br />
cfquadras mandaua les que losllcs<br />
uaífcn oeoosenoospozbilera.Vií<br />
aqui lof toí nau5 a paflár losoccurio<br />
ncs a la frente.y qu3do le parefda §<br />
era tícponnSdáuaq toznaften apafs<br />
farconcllosoe quatro en quatroif<br />
lo mifmo bajian losquinairiones<br />
que bajianquepaflaflc el efquadra<br />
oe quatro en quatro. dluando llega<br />
róñalas puertasoe la tienda,mans<br />
do que fticflcn oe oos cn oos los que<br />
tuan vno avno:t entranetiolapzis<br />
tneraefquadra,t mando que lafegu<br />
dafiguicflc luego cmpos oella.y afs<br />
fi mifmo mando ala tercera t quarta<br />
entrarocnn-ottaflicomovcnian fe<br />
jentauanacenar.Delctt5do fetam«<br />
bien Ct JO oe ver efto,poz fu manfe«<br />
dumbzc,ooctrinat oiligenda com«<br />
bido también efta compañía juntas<br />
mente
oelat?ifto2î!3i)eCyîo+ 2 4<br />
mente confa capitan a cenar. ip)iiei<br />
corno fc ballaffc alli pzefente otro cos<br />
pitan,combidido también ala cena,<br />
0ijL'0/Ìp)02qiic fcnor no combidai ini<br />
compañía a cenar enla rienda, pues<br />
que cadiif quando que vienca cenar<br />
bajen todo cfto,t quaudoticnefincl<br />
combitc clcabo oc efquadra oc la po<br />
ftrcra cfqiiadra Ucua fu.cfqira^dron<br />
poniendo loa. en p:<strong>de</strong>ti oc batalla,<br />
los que era pzímeros porpofh-cros<br />
t oefpues cl fcgundo cabo oe efquadra<br />
tras eftcis, f el tercero t el quar^<br />
to po: el femeiante. iPoiquc quádo<br />
ftiercuTciTcftcrOcfuiar loB íilos ene<br />
mígos, fepattconio y ben<strong>de</strong> ban oc<br />
^ .'1 t^^cmaa Dcfto quandoaucnioloc<br />
, : camiiiár,ftvamósalaluato guío<br />
• d primer cabo pcefquadí-3esclp:i¿<br />
:T;mero enla órdCjfJá fegUndà efqua:<br />
'^drafiguc luego comoconuiertc^t la<br />
fcrccnit la quartaít las oenifias t<br />
qüíncíjnaff coino f o lo mando. V<br />
ucs po:q<br />
todo lobajcrsoobladpjuftoesquc<br />
osocooblado cl combitc. 1Po:oio5<br />
oije el capítan,no fea elfo di vrt incfs<br />
mooia,fmono8 quiefes oar tambíc<br />
ooblados los vientres^ V alTi oí eron<br />
ftnafucombíte. . C£íoíaíiguicn=<br />
tcrombidoCtro aqnclla conipaiiia<br />
como auia^oicboît fintiendo cfto loi<br />
otrosoc at adclonrc todos pîocura<br />
rbnociimtarlos. C^ftandoiCt^<br />
robojiewdofualardcoctoda fu buc<br />
ft.e,fcmendD los arinados,t ponien<br />
do Ids cn or<strong>de</strong>naiïca:Vin£rlevn men^<br />
fagcroocCtâparçs5,oijicndo q auia<br />
venidoVmbajradaiJc 3ndic&i «y<br />
ennadoqucfiW3?cp?cfto.t)ondc£i^<br />
ro ellaua por fu niaiidado'joiwsk'd:«!^<br />
Ihgcro^Ctî^^^'oie n'atgovimi^cftii:<br />
diira mut prc^iofa qUc ^^ cmbiiiiEt«<br />
pares,po:qucqirierequcmutado^:<br />
nadot atauiado vcnpsa quetcvel<br />
lbs 3ndiosquando merest ©tdo<br />
eftoCtîOjinandô alcapitan p:ime><br />
ro que ta cllauapucllocn ordc, que<br />
Ic piiftclfcen la oelâteravt vi a tub<br />
guiaflcfII gctcalamanoocrecba ba<br />
jtii dît al^^egundo inâdo que bijicf»<br />
fc lo mtfino^t oiclf^uiandato|iorrtoi<br />
dos^ltosqualcsiobe<strong>de</strong>feicdo Icloibt<br />
ji cronfaber a tbdosipreftantcntp, p<br />
lo quclcfffUe.mimdada la.bijleroiT<br />
conjjrclteja: t cn|ioco ticmpofc pu^<br />
ficrori cttiaoelantcra objientos oc^<br />
llos-Cporquctantoscran los capita^<br />
ncs^^losdcnto m inediooelosdi<br />
quadrones^efpucsquetodos fuc<br />
roi) alU atuntados', mando les que<br />
figuieircn cniposîJlporoôdc clguia<br />
waiapzcfuradô. -dl!)as confidcrando<br />
qucla calle q tila apalodd era mut<br />
dlrccba, para po<strong>de</strong>r yi todosen la<br />
oclantera,mado al primer efquadro<br />
quelc figuielfcen fuiiigaren or<strong>de</strong>^<br />
nançaitalfegûdo qucfticiTc cmpos<br />
oel: t alfi por configiiiente a todos.<br />
io loB.3 jrodos,t poniendo los cuoi<br />
<strong>de</strong>n,fin parar,ni oefanfar. V los o?<br />
tros efquadrones fcguiá todoí vnoí<br />
cnípos ocotros.Zábien embiooos<br />
oficíales futos ala entrada oc la ca¿<br />
\k
B b j o fcgundo<br />
lie,para quefialguiio nofupielTe el<br />
carnítiolcamoftraflcn loque auiau<br />
oebajer.Defpues q llegoalaípiier<br />
íaa ocl palacio oc Crííi>^ííre0,!iiado<br />
al p2í luer capitau que pufielTe en OÍdcnfucfquadron<br />
repartido enooje<br />
cfquadraa ala parte oecnmcdio: y<br />
que a loaiooje capozaleaó laa efqua<br />
tiraa inandaflc eftar enlafrótera ca=<br />
bo el paladO:^ lo mifmo mado al fc^<br />
Sundottliíialmcntca todoa. Hoa<br />
qtialea lobajian alfu jÉfto bccbo en<br />
iroCt^aóoeftaúaCtaparca vefti<br />
dot)cvna vcftiduraH^crfica, q aun<br />
que llana noera oe incuofpjcdar.<br />
Quando ütíVarea le vio, alegro fe<br />
mucbo po:.fu venida tan bzcucjtnas<br />
pefo le po: le ver venir con aquel vc^<br />
ftido Hanotnop:cdofo:toilcole,q<br />
c«efto£tío,po:que lo bcjifteaflioe<br />
querer parcfcd'oelanteloa 3ndio0<br />
oefta manera f Qucria,oije >to que<br />
tcimbliráraa mut ricamente atauia<br />
d04)0íquejliefucra b6:raa mi que<br />
vieranalbijaocmibcnnanamagni<br />
fieo tmuf arreado. 21 efto Ct:o le<br />
rcfpondio.Deque manera te b5:ra<br />
ramaaoi Ctíí)>^area,fiviniendoves<br />
ftido oe purpiira t con mis apozcas<br />
en los bíaqo? t clcollar alcucUo ocio<br />
famcntebijicra ti> mandado,o agos<br />
ra quecontan granpodcroe gente«<br />
vcgo oc p:cfto a obe<strong>de</strong>fcer te, po: bó<br />
rrar te fudado t ap:efurado ado:nan<br />
doteati tami,tmoftrando te los o<br />
tiostanobcdientcsatifQuado<br />
ro acabooebablar,a£t3Pfcslepa<br />
refdoque tenia rajón culo que oe=<br />
5ia,tmando entrarlos c!nbaí:ado=<br />
resjíndios.lLos quales entrados q<br />
fueron,oi|ceron que los embiauá el<br />
ret oe los 3ndios,t les auia fnanda<br />
do que le p:eguntalfenpo:que caufa<br />
tcnian guerra los^bedos con los<br />
2lft:io0:tocfpues que oteflemos<br />
ni rclpucfta noa mando que noí par<br />
ticífemos para clrctoeBft:ia,t le f^'^^eYo«<br />
p:eguntalfcmos lo niifmo. finalmc indios a<br />
te que oíjcelfcmos a entrambos que '^-miref<br />
el recodos 3ndio8eraoe parefcer<br />
oe juntar fe con el que odios auia 11<br />
do in juriado.a efto refpondio<br />
jcares oi5iendo,otdmcago:a.1Hos<br />
fotros no bemos injuriado al rcf oc<br />
afilia en cofa algunatf ftes mene=<br />
ftcr,venidoí que fearsante el,p:egu<br />
tadfelo:po:vcr lo que oijc.lfeallauí<br />
dofe£tíoalli p:efcnte,p:c^nto a<br />
iCtajcares^ftel tambienpodnaí)e5ir<br />
lo q fentia oefto.y £yaic¡ircs le man<br />
do quebablaífcUbzcmcnte. jEntons<br />
ccaleaoiico.'Bofotroaoircraal rey mcfpu«.'<br />
ocloa 3ndioaefto,fi otra cofa no le<br />
parefce a £tajcarea,quc nofotroaoe<br />
jimpa alfi.Que fi el rey ¿afilia oije »c '•<br />
quelebemos ínjuriado,(| elegimos^"<br />
al mifmo rer oe 3ndiospo: juej. y<br />
ordo efto loíembaí:ado:es,fe fuero;<br />
Defpuesoepartidoslos3ndíof£t<br />
ro comento a bablar a £ta)caresoc<br />
ftamancra. Cyo,oi5e,£tajcares<br />
falioemi cafafin traermucbosoine<br />
ros p:opios,t todos loí que me aui5<br />
quedado,queeranpocos,los bcga^<br />
ftado c6 la gfte oe guerra:oc lo qual<br />
te marauillaraí como los be ^o ejcpe<br />
dido,pues que tti los mantienes.<br />
Quiero quefepas que los be gafta^<br />
do no en otra cofa fino en bonrrar v<br />
gratificar losque lo merefdan, qua<br />
do el elfo:íado bajiaalgú becbo bue<br />
no en armas que me agradalfe.po:<br />
quemcparefccquea todos aquello?<br />
q quifiere alguno bajer buenoí coin<br />
paneros y atudado:cs para quab<br />
quiera cofa,que les fera agradable y<br />
apa5ible,fioi5iendo lo y bajiendo lo<br />
bien con ellos los indtare y inouics<br />
IT a ello antes que fi a fu pelar y com<br />
ftriñendo les a ello lo quifiere alcart<br />
^ar.
Como fc íar.pucsalos quealgunoquíficrc<br />
i?iocanú tomarpoKompanerosoclagucrra,<br />
dadóí S ? ^^^ If para los traba josoc<br />
trc ellos fia,a cftov me parcfcc en todas mane<br />
PÍCB""" ras losoeueca^ar con buenas pala^<br />
' bias tcon buenas objas.iConuicne<br />
que fean amigos t no enemigos los<br />
quefmcfaifateouieren oe anudar:<br />
t que ni tcgan embidiaen la pzofpc«<br />
ridadoelpzincipc t oel que manda,<br />
ni en la aduerfidad fcefcondan, t le<br />
oefamparen. Sífi que mirando bien<br />
cfto,piéfoquefonmcnefteroineroi.<br />
pues querer que ni lo p:oueas to?<br />
do,fabiendo to queticnes infinitos<br />
gallos, parefce me vna cofa mut fiie<br />
raoe racon.po: tanto me parefce q<br />
oeuemos cofi<strong>de</strong>rar tut to eo^no no<br />
nos faltenoincros: poique ft tu tic?<br />
nes abüdancia oellos,tambicfe que<br />
mepodre to feruir tapjouecbarcas<br />
da t quádo que los ouiere mcnefter:<br />
tnatozmenteft los tomare paraga^^<br />
ftarlosentu feruicio .Acuerdo me<br />
que poco ba te ot oejir ,quc el ret oe<br />
armenianobajeaieta títi^ocfpucs<br />
que ba fabido que fe te entrá los ene<br />
migos en tu ticrra,t que ni te embia<br />
focozro, ni el tributo que te ocue.<br />
2lfli es, oije iCtapares, pero tooua<br />
do/oCt:oquaifera tneioi,bajer le<br />
guerra t conftreñirle aque le oe poi<br />
fuerca/o oiftimularal ptcícntt po:<br />
no añadir efte enemigo a los oemas<br />
quetenemos.il efto lepieguntoCt<br />
ro,ftfucftancia era en lugares fticr«<br />
tes,ocntalespartes ei fueficnbue»<br />
ñas oe entrar. Klefpodio Ctajcares»<br />
S>u mojada no es en tierra? mut foj<br />
talefcidas,queto lo femut bien, ft<br />
noque at montesoon<strong>de</strong> fe pue<strong>de</strong> as<br />
cogeroep2cfto,teftarfcguroqueno<br />
le p2endan,ni tomar lo q alli llenare<br />
conftgo,fino lecercaflenmut fp2icf<br />
fa, como lo bijo mi padre el tiempo<br />
paflado. £ntonccè oijco Ct^o. Bi<br />
me quifiercs embiar ami alla,t oar^<br />
me algunos oe cauallo, los quevicí<br />
res qitefon baftantes, pienfo con la<br />
atuda oe Dios que lebareque em=<br />
bic foco2ro, t que paguecl tributo:<br />
taunefpero quenos fera masami^<br />
goqueeraoeantes.acftooi)coCtí»<br />
pares. £ yo también tengo efperans<br />
ca,queellos antesfe ftíbjctaranatu<br />
ntando, que no al mió: poique otdo<br />
be que algunos oellos fiedo mocba<br />
cbos acoftumbwuá a caçar alli jum<br />
tamente contigo. Bífi qucpoz ven^<br />
tura otra vej fe ventan a ti ,t ft algu:<br />
nosocllosbasalasm3no?,elretoe<br />
armenia bara todo lo que quiftere^<br />
mos.puesoimc£ta]cares,refpon<br />
dio £t20, parefcete que fera bien tes<br />
ner efto fecreto?36ien po: cierto,ois<br />
jeCtaicares ,po2queentre táto nos<br />
vemaalgunooellosalas manos,T<br />
ft los acomctemosoe imp:ouifo, po<br />
dremos los tomar oefaperccbidos. ,<br />
Síteofegundo<br />
dog caíhllos t frontcrnsDc art:ía:<br />
poique ala verdad quiero yi alli, y<br />
p:ouccr las oe munición ,t foztalcfccrlas.<br />
V oefpues que m con tu gen<br />
tcpaíTarcs adclintc:f gallares oos<br />
o tres oia¿ cacando ^t^ íecmbiarc<br />
bombzes oc cauallot oe pie, tantos<br />
queros b;iftcnoe losque clhmieren<br />
apuntados: t tomando los contigo<br />
podras entrar la tierra smfnluo.<br />
•yo con la gente que me quedare tra<br />
íaiarepoz no cftar muf Icjcosocvo^<br />
fotros; para que quando fiiere tiem<br />
po me mueftre. ílfli que Ct^Prc^<br />
luego recogio los furos oc picf oe<br />
cauallo caminando bajia los cafti^<br />
líos, y embio ociante mucbos car^<br />
ros ocpzouifion al camino que va a<br />
los caftillos. £y20 bajiafus facrifis<br />
dos, parafeponer encamino: tjun<br />
tamentecon cfto embio a iCrajcares<br />
a pedirle los bóbzes oe cauallo man<br />
cebos.£lqual no Icpiomucbos oes<br />
líos, aun quemucbos ues conuienc ca?<br />
zara efte, ft po<strong>de</strong>mos: r pcfta manes<br />
ra nie parciccque oeuemós bajer,<br />
Cbzrfantas oefpues que ouies<br />
res entrado alatierra,toma la mitad<br />
PC los ijberfas contigo r vete poz la<br />
.montaña,r ocupa losmontc0,apon<br />
<strong>de</strong>pijcn que buré,luego que tienen<br />
algú temoz:quc ro te oarc guias pas<br />
ra
oelaWftojía ocCj^o. 1 6<br />
ra elcamlno^jaDt jenmeq eflosmon<br />
íes fon tan cfpeflbs que feguramens<br />
te po<strong>de</strong>mos terter efperá^a oe no fer<br />
viítos. impero embiaras oelante<br />
oe tu e]cercítoal0imosbombjesod<br />
guerra ligeros t oefembueltos que<br />
parejean ladronesen fu maneraoe<br />
veílir en el numero. £ílos fien^<br />
cuentran con algimos armenios a<br />
todos los piendan, para eftomarles<br />
que no oenauífo a los fu^os: t fi no<br />
los pudieren p:endcr,co2ran los pa<br />
ra remontarlos, oe manera que no<br />
piícdan ver todo nueftt'o ¿]cercito/ií<br />
no que antes pienfen que es cofaoe<br />
ladronestr tu baj como tcgo oicbo.<br />
yollícgoquefeaoeoiatomarelamí<br />
tadoc la gente oepie t todos losoe<br />
cauallo,t camitiare poz el campo oe<br />
recbo al palacio rcahr fi alli me reíis<br />
dieren »oeneceífidad bemos oepe^<br />
Icar. 36 fi fe aparta oclcápo,fcra mes<br />
nefter cozrer tras.el, y atajarle: t fi<br />
buteren a los montes, entonces fes<br />
ra a tu cargo ^ ninguno fe te cfcape<br />
octodos losquealli vinieren. Il^as<br />
oe penfarque bien alfi como en la ca<br />
ca, líofoti^os fomos los, que leuantas<br />
mos tós ftcras t las bufcamos poz el<br />
raflrovt til como los queeflancabe<br />
las re<strong>de</strong>s.£mpero bas teó acozdar,<br />
que conuicne pzcuenir y atapar las<br />
falidas antes que mueuas t leuátes<br />
la fiera, y también es mencfter que<br />
eflcn quedos t oaUtos los que para<br />
eftofono2<strong>de</strong>nados,pozque no auien<br />
ten las fieras, ft fe leuantarcri. y tu<br />
Cbzrfantasnoquierasbajer como<br />
bajes algún tiempo po: cobdída oc<br />
la caqa ,mic mucbas vejes eflastos<br />
da la nocbc fm oo:mir po: enten<strong>de</strong>r<br />
en el negodo:fino que ago:a conuie<br />
ncocjcar la gente repofar medianas<br />
mente, para que oefpues puedan pe<br />
Icar. Que ni aun tu tampoco, quans<br />
do no tienes bombics que te guie te<br />
andas perdido po: los montes, fmo<br />
que poz 00 quiera que fabes que van<br />
las ñeras, las atajas y las paltas oes<br />
laute.-dbasagoza novabas pozlUs<br />
garesafperos,oifidles tmalosoé<br />
palfar ,fmo que man<strong>de</strong>s alas guias<br />
que fmo fuere bueno el camino,te<br />
giiícpozelmejo:tmasoerccbo:pot<br />
todcamino. V no po:q tueftesaco:<br />
ftmnb:ado a cb:rer po: los montes,<br />
los basoe licuar co:riendo,fmo poz<br />
oon<strong>de</strong>te pudiere feguir miit bien el<br />
cjcerdto los guia con toda pzdleja^<br />
Ves mut bien oe¡caratras algunos<br />
óe losmas valicntcs,toemato: eos<br />
ra^on, para que pueda animar a los<br />
otros. Defpues que ta ouiere palia<br />
do el efquadró, bas oe ap:efurar los<br />
que an<strong>de</strong>n, para que parejean q van<br />
co:ricdobaftallegaratodos losque<br />
vanandádo. ©tdo^oCbztfantaf,<br />
fe alegro en gran manera con lo que<br />
¿tw le mandaua:t tomando confis<br />
go guias para el camino, fe partió<br />
oel. y mandido lo que Qonucnía oe<br />
bajera aquellos que con d auianoe<br />
tz, fcftieaoo:mtr. 5í)efpuesque tos<br />
dosouicronrqjofado medianamen<br />
te, fe partió para los montes. Cpo<br />
luego que fucoeoiaembiovnmens<br />
fajero al ret oe ílnnenia mandando<br />
le que le oijcelfe eftas palabzas.í:t Jo<br />
meembiaati ,retoé armenia ,tte<br />
manda que bagas cfto, que vengas<br />
oep:eftoen fu atuda con tu eiccrds<br />
to,tpagueseltributoqueoeues. V<br />
fi tepzeguntare oon<strong>de</strong> eftot, oi le fa<br />
verdad,que enfu6terminos.£fite<br />
pzegunta, fi palfare to mifmo en per<br />
fona a<strong>de</strong>lante, también aquí oirás<br />
verdad, oijiendo le que no fabes. £<br />
fi pzcguntare quantos fomos,oí que<br />
D ij cmbie
cinbíc contigo algimo quclofcpa*<br />
CaHi que etnbiado clnienfajerolc<br />
íinionclto al rcf oc armenia,<br />
parefcicndo le que efto era mas ami<br />
gablcnicte becbo, que no entrar pzi^<br />
uicro fin oejir twda."dn)as el pomeu<br />
4o fc en oi<strong>de</strong>n lo maí bien que pudo,<br />
para píofeguirfucamino,f parapc=<br />
ícar, fl fiicífc menefter, paífaua a<strong>de</strong>^<br />
lante. V mandoa los futos que no<br />
bisiflcñmal a nadie, fino que ficn^<br />
contralfen con algún Armenio le pu<br />
fieflenbuenanimo,t les perfuadief<br />
fen que trujceífen a ven<strong>de</strong>rlas prouí<br />
fiones al píccio que ellos quificífcn,<br />
00 quier que ellos eftuuiclfen,agos<br />
ra quifieffen ven<strong>de</strong>r cofas oe comer,<br />
agora cofas oebcuer.<br />
f i n oelfegundolíbio t>ela<br />
bifloiiaQce^o.<br />
m<br />
VMENTQ DELljM<br />
libro tcrccfo»<br />
YRO TRATANDO CON EL<br />
rey <strong>de</strong> Armenia amiftad y no la queriendo el<br />
combatióla fuerza don<strong>de</strong> fe auia metido. Y dtCt<br />
puesqnelo tuuoprcfojporlainterccíTion dcTy«<br />
granes hijo <strong>de</strong>l rey lofoIto,yIodcxo en fu tierra,<br />
y lleno configo áTygranesconla gente <strong>de</strong> cauallo <strong>de</strong> los Arme«<br />
mos que el rey le dio. Pu fo también Cy ro paz y conformidad en<br />
trc los Cal<strong>de</strong>os y los Armenios: y embio acombidar al rey <strong>de</strong><br />
los'lndios con fu amiftad. Ybuelto a Media auiendo conlulta<br />
dt^.cl y Cyaxares lo que conueniapara la guerra délos Afy<br />
; íios, repartieron ambos a ella: y en la primera bata«<br />
:' ,lla los vencieron y hizieron huyr<br />
<strong>de</strong>l campo»
^ tercero Oeldbífloita ^<br />
ocCp®><br />
IBdan^<br />
do£mcu<br />
tendiedoeit<br />
cfto,clrcf<br />
d Srincnia<br />
ofdo loque<br />
oejia clines<br />
rageroôJCr<br />
ro,turbo le<br />
en grannta<br />
nerajpcfan<br />
do entre fi que auia becbo uiiuria a<br />
Cfajcarca cn oejcar oe pagar cl tribu<br />
to,r d embiar cjccrcito en fu focojro<br />
como era obligado, y loquepîinci=»<br />
pálmente temia que fe auia oe creer<br />
©el que auia comentado a foîtalecer<br />
fualcaçar occauas f baluartca con<br />
animo y voluntad t)coefcn<strong>de</strong>r fe»<br />
Tp)o:lo qualrccclâdofcoctodo cfto,<br />
començo a afuntar fus gentes:t iûs<br />
tamcntc con efto embio a los motes?<br />
a fu bijo 0abaris clmcnoz y a fus<br />
mugeres, anbiandocon ellos mucbos<br />
atauios r aparatos mut P^c«<br />
ciofos,oando les algunos que los<br />
acompaftaftèn. Va en efto embiaua<br />
fus erpias paravcrt faber loque ba<br />
5iaCtío:t entre tátoponiaen oîdc<br />
todos los armenios ^ alli auia piefentes.<br />
V también otroí venian ap:e<br />
furados'oijiendo quera venia jun«<br />
to conellos£rîO.£ntÔce0clrer oc<br />
îlnneniano ofo cfperar a venir a laf;<br />
manos,fmo que fcaparto r Icoio la<br />
gar.*(|:>uc8 como los Armenios ne<br />
rô efto,buráJo cada qual po: fu par<br />
tefe recogíanofusmo2adas,queric<br />
do facaroc alli fus riquejas. Bicdo<br />
Ct^otodo clcampo lleno oelosquc<br />
buranr Icriwn coiricndo embiaua<br />
oepícftoacUosaoQirlcs queanin<br />
feburendo,quc fe apioa<br />
uecbaria oel como oc fu enemigo:<br />
p02 lo qual mucbos fc quedaron.<br />
•dl>as los queoe antes feauian par:i<br />
tido eftauan con el ret:r los quefa»<br />
lieron con las mugeres, vinieron a<br />
oar cn manos oe aqucllosquccft3=»<br />
uan en los montes:r oauan bojesr<br />
alaridos acurtandofe:r mucbosoe<br />
líos burendo fueron picfos. finaU<br />
mente que el bijo oel rcr rías mus<br />
geres,r las bijas fueron píefas,t to<br />
das lasriquejas quellcuauanconft<br />
go.lpues como el rcr entcdio el be»<br />
cbo,no fabiendo que fc bajer, buró<br />
para vn collado q alli ccrcacftaua*<br />
Uo qual viendo £río,cerco el colla»<br />
do con la genteoe guerra que alli te<br />
nia:rembioa£b2rramasa mandar<br />
le qucocjcando guamicio cn los mo<br />
tesfevinieffeparael. yafti recogi»<br />
do todo el ciccrcito ô £^o cftaua,em<br />
biovnmef^ero al rcr oeannenia<br />
que le oií:elfc,oime rcr oc armenia<br />
qual quiercsmaíquedarteaqutr pe<br />
Icaircon labambicr lafcd/o falircn<br />
campo a batalla comigo? a efto ref= ¿fefragc.<br />
pondio el rcr oearmcnía,Cí no que ^<br />
riapelcar cô ninguno.®través em^ Sí<br />
bioCrío aclapieç^mtarle que pot<br />
^fcqueriaeftaralliocaflicntor no<br />
falir cóclal c5po a pelcarílUefp^io<br />
le,p02q no fclo q me cuplé bajcr.Di<br />
jco.cntoccs Cr2o,no ar poiQ tengas<br />
oudaalguna:biêpuc<strong>de</strong>sçefcc<strong>de</strong>r en<br />
el cipo a alegar oe tu oerecbo,r oeà<br />
fendcr tu caufa« Quien oijc fera el<br />
D ii) fue^f
i«c5f IHcfpoiuJío £icrmmcte<br />
íiquel a quien Dios fclooierc, q ün<br />
jutJiobasaoe ti Ioquequiuere.;€n<br />
ronces cl rey oe Srnienin villa la nc<br />
ceflidad,oercendio encl campo, y to^<br />
mandóle Ct^oenmedio pícndiolc a<br />
cl,t tomo Ictodo lo q tcnia,t aliento<br />
fu real teniendo configo recogido to<br />
dofu ejcercito. Cí€n elle tiempo cl<br />
biio mafo: tíl ret ó armenia llama<br />
do ítSrancs vinoallí,q tomauaoc<br />
vnapercgrinació. jEílcauia fidovn<br />
tiempo companero ocJCt^o en la cas<br />
^a, t como Ulpo el bccbo, aff t como<br />
cllaua fc vino para Cyzo, -dbas qul<br />
dovioalpadrctlamadrct lasbers<br />
manas t fu muger cantinas, no pUs<br />
docílarfin llorar , como era rajón.<br />
H^ues como iCtíoleviclíe no le bis<br />
50 caricias ninguíias;fino que leois<br />
juo.íl tiempo vcnillcqucpucdas o^t<br />
la ámfa oe ni padre eftldo prcferuc«;<br />
. • " rcapis<br />
tañes oclòs-ipcrfas y oeloí -dbedos<br />
rtambien juntamente los varones<br />
bonrrados armenios ^ alli auia, t<br />
no mando apartar las mugeres que<br />
allidlauancnfus carros, fino ^ las<br />
ocjcoquc otclfciu y quádo fue bora<br />
comento oe bablar oella manera.<br />
Cll^ct OC armenia to te áconfejo ^<br />
jcrío con (n. tu caUfa bables verdad ,porei no<br />
rearme! atacu ti loque csfmoudacofamut<br />
odiofa t aborrcfciblc. • ipíucs fabe^<br />
hicnqclqucrcr mentir claram^Rtc<br />
es gi-á elloruo a los hombres péra ^<br />
nopuedanalcanqarpcrdonaljiino.<br />
tCus hijos ttusmugercs fabcíodo<br />
lo q has hecho,t también los arniC'<br />
nios ^ aqui dlanprcfcntcs,'?: fl tefin<br />
ticrcnqoijes otracofa oc loque es,<br />
penfaran q mmifrnotc con<strong>de</strong>nas pa<br />
rafufrirtodomalvipncguntaCt^o,<br />
oiro cl retilo q quifiercs,quc to po:<br />
círacaufaqoi5csolrclavcrdad:tba:<br />
ga fe tu voluntad.lp)ucs oimc agora<br />
ret,be5ille algún ticpo guerra cótra<br />
ailtages padre oe mi madre,tcotra<br />
los otros -dDcdosflIvefpodioel ret,<br />
fihi5e.£ficdovencidooel,oi5c<br />
fo, no otorgarte oc le oar tributo ,t<br />
embiar focorro oc géte,t que no ters<br />
nias fuerzas, ni municiones en tu<br />
tierraf Beamosagora porq nooirtc<br />
cl tributo, t embiarte el e¡cercíto ,t<br />
porque bas fortalefcido tus tierrasí<br />
TP>orq,oi5celrct,oelfeauafcrlibre,t<br />
oejcar a mis hijos libertad.36ucno<br />
es,oi5eCt20,pelear por no fer ficrs<br />
uo,pero rt vccido en guerra/o otra<br />
manera, viene a manos oe fus enes<br />
migos enfemidumbre, tocfpuesfc<br />
quiere priuar t apartar oe fufenor ,a<br />
crtc tal oi m primero, rt le horrárias<br />
como ahóbre bueno t q baje lo que<br />
ocuc/o como a injurto le cartiganas<br />
filetomalfes; iCartigarlcta,oi5ccl<br />
ret, pwes no me basoe oc¡car mcu:<br />
tir.ago:aoimc claramente,oíjcCt''<br />
ro, cada cofa po: fu 0i vno tuuiclfe<br />
algún cargo/o oficio po: ti, vacóme^<br />
tielfeahajer alguna maldad encU<br />
oejcarlc tas que mandaífc mas t tus<br />
uielfcelmifmocargo/opo:niaíotro<br />
en fu lugar/ r fi ouielfe alc5^ado gr$<br />
oinero,íJ|carlc tas rico como crtaua,<br />
o bajer le taspob:ef
las qiíe cairaflcn,to2!to aocjín 36a=<br />
fta poz ago:a,ellos fon tus oerecbos<br />
los que pue<strong>de</strong>s alegar ret t)c Snne<br />
níapo: tí:pero que nos aconfejas<br />
quebagamos cnellof£lretoear=<br />
menía callana,oudando que aconfe<br />
ffirsra. ^ ^yioio que le niatalfc / o que<br />
"ce refpó oíelfcmuellraoclocontrarío queel<br />
ílStV í>(3íaquebaría,3£nt5ccsfubijoXt<br />
' granes pzegunto a£tiOit>ínie<br />
ropu^squeiní padre, fegun me pa^<br />
relce,t»uda,quieres que teacófeic lo<br />
quepienfo te fera mut buenoí-dDas<br />
Ct^o pozque al tícpo que có el anda<br />
uaacacaXtgrancsle auíaconofci<br />
dopozrcfabidotbóbzealhitotmut<br />
bino t mut entendido,t poz tal le a=<br />
uíatenido en admiración,ocffeaua<br />
otz que querría ocjinafli que le má<br />
doquebablalfefm temoz alguno lo<br />
quelcparefcía.yooí5e Ctgranes,<br />
teaconfcioque fiapzueuas todolo ^<br />
ba aconfciado/o lo que bá bccbo mi<br />
padre,queloímites,t fite parefce q<br />
erro en todo lo q bijo que no lo ímí^<br />
tes.HuegomjciCtío bajícdo lo quees<br />
julio, en ninguna manera podre<br />
imitar alque terra^ílífi es oije Xrgranes.Defuerte,oi5e£tío><br />
que fe<br />
gunturajontupadreoeuc fcrcalH^<br />
gado:pozque judo es caflígar al in=<br />
Íuflo.^Da( qual tienes poz mejoz,oi<br />
l5eXtgranes,oar le la pena c6 m pzo<br />
uecbo/o con tuoanofSi con mi oa^<br />
ñofiielfe,oi5eCtzo,a mí mifmo me<br />
atozmentaria,t no a el. lF)ues luego<br />
oíje jCtfiTanes,miJt granoaño te<br />
barias,fi mataffes entonces los tuto5,quando<br />
auíasoeeílímar enmu<br />
cbo el tener los t conferuar los.Ca^<br />
mo oíme,ban oe fer los bóbzesellíc<br />
mados en mucbo, oije iCtío^entom<br />
ccs,quado fon bailados fcr injullos<br />
o entonces ,feguncomoto lo creo,<br />
quádo fon pzudctesf am es poz cier<br />
ocIaWfton'aocCyjo. i8<br />
tq Ct2o,oí5e2:t^ane5,qfinlapztt<br />
<strong>de</strong>cía ningO pzouccbo at las otras<br />
virw<strong>de</strong>s.lpozq como fe podra apzo<br />
uecbar nadie oel valictet elTozcado<br />
fmo es pzu<strong>de</strong>nteícomo oel bombze<br />
oecauallofcomooel ricoftcomooel<br />
quecs po<strong>de</strong>rofo enlaciudadfConla<br />
pzu<strong>de</strong>nciaqualquíer amigo es vtíl,<br />
t qualquier ficruo es bucno.aiucgo<br />
fegun elfo,querrasoe5ir Xtsranes<br />
qtupadrecnvnoíafebabecbo pzu<br />
<strong>de</strong>nte oe ímpzudcnteí aifi lo oigo<br />
refpódío Xtgranes,0e^m elfoóaí<br />
a enten<strong>de</strong>r que la pzudécíaespalfio<br />
ocl animo como oolécía,t que no es<br />
oífciplína.lPozque aimquepara fer<br />
fabio vno conuiene que fea pzu<strong>de</strong>n=<br />
tc:no poz elfo fe fiwe que fiendo tia^<br />
turalméte nefcio le pueda bajer pzu<br />
<strong>de</strong>nte.llafabiduria alcan^fepozbí<br />
ligencía,la pzu<strong>de</strong>ncia oon es míe oa<br />
namralc5aXomo£tío,oi5eXtgr9<br />
nes,nobas villo vnbombzequepot<br />
ímpzu<strong>de</strong>ncia fe toma a pelear cono=<br />
tro q es mas fiicrte t mejoz q elv oef<br />
pues oe vencido, luego cefa oeluim<br />
pzu<strong>de</strong>ncíaí y también nunca vílle<br />
vnaciudadpuella con otra ciudad,q<br />
oefpues quecs vencida luego quíes<br />
re obe<strong>de</strong>fccr en lugar oe pelear/<br />
lp)ues que vencimiento es el oe tu<br />
píidre,oí5e£tzo,cn quetanr^mc<br />
te afirmas que el fe mollro fabio t<br />
pzudcnteíCDuando fabe ta,oi5e Xtgránes,que<br />
en lugar oe la libertad<br />
oeífe3ua,auraoelcrbecbofiemo,co<br />
mo nunca fue oe antes.y lo que pen<br />
faua que conuenia tener/o encubíer<br />
to/opzeuenir/o oefcndcr,nofueba<br />
llantepara acabar lo,ni faber coma<br />
loauiaoepzoueer.3untamente con<br />
ello conoccte atí,quequ5dolequcá<br />
filie engañar le engañalleoe tal mas<br />
ñera como ft alguno engañaflc los<br />
ciegos t mudos,t que no tiene fefo.<br />
D iiij Ipues
pues lo que penfafte que conuenia<br />
tener fe cnaibierto oe tal manera fu<br />
po que lo enaib2iíle,que lo$ lugares<br />
queelpenfo tener aparejados mut<br />
fuertes tfeguros, aquellos tuafeódidamente<br />
le aparejarte para fus car<br />
celes.y con tanta pícrtcjalc vccifte,<br />
que viniendo oe lejcos con gran ejcer<br />
cito,antes le pjcueniftc qucpudieífc<br />
altor fu (Tcntcoe guerra, parefce<br />
te engranes,oije Cyio, q el tal ven<br />
cimiento es bartante a bajer los bo?<br />
bjcs pni<strong>de</strong>ntes ,para conofccrquc<br />
los otros fonmcjozes que eU-dl>us<br />
cbo mas bartante escierto, oije %u<br />
grancs,qucquandoalgunocs ven=<br />
cidocnbatalla. £lq es vencido po:<br />
fiierqa oe cuerpo, pienfa que alguna<br />
vc5 ciccrcitando fe podra to:nar a pe<br />
Icar: r las ciuda<strong>de</strong>s que vna vej fon<br />
tomadas t fubjectas: llamando oef^<br />
pues en fu atuda otros copafieros,<br />
pienfan to:nar a pelear, -dhas los ^<br />
a algunos tiene po: nic jo:es ^ ellos,<br />
a ertoí tales mucbas ve5es,taun fin<br />
ncceindad,los quiere obe<strong>de</strong>fcer.Xu<br />
mcparefce,oi5c , que no pien^<br />
fas q los in juriado:es conocen mut<br />
bien losquefonmas templado? que<br />
no ellos, t que los ladrones no tic^<br />
nen noticia oe losque noburtan, t<br />
losmcntirofosoelosque oijenver<br />
dad, t los in jurtos oe los que bajen<br />
loquees jurto.pero eftoníbartapa<br />
ra que los vnos oejcen oe fer injurio<br />
foc a los que no fe lo merefcen ,ni<br />
tampoco para que los ladronesocs<br />
?:é oe burtar po: cjccmplo oe losque<br />
alfi no pecan. IRo fabes ago:a,oi5e,<br />
quetupadremintio,tno guardo lo<br />
que auia puerto có nofotros,fabiens<br />
do que nofotroí no auiamostrafpaf<br />
Ibdocofa algunaoeloqueartta^es<br />
p2omctio?lp>ucs nopienfoto,oi5e<br />
jTtgrancs, erto que rolo el conofcer<br />
a los otros po:mejo:es baje los bo<br />
bícs mas fabios t p:udcntes,fin que<br />
paguen pena alguna alos mejo:es,<br />
como ago2a la paga mi padrc.Xu pa<br />
dre,oi5eiCtíOib3rta ago:anobapa<br />
dcfcido mal ninguno ,aun que bien<br />
fe que temeoc padcfcer todo quanto<br />
mal fer pueda.lp)ienfas,oi5e Stgra<br />
ncs, queat otra cofa enei mudo que<br />
mas fubjete a los bomb:es t los p6í<br />
ga enferuidumb:e,queclgran mie<br />
dof Iño fabes que los que fon beri^<br />
dos con bierro ,loqualfe tiene po:<br />
el mas rc^io cartigo, quierento:nar<br />
a pelear contra aquellos que los bi^<br />
rieron : t a los que en gran manera<br />
temen los b5b:es a eftos no los pue<br />
<strong>de</strong>n mirar la cara aun que los cófue<br />
leni 0egun elfo, oijeCtio, tu Xygranes<br />
oeucs oe enten<strong>de</strong>r queman<br />
to: to:mcto es a los bomb:cs el mie<br />
do que ft oc becbo rcfcibicífcnmal?<br />
Zu entien<strong>de</strong>s, oije ZtSranes, que<br />
oigo verdad,pues fabes bien que loí<br />
que tienen miedo oe fer oefterrados<br />
oe fu patria,t los que ban oe pelear,<br />
que temen oe fer vencidos, pier<strong>de</strong>n<br />
el animo : t los que nauegan con tes<br />
mo:oeper<strong>de</strong>rfcc6efcctocn la mar,<br />
t los que teme oe femidumb:e, toe<br />
tributo, eftos tales ni pue<strong>de</strong> comer,<br />
ni oo:mir oe miedo. -dDas los que<br />
ta eftan oefterrados,t los que eftan<br />
tí» vencidos, t los que ta fonfier:^<br />
itos algmias vejes pue<strong>de</strong>n comer t<br />
t>o:mir mas que los p:ofperos t bic<br />
andantes. V efta claro tmanifiefto,<br />
que en eftos tales el mi edo es como<br />
vna carga pefada:pues que algunos<br />
temiendo oe mo:ir oefpuesoe toma<br />
dos,mucre p:í mero oc miedo, vnos<br />
fe oefpeñan, otros fe abo:can,otros<br />
k matan a bierro. aifi queel mies<br />
do vence todas las cofas terriblcs,t<br />
es elque mas efpanta losanimos.<br />
De
latiíenbc<br />
píofpcrí»<br />
dadfc oe«<br />
De oô<strong>de</strong> pue<strong>de</strong>s penfcir que talaníí<br />
îno oeue îener ago:a mi padre, q uo<br />
folamente tcmcfii feruidumbze: perola<br />
miar la oe fu muger,^ la oc to=<br />
doç fus biios.a efto oipo £tîo.(Eiue<br />
tu padre efteenlaoífpoftcion q ago<br />
ra oijes^no loocro oe creer. Ipoiq<br />
me parefce qucoe vn mifmo bôbze<br />
es quando efta cn p2ofperidad,enfo<br />
bemecer fc,r en la aduerfidad ocftna<br />
íacojrom tarfacilmente: y ft tojna a refpirar,<br />
per confo<br />
bcruta.tâ tomaraengretî fe>r oe nueuo tra<br />
bien fece* uar contienda.iEs affi po: Dios íCy<br />
W oerri.<br />
bar inuF rojoiío Xf granes,que nueftros te<br />
Pieflo bc rros fon caufa que nofenosoccre=<br />
>?aduerfi<br />
o:Dioí,oi3e<br />
iCtio^que to nomeferuireoebucs<br />
na ganaoeaquellos miniftros, que<br />
conojcoque ftiucn pozftierçaoene<br />
ceftidad. -dbas a los que fe que<br />
po:amo: t amiftad bajen lo que<br />
oeucn: eftos talcs me parefce que<br />
aimquctciTcn los fufrire mas fa^<br />
cilmente que no a los que me tienen<br />
odio t3bo:refcen, aunque ti-a^<br />
bajent bagan todo quanto at coiu<br />
ftrcnidospozneceflidad. Bloquai<br />
refpondio Xtgrancs ,oe quienpo=<br />
drasauer jamas tanto amo: tamis<br />
ftad quanto oe nofotros? De quien<br />
oije Ctîo : oe aquellos a mi parefs<br />
cer que nunca fucrô mis enemigos:<br />
î>elal?illo:i3î>cCyîo. 1 9<br />
fi quifterc bajer les bien,como agos<br />
ram oijcs que baga avofotros.<br />
iPuescomo Ct2o,oi]co2tgranes,<br />
quien podras bailar al p:efente a<br />
quien bagas tanto bien t merced<br />
como a im padre? Bi oto:gas la vi<br />
da a vno que nunca te bijo injuria<br />
que gracias pienfas ganaras po:<br />
ello? llbues que bara ftnolequitas<br />
los bijos t lamuger?lp)ues veamos<br />
quien te amara mas po: efta caufa<br />
que aquel que pienta quecon rajón<br />
fe lo pue<strong>de</strong>squitar todo? 0iel ret^<br />
no oeannenia fuere menofcabado,<br />
fabes que a ninguno le pefara mas<br />
que a nofotros : t aflTi efta claro que<br />
aquel que tomare niato:oolo: f pe«<br />
far,fino retnare,que efte tal reabics<br />
do clrctno oew mano, tema mus<br />
cbo.mas que agra<strong>de</strong>cer te. ip>ues ft<br />
te fatiga el aitdado oe como ocicaraí<br />
mut pacificas t foflcgadas las eos<br />
fas oefte retno quando oe aquí te<br />
partieres, confi<strong>de</strong>rà como podran<br />
cftar mas quietas 7 o comen^ádo en<br />
ellas nueuo mando t ©efío:io oc<br />
nueuo feno:/ o permanefciendo el<br />
viejo t acoftumb:ado. TPues ft p2Ó^<br />
airas como facaras mato: cpcrds<br />
to , quienpienfas que lo fab:a mc^<br />
jo: bufcar que el que lo ba mucbas<br />
vejes bufcado? y ft bas meneftcr<br />
oineros, quien te los podra bajer<br />
auer mejo: que aquel qucfabcoons<br />
<strong>de</strong> eftan : t que los tiene todos? <br />
buen £tío mira que ft nos pier<strong>de</strong>s<br />
te podras bajennasoañoati mifs<br />
ino, que no mi padre te podra oa^<br />
fiar ni empecer. ftas t otras<br />
femejantes rajones ocjia Xtgras<br />
ncs , oe que £t:o fe alegraiia en<br />
gran manera oe ot: las, po: que<br />
penfaua ver cumplido todo aquello<br />
que auia p:ometido aJCtaparesque<br />
fuce<strong>de</strong>ria. Scowlauívfeaueroícbo<br />
D V aCta
a calleares qpcnfaim bajcrlc mas<br />
amigo oel ret oearmeiiiaque era ó<br />
antes. CDefbues oefto Cf:o p:e<br />
gunto al ret oe armenia oijíedo le.<br />
Dime annenio/i to osereo a vofo<br />
tros,que ejercito embiarets comi=<br />
gofquátos oineros me oarets para<br />
la guerraf 21 efto refpondio el ret,no<br />
te puedo Ct20,oe5irotra cofa mas<br />
fen5illa,ni mas jufta que es moftrar<br />
te todas mis fueras t po<strong>de</strong>r que te<br />
go:t quando tti lo vieres,licúa todo<br />
el eiccrcito que te parefciere ocjcando<br />
me guarnición para guardaoc la tic<br />
rra.aifi mifmo oe losoineros iufto<br />
es que te oeclare \o$ que tengo, para<br />
que fabiendo lo tomes lo? que quifte<br />
res,t oeices los que te parefciere.£n<br />
tonces oijco £tío.ílgo:a pues occla<br />
ra me la gente que av^tt también quá<br />
tosoinerof tienes.a efto refpondio<br />
el armenio. De cauallo feran bafta<br />
ocbo mil,tt)cpie bafta quareta mil.<br />
Dineros,oi5e,conlos tcfo:eroí que<br />
oejcomi padre,feran enoinero con<br />
tadoinasoetres miltalentos.<br />
tonccsCt:o fin efperar mas oiro.<br />
Del e¡cercit0,p02quc lofJCal<strong>de</strong>of tüS<br />
comarcanos ticnenguerra contigo,<br />
embiaras no masoe la mitad:oe los<br />
oineros poíloscinquenta talentos<br />
que auias oe embiar oe tributo,oarasago:aoobladoa<br />
iCtaí:ares,po2^<br />
fe los oeicafte ó pagar.a mi,oi5e,me<br />
pícftaras otros cien talcnt08:oi Dios£t^o,<br />
oijcelrct, no bables eflb,ft quieres<br />
qUe tenga confianza en ti, fino q piefes<br />
que los oineros que me oejcares<br />
no feran menos tutos que los que<br />
licuares quando te fueres.;£n buen<br />
bo2a,oi5eiCtíOoPci'opo2qucteoe a<br />
mmugerquátosoinerosmeoaraí?<br />
lUcfpondio el ret,quanto$pudia-C4<br />
V poz losbiios,oi5e£t20f(2Dtrave5<br />
fefpódio el ret ,^nto ^ pudiere oar.<br />
Defta mancra,oi5e íCyxo, ooblado<br />
fera que todo lo que tienes.y tu Xy<br />
granes,oije £t^o,babla poz quamo<br />
compzarafatu mugcr para que tela<br />
oen/eraXtgranes re5ien cafado, t<br />
amaua en gran maneraafu muger.<br />
lllcfpondioXt^anes,to£tzo có^<br />
pzar labeconmi vida,pozque no vc=<br />
ga a fer fiema. 11í>uesm,oi5e £tzo,<br />
llena te a m muger,la qual to no pie<br />
fo que ba ftdo captiua, pues que tu<br />
nücabutfteoenofotros:tturet He<br />
uatumuger ttuf biioí finoejrárnin<br />
gimo,pozqueveanquevanlib2es.y<br />
agoza cenad con nofotro?,t oefpues<br />
que ouiere<strong>de</strong>s cenado, tdoo fuere<br />
vueftra voluntad:t afli fequedaron><br />
CJ^ftádofcntadoíalamefaoefpUes<br />
oe cena,pzegüto £tzo a jCt^ranes,<br />
Dimeoon<strong>de</strong>eftaaquelbuen bóbze<br />
que andana a caca con nofotros, a<br />
quien tu tenias mucba reuerencia t<br />
acatamientoíaeflc oi5e,tale mádo<br />
matar mi padreí Quemal le bi50,0í<br />
5e£tzoí1flefpondio 2:tgranes,oeí<br />
5iaquemecozrópiat ecbaua aper^<br />
<strong>de</strong>r.y poz Diosqueera tan bueno<br />
ttanboneftoqueeftando paramorir<br />
me llamo,t me oijro. 4Dira Tp<br />
granes no tengas enojo con tu pa=<br />
dre,pozquc me mata:que efto no<br />
lo base 6 mala volütad,fino oc igno<br />
rancia,t quanto tcrran lo® bobzes<br />
pozignozancia:todo piéfoque loba<br />
jencontrafu voluntad, ¿ntonces<br />
oí]co£tzo,atDiostque buenbáí<br />
bze era. V el retoearmcniaoijcoa^<br />
ft.
tím poz caufa que las bajeu nialas,<br />
pS 5*100 pozque pienfanque lea quitan<br />
»naridoe cl amoz ternera afición que ban oc<br />
¡¡du5"'®f maridos poz elfo los<br />
tratan como enemigos, aifi to<br />
también miic embidia oeaquel,poz<br />
queme parcfcia que bajiaami DU<br />
)o que le timiclfe a el en mas que no<br />
a mi. a ello oijco iCtzo, poz Dios<br />
ret que me parcfccqucfue oc bom<br />
bze bumano tu terrotpoz elfo tu Xt<br />
granes perdotia a tu padre. íÉllas<br />
t otraí cofas ra5onádo,abzacando fc<br />
t bpiTádo ícentre fi, como era rajo<br />
oefpucsoeaucrfcrcconciliado ente<br />
ramente en fu amíllad,fubtcron en<br />
fus carros cl ret t t'Uo c5 fus mu<br />
gcres,t partieron fc niut alegres.<br />
CDefpucaque toznaron a fus ca?<br />
fas todos tenian que contar oc £tío<br />
vno loaua fu fabiduríaíotro fu cf^<br />
fuer^/otro fu manfcdtnnbzc, otro<br />
fubermofura tnwgnificcñcia.<br />
cílo XtSrancs pzegöto a fu muger,<br />
que te parefcc oe ít^o,ville quá ber<br />
mofo craíiaefpondio clla,pozDioí<br />
oi5C,que to no tenia los o jor puefloí<br />
encl.lp)ucs en quic oije Xtgranes¿<br />
í£n aquel poz cierto que oi]coquc có<br />
pzccio oc fu vida mércaria que tono<br />
fuelfe fierud. y cftooicbo cclfaron<br />
oe bablar ert trc fi. C£l oia figuicn<br />
te él ret embio aCt^o t» todos loö<br />
fuyoemuchoß oonesen fcñáloc a^<br />
moz t bofpitalidad: t oéclaro los q<br />
auianbcttconel ala gucrra,m5dan<br />
dolcs q cllmiielfeitapefccbidos oc<br />
ätatrcs-oias. y mando le contar d<br />
Ct?öt»oblados oineros ocios qttó<br />
Icaiilapzoinctido.-dDasiCtzotomä<br />
daaquellos qñeaiiia oicbo,lc toznó<br />
áoarlo^otmas.y pzcgimtolcqual<br />
oelosoosauiaocfcrelcaiídíllo ocl<br />
ejrcrcito fu bijo^ elf iiVefpondieron<br />
oetobíftoíiaoe Cy:o. 30<br />
afiibos ;untamcte,el padre oella ma<br />
nera,quienmmandarcs. Vel bno<br />
oi]coalfi.yoCtíonoteoeAÍre, aun<br />
q fepatzparallaíarvnacargaaaics<br />
ílasn-asti. yiCtíolcoijco riendoí<br />
pozquantoqucmaíoi5c,que mmu<br />
gcr te otcife eflo queauiasoctz car^<br />
gadonfto es menclleroijcXtSras<br />
nes,tiucloota,pozquc to la lleiwrc,<br />
t ella podra ver todo lo que bijierc^<br />
Va es ticpoocapareiaros,oi5e, Cy^<br />
fo. laefpondio Xtgrancs,ba5 cucn<br />
raqueta ellan aparejados los que<br />
te oio mi padrc.í8ntonccs los bonis<br />
bzcs oe guerra con fus ooncs q auiS;<br />
recebido fc fueron a rcpofar. :£l oía<br />
figüicnteicttoytomando configo a<br />
5Ctgranes t a los mas elfoz^adof<br />
uallcrosoelos -dDedos,t fusaml?<br />
gos quantos le parcfcia que conüe¿'<br />
nia oefcubzia la tierra, mirando oon<br />
<strong>de</strong> cllaua ftjcrte:t llegando a vnas<br />
fubidaf pzcgimtoa Xtgranes:qua¿<br />
les eran los montes oe oondc óefc&diá<br />
los £al<strong>de</strong>os,para venir a cojrúrt<br />
robar la tierratt Xtsranes fe loia^<br />
ntöllroiöDtravejlc pzeguntoCtío,'<br />
fi aquellos montes cranoeficrtos. .<br />
IHo pozDioí, refpondio Xtgrattós<br />
fino4uc fiSpzcat enellosatalata$$<br />
bajcn fefias a los otros oe lo íí vdJ<br />
pitee que ba5en,oi5e£tíoqUandtf<br />
lofientenf Bienenoije Xtfffancs,<br />
a los altos confocozro t atuda cada<br />
Vnocomopue<strong>de</strong>. ©tdoelloCtJO,<br />
f confidcrando lo pcnfo que los ar¿<br />
menioö tenian mucba tierra oefier¿<br />
ta,t no eultiuada poz caufa oelaguö<br />
tra.y entonces el t todos los 5 tuíí<br />
concl fe toznarón al Vcat: f oel{rtíed<br />
queouicrón ccnado^fcfucfdííi^poá<br />
far. ^tro Oía figuicnte Xtgranes<br />
fteptello con todos fus aparejos, t<br />
rírco^dbaila quatro miloccauallo,<br />
í.; í :; ' .. .^oic}
tt)ic5 mil flccbcro0,t otros tantos<br />
oe lança y efcudo. JC^^O mientras ^<br />
todosfe allegauan^bijo fus faaifis<br />
dos : r oefpues oe bccbos mando<br />
llamar a todos los capitanes oe los<br />
perfas toe loí-dDcdos,t bablo les<br />
oefta manera.<br />
jr©:acíonoe Cyío 3<br />
los capitanes,para losapjefurar<br />
que atajen los<br />
enemigos.<br />
Brones amigos eftos<br />
montes q vemos fon<br />
oelos Cal<strong>de</strong>os fieftoç<br />
toniamos,t poneuíof<br />
algún fuerte en lo aU<br />
to oenecdfidad bare=<br />
mos que fetiemplen c5 vofotros oe<br />
aquí a<strong>de</strong>lantcambasnafciones,afli<br />
los armenios como los Cal<strong>de</strong>os.<br />
Hosfacnfidos fe nos mudlranfa^<br />
tt02ablcs:aqui no noí podra anudar<br />
tanto la ofadía bumana como lapzc<br />
ftc5a.pojque fi pzeucnimos lo? ene<br />
inigosantes quefe puedan allegar<br />
f fubira los montes,o tomaremos<br />
íin pelear los altos / oapzouecbarca<br />
monos oelos enemigos,ficdo ellos<br />
pocof t ocfapcrcebidoç.poî lo qual<br />
no podría agoia auer trabajo mai fa<br />
dit mas fm peligro que ap:cfurar<br />
nos con elTucrço.Bamos pues ago<br />
ra a las armas, t vofon-os 4bcdos<br />
venid nos ala fmicftraîÇ vos arme<br />
nios la mitad ala ocrecba.t la otra<br />
mitad pieccdaoclante oenofotrosi<br />
t vofotros los 6 cauallo feguío nos<br />
en la retaguarda amoncftando nos<br />
f animando nos para que paífemos<br />
a<strong>de</strong>lante bajía arriba : t fialguno fe<br />
ouiere flojcamenteno le perdoncts*<br />
ipDijicdo cfto p:ecedia guía<br />
do fui efquadroñes potcamino ocre :<br />
cbo.Uos Cal<strong>de</strong>os luego que Antier<br />
ron el ímpetuoe los contrarios,bis<br />
jícronfenaalosfutosttoando bo^<br />
jes t alaridos fe comentaron a atü<br />
tar.iCtio acercando fe mas a ellos,<br />
amoneftaua fu gente oíjíendo,varo<br />
ncs perfas eftos oan feñas para q<br />
nofotros nos oemos pjíefa: poique Sí'cSu<br />
fi picucnimos los enemigos en lo al dco«.<br />
to,mut poco/o no nada podran bas<br />
jer contra nofotros. Zrat^ los Cal<br />
déos fus efcudos,t cada vno oos Ifc<br />
íasarrojadi^asenla mano,tocjian<br />
que eran los mas bellicofos oe toda<br />
aquella tierra:t ganan fueldo quan<br />
do fon meneftcr para la guerra, poi<br />
que fon nmt bellícofof t pobics poi<br />
fer toda fu tierra m6tañas,t es muf<br />
poca t cftrecba laque pue<strong>de</strong> tener<br />
oineros.puescomo losoe Cfio fe<br />
accrcaíTcna lo alto.Xtffnincs q tua<br />
juntQaCtiolcoíjco. oeicnvcsCt?<br />
ro que nos conuicne pelear luego,^<br />
los armenios no podrá efperarlos<br />
enemigos. IRefpondiole Coloque<br />
lo fabía bícn,t mando alos pers<br />
fas quefe aperdbícífen para fer loa<br />
pnmerosquefiguíeften los encmi?<br />
gos,quandolosarmeníos bufcn«<br />
do fe lof accrcaflcn t pufielfen ocian<br />
te:t oefta manera picccdian los ars<br />
meníos guiando la gente.llos CaU<br />
<strong>de</strong>osquealli fe bailaron al pífente,<br />
viendo los armenios acercar fe les<br />
p2efto,oando bojes t alaridos,cQ<br />
mo auianoe coftumb2c,co:rícronfo<br />
b2e dlos.a los quales los armenios<br />
como otras vejes folian bajer,na<br />
ofaron efpcrar.y como los Caldcof<br />
nguiédolos enclalcace víníelfen a<br />
t>aren loscontrarios,viendo los t5<br />
apercebídos confuscfpadas:t tan<br />
cercanos,oeUosoefmararon,t oe=»<br />
llosftieró mucrtos;t oellospjefos,<br />
t otros
öe la bidona<br />
tctitosfccfcnparori butcndo. aflì<br />
qifCDCpicÌto ocuparon,lo0 altos : y<br />
oefpues que los tuuíeróulo^oc Cv<br />
roiniraunu ocf<strong>de</strong>aUilas babitacio^<br />
ncsnelos Caldcoó,trmtiercin que<br />
bupfJilcsque alU cara inozauau.<br />
JCtíO oefpu'es que toda fu gente oc<br />
guerra fueatuntada,niádQlcs:qu(j<br />
füctrma comenf DífptJCS que ouic<br />
roncoinidovErupaqiiclos lugares<br />
oon<strong>de</strong> eftauá lasatalajpasoc los£al<br />
dcoscfantan fucrtestrcrcados oè<br />
acua,luegopufo cerco al caftillo v^<br />
mando a Xf granes que cmbiaíTc a<br />
fu {jadre para que viniciTe luegoalli,<br />
t truitclieccnfigo todoslos carpin?<br />
teros t canteros que pudicflc auer»<br />
ypartídoquefiiccl menfagero pa¿<br />
faarmeniaiCtJOcolosq conclelta<br />
uan mandobajerfus repcrosttrin<br />
cbcas, V en eilcinedio trujccró antd<br />
iCt2olofp2íflonercf£aldcoíatados<br />
f algunosoellos beridos:el qual co<br />
mo los vielTc^ala bom los mando oc<br />
fatar,amando llaniar médicosfcii-ujanosquccuraffcnlos<br />
bcridos.<br />
y oefpues buelto a los JCal<strong>de</strong>ostlcs<br />
6I)L-O que el auia venido allí, no pot<br />
qucocífcairaoeftrufz ló0,ni pozque<br />
tenía ncccífidad oe guerra,fino pozq<br />
quena bajerpaj entre lorarmcnioí<br />
y los iCal<strong>de</strong>os.antcs que fe oaipaf=<br />
ten los altos bien fe oije que no auia<br />
<strong>de</strong>s meneftcr la pa5, poique feguro<br />
cftana vueftro partido: pues tomas<br />
na<strong>de</strong>s y lleuauadcs todo lo ó los Sr<br />
mcnios a vueftro faluo.^bas agoia<br />
mira<strong>de</strong>nquetcnninos cfta^s pues<br />
ftos:Vaos fuelto lib2CS,loí cautiuof<br />
para quefe va^an a fus cafas : y os<br />
oof lugar avofotros ya los otros<br />
iral<strong>de</strong>os;paraque confultc^s ft que<br />
ret© tener fierra con nofotros / o<br />
fer nueftros amigos, yftcfcogers<br />
ia guerra, no vengats inás aqutfui<br />
anna3,ft fotsciicrdosíf ft os parefs<br />
cc que os conuicne inaí lapaj^vcnid<br />
cu buen bo?a,que to tcfuc cuidado<br />
que todas vueftras cofas vat.m bjc<br />
ft fots anngos. :€>tdo cfto los Cals<br />
déos loaro le en gran manera,tabza<br />
carón le amoíoíamentcrt oefpues fe<br />
tomaro para fus cafqs,3giret.oe^r<br />
mcnia como oto Q C^zo le Uaniauaí<br />
t.entendido todo clbccbo,tonvindo<br />
fonftgolos carpintcro8,t todo lopc<br />
masque le parcfcto nccelfarip,Cc VM;<br />
no para Ctzolo maspzcfto que pu¿<br />
do, y llegado que fue 00 cftaua £t=<br />
ro,como leviojxiblo le oefta mane^ra.<br />
qual lc0 peguntó,veamos,oíjc, roslospatlosalla.Tpícróoíje Ct:o<br />
Cal<strong>de</strong>os oeflcafs la pa5 pojque peii^ fcguramctepafccria<strong>de</strong>?alli,fi tuuief<br />
fa^sque podréis biuir mas fcguras fe<strong>de</strong>s po: vueflras t a vuellro máda<br />
mente teniendo parque tío tettiédo do aquellas alturas. aifi cs Oijeoel<br />
giíerrá/aiTi lo pénramos,t)i)ceró loí rct.-dDaspo: 30[)ios,oijenlosCals<br />
Cal<strong>de</strong>os: y aun otra cofa mas tene^ dcos,que nofotros nopodriamo?la<br />
mo? poiquct)clf6ai?la.0erat>i5eCf b:arfeguramentc no folamete la tic<br />
f^,quc lambieti feos i-ccrecenotroí rraoellos pero ni aun lanùellra,li<br />
beineijoc la pa5?1llefpondiei'6 ellos ellos ttiuielfcn lascumb:es.yfi vos<br />
ello eé ty conelló feremos mas ale¿ fotros IOS Cal<strong>de</strong>os,oi5e Ct:o las te<br />
gres. aSienlo enfiendOiOijeCtiOi ifcye también ocvuellra parte.Def<br />
pues veo qiiefo^ tenidos po: poi finnanera,refpondicrö los Cal<strong>de</strong>os<br />
b:es De buenas tierras ^ue tenev« bienliteadosferemos.jEntoncesrc<br />
mut pocas t raras, aifi loi onfcifáa pilcaron los armenios. llí)ues nos<br />
mosoiiccron todos. Dejime mas, fotros lo feríamosmal,fi dios las<br />
t)i5e Ct:o,querria<strong>de</strong>s oar tanto trii tuuielfcn, mato:menteago:aq ella<br />
buto quanto oan los armemos,po: fo:taleddos.ago:apues,oi5C Ct:o<br />
que os confmtielfcn ellos labzar t to quiero baserodla fuerte,a ningu<br />
cultiuar tanta tierra en annenia no oe vofotrosoarelas ftier^ oc<br />
quanta quifidfe<strong>de</strong>sflílefpondicron aquelloB lugares altos,finoqucto<br />
^ los Cal<strong>de</strong>os,0i querr\amos,fi nos Ins guardare t qualquier ó vofotro?<br />
pu4ielfctnos confiar que no fe nos que bisiere injuria al otro,nofotros<br />
bijlclfcalli inlufia.a6uelto entóces feremos con losinjuriados. 0fctu<br />
Ct:oalrett)eamicnialeoijco. Tu. do elio ambas partes lo 9p:ouaroft<br />
annenio quieres qüe ellosCal<strong>de</strong>o? oi5icndoqucodla tnancrafolamens<br />
labíen la tierra que tienes perdida te podia fer la paj firme t ourable.<br />
ociofajtno cultiuada, pagando el ce: y fob:e dio oieron los vnos a los<br />
foque pufierencontigo los lab:ado tros fu fc t fcguridad,t fc cócertaró<br />
resílRcjñpondio elret,antes lo com q los vnos t los otro? biuielfen en li<br />
p:aria clibpo: gran p:ecio,pues oe^ bertad t feguro? t ^ Te comunicaffcti<br />
fia manera fe aumetará mucbo mas t mesdaífcn có cafamíctos,t lab:aii<br />
mis rentas.y vofotros los Cal<strong>de</strong>o? ?a?tpallo?:tfcatudalfcnc6traquaI<br />
oi5e, pues tenets mucbos tnont(js quierací ala vna/o otra nado quifief<br />
t buenosquerets oejcarapafcentar fc injuriar. Valfi fuecondutdoto«<br />
endiosa los armenios fus ganas do ello:t baila ago:a ouran los con<br />
ifeajesq dos,filospallo:csquc paf<strong>de</strong>rcnos dcrtos t conuencionesque entons<br />
fyjoíYio pagaren lo que fea julloíSi po: <strong>de</strong>r CCS bi5ieron éntrelos Cal<strong>de</strong>os tei<br />
Sícm« ío^toon los Cal<strong>de</strong>os, po:que fm fctoeanncnia.Defpuesqucfueró<br />
Tioe Cal trabajo alguno nos vemiagra p:03 becbos los contrátoslucgo amba?<br />
<strong>de</strong>o«. uecbo. y tu armenio, oije Ct:o, las partes cada qualpo: lo que le to>:<br />
quieres gojar ocios palios oellos, caua, fo:talef<strong>de</strong>ron los calhllos cos<br />
pues que ap:ouecbando vnpoco a mo vna fo:tale5a comunt metieron<br />
losCaldco? te ap:ouecbaras mucbo Dentro todo lo necelfario.<br />
mas a tii 0i quiero oe buena gana Cánida la nocbe combido los Ct<br />
oi]t:o el ret,con í^il qwc nos feanfegu roa cenara los vnos t a los otros:<br />
como
t)clabíft02íaí)eCy:0t<br />
como aíjticllos que ya cflauan ami-<br />
5O0.£ftan(lo\M fcnradoa ala mcfa<br />
Dico vno ocios Caldco© q aquellas<br />
cíipitulacloncs eran nmt buenaf pa<br />
ra rodos ellos,toelTcadas,pero que<br />
auín algunos ce los Cal<strong>de</strong>os que bi<br />
«lanoe robar, t que nofabiá labrar<br />
la tierra,ni podianporeflaracoftüi<br />
brados a biuir oe la guen a: porque<br />
ficniprc robauan t Sanauan fueldo<br />
las mas vejes oel ret ocios 3ndios<br />
porque oejian que era hombre nmt<br />
rico;t on-aí vejes oel ret Bfltiíges.<br />
Ipucscomojoíjc Ct^o,no la ganaran<br />
tambicit comigof que toles oaretan<br />
gran fueldo qucotioalguíio<br />
nunca fe le oio mator. 21 eflo todos<br />
afirmaron quchallarian muchos q<br />
lo qucrrian tomar: t affi fuc conccr<br />
tado entre ellos. ®tcndo Ct^oque<br />
los Cal<strong>de</strong>os tuannmchas vejes al<br />
ret Ocios 3¡ndios:acordahdofc que<br />
tambicn auian venido embajcadores<br />
ocl llvct oclois 3ndios al real Oe los<br />
^cdospara informar fc ocfus co=<br />
fa6,t que aui§ paffado a los ©ftrios<br />
para faber tambienoc fu&hcgoaof<br />
queriendo que el rctoclos Sndios<br />
fupieffc lo que el mifmo C^oauia<br />
hecho,comeiKO a hablar <strong>de</strong>fla nia^<br />
nera.Xu ret ^ armeíña t vofofrosi<br />
ios Cal<strong>de</strong>osoejídmc,fito quificffc<br />
embiar agora algimot)e los'mios al<br />
ret la35ndias,embiarcts fútame<br />
te con cl por mi caufa algui^quc le<br />
guiaífcfi t moflfaffen el camíno,t le<br />
atudaffcn pafá negociar loque to<br />
qiúcro ocl ret^ Vo oijcquerria te=<br />
ncroínerofhartoíparapagarclfuel<br />
do liberalmentc, t bonrrart hajer<br />
bien t merce<strong>de</strong>s ala gente óe gues<br />
rra qitc lo merccen:t para eflo qiic^<br />
rria tener oineros en abundancia:<br />
porque picnfo los aure mencfler,tío<br />
qucncndo tocar a lo^ vucflrof ,pues<br />
taostengoporafnigos. ^Dasocl<br />
retoelos 3ndiosocbucnagana los<br />
tomaria,fimelosoicffe. affi queel<br />
menfagero para quien to os oeman<br />
do guiaí,t
para quedar alli,reparí<br />
tío para-dl>edia,llciíando configo fu<br />
cicercito,t elque leauiaDadoelrer<br />
oe armenia, y la gente que tomo oe<br />
lo0 iCal<strong>de</strong>o^que ferian baila quatro<br />
milbomb2e0,alo0 quales todos los<br />
tenia poi me/oies q todos los otroi.<br />
CH)efpues que oefeedio a tierra po<br />
biada no quedo ninguno oe los ar^<br />
menioíoentro oefueafa ,ni bombie<br />
ni muger que todos no le falieflen a<br />
recebir,alegrando fecon la paj y tra<br />
tendo le t piefent^do le todo lo bues<br />
no que tenían. JÉI ret oe armenia<br />
no le pefauaoeflo,po2que penfaua q<br />
¿t^o fe bolgaua oc fer bonrrado oe<br />
toáo^, aiapoílrelefalíoarcfccbir<br />
fu muger ocl ret tratcndo configo<br />
lasbijas t el bí|o meno:, t entre os<br />
trosoones trata tambieneloínero<br />
que Ctio no quífo recebir piimcro.<br />
Ho qual como víeífe£t'o oiico.Bo?<br />
fotros no mcbarets a mí^ poi pic^<br />
cío alguno fea bienbecboi quando<br />
poiacavlnlcrc.lp»oi tantotu feftoia<br />
toma elfosoineros que traes,t vete<br />
t no los oes mas al ret tu marido<br />
poique no los atefoic t cfconda t me<br />
ta fo ticrra:fmo que a<strong>de</strong>rezando a tu<br />
büo mut bícncon ellos,le embíesa<br />
la guerra t losoe mas guarda para<br />
tí t para m marido t para tus biias<br />
í bií os.TPoique teniedo los an<strong>de</strong>ts<br />
mut bien atauiados t adornados t<br />
paflct^ínejoitmasalegremcntc la<br />
vida. :6aíla,oi5C,quefe cubiantfc<br />
metan oebajco la tierra los cuerpos<br />
quando cada qual mucre t no los te<br />
loios.^íjiedoeílopaífauafu caini»<br />
noa<strong>de</strong>lante,tclrctoc Brmcniato<br />
tros mud)osbóbies buenos le acó:»<br />
paííauan,llamandolebien becboi,^<br />
varón bueno : teflobajiábaílaq le<br />
facaró oe la tierra, y el ret ^ ® rme<br />
nialeembiomatoieiccrcito poique<br />
auia pa5 en fu retno. V aífi fe partió<br />
Cyio rico,no folamente oc los oine<br />
ros q refcibíojperooc mucbos mas<br />
que auia alcá^ado poi fu buena códi<br />
cion,para tomar loí quádo los ouief<br />
femeneílcr.y poi entonces alfcnto<br />
fus reales en los términos oe arme<br />
nia,tel oía figuiente cmbío ciccrcito<br />
t oincros a £t3ltí>res ^ ellaua cerca<br />
oe allí,como arriba csoicbo.y elcó<br />
stsranest con los mas piincipas<br />
lesoc los perfas andana cacando<br />
00 quíer que ballaua las fieras: en<br />
lo qual fe oelcttaua mucbo. Def=<br />
pues que llego atierra oclos-dDcs<br />
dos repartió los oincros entre fus<br />
capitanesoando a cadavno quanto<br />
le parefcia que ballaua,para q ellos<br />
también pudíelfen bonrrar losque<br />
tratan fo fu mando, parcfdale que<br />
fi alguno obiaua en parte alguna co<br />
fa oígna oe looi que todo lo oc mas<br />
temía bueno, y oon<strong>de</strong> quiera q vía<br />
alwna buena cofa,la piocuraua pa«<br />
ra la oar a los que mas la mcrcf cían*<br />
Icniedo poifi quetodo el bien t riquejas<br />
que tenían losfutoscrabó*<br />
rra t gloiía para el. TPues auíendo<br />
repartido entre los futos todo lo q<br />
auia anido en la guerra,eflandOen<br />
mediooelos capitanes t cabosoe ef<br />
quadras,toe todos aquellos a qui{<br />
bonrraua les bablo oella manera»<br />
ir©:acíon í)eCy:o a<br />
los futos, en la qual Icsrepiefenta<br />
la común alegría conque agoia fe<br />
Sojan, tconcUa mífmalesauífa oe<br />
fu oeuer. y baje mas po<strong>de</strong>rofa el<br />
amonellacíoncon laefpcraníaque<br />
lesofi'cfccoctales piemios<br />
quales fon los que ta<br />
poi e)rperienda<br />
conofcen»
aronc0amigos parcf<br />
cc que bulle entre to^<br />
dos vna cierta alegría<br />
común, pozque tenes<br />
mo0 abundancia oelaí<br />
coraniecefTarias^tpoz<br />
que tenemo0 conque bonrrar a IO0<br />
quequífierano0,f fer bonrradoíta<br />
bien,fegim que cada vno lo mercfcc«<br />
ante toda© cofa0 pue0c5ineneque<br />
no0aco:<strong>de</strong>mo0oela0obza0 q banfi=<br />
do caufa oe todo© eflo© bíene©. Bi<br />
bien lo confi<strong>de</strong>rat©,ballaret5que el<br />
velar,quando era menefler, y ti aba^<br />
iar t apzcfurarfe, y no oar ventaja a<br />
loi enemigo© bá fido caufa ocfle nue<br />
flro plajer.lfbo: eflo conuicne qoe<br />
aqui a<strong>de</strong>lltc feamo© bueno© y elfozs<br />
çado©,fabiendo fa como ejcperimen<br />
tado© que lo© grl<strong>de</strong>© oelette© y lo©<br />
gran<strong>de</strong>© biene© lo© oa la obediencia<br />
f el elïuerço,t lo© trabajo© que fe to<br />
man a fu tiépo, y el ponerfe a lo© pe=<br />
ligro©, quádo e© menefler C'ff>ue©<br />
entendiendo w que lo© fuf o© tes<br />
nian bie aparejado© fu© cuerpo© pa<br />
ra fuñir lo© trabajo© oe la guerra, y<br />
también lo© animo©, para tener en<br />
poco lo© enemigo©,tq todo© fabian<br />
muf bien lo q le© era conueniente a<br />
fu© ar rna©,f ellauan apercebido© pa<br />
ra bajer lo q fu pzincipe t capitá le©<br />
mandaffe,oclfeaua bajeralguna bue<br />
nabajañaen los enemigo© : conofc<br />
ciendo que mucbas vejes con la tar<br />
danca oe los pzincipes fe mudan y al<br />
terah los buenos aparejos ocla gucs<br />
rra:^ viendo queauia alguna ambi?<br />
donen las côpctendas que tenian<br />
losfttfos,fqfetenianembidiavnoí<br />
a otros, quería los facar a tierra oe<br />
los encmigos,para que loi peli^os<br />
comunes losbijielfcn mas amigos<br />
f compañeros entre fi: ooii<strong>de</strong> ^a en<br />
tonces no fc tienen embidia losque<br />
oela bíftoííaííc 35<br />
eflan con las arma© enla© mano©,<br />
t codidofos oe bonrra,fmo que aus<br />
tes fe loan vnos a otros, y ama a los<br />
que fon femejátes,cretendo que les<br />
fon a^udadozcs y compañeros para<br />
el bien publico oc todos. Slfi que lo<br />
píimeroarmo fu cjcercito, fie pufo<br />
enoz<strong>de</strong>nlo mejoz f mas lujidamens<br />
te q pudo. Defpues mando llamar<br />
los cozoneles,capitanest capozales»<br />
£flos aun q no entrauan enla cuen<br />
ta oe los otros foldados,para fer má<br />
dados como ellos, affi obe<strong>de</strong>fdan/ o<br />
a algunos otros fuperiozes,^ al capí<br />
tan general feñaladaméte: y affi qua<br />
do era menefler bajer/o mádar algo<br />
ninguna cofa quedaua fmfuperio:<br />
quclomádaffe,fmoquelos oeairio<br />
nesTquincuríonesoz<strong>de</strong>naul f con<br />
ccrtauan todo lo quefe quedaua poz<br />
mandaroelos otros capitanes ma©<br />
pzindpale©. Ct^ovifla laocafiole©<br />
moflraua lo que le parefcía que eflas<br />
ua bienoz<strong>de</strong>nado ,tle©enfenaualo<br />
que era firme y vale<strong>de</strong>ro,para fe a^u<br />
dar vno© a otro©, cada cofa poz fi.y<br />
auiendo le© ta encédido fu© animo©<br />
enamoz,para que qyifieflcn bajer al<br />
go oe bueno, le© oípo que fe fucffen<br />
afu©compañia©,tenfeñafrenacada<br />
vnooe lo© fufo© lo q el le©auia ens<br />
fenado a ellos,^ les pufieffen a todoí<br />
codicia oe guerrear, para que fe mos<br />
uíeflcncó animo: y que ala malíana<br />
viníeflen alas puertas oeC^ajcares.<br />
jÉllosfe fueron t lo hicieron affu<br />
aíloiafiguiente a buena boza vinics<br />
ró todosa laspuertasocCfajcarcs:<br />
f entrado £r:o cóellos aaCrajcarcs,<br />
lecomenqoa bablar oefla manera<br />
C36íen fe Ctajcares que lo que tens<br />
$oocoe5iragoza,tcba parefddobic<br />
a ti oe antes, ni mas ni menos quea<br />
mi,fino que poz vémra tienes vn ens<br />
cogimicnto que te eflozua eloejírlp,<br />
£ pozque
po:quc no'paré5ca que bases uiencío<br />
oeuueltra falidaocíiqui, moflrá<br />
McícpS do qíepcfaocniameueruos. -dbas<br />
yurco oe pucsqucmcallasto quícro bablar<br />
pSror uorotros.a uofotros todos nos<br />
en tierra 0 parefcequepues ta eftamos apare-<br />
«cmifiof. jados^noerpereinos a pelear entona<br />
CCS qiiádo los enemigos ta ouíercn<br />
entrado en tu tierra, ni los efpere^<br />
mos citando rentados oe repofo cu<br />
tierra oe amigos,fino que lo maf p:e<br />
fto que fer pueda, falgamos a tierra<br />
oe enemigos, ipojque agoza elládo<br />
en tu tierra basemos mucbo oaño a<br />
las cofas odia contra nucítra voluii<br />
t8d:mas fi falimos a tierra ocios ene<br />
inígos,baremos mal t oaño alas oc<br />
ilos, alegi-cs t oe buena voluntad.<br />
Demasocfto tu agoza nosmantic¿<br />
nesagrancoftatutííí^ri falimosal<br />
campo mantener nos bemos oe los<br />
enemigos, y tambienfi alli ouieffcs<br />
mosoe tener matoz peligro ^ aqui,<br />
poz ventura feria bié cfcogcr lo mas<br />
feguro,que es q fuera oe tu tierra pe<br />
ligremof.-dbas agoza ellof fon tgua<br />
lesa nofotros, agoza lo^ cfpercmos<br />
aquí para pelcar,agoza lesfalgamo?<br />
alencuetro.y tambiennofotros fo^<br />
mos tguales para la batalLi,fi los re<br />
cebimo? aquí quando vengan/o fi fa<br />
limos a pelear c6 ellos. ip>ero mejoz<br />
es t mas fuertes teriicmos los ani=<br />
mosoe nueflras gentes oegucrra,<br />
fi falimos contra los enemigos, x fi<br />
oamos a entc<strong>de</strong>rque novemos con^<br />
tranucflra volütad los contrarios:<br />
t eUos nos temerán mas, quando<br />
oteren que no poz fu miedo nos efta<br />
moso<strong>de</strong>nidosen nucftras cafas.<br />
0ino que en ftntiédo que vienen les<br />
falgamosal encuentro para venir oe<br />
pzmo con ellos a las ma!ios:t tw<br />
peremos quenueftra tierra rcfciba<br />
mal t oaño/ujo que pzeuiniédo los.<br />
oeftmtamosfu tierra odios. £ ft a<br />
ellos les ponemos mas miedo,tno^<br />
fotros falimos con mas ofadia, píen<br />
fo que fera matoz ganácia para nofo<br />
tros, y oefta manera creo ^ fera me<br />
noz el peligro para i^ofotrOs, t mai j^j^^ja^a<br />
toz para los enemigos. ip)ozq como m rei?««<br />
m padre oe5Íaficpzc,t mtambieoijes,<br />
t todos los otros confientett en SímoB «n<br />
cllo,las batallas mas fc b5 oc iusgar te® ^ p»»<br />
poz los animos,q no pozlas fuercas p<br />
ocios cuerpos, encabado iCt^o<br />
oebablar, refpódío (Une<br />
amimepefeoc manteneros noquíe<br />
ro que tu Ct^o t vofotros los 'pcr¿<br />
fas tengats talpenfamiento, pero el<br />
falir a tierra oe los enemigo? parefce<br />
me q es mejoz para todo.Xuego, oi^<br />
5eiCm,pues^fomosoc vnmiftno<br />
parefccr,aparejémonos:'! ft losfacrt<br />
ftcíos nos lo otozgan, falgamos oe<br />
pzcftoadlos. C£flooicbomando<br />
a todos los futo? que fe aparejaffen:<br />
biso fus facrifidos pzimeroal SDíos<br />
3upiter,toefpuesatodoslosotros<br />
oiofes,pidiendo les que benignos t<br />
fauozables fueffen ocfenfozes,t at«<br />
dadoics, t cófeíeros para todo bien,<br />
y también basia fus ruegos t piega<br />
rías a lo? Ifeeroas t oiofes patrones<br />
t abogados oe-dDedia.y conof<strong>de</strong>n<br />
doqfusfaaifidos Icscrá aceptos,<br />
t auiendo recogido todo fu c¡i:erdto<br />
en los términos oc 'dl>edia,t viendo<br />
que los agüeros le eran fanoza^<br />
bles,entroconfubuefte en tierra oe<br />
los enemigos. V paflado ^ fiic oc lo?<br />
términos, tozñooe nucuo a bascr<br />
fusfacriftdos a los oiofes patrones<br />
t>c aftzia, toenucuo toznoa facri=<br />
ficar al Dios 3upiter, t a qualquier<br />
otro Dios que leparefda,fm oefcut<br />
darfcoeninguno.£ftoaflibccbo co<br />
menqoa caminar con toda fu infam<br />
tena:t bajicdo pequeñas joznadas,<br />
afténtaua
affcntaua fu real, y los oe cauallo<br />
tuau cozricdo la tierra, y tra^S gran<br />
piefa oe toda fuerte. ͣU lo oemas af<br />
fciitando fusrcales.toelirutendo y<br />
talando la tierra ,efperauanfus encs<br />
migos. ip>ucs como nmicffcn nue=<br />
ua que ta fe acercauan, t que no efta<br />
u3 mas lc]cosoe cainírtooeoiejoiaí,<br />
entonces Zyio oijco.%oía es ticni^<br />
po Ctajcares oe falir los a refcebir:<br />
pozque no parejea a loí enemigos ni<br />
a nofotros quepo:miedo nolesfali<br />
mosalenaicntro,fmo que vean cías<br />
ramctc que peleamos oe nii'cftra vos<br />
luntad. llbarcciendo le bucíi confcio<br />
eftcaJCtaieares,pucftos todos eno:<br />
dcnanqaoc guerra, affi como ftép:e<br />
caminauá,p:ofe^ianfu can úno,no<br />
bajicndo mató: |o:nada cada oía oe<br />
laque vianque les baftaua para que<br />
fiép:e ccnalfen oeoía. De noche no<br />
tncendiü fíjcgo en el real, fino ocian<br />
teoelreal,paraquefialgunosvínief<br />
fen po:elfiiego,fmqueellosfueffen<br />
viftos oc los ^ venían, -dbuchas ve<br />
jeshajiS fiicgo oetrasoel real,para<br />
engañar los enemigos.TIbo: lo qual<br />
algunas vejes las efpías oc los con¿<br />
traríosveniSacaer en las guardas<br />
t velas oellos po: los fíiegos q cftas<br />
uanoetrasoclos rcaleó penfando q<br />
cftauanlejcosoel eiccrcíto.lLos aft=<br />
ríos t los ^ con ellos veníS oefpues<br />
quefe accrcatiá los cjccrcitos hajian<br />
fus foffaí,como tambicn ago:a lo ha<br />
jen los retes barbaros, quando afs<br />
tientan fus reales que los cercan oe<br />
foffadoscon la gran multíttidocla<br />
genteocguerraquetracn. 1p)o:quc<br />
vcnmaníficftamcntc q el cjcercito oe<br />
cauallo fe albo:ota oc noche, t no es<br />
ocp:ouecho, mato:mcnte el oelos<br />
^Barbaros: po: lo qual tienen loé ca<br />
uallos confueltas atados a los pcfcs<br />
bzes. £fi algono va a ellos, es cofa<br />
oelaWftojíaoeCyío. 34<br />
mut traba jofa oefatar los oe noche,<br />
t mas cnft-cnarlos, t nmcho mas lo<br />
es erifillarlos t cnaibcrtarlos: t ocf<br />
pues que fubcn a cauallo, es mut oi<br />
ficíloaffar los po: el real. lp)o: cfta<br />
caufa ellos t los otros barbaros ccr<br />
can los reales con fus foffas t nnmi<br />
cíones:t tibien po:q les parefcc que<br />
quafido eftl con fu fuerte q tienen fa<br />
ailtad oe pclear/o no quando quífic<br />
ren. V hajícdo efte fe acercauan las<br />
vnas'hocftes a las otras. V oefpues<br />
q cftimicró los vnos oc los otros no<br />
mas Icicoí oe vna parafanga, los 2lft<br />
nos afrentaron fu real, como arriba<br />
csoícho,en lugar cercado oefoffa,<br />
aun q en oefcubíerto.^Das Ct^o en<br />
cl lugar mas oailto Q podia,hajícns<br />
do fus baluartes oe tierra t bcftíos<br />
nes,tenicndo po: A Q todas las cofas<br />
oe giícrra q oc repente fc ven,ponen<br />
mas miedo t temo: a los cotraríos.<br />
aquella nocDc poniendo los vnos t<br />
los otrosfus guardas tvelas,como<br />
les conucnía,fefííeronaoo:mír.£l<br />
oiafiguíctcclrctoc aft:ía tiCreffo<br />
ret oeUtdia, tíos otros capitanes<br />
oemuicró fu cjcercito repofandoen<br />
fu fucrte.Ct20 t^tajcarcí cö todafu<br />
gctepueftaen o:<strong>de</strong>n,eftaulcfperan<br />
do fl los enemigos faldrían a pelear.<br />
Ipero como vicró claramcte que los<br />
enemigos no faliá oc fu fticrtc, ni pe<br />
IcaríáaqucloíaiCtajeares llamádoa<br />
iCtío, ta todos los otros ^ allí cftas<br />
uá a la fajon les oijco.fparcccmc cas<br />
ualleros q ferabíenq affi como agos<br />
ra eftamos todos pueftos en o:<strong>de</strong>nS<br />
^avamoíaoarenel fuertcoclos ene<br />
migös,t nos oeclaremos que querc<br />
mos pelear t p:efcntarlcs la batalla:<br />
t fl entonces ellos no falicren a nofo<br />
tros,losnucftros tomaran mas aní<br />
mo para acometerlos: t ellos vícdo<br />
nucftra ofadia,cob:aran maí miedo.<br />
íe íf ycfto
f cfto !c pnrcfda a<br />
iCtJO le refpondío, po: Dios que en<br />
ninguna manera bagamos elfo que<br />
tu oijes Chairares: poique fi rendo<br />
afli como tu oíjes , nos manifcfta=<br />
mos,r los enemigos nos mirare co<br />
mo vcnifnos,no ternan temo: algu?<br />
no,fabí endo que eftan en lugar fegu<br />
animo ro,oonolcspuedcba5ermal: roefs<br />
gran<strong>de</strong> r pucsquenosto:naremos,fmba5er<br />
ardoi oc ^ Y»icdoa laclara nueftra buefte<br />
Sotíia que es mucbo menos q la fura, nos<br />
btttaua. inenofp:eciaran, y faldrau mañana<br />
conmas valientcsanimos r colados<br />
lies. ago:a,oi5eifabicndo que efta^<br />
mos aquí p:cfcntcs ,fmq nos vean<br />
bas oe creer que no nos oefpzcciará,<br />
fmo quepenfaran entre fi,q es eftoí<br />
y hablando oc nofotros ro fe bien<br />
que norepofaran.y quando falierc,<br />
entonces conuicne que nos moftre=<br />
mos, r vamos luego a dios para tos<br />
mar los oon<strong>de</strong> antes queríamos.<br />
£itc cófejo ocCr^o le parefcio mur<br />
bic a £r fiares r a todos los otros:<br />
y po: entonces cenaron rpufteron<br />
fus gardas r velas, r encendieron<br />
mucbos fuegoí oelanteoellas:r alTi<br />
fe fueron aoo:mir. £l oíafigiúente<br />
po: la mañana Cyio con fu guirnals<br />
da en la cabcjja bajía fus facriftdos:<br />
r mando a los (Dmotimos que tams<br />
bien ellos co:Onados eftuuieflcn p:e<br />
fentcs a ellos, y oefpues oe acaban<br />
dos loí facnfidos,llamo los a todoí,<br />
t hablóles oefta manera.<br />
C©:acíonoeCy:oa<br />
los ÍDmotimos: para que amoneftc<br />
la gente que tiene acargo, enla qual<br />
les p:omete ante todas cofas el fa<br />
; uo: oíuino, po:que mas con<br />
fiados entren en la<br />
batalla.<br />
Orones amigos pues<br />
los oiofes fegu que oi=<br />
5enlosa<strong>de</strong>uinos,rfc=<br />
gun que también ami<br />
me parefce,nosfignífi<br />
cálabatalla,rno$mue<br />
ftrS la victo:ía,r nos p:omcten la fa=<br />
lu<strong>de</strong>n los facríficios. yotcrniaver<br />
gué(;aoe amoneftaros que tales con<br />
uíene que os moftrer s en efta afren^<br />
ta.Tp)o:q ro fe que lo fabers cfto tam<br />
bíc como ro,r que loauers cicercíta:<br />
dor ordo,r lo ors alp:elcnte,r aim<br />
lo po<strong>de</strong>rs cnfeñár con rajón a los<br />
otros. jÉftnoloauersbíen entendí<br />
do orIdo ago:a. %os que agow une<br />
uamcteícncmos po: amigos r comparieros<br />
,r trabajamos po: los bas<br />
jcr femciantcs a nofotros, a eftos<br />
les ocuers traer a lamemo:ía po:^<br />
que caufas losba mantenídoiCríi=<br />
jcares, r eíi lo que nos cjccrcitauas<br />
mos,r para que los llamamos,r poz<br />
que vinieron oefu grado a nos arii<br />
dar. y también lesaco:darcrs que<br />
eftcoiaoe or moftraramur bic, que<br />
es lo que cada vno merefce. ílques<br />
lloqueap:cn<strong>de</strong>n tar<strong>de</strong> los bomb:es<br />
no es oe marauillar fi algunos oes<br />
líos ban meneftcr quien fe lo acuers<br />
<strong>de</strong> r amoneftc: r aun es barto que<br />
con el auifo r amoneftacíó fean bucs<br />
nos relfo:tados. y para bajer efto<br />
toínarers la cjcpericnda en vofos<br />
tros: pues que el que pue<strong>de</strong> en efta<br />
cofa bajer a los otros meio:es,ra fe<br />
conofce a el mifmo que es bueno r<br />
perfecto varón, y elque folamens<br />
te los pue<strong>de</strong> amoneftan r fe conten=<br />
ta con cfto, ba fe oe tener po: medía<br />
ñámente perfeto. po: lo qual ro<br />
no fe lo oigo a ellos,fmoqueos man<br />
do que fe lo oígars vofotros,po:quc:<br />
ellos todoí trabaienpo: os agradar,<br />
Po: fer como fprs vofotros mas;<br />
familiares
familiares a ellos,cada vito ala par^<br />
teoeftos noiiele0qiieletoca,po2 te=<br />
ner la encomendada: taíTi como oe<br />
mas cerca les podéis poner picccptos,<br />
f oar cjcemplos oe lo que con=<br />
niene,36ienfabcts quemoftrando<br />
Ies a eftos vueftro efftierco y ofadia,<br />
que a eftos y a on-os mucbos enfeña<br />
reps no con palabras, ftno c6 obzas,<br />
ferofadostelFozíados»<br />
cbo los mando yz a comer, y que oef<br />
pues pueftasfuscojonastguirnal<br />
das facrificaflen,f vinieften a fus efs<br />
quadrones a ponerfetn la oj<strong>de</strong>nl^a.<br />
(üuando eftos fiieron f dos, mando<br />
llamar los cabos oe efquadras oe la<br />
retaguarda bablo oefta manera.<br />
CBaronesiPerfianos vofotrosfo<br />
fs (Dmotimos t efcogidos, que aun<br />
que en todo lo alfo^s íememtee %<br />
f guales a los capitanes y a los que<br />
midan,aun Icspiece<strong>de</strong>^s en la edad<br />
f pm<strong>de</strong>ncia: poique va^s en la retas<br />
guarda , viendo y amoneftandolos<br />
buenos: r lo q f o tego que rogaros,<br />
es q tengáis mas aifdadooe bajer<br />
loí meion:Si36ftalgunofeouiere flo<br />
|ca f afeminadaméte, t lo viere<strong>de</strong>s,<br />
que no fe lo confmtaf s. (Que cierto<br />
«ftoeca:. avofotros conuicnemasqucaotro<br />
pitanes r nínguiiocl vccimicnto f la víctolia,<br />
afli po: la edad, como po:la granea<br />
suarda A ^oc vucftro babito. £ ft po: vem^<br />
f antam= ralosqucvancnlaoclantcraos lla=<br />
t)cIaWfto:í9 ocCyjo» 55<br />
CHos afwiosrqúe ta aui5 comido,<br />
falieron ofadamente, y ponianfeen<br />
o:<strong>de</strong>n con gran<strong>de</strong> eftuer^o. V el mif=<br />
morcf o:<strong>de</strong>naua losefqua'drones,<br />
fubido encima oe vncarro.tleí amo<br />
neftaua oefta manera.<br />
ff©:9aont)ellReyt)e<br />
Slft:ia a los fu^os: en la qual parefs<br />
ce quan conftdcradaméte lo bijo Xc<br />
nopbon, y mut ^^^ lo miro,que fien<br />
do todas las amoneftaciones oe Cfs<br />
roendcre
«alt lo ruto,t totttan lot>c los vcncís<br />
dos, t A los que fon vencidos fe pier<br />
<strong>de</strong>n a ft tniftnos y todo lo que ticneí<br />
C£tttre tanto q el ret oe ílftiía efta<br />
tía entcndicdo en efto, Ct^itiircs cin<br />
bío a £yzo a oejirle que ta era tiépo<br />
oe falir a los enemigos. Slgoza ,oi5e,<br />
fon poco? los q eftanfueVaoe fu fuer<br />
te,-: ft clbcramos a falir mas tar<strong>de</strong>,fe<br />
rá itiucDOS quádo fucremos.lpucs<br />
luego no cfpercmos a que feá mas q<br />
nofotro?:ftno ^ vamos ago:a quádo<br />
pelamos íi mas facilmétc los podren<br />
mos véccr.ai qualiCt^o refpondio.<br />
aSie fabes fino fuere ve<br />
eidos ago:a mas ocla mitadoellos q<br />
oirán q teniendo nofotros miedo a<br />
lo? mucbo?,acometimos a to? poco?:<br />
Mio fe ternápozvccidos: antes nos<br />
Í<br />
èra menefterpelcar otra vej. y en-<br />
tonces po: venmra tomaran mejo:<br />
confejo que ago:aban tómado:t no=<br />
fotros los cogeremos a nueftro pla=<br />
5er:teniendo tantos oellos para pelear,<br />
quantósoeftcamos que fean.<br />
Con efto fe ftie el menfaiero.£n efte<br />
medio llego Cb:tfantas Iperfa, t al<br />
gunos otros (Dmotimos que tratá<br />
algimosfugitiuos ^ auian paflado<br />
oel realoe losèncmigos.a losqua^<br />
les Ct:o co mucbap:udccia p:egun<br />
tana todo fu bccbo oe lo?enemigos:<br />
t ellosoQíian que ta auian falido oe<br />
fu fuerte todosconfus annas,t que<br />
el ret los eftaua poniendo en o:<strong>de</strong>n<br />
fueraocl reahttos eftaua amoneftá<br />
do oefpues oe falidos con rajones<br />
mu^floutèst.cficaces,fcgi»nquc<br />
pejia» iosqlas auian otdó.: £ntott<br />
ees oi^ Cb:tfantas; (Que tnal fera<br />
Ct:o que tu tambicnllames agoza a<br />
lostutosìnientraè que at tiempo,<br />
t tosamoneftes:tanimesípo: vctu#<br />
ralos barasmejo:es.a efto Ct:o le<br />
refpondio, oCb:tfantasno tepenc<br />
nada oclas amoncftaciones oe los<br />
aff jios: pozquc ninguna amonefta<br />
don a t tan buena que en vn oia puc<br />
da bajcrbuenos t eífbz^ados a los ^<br />
no lo fon,poz otzla.THi bara buenos<br />
ftccbero? a los q oe pzindpio no eftu<br />
uicrc ejcercitados,ni buenos tirado^<br />
res, tú buenos bombzes oe caualto,'<br />
ni los cuerpos fufidctcs para fufrir<br />
los trabaios,ftno eftuuieréoe antes<br />
erercitados. V Cbzffantas Icoiico.<br />
36afte te Ctzó ft alcancares animan<br />
do les agoza loscozacones a los tiitos,q<br />
los bagafe mejozesoe lo q fon.<br />
llXefpondioleCtzo.Querajon bafta<br />
ra para plantar en vnoia vergüenza<br />
en losanimosoelos qucla oteren/<br />
o para apartarlosoe lo toipe t feo,t<br />
conuertirlos como conuiene, íí poj'<br />
caufa oe la bonrra t fama fufran to=<br />
do trabaio,t fe pógan a todo peligro •<br />
t ponerles vn penfamicto mut conftantc,para<br />
que efcojan antes oe mo<br />
rir peleando,que faluarfe butcndo?<br />
Como oije fi eftos péfamientos ban<br />
oeeftarefcHtos en tos corazones oe»<br />
tos bombzes, t quedar tpermanefs<br />
cer firmes t eíwbles conellos,no es<br />
poz fuerza mcnefter Qoe mucbo an=<br />
tes ata vnas Icfcs que elto?mifinos<br />
fe atan puefto, poz las quales alos<br />
bueno? t cflbz^ados fe les ajparcie en<br />
fuspenfámictosvna vida bonrrofa<br />
t libzc,t ^ ios matos t couar<strong>de</strong>soef:<br />
bonrrada,feruil tab3tida,t tal q no<br />
fea vida óe biuir/Demasoefto picfo<br />
q es bien íj ata auido fobzccftosquc<br />
tale? báoefer,oefdcfupzimeracdad<br />
rectozes t macftro?,tosqtialcs lesas<br />
támoftradotenfenado oerecbatnc<br />
te,ttos atáacoftííbzadoapenfar<br />
obzar to tneioz,baftaengédrarles en<br />
loscozacones vnapzcfundonq píen<br />
fen que tos bombzes buenos t famo<br />
fos fonbienauenturados oc veras,t<br />
109
Io0 ntalo0 t]oíífamddo0, Io0 mas t>t<br />
faiicnmrados oc todos, y ocfta ma=<br />
ncra banocaparcjar los ánimos oe<br />
aquellos q ban oc tener en maí laoif<br />
ciplina militar qucapzcdicré^quccl<br />
miedo oelos enemigos, ipucaftals<br />
guno al tiépo que los b6b:cs oe gue<br />
rra falc con fus armasala batalla,06<br />
dclosmasfcoluidaoeloq oe antes<br />
opícndicro, en cftc ínftante pudiere<br />
moftrarlesabzeuiado loque lescu=<br />
pie ba jer,para ^ fean oe picfto bom<br />
b:es bcllicofosjla mas fácil oc apicn<br />
<strong>de</strong>r t oe enfefiar oc todas las cofas<br />
bumanaí fera la virtud t cl cfTiierío.<br />
lp)o:q to,oi5C,ni aun pudiera creer<br />
qtwr eftoí i^erfas q ago:a be armado<br />
como ©molimos,auiá oepermane<br />
cer conftitcs t buenos,poí mas que<br />
los atamos occrcitado en todo, futo<br />
os viera a todos vofotros q cftando<br />
ptefentes les mádats lo ^ conuiene,<br />
oando les CKcplo con vucftroobíar,<br />
oequalcs conuiene q fean:t traten^<br />
do les oefta mancraa la mcmozia lo<br />
que taticnepuefto en oluído.-dDas<br />
losqucnocftSenfeñados en lavir^<br />
tud, marauillar me va toCbítfam<br />
tas fl les ap:ouecbairc mas vn rajo^<br />
namictomut biencópuefto,para en<br />
qu5to toca a íavírmd t al effiierío,^<br />
Icsapiouccbaria alos que oel todo<br />
ignozanla mufica,vnacanción mut<br />
buena t mut biccanta^.3£ftádo en<br />
eftas rajones ,Ctaicarcs tomo otra<br />
vej a embiar a €1^0 a ocjirlc que lo<br />
erraua en gaftar ticpo efperádo,t en<br />
no tzoepícftocó fu gcteaoar culos<br />
enemigos. £nt6ces £tw refpódio<br />
a losmenfajeros. :6icn fabe Ctajca<br />
res q aunno bS falido oel real los q<br />
csmenefterquefalgá. Vefto leocjid<br />
en p:efencíaoc todos, que lo otan..<br />
^Das pues que a elalfi le parefcc ta<br />
falgo.Dijicndocftobijo fusplega<br />
oda bíftoíía t>c C y j a 36<br />
rías a oíos,t íalío con todo fu cjccrci<br />
to.y comentando a andar,tua mut<br />
apjcfurado guiado los futos adclá^<br />
te.Hos quales fcguiá todosen ojd«<br />
po:q fabían mut bic t eftauá acoftu<br />
brados a tten la oj<strong>de</strong>ná^amioftrádo<br />
fc todos mutvalicntes, poz la copes<br />
tencia oc bonrra q tenia entre ft los<br />
vnos có los otros:t poz tener eiccrci<br />
tados los cuerpo? para los trabajos:<br />
t pozq aquellos q los mandaul eran<br />
pzincipcs vfcñozcs pzu<strong>de</strong>ntcs:pozq<br />
fabianbicfercofamutfeguratmut<br />
fácil falir alcncuctro cnvn tropel a<br />
los enemigos, matozmente a los flc<br />
cberos t tiradozes,t a los oe a caua?<br />
Uo.Quádo eftauá avn tiro oepiedra<br />
los vnos ó los otros,í:tio oio fefial<br />
a los futos oc acometer a los enemi<br />
gos, apcUidádo 3upitcr atudadoz t<br />
caudillo. Vófpues q tozno a oarotra canot t<br />
vc3cftcapcllido,comentoacantara,'?,l"í.,<br />
iCaftoz tlMUyelcático oe guerra 00,¿mi<br />
6 eftaua cftablcfcido poz Ict q lo can<br />
taflcnlof Tperfas cnti-ádocn alguna JotS<br />
batalla fenalada.y como Ctzo lo co senieeioj<br />
men(;o,todosavnabo5lorefonauá. ScuíS<br />
Coneftecátícopenfauáloslp>erfasdo«4ar<br />
comobóbzesruperftíciofosqtemesi«I'®J®<br />
riá menos a loí enemigos. Acabado ñd ipQi ti<br />
clclticocomcn^aron acaminar los »<br />
CDmotimos bóbzcsanimofos t bic Kpcí<br />
cnfenados mirado fe los vnos a los ft«cioii oe<br />
otroí,t nóbzando featudadozes t fa Jj®<br />
uozefcedozcs, t oi5iendo a menudo *<br />
vnos a otrof .£a varones,ca amigoy<br />
cóbidauanatodosaq losfiguiclfen.<br />
V losq vcnianenlaretaguarda ani<br />
manan los pzimeros q acomcticlfcn<br />
valerofamctc. Üuia en cl cjcercitooc<br />
Ctio bóbzcs oe grá cozaqon,codicio<br />
fosoe bÓzra,ofado0, valcrofos,pzus<br />
détcs,tobcdictes:q ami parefcer es<br />
lomas terrible para los enemigos,<br />
lósílftziosqpeleauáocf<strong>de</strong> fu fiwr<br />
iiij te,
te,oefpues q vieron juto todo el ejcer<br />
cito oe los perfas fubieró en fus ca<br />
rros r acercaronfe a los fu^os. Hos<br />
fíecberos T tiradores oe bonda folta<br />
ua fus tiros antes ^ pudieílenalean<br />
^ar con ellos a los contrarios. Hos<br />
perfas arrenietieró para ellos,t oe<br />
fpuesqfeacercarólosvnosa loso?<br />
animo ^ro® para fe po<strong>de</strong>r tirar,Cr^o come?<br />
gran<strong>de</strong> r Zoaoarbo5es,oi$icdo. "Clarones efs<br />
^doí oc foliados fálga ago:a oe piefto algüo<br />
S?otfía vofotros q oe nnieílra oe fi,t ani=<br />
batatto. me los otros:^ efta boj rúa 6 vno en<br />
otro.aigunos oe gran co:aq6 r pje^<br />
ftcja comencaron a co:rer:a los qua<br />
les feguià coiriédo todos los efqua^<br />
drones oe infanteria mur en oz<strong>de</strong>n.<br />
y Cr:o oluidádo el andar,rua oelá^<br />
teco:ricdo,r oijiedo a bojes.CDuien<br />
mefi0ue,quienesel bueno r effojqa<br />
dof quieferael piimcroq Derribe al<br />
gun enemigof® rendo efto los per<br />
fas,oe5iácongr5 abinco lo mifmo:<br />
t rúa efta boj po: todos,afli como el<br />
lo amoneftaua r oejia. (Quien me fis<br />
gue, quiefera eITo:qado. V oefta ma<br />
fiera los perfas fe meti5 en los ene?<br />
migos matado T binedo : bafta ñto<br />
queloscótrariosno ofando mas efs<br />
perar,boluier5 las efpaldas r bure^<br />
ronbajiafu fuerte, líos perfas figuiedo<br />
empos ocllos bafta la entran<br />
da beriá r mataua mucbosoeUos:r<br />
faltado fob:e los q car^ en las foífas<br />
lonnatauá,alfib6b:e3comoa cana<br />
Ílos:r alguos carros q ruá burcdo,<br />
vení5 acacr en los foffados. Ha gcte<br />
oe cauallo oe los-dDcdos viédocfto<br />
feocíaror: para los efquadroñes oe<br />
cauallo ocios enemigos,r los traba<br />
jaron tanto,qios bijicron retraber.<br />
am q oe la vna parte r ila otra auia<br />
gra<strong>de</strong>s perfecucionesrnniertes oc<br />
bób:es r óc cauallos.Hos ej eftauan<br />
Dctro oel fuerte oe los afr:ios r a la<br />
entradaoeloí folfados,ni fabiä ni po<br />
diá tirar fus flecbaí z tiros a lof per<br />
fas q los berianr matauan,cfpanta=<br />
do^oefu viftaferoj r terrible oellof,<br />
Y ocl miedo q les auian cob:ado. y<br />
tábien po: ventura bura oe fus eftä<br />
cias:po:q verä algimos ocios per^<br />
fas matar a los q-alcan^auan alas en<br />
tradasoel fuerte. Hasmugeresoe<br />
los afr:ios r oe fus copañeros que<br />
eftauan oetitro en el real,viedoburt<br />
lof furos,aun encl miftno real,comé<br />
caróaoar bojes,r a co:rer,turbadaí<br />
T efpátadasoc miedo las vnas toma<br />
uanfus biios, las otras q eran mas<br />
mocas rafgaulfus veftiduras, r afi<br />
mifmaí fe oefpcdatau5,fuplica!ido a<br />
los q encontrauan burendo ej no fe<br />
ftieífent lasocraffen,fino queoefen<br />
diclTcn, r foco:rieffen a ellas r a fus<br />
biiof,r afi mifmof.aqui losmifmoí<br />
reres co los mas fielcsoe los lUros<br />
eftädo a las entradas órfuerte,rfubi<br />
dos en loinaf alto oe las entradas oc<br />
las cauas,peleau5 fuertcmetc, fant<br />
maná lof otros ^ pcleaflcn.Crío oef<br />
pues q vio el becbo oefta manera,te<br />
miedo ^ fi entrauá oetro ocl real pot<br />
fuerza oearmas,qfiendo pocos,po<br />
driarcccbiroanooclof mucbos,ma<br />
do retirar los furos, finque tiralfen<br />
mas tiro a los enemigos, r q en efto<br />
le obcdcfcicircn. Squi podra alguno<br />
conocerlos (Dmotimos, r quá bien<br />
cftauá enfeñados,q tan p:efto obe<strong>de</strong><br />
fcen,como mádan a los otros q obe<br />
dcjcä.Dcfpucs q fe arredrare lejcos<br />
oe oo<strong>de</strong> pudielfen tirarles,fc pararo<br />
enfus eft3cias,maá q el co:o, mejot<br />
que los q van en vnaoaca,cnel lugar<br />
que cadavno auia oc eftar r pararfe^<br />
I f ín oel tercer libio oe la bíftojía oe Cyío.
quarto De mft
aroncs 1p)crri3no0,<br />
quanto a lo pztmero<br />
to alabo a Dios qu5=<br />
topucdo,t vofotros<br />
tambicnlobajctSjfcs<br />
guft picfotpozquc bc5<br />
mos alcanzado la victo:ia,t la<br />
ridadcon dia. ijbozqueoctodoloq<br />
alcan^anios cufcñoíio t en cffucr^o<br />
oeuemos ficmpzc pagar a Dios las<br />
gradas que le oeuemos: ttambieu<br />
oslooa vofotros,pozque juntameu<br />
te todos bemos acabado vn bccbo<br />
tangran<strong>de</strong>t feñalado.Deloqueca<br />
da qual partiailarmente biso ,oefs<br />
pues que to fuere íufojmado como<br />
es rajón, gratificare a cada vno con<br />
palabíast con objas,fegim que lo<br />
merefce;-dDasoeel capitanoe£bzt<br />
fantas quecfla cabo mi ,no es mcnefter<br />
pieguntar loa otros: puesto<br />
mifmo be vifto y conofddo quic es,<br />
t que bijo todofu oeuencomo vofo<br />
tros también pienfo que lo bejiftcs.<br />
y lo que tengo oel en mas,es,q ocfs<br />
puesquctó man<strong>de</strong> fe retiraflcn los<br />
»^iLflce mios,nomb25doa cipo: fu nombic:<br />
<strong>de</strong>monio» cftaudocoula cfpadaaleada para bc<br />
ap^ueus nral enemigo, luego ifieobc<strong>de</strong>fdo:<br />
d?¡£í al rochando oe bajer lo que elqUei-ia,<br />
«pitan q bijoloquetomádaua. í£lfe retiro<br />
Sí' '' Iii^SO, t mando a los otros queafl*i<br />
IobiJidfenp2cftamentc:tfacofucfqtiadron<br />
a faino, fuera oe oon<strong>de</strong> le<br />
pudidicn alcanzar los tiros oe los<br />
enemigos,anícsquccUoí pudieflcn<br />
enten<strong>de</strong>r que nos retirauamos,ní<br />
pudieifen armar fus arcos, ni tirar<br />
fus tiros.Vafli truico a ft miftno pú<br />
mero,tocfpwsa todafucompania<br />
faina y fm li^ alguna:po2 auer obe<br />
<strong>de</strong>fcido oe p2efto.a los 6 mas to los<br />
veobendos:fob2elosqualesto me<br />
ínfo2marc como:t quando,tenquc<br />
tiempo los biricronitoarcmi pa^<br />
refcer fob2e cllo.tbero aCbztfantaí<br />
po2que bi JO mut buenoí becbos en<br />
efta guerra, tfc ouocomo varonfa=<br />
bio tp2udcnte,t qnc es baftáte y fu<br />
fi<strong>de</strong>nte para faber mandar t fer modado,to<br />
Icoot la oignidadoe capita<br />
general oe los oecauallo:t quando<br />
Dios nos oicre algún bien:enton=<br />
ccsnomeoluidareoeUt afli quiero<br />
oije,quc,todos vofotros me lo aco:=.<br />
dcts. OLpqueagojaauctjS vifto en<br />
efta batalla nuiica ceftetsoereboU<br />
uerloen vucftros ammOí,para que<br />
jujgucts fiemp:e con vofotros mif: ^<br />
tnos,ftpoívenmra lavirttid t elef= „^cepafüerqó<br />
antes que el but: faliia lasvi raaiumar<br />
dasalò^bomb2es:tftpo:oicbalos<br />
queqiiierenpelearfelib:an masfaí pioocuo«<br />
dlmeníC que los qucnoiquicitn : y í''"«!''!<br />
tambiciiclocletteque n-acconftgo dcrofo ai<br />
lav4Ctó:iàtago:aloconoccrcts. ^<br />
efto todo lopodq^ímutbicnjujgár Ke?<br />
po: la efperienda que tenets,t po:q POJUCÍO»<br />
ago:apoco baque paflbclWbo:t5'„J!;y'<br />
penfando fien^2c en ello feretsmu i?an vino<br />
cbomcio2es.%o:ácomobomb:cs JJ!!; "<br />
religiofos,buenos t templados,to?<br />
a comer,tbajedfacrifidos a Dios:<br />
t comentad vueftro cantico ,t pJOs<br />
need di lo que fc os ba mandado.<br />
CDicbo efto fubio endma oc fu ca<br />
uallo,t vino fc para o6<strong>de</strong> cftauáCtá<br />
jcares : tocfpues quclcfaludo fc<br />
gojo con cipo: el bien comun,como<br />
era rajon,t vifto lo que alli fe bajia<br />
t auiendo le p:eguntado ftaniame«<br />
ncfteralgo,fc to:noparafureaU<br />
CUosoe Ctíooefpuesquc ouicró<br />
cenado, pufieron fus gardas tve^<br />
la8:tfiieronfeaoo:mir. -dl^aslos<br />
2lft:iosvicndomuertofu p:indpc,<br />
t con el quaft todos los me)o:escas<br />
ualleros, cftauan todos mut triftcs<br />
enfu cow^om y mucbos oellos bus ;<br />
tanoc hocbc oel rcal,t fe tnan.<br />
©lendo'
3iédo cílo clret Crcflbjt losotros<br />
fu0 compañeros, fc anguflíauan en<br />
gran manera, y todo cflaua lleno oe<br />
trifleja, y lo quemas pcfar leoaua<br />
craqucvianatodala gctcocfuejccr<br />
cítoocoiuerfoí parcfccrcs^affiquc<br />
oe¡cando los rcales,fc fueron bu^cn<br />
do todos ocnocbc.'Benída la maña<br />
na como parcfcícffc cl real oe loí ene<br />
migos folo, toefamparado Oexens<br />
tcs,lucgo Ctzo metió a los l^erfas<br />
oentrolospzimeros oetodos:pozq<br />
auianoeicado en cl los cnemigoí mu<br />
cbasoueiast mucboíbuetcs,tmu<br />
cboscarrosllcnos óbicnes t rique<br />
jas. jEntraro tras cflos los ^i^edoí<br />
todos quceílauan con Ctapares t<br />
comieron todos juntamenteallí:t<br />
oefpues que ouieron comido mádo<br />
llamar Ct^oatodos fus capitanes,<br />
tbablolesoeflamancra.(nueospa<br />
refce caualleros quantos bienes oc^<br />
leamos que nosoaDios^t agoza bié<br />
en ti« ^^^ cnemigoí poz el miedo<br />
«Oí öe u
nopelearottialosqualeafiagoia no<br />
ÍO0 collrcnimosa pelear no conocic<br />
do laa fuer^aa oe nofotroa,ni laa oe<br />
Iloa mífinoa,po: fn poco faber t ñoicedad<br />
t couardia fe tJaiu-dbaa fi fa^<br />
benquerendo fefucamínonoticnc<br />
menoa peligro q fi efperaífeii,guars<br />
<strong>de</strong>monoaqueno loacoftrinamoaa<br />
que aunque no quieranfeinueftren<br />
buenoa y eiÍbízadoi.a6ienfabcaCt<br />
ro que m no pue<strong>de</strong>a tener ina^o: co<br />
dicia oc tomar lea fua n wgerca % bi^<br />
íoa: que elloa la tienen oe guardar<br />
laa t oefen<strong>de</strong>r laaXonfidcra tábien<br />
que laa pucrcaa montcfea.poimus<br />
cbaa que fean burcnconfiía bijoa,<br />
quando ven al ca^adoztmaa quando<br />
lea ca^an alguno oe fua bijoa no bu<br />
ten maa ,aunqi»efea vnafola:fmo q<br />
arremete traael ^ la quiere toman<br />
agow quando eftauan encerradoa<br />
^eveni en fu fucrtc, oieron noa luga: para<br />
cidoí fue pelear conquantoa oelloa quifieffe=<br />
TO« «nímoa:maaago:a ocfpuea que ban<br />
mo quanfalido al campo, pelearan aparta^<br />
íotTty S po: la oelantera como ago<br />
trurcíoi». ravamo0,totroa po:loaladoa,t o<br />
troa pozlaa efpaldaa,mira que cada<br />
qual oe nofotroano ata meneftcr<br />
mucboa oioa,t mucbaa manoa»<br />
Demaaoeftovicndoago:aeftarloa<br />
^Dedoa en repofot foffiegomoque<br />
rrialeuantar loa.rtconftrenirloaa<br />
que fe fueífen^ ponera peligro,<br />
ca efto le refpondio £t2o,no fuer^<br />
cea a ninguno, fmoj&amc aquelloa<br />
queme quifiercn feguir oc fuvoUín<br />
tad,tpo: venmra bolucremoatraí<br />
tcndoparatl t paracadaqualoe tu$<br />
amigoa aquello conque todoanoa<br />
bolgemoa. Tttopcrfcguircmoa la<br />
multitud oe loa enemigoa: po:que<br />
a cftoa quien loapodria tomar/ pe<br />
roft ballamoa algimoa apartadoa<br />
oel ejercito /oquefcatan quedado<br />
atraa,eftoa loatraeremoaa ti.Zás<br />
bienbaaoepenfar que quando noa<br />
auraa mencfter,venunof mutlargo<br />
camino po: te agradar,puca ago:a<br />
tambienfera juftoquempo:elcon=<br />
figuiente noa lo gratiltquea,para q<br />
lleuemoa algo,quando noa to:nare<br />
moa anueftraacafaa,tno tcgamoa<br />
todoa pueftoa loaojoa entua tefoí<br />
roa.jEntoncea oij:óiCtíM^3rea,fi ah<br />
guno quifiere feguir te oe fu volun=<br />
tad,antei fe lo agra<strong>de</strong>cere. 1p)uei lúe<br />
go embiac6migo,oi5e£t2o,alguno<br />
oe aquelloa que tienen maa crédito<br />
contigo,para quclcaolgaloquctu<br />
oemandaf.ilVefpondioCtííí^rc«>to<br />
maelquequificreaoelloa.£ftauaa<br />
la fajon p:efente aqud'dbedo que el<br />
tiempo paffado auia oicbo a Ct^o q<br />
era fu pariente, t que le ab:ato:póz<br />
4o qualoiico luego Ctío>eftcfolo me<br />
bafta.TC)uea efteoijeít^icarea, va^<br />
tacontigo: t tu tambienoi queelj<br />
quifiere tzconCtíoqwevata. afli<br />
tomando CtJoaquel varon,fefalio<br />
oe alli:t oefpuei oe faltdoCt2o,le oí<br />
ico,ago:a manifeftaraa clarameme<br />
fibablauaa verdad, quando ocjcifte<br />
quctealegrauaaenvcrme. IBunca<br />
te oejrare oije el -dbedo. puca cfto<br />
oi5ea:lc refpondio Ctío,nooiraa ti<br />
bien a loa otroa que bagan elfo mif<br />
mo oe buena ^na/jÉntócea el<br />
do juro po: Dioaque alft lo baria,<br />
bafta que bijiefle que le mirafleCtro<br />
con roftro alegre.afri que embUi<br />
do oc Ct^area, oiofuembajada a<br />
loaotroa-dbedoa alegrementc,aña<br />
dicdo también qucelnuncaocFaria<br />
abomb:e tan bueno tían bonefto<br />
comocra£tio:t engendradooe loa<br />
oiofea,queera lomaaoetodo.^l>íc<br />
traaque cfto afli paffauá,a tyxo po:<br />
oont p:ouidcncia oe loaoiofea,le<br />
llegaron menfageroa oe loa ll^trca<br />
noa
»00. Sion los 1l?ircímo0vna parte<br />
oe lo0 aft2io0,no mut gran<strong>de</strong>na=<br />
cion,t po: eflo eran fu© fnbditoo.<br />
íSntonce0 eran tenido© po: buenos<br />
boinb:es oe cauallo, y ago:a tambie<br />
tales parecen. Vferuianfe oellos<br />
los arr:ioi,conió lof Í^acc<strong>de</strong>inonioí<br />
«ra® tÍioI ^^ ^^ islotes, no perdona<br />
puebioetí do les OC uiaudar les nada, ni en los<br />
jucedcí trabajos,nicnlospeligros:po: tan<br />
qMiíJfS to entonces les niandauan yz los po<br />
JO'» tá re» ílreros oc todoípo: guarda ocl erer<br />
Spu®c¿» que podian fer bafta niiloeca=<br />
vícidoe q uallo) para que ft po: las cfpaldas vi<br />
naÌoS®' alginimal / o peligro aleicers<br />
Püblicoa cito oe loscontrarios,aqucllos1lair<br />
jciop íLa canos fucífen los p:iineros q fufrief<br />
fen el oaño po: todos.afliq losH^ir<br />
Jfetábien cauos, coiiio aqucllos quc ^uaua to<br />
3!Dcfpuc0 que ouieron cenado<br />
faco fubucfte antes ^ vinielíc la no^<br />
cbc,t mando a los 1lí>ircanos que ef<br />
130 cau. pcralfcn,para que fiicflcu iuntanicn<br />
mlcil]?c te. yatodoslos Iperfas auian faUmouicron<br />
dojcomocra rajón,t con ellos Sf^<br />
ÍJiíSlS^anesconfu e]cercitoapunto:t tá<br />
U4 fauda. bien falieron los 'dbedosjvnospo:<br />
tjuefiendotnocbacbos fueron amis<br />
gosoeC^ío 1 qitádo era mocbacbo:<br />
otrospozquetuuieron fu familiari«<br />
dad t conucrfacion cnlaca^a, y poz<br />
eflb t poz fui coftutnbzcs eftauan aft<br />
donadosaeUotros conocicdo el be<br />
neficioque les auiabecbo,pozq les<br />
auialibzadoocmiedo. (Dtrospozq<br />
tenian gran cfperanca en el que les<br />
parefdabuen varón,effoz^adoit bic<br />
afoztutiado,tvalcrofo:otrofpozquc<br />
quádo fecrtauácó <strong>de</strong>n ^ediafic^<br />
pzc les fauozefdo y a^udo para altíi<br />
raralgunbien,t poz elfo queria mo<br />
rtrar fcagra<strong>de</strong>fddos en efto. -dbus<br />
cbos también pozque poz fu buma^<br />
nidad t bondadod auian alcanzado<br />
mucbo bic oe fu abuelo, yotros nu><br />
cbospozque viaa los Ifeírcanospzc<br />
fcntcs,t auiafamaqucfc mouianco<br />
mo guias para procurar a todo el<br />
dcerdtomut gran<strong>de</strong>s bicncst^afTi<br />
también ellos faliancon cfperanca<br />
oc alcanzar parte oello. y oefta ma^<br />
ñera falieron todos los ^bedos ejes<br />
ccptoaqucllosquc eftauan en femis<br />
dooc¿taicarcsíf eran/o miniftros<br />
t offidalcs oc fu cafa que fe quedaro<br />
t con ellos tambicn fus criados.So<br />
doslos otros fcmouicró alégreme<br />
te,t no poznecciridad,fmo poz fu vo¿<br />
Xüntad foefugrado falian.dltrando<br />
cftuuieron todosfucra,£tzofelles<br />
50 a los-dibcdos, t los faludo y loo:<br />
f oefpues bijofuozado a Dios q le<br />
fiicffe benigno y fauozable, y Icafu^<br />
daffepara queel pudiclfe pagarlcsa<br />
todos tanbucna voluntad./inalmS<br />
te mando que toda la infanteria left<br />
guieffe: y a eftos mando que fucífen<br />
tras losoe cauallo:^ q en qualquier<br />
lugarq rcpofalfen/ofe ocmuielfen<br />
eúclcamino mando que algunoíoc<br />
líos acanallovinicffenaooeleftaua<br />
para que fupteffcUoel lo que les con<br />
nenia bajer. ÍDefpues oefto mando<br />
a los Ifeircanos que fucífen ociante:<br />
t ellos le pzeguntaron oijiendo. Co<br />
mo iCyzo no quieres efpcrar las rc^<br />
baies que te pzomctimos,para qUc<br />
mva^ascon mas fcy feguridadoc<br />
nofotros?a eftooijcn que refpódio<br />
Ctzo. yo picnfo que tenemos la fe<br />
y lafegurida<strong>de</strong>n elcfftireto oenucs<br />
ftros cczaíonc6:tenlafure(jadnuc<br />
ftras manos: pozque oe tal manera<br />
vamos apercebidos y apareiados, ^<br />
fl trataos vcrdad,fcrcmos baftantcs<br />
y fufi<strong>de</strong>ntesparaos bajer bien: t ft<br />
no la tmtats, y nos quercos cnga^<br />
fíar,picfo que eftamos en términos<br />
paranoveniraeftar oebaicooc vuc«<br />
ftro po<strong>de</strong>r,fino íí antes, fi^io( quie<br />
re,vofotros vemets oebajco oel une<br />
ftro. y vofotros ll^ircanos pozque<br />
oejis q vueftro efquadró es cl oe los<br />
poftreros que van,quando los viere<br />
<strong>de</strong>s, bajcd nos feftas quefon loí vuc<br />
ftros paraque no les bagamos mal.<br />
(Duendo efto los ll^ircanospaífaro<br />
ociante guiando como fc lo midaua<br />
C^zo, marauillado fc oefu cffíicrío<br />
y valentía: pues vc^an que no tenía<br />
temozoc los Sf^zios: nioc losU^s<br />
dios, ni oc todos fus compañeros q<br />
les ueníá en a^uda: ni fe le oaua na^<br />
da,aun que era cofa oeimpoztanda:<br />
que los Ifeírcanos fuelfenfutos/o<br />
oelosencmigos.ycndopoz fucami<br />
no a<strong>de</strong>lante oíjc qucaCtzo a los<br />
oefu e]ccrdto,ficndooe nocbc fc les<br />
aparefdo vna lu j muf grádc ocl cic<br />
lo:
Io,oe qwc a todos les tomo ^an borro:<br />
t efpamo y temo: oeDios,^ co<br />
biaron gran effiier^otoradia para<br />
contra los enemigos, puesteiido<br />
comotuan fueltos y oefembara^ados,como<br />
es oicbo, es oe creer que<br />
en poco rato caminaron graf» cami=<br />
no,'rtaqucfellegauaelaluare baila<br />
ron cerca oel efquadron oe los 1í=>ir<br />
canos,que tua oetras ocl ejccrcito 6<br />
losílftíios. £l qual oefpues que le<br />
conocieron losmenfageros 1feirca=<br />
nos,oijcer5a£t:o,cftos fon los nue<br />
ftros.Dcjian qiíc los conoció bien:<br />
po:que eran los poftreros,^ po: lo?<br />
nnicbos fuegos que tenian. y entói<br />
CCS £^20 mando a vn menfagero oc<br />
los Ifeircanos quefiicfrcpara ellos,<br />
t lesoijceífe que fi eran lusamigos<br />
que oe p:cfto le faliclfcn a refcebir,^<br />
le vinieífen al enaicntro, t al^ffen<br />
las manosocrccbas: y embio conel<br />
algimos oe los fu^os.t »nando les q<br />
oiiceífcnalos1feircanos,que affico<br />
movicífen a ello? acometer alo?enc<br />
mwos,affi también bijieífen ellos,<br />
am que el vno oe los menfageros<br />
fe quedo con el otro coirien^<br />
do a cauallo fe fue a los Ifeircanos.<br />
^Dientras queCt^o efperaualo q<br />
auian oc bajer los 1feircanos,bi5o<br />
parar fu cicercito:^ luego vinieró pa<br />
ra el a cauallo lo? caudillo? ó lo? 4t>c<br />
dos,v Xtgrancs con ellos, y le pzc^<br />
guntaroñ queles mandaua bajer.<br />
£lquallesoiico,efte efquadronquc<br />
efta mas cercano oe nofotros es oc<br />
los1f9ircanos,T ta va vno oc fus me<br />
fagerosaellos,t algunos ólosnuc<br />
flros con el para oejir les que fi fon<br />
nueftros amigos falgá a reccbir no?<br />
alenaientro aleando fus manosoc<br />
recbas: t bajiendo loafli vofotros<br />
los recebid afli como vinieren vnoa<br />
vno,t lesponcdbucn cow^ó.<br />
í)elal?ífto:ía DeCy:oí 40<br />
ft tomâ las arma?,t pwcurá oe btítt<br />
acometeldos oe p:efto,fm oejcar nui<br />
gunooellosavida.yaflifelomádow<br />
Hos Ifeircanosquandooveronloq<br />
los menfagerosoepartcocCm le?<br />
oejian, alegraron fe engrá manera<br />
t faltando luego en fus cauallos , fc<br />
p:efcntaron todos íuntos aleando<br />
las manos órecbas, como les fuera<br />
mandado. los-dDcdosvlos iperfas<br />
los refcibieron amigablemente,<br />
animándolos t amoneftâdo les que<br />
tuuicftcn buena efperanca. •<br />
les bablo oefta manera.1Hofôtro?/ o<br />
1l?ircanos, ta osoamos fe,t crcdi?<br />
to t nos confiamos oc vofotros : t<br />
alfi tábien es mcnefter que tengats<br />
oe nofotros la mifma fe t confianqa.<br />
'dl!>as ago:a nos oejid ante todas<br />
cofas ,quan lejcosoc aqui cftan las<br />
cftancias oe los enemigos t las ma<br />
to:escompaniasoellos. Hoslfeir^<br />
canos rcfpondieron,quc cftauan po<br />
comasoevnaparafangaoealli.¿nijkarar«»<br />
tonces oiicoiCtíOí«So:apues varoí<br />
nes Tperftanost •dbedos, tvofo-¡ído"'^<br />
tros Ifeircanos, queta tambienba^j»"» wm®<br />
blo con vofotros como conamigos ^íS,<br />
t comparieros,conuiene que fepat?'q ^ wfp5<br />
que ago:a eftamos en punto que fi^' ®<br />
no?moftramo?flojco?/ocobardcs,fc"'<br />
nos recrefcera oello todo quáto mal<br />
fe pueda oejir/o penfar. Tpo:que ta<br />
bien faben los enemigos a oon<strong>de</strong> va<br />
mos,t para que vamos. V ft ofada¿<br />
mente vamos contra ellos, tcó ani=<br />
mo valiéte t cffo:çado acometemos<br />
los enemigos: verets como liícgo<br />
que los ouiere<strong>de</strong>s alcançado buten<br />
comoficruost efclauos ^gitinos,t<br />
que los vnos nos fuplicaran las<br />
manos aleadas, y otros but:an::<br />
otros quedaran tan atonitos tefpí<br />
tados,que no tcmá fentído,ni faber<br />
parapodcr bajer algoocfto. ip:íme<br />
roÍQ
Síbjoquaito<br />
Tofe vcraiicUos vcncído0 que píen^<br />
fcn que venimos : gantes que eften<br />
apercebidos, ni aparejados losto=<br />
maremosoelbteefalto. puesfiq^<br />
remos cenar or fuaueméte, r paíTar<br />
lasnocbesoe ar a<strong>de</strong>latc foffcgadas<br />
tbiuir a plajer: no lesoemos efpa=<br />
do para que puedanconfultar, nia=<br />
parejar fe para bic algimo,ni aun pa<br />
ra conofcer que bombics fomos, fi=<br />
líO que pienfen que todo carga fobjc<br />
Hftecfvn<br />
dios en vn ptmto,las armas,los ef=<br />
colotrcfo cudos,las cfpadas, rias bacbas r fe<br />
rico qlla gurcs,r las Deridasi y vofotros lof<br />
man con^<br />
ficrlca,^ Ifeircanos a cercando osa lof cnemi<br />
ouiere oe gos,rd odante oe nofotrostpozque<br />
5ir montó viedo vucftrasarmasjcftcmos mas<br />
r ee qndo<br />
mucljas tiempo ocultof.Defpues que ro me<br />
cofas fea acercare al ejercito oe los enemigof<br />
montoná<br />
q parecen ocitadcabomivn efquadronoe los<br />
olT( latas vueftrosoe cauallo,para que me fir<br />
tnaaefpS<br />
tofae,ren ua oellos, fi fuere menefter quando<br />
tran óot mcquedareatraselperando. y los<br />
loeofdos qüe entre vofoti os (ors los que ma<br />
como oe<br />
tropel» dan,t los mas amcianos, fi mecrec?<br />
ts,tdmur juntos en vueftro cfqua=<br />
dron, quando acometars los enemí<br />
gof :pozquc no os metaos en lof maf<br />
efpefos ocllos,r recibars algún mal<br />
ó oañotfinoqueoejcersalof quefon<br />
masmo^os que losfígan maten<br />
iodos los mas que pudieren oellos.<br />
pueslomasfeguroes,oe loscnc^<br />
migos los menos:r poique fi poi ve<br />
íuraCcomo mucbas v^csfucleacas<br />
efccralos venccdoies)algunafoitu<br />
na aduerfa fe atrauicífa ocuers os<br />
mucbo guardar que no os tome la<br />
codicia oc robar en lugar oe pelear:<br />
poique elqucefto baje no es bobie<br />
fmo ganap^qucquierc licuar carga<br />
a cucflas : y cada vno podria entona<br />
ees fcnnrfeoeflctal,comooe fiemo<br />
t cfclauo.llberò efto ocuers faber,q<br />
ninguna ganandaar maroiquecl<br />
vencer, pues d que vdice todo lo<br />
roba r faquea bombies mugeresot<br />
ñeros r riquQas,r toda la tierra, y<br />
efto foloauersoc nurar,que confer<br />
uers la victoiia;poiquc el que roba<br />
fi fuere vencido también el va piifio<br />
nero.V tambic parad mietes en efto<br />
que qíiando pcrfiguicrc<strong>de</strong>s los ene?<br />
migof osacoidcrs oc tomara mi co<br />
lu5,antes que fea oc nocbc: poique<br />
Ö nocbc r a cfauas no recibire a nin<br />
guno. cauiendo les oicbo efto<br />
embioa cada vno a fu compañia:r<br />
mando les a los oecurioncsrcabo<br />
oc efquadras que quando partielfen<br />
oijcdfcn r madalfcn cfto mifmo a los<br />
que tcnian a fu cargo.£ftauá los oc<br />
curiones en la oelantera:poi lo qual<br />
los podian mur bien orí todos,qitó<br />
dolomandalfen afus cfquadras,ca<br />
da vno a la fura. £n cfto fticron a<strong>de</strong><br />
lante los ifeircanos en la vanguar?<br />
dia,r €tio rúa en mediood qrerci?<br />
to con los perfas: r a todos los oe<br />
cauallo pufo en oidcnan^a a los. la?<br />
dos oe la vna parte r oe la otra.
Htdíos,poique era tiempo oeeftío,<br />
pufo fu0 mugeres en loacarroa,^<br />
embio las oe nocbe, po:que fueífen<br />
mas a fu plajer con la fna: t cl con<br />
los oe cauallo feguia tras ellas bus<br />
fendo : y lo mtfmo oijen que bijo el<br />
mincipe oe lalF)b2fgia,que efta a<br />
la parte oe H^elefponto: lo qual fe<br />
entendia oelos que bufan, foe los<br />
que encontrauan,quecÔtauanelbe<br />
cbo como paftaua,que todos bu^an<br />
quanto mas podian. £l retoeCas<br />
padocia t el rey oe Arabia que efta^<br />
uan mas cerca, tcon fus cofeletes<br />
en los pecbos efperauan los contra^<br />
rios, fueron muertos oe los Ifeir^<br />
canos, ipero la mato: parte oelos<br />
muertos eran Ílftiios t Srabes:los<br />
quales pozeftar en fu mifma tierra<br />
caminauan oe efpacio.Hos 4bcáo&<br />
t los Ifet^canos aflTi como vencedor<br />
res,tnanenelalcácealosenemigof^<br />
bajiendo gran matâça en cllos.Ct¿<br />
romandauaalo&futost)ecaualloq<br />
anduuieflen al oerredo: oel real oe<br />
los enemigostT ft ballaffen algunos<br />
one falicflcn oel ftnarmas los mataf<br />
ten. V mando oenuciar po: publico<br />
p:ego que todos aquellos oe los ene<br />
migos que quedaflen, ago:a fucftcn<br />
oe cauallo, ago:a oc lança f efcudo,<br />
ago:a flecheros/o arcberos vinief^<br />
fen con las armas atadas,t ocjcaftcn<br />
los cauallos enlas tiendas, t el que<br />
afti nolobijicflc queperdieffelacas<br />
beçaluegopo: ello.ltosquéconfus<br />
efpadas eftauan apüto, fc ponian en<br />
o:<strong>de</strong>n en fu efquadron: t los que te:;<br />
nian armas las arrojauan,t tratan.<br />
allugar quelesfueramandadoroon<br />
<strong>de</strong> las quemauá luego aquellos Q^ue<br />
jCt:o tenia pueftos para q afti lo bi^<br />
?ieflemT|Miesconfi<strong>de</strong>rando Ct^oq<br />
aula venido allí ftn p:ouiftones oe<br />
comer, t oc bcuer, ftn las quales es<br />
oelabíftojíaocCyío. 41<br />
ímpoftiblc foftener la guerra, ni ba=<br />
5er otra cofaalgima, t penfando cos<br />
mofe podría eftó p:oueermutp:es<br />
fto,t mutbien,parefcioleííerame=<br />
ncfterei ouiefle vno enei ejercito ^<br />
tuuielfecargo mieiie cargo oe las p:ouifiones,i<br />
p:ouifiones,pa<br />
ra iquealagcnteoe^crra nolesfal<br />
taflc jflc nada oe todo lo neccftario : î yñ 18<br />
era rajón que eftimicíTencn el real al<br />
eftos,para q en tal tiempo oc ncceíTi<br />
dad entendieflcn enlas p:ouíftones.<br />
IPo: lo qual mando piegonar quctó<br />
dos los mato:domos t veedo:es pa<br />
refcieftcn luego p:cfentcs:to6dcno<br />
puidfe m3to:domo, que el mas am<br />
ciano oe la eftancia vinieflc enfulus<br />
gar.yelqueno obe<strong>de</strong>fcicflc luego,<br />
Q incurrieflc en granes penas, líos<br />
quales viendo como ftemp:c obe<strong>de</strong>f^<br />
dan tan oe biiena gana, y cón tanta<br />
p:cfteja los capitanes que eran fus<br />
feno:es, cuándo algo fc les mádaua:<br />
ellos también obe<strong>de</strong>fcicron luego,<br />
fep:efentaron aCtío,como les cri<br />
mandado. Defpues que todos ftícs<br />
ronp:efentes,mandofentar mimes<br />
ro a aquellos tenian cn fu cftam^<br />
p:ouíftonespara oos mefes:ttras<br />
eftos aquellos que las teniS para vn<br />
mes. y oefta manera caft todos fe<br />
fentaron. Biendo tos jütos a todos,<br />
r w-»- w w • r - - w - w -ww • -W-V v v<br />
tenian, babto Icsocfta nKincrn*<br />
CBarones amigos ft at algunos ctf<br />
tre vofotroí que abo:rcjcatsel mal,<br />
y querets alcancaroe nofotros aU<br />
gun bic,p:ocuradcon oiligeda que<br />
ata Dobladas mas p:ouifioncs en ca<br />
da eftanda para los fcñojcs, v para<br />
los criados que no las que foliaos<br />
bajeroecadaoia: y que efte fiem|):C<br />
aparejado todo lo oe mas que fuere<br />
meneftcrpararcnermutbucnasvlá<br />
das: po:quc mut p:efto feran aqui<br />
los vcnccdozcs, que mcrcfccn tener<br />
f abunf>
abuiiiJantcmcnte todo ló nccelíario.<br />
V fabed que no0 conuiene recebirs<br />
ÍO0 inut bien, 1 tirarlos oe fuerte<br />
que no tengan oe q fe que|car»
y bencuolcnda oc aqucUof que íant<br />
6ieu agoza nos quiereut ainanfui<br />
cUc5/|poí lo qual me parefce queoe<br />
uo cnr el repartíinicuto oellos a los<br />
«dfócdos 1l5ircanos,t a Ztgrancs<br />
quando vinieré: t fi a mime aipíere<br />
lo menos,terne lo po: ganáda.lp)o:<br />
que oe mejo: gana quedaran cou no<br />
fotros, poj quáto viere ma^oj el p?o<br />
«cebo» (Uuc cierto la codídaoepie=<br />
fente po: ventura nos podra adquís<br />
rirriquejasquc oitrc poco tiempo:<br />
mas con la liberalidad q ago:a vlare<br />
mos euoarlas,adquiriremos aquellas<br />
cofas oe oon<strong>de</strong> nafce la riqueja.<br />
y efto a mi parefccr nos podra oar<br />
maspcrpcmariqueja amifa todoí<br />
vofotros. Vpo:dlacaufapiéfoquc<br />
nos cjccrcitamos en nucftras cafas<br />
a veccrlos apetito? oelvientre,t bo<br />
liarlas gattandas to:pes, para que<br />
quádo fiieremenefterpodamo? vfar<br />
ocftas buenascoftumb:es para uro<br />
mato: p:ouecbo; iPues m q mato:<br />
cofa podremos moftrarnueftra bue<br />
na oifaplina t coftúbzes q en la que<br />
al p:efcnte tenemos entre manos<br />
yo<strong>de</strong>rtamcntenolaveo. CDefta<br />
manera bablo £tío:con el qual luc^<br />
gocofmtiolfetftafpcs varó iPafia^<br />
novnooelos®motimos ,oi5iendo<br />
afli. Clílejia cofa feria Ct^®/» pw<br />
diendo nos fufrir mucbas vejes en<br />
lacada ftn comer po: codida oe ca=<br />
Ifaralgima ftcraoepoco valo:, q ago<br />
ra q andamos p:oaírando oe ca^ar<br />
todas las riquejas t bienaucmráqa<br />
nos póga efto:uo t impedimeto para<br />
ello la codida oe viáda?/ooincrof<br />
que ftcmp:e es feño:aoe los malos,<br />
t cfdaua oe los buenos. CíEl<br />
parefceroell^tftafpcs fijeoefta ma=<br />
ñera confo:me al oe ^ T iodos<br />
losotrosleap:ouaró. £ntócesCt=<br />
ro oií:o,ago:a pues q todos conco:<br />
damos en vna miftna cofa embie cada<br />
vnooe vofoti'os dnco bobzes oe<br />
cada cfquadralos ?nasoíligétes:pa=<br />
ra que vatá po: todo d real ,t núren<br />
tpefqiúfcnquicfonloscriadosque<br />
cftan entediendocó cutdado en apa<br />
rcjar lasp:ouiftones,t looemasq<br />
es neceírario,para los q eftan có los<br />
enemigos t para nofotros, t a eftos<br />
tales los loen,t fe lo agradcjcan: ta<br />
los qucballaren en efto negligentes<br />
los rcp:ebcndan, t loscaftigucn,co<br />
moftfueftcnfusamos. C-dbien^:<br />
tras qiu: efto aífi paflaua,lo?^l>cdos<br />
tomaron algunos carros oc los etie^<br />
mígos,tbajian losto:naratrasoc<br />
oon<strong>de</strong> auiápartido:t tratan los car<br />
gados oe aquellas pzouiftones que<br />
auia mcnefter el ejercito, ©tros lle=<br />
uaitó los carros íí auian tomado,llenos<br />
oe mugeres mi^t bermofas, algunas<br />
oellas legitimas,t otras más<br />
cebas,que las tratan cóftgo los enes<br />
migospo: fu beldad tbermofura. ^<br />
Tpozq todos los Sfianos aimbafta<br />
ago:a vfan efto,que quando van a la<br />
guerra, licúan cófigo las mas p:cdo<br />
fas cofas q ticnen,oijiendo eí oe me^<br />
>0: gana p<strong>de</strong>aran quádo tenganp:e5<br />
fente lo cí mas aman,t que oe neceflí<br />
dad ban oe atudarlo, t foco:rerlo*<br />
Tpo: véwra es afli como oijé: t tam<br />
bien podra fer q lo bagan po: gojar<br />
oe fus o<strong>de</strong>ttes t plajeres. Ct^o vic<br />
do lo? becbos ó los -dl^edos t oc los<br />
1feircanos,cnalguna manera fc cnU<br />
pauaaft t alosfutos.pozíj podia pa<br />
refcer q a vna mifma fajon los otros<br />
flo:cfdanmas enbó:ra t fama q no<br />
cllos:t q aqudlos adquirían algo,t<br />
t ello? fc quedauá efpcrádo en lugar<br />
mas percjofo. Hos q tratan la p«fa<br />
moftrádoaCtío los oefpoios q tra=<br />
tan, to:nauan po: mas perftguicdo<br />
lo? enemigos, oijiendo que affi fe lo<br />
/ i) mádauan
niatidíiiiS fue capítancf.po: lo qual<br />
rcnioichcdo fe £t:o po: ello, los pos<br />
niaa vuaparte : y to:noa llamarfus<br />
capítane0,t eftañdo oon<strong>de</strong> todoa pu<br />
dieffen o^: lo que oejia^lea bablo oc<br />
ila manera.<br />
Celadon oe£y:o á<br />
loa perfas. Don<strong>de</strong> parefce queen<br />
efte rajoiwmícnto quiere pei*fuadira<br />
loa perfaaquato lea couie<br />
netener getepe cauallo fura p:opia.<br />
para efto lea mueftra p:imcro loa<br />
mucboa incóuinientea que fe figuc<br />
oeno tener la,í5fpuea loe p:ouccboa<br />
que fe figuiran con clla.'Bltimamcn<br />
temoftrando lea el mucbo aparejo q<br />
tienen para tener bóbicaoc cauallo<br />
refpon<strong>de</strong> a todaa laa oiliailtadca<br />
que parefce podrian cfto:=<br />
uarfclo.<br />
Bronca amigoa,piens<br />
fo quetodof vet^ mur<br />
claro q fi tuuielícmoa<br />
loquceftavictoziapas<br />
refce ofrcccrnoa,que<br />
para toda pcrfia auriamoa ganado<br />
nmr gra<strong>de</strong>e bicnca>r para vofotroa<br />
en particular nuicbo maro:ea:puea<br />
quepo: nofotroa fe ganan,rfealcan<br />
^an. -dbaa rono veo ciertamente co<br />
ino podamoa fer fenozca oelloa, no<br />
fiendo baftatea paraadquirirlof:po:<br />
que loa perfaa no tienen gcte oe ca<br />
uallo p:opia fura.lP>cnfad puea ago<br />
ra q nofotroa loa perfaa tenemoa<br />
armas c5 que perfcguir a loa enemí<br />
goa bafta ponerlea en burda,qu5do<br />
loa acometcmoaoetropcl.^baaoef<br />
puea que les bajcmoa boluer laa ef?<br />
paldas,como podremos alcaníjaiVo<br />
matar los q burén,ago:a fean oc ca?<br />
iiallo,ago:aftccberos,ago:atirado=i<br />
res, ago:a cfciidados ,no teíiiíído ca<br />
uallosfCliMcn temerá oe nos bajer<br />
mal,ficcbcrof ,tirado:es/o bomb:es<br />
oe armas,fabiendo bien que ningim<br />
peligro ocucn temeroc nucfti-a par^<br />
te oe q les venga mas mal que oe los<br />
arboles que eftan plantados? pues<br />
fi efto es alfi ,no efta manifiefto q efta<br />
gente oe cauallo cftrágera que aquí<br />
mitencmos al p:efentc podran pen^<br />
far que todo lo que fe ba tomado oc<br />
los cnemígoí no es menos furo que<br />
nueftro/ y no folaméte creerán que<br />
ocuemoa partir con elloa,fino que a<br />
buena rajó la maro: parte/o cafi to¿<br />
do ca furo. V no ou<strong>de</strong>ra fino que es<br />
licccITario que cfto palfe oefta mane^<br />
ra,fintíendo lo cUoa aflí: r queriedo<br />
po: ventura qucafli lo entendamos<br />
nofotroa. -dDaafi adquirimos nofo<br />
trof gentcoe cauallo que no fea peo?<br />
que la fiira,claro efta que podremosbajer<br />
oe los enemigos fin eUos,lo q<br />
ago:a bajemos confu aruda:r ento<br />
CCS no los tememos en tanto, po:^<br />
queago:aquieran quedar,agowfeí<br />
quierá r:,pocofenosoarapo: ellos,<br />
fi po<strong>de</strong>mos fer baftantcsv itiñácti::<br />
tes nofotros mifinos fin ellos.y allí<br />
pienfo que ninguno fera oe cót'rarío<br />
parefcer al mío, el qual es que les va<br />
le mucbo a los perfas tener gente oe<br />
cauallo p:opía. pero po: venmra<br />
penfars comofe podra bajer cfto. a<br />
mi me parefce, fi queremos oidcnar<br />
quearagentcoe cauallo,queocucs<br />
mos confidcrar que es lo que tcne^<br />
mos, r que es lo que nos falta.aquí<br />
ar cauallos mucbos quefe tomaron<br />
cu los realcsoe los encmigos,r fre^^<br />
nos con ó los rcgír,r todo lo oc mas<br />
oc que fe m meneftcr fcrtjír los que<br />
tienen cauallos. y tambíc tenemos<br />
lo que requiere tener el cauallero,<br />
q es cofeletcspara armar nueftrosí<br />
cuerpos
n^alM aicrpos, r íantíis paltas que podc=<br />
'»•-I VI) tii<br />
í^iKOp.o mos tirar algunas, y quedarnos en<br />
!0( ÍM-ic las niíjuoscrras.lpucs luego q nos<br />
«Icf.ociql falt,;f p02 ventura bcmos meiiefter<br />
vf-uá ven<br />
Ho viendo le oclcicoö,podre acofar<br />
t fcgiiír las fieras,bíricdo con la ma<br />
no lasque cíhmícrcn iunto a ntí,t<br />
tirando a las que cílunícren aparta=<br />
dasícomoft emiuíeirenccrca. Que<br />
po2 mas ligeras que fean, me podre<br />
acercar oe pjcfto para leí tirar,como<br />
fl cftuuicffcn quedas, poi lo qual<br />
me pareceque ma?querriafcr como<br />
los Centauros que como otro algú<br />
animal: poique con cl fentido oe bo<br />
ble vfan oefaber y confejo,^ con las<br />
manosbajen lo que les conuiene, t<br />
tienm ligercja t fticr^as oe cauallo,<br />
paraalcä^arelqucbute, t bajer bu<br />
tJ al que cfpera.£fto todo comparo<br />
cömigo,fi nieflc buen bombze oc ca^<br />
uallo:tpienfo quegojaria octodo<br />
ello iunto.1|bo:quecon el faber y en<br />
tendimieto oe bombre lo podría p:o<br />
ucer todo: con las manos me arma^<br />
ria,con el cauallo tíia en feguímien=<br />
iotalcanceOèotro:còn las fuerzas<br />
oclcanallobariábolucrlas efpaldaí<br />
al contrario,fineftarafido f pegado<br />
haniralmcíítecoirio los Centauros<br />
medio bombiev medio cauallo. y<br />
po: efto mas vale aucr nacido böb:e<br />
queCétaurOiHos Centauros caref<br />
cenoe mucbos bienes que inuenta<br />
fon los bomb:es para vfar oellos<br />
no pue<strong>de</strong>n gojiaroe mucbos oelet=<br />
tesquegojan los bomb:es, losque<br />
affi fon nafcidos medio canallos»<br />
tofi ap:endiere el arteoe ca^<br />
nalgar, quando cftuuiere a cauallo<br />
bare otoasoe Ccn tauro, t quando<br />
tnea^areoel, podre cenar, y veftir<br />
me, r òo:mir como los otros bom^<br />
b:es.Í)emaneraqueno fere otra co<br />
faa pie fino vn Centauro oiuidido<br />
en ooípartes:otrasve5es Centauro<br />
compucfto cftando a cauallo. V aun<br />
efto terne mas que el Centauro.<br />
Oueel Centauro miraconoos ojoí<br />
t oye con oos o:e)as : mas ^o podre<br />
ver y conjcmrar con quatro oíos, y<br />
podre ot:t fentirc5quatroo:eias.<br />
iPucs oijen que el cauallo mamfie=<br />
fta mucbas cofas a loí bomb:es,po:<br />
que las viooe antes con los ojos: y<br />
tambicn les fignifica mucbas cofas<br />
conlaso:eiasque otop:imero.2líri<br />
que mCt:o me pue<strong>de</strong>s efcrcuiren<br />
el numero oe aquellos que oeífea en<br />
grá manerafaber el arte oe caualgar<br />
a cauallo. Cy luego todos los o<br />
tros oijccron,po:Dios que tambié<br />
a nofotros nos aflicntes en effe mif=<br />
momemo:ial.£ntonccsoi]co Ct:o<br />
pues queaífi a todoí nos parefce,no<br />
feria bien que eftablefcicflcmos po:<br />
Ict a nofotros mifinos,que fe tenga<br />
po: oefbonrra,fialgunooeaquello5<br />
a quien to oiere cauallo, fuere vifto<br />
andarapie,ago:a ataoe andar gran<br />
camino, ago:a co:to:para que en to=<br />
do cafo los bomb:es nos tengan po:<br />
CcntaurosíSluiendo Ct:op:opue5<br />
ftoefto,todos lo loaron tap:ouar6.<br />
Tp)o: lo qual ocf<strong>de</strong> aquel tiempo ba^ ^<br />
ftaago:a quedo envío entre loí líber SMIÍ/ÓJ<br />
fas que a ningunb5b:e p:incipal oe per«« ne»<br />
llosleveranandarapie. Cirilos ¡iillil'!<br />
eftauan en cftas rajones quando a<br />
cerca oe medio oía llcgaro losoe ca^<br />
uallo -dibedos z Ibircmof que tratá<br />
mucbos b6b:cs p:ífioneros,tmus<br />
cbos cauallo5:po:q no matauá a nin<br />
guno ó aquellos q fc les oaua t entre<br />
gana las armas.^efpues q viniero<br />
Ociante oeCt:o,p:imero les p:egun<br />
toft todos venian faluos. lUefpoiis<br />
diendo todos quefi, les to:no a pzc^<br />
guntar, que es lo que auian becbo<br />
t ellos le contauá todo lo que bi jie^<br />
jon.enfal^àdo conpalab:as cada co*<br />
fa.y ct:o les ota oc buena gana ta»<br />
do quáto queriá oejir,t les Ioana oc<br />
«amaneracnp:cfcncíaoc todo^t<br />
barones
Carones amigos bien fe crecqne<br />
00 auets moftrado valientesteflbt<br />
^ados:po:queago:a parefcet0ma0<br />
gran<strong>de</strong>a t ma0bennofo0:t maaterrible0oevifta<br />
quex>tantea. Xras<br />
efto Ies p:egunto quáta tierra auian<br />
comdo,íft eftaua habitada la tierral<br />
36II0S oejian que auian comdo mu^<br />
cba tierra, t que toda eftaua pobla^<br />
da,t que eftaua llena ocoijcjastoe<br />
cabías, oebuetes,oe cauallos, toe<br />
trigo, t oe todos bienes.1p>ues oos<br />
colas, oije Ct^o, bemos oe p2oaí=<br />
rar,lapiimera,que fcamosmcjoies<br />
que los que lo polfeen, t la otra,que<br />
los oejcemos eftar en fu tierra. Tpoz<br />
quela tterrapoblada es mut piccios<br />
la polfeftion,t la que eftaoefpoblada<br />
t tcrma oe bombies, también efta<br />
termaoe todos bienes. 36ienfe,oí<br />
jeCtío, quemataftes alos rebel<strong>de</strong>s<br />
queos reftftiantrepunauanCt^<br />
ba ftdo mut biebecbo • pnes efto es<br />
loque masconferua lavictoiia) t a<br />
los íi fe os oauan,t entregauá las ar<br />
nías aiietstratdocautiuos. ipues<br />
ft agow foltamos a eftos, t les oa^<br />
mos libertad, pienfo que haremos<br />
en nueftro piouecho. iPiimeramen<br />
te ni tenemos poique nos recatar oe<br />
llos,ní tápoco at para que los guar<br />
dar, ni menos para que los mantea<br />
ner,nilosbemosoe mataroebam=<br />
bíe. 1P>oi tanto ft los oejcamos tí libies,ternemos<br />
mas cautiuos t efcla<br />
uosquenos ftruan,que ftganamos<br />
la tierra, todos los moiadoies oclla<br />
ferannucftros fiemos t efclauos.<br />
y los que vieren a eftos fueltos, t<br />
queles otoigamos la vida, querrán<br />
mas quedar que yik: t antes efcoge<br />
ranoeobe<strong>de</strong>cemos,§oepelear con=<br />
ira nofotros. jgfte es mi parecer: t ft<br />
algtmo fabe otromcjoi oiga lo lúes<br />
go.SCodos los que le otcron lo apio:<br />
uaron^r conftntíeron que febijieflc<br />
alfuCtio mando llamar entóces todos<br />
los cautiuos, t hablóles oefta<br />
manera^<br />
ffá^acíon oeCy:o a<br />
los cautiuos. Ha qual contiene aui=<br />
fo particular ocio que oaien bajer,<br />
t aífi no tiene nada oe artificio, ftno<br />
es enq les oefcubic lospiouecbos<br />
que oe bien obe<strong>de</strong>fccr fe les<br />
pue<strong>de</strong>n feguir.<br />
¡Iñigos poi auer ftdo<br />
obediétes, auets falúa<br />
do vueftras vidas: tft<br />
afti lo bajetsoeaqui<br />
<strong>de</strong>láte,no 00 vema mal<br />
al^nopoi ello, fmo e|<br />
no terneta el mifmo fenoi que oe an<br />
te0.'dDoiarct0 vueftraa cafa0,labia<br />
reta vueftraa tierraa t jütaretaos<br />
con vueftra? mugere0,t mandarets<br />
avueftro0biío0 como bafta agoia:<br />
no pelearetacon no0nlcon otro ais<br />
guno. £ftalgunoo0 bijierciniuria<br />
peleareta poi vofotro0. v poiíj ñas<br />
die 00 man<strong>de</strong> tí ala guerra,traedme<br />
aqui laa arma0:t IO0 que laa trujccs<br />
renaurápaj,t todolo que be oícbo<br />
arriba ftn frau<strong>de</strong> ni engaño alguno«.<br />
V100 que no entregaren laa armas,<br />
ternan nospoi enemigos :t tábien<br />
les haremos guerra como oe antes»<br />
y el q viniere a nofotros, tcó amot<br />
t buena voluntad oicre a enten<strong>de</strong>r q<br />
baje/o enfeftaalgoen tmeñrofermcío,a<br />
efte tal le tememos refpccto oc<br />
amigo t bien becbo2,t no oe ftemo»<br />
y efto es bien que lo fepats t lo ha»<br />
gats fabcra los otros» £ ft querien<br />
do vofotros efto,algunos os contra<br />
diiceren, llenad nos contra cllos,pa9<br />
ra ^ vofotros los mandcts a ellos,t<br />
no ellos a vofotros. CíícabádoCt<br />
rooc ocjíF cfto,todoscllo$ fe hincas<br />
f iiij ron
onoc rodillas,r le querían adozar,<br />
íoi.reró que afíi lo cuinplirian.Der=<br />
puesque aquellos fe fiKr6,oi]Co<br />
roa los ^l5edosf armenios,qra<br />
ciaboza que ccnalientódostpues ra<br />
eftaua parejado, lo mejozqUe auian<br />
podido» poz efto me parefce que os<br />
V ars agoza a comcr,r embiad nos la<br />
mitadocl pan:que barto ar aparejas<br />
do para los vnos r para los otros.-<br />
"Cliádas no nos las embíers,ni tams<br />
poco oe beucrmofotros tenemos oe<br />
fto lo q nos bafta. y vofotros pers<br />
fas licuad lof Ifeircanbs co vofotros<br />
a las tiendas, los pzincipales a las<br />
gran<strong>de</strong>s, pues los conofce^s, ríos<br />
otros oon<strong>de</strong> os parcfcicre q eftaran<br />
mcjoz.ycenado6<strong>de</strong> masos pluguie<br />
re,r oon<strong>de</strong> ouiere mcjozcs eftácias:<br />
pues que también lo teners apareja<br />
do en todas ellas, pero es bienquc<br />
fepars efto los vnos r lof otros,que<br />
ro os bare guardar oe nocbc todo lo<br />
oefticra ocl real: mas vofotros mis<br />
radpoz lo q cftaocntrooelas ticdas,<br />
r poned las armaf a recaudo:pozque<br />
los que cftan en las ticdas no fonoel<br />
todo nucftrosamigof.Uos-dDcdos<br />
oefpues oefto r los armenios 6 Sr<br />
granes fe lauauan para comcr, pozq<br />
ra lo tcnian todo aparejado,r unida<br />
das fus veftiduras,cenauan: auicdo<br />
f<br />
)ZÍmcro curado mur bien fus canas<br />
lof .a los iPcrfas embiauá la mitad<br />
oelos panes a cada vno,r uo les em<br />
biauan vianda,ni vino, pcfando que<br />
lo tcnian los oc iCr^^ípozq el mifmo<br />
auiaoicboq lo tcnian abúdantcmen<br />
tc.'dbás oejia cfto,cntcndiens<br />
do poz la vianda q no les auiá oe eim<br />
biar,la bábzc, r poz el bcuer, el agua<br />
oel rio qcozria. Quando iCríoouo<br />
cenado,ocfpuesqfucoenocbc efcus<br />
racuíbio poz efquadras oc cinco en<br />
cinco, r oic? en v>m mucbos ocllos<br />
qttceftuuicífcn efcondidos entozno<br />
oel real: pcfando que feria mur bien<br />
que cftimicífcn cnguarda,para que<br />
ft alguno vinietfeoe fuera/ o alguno<br />
fe bureffcoe los oeoentroqfacaíre<br />
oincros,que lepzendieífen. y afti fe<br />
ba5ia,p02quc mucbos biirah, r mu<br />
cbos eran pzefos.;£Crío permitía<br />
que fe qucdaflcn con lof oincros los<br />
quelostomauamralosbóbzesque<br />
buran, mandaua ocgollar. poz lo<br />
qual oc ar a<strong>de</strong>lante aun que algimo<br />
quifiera, no pudiera facilmente bas»<br />
llar ninguno quefalieffe oe nocbc»<br />
y oefta manera biuian losperfas»<br />
^bas mucbof oelos-dDcdos beuiá,<br />
comian, r tañian fus flautas, r cans<br />
taua,roauan fea todoplajcrvoclcr<br />
tcs,bafta bartarfc:r poz eloefcurdo<br />
odios fe tomauan mucbascofas,q<br />
facauá algimof a burto oel reaUpot<br />
manera que las guardas que velas<br />
uan,tenian bien en que enten<strong>de</strong>r^<br />
CCr^íí^^rcs rey oc los -dbedos la<br />
mifma nocbc q lalioCrío,auíamuv<br />
bien bcuido, r todos los que con el<br />
eftauan en fu ticda, poz alcgriaoe la<br />
fortuna piofpera que les auia fucedi<br />
do:r penfaua q todos los otros ^be<br />
dos cftauá en el real, cjcccto algunos<br />
pocos: pozque ora vn gran iiirdo y<br />
nunulto. y eran los criados oelos<br />
^Dcdos,los qles poz eftar fus amos<br />
aufentes,beuianr comian oifolutas<br />
mente,r bajian mur gran eftmcdo:<br />
pozqueod realoe los afrziosauian<br />
trardo vino, r otras mucbas pzouis<br />
ftones. (Duando rafucoe oia,r nins<br />
guno vino a las puertas, ftno aqucs<br />
líos que auian cenado juntamente<br />
con el: r oro que el real eftaua vajio<br />
oe los -dDcdos r oe los oe cauallo,^<br />
falido a verlo, bailo que era aflí, cos<br />
mcn^o abzamar ,r arwrfc con Crs<br />
ro y co los -dbcdosjpozque le auian<br />
oejcado
Dcicado Tolo, y fc awíátif do.y hicsQ,<br />
fcgim oijcuimif fañudo r afiado,<br />
iinvjdo a vno oc loe fuf 00 q aüi citas<br />
ua p2cfcntc0,q toinaífcfuacaualloa.,<br />
t fticífe oc picfto al cjccrcito ociCfí o<br />
r le oípcífc eftas palabjaí oc fu parre«<br />
Penfaua to£f 20 que ni tu c5fulta=<br />
tia0 tan inconft<strong>de</strong>radainenteoe mi,<br />
ni aun que£f20 lo quiftera, vofos<br />
tro0 lo0Ídl>edo0 meconfintiera<strong>de</strong>©<br />
ocicar foio. ^Da© a0O2a ft Cpo quis<br />
r fiere venir enbuen bo2a ftno vofos<br />
tro0 los ^bcdos venid para mi p2e'ftamente.<br />
y efto lo mando el afli.<br />
-dl>af el que era mandado f 2 ,oi]t:o le,<br />
veamos fenoi como bailare yo aque<br />
llosf Como, oi5e£ta¡cares,en aque<br />
lia tierra oon<strong>de</strong> ruaCr2o,f losque<br />
con el eftauan. poi ÍDios refpon=<br />
dio elmenfaiero,quebe of do que al<br />
gunos Ifeircanos oe lo0que fe rebcs<br />
laron oe IO0 enemigos, van allí, y<br />
IO0 acompañan, ©renda efto Cfa=<br />
lt:are0,fe enfaño mucbo ma0conCf<br />
ro:po2q no le auia becbo faber efto.<br />
y pp2 eftb ma0 apíefliiradamctc cins<br />
bio a llamar IO0 'dl>edos,po2q fe oifs<br />
minufclfcn fus fuerzas con mas<br />
afperas amenajas que oe antes los<br />
embiaua a llamar, y tambie amenas<br />
50 al menfaícro q eínbiaua,ftno fe lo<br />
oijreflc tanafperamente como el fe lo<br />
mandaua. afti q cl menfalero embía<br />
do fe partía lUruando conftgo ciento<br />
oe cauallo:^ muf tríftc,po2q eltams<br />
bien no fe auia partido conCf2o.Ca<br />
minado p02 fu camino vínieró a vna<br />
cncrujijadaoofe partíanlos camis<br />
no$,fallí poz lasfendasandauá erra<br />
dos. V antes que Uegaftcn al ejcercis<br />
to oe Cfío encótraron co vno© aff=<br />
rios,alo0quale0conftriñer6a que<br />
IO0 acompañaflcn:f afti a tino oe lo$<br />
fiiego© que vian,llegaron alia cerca<br />
oe media nocbe. (Quando fa llegas<br />
ron cerca ocl real, las guard:s que<br />
'arríbaDijcim0S0eiCf20,n0 losocjca<br />
ró fálír antes oel oia. ^Das oefpues<br />
que ftieoe oiaclaro iCf 20 mando lia ^<br />
mar los ^agosf elegir los flicrifis „^J<br />
dos legítimos que feocuían bajera dotcaoe<br />
losoiofes, po2 lap2ofpcra fo2tuna y<br />
buena andanca. y eftando con efte<br />
cuf dado llamo los ©motímostbis<br />
50 les efte rajonamiento.<br />
los ©motimos: la qual, y también<br />
cl rajonamiento que fe figue es muf<br />
llanaffcnjilla fin tener cofa que<br />
fe pueda notar oel artís<br />
ficio.<br />
Orones amigos oios,<br />
íestxn que vevs, nos<br />
mueftra mucbos bies<br />
nes:pcro nofotros los<br />
iPerfas fomoí muf po<br />
coíen numero para loí<br />
po<strong>de</strong>r ficp2e tener y cófeniar. pues<br />
ft lo que ganamos cÓ nueftro trabas<br />
>0 f fudo: no fabemos guardar to:s<br />
liara muf p:efto a fer oe otrooueño.<br />
¿ftocicamos algunos oe nofotros<br />
aqui enguarnidon, para que guar?<br />
<strong>de</strong>n loque ag02atenemos f portees<br />
mos, luego fe parefcera claramente<br />
que nos quedan pocas fuerzas oe<br />
guerra/ o p02 mc/o: oejir, no ningu<br />
ñas. p02 lo qual meparefce quep2e<br />
ftamente vaf a alguno oe nofotros a<br />
perfta, para bajer alia relación oe<br />
todo efto queoijo: y ocjirles que lo<br />
mas b2euc que fer pueda me embíen<br />
niascicerdto ,ft quieren fer fefto2es<br />
oc afta ,y gojaroelos frutos oella.<br />
poí tanto m que eres cl mas andas<br />
no oe todos, vete luego para pers<br />
fia,t llegado que feas alla,oi lesque<br />
f V todos
2íbíó qiiaftó<br />
todo0lo0 bombJtóoe guerra^ cms<br />
bíarc t)cfpuc0 que a mí víníercu,jro<br />
terne cuidado oc mantener IO0, ío<br />
que aqui agoza tenemos tu lo vescla<br />
raméte ,que no fe te pue<strong>de</strong> cnaibzir<br />
nada,y paraquccfto todofobzequc<br />
tote embio agozaa 1p)erfia,lo baga<br />
mo0 bícn,t nueftra© cofa© nos fuce<br />
dápzofperat legitímamete, ^como<br />
cóuíenc, mira que lo que vieresquc<br />
toca al culto oiuino y ala religion oc<br />
IO0 oíofe0 lo pzegunte© a mí padre,t<br />
lo que toca al bien publico t común<br />
oe toda la república ptegüta lo a IO0<br />
iiieje© t a todo0 aquello© que tiene<br />
cargo oegouemacíon. y oíle©, qtic<br />
también no© embien veedoze©,para<br />
que vean lo qucbajcmosn íntcrpze<br />
te© t oeclaradozc©,paraq octcrmi^<br />
nen toeclaren loque le©pzeguntas<br />
remo©.y mapareia te luego para tz<br />
tucamino: ttoma vnefquadron oc<br />
gciite oc guerra que te acompañe, t<br />
falgacontigo. CiPaífado efto mS<br />
do llamar a lo© ^edo©:t luego pa=<br />
recio alli pzefentc el menfagero que<br />
Ctaicarc© auia embíadott en pzefen<br />
da oe todo© oí|co la tza q Ctajcarc©<br />
teníacon CpOjV la© amenaja© que<br />
cmbiaua alo© ^bedo©. V finalmcus<br />
te que mandaua que los ^edo© fc<br />
partielfenluegopara ehaunqtic Ct<br />
rofequifieffcqucdar. ILos^bedos<br />
otcdo lo que cl menfagerooé5ía,caí<br />
liaron luego todos,quc no fupieron<br />
que refpon<strong>de</strong>r:oudando poz vnapar<br />
te fl feria bien no tí afullamadooc<br />
Ctaicarc©, t pozotra parte temicus<br />
do fus amenaja©, fino obc<strong>de</strong>dan fu<br />
mandadotpozque conocían fu cruel<br />
dadtafpereja. j6nt6cc©CtíO toma<br />
do la bo5 poz todo©, oíjco, -dDíra tii<br />
menfagero t vofotros también los<br />
Jbcdos,no memarauílloquc Ctajcarcs<br />
viendo tantos t tale© enemi«<br />
go©,t no Viendo a nófotrOSjUi fabic<br />
do lo que ba5íamos,fe temicífc q no<br />
le víníeífe mal a fi/o a nofotros.<br />
ídbas oefpues qucouicrc entendí^<br />
do quemucbosoclos cnemigoí fon<br />
mucrtos,t todos butdos,entonces<br />
ceñara fu miedo,t conocerá que no<br />
efta folo, quando los amigos le mas<br />
tan t ocftmté a ftis enemígos:pucs<br />
no feremos oígnosoe ailpar poz ba<br />
jer le bícn^Quanto mas q<strong>de</strong> efto no<br />
lo bajemos mouidos oc nofotrop<br />
mifmoí,fmo que to pzimero fc lo ro<br />
gue a cl,t le perfuadi que me ocjeaíTc<br />
tomaroevofotroí,loíquc quificífcn<br />
falir c6mígo:t vofotros fin tener co<br />
díciaalguna oe caminar, le pzcguus<br />
taftes fi faldria<strong>de</strong>s: t agoza vcnífte©<br />
aquí mádados poz el que faliclfcdcs.<br />
aifi que no at poz que le ocua pcfar<br />
poz ello, llbozloqual bien fe que fu<br />
tza amanfara vencida oe tantos bies<br />
nes como le aucmos caufado: t cefs<br />
fandoelmíedo,fcle quitara oel tos<br />
do. agoza tu menfagero vete con<br />
Dios a oefcanfar,pozquc cftaí traba<br />
jado oel camíno:t nofotroí los Tp)cr<br />
fas pues eftamos cfpcrando los enes<br />
migos, que necelfaríamcnte/ o ban<br />
oe pelear/ o redírfe, pógamonos en<br />
ozdcn lo mejoz que fer pueda. Tpot<br />
que ftnoívenocfta manera aperccbi<br />
dos,oc creer es que auremos oellod<br />
mas ocio que bcmosmcneftcr.Xu<br />
cozoncloc losifeircanosmandaraflí<br />
a tus capitanes que todos fc armen.<br />
qual como bíjielfea la boza,t tot<br />
naife oe pzefto a el,oi]co le Cpó, Vo<br />
poz <strong>de</strong>rto Ifeircano me buclgo en<br />
gran manera: pozque ficntoquc no<br />
folamente mueftras tener verda<strong>de</strong>s<br />
raamiftad,pero tabien faber t buen<br />
entendimiento,que nos puedéapzó<br />
uccbar al pzefente,como fe ve ala clá<br />
ra:pozquc losaftzióó fon mis cotí<br />
trarios:
t á tí mucbo ms enemigos que a<br />
mi. aiTi que cóuiene a ambos a pos<br />
a cófcjar nos como agoza no fe vaf a<br />
oe nofotros ninguno oe los companeros<br />
t nosoej:en:fmoque antes<br />
tomemos nmcboJ ma?/i po<strong>de</strong>mos.<br />
aSien bas o^do que el Idcf oe -dbe=<br />
día embia a llamar fu gente oe caíw^<br />
lio, t fi eftos fe van, como quedare^^<br />
mos nofotros folos ta pie. lp)ues<br />
luego cumple atí ta mí que baga=<br />
mosqueefie menfajero que los vie=<br />
«ca llamar fe quieraquedar connos<br />
fotros.Tpoz tanto tu Icaparejavna<br />
eftancíaoondc tenga mut abundan<br />
témete todo lo que ouiere mcnefter:<br />
t topiocurareoeocmandaralgo en<br />
quecntienda, que el buclge masoe<br />
bajerlo que no oe tz fe.y tu leoiras<br />
tales rajones: que leoeñ bucnaefpe<br />
ranqa a el t a fus amigos, ft f ucedí e<br />
ren bien nueftros becbos. yoef^<br />
puesqueafti loouieres bccbo tozna<br />
luego a mí. aflifeocfpidíocllfeírs<br />
cano oe£tío, llenando configo al<br />
^bedo para le bajer bózra: t ala bo<br />
ra vino allí elqueauíaoetza Über<br />
fia,apareiado para fe partir, y Ctzo<br />
le mando que oijceífe a los iPerfas<br />
lo quepzimero leauia oicbo, q arri^<br />
baoeclaramos: y qucoieífe a€tapa<br />
res las letrasq le efcrcuia. Has qua<br />
les,oíje, quiero ^Icas pzímero: poz<br />
^ fepas lo q embio aoejir, y Icfcpas<br />
refpó<strong>de</strong>r,ftalgo tepzegutare. y lo q<br />
la carta contenía eralofiguiehte.<br />
Carta ocCy:o al IRey<br />
Ctajcares en falifTacionoe todo aq=<br />
Iloqucfm rajonlecülpaua.<br />
yzoaCtaícarcífalud.<br />
Ilíoat pozquc te que^<br />
¡ccsCtajcaresqteóica<br />
mos rolo. IBinguno<br />
efta folo oc fus ami=<br />
t>elabíll02íat>C!Cyí0t 46<br />
gos, quando es feñoz oc fus enemís<br />
gos: ni tampoco quando nos partía<br />
mos oe ti, penfauamos q quedauas<br />
en peligro. Sino quequanto mas<br />
lejcos eftamos aufentesocti :tanto<br />
mas feguro creemos q te bajemos.<br />
iPucs no los que eftan fentadosca^<br />
bo los amigos les oan mas fe^uri:^<br />
dad,ftno aquellos q bajen butz ma?<br />
leicos a los enemigos, aquellos pos<br />
nen los amigos fiiera oe peligro.<br />
Confi<strong>de</strong>rà pues agoza qualtobeft<br />
do para ti, t que tal eres mpara con<br />
migo,t oefpues culparmcbaí,ft ouí<br />
ere pozquc. yo trujce amiwos y com<br />
paneros que'nos atudaflcn:nolos<br />
que ni acófejafte que vinieflcn, ftno<br />
todos los mas que to pu<strong>de</strong>.Xu efta<br />
do en tierra oe amigos me oífte tos<br />
dos aquello? que pudíeflcpcrfttadír<br />
queme figuieflen:agozao eftamos<br />
entícrraoe enemigos,nofolamentc<br />
mandas llamar al quequicre feguir<br />
me,fino que atodoslo?.dbedosiun<br />
tamente los mandas venir a tí. £n<br />
tonces penfaua que era obligado a<br />
oar las gracias a ti t a ellos, y agoza<br />
me cóftrines a íí me oluidc á ti,tpzo<br />
cure oe oar todas las gracias a cítos<br />
folosquemefigucn. Bopuedoaca<br />
bar con mi condicion oc fer feiftejan<br />
te a ti:antes agozaoe nucuo embio a<br />
pcdirejcercítoa Uberfia, mandando<br />
que todos los que me embiaren ven<br />
gan pzímero a tí ,ft lo? ouieres mene<br />
fter,para ^ les puedas mandar, y fer<br />
uir teoellos, no como ellos quifierc<br />
fino como tu mandares. Tlííues<br />
avn que fotmas mo^o tote aconfe<br />
jo que nunca quites lo que vna V(5<br />
bas oado : pozquc no ganes enemifs<br />
ta<strong>de</strong>nlugaroegracías. y tambic<br />
quefi quifiercs que algún® vengaa<br />
tu llamado oc pzefto, ^ no le cmbies<br />
allamarcon amcnaja5:t^oijífdo<br />
que
que ellas folo iuo ametwjes a mih<br />
cbos: pozque no les enfeñes a que<br />
Hocuren oe tú IBofotros fcrcnios<br />
contigo yquádoouiereinos acabado<br />
inurenbjcuelo que penfamosfeoc<br />
ue bajer para el bié connm oc todof •<br />
2DÍ0S fea contigo. Cirila carta,<br />
oije, le oarastf fi te pzegúta algo oef<br />
to, rcfpondc le confoznie a lo que va<br />
cfcrito. Vo lo niifino te mando que<br />
bagas con los perfas, que bables<br />
fegun lo que llenas poz efcrito.V ba<br />
blando oefta manera le oio la carta,<br />
t le embio: mandádole que fe oielfe<br />
tanta pziefa a caminar,quátavíaq<br />
conuenia para toznar pzcfto. Del«<br />
pues oefto miro como todos eftaua<br />
ta pueftos enarmas, los -dbcdos t<br />
los Ifeireanos, t los armenios oe<br />
Ztgranes ly también los perfas<br />
eftauan ta armados. Vaalgunos ve<br />
Sinos t comarcanos les auian trat?<br />
do cauallos t armas: t lesma<br />
do ecbar las paltas,o5<strong>de</strong> ta auia má<br />
dado cebar oc antes otras mucbas,<br />
t quelos que tcnian el cargo oefto,<br />
quemalfen todas aquellas q no auiá<br />
meneftcr. y los cauallos niando<br />
guardar,t q aquellos que los auian<br />
trardo,cfperaflen bafta que el les<br />
Dieffeotracofa. V llamando a todos<br />
lof caudillos t capitanes oe los 1t)ir<br />
canos,les babloocfta manera.<br />
ff02acíoiit)eCy:oa<br />
los capitanes t cananeros H^ir^<br />
canos para que repartan<br />
losocfpojos.<br />
Srones amigos tco=<br />
pañeros no os mara?<br />
uillets que os man<strong>de</strong><br />
llamar tatuntartátaf<br />
vejes, due como las<br />
colas en que andamos, fean todas<br />
nueu33,cftanpoz la mato: parteoef<br />
oz<strong>de</strong>nadas. pues todo lo que carefce<br />
oeozdéoe necelfidadba ocoar<br />
en que enten<strong>de</strong>r a los bombzcs, ba=<br />
ftaque tozne cnfuoz<strong>de</strong>ntliJgar.<br />
ag02a tenemos nuurbos oincros, q<br />
bemos tomado:t con ellos mucbos<br />
píiftoneros: t pozque no fabcmos a<br />
quien pcrtenelce oe nofotros cada<br />
cofa oc todo cfto, ni aquellas mtas<br />
eran tampoco faben quienes el ver^<br />
da<strong>de</strong>ro feñoz:nitopuedoenten<strong>de</strong>r,<br />
ft bajen todos loque ocucn en vfar<br />
oe lo que es futo/o ft occedc oc la ra?<br />
jon gaftando oe lo ageno: t ellos<br />
también caft todos oudan en lo que<br />
conuienequebagan. y para que no<br />
fcaalfi ocaqui a<strong>de</strong>lante, bien feraq<br />
lo oetcrmincts oefta manera, qi»c<br />
qual quiera que tomoal^naeftancia/o<br />
tienda oe los enemigos que tu<br />
uielfebaftantep:ouiftonoecomer,t<br />
beuer,t fiemos, alhajas, tveftidos<br />
ttodolooemas que fuele tener vna<br />
tienda oc guerra que fe,moza, a efte<br />
tal no fe le ocue añadir mas: fino<br />
que el que lo tomo tenga cufdadooe<br />
todoefto como ft fueflc pzopzio futo»<br />
V ft alguno lecupo tal tienda: q tem<br />
ga meneftcr algunacofa,miraldo<br />
mut bien,t liiplid todo lo quele fal=í<br />
ta: que to fe bien que av mucbo fu^<br />
pcrftuo t ocmafiado encl rcaU t que<br />
los cnemigof teniá mucho mas abü<br />
dantemctc todas las cofas quenue^<br />
ftroc]cercito.lp)ozquclos tefozeros<br />
t contadozesoe losrctcsocaftzia,<br />
toe los otros pzincipes vinieron a<br />
mi ,'oijiendo ^ auia mucbo ozo amo<br />
ncdado en fu po<strong>de</strong>r, para ciertos trí<br />
butos que contauan. poz táto má^<br />
dad pzegonar que todo lo tratanan«<br />
te vosoódc quiera que refidierc<strong>de</strong>s<br />
t ponel<strong>de</strong> miedo t temo: al ^no bis<br />
jierc
jícrc vueftro mandado. Voerpiies ^<br />
lo recíbiere<strong>de</strong>SjOaref 0 a'l bombíeoe<br />
cauallo Doblada paga y alfoldado oe<br />
pie fcn5illa:para que tengaf 0 en vue<br />
fti'o po<strong>de</strong>r para lo que ouiere<strong>de</strong>© me<br />
nefter, y comp2et0fiemp:ealgoDes<br />
llo.%o2a mandad p2egonarmerca=<br />
do publico en el real,f quea ningún<br />
no fe le baga agrauio;t que IO0 tcn^<br />
<strong>de</strong>ro0f merca<strong>de</strong>re© puedan ven<strong>de</strong>r<br />
todo lo que muieré para facar en ve^<br />
ta.V efto aflí o2<strong>de</strong>nado bagá todo lo<br />
betha© que cóuicne,para que el real<br />
efte fiemp2e poblado oe gente.<br />
Cy Itíego fue afli p2egonado.y4o0<br />
^l5edo0 f IO01lDircano0 viniei^ a<br />
Cf20Di5iend0 le,como podremoí re<br />
partir todo efto fmti:f fm IO0 Wf oí?<br />
ílcfto Ie0refpondio£f2o,comovas<br />
ronc0 p2udcnte0,penfaf 0q ft es me<br />
nefter bajer algo que fcra ncceflario<br />
que nofotroí eftento0 fiemp2ep2efen<br />
tes a cada cofa,f qiie fo no fof baftá<br />
te para bajer lo que annple anteo q<br />
vofotro0,ni vofotro© ante© oe mií<br />
0iDefta manera fueflc^tomariamo©<br />
nmcbo trabaio,^ bariamo© nmf po<br />
ca ob2a.ílgo2a pue© mirad,oije,no¿<br />
fotro© o© bemo5 guardado todo efto<br />
tvofoti'o© crecf0que ba fido bien<br />
guardadorpue© vofotroí lo repartid<br />
f nofotro© crceremo©oevo©,que lo<br />
auef © bien repartido. V afli en lo oe<br />
ma0p2ocuremo©oe bájer algo que<br />
fea para el bien común oe todo©.<br />
Cuanto a lo p2imei'Ofavef0quans<br />
to© cauallo© aquí tenemo©:^ que t5<br />
bienno©tracnmucbo0 ma0:cfto© ft<br />
lo© ocjcamo© cftar Jjolgandoque no<br />
fubanenello0,no no©oaranningu<br />
p20üecb0,f oar no© ban trabajo en<br />
que enten<strong>de</strong>r,para tener aif dado oe<br />
pcnfar loo.^ba© ft le© ponemo© bo<br />
b2e© encinta efaifar no© banoí ó tra<br />
bajOjf aumétaremo© la© fuerca©De<br />
t>eIal?ífto2íaocCyjo+ 47<br />
nueftro círcrdto.lpo: lo ql ft tcnef 0<br />
otro0aquic lo© Def©,c5lo© quales<br />
oe mejo2 gana o© pogaf© a peligro q<br />
no con nofotros,Daldo a eftos tales<br />
peroftnoíqucrefstenerpo2mcjo2e5<br />
cópañeros y arudado2es oad noí loí<br />
anofotrosmifrnos. (Üueala verdad<br />
ag02a ^ndo faliftes ftn nofotros a po<br />
ñeros a pdigro,nos caufaua<strong>de</strong>s grá<br />
miedo f temo2 q no os viníeflc algú<br />
mal tnos ecbaua<strong>de</strong>s en vergu5ga,q<br />
no nos ballaflemoí alli p2efentes,Do<br />
<strong>de</strong> vofotros eftaua<strong>de</strong>s. -dbas oe oy<br />
mas ft tomamos cauallos feguiros<br />
bcmos a todas partcsn ft viéremos<br />
^po<strong>de</strong>moí ap2ouccbarmasp<strong>de</strong>ádo<br />
acauallo,no ocjcaremosoe emplear<br />
cnefto todas nueftras fuerzas :fft<br />
nos paref<strong>de</strong>re í| a pie lo baremof me<br />
jo2,ent6ces en medio oe todos oefcc<br />
<strong>de</strong>remos oenueftroscaualloí,^ afu<br />
daros bcmosa pie:f 02<strong>de</strong>narem0ía<br />
auienpodremos entregar los caua¿<br />
os.CDefta manera les bablo Cf«<br />
ro;al qual ellos refpódieró. CIBofo<br />
tros£f20 ni tenemos bóbzesqpo^<br />
<strong>de</strong>r poner endmaocftos caualloí,ní<br />
aunque los muieflcmos,queriendo<br />
tu cfto ,no efcogeremos otra cofa cn<br />
cllo.afli q tu toma cn buenboza los<br />
cauallos,rbajoellos lo que bien te<br />
pare<strong>de</strong>re.CY o,Dije £f 20,los rcfci^<br />
bo oc vueftra mano en tal punto que<br />
con la buena fo2timaoeaquia<strong>de</strong>lÍte<br />
feanios tábien nofotros b5b2es oe<br />
cauallo,^ vofotros repartafs lo q es<br />
comüoe todos.p2imeramcte apar^^<br />
tad para los oiofes lo q los -dbagos<br />
feñalaren: r oefpues efcogcd para<br />
£f apare© loque pcnfaf 0 que le fcra<br />
ma© agradable.£nton ce© ello© rie^<br />
do Dijceron que le oeuian cfcogcr la©<br />
mugeres cantinas bcrmofas.lpucs<br />
cfcogel<strong>de</strong> las mugeres ,oije £^20,<br />
I todo lo qucoe maso© paref<strong>de</strong>re:^<br />
quando
quando lo rqjarticrcdcs vofotros<br />
Ifetrcaiioa,mirad nut^ bicuq cito©<br />
-dDcdos qoc fu voluntad nos figuie<br />
ron,no que<strong>de</strong> qijcicofos.y vofotros<br />
los -dbcdos borrad eílo$'1l5írcano0<br />
como a losprimeros companeros q<br />
nos vinieroaatudar ,porq picfcn q<br />
fuero bien acofcjados enfeguir nue<br />
lira amiftad. y tambic repartid par<br />
te oc todo al mcnfajcro que vino oc<br />
partcoe £ta3carcs,paraeltparafm<br />
copañeros: t amoncftaldcq fe quie^<br />
ra quedar có nofotros, oijiendoleq<br />
a mi tibien meparcfce looeuc bajer<br />
alfi: paraq fabicdo ,tcntédiendolo<br />
^aqui fe baje ,pueda oarmciorcuc<br />
ta oc todoa Ctapares fufeñor. Sloí<br />
Tpcrfasquecfticómigo bien les ba<br />
ftara todo aquel lo q os fobrarcavo<br />
fotroí, oefpues qxic crtctsuiu^bien<br />
contentos, ipues no fomos criadoí<br />
cnoelcttes,ni vicio?,fmo nifticamc<br />
tc,f có afpereja : oe oódcporvctura<br />
os rcfria<strong>de</strong>soc nofotrosfinosvif?<br />
tielfe<strong>de</strong>s oe algunas ropas pulidas<br />
t coftofas:como tibien fe ^ os oare=<br />
mosq rctr,quandonosveatsfubis<br />
dosa cauallo, tcaer odiosa tierra.<br />
Con efto fc fucró oc alli para yi a ba<br />
jer la partidórcó gri rifa oe lo íí Cy<br />
roauiaoicbo fobrecfto oe caualgar<br />
a cauallo. C^ucgo Cyio bijo lla^<br />
mar los capitanes, v mando les que<br />
refcibielfcn los cauallos,^ los apare<br />
ios odios: t también lo5 mo^osquc<br />
los aírauan,t q loí tomairenj)or nu<br />
mero,t poi fucrtcí,^ por or<strong>de</strong> igual?<br />
mente cada vno. y tras efto mando<br />
pregonar que ñ aíiía en cl real oe los<br />
Sf^rios/o oe los Bpioel o trabes<br />
algim fiemo / o cantino q fuelfe oe<br />
los -dbedos / o oc los iPerfas / ooc<br />
los 36actrianos / o oe los Cares/ o<br />
oc loí Cilices/ooe losi6ricgof/ooc<br />
otra nadó alguna que cftuuielfealU<br />
prcfo,t por fuerza que pardciclTc an<br />
te el. (Df endo cftc prcgontodos lof<br />
qucalfi eftauan prefos^ octenidos<br />
vinieron luego allioebucnaganaa<br />
fuprcfenda. C^ro cfcogicndo entre<br />
ellos los q eran oc mas lindo parcf«<br />
cert oifpoficionlesoipo, (Que bien<br />
podian fiédo libres tontar las armaf<br />
las quales cl mifmo les oio ala bora<br />
oijiendo que cl tcmia cuidado oe<br />
lo oc mas q les era ncccITario. y lies,<br />
nido los a los capitanes,fc loi entre<br />
go f cncomendo: y mando q les oief<br />
fen fus efcudos, y fus efpadas oefnu<br />
da^jjiaraquc tenicdo efto figuielfeti<br />
jinitamcntc con los canallos la gue^<br />
rra, y que fe les oielfen para efto las<br />
cofaí necelfariaf,como para lo5 Iper<br />
fas que configo tenian, y los capita<br />
nes armados con fus cofoletes y latt<br />
ças vinidfenacauallo. yalfifebijo<br />
comoio or<strong>de</strong>no. Silos (¡Dmotimos<br />
oc pie mando que cada qual oellos<br />
pufwlfcotro enfu lugarq mandalfej<br />
jEllos cftando en efto llego al real<br />
iSobrias Sf^io bombreandanoa<br />
cauallo con fus criados, que todos<br />
venían armados fobre fus cauallosé<br />
y como los vicró aquellos q arriba<br />
oipimos q eftauan oiputados para<br />
tomar lai armas,mandauan les que<br />
luego entregaífen las lanças, para q<br />
marlas,como bacilas otras todaf*<br />
Entonces jSobrias oijcoq primera<br />
queria ver a Crro. Has guardas oe-<br />
]cando a todos los otros oecauallo,a<br />
folo Sobrias llenaron ante Cvro.<br />
3€1 qual alfi como vio a Ctro le bas<br />
blo oefta manera.<br />
J R © : A D Ó O C Í © O B A A 8<br />
aftíio que fc palfa a C^ro, y le<br />
oa las caufas porque<br />
lo bajCt<br />
tBoble
ÜDble fenojjtoí'otDe<br />
liado art«o,t tengo<br />
vna ciudad mu tfiiers<br />
te, t fot Ícño:oemu=<br />
, cba tierra, ttciigo cer<br />
^ J>caoemiloccauaUoco<br />
q folia femíral retoeloa aftíios t<br />
era mut gráamigofuto. Defpuca<br />
q aqudftie muerto oe vofoti oa, q a<br />
la verdad era vn varón bueno ,fuces<br />
ci cuf fo dretno fu biio,quee0 mi ene<br />
«tnuf00 migomóítaL Vpozdfovégoagoza<br />
T ati,t bumillando me en tu pjcfcncia<br />
«fctoací! tefuplicobumilmente queinéM^<br />
gntmcf bggpoj fieruo t cofnpañero oegil:<br />
rra: quetopoztalmeoot a ti, tte<br />
pido que venguea mi iniuria.y oef-«<br />
<strong>de</strong> aquí te pzobiio po: mió en quito<br />
puedo oeoerecbo: puea no tengo bí.<br />
io varón. Bno folo que teniamanc^<br />
bobermofo t virmofo,que meattiB<br />
ua t bonrraua c
dc6 j6ob2ía0,como nos lo ocjía, to oiofes lo q auian efcogído los
fM quinto oe la bífto^<br />
riaociCtJo.<br />
J^ARGVMENTO DEL<br />
to libro*<br />
yko RAZONAVA CON ARASPAS<br />
Mcdo Cobre la fuerza <strong>de</strong>l amor <strong>de</strong> las mugeres a propoli ,<br />
to <strong>de</strong> vna cautiua hermofa que Cyro no quifo yr a ver» .<br />
Defpues cofulto con los Medos y con las otras naciones ,<br />
fi querían feguirle,o boluerfe» Todosquifiero paíTaradc :<br />
rra camino <strong>de</strong>recho para BabyIonia,y embio a <strong>de</strong>fafiar al rey <strong>de</strong> Afy ría:<br />
y por vn getil ardid ,gano vn caftillo» Dio fc le Gadatas otro (eñotppna<br />
cipal : por lo qual el rey le fue a <strong>de</strong>ftruyr, y Cyro le focorrio, y venció al<br />
rey enel recuentro» Y palTaron fe le tambié a Cyro dos naciones enteras,<br />
que fuero los Cadufios y los Saccas.Poniedo pues en or<strong>de</strong>n todá aque-<br />
Ua rierra,y <strong>de</strong>xádo fus guarniciones enlas fûerças,con fu exercito en orí<br />
<strong>de</strong>n feboluio.paíTando otra vez por Babylonia,para Cyaxares;El viea<br />
do boluer a Cyro tan po<strong>de</strong>rofo, moftro daramente que le pefaua <strong>de</strong> Ííí<br />
acrefcentamiento. V Cyro razonando con elle fatiffizo muyala<br />
clara» Efto todo con lo que replica Cyaxarcs es vna<br />
harto linda platica»<br />
Tícmá<br />
do llamar a<br />
arafpaí me<br />
do,qauiaft=<br />
do fu copas<br />
el realoe lo0affííos,no febalballi<br />
fumando euelreahq erando poiem<br />
bajeado: al rcf oe los 36actríanos,^<br />
le auia cmbiado elref oe ílff jia a le<br />
pediraimda: po:q auiaftdo fu buef=<br />
pcd.afl»(í £mmádoaarafpa^ fc<br />
nerodfdcni<br />
no:ffucaql<br />
a quien oio<br />
la veftidura<br />
la guardaflc, bafta q el laquíficftcto<br />
mar. V quido fe lo mádaua pícgúto<br />
learaYpas,oimeCf:onobasvifto<br />
aquella muger que me madas guars<br />
rica becba<br />
cn -dbedia,<br />
©efnudádofelaoefucuerpo ,qu3do<br />
fe partió oe aftfages.fu abuelo para<br />
dar?1RopoiDios,refpondioCv:o.<br />
pues yo ft,oi5e arafpaí,f muf bic,<br />
quádo la efcogi para tiiy luego q cus<br />
tramos en la ticda no la conociamoí,<br />
yi a perfia:t encomcdo le la muger po2^ eftaua fentada en tierra,^ todaf<br />
cautiua, t la tienda q fe lo guardafte. fus criadas al oerredoj oella: r tenia<br />
¿fta auia fido muger oe íibjadata la veftidura femeíante a la oc fus ftrs<br />
ret oc0ufta:t qw^do Retomo t robo<br />
uiétas.pero quâdoquiftmosconof<br />
JÉ» cer
!Loat)c V. ccr quic crala fcnoja,v las miramos<br />
na mußcr a íodas,luc50 mauificHamciuc fc pa<br />
rcfciola oifcrcnciaq auiaoclla ato?<br />
ra f p:u« das laí otras,aim q cllaua rcittada,^<br />
<strong>de</strong>nte, cubierta cl rollro mira udo a tierra.<br />
ÍDcrpucs q la mandamos q fc Icuan<br />
talTc en pic,leu5taronfe juntamente<br />
con ella fus firuictas. £¡ccedia a tOí<br />
das ellai en alturad cucrpo,en paref<br />
cer X fuercas y gctileja y bermofura<br />
aun q cllaua vellida oebabito vil^<br />
amenguado. V claramcte le coirian<br />
las lagrimas á vejes enlas vellidu=<br />
ras,t a vejcscnlos pics»3£ntonccs<br />
cimas ancianoocnofotros leoijco.<br />
Ten buc animo fcño2a,q aim q fegü<br />
otmos,tiencs bueno t bermofo ma<br />
rido,aqucl para quic agora te cfcogí<br />
mos,fabc te q no es menos que el en<br />
bermofura, y faber ^ po<strong>de</strong>r: fmo 5 a<br />
lo q nofotros creemos fi algim otro<br />
bóbre a^ encl mfido, Cyio es oigno<br />
oe fer tenido en admiració, cui^a mu<br />
gcr ttt W oc fer ocf<strong>de</strong> agora, pues<br />
como la muger oielfe ello,luego raf<br />
go fus velliduras ocf<strong>de</strong> arriba ba=<br />
na aba¡co:\» comcco a llorar y plañir,<br />
voefcubrio lama^or parte oefuro?<br />
nrotambién fe le parcfcio el cuc^<br />
llo,t las manos.y quiero que fepas<br />
C^rOjfcgim que a'mi meparcfcio,f a<br />
los otros todos q la vieron, q nunca<br />
fue,ni fera nafcida entre losbóbres<br />
tal muger en toda Sfia. mi eí en to?<br />
das maneras laoeuesoevcr. a ello<br />
oipo iC^ro, antes no por Dios,fi ella<br />
Ctío no estal,comomoÍ5es.1(Í>uesporqno,<br />
rmSe>í5carafpasfirvefp6dio£r20.lP>or=<br />
ijcmefa qucñ agora quado 0^0 OC ti ,cj es bcr<br />
íiwutiua ijiofj, fíjerg pcrfiiadido oe tí, q la va=<br />
^a a ver, no tenicdo mucbo ocio, temoque<br />
masprcllo me tornara ella a<br />
perfuadirq la va^a otra vcj a ver. V<br />
oello por venmrafeme feguíra,eí<br />
cmádooc loq incannple bajer, me<br />
clleaffcntado mirado la. Entonces<br />
Srafpas riendo fe le oi!CO.Como<br />
ro píenlas q labcnnofuraoc las nm<br />
gercs es bailante a forcaf al q no qui<br />
ficre, q baga lo q no es nmr bueno.<br />
0i cílo fuelfe naniral, a todos forca=<br />
ría femejátcmente.'íRo ves, oí jc,q cl<br />
fuego todo lo quema oc vna mifma<br />
mancra,porqoe fu namra es tahmai<br />
a las bermofas a vejes las aman los<br />
bóbres a vejes no: y el vno ama a<br />
la vna, y cl otro a la otra. lp>orquc cl<br />
an^es vna cofa voluntaría,^cada<br />
viRma la q quiere, el bermano no<br />
ama ala bermana,maí no por dfo oc<br />
|ca oe fer amada oe otro: ni tipoco cl<br />
padre a la bija,t ama la oti'o. Iporq<br />
cl temor fia le^ fon ballante^ara<br />
prohibir clamor. (Elue ñouíelrclct<br />
puella,que los q no comiclfen no tu<br />
uícifen frío encl inuíerno,ni calor en<br />
el verano, ninguna Ic^ podría aca?<br />
bar ello con los bóbres: porq en ello<br />
fon vencidos oc naturaleja.¿l amar<br />
esvolütarío,tcadavnoamaloq es<br />
futo,como cl vellido y el calcado.<br />
Tpucé'ft el amor es voluntario,oíje<br />
C^ro, como no le pue<strong>de</strong> oe]car algiis<br />
no quádo qiúercfsino q ^o be víllo isiamt<br />
lloraralgunoioe pcfar,por caiífaocl JolSsíí<br />
atnor y femir a fus amigas aquellos ftrmdun»<br />
que antes q fupielfenoe amor: teniá<br />
por muí? mal cl feruir: y q les oa<br />
uá nmcbo oc lo fup,q les fuera me?<br />
)or guardarlo:^ q oelfcauan fer libra<br />
dos oel amor, como oe otroqlquícr<br />
mal,)[^ no podi5 líbrarfc,fmo q cllaua<br />
atados có mas fuerte ncccITidad que<br />
ca<strong>de</strong>na oe bierro: t q fc cntrcgauan<br />
oel todo a fus amigas, bajíendoles<br />
mucbos fcruicios locos y ocfuaria?<br />
dos.y elládo en ellos males no pros<br />
curáóefoltarfc^bu^r,fmo queell5<br />
guardSdo las q aman, porq no fc les<br />
anfcntc.2lcllo oí?:o Srafpas. íTodo<br />
cílo
efto q tut)Í5C0ba5calguno0 amados<br />
rc0ocftienmrado0, po: lo qual pié<br />
fo q ocfícan fiépze biuir y mo:ir cu fu<br />
Dcfucumra: y auicdo milartc0 para<br />
fc libiaroe aquella vida, uofeefcapá<br />
oclla. 2.00 miftno0 piocuran oe bur<br />
tar,t uo fe abftiené oe lo agenonnaa<br />
oefpuc0 q ban robado/ o hurtado al<br />
go, bic ve0 q m el pzimero oe todo©<br />
acufa0 al g burta t al q roba: y uo le<br />
perdona? uno ^ antes fe caftigaf:po:<br />
que fabea ^ el burtar fio e0 cofa q bi<br />
5ier6 poí fuerca,y tal íí nO fuepofli^<br />
ble oqcarla oe bajer po: fer nattiraU<br />
Tpoc0oeftamifmamanera,oi5e, co^<br />
mo el burtar no fuerza a nadie q buite,afli<br />
laa bermofa0 no fiiércan a ná<br />
die qla0ame,oqlo0bób2e0 oeffecñ<br />
loqno e0 licito.0inoq IO0 bombíc^<br />
5illo0rufne0t apocados f^oejcávc<br />
cer oe todo0 IO0 oeffeo0 y apetitoa:<br />
t oefpueaacüfancl amo:, ^baa los<br />
bueno? t virtuofbs aun ^ tcn^ codl<br />
da oc 0:01 oe plata, v oe buenos cas<br />
imllos,t oe mugere8bermof3S,ems<br />
perofadlmétcfepue<strong>de</strong>n abftener oc<br />
todo efto,para no lo tocar cótra rajó<br />
tiuftida. Hbo: tanto to,oije,vi efta<br />
mugcr,t aun q me parefdo mut ber<br />
mofa,po:dfonooe?:ooc andar conti<br />
go,toccaualgaracauallo,tbajerto<br />
do looe mas q toca amiofido. £iertamcnte,oijeiCtíO)POí^tnratu<br />
te<br />
partirte odia mut P^cfto, antes q et<br />
amoztuuicfreticpo paranamralmé<br />
tcpo<strong>de</strong>r p:en<strong>de</strong>r el bób:e. Como va<br />
mos ^clfiicgo noen<strong>de</strong>n<strong>de</strong> luego oc<br />
p«fto alqle toca:tlíi Icftano leulta<br />
luego lallama.^Das t^oc mi volun<br />
tadni toco alfiiego,ni niiro a la? ber<br />
mofas,nitápoco te acófejo a ti íirafs<br />
pas q ejcerdtcslaviftaenverlasber<br />
mofas. (Que el fuego quema los q le<br />
toc5,t las bermofas encien<strong>de</strong>n a los<br />
^ las mira oelcicos, paraqardanoc<br />
ocla Wftojíaoe 5o<br />
amo:. aSien pue<strong>de</strong>s eftar feguro Ct<br />
ro,oiíroarafpas,q aun q nunca ccffe<br />
oe lasmírar,no meoejcare vccer, pa<br />
ra q baga loq no es licito oe bajer.<br />
^ut bien bablas,oi¡co Ct:o: t po:<br />
elfo guafda efta muger, como te be<br />
mandadó,Y ten cutido odia: ^ po:<br />
vémraalgunticpopodriafcrmimu<br />
ger.íDicbd éfto fc partieróel vnooel<br />
Oíro:t Sraffa niifádoamenndola<br />
muger bermofiíftma, t conofdcndo<br />
fu bÓdad,teurádo oclla, t p:ocuraii<br />
dooelaagradar,po:q fintiaq nocra<br />
íngrata:t ^Hapo: d femejáte p:ocuí<br />
ràdo po: fus ftnñentes q quando en<br />
tràflearafpasloballaflc todo a<strong>de</strong>re<br />
cado a fu volutad, t ^ quando eftaua<br />
enfermo no ie fiiltaflc nadaoc lo nes<br />
ccffario:có eftas cofas t otras femet<br />
jantes fue pw:fo oe fu amo:: t po: vci:<br />
tura no es oe inarauillar.36titrc ñto<br />
^ efto afftpaftaua,Ct:o queriendo ^<br />
los ^Dedos fequedaftenconelocfu<br />
gradó: t tambiélos otros compañc<br />
ros ocgiierra,mando los llamar tot<br />
doé en tiempo opo:mno:t eftádo to<br />
dos juntos les bablo oefta manera.<br />
ff'©:adon t)eCy:o9<br />
los-dDcdos: en la qual les baje gras<br />
das pp: la voluntad Ci ban moftrado<br />
en fus cofa?,t cófieffa q no pue<strong>de</strong> eftí<br />
mar tanto como ocuc elbenefido:cl<br />
qual es el mato: encarefdmicto que<br />
pue<strong>de</strong> auer en la gratificado, y eftá<br />
es vna gentil manera oe moftrarfc<br />
agra<strong>de</strong>fddo.,oara enten<strong>de</strong>r que<br />
no p^ten<strong>de</strong> fti intereflc, ftno<br />
qucvafo:cado oc<br />
fuoeuer.<br />
ílrones-dl>edos,ttos<br />
dos los q aqui cftats<br />
p:efemes, tofe bicclas<br />
ramétequcnofaliftes<br />
cómigo po:que tenias<br />
0 if <strong>de</strong>s
dc0iicccíridaiJt>cpíficro0;iUpcnrmi<br />
do que en efto bajia<strong>de</strong>s fei uicio a<br />
Ctiifarco, fmo, que fplamcute poi<br />
me agmdflraini<br />
íiuef s querido canuuar pe^upcbe<br />
iouero0iuiitarueu.tecouiiiíi¿ó al pes<br />
Í<br />
igi o¿yao0 pcuo loo grafías pello,<br />
fuiofiwrlfc bouibieiuju^o: r uoveo<br />
tomo^ft4a9ipueda:pagar fegun vué<br />
iftrowerefcittncntó: f npine pcfa oe<br />
40 pues que to otga que lo<br />
Sibîo quinto<br />
¿ets^que ternia vcrguen^áoelooe?<br />
5ir:,po2qucpcnfaria que parefcia oe?<br />
sirio, pojque tuuiefl'e<strong>de</strong>s inafoz vos<br />
luntadoe quedaros. V; poz eíló agos<br />
ra claramente os oigo efto. yoaun<br />
queagozíí ospartats oe mi pp: obe?<br />
<strong>de</strong>fcer; a £tí))cares, toda via fi bago<br />
algooc buenoitrabaiare ppz lo bajer<br />
oc taJmancra i que vofotros me po«<br />
jia^ loaiv Que yo no me tengo oe<br />
rtpoitigoíaitíc aqui; itind que a los<br />
3li%icano6 aquien toÍHje juramens<br />
to!,!t oi l» niíííiptlaífíp^euinplirc.iní<br />
palítbjaítítnmcítfisreípmado en efto<br />
poztratdo:. y ajfíobjias q nosoios<br />
ftis-villas t ftt tierfa,^^us fueras y<br />
po^r^^ p:oirurafc pó: bajer oé nia<br />
alaciara los bieiies que nos oa, tei^'<br />
tiia temoí oel.t vergucca Pe mi ft los><br />
bevalfet mepíntíeíTc Ipcamente.W<br />
Pije,afillo barc,t lleiiai'e a<strong>de</strong>lante la><br />
victbziaívofotrof conio viere<strong>de</strong>saíTi<br />
l)ajed, t oc jidmé lo que os pariófcc.<br />
iConcftoacabofurajon. -<br />
. Csquclqucjcomobciiiof contado,<br />
mffi! oiyaqnecra pariente oe<br />
£po, el pzimero^etodos le refpon<br />
dio oefta manera;.<br />
ff^'íRa5onamíctóoevn<br />
varón-dbcdo aiCVíooadP le la obe'<br />
diçcia oc las abejas a fu ret.<br />
£t £Tío,que bien te<br />
pucdoilamarrctípucJ<br />
naturalmente lo eres:<br />
ni menos q aquel que<br />
cu la colmena escandí<br />
llot ret oclas abejas.<br />
ìli qual fiemprc las abejas oefti vo?<br />
luntad le pbe<strong>de</strong>fcen, t oo quiera que<br />
aquel fe para ,tiingunafe partctí allit<br />
TififaÍca algujia parte, ningunaoe^<br />
lias le :X)cjcaiían gran<strong>de</strong> es el amoz í<br />
tienen engendrado en fi oe querer<br />
fer n^ádadas ocl« Sales como eftos,<br />
fegun vco/cjnucftran fcrlosbom^<br />
b:çs quptç fon aficionados rpozque<br />
quandofppartiftcoe nofotros para^<br />
aiPcrfia,quien ouo oe los -dDc^i<br />
dos mo.viejOqncfequedaífe,t^<br />
noíc.figuíctfc rbafta xjuc ÍIfttages<br />
nos mando boUier^ pucsiquandOi<br />
venifteoelP>effiaennueftra atuda,;<br />
también vimos caft todos tus antis;<br />
gos Icguíiteoefu grado: t quando-otra<br />
vejquefifte facar cjrcrritopara<br />
aquí,todos los ^Dedos teftguicron:<br />
PC buena gana. Ílgozapozcófiguicn<br />
te fomos en talPifpoficíó, que cftan<br />
do contigo como cftamos en tierra<br />
oe enemigos,ternemof ofadía t con:<br />
ftaça fin ti temeremos aun oc t^<br />
a nueftras cafas. Sfll que lo quelos<br />
otros quificren bajer, ellos looirá¿<br />
yo oí je>Ctw,t iodos los que cftan<br />
oebaico oe mi tnando quedaremos<br />
contigo: t.miraremos lo que nos<br />
mandas,t efpcrarcmof a refcebiroc<br />
ti beneficios t merce<strong>de</strong>s. Xras efte<br />
baWo St^ranes oefta manera;<br />
CIRote niarauíllcs Ct^OiPijeíIt^<br />
granes,q tocalle, pozquemianímo<br />
«oeftí» aparejado para par coijfejo;<br />
finó
futo para bajcrtodolo que mandares.<br />
ll^ircano bijco alfu<br />
CTp>ues yo ^bedoí fi agoza os vafí<br />
oiría que es la caufa alfecban^as y<br />
embidia oe algún oemonio que no<br />
osoejca fermufoiebofostbienauc<br />
tiirados • Dejidme, quien ay que<br />
tenga iufsiooe bombze que buf aoe<br />
los enemigos, quando ellos bufen,<br />
o que fi entregum las armas,no las<br />
tome que quando fe oan afimifs<br />
mos,f a todo lo que tienen,no lo ref<br />
cibaf -dDafonnente que tenemos<br />
tal capitan general, que ami parefs<br />
cer f o iuraria po: Dios, que re buel<br />
ga mas oe bajer bien a todos vofo=<br />
tros ,que oeenrriqueeerfe a fimifs<br />
mo. Defpuesqueellfeircanoacas<br />
bo fu rajón, todos los'dbedos ba?<br />
blaron oefta manera.<br />
CjCuiCf:o nos facafte oe nueftras<br />
cafas, y quando te parefciere ticms<br />
po oe to:namos a ellas / llenar nos<br />
has contigo. <br />
que feria caftigado. ©trooiafigttic<br />
te quando queria anochecer llega?<br />
ron a la villa oe j6ob:ias:f miraron<br />
como era fUerte, y que en las muras<br />
lias tenia bartos aparejos y muñís<br />
aones neceftarias para po<strong>de</strong>r com«<br />
batir: f vieron mucbos bucfcs,^<br />
mucbas ouejas oentro oel fuerte.<br />
íEntonces jéob:ias embio a oejir a<br />
Cf:o que aflí a cauallo como efíaua<br />
miraflc cn toda la villa po: oon<strong>de</strong> le<br />
parefcía que eftaua mejo: entrada cn<br />
ella: f que le embiafle oentro algu?<br />
nasperfonasoeconfian^a,paraque<br />
víeflcn lo que auia oentro, y fc lo bi«<br />
jíeflcn faber. y aflíCf:oqueriem<br />
do ver cíertamentcftla villa era bues<br />
na oc tomar / o no, cn cafo que sSo^<br />
b:ias le mintíeflc, andana a cauallo<br />
ro<strong>de</strong>ando la, y mirando la DC todas<br />
partes: y vio que era muf fuerte pas<br />
ra fe po<strong>de</strong>r entrar po: fuer^ ocars<br />
mas. Aquellos que fueron embía«<br />
dos a je»ob:ias, embiaron a oejír a<br />
£f:o, que auia tantos bienes en la<br />
villa, que les parefcía quebaftauan<br />
para quecnvidaocbomb:cs no po^<br />
driafaltarnadaalosquc cftuuíeflen<br />
oentro. £ftando£f:omuf penfaüí<br />
tíuo
tino qiîc podría fer eílo que aíTi fe<br />
í)ctenía jßotnias, falío el uiífmo a<br />
cl,t faco configo los que eftauan oc^<br />
tro que traban vino y pan y barína:<br />
otros Traban bucees,puercos, ouc=<br />
jas, y cabras, y. otras prouifioitcs<br />
oe comer,todo mu^ abundofamatrc:<br />
oe maneraquc pudiclfe muf bien<br />
cenar todoclcjccratoocCfro. los<br />
que eran or<strong>de</strong>nados para cfto,repar<br />
tian todo efto a las gentes oe gue?<br />
rra ociCt^o: t comían iúntamcnte<br />
íon ellos, jöobriasocfpuesqucto<br />
doslos fufoi falieronfiiera ocla vi<br />
lia, mando a£tro que entralfcpor<br />
ijuccntcndicífcquc todo eftaua fegu<br />
ro. V£fro embio pruncro ociante<br />
fus efpías y fu gente oe guerra:^ alf i<br />
entro eloefpues.Quando file entra<br />
. do teniendo las pucrtasoe la villa a?<br />
bíertas, mando llamar a todos los<br />
amigos f principes que concl venia<br />
y comotodoifucronoentrofaco jßo<br />
brias mucbas ta^as acopas y iarrof<br />
Jarico f vafos OC oro oiucrfos atauios<br />
d/x ncos,t en moneda Darícof fin<br />
«,uc pojrc numero:^ todolo mejor que tenía.<br />
y ala poftre oe todo fu bija que era<br />
no a «! : bennofa en gran mancra,t oc muf<br />
mnuá Da gctil cuerpot parcfcer,aunquccftas<br />
iiollorofápor la niueitc ocl bermas<br />
no.A* quando là traça ocla mano oi<br />
jro affi. Vo £tío tcoo^todoscftosoi<br />
néros r cftas riquejas, t tecntrego<br />
efta mi bija ,para qíieoífpongas oc<br />
Ilaatu volutad, ^ te fuplicomos ella<br />
z yo lo Q ^0 primero te roguc por mi<br />
bíio:^ día agora pi<strong>de</strong> por fu berma?<br />
no,quc vcgues fu íniuría.ílcftorefs<br />
pondio £tro ,to tc prometí que: no<br />
bollando te mentírofo, le vengaría<br />
con todomt podcr :^ agora que te<br />
be bailado verda<strong>de</strong>ro, te oeuo la pro<br />
mcfa. V lo mifmo prómetoa efta tu<br />
bija,que bare con laatudáoc 3)ios¿<br />
Síb:o quinto<br />
Vorcfdbo los Oineros,^ los oo^ a<br />
tu bija, a aquel que la tomare por<br />
nnigcr. iCon vnoonfolome partís<br />
reoeti,clqual ternero cumas que<br />
todas las riquejas oe aßab^lonia,<br />
por mucbas que allí ata: t mas que<br />
loque ay en todas partesjt con cl<br />
yzc muf contento pagado, ^bas<br />
rauillando fe jßobrias que podiafcr<br />
efto ,tfofpccbando que entendía la ¿u<br />
bija,lcprcguntoaífi. (Üuecofacscfs tarefpuf<br />
fa£v^rofaiqual£tro le refpondio.<br />
VoTc lo oiré. *(p>íenfo ^o jBobrías Zitß ß ^<br />
que ay mucbos hombres que ñique tranad«'<br />
rrianfermiclc^,tninjuftos,nímcn[9VcKo<br />
tírofosoefu grado.TPorquenoquc moefta^í<br />
rrian per<strong>de</strong>r fus vímidcs por mus f<br />
cbos omeros,ni por el retno,nipor "ra gojar<br />
las villas mu^ bien cercadas, m por f" «"»¿'g<br />
los bi jos aunque mas los amen. EJíínci,»<br />
-dbas fon ocfdícbados,porquc mué «no«<br />
ren fm ofrecer fcles ocafionoe<br />
ftrar eftafugrandc5aocanímo,vfir mo par«'<br />
meja que tienen en lo bueno, -dbas SÄT<br />
tu poní endo cu mis manos tus for?<br />
talejas y todas tus riqu^as, v tos<br />
das tus fuerzas tpo<strong>de</strong>r,t vna bija<br />
oc tan gran merecimiento, atodos<br />
los hombres me maniñeftas: oan?<br />
do me tan baftante ocafion,para que<br />
yo oc mueftra oe mi, oando les a<br />
enten<strong>de</strong>r que oeuo fer tal que , ni<br />
quiero fer cruel para con los buefs<br />
pe<strong>de</strong>s, ni injufto por cobdída oel<br />
oincro ,ní mentírofo en guardar lo<br />
que promcto.Quepuesmebascoit<br />
tanta feguridad metido en tu tic?<br />
rratcnm cafa,tpueftocn misma?<br />
nos todo lo que tienes tanlíbremen<br />
te, bien mueftras que tienes confi*<br />
an^a oe mí queno tcoanare cuna«<br />
da,tque todoeftoba.ocfcrocafion<br />
para que todos vean como to por<br />
ellonotucrqo nadaoel refpecto que<br />
fiemprc procuro teñera virmd. -<br />
Deftó
3)cfto fepas oe cierto, que yo nunca<br />
jamas me oluidare, mientras que.<br />
quifiere fcr tenido poz varón iufto y<br />
parefccr tal a los bombzes, t poz tai<br />
fcr loado oellos: ftno que antes pzo^<br />
curare poz el femeiate oetebonrrar<br />
con todos mis bienes, poz efte tan<br />
gran beneficiocomo me bas bccbo.<br />
y no temas que tefaltara marido pa<br />
ra efta m biia,talqualellalc merece,<br />
yo tengo mucbos y nm^ buenos<br />
amigos,tuertos alguno oellos fe ca<br />
faracon ella,pues baocaiier tantos<br />
oincrosquantos tuagozaoas:^ mu<br />
cbos mas oeftos q to no podria oc?<br />
5ir. Xu fabes bieque ar algunosoe<br />
líos q pozquc oes mucDos oineros<br />
no poz eflb te teman en matoz admi^<br />
ración, y que me imitan y megan a<br />
Dios baga que ellos puedá moftrar<br />
que nofon menos fieles que to para<br />
con los amigos, t no mas couardcflf<br />
para con loa enemigos mietras que<br />
bíuierc,fi lafoztunano lesfticrecon<br />
traria. y qucmasquerranla virtud<br />
t la bonrra que todoslos bienes oe<br />
los aftzioSí aunquCentren los tu»<br />
tos con ellos, y quiero que fepas<br />
quctalesfeombz'es como los queoi^<br />
go eftan aqui fentados. Entonces<br />
Éíobziasrícndofc,oi]co.TpozDios<br />
Ctzo que me mueftres oon<strong>de</strong> eftan<br />
eftos,para pedirte alguno oelloí que<br />
fcamiouo. IRo cures ocífo,oi]co Ct<br />
ro, que no bas mcnefter pzegimtar:;<br />
me lo,fmo que eftando con nofotros<br />
ta podras moftrarlos a los otros.<br />
Dicbo efto tomo a jSobzias poz la<br />
mano,tlcuanto fc, y faliafc facando<br />
configo todos los futos: t i'ogando<br />
IcmucboiSobzias que fcquedaftéa<br />
cenar oentro,no lo quifo bí^cr:fino<br />
que cenauacn elrcal, teniendoa JSO<br />
bziaspózcombidado. M^witft^<br />
ua afrentado en vn poto tejcido oe<br />
Dela WftoíÉaoc CyíOt 51<br />
mitñbzcs t oe temas t bojas: t Ctro<br />
le pzeguntaua. DimejSobzias<br />
qual pienfas que tienemas cftrados<br />
m / o qualquier oenofotrosf iftcfpondio<br />
jSobziasoijicdo. Bofotros<br />
poz oios,oi5e,tenets mas cftrados,<br />
t mas lecbos y mucbo matozcafa q<br />
la mia. f^ucs en lugar oe cafa os fer<br />
uisocla tierra y oel cielo , t poz le- oc 100<br />
cbostenctstodos los recofita<strong>de</strong>ros<br />
que atenía tierra, y poz cftrados y<br />
almohadas, no la lana que crian las<br />
oueias,ftno losfarmientos v ramos<br />
fecos q lleuanlos montes y los cam<br />
pos. y pzimeró quando íSobzias ce<br />
nana con ellos, viendo las viandas<br />
t manjares viles queles ponianoe¿<br />
tante,parefcia le que el tíos furos<br />
eran mucbo mas liberales que los<br />
Tperfasmias oefpues que confi<strong>de</strong>rò<br />
futemplan0oelcomer,fe ballocon<br />
fiifo.y esafft quepozninguna comí<br />
da,utbeuídaquevcaclvar6 iperfta<br />
no quecs bien enfenadov criado en<br />
buenascoftumbzes,norc moucra,<br />
ni con el apetito,ní con el pcfamicns<br />
to a penfar en ello : no mas que fino<br />
tuuieifeelfentido enelcomcr.Síino<br />
que bien aflTi como los caualleros*<br />
pozquc no fc turben en los cauallos j<br />
pue<strong>de</strong>n quando van a cauallo ver, t<br />
otz, t bahlar lo que les cumple, affi<br />
tambic los TPerfas mientras come,<br />
pienfan qles conuiene parefccr pzu?<br />
<strong>de</strong>ntest templados :tmoucrfc poz<br />
el comer/ o poz el beuer, les parefcc<br />
queescofabcftial, t oe puercos. V<br />
también paraua micíttes jSobzias,<br />
que fe pzeguntauan los vnos a los<br />
otros cofasquecra mas fuaucpzc^<br />
guntar las ,quc no callar:t qucfc<br />
motejauSmotes, que era mejoz que<br />
fcmotejaflrcnque no que lo ocjcaflen<br />
oc bajer: y que búrlaúan burlas fin<br />
perjutjio oc otro, y^ qjtfc no podian<br />
iiij injuriar
2ttb:o cjuírito<br />
injuriar ni enojar a ninguno. V lo<br />
queniasbienoctodoleparefao'jfuc<br />
ías be fiifrído oel, oíje jSobzías,<br />
para lio lo bajer. "BeamoSjOijeJCt<br />
ro ,bafido ral para contigo Tolo / o<br />
también para con otro alguno^po:<br />
H)ios, oije j6ob:ías, que no at pa=<br />
raque oejir las injurias que bajea<br />
otros mucbos, t "ws a los que po=<br />
co pue<strong>de</strong>n. 21 vn bijooc vn varón,<br />
que es mas po<strong>de</strong>rofoque ro fiendo<br />
fu compañero, como lo era mí bis<br />
jo, eftando comiendo con el en vn<br />
vanquetcle tomor le caftro:po:que<br />
algunos leoíjceron que fu manceba<br />
ocl rer l^ Ioana r alabaua oe benno^<br />
íb,r oejía que fe temía po: bícnaucs<br />
turada, ft fueflc fu muger. Sun que<br />
ago:aelrer oí je al contrarío que lo<br />
bijo po:que el mancebo la requíría<br />
t)eamo:cs. ílgo:a el curtado fcunu<br />
cbo tiene el rerno, po:que ra mu^<br />
río fu padre. Crees m ,oí je iCr^o,<br />
que efte nos vera oc buena gana, ft<br />
píenfaque le arudaremos?36ien lo<br />
fe,oíjc j6ob:ías; pero oiftcílcofafes<br />
ría oeverlcago:a.ip)ó:que,oíje£v<br />
roílRcfpondio j6ob:ías.ipo:que el<br />
que fe quiftere juntar concl,auiaoe<br />
paflar po: medio oc 36abrIonia,<br />
pues po:quc ,oí5c£r20,feríaoifis<br />
cil la paflada po: cllaf po: Dios,<br />
0íjej6ób:ia5, po:quc conojco que<br />
faldría mas po<strong>de</strong>r oc gentes oella,<br />
que elque til ago:a tienes, y bien<br />
fabes qucporeftoago:a notantoco<br />
mo oeantcste entregan loí Slfr:íos<br />
las armas, r traenfus cauaUos:po:<br />
quelesparcfce mucbo meno: tupo<br />
<strong>de</strong>rqucoep:imero:rcfteramozefta<br />
ra femtoado po: mucbas partes.<br />
aflTi Qlomejo: mcparcfcc que guar^<br />
dando nos caminemos.CDrendo £r<br />
ro loqneo^a i5ob:ias, le bablo oe<br />
ila manera, parefce me que oí jes<br />
mur bien 36ob:ías, en mandamos<br />
que bagamos feguramente nueftro<br />
oelaWftoîiaocCyîo» 55<br />
camino, po: lo qual penfando bien<br />
en ello, no veo que podamos tomar<br />
ningún camino mas feguro, que el<br />
que va oereboa Sßabrlonia: ft afll<br />
es que alli cftan las maro:cs fuer^<br />
çasoeloscnemigos.po:quealliar<br />
mucbos, fegun m oijes, que toman<br />
cada oia mas animo no teniedo nos<br />
conofcidos: los quales fe moftraran<br />
b:auos contra nofotros ,ftoura en<br />
ellos efta confianíja. V quantoma^<br />
tardaremos en p:efemarnof a ellos;<br />
Z bajer que nos conojcâ,tanto mas<br />
les faltara ocl miedo, r táto mas les<br />
yiü crefcíendo el animo con la opi^<br />
nió que tienen oc nueftra ftaqucja f<br />
poco po<strong>de</strong>rio. ^Dasftago:a vamos<br />
oerecbos a ellos, bailaremos mu=<br />
cbos odios que aun eftan llo:ando<br />
losquefueró muertosoe nofotros:<br />
V mucbos que aun tienen atadas las<br />
beridas que rcfdbicrp oe nofotros:<br />
V que todos aun fe acuerdan oda ofa<br />
día r elïiierço oefte nueftro ejrcrdto,<br />
rocía burda rpcí'dída oe loi furos,<br />
y cfto ten po: <strong>de</strong>rto ßob:ias, que<br />
ios mucbos bomb:es comunmente<br />
quando tienen animo, cob:an dîner<br />
^0 r ofadía : r quando tienen temo:,<br />
quantos mas fon, tanto mas fe mrs<br />
ban,r cob:an mas miedo. V aquefte<br />
míedofe les ba aumentado oe la mu<br />
cba fama que anda, r mur mala pa^<br />
ra ellof :r oe las colo:es mur rurnes<br />
que tienen, las quales les ban cau=<br />
fado las beridas que lesoimos:roc<br />
la couardía ,r temo:, r poco animo<br />
oe todos, y po: fer efte temo: oema^<br />
fiadamente gran<strong>de</strong> nofcpue<strong>de</strong>apa=í<br />
gar con palab:as,ni pue<strong>de</strong>n poner<br />
fîicrçasalosfurospara contra los<br />
enemigos,ni oarles effíicr^o : fmoq<br />
mientras mas les amonelltoren que<br />
tengan ofadía, tanto mas penfaran<br />
dios que eftan en maro: peligro,<br />
IÖV afll
SíbiOíiuínto<br />
atíi que conuiene confi<strong>de</strong>rar la cofa<br />
cotno ella ce, (Une cierto fi oe aq ut<br />
a<strong>de</strong>lante las victorias ocpen<strong>de</strong>n oe<br />
los bccbosocguerra que bajen los<br />
valictes hombres,oe las oos partes<br />
la que tenia mas gente en numero,<br />
cfla vencerá: t con rajón temesquc<br />
nos vega algún mal,t nofotros cier<br />
tamente cftamof en peligro, ^bas fi<br />
las victorias fc banoejujgar agora<br />
como oc antes, que citen en losque<br />
bic pelearé, no erraras en tener buc<br />
animo y cóftanca en nofotros» ipor<br />
que con la atuoaoeSDios, mucbos<br />
mas ballarasoe los nueílros q quic<br />
ran pelear, íí no oe los fu^os. y por<br />
que mator cófian^a tcngas,cofi<strong>de</strong>ra<br />
lo que quiero oejir. los enemigos<br />
mucbo menos coraron tienen ago<br />
ra, que quando fueron vencidos oe<br />
nofotros, t mucbos menos fon ago<br />
ra en numero, que crSoe antcs:qua<br />
do buteronoc nofotros. tHofotros<br />
fomos agora mas valientes íí antes<br />
porque vencimos,^ masjpodcrofo©<br />
porq Oí auetsiuntadoconofotros.<br />
y no tcgas en poco los tutos, pues<br />
quetaeftancómigo. Hbucsclaro<br />
cfla jSobrias, que con los vences<br />
dores los que figué tras ellos tiene<br />
animo t ofádia.y bien fabes que ta<br />
los enemigos nos pue<strong>de</strong> ver: t que<br />
mas temor les pornemosfi vamos<br />
oerecbametc a ellos, q fi efperamos<br />
aquc nos vcan.y pues que to loco<br />
nojco affi,lleuanosocrccbosa36a=»<br />
iLicgoCr btlonia. CSíTi que caminado poi<br />
ro a tiw fn camino al quarto oia llegaron a<br />
K®' ios terminosoc 36abtlonia. y quá<br />
docfluuiero en tierraoc enemigos,<br />
Ctzo Taco oc todos loí efquadrones<br />
los hombres oe pie toe cauallo que<br />
bien le parefcioque cranmeneflcr,t<br />
a losocmas hombres ocarmaspcr<br />
mitio quccorrieflcnlaticrra:t inan<br />
doles q a los enemigos q ballaflcn<br />
co armas los tnataflcn,t a los otros<br />
q los prendieflcn:t todo el ganado q<br />
tomaffen,lotnnceflcnantc cl. V tam<br />
bien mando a los TPcrfasqnccUos<br />
tamtíic oorrieffen.ynmchosoellos<br />
venianq los auian bolteado los ca?<br />
uallos ,t auian catdo: t otros mu?<br />
cbos que trat^grauprefa. la qual<br />
teniendo ante fi, mando llamar los<br />
Capitanes oe los -dbedos t los<br />
1teircanos,t a los ©motitnos, t ha<br />
blo les oefla manera.<br />
f ©:acíoiiDcCy:oa<br />
loscapitancs enlaquallcsponcoe<br />
late la bonrra que puedancóprar có<br />
bajienda: lo qual para los hombres<br />
valerofos t oe generofo cora?<br />
jon es grandiffimo<br />
motiuo^<br />
2lroncs amigos, biett<br />
fabets qj6obrias nue<br />
flro buefped nos rcfcí<br />
biomutbíc,tnOsb^<br />
hecho mucba bonrra<br />
enfu cafa atodoí: pues<br />
quádo atamos cfcogido para mos<br />
lo que es íuflo t acoflumbrado, t rcá<br />
partido cneleí:ercitolofuficicnte,fí<br />
oamos aeflc larcflaoe losocfpojos<br />
noos parefceque ganaremos bom<br />
rraffporquclucgo manifeflarcmo»<br />
a todos que procuramos oc vencer<br />
conbeneñcioí a losque bien nos ba<br />
jen* ©tdo eflo todos lo loaron,ta?<br />
dos loaprouaron:t vnooclloa fe le?<br />
uanto thabloaffí. C^odo eflo<br />
Ctro lo haremos como mádasi poi<br />
que a mi parefcer j0obri^noí,ocuc<br />
tener por pobres t médigos,porquc<br />
50 venimos comoelllenosocmone<br />
das t Darícos oc oro: ni bcuemos<br />
encopan
cn copas oc020:t ft cfto bajemos, q<br />
ni oijes, conocerá q aun ftn poITccr<br />
02o,fomos liberales, yd pues,oi5e<br />
€t20,t0adal0s^l>a50sl0 que es<br />
oe Dios : y repartid al ejcercito lo q<br />
les bafta : y lo oe mas llamad a íQob2ias,t<br />
oad fe lo. V afti tomaro aque<br />
líos todo lo que aúian meneftcr: t la<br />
refta oieron a ¿ob2ias. CDcf<strong>de</strong><br />
alli fe partió £t20para 36abf Ionia<br />
con fu cjccrcito pucfto en 02dé, como<br />
quandoeftanparapelear. -dbasco=<br />
mo los aft2ios no les falieflcn al cnaientio,mando<br />
JCfío a j5ob2ia? que<br />
llegado cerca oe la ciudad a cauallo<br />
oijccflc.Siqucriael rey falir a combatir<br />
fobze cuta feria la tierra,que el<br />
combatirla con cUy ftno que oefen?<br />
diefle fu tierra:po2queoe ncccftidad<br />
auiaoeobedcfccra losvencedo2es.<br />
j6ob2ias llego a cauallo baftaoon<strong>de</strong><br />
pudieflc feguramente oejir lo.<br />
rey embio vno ftito que le refpodief<br />
feoeftamanera.5tufeño2 teoije 160<br />
bzias que no fe arrepicte pozque ma<br />
to a tu bijo,ftno po2que no te mato a<br />
ti también con cUyft quercos pelean<br />
venidoe aqui a treinta oias,po2que<br />
agoza no tenemos ocio,que nos efta<br />
mosapareiando. aeftolerefpódio<br />
jSobzias. piega a Dios que nuca<br />
tefaltccftcarrcpentimiento:pozquc<br />
claro eftaque te bago pefar,mictras<br />
que muieresefte arrepentimiento.:<br />
y luego jSobzias bijo faber a €yto:<br />
Iarefpueftaoelílftzio.6pb2ias,qne lo conoci oel:<br />
poique to tcl hablamos mucbas<br />
cofas libzemcnte fobze eftó. pues<br />
quando te parefciercquc es tiempo,:<br />
í)eI¡3l?íft0:íaí>cCy20t 54<br />
oije £tío, vete para el: t al pífnci*<br />
pío baj oefta manera, que mires bie<br />
todo lo que oije. y quando eftuuic<br />
res con cl,ft conocieres oel que quic<br />
rcfernneftro amigo,entoncesfeba<br />
octencrartetmancra como cfto fea<br />
mutoculto. po2queníngunopo<br />
dra bajer mas bien a los amigos en<br />
la guerra que moftrando fer les ene?<br />
migo: ni mas oaúo a los enemigos<br />
que moftrando fer lesamigo. Cíer?<br />
tamcntc,oíjco j6ob2ías,bien fe que<br />
jSadatas el jEunuco comp2aria,aun<br />
que le coftaflc mut caro, po<strong>de</strong>r ba?<br />
jer algún mal a efte lllet oe los aft?<br />
ríos que ago2a es. pero como lo<br />
podra bajer / o no, efto bemos nofo<br />
tros oe penfar. Díme agoza ,oije<br />
Ctío, el alcat<strong>de</strong> oefte caftillo que<br />
cftaantes que entrenen la tierra, el<br />
qualvofotrosocjísqucbijieronloíll^ircanost<br />
los 0accas paraoefen;<br />
fa oella en tiempo oe guerra,poz ven ^ ^<br />
nirapermitiraque cl;6unuco Vcn=^c5fo<br />
gaa el con fu ejcercito? Bi permi=r» tomar<br />
tiria ftn falta alguna, refpondi036o;T"<br />
bzias,ft viene fin fofpecba aehco?<br />
mo agoza lo efta. ^ueg0,0ijc£t20oemosoz<strong>de</strong>n<br />
como en ninguna ma?<br />
ñera parefcera fofpccbofo. %o qual<br />
fcraalfi ftn ouda,ft to acometo fus<br />
caftillos oe i5adatas como que los<br />
quiero tomar, t el fe oefendicre con<br />
todas fus fuerzas :t ft al fin to le<br />
tomare algo oe lo ftito, .y el tam=<br />
bien tomare cantillos a algunos oc<br />
los nueftros,olosmenfagei'os quc^<br />
vo embiarc a eftos que vos oejiff<br />
fer enemigos oel ret. V los tales<br />
cáiitíuos oirán que vatial ejcercito<br />
a traer efcalas para cnn-ar cl cafti?<br />
llo:t el íSunuco otdo eftooiftima<br />
lara, como que lo quiere auifar lue¿<br />
goalalCat<strong>de</strong>.pUes ft oefta manera<br />
fc baje,oijc;
Sibìo quinto<br />
te que le acojera elalca^<strong>de</strong> enei calli<br />
llo:t aun le rogara qucfc que<strong>de</strong> alli,<br />
balla que tu a^aa palfado.DeHa ma<br />
iiera,t)i5eCtío,fielvnave5 entra,<br />
podrabajer^ tomemoa facilmente<br />
el callillo.Dc creer e?,t)i5c j6ob:iaf,<br />
ft el oa aparejo po: oeoentro, t tit le<br />
cdbateavalerofamétepoz oefuera.<br />
Be pues ago:a tu,t)i5e Cyio.y pcu^<br />
raocoarleacnté<strong>de</strong>rtodoello,t aca^<br />
bario conel : y toma luego para tiii.<br />
V no leoes im? credito, ni muellra?<br />
6e mas conñS^a oe las que bas ente<br />
dido oemi.y concilo fe partió j6os<br />
b:ias para el £unuco:t llegado que<br />
ftíc adon<strong>de</strong> ellaua, el ígunuco le vio<br />
t refcibio oe buena gana:t le aMa^o<br />
tfaludo.y finalmente confintio en<br />
todo lo ^ pedia: y bijo conel fus tra<br />
tos t conciertos, como conuenia.<br />
CDefpues que 0ob2ias bijo faber<br />
a Ctío lo que auia paflado conel £u<br />
imco,tqucleparefcía tun^biétodo<br />
loqleembiauaaoejir,luego eloia<br />
figuicnteCtio oio fobie ellos, t >5a<br />
datasfeoefendiamuf bien, yalfin<br />
Cyio tomo el lugar que auia bicbo:<br />
t ©adatas oqcopaflarloí mefajero?<br />
que Ctíoauiaoicbo que etnbiaria,<br />
para qitc truicelfetigente y efcalas,^<br />
alos que piendia oauales toimento<br />
oelantcoemucbos,t fabicdo oellos<br />
aloqueoejian que tuan,aparejádo<br />
feoep:eílo,comoquientuaa auifar<br />
lo,catninauaoenocbe parad calli=<br />
Uo.finalmentequeoandoles feafuí<br />
palabias,t creyendo que los venia a<br />
anudar,entro end callillo, y alli jun<br />
tamente conelalca^<strong>de</strong>oel aparejaua<br />
lo neceflariopara fu oefenfa. Sfli<br />
quellegado€tio,tomoluegoelcaf=<br />
tillo,conla atudaoe aquellos cauti<br />
uosqueelmifmoauiaembiado.ll^c<br />
cbo ello luego £»adatas el jEunuco<br />
oi<strong>de</strong>no todas las cofas tícoctro,t fa<br />
lio a íc faludo t adoío, como<br />
tenian oe collumbielos aft2ios,ol<br />
jiendo.Dioí te faine C^íOít ello ba<br />
go poique m con la a^uda oe 3Dios<br />
no folamente me mandas fer faino,<br />
pero me conllññes a ello. í^yio le<br />
oiro. 36ien fabes i6adatas que yo<br />
eliitno en ttwcbopo<strong>de</strong>roejcarellelu<br />
gar quefeaamigo ocios cópañeros<br />
que aqui ellamos. Slti)6adatas,fc<br />
gun parefce,te quito el Sfurio q no<br />
pudiefles bajer bijos,pero no te pu<br />
do quitar que no bijieflcs amigoftf<br />
poi eflb quiero quefepas que con ef<br />
tas ms oblas que agoia bajes, nos<br />
bijillemsamigos,ttales quefipos<br />
<strong>de</strong>mos,piocuraremo? oe no te fer pe<br />
oiesatudadoies,quefttuuicras bi^<br />
iosoiúetos. yafliacabo £inoftt<br />
rajón. ;£ntottces el capitan oe los<br />
tfeircanos quetaauiafentidoelbes<br />
cbo ,fc llego tomandolepoi<br />
la mano le oijco. (S> que gran bien<br />
crescalo para tus amigost ^cotno<br />
me bajes que tega mucbo queagra<br />
<strong>de</strong>fceraDios,poiqueme>unto con<br />
figo. Bete pues agoia,oi5e Cyto<br />
al 1!?ircatio,t toma la poflclUon oel<br />
lugar,poicuta caufa tegojasc5mi=<br />
go : t gouiernalo todo como conute<br />
ne a mí vuellro amigo, talo? compa<br />
ñcros,t piindpalmenteaelle jSada<br />
tas que le tomo,^ nos lo entrego,<br />
antes feda tnejoi,oí je el Ifeircano,<br />
queoefpuesquefeávenidosios Cá<br />
dufios tíos S>accas,t losoemitícs<br />
rra,llametnosa elle je>adatas,po2q<br />
todosiuntamctecofultemoslo que<br />
no? cumple,para que nosfimamos<br />
todos a nueltro puecbo oel callillo*<br />
yellolcparefdómutbicn a C^to,<br />
t lo apiouo. CDcfpucs que vi<br />
nieron todos dios a quien tocaua lo<br />
oel callillo,fe aconfeiaron juntam&<br />
te como lo podrian mcjoi guardar<br />
aquello«
aQwellosa quíciilescflímabíétcnci!<br />
cftc liisar.ocfU'parte:po:qüc cravña<br />
pc/crtfaen ticpo.oc guerra vna foz<br />
ralcjaparaconíralosr afVíió©. V;<br />
cftQám bedw ios Ca(Julio0, t lo®<br />
03cca0,t loa Ifeircauoó tiian-con<br />
inias atúino a la guerrarf fc juntoío<br />
doeicjcercito oclo0íCadufio5,que<br />
: eran bafta veinte mil cfcudadós^t<br />
quatro miltíe cauallo, tocio© Saci<br />
cá0oíc5 mil flecbero©;^^ otro© oo©<br />
miifieebcno0oecauallo¿ V lo© Ifeíf<br />
cano© tomaron a embiar todo© lo©<br />
fna©bomb?c©ocpic que pudieron:<br />
t oc
jKíb» quinto<br />
bicbiieno^tque no0 babécbobícní,<br />
r con cfto juntamcnícbaranos loq<br />
C0 iufto en pagarci bcndiciorefccbi<br />
do en la iniftna moneda t a nofotrof<br />
ami parcrcei* nosbaremos pionca<br />
cbo. Que fttodo0vécn;claramheí|<br />
piocuramos oc venocr a los que ba¿<br />
jen mal, en bajerlesitambíen mal t<br />
oanocttoerobzcpuiar en los benefit<br />
ciostbwenasobwsa losblébccba<br />
rcsvcíeitoefta,^ucviendo cftomiià<br />
cbosqucrranfcr nueftros amigos;<br />
t ninguno oeflcara fcr nueftro ene=<br />
migo.-dDasfufc pudiere pcfároe no<br />
fbtrosquenocurambsoe )6adatas<br />
ocjidme poz Dios con que rajones<br />
podremos perftiadira los otrof que<br />
nosquíerana^adat^conteiitarfía)<br />
como -nos ofarcmoff alabar anofos<br />
trosf Qual'Penoffpodra alarlos<br />
ojos paramirar ala ciara a j5adaras<br />
fi fomos vencidos oel en beneñcips:<br />
fiendo tantos comofomosjoc vn fo=<br />
lo bomb:c,v efte también acondlcio<br />
»adof CConcfto ácaboXtioftt<br />
rajomcntonccs todos apiouaro en<br />
5« oídcn grjin manera lo que auiaoicbo.ago<br />
íbSí'ro 5 ra oijcCrzo,pues quea todo? os pa<br />
i?aoei?a. rccclo mifuioqucami,oe)cemoscas<br />
St!»^'" da qual oe nofotros con los^ traen<br />
las beftiaí,t el carruaje aquellos que<br />
vemos fer mas aparejados paracas<br />
minar con cUosit jSobñas tega car<br />
go oc mandar lof ,t ocfcr fu caudillo<br />
comoaquelque fabe mut bic los ca^<br />
minos, y es baftantepara todolooe<br />
mas.y nofotros conlosmcjoiesca<br />
iiaUos,t mas cAbi^ados bombjcs<br />
oe guerra camitiemos nueftro camí<br />
no,tomandoconnofotrof p:ouífton<br />
para tresoiastt quáto mas liwí^na<br />
mente,t amenos coftanosaparejas<br />
remos,tantoma8fuauemente come<br />
remos y cenaremo8,too:miremos<br />
Iosoi90ftisuíente8, Ogozanos<br />
partamosoefta manera. Tpíimcrai<br />
mete tu Cbztfantas llenaras todos<br />
loó qucvan armados oe cofeletes,<br />
pues el camino es llano t ancho : t<br />
po:nastodos los capitanes en laoe<br />
litera: y cadaefquadronvatá poift;<br />
poiqf edo recogidof ,caminarémoy<br />
maspfto tmasfcguros. Vpoicftía«<br />
caufa quiero q vafá a<strong>de</strong>láte los íí Ue<br />
«anjcofcletcs:po2quc efto es lo mas.<br />
pefadooctodoelcrercito. yqUádo^<br />
va oeláte lo mas embara^fo, oeftó<br />
ceftidad rodo lo ligero baoe feguir<br />
mas fácilmente, y quando pjcCcdé<br />
lo ligerócaminandooenocbe,noes<br />
ocmarauillar ft él ciccrcito falcoe ou<br />
<strong>de</strong>n,tfeoerrama:po2quefcva apara<br />
tañdo mut ala larga oelos que no le<br />
pue<strong>de</strong> feguir con el pefo óláf armas»<br />
Xras eftosílrtabajo Ucuc los cfcut»<br />
dados tflecberoslC>erftanos:v traí<br />
eftos andramas -dDcdo llene los iri<br />
fantcs -dbedos^^y traf eftosiÉmbaé<br />
licué la infantcriá oc los armcmof:<br />
y tras eftos armcas llene la oe loft<br />
1feircanos;y tras eftos Xambiáda?<br />
llene la oe los 0accaf:t oefpuiesDa<br />
matas llene la oe los Cadufios.yto<br />
dos eftos caminen Ueuandocnlá oc<br />
lamerá los capitanes,t ala manooé<br />
recba los efaidados:t ala ftnicftra<br />
los ftechcros ^ auiáoe teñera los la<br />
dos:po:q tendooefta manera nos fe<br />
ra oe mas p2ouecbo.aia poftreoe tó<br />
dos vengan enfeguimiento los que<br />
trae elcamiajc: y los caudillos ter:»<br />
nan cutdadooc todos,para q lo ten<br />
gan todo aparejado antesq vatana<br />
oozmint oe mañana fcl c5 tódof fu?<br />
aparejof en el lugar fenalado,t vati<br />
todos poj ordf.Xras el carrUajé^ois<br />
je,vcga ^adatas perfa co los ho«<br />
bjcsocarmaé '|p>erftanos:t tambi6<br />
póga ftiscapiianesoelof oedsuállo<br />
enlaoelanterdi t el c$pitm trata fii<br />
cfquadroif
efquadron po: ficonio vanlosoela<br />
infantería. Xraa ellos lUambacas<br />
^Dedofeineiantenientetrata los fu<br />
tos ó cauallo:t tras eftos tu Xfgra<br />
ncs trae tu géte ó annasit los otroí<br />
capitanes oe bóbjesoarinaí vengan<br />
tras tí con aquella gente oecauallo<br />
que cada vno trata,quando viníeró<br />
anofotros.Hospoftrerosoc todos<br />
vengan los Caduftos en la iniftna o:<br />
<strong>de</strong>n que vcnían.SCuSlccunasq los<br />
traesa cargo, mira que vengas ala<br />
poftrc oe todos, t que ningü bóbze<br />
Dc armas oe los tutos fe te que<strong>de</strong> re<br />
^agado.y tábícimocuradoc cami?<br />
nar confilccio,afli los capitanes co?<br />
motodoj los otros q fuerccuerdos.<br />
pues qoe nocbe poz las ozejas maf<br />
q poz los ojos neccflariamente fe ba<br />
oefentirt obzarqualquíercofa. V<br />
clocfoz<strong>de</strong>nar fe oc nocbe oa mas tra<br />
bajoq oeoía,t es mas oificiloeto:=<br />
liar a oz<strong>de</strong>nar fe el epcrcito. poz lo<br />
qual el ftlccio fe oeuc tener,t la oz<strong>de</strong>?<br />
nanga feba oeguardar.Xaívclasoc<br />
la nocbc, quádo fuere meneftcr que<br />
nos Icuátemosoc nocbe, conuicne<br />
q fcan coztas t nmcbastpozíi ningn<br />
no poz fer gran<strong>de</strong> la vela,t cftar mih<br />
cbo en guarda, no reciba octriméto<br />
cn el camino.Quando fticre boza oc<br />
partírnoí,cl trópeta baga fenabt vo<br />
fotros teniendo ta^i punto todo ío q<br />
a cada quallecripte»,faftdal camino<br />
queva oerecbo aa6abtlonia:telq<br />
va ociante ficmpze amoncfte al que<br />
va cmpos oel que camine t le figa.<br />
Cy conefto fe fuero todos para fus<br />
tiendas: t quando andauan juntos<br />
poz fu camino tnan rajonádo vnos<br />
con otros oe lamemozia que tenia<br />
CtJOtt ^ quantos ponía en oz<strong>de</strong>n,t<br />
como los llamaua a todos poz fu n6=<br />
bze,quando algo les mádaua.pue8<br />
Ct?o ponia mucbo cutdado toili?<br />
oclabíftoaaoccyjot 56<br />
geiicia en efto, parefdcdo le quecra<br />
cofaoe marauillar que los oficiales<br />
fepa cada qual los nombzes oe to^<br />
dos los infti umentos oc fu arte t oft<br />
do : tei medico tdrujano fepa los<br />
nombzes oe todos los ínftrumctos<br />
t medicinas que vfa, t que el capita<br />
general fea tan necio que no fepa lo9<br />
nombzes oe los otros capí tañes fus<br />
fubditosoe quienfe baoeferuír co?<br />
mooe inftnnnemos,quando quíftc?<br />
re pzeuenir t anticí par alguna cofa,<br />
t quando quificre guardar fea ftta<br />
los futos,t ofart empzen<strong>de</strong>r algo,<br />
tefpantar los enemigos ,t quando<br />
quifterc bonrrar a alguno.ypozcf?<br />
fo le paredaquc era cofa mut cóue?<br />
nicte llamar a cada qual poz fu nom<br />
bze.y también le pareda a iCyio que<br />
aqucllos quepenfauanqueta eran<br />
conoddosoel pzíncipe t oel capitan<br />
general qcodidauan mas ferviftos<br />
bajer algún buen becbo,t abftener<br />
feoebajermal. y leparedacofaoc<br />
poco faber,ft quencdo q fc bijicfteal<br />
go,lo mandalfecomo algunos fefio?<br />
res lo mádan en fus cafas,vata algu<br />
no poz agua, t va ta alguno a coztar<br />
lena, pozque ftcdo mandados oefta<br />
manera, le parecía q todos fe mira?<br />
uan los vnos a los otros,t ninguno<br />
bajialoqlccramádadoíttodos ter<br />
niácaufa,tningúopozefta talcaufa<br />
temía vergucnija, ni temo: pozq vec<br />
q tiens la culpa lütaméte cóotroí mu<br />
cbos.pozcflb el losnombzaua a to<br />
doí poz fu nóbzcj^ndo les quería mi<br />
dar algo:t tal erafu parecer oeCt^o<br />
cn eftas cofas. CHa getcoe guerra<br />
t £r20 oefpues ó auer cenado t puc<br />
fto fus guardas t vda t aparejado<br />
todo lo ncceflario fe fuero a oozmír:<br />
ala media nocbe quando oio fenal la<br />
bo5ina,Ct20 mádoaCbztfantasca<br />
pitá ó losoc cauallo q efperaflc enei<br />
camino
Síbío quintó<br />
tamínoQ cftaiw ocíate oel cjccrdto:<br />
el fe fallo con IO0 criados oe fu ca^<br />
a:r af apoco rato vino £htp<br />
fantas con los foldados armados oc<br />
cofelctes*Sílqual £yzo le oio guias<br />
para el camino,t le mando que cami<br />
naffepalfo a pairo baila quctuuiclfc<br />
atufo oe como todos cllauáen cami<br />
no.y el ellando en el miftno camino<br />
po:bo auian oepaífar, al que venia<br />
a<strong>de</strong>lantcembiauaalaol<strong>de</strong>natKa tal<br />
que fe tardaua ala pollre lo embiaua<br />
allamanDefpuesquetodo? eíluuie<br />
ron puellos en camino ,embio algunosoe<br />
cauallo a£b:tfantas a oc5ir<br />
le que yá todo? ellaiian en el camino<br />
p02 tanto que tnouieífcapiielfa. y<br />
cía cauallo en la oelatera oe callada<br />
miraua los efquadroncs, t a lo? que<br />
Via yz en buenao2<strong>de</strong>n,t callando, fc<br />
llegaua a ellos tpieguntaua quien<br />
eran,tfabido los loaua. yfifentia<br />
algunos oue bajian nttdo t fe albos<br />
rotauan,fabia la caufa oello,t pzocu<br />
rana oe amanfar t folfegarel albo:o<br />
to.'EInafola cofa tne quedauapo:oc<br />
5ir oe la oiligenda oc£t^o en tieín=<br />
pooe nocbe, que ociante oe todo el<br />
eiccrdto embiaua algüosoe pie mut<br />
ligeros,que fueífcn viílosoe Cbítfantas,tle<br />
vidfcnad,para que pus<br />
didfcn ot: t ftntir algo ^ pudieifen<br />
fignificar a £b:tfantas,quadofuefs<br />
fe tiempo* y tambienauia vno que<br />
losmandaua,t losgouernaua,t les<br />
mollraua lo bueno que oaiiá bajer<br />
r lesrepiebendialo malo fmocnues<br />
no» cyoella manera caminas<br />
uan oe nocbe. y quando ta fue oc<br />
oia,oe¡colosbomb:esoe armas iCa<br />
dufioscabolainfanteria oellos:po:<br />
que eran los pollreros,t no qucdaf<br />
fen flacos oe foco:ro oe gente oe cas<br />
uallo.aios otrosmando poner en<br />
la oelanteraCpo:quc tambic los ene<br />
migos venían po: ociante) para que<br />
fi ouielfe algún rccuentro,elluuícff<br />
fen las mas fuerzas en laoelantera<br />
tpeleaflenít 1» vieflcn quebutá los<br />
enemigos,eftuuieflcnmas aparejas<br />
dos,para feguir el alcancc.Siemp:c<br />
tenia o:<strong>de</strong>nados los que oeuianoe<br />
feguir en el alcance, quando ouiefs<br />
fe opo:nmidad:t los que fe auian<br />
oe quedar conel, quando fueflcmcs<br />
nellcr:t nuca permitía que fe oerras<br />
maffe todo el efquadron* Della ma^<br />
ñera gUiaua iCt^o fu e?:crcito,no as<br />
p:ouecbádo fc fiemp:eoevnlugar,<br />
fino paflando oe vno en otro, mira«<br />
ua t p:ocuraua todo lo q auíamenc<br />
ller.Caminádo afli todos losoc£t=<br />
ro,vn botnb2ep:índpaloe los boms<br />
b:esoe armas oe i6adatas océjvío<br />
quciSadatas fu fcño:fe auía rebelas<br />
dooelretoeSlft:iapefocntrdi que<br />
fialgim mal le veniaa i6adatas,que<br />
fadlmctepodríaaucrtodos fus bies<br />
nes,queelret le bariatnercedoello?<br />
po: tanto embio vno oe los que mas<br />
fc confiauaal ret ,t mandoícque li<br />
quando fuefle,ballafle elcjcerdtooel<br />
ret en tierra oe jSadata? que le oí)cef<br />
fe que fi quería tramar aflecban^Si<br />
que p:en<strong>de</strong>rta a ;6adatas, t a todos<br />
los quecon cleflauau.ymandoque<br />
bijieflefabido: al ret oclas gentes<br />
que lleuaua i6adatas,t queCt^o no<br />
lefeguia:t0icl^oflrafleel camí^<br />
no po: oon<strong>de</strong> leauiaoeacomcter. V<br />
mando a fus miníflro?, para ei fiicftc<br />
mascretdo,quevn caflilloquceltc<br />
nía en tierra oe ^adatas le entregaf<br />
fe al ret con todo lo que ellaua ocn?<br />
tro:t el vernía tras el fi pudieflc<br />
matar a j6adatas,t fino queocat as<br />
<strong>de</strong>lantefiemp:eellariaconcl* l)ef<br />
puesqueaquelmefagero, que} para<br />
cllofue embíadollego,lo ma? p:eflo<br />
que pudo vino alret,tlcoeclarola<br />
califa
caufa pojquc venía* ©tedo lo cl rey<br />
fuc luego a tornar cl caíhUo, t pufo<br />
mucba çentc oc cauallo, f nmcbos<br />
carros oc guerra cu celada cu lugares<br />
cfpcífos.iSadatas quandollcgo<br />
cerca oeftos lugares,embio algunaf<br />
efpías ociante que ocfcubiielfcn la<br />
tierra. íElrcy comofmtio acercar^<br />
fc las efpías=,mando que fc leuantafs<br />
fen oos/o tres carros, ^algunos po<br />
cosoccauallo,tqtie fingelfcnbufi<br />
oetemo2,po2que eran pocos. Í3ícrt<br />
do efto lasefpias,figuíeron los, t bí<br />
jicronTenas a j6adatas meneando<br />
las lanças. 3Êlqualamenganado,fis<br />
giíío los a rienda fuelta. entonces<br />
los Ílf^íios parefcícndo les que 36a<br />
datas era bueno oc tomar, fe Icuan?<br />
taronoc piefto ocl lugar Oon<strong>de</strong> efta?<br />
uan cncclada,t boluíero fob:e ellos,<br />
losoc i6adatas,como era rajón,<br />
viendo los conofciendo la traf?<br />
don, cebaron abu^í: t los 2lft:ios<br />
los feçttisin encl alcance. j£n cfto a?<br />
quel que arribaoíjcímos que quena<br />
matar a iSadatas, le oio vn golpe<br />
errando el tiro con que pcfo acertar^<br />
le a fu plajer que le alcanzo folamcn<br />
te en d bombío, y alli lebírio: y he^<br />
cbo cftobu^o bafta llegaroon<strong>de</strong> efta<br />
uan los enemigos que los fcguian,^<br />
iunto fe con ellos, y como fUc co?<br />
nofddo qnícnera,tcomo era ocla<br />
parte oelos afelios, guio fu caua?<br />
lloparaoondccftauaelrcf, t junto<br />
concl tuanfiguiendo los oe¿ada?<br />
tas. aqui fueron alcanzados todos<br />
aquellos que tenían los canallos pe<br />
rados,oc los qtte los tenían mas lige<br />
ros. JÊftando en mucbo apúcto los<br />
caualleros octf»adatas,poí cltraba?<br />
iooel camino,^ muf acofadóf oe los<br />
cncmigos:vícrona£t:o que feacer<br />
caua con fu ercrdtó,oc tan buena ga<br />
na como aquellos que cfcapados oe<br />
oelaWftojíaocCyjo. 57<br />
vita grantempcftad fe accrcanavn<br />
buen puerto. Oluegoal piindpiofe<br />
marauíllomucboCt2o,masó(pues<br />
que entcdiola cofa, pufo en 02dcn fu<br />
gente contra los contraríos que ve?<br />
nían,t falío contra ellos.-dbas vien<br />
do los enemigos el gr3 po<strong>de</strong>r ocCv<br />
ro, boluieron las efpaldas, y buve? Cru, M4<br />
ron. £ £yto mando a los que para<br />
cftocftaitano2dcnados,qlo0figuícfí3oíaf5<br />
fen:t d mifmo también tua en el aU > t ic<br />
cancc juntamente con los otros,pot Sí*<br />
oon<strong>de</strong> Vía que mas conucnía. Squi<br />
fueron tomados mucbos carros ar<br />
madosóclos enemigos:vnos pot<br />
aucr catdo oellos aquellos que los<br />
guíauá:otroipo2aucr tomado elpaf<br />
fo que nopudíelfcn butt : totros oc<br />
otra mancra.aigunos tambicnfe to<br />
marón po:aucr fido atajadosoclos<br />
bóbjcs oc armas,t mataró mucbo»<br />
oe los c6trarios:t entre ellos aquel<br />
queoío laberidaa j6adatas.llosbá<br />
bies oepíe oc los fiftiios que tenià<br />
cercado el caftillo oe £íadatas mu»<br />
cbosoellosfc fíícronbntcndo para<br />
cl caftillo q fcauía rcbelado:otros fe<br />
oicronmaspjícffa, t fe recogíerona<br />
vnadudadmut gran<strong>de</strong> oe los ílft?<br />
riosoon<strong>de</strong>dmífmorctauía burdo<br />
con fuscarros t canallos. acabado<br />
cftorítiofcpartioparala tíerraoe<br />
¿»adatas, oondé ozdcno todo lo que<br />
cducnía,afri acercaoeloscautíuos,<br />
como oc los oefpojos. V luego fue 9.<br />
vífitar a jSadatas poi ver como cfta=<br />
ua oe la bcrída:t entrando a d le fa^<br />
lioarcfccbtn5adatascon laberída<br />
atada.aLucgQ^icvío Ct^ofcalCgro<br />
tbolgoconcl,tlcoijeo. yoveniaa<br />
verte comocftas; IHcfpódiojSadaí<br />
tas,ítooí5evpotíl)íosveníaavertei5d7^^^^<br />
atí,pucstalparcfccs, ttanbucnaín w upji«<br />
tendotíenedc6migo:poíq fequcno<br />
me auiendo menefter, ní auledo me
pjoinctído qiíebarías to que bas be<br />
cbo po: IUI, ni auiendo refeebido oe<br />
mi ningunplajer ,füio po:que viftc<br />
en mi quep:oeuraúaapwuecbar lof<br />
amigos, tan p:ellamciue, t con tan<br />
buena volutadmevenifte aá^ndar;<br />
a tiempo q ^o auia perefcido en quá?<br />
to era cn mi, f tu me faluafte en qná?<br />
to fue en ti.po: Diof Ct:o fi^o fue<br />
ratal qual eraoe p:imero quädo na?<br />
ci,f engendrara biios,no fe fi pudie?<br />
ra tener bijo que fuera tal paracónti<br />
go como m basfido. ipoique to cono5co<br />
otros bijos, t mas efte rey o'é<br />
aff :ia que ago:a re^na que bijo ma<br />
to: enojo t pcfar a fu padre ^ m ago<br />
ralepue<strong>de</strong>s bajeraelM efto refpon<br />
dioCtJo.Xujßadatai te marauillaí<br />
t)emí,oelo que to meauiaoe niaras<br />
«illar oe ti. (Que pue<strong>de</strong> fer eftb,oijco<br />
ißadatas? mefpondio Ctio.CDuc to<br />
dos los perfas te fon aficionados,<br />
todos los 'dDedos,tödos los1l9irca<br />
hos^t todos los ármenioí,0accasí<br />
tCadufioí queaqui eftan p:efentcs.<br />
36ntonccs ¿adatas ajando las ma?<br />
nosoijco.plcga te 3upiter tatodo?<br />
los otros oiofes que oets a eftos to<br />
dos mut gran<strong>de</strong>s bienes, t mucbo<br />
níato:esaCtío ,eí es auto: t caufa<br />
que eltos fean tales. V para to IcsJ<br />
agra<strong>de</strong>fcido con eftos que tu agö:a<br />
me loas, rcfcibcoemi eftosoones íí<br />
to te puedo oar. 36 oijlcndo cfto,fas<br />
co mucbos oones para el mifmo£t<br />
ro, ft quiftcftc facrificar, t galardo=<br />
nar a todos los oe fti eicercito,fegun<br />
loauianmerefcido,t les auiabien<br />
fucedido. ClF>ueselcapitanoelos<br />
Cadufiosejvcniaenla retaguarda,<br />
tno pudollegaratiempo para tico<br />
los otros todos en el alcáce,qucrien<br />
do bajer po: fu perfonaalgun becbo<br />
fenalado,fin comunicarlo, ni oejir?<br />
lenadaa£tío,mctiofebajía36abt<br />
Síbíoquíntoi<br />
lonia a cotrer la tierraoerraniádo<br />
fclos occauallo,falioeírctiJ2lft:ia<br />
oe la ciudad o5dc fe auia recogido, z<br />
vino le al encuctrocófu cicaxito puc<br />
fto enoi<strong>de</strong>n: t conofciendoq los£a<br />
duftos eftaua folos acometiolos con<br />
füria,tmatoafucapitá,t otros mu "ícad»<br />
cbos oellos: T tomo IUUCDOS p:ifi05 NON.<br />
ñcroí,caualloí,t mut gráp:efa. jg ft<br />
guiólos en el alcácc baftaoó<strong>de</strong>vio q<br />
era feguro:t dfpues fc tO:no a faino;<br />
®)c los Caduftos q fe efcaparó vinie<br />
ro los p:imeros al real cercaoe la no<br />
cbe:t comoiCt jo fupo el becbo ouo<br />
gra pefar,tfalioarcfcebir losCadu<br />
fiostt a los vio oellos q venian bc<br />
rido?,los tomo tcmbio a jSadataí q<br />
los curaííe.y aotros m5do alojar, f<br />
^ losairaflcn,toieflcn todolonecef<br />
fario,tom5do cóftgo los®moíimos<br />
pcrfaseíniuicflcn júntamete con el<br />
cutdado oellos: po:q enfemejantes<br />
cofas los buenoí oe buena gana quic<br />
re trabajar.y a todof oauaa ente<strong>de</strong>r<br />
íí tenia gran oolo: z trifteja po: lo a=5<br />
caefcido:De tal manera q quando to?<br />
dos los otros cenauá,t crabo:a í cc<br />
nar, Ct^o con ftis miniftros,t c5 los<br />
medicoínoocjcaua ninguno po: cu?<br />
rar:fmoeícl mifmo po: fus ojos lo<br />
miraua todo:t quando no podia el,<br />
embiaua otros q lo p:ocuraflcn:taf<br />
ft todosfefueróaoo:mir.Benidala<br />
mañana mando p:egonar q featütaf<br />
fen todos,los capitanes oc las otras<br />
naciones,t los Caduftos^ allifuef?<br />
fen. Vbablóles oefta manera.<br />
r moción oeCyjo a<br />
los Cadufios fus cópañeros venci? l^í<br />
dos:cnla qual cófolandolos c9el re? ^ cs M<br />
cuerdo ó la comü naturaleja,les qui<br />
ta buena parte oel pcfar ^ pudierá te l^g «.ur<br />
nerpo:pcfarquclosauia oe culpar sríp«'^<br />
po:qucfmfuliccciafe oefmádaron. ^^¡¡¿p<br />
Barones meo.
aronc0 compañeros,<br />
bmnanocafoeseloes<br />
faftreqagozaosacons<br />
tefcio:fnoe6oemara<br />
iñllar,fegun pienfo,q<br />
Io0bomb2esrcrrcco<br />
mobombícs. ^I>a0 e0 bien que fes<br />
par0 que oefte mal noa podra venir<br />
algunbien: y fera, apzen<strong>de</strong>roe aqui<br />
fi<strong>de</strong>láre que nunca fe oerrame el ejcer<br />
cito, m fe aparteoel todo,ftendo mes<br />
no: que el oe IO0 enemi5O0 en nume<br />
ro t ftier^a01 po<strong>de</strong>n yefto nolooi<br />
gopojque pienfeque alffuna0 vejea<br />
nocóuieneacometera loa enemigoí<br />
con menoa gente que ago:a poco ba<br />
lea acometio el capitan oe loa Cadu<br />
fioa: pero el que afli fe moniere, fea<br />
auicdo lo primero comunicado con<br />
aquel que cabaftante para le anudar<br />
t foco:rer.(Due bic pue<strong>de</strong>fer^ feen<br />
5añe,t pue<strong>de</strong>.fer ^ cfperando vn pos<br />
copara tomarcofeio,engañe lof ene<br />
migoa lea baga boluer laa efpals<br />
daa a loa q afli falieren a elloa. y tis<br />
bienpUe<strong>de</strong>fcr^oandoenque eñtens<br />
<strong>de</strong>ra lof etiemigoa,bagafegurof loa<br />
amigoa:^ eftobaoefer noapartSdo<br />
fe le¡co0beoort<strong>de</strong> pueda fcr anudado<br />
oe loa furof .puea el que quifiere fa<br />
lir fmcófiiltarlop:imero có otro, va<br />
taaooquicra,íí efte tainooifierena<br />
da ocl (¡í efta folo peleando. mpero<br />
p02 cfteinalft íDioaquificre, noa ve<br />
garemoa anteaoemucbo oe loa ene<br />
niigoa. 0ino^ quiero piimerc^que<br />
quando Ouicredca pjeftamentc eos<br />
mido,vat0 conmigo al lugar oon<strong>de</strong><br />
fe recibió el oafío, t cnterremoa lOa<br />
muertoa^riuntamente con efto mos<br />
ftraremoaaloa enemigoa, que alli<br />
oon<strong>de</strong>piénfanque vcn<strong>de</strong>roniallí<br />
iotroa mcioíea que cllOa, t quefi pía<br />
5e aDiof noquierá ver ellugaroon<br />
<strong>de</strong> mataron nucftroa companéroa*<br />
oclabíftojíaoeCyío. 58<br />
£fino quifiere falir a nofotrof ,qucs<br />
marica bemoa loa lugarca, t ocftru<br />
t:1ea bemoa la tierra,para que no fe<br />
alegren en ver el oaño que noa bijie<br />
roft: ftno que fe entriftc^can quando<br />
vieren fua malea. V loa que no ban<br />
comido fevatá a comer, y vofotroa<br />
loa £adufioa tdago:a, y lo pziniero<br />
que bagata fea elegir capitan para<br />
loa vueftroa, fegu que lo teneta po:<br />
let t coftumb:e:t talque con el a^us<br />
da oe Dioa pueda tener cutdado oe<br />
vofotroa,para lo que ouiere<strong>de</strong>a mes<br />
nefter.V quando ouiere<strong>de</strong>a comido<br />
embiad me el queafli ouiere<strong>de</strong>a <strong>de</strong>s<br />
gido. y elloa lo bijieronafti.<br />
C£tiooefpuea quefacofuejcerds<br />
to, tpaflb en fu lugar acoftumb:as<br />
do el capitá<strong>de</strong>ctopo:loaiCadufioa,<br />
tnando le que anduuiefle ftemp:c ca<br />
be el confu compañia: para que pos<br />
damoa, oije, animar a eftoa boms<br />
b:eavenddoa,ftpudieremoa.Voes<br />
ftá manera caminaron todoa. tlení<br />
doa que fueronal lugar 00 auian fis<br />
do venddoa loa £adufioa, fepultas<br />
ronloamuertoa, t comc^aronaocs<br />
ftrut: t ^^rra. y bajiendo<br />
efto po: loa lugaread loa enemigoa,<br />
r baftedcdo fe oelloa oe todo lo que<br />
airian meneftcr, to:naron otra veja<br />
la ticitaOc i6adataa. y penfaftdo lo<br />
que oc becbo feria, qíie loacomar¿<br />
Canoa oe aquella tierra que fe auian<br />
paffado a cipo:eftar ccrcanof oe36a<br />
btlortia rcfdbirianoano oe loa ene<br />
migof,ftdnofeballaflep:efente:poi<br />
eflba todoa loaenemigoaque foltas<br />
lía, mandauaqueoiíreflcnalret,t el P«®<br />
mifmo£tíolcembioaoc5ir convn<br />
tr6peta,qoeel cftauap:cftooeoe¡car ra que le<br />
a loá labwdoí ce lab:ar la tierra,t no f" l'V^«<br />
leaba5eriníuria,ftdtambiéquifiefs<br />
fe ocjrar lab:ar aaqudloa íj fe auian<br />
pafladoacKy m,oi5e,aun^ lo pues<br />
1b fi das
díi0 pjobíbir, vedarlo bíi0amutpo<br />
C06 (ptic0 e0 fíiuf pequeña la tierra<br />
t>e aquellos que Íepafíaró ami) x yo<br />
te oejcare a ti lab:ar mucba. V al tiés<br />
pócela cofccba,fi ouiere guerra,aql<br />
podí a coger el fruto, que fuere vcf i^<br />
cedoí• £ fi ouiere paj claro efta q lo<br />
cogerástu.£ftalguno ocios mios<br />
có armas te locontrariarc/oamioe<br />
los tutos,ambo? toiuaremos laven<br />
gan^a oellos, como pudiéremos, y<br />
con efte mádado fe partió el trópeta.<br />
CHos afelios oefpues queoteron<br />
todo lo que fc bajia^perfuadicron al<br />
rey q confinticlfcen cfto,mat02men<br />
te pozquc quedana mut poco tiépo<br />
oegucrra. Mi queel ret / opp:quc<br />
fue perfuadido oc los mozadozes oc<br />
la tierra/o poique el también lo que<br />
ria> otoigo lo q pedia Ct^o. V oefta<br />
manera bijicron fus pactos t^i^í^<br />
ciertos,q para los labiadoies ouicf?<br />
fepaj, tpara los foldados t gentes<br />
oearmasfueftcgucrra.y eftoa(^bp<br />
£t2oparaloflab:ado:es.1Lospafto?<br />
oe los ganadosmando que los amis<br />
gos,ftquificftcn los puficlfencntics<br />
rraocfufeñoiio.Vtratápicfaoctos<br />
das las partes oe los enemigos que<br />
podian: potqucftielfc mas apajiblc<br />
la guerra a los cópañeros. Ipoiquc<br />
tábicncoirianpeligro, ftno piocura<br />
«ant tomauáloneceflario,t todocj<br />
inantenimicntoaroftaoe losenctm<br />
goí: loqualparefcia qiesbtasiamas<br />
iiuianoslQStrabaíosoc-lagucrra«'.]<br />
C£ftando£t20apareiandp,fUpars<br />
tiifellegoidadatas q trata WwbQS<br />
^ gi'an<strong>de</strong>síD'onesoeoíiicrf^fWn.^<br />
ras ( comoíiuicn lo^ facaua xxKñ^<br />
llena) t concUos mucbos cauallos<br />
ios que no<br />
fe como podria ocjcar ocrefcebir ver<br />
guen^a. a efto refpondio jSadatas»<br />
yo te lo creo po: cierto, pues conozco<br />
tu condicion t coftub:es: pero mi<br />
ra que no fcft fere baftáte paraguar<br />
darlas.ipoíq mientras eramos ami<br />
gosoeíret,píí»'efdameque,cramut<br />
buena lapoirdfion que mi padre me<br />
í>e?:Q;po:que eftandoccrcajIDabtIo?<br />
Jiiaj gc^auanjosoc todo,lo bueno q<br />
en vnagrá dudadpue<strong>de</strong> auer,t eftap<br />
uamos mut íejcos 06 refeeblr nín^<br />
gunamAleilia, ni pefar^quando nos<br />
partianiosfuera oe nueftra'tierra^<br />
po: eftar efta en medíp,- í^bas ago?<br />
ra qubfonios enemigos ,dcrtocfta<br />
que quádo te partieres oeaqnt; que<br />
nos tramara aífecban$as,tnosp:o=<br />
airara
airara mal a nofotros t a toda la ca?<br />
fa:tmc parece que biuiremosvna<br />
vida mut trille,teniendo los eneini=<br />
gos mut ccrca ,t viedo que fon mas<br />
po<strong>de</strong>rofos que nofotros. ^l>asoi^<br />
ras me po: venmra,pues po:que no<br />
pcnfanascllo, p:imero que te rebe?<br />
laífcs:t palfaífcs a mií lPo:quc,oi5e<br />
mi animo po: la injuriaque auia ref<br />
ccbido,t la tía que auia cob:ado: no<br />
confidcraua lo maí feguro :fmo que<br />
fiemp:e concibia en fi ello, como no<br />
me podre vengar oclle enemigo oe<br />
Dios toe los bomb:csf (Que tiene<br />
odio no a aquel que le ba becbo miu<br />
ria, fmo aquel que fofpccba que es<br />
mcjo: que eUaffi que fcgun to picn<br />
fo ficndo el malo,atudar fe ta oe tos<br />
dos los malos.y fi alguno at que le<br />
parejea que es mejo: queel,to te afe<br />
guroCtíoquenobas men^er pe?<br />
lear contraningun bomb:e bueno,ri<br />
no que el folo baila para p:ocurar,t<br />
tener artes t maneras comoccbe a<br />
per<strong>de</strong>r el que fuere meio: que el. y<br />
ello es lo que me oa pena,po:que co<br />
loé malos picnfo que fácilmente po<br />
dra mas que otro. ®tdo eflo£tío,<br />
pareció le que no eran cofas aquc?<br />
lias para feoefaitdar:toí!CO leaífi.<br />
lp>ues po:q iSadatas no fo:talcccs<br />
tiis caflíllo8,t pones gente oe guar<br />
nicion en ellos,para que te firuasoe<br />
líos mas feguramente,qu3do vinie?<br />
res a ellos,t tupuedas t: ala guerra<br />
con nofotros, para que fi Dios es<br />
oe nuellra parte, como ago:aloes,<br />
aquel tenga miedo ttemo: oe ti, t<br />
tu no oelf -dbas po:que te es agra<br />
dable ver los tutosquetienes con?<br />
tigo/ o aquel con cuta conucrfacion<br />
te huelgas, vente conmigo, t tu me<br />
feras mut p:ouecbofo a mi parecer:<br />
«to a tí en quanto pudiere p:oai3<br />
rarcoe fer lo. (Dtendo eflo jSadatas<br />
î>cIaWftoîiaocCy:o, 59<br />
to:noenfi,toí¡co,po: vétura nome<br />
podreaparejarantesquem ocaqui<br />
falgasípo:quc quiero licuar comí?<br />
go mi madrc.â>ipo: Dios refpódio<br />
JCtío,que toteefperarequantoqut<br />
fieres. V con eflo fe fíie j6adatas, t<br />
pufo guarnición en fus cafhllos, t<br />
los baflecio t fo:talecio juntamente<br />
con£tío:t aparejo todo aquello q<br />
para vna gran cafa era mencfler. y<br />
licuó configoaquellosoe quic mas<br />
feconfiaua,t conquicmasfcbolga?<br />
ua:t mucbos oe aquellos oe quien<br />
no fc fiaua los conflriño que vínicf?<br />
fen ,t vnos tnijccffcn conítgo fue<br />
mugeres,t otros fusbcrmanas:pa<br />
ra que oefla manera p:endados los<br />
oetuuieffe configo. CSffi fe par<br />
tio£t:o, licuando configo a 0adaí<br />
tas t a los futos q le moflraffen los -<br />
caminos t las aguas,t elpaflot lof<br />
tngos,paraquc pudiclfe fiemp:cafí<br />
fentar m real en lugares mut abun»<br />
dantes. £aminando £t:opo: fu»<br />
jo:nadas llego a villa oe íBabtlonia<br />
t pareció le qel camifio po:oo tua<br />
venia a oar en la muralla oc la cim<br />
dad.lPo: lo qual llamo a i5ob:ias t ""<br />
aj6adatas,tp:egimtoles,fiauiao?KonS'!!<br />
trocaminoqucno vinielfeafalir tá bíeua!<br />
cerca oel muro:t j6ob:iaslc refpó?<br />
dio,fiatfcño:otrosmucbos cami?<br />
nos:pero to penfaua que tu queriaf<br />
ago:a llegar mi^ cerca oe laciudad<br />
para q les pudicíTcs moflrar m ejcer<br />
cito tan gran<strong>de</strong> t tan lujido- Tp>o:q<br />
quando le tenias meno:,tc llegafle<br />
almuro,tuosmirauan,quando no<br />
cramosmucbos. 1p)uesfiago:ael<br />
ret cfla aparejado,como te embio a<br />
ocjir que lo cflaua para pelear contí<br />
go,bien fe que quádo viere tus filero<br />
ças t po<strong>de</strong>r que las futas no le pare<br />
ceraneflar aparcjadas.S eflo le ref<br />
pondio £t:o, parece me i0ob:ias ,<br />
II? iij que
^ te marauUlas oc mí, po:qitc eti el<br />
tiempo que vinoconnmcbomenos<br />
po<strong>de</strong>r, llegue el ciccrcito a villa oc la<br />
muralla,t agoza que le tégo ina^o:,<br />
no quiero allegarle a ella, pero no<br />
te marauílles, pozque no es vna mif<br />
ma cofa llegar oecerca,t llegaroc le<br />
pos. niegan fc cerca todos aqucllos<br />
queoe tal manera ellan pucfloí en o:<br />
dcn,qucpienfanpo<strong>de</strong>rmut bien pe<br />
lear,f oc Icjcos fe allegan los pzu<strong>de</strong>n<br />
tes t fabios capitanes, para q mut<br />
reguramente,t no mut pzcflamcnte<br />
fepuedantí» pozqueoe necelfidad<br />
ban oe palfar en fus carros ellcndidos,t<br />
fin embarazo los que llenan el<br />
carruaje: t ellos todos fe ban oe ctu<br />
cubzir con la gente oe armas,ten<br />
ninguna manera fe banoe inoUrar<br />
a los enemigos como que van oef?<br />
tmdos t oefacompanados oe bom?<br />
bzesoe guerra que loí guardcn^aifi<br />
que neceífario es quando fe camina<br />
oella manera poner los mas clFozga?<br />
dost belicofosoeláteoe los mas oe<br />
bilest flacos, pozque fiquifielfen<br />
faliroe las murallas los enemigos<br />
mut efpelfos a encontrar con nofo?<br />
tros,ma8 valientemente losencon?<br />
trarcmosoelc|cosqueoecerca:t los<br />
quecaminanoc largo tambie tienen<br />
largas lasatudas,mas los que falen<br />
oelaciudadpue<strong>de</strong>noe pzelloacomc<br />
ter a los qne ellan cerca, t toznarfe a<br />
entrar, pues fi palfamos ocla ciu?<br />
dad tan lejcos como agoza eílamos<br />
que nos puedan ver, parefcer fc ba<br />
la multitud oe nofotros,t con las ar<br />
mas relujícntcstodamnititu<strong>de</strong>s te<br />
rríble t efpantofa. 36 fi vamos odia<br />
manera,t falencalladamente contra<br />
nofotros, viedo los oe lejcosa ellos,<br />
no nos tomaran oefaperccbídos.<br />
antes, Oi5ecompañeros,noofaran<br />
acometernosquando ve5que Ies es<br />
Síbiociumto<br />
fozgado falir aléjeos fuera oelos nm<br />
ros: fioel todo nopcnfaren que fon<br />
mas po<strong>de</strong>rofos t mcjozcs que nofo?<br />
tros: pozq toda falida cs tcmerofa.<br />
CDefpues que acabo fu ra5on,a to?<br />
dos le parefdo que oejía mut bien.<br />
V jßobziai guiaua a<strong>de</strong>lante como le<br />
ftie mandado,pallando con el ejercí<br />
to poz Defuera Delacíudad:7Ctío<br />
quedaua en la retaguarda:pozq cuu<br />
uiclfcnmas fuertes los que venian<br />
oe tras, apartando fe fiempze oela<br />
cíudad.Caminádo oella manera poz<br />
fus joznadas todos los oías contii crw'«<br />
nuos,llcgo a los términos ó los0t "<br />
ros toe los -dDcdosoe oon<strong>de</strong> auia Hctaf»<br />
partido.aqui auia tres lugares mut<br />
ftiertes oe los 2lftzíos,t al mas fuer<br />
te oellos cóbatio,t le tomo poz fiier?<br />
ga ,tlosotrosDos poz miedooeCt<br />
ro, t perfuaftoiies oe jßadatas, los<br />
entregaron aquellos que los tenían<br />
en guarda. CScabado todo efto em<br />
bio vnméfajero a Ctapares a rogar<br />
le q vínielfe al real, para ^ tomalfen<br />
confejo que barian oe los caftillos<br />
que auian tomado: t para q viefte el<br />
eicerdto,t cófultaftc lobze todo lo oe<br />
mas que fe oeuia bajent Qücft man<br />
daftc q tJiaa aflentar fu real allioon<br />
<strong>de</strong> eleftaua. yaflí fe partió el menfa<br />
iero con efte rnenfaje. C£n efto<br />
mando Ct^o a ¿»adatas que la tien?<br />
da oel ret
Determino qnc era mejo: que el eiccr<br />
cito fe quedaffe en loa terminoatpo:<br />
que ra auiá venido loa Tpcrfaa que<br />
Cr:o auia embiado a llamar,^ eran<br />
quarenta mil flecberoa r efcndadof.<br />
y viendo queaun eftoa bajian gran<br />
¿año ala tierrabeo: lib:ar fe oeftoa,queno recebir 0=<br />
ira multitud dnueuoenfua tierraf.<br />
aquel que traraacargoelejcercito<br />
nuaiamente venido oe Tperfia, p:es<br />
gunto a Ct^íarea, fegim el mandan<br />
do oe Cv:o,ft auia menefter algunof<br />
oe aquel eicercito :el qual refpondio,<br />
que no.£nt6cea el o^cdo efto,aquel<br />
mefmooiacomofupo que €tio efta<br />
«a alli cerca, fe fue para el llenando<br />
le fu ejeercito. C£l oia figuien?<br />
te fe partió Cfaiearea con lof cauallé<br />
roa «dl^edoa qué .le auian quedado*<br />
TLo qualfabido po:Cr:oque venia<br />
tomocofigo mucbof cauallerof per<br />
faa q alli auia p:efentea, r todoa loa<br />
^edoa t armenioa 11l5ircanoa,r<br />
todoa loa que mejo: eftauan en ca^<br />
iialgadoa oeloa compañeroa,jr ma<br />
fo: armadoa,t lefalio arecebir:pas<br />
ra le moftrar a iCfaiearea todaa fua<br />
ftierqaatpo<strong>de</strong>r.-dbaaCtajíarea co<br />
mo vio que venil con mucboa<br />
t mur buenoa caualleroa,r qUé con<br />
el no veniá ftno mur pocoa criados<br />
roepocacuéta parecióle que venia<br />
Jíft«® be oefbonrrado, y tomo le gran pefar*<br />
JDefpueaque Críooecendiooelca^<br />
' uallorfclléiJoacl,paralebefarra¿<br />
b:a^ar,fegtm ler r coftumb:coe los<br />
diooelcauallo,pero boluió elroftro<br />
tno le quifobefanftno que lló^aua<br />
manifieftamente.3€n eftoCrtóihan<br />
do a todoa loa otroa que fe leiiantaf<br />
fen, r fe afoffegafléntr el tomando a<br />
Cr^parca oe la mano le aparto fUe^<br />
raoelcamind,r oebarooevnaapalmaa<br />
le mandoten<strong>de</strong>r vn tapijtr bas<br />
5iendo le fentar alli,rfentando fe Cr<br />
ro a par oelle bablo oeftamanera*<br />
Dime po: Dioa tio,po:que te ar:af<br />
opo:que memiraacon mal roftro/<br />
o po:^ tiéneapefar/a efto le refpon<br />
dio£rwea,rleoi]co.po:queCt<br />
ro no me acuerdo oef<strong>de</strong> que for bom<br />
b:e queftendo nacido oe pwgenitos<br />
rea antiguoa, roe padre lller,Tro<br />
mifmo tenido po: rer, ^we me viefle<br />
tan bajeo r abatido como ago:a* Bgs<br />
§ oa cauallo para verteconmiacria<br />
oa,r con todo el otro po<strong>de</strong>r,rJ)allo<br />
te magnifico r bonrrado : r efto me<br />
Oagranpefar,aunquelofulTíeflc oc<br />
loa enemigoa: v mucbo mafj7o:quc<br />
lo fiífro oe aquelloa que no couemia<br />
en ninguna manera, yotemiapoi<br />
me)o:ferfu!nido oiej eftadoa oeba^<br />
irooe tierra queverme tan abatido<br />
como ago:a me veo:r que los mio«<br />
nobagancafooe mi,rlcríanoemi^'<br />
Vconojcoque no folamente m erc¿<br />
ínaro:quero, fino que tambiemi«<br />
fiéruos V criados me falen a recebir<br />
maspoaerofos que ro. De manera<br />
qUeeftan antes aparejados para me<br />
po<strong>de</strong>r bajer mal, que recebir lo oc<br />
mi.yt)i5lcndoeftofelefaltauan las<br />
la^maf ,oe fuerte que al mifmo Ciro<br />
Cóftreñia allo:ar,rfelc rafauati<br />
los ojosoe agua, aiqualfoffegádo<br />
fe vn poco lebablooefta tnanera»<br />
¿n efto que oijes tio,ni bablas verí<br />
dad,ni lòenticn<strong>de</strong>sbien:fipicnfa8(S<br />
enmipíéfertcialos-dDedoscftfapá<br />
rejados,ofon báftantes para téba4<br />
jermal* y nómemaráuillo que te<br />
cnfañcs,r tengas temozímas ficoní<br />
rajon/pnnella eftas enojadooeftóff<br />
no quiero agò:a pararmeaoifputar<br />
lo:quebieh fcqnetepelara fi meorc<br />
resrcfpondcrpóíellos. pueáquc<br />
1b ini €l
clvnronpiíncípc fc enfañc juntómcs<br />
tecon todo0 fusfubditoJme parefce<br />
gran terrp. Ipowiuc oe necelfidad<br />
el qiu: qiiiereque tnucbos le tettgan<br />
miedo ba oe ganar mücboa eiiemis<br />
500: t elqwe fe enoja contodo0,le0<br />
pone concozdia entre fi a todoa para<br />
contra cU lp>o: lo qualbaa oe laber<br />
que fo no quifeembiar eftos fm mi,<br />
temicdoquc no acaefciefle algo po:<br />
caufa oe m tía, oe que a todos nos<br />
pefaffe.íDeftocon la ajuda oe Dios<br />
podras eftar fegiu o co mi p:cfencia.<br />
pero que tu picufes auer rcfccbido<br />
oe mí injuria, oefto tcgo granpefar,<br />
fi cjccrcitando meftempíc cu quanto<br />
puedooe bajer mucbo bic a los ami<br />
gos,fcpenfalfeoc mi qucobjaualo<br />
contrario, pues no nosailpemos<br />
finculpa, fino que ftcspoftiblc veas<br />
mos claramente q tcn o es efte mío<br />
% to poínc mut jufta oefenfa po: los<br />
amigos. 0ioemi fe jujgare^tebc<br />
becboiniuria ; T ft todos vieren mic<br />
nobebecbomàl,niloquifeiama?Da<br />
jer, no confeífaras tu también que<br />
no bai rcfccbido oe jni agrauio.^uc<br />
go neccftario es que ft moftrare cla^<br />
ramente que te be bccbo bien,t qnc<br />
pí oairc con toda? mis fuerzas óe ba<br />
jer todo lo mas que pudieflc,no fere<br />
antesoigno qttc ni me loes,que no<br />
que mcculpesí3uftacofacs,refpon<br />
dio CtíJíí^í'^^'^SOía pues,oi5c Ctro<br />
,confidcremos todos mis becbos<br />
vno a vno, t oefta mancrafc parefce^<br />
ra mcjoí elqucoellos es bueno, td<br />
ftuc iiiaio : t comencemos pef<strong>de</strong><br />
pím
qucfias apartarocfu pla5er,t cóltre<br />
fnrlosaquefe fucflcuaponera peli?<br />
grò.© fi te parefce también q te bije<br />
pcfar,qiiandonocuraiiclooe m tia,<br />
oefpues te tomeapedir loqfabia q<br />
ijo auia cofa que cn menos timiclfcs<br />
para conce<strong>de</strong>rla,ni nada mas facilq<br />
mandarla a los -dDedos,conuicne fa<br />
bcr,quádo te pedi que me oiclfcsfo^<br />
lamente aquellos q me quificlfen fe?<br />
guir:alfi que alcanzado efto oe ti,no<br />
pu<strong>de</strong> acabar contigo otra cofa, fmo<br />
que to fc lo perfuadiefle a ellos.TPo:<br />
lo qual me fut para ellos,t le lo per?<br />
fiiadi:t aquellos folamente tome en<br />
mi compania que fueron oe mí per?<br />
fuadidos:t me oefpedi con tu confen<br />
tímicto* Ipues ft en efto pienfas que<br />
at culpa,también la aura en refcebir<br />
oeti loque tuoifte: t alfi nos parti^^<br />
inos.Defpues quefalimoí no es cía<br />
rotmanifteftoa todos loque beji?<br />
mosílHotomamoselrealoeloscne<br />
migosf no fueron muertos mucboí<br />
t>t aquellos ^ venían contra tí/ y oe<br />
los enemigos que quedaron biúos,<br />
noquitamosamucbos las armas,t<br />
íambie a mucbos los cauallosíllos<br />
oineros que p:imero te faqucauan t<br />
ílciiauan los enemigos, agoja ves q<br />
tus amigos los tienen, t te los trac,<br />
oellos parati oellos para ellos mif?<br />
mos que eftan oebajco oem mando<br />
t feno2io*y; ío que mas t mejo: oe to<br />
do es, que ve» tu tierra aumentada,<br />
t oifminutdalaoc los enemigos<br />
que lo$ lugares ocios enemigos fon<br />
íUtoa.t.lo? que pzímero eftaua ena<br />
genados oe tu feñozio, agoza poz e\<br />
"SUnimo<br />
«oílciofo<br />
contrartobantoznado a tí. Defto ft<br />
^eljonrra ,tebavenidoalgunmal/oalgunbié,<br />
perdí quericdo lo tofaber, no fe como me<br />
íorofetíc<br />
¡»«jquido :l0oiga;alomenosot:lono es veda?<br />
fcfcibc do. poztanto oime luego lo q oello<br />
qute cl<br />
juíficra ftcnteis.y. coneftoacabofurajon.<br />
«•aru. i \<br />
ocla bíftojíaoe Cyjö» él<br />
a lo qual rcfpódio Cyujims. Silo<br />
que m iCtzo bas becbo cs bueno,no<br />
lo podría to oc5ír,pero fabc te q efto<br />
bueno quanto mc/oz parefce,tanto<br />
masmeagrauía. VO,DI5C, querría<br />
bajer matoz tu tícn a con mis ftier?<br />
cas t po<strong>de</strong>r,que ver la nua aumenta<br />
da oefta manera. Tpojquc cfto te es<br />
bonrra bajcrlo ,t a mí cs oef bon?<br />
rra fufrírlo. pues los oineros píen<br />
fo que me fcra mas agradable oartc<br />
los oefta manera,que no rccebirlos<br />
oc ti ,como magoza me los oas,poi<br />
que enrriquecidos có eftos oe ti, en?<br />
tiendo mas claro oc quales me bago<br />
mas pobze.j6fi viera a mis fubditos<br />
agrauíados en poca cofa oc tí ,me pa<br />
refce q mepcfara menos que no ver<br />
los agoza llenos oe mucbos bienes<br />
que oe ti bá rcfcebido. puesfi tepa<br />
refce que to pícfo efto ftn ra50u,paf?<br />
fa lo oe mi penfamíento al mto,t en<br />
tonces veras q tal te parefce. Dimc<br />
ft alguno tratalfe los perros que tu<br />
crias para tu guarda t oe los tutos,<br />
oe manera que los bijicAc quefuel?<br />
fen mas conofcidos a cl q no a ti,baí<br />
ríate plajer con efte fti tratamiento?<br />
£ ft efto parefce poco, pienfa agoza<br />
cfto,ft algimo a los fteruoí y criados<br />
que te firuen, tq tu poflccsparam<br />
guarda tferuicio,losoifpuftcfle ta?<br />
coftúbzaftcdtal manera q quifieftcn<br />
fer antes futosq mtos,poz venmra<br />
oar Ictaí gracia? poz el tal bcncñciof.<br />
(Hueoiremosdaquclloq loí bóbzcs<br />
mas quieren t aman como mut P20<br />
pzia,ftalgunofiruicffcammugcrDc<br />
tal fuerte^ labíjieftequcrermaíael<br />
eí noati,bolgarteta3con cftcfcruí<br />
cío/'dDutocotramanerapícfoq lo<br />
barias: pero bie fe que el que eftobí<br />
jíeflc te baria la matoz injuria oe to?<br />
das quantaspue<strong>de</strong>n fer. aifi quepa<br />
ra que tot>iga aquello que es mas fc<br />
115 v mejátc<br />
bue<br />
na0 cSps<br />
radones<br />
UnmeSra<br />
a CF)O U<br />
julliftcaa<br />
cionocfa<br />
cnoi'o.
Sibîo quinto<br />
mcjante amí oolo: y pefar ,t)ígo q fi<br />
alo0 iPcr fas que tu trujcílle contigo<br />
algimo los trataífe oe tal manera ^<br />
quífieffcu mas feguírlc a el que no a<br />
tí,a cftc tal tener le tas po: amigo?<br />
picfoquéno,fmo que le temías po:<br />
maf enemigo que fi matalfe mucboí<br />
ocllos.*|p>nesft alguno oe tus amí?<br />
gos quando tu benignamente le oí?<br />
i:clfes,toma todo lo que quífiereí oe<br />
lo mío, t el ofdo efto, fe fuelfe v tos<br />
1::nc<br />
po:meío: en todoquecllos. £ftans<br />
do aun hablando efto le atajo Cf:o,<br />
tlcoíp,po:Diostioqucft to en al<br />
gim tiempo te hijeplajer antes oc<br />
ago:a, que tu también me le hagas<br />
ago:a amí en hajer lo que te rogare.<br />
2De]ca taoeaaifarnosmas,tpues<br />
que has cjcpcrimentado la voluntad<br />
que te tcgo,t ves claramente que to?<br />
do lo que to he hccho ha fido po: tu<br />
bicn,ab:açame, pues que to te ab:as<br />
inalfe todo quanto pudieífc: t ic eus ^o t ten me po: bien hecho:: t ft otra<br />
rriquccielfe con tus bienes ,fm po? cofa pienfas entóccs me acufa. 'ff)©!<br />
<strong>de</strong>r te tu feruir medianamente oes venmra, oije Ctajcares, oijes bien,<br />
líos ,podrasle tutencraefte talpo: t to afli lo haré, fpues como Msc<br />
buen amigo? 1p)o: tanto mira ago:a Ctío,no te befare también? Si pot<br />
fl aunque no ifie ba acontes cierto,rcfpódío£taicares,fttuquie<br />
icidoa mi efto mifmo,fitcparcce q res t no buelues el roftro como bQí<br />
me acontece actualmente lo femejis ftepocoba. IHoboluereoljcoCtaí«<br />
te.y mut gran verdad hablas,quás res. y afli £tto le befo.iaiendo efto<br />
dooijes quetoteoi|ceque lleualfes loserfas,t otros<br />
contígotodos losque quificífcn yz* mubo0, que todos eftaua con cutdí<br />
yaífiteftitftelleuandocontigo tos do en que pararía efto, luego fe gos<br />
do mi ejercito, t me oepafte folo: t 5aron,t alegaron todos, y<br />
edof,pb: otros vafo0 rico©, otro© veftiduras<br />
qucfotmejo:que todos ellos, fino p:eciofa©. Vcadaqualpo:la matos<br />
ante0 po:que todos ellosme tienen parte lep^efentaua lo mejo: q auiaga<br />
nado
t)c!aWfto2íaoeí£:y20.<br />
nado cnlíi guerra. De manera q f a<br />
le pefana menos a ¿pajeares,poique<br />
Cf :o los auia apartado oel,pues veva<br />
que los -dbedos no le tenianmc=<br />
nos refpecto que oe antes* Quando<br />
file boza oe cenar , Crapres llamo a<br />
Ct:o,trogaualequecenalíealU ais<br />
guna VEJ con eU V £TIO IG oijco, elfo<br />
no me lo man<strong>de</strong>s'Cfairares^'íRo ves<br />
eftos que aqui efta p2erentes,que to<br />
dosbanftdo momouidos,^ enfalda<br />
dos oe no6i lluego no baria bien ft<br />
no airando oellos quiftefte cumplir<br />
conmisoelettes. Ilagenteoegues<br />
rra ft les parefce que no tienen cuen<br />
ta con ellos,los que fon buenos pier<br />
<strong>de</strong>n el animo; t los malos fe bajen<br />
pcozes tinas atrcuidos. pero tu q<br />
bas venido oe largo canUno cenaba<br />
ago2a:t ft algunos tcboiirran tams<br />
bien los bozraras tu:t cómbida los<br />
a ceiiár,pamque coiimas libertad z<br />
ofadia tecofiueriren.yomc vó^ para<br />
t: abajerloqtcoiitettomare mana<br />
na tcpzano:^ tambíc feran aquí a tuf<br />
puertas todos los oemas a ticpo,pa<br />
raqucconfultcmos comíjjoloq es<br />
inenefter bajer oe aqui adélátc.y tu<br />
tábien oarastuparcccrfobjccflto, ft<br />
piéfas que fera bié cótinuarla gue?<br />
rra, o ft es ra tiempo oc oefbajer el<br />
cjcercí to.y oe alli fe fUc Cfajcarcs a<br />
cenar:r Cr^o mádo arütar los amis<br />
gof q leparecíámaf baftátespara en<br />
ten<strong>de</strong>rrfaberr arudaraobzar loq<br />
c5uenía.V bablo le soefta manera*<br />
«r©2acíonDeCy:o4<br />
fus amigos para confultar fi fe ><br />
continuaría lagucrraooef?<br />
bariaclejccrcito*<br />
aroncs amigos todo<br />
aquello q oe p:imero<br />
oeflcauamos,ra lotes<br />
nemofconla a^udaoc<br />
, oódcquíe<br />
raquevamosesmrcftra tierra que<br />
la bemos ganado : r vemos occada<br />
oía menos oe los enemigos,^ oe no<br />
fotros mas r niur mc/ozcs que cllof<br />
en fuer
t^ 2tt>20 feKto oe la m
cjcercito. IHcfpondio IdCt^o/»" ra?<br />
5011 nicMrcccqiicciJlpauafoall^t<br />
flarpa0.Dijco cntoiiccs Ifefftafpas,<br />
fin rajón po: Dios: pties ^oconn-a<br />
dcjia a cftcj6adataf,oi5iendo le que<br />
tunóte podiasoetcner, po:quc tu<br />
padre te auia cmbiado a llamar.iCo?<br />
nio alfijoijco C^ÍO, ^ti^auias 6 ofar<br />
cebar tal palabra po: la.boca,fi yo q?<br />
ria/o no qucria?lp)o: Dios fi,refpó<br />
dio Ifetftafpas :po:que to veo que<br />
oeflcasto:nar3lperfiamut triuin?<br />
fantCTtínoftraratu padre las baja?<br />
ñasque bas bccbo,t cótar fclas ca?<br />
da vna po:fi. í£ntonccs.leoijcoCt=<br />
ro,t tu nooclfcas to:nar a tu cafa?<br />
te; 'íHopo:Dios,oijc1fetftafpaí,ni t:e<br />
Jrmina' finoquccftarc aqui,tefperarct 6a?<br />
lígufJJÍ! J*e guerra, t fere capitan oella bafta<br />
*oe otros,ellos<br />
t>ch Mftojteoe Cyjo^ 65<br />
fc ap:ouecbaráoe nofotroí a todo fu<br />
plajer,ta todo nueftro pcfar. Xras<br />
cftc bablo clcapitáoe los Cadufios.<br />
ClP»es nofotros,oije,tábicq oirc?<br />
mos q ft nos vamos a nueftras cafaí<br />
cada qual po: fticrca fe ba oe apartar<br />
oelott-o:tcftíídoaUi£igo:abagamoí<br />
guerra,ago:a no la bagamos,fcgun<br />
q a mi me parece: no pue<strong>de</strong> apjouc?<br />
cbar nos cftc apartamiéto:pues ve?<br />
mosq a nofotros mifmos po:q nos<br />
apartamos vn poco oel cjcercito pa?<br />
rapcle8r,nos cofto caro,como todoí<br />
fabets.Huegotras cftc bablo Srta?<br />
bajo aquel q vn tiépo oijco fer pañeñ<br />
mcròblbabladQ.;6ftofoijcq couie '""Ubjo.<br />
ttcqucdarnos^bajcrguerra:to oi<br />
go q cftando en mi cafa ocf<strong>de</strong> ella ba<br />
5iagucrra:po:q mucbaí vejes oaua<br />
foeo:ro t alos q lo auiá mene<br />
ftcr.y quádo Via q loí enemigos noi<br />
ponián afecbancas para tomar nue?<br />
ftnoffcaftillos, les oaua bien en q en<br />
té<strong>de</strong>r,tmerejclaua,tvclaua:t efto<br />
bajía gaftádo ocmi p:opia bajiens<br />
da.^bas ago:a to tégofus caftillos<br />
-fJibics tcgo miedo, t como t beuo<br />
oelooe loscncmígos»*(p)ucsbicnar<br />
fi comofi eftar en cafa fuelfe cftarcñ<br />
guerraíteftar aqui fuelfeeftar en fie<br />
ila;, aífi me parece q eftas ficftasno<br />
fcocUé ocf baratar,ni efta folcnidad<br />
Sibîo feicto<br />
ficmpzela mala voUmtadcó que nos<br />
trato: z ^o en parte pagare la pena,<br />
poiü^ue me bije vueftro amigo.<br />
CSla poftreoe todos bablo íCtío.t<br />
oijco.yo varones amigos no tgno?<br />
ro que ft ago:a oefbajemos el eper<br />
dto,nueftrascofasferámas flacas<br />
f fe oeftnínutJan,f las oe los enemi<br />
gosfeaumétaran.lp)ues que todos<br />
aquellos a quien quitamos las ar?<br />
mas b:euemente podrá bajer otras,<br />
t todos aquellos a quien quitamos<br />
los cauallos oep:efto podran com?<br />
piar otros; y cn lugar oe los muer?<br />
tos,vendrá a barbar^naccráotros.<br />
7p)o: lo qual noesoc marauillar ft<br />
en bzeuc tiempo nos puedan oar en<br />
que enten<strong>de</strong>r.Ubues po:que pcfafs<br />
que má<strong>de</strong> ^o a Ctaparesquc bijief?<br />
fe mendonoc oef bajer clcjcerdto/<br />
0abcd ciertamente que pojquete?<br />
mialo que auia oe fer. Beoquelos<br />
cnemigo8Vienen,conlo5 qualesno<br />
po<strong>de</strong>mos pelear ft tenemos aqui el<br />
real. Va fe acerca el inuierno, f aun<br />
que tcgamos cafas y coberturas pa<br />
ra nofotros,po2 ÍDios que no las te<br />
nemos para loscauallos,niparaloí<br />
criados,ni para toda la multitud oe<br />
foldados,fm los quales no po<strong>de</strong>moí<br />
bajerlagucrra.Zodaslas piouifto<br />
Cófcíocc nes neceftarias po:Don<strong>de</strong>quiera q<br />
«fío mu? venimos las bcmos gaftado:t po:<br />
btcnmira ocudc nobcuios tdo,po:miedo oe<br />
JS! nofotros las ban licuado t metido<br />
cton ocla enlas fo:talejastlugares ftiertes,<br />
í««^^«' Demancraqueelloslastienentno<br />
fotros no po<strong>de</strong>mos tomarlas, pu?<br />
cs quien at tan valiente,ni tan elTo:<br />
gado que pueda bajer guerra pelean<br />
docontralabamb:e/telfriof po:<br />
lo qual ft oefta manera cotinuamos<br />
laguerra: to ftoquenos conuerna<br />
oenueftravoluntadoefbajereleíer<br />
dto antes quccontranueftra volun<br />
tad feamos compelidos a ello po: laí<br />
oiñculta<strong>de</strong>s.£ft queremos aun má<br />
tener el cjcerdto oc aqui a<strong>de</strong>lante,to<br />
oigo lo que fera meneftcr bajcr,t es<br />
que p:ocurcmos mut p:eftooeto?<br />
mar mucbas plagas ñiertesoe las d<br />
nueftros cnemigos,t baftccerlas t<br />
foztalecer las mas para nofotros.jÊ<br />
ft efto fc baje,ternan las p:ouifiones<br />
neceftarias aquellos que las toma?<br />
ren t las pudieren guardar : t los q<br />
mas pudieren cercaran alos otros.<br />
•dn>as ago:a no Diferimos nada oc<br />
los que naueganpo: la mar: pues<br />
aquellos nauegando fiemp:e,nooe?<br />
jcanpo: mas p:opio futo lo que na?<br />
negaron que lo que les queda po: na<br />
ueganantestan agenot tan común<br />
fe queda aquello como antes lo auia<br />
fido.pero ft muieremos caftillos y<br />
ftiergasconcftas podremos enagc?<br />
narlas tierras alos enemigos:t íio<br />
fotros tememos mas po:la tranqui<br />
lidadtbonanga.£ftpo: ventura al?<br />
gunosoe vofotrosfe recelanque fc?<br />
ra meneftcr tener guarnidon lejcos<br />
oe fu tierra,no os pefeoefto. po:í|<br />
nofotroí los perfas oefpues que pe<br />
regrinamoslcpos oe nueftras cafas<br />
ponemos guarnidon en loi caftillos<br />
mas cercanosoelos enemigoÇ,t vo<br />
fotros tenetstlab:atslos lugares<br />
quceftá cnlosterminosoelos aft?<br />
rios:pircs ft nofotros po<strong>de</strong>mos te?<br />
ner con nueftra guamidon lasfUci*<br />
gas que eftanccrca oc enemigos, en<br />
mato: paj biuirets vofotrosque te<br />
nets las que eftan leicosoellos : po:<br />
que no pienfo que podran ellos tra?<br />
inaros afecbangas oefcutdándo fc<br />
Oel mal que tienen masccrca.<br />
encabado iCt:o ó oejir efto,todos<br />
los otros fc Icuantaron ,t lo ap:oua<br />
»•on,oijiendoqueaquello éralo que<br />
mas queriá.y iCt^ical-es t i6ob:ias<br />
oíjceron
oijccron que cercaríanlos cafliUoa<br />
oe niuralla/i IO0 permitíau loa com<br />
pañero0,para que IO0OC oétro fuef<br />
fenma0amigo0. afriqueCt:oocr=<br />
pue0 que vio a todoaaparejadoa pa<br />
ra bajer todo lo queoejiajfiualmctc<br />
le0 oijco,fi qucremo0 acabar todo lo<br />
que bcmof oicbo,couuicnebajeroe<br />
ptcflomacbiuaaf pertrecbo0 para<br />
"oerrocar loa murooii lorenemigoí<br />
Tnacftrof que bijiclTen tojrca t mu<br />
>nicionC0para foztalecerfuí fuerza?»<br />
para^ efto fe ofrecio iDpajcarca que<br />
ela fu cofta mandaria bajer vnper?<br />
trecbó:t J6adata0tííob2ia0otro,<br />
tXr5raue0otro. y^tíooijcoquc<br />
elpjócurariapoj bajer000. Defs<br />
pue0 queouierou oeterminado efto<br />
jOierpfu0 maeftro0 que bijiclfen laa<br />
macbiUa0:t cadaqualoelloa apare?<br />
iaua lo neccftario para bajer laa: t<br />
pufieron lea vecdo»:0 aquelloaq Ití<br />
Jíuerte. paredanmaofumcienteaparaello.<br />
SSííf! JCtíoeomovioqtieéramencfteroes<br />
»»81, " tener fcen efta obwiaftento fu real<br />
enel lugar que le pareció maa fano,<br />
tquetenia jueiojca cntradaatfalis<br />
daa para traer todo loqUe conuenia<br />
tbijotodoaquello^ferequiria pa?<br />
ra:laí fñnnicione0,para q ftcmpiecf<br />
tunicften feguro0,ftfiieflc mcnefter<br />
mudar.elTcal ma0lejco0* Deinaa<br />
«efto pteguTttauaftempzealoa que<br />
elpenfauaquefabianmejdila tierra<br />
oon<strong>de</strong> podria eftarel ejcercito maa a<br />
iouecbo: t tacana loaa lugarea a=<br />
g<br />
undofoaoe paftoat mantenimien<br />
toa, afti paraque ele!cercitofepio=^<br />
tteeefte oe lo neccftario, como pa^<br />
ra qUc eftuuícffen maa fanoa y co^<br />
biaftcn nías fuer^ trabajandó po:<br />
los caminbo vt para que llenando;<br />
t acarreando fe lea acozdaftc ficm=<br />
p«:oc guardar la Oí<strong>de</strong>nanqa. y<br />
eftando £po entendiendo en éltb<br />
0el9Wfto2í3Dc£:yío. 64<br />
llegaron al^noa fiigitiuo01 cautiuo0oe<br />
38abrlonia que oejian q ^a<br />
el ret ®itíio veniaaaitdia,t qtra=<br />
ta configo mUcbo0talento0oeo2o<br />
t oc plata: t otra© fiqueja01 atít=<br />
uiO0 oe oiuerfa0 maneraí.£l vulgo<br />
oe IO0 foldado0 oejia que ta recogía<br />
fuoinero para fe tí oe miedo; maa<br />
£tío entendiendo que el auia vcnu<br />
do para mouer algim mal fi pudief?=<br />
fefc aparejo mut ^»en para contra<br />
fu aduerfano, como fi fuera tieim<br />
po oc pcleant amiplio todo el ejcers<br />
cito oc bombíca oe arma0 oc los<br />
Tperfas, oc loa cauallos que auia<br />
tomadooe los cautiuos: toeülguá<br />
nos que tomo oe los amigos, juió<br />
recíbiacloctodosOcmutbuena g»<br />
na: t no recufaua nada,fi alguno le<br />
oaua armas/o eauallos que fueftcn<br />
buenos.y tambieaparejaua carros<br />
oc los5auia tomador la guerr^u vi.<br />
ocfbijolascarrctas jCrotanas^a^i?; S<br />
uíaoe antes,t la maneraiS carretear<br />
oclo6£tíeneóíqucaunago:avfan/uS;<br />
po:q esafft enlortíepospafládoí ocícrora<br />
los vdbedostlos^tíiostlosara^<br />
besttodos los dMa vfauá los mif mi<br />
inoscarrosqagoía vfan los ciócniDí<br />
ncos.ypareáolca el q eramutbir'""®'<br />
qr.losmasvalictcstlostnafcfroíca. , ,<br />
dos octodoel ciccrcito no cftuuiefS ífü^JS<br />
fenenaquellaparteoon<strong>de</strong>pelcancpíncra»io0<br />
tiros ó lcicos:loqualno cramucbaí«®^^^^«<br />
parte pa la victoria.1P)ojeí trejiStos "uao íí<br />
carros tienen tréjictoacóbatictes t ctío» qci<br />
firuenfeoemiítoojictóscauallos^;;;í¿;«J<br />
t los carreteros oeftxis carros fon:pj« oef?«*<br />
aqllos.oc quicfc tienemas cofiá^a:."X/<br />
baftaotrostrcjietos:losqualesto» *<br />
dospue<strong>de</strong>n bajer mut pocooano a<br />
loscnemi^oí.Sft'tqoefbijo efíosca<br />
rrof tJaftictotcnlugár oeftos ozdc^<br />
no otros qa-ámafaparciados para<br />
la gucrracó las ruedasmutr^as<br />
que
queno fe pudíelfen facílmenteques<br />
b:íir,t los ejces grá<strong>de</strong>s t largostpo:<br />
qiíe todo lo que es inu^ ancbo fe tra<br />
tona menos. Vel alfiento/o filia pa<br />
ra los carreteros bíjo como vna to<br />
rrejillaoe ma<strong>de</strong>ros mut rejíos<br />
almraoecíncocodosparaquefe pu<br />
díelfen regirlos cauallosoef<strong>de</strong>lafis<br />
lla:t a ellos carreteros mando ar?<br />
martodoelcuerpofaluolos ojos,t<br />
mando poner les vnas bojes oe bie<br />
rrooe oos codosenlargo cabo los<br />
cjces,ocla vna partetoe la otra oe<br />
las ruedas: t otras oebaico oel ejce<br />
bucltas bajía tierra,para auer oe tí<br />
a encontrar con los enemigos con<br />
los carros.y alfi como entonces lof<br />
oz<strong>de</strong>noCt^bjalfitambic a^owvfan<br />
oeftos carros en toda la tierra;oel<br />
ret oe perfia. Xenia tambienmui<br />
cbos camellos que auia allegado oe<br />
los amigosttotrosmucbos a auía<br />
tomado enla gucrra^íflo aflipecbo<br />
quifocmbíar alguna cfpía aUtdia,<br />
t faber qucbajiaeiaftJio,tparccio<br />
le que ntnmno'auía mas aparejado<br />
para tí aclto,queeraarafpasaquel<br />
que tenía en guarda aquella muger<br />
bermofa que arriba oíjcímos. 211<br />
quaiarafpasleacaecioeílo. 0iédQ<br />
p2efooelamoioelamuger,iFuele foi<br />
^ado oefcubzir lefuamoz t rogarle<br />
que tunidíeparte conehla qual fe lo<br />
negó,pozque era mut leal afu marí?<br />
do:t aunque ellaua aufentc,le amas<br />
ua mucbo. -dDascllatapoco ñoqui<br />
fo acufar a firafpas ocíate Ctzo,tes<br />
micndooerebolueroos tan gri<strong>de</strong>s<br />
amigos.pero Srafpas pareciendo<br />
le que citaría fi?mpzc cautiuo, fmo<br />
alcan(;aualo queoelfeaua, amenajo<br />
ala muger que ftno lo quería bajer.<br />
oe grado:que lo baria contra fu vos<br />
luntad.£ntonces la muger temiert^<br />
doque fe le bijieftcfuer^,nolo qui<br />
2ft)20fe]ctó<br />
fo mas cncubzir: fino embio fu £tt<br />
nuco a Ctí o,t mando le que fe lo oís<br />
pcflc todo. £1 qual como lo oto no<br />
femucbooearafpas,quetan fc^<br />
ramente auía afinnado t pzometido<br />
oeft mifmo que nofcocjcaria vccer<br />
enninguna manera oel amoKt eins<br />
bio a artabajo con el £unuco, t<br />
tnando le que le oiicclfc que no bijief<br />
fefucr^aala mugenmasqueft lapn<br />
dielfe perfuadir que no fe lo ttedaua.<br />
Benido artabajoaarafpafoefbon<br />
rro le, llamando a la muger ocpofts<br />
to que a fufe oe arafpas feauia con<br />
ftado,t oijiendo lefu maldadt imu<br />
fticia-rincontinencia :oefuerte que<br />
arafpaf Hozo mucbooe triftc^at pe<br />
far: t eftaua confufo oe vergüenza t<br />
muerto oe miedo que no le bijiefle<br />
CtJO algún maUSabído cfto Ctzo<br />
mando le llamar, t eftando folo con<br />
el le oi|co,y o veo arafpaí que me tie<br />
ncsmiedo,t tienes mut gran vcrs<br />
guen^a.puesfofliega te agoza,que<br />
ta be otdo quelos oiofes banfido<br />
vencidos oel amoz :t conojco mu?<br />
cbos bombzcs quefeticnen poz fas<br />
biostpiu<strong>de</strong>ntes que ban pa<strong>de</strong>cido<br />
mucbo poz el amoz:7tomec5<strong>de</strong>no<br />
a mí miftno, pozque teniendo algu?<br />
ñas vejes conuerfacion con berm(^<br />
fas,no bajía cafooellas: tyo tengo<br />
la culpa oefto que te cóftrefti a que<br />
te encagaflef oefte negocio tó arduo.<br />
£ntoncesrefpondioarafpas oijié<br />
do.Xu Cyzo eres femejante en efto<br />
a lo que eres en las otras cofas. jCn<br />
eres manfo, t perdonas los tci'ros<br />
bumanos:t los otros bombzcs me<br />
confundían t aterrauan con pcfar.<br />
pozque luego que fe oiuulgo la fa»<br />
ma oeftamiocfuenmra, los enemí«<br />
gos fe gojauan,t los amigos veniá<br />
ami,t me aconfejauan que me qui«<br />
tafle oeoon<strong>de</strong>m mepudicflcs auen<br />
pozque
pó:quenome vínícflc algait maloe<br />
ti,aquien auíabccbo tan gran iniu=<br />
lia. jCntoncca le oíjcoCtió» iP^^a<br />
fabetc arafpaa que con efta fama oc<br />
tu miedo me pue<strong>de</strong>a ago:a mucbo<br />
agradar,t apzouecbar cn grá mane?<br />
ra a loa enemtgoa ttópañeroa.dDiCa<br />
la,oi5e ílrafpaa,ataopoímnídad en<br />
q tote pueda feruir otra vejv pues<br />
luego, oi5e£tio,ftfingédo que vas<br />
butendooc tní,quieres yz a los encí<br />
migos,pienfo ^ feras creado oellos.<br />
yo oijeílrafpas, po: Dios fc bien<br />
queaun fere creado oeloí enemigos<br />
cnefto,qvot butendooeti, t lesoa<br />
re q oejir. pues bas oe toíuar aquí<br />
tratédo fabido mut bien todo cl be?<br />
cbo oe los enemigos. pb:q to píen<br />
fo que te oaran parte oc fus oicboí t<br />
cófcjos po: elcredito que oellos ter?<br />
ñas, ocmanera que no fe te cfconda<br />
nadaoeaquello q oefteamos faber.<br />
agow pucstomeparto, oí5c2lraf=<br />
pas,tfabetcquccftofcra bncnargn<br />
mentó oe mas acditopara^atodof<br />
les parejea que butooe veras: po:q<br />
temia no me bijieflcs algún mal. v<br />
como ,oi5c Ct:o, podras oe¡car a ía<br />
linda pantbeaf lUefpondio araf ?<br />
pas.yo fecicrtamentc£tio4tengo<br />
oos animof:ago:atobcpbílofopba<br />
do,oijc arafpas,con cl in jufto fopbí<br />
fta t cngafiofQamo:.Bn foloanímo<br />
no pue<strong>de</strong> fer júntamete bueno t ma?<br />
lo, ni amar juntamente las buenas<br />
oelaWftojwoèCyìo» 65<br />
tcocmas crédito: bajlcs faberoe to<br />
do lo qucacapafla,pcrooe tal mane?<br />
ra fe lo baras faber que lo que les.oi?<br />
¡ceresferagran impedimcto paralo<br />
qucquifterébajer:tferales impedí<br />
mentó, ft lesoiiccres que nos apare?<br />
jamos para entrarenfu tierra, po:<br />
q otendoeftomcnoí fcpodranattm<br />
tar con todas fus fucrgas:po:qucjca<br />
daqualtemerapo:fv,tquerramirar<br />
po: fu cafa, y eftaras con ellos mu?<br />
cbo tiempot auifarasoe todo lo q<br />
bajen,t qu5doeftuuíerenma5 cerca<br />
oe nofotros efto todo nos cfiple mu?<br />
cbo faber lo.aconfeja les qfepongá<br />
cno:dc, lo mejo: que les parefciere:<br />
poique quádo tu te partieres oellos<br />
neccftaríamctc quedaranafti o:<strong>de</strong>na<br />
dos,po:qucnoquerranmudarfuot<br />
<strong>de</strong>mt ft le mudan,paflados a otra o:?<br />
<strong>de</strong>nnueua,fc mrbaran en ella. Con<br />
cftofcoefpidioarafpas ,t tomando<br />
conftgo los mas fteles criados ^ te?<br />
nia,t oijiendoaalgunosoelloslo á<br />
penfaua queconucnia para elnego?<br />
cia,fcpartio. pantbea luegocomo<br />
fupo que arafbas era tdó, embio a<br />
oejir a iCt^o eftaí palab:as.1Ho te pc<br />
feiCtíopo:quearafpasfepartiopa<br />
ra los cncmigos:po:quc ft me ocjcas<br />
embiar po: mí marido, ami cargo í<br />
clvcrtga,ttcfcamutmas ftelamiga<br />
qucflrafpas: t vcrna contodas las<br />
fücrjgas trpo<strong>de</strong>rqucticne. po:qUe<br />
d^adfcoefteqagoiarctna cn aft=í<br />
ob:as 1malas, ni querer bajer riaerafn amigo:mascftCretoe ago<br />
juntamente vna cofa, t no la qucfer rap:ocurooeoefcafamosami t anií<br />
bajer. 0ino que efta claro q atoosi maridojpo:loq^lcomofetégapoc<br />
ánimos, t quando retna cl bueno<br />
ob:a buenascofas,tqtwndoclmalo.<br />
las bajcmalas.agÓKi^ tctomopo:<br />
compañero, retna el buen animo, f<br />
mut mucbo po: cierto, pues ft te<br />
parefce oeí7,oijc£tio,bas oe bajer<br />
peftamanera,para^ los enemigos^<br />
injuriado oel,bic fc que oc bucnagat:<br />
na fc paflára a vn tal varón qualtit<br />
eres. <br />
goqucconofcio la firma t fello oela<br />
tñugcfTt^ntcndiQtodo looe masco:<br />
5 mo
ino pafTauaoébuenal^olunfód fe vino<br />
para Cyio tratado configo cerca<br />
oe milcaualloct affi como llego a la(<br />
efpías oe los Tperfas, embio a<br />
íi oejir quic era : y Cyio mando q en<br />
continente le lleualfen a fu muger,<br />
•|puesqn5dofevier5elvno al otro,<br />
la muger t Steadatasabia^ró fe y<br />
faludaron fc,como era rajón ^ lo bi?<br />
jieffcnaqucUosqucnuncatalefpera<br />
uamVoefpues pantbealeconto la<br />
bone'mdadoejCtio>t íw templan^a^<br />
t la mifeiicojdiací auia vfado c6 día.<br />
y Sbiadatas leoiFO, ^ podria to ba<br />
jer oi lp)5tbcaparapagar a £tiolas<br />
gracias po: ti t po: mifdlue otracos<br />
fa oije pantbea, fmo q p:ocnresoc<br />
fer tal para cd el,qualcl ba fido para<br />
cotigo.y con ello fepartio abwdas<br />
íaspara£t«>*l?lMegocomo le vio,le<br />
tomo la mano t Ic oi^o. po: cl bien<br />
que nos bas becbo £t:o, no tengo<br />
mas q o^ir j ftnbquc to inè oot ati<br />
po: amigo t cdpaíícro t criado: t cu<br />
todolo ti vicrcxiue trabajas pwdira<br />
reocte atüdar tanto quáto pudiere<br />
bajer qualquier b6b:c mut-bueno,<br />
aÉntóces £t:c) Icoiico. yate refcibo<br />
ocf<strong>de</strong> ago:a,tte oot liljertad que va<br />
tas a caiar conm mugent oefpues<br />
vernetsamitienda a bolgaroscom<br />
migo, t con mis amigoí t vucllros.<br />
Tpalfadodlocomovieífeáb:adata»<br />
a £t:o ^ cflauacntcndicndoenapaá<br />
rejar los carrof annados conláslbo<br />
ces,t encubertar los cauallos', t ar=<br />
marÍosbomb:csbe armas yprocu:<br />
rooc le cumplirballa <strong>de</strong>n carros oe<br />
fUscauallos,qnefueircn femejante»<br />
a losoelmifmoí£t:o: tclfeaparcjoi<br />
para loírcgir tndmaoel carro:tvn=<br />
jio fu carro oc quatrotimòncè, t^ oe<br />
ocbo canalicé, ypstbca fu muger<br />
oe fusoineroft jotas le bijo vn cofe<br />
letcoco:o,t vna celadaoc 0:0,talli<br />
Síteofcíto<br />
mifmovnos brazaletes Jt los cana«<br />
líos encuberto con cubiertas oc aje?<br />
ro.y dio po: ab:adatas affi becbo,<br />
£t20 vicdo fu carro oc quatro timo?<br />
nes pcnfo entre fi quefe podría tam<br />
bien bajer oe ocbo timones,t que le<br />
ilcuaffen ocbo pares oe buetes vñi?<br />
dos po:oebaico la cafilla oe la macbí?<br />
na/o pcrn-ccboquc cllaua trespaf?<br />
fos oiflantcs oc tierra juntamente<br />
cjn fus ruedas:t ellas to:rejilla( oe<br />
ma<strong>de</strong>raconlao:dcn figuícntcparc?<br />
cía le a el que oaria mut gran atuda<br />
alainfantcria:t baria mut gran oa<br />
fio a los enemigos. íB bijo en días<br />
calillas oc las macbinas t pcrtrc?<br />
cbos fus palfadijos,t troneras tal<br />
menas: tiJufo encadato:rc vetnte<br />
bomb:cs. Dcfpuesquco:<strong>de</strong>notos<br />
do lo ncccITario para las to:rcs quis<br />
fo bajer lacfpericnda oc menear<br />
las:t mut masfadlmente llcuauan<br />
ocbo pares oe buetes la to:rc tíos ««'«í?<br />
bomb:cs quccllauanenclla:queno J'/JÍ?«"'<br />
vn par oc buctesclpcfoocvnacars daíwj<br />
ga. porque d pefo ocla carga oe<br />
cada par oe buetes era cerca oe <strong>de</strong>n gota *<br />
to t vetnte talentos t el pefo ocla<br />
to:re era tan gran<strong>de</strong> comocl oe vn Ji^vn»<br />
andamio pararep:efentar tragcdiar »noneí<br />
buete».y fabiendo ta q eranfadlcí ^ ^<br />
ocllcuar,aparcjo fecomopara aucr ¿I en p¡J<br />
oclrctoclas3ndiasqueírat3oinc«';®^¿,<br />
ros,t IcoijcerÓ oe fu parte ijue cl ret<br />
le cmbiaua aíjudlos oineros ,t l^;<br />
mandaua oejir ellas palabras v; yo<br />
£t:o
€po me alegro mucbo poique me<br />
bas becbo fabidoz oe lo que auias<br />
menefter, t quiero fer m buefped,^<br />
embio te eftbs oincros: t ft mas bas<br />
menefter embia poz ellos, tani^<br />
bien be mandado a los mios que ba^<br />
gan todo lo ^ tules mandares. iS>p<br />
da£ríofumcfaieria,oijcoles.1t>ucs<br />
ro os mandoq algunosoe vofotros<br />
fe que<strong>de</strong>n aqui en la ticda a guardar<br />
eloincro,r efters a vueftro plajcn^<br />
quelos tres vafspoz amoz oe mi a<br />
tierra oelos enemigos,como q va^s<br />
cmbiados oe vueftro rer oc Judias a<br />
pzoairar fu amiftad r compania:r<br />
quando ouicre<strong>de</strong>s apjcndido alli to^<br />
do lo que oijen f bajen,bajednos lo<br />
faber lo mas pzcfto qin: pudicrc<strong>de</strong>s a<br />
mi r al rer ^ las 3ndias:r en efto me<br />
barcas mur gran fcmicio,r os lo<br />
agra<strong>de</strong>fceré masq los oincros que<br />
agoza me traers. lp>ozque ami paref<br />
ccr los ftehiosr otros femejantes q<br />
vaii poz ef pias,nopue<strong>de</strong>n auifar que<br />
aran entendido mas oc aquello que<br />
todos faben: mas los bobzes fabios<br />
rp2udcntes,r tales quales fors vos<br />
fotros,mucbas vejes calan, r fnt cíi<br />
los becbós,oicbos r confcjos oe los<br />
enemigos. %OQ Jndios orendo cfto<br />
oc buena gana poz auer fido entoces<br />
bien bofpedados oe Cfzo.fé apareja<br />
ron para partirfceloia ftguictc,pzo=<br />
menendo lequcfabzian todo lo que<br />
maspudieflcn oel becbo oe.los cnes<br />
migostr que toznarii lo mas pzcfto<br />
que fueflc poflible.lp)ues Crioapas<br />
reíaua todo lo oe mas ncceflario pas<br />
ra laguerramur fumpmofamente,<br />
como varón que no tenia los pcnfa¿<br />
mientoscn cofas bapstr no fola^<br />
mcntcparefcia tener airdado ocios<br />
compañeros, ftno qucponiacompe<br />
tenaa a los amigos,los vnos con<br />
los otros, para que cada qual p2oeu=<br />
DclaWftojiUOe^yjo, 66<br />
raflcoeparefcer murbien arntado r<br />
encaualgado,r apucfto para el traba<br />
Íooelaguerra.ycftotodobajiafacá<br />
do losa laspuertas,r bonrrado poz<br />
ft a todos los varones eíToz^ados : r<br />
a loí capitaneé que via pzocurar que<br />
losftiros fueflen buenos r clfozcas<br />
dos,los Ioana r animaua: r oaua to^<br />
doloqucpodia. £ft algima vcjba^<br />
jia facriftcios/o celcbzaua alguna fie<br />
fta, también en efto les ponia oelans<br />
te conticdasí juegosoctódas aqucs<br />
lias maneras que los bóbzcs ft eicer<br />
cita para la gucrra:r oaua mur ÍS^^<strong>de</strong>s<br />
pzcmiosalos vencedozes:r auia<br />
murgrá alcgria r regojijo enei real.<br />
CVaiCr^o tenia can acabado todo<br />
lo § qucria tener para la gucrra,e]cce<br />
pto las machinas r pertrechos, r el<br />
ninnerò oc los bombzcs oe armas<br />
pcrfianof eftaua ra cumplido bafta<br />
oiej mil,r los carros armados cobo<br />
ceseranracumplidosbalia ciento*<br />
y los queabzadatas jSufio pzocura<br />
uaocaparc/ar femejStesalos oe ir<br />
ro, también cftauá ra a punto bafta<br />
on-os ciento, y los carros ^Dedos<br />
que Crío auia perfuadidoaCraFa^<br />
res que mudaflcn la fació qire tcnian<br />
oc antes,r los bijieflTe oel aflicto oel<br />
carro Xrorano t ILrbico, también<br />
cranotroscicnto. y ozdcnodcrtos<br />
bóbzcs que fueflen encima oc los ca<br />
mellos fobze cada vnooos ftccbcroí.<br />
V la maroz parte oel cjcci-dto tcnian<br />
vn miftno animo, r efte mur enfalda<br />
do,comoft raOuicflcnvcnddo;rno<br />
tcnian en nada los enemigos.<br />
C£ftandotodoíencftaoifpofidon,<br />
toznaronlos 3ndios qCríoauiaem<br />
biado poz efpias a tierra oc los enes<br />
migos, r oijccron que el rer JCreflb<br />
auia fido elegido poz capiti general crw.<br />
oé todo el eiccrdto oe los enemigos:<br />
r que auianocterminado todos los<br />
3 i; reres
cfc0 compancroö oc jgiuerra oefc<br />
otuntarcnvnocoii todo clpodcrq<br />
cada vno timíeírcjttracrinftnitoa:<br />
oincro0 : t acabado dio, bajcr toda<br />
la inaa gente quepudieiren,toarlc0<br />
todo cl fueldo q ouieflcn mendier,<br />
y que lo0 ma0 roldado0 cran Xbja^<br />
ce0 armado0 c5 efpada01 dloque0:<br />
tq ta veníannaucgando poi la mar<br />
lo0 £gtpcio0, quecran en numero<br />
<strong>de</strong>nto t vetnte mil con pauere0 que<br />
le0 cubiiä IÒ0 pica t lança0 mut grá<br />
<strong>de</strong>a como agoia las traen,t con fegu<br />
re0 : t ^ también diana cu la mar el<br />
ciccrcitooclo0£tp«ofa0. y que ta<br />
dlauanalli todoa Io0£tlice0î t am<br />
bo0 a000 lo0 pzincipc0 oc 1pb:f già<br />
confu gente, t Io0ltciîona0,t 1pa=<br />
pblagoria0, t IO0 £apadoce01 Sra^<br />
be01 lP>bcnice0,t IO0 aftîioicon cl<br />
piindpeoc 36abtlonia,t loe Joncs<br />
t)Bote0,tcafi todo0 IO0 i6îicgo0<br />
que mozan en Sfia cran collrcñidoa<br />
afeguiraCrcíTo. V quc£rdroauia<br />
embiado a Olacc<strong>de</strong>inonia a pedir que<br />
loaOLacedcmonioa fc iuntaffcncn fu<br />
compañía t amifladJV queatuntauanfus<br />
búdica cabe el riopaetolo.<br />
y queauian oepaífar en Xbtmbza?<br />
ta oon<strong>de</strong> fe bajía atuntamiento oc<br />
todoa IO0 retes barbaro0 fubdito0<br />
alocaftúalabapa:traili manda?<br />
uaa todos que lleuatfenpiouifiones<br />
t ballimcntos. y cafi fcmejites nuc<br />
uas oejian los cautiuos: po:q fiem?<br />
píe p:ocuraua £tK)Oc pren<strong>de</strong>r algii<br />
nos aquíen pudíeífc pzegötar algo,<br />
yembiaua algunas efpias en babi?<br />
to oe fiemos como fugitiuos.pues<br />
como los od ejcerdto oe £tío ote?<br />
ronlas nuaias que tratan los men=<br />
fajeros 3ndios,todosfe pufieron en<br />
gran cutdado como era rajón: t<br />
dauantodoscabijbajcos con mas fi?<br />
Icncio que folian,t no mut alegres,<br />
Sibîo íeyto<br />
fino trilles. V bajian cojrillos<br />
guntando fe los vnos a los otros, t<br />
hablando t rajonandooeílo.-dbas<br />
como£t:o fmtio el miedoqueanda<br />
uaenfu cjccrcito, mando llamar to?<br />
dos los capitanes oe compañías, t<br />
p2indpalmenteoe aquellos todos q<br />
oefmatauau, penfando que les ver?<br />
tiia algún oaño ocios enemigos, y<br />
tambienmSdo llamar los capitanes<br />
oe los que fe aní manan con dperan?<br />
^a oel pzouccbo. V mando a íiis mi?<br />
niílrosqueatodosaquelloiquequi<br />
fielfen eílar pzefentes para otz lo que<br />
ocjia,que no fe lo eílozuaffen. V oef?<br />
pues que todos fcatuutaron baWo<br />
les odia manera.<br />
Cá^^acíon DeCyioa<br />
los futos, para les quitar el miedo<br />
que auian cócebido ocios enemigos<br />
poz fer mucbos,t animar los ala ba<br />
talla:en la qual con ímpetu v con fiM<br />
ría les pzegúta,lo qual todo Dajc pa=<br />
ra abiuar los mas,t cfpantar los con<br />
otra matoz fuerza q no es la oel falfo<br />
miedo con que fe mouían. y alfidla<br />
mutartifidofa lañara ó laínterro<br />
gacíon. pero mucbo masartifido<br />
tiene el repzcfentar poz tan gentil fi?<br />
don las ftier^as t mejozias oc fu<br />
cjccrdto en que ocucn<br />
confiar.<br />
arones compañeros<br />
to os man<strong>de</strong> atñtar,<br />
pozquc vía a algunos<br />
oe vofotros,oefpues<br />
q vinieron la? nueuas<br />
oe los enemigos tratdas poz los me<br />
fajeros ej eílauadcs femejátes a bom<br />
bzesíí bancobzadomiedo.Vparefce<br />
me ami ^ esoe marauillar,?! alguno<br />
Oe vofotros teme pozq oíg5 que los<br />
enemigos fe atütan.pozq nofotros<br />
cllamos atuntadosagoza^ mas que<br />
no
no entonces qiwndo los vencimos,<br />
t tenemos nmcbo mejo:<br />
(ícrofo ciccrcito agoza pozlá bondad<br />
oe ÍDios^qnc no tcniamosoe antes,<br />
pues viendo todo cfto oejidme poz<br />
S)ios, pozque no ternet^ animo y<br />
ofadiafdue baria<strong>de</strong>slos que agoza<br />
temeos, ft algunos menfaieros vi=<br />
nieftcn co nucuas oe qtie lo que ago<br />
ra tenemos aparejado venia contra<br />
nofotros/ Comotcmeria<strong>de</strong>socjidí'<br />
me, ft of cfte<strong>de</strong>soejir agoza que los<br />
qucpzimerotavnavcj osauiS ven?<br />
cido, cflbs mifmos venian agoza te?<br />
niendo el animo mas leuantado con<br />
la mifma victozia queauiá anido oe<br />
antes, y que los flecberos t arcbe?<br />
rosque entonces ocrrocaron toe=:<br />
ftmteron los caftillos y foztalejas<br />
venian agoza, t otros femejantes a<br />
ellos mucbos mas : t que como<br />
eftos eftando mal armados, y todos<br />
a pie vencieron entonces,q afli tam?<br />
bien agoza vienen muf mejozaparc^<br />
i^os a cauallo contra los oe caua?<br />
llo:f ^ no airando oe tiros, ni oe ftc<br />
cbas, ftno antes tomando cada qual<br />
fu palta t tiro fuerte en la mano,píc<br />
faoe pelear oe cerca y a las manos. ^<br />
Demás oefto que viene carros que.<br />
nofepoznanoe la fuerte que oean?<br />
tes bueltof como para auer oe bu^z,<br />
ftno que los cauallos que los tiran<br />
cfrará encubertados con fus cubier?<br />
tasoe ajero, y los carreteros pue?<br />
ftos en ftis tozres.oema<strong>de</strong>ra cubier?<br />
tos^annadostodoloque fe les pa?<br />
refce oel cuerpo con fus cofeletes y<br />
celadas, t'pueftas poz oz<strong>de</strong>nlas bo?<br />
cesoebicrroen losejcesoellos j pa?<br />
rarompei* oe pzefto enlosefquadro.<br />
nesoe los enemigos:^ qwc afli mif?<br />
mo traen camellos para encontrar,<br />
tambié a<strong>de</strong>rezados en la guerra que<br />
cien cauallos no feranbaftátes para<br />
efperara vervnooellos» y íjtambíg<br />
trae tozres oe ma<strong>de</strong>ra, t pef trechos<br />
conqueeniranen labátalla,oeoóná<br />
<strong>de</strong>oanatuda a losfu^os^t tiré ano<br />
fotros para noi eftomaroe pelearen<br />
campo llano, puesft alguno os tra<br />
jccflenueuasque efto todo que vofos<br />
tros teneos,quclo tienenlos enemi<br />
gos, que baria<strong>de</strong>s losqueagoza te«<br />
mcfs pozq os oigan que el re^Cres<br />
fo es elegido poz capitan generalo^<br />
todo el ejercito oe los enemigos/;èl<br />
q ual ciertamente tanto mas mm es<br />
que todos los0tzios, quanto fepa^<br />
refcio bien quädo los »tíios vencí?<br />
dos en batalla bnyerö,t Crefo vícn?<br />
do los vencídos,en lugar oeavudar<br />
los amigos t compafíeros,fenicbtt<br />
tendo.y pozqueosoiganq los ene?<br />
migos ño ftntiendo fe baftantes pot<br />
ft mifmos para pelear con nofotros<br />
trae otros cogidos poz fueldocomo<br />
ft ftieflcn mejozes para pelear po:<br />
ellos q no ellos mifmos. è>iédo efto<br />
afli,lascofasoe los enemigos ospa<br />
refcentemerofas, t lasnueftras fia?<br />
cas/ poz cfto meparcfccamigoseí<br />
oeuemos embiar eftos tales ternero «picSní<br />
fost couar<strong>de</strong>salla alos enemigos ^<br />
puesmucbojnaspzouecbonos^ SuSiaiiu<br />
ran alli que eftando aqui pzefcntes. *<br />
CDefpues que tifio ouo acabado Ä<br />
fu rajón leuanto fe en pie €bitfíin= ««o tn t>u<br />
tasperfiano varón fabior pzu<strong>de</strong>n? ü®<br />
te,tbablooeftamanera, fe^<br />
reacio oeCbjyfan^<br />
tascapitágcneraloelosoe cauallo,<br />
para animar la gete oc guerra: cn la<br />
qual no^r^mas artificio oc trocar<br />
betmofamctclarepzebcnftonoeCt<br />
roenloa oclosrepzebcndidos,<br />
nioftrando loconvnabclla<br />
comparación.<br />
3iíí fio
dD te marauíílcs Ct^ofi al<br />
gunos fc ban mollrado tri<br />
llcs,otda6 las nueua? que<br />
nostrureronlos menCnjc;<br />
roí:po:q ala verdad no loí ba pueílo<br />
taleí cl temor,fino el pefar.IRo óotra<br />
mancraqalgunosfecntrilleceriájfi<br />
qucricdo f pcfaiido ta ó tr luegoaco<br />
tner,1tein5dalfeii alguna obra qfuef<br />
tbneccffario bajerla antes ocla comí<br />
daifcgim topicfo, ninguno at qu fc<br />
íllcófsilfeocotr.dlo:alfi tambicn no<br />
fbtroe agcoa penfando que ta cllaua<br />
moi5 para enrriquecernos, oefpues<br />
qne otmos q aun nos relia otra cofa<br />
q conuiene tes por fuerca q fe baga,nos<br />
bcmos parado trilles:no por;^<br />
que tugamos miedo oe bajer la,fino<br />
aíteofcrtol'<br />
fíi q fea nm fegura/o mas facíl ,íimc<br />
ftre me lo. C «i)cfpiics q todos los<br />
masaproiiaroti que cóuema mut<br />
ocpjcfto contra los enemigos,tnin?<br />
gimo ouo que lo contradijL-clíCjCtío<br />
lescomcnqo aocjir alfu<br />
f ©:acícn oeCy:'OA3<br />
los futos : la qual no tiene otro nitis<br />
gú artificio,maíoc ala llana oarles a<br />
enten<strong>de</strong>r como fe bene proucer cada<br />
vno. £6 mucbo ó notar laparticulá,<br />
nero , . ocprouifioncí: t es cofa mucbo ' tí<br />
oc aducrtii- quá particularmctc muc<br />
lira Ctrooqui coino cl aitdado ocl<br />
gciKíal baoccilar repartido tábien<br />
cnUí cofas mcnudaí conio cnlasma<br />
a0tííaoo<strong>de</strong>atinucíomgo,tmu= ra^ogcipiond mator oc traer la fie?<br />
dMS ouéjaí, t mucbaspalrnas frutí<br />
fi^raf,finot5biWipör:g«iihralltdia,<br />
oond'eat inudjo vincrt mucbos b'i?<br />
gos,t:mucböolio
acoftüb:eiitono0 a bcucr agtia:poz<br />
qiic en mucboa lugares oel camino<br />
no at vino,para lo qual aun que ten<br />
gamos nmcbos vino aparciado, no<br />
fera bailante, pues para queno cas<br />
tamos oe repente en oolendas: fi<br />
nos faltare el vino, mendler fera q<br />
bagamos oella manera. j€n el eos<br />
mcr comencemosoefdc luego a bes<br />
ucr agua,poique bajiendo efto no<br />
fentiremoslainudanqa. pozque el<br />
que come panoe barina, ficmpíc eos<br />
meinalfa mcjclada co agua, t el que<br />
come manjar oe pan come patrntcia<br />
do con agua: t todo lo cojido fe guis<br />
fapojla matoz parte cóa^a. y oefs<br />
)ues oe comcr,ft ouiere vino, bcucr<br />
Í<br />
o bemos t-z ftno poz efto nofcntíra<br />
mas mal el cftomago. y oefpuesoe<br />
cenar fera meneftcr quitar oel vino,<br />
bafta queapzcndamos ocl todo a bes<br />
tieragua; iPozquc la mudanza que<br />
febaje poco apoco oifpone a quals<br />
quier tiamralcja, t condicion para<br />
que pueda fufrir las alteradoncsoe<br />
la mieua coftumbzc en que fe pone:<br />
tcftíMioslocnfcna el mifmo Dios,<br />
que nos llena poco a poco ocl inuier<br />
no a fuñir los re$ios calozes, tod<br />
calozalinuicmorcjíonospafta poz<br />
la medianía od otoño, aifi que imis<br />
tando leconuieneque nos acoflunis<br />
bzemos a llwarpzimero oo<strong>de</strong> csnes<br />
ccflariott.íasmantastropaoeca<br />
ma que nos oan pefo ,gaftemos las<br />
enlas cofas ncceftarias. Tp>ozquc lo<br />
ncceflario ft cftafobzado no esoe vfo<br />
ni oepzouccbo. V aun que nos falte<br />
loscolcbonesnó temats poz eflb eí<br />
oejcaretsoeoozmir a vueftro faboz:<br />
í fmo cebadme a mi la culpa.JÉl que<br />
tuuiercbucveftidoatudarleba mu<br />
cbo para la fanidad t para la enfers<br />
.medad.1las viandas ocuets pzoai^<br />
rar q poz la matoz parte fcanagras<br />
oelabiftoM'aòfCyzo. 68<br />
t faladas, pues eftasoanapctitopas<br />
ra comer, t fon oe mas pzouecbo.<br />
dJuando entraremos en tierra bucs<br />
na t fértil,oon<strong>de</strong> es veriftmil que po<br />
drcmos coger trtgo talli fcramcnes<br />
fter bajer atahonas en que fe inuela<br />
t fe baga barina; pozque el mas lis<br />
uiano mftmmcto oe todos para mo<br />
ler es la atahona. Xambicauctsoe<br />
aparejar todas las cofas ncceftarias<br />
para los enfermos : pues eftas fon<br />
oc poco pefo ,t quando acaefce tal<br />
fozmnaoc enfermcdad,fonmucbp<br />
menefter. SflV mifmo conuicne lies<br />
uar mucbos látigos i dncbas t correas<br />
para los bombzcs, t paralas<br />
beftias: pozque quando fe gallaren/<br />
o rompieren oe neceflidad ban oc<br />
eftar odofos,finoticncndncbas/ o<br />
con que vñir. y elque fabe acepillar<br />
Y pulir la palta t tiro, bueno C0,ois<br />
je, que no fe olui<strong>de</strong> el cepillo:t tam<br />
bien es bueno llenar fu limat pozs<br />
que el que aguja el híerrooe fu hm<br />
, elle tal a^i ja el animo, t en <strong>de</strong>rs<br />
ta manera tiene verguen^ el que as<br />
guja el bierro oe fer mtn t couars<br />
<strong>de</strong>ifl^ih mifmo, oije, es menefter te<br />
ner mucba ma<strong>de</strong>ra en los carros t<br />
enlas carrctastpozqucoon<strong>de</strong> at mu<br />
chas obzaf ,at neceflidad oc muchas<br />
cofas que fuelen faltar. V también<br />
conuicne llenar inftrumcntos necef<br />
farios para todo efto: pues noTehás<br />
Han macftros ni oftdales en todas<br />
partef :lo que bafta para vn oia,mut<br />
pocos at aun que no fean mut lufts<br />
<strong>de</strong>ntes, que no lo puedan bajer.<br />
Jtcmes neceflarioqucHcuccadacas<br />
rro fu abuela para labzar, t fu pala t<br />
agadón : t en las beftias oe trabajo,<br />
hachas oe paitir t bojes. £ftas cos<br />
fasfonvtiles para cadavno en par*<br />
tiailar,t mut ptouecbofas parato<br />
dos en común, y todoloneceflário<br />
3 iiij para
para loffinántcníinícntos vofotros<br />
lo0 capítancsoefoldadospcfquífals<br />
dot fabeldo oc aquellos que fon a<br />
vucftrocargotque no conuiene oefs<br />
cutdarfeoello,po2queftiltldo a vno<br />
nos faltara atodos. Xodo lo qmans<br />
do que llene las beftias vofotroslos<br />
veedo:es oel carruaje lo oeinanda?<br />
rets,t clque no lotuuiereybajel<strong>de</strong><br />
poifuer^aque loapareje. Bofotros<br />
losquetcnetsniandofobjc los que<br />
tienen cargo oelos caminos, notad<br />
p02 efcriptolosque f0nrep20uad0S<br />
toefecbados,affi ocios arcberosco<br />
mo zílos fiecberos,r tiradores oebS<br />
das. V los arcberos llenen fu bacba<br />
oe partir lena, t los flecheros fu pa<br />
la/ o arrejaque oe bierro : t los tiradores<br />
oebonda fu agadón: t áfli ven<br />
gan todos ala guerra, y losqueefto<br />
licuaren banoe caminar ociante oc<br />
los carros en fus alas, para que fi<br />
fiierc mcnefter enalgunaparte ab2ir<br />
clcamino,cftenalli p2eftosparaba=<br />
jer laob2a: tpara que to tambienft<br />
be mcnefter bajer algo,vea luego oc<br />
oon<strong>de</strong> lolk oe tomar parafeniinnc<br />
Qello.Xambienlleuareconmigabc<br />
rreros Y carpinteros, t zapateros<br />
que tenganedadparapelear,ttrats<br />
gan fusinftruiitentos t berramicns<br />
tai,para oucoe todo loque fuere me<br />
nefter oeftos oficio? en elejcercito no<br />
falte nada:tcftoseftenlibrestcflcn<br />
tos oe lao2dcnoc los foldados,t los<br />
que fabenoc guerra firuiendo poz<br />
fucldoal quequifieren entrenen la<br />
or<strong>de</strong>nanza, aè fi algún merca<strong>de</strong>r qui<br />
fierefcguirelrcalpara ven<strong>de</strong>r algo,<br />
trata las prouifioncs ncceflarias pa<br />
ra los vetnte oias arriba oicbos : t<br />
ft fticre tomado vendiendo ventre<br />
ocl termino oeftos oias,pierdato^<br />
dos fus bienes:pcropaflàdos eftos<br />
Oias, venda cómo quiftcrcatodafu<br />
Síbíofcvto<br />
voluntad. (Elualquier merca<strong>de</strong>r que<br />
fuere bailado traer mas p20uifi0s<br />
nes t baftimentos alcampo,eftetal<br />
fera bonrrado t galardonado oe mi<br />
t oe todos los compafierosoe gue?<br />
rra. fi alguno pienfa que terna nc<br />
ceflidad.oe oineros para fu merca?<br />
<strong>de</strong>ria tratga quien leconojca, toe<br />
fiado2es que verna enel ejercitó ,t<br />
venga, t tome oc los que nos teñe?<br />
mos. 36to mando t publico queft<br />
alguno vec / o fabe alguna otra cofa<br />
neceflaria t cumpli<strong>de</strong>ra, que me lo<br />
notifique.yoeaquiostd vofotros,<br />
t aparejaostto bare mis facrifidos<br />
para la partida, i fi bien fuce<strong>de</strong>n en<br />
lo oiuino, tfe mueftran fauo2ables,<br />
to osloauifare.ytodosconfusca<br />
pitanes fe bailen prefentes en el lu^<br />
garfenalado,con todas aquellas co<br />
ías arriba oicbas: t vofotros capi?<br />
tanesoefpues que cada qual ouiere<br />
02<strong>de</strong>nado los oe fu compania, venios<br />
todos a mi, para que cada vno<br />
fepafuplaqa,tel lugarqucbaoctes<br />
ner. C©tdo efto fc aparejaron todos,<br />
tCtío bijo fus facrifidos: los<br />
quales como fe moftraflrenbuenos t<br />
fauo2ables, mouio liícgo con todas<br />
fusbueftes. £lp2imer oia aflfento cr««<br />
furcalcomopudo,mutccrcaoeoon Zñ**<br />
<strong>de</strong> auia partido para que ft alguno fc ra u g««'<br />
le auia oliñdado algo ,t62naflc po:^"*<br />
ello, tft algunoentcdieflrcqucicfal?<br />
tana alguna cofa, también la proue^<br />
tefle. Ctajcares con la tercera parte<br />
oe los-dDcdosfc quedo por nooe?<br />
jcarfola toefamparadafucafa.££t<br />
ro caminaua lo mas apriefla que po?<br />
dia, licuándolos botnbresoeannas<br />
en los primeros: toeláteocllostuá<br />
los corredores, embiando ftempre<br />
oelanteefpias para faber los mejo^<br />
jes lugaresoon<strong>de</strong> pudieflcn parar.<br />
Xras eftos venia el carruaje, toon?<br />
<strong>de</strong>
dc quiera qiic auia campo, bajia uni<br />
cbas manadas oc los carros y ocl ca<br />
rruaic. aia polire feguia la mfa nteria,para<br />
que fi algo ocl carruaje fe<br />
qucdalfe atras encontralfcn con elio<br />
Ioscapitanes,t pJoairaflTcnquc no<br />
Ics eftoniaflcn oe caminar.CEluando<br />
era el camino angollo,licuando los<br />
foldadosenmedioel carruaje ó vna<br />
partet oe otra, caminauan,t fi algú<br />
impedimento auia los bombzes oe<br />
guerra que lo tenian a cargo ,pjocu=<br />
rauan oc quitar IcXaminauanficm<br />
pzelos efquadrones enoz<strong>de</strong>nanca,<br />
temendo configo clcarmajc:pozfcr<br />
Ics mandado a losque lo lleuauan q<br />
cadaqual fuelfe cn fu ozdc, fi alguna<br />
ncceflfidadnolo cdozualfc : tqneca?<br />
da vno muieffe laoeuifa od capitan<br />
cuto carruaje llcuaua,t palfalfe a<strong>de</strong>?<br />
lante,para que fiielfc conocido oe fu<br />
compañía, 'poi lo qual caminauan<br />
todos efpelfos, t pzocuraua cada<br />
qual mucbopozlos futos que no fe<br />
quedaflcn.Vba5iendoloairino era<br />
meneller biifcar fclos vnos a los o?<br />
tros:fino que todo lo tenian pzefen?<br />
te t alamanofaluotguardado,toe<br />
pzello auian los foldados loque Ics<br />
cumplia» ClP>wcs tendo poz<br />
fu camino addante las efpias , pa?<br />
redo Ics quc vian enei campo algu<br />
nos bombzes que venian pòzinan?<br />
tcnimientost pozlcna,t vetan las<br />
bellias que lo lleuauan ellar pa<strong>de</strong>n<br />
do :t mirando mas addante pare?<br />
doles que vian bumo leuantado t<br />
poluozeda: tacilo todo cono<strong>de</strong>ron<br />
quecllau5cerca od cjcerdto oelos<br />
encmigos.poz lo qual elcapozal oc<br />
las efpias bijo luego menfagero a<br />
Ct20,para fc lo bajer faber.
Ifbiofcirto<br />
iacfpondieron,poiicnfc cu oí<strong>de</strong>n, t<br />
atcf trc0 oiaa ba quc no bajen os<br />
tra cola.(IlU!cn ce ci quc IO0 o:dcna<br />
0Í5C Ctio* IHcfpondicron CIIO0, ci<br />
tnifnto rct £rciro,t con ci vn grá va<br />
ron j6ricgo,r vnotro^bcdo qiicoi<br />
jcn quc fc rcbclooc vofotroi y fc paf<br />
roadlos. £ntonccs £^20010 vna<br />
gran boj oijiendo,0 gri Dioi t qui<br />
topjcciana pzendci'acflcconio yo<br />
querria. y mando lleuaroe allí IO0<br />
cautiuo0,V boluio fe a ÌO0 quc allí ef<br />
tauan,comoquclesqucríaoejír aU<br />
go.íEu efto llego otro méfagero em<br />
biado oel capozal oc la0 efpias, oijiendo<br />
q auian viftovngran efqua=<br />
dron oe gentcoe cauallo end cam^<br />
po,tnofotro0,oije,conícturamoí q<br />
fon embiadO0 pozque quieren ver<br />
nueftro cjcercito: pozqiteoelanteoel<br />
cfquadron venian caft otro0 treinta<br />
oe cauallo,r todo0 venian mut efpe<br />
fos:po: venmra a pzc<strong>de</strong>r a nueftras<br />
efpias ft pudielfen:t nofotroí fomoí<br />
bafta oiej en efta atalata.£ntonces<br />
£t20 niandoquc ocios oecauallo q<br />
eftouan ftcmpzccondfticífcnal lu^<br />
garoela atalaja algunos efcódidos<br />
oe los enemigos , t cftimicífcn alli<br />
mut fecretamente:t quádo los nuc^<br />
ftrosoiej,oije,fe falieren t ocjcarcn<br />
la atalata,leuantaos vofotros ,t acó<br />
metedoc pzcfto alos quefubicren a<br />
ella.y pozqtie no nos puedan bajer<br />
cm tamallbsoclcfquadrongrandcqque<br />
Srní 9lcncuentro,tomandocontigodco<br />
tcquc ija roncloelosb5bzcsocarmas,t mo-<br />
ífiícíó! ftrartebas octraues al cfquadron<br />
cncmtgof<br />
ocios enemigos, y guarda te mu=<br />
cbooefcguír los en lugar oailto,ft^<br />
no pzocuraficmpzcoe paflar pozoo<br />
dccftimicrcms cfpias:i:ft algunos<br />
las manos aladas vinieren a vofos<br />
tros rccebildos amigablemente.<br />
CVa1l?tllafpas fearmaua paráfe<br />
partir ,t los futos caualgauan para<br />
tz,como les fuera mandado: t antes<br />
que Uegalfen al lugar d las atalatas<br />
encótraron conilrafpastfus cria^<br />
dos,que auia fido embiadooe antes<br />
poz efpia:t era el que tenia enguars<br />
daapantbcala muger Sufia. £ts<br />
ro luego quelofupo falto ocla filia,<br />
tic fallo al cncuentro,t le refdbio<br />
mut bic.llos otros todos como era<br />
oe crccr,nofabiendonadaoel becbo<br />
fe efpantaron t marauillaron, bafta<br />
que£t:o les oijco.Baronef amigos<br />
venido nos es vn varón mut bueno<br />
t agoza es rajón que todos fepá fus<br />
obzaí.£fte no fiendoconuenddo oe<br />
ningunavileja nifcaldadfc partió:<br />
no poz mi temoz,fino embiado oe mi<br />
para q f iipicflc todo el becbo oe los<br />
cnemigo^t nos bijiefle faber la ver<br />
dad ocio que paflaua. 1Ii)ueslo que<br />
totepzometiarafpasbicme acucr<br />
do,t amiplir lo be juntamente, con<br />
todos cftoí que aqui eftan:t íw^o es<br />
que vofotros todos varones le bon^<br />
rrets como merece tan bue bombze<br />
pues poz nueftro bienoe todosfcpu<br />
fo a peligro t foftuuo el crimen t la<br />
culpa en quefticmut agrauiado.<br />
£n efto todos leabia^arotrcfcibie<br />
ron amigablemente bafta que £t:o<br />
lcsoi]co,bafte agoza. VmSrafpas<br />
tiempo es que nos aiehteslo ^nos<br />
cumple faber oe los enemigos,no<br />
oifminutendo nada ocla verdad.<br />
(Une cierto mas vale quepenfando<br />
lo mas bailemos lo menos, que no<br />
otendo lo menos veamosoefpues<br />
lo mas.yooijcñrafpas bije pozfa<br />
bermut oc <strong>de</strong>rto que tangri<strong>de</strong>cra<br />
fucicercito:pozquc juntamente con<br />
ellos le oz<strong>de</strong>naua.Huego fegun eflb<br />
oije £t2o,m arafpas no folamente<br />
fabes el numero oefu e?:erdto,pero<br />
también
tambícti la o:<strong>de</strong>u que traeii? Bi poz<br />
ÍDtoa,oi5e Srafpaa. V auutainbieu<br />
como picnfíinoe pcicár.agoza pues<br />
Dije JC^ÍO , pzímero nos oeclara la<br />
mulrí tud en fuma«Xodos ellos,ref^<br />
pofidío arafpas,ellan Or<strong>de</strong>nados oe<br />
treinta en trcfnta eCpcfos alfi i pie<br />
como oc cauallo, cíTcepro los<br />
pelos qneoiHanoellos cerca oe qua<br />
renta elladíos, queto pzocure nm?<br />
cbo oefaber quanto lugarocupauá.<br />
pues aienta nos agcza,oí5e<br />
como eftan ozdcnados los £gtpcio?<br />
pozqoiicifte c¡cceptos losj£gtPáo9^*<br />
2left0s,0i5ei0z<strong>de</strong>nar0n los cozone?<br />
leísqueticntcargooc cadaoicj nul<br />
oc ciento cncicto:po2que efta regla<br />
óe ozdcnan^a tr ujceron oe fti cafa,<br />
aun ^ iCrcffo oe mató gana les per?<br />
niitioqiie feoz<strong>de</strong>naftenocfta inane?<br />
ra:pózquequeriaenla oz<strong>de</strong>noelaiti<br />
fanteríaejrce<strong>de</strong>r mucbo ala ó m ejcer<br />
cito, pues pozquc oije Cfzo que?<br />
mefto el ret Creftbí laefpondio<br />
Srafpas. pozqucpozDíospenfa<br />
uaoc'ccrcar meírcrcitocon fu nmlí<br />
tímd.. Que labia, oije Ctzo, ft cer?<br />
cando nos ftieran ellos cercados?;<br />
pero ta bemos otdo lo que nos:<br />
cuinplía faber. oe ti, a vofotros vas<br />
roñes os coimicne bajer oefta ma?<br />
ñera. Sgoza oefpues queos parta<br />
tsocaqüíi míradmutbien vueftras»<br />
armas t las oevueftros cauallos: qt<br />
mucbas vejfspozfaltaoc vna cofa^<br />
pequeña clbombzc tclcauallot c|.<br />
5omo 01 carronófonoepzouccbocnlapelea.:<br />
J^^CTf ^bhfiana'bícn tcmpzano mientras.^<br />
cíto!®^^ qtJe tóbbgofacrifidos comerá loa.<br />
bombZ6é:ttoscauallos:pozque qul<br />
do ftiéretiempo oehajcr algolio fea;<br />
mefiéftíer entcn<strong>de</strong>r en comer. Def?.<br />
puesttt2lrafp9giieiiaras el oieftro^<br />
cuernoííe la batalla',como agoza.le¿<br />
tiencs>t vos^losotros cozonélcs co<br />
í»claWftojíaí>cCyio. 7 0<br />
nio agozalos tencts:pozqUe al tiem<br />
po oe la batalla no at lugaroe vñir<br />
ios cauallosaníngim carro.V man<br />
dad a los otros capitanes t cápoza?<br />
les que fe pongan todos en oz<strong>de</strong>n oc<br />
fu batalló eii oos partes el efquadra:<br />
tteníacada efquadra vetiUe t qua¿<br />
tro bombzes. í&itoncesvnooe los<br />
c0z0nelcs0i]c0,parccc teCtzoq eftá<br />
doafli or<strong>de</strong>nados en tantos,feraiiof<br />
baftanteí contra vn batallón tan grá<br />
<strong>de</strong> t efpefo ocios cnemigos?£Ct2o<br />
leoijco,losefqiiadroncs mas efpefoí<br />
que puedan alcanzar con las armas<br />
a oar en los contrarios pareccte que<br />
podran bajer masoafto a losenani<br />
goí,que pzouccbo a losamigos/>To<br />
oí je masquerría oz<strong>de</strong>nar ios folda?.<br />
dos repartidos oe ciento en ciento,<br />
contra oiejmil : puesoefta manera«<br />
pelearemos cótra mut pocos, por<br />
queoe todos aquellos que tooz<strong>de</strong>=.<br />
nare el efquadron efpefo pienfo bajer<br />
que todo el fc atu<strong>de</strong> los vnos á:<br />
los otros.poznc en oz<strong>de</strong>n loí arcbe.<br />
rosque tiran oetrasoclosqucvan><br />
armados con cofeletestttras los ar<br />
cberos t tiradozes oz<strong>de</strong>iiare que va¿:<br />
tan los flecbcros: pozquc cftosi<br />
quien los baoeponer los pzimeros^<br />
puesq ellos mifmQsconftcftán^íio<br />
pue<strong>de</strong>n foftener a pelea i-oe cerca talas<br />
manos?-dK)as poniendo lesjocia<br />
telos annado?oecofeletes,quedará.<br />
los tiradozes t úwflecberof guardai<br />
dos:fpoztodo6 los q vanoclátc be?<br />
rinan t bará oaño en los cnemigos.i<br />
pues es cierto^quanto mai mal fc.<br />
bijierea loscontrai-ioo, tanto mas<br />
aliuio fe oa a los amigos t compañe<br />
ro¿í. y los poftrcros oe todoapoz:<br />
ne a los que vienen, llamados trasi<br />
eftos. 36icn afticomo las cafas no.<br />
fon oe ningún pzouccbo ,ft les fal^<br />
tan laspícdras para loa ciijiientos<br />
rcjios
c5io0tU5tccbumbícsbucna0:afli<br />
tambicn IO0 cfquoílronc© no fon oc<br />
nmgim p:ouccbo,filo0p2imcro01<br />
IO0 poftrcro0 nofuercn bnetto© y cf<br />
f02zad0s,2lffi que vofOtrof ozdcnaoí<br />
como yo lo mando: y vofotros loí ca<br />
pitanes^c los efcudadoí poned cabo<br />
eftos las cfquadras: t vofotros los<br />
capitanes oc losflecberos poneos<br />
tras los efaidados oe lamífma ma?<br />
ncra.ytu que eres caudillo lítodoí<br />
lletKindo contigo en los poftreros<br />
los mas valientes te(To:qados,man<br />
da les que miren poz cada vno oc loí<br />
fufos:t alos quevierenque bajen<br />
fuocucr,quclosanimentamoncftc<br />
talosmtncstcouardcs quclosa?<br />
menajen mut rejianjente.y ft algu<br />
no fe falicrc o tomare a tras querien<br />
do bajertratcion,quc leocpcna oc<br />
muerte.£ftc es ftn onda el oficio oc<br />
loscapitanestcaudilloscon objas<br />
f palab:asanimar losfufos.y avo<br />
fotrosquevatscnlao2<strong>de</strong>n ólos po<br />
ftrerosos conuiencponermas mic<br />
do a los conar<strong>de</strong>s no bajiendo lo q<br />
oeuen,qucno clquc tiencoe los ene<br />
migos,tafli lo bajcdXu Eufrates<br />
que tienes a cargo las macbinas y<br />
pertrechos, baj oe manera que las<br />
bcftíasoccarga que traen las toircs<br />
ocmadcratlosminiftros figancm<br />
pos oelos cfqiíadrones mut eerca<br />
oellos.y tuDauco que tienes man^í<br />
do fobjc los que tienen cargo oel ca^<br />
rruaieoelas carretas vernascon to<br />
da m gente octt'as oe las torres y ma<br />
cbinas t pertrccbos:t tus oficiales<br />
t miniftros caftiguen mut cruclmc<br />
te a los que falen antes oc tiempo, o<br />
alosqucfcquedanatras. Vtu£as<br />
durcoquetienescargooelóscarroí<br />
que viencncon las mugeres, máda<br />
los poner ala poftreoctras oclca^<br />
rrua;c.lpo:quc figuiendoocftamas<br />
Síbjofmó<br />
ncra bará mueftra oémas multitud<br />
t oar nos bä lugar oe poner ccladaf.<br />
£ ftqnificrcncercar nos losenemí<br />
gos,ferales foliado bajer mato: cer<br />
co:t quanto mas lugar ocuparcn,ta<br />
tomas oebilest flacos feranoc ne^<br />
cdfidad.Bofotros alfilo bajedXu<br />
artabajo y tu artajcer?:es venid co?<br />
migo cada qual có los mifmoí infan<br />
tes que tiene a cargo. Xu 1|>barnu=<br />
co t afiadatas con los mil occaua?<br />
lio oe q cada vno oe vofotros es cau<br />
dillo:no ofiipongats eno:<strong>de</strong>noe ba<br />
tallon,fmoqueoetrasoe loscarros<br />
os armad,t venid a mi con los otros<br />
capitancs.y oe tal manera os couic<br />
neapercebir como aquellos que oc<br />
nccelfidad anctsoefer los p:ímerOí<br />
que pelccn.Xuquc tieocí mando en<br />
aqucllosacuto cargo Ion los carne<br />
llos,ponte en o:<strong>de</strong>n oetras oe los ca<br />
rros,t baj todo aquello que te man?<br />
daré artajccrjccs.Bofotroffloa capí<br />
tanesoelos carrosoc guerra cebad<br />
fuertes,t al que le cupiere vata oel$<br />
te el cfquadron, y los otros cn^s<br />
oel con cada cien carros vno al úido<br />
oerecbo y otroal lado fmicftro.y oe<br />
fta manera los o:dcnoCt2o*<br />
CJÉntoncesabKJdatasllletoe los<br />
0ufios,oiico, toctíoíiuteroocmi<br />
grado poner me roftro a roftro oel cf<br />
quadr6oeloscontranos,fino tepa<br />
rece otra cofa.£tío fe bolgo mucbo<br />
oello,t marauíllandofeoe fuelTfticrs<br />
$o,p:eguntoa los 1p>erfasque efta?<br />
uan en los otros carros,ftcofintiriá<br />
en ellof V como ellos refpondieflbti<br />
que no era bonefto oto:garfc lo,m^<br />
do les que ecbaffen fncrtes:lo0 qua?<br />
leslobijieronaíri,tcupolcla fuerte<br />
a Bbradatascomo cl lo odfcaua 6 an<br />
tes. V aflifepufo en o:dcn para con*<br />
tra los £gtpcios.Entonces fcfiic'^<br />
ron todos, t Procuraron lo que les<br />
auian
üuían niandado.Voerpucsquc oiiíc<br />
ron cenado t pueito fus guardas, fe<br />
fiieron a ooimir. CíSloiafiguie<br />
te poz la inaSano ÍCTZO bijo fusfa?<br />
crifieiof t lo inifiiio bijotodoelerer<br />
cirottoefpuesfe armaró oe mucbas<br />
t mut ricas armas,alfi oe mut bue<br />
nos cofeletes como oeceladas. y ta<br />
bié armaró fus cauallos có teftcras<br />
las cabegas t loa pecboi có pjctales<br />
•^m r w r W B ^wwm - J- ^ " m w-mwmf' w r •WT' wb<br />
tuan vnidosa los carros armaron<br />
los galanamente,que erabermofa<br />
cofa oe mirar.íl carro ó abwdatas<br />
eftaua mut l'icn a<strong>de</strong>recado con qua?<br />
tro timones t ocbocauallos:t eftan<br />
do para veftir fe vna cannfa oe lino<br />
alacoftumbzeoe la tierra, Tpantbea<br />
fumiiger le trajeo vna celada oe 0:0<br />
t vnos bzagaletcs t vnas manillas<br />
ancbas,para las iunmras oe las ma<br />
nos t vna veftidura oe purpura lar?<br />
. gaa manera oe eftola, t vna cimera<br />
Suí ^ coloz violado.y efto todo aula ella<br />
becbo a medida d fus armas,ftn que<br />
¿fj"»«' fu marido lo ftntieflc.lloqual como<br />
«Mdíb? ello vio,fe marauillo, t piegunto a<br />
la« pantbea, poi venmra mugerbas<br />
íunjjfs oef becbo todo m 0:01 atauio po:<br />
Jtteao«, me bajer a mi eftas armas/ po:<br />
«oiítí Dios, oije pantbea, pues ello no<br />
''Xnfurtí valia mucbo,t ft m pareces a los o?<br />
JJJJíer tiros como me pareces ami, eres el<br />
«iSbiS mato:atauiodtodos.yoi5íédoefto<br />
' le veftia las armas, t p:oairaua oc<br />
encub:ir las lagrimas quclecatan<br />
pozlasmcjcillas.yftendo oe antes<br />
ílb:adatasoe nmt liuílo parecer ^r?<br />
madoconeftasannas parecia njut<br />
masgcntllbomb:etmutmas bcr?<br />
mofó,po:que lo era oe fu naturaiy<br />
tomando las riendas oe mano oel ca<br />
rretcrojfe aparejaua parafubir en<br />
d carro. í8ntonces pantbea,man<br />
dando apartar los otros Icsoijco af? ©aicroí«<br />
ft.0i algima muger at en elrtumdo nnurom<br />
que p:ecie inasafumaridoqucafu ZcSnil<br />
vidat a fu alma bien pienfo que co? iifcâti?ca<br />
noces quetofot vnaoellas:t para «f'tn'art»<br />
cftonoes meneftcr contarparticula ScSf<br />
ridadcs,po:que creo que bemoftra? oiabat»<br />
do las ob:as mas verda<strong>de</strong>raí que lai<br />
palab:as que ago:a bablo.y tcnlcn?<br />
do to efta voluntad que m fabes to<br />
te juro po: m amiftad tpo: la mía,<br />
que maiquerria contigo mi bué ma<br />
rido t: juntamente oebajco oe tierra<br />
que biuir ocfbonrrada con algún<br />
oefbonrrado : t aflí to ftemp:c te be<br />
tenido a ti t ami po: oignos oe mu?<br />
cbo bien t bonrra.y pienfo que oe?<br />
liemos oar mucbasgradasa Ct^o<br />
po:queamí ftendo cautiuat efcogi?.<br />
da para ft,ni me quifo poflcer como<br />
efclaua,nicomo líb:e con oef bon?<br />
rra oc mlfamaífmoquc me guar?<br />
do para ti como ft ftiera muger oe fu<br />
bermano. Dc mas oefto quando<br />
árafpas que me tenia en guarda<br />
fe rebelOjjto le p:ometí a Ct:o que ft<br />
me ocjcafle embiar po: ti que vemiaf<br />
t le ferias mut mas ftd t mejo:a?<br />
migo que no Srafpas. Entonces<br />
ab:adatas mut alegre oe lo que a?<br />
uia oicbo fu muger halagando la<br />
t tocando la en la cabeça algo loso?<br />
jos al£ielo,tcomençoabajerple?<br />
gariasoeftamanera, ©granDios ennenit<br />
plegate oe me oto:gar que topue? pai»<br />
da parefcermarido oignooc pan? J'/ïliiS<br />
tbea, t amigo oigno oc iCt^o que tar» que<br />
tanta bonrra nos ba becbo. Di? JJgiJJJ<br />
cbo efto ala entrada ocl carro lue¿ quídoocf<br />
gofubio end,telcarreteroCerrola f»*»"®<br />
ftlla. ypantbeanoteniendomas<br />
lugar oe le ab:agar befo la ftlla t afli "nimo<br />
paflb a<strong>de</strong>lante elcarro,tPantbea SJ^S<br />
lefcguia octras a efcufaoel marido, nunca pu<br />
comoab:adatas loftnticflc,boluio<br />
fe a
MiWcxto .<br />
fea dia tt>í¡colc.2:c bue animo 1p>a. endla nuicbomaatiempoquc dlo5<br />
tbea,f buelga r t)efcáfa,t veteagoja t lo® aiie^s vencido vnos con otros<br />
cóDios.íntonccslos Eunucos t tmucbos ocios enemigos fueron<br />
criados la tomaron,^ la llenaron en vencidoscon ellos ta^mos no fas<br />
el carro enque allí auia venido : t la ben pelear,t otros labcu bic que tics<br />
alfentaron en el,voefpuesque le cc^ nen capitanes tratdOícs.,^baí vbfo<br />
rraron y aibñcro. Hagente que alli tros que fots a vna con nofotros,<br />
fc bailo pjcfcntc, aunque tenían bar bienfabets que tenets compañeros<br />
toque ver en clcairrooc abzadatas que osqucrranatudarparapelear.<br />
ten el mifmo como tuaarmadov a V oe creer es que los que fc confian<br />
fauíado,no pudieron bien mirar le, vnosoe otros efperaran t pelearan<br />
bafta queocl todo feparticffe*lp)ans concoi<strong>de</strong>s:t los que fc oefconftioe<br />
tbea. Ctio oefpues que ouo becbo fi,oe neceflidad ban Oe confultar cos<br />
fus facriftdos, viendo puefto todo mofe vatacada vnopo: fu parte lo<br />
fu eiccrdto en o:<strong>de</strong>n como lo auia mas picfto que pudiere,t fe falga oc<br />
mandado,teniendo amenudo efpias en treloíotrof.%o2apues varones<br />
vnas empos oc otras, mido llamar cffoiçados vamos contra los cnemi<br />
todos los capitanes, f fiendo todos gos,pues tenemosoc mas oefto cas<br />
juntos les bablo oefta manera. rros armados contra los carrosbef<br />
armados oe los cnemigostt aflí mifs<br />
mo cananeros t cauallos armados<br />
ff ©iacíon oe Cpoá contra los futos oefarmados para<br />
los capitanes,o6<strong>de</strong> les mueftra qnc pelear occercat alas manos. iPes<br />
los bombics bien iuftinndos el pii^ Icarets contra los oc pie como oe an<br />
mero t piindpal rcfpcto tiene a oioí tes pelcaftes con los otros:los ¿gt<br />
vafti alegra Cpo alpiindpioa los pciosoe vnamífma manera fon ars<br />
futos con certificar les oc fu atuda. mados,t oe vna mifma manera cftá<br />
ÍDcfpnes oefto comparando en pars en o2<strong>de</strong>n:los paucfes tienen matos<br />
ticular los oos cjccrcitos, mueftra res que feria meneftcr para que pue<br />
la gran ventaja oel futo amones dan bajcrcofa bucna.aeftanpueftoí<br />
ftando t animádo los para en oidcn oe <strong>de</strong>ntó en <strong>de</strong>ntOjOc mas<br />
la batalla. ; / \ncra q los vnosa los otros le eftojs<br />
t)ará,c¡cceptoalgimos pocos.lp)ues<br />
arones amigos t có- fi pienfan oe nos opiimir acometien<br />
paneros, los facrifis do nos con impeni ocuemosrefiftir<br />
dosfe nos mueftrau los a cauallo afirmando nos en ellos<br />
tales coino oe atites con las lanças hincadas en tierra.<br />
quadonoíotoigooioí *|p>ues fi alguno ocllos cfperarci no<br />
la victoiia. Ipucsvo fe como podran pelear juntamente<br />
of quierotracr alamcmoiiaaqudlo a cauallotcodcrquadróoclainfan<br />
que me parefce os ocuets bien acois teriat las toircst pertrechos jun^<br />
dar para queconmasanimo vat^a tamente.y los nueftros oef<strong>de</strong> las to<br />
pclcar.lp)oiqucenlascofasoe gucs rres oc ma<strong>de</strong>ra t pertrechos nos oa<br />
rra mut »"as círcrdtadóí eftats que ran focoirot a^}da:los quales bis<br />
los cnemigos:t criadost enfenadoí riendo en los enemigos harán que<br />
ne
en higaroc pelear no fep5 oeri,ní lo<br />
que ban oe bajer.ipues fi alguna co<br />
fao0parerce^auct0 menefter,oejíd<br />
me lo q po? la bodadoe JDÍO0 no nos<br />
faltara nada.£ftalguno quiftereoe<br />
5íralgo,oíga lo luego: tfmo venida<br />
Io0facrificlo0,t hajedvueftra©<br />
m<br />
adozamo0,t luego 00 yá enla ozdc?<br />
nança.<br />
nefteal _<br />
doamoneftado0,^<br />
íubdito0 fer talquemerefce mandar<br />
lo0,a fabcr,ferofado,valíente t cíFoí<br />
cado,en laoifpoficion tenelroftio,<br />
* « - —1 ^ t<br />
garlas aDío0,como ante© tábien le t en la© palabja©<br />
oelfeicto Itbio oelâ^<br />
bíftozía oe Ctío.<br />
Í^ARGVMENTO DEL<br />
libro reptimo*<br />
mi<br />
Y R O CO M E N C O LA BATALLA<br />
y rompio en muy poco cípado los enemigos, Abrada<br />
tas murió peleando valcrofamcntc.Ya Cyro le mata«<br />
ron el cauallo,pero al ñn ouo enterala victoria c6 dar<br />
fe Ic los Egypaos» CreíTo huyo a Sardis:y alli le cerro<br />
1 ° Jf — A t<br />
Cyro a CreíTo ,y lo tomo,y lo dcxo en fn fcñorio, Eii bonrrar a Abra<br />
datasyén coníblar fumuecr Pantheamoftro Cyro fu generofo y<br />
blando coratón» Panthea le mato al fin fobre fu matido, y lo mifmo<br />
hizieron fusEmiucôs : y es vna dolorofa hiftoria, Subjeto dcfpues<br />
^ m ^ ^ i . nt ' A l ti -.J«/* *<br />
CyrO los Cares y Capadocesy Phrygios y Arabes, licuando fu cami<br />
no para BaBylonia:lá q ual cerco y tomo.por vn buen ardid* Y muern<br />
' to ú rey fc apo<strong>de</strong>ro dcla dudad: y fiendó ya tan granfeñor ordc<br />
no lo que para fu autoridad,y buena gouemadon<br />
<strong>de</strong>l rey no conuenia,<br />
fl?3Eíb:ofeptíni0Oelal?í^ éH<br />
ftbziaoc Ct^o,<br />
£mtalo0futo0 qtieanneftauan<br />
cfi IÓ0 facriftdo©.0icndoacabado©><br />
VrhdfíSíSi Cvíoalficomoctoacn pie comía,<br />
iS! isâœSŒS<br />
S n r S r wtlucsofubioâ c8ttallo,tmando<br />
alàfutosquctambiécaua^affcm
£ñü\ián todo0cílo0 caualleros an^<br />
madoa oc la0 imfina0 aniiaaoe<br />
rocon laa ropaa oc encima oc laa ar<br />
maa tno2ada0, t cofclctc01 ccladaa<br />
oc ajero,t cimeraa blancaa^t ru0 ef?<br />
pada0tpaUa0tcarqucte0 cada vno<br />
t lo0cauaUo0conla0rcílcra01 ante<br />
pechos t cubiertaa OCIO0 lados oc<br />
ajcro:t cada vno tenia las grebas oc<br />
lo mifmo.^n efto folo oifirtá las ar?<br />
mas oe Cpo, que todas las armas<br />
ocios otros eran teñidas concoloi<br />
oc 020,t las armasbelCtw relum?<br />
btauancomoefpeio. (Üuando ouo<br />
fubido acanallo, paro fe vn poco a<br />
mirar po: oon<strong>de</strong> ama oe T cíládo<br />
afliofovngran trueno ala manó oc<br />
rccba.£ntonccsal^ndolos ojoíál<br />
cielo oi!co.Seguirtc hemos o gr^n<br />
3upiteny afli fe mouio,licuando c6<br />
figo ala mano ocrecba a £b: tfantas<br />
capitan oc la gente occauallo c6 fus<br />
bombzes oe armas, tala fmieílraa<br />
arfamas con toda lainfantcr ia, ma<br />
dando les quemuieífenfienm ICOJO<br />
^ ,, .alafcfiaoelavá<strong>de</strong>ratfiguicffcntrar<br />
lavá<strong>de</strong>rarfiguiefre<br />
Krc8 ella. Ilafeñaeravnaaguilaoo2ada<br />
«cubcrfi» cftendida en vna lança larga: t ella fc<br />
S Î Ï ^^ ^^^^ ^afta ago2a que la traen los<br />
¿r««; rctcsoepcrfia. CSntesqucvi<br />
nicífen a viftaoe los enemigos bijo<br />
parar t ocfcahfaFtrcS vcjeS el cjcers<br />
cito: t palfando a<strong>de</strong>lante como vna<br />
leguacomençarona verelcampooc<br />
los cnemigosquctafcvcniaaccrcá<br />
do.yaquetodos vinieroaverfcloa<br />
vnos4 los otro? cncamppoefcubicr<br />
o,t loa enemigos conocicroníjera<br />
mucbomato:fu cfquadrô que eloc,<br />
los contrarios, mandaron le parar<br />
(p02quc oc otra manera no podian<br />
cercar los como querían) v oefpues<br />
oieron la buelta en cerco, bajiendo<br />
fuo2dcnançaocvna partes oc otra<br />
en figura oe la letra gama,para íípii<br />
Wbio feptímo<br />
dielfcnpclcar me;02 oc todas partes la \en*<br />
Biendo efto tampoco fe oetu?<br />
uo,finoqucd la mifma mancraguia gcaV/m»<br />
ua fu gente.y parando iniente0que eurate,?<br />
Io0enemigo'0 oeleico0bajianbucl¿ J S<br />
ta0 oe ambaa partea, acerca oe las a la qu«l<br />
qualca cftendian lo0Ctterno0oe la<br />
batalla,oi¡co;iBo mira0 £b2tfanta0<br />
oon<strong>de</strong> bajen IO0 cncnúgo0 la bueU dco ocuta.36íenlo<br />
miro,oij!:o jCb2tfanta0, gíílS<br />
t marauillome en gran manera,po2 eita. r •<br />
que me parece que apartan mucbo p^/iJJgS<br />
los diernosoé fu efquadron p2íncíí<br />
ega ce<br />
paUafli me parece a mi,oiro<br />
raun tauibienlosapartanocl nue^í íl««»*<br />
ftro. pues po: qüe lo bajenv oijco bucua of¡<br />
Cb2tfantasmefpondio£no,po2q<br />
temcnciertamente,qucfteftán cer?<br />
ca oe nofotros los aiemosfeftando<br />
Icjcos fu efquadron, que oafenios fo<br />
b2c ellos. Demasoecftolct02noa<br />
pzeguntarCb2tfanfas,£bmo fe po<br />
drá atudar los vnos a los Ótrois cftS<br />
do tan ápárra.dps^a eífo'fcfpó^<br />
Cpo;c\m ella qúc qjuatidcrb^ien<br />
do fus cuernos ftibiaién aponer fc<br />
frótcro oe toaladosociíudlrotrer?<br />
dto,que reboluerá.confodo dcíilua<br />
dron para entrar po: todas partes<br />
t pelear con nofotros.parccetc,oi?<br />
jco Cb2tfantas que es efte buen con?<br />
feio? mefpondio Ctw,bueno para<br />
lo que ven a vifta oc oios:pcro para<br />
lo que no ven mucbo peo: que ft en?<br />
traflcn con los cuernos. ^I>as tu<br />
Srfamas ven mutquedo conlageni<br />
teoepie quctraes,comovesquc to<br />
vcgo.y tuCb:tfantas figue ala par<br />
con díc con todos los tuto? oc cauai<br />
llo:tot2cálUoc oon<strong>de</strong>meparac ^<br />
atlngaropo:tunopara comen^^la<br />
batalla:t oe paftada vere como eftaii<br />
todas nucftras cofas. V quandoalli<br />
eftuuierc ,taíí todos éftuuicrcmos<br />
a punto para encontrar con los enes<br />
migoa
Vz bsM "íígo0,comcttgarc aapclUda^tcan<br />
pueftos p:cmíos a los vencedo:e0:<br />
ci?o otra tar cl ipáin: volbtro0 fcguidinc.<br />
feguir,berinmatar,alcanzar bienes<br />
j^j ícnoQiiandofo viniere amano con loa<br />
y bonrra, fer litoes y mandar, y fer<br />
Kfp®; cnemiso0,miradq cfteta nmt fobze<br />
:feño:es : ta los rutnes y conar<strong>de</strong>s<br />
[ío ai cn, anifo,t tengata buen fcntido:po2q<br />
lo contrario a todo cfto.pucs el que<br />
baiS'ai® rcgun pienfo no aura pequeño bullí<br />
fe quiere bienaft, pelee como eflo:?<br />
pciudaus ciotmmulro.£ntóce0vofotroíoad<br />
gado juntamente conmigo: po:que<br />
jojcierto tn lo0 enemiso0,quando abzada?<br />
to nobareningunacofaqucfeama?<br />
DtofcJ. ta0confu0carro0 lo0acometiercco<br />
la/o fea. paflando cabe alj^nos oc<br />
fiftc apc. ímpetu: que alfi fe Icoiraa el que lo<br />
aquellos que oe antes auian pelean<br />
maSíííS i>aga:tavofotro0 00 cduiencfcguii*<br />
do juntamente con cl, les bablo aflTi*<br />
le mut cerca oe fuá carros, y oefta<br />
(due menefteresvaroncsoejtroa a<br />
manera entraremoa en loí enemigoí<br />
vofotros nada, pues fabets qual cs<br />
efpañof ínwf turbadoa t albo2otado0 maaa<br />
eloiaoe los buenos teffo:cados en<br />
¡«enuba uucftro faluo: % yo fere mut pzefto<br />
las batallas, t quales el oe los rut-<br />
dosjtía ^^^ vofotro0Dio0 qucriendo.aca¿<br />
nes t couar<strong>de</strong>0/pafl'adoocaqtti,vi<br />
badooe oejir cfto, bijofeña para en<br />
no aoon<strong>de</strong> cftaua2lb:adatas:el qual<br />
traren loa enemigos, t oio poz ape?<br />
oando las ricndasal carrctcro,fc vi<br />
llido a loa futo0para aqucloia,<br />
no parad: t tambiénaco:rieronlós<br />
piter faluadoz t nueftra guía, y aflí<br />
otros que eftauan alli cerca pueftos<br />
paflb po: medio oe loa, carros t oe<br />
cno:<strong>de</strong>nangavaflri los oepie,como<br />
íosarmadosconcofcletcs;t viendo<br />
los qifcguíart en los carros:t eftam<br />
algunosoclosquc cftauaticn lao:?<br />
do Ctíoenmcdíoocllos, Icsoijcoi; 1<br />
<strong>de</strong>nangajOíFo. ©varones quanale«<br />
Síbíofeptímo<br />
ocios otro0:pojq yo con la a^nda oc<br />
oios barcq que<strong>de</strong> folos los lados'oc<br />
los enenngos.y te pjoineto a Dios<br />
que til no encontraras antes q veas<br />
wotaciuc aquellos que tu agoia teincs.<br />
f«uofo"^cnie}átcs palabíasocjiaCrio con<br />
en i?abiar algufia jactancia,quádo cftaiia a pun<br />
SifpS to ocoar la batalla, no ficdo en looe<br />
laamanof uias uada iataucioro.lpucsqUando<br />
So'^ ' ^'cres, oi5c, a eftos bufí, pienfa oe<br />
* rierto que yo vengo a acometer con<br />
ímpem los contrarios entoces te<br />
opjouecbarasoe tus cnctmgos, co^<br />
«10 oe nitncs t couar<strong>de</strong>s, y oc ms<br />
cimigoí como ó buenos^cffbiqados;<br />
7p)cro nnétraf nmieresocio tu abja<br />
datas manda llamar los tuf os junto<br />
a los carros,tamoncftales q entren<br />
ofadamctc en los enemigos animan<br />
do les con el roftro y aliuiando les el<br />
trabajo con cfperauía. y poique fe<br />
mueftrenmas cffoz^dos losq eftan<br />
en tus carrosí , pou les contienda y<br />
competccia cntrefi. Quebien fabes<br />
que ftcftoaflrfcba5e,quctodosoií<br />
raudo que efta muf enla mano) que<br />
no at cofa oe mas fnjto t gananda<br />
quelavirtud fcl cfmer?o. £ntorw<br />
CCS Sbiadatas fubio enfu carro,pa^<br />
ra lo baserafli: tCtioípaífoa<strong>de</strong>líitc.<br />
V como llego al cuerno fmieftrooos<br />
<strong>de</strong> eftaua Ifetftafpasconla tnitadoc<br />
los bombics oc armas perfianos,<br />
llamando lepo: fu nombie,leoiit:o.<br />
© Ifetftafpasagoia ves que es mes<br />
ncftcrtti picftcja í oiligcdatpoique<br />
fipicucnimosa los enemigos,pos<br />
drcmos matar ocllos, toe los nucs<br />
ítros no moiiraningimo. 21 efto rcfs<br />
p6dio1l?tftafpasricdo.Vomc guar<br />
darebienoclos que eftaúen frcteoe<br />
ini, mas oc los que eftan a los lados<br />
to mando a los otros que no eften<br />
odofos,ni fe ocfcut<strong>de</strong>n.36m6ces oí<br />
FoCtíOjPUCS topaflarecótra eftos:<br />
t tu 1f3 tllafpas aaicrdatc t mira a<br />
qualquier oe nofotros Q Dios otoi=<br />
gare la victoiia, ft quedaren a tras al<br />
gimos oc los encnngos,ficmpic vas<br />
moscontralosq pelearen« y oicbo<br />
cftopalfoaddante. y quando llego<br />
al lado oerccbo, oon<strong>de</strong> eftaua el capí<br />
tanoc bs carros q alli eftauan le oís<br />
ÍTO. y o vengo a fcr en vueftra atuda:<br />
peróquandonos ftnticredcs acomc<br />
ter los cnemigof poi parte oc lo alto,<br />
vofotros piocurad oe entrar junta-mente,<br />
y paffarpoi medio odios: ^<br />
inucbomasfcguros ferets eftando<br />
fija-a,q ftfucredcs tomados oentro.<br />
53alido ocaqui, vino poioondc eftas<br />
«an los carros ala retaguarda,t má<br />
do a artajccrices y a pbarmico que<br />
con los mil oc cauallo que tenían, y<br />
otros tantosoc píccfperaífen cnaql<br />
lugantquido ftntícredcs,oi5e,que<br />
to entro poi arriba al cuerno ocres<br />
cbo oc los eneniigos,entonccs vofo<br />
tros acomcícd los contrarios quetu<br />
incrc<strong>de</strong>stwfrcnte:t p<strong>de</strong>ad,oi5c,con<br />
tra elaiemo, poi oebilitarles mas<br />
fu cjcercíto,licuando todo vueftro efs<br />
quadroncntero ,para ^ eftets mas<br />
fuertes.Tpues como vets,los boitis<br />
bies ocarinas oelos enemigos eftan<br />
en los poftrcros, conn-a los quales<br />
po<strong>de</strong>ts embiar la cfquadra oc los ca<br />
mdlos,para q ocn en dlos:t fabedq<br />
antes oe pelear verets los enemigos<br />
que os parecerá bombics oe burla,<br />
acabado oe bajer cfto Ct^o paftbfe<br />
al cuerno oerccbo: y Creftb péfando<br />
que ta eftaua mas cerca el efquadró<br />
oelos enemigos alfuto en que el ve<br />
nía, cftendiendo fc los cuernos man<br />
doles bajer fcñal q no paftaftcn maf<br />
addáte arnba,fmo q oef<strong>de</strong> aql lugar<br />
oicflcn la buclta. pues como todos<br />
paraflcn,viedo frótero oc ft elefquas<br />
dróoe Ct:o,bijo lc5 feña qrópíeflcn<br />
en
en lo0 enemigos : t oclla manera fe<br />
î SSi acercaron tres efquadrones al ciccr?<br />
u\mcY citooe Ct^o >Víioen frente,f oos,<br />
fo J loe al lado ocrecbo,t otro al lado<br />
tTofreree quicrdotoc fucrtcquepuficrôgran<br />
miedo a todo el cjcercito oe<br />
TPoíque como vn pequeño ladrillo<br />
pueílo en medio oe otro gran<strong>de</strong> efta<br />
ro<strong>de</strong>ado i alTi también el cjcercito oe<br />
Cfjo oii^odas partes cllaua cercado<br />
oe losmemígostalfiocgcnteocca?<br />
«alio como oc otros foldados arma<br />
dos,f oc los cfcudados y flecbcros,<br />
t óe carirof ,cjcccpto po: las efpaldas.<br />
iPcro oefpues que C^íofe lo man?<br />
dOjOíeró todos la buclta, y pufieron<br />
fea rollro oe loscncnngos. Vauia<br />
muf granfilcncio oc todas partes:<br />
porque todos fe recclauanoelo veni<br />
dcro. C-dbas quando a Cyio le<br />
pareció que ^a era tiempo, començo<br />
aapcllidar y a ocjir cllPean,refoná<br />
do todos los 6 fu cjcercitotr tras ello<br />
g todos apellidan^ iuntamctcal3>ios<br />
síoVenU Cr^O,<br />
J«nia9d« y con los fn^os oe cauallo entro pó:<br />
p'r'ílS}! los lados oc los enemigos, y comen<br />
«ofa mi
líos los bajícrn bolucr a tras, t a los<br />
q catan pjcndian t toinanan a ellos<br />
t a fus cauallos t ruedas, pues fi<br />
alginios alcancauan los carros ar=<br />
tnados c5 hoces,todo lo cortanan ar<br />
madura t cuerpo con la fuerca que<br />
lleuauan. £n cita rebuelta tan gran<br />
<strong>de</strong> que no fe pue<strong>de</strong> contar oe tanta<br />
i&ucrtc multitudoeniedas qucfaltauancas<br />
t)c abíoí to Sbzadatas, t losqueconeltuan<br />
d«tae» rompiendo, t queriendo fe aquí mo<br />
ftrar valientes t effojcados, fiieron<br />
fas entrando p02 oon<strong>de</strong> Sbzadatas<br />
tíos futos aman rompido,oieron<br />
en los enemigos que cftauan ocfo:¿<br />
<strong>de</strong>nados t alborotados,t mataron<br />
muchos oellbf po2 aquella parte que<br />
menos cretafi los jÊgtpcios,poî fer<br />
muchos los que venum contra los<br />
perfas. Squi fue vna mut eruda<br />
batalla oc lacas t flechas t efpadas,<br />
t pieualccian los £gtpcios-, aífi en<br />
multitud como enarmas î poj^ aun<br />
bafta agoja tienen las laucas rejias<br />
t^largas,t tiçncn los pauefes muy<br />
mas gran<strong>de</strong>s que los cofelctes t ef=<br />
endos oe los perfas,que les cubzen<br />
todoslos cucrpos,t lesatudan pas<br />
ra arremeter con mas impcm:p025<br />
que los cinenalos bôb:os. 2lfli que<br />
tratanenlajados fus efaidos, taco<br />
mctian con tan gran impem: que no<br />
los podian reftftir los perfas, que<br />
traen al cabo oe las manos fus efcu?<br />
dos: ftno que feretirauanhiriendo<br />
t fufi-iendo heridas, bafta que fe vi?<br />
nieron a meter ocbajco oe las machi?<br />
tías t pertrechos. (Duandoaquille<br />
garonlos aÊgtpciospaflauâ lo mut<br />
tnal oc las mucbas heridas qiíe les<br />
oauan oef<strong>de</strong> las tojrest machinas<br />
t pertrechos^ t ellos fobie todo no<br />
©eicauan but: fus flecheros, ni fus<br />
üradows, ftno quealçandçlasefpai^<br />
SibîO feptímo<br />
das los fozcauan ahincadamente a,<br />
tirar fus flechas t tiros. 3)efticrte<br />
oc íCpo ocl cmiallo le fubío en el.<br />
pues quádo £^^0 fue a cauallo,fní=<br />
rauaquetapoí toda? partea bcrian<br />
finaltratauau aloa íggtpcíoarpojq<br />
ta eftaua cabe ellos 1l?tÁafpas có to<br />
dos los cauallos iperfianos,^ Cb:t<br />
fantaí:peroaunuo losocpaua róper<br />
cn el elquadron oe los jegtpcíos, ft<br />
noque mandaua queoe fuera les ti=<br />
raftcn tiros t ftecbas.y llegado a ca<br />
«alio oon<strong>de</strong> eftauan las machinas t<br />
pertrecbosparefciolequeera bien §<br />
fubicftc algimo en vna oe las tozres<br />
oe ma<strong>de</strong>ra, t que mirafle oef<strong>de</strong> alli ft<br />
quedauan algunos oe los enemigos<br />
que pclcaftcn: t fubido q fue vio to=<br />
do el campo lleno oe cauallos t bom<br />
bzes t carros que bu^an, t vencían,<br />
terañvencídoí:t nopudo ver otros<br />
q efperalfen, fino erá los 3€gtpcios.<br />
JÉftos viendo fe mut trabajados bi?<br />
jicró vn cerco,oe manera q fe pudief<br />
fen ver las armas, t nobajian mas<br />
oe eftarfe fentadosoeba]co oe los pa?<br />
ücfesttfufrian ttolerauan mucbo<br />
maltoaño quelesbajiáfus contra<br />
rios. ^barauíllandofeCtiooefuef<br />
fiíergo,tteniédo laftima queparef?<br />
cieften aflí tan buenos bombzes oe<br />
guerra,mádo retirar todos aqucllos<br />
que los maltratauan:t noocjcaua pe<br />
lear a ninguno, f cmbioles vn tró?<br />
peta apzeguntarles ,ftpoz venmra<br />
querían perefcer todos poz caufa oe<br />
aquellos tratdozesquelosauiá oe?<br />
jcado t oefamparado folos / o que ?<br />
rían mas faluarfe,pucs eran buenos<br />
t eftbzgados. £llos refpondieron,<br />
como podremos faluamos querien?<br />
do parefcer buenos t eftbzgadosf y<br />
Cyxo Ies tozno a oejir. Xalesjparcf?<br />
cets poz cierto, pues que a volotros<br />
folososvemosqueefperata tque?<br />
ré^s pelear, a efto oijceron los £gt<br />
pcios.
emancfíiqiicaun bafta ago:a lea<br />
quedaaquellamanera ó peleara loa<br />
: reres oe lp)erfta.aios eainellos fola=<br />
mente apjouecbaroii para efpantar<br />
los cauallos, que ni los que en ellos<br />
tuan matarona nadie, ni oellos fue<br />
muerto alguno oe los cauallos:po:5<br />
que ningú cauallo fe les acerco, aun<br />
que parecian fcr oe pzouecbo. afli<br />
nin^ti bonibjc bonrrado no ocue<br />
criar canicllospara yz caualgando el<br />
enclloa,nibaoe pcfaroe pelearoef=<br />
' . tic encima oelloa. poique luego toí<br />
liando ellos atomarfufozma, quedan<br />
encl numero oe las beftias Q lle=<br />
tian cargas. C ^ gente oe iCr:o,<br />
oefpucsqueouicró cenado rpucfto<br />
fus guardas como conuenia fe ftics<br />
ron aoojmir. y iCreflb fe fue burén<br />
do a la ciudad oe 0ardis con todos<br />
los furos: r las otras naciones lo<br />
masleicos q pudicróbur: oenocbe,<br />
fe fue cada vno poj el camino ^ ^ua a<br />
Cmo M fus cafas. C^cnida la manana<br />
Sardio. tnouio CO fu cjccrcito para Sar<br />
dia: r quando llego a loa muroaoc<br />
Síardispufo ftia macbinaa r pertre^<br />
cboaa loa muroa,r aparejo íua efca<br />
las. y becbo efto po: oon<strong>de</strong> les pare<br />
damasarduoroificila losoe 0ars<br />
dis,la nocbc ftguientcfubieron los<br />
Caldcosr los perfas, guiando les<br />
vn bótoeoc perfia ^ auia fido cria=<br />
do oe vno oe aquellos que eftauau<br />
en guarnición en la foitalcja, r fabia<br />
mur bic la fubida r la bajrada al rio.<br />
afll que luego fue tomada la foztales<br />
5a,r todos los Urdios buran oe los<br />
muros, cada qual oo<strong>de</strong> podia.
falüe feñoí: porque efto te otorgo la<br />
fortunaque lotimíclTcs ocaquia<strong>de</strong><br />
lante,t atní que te lo llatnalTe* ^^^^<br />
también Creflb Dios tefalue^oijco<br />
Crro:porqucambo8 fomos bóbres.<br />
impero oime Creífo querriasme<br />
aconfeíar.^Querna,oijco £relfo,ba?<br />
llar algim bien para tí :porq efto píen<br />
fo que feria bueno también para mí.<br />
OrepuesCrelfo,oijco iC^ro. yo vié<br />
dolagenteoeguerraqueauia traba<br />
l'ado mucbo, r fe auia pucfto a mu=<br />
cbos peligros, y que agora penfaua<br />
tencrparafaqucarvnacíudadlamaí<br />
rica ó toda ílfia,oefpues oe 38abr lo<br />
nía, parcfcíomcque erabicn querer<br />
aprouecbar los foldados: porque co<br />
nojco que ftno rcfcibcn algún fruto<br />
ocfus trabajos, que no los podre te<br />
fter mucbo tiempoocbaicooemíobc<br />
diécía. yonoquíeroqucfaqucenla<br />
ciudad,queoefta manera picnfo que<br />
feoeftni^íaoel todo: y cnclfaco bic<br />
fe que los mas malos aurian la me?<br />
ior paite. CD^do efto Crclfo le oijco.<br />
Tpucs oejcame oejir a los Urdios q<br />
to quífierc bablar,como ^o acabe co<br />
tigo que no fc faquealfe la ciudad, ni<br />
rcperdiclfcnlos niños y las nmge?<br />
res,tto teprometo q en lugar oefto<br />
los Urdios tcoaranoc fu voluntad<br />
todo lo mas bueno y preciofo queat<br />
cnSfardis. iPorquc ft efto oren, yo<br />
fe bien que tetraeran todo lo bueno<br />
que poflecnbóbres y mugeres: t ocf<br />
pucscnelañoftguicte temas laciu?<br />
dadllena oc mucbos y mutr grá<strong>de</strong>s<br />
«„ bienes. ^Das ft agora la robas ^ fa?<br />
r foTo" queas,lasartes tlosoficios,queoi<br />
«oífon fu jen que fon las ftientcs oe todos los<br />
gjeeaio, bíenes,fe per<strong>de</strong>rán roeftru^an.<br />
* yoefpuestefcralicito,ftteparcfcic<br />
rcquádo tornarcs,tomarconfeiooc<br />
faquearla/o no. V quanto a lo prime<br />
rocmbia a mis tbefo:cros,t refcibá<br />
oe la bíítoíía ocCy^o^ 76<br />
los tus tbcforcrósoclosmios.jCòs<br />
do efto confmtio enroque fe bijicífe<br />
alfi comoCrcifo lo auiaoicbo.-dbai<br />
oimc Crclfo,oijcoCfro,como teacae<br />
CÍO con el oráculo oe 5Delpbos, por= "<br />
qucoíjcqucapolotcfauorcfcíomufcJÍ'li:;<br />
cbo:^ tu bcjtftctodolo queel te acó ainguos<br />
kioi Entonces refpondio £relfo. STcn?.<br />
tilcgrc:po2quc penfaua q era mut<br />
f eHcidad til cofa oantie to ami mifmo la bien?<br />
«r£ d b5 auenmranqaificdo pñncipe t Icno:.<br />
bteafiímtf poique me parefcia que cotiofccr a<br />
Io0otro0 bomb2C0C0Cofa que algu?<br />
no0 la pue<strong>de</strong>n alcanzar t otro0not<br />
ma0 conofcerfe cada vno alfi mifmo<br />
no me parefcia q auia qmen no lo pu<br />
dicffe bajer mut facilmhe.y alfi to?<br />
do aquel ncpo eftuue oefcaíifadono<br />
teniendooeque me quejcarocfpue©<br />
oe la muerte oe mi bijo. -a0quan<br />
dofutperfuadidoDclretSftúoque<br />
bijiefte guerra contra vofotro0, pu?<br />
fe me a todo peligro ,tcfcape mefin<br />
refcebir mal ningunoit no tengo en<br />
efto pozq ailpar a IO0 oiofe0. puc0<br />
conofciendo me a mi mifmo que no<br />
era baftante para pelear con vofo?<br />
tro0me efcape faino con la atuda oe<br />
2DÍO0 to tlo0 mio0.ílgojaotrav^<br />
enfoberuefcido con laa riquejaa, t<br />
con IO0 oclettC0, t también venci?<br />
dooe loaque mcrogauanquefuelfe<br />
fu caudillo, t oe laa oadiua0, v pte?<br />
fente0qucmeoieron, toclo0bom?<br />
bjc0 que me lifongeauan,oi5iendo<br />
que fi queria mandar, que todo0<br />
me obe<strong>de</strong>cerian,t queferia el matoz<br />
feñozóeloa bombzea roigo que en?<br />
gretdo,ibincbado con eftaapala?<br />
bza0 >oefpue0 A todos loa retc0co'<br />
marcano0 meeligieronpoz capitan<br />
general oe todo el ejrertito, acepte el<br />
cargo como aquelqueéra baftáte pa<br />
rafervalerofot elfo2tado,nocono?<br />
ciWomea mimifmo,pue0quepen<br />
fauaque era baftáte para pelear con?<br />
ira ti vfiendo como eres qUaUtó a lo<br />
pzimero engendrado oeloa oiofe0,t<br />
nacidooe retes ,t también qtieoef?<br />
ae tiifto baa cjcercitado la virtud. iB<br />
to oe mia inatozcsbe otdo ^ el pzi=<br />
niero oellos qucretnb fueretnona<br />
ilafubjectba viciosuioelettes ,fmo<br />
Bb:o feptímo<br />
mut libertado tvirmofamctc abfo^<br />
luto, V poz efto como a aquel tengo<br />
en imicbo alfi auia oe eftimarte a ti.<br />
pues ignozádo todo efto,con rajón<br />
pago la pena ^ be merecido: t agoza<br />
finalmcte me conojco a mi mífmo:t<br />
ati también te parefcerafer verda<strong>de</strong>?<br />
ro apolo, quando oijco que to feria<br />
bienauéturado fi me conocielfe a mi<br />
mifmo. poz lo qual to te pzegunto,<br />
pues me parece que pue<strong>de</strong>s cójectu?<br />
rar efto al pzefente, que me oigas ft<br />
me pue<strong>de</strong>s bajer bienauenturado?<br />
Ctío le refpondio. para eflfbCreftb<br />
tu me pue<strong>de</strong>s oar c5feio,que to pen?<br />
fando labienauenmrancaqueteniaf<br />
oe antes tengo compaftió oc ti:t poz<br />
cífo te entrego a tu muger t a ms bi?<br />
jas que tiaies, t a los amigos t cría<br />
dos, t la mefa en que beuias t te bol<br />
gauas:t folamente te quito las gue?<br />
rrast las batallas, poz Dios, oi?<br />
jcoCreffo ,que aunbafta agoza no me<br />
quitas nada oe mi bienauenmran?<br />
^a: que to te oigo que ft tu bajes lo<br />
queoijes, que to biuire la vida mas<br />
bienauenturada,que nuncapenfa^<br />
mos tener tot todos los mios. £<br />
Ctzoleoi)co. (Duienesel que tiene<br />
cftavidabienauenmrada? iftefpon?<br />
dio €reflb,oijiédo. -dlMmuger:poz?<br />
que ella participa t^ialmente com<br />
migo oe todos los bienes toelettes<br />
t plajeres, t no es participante oel<br />
cutdado que csmenefter para pzocu<br />
rarlos,nioelaguerra,nioclas bata?<br />
lias, aifi que veo claramente que tu<br />
me la oas, pozquc la queria mas que<br />
a todas las perfonas oel mundo: t<br />
poz elfo me parefcequcocuoocoara<br />
^pololas graciasoobladas.CDt^do<br />
Ctío eftas palabzas, fe marauillo<br />
mucbooela tranquilidad t folficgo<br />
oc fuanimoípozlo qualocata<strong>de</strong>láté<br />
Icllcuauaficmpzcconfigoooquicra
que tua/o poique fe aptouecbauaá<br />
fu confejo/o pozque penfaua que affi<br />
era mas feguro. £oneftofe fueron<br />
poz entonces arepofar.<br />
CíSloíafiguientcmandoCtzo Ua=<br />
mar los amigos y los capitanes ocl<br />
ejcercito, y a vnos mando que refci?<br />
bielfcn los tcfozos,taotros lof oine<br />
ros,que entregaífe Creffo: f que lo<br />
pzimero oe todo apartalfen para los<br />
oiofes lo que cfcogelfen los-dbagoí<br />
t que lo oe mas que refcibielfen que<br />
lo ^ardaffen en las arcas,t las pu?<br />
ficfTencn los carros,^ laslleualfen<br />
00 quiera que fuelfcmparaquequá<br />
do fiicflc tiempo rcparticlfen a cada<br />
rno fu parte,fegun que lo auia mere<br />
ddo:t dloslobijieronaflí.<br />
><br />
ffi^l íentímíento que<br />
bijo JC^zo en la muerte oe<br />
abzadatas.<br />
yzomádo llamara al=<br />
gunos criados oe los<br />
fu^osque alli eftauan<br />
t pzegimtoles,o(^id<br />
me bavifto alguno oe<br />
vofotroiafibzadatas,<br />
que memarauillo mucbo que oe an<br />
tes folia venir a menudo a mi^t ago?<br />
ranoparecef ;6ntoncesvnooe los<br />
criados refpondio,feñoz no es bino,<br />
pozque murió enla batalla, quando<br />
cntroconfucarroaromperend ef?<br />
quadronocios £gtpcios: t los o?<br />
tros tqdostejcceptoftis compañerof<br />
feguncuentá!t,buteron,quádo vie?<br />
ron la multitud oe los £gtpdoB. V<br />
agoza oíjen que fu muger tomo el<br />
cuerpo muerto,tlepufo endma oe<br />
fucarro,tle lleno avn lugarqefta<br />
cerca oe aqui cabe el rio pactolo: y<br />
que fus Eunucos t lus criados le<br />
oelabíftoííaocCy:©, 77<br />
eftan cauádo la Icpuímrá cnvn colía<br />
do. y oijenquefumuger efta fenta?<br />
da en tierra atauiando cl marido co<br />
fus atauios,teniendo puefta fti cabe<br />
gaoelenfurcgago. ©rdoeftoCtzo<br />
feoio vna palmada en elmufto,^ lúe<br />
gofubioa cauallo:^ tomando conft?<br />
go mil oe cauallo,fe partió para clin<br />
garocl planto: t mando a iSadatas<br />
t a jSobzias que tomaflcn los mafri<br />
eos atauios qucpudieflcn,tlos lie?<br />
uaflcnpara las bonrrasoe aquel fu<br />
amigotan bueno ^aocfunto. "y alq<br />
tenia cargooel ganado le mádo qué<br />
llcuaflc bueyes t cauallos y mucbaf<br />
oucjasoon<strong>de</strong>fupieflcque eftaua,pa<br />
ra bajer facrificios poz abzadatas.<br />
Oiiaíido vio ala muger fentada eít<br />
tierra r que tenia a fu marido muer<br />
to en los bzagos,llozo oc compaflíoii<br />
toijco,af oeti anima buenas leal q<br />
te vas f nos oejcas. y oijiendo eftd'<br />
le tomo poz la mano,la qual le faco<br />
con la fufa:pozque eftaua coztadaf<br />
ocvn golpe que los íEg^^pdoslea?'<br />
uian oadocon vnafegur. Hoquat<br />
viendo Cpo ouo muf ma^ozooloz<br />
tpefan0u muger pantbea Hoza?<br />
uat pla?íia:ttomandotamanooet<br />
maridooe laoe £i^o,befolai^ tozño<br />
la a poner en fu lugar lo mejoz q pU?<br />
do:r buelta a Cyxo oi|co,afli cs<br />
pero folamete puedo aucriguarí el<br />
oefimto fufrio y pa<strong>de</strong>ció mucbo pot<br />
mi,tpoí ventura no menos poz ti.<br />
yo loca oemile amoncfte mucbas<br />
vejes queaflilobijicflepozquc pare<br />
<strong>de</strong>fle que te era verda<strong>de</strong>ro amigo:)^<br />
bienfcqdnopenfaua tantocnbajer<br />
lo poz me bajer a mi plajer, quanto<br />
poz agradar ati. £lnmrio ftn culpa;<br />
xyo que fe lo amoncfte quedo biua i<br />
y efto^aqui fentada. £fzo eftuuo<br />
callando t Hozando poz algún rato,<br />
r oefpues le bablo oefta manera. ^<br />
1i v m^
2íb2ofeptímo<br />
illa verdadfcñoía ba anido mu^buc ver ft lo podria remediar.^ los £u-<br />
finrpoiqnc mmio venccdoí. Xuto= nucos viendo el cafo tres queeráfa=<br />
ina eftos atauiosquc<br />
caronlas cfpadas f fc mataron, eftá<br />
rraleconeUos.jgftauaalafajonalU do en pie alli oon<strong>de</strong> ella fe lo manda?<br />
conelj6ob:íast j6adatascon mu^ ra. V bafta ago:a at vn momnnento<br />
cbost mut ríeos atamos^ tí^araiu que fe oije lafcpulmra oelos £untt<br />
Defpues leoí]co.0epasfefto2a que cos:ten vna coluna inas alta eftan<br />
to nunea le oepe oe bonrrar en todo efcriptos los nomb:es oel marido t<br />
lo oe mas, r ago:a los mas oe nofo? ocla muger con letras aft2ias,t a<br />
íroslebaravn monuméto tal qual baicooijenque at tres colunas con<br />
lemerecets:t mataran para fus fa^ títulos queoijenqueeftanallienté: ^^<br />
críftcíos todas las refes que pertene rradostres bomb:esconfceptros. nuco® f<br />
cena vn varonbueno t elToi^ado. £no como fe acerco al lugar oo a-<br />
y tu no quedaras fola,ftno^to POí uiàacacfcido aquelbecbómarauillo Kpo»<br />
tu caftídad t po: tu virtud te bonrra feoe ver la mugcr,t llo:ádo fefucoe u gran<strong>de</strong><br />
re en todo lo oe mas:t te oare quien alli:t mocuro con toda oilígcncia q jifo®enfl<br />
telleueam bonrraelque tu manda fe les bijieflcn las bonrrasquc les re mom»<br />
res con talqmoeclaresquienquier pcrtenefcían.y mandóles: bajer vn f®»<br />
resque te llene. íSntÓces pantbea monumento mut grandc.fcgü oí jc. Se« '<br />
leotjco.Xenpo:cierto£t:oque no C£n efte medio teniancontíendas tsb^j<br />
te enajb:ire aquienquiero con<br />
cfto fc fue auiendo gran laftis<br />
ma oc la muger que auia perdidotal<br />
marido,toclmaridoqueauia ocicas<br />
t oifco:diaslos Cares,tbajil mut KÍaf<br />
cruda guetra los vnos a losotros, ftoíft^'<br />
como aquellos que mo:auan en lu?<br />
gares mut fuertes:t oe ambas par po» í<br />
do tal muger para no la ver mas. tesembiaronapedirfoco:rot atUr<br />
Cltuego TPantbeamando apartar daaCt:o.y Ct:oeftádoen 0ardíé 5« lo^r«<br />
afuera los Eunucos,mientras que oerepofobajiafusmacbinastpers rct^^p<br />
to,olje,llo:o como quiero ami ma^ trechos llamados carncros,paraoe SÍ^•<br />
rido.yafu ama leoijcoque efperafle trocarlos muros oe aquellos q no ?««<br />
t le mando que quando fueflc muers quifteflcn ferie obediefites:t cmbío ¡¡¡¡iu«»<br />
tacub:ieflc a ella t a fu marido jütos aCadufio varón perftano mut piu rccptrií« '<br />
en vn mefmo liento,ama le ftipli^ déte entodas las cofas,tno menos «^^SS«<br />
iibantijea cauamucbo que no lo bijiefle: mas cfro:íado t mut bien quifto a Caria octaue®'<br />
bKfímS viendo que no ap:ouccbaua nada con gran cjcercitott con el fueron a «« «IJ*<br />
rido. con ella, t pwc fe enoiaua powjijc fe cftaguerra,loíCiliccs tlofCtp:íoS<br />
lobablaua fento fe a Uo:ar. pátbea oe buena gana.y nunca >amasCt:o<br />
tomo vnefpada que oe antes tenia a enlas tierras que conquifto pufo '¿W'<br />
parciada,t con ella fe birio, poniciis fatrapa ni gouernadoíTperfiano,ni ft« ®<br />
do la cabe(albb:e los pecbos Oel ma al^nooc los Cilices,ní oelos £p JJSa»<br />
rido.y aflímurio»¿la!na llo:ando p:ios:fmo quelebaftananaellosre ic«,««';;<br />
t planendo los aib:io ambos jutos tcsoe la tierra para q felagouer^<br />
oevnpañojcomoipatbcafe loauia naflen:oe los quales recibía fu tribu <strong>de</strong>e<br />
mandado CCt^o como fupo el to,t les mandaua yx ala guerra: quá<br />
bccboocipantbeacfpantadoocllo, doeramenefter.lpuescomoCadu^<br />
fe ñfc oerccbo paraoódc eftaua, pot<br />
dufto Ucgaflc aCariaconfuejccrcíto<br />
vinieron
vinieron IO0 Cares ocla vna parte<br />
tcrAft a ^ ^^ ^^ ^ ehoijieudo le cada vno<br />
Tccioa ftí po: fi,quc ellauan aparejados oe le<br />
fe?«"® vecebir en fus villas t fortalejas en<br />
" j c¡ cfíl óaño oe la parte contraria.^baí Ca<br />
frótcro t)e dufio trataua oella manera con am=<br />
C?Jono bas partes,que quandobablaua con<br />
c'Japoiia los vnos ocjia que tenian jullícia,<br />
fiSa^'' mas que no les conuenia que los co<br />
fumarid J traHos fupiclfcn que el era fu amigo<br />
J&aufco, pojq oclla manera los tomarla mas<br />
»^ípiou?» oefapcrccbidos: t con ello les oema<br />
«acnBíia dauafufet palab:a.y loí Careí jura<br />
'»eiioí. ron q fm oolo ni frau<strong>de</strong> algimo lo re<br />
cibirian en fus villas y fortalejas al<br />
bicf p:oocCt:o toe los l|berfas.y<br />
también el mifmo Cadufio juro q fm<br />
engano t:ía a los callillos t fo:talc=<br />
jas para el bic t p:ouecbo oe los q le<br />
rcfcibielfcn.Scabadoclloco ambas<br />
partes,bi5o fus pactos t conciertos<br />
có los vnos t có los otroí calladamc<br />
te oe nocbc t afcódidas oe ambaí par<br />
test cnla mifma nocbc fe metió en<br />
loí caílillos t tomo las fuerzas ó am<br />
bas partes.y luego qfucoe oia fcn^<br />
tando fc cu medio oelíascpn fu ejcer<br />
cito mando llamarantcfi alos que<br />
eran mas p:incipales t masap:os<br />
pofito oe ambas partes: los quales<br />
mirando fe vnos a otros fucró nmt<br />
trifles penfando que ambas partes<br />
auian fido engañadas, y Cadufio<br />
les bablo oella manera,to ,oi5c,va=:<br />
roñes Cares os bijc juramento que<br />
entraría envuellros caílillos tfo:^<br />
talejas fm cngaño,para cl bícoc los<br />
que me rccibiclfcntpues li oelbiito<br />
a los vnos oc vofotros,pícfo q auría<br />
cntradopo:clmal octodos los Ca=<br />
res.y fl os bago pajt Seguridad pas<br />
ra q ambas.partes podatí lab:arvne<br />
liras tierras, pienfo Q vinepo: vuc^<br />
tiro bic.lp>o: lo qual cóiiíene q oef<strong>de</strong>^<br />
oten a<strong>de</strong>lante os juntctsamigablé=<br />
oela bífto:ía De 7 8<br />
mete: loí vnos cólos otros:t lab:cts<br />
vuelli astícrras fm miedo: t octs t<br />
toinets en cafamífto vucllros bijos<br />
t bijas los vnos alos otros, y fíat<br />
gunos fuera oello procuraren oe ba<br />
jer injuria a los otros, oeflos tales<br />
Ct:otnofotrosfcrcmoícncmigos.<br />
y ocf<strong>de</strong> entonces las puertas oe los<br />
callillos fticron abierta3,t los catni<br />
nos llenos oe caminátes oe vna par<br />
te a otra:t los campos llenos oe la^<br />
b2ado:cs.y bajíanfus ftellas t folc^<br />
nídadcspúblicamentc t en común:<br />
t todo cllaua lleno oe paj t alegría.<br />
C£n ello vinieró mcfagerosoe Ct<br />
roa Cadufio a p:e^mtar le fiauía<br />
mencllcr mas ejt:ercíto,o maí pertrc<br />
cbos.y £aáüfio refpódio, queaun<br />
oel eiccrcíto que teníaallí oep:efcn=<br />
teft podíanferuír para otras partes<br />
yoíjiendoellofe partió ,t lleno fu<br />
eicercito,oeic5doguarnícíóen lasfU<br />
crcastfo:talc5as. lLosCareslefu=<br />
plicauáqfcqucdalfe:tnolo pudien<br />
do acabar cóel,embíaró a fuplícara<br />
Ct:o^ lcsto:nalfea cmbíaraCadu<br />
fio po: fu fatrapa t goucmado:.<br />
C£n dlc ticpo Ct2o embio a Ifet^<br />
flafpascócjcercítocótralosjJibbrv<br />
gíaqbabítobe elmar Ifeelefpóto mandado<br />
llafpas:po:q obcdccíclfcnmasprcí e*®'<br />
lloa1íatllaasclrctoelp)b:tgia<br />
aparejaua fc para tener t ocfcn<strong>de</strong>r<br />
fus callillos t fo:talc5as,t no obc<strong>de</strong><br />
cer como los otròs:talfimado ^fc<br />
bijíelfc.4l>a0Oefpucs que fe rebela<br />
ron
onfile caudillos tQUcdo folo^oc?<br />
faniparado,alftnouoDevenir en ma<br />
noaoe para fer iujgado<br />
DciCtío. Cll^tftafpaa Dcjcando<br />
en laa fojtalejaa mut buena guarní<br />
cion fepartio Deallí,licuando confi?<br />
gomucboíbóbicaDc cauallopb:^<br />
gioa,tDe loa efcudadoa, VCt^o "la<br />
do aCadufio que fe juntaffe con1l?t<br />
ftafpaa,t qnc trujcelfcncófigo aque?<br />
iloa 1p)b:tgio0que auian facado fu?<br />
cofaa con fuá armaa:t que a loa que<br />
pojfiauan pelear loa mandaffe qui?<br />
tar loa cauallos 1armas t todo?<br />
viniclfcn con fus bondas cmposDcl<br />
ejcercito. Cortando ellos en<br />
efto,£t^omouio con todofu cjcercis<br />
toDc0ardis,tDei:5doallimut bue<br />
naguarniciouDe infanteria,tratcn<br />
do a Crelfo configo que lleuaua mu?<br />
cbos carros cargados Deoineros t<br />
oe otras mucbas riquejasjt CreíTo<br />
trata en efcripto todo lo que auia en<br />
cadacarro ,t Dádo le el efcKpto a iCt<br />
ro;le oiíco,teniendo efte fab:as mut<br />
bien lo que te cuenta cada vno<br />
Deloquetracacargotloqucno, y<br />
Ctíole Dipo, bien bajes iCrelTo en<br />
pioneer effo:perolos que traen mis<br />
Dineros merecen que los tengS po:<br />
futos.y aíTifiburtarenalgo DCUOS<br />
IjurtarauDclo futo pjopio.y Dijie?<br />
do cfto,Dio aquel efcripto a los ami?<br />
gos principales que tenian ekargo<br />
Defto,para quefupielfenfi los conta<br />
dores les oauan buena cuenta/o no.<br />
Xrata también configolosOltdios<br />
que Via que eran buenos hombres<br />
en arma? t acanallo toe carro,t pro<br />
curauan oe bajer todo aquello q pf?<br />
fauanleera agradable:t eftos vcniá<br />
con el armados, y los que vio q no<br />
le feguianoe bueña gana, quito les<br />
los cauallos t Dio los alos Ipcrfas<br />
que andauan en fu compañía oef<strong>de</strong><br />
3£íb20 feptímo<br />
el comiendo ocla guerra :t quemo<br />
les las arma?,t mando que le figuief<br />
fen con fus bonda? t Dcfarmados.y<br />
a los fieruo? mádaua aprc<strong>de</strong>r el ejcér<br />
ciciooe las bódastpefando q efte ge<br />
nero De armadura era mut couenie<br />
te a los fiemos, porque con las o?<br />
trasfiierças DCI epcrcitofifcatun?<br />
tan los tiradoresDc bodas algunas ^^S<br />
vejes fonoe gran prouecbo:mas fo^ ijondcro»<br />
los por fi todos lostiradorcsDc bon ^^<br />
das juntos no feran baftantes para"*'<br />
efperara pocos hombres armados<br />
tpelear conellos oe cerca.<br />
Cyendo Ctro por fu camino a<strong>de</strong>la?<br />
tebajiaa6abtloniacôquiftooe paf<br />
fadaalos pbrtgiosquehabitâ en<br />
la granpbrtgia,t alosCapadoces<br />
t a los árabes hijo fieruo8:t oe to?<br />
das las armas oellos que les quito,<br />
armo masoe quarentamil perfas<br />
oeacauallo:t muchos cauallos oc<br />
los cautiuos repartió a los compa?<br />
fieros oc guerra, y afli llego a a6a?<br />
btlonia licuando configo ^muchos<br />
oca cauallo : t mucbos flecheros t<br />
arcberos, t tiradores oe bonda fin<br />
numero. CjCftandoccrca oe36a<br />
btlonia aflcnto todo fu ejercito ca?<br />
bola ciudad :t el mifmo a cauallo<br />
la andana mirâdo al Derredor cólos<br />
compañeros mas principales oc la<br />
guerra, y oefpues que ouo bien vi?<br />
fto los muros oc la ciudad que lepa<br />
re<strong>de</strong>ron mutfuertes,aparejaua fc<br />
para facar oe alli el ejrerdto.y en ef?<br />
tofalio vnfii^tiuooellaqueleoipo<br />
que los enemigos auian Determina<br />
do ocfalir a oar en el realquando le?<br />
uantaflc fu campo: porque le auian<br />
mirado oef<strong>de</strong> los muros,tlespare?<br />
danmutoebilcs t flacos fus cfqua<br />
drones. y no eramarauilla que les<br />
pare<strong>de</strong>flc aflitporquc cercando los<br />
murosquc tcoian mut grancampo<br />
oc
t)c nccelfidadaiuan t)c parecer los ef<br />
qíiadroncs ralos t no efpcfos. ©f?<br />
do cfto £^20 eftafido en medio ocl<br />
ejcercito conlos fti^osmandoa los<br />
bombzes oearmas que vinicndooef<br />
<strong>de</strong>arriba po: ambas partesboblaf?<br />
fenel erquadro,bafta tanto q páftan?<br />
do po: cl ejcercito oe vna parte t oe<br />
otra Uegaftcn al medio oon<strong>de</strong> el efta<br />
iia.y bajiendo eftos afli, losq que=<br />
dauan tomaronmas ofadia con ver<br />
fe oobladas las fucrgas, y mas efpe?<br />
fos los efquadrones.y lo miftno bi=<br />
jicron los que venian pozque luego<br />
eftos que quedauan fueron contra<br />
los enemigos como fe vieron jütos<br />
oe ambas partes,t mas fuertes que<br />
oeantesalfilosquevinieró po:los<br />
p:imerof ,como los p:imero5 po: lor<br />
poftreros que vinieron. 1p)o:que oe<br />
fta manera ooblado el efquadron oe<br />
rieccflidadlosp:imeros t lospoftre<br />
ros eran los mas effo:gados,t los<br />
masm^nes quedauáen medio pue=<br />
ftos en o:<strong>de</strong>ná$a: y eftando pueftos<br />
en efta o:<strong>de</strong>n eftauan mas apareja?<br />
dos pai a pelear,t para no po<strong>de</strong>r btr<br />
n* %06 bombzes oe armas t caua¿<br />
líos ligeros oef<strong>de</strong> las alas fe acerca?<br />
lian tanto mas afupzincipe quanto<br />
cl efquadron fe bajia mas efpefo oef<br />
pues oc ooblado. y pueftos afl^icn<br />
oz<strong>de</strong>n fueron fe rctirandooelosmu<br />
ros bafta que eftuuieron en lugar fe<br />
guro oe oon<strong>de</strong> no les pudieflcnba?<br />
jer mal los qucf irauanoclas mura?<br />
lias. Defpues roznando paflb a paf?<br />
fo fe cub:ian con los efaidos,^ efta?<br />
waa mirando la muralla-: quanto<br />
mas lejcos eftauan tanto mas raloé<br />
fc cub:ian. V quando fc vieron en lu<br />
gar feguro', ^uan todos miír efpcíí<br />
fos,baft3qurIlegaronafus ticdas.<br />
CSflentado fu real,£tío mando<br />
llamar los pzincipalesqúecftauai^<br />
DelaWftoîfa 79<br />
mas a mano,toíjco les.'íSlarones co<br />
paneros f a co:rínios en tozno oe la<br />
ciudad,^ no me parece que fe podrá<br />
tomar po: combate tá altos y tá fuer<br />
tesimiros:^ quantos masbombzef<br />
at en la ciudad fmo falen a pclcar,ta<br />
tomaspzcftopienfo^ los po<strong>de</strong>mos<br />
tomar poz bambzc.y ftno os parece<br />
otracofamcjoz,tooigo que les oe?<br />
uemos poner cerco.<br />
CS efto refpondio iCbztfantas,vea<br />
mos efte rio no pafla poz la ciudad:t<br />
esmasocooseftados en ancbof<br />
0ipoz Dios oijcojSobzias: f mas<br />
ticncoe oos eftadofocbóbzc oe bon<br />
do:oc manera que la ciudad es mas<br />
fuerte poz el rio que no poz los mu?<br />
ros.;£ntonces oijco £^20 ,oejcemos -<br />
ago:aeflbCb:tfantasque fob:epu?<br />
ja nueftro po<strong>de</strong>r t ftiergaf y nofotrof<br />
midamos lo mas pzefto que fer puc?<br />
da fu parte cada vno;t cañemos VIT<br />
fofládo tanancbo y tan bondo íj ata<br />
meneftcr mut pocosoc nofotros pa<br />
ragiiardar lo.2lfliquc midicndoal<br />
oerredó: ocl muroocjcâdo tato efpa<br />
cioqUanto baftaua para poner mur<br />
gran<strong>de</strong>s beftíonca:ocf<strong>de</strong> el rio man ^<br />
do baser oela vnaparte toelaonaS''^"^<br />
oe la muralla vn mutgran foflador<br />
baluartes bajia la parte 00 elloi eft»<br />
uan.ymâdo bajer vnas to:res eneV<br />
rio ñmdádo los cimiétos fob:e vnas<br />
palmai no meno:es q oe cic píes pot<br />
q d fti natural fon las palmafmaf lar<br />
gas 9 cic pies,t po: fer como fon las<br />
palmasó tal naturaleja q opzitnidaç<br />
t cargadas con cl pefo t carga fc en¿<br />
cozuan bajía arribaCcomo los afnóí<br />
cozbos)crá buenas para cl fúndame<br />
to.ycftaspufoacaufa qleparecía<br />
méjotaparejopara poner cerco pozíS<br />
aunq cozríeflcelríoalafofla,no pu?<br />
dieflclleuar las to:res:t tábien bijo<br />
otras tozres encima 6 los baluartes<br />
para
para que ttmíeflcfi nias fuertes gua<br />
ridas, quando ellos bajian todo<br />
cftolosôe la ciudad que lo Vian oefs<br />
<strong>de</strong> lasinurallas fe re^an oe fu cerco<br />
poique tenia p:oiiifiones tbaftimc<br />
tos necelfariospara masoe veinte<br />
anos. CD^endo efto Ct^ooinidioel<br />
ejccrciío en 005epartes,para que ca<br />
da parte guardaífe vnmesoel año.<br />
3Los aSab^lonios fabido efto, miM<br />
cbo mas ferctampoíque penfauan<br />
que les auia oc caber la guarda a lof<br />
TPbjtgiosr aloí UtcioítaloíBra<br />
bes t a los £apadoccs:los quales fa<br />
bianque les tenian mas voluntad a<br />
ellosqnoaloslPcífas. C^ftan^<br />
do ta acabados oc bajer los fofla^<br />
dos Cfíootoocjirq auia vna gran<br />
ficfta cn36abtlonia en laquai los<br />
36abtlonioí gaftan todalanocbccn<br />
beucr f comer t bailar voançar.<br />
Ifïueslanocbeoefta ficfta taq auia<br />
cfcurccido,tomo côftgo mucbos bo<br />
b:es t abzio lasfolfas ^ veniâ al rio:<br />
r efto afli bccbo, toda cl agua ocl rio<br />
iecoírio a las follas en la mifma no¿<br />
cbc:f quedo la madre oel rio ej pía<br />
perla ciudad ñ bajea cl agua que po<br />
dianpaífar porcllaavado los bombrcs.cnuando<br />
vio que ta cl rio fe po<br />
dia paflar a vado,mando Ct^o a los<br />
coroneles Ipcrftanosoc losoccaua<br />
Uo t oe pie que viniclfcn a elcon ooí<br />
cfquadroncsoccada mil hombres:<br />
t a las otras cópanias mandoque ft<br />
guielfen a las efpaldas pucfto5 en oi<br />
déamcomocftauâ:t mâdoponer en<br />
la orillaoel riofus miniftros^ los d<br />
pie t í cauallo:t inido les q tctaflcn<br />
primcroftfepodia típor clnoa pie,<br />
t oefpues q le auifaróque fcpodia<br />
mutbicn pairaravado,mando lla^<br />
mar los capitanesoe los hombres<br />
ce armas toe lainfanteria, t bablo<br />
les ocfta manera«<br />
Sibîo feptímo<br />
los capitanes animado les para que<br />
cntraífenpor fuerza oc armas la ciu<br />
dadoe 36abtlonia, en la qual oració<br />
paraque todos menofprecien al ene<br />
migo ocf baje fus fuerzas t oa a cn^<br />
ten<strong>de</strong>r quanto menos pue<strong>de</strong>n ago=<br />
ra que lasotras vejes que ban fida<br />
vencidos. Xambicn cl refrefear la<br />
memoria oclas victoria? paífada^<br />
pone mas animo para la<br />
preféntc.<br />
SIrones amigos pues<br />
el rio nos abre cl cami<br />
no para tr ala ciudad<br />
entremos ofadamentc<br />
ocntro fm temer nada<br />
ocio q alli attcofidcra<br />
do que los enemigos cotra quic ago<br />
ra vamos,fon aquellosa quien nofo<br />
tros mifmos tenicdo compancroí q<br />
lcsatudauan,t cftando todosvelan<br />
do tóefpicrtos,ttcmpladoí,tarma<br />
dos:t bien or<strong>de</strong>nados los vccimos»<br />
lC>ues agora vamos contra los mifmos<br />
en tiempo que mucbos oellos<br />
ouermcn:t mucbos oellos cftá embriagos,t<br />
todoí ocfordcn3doí:tquá<br />
do finticren que eftamos ocntro mu<br />
cbo mas mutiles t finprouecbo fe«<br />
ran que agora,por cl cfpanto t altera<br />
don que recibiran.y ftalguiio picn<br />
falo que feoijeque' febanoetemer<br />
los que entran en ladudadqucno<br />
fuban los oc ocntro en los tciádos t<br />
les tircoe vna pa rte t oe otra:teneà<br />
buenanimot noocfconfictsporcfí^<br />
fo:po2quc ft algunos fubcn en las ca<br />
fas tenemos por compañero a Bulí=<br />
canoíDiosoelftiego:t los portales<br />
tportadasocllosfon mntbueñast<br />
tnut fadlcsocqucmarfctporíla«<br />
puertas fon becbos oe palma vnta«<br />
das
das coiibetunqucmado:^ nofotros<br />
tenemos bartas bacbas que podrá<br />
oc pjcfto pegar fucgo:f nwcba pej<br />
t cítopa para que conciba oe pzcfto<br />
la Uama.afl'i que ncceflariameme/o<br />
ban oc bur 2 oc pzcfto oefus cafas/o<br />
fc banoequemar todos ocfubito.<br />
agoza pues tomad las armas,q ro<br />
fie ociante con el aruda oc Dios: r<br />
vofotros, oi5c ^adatas r ^obzias<br />
guiadr moftrad nof el camino, pucí<br />
le fabers bien :r quando fuéremos<br />
oentro licuad nos pzcftamcnte alpa<br />
lacio.C^ntonccs oiiccro los oe ÍSO<br />
bziasmo ar oc que nos cfpantcmos,<br />
pozquclaspuertas oe palado eftan<br />
abiertas como en oia oe ftefta r regó<br />
5i jo encl qual efta toda la dudad efta<br />
nocbcnnas encontraremos fm onda<br />
con las^nardas que cftan odáte las<br />
puertas:, pozque ftempze las ar alli<br />
pn^^/l^ues noconuiene oijco£f<br />
los t^)cmo«<br />
bzias lucgoquefetoznaró,lopzimeí<br />
roque bijicron fueadozarlos oio^?<br />
fes,roarlesgradaspoz la vengan^<br />
caqucles auian oado oevn rer tan<br />
mjufto r nialo, r oefpues bcfauan<br />
las manos r lospiesoeCrio,llozan<br />
do oegojor alegría. Ctlenidala<br />
manana losq tcnian en guarda la&<br />
foitalcjas, ftnticndo que la dudad<br />
era tomada,r el rer muerto entrega<br />
ronlasfoztalejas. Críolasrecibia<br />
luego, r anbiaua a ellasalcar<strong>de</strong>s r<br />
gentcoe guarnidomr permitió que<br />
entcrraflcn los muertos fus oaidos<br />
r parientes: r mando pzegonar que<br />
todos los 36abrlonios oicflcn las<br />
armas, queoon<strong>de</strong> qnieraque fuefs<br />
fcn bailadas armas en alguna cafa,<br />
que todos losococtro fueflen muer<br />
tps.lpoz lo qual ellos las trujccron,<br />
rcnn-cgaronlucgo. Crio las maUs<br />
do poner en las foztalejas , pozque<br />
eftuuielfen
cftuuí eíTcn aparejadas para qiwndo<br />
fueíreinneneftcní£ftoafli becboiná<br />
do llamar primero aloa -dbagoa pa<br />
raqoelaaudad ganada por armas<br />
efcogeífen las primicias oe lo? oefpo<br />
fosjtós quales ofrecieflcna los oio?<br />
fes:t a los templos, C5I>efpues re<br />
partió las cafas t las cftancias a los<br />
que auian fido párticipantesoe los<br />
trabajos tbajañas: toe tal manera<br />
lo repartió^ que oaua lo mejora los<br />
mejores.V mando quefi alguno pc=<br />
falfe que tenia menos oe lo q oeuia<br />
auer,que Vinielfe a el q lo remediaf?<br />
fe.'dbádo tábien a los 36abtlonios<br />
qlabralfcn la tierra,toiclfcn tribu?<br />
tos,t bórraffenacada qual oeaquc?<br />
líos queles ñieffen oadospor feño?<br />
res:t a los perfas t a los otro?<br />
compañeros comunes todoslos q<br />
quifielfen quedar conel que los ba?<br />
blaífen t faíudalfen como a feñores,<br />
CÍI>cfpues oe todo efto oelfeádoCt<br />
ro aparejar fc:como via que era con<br />
«enientc a ret,penfo que feria bien<br />
bajer efto con el pareceroe los ami?<br />
Sos,para que mut fin odio,ni fofpe<br />
cbaoepreruncion,ni altiuejfe pu?<br />
dielfe moftrar pocas vejes t con c6?<br />
uinicnte grauedadt veneración: lo<br />
®ídí que qualprocurooeftamanera, Huego<br />
t» Sí qneera oeoia feponiaen ellugar q<br />
darfuau. acUeparcciamasaparejadot admi<br />
í??uua5Í»aalquelcqueriao^iralgo:toan?<br />
tclu do le refpuefta le embiauacó Dios,<br />
j6ntendiendo pues los futos qad=<br />
mitia a todos,vinier5 vna multimd<br />
oellos:t alan^auanfclos vnos a los<br />
otros,tpcleauá treñianfobrequal<br />
entrarla primero, bafta que los mi?<br />
mftroslosoefpartiantocírauan en<br />
trar,y quádo algunooe los amigo?<br />
le parecía que le apretaua la gente,<br />
CtíO eftendia la mano t los llama?<br />
«a oijiendo les.Barones amigo? ef<br />
Bbíofcptímo<br />
perad bafta queoefpidamos efta c6?<br />
pañia,t oefpues oe cfpacio nos vere<br />
mos.V aífi los amigos efperauan,t<br />
el vulgo venia mas t mas oe cada<br />
oia oc manera q eraoe nocbe antes<br />
qucclpudiclfcconucrfarcólos ami<br />
gos:tcntoncesCtwlcsoejia,ago<br />
ra ta es tiempooe tí a repofar, ma?<br />
ñaua venios temprano, porque to<br />
quiero bablar vn poco con vofotro?,<br />
©tendo efto los amigos fe tuan oc<br />
buena ganacorriendo,auiendo rece<br />
bidopena por oar lugara las cofas<br />
necclfarias, auiendo paffado efto<br />
affi vn oia,como otros paffauan,fuc<br />
ron fe losamigosoeCtíó aoormin<br />
trooia por la mañana vino Ctro<br />
al mifmo lugar,tluegofuccercado<br />
oe mas multitud oe gétesque le que<br />
rían bablar,los quales vinícro mUt<br />
gran rato antes que los amigos,<br />
jentonccsCtro mádo bajer vn cer?<br />
co gran<strong>de</strong> oe los bombresoc guar?<br />
da pcrfianos : t oi¡co que nin^no<br />
paffaffc : fmo fiicffen losr amigos ^ v<br />
los principes tcapitancsoclosco?<br />
pañero? oe guerra:t oefpues qUe to<br />
dos eftos fueron juntos,Ctro les co<br />
mengo a bablar oefta manera.<br />
ffá^qoitoecyioa<br />
los amigos t cópañeros oegucrra<br />
quecontiene gran mueftra oc llane^<br />
ja t fencillej,t toda efta endcrcíada<br />
aoefaibrir Ctro fus buenas entra?<br />
ñas t amigable condiciom y efto<br />
noquiere ningñ artiñcio,antes<br />
feria vicio tener lo.<br />
Orones amigo? t com<br />
pañeros, no tenemos<br />
porque queicamòsoc<br />
los oiofes Q bafta ago<br />
ra no atá bccbo todo<br />
aquello qucoeflbaua?<br />
mos
pedímos CÓ ímeílros ruc<br />
sosioeíTeós. puesfibasergran?<br />
^/^esbájanasvíc^ enqíietig<br />
.^pucdaTO^ererfeiio: ^fiTnífmg;)<br />
/lííragarfecon io^migos, tooígo7<br />
/que le que<strong>de</strong> con Dios la lárBicn?<br />
/ auenmranga* penfad, oíje, como<br />
á^er comentando oef<strong>de</strong> la mañana a<br />
oyz los que ami veniá no lo pu<strong>de</strong>oc?<br />
¡car baila que fuclfeoe nocbc: y ago?<br />
ra vcye aqui ellos y oíros mucbos<br />
masoe los que a^cr ellauá, que nos<br />
vienen a oar negocios en q enté<strong>de</strong>r.<br />
íSfitomcfujetalfealfia ellos, píen?<br />
fo que os podre oarinuf poca parte<br />
oe mi: z to también la teme mut po<br />
caoevofotros:puesoc mi mifmó tb<br />
fe bien q no terne ninguna. De mas<br />
oeflo veootracofaqesmasoerctí,<br />
to ellot aficionado a vofotros^como<br />
cs rajón,t oellos que ellan aqui píc?<br />
fentesconojco mut pocos/o nonin<br />
guno, t con todo dfo ellos ellan apa<br />
rejadospara que ft pue<strong>de</strong> vencerme<br />
conimpoztunídad ,p:imeroalcácen<br />
oemi loíi quieren,queno vofotros.<br />
pues to quiero, t tengo poi bien,<br />
9 ft alguno ba meneftcr algo oe mi<br />
que os bonrre a vofotros mis ami?<br />
gos, tos megueque los tratas a pe<br />
dirmc lo. po: ventura meOira algu<br />
no. pues j)o:queoe p:incipío no te<br />
apercebíasacfto? ft no q te puftftc a<br />
fimefmoenpublícot'rfiemp:cen to<br />
dos los trabajos, t cutdados oe la<br />
guerra futftc elp:imero,talparef?<br />
cer tan foldado como qualquiera oc<br />
los comunes^21 efto refpondo, que<br />
toconojco las cofas ¿la guerra que<br />
fon oe tal calidad, qne no conuienc<br />
que elp:íncipcfeaelpoftreró enfa?<br />
bcr t enten<strong>de</strong>r lo qucconuiene,ní en<br />
bajer lo que elticmpo tlaiajon re?<br />
quiere, j^ftlos capitanes fe ven oe<br />
tar<strong>de</strong> en tar<strong>de</strong>,pienfoqucfclespafla<br />
DetoWftoìia OÈCyJo. 81<br />
ran mucbas cofas ooíalto oe aque?<br />
lias que conuicne bajerfe. ago:a<br />
pues q ta ba ccftado efta guerra tan<br />
trabajofa,parecemcqucesrajó que<br />
mi animo tenga algún ocfcanfo tre<br />
pofo.po:lo qual bien afti, como ft<br />
to oudaflcqueesloqucoeuooeba?<br />
jer parad bicvueftrotocíosotros<br />
todos, oe quien bemos oc tener cut<br />
dado,pidoq[Uc meacófejc algunolo<br />
que ve q es mas vtil t ptouecbofo»<br />
Cíicabado que ouo£t:o fu rajón,<br />
leuantofc tras el artabajo,el que vn<br />
tiempo auia oicbo que era pariente<br />
oe£t:o,tbabloafli.<br />
JO : en la qual como mut afidonado<br />
a £tio ap:ueua fu confejo oe querer<br />
comunicaralos amigos,t po:eicem<br />
pío oe lo paftado mueftra que<br />
afti conuicne ba?<br />
jer lo»<br />
BtWcnb^ftc £t:o<br />
cn comentar efta pía?<br />
tica,po:que to,fien?<br />
; do m mut mancebo,<br />
i oeftcaua oef<strong>de</strong> p:incí?<br />
piobajermetuamigo,<br />
mas viendo que no me auiasmcne?<br />
ftcr para na^, tenia vergüenza oc<br />
venirati.^Dasoefpucsqucvntlcni<br />
po acafo me roraftcqfiiefle oc bue?<br />
na gana a los -dbedos conel menfa?<br />
jc ocio que o^a £taicares,penfa?<br />
uaconmígo quefibajiaeftooegraí:<br />
do, te feria tan amigo t familiareo?<br />
mo cl:t podría conuerfar contigo<br />
quantoticpoquificfté. yobíjetánt<br />
bíenaquel negodo que tu me loafte<br />
po: ello. Defpues oefto los H^pca<br />
nos fueron losp:imcrosquefe bi?<br />
jieron imcftrosamigos,qttandptC5<br />
% niamos
itiamos mucbo oclTco oc tener com^<br />
paneros oc guerra,f los queríamos<br />
tanto que folo nos faltaua traerlos<br />
en palmas, luego fueron tomados<br />
t robados los reales oelos enemí=<br />
gos no nmille ocio oc conuerfar<br />
conmigo,ífo telo perdonaua. £.ti<br />
eftoi5obíias fc bijo nueftro ami^o,<br />
ocloqual yo me bolgaua,^ también<br />
36adatas afli mefmo fe bijo nueftro<br />
amigo: oe manera que tenia trabajo<br />
en querer participar contigo.dluan<br />
dolos Saccas y Cadufios fc bijics<br />
ron nucftros compañeros oe gue«<br />
rra,fticmenefter bonrrarloí a ellos,<br />
con rajón ,p02quccll0s tambicn te<br />
bonrrauan. lp)ues quando to2na=<br />
mos alli oondc falimos, viendo te<br />
ocupado en aucr canallos y carros,<br />
y pertrechos, penfaua que quando<br />
cftuuicfl*es libre oe efto que temias<br />
tiempo para conuerfar conmigo,<br />
^as quando vino aquel menfaje<br />
tan trifte, que todo elmundo fc jun^<br />
taua para venir contra nofotros,coí<br />
nolcicndo fer la cofa oe gran iinpojtanciait<br />
Q»e ft fucedia bien,tofaí<br />
biaoccicrtoque auria mucba con^<br />
ucrfacioncntrelosoos. Sgojaque<br />
ta vencimos tanjan batallar<br />
namosaSardis,t tenemos po: fter<br />
«o a Crcflb,t tomamos a 3l6abtlO'<br />
nía, y bcmos conquiftado tfubjc=<br />
tado todos los bombtes, yo te juro<br />
po:el fol que ft averno oíeraoe pu«<br />
^das a mucbos quenunca pudiera<br />
llegar ati. jBDcfpucsqucmetomaí<br />
ftcppila mano,t memandaftc eftar<br />
cabeti, clarocfta quccftuuc todo el<br />
oíacótigofm comer ni beuer.lF>ues<br />
ftalgtmosotrosatquemerejcan te<br />
ner mas parte contigo que yo, bien<br />
cfta:perofmo,toquieróotravejoCí<br />
jira todos octuparte quefe va^an,<br />
cjcccpto nofotros que ocf<strong>de</strong> p:incíf<br />
5Z[íb:o feptímo<br />
pío fomos ms amigos. Cl^efto<br />
fc rio €yio t otros mucbos. y lue=<br />
gofelcuanto Cbr^fantas lp)erfa,t<br />
bablo oefta manera.<br />
tas a Cyzo,cnla qual ningún arti=<br />
ficio at, ftno apiouar llanamente el<br />
confejo oc £yio caft po: las mífmas<br />
caufas palfadas, amoneftando<br />
lequeoefcáfcoelostraí<br />
bajos pafládos.<br />
©n rajón £t20 an^<br />
tefocagojatemoftra<br />
uas ati mifmo cupu^<br />
blíco,po:las caufas<br />
queoí]rtftc,tnoaira5<br />
"uas mucbo oc nofotros,puesfiempjeeftauamo8piefen<br />
tes,po:quea nofotros mifmos con^<br />
nenia bajerloafli.-dDaselvulgoera<br />
mmefter quepo: todas maneras ga<br />
naifes fn gracia, para queoe mejo:<br />
gana quificífcn trabajar tponerfea<br />
peligro con nofotros. agora que<br />
las cofas vanoe otra manera, y que<br />
no folamente tienes ta ganadas las<br />
voluntadcsoetodoscllos,pcro tam<br />
bien pue<strong>de</strong>s adquirir otros, quando<br />
fuere tiempo: tacs rajón que af^<br />
fientesmcafa,t ¿
todos los mas ocllos la confintíci-on<br />
r ap?ouaron. y liicgo fé fue £po al<br />
palacio real, t alli le entregaron los<br />
oincros y riquejasq traban oe 0ar<br />
dis los contadoies. V entrando ocn<br />
tro primero bijicro facrifido ala oio<br />
fa Befia: y oefpucsajupiterrct oe<br />
Ckrrcí los oiofes,r a los oiofesTPenates,t<br />
'»closanií<br />
fiuoa ere: al particular 2Dios oc la cafa, r a al?<br />
' — - »<br />
Ta q etica<br />
«acafiitó<br />
<strong>de</strong>fctüu»<br />
Ucrtian. CV efto aflí becbo coinen<br />
«á abluir ^0 a cnten<strong>de</strong>i^ enlagoucrnádonpcn<br />
«•suiioe fando en fu negodo ballaua q el auia<br />
pridia vn<br />
Ö108, al Oc mádar amucbos bombjes,^ mOí<br />
11 lUmaí raren ciudad gran<strong>de</strong>fenalada,como<br />
"an ílíT,<br />
Ttcnianlc era 36abtlonia:la qual eftaua ta mal<br />
Volcado con el, quanto vna dudad mut enes<br />
''^«Oo.<br />
.^amblen<br />
miga pue<strong>de</strong>eftar convn bobzeXon<br />
'oobíofce ft<strong>de</strong>rando efto parecióle que auia me<br />
len cada nefterguardaparafuperfoná,fabics<br />
cafapani<br />
plannen: do que en nin^ma parte pue<strong>de</strong>n fer<br />
feueren mcjo? tomados los bóbies poj trat=<br />
tiauäqua<br />
i'^quicr ^<br />
cion5 encl comer/o end bcucr / o en<br />
Reffen lof el vano/o enla cama/p enelfuéfíb : t<br />
wjiuauan pcfando en algunos que para cñ efto<br />
^xofcepcí<br />
¡UtC8,o<br />
T^ciiatca<br />
•^»Umctc. dia fcr fiel t leal íí ainaflc mas ^ otro<br />
que aquel que auia menefter fu guar<br />
da. pues los que tcnian bijos/o mu<br />
gcrcs a fu voluntad/o oíros amojcs<br />
conodaocUos queoc fu natural erá<br />
foi^dos a querer taaeftos en gran<br />
manera, pero viendo los eunucos<br />
p:iuados t libjcsoctodo efto, penfo<br />
queeftostalesqucrian t amanan fo<br />
bzc todas las cofasa aquellos q los<br />
pue<strong>de</strong> mas enrinqueccrt fauojccer,<br />
fi fueren injuriados, t^arlcsmas<br />
bonrra: V para bajer bicnacftosta<br />
les penfaua que no auia otro ningu=<br />
no quelp pudieflc bajer mcjo: que<br />
el. y también como los eunucos an<br />
dan coiridos t afrontados entre los<br />
otros bombics ban meneftcr fefto:<br />
0cíat>íftp2í30e€y20t St<br />
que los pueda fauoiccert atildar.<br />
£s affi que no at ninguno poi rutrt<br />
que fea que no picnfapodcrt valer<br />
maj en todas lascofasque vn eunus<br />
co,finoat^tracofamatoien medio<br />
qucfclo eftomc. -dbasftcl miiico<br />
es fiel afufenoinoatpoiqueno oes<br />
ua fcr vno oc los mas piincipalcsi<br />
Tp)ucs lo que algtmos pienfan a loa<br />
eunucos carecen oe fuerzas, efto no<br />
le parcaa aflt a Ct^o: poique bajia<br />
con jetura oe los otros animales,los<br />
cauallos rijofos oefpues oc capados<br />
ocicanoemoi<strong>de</strong>rt oe biaucar,pero<br />
poi cflTo nofon menos bdicofos* y<br />
los toros capados pier<strong>de</strong>n el bzio t<br />
la biaueja,pero no pier<strong>de</strong>n las fuer<br />
^as parátrabaíanáflí mifmo lospe<br />
rros caftrados no pue<strong>de</strong> feguir tam<br />
bien a fus feñoies, pero no fon peos<br />
res po: eflb para guardar la cafa, ni<br />
paralaca^a. K)ues tambic los bom«<br />
bies poi ei femejante fe bajen mas<br />
manfostpiiuadosoe aquella parte<br />
ocl apetito camal , pcro no mas oefs<br />
attdados para bajer lo que les man<br />
dan: ni oejcan oc fcr buenos boms<br />
bies oca cauallo, ni buenos tirados<br />
res,ni menos amigos oe bonrra: t<br />
daramentc mueftran que en la gucs<br />
rra t en la ca^a guardan vna picfuns<br />
don t competencia enfus ánimos.<br />
Va puesqucfeanfieles en laaduerft<br />
dad oelos fenoles muf bic lo tienen<br />
p:ouado: po:q ningunos atq mués<br />
ftrcn mas fieles obias en las aduerfi<br />
da<strong>de</strong>socios fefio:es que los cunu? murficS<br />
cos.£ fi po: venmra parefce que fon<br />
oifminuvdoícnlafucrcaodcucrpoi fdíoKací<br />
clbicrrobajergualescnlagucrraa<br />
losflacosconlosfticrtcs. aífi que<br />
cono<strong>de</strong>ndo efto £tio recibió oe los<br />
potteros todos los que tenia para la<br />
guarda oe fucucrpo,i bijo los eunu<br />
COS. y penfando para la guarda no<br />
% ij era
Síbíófeptímo<br />
crn baftante para con la mnltitudoe<br />
aquellos que le querían mal,miro<br />
poz otroa alguuoa mut fieles, que<br />
{ )udieíre tomar para la guarda oepa<br />
acío« V fabiendo que los perlas<br />
lo pafiauan mal en fus cafas po: la<br />
pobícja que tenian,r que biuían con<br />
nUicbo trabajo po: fer la tierra alpera,<br />
t que todos trabajauan po: rus<br />
manos, penfo que eftos ferian muf<br />
contétos oe quedarfe allí a biuir con<br />
el. aflTique tomo oiejmil hombres<br />
oefto con laqasque oe noche t oe oia<br />
giwrdauan el palacio al oerredo:<br />
qu3do eftaua oentro en ocío,tquan<br />
do faliafuerale acompanauan pue=<br />
ftos en oz<strong>de</strong>n be vna parte t oc otra,<br />
penfando tambienq conuenia auer<br />
guardas baftantes para toda laciudadoe<br />
:i5abtlonía, agora cftuuíeffc<br />
cloentro,ago:afalieífe luera a algn=<br />
naotraparte:or<strong>de</strong>no tpufo guarní?<br />
cion baftante en 36abtlonía,t man?<br />
do que los 36abvlonios les pagaf?<br />
' fen a eftos todo el fueldo: porquefu<br />
¡intento era abatír,t oebilitar alos<br />
oe a6abtlonia para queeftuuielfen<br />
mut humil<strong>de</strong>s, t mut fubjetos.<br />
íCfta guarda que pufo enton?<br />
ees parafuperfonatpara36abtlo?<br />
iiia,ourabaílaagora. iConfi<strong>de</strong>ran?<br />
do también como fe podria confer?<br />
liar todo d imperio t fenorio, t au?<br />
mentarle mas: penfo que eftos to?<br />
dos que le feguían alquilados po:<br />
fueldo, no ferian tanto mejores que<br />
los fubditos quáto eran mas pocos<br />
4tte eUos. y conocía que oeuia con<br />
femar buenos hombres, pues ellos<br />
con atudaoeDios eran caufa ocla<br />
vidoría: tque oeuia procurar que<br />
fiempr e eperdtaffen la virtud: oe ma<br />
«era que no parefddfe que el fe lo<br />
niandaua, fino quefabiendo t cono?<br />
tiendo ellos que efto éralo mutbue<br />
no4)rocuralícn la virtud, t pcrfeue?<br />
rallen en ella.y afli mádo atinar los<br />
(l[)niotímos,t todos aquellos que le<br />
parecieron aparejados, vtiles t pro?<br />
uecbofos parafer participantes oc<br />
los trabajos t oc los bienes:t quan?<br />
do todos fueron juntos hablo les oc<br />
fta manera.<br />
fá^íflcíonpíudétcDe<br />
Ctío oefpues oe la victoría:a los fu?<br />
tos ,amoneftando les el trabajo, t<br />
aitdadoquc ocuen tener para cófer<br />
uar lo ganado,t con cjccmploí t com<br />
paradoncs los aduierte oe lo que en<br />
efto les conuiene. ¿Irajonamicnto<br />
esnoblc mai por la fina pbílofopbia<br />
que tiene, que por mucha maígra<br />
cía oe eloquenda que<br />
tuuiera.<br />
aroncs amigos tcom<br />
pañeros, mucbas gra<br />
daioeuemo? oaraoio?<br />
porqucnosocjco alean<br />
çar aquello que nofo?<br />
troa penfauamos que<br />
mcrcdamos. agowpues ta teñe?<br />
mos mucba tierra t mut buena, t<br />
los que la labran nos mantienen : t<br />
también tenemos cafas,t en días to<br />
dos fus aparejos, t ninguno oc vo?<br />
fotros teniendo efto pienfo que tic?<br />
ncloageno. porquclctespcrpc?<br />
tua entre todos los hombres,que<br />
quando alguna dudad fuere tomada<br />
po: armaa los aierpos oe los que<br />
eftan en la dudad t los oineros t to?<br />
dos los bienes fon oe los qtf e los to<br />
marón t ganaron, luego nopof?<br />
feets vofotros in juftaméte lo que te<br />
ncts,fino quepo: vueftra bumani?<br />
dad,t po: vueftra bondadno les qui<br />
íats todo lo que les ocjcats tener,<br />
Vefto
y efto tolo entiendo alTu pnesft<br />
no0oamos a la pereja t flojcedad, t<br />
aloelefteoeloa rntneabobzea que<br />
pienfanque eltrabaiarescofa mirerable,t<br />
que el biuir ftn trabajo ea oelette^toosoigoqueen<br />
bzeue tieni=<br />
po feretnoa tenidos en poco, t que<br />
p:efto per<strong>de</strong>remoa todos los bienes<br />
que tenemostque cierto no bafta fer<br />
buenos, ftno perfcuerar en fer lo ba<br />
fta la fin. y bien alfi como las otras<br />
artes no curando oellas, valen me?<br />
nos: t los cuerpos fanos,quádo los<br />
ocjcan cftar flojcos t perejofos, co?<br />
bian malest enfermeda<strong>de</strong>s,afli tam<br />
bien la continencia,^ templanza t<br />
fuerzas, quando oepan oe ejercitar?<br />
fc,feconniertcn en vicio tmaldad.<br />
Ipozloqualcn ninguna manera co<br />
uieneoefcutdarnos, nioeuemosfal<br />
tar luego oepzefto a lof oelettes:po:<br />
que mut gran cofa pienfo que es ga<br />
nar, pero mucba matoz es confer ?<br />
nar lo ganado. Que el ganar, mu?<br />
cbas v^esfebapozfola la ofadia oel<br />
que la alcanija: mas conferiiar lo ga<br />
nadonofepue<strong>de</strong> bajer fin templan?<br />
gat fm mo<strong>de</strong>ración, t fin mucbaoi?<br />
ligencia. 2lfli que conociendo agoza<br />
ferafn,oeuemoseí:ercitar mas la vir<br />
tudqueantesque adquiricflcmos t<br />
ganartcmof los bienes que tenemof:<br />
puesfabemos bien que quanto mas<br />
vno tiene,tanto masembidiofos t<br />
aflecbadozest enemigos tíene.^ba<br />
tozmente ft las poflefliones,tfier?<br />
uos quepoflee, las tienecontra vo?<br />
luntadoe fusouenos pzimeros, co?<br />
mo nofotros las tenemos, y esoe<br />
penfar que Dios fcra con nofotros,<br />
pues no laspoflccmos injuftamcn?<br />
te ganadas poz tratcio t aflccbá^as,<br />
fino q antes nos vcgamosoe losque<br />
nos aflecbauan t armauan tratcio.<br />
poz efto bemos oc aparejar oe aquí<br />
oelal?ífto:íaocCy:Ot 85<br />
a<strong>de</strong>latcpara feguir fiempze lo mejoz<br />
oe lo q nos efta bien:t efto es penfar<br />
q los q fon mas buenos, fon oignos<br />
oemandaralos fubditos. Que oel<br />
caloztoelfrio,toelbeuer,t oelos<br />
trabajoftoelfuenooencccmdadbe<br />
mosoeoar parte a nueftros ftenios<br />
t criados:t en todo aquello q les ba?<br />
jemos participantes cóuiene pzocu<br />
rar que a todos par^camof mejozes<br />
que ellos. ^Das oe la fciencia j)el ar<br />
te militar oe lasuerra t ocl ejcerci? c^<br />
CÍO oella fiempze nosocucmosguar y^ai<br />
dar oe no bajer parn^^tes a aque<br />
líos q queremos tener t poflcer poz<br />
nueftros ob«rost tnbutaríos,ftno<br />
quea eftos losbimosoe ejccedcrcn<br />
eftos tales cjccrcicios, t valer mas - ^<br />
qucno ellofc0abiendo tconocien? rra ce®"/<br />
dó que Dios moftro a los bombzes '^'•"n'íto<br />
• cftosinftrumentosoclibertadtfelí<br />
cidad. y aflí como aellos les quita?<br />
mof las armas, aflTi también nos con<br />
uiene a nofotros que nunca eftemoS<br />
ftn ellas:pues fabemos bien que los<br />
que tienen fiempte las armas cerca»<br />
eftos tienen mut a la mano todo lo<br />
que quieren. ft alguno poz ventu?<br />
ra piesfa oejir, que pzouecbo nos<br />
trae auer acabado lo ^ oeflcauamos,<br />
ft es meneftcr oe nueuo fufiir t tole<br />
rar,t tener bambzc t red,t cnTdadof<br />
ttrabajos/;eftc tales bien que fepa,<br />
/ Quetantomasgo^o v alegría ñ^cii)<br />
f^jKénes, quanto con mas trabajé<br />
nc^cançam^^ co/<br />
mojaìgparaias^^<br />
'^íííé^l3^i'algofmocí& mei<br />
nos guftofo oefpues oc alcançado. ^<br />
Que ft alguno no ouiefle meneftcr<br />
nada,no at para que trabajar poz bi?<br />
uir a plajer. £ ft aquello q mas oef?<br />
fcan los bombzes nos vinieflcpoz al<br />
guna otra via, no les feria tan fuauc<br />
como ft cl mifmo lo trabajaflc: t el tal<br />
IL iif bombze
Síbio feptímo<br />
botiibjc cfi fííiito ttins temía lo tieccf<br />
faríopara la vida, quanto nías lo ocf<br />
feaflhcomo fi tenicdo bábzealcan^af<br />
fc mut buenos majares, t teiiiendo<br />
fed gojafleoe mut fwaues beuidas:<br />
t auiendo menefter oefeanfar, rcpo=<br />
falfe a ftj plajer.lPo: lo qual todo oi=<br />
goque es mencfteroifponernos para<br />
la virtud t para la bondad:po2quc<br />
gQjemos a nueftro plajer oe los bic<br />
ne6,t no vengamos a eicpenmentar<br />
aquella cola q es mas oura oe todas.<br />
'Que cierto no es tan trifte cofa no<br />
ganar cl bien ,quanto es amarga per<br />
<strong>de</strong>r lo ganado. V también pcfad ago<br />
ra eftotque caufa tenemos para que<br />
queramosfer mas rutnes que oc an<br />
tesf 1p)02 venmraporquc midamos<br />
t fomos fenoícsf pues en ninguna<br />
manera conuiertcque cl píincipe fea ^<br />
masmtnquclosotros.lPo2Vcnm *<br />
ra po2qago2a parecemos eftar mas<br />
p2ofperost bienauSturados que oc<br />
antesf/Ro cicrto,puesqucnadie ofa<br />
raóejír queel vicio t la maldad fon<br />
buenas guardas, ni buenos tut02es<br />
í)e la pzofperidad t buena andanza.<br />
1C>o2ventt»rapo2quc tcnemostpof<br />
fccmosftemos t cfclauosf|p)ucs no<br />
conuiene que fiendo vno malo cafti?<br />
gue alosotros pot la maldad/ o poz<br />
cl vicío.lP>enfarets tambie que nos<br />
bafta que tenemosaparejooe mante<br />
ner a mucbos para guardas oe nue?<br />
liras cafas t^c^"^*^®® cuerpos?<br />
TP>ucs to2pc cofa fera creer q no? con<br />
uicne tener guardas para ufa pcffona,<br />
t nolbtros no guardarnos a no^<br />
fotros mifmos. Conuiene pues faber<br />
que no at otra tan buena guarda<br />
parad p2incipe quanto csferelnuf<br />
mo bueno t virtuofo:t efto es lo que<br />
fiép2e le baoe acompañar. lp>02quc<br />
clquceftafoloocvirtud nopue<strong>de</strong>,ni<br />
ocuc tener bien ninguno.*HÍ)uesquc<br />
os parece fcoeue bajer? t oó<strong>de</strong> fe ba<br />
oe cjccrcitar lavimid, t oou<strong>de</strong>feba<br />
oeap2cdcr?1Ro quiero oejir nadaoc<br />
nueuo,fmo conforme a lo que ta tencts<br />
fabido »quiero que cntcndatsq<br />
bien afli como en 1p)erfia los ©moti<br />
mosbiuctcóuerfanenlas eftacias,<br />
alfi tábien oigo q nos cóuiene aqui a<br />
todo? los ©motimoí cjccrdtarnofen<br />
los mifmos eftudios tejcerciciosrt<br />
pues me vcts aqui todos p2efentes<br />
confidcradbien ft tengo cutdado ,t<br />
pongo oiligcnda en bajer todo lo 5<br />
conuienciTto tambic mirare porvo<br />
fotros.y a los que viere cjccrcitar la<br />
virtud t la bondad,a eftos bonrrare:<br />
ífiDiosmeoiere bi jos,los criare t<br />
cnfenarcaqui; p02q p20curare mas<br />
oefermutbueno,quericdooarmut<br />
buenos ejccplos a los bijos. y dios<br />
aunquequierá no podranfadlmcn?<br />
te fer malos, no viendo, ní otcdo oc<br />
mi cofa que fea torpe/o fea:t gaftando<br />
los oías en buenos, t boneftos<br />
eftudios,t ejccrddos.<br />
^fin oclfcptímo líbjo oela«^<br />
bíftozía oc Ct20.
j^ARGVMENTO<br />
libro odauo»<br />
octauo ocla W ^<br />
ftóíia oc<br />
84<br />
N ESTE LIBRO SE CONTIENE<br />
la or<strong>de</strong>n que dio Gyro para goucrnar vn remo tan grá<br />
<strong>de</strong>, como era el <strong>de</strong> que fc auia hecho feñor. Toda va en<br />
<strong>de</strong>regada la manera <strong>de</strong>la gouernacion a reprefentar to^<br />
I entero vn buen principe, que como valerofofcpa<br />
conqniílar, y <strong>de</strong>fp ues como pru<strong>de</strong>nte y fabio confcrue lo ganado,tCí •<br />
ntendo mas refpccto al bien <strong>de</strong> los fuyos que al particular <strong>de</strong> fi miCi<br />
mo. Aun que efte también fe procura y fe alcanza quando íeprocu<br />
ra y alcanza el publico. Por eftar tan junto como efta el vno con el<br />
otro,qüe en queriendo los apartar, perecen ambos, y no pue<strong>de</strong> auer<br />
daño enei bien publico, que no fea con <strong>de</strong>trimento <strong>de</strong>l bien <strong>de</strong>l prin<br />
dpe. Todo efto va particularizando X'enophon,en lasparticularid^<br />
<strong>de</strong>s que dize or<strong>de</strong>naua Cyro para la conuerfacion <strong>de</strong> ín autoridad y<br />
reputación y buen exemplo, y para próuecho comnii, y proíperidad<br />
jdc los fuyos. Contiene fc alfi mifmo el teftamento que Cyro hizo,<br />
eftändo prefentes fus dos hijos : al mayor <strong>de</strong> los qiiales <strong>de</strong>xo el<br />
rcyno: y al otro que fueflc Satrapa <strong>de</strong><br />
dcrtas proqincias»<br />
f©:acíon t>c Cbjyfan tasíla Qual también con<br />
tiene muy buenas conftdcradonee mo2ale0,t con ellas quiere perfuadir<br />
CbitlahtosqCfJO ocuc fer mutobe<strong>de</strong>fddooc todos. Iparaalcan^ar<br />
efto tambicnvfa oc vn oejir vn poco mas impernofo t Icuan<br />
tado,lo qual esoe artificio.<br />
£fpue8<br />
queC^ioaca<br />
bofurajolcí<br />
uätofe luego<br />
tras clCbzt<br />
fantas,tba=<br />
blo oefta ma<br />
nera.<br />
C-dDucbas<br />
vejes varos<br />
hes amigos lo be penfado, r ^goza<br />
también lo pienfo,queel buen pzin?<br />
cipe nooifiercnada od buen padre,<br />
los padres píouecna los bijos,pa?<br />
me parefcc ago:a que nos aconfeja<br />
aquelloconque podamoí biuirfiein<br />
pjcbienauemrados bafta la fin. pe<br />
ro lo que ami me parefce qucocjco oc<br />
oeclararos como era inenefter, efto<br />
p;ocuraretooccnfcñaros,paraquc<br />
% iii) lo
Síbio ocmo<br />
\o fcpan los que no lo fabcn.ipcnfad<br />
pues agoza que dudad oe eneutigos<br />
fuc jama? tontada poz los queno qui<br />
fiero obe<strong>de</strong>cer a fn capitan y que cju<br />
dad oc amigos fue lamas conferuada<br />
oc los que noquifieron tener'obe<br />
dienciaafu fefioz? y que eiccrdto oc<br />
los que no fucífen obedientes alean?<br />
(O jamas la victoziaf o quádo fon IO0<br />
nombzcs mas vencidos en las bata?<br />
llas^ quádo pzoaira cadavno en par<br />
ticutar oe faluarfc a fi folof Que cofa<br />
buena pudieron jamas bajer aque=<br />
líos que ñoobc<strong>de</strong>cena los mejozes?<br />
Que duda<strong>de</strong>sfe habitan fcgun las<br />
Icfcs/oquc cafas fcpucdcn confcr?.<br />
uar/o que naos llegan al puerto óon<br />
<strong>de</strong> vaurfmoat obediencia? 1|i)ucs<br />
nofojtros^todos los bienes que ago?<br />
ra tencthbSjpozqnc los bcmos al?,<br />
candado pzincipaímente, fino poz te<br />
ncrobedicndaa nueftro pzindpe? -<br />
TPoycftooc nocbc ^ocoia veníamos<br />
oe pzefto oon<strong>de</strong> era menefter: y ft?<br />
Riendo todos mutefpelfos alpzin?<br />
dpe, nunca cftauamos repofando,<br />
ni oeicauamos poz acabar, y medio<br />
bccjbio todo lo que nos era mádado*<br />
iPucs ft esmut S^an cofa obe<strong>de</strong>cer<br />
al p2indperparaalcan^rclbicn,oe?<br />
net© alfuníftnO faber que también<br />
loes paraconfeiiiarlo. Slntcs mu?<br />
cbos nos mandauan, t a ninguno<br />
mandauamosragozaauctsvenidoa<br />
tales tertiiinos todós losque cfta^s<br />
«un bi« ^^^^ pzefcntcs, que vños mandaos<br />
Z obedcf a mucbos, t otros a pocos. 1P>ue?<br />
«y ® 'o® afli como vofotros os tcnet^l^zoi?<br />
VSSt gnosoemandaralosvueftrbs,afli<br />
«08. también tiofoti-ós es rajón queobe^<br />
<strong>de</strong>jcamos a los que tíos cóuiene obc<br />
<strong>de</strong>cer. £n cft;o bcmos nofotros oc<br />
oifcriroc los fiemos ,eí los fiemos<br />
contra fu grado fimeUa los fenózcs,<br />
t nofotros que nos tenemos poz li?<br />
bzcs loguemos oe bajer oe buen gra<br />
do : pozque oefta mattera parece fer<br />
mas cftimado. 1l?aUarcfs tambicn<br />
que en cnialquicra república oon<strong>de</strong><br />
el mádo no es oc vno folo, la dudad<br />
que oc mut buena gana obedcfce a<br />
los. gouernadozes, efta menos, que<br />
todas pue<strong>de</strong> fer conftrefiida que obc<br />
<strong>de</strong>jcalos enemigos. ILuegoparcj?<br />
camos todos pzefcntcs, comoC^o<br />
lo manda en efta eftancta, t c]ccrdte<br />
mos aquello con que podamos con?<br />
femar lo buenò.(B)frcjcatnonos t re<br />
pzefentemonoí ael,para queCt^o fc<br />
ftmaoe nofotros,^ nos emplee en lo<br />
que fuere tnenefter.pucs ocuemos<br />
bien faber ^ no fe bailara jamas, que<br />
Cyio fc quiera femir oe nofotr9s pa<br />
ra fu bien,t no para el nuéftro:pues<br />
también es nueftro pzouccbo como<br />
diruto,t los que fon fus enemijgos,<br />
tambienlo fon nucftros.COuando<br />
Cbztfantas acabo oe bablíir, tóian?<br />
tarófeotrosmucbosoc Ibsperfa©<br />
t oe los cQpancrös:t confintieron t<br />
apzouaron todo lo eí poz el fite oicbo»<br />
211 fin fíte octerminado Q los bonrra<br />
dös t maí pzindpales ouiclfcnoe p^<br />
rccerficpzcalas puertas, t ofrcccríé<br />
tmoftrarfeaCtíoparaq fcfimicftc<br />
oellos en todo lo q quifieflc, bafta q<br />
los oefpldieflc,tmádaflc tí«y como<br />
entonces fite octerminado, áflfi tam?<br />
bienio bajcagoza losque mozanen<br />
afiajt eftáoebaico oel mandooclrc^<br />
^ frequentan cótino los palados oe<br />
los pzindpcs. y lo mifmo 5 moftra?<br />
mos que Cno poz rajó auia oz<strong>de</strong>na<br />
do paraconfcmarafli el imperio pa<br />
rali,t para losTPerfas,lo mifmo ba<br />
jen poz Ict í^afta agoza todos los re?<br />
tesque oefpuesoel vinicron.y efto<br />
va oe la miftna manera ¿j fc bá todas<br />
las otras cofas.Quc quato cemeioi<br />
cl pzindpc
t mcloîeslcteè cftablcce:^ qu3io es<br />
itîas ni^n tanto las oîdcna nias nia^<br />
las.am q venian ala côtina los bon<br />
r rados a las puertas oe £t20 eô fus<br />
cauallos t fus iançasoe comuncon<br />
fentiniientooe todos los bombies<br />
buenos que auiá fido en conquiftar<br />
climperio.y £pooï<strong>de</strong>no otros ma<br />
to:domos y pioeuradoiespara las<br />
otrafcofas:^ tenia recaudadoies oe<br />
fus rétas,t oefpenferos para los ga=<br />
ftos,tveed02esoelasob2as,t guar<br />
dasoe las polfelTiones : t líeles que<br />
teniá cargo oe las pîouifiones necef<br />
fartas para comer. V también oio<br />
cargo oe loscauallosVoelorperrof<br />
oecaçaaaquellosquepenfauaq barian<br />
mutbuenoselloîanimales:pa<br />
ra fe po<strong>de</strong>r feruir oellos. -dbas oe los<br />
hombres aquellosquepmfauaque<br />
le conuenia tener para guardar con<br />
feruaciôoefii eftado r felicida<strong>de</strong>ftof<br />
no los encomendaua a otros paraíí<br />
los bijieflcn mur buenos,fmo que<br />
lo tomaua el poz fu oficio pzopiio*<br />
(Duc bien fabia qucficnalgunticm=<br />
jo era meneftcr pelear qucoeftos ta<br />
Î<br />
es auiaoecfcoger losque mandafs<br />
fenr pîcfidicflrentr concllos poner<br />
feamurgrandcspeligros.yocftof<br />
talcs ojdcno los capitanes oelain=<br />
fanteria r oc gente oecauallo. y ft<br />
era menefter paraalguna parte capi<br />
tan generalmnquc ftieflcncceflaria<br />
mente fu perfona,elmifmo fabiabie<br />
qucoeftos le auiaoe cmbiar. V tam¿<br />
bicfabiaquefeauiaoe feruirbeftos<br />
para gouernadozes r confcniado:cs<br />
oc las ciuda<strong>de</strong>s,r oc todas las oti'as<br />
tiaciones.y oeftosembiauaal^os<br />
po:emba¡cádo2es:loqualel tenia en<br />
mucbo pozpo<strong>de</strong>r alcácar fin guerra<br />
lo quelccumplia.ynó ftendo tales<br />
quales auian oe fef aquellos q eran<br />
oiputados para eftas cofasgran<strong>de</strong>s<br />
oela Wftojía dèCyzOt 85<br />
penfauaquetodas fUscofásruana ,5,5 «pu*<br />
mal. y ft eftos eran qual conuenia 2 ¿apara la<br />
fucflcn^enfaua quc todo fc le bana Í'l'ìlÌ,<br />
bien. Conociendo cfto metiofecn q-iU/rá'<br />
efte cutdado roiligcncia.T penfaua ««/i»»'<br />
qucclmifmocircrcicioUvirmdauia i?«:<br />
oe tener el mifmo q todos los otrosk<br />
Que cierto penfaua fcr impoflìblc:<br />
qiic no ftendo ci tal como conuenia<br />
ftr, pudieflc mouer % incitara loe o?<br />
tros a bajer obzas buenas y virmos<br />
fas.afli como penfo efto aflí tambic<br />
le parecia q pzimero auia menefter<br />
OCIO t cfpacio:ft micna poneroiligé<br />
eia para q todo cfto fe cüpliefle mut<br />
bic.pucsocfcutdarfcoc lasretas,<br />
no leparcciafcrcofaq cumplía;p02e|<br />
el entendia ^ oe neceflidad auia oc ba<br />
jer mut gran<strong>de</strong>s gaftos para confer<br />
uar mut grá imperio. jSficdofcnot<br />
octantastierrasft quiftefte enté<strong>de</strong>r<br />
ficp:cenella5,fabiatambien4tcrnia<br />
mucbas occupaciones en pzocurar<br />
poz el bicoe todos.aflri q confi<strong>de</strong>ran<br />
do Conio podná bajerfe bic las cofas<br />
oc fucafa,t tener ocio, pefo en cierta<br />
manera para ellas vna ozdc comooe<br />
guerra militar,que afli como loscá?=<br />
pozales ocoicj tiene cutdado oclas<br />
efquadras ocoicj,t los capitancsoe<br />
ios capozalcs, y los cozoneles hiato<br />
res ocoicj mil oc los cozonel¿nu¿<br />
nozcs oc mil. y oefta maneraningÉi<br />
no fe les pafla poz alto, aun queat«<br />
mucbos millares ocbobzcs.yquác<br />
do el capitangeneralfequiere'feruir<br />
oc todo el cjccrcito, para bajer algfia<br />
cofa,baftale mádar lo a los cozoneles<br />
matozes. Tpmes poz efta mifma oz<strong>de</strong><br />
quefe gouierná las cofas oe guerra,<br />
pozcftamifma Ctzorccapimlo,tQi<br />
<strong>de</strong>no en fuma todos losttegociosoe<br />
fucafa :oc fuerteq le baftaua bablar<br />
có pocos,paraq nootticfteocfcutdo<br />
£n las cofas oc fucafa tgouernacio.<br />
% v y con
Vconcfto tenía maa ocio t efpacio<br />
que nootroa qne folamente tienen<br />
entejado oe vna cafa/o cargooe vna<br />
nao.lPoi lo qual como o^lcnalfe laf<br />
cofas ocfu cafa pozclta vía, enfeño<br />
alosfutostiuefiempze guardalfen<br />
ella p2dcn:talfi bufeo octo t oefcan<br />
fo para fi,t para los futos.<br />
CComcncooeoarinftrucíon a fus<br />
familiarescomoauianoeregirfe.y<br />
píimeramente todos los que teman<br />
bajienda bailante para mantener =<br />
fe trabajando otros,fi ellos tales no<br />
parecianpzefentes a las puertaí,má<br />
daña los bufcar,penfííndo quelos^<br />
parecían alli t)c fií grado,no querría<br />
bajer cofa mala nifca/opo:queella<br />
«an cerca oelpjincí pc / o pozque fa?<br />
biá que losbombzes buenos los mi<br />
rauan lo qiie bajian. y los que no ve<br />
nianni parecian, crctaqueeftauan<br />
aufentespozalgun vicio/opozenga<br />
fíaraatgimo/opoinegligécíatoefs<br />
curdo, pw lo qual penfando ello<br />
cóliremaavemrt parecer alli ellos<br />
tal6í:mandando como po: fentencia<br />
a alguno oe aquellos que mas eran<br />
fus amigos,que tomalfeparafi los<br />
bienes oeaquelqueno parecía :oi«<br />
jicndo, que tomauáoe lo futo.H^a?<br />
<strong>de</strong>ndpfe f lio affr^venian luego aqué<br />
líos que auiait ñdo p:iuados oe fus<br />
bienes como agramados: t í^tio<br />
^ mucbosoías no lesóaua audten<br />
4^a.Defpuésóe otdbSjbflátaua la<br />
caufapozmucboticmpo.y con ello<br />
pcnfatta qtie los acoílumbzaria a fer<br />
«ir le,t quemenof enemigosle feriá<br />
que fi cálligando lof cl mifmo les fo:<br />
^^aflcquevinieffen. 2llfi queella era<br />
vnamaneraoe enfeñar lospat^a^ pa<br />
recíeífenpiefentestt la otra cr5:qtie<br />
mandauaalosqueellaúS p:efentes<br />
aquellas cofas queerlmut fáciles<br />
' óebajcrtmntp:oñecbofastoemtt<br />
2íb2o ocmo<br />
cba ganancia para ellos. V laotra q<br />
nunca repartia nadaalo'saiifcntcs<br />
pero Uíinato:oe todas,t quemas<br />
le neceflí tana era,que al que oe todo<br />
eraoefobediente le quitaua la bajic?<br />
da t la oaua a otro,que penfaua qije<br />
ellaria p:efcnte quando fuclfe mene<br />
ller. Valfi elle tal fe le bajía amigo<br />
vtil t p:ouecbofo en lugar oel inútil<br />
t oefap:ouecbado. y aun clqueago<br />
ra es ret pefquifafi falta al^nooe<br />
los qucoenen oe ellar p:efentes.<br />
puesoella manera craCtíocotra?<br />
rio a todos los que no parecían: t a<br />
losque fe le p:efentaium:penfaimq<br />
los podria mouerT incitar paralas<br />
ob:asbuenastvirtuofaf:po:queoe<br />
talfuerteles mandauaacllos ,tlos<br />
regia,que p:ocurauaoe mollrar fea<br />
losfubditoffcrmafo:<strong>de</strong>nado envir<br />
tu<strong>de</strong>s que todos los otros, y tábien<br />
oaua a enten<strong>de</strong>r, que le paercia a el<br />
que po:las letes efcriptaslos bom<br />
b:esfe bajian mejo:es.^Das el bue<br />
p:incipepenfauaquceravnalet bi?<br />
ua para los bombzes queballaua pa<br />
ra o:<strong>de</strong>nart ver el que eftaua oefo:?<br />
<strong>de</strong>nado, t caftigar le. Xcniendolo<br />
pues entendido, ante todas cofas fe<br />
moftraua trabajarmas,t tener mas<br />
cutdado en las cofas oel ailto oíui?<br />
iiojquando tenia mas p:ofperídad»<br />
íEntonccs ftie quando primeramen<br />
tco:<strong>de</strong>naron los^Dagoslosbtm?<br />
tíos t alababas en bonrra oe los oio<br />
fes.V luego que amanecía facrifica?<br />
tía a los oiofes que oejian los -dba?<br />
jos.V afti lo queentonces file efta?<br />
blefddo t o:<strong>de</strong>nado,oura bafta ago<br />
Taacercaoelqueretna.y cnefto lof<br />
p:imeros,como mas gañofos le imi<br />
tauanlos otros lp)erfas,tenicdopo:<br />
ft,que ferian bienauenturados,ft bo<br />
Traftcnt ácatalfcn aDíos ,comolo<br />
bajía elque era p:incí pe t el mas rí=<br />
co
CO t bicnaucnmrado x>c todoa.y en<br />
ello pcrtfauíin que bajian iimt¿ran<br />
plajcra Ct2o;t el mifino £^20 pcn=<br />
faua que la fanaidad r religió oe los<br />
fufos le apjouecbaua tanibieu a el.<br />
iPojq confi<strong>de</strong>raua lo niifnio q aque?<br />
líos q uaucgautq efcogc antesoe<br />
cncoinpamaocios bueno? t religio<br />
fos,q nooe aquellos que parece nia=<br />
los:t peruerfos. Sífi mifmo confidc<br />
rana q fi todo? fus familiares fuelfen<br />
buenos t religiofos para con 5Dios,<br />
q feriá menos malos entrefi pí^ra<br />
có el mifmo teniendo fe poz talq ocuia<br />
fer como vn bien bccbo: para có<br />
los familiares.Daua tábien a enten<br />
<strong>de</strong>r claramente a todos aquellos q el<br />
elhmaua en nnicboq a nmgunami<br />
go ni companero auia injuriado: fino<br />
que mirando el rectamente la jn-<br />
(licia penfaua que mas fe auiá oe ab<br />
ftcncrlos otrovoe ganancias to:pes<br />
t feas t q no querrian po: injulhcia<br />
cnrriqueccr. y cre^a q todos teruiá<br />
mas vergueta ocl,fielparecielfe cía?<br />
rameute q la tenia oe todos, para no<br />
ofar oc5ir,ni bajer cofa alguna tojpc<br />
o fea. Vello fcr alfi locomecturaua,<br />
po:^ cómunmcte los bombzes tiene<br />
mas vergueta oc los vergon^ofos,q<br />
óloíoefuergo^adostagoza fea eftC tal<br />
a quié ban oe tener el refpeto el pzin<br />
cipe,agoza fea vno ó los otros a quié<br />
ni efian fubjetos, ui temen.y tábien<br />
las mugeres vergoucofas tiene ma?<br />
verguenca oe aquellos que las tiene<br />
poz tales. V penfaua que permanece<br />
ria mas la obediencia en los fu tos:<br />
fi bonrraua manificftamcnte mas a<br />
aquellosq fmefcufalc obcdccian, q<br />
no a lo? q pareciá oar mueftra oe mu<br />
cbas virm<strong>de</strong>s ^oc mucbo trabajo,<br />
fin poner lo poz obza. ¿onocicndo<br />
eftopcrfeuL'rauaenlobajerficpzcaf<br />
fi:t moftrádo la tcpláca en ft mifmo<br />
oelal?ífto2íaocCy20t 86<br />
bajia q todos lae¡ccrcitafl*en mas.<br />
pozq quádo lo? bobzes ven biuir te<br />
piado a aquel q tieue mas po<strong>de</strong>r pa?<br />
ra bajer injuria entonces losocbile?<br />
tque poco pue<strong>de</strong>n no quiere que fc<br />
pzcfuma ni entienda oellos q bajen<br />
iu)unaalguna.1l?ajia oiferécia en?<br />
trelavcrgucçatlatcplança. Hos q<br />
tiene verguenca quena q fueficn los<br />
que buten oe bajcr enpublico cofa<br />
q fea toipe t fea:t los teplados losq<br />
en publico ten fecreto.Voefta ma?<br />
ñera penfaua que fe epercitaria mas<br />
la templanca ft feponia poz publico<br />
ejccploafi mifmo que no fe retrata<br />
oclas buenas obzas para los oelet?<br />
tes fubitos t balagueríos:fino q an?<br />
te? queria tomar el trabajo có virmd<br />
q no el oelerte co vicio.ClP>ues fie?<br />
do tal Ct^o bajia q en las puertas t<br />
en las entradas ouieftc mucba mo<strong>de</strong><br />
ftia t tcplança en los rutnes,para q<br />
tuuieífcn el refpeto ocuido a los me<br />
jozcs,t mucba vcrgueça t rcuerccia<br />
entrcft.1Ringuno vieras allí q fe en?<br />
fañaua có bojes ni fe bolgaua con ri<br />
fapozla injuriaocotro:finoqftlos<br />
vieras pcfarasverda<strong>de</strong>ramcteq bi?<br />
uiá fegu rajó.y ozdcnádo t bajiédo<br />
eftas cofa? t otra? femejátes,poz can<br />
fa oel ejccrcicio öla gircrra lo? facaua<br />
a caça a los q pcfaua q les conuenia<br />
ercrcitarfe en ella.£fte cjccrcicio juj<br />
gaua q era cimas bueno ga las cofa?<br />
oe la guerra,t para el ejccrcicio oc ca<br />
nalgar a cauallo cimas verda<strong>de</strong>ro:<br />
{ mesen oiuerfos lugares les pone<br />
a caça alos oe cauallo en que ban<br />
oe vfar fu oeftreja. 1l5an mcnefter<br />
tz emposoc las fieras, quando bu?<br />
^en:t efto los baje mas hábiles para<br />
obzar oef<strong>de</strong> los cauallos : pozquc<br />
fe ceuá oel ocfteo t codicia oc hózra<br />
teftalosacoftúbzamasa fufrir los<br />
trabajosjt lo? frios t lo? calozes t la<br />
bambze
anibjct la fedalosquc feolaella.<br />
y aun ago:ael rc^ y IO0 fu^og tiene<br />
t vfan elle cjccrcidooe la ca^a.<br />
CDeftas cofas pues que ta bcmos<br />
oícbofc parece claramente como el<br />
tenia por aucriguado quea ningu?<br />
no pcrtcncfcia fer fcnoi t maridar fi?<br />
no.a aquel que fuelfe mejozqucaque<br />
llosaquicnmandaua. Xambienfe<br />
ciitic<strong>de</strong> efto quepo: tal manera ejcer<br />
citaua los futos,que el mifmo traba<br />
jaua mas que todos en la templanza<br />
t en las artes oe guerra,t en loí ejcer<br />
cidos odia. V entonces facaua los<br />
otrosa ca^a,quando noauia iicccin?<br />
dadoe quedar cncafa.ipcroft algu?<br />
nave5laauia,cagauacn cafa las fie?<br />
ras que mantenía en los huertos t<br />
bofqucs cercados, y jamas cenaua<br />
anteí que ouielfe fudado con el traba<br />
Ío:ní mandaua oar oe comer a los ca<br />
uallos antes que fc ouíelfen cjcerdta<br />
do:t combidaua ala ca^a afus mini?<br />
ftrosque llcuauan d fccptro. 2lffi q<br />
clejccediaa todos en todas las bue?<br />
ñas ob:as:t también los f titos a lof<br />
otros po: el continuo cjcercicio. y<br />
cftc ejcemplo oaua oc ft miftno.<br />
C^ambien bonrraua con oadiuas<br />
t cargos tp:cemincdas t bonrras<br />
oc todas maneras a aquellos q via<br />
que ob:auá la virtud t labondad,oe<br />
tal manera que a todos poniacodi?<br />
da t compctenda,que cada qual qui<br />
ficflc parecer mut bueno en los o?<br />
^uien fu jog afli mifmo parece que<br />
qíeVÍ? aprendimos efto oc £ttotqiic no fo<br />
fo0 fccp* lamente penfaua que conuenia a los<br />
j;fe?í?p:indpeseicce<strong>de</strong>r afus fubditosen<br />
cura xcé fer mdo:es que dios: ftno que tam=<br />
«opizon. bien penfaua que conueniacnamo?<br />
rarlos cu clatauio ocl cuerpo. lPo:<br />
efto efcogio oc traer veftida vna efto<br />
labccba ala manera oelas oc -dDc?<br />
dia:t perfuadio a ftis amigos t fami<br />
2íb:o ocmuo<br />
liares quefe víftieífen oefta mifma<br />
veftidura. lp)o:qcftavcftidurapo:<br />
fer larga parecia q aib:ia las tachas<br />
oel aierpo,ft algunasauiatt los que<br />
la trata,parcelan mas gra<strong>de</strong>s t mas<br />
bermofos.^l calcado tenian tal que<br />
pudieffenponereuel algofecretamé<br />
tc,paraqueparecieffe elb5b:e mas<br />
alto,t los bijiclfc parecer map:cs.<br />
aicoholauanfc los ojos t tenian fc<br />
las cejas,po:queparedclfen maí Un<br />
dos los ojos:t fregauan fc cl roftro<br />
po: parecer mas colo:adosque no<br />
cranoe fu namral.
que cfto0tambíeu como IO0 buenos<br />
t bonrrado0 le llamauan flempze pa<br />
dre Cpojque tenia cuidado oello0)<br />
moftrando que fiépzequeriá ftrr fti0<br />
fiemo0, Cy oefta manera pjoeuro<br />
feguridadpara todo elimperioóloa<br />
Tperfaf t para cuitar que a el miftno<br />
noie vinieftcalgim peligro,o mal oc<br />
amielloa aquien ania ftibjetado*<br />
«dboftraua fc mut valiente tofado,<br />
t tenia poz 5omb?c0oepoca0fuers<br />
$a0 a IO0 que via biuir malamente t<br />
oefoj<strong>de</strong>nado0:t ningimo oefto0 ta?<br />
lea fe le aeercaua a el oe nocbe, ni oc<br />
oia.'dbaa a loa qucoellos tenia po:<br />
buenos ^ concertados oc buena ga^<br />
na los miraua juntos t armados : t<br />
plgunos oellos fabia que eran capi?<br />
tañes oe b6b:es oe cauallo, t otros<br />
oe infanteria, ymucbosoellosvia<br />
que tenian vna p:efuncio oc animo<br />
como bomb:cs baftantes para man<br />
dar : y eftos fe metían con los oc fu<br />
guarda,tmuebosoellosfe iurttauá<br />
con el:po:qucoc ncccftidad feania d<br />
femiroellos. arti queoeftos^ auia<br />
íubjetado ferecelaua que no le vinief<br />
fe algunpeligro oe mal po: muebas<br />
vias.fpo: lo qual conft<strong>de</strong>raua como<br />
podría cftar feguro oellostque qui?<br />
íarles las armai v bajer les que fiief<br />
fen menos que bomb:espara gue?<br />
rra no lo ap:ouaua:po:q le parefcía<br />
cofainjnfta, y penfaua que feria oe=<br />
ftnicionoefuretno.puesftno los<br />
admitía, y claramente les moftraua<br />
no fiar fe oellos, teníalo po: p:íncí?<br />
piooe guerra. lP>o: erto penfo vna<br />
cofaque le parecióla mejo: oe todas<br />
para fti fcgurídad, t "ííí^<br />
j£fta era trabajar ft pudiefte oc ba?<br />
jer quelosp:ínclpales oellos ftief?<br />
fen mas fus amigos, que no ellos<br />
cranentreft. puesoeque manera<br />
qami parecer muo,para venir a fer<br />
De te Wfto:ía oe 87<br />
amado oellos,p:ocurarcmos ocio<br />
contar ago:a.<br />
ClP>«mcramcntcentodas cofas fc<br />
moftraira ftcmp:c bumano cn quan<br />
to podia, pareciendo le que alfi co?<br />
mo no es coláfacilamar a aquellos<br />
que parecenquenosticnen odio ,ní<br />
querer bien a los que nos quieren<br />
mal, aflí también alosquc conoce?<br />
mos qnenosaman t quieren bien:<br />
nopue<strong>de</strong>ferqueles tengamos odio<br />
ftendo afli quetengamós creado oc?<br />
líos que nos quieren bien, afliquc<br />
mientras no tuuopoflíbilídadoeoi?<br />
ñeros para po<strong>de</strong>r bajer bien,p:ocu?<br />
rana oe grangear clamíftad,míran?<br />
dofiemp:epo:los compañeros ta?<br />
mígos,t trabajando con cllos,t mo<br />
ftrandoclaramentcquc leplajiaoe<br />
fubicn,t le pefaua ocfu mal<br />
CDcfpucí que vino a tal eftado que<br />
les pudieflc bajcr bien con oineros,<br />
ami parecer les bíjo,como fe pue<strong>de</strong><br />
ver claro, el benefiao mas agrada?<br />
ble que pue<strong>de</strong> auer enel trato y con?<br />
ucrlacíon que tienen loS'bomb:es<br />
vnos con otros, que esa fu mifma<br />
cofta oar les oe comer y beuer.pen<br />
fando pues cfto Cyio ftie el p:imero<br />
que o2<strong>de</strong>no que a todos losoe fume<br />
fafeles pufteflenlas mifmas vían?<br />
dasqueael:ttantasquatas fueflcn<br />
baftantes para mucbos botnb:es.<br />
jCodo lo q fc ponia oclante,facando<br />
lo eftaua para elt a fus combidados<br />
lo repartiacntre fus amigos a los q<br />
quena moftrar que tenía memo:ia<br />
oellos t losqucria bien: t embiaua<br />
a aquellosque mas le contcntauan/<br />
o en laguardaoe fu perfon^ / o enel<br />
femicío/o enotros negocios quales<br />
quiera.Dádole8 a enté<strong>de</strong>renefto,q<br />
noígnowuala voluntad qtenianoc<br />
agradarle.2:5biéb6:rauaafus cría<br />
dos oando les algo oclooc fu mefa,<br />
quando
quando quería loara alguno, y tos<br />
da la comida oe fua criados mandas<br />
ua poner encima oefu mefaípenfans<br />
do que oefta manerales éngcdraria<br />
amo: como a bi)os. y ft qucria que<br />
alguno oc los amigosfueffe eftima?<br />
dooe muebosja cftetaltambif cms<br />
biaua algo oe fu mefa:po:q atmagos<br />
ra tambienalosque venqUe fe les<br />
embia algo oc la mcfaocl rey a eftos<br />
tales todos les bajen mai bonrra en<br />
1|i>erfia,penfando que ellos fon bon<br />
rradoí t bflftantes para alcanzar oel<br />
ret lo quebati menefter« ^nofolas<br />
menteocletta t agrada lo que el ret<br />
embia po: las caufas arriba oicbas,<br />
ftno po:queala verdad tiene mas c5<br />
tentamicntot oelette en ft lo que es<br />
embiadooclamcfaoclret. Vqefto<br />
fea afti no'esbe maraiiillar,po:q bie<br />
aflí contó tòdaslas otras artés toft<br />
dos fe ob:an t Wbwn mejo: en las<br />
gran<strong>de</strong>s ciuda<strong>de</strong>s,afli también las<br />
viandas t maniarcs oelret fonbcs<br />
cbos t aparejados con mas trabajo<br />
vartifido« jÈnlasdudadcs peque¿<br />
fias losmifmosoftciales bajen laca<br />
ma:lapuerta,elarado,lamefa:t mu<br />
cbas vejes el mifmo labw lacalb , t<br />
fe alegra ft av algtmos que le ocn Os<br />
b:as oe mucbas mañerastque feart<br />
báftantes para mantener fe, 'però<br />
no at ouda:finoqueesimpoflible,S<br />
los bomb:cs quetienen mucbos on<br />
tíos losputdanbajcr todos bien«y<br />
afll en las gran<strong>de</strong>s duda<strong>de</strong>s po:que<br />
mucbos ban meneftcr a vno : bafta<br />
vn ofidoacadaqual,para ínanteiicr<br />
fe: t mucbas vejes no vno entero,ft<br />
noqiie vt^) baje el calcado oeboms<br />
b:cs,tótro oe mugeres ¿taimen<br />
efte mífino ofidoat vno qwe £cí:tael<br />
calcado, tótroqio cofettcada qual<br />
oellos femantíerte,y tábien at vno<br />
queco:tat)evcftir,totro^rto tiene<br />
libìQ octauo<br />
otra cofa que bajer ftno aparejarlo,<br />
(Elue oencccftida<strong>de</strong>lquecntien<strong>de</strong>cn<br />
vna ob:a pequeña es fo:^ado que la<br />
baga mut biemlo mifmo acaece en<br />
las cofas oe comer rpo:qUc Iquando<br />
vno mifmo bajeCa cama,pone lame<br />
fa:amafa t cucjetguiftioe córner, t<br />
bajeotras bajicndas, ncceflario es<br />
que cadacofaoeftas vatacomo puc<br />
4le,lp)ero quando vno tienebarto q<br />
bajcrcncojerlacarne,t otro enas<br />
far la:totrocncojerlos peces :t os<br />
trocnafarlos,totrobaje pl, taun<br />
nooetodas maneras,fmo que le bas<br />
fta quelo baga bíenocvnafuerte ne<br />
ccflrariocé,fcgunpicnfo,qtodo efto<br />
vatamur bien bccbo:pues cada Os<br />
b:afebajepo:ft«y afliclquc lo baje<br />
mc|o: en lais cofas oe comer: efte fin<br />
comparación cicccdc a los otros, y<br />
po:qttcCt:oteníatalcsfus cojines<br />
ros,po:cflbpodia fcrmutcftimado<br />
loqueguífauan.<br />
Bes quanto Ct:o valiefle<br />
masque todos los otros,<br />
ocaqUi addatelo oaremos<br />
racníen<strong>de</strong>r.Como muieflc<br />
mucbas mas rentas que todos los<br />
otros,mucbomaslosc?:cediàen ba<br />
jer merce<strong>de</strong>s t fer libcraUyCtíocO<br />
men^o aquel vfo t coftumb:e^ ous<br />
ra ago:aentre los retes oe ferfrans<br />
cost liberales enbajerbíen ihd-ccs<br />
<strong>de</strong>s«Tp)o:quc oejidme,to osmego,<br />
quien tiene amigos mas ricos el oía<br />
oe ot
efto,fino aqnclaquíen el ret lo<br />
De quien otro fe cuenta auer becbo<br />
con la grá<strong>de</strong>ja oe fus oadiuas t mer<br />
ce<strong>de</strong>s,que el ret ftí^Ac mas querido<br />
que los bermanos ,tlos padres t<br />
•.losbijosídluien otro pudocaftigar<br />
también los enemigos que cftauan<br />
aufentcs t leicoscaminooc mucbos<br />
mefes,como el ret oe perftaí (Duic<br />
otro ouo qucauicdofubjetado el im<br />
perio:ñietfc llamado padre ó los fub<br />
ditos quando murielfe,ftnofue Ct?<br />
roflpucf efte nombjcoepadreclaro<br />
efta que mas le pertenece al queba=<br />
5e el bien,que no al que le quita^Sfli<br />
mifmo fabemos que no con otra co=<br />
faadquirio Ctzo aquellos qfon lia?<br />
mados ojos oelret>t ozeiasoel ret:<br />
finoconoarlesoonest borrarlos,<br />
pojquc bajiendo mucDo bien a los<br />
quelebi5ieft*en fabidozoelo que le<br />
cumplia 0tz,bí50 a mucbos bobzes<br />
qucmuieffen ozejas para otz,t ojos<br />
para ver algo, tí auifandofe lo al ret<br />
le vinieftc pzouccbooello. De aqui<br />
ftacio elpzouemio vulgar,ej fon mu<br />
cbos los ojos ocl ret,t mucbas las<br />
ozcjaí oel ret»V ft alguno pienfa que<br />
mas vale queélrct notengafmo vn<br />
ojo,engaña fe:pozque vno folo mut<br />
poco vera:t nmt poco otza,t pozna<br />
oefcutdo a los otrosoc lo que le fiie<br />
re encomendado,fi ftiere mandado a<br />
vno folo.Dc mas oefto al que cono?<br />
cielfenfer vn ojo,fabzian queles c5=<br />
uenia guardar fe oe aquel folo t no<br />
oe otro, pero no es afli: fmo que<br />
elrct oye a todos aquello? queoijen<br />
auerot^/oviftoalgooignooe pzo?<br />
uecr fe con cutdado t diligencia, y<br />
oeftamanerafe pienfa que el ret tic?<br />
nemucbasozejas t mucbos ojos,<br />
poz efto también Ifc recelan oe oc?<br />
jircntodaspartesalgoque no con?<br />
Uienc al lUct ,como que el lo otef-<br />
ocla Wft02í3í>cCy20, 88<br />
fe,ooeba5er loqucno aimplcalret<br />
como q eleftuuiefle pzefente. V oefta<br />
manera ninguno ofaua bajer rutn<br />
mencionoeCtzoa otroalguno:fmo<br />
que cada qual eftaua alerto,como ft<br />
cftuuicran pzefentcs todos los ojos<br />
ocl ret,t toadas las ozejasoel ret*<br />
Va pues oe que todos los bombzes<br />
ícfiieflcntanaficionados,tonofe o<br />
tra caufa matoz que efta,quc poz po<br />
coferuiao queria bajer mucbo bic<br />
a mucbos. Vquccjcccdielfea todos<br />
en gran<strong>de</strong> ja'oe oadiuas t merce<strong>de</strong>s<br />
no cí oc marauillanpozquc era mut<br />
mas rico que todos: pero esoe ma?<br />
rauillar, que ftendo ret, fobzepmaf<br />
fe a todos fus amigos en cutdado t<br />
oiligencia. aflifeaientaoelqucoc<br />
iiinguna cofa fc aft-cntaua táto como<br />
oefer fobzepujado t vencido ocios<br />
amigos en cutdadotoiligencia. V<br />
todo? bajen mencionoc vnoicbo fu<br />
to qucocjta,quc eran mut Icmejan<br />
tes en todo las obzas ocl buen paftoz<br />
t las oel buenrct*lP>ozquc al paftoz ^.j-arai<br />
oije, le conuiene tener bien curado 'ció «51 ref<br />
fti ganado para apzouccbar fc oello, aípa«®»»<br />
ft eftuuierc bueno: t el ret afli mif?<br />
mo ba oe bajer pzofperos t bien?<br />
auenturados las ciuda<strong>de</strong>s t losbó<br />
bzes, paraque puedafcnnrfc oe?'<br />
líos, afliqucnocsocmarauillar<br />
que fueflc oeftcparecer:pozquepzc<br />
tendia vencer a todos los' bombzes<br />
en bien bajer. De lo qual feoijc<br />
que Ctzo utoftro mut buen emnpío<br />
a Creflb: quando le amoncfta?<br />
ua que vernia a fcr pobzc, ft oaua<br />
tanto t era tan largo pudiendo te?<br />
ner en cafa mucbos tbefozos oco?<br />
ro guardados para el folo. Ctzo oi?<br />
jenquelcpzcguntocntoncc?.
tengo ntando?£reiro refpondio,que<br />
ternia inftnitonnmero.£tío replico<br />
a efto,t Ie0ii:ó,ag02a pues £refo<br />
cmbia vn bonibje tu^o con efle1&tftafpa0,óe<br />
quien tu mas te conñee*<br />
y tu tí?tftafpa5,oí5e vea todos mis<br />
amigO0,t oileaquetégonccelfidad<br />
oe omeros para vn cierto negocio<br />
(como ala verdad los be menefter)<br />
t mandales que cada vno mcoe todos<br />
los mas oineros qUepudicre¿<br />
y efcriptat cerrada tfellada lacar=<br />
taoe laciienta oe loque cada.vno oa,<br />
laoen a cftc miniftro oe £reífo; pa?<br />
ra que la trata. Xodo efto que oi=<br />
FO lo cfcriuio cnfns letras,^ las ce?<br />
rro ffcllo, toio alfet^afpaspara q<br />
las lleuaflc a los amigos t les efcri?<br />
uio a todos querccibielfen a ll^tftaf<br />
pas,como a fu amigo.Dcfpncs qué<br />
ilegoatodos Ifetftafpas,tei mini?<br />
ftro oe£rcfo tmjco laí cartas,cuenta<br />
que oijco li^tftafpas, o ret ^po ta<br />
íepue<strong>de</strong>sfemiroemi,comoocboin<br />
bicrico.lpoiquevcsmcaquioo ve<br />
go cargado oe 00ncs,p02 caufa 6 tuí<br />
retras.£nt0nces£t20 oijco a£refo<br />
fon toe?» cataaqui vno oc los tefo:oí que tene<br />
mise«* mos.Uos otros pue<strong>de</strong>s ver tu mif?<br />
mo:t cuenta agota quantosoineroí<br />
tcngoaparciadoí,fiouieffc menefter<br />
feruir me oellos. aifi que contando<br />
£refo los oineros,oi5en que bailo q<br />
tenia mucbos mas oineros £t:o q<br />
tuuiera guardados enfus tefoios, ft<br />
los ouiera allcgadoconjoCreffo leoc$ia.<br />
Ho qualparecicdoaíTilcoijco<br />
£t2o:vcs aqui£rclfo como to tam<br />
bien tengo tefo2os:t tu me mandas<br />
que los tega guardados t allegados<br />
para que me tengan embidia t odio<br />
po: cllos,t los ataoe conñar oc bo?<br />
bzcsafalariadoíquc melos guar<strong>de</strong>,<br />
yobajiendo ricos losamigos,eftoí<br />
picnfo que fon mis tefo2os,t.raas fie<br />
Sibìo octauó<br />
les guardasoe mi t ¿ todosmisbíé<br />
nes, q no fi los oot en guarda a bÓ¿<br />
bjcs que licúen fueldo para ello, y<br />
otracofa tambicn te oigo £refo,qto<br />
no puedo fobzepuiar a los bombzes<br />
en aquello en que Dio? quifo que tO<br />
dosfucflcntgualestpuesque ellos<br />
bi50 a todos tgualmcnte pobres.<br />
Tpues a eftos no les puedo to bajer<br />
ventaja en c5dicion:fino que tábien<br />
fotcodiciofo t bambziento oe oine?<br />
ros como los otros.lP>cro en efto fo<br />
lo pienfo que at oifcrencía oe mi a<br />
ellos:que eftos oefpues que ban ál?<br />
candado masoineros oe los que les<br />
bafta,lo8 vnos los guardan fo tierra<br />
otros losoejcan podrecer, otros los<br />
cuentan,otroslosmí<strong>de</strong>n,otros los<br />
ocfpen<strong>de</strong>n t gaftan,otros los guar?<br />
dan t tiene barto negocio en que én<br />
ten<strong>de</strong>r con ellos, yaunquc los tiene<br />
ocntro oe fn cafano comen masoe<br />
loquepucdcntpozquc rebentarian,<br />
ni viftenmasoelo qucpue<strong>de</strong>ntraer<br />
a cucftas,po:que fe abogarían, y<br />
los oineros ocmafiado? t fuperftuoí<br />
les oan trabajo:pero to ,oi5e, fimo<br />
con ellos a Dios:t aunque codicia<br />
ftempremas t masoineros,ocfpues<br />
que losbealcanqado, con lo? que me<br />
fobjan oe lo ^ be mcncfter,con eftos<br />
pionco las nccefl'ida<strong>de</strong>s oe los ami?<br />
gos:t bajiendo bien tenrriquejien<br />
dolos bombícs ganofugraciata?<br />
miftad. Velfmtoquefaco oefto es<br />
lafegurí(wdtlabucnafamaque nú Smap«^'<br />
ca fe podrecc,ni feoaña ,po: mucba mancíc'<br />
qUeata vna fob2eotra.antes labue<br />
na fama quanto mas gran<strong>de</strong> es táto<br />
mato:,mej02,tmasbuena,tmas li<br />
uianaoe lleuant mucbas vejes ali¿=<br />
uia a los que la licúan t traen confi?<br />
go.y para que lo fepascfto £rcfo té<br />
Oigo que to no tengo poz mas bien<br />
anenturados 4os que tienen 1 dan
dan mucbo0 oínero0.(Eluc oefta ma<br />
ñera loa que guardan Ia0puerta0 y<br />
lo0 muro0oe la0 cíuda<strong>de</strong>a ferian los<br />
mas bienauenturado0:poKiue guar<br />
dan todo aquello que eftaoentrooe<br />
ellas: fino aquel que pue<strong>de</strong> alcanzar<br />
mucbo0 oinero0 con iufticia, y ga?<br />
ftarloapara elpzouccboocmucboa<br />
con bondad, ¿ftc tal pienfo que ca<br />
bicnauenturadotfu0Oincro0 tam=<br />
bien. C^fto afti lo moftraua<br />
Cyio po: obzaa, como lo oejiaoepa<br />
lab:a. SOemaa oefto, entendiendo<br />
quemucbo0b6b2e0 en fanidadpzo?<br />
airan todo lonecelfario, y lo que ca<br />
vtil f pjouecbofo para fu manteni?<br />
miento y comer quando eftan fanof,<br />
t Via que no curauan oe pioneer lo<br />
que auian meneftcr, para quando<br />
cftuuieftcn enfennoa,parecióle tam<br />
JJl^uiflí bienqueoeuiapzouecren efto. y af?<br />
*»ncS ^^ traer mut bnenoa medi?<br />
J'eniorc CO0 paratenerconftgo:^ todoa IO0<br />
«"»buca. ínftmmento01 medicinaa, v cofa0<br />
oe comer t oe beuer,quequalquier<br />
oellof oejia que eranneceftaria0,la0<br />
mandaua tener aparejadaa t guar?<br />
dadaa. y quando alguno camama?<br />
lo , miraua la oifpoficion que auia<br />
paracurarle, y le mandaua oar todo<br />
lo que auia menefter. y bajiagra?<br />
ciaa a loa medico0, quando fanauan<br />
a alguno oe aquellos que auianto?<br />
mado a fu cargo oe curarle.<br />
CCon efto t otras cofas femeíantes<br />
piocuraua po: valer masa cerca oe<br />
aquellos oe quien queriafcr amado.<br />
2Dc todos los eicercicios que ponia<br />
contíend38,poniatambien p:emios<br />
t iotas,queriendo engendrarles có?<br />
petenciaentreftoelas ob:as buenas<br />
fvirtuofas.y efto tratamucbo loo:<br />
a Cv:o,que ftemp:c pwcuraua co?<br />
mo fe ejcercitafté lavirttid. V eftos<br />
contiendas,t competencias'laspos<br />
ocfaWftojíaocCyjo» 89<br />
nia entre los vnos t íos otros.<br />
CDemas ocftó eftablecio Ct^bpo:<br />
let, que todas las cofas que requi?<br />
ricflcn jutJio ,ago:a fuellen caufas<br />
ciuiles, ago:a contiendas, todos a?<br />
quellos q muieften neceftidadoe (jer<br />
ju5gados,muiefl'en recurfoa losíue<br />
jes: po: que cierto efta, que la vna<br />
parte t la otraefcogerian los^ejo?<br />
res iuejes t fos amigos.y el que no J„a ¡"s I<br />
venciala caufa,tcnia embidia alos »Mcrvnof'<br />
que vencían, t tenia odio a los jue?<br />
jes que no oauan fentetjóa po: el. jc ei<br />
y clquevencia, penfaua queveneia Je/oíaTcS<br />
conoerecbo,tafti penfaua qucno gre.icpa,<br />
auriaqucagradcfccr aninguno. y SI'!?<br />
los que querían fer p:ímeros enla do aquíS<br />
amiftadoeCtw, afli como otros en nocend«las<br />
ciuda<strong>de</strong>s,eftosfetenianembidia"J¡;^^;¿"<br />
vnos a otros:po: lo qual mucbosj^eflo^»<br />
querían antes oejcar oe participaÉ^g^J<br />
con on-o, que no juntamente bajeríffeídí.<br />
algo oe bueno para ambos. V todo «r.wavi<br />
eftovcniaapararenvnacmbídiaboíSfiViKi<br />
nella que los vnos a los otros fc te? f« T I?»«!«!'<br />
nian:laqual era mutp:ouecbofapa ®'¿fíSÍ<br />
ra que todos le muieftm mas refpc? lo bueno,<br />
to. y cnefto oeclaroCtíoqucp:o?J¿JS"5<br />
airaua que los mas buenos ,t los mo en ci<br />
masp:incipales le amafien masa cl<br />
folo A no aft mifmos vnos a otros. •<br />
Cago:a contaremos como Cfzo hi<br />
JO la p:imera falidaocpaIacio:po:?<br />
que lapompatlamagcftadoe falir<br />
ftiera nos parefce vna oe las artes<br />
que fe p:ocuran paraquc el imperio<br />
t mando no fea tenido en poco. l|í):i<br />
meramente antes que falicflc man?<br />
do llamar a fi,los que tenian cargos<br />
publicos,aflí oelos perfas como<br />
oe on-af nacioncs,t repartióles cftói<br />
lastveftiduras oelasoc-dDediaif<br />
entonces p:imcramcntc los perfas<br />
fe viftieron la eftola oe •dDcdia. y<br />
quaiMjofelas oaua leso^aaflí; qué<br />
4Ù el
ci quería caualgarpara ti a IO0 tcins<br />
plo0 confagradOB a Dios, t l'^Jcr<br />
alU facriñcioa iuntantcntc con cUoa.<br />
poi lo qualoíjcfcrctsaquí pzcftos<br />
a laapucrtaa vellidos concftasclloa<br />
lasniananaamcsquc Taiga ci foUf<br />
venid or<strong>de</strong>nados oe la manera quc<br />
1|i)beraula6lP>erfaoglo mädarc oe<br />
mi parte, V quando to falicrc ocian<br />
tefeguirmcbets cu ci lugar queos<br />
fuei e fcnalado.jSfi a alguno oc vofo<br />
tros le pareciere otra oz<strong>de</strong>n mejoz ^<br />
ella coque agoza faUmos mucllrclo<br />
ala buelta que toznaremof.pues pa<br />
raq atodososparejcamut buena t<br />
inut linda oz<strong>de</strong>n conuicne aparejar<br />
lo todo cada cofa poz fi, poz ci oz<strong>de</strong>n<br />
^to beoado. CDcfpucs quc ouo<br />
repartido aquellas vclliduras t elio<br />
las ricas entre los pzíncí pales,man=<br />
do traer otras cllolaí oe 4Dedía:poz<br />
q tenia mucbas aparejadas fm cfca=<br />
fes, affi oepurpura como oc coloz ro<br />
fado t leonado. V auiendo repartido<br />
{ )artcoellasveíl'ídurafacadavnoDe<br />
os capitanes t caudillos,mando les<br />
queatauialfencó ellas a fus amigos:<br />
como to,oije, atauio a vofotros.íEn<br />
toncesvnooe los que alli eftauan le<br />
oijtro.y tu Cyio quádo te bas oc ata<br />
uiarí lllefpondiole C^o. IB0 os pa=<br />
rece que to eftot atauiado,quádo os<br />
atauio a vofotrosíCluccicrtamcntc<br />
ft toos puedo bajerbiena vofotros<br />
mis amigos, con qualquier vcftidu<br />
ra que tuuicrc veftida con efta pare^<br />
cere mut bermofo. y alft aquellos<br />
fe partieron,t embiaron a llamar<br />
ftis amigos t los atauiaró con aque<br />
llaseftolas. C1P>ucsiCtío fa=<br />
biendo qUepberaulas era vno oe<br />
losplebetos, bombze bien entendió<br />
do t pulido t oz<strong>de</strong>nado, t que pzocu=<br />
rana agradarle, t queel tiempo paf^<br />
fado auia ftdp intcrcclfoz ,para que<br />
3£ib:ooctaiiò<br />
cadaqual fueflc bonrrado fegun mi^<br />
mcrecia,mandolellamar taconlcjo<br />
fe con el como le parecía q ocuia ba^<br />
5cr,paraqucfu falida fueflc nmt bcr<br />
mofa t agradable oe ver a los amigos<br />
t q bien le querían,t mut terrible t<br />
efpátofa a los cnenngos t que le qui<br />
ftcflcn maUDcfpucs que lo confulta<br />
ron ambos t les parefcio lo mifmo,<br />
mandoalp)beraulasque pzocurafle<br />
que el oia ftguiente fueflc la falida co<br />
mo nicjoz le parccieflrt:que to oije<br />
be mandado a todos que te oheác^^<br />
can cH la oz<strong>de</strong>n que m oicres para fa<br />
Itr. pero pozque bagan oc mejoz<br />
gana lo que m les ozdcnares, toma<br />
eftas cftolas t reparte las entre los.<br />
capitancsoe los bombzcs oc lança:<br />
t llama alos capitanes oe losoe ca><br />
uallo, t oa les eftas : ta los capitanee<br />
oe los carros oaras eftas otras,<br />
pberaulas las tomo oc fu mano, t<br />
las lleuo.y oos ocios capitanes quá<br />
do le vicron,oe5ianle como poz elcar<br />
nio, j6ran<strong>de</strong> bombze eres m pbes<br />
raulas,q nos bas oe mandar lo que<br />
nos c5uicne bajer.TRo fot poz Dios<br />
oije pberaulasjpues no folamente<br />
no os lo mádare ícgun oarece q lo ba<br />
go:pero ft es menefter llenar las car<br />
gas a aicftas lo bare. Bets aqui os<br />
tratgo oos veftidos para cada vno oe<br />
vofotros elfuto:m efcoge oelos oos.<br />
el que quifieres. y aflí el capitan to?<br />
mo el veftido, t luego fe le oluido la<br />
tía t embidia que le auia cobzado: t<br />
le pedia cófejo para qual tomaría oc.<br />
lasoos. pberaulas le aconfejo que<br />
tomaflir la mejoz:^ ft me culpares que<br />
te oí a efcoger, quando otra vej repartiere,<br />
te fcruiras oe mi comooe<br />
otro miniftro. C;tf>bcraulas<br />
oefpues que ouo repartido lasefto^<br />
las,comoleauia ftdo mádado, luego<br />
pzocuro oc enten<strong>de</strong>r en lo que conue<br />
nia
nía ala falídaoclret > para qiietodo<br />
fueflc nmt bíccóccrtado. y otro oia<br />
fisuicnte antea que amancfcicflc to?<br />
ta oidcit do eflaua aparejado. CBuia 000<br />
vandaaoe cauallcroaoe la vna par?<br />
>•0 la p,ií te t oc la otra oel camino,como agos<br />
SnS ^^ también van ,qtiando fale el ret:<br />
«0. en laa qualca no podía entrar ningu<br />
no oe aquelloaque no fueflc oeloa<br />
bonrradoa. y tambienauia alli ooa<br />
pertigueroa'que bcrian a aquel que<br />
permrbaua laoj<strong>de</strong>n. pjimcramcn<br />
tetuanquatro mil bombzeaoe lan?<br />
oé quatro en quatro ociante laa<br />
puerta0,DO0mil oe vna parte, t ooa<br />
mil ocotra. y también cftauan to?<br />
doa loa caualieroa apcadoa oe fuá<br />
cauallos ,(^Kadaa las manos po: las<br />
aberturas oe las veftiduras,como<br />
agora las al(;rji, quando el lllet loa<br />
mira, Cftauan los perlas ala ma?<br />
no ocrecba., t los otrosoc loscom?<br />
pañeros ala ftnieftra ocl camino po:<br />
00 auia oe t:. y los carrosoe la mif<br />
ma manera^ la mitadoe vna parte, t<br />
la otra mitad oe otra;. Dcfpues que<br />
fe abrieron las puertns ocl palacio<br />
real,falicronlos toros para losfacri<br />
üciosoe3upiter mutgi'á<strong>de</strong>st mut<br />
bermofos oe quatro cu quatro:t los<br />
I08 ^^ loa otros oiofes que los «dbagos<br />
^'»»ramfx iutcrpretaflcn, aioslp)crfas vfan oc<br />
mas artificio para el culto oiuino,<br />
poííifoifu para laa otras cofas, Xras los<br />
«•j^ e CO. buctcs tuan los cauallos que auian<br />
íou'' ocfcrfacrificadoíalSol. ¿uiposoc<br />
eftos tua vn carro blanco con el tu?<br />
gooe oro coronado, el qual era con?<br />
fagrado a Júpiter: t cabe efte tua el<br />
carro oel éol blanco t coronado,co?<br />
mo el primero, y tras.cftc otro ca?<br />
rro tercero,que íleuaua los cauallo?<br />
encubertados con cubiertas oe co?<br />
lor rofado:t oetras vcnianaquellos<br />
que tratan el fuego fagrado en vn<br />
oelabíftoiía.oejáTyío,
otro0t)íc5itiíl^t)c cauallo H^crfas o:?<br />
dcnadosoelauiifiua manera, cu to<br />
caudillo era fl^tHarpae.Dcfpncs oe<br />
ftos twanotroa oiej mil oc la mifma<br />
mancrarcuto capirà craDuíamoa:<br />
t traa ellos losoe i5adatas« V ocf?<br />
pues oellos los bomteesoe cauallo<br />
^Dedostf tras ellos los Slrmenios,<br />
tocfpuesloslfet^canoftt tra^dloí<br />
los Cadufiostt oefpues d los oc a ca<br />
uallo vemá los carros oz<strong>de</strong>nadosoc<br />
^tro en quatro: d los quales era cau<br />
dillo artbabatcs iPérfaXaminádo<br />
Ct^o/eguiá le nmcboí bòbteffuera<br />
oelaozdcnáca,qtcniá nccclfidadoe<br />
bablarlCjCada qual para fu negocio*<br />
iPo: lo qnaliCtío les cmbiaua algu<br />
noi ó los fccptriferos q fuá a par oel<br />
o2<strong>de</strong>nado5 ó tres en tres 6 la vna par<br />
te oe la regiera tocia otra,pa ^ fiicf?<br />
fenconméfaiettmádoqlcsoijccífen<br />
^ fl algüo oellos auia mencllcr algo,<br />
^ bijielfe faber lo q queriaa alguno;<br />
oe loí goneriiadozes^, ^ aquelloí fe lo<br />
t>irú a el. Valfi ellos fc tuá pojentre<br />
loí oc cauallo,t cófultauá lo co aquel<br />
Q queriá.y Ct^o a aquellos ^ entre<br />
todos fusamigoí qucriaqucfitcffcn<br />
mut bonrrados oc todos los otros<br />
bombjes,aelloí les cmbiauac5algu<br />
no a llamar vno a vno,tles oe5ia.0í<br />
algimo oellos que rtic liguen os in?<br />
formare oe algo que no baje mucbo<br />
alcafo,no Icsoéts atenció:Tfi algu?<br />
no pareciere q pi<strong>de</strong> lo jullo,bajedmc<br />
lo fabcr:p02q oe común cófejooe to^<br />
dos le oefpacbcmos.®tros quando<br />
eraUamados,venià luego oe prello,<br />
obe<strong>de</strong>cicdo el m5dad00e£tJ0,t mo<br />
llrando q en grS manera le queriáfer<br />
obedictes. auia vno llamado Dat?<br />
fames bombre picfumprnofo t mal<br />
criado t oe vJes collumbjes,cí penfa<br />
ua quáto menos oe prcllo obe<strong>de</strong>cicf<br />
fc,táto mas parcceria libre.aioqual<br />
2tb20 ocmo<br />
finticndo Ct^o antes qiicl Datfar^<br />
nes vinielfe aclpara le bablar, em?<br />
bio fecrctamcte a vnooc fus fccptri<br />
ftros que Icoiicclfequc ta no le auia<br />
mcncfler.yoecntonccs en a<strong>de</strong>lante<br />
no le embio mas a llamar.y como o<br />
tro qucfuellamado oefpues oel por<br />
fer mas obcdiente,vinielfc primero,<br />
embio Ctro ti el t oio levncauaUo d<br />
los fu tos ^ venian a tras ,t mando a<br />
vno oelos fccptrifcros^ fclclleuaf?<br />
fe.y oc allia<strong>de</strong>láte mucbos mas bo<br />
bres le bomranán. OOefpues ^ lie<br />
garona los templos bijieron fus fa<br />
crificios a Júpiter:t todos fusbolo<br />
cauflos entcros,quctnádo todos loí<br />
toros, y alfi mifmo los bijieron al<br />
fol,t quemaró todos loscauallos:t<br />
oefpues ala oiofaoe la tierra facrift?<br />
card todo lo que auian oeclarado lo;<br />
idbagbs, t oefpues a los Ifecrocs t<br />
oiofespatronesoe 0t«a.ílcabada<br />
todocllopor^ cl lugar era mut ber?<br />
mofo t aparejado paradlo, manda<br />
fcñalar vn pudloocdnco efladios<br />
oe termino:t mando q corricffcn los<br />
canallos ala par enquadrillastt el fa<br />
lío con la vanda oe los iPerfas,t vé<br />
do:porq fcauía cjcerdtadocngran<br />
manera en el arte 6 caualgar.Dc loí<br />
•dbedos vendo 2lrtbabates:a quien<br />
Ctro auia oadovncauallo mut buc<br />
no.Dc los 0tíios venda fu candi?<br />
llo,oc los armenios It^rancs: oe<br />
los ll^ircanos fu bijo oel capitantoe<br />
los 0accas vn bóbre particular ^ co<br />
fucauallo pafo a todos los otros ca?<br />
uallos q auiá falido antes e| cl:t ella<br />
uá cerca en medio ó la carrera, t los<br />
ocjco mut a tras.jEntóces Ctro,cué<br />
tan,que le prcgüto al mácebo, fi tro?<br />
caria aquclcauallo por vn retno?<br />
£1 ^ual le refpondio, que no le tro?<br />
caria por cl Ulctno, pero que le em?<br />
plearia cnvn bobre bueno t efforía?
do, t qtic fueíTc talque Ic mercdcíTe,<br />
fi le quifielíe recebín £no le oijco,<br />
puesto te quierò aullar para que<br />
aun que aqui tires a ojos ciegas, no<br />
puedas errar el tiro oejcando oe aeer<br />
tar enbobíe bueno« a eftorefpódio<br />
el Sacca con la mano aleada« -dDue?<br />
ftra me m €yio efte tal para que le<br />
biera con efte terrón. le mo=<br />
ftro oon<strong>de</strong> eftauan mucbos oe fttsa=<br />
migos, t cl 0acca cerro los ojos, t<br />
tiro el terromr a cafo acertó a pbe?<br />
raulas quepafTanaa cauailo a cuten<br />
<strong>de</strong>r en <strong>de</strong>rta cofa que Cyio le auia<br />
mandado: el qual aun queñie beri?<br />
do no boluio la cabera a tras, ftno q<br />
paflb a<strong>de</strong>lante ftt camino a oon<strong>de</strong>Ct<br />
ro le embiaua. Entonces abíio los<br />
ojos el 0acca, t pJegimto a quien<br />
auiaaccrtado.y rcfpondieróle.l(^:<br />
Dios que aningunooe los pjcfcn?<br />
tes. IBt tampoco oc los auftrntes,<br />
refpondio el 0acca? poi Dios oije<br />
3Ctw,quc ttiaccrtaftcaquel que paf?<br />
(a tan ligero confucauallo entre los<br />
carros, pues como oije el Sacca,<br />
no boluio la caraf lílcfpondioctioj<br />
Detic oeferalgtm loco;fegimparef<br />
ce. (DfendocftoelmanceboSacca^<br />
fue a vcrquíen era, t Inailo apbc?.<br />
raulas la meirilla llena oe tierra t oc<br />
fangrcod golpe oel terronquelcfa<br />
lia oe lasjiarises oel golpe que auia<br />
rcfcebido. y oefpuesque llego a el,<br />
piegimto Icvftauia ftdoberido.^ V<br />
pberaulasrefpódip. JCU lo pue<strong>de</strong>s<br />
ver. í£ntoncesoi|có clmanceboSac<br />
ca, pues to tcoot eftccauallo.y co?<br />
mopberaiilas lep:egí$taflrc,poiquc<br />
caufáfe Icoaua:cl0íicca1econto to®<br />
do clbecbo. y finalmentclc oi^o.<br />
Vo pienfo qucto no.crrcd tiro oc<br />
bombíc bueno, y pberaulas Icoi?<br />
JO; -dbasfifiicras cuerdo to píen?<br />
fo qnele oieraf a otro que fuera mas<br />
í)dat»ífto:íaí)é:Cy:o» 91<br />
rico que to: mas to lo refdbo agd?<br />
ra,t ruego aDios que permitió que<br />
fueflc bcrido oe ti ,que me otoigue,<br />
que no me arrcpícta oefte oon.ago?<br />
ra toma mi cauallo, tfube end,quc<br />
oefpuestotoznareati. yaflífepar?<br />
tieron el vno oel otro. De los £adtt<br />
ftos vendo iftatbomicb. £ Ctzo<br />
mando lalir a cozrer los carros cada<br />
vtio poz ft. V a todos los venccdozes<br />
OIO vafos, t también les oio buctes<br />
para que comieficn oefpues oc los<br />
facnfidos: fd tomo vn buet en pzc<br />
mió oc fu victozia. y oe los vafos<br />
oio fu parte a pberaulas, pozque le<br />
parefcio que auia oz<strong>de</strong>nadomutbie<br />
fu falida,como arhbacs oicbo. y co<br />
mo £.yio entonces lo oz<strong>de</strong>no,afliott<br />
rabaftaagoza,quando d ret canal?<br />
ga para falir a alguna parte, eiccepto<br />
que faltan losfacrificios, quando el<br />
ret no baoc facrificar.<br />
Cácabado todo efto fetoznarona la<br />
dudad feapofentaron los que te?<br />
niancafas cnf«scafas,t losque no<br />
lastcñian^mmeftancias. f^bcs<br />
raulas combido en fu cafa al 0acca<br />
quülcauia oado el cauallo 11 le oio<br />
abundofamentelo ncceflario. Def?<br />
pues oe auer cenado, pberaulas to<br />
molos vafos que Ctzo le auiaoado^<br />
tco todos ellos llenos beuioal0ac<br />
ca: t oefpues graciofamentc fe los<br />
oioijgisaccavicndo mftcbaf fmttt<br />
ricas alhajas ^t nmcbOs tmur ri?<br />
tos atauios t aparatos, t mucbos<br />
criados,le pzegunto. Dimc pbca<br />
raulas, cresm quanto al ^aratooc<br />
tu cafa vno oc los rlcosf al qual cl<br />
pb?iJaDlaslérefpondio.De quales<br />
ricosíCíertamentc fot oe aqucllos<br />
que binen oe fus manos. 'dDipadre<br />
inccnfeno en la crianza t oifciplina<br />
oe los mocbacbos trabajadomedia<br />
iiamlte,t mantenido mcdianamétc.<br />
Jl> iij Defpues
Dcfpuc0 que vine en edad oc manee<br />
bo,no pndiendo me mantener a mi<br />
ociofo,me faco a labiar la tierra<br />
alU me mando trabajar, y oe ara=<br />
<strong>de</strong>lante yo le mantenia a el mientras<br />
biuio, conio el me auia mantenido<br />
oe antes,cauandot fembjando vna<br />
pequeña terrezuela,no mala po: eier<br />
to, fino mut jwllí' en pagarnos núes<br />
Uro trabajo, Sodo lo que en ella fe<br />
femb:aua lo totnaua enteramente, y<br />
algunas vejes po: fu fertilidad oa?<br />
ua mas fruto oel que refeibia. y oc<br />
cda manera palfaua en mi cafa la vi?<br />
da, Sgow todo efto que ves me lo<br />
ba oado £t:o entonces oijco cl0ac=<br />
dc0cn cafattfobare ello todo po: ti<br />
T po: mi: t fi ouiere algim bien po:<br />
el fcruiáo que bago a Cpo / o oe al?<br />
guna guerra,lo trat:ea ti:po:que<br />
tengas mas que mandar* 0olamen?<br />
te quiero q me faques oe cuidados:<br />
po:quefi yo me veo lib:e oellos:pic=<br />
fo Cj fere mut mas p:ouecbofo para<br />
mi t para elfemicio oe Ct:o«Dicbo<br />
cftobi5ieronfusconcicrtos,tlocon<br />
cluteronaffi« y el0acca feteniapo:<br />
bienauémrado:po:queferia feño: oe<br />
mucbos oineros: y pberaulas mu?<br />
cbo mas: po:q ternia mato:domo q<br />
lequitaffe oc cuidado,foeallia<strong>de</strong>?<br />
lante ternia ocio, para bajera fu vo?<br />
luntad todo lo qu e le pluguielfe.£ra<br />
Alerte TPberaulas oe fu condicion amigo<br />
cranaccn oeamigos:tninguna cofa le paref?<br />
Sírp?? porque lo queria tomar todo<br />
y teniendo fiempre cuidado oe mus<br />
cbas cofas,no le oaua oaipacion al?<br />
gtma.y oefta manera biuià los oos*<br />
e£y{o oefpues que ouo facrificado<br />
bijo cobite por las victorias, t com?<br />
bido a fus amigos, t a todos aque?<br />
llosquefabiabienquequeriantpro<br />
curauan fu bonrra y aumento:^ con<br />
eftos combido también a íglrtabajo<br />
^bedo ta Xtgranes armenio, val<br />
caudillo oe los Ifeticanos, tí> J^o?<br />
brias. i5adatas tenia mando fobre<br />
los 0ceptriferos, t como ello or<strong>de</strong>?<br />
nana fe aparejauan todas las cofas<br />
oe comer oentro oecafa:t quandoal<br />
gunos combidados tenia £tío,no fe<br />
fentauajSadatas, fmoej entendía cft<br />
todo. Vquàdo no auia combidados,<br />
fentauafe a la mefacon Ctro, que fc<br />
bolgauaocconucrfarconcl. y po:<br />
eftos feruicioa eramut borrado oc<br />
Ctro ,t recebia oelmucbas merce?<br />
<strong>de</strong>s t beneficios» y po: caufaoc Cyt<br />
ro era tambienbonrrado oc otros»<br />
Defpuesquc vinieron los combida<br />
dos a ccnar,no los mando fentar Ct<br />
ro como quiera a cada vno: fino que<br />
al quemas bonrraua ponía a fu ma?<br />
no t5quícrda:porque aquel lado efta<br />
mas aparejado para pa<strong>de</strong>cer travcio<br />
nes t alTccbáqas, que no eloerecbo;<br />
V clfcgundo a la ocrecba: y elterccí<br />
fo otra vcj a la tjquíerda, t d quar?<br />
to a la ocrecba: ft masauía po: el fe?<br />
mcj3tc.1pareclalcmutbieoeclarar<br />
quanto bonrraua a cada vno. po:<br />
queoon<strong>de</strong> los bomb:espícnfan qué<br />
cimas bueno nobaoeler mas ala?<br />
bado,nircfccbírmasp«mlo queel<br />
malo,aqulclaramcte fc mueftra que<br />
notiencncontícndaocbonrravnos<br />
con otros. oon<strong>de</strong>parefccque<br />
elnias bueno.valemas,t Ucua lame<br />
iii; fot
Ddpues<br />
te virtuof t>efto quando febuíeroncombidado<br />
vj V • ••-••<br />
Sibîo omito<br />
Bon<strong>de</strong>va joí parte,oqüí claramente mncftran a bcuervnosa otros,pregunto 1l?t' fo. c«"®<br />
Un toante todos fu contiêda t po:fia en fer bne<br />
ntofocca<br />
ftafpasaiCtío,oi5icndo. po:ven?<br />
da vno, UO0. Delta manera manifefta tura Ct: wfarte ta, ft te pregunto ^ atiene<br />
alUlo(buc ua loa mas buenos íj con cl eftauan, lo que oelíeo faber oe ti? lUefpon? COHIO»«'<br />
nos fc cf^- començando luego aoarlo a cnten?<br />
fuerzan<br />
díoCt:o. ante^o:Dios mepefa<br />
mae a fer <strong>de</strong>r en la preeminencia oel alf tentó, ria mas, ft finticlfe que cnaibrcs lo<br />
tociotc«. y no quifo poner vna or<strong>de</strong>fira t per que me quiei'cs preguntar, ipwe?<br />
pcttia para ncpjc:fmo cftablecio po: gunto te pues,OIJCO 1l?tftafpas,fi me<br />
Ict que poz buenas ob:aí fubielTèn al llamafte en algún tiempo que tono<br />
mas bonrrado alficnto : t al que era vinicífc a tu mandado? IRo por <strong>de</strong>r<br />
aftuto t cautclofo le mandaua apar? to,refpondio Ctro. pues quan?<br />
tara otro alficnto masabatido.ipa? do venia a ni mandado, por venm?<br />
reda le que fe afrentaua, ft al que te? ra venia oe efpacio? IRielfotampo?<br />
ntàp:eeminenda en claíTicntono le co, refpondio Ctro. -dDandaftc me<br />
báíta mucbos t mut gran<strong>de</strong>s bie? algo, oije Ifetftafpas, vej alguna<br />
nes. CDefpues que ouieron cena? queno lo bijielfc? De elfo menos<br />
doTyparedolea jßob:ias que no era tcgoqueculparte,oijcoCtro.pucs ,<br />
oe maraiiillar queoe cada cofa nmíef quando lo bajía, oije Ifetftafpas,<br />
fe mucbo aquel qué mandaua a mu? fentiftc me que no lo bijidfe oe buc?<br />
cbós. iF)eroeramas oe marauillar na gana? Un ninguna manera ref?<br />
queCt^o qtié bajía tan gran<strong>de</strong>s ba? pondio Ctro. pues porque caufa,<br />
jañas, ft tomaua alguna cofa buena oí je 1fevftáfpas,mandaftc que Cbrt<br />
ÎÎO là gojaua el folo ^ ftno qué taíla fañtas fó fentaftcen mas bonrrado<br />
^ ^ -w w»- -w m w w m mW y w • w- — - - - — ' ^<br />
lugar queto?rlilefpondioentonce0<br />
a todos los ^ eftuíiieffen pzefentes. Ctro. yo te oiré 1©tftafpasloque<br />
idbucbas vejesle veta embiar a los at en elfo, t tu no te enojaras con?<br />
oiní ^s aufentes aquéllo con ^ más migo ,ftbtes la verdad, antes,oi?<br />
fe oclettaua. 1po: lo qual oefpues í| je Ifetftafpas, me holgare oe faber<br />
renaron, t Ct'^^wia embíado todo bueno be fido injuriado. £fteCbrt ífaí^^<br />
loque podia oe la mcfa, que era mu? lautas, oije Ctro, no efperaua que ¡epureft^<br />
cbo,oi!co j6ob:ía5; Vo £yto p:íme? lellamalfen: fmo que antes oe fer<br />
ro penfaua que en las colas oe gue? llamado venia para mis cofas. De tSaf*<br />
rra cjrcedias mucbo a losotros bom masoefto,nofolamétebajia loque<br />
b:cs, mas po: Dios te jiiro queme le era mandado, pero también aquc?<br />
parece les c]cccdcs mas enfer bumai lio que el vía que a mí me cumplía,<br />
no t virtuofo que no en el arte fnilii yquandotoauia menefter oejlr al?<br />
tar; po: Dios, refpondio Ct:o, goaloscompánerosoeguerraacon<br />
que mas alegre me es a mi moftrar fejauame loque el penfaua que me<br />
lasobiasoebumanidad tvimrd^ conuenia. y lo que el fentia quevó<br />
isniaa co uolas Oe la fdécía oe gucrráXomo queria que fupielfen los compane?<br />
fas oc la afli, oi|co)6ob:iasMllefpondio £t' ros^t tenia verguen^ o^irlo oe mí<br />
femueftía TO. t>02CiVK eueftofe ba oe manife? a ellos,efto felooejiaoeclarando les<br />
tóto el fer llar meio: loquelosbomtees bajen fu parecer, como qfalia oel miftno,<br />
T|l>uesen eftascofas quien le vieda<br />
quenopucdarcr aun mejorque to«<br />
ypara
y para fi cloíjc que le bafta lo piefen<br />
fe, t para mí tiimca íamas oepa oe pe<br />
far en lo que me podra mas feruir<br />
t apjoiíec )ar : y mas fe goja y ale?<br />
Sraoenubienquetomifmo.il efto<br />
refpondiolfetftafpas,pòi Dios Ct<br />
roque to mebuelsooeteauerpje?<br />
Suntado efto. pozque,oije Cyio i<br />
1llefpondío1l?tllíífpíí®*TPo2que to<br />
traba jare oe bajer lo míftno.ma fo<br />
lacofa no acabo oe enten<strong>de</strong>r ,que no<br />
fe como podre moftrar que me buel<br />
sooem bíen.po: ventura baoc fer<br />
conoar palmadasoe 5030,0 có retí<br />
me mucbo,o con ba3cr otra cofa ai=<br />
Smiaf Entonces oipo Srtabajo.<br />
Que no ftno con faltar t batlar a la<br />
manera oe perfia. De lo qtial to=<br />
dosferieron. Clpaftaudoclcom<br />
bitea<strong>de</strong>lante.£t2opzesuntoa 160=<br />
bzías,oime £íobíias parecete^oa?<br />
rasasojamejozm biiapozmugera<br />
alguno oeftos que ta conoces que<br />
no al pzindpio quando te atuntafte<br />
connofonosfaeftorcfpondiotfío?<br />
b2ias,quicrofaberantésqtte refpon<br />
da,ft tengo to también agozaoc oe=<br />
5ir la verdadíSipo:Dioa;oi5eCt¿<br />
ro:poíque ningimapzeguta requie?<br />
rementira, pues fabrteiCtíO,oi5e<br />
j5objias, que ágo:a laoaremutoe<br />
mejoz gana.podras me oejir la can<br />
fa pozque , oiico iCtio¿ lUcfpondio<br />
jgobziaf ftpozclcrto.puesoi la lue<br />
go,oi|:o£t»*1Pozque éntonces,oi<br />
jei6obzias,folanientelos Via ftifrir<br />
conbuenanimo lostrabaiost pdi=<br />
gros : mas agoza veo los fufrir con<br />
templan^elbient laptofpei-idad.<br />
)allarbombzequefepafUftnrbic la<br />
pzofperidad que no el trabajo t fati¿<br />
ga. pozCílapzofpcfidadamucbos<br />
es madre ó la injuríatt la aduerftdad<br />
a todof escaufa oétcplan^^Jl^n éftb<br />
oelabíftojíábccyiot 95<br />
£tzó le boluio aíí^tí^afpas.tlcoí<br />
]co,otfteagoza tu 1l?tftafpas las paí<br />
labzas oe íSobziasíSi poz oiof oiico<br />
ll^tftafpas: t ftmucbos oicbos oef<br />
tosoijennas atnacodtdaretoafu<br />
bijapoz efpofaíí noftme inoftraflc<br />
mucbos vafos Oeozo,comobijo oe<br />
antes.poz <strong>de</strong>rto ,ov]co jSobziaf imu<br />
cbos tales oicbos tengo efcript06,t<br />
no teme efcafcja ninguna en oartc<br />
los,fi tomas mi bija poz mugcr.Hóí<br />
vafos pozque me parece que no los<br />
rcdbes,nofcfilo6oarasoe buena<br />
gana acftciCbztfantas pozq te qui=«<br />
to niafl'icto.agoza pues,oí jc CtíOf<br />
tii Ifetftafpas tíos otros que^qui<br />
cftats pzefentes,ftmc o^i^quandó<br />
alguno oe vofotrosfequiera cafar,<br />
conpcere^q talá^dadozof fereto<br />
páráello.aeftóoiroifíobzias ,bien<br />
cfta,pero ft alguno quiere calar fu|bi<br />
jaaquienfcramenefter queaaidat<br />
iooiganilefpondioiCt2o,amí ñbit<br />
cflb:pozq fe mcjbz qúctodos clartci<br />
Síbjo octauo<br />
elque nobaccnado£0í po2ÍDío0,oí<br />
je elfo mifmo 0íg0,1p>02que el<br />
vientre oelos queeíldnllenod,eíla<br />
conioft el oeloa queno ban cenado<br />
JEloonar romo, Ipuea veamoa»oije<br />
retSUpic fantaa, alretqueeafriooecdmplis<br />
^uiita oc<br />
iCijírfim' fionpodraa me oejir que muger le<br />
tafeftaen eftarabienf£nt6ceá£t2ofe rio mu<br />
q motefa<br />
murgala cbo , r io mifmo bijieron todoa loa<br />
namitc a otroa »y^ eftando fe todoa riendo jú-<br />
CTíotfpo<br />
co amigo tamente, oijco IferHafpaa, po: elfa<br />
t>e muge) caufa folo te tengo maa embidia en<br />
res .a 100 tu rernado.po: qual,refpondioCt<br />
quales co<br />
musmSte ro?po:qucfiendo friopue<strong>de</strong>aoar q<br />
llaman IT» rer^ít^o leoiíro:que tanto oariaa<br />
agoííí ll?rftafpaa,p02que efte oicbo<br />
rea pareceroel palacioíDeftamane<br />
rafe motejauanvnoaa otroa,<br />
CDefpuea oefto irwndo facaríri®<br />
vn atauio oe muger para jCrgranea<br />
t oio fe le, para que le embiafte a fu<br />
muger,po:qucfcaiiiamoftrado va^<br />
ronilen laguerracon fumando, y<br />
aflrtabajo oiovnví^fooé ojo:v al ca<br />
pitanoe lof Ifeircanoa vncauallo,y<br />
afll repartió otroa mucboa t tnu^<br />
pzeciofoa oonea.áti,oije, i5obnaa<br />
to tcoare marido para tu bija, S<br />
eftooiico Ife^ftafpaa, Hucgofteftb<br />
ea oaraameamt,pará que me ocas<br />
quelloa buenoa oicboa que antea<br />
me p:ometia,lp>oi venmra,oije<br />
ro, ticnca tu ba jicnda para merecer<br />
la oonjcllaflftefpondiolterftafpaa,<br />
ft poz Dioa,t inut maa gran<strong>de</strong> que<br />
oeoineroa, y oon<strong>de</strong>. ticnca citabas<br />
jienda,oiico iCtJO/Ulefpondiolfets<br />
ftafpaa,aqulen eflcmifmp lugaroo<br />
dc weftaafentadOjpuef que crea mí<br />
amígo,£ntonccaoíico j6ob2iaa.£f<br />
fame bafta.y luego eftcndio la ma^<br />
no,oijiendo:oamc tu Ctzo la tura»<br />
y CtJO tomando lamano oerecba<br />
óc H^yMpw^ oio a jébb«aa,t<br />
la recibió, y oefpueaoeftooionms<br />
cboa t nuitpteciofoa ooncaa 1l5t'<br />
ftafpaa para que loa embiaflc ala o5<br />
jcUa :t llegando feaCbítfantaale<br />
abzaío t icoio paj,Bicndo cfto Srs<br />
tabajo:oijco,jpoz Dioa Ctzo que no<br />
ea femejante la liberalidadoe mi va=<br />
fo oc ozo aloon que oiftc a Cbiyíniu<br />
taa,lp)uca a ti también te lo oare,ois<br />
ICO Ctzo.-dl>aa Srtabajo le pzcguus<br />
to,qucquandof yCtJO le rclpondio<br />
oeaquiatretntaanoa,poztato apa<br />
rejatepara efperart no para mozir,<br />
y aflifeacaboelcombite.y quando<br />
todoafeleuiantarontambienfc leuá<br />
toCtzo ,t loa acompaño bafta laa<br />
pucrtaa, C^tro oiapoz la maña<br />
na oefpidio todoa loa compañeroa<br />
oe guerra que fe quifteron tza fua ca<br />
faa,eiccepto aquelloa quefe quifteró<br />
quedar oe fu voluntad.^ loa qualca<br />
oio tierras t cafaaUaa qualca tienen<br />
tpoflcenagoialoa fuccflbzeatoefs<br />
cendientea que oelloa pemianecies<br />
ron,y oeftoa loa maafon -dDcdoa x<br />
H^ircanoa, Va loaquefeparticron<br />
lea oio mucboa oonea,^ bijo mut<br />
contcntoa, y aftioefpidio loapzius<br />
cipcat capitanea t compañeroa oe<br />
guerra:tafua gentea,y oefpueaoe<br />
fta repartió entre loa futoa todoa<br />
loa oincros que auia tomado en Sar<br />
dia: t lomejort maacfcogidooióa<br />
loa cozonclea tafuaminiftroaocl,<br />
fegun que cada vno lo merccia:tlo<br />
otro todo repartió, yoandoacada<br />
vno oe loa cozonclea fu parte, mido<br />
que la rcpartieflc entreloa futoa,co<br />
moel lo auia repartido entre elloá.<br />
yioaotroa oineroaoieronloapzin<br />
cipcatcapitaneaaloa maaapzouas<br />
doa oc aquelloa que eftauan oebajco<br />
Oe fumando* y la refta loa oecurio<br />
neatcapozalea la repartieron afot=dadoa<br />
particulares, fegun que cada<br />
vno
cela MftolíaoeCyio, 94<br />
vno lo mcrccía.y afli todos recíbic?<br />
ron fu jiíílo repartí miento poz fgua<br />
les partes. CH)efpues que reci<br />
bieron los Dinero? que entonces les<br />
fueron oados,algunos oellos babla<br />
uan ellas y otras femeiantes pala?<br />
bzas oe JCpo* iCicrtamcnteefte nm=<br />
cbos oineros tiene, pues que ba oa?<br />
do tantos a cada vno oe nofotros en<br />
particular.€)troí oc5ian:aunque tie<br />
ne mucbosoineros, no es fu condi?<br />
cionoeCtíooe querer enrriquejer<br />
fe,fino que mas fe buelga enoar lo a<br />
los otros:^ guardar lo para ft.1p)ue?<br />
como Cyio fmtieflc eftas platicas, y<br />
la opinion que oel todos tenian,m5<br />
do a juntar los amigos,^ todos los<br />
otros que conuenia,t hablóles oe?<br />
fta manera.<br />
!r©2adonoeCy:oa<br />
losfu^osque contiene maspbilofo<br />
pbia que no arte oe bien oejír. £3<br />
oelicadalaconfi<strong>de</strong>racidquebase pa<br />
raoar a entc<strong>de</strong>r <strong>de</strong>nodado q vno<br />
ba oe tener para fer verda<strong>de</strong>ra?<br />
mente liberal.<br />
arones amigos, vifto<br />
be algimos bombzes<br />
que quieren parecer te<br />
ner masoe loque tic?<br />
nen, penfando queoe?<br />
fta manera fcrántcni?<br />
dos poz mas liberales:pero ami me'<br />
parece que eftos tales van locofoeli^<br />
penfamiento.Tpozque el quiere oai'<br />
mueftra oc tener mucbos bienes, f<br />
fegun fu poflibilidad con dios no fa<br />
uorecc ni a^uda a los amigos, efte<br />
antes me parefcc que fera eftimado<br />
pozefcafo que poz liberal. Stotros<br />
que quieren encubzir todo lo que tic<br />
nc,t eftos tábien a mi parecer, fon<br />
maloa para con fus amigos, pues<br />
mucbas vejes los amigos que tiené<br />
neceflidad,poznofaberlo que aque?<br />
líos tales fus amigoa tienen,no fe la<br />
oeclaran.y oefta manera recibe ma=<br />
nifiefto engaño.2lfli queoe bombze<br />
fcnjillo t claro meparece que es ma<br />
nifeftar loque tiene,^ con ello traba<br />
Íaroeba5crbien,tapzouecbara to?<br />
dos.poz tito to os quiero moftrar<br />
todo lo que to tengo que realmente<br />
fe pueda ver: tío que no fe pudiere<br />
ver,os lo oeclarare. V oijiendo efto<br />
les moftraua mucbas t mut pJccio?<br />
fascofas que tenia, y loque eftaua<br />
guardado,que no era fácil cofa oe lo<br />
po<strong>de</strong>r ver,fe lo relataua,t oaua noti<br />
ciaoello. Valfinlesoiico,todoefto<br />
queto tcgó varones amigoa auets<br />
oepenfarqucnocsmasmioq vuc^<br />
ftro.yolo beallegado:nopozcíerto<br />
paralocófumirtg^arparami fo?<br />
io( q aun que quifu:flc no lo podrta<br />
bajer) fino para tener ficmpze que<br />
oar alqucoevofotroa lobijierebié,<br />
t paraque fialguno ocvoa penfare<br />
tener neceflidadoc cofaalgtma ven^<br />
ga a mi,t tome todo lo ^ ouiere me?<br />
nefter.£ftast otras femeiantes rajones<br />
les ocjia. i<br />
Cenando taleparedo que lasco?<br />
fasoe :i6abtlonia cftauan en bucrft<br />
eftado:oe manera quefc podia par?<br />
tir oe alli:aparejo fu caminopará<br />
perfia ,t mando a todos loa futo»<br />
que fcapareiaífeii.y ocfpuesquc ta¡<br />
eftaua apuntot64ò loquele parecía<br />
que auia mcnd&r'pai^ él camino,^<br />
fe partió. Cfigoza pues conta?<br />
remos como ficndo tan gran ejccrdto<br />
tenía tan buena oz<strong>de</strong>n ,aflri para<br />
a<strong>de</strong>rezar fe t oz<strong>de</strong>nar feparacami?<br />
nar:como para ocfbajer fc culle?<br />
gando a oon<strong>de</strong> tna, t para alojar<br />
fcocpzeftp en el lugar queera me?<br />
nefter
ttdlcr* Don<strong>de</strong> quiera q el ref aflen?<br />
f*í! TI taua fu real filla:todo8 Ipaoe fu ejcer<br />
^eretto oe cito ponian fits tiendas teftanciaa<br />
cfío i ca en verano v en inuicmotpoique ello<br />
or<strong>de</strong>no ocf<strong>de</strong> cl principio<br />
fu tienda fc pufielfc aloricntc^toef?<br />
pues feñalo quanto auian oe eílar a?<br />
parradas las tiendas tellanciasoe<br />
ía gétcocguardaocla ticda ocl ret*<br />
De lospanadcros feñalo fu lugar a<br />
lamano ocrecba, t alos cojincros<br />
que aparejauan cofas óe comer,ala<br />
mano tjquierda. y alos canallos<br />
mando también poner ala mano oe?<br />
rccba, t alas otras beftias oe carga<br />
ala mano OTUicrda t todo lo oc maf<br />
or<strong>de</strong>nooc manera ^ cada vno fupief?<br />
fe fu aincnto,t fu termino t lugar,<br />
duando fe ban oe tornara aparejar<br />
otra vej para caminar,cada qualadc<br />
rc^fusalbaiasoeque fcban oc fer<br />
uir,como,lcs cftaordcnado:f algu?<br />
nosoclloslas ponen encima oclas<br />
beftiastoe manera quetodos llegan<br />
ala par con fu cargaíoUuffar fcñala?<br />
efpneí ponía cerca ó ft aquc<br />
líos ocq[uienmasfcconfiaua,como<br />
lo teniabe coftumbrc.£ftos cftando<br />
alocrrcdór tenían configo los bom?<br />
bres oearmas t los capitanes oc lof<br />
carrosoeguerra:porquceftos pen?<br />
fauan q auian oe eftar en lugar fuer<br />
te,puespcleancontalesarmas que<br />
no^pucdétencramanocncl real<br />
tbanmencftermucbo mas tiempo<br />
para fe armar que los otros,ft bl oe<br />
falir a bajer.alsuna cofa q fea oe pro<br />
uecbo.2lla manoocrecba tala ftnie<br />
ftra oel toe los oe cauallo eftaua cl<br />
lugar feñalado a los efcudadoíjt los<br />
flccberos tenían fu lugar en la oelá<br />
tcr9,t octras oel t oc los oe cauallo.<br />
H losoe armas pefadas t qwe tenían<br />
gran<strong>de</strong>s pauefcs mádo poner en toz<br />
no oe todo el eiccrdto,quc fueflcn en<br />
lugar oc muro:para que mientras<br />
feapareiauanlosoccaualloeftos re<br />
fiftieflcn a los enemigos,t los oe w<br />
' ' uallo
imUo fe apare jaífen,t eftos oettiuief<br />
fenbaftaqlos bóbiesoearinaffegii<br />
rainete fe pudieffenaritiar.Do:mi5<br />
ob:e0 oearmaSjlof efeudados r los<br />
fleebero0,para q ft algo acaeeielfe oe<br />
nocbe,eftuiiieflen no meno0 apareja<br />
do0q Iofb5b2e0oe arma0,parat: a<br />
loa^ le0vinieflenala0 mano0,tpe<br />
leaftcnr tiraftcn fuá tiro01 flecba0<br />
para^ ícoefcndicftcnelloa y ampa=<br />
raften tábié poz algu efpacio a loalbd<br />
bzes 6 arnias mien-as fe armauá. jCe<br />
niá todos los pzntcipest capitanes<br />
fus enfeñas en las tiédas t aflí como<br />
enlas ciuda<strong>de</strong>s losq fon cuerdos fa<br />
be las mozadas y babitaciones d mu<br />
cbof matozmete oe aquellos oe quic<br />
Ies parecepodran tener masneceflTi?<br />
dad:aflí tábien losminiftros dC^zo<br />
fabíáenclreallóslugarcstcftlaas<br />
oe los pzincipes t capitanes,t cono?<br />
ciálaenfcfia^cada vno tenia^poz lo<br />
qual ft auia meneftcr €po alguno<br />
oellos,no lo bufcau3,ftnoqucfe tu5<br />
oerecbos acada qual oellos« Vpoz<br />
eftarcada nacionpoz ft,fmme5claoe<br />
otro?,era mas manifiefto a todos quá<br />
doalgimoandauabicoi<strong>de</strong>nado,tqn<br />
doalginíonobajialoqlc cramáda?<br />
do.y eftando las cofas oefta manera<br />
pefaua C^zo q ft los enemigos acome<br />
tieflcnó nocbe/o ó oia ^ caeriá en fus<br />
manosenelrcal,comoqttic cacen cc<br />
lada.y parecia Icq no cftaua el faber<br />
oe la guerra en folo po<strong>de</strong>r facilmctc<br />
cftc<strong>de</strong>r los efquadrones^iütar los/<br />
o recogerlos en efquadró oef<strong>de</strong> los<br />
cuernos,ooefembolUcr los bicaoíc<br />
ftra/oafmieftra/o alas cfpaldas qua<br />
do fe parccc los enemigos,ftnoen a?<br />
partar los,^ndo esmenefter,r como<br />
feauíaoe poner ocíate cada cópania,<br />
paraqpudicflcnfer dpzouecbojtco<br />
moauiaiJapzefurarfe,quádoera me<br />
oela Wfto:ía oeCyjo. 9 5<br />
nefteratajar los enemigos« £ftast<br />
otras cofas fcmcjátcs penfaua q era<br />
ocbóbzcfabiotcflbz^ado« Sflimif?<br />
mo quádo caminaua ^ua c5 fti cjrcrci<br />
topuefto enozdc,pa ft algo le acaecief<br />
fe ten el reallealojaua las mas ve?<br />
5es,comoarnba esoicbo.CQitádo nc.<br />
llegaré a tierra d -dbedia Cyio fe fue co a a^cp<br />
acafaóCtaicarcsttocfpucs^fcouic<br />
rófaludadotabza^adoelvnoalotroj rea.<br />
Ctjooiro aCt^F^^cs qauia^ctcr?<br />
minado oe bajer fuaflícto en 36abt=í<br />
lonia,ttenerallí fu palacio rcal,t las<br />
eftácias:pozq quádo allí vinicflcCta<br />
¡cares tuuíeflc oon<strong>de</strong> fe apofentar có<br />
mo en fu cafa pzopia. Dijicdo cfto le<br />
oiomucbos t mut ricos oones: los<br />
quales recibió iCtaprcs, t luego le<br />
embio a fu bija q lelleuaua vna cozo<br />
na dozo,t vnos bzacalctes v vn collar<br />
t vna eftola/o veftidura becbaala<br />
manerad'dl>ediamutrica«Veftádo<br />
la oójella cozoitódo a Ctzo c6 ella,li5<br />
oí¡coCta]cares« yo también Cno te<br />
oot ati efta poz muger q es mi bija.<br />
JCU padre fe cafo con la bija oe mi pa<br />
dre ¿la qual tu nacifte« £fta es la q tu<br />
ftédo mocbacbo, quádo eftauas cotí<br />
nofotros,la regalauas:t quádo algií<br />
nolapzegutauacó quié fe auia oecá<br />
far,refpódia ^ conCt^o« y tábien le<br />
oótenootea todoelretnód
Síbio octauo<br />
ron fcr bailantes para facrífican V<br />
también lleno configo loí oones q íc<br />
parecieron conuinicines para fu pa<br />
árct madre ríos otrosamigos,^<br />
loa que conuenian para loa gouer^<br />
nadorcaf ancianoaoel pueblo,tpa<br />
ra todoa toa (ZDmotimoa.y oio a todoaloapcrfianoa<br />
t lP>crfianaa loa<br />
oonea que agota tambié fe oan, quá<br />
doquieraqucclrctnucuocntra en<br />
IPerfta. 0>efpuea ocllo mando<br />
Cambtfea apuntar todoa loa ancia^<br />
noa t goucrnadojca oe pcrfiaJí tic<br />
néloa cargoa matcnea: y có elloa tá<br />
bic bablolea bella manera.<br />
ff^adonDeCamby<br />
feaa loagrandc^ocTpcrfia.<br />
ílronea Iperfianoí co<br />
gran rajó oí ocuo que<br />
rer bic a vofotroapot<br />
quero for vucflrO rer<br />
queoam5do,r m €y<br />
roereamibi|o:po:tá<br />
to fere tenido po: julio,fi pjopufierc<br />
aqui lo que meparccequc aiticndo<br />
ferbuenor piouecbofo ,alfia vofo?<br />
troa como a cl,£l ticmpo palfado vo<br />
fotroabonrrallcar engrandccillea<br />
a£r2o oando le ejercito,r feñalans<br />
do le poi capitan general ochf el fíic<br />
tambuen caudillo oel que con el aru<br />
da oe Dioa oaba becbo a vofotroa<br />
loa iPerfaa afámadoa entre todoa<br />
loa bombjcar murbonrradoa en<br />
toda afia:r enrriquecio a todoa loa<br />
buenoí queanduuieró con en la gue<br />
rra:r a loa d maa oio fu fueldo r má<br />
tenimiento. £lbafidoelpJimeroq<br />
ba or<strong>de</strong>nado loa bombteaoe armaa<br />
cneleírercito perfumo, rbà bccbo<br />
participantea a lof perfaa oe todoa<br />
loa campoa r laa ticrraa ganadaa.<br />
Ipuca ftoeaqui a<strong>de</strong>lante fora oelle<br />
mifmo parecer,f rrera cauf j oe mu^<br />
cboa r mur sran<strong>de</strong>a bicnca para loí<br />
vnoa r para loa otroa. -dDaa fi tu<br />
¿r^o enfobeniccidocott la piofpcra<br />
fotnmaqueagoíagojaí pjocurarea<br />
oe mandar r feñozearaloallberfaa<br />
po: codicia^ anaricia, como aloa otroa,o<br />
vofotros loa lp)crfianof tenie<br />
do embidia a fu mado r po<strong>de</strong>rio pjo<br />
curare<strong>de</strong>aoc le oefbajer oelrcrno,<br />
bienfaberaque loavnoaaloaotros<br />
oabarera mur impedunento<br />
para tener r gojar mucbo bi5.pucs<br />
paracuitarelle mal que no venga, fi<br />
noantea todo bien,meparece que tó<br />
doa juntamente bagaravucllroisfa<br />
crificioatr tomandoaDioapottes<br />
lligooff coticcrtarcraoclla maneras<br />
Xu £yio fi alguno quifiere bajei*<br />
guerra ala tierra oc perfia:o tetare<br />
oe qUcbKmtar laa Icr ea oc loa per=<br />
faa,arudaras la patria c5 todaa tua<br />
fuercaa r po<strong>de</strong>r:r vofotroa loapcr<br />
faafialguno p2ocurareoc piiuar a<br />
£r2ooefu rernb r fcíí02ib,oalgimo<br />
oe fua fubditoa fc lercbclarc oarera<br />
aruda a vofotroa mifmoa r a Cr^o<br />
tatnbicnpara todo loqueoa manda<br />
re.y mictraa ro fiierc biuo fera mió<br />
el rcrnado en perfia: r en fiendo ro<br />
oefunto cierto ca que fera ociCr^o<br />
fibiuicrc.yquando vinicreapers<br />
fia,fi con vofotroa fc ouiere fantamc<br />
te quiero que baga po: vofoti-oa loa<br />
facrificioa qtie ago:a ro bago:r qui<br />
do el falleciere pienfo que oa cllara<br />
bié que aquel q oc mi linagc oa pare<br />
cicre mur bueno cumpla '^Hoa facri<br />
ficioa. C'JÍHot ódo que oiico £am<br />
brfea lo loaron rap:ouaron<br />
todoa loamagillradoa r gouernado<br />
rcaoeloa Tp)erfaa:r alfi como lo ot*<br />
dcUaron entoncca,tomando aDioa<br />
po: telligo: afli también lo guardar»<br />
ago:a entre filoa Tperfaa r fu vnoa
vno0conotro0. Cirilo afli be?<br />
Cafatiilc<br />
tb 6cCp< cbo fe partió Cfzopara -dbedia<br />
'o con i4 quando ftie llegado alli con el cófen<br />
»fstea' tiniíéto oel padre,tonio la bija a<br />
jcareapo: muser:la qual,fegun la fa<br />
ina oe ago:a,oi3en que era bcrmofa<br />
fobremanera. aunquealgunoa bi?<br />
ftoíiadoiea oijen quefe cafo con la<br />
bcrmanaoe la uiadrc: pero aquella<br />
fui ouda auia oe fer entonces niuf<br />
vieja y no inoía:coino cóuenia. Def<br />
p'ue? oe cafado luego fe partió oe allí<br />
có fu mugcr para aSabv^lonlaíf qu5<br />
do elhmo alli oe afliento parecióle q<br />
feria bien embiar fatrapaa y gouer?<br />
nadoíca a laa tierras que auian con?<br />
quillado.lLos alcavdcs que cftauan<br />
enlasfoztalejas:^ los capitanes oe<br />
la gente oe guarnición que cftauan<br />
po2 guardaoc la tierra:quifo que no<br />
obe^<strong>de</strong>flcnotro,fino ael:v cito pío<br />
ucf o afli cópéfamicto,q ftalgunooc<br />
los fatrapas có riqu^as / o po<strong>de</strong>rlo<br />
oe gcte bijiefle alguna injuria/o ten<br />
talfeoeno lefcr obedicte tuuieflc luc<br />
go ala manoaduerfario enla tierra,<br />
afli q quericdo bajer efto oetcrmi?<br />
nooe llamar luego todos losq mas<br />
cóuenia:^oejir fe lo píimcro,para q<br />
fupieflen alo q tua. Delta manera<br />
pcfaua q ellos lo fufririan mas fadl<br />
méte.-dbas fltavnavejeftuuieflcn<br />
en el feñojio abfoluto parcela le que<br />
ofendo efto oe nucuo lo fufririan oc<br />
malaganatpojquepcnfarian que fc<br />
bajia efto po: la oefconfiai^a que te<br />
nia£tioocllos.lPo:loqual Acudo<br />
llamados t eftando todos junto? los<br />
bablo oefta manera.<br />
Carones amigos tenemos en las<br />
ciuda<strong>de</strong>s t villas que bemos gana?<br />
doguamidones y alcai<strong>de</strong>s que en?<br />
tonces ocicamos aUi:a los quales ^o<br />
mandc,quando me parti, que no en<br />
cntendicflcn en otra cofa; fino en<br />
Dela WftoítoDeCyjo. 96<br />
guardar la ticita. Tpucs a eftos no<br />
los quiero quitar oc fu cargo: poíq<br />
ban guardado y cumplido hiu^ bic<br />
todo lo que les bafldo mandado:<br />
mas pareccme bien embiar otros fa<br />
trapas y gouernadoies que man?<br />
<strong>de</strong>n a los vejinosoe la tierra:^ red?<br />
ban el tributo, y paguen fu fueldo a<br />
las guarnidones, y todo looe mas<br />
que ftiere inenefter. y parcccmc aidcque<br />
que oe los que aqui cftats prefen?c^io<br />
tes a quien toencomiendodtoscar S K í<br />
gos quando embio aalgunos para «oe oe i»<br />
que bagan algoeneftaspíouincias ¿g'JJTf^j<br />
es bien que tengan alli tierras t ca? remos,<br />
fas para que nos trafgan aqui d tri<br />
buto:^ quado alli ftierc quiero q ten:<br />
gá mojada propia oon<strong>de</strong> fe recoger.<br />
Cl>icboeftooioamucbos ociosa<br />
migos cafas r fubditos en todas las<br />
ciuda<strong>de</strong>s y villas conquiftadas. y<br />
agora fon las tierras oc los occcn?<br />
dientes oc aquellos que entonces<br />
laa poflcfcron, vnas en vna parte t<br />
otras en6tra:f ellos ftempre morait<br />
y eftan con d IRc^Xonuicnc pues,<br />
oije£tío,mirar bienquelosfatra?<br />
pas y gouernadores que van a eftastierras<br />
fean tales q fe aaier<strong>de</strong>n ten?<br />
gancufdadooenos embiar aqui to<br />
do lo bueno y predofo que aten ca^'da<br />
tierrarpara que nofotros tambic<br />
feamospartidpantesoelos bienes<br />
que ay en todas partestpuesque ft<br />
algún mal gran<strong>de</strong> alliar ,nofoti-os<br />
lo auemosoe remediar f caftigar.<br />
CDicbo efto acabo fu rajó. V a los<br />
que conodooefusamigos que te?;<br />
iiian voluntad oc yi a aqudlas ticí;<br />
r ras efcogio entre ellos los que eran<br />
mas aparejados y baftantes para<br />
ello, y embio los por fatrapas y go?<br />
uernadores.|l2irabiacmbioa ^"bc<br />
gabijo,a Capadocía embio a artba<br />
bates,alagralpbíigiaaBrtacama?,;<br />
aH^bia
Wbio octauo<br />
íHíbía t a yonla a Cbr^fantas capí<br />
tá t>e lo0 oc cauallo, a Carta a Cadu<br />
fio, como loí Carc0 lo auíaupcdido.<br />
ala Ipbrtgia í| ella cabc el tuar<br />
Icfponto a £lotdc,alp)bamucoaCí<br />
licía ta CbtpJc: t a Ipapblagonía<br />
nocmbíofarrapa0lF)erfiano0,poíq<br />
ello0 oe fu voluntadauían venido a<br />
leatudar cnlagucrra contra IO0OC<br />
36abtlonia: etnpero or<strong>de</strong>no ^ ellos<br />
afli miflno oiclTcn tribnto0.y como<br />
Ctíolo owleno entonce0 afli tambíc<br />
ajgioia átloa alcat<strong>de</strong>a oclas Foitalc?<br />
5a0 oel ret t ^os capitattea d laí guar<br />
nícioncs tientes reguarda que ef?<br />
tan efcríptos culos libros oclret.<br />
JDc mas oello mando a todos los fa<br />
trapas que cmbiaua,que en quanto<br />
ccarntast carreteros oe guerra oc<br />
aqucllosTPcrfa0quelc3utan feguí<br />
doenla guerra t Ado compañcro0<br />
oella^y atodo0 IO0 que auian rccebí<br />
do tierra01 cafa0,lo0 cóftríñcflc pa<br />
recera laa puertaooel palacío,t pro<br />
curaroebíuírtcmpladosttrcprcfcn<br />
tarfe a fi mifmos a fu fatrapa t ffo?<br />
itcmador ,para que fe firuicfl'e oélloí<br />
en lo que ouicflc mencllcr^ V queloí<br />
bítO0qucnacícífenlosenféñaflen a<br />
venir t parecer alas puertas, como<br />
acerca oelfc bají a, y que el fatrapa<br />
facaflcálá cacalos que eftanen guar<br />
daoe las puertas: t que el mifmo fa?<br />
trapatlosqucconel ellan,fe cjccrcí<br />
taflen en las cofas oe guerra, y el q<br />
oe vofotros ,oíje,fegun fu cuenta t<br />
ra5ó,moflrare auerbccboamucboí<br />
bucno0 bombre0oe arma0>t a tiiiM<br />
cbo0bncno0carrctero0oe ^erra,<br />
cflctalcomoabucncópaficrot buc<br />
coferuador ocl impcrío,t ó IO0 per<br />
fast mío le boutrarequantopúdica<br />
re.5Dc maí oello mirad que losmaí<br />
buenos fean preferidos a todos los Ä®!<br />
otros cit los aflientos, como acerca fuegoucr<br />
oe mi fc baje :t vucflra niela fea co? nado»«'<br />
molatnía,que primeramente man?<br />
tenga a losaíadoí t miniftros t oft<br />
cíales occafa: t oefpues que fea tan<br />
abundäte que podats repartíra los<br />
amigos , t bonrrar cotidianamente<br />
al que bijícrealgún buen becbo.<br />
aparejad vucllros bucrtos,t criad<br />
en ellos aní malest fieras para vue?<br />
ftro paflatiempo, t nunca os venga<br />
la comida ociante ftn aucr trabaja?<br />
do,nioet6oecomera vueftros caua<br />
líos fin que cfteneicercítados. TRo<br />
puedo to fiédo vno folo por ftter^as<br />
humanas guardar ficpre todos vue?<br />
ftros bíenes,finoquetne conuiene<br />
a mi fiendo bueno juntamente có loí<br />
buenosque eftuuíeren conmígooa«<br />
ros atuda: ta vofotros femejante?<br />
mente fiendo buenos os conuiciic,<br />
que con loí buenos que cto con vo<br />
fotros,meatu<strong>de</strong>ts tfeats buenos<br />
compañeros. (Quiero también que<br />
fepatsque nadaocfto que Oí matido<br />
agora no os lo mádo cotno a fiemos<br />
t criados, fmo que lo que to oigo ^<br />
os cumple bajer, eflb mifmo proóM<br />
ro t trabajo oe bajer tó. pues biett<br />
aflt cotno to os mando quemeimi?<br />
tcts,afli tambié cnfeñad que os imí^<br />
ten los magiftrados t goncmadorcí<br />
que tienen los cargos oe vucflra ma<br />
tto. y todo lo que cntoncesordcno<br />
Ctro permanece halla agora oc la<br />
tnifina manera que cl lo oifpufo.Xo<br />
das las guarniciones tgttardas fe<br />
confeman,todas las pucrtasoe los<br />
palacios t eftanciaí oc los principes<br />
tgouemadoresfefrequentartt ft*"*<br />
wen. Codas las cafas gt;andcs tpc*<br />
queñas fe habitan fcmcjantctnentc:<br />
t^s mas buenos fon preferidos a<br />
todos
t>eIat>ífto2íaocCy20t 97<br />
fodoe Io0 que eftan p2erente0,en IO0 bajer vn cauallo cozricdo en vn oia cr« in-<br />
aflíentO0 y pjeeminencia0» Todos quanto pudiefte, mando bajer ofta? «>>«<br />
IO0 camino0 eftan o?<strong>de</strong>nado0 oela Icrias oiftantes otro tanto efpacio P""®®'<br />
iniftna manera :ta todo0 fc les re- la vna oe la on*a, t mando poner en<br />
dujen enftima Io0mucbomegocio0 ellas cauallos,tquien los curaflc:<br />
t mucba0 ob:a0, auiendo poco0 que t oz<strong>de</strong>no vn bombze encada vna que<br />
pieftdan enello0«<br />
fticftc idoneo t fuficicnte para tomar<br />
encabado que ouo £po oc oejtrlo las cartas que lleuaften, t lesoicflc,<br />
queauiaoe bajer^oandoaeadavno t refabieftc los cauallos canfados,t<br />
oelloa ma0 fuerta01 po<strong>de</strong>r,IO0 em= embiafle otros holgados, algunas<br />
bio; t mando lea a todoa que eftu? vejes ni aun baftauan las nocbes pa<br />
uieflcn apareiadoa para el año ftgui? ra cl camino: ftno q cmpos oel men?<br />
ente: pozque auia oe comentar gue? fajero / o cozreo oel oía, fucedía otro<br />
rra,tqueria bajer alar<strong>de</strong> oeloí bom luego oe nocbe. y bajiendo fe oc<br />
bzea t armaatcaualloat carros oc efta manera, oijen algunos,que ca?<br />
guerra q tenia, y también notamos minauan mut ^^^s pzefto cl carni?<br />
^ que,fcgun oijen, £yio pzimero oc no que le pudieran paflar lai grullas<br />
dolci* comen
dio Cpcx bajia fu vida oc efta<br />
ncra. £n tiempo oc 3nuicrno eftaua<br />
en 36abrlonia fíete mefes,po:s<br />
que la tierra es mut templada: en<br />
sana V ^^PO ocBerano eflauatrea mefes<br />
Rebata- en 0ufi0: t en lomas rejiooe todo<br />
n'®^¡®'el£flioeílauaoo0 mefea euíEcbas<br />
nmrlc^coo tania» y affi palfaua fu vida en frió<br />
t encalo: templado. £ntantogra=<br />
lonw. ^ aficionadoa loa bombiea,<br />
que qualquier nación fe tenia po:<br />
mut mtn, fmo embiaua a Cpo to^<br />
do lo bueiK) que nada / o fecriaua/<br />
o fe mantenia en la tierra:t femejaus<br />
temente qualquier ciudad,t quaU<br />
quier bomb:e particular penfaua,<br />
que luego feria rico, fi oielfe algima<br />
cofaaCt2o,oleagradaffe. Tpo:quc<br />
ala verdad £t20 refcibiendooe cada<br />
qual aquello oe que tenia abundan^<br />
da elque looaua,leato:naua aoar<br />
en pago aquello oe que el tal tenia<br />
mut gran necelfidad.<br />
Cauiendo£t:o paffado fu edadoe^<br />
fta manera fiendo ta mutvieio,vÍ5<br />
no alPerfia el feptimo año oefu ret<br />
nado: po:que fu padre t fu madre<br />
mucbo tiempo antea, como ea oe<br />
creer, fc le auian fallefddo. Beni^<br />
doalU £t:o bijo fua facrificioa aco^<br />
ftumb:ad081 fua fieftaa a loa Iper^<br />
faa a manera oe la patria: t a todoa<br />
repartió oe fua oonea,como auia oe<br />
coftnmbte. y eftando vna vejour^<br />
ai6ucrtc miendo en fu palacio real, aparedo<br />
oe Ciw, jg gjj fiicnoa vna vifion, maa oinú»<br />
na que bumana ,quc le oiico. apa^<br />
relate £t:o, que nuit pJcfto paftas<br />
raa oefta vida a otro mutnído:efta<br />
do; y con efta vifion ocfperto oel<br />
fueño, t ciitcndio que ya fcaccrca^<br />
ua el fin oe fu vida, po: lo qualapa^<br />
rejo fua facrifidoa al Dioa 3upiter<br />
oc la patria, t al 0ol, t a loa otroa<br />
oiofeaen laaalmraa, como loalper<br />
Síbío octauo<br />
faaacoftinnb:ana fácnficanbajicn^<br />
do fu o:acionoefta manera. 3upiter<br />
Dioaoe la patria,t tu 0ol,t to?<br />
doa loa otroa oiofea refcebid oc mí<br />
eftoa vltimoa facrificioa po: ^a?<br />
cíaa oe tantaa, t oe tan cfclarefcídaa<br />
bajañaamiaa: po:que mefignificas<br />
ftea en loa facrificioatenlaa feña?<br />
lea ocl cielo, t en agucroa,t cnru?<br />
mo:ca, todo aquello que me conuco<br />
nia bajer/ o no. -dDucbaa gradaa<br />
oa oot,po:que cono<strong>de</strong>ndo el cutda^<br />
do que oe mi aucys tenido, nuca me<br />
cnfobcrued en la p:ofperidad, ni me<br />
cftiinc en maa fer que oc bomb:c.<br />
2lgo:a to oa pido con mucboa mes<br />
goaqueoeta amia bijoat ami mm<br />
ger, t amia amigoa, t a la patria tos<br />
da fcliddad t bienaucmran^: y que<br />
ami me oto:gucta tan bueno el fin<br />
od biuir, qual me oiftca la vida.<br />
Cj^fto afll becbo fe to:no a fu pala«<br />
do: tparedole eftarmaa ocfcanfa?<br />
do,taflTi fefue a oo:mír. Ouando<br />
fUc bo:a loa futoa le amoncftaron<br />
quefe vañafl'e,t el learefpondio,qúc<br />
oebuenagana repofaria. yafliloa<br />
miniftroa le aparejaron la cena.<br />
-ábos £t:o no tenia apetito ninm^<br />
no oe comer :ftno que le parclcía<br />
tenia gran fed: t aflt bcuio oemut<br />
buenagana. ycomocftolcaconters<br />
<strong>de</strong>fle también el fcgundot tercero<br />
oia, mando llamar fua bijoaquele<br />
auiá acompañado, t cftauanenper<br />
fta:t también mando llamar loa as<br />
migoaí t loa gran<strong>de</strong>a magiftradoa<br />
ocperfta que teniá la gouernadon<br />
Oe la república: t eftando todoa alli<br />
p:efentea lea comento a bablar oe<br />
efta manera. ^^<br />
C1l?ijoamioa,tvofotroamíaamíj «'¿^gf;<br />
goaqucaquicftatap:efentea,toftf ro.<br />
to po: mucboa indidoa fer llegado<br />
clftnoe mi vida, a vofon-oaoacum<br />
pie
oelaWrtojíaocCyjo. 98<br />
plcocfpueé oe mí muerte oejí r t ha- rícnciatíelaacdras. jCámbícntófc<br />
jertodo aquello conquero alcance quebe enfeñado c6 laoífciplina mía<br />
a feroe buena venmra. yo Tiendo toelapatría a obe<strong>de</strong>fccr t bonrrar<br />
mocbacbo bí$efnicto en todaalaa a los mato:es,no folamcntca lo^<br />
bonda<strong>de</strong>a,t vírm<strong>de</strong>a que a^ en la bermanos, pero a los ciudadanos,<br />
puericia: t oefpuca afli miflno fiem quando fe encuentran enla calle<br />
do mancebo, en todo lo bueno que en los aflicntos,t enel rajonar.lpK):<br />
ar en efta edad: t quando fu^ be? qucbijos míos oe tal manera os en«<br />
cbobombzeoe edadperfecta ,en to? feñc oef<strong>de</strong>elp:incipid oc vueftracrí<br />
das lasperfeciones oe bomb:e. V an^aque boftrraflc<strong>de</strong>s los mas an^<br />
paflando mas a<strong>de</strong>lante po: oifcurTo danos,t fucflc<strong>de</strong>s bonrradosoelos<br />
oe tiempo fentiaumctadas mis fuer mas mancebos.lpo: lo qualoeucts<br />
^as: oe manera que nunca firnti la ve admitir lo ^ os oigo como antiguo<br />
iej mas flaca que mí mocedad. IBo t vfadojjo: Ict lOerccbo t coftum?<br />
emp:cdí ni cobdicíc cofa alguna que b:c. afli que m Cambtfcs auras el<br />
tofepa,que nolaalcanqaflc. aican? retno que te otojgan los oiofes: t<br />
ce a ver a mis amigos becbos lieos to en qUanto en mí es te lo oot. 2ltí<br />
po: mí mano: t los enemigos pue? o Zanaojares te oot que feas QÜ-<br />
ftos en fcruidumbje po: mí. a mi trapaoc los ^Dedos,t ocios arme?<br />
patria que ocantes era mut pequé- nios, t también allen<strong>de</strong> oefto oc los<br />
fiar mujparticular en afia,laoe|co £adufios:t oondo te efto pienfo que<br />
fig02afeno:arbonrrada fob:c todaí. tcocjco mato: feño:ío ,t que al mas<br />
De todo quanto adquirí nunca fupc to: ocjco el nomb:e oel retno, t a tí<br />
guardar cofaparamifolo^t^r ga? la bienaucnmran^a fin pefar. tRo<br />
ítc el tiempo paflado como oeflcaua, veo quiete pueda faltar nada oclpla<br />
jgl temo: que ficmp:e tuue quean? jerbmnano: fmo queticnes to^ a»<br />
dando el tiempo no vieflc/o orefle/ qudloquc parefcc pue<strong>de</strong> oar conten<br />
c pa<strong>de</strong>fcicflcalgunacolaquemeoícf to a los botnb:es. «dhas quererlo<br />
fe pefar, no me oeraua enfobeme» mutoificíl, t tener mucbos aitda?<br />
cer,ni alegrarme abfolutamcntc. dos, t no po<strong>de</strong>r tener íamas ocfcan«<br />
ílgo:a fi fallefciercoejco os biuos a fó,fercftimuladopo: competencia^:<br />
vofotros mis bijos que 2Dios me t cmúladonoc mis bajañas,t tr^'<br />
tio. ÍDc|coalapatria,t alos ami? maraflccb3ías,tfer fubjctoadlas,<br />
gos p:ofpcrosr bíenauenttirados. eftos trabajos todos oe ncccflidad<br />
TPo: loqualconrajón para fiempzc acompañan antea al que tiene el rcfr<br />
ourarala memo:ía oemi bienauen? no que no a tí: lo qual bien fabes la - . „<br />
turan^a. ago:amcconuicncoeclaí pefadumb:cquetracconfigo. Vias^oeíSí.<br />
rar a qualoc vofotros oos tengo oc betc cambtfcs ,quc no es cftc fcc¿ eoe csrer<br />
oeicar el retno :p02quc no ata ouda ptrooco:odqucguardatconferua<br />
alguna que ponga oiferencías entre el retno: fino que los muébos ami^<br />
vofotros. yo tgualmenteos amo gos es el fccptro mas verda<strong>de</strong>ro ^<br />
a vofotros bijos mios: pero para mas feguro que los retes pue<strong>de</strong>n te<br />
que pueda pjoueer con confcío,t fer ner. tBo picnfes que los hombres<br />
caudillo quádo fuere mcnefter,man nacen fieles oc fu natural: pozquc íi<br />
do lo al mato:, que tiene mas cjcpcs cftoft)efleafli,todosfcdanficles t a<br />
IB ií todos
todos giwrdarian fi<strong>de</strong>lidad, como<br />
todoa loa orroa animales tiaienal?<br />
guria inclmaciónawral, remos que<br />
ningunonaee fin eUa,Tfm ejceepcton<br />
la vfan con todos. -dDas la lealtad<br />
noia focan los bombzes oel vlenn-e<br />
oefumodretantescada auol booe<br />
pzoatrar oefelosbajer neles para<br />
configo no fe baoe ganar oellos<br />
en mnguna manera efta lealtad |>oz<br />
fiíer^: fino poz beneficios, y afli ft<br />
tentares oebájer algunas guardas<br />
oel retno, no comiences oe otro pzi<br />
mero que oe aquel que es nacido, t<br />
criado en el imfmp lugar : t poz eflo<br />
los bombzes ciudadanos te feran<br />
maspzopuiquos que losaduenedi?<br />
50S losque fe ban criado junta?<br />
mente contigo que no los eftraftos.<br />
1f>ozque los que fon engendrados<br />
oe vn mifmopadre,tnacidost cria<br />
doa oe vna nnfina madre, t mante«<br />
nidos en vna mifina cafa, t amados<br />
t queridos oe los mifinos parien ?<br />
tes, t qiie llaman a vn mifino padre,<br />
ta vnamifina madre,pozquenó fe?<br />
ran eftos los mas cercanos , tpzo?<br />
pinquosoe todos/ y noquerats<br />
bajervanos los bienesqueoa Dios<br />
a los hermanos paramas familiari<br />
«^d t Propiedad : ftno que fobze efte<br />
lan eiccclentcfundamentoqucDios<br />
ba puefto ocucts edificar otras o?<br />
bzas amigables: t oefta manera viie<br />
(Iraamiftad nunca fera n-afpaflada.<br />
De ft mifmo aira el que mira poz el<br />
. bermano.. para quien fera ma^oz<br />
bièit ftr el bermano gran<strong>de</strong> fenoz,<br />
; queparaftnnifmo bermanofaqine<br />
temerá alguno mas injuriar que al<br />
bermano , que muiere el bermano<br />
gran fcíwu pues luego ninguno<br />
le ota mas pzefto quem ael ,t nín=<br />
gimo le efte mas puefto a la inano.<br />
Que todos los bienesy otodoa los<br />
Wbío octmo<br />
males ocftcoeningunofon ton pzo?<br />
píos conio mtos.<br />
Cambien ocues penfar tu iCambt?<br />
fes bijo mio efto. B quien podras<br />
bajer m tanto plajer, oe que puedas<br />
efpcrar alcanzar tanto pzemio como<br />
oe eftetubennanopzopioíaquien<br />
podras matudar, que tengas poz<br />
ello mejoz atudadoz,tcompanero<br />
que a elf a quien es mas fea cofa<br />
ocjcar oeamar t querer bien que al<br />
bermano?' Quien es mas oigno oe<br />
fer pzeferido atodos que el berma?<br />
noi Solo el bermano, Cambtfes,<br />
es aquel queaun que fea pzimero,<br />
t mut l«eferido,aumentado t auen<br />
tajado poz m fauoz, t poz pziuar mu<br />
cbo contigo, no poz eflTote fuce<strong>de</strong>ra<br />
fer odiofo a los oe mas. Sfli que poz<br />
Dios biios mios cariflimos,bon?<br />
rraos el vno al otro, ft me quifiere?<br />
<strong>de</strong>s bajer plajer,tagradarme oef?<br />
puesoe muerto, pozque no osoe?<br />
ue paflár en ninguna manera poz el<br />
peufamiento creer, que oefpues oe<br />
paflado oefta vida bumana que t^<br />
tonofotnada. pues que tampo?<br />
co agoza veta<strong>de</strong>s mí animo : ftno<br />
que oc las operaciones que bajia,<br />
via<strong>de</strong>s que eftaua pzefcnte. Como<br />
no fabets vofotros que los ánimos<br />
oe aquellos que ban fido injuria?<br />
dos oc otros ponen miedo tefpanto<br />
alos parricidas,talos malbecbo?<br />
res, t las perfeaiciones t afticiones<br />
a los malos? pues como pcnfats<br />
bijos mios que permanefcerian las<br />
bonrrasoe aquellos que fontaoc^»<br />
ftmtos,ft las animasoc ellos nófuef<br />
fen ta fenozas oe nada, ni muief?<br />
flcn mas mando fobze 00*0?<br />
IRunca bijos pu<strong>de</strong> fer pcrftiadido<br />
que elanimo biuicflc folamete míen jmojí^<br />
trasquclefta enei cuerpo moztal,t<br />
quequando eftaaportodoocllucóo •<br />
fe muere
fe mu ere. Hboiquc ved los cuerpos<br />
mortales que bmen quanto tiempo<br />
efta en ellos cl animo. yelanimo,a<br />
quanto yo creo,no es irifipicte y toz=<br />
pe quando efta apartado oel cuerpo<br />
que es ínfipientc y torpe: fmo que<br />
quando cl entendimictopurot lim?<br />
pio efta apartado y libre oel cuerpo,<br />
cntonccscsoccrccrquc efta masfa=<br />
bio y pru<strong>de</strong>nte, y masen fu fticr^a y<br />
vigor, y oefatado el cuerpo claro<br />
efta que cada parte torna a fu natu?<br />
ral,ejcceptoclanimo, queeftefolo ni<br />
quando efta prefeme, ni quando efta<br />
aufente fc pue<strong>de</strong>ver. penfad también<br />
que no av cofa mas femciantc a<br />
la muerte oel Dombrc queel fueño:<br />
pues el animo oel hombre entonces<br />
feparecc mas oiuino entonces ve<br />
mas algo oe lo por venir, porque en<br />
cl fucno fcgun parccc,cs mas libre,<br />
pues ft efto es afli ,como ^o picn?<br />
fo, y que elanimo oeica al cuerpo, y<br />
no que fe mucre, vofotros mis hi?<br />
ios teniendo rcucrencia ami animo,<br />
bajcd lo que^o osruego. v fino<br />
es afli, fino que quedando cl ánimo<br />
cu cl cuerpo muere juntamente con<br />
cl cuerpo, alomenos temed a Dios<br />
que fietnprc es y todo lo ve,t todo lo<br />
pue<strong>de</strong> , y que contienda or<strong>de</strong>n oc<br />
todas las cofas cierto y firme t fin<br />
crror,tincfableporfugra<strong>de</strong>5a thcr<br />
mofura. temiendo pues a eftc no<br />
barets ni aconfcjarets cofaalgima<br />
mala / o cniel* y oefpues oe Dios<br />
tened vergüenza a los hombresque<br />
ficprc nacen v fc aumétan,t fe eftien<br />
Síbío octauo<br />
r quiere cóittbídada ttíí ciiHerroi para quefe<br />
tar sentí fcgojeuiuutaincnteconinigo. Ipoi<br />
?íul¡!mS^tacílorcnlugarfe^ro,oondcno<br />
era po» niepuedcvcmrmalmnguno,asoía<br />
Sífcr"!« P^"^ ^ bicnaucnturado,<br />
ctado 4 el ago:ameto:necnnada;atodo0quá<br />
Sí MSH vínlerena vofotroa lea bajedto<br />
mar en na doquanto bicncabc en bombtebíen<br />
aucnturadOjt enibíaldof. y coneflo<br />
pollrero 00 acoídad fiempte oe mi:<br />
Ouebajiendobien a IO0 amigo0po<br />
dret0caftlgarlo0 enemigo©. (Dues<br />
dao0 con Dio0biio0inur amados,<br />
¿fto mifmo oire|0 a vueftra madre<br />
oemipartc.y vo(otro0mi0 amigos<br />
p:efente0 y aufente©, quedao0 con<br />
fcio0. Dijicdo efto oio la mano oes<br />
recbaatodo0,t luego cerro IO0 ojos<br />
emurio. Clp)uesqueelretnooe<br />
£riofueflcelmato:t elmejozoeto<br />
daMa, el mifmo rernooateftimos<br />
iiiooello:poique tenia po: términos<br />
alo:iente el maraßermeio,alfeptens<br />
trio el mar £u!cino,al occidétcCby-<br />
die a eftosoefpues que ban conocís ^ .<br />
dofupocorefpectotfumaldad.lplu<br />
guiera a Dios que afli lo bijieran dcunte<br />
aquellos capitanesi6:iegos queeus<br />
traron eftos oias con £t:o el meno: Zpi}Saín<br />
en afia:po:que no fueran tan mal »cft«»««;<br />
engañados, -dbas los triftes confia K?«»<br />
dosenlaopinionqueoellof tenia oe mmcer<br />
antes,fecreteronoe otro:t traídos ¡J^j^Soe<br />
al ret les fiierócottadas las caberas, cofaíi««<br />
y también mucbos oe los barbaros<br />
que jimtamente con el andauan en aieron«»<br />
laguerra,losvnos engañados con<br />
lasperfuafiones oelos otros peres<br />
cieron. Mucbos también oc los<br />
Tperfas fon ot oia en mucbas cofas<br />
mut peo:es. Dc antes fi alguno fe<br />
ponia apeligro po:eliftct /oleada<br />
quiria alguna ciudad/ o tierra / o le<br />
ba$ia algún bueno,tfeñaladobes<br />
cbo, efte tal era bonrrado. -dbas<br />
agO:a ft alguno, como leamitbtcs,<br />
oepare la muger t los biios, t tams<br />
bien losbijosoc los amigos po: re«<br />
pjet £grpto ,al medio oia ^tbios benes enaáígtptopara que losma«<br />
ia. y ftendo efte imperio tan grans taflen luego,t trafpafláremur gran»<br />
Se con folo el parecer oe£t^o fegos <strong>de</strong>s )uramentos,po:quc en ello le pa<br />
tiernaua. £l qual amanan bdtraua recia queba5iap:ouecboalret,eftoí;<br />
fus fubditosjcomoa bijos: tíos fu^ fon los que fon galardonados con<br />
bditosleaeatauáa elcomoa padre. gra<strong>de</strong>s bonrras. pues viendo efto^<br />
CDefpuesqCt^o fite muerto lues los oe afta todos fe ban conuertido<br />
go los biíoscomen^aronateneroifs a maldad t a injufticia. lp)o:quc qua<br />
cozdia el vno c6 el otro,luego lasciu les fonlosquemandan tales fuelen<br />
da<strong>de</strong>s tpíouinciasfe rebelaron,tto fcrlosfubditos po: la mato: parte#<br />
doa p oe malen peo:, y para que y po: efto ago:a tienen mas folmra<br />
fea verdad lo que oigo comentare a las cofas illicitasqueoc antes: mas<br />
moftrar lo contando oef<strong>de</strong> las cofas totmcntc para auer oincros, en lo<br />
oiuinas. yofemutbienqueoeans qualfon masimuftos.po:§no fola<br />
teselrettlosfntosauncólosmuf mente alos que fon mut culpados,<br />
malos acoftumb:auan guardar los pero también a los queno tiene culs<br />
iuramentos / o lo quep:omeíian/o pa alguna lof p:en<strong>de</strong>n t conftriñen a<br />
oeloqueoauanlamano. £fmofuc que paguen oinerosparacofasiníti<br />
ran tales y tan buenos «o muies ftas:po2 lo qual no tienen menos te<br />
ran tal opinion, ninguno loscrefcs mo:los quetienen mucbos bienes<br />
raentonces, comoagoza no cree na^ quelos queticncnmucboí ocUítos:<br />
fcrt
De Iat?ílto:ía oé Cyjo^ i oo<br />
fen ninguna manera querrían ve¿ coftumbzcoc la tícrra,quc inientraiP<br />
nír enmanoaoeloaquemaapne<strong>de</strong> caminauan no comian,ni beuian,ni<br />
ni ofanatuntarfeconelesercito oel bajiancofaalguna bafta aimplirfu<br />
ref .y fialgUnoa tienen guerra con joznada:agoza también lesouratc?<br />
ellos'a todos aquellos les es licito ner la mifma abftincncia:pero baje<br />
feguramentcconuerfar reamar cn fu las joznadas tan coztas que no cs oc<br />
tierra oe perfia fin que fe lo eftoíuc uwanillar ft fcabftiené oe las cofas<br />
oon<strong>de</strong>quíeraquefuere:teftopo:fu neceftarias«2lla ca^a falian tantas ve<br />
maldad f poca religión para co oíos jes oe antes quitas les pareda que<br />
t ínjuftíciapara conlos bombtcs. baftauan para fu ejrerddo toe fus<br />
aifi que fus intenciones fonagoia cauallos las ca^as. ^basocfpucsq<br />
mucbo mas pco:es que antigúame? dret artaicerjres t losfutosfc oc?<br />
te lo eran« CSgota contare? jcaron vencer oel vino, ni dios falí5<br />
mos pozque noejcercitanlos cuer? a ca(5a,ni facauanlosotrosa ella: fi?<br />
poscomooeantes. £ra coftumbze no que ft algunos poz feramigosoel<br />
antíguamenteentre los perfas no trabajar t cjcercício ca^mnmtí^<br />
efcupir ni fonar las narijett efto da mente con los futosoe cauallo da?<br />
ro db que lo bajian nopozocjcarco ramentclestenlan cmbidia:t los a?<br />
ner los bumozes en el cuerpo > ftno bozrefdan t tenían odio, pozq eran<br />
pojquecon trabajos tfudoí queríá mejozes que no dios« y también<br />
gaftar los,t bajer loscuerpos mas ourabaftaagozalaoífdplinaoc los<br />
firmes tmadjos.pues agoza toda mocbacbos enla taca,pero eleperá<br />
vlaoura lacoftübzeoe no efcupir,ni CÍO oel caualgar cftaoel todo perdis<br />
fonar fe pero el trabajar en ninguna do,pozqucno lo b^en poz ganar b5<br />
manera lovfantt oe ptimero tenían rra cndlo«y como los mocbacbos<br />
poz let t coftumbze comer vna vej al oe antes ofendo jujgar las caufast<br />
oia:para qgaftaflcntodo looe mas plcftos inflámente,parecia q apzcn<br />
oeloia en fus bajiendas t negocios dian lajuftída:eftoefta trocado:poí<br />
t en ñ-abajarpara ganar la vida. que ven daramenteque vence la can<br />
;6fta coftumbzeoura también ago? fa las partes que mas oan« Voean?<br />
ra oe no comer mas oe vna vej aloia tes los mocbacbos apzendillas vir<br />
pero comentando la comidaoef<strong>de</strong>la tudcstfticrtasoclasteruastíJ ^^<br />
mañana,co men tbeuen bafta mur plátas oe la tierra,para faberfc apzo<br />
oe nocbc que fe vana oozmír« Sm uecbar oc las vtilcs t bucna0:t oefe<br />
mifmo tenían poz coftumbzc no lie? charlas malastnociuas:agoza pare<br />
uar jarros gran<strong>de</strong>s a los combites^ ce ^ lo apzcdc para bajcr mucbo mal<br />
vefto pozquepenfauan^uo beuien? puescnningunaticrraatoódc muc<br />
dooemafiado menos térros comete ran t fcanoefti-utdosmas bombzes<br />
rianconelcuerpo, niconcl emendi c5 vcncnoqucallienperfta« y aun<br />
mièto« jgfto tambicnouraagozaoe agoza fonntuy masoadosa los oc?<br />
nó licuarlos jarros,pcrobeuc t5to, lettesqucen tiempo oeCfzo: poz(|<br />
que enlugaroclleuar los jarros lie? entonces vfauan oc la óifdplina t<br />
nos, los Ucuana ellos llenos^oc ma buenacrian^a,tcontinencia oc los<br />
neraquenofcpucdc tener enpie oe perfas,t ocla eftola voclíca<strong>de</strong>jaoc<br />
rccbos, Dcmasoeftocratambién los •dDedos,agoza oefpzecian aque?<br />
IB iiij lia
Uíitcmplafi?at confíitendá oe IO0<br />
iperfasttswardartmur biclo0 oc?<br />
Icftesoclo0-dbcdo6, (Quiero pues<br />
occlarar ma0fu0 oelette0,oc que al<br />
p:efente fcco:rompeu. (Duautoalo<br />
primero ellos no eftan contenro0 co<br />
tener IO0 lecbo0 mollido0 toelic£r=<br />
tlo0: fino que tambicn IO0 pies oe loí<br />
Iccbos ponen fobrC tapetes: porque<br />
noeftribeneneiftielo/mo en losta?<br />
petcsfalbombras. De todos los<br />
iuegos oe fobre mefa q oe antes fuc?<br />
ron bailados,ninguno oellos ban<br />
quitado, fino que fiempre tmientan<br />
otros nucuo$,tafli mifmooc las viá<br />
das,oc manera que para lo vno y pa?<br />
ra lo otro bufcan fiempre nucuos oft<br />
cialcs.£ncl inuierno no les bafta te<br />
ner cubicrtatabrigada la cabera f el<br />
cuerpo t los pies,ftno que tiene guá<br />
tes gruelfos para tos manos,toeda<br />
les gran<strong>de</strong>s para los ocdos. £nt\<br />
verano no fc contentanconla fom?<br />
braoelosarbolesf oie las penas ,fi?<br />
noqueenlasmifmasfombraíai^ bó<br />
bres que les inuentan otras nucua s<br />
fombras. Voc loque mas fc glorifi?<br />
canesoetener mucbos vafos^ vaft<br />
las t copas t taqas ocoroy plata: ^<br />
mmque losaban adquendoiniufta?<br />
mente no lo tienen por afrenta.Tpot<br />
quclainiufticia ^laganancia torpe<br />
f fea cftamuf arraigada entre elloí.<br />
De antes era coftiimbre oe la tierra<br />
no fer viftoí tiapiett no por otracau<br />
fa alguna,fmo porque aprcndiirtfen<br />
a fer mu^ bucno0 bombrc0 oe cana?<br />
llo:agoratiencn ma0 cubiertas f eo<br />
jcincff en loscauallos quccnloslc?<br />
cbos. porque no.procurantanto<br />
aprcdcr bien a caualgar, quáto eftar<br />
bien fcntado8,t.a fuplajcr.lpiücs<br />
en las cofas oc guerra como nofcrl<br />
agora mur pcores.qUc.oe antes,<br />
pues el tiempo paftado tenianporcó<br />
ÍLíbio ocfatío<br />
ftumbre oc latierrafacar ó lo^ lab»<br />
dores rejios bombrcs oc pie t oe ca?<br />
uallo para la guerra y para poner en<br />
las guarniciones ,fi fuelfe menefter<br />
y que lleuaífen fueldo para oefenfa<br />
oc la patria, agora a los porteros y<br />
a Io8co5inero0,guifa<strong>de</strong>ros y botillc<br />
res:f alosque nené cargo oel vafio<br />
y a los repoftcros,^ a los que firuen<br />
ala mcfa y en la camara,^ a los q los<br />
atauian vponcntodolooe mas en<br />
or<strong>de</strong>n,a eftos todos bajen bombrcs<br />
oe armas los que tienen cl mando]^<br />
po<strong>de</strong>r para ello: f para que les gane<br />
clfucldo a cUos.Sff i que ay vna muí<br />
titudocftostf todos ellos no fon oc<br />
ningún prouecbo parala gucrra,co<br />
molascofas mifinasal fin lo mani?<br />
ficftantporquc ^a mas fácilmente có<br />
ucrfanen fu tierra oc losperfasloí<br />
enemigos que los amigoí.£\>ro quí<br />
to el vfooepelear biriendo y tirSdo<br />
.t)c Icjcos en la guerra,^ armo a loí fu<br />
tos y a ftis cauallos oc cofcletest cu<br />
bicrtasoea5cro,toandoacada vno<br />
fu palta en la mano bijo que pelcaf?<br />
fcnñmtosalas manos, -dbasago?<br />
ra ni bicren tirádooe Icpos ni peleá?<br />
dooe ccrca.1Los oc pie traen fus ef?<br />
cudos y efpadas y fegures para aucr<br />
oe pelear como en losticposocCi??<br />
ro:pero no queriendo venira lasma<br />
nos.lHi tampoco vfanoe Ips carros<br />
armados con bojes oc bierró, para<br />
lo que primero los inuéto C^rotpot<br />
que el bonrrando a loscarreteroí oc<br />
líos f aumentando los en bien t bon<br />
rra los bajia buenos t cffbríados:^<br />
áfti tenia quienfe meticlfcpor medio<br />
oe las armas.jdl>as losperfaí oeftc<br />
tiempo como no conocen loí que vie<br />
«en en los carros picnfan que loso=<br />
troscircrcitadoífonfcmeiátesacHoí<br />
no ejccrcitados.y afli fc mucuencon<br />
tra los enemigos,mas antes que He<br />
gue»
giícnaellos loavnoacaenocloa ca<br />
iToa,loaotro0t)c fu voluntad faltan<br />
oelloa.Tpoj loqualnotcnícndo loa<br />
caiToa quic loa guie,mucfoaa vcjca<br />
bajenniaamal toanoaloa amigoa<br />
qucaloacncmigoa. V tibien ellos<br />
fonflo]coa tremifo0:po2que conoce<br />
loa ruanca pjcmioat galardonea q<br />
ago:at)an pozloa becbo? oegucrra.<br />
Vninguno feapareía para la guerra<br />
fm loa £»ricgosmiquando fc bajen<br />
laguerra loa vno?a lo?otroamiqua<br />
do loa j6riego0 la bajen cótra ello?,<br />
y aun contra eftos conocen que la<br />
lOI<br />
bajen có a^uda oe los mifmos 36ric<br />
gos. C Vo pienfo que befatif?<br />
fecboa mi pjópofito:^oigo que los<br />
*|p)erfas oe agoza los que con ello?<br />
feíuntanfon mas maluados para có<br />
IBDios t mas iniquos paraco fus pa<br />
rientes,t mas injuftos para con to=<br />
dos los otros,t oe menos coza^Ó pa<br />
rala guerra íj no los ocantes como<br />
bemos moftrado. y fi alguno fien?<br />
te lo cótrario, cófi<strong>de</strong>rando fus obza?<br />
ballaraqucolteftlmoniooc verdad<br />
amia palabzas*<br />
l^f ínoela ptmmp&nml9éti<br />
biftozia oc Ct^o.<br />
tB V
OJ 7;0
lot<br />
l^i^egunda parte tóelas obias<strong>de</strong>^eno^<br />
pbon,ocla cntradaoc£^pclmcnoícnafia,tocla0cofa6t6a=<br />
jañas que bi5ícronlo0 caudillos »íícgo0 bafta tóínar<br />
a ]52cda*lla qual bífto:ia 3ícnopbon la llama en<br />
iQiicso íCnianabaft0,q.quicrcoe3ir,<br />
¿nt tirada oc o.<br />
A R G V MENTO DEL<br />
primero Iibro#<br />
mi<br />
N ESTE PRIMERO LIBRO CVEN<br />
tá Xenophon quien fue Cyro d menor <strong>de</strong> quien ha <strong>de</strong><br />
tratar efta hiíloria, y como monio guerra a Artaxen^es.<br />
fu hermano Rey <strong>de</strong>Perfia<strong>de</strong>ípues <strong>de</strong>lamiierte<strong>de</strong>fu<br />
1 Y aun que para la guerra funto <strong>de</strong> muchas par<br />
tes cl exerdto, pero lo gruelTó y lo mas fuerte <strong>de</strong>l fuc <strong>de</strong> capitanes y<br />
foldados Griegos, y entre ellos ouo a Xenophon que es elmifmo<br />
que efoiue efta hiftoria» Labatalla fedio entre los dos hermai<br />
nos,y Cyro quedo muerto en ella,los Griegos viniendo U<br />
noche ic rctrnxero al real, peníando que Cyro<br />
biuía y que auia venado*<br />
Wíríod^<br />
uo oo0biioí<br />
cnTPar^fatí<br />
dc0 fu mus<br />
gcnclmavoí<br />
fe llamo Br?<br />
taicer3cc0,tcl<br />
mcnoíCwo.<br />
yeftádoDa<br />
río muy enfermo,^fofpechando<br />
que fc le acercaua cl fin oe<br />
fu vida,quifo que cftuuicflen p:cfen=<br />
tea a fu muerte fue 000 biío0.2lrta?<br />
í:erjc0 feballo alUpiefente, t aC^ío<br />
cmbio a llamar oe la pzouinda oon?<br />
ílc le ama bccbo souernado; t capí?<br />
tangeneral octodas aqncllasgctc«<br />
quclbabítancerca IO0 campos oe<br />
ftoli. afliqiKvino Cfjoa fu llama?<br />
dOjtratendo cofigoa Xiftápbcrnes<br />
a quien tenia po: amigo, t cerca oe<br />
tr^ientos infantes jjáíegos arma?<br />
dos todos oe armas gruefTas: t pot<br />
capttSoello0 venia afenía Tparrafio^<br />
Defpuca que Darío murió, t Srta?<br />
icerí:e0 fu bijo mato: le fucedío en el<br />
rctno,Xiflapbemc0 acufo criminal<br />
me''tea£tií>a cercaoe artajcerycs<br />
fu bermano,oijíendo qnc le trata?<br />
uatratdon. ílría]ccr¡cesfclocrcto<br />
luego,t mando p:cn<strong>de</strong>na£t:opara<br />
auerlcoe matar :ma0 la modrerogo<br />
po:cl,tefcapandole oel peligro oe<br />
muerte le tomoaembiaralap:ouí5<br />
cíí
Síbío pnmero<br />
da oon<strong>de</strong> cílauaocantcs. íSlqüal<br />
fiendo partido,aco:dandofeoel peli<br />
groen que fj ania vifto,f oe laoefbo<br />
rra que anta recebido, oeterminooe<br />
fe al^ar contra fu bermano: y apjo?<br />
piar fea fi d rctno,fi pudieflc.TC>art<br />
fatidc0 fu madre queria mucbomaí<br />
a €.1X0 que no al otro bijo mafoz Sr<br />
taiccrjcc0 queala fajpnrctnauaXf?<br />
ropnca cn tanta manera ganaua la<br />
graciaoe todos aquellos que venian<br />
a eloe parteoel ret fu bermano:que<br />
los toznaua a embiar mas añdona?<br />
dos áelqucal mifmo ret. Vio mif?<br />
u/ugu"! mopzomrocon todoslosbarbaros<br />
rracontra quc leparcciofcrbaftautcs para le a<br />
ioS tudar enlagucrra,tque le ternian<br />
ptrpta, amiftad.amatuntotambíencit:ercí<br />
to ocios iSriegos lomas fecretamc<br />
te que pudo:para tomar al ret oefa?<br />
perccbido.y quando bajiá mueftra<br />
ocla gente que.teniaenguarnidon<br />
poz guarda oe las ciudadca, manda?<br />
ua a los capitanes oellas que tomaf<br />
fen conftgo los ma$ peloponefios t<br />
mas cffc2(;ados que ballaflcn:Di5íc?<br />
^p qZtlápberncs qucriabajer trat<br />
cion a las ciuda<strong>de</strong>s oe ^oniaqauil<br />
fido encomendadasantespozcl ret<br />
a jCtfapbcrnes,tcntonces todasfe<br />
auian paflado a €tzo,e?rcepto ^i?<br />
Icto.lPues comoftntidfcXtfapber<br />
iies quelo0oe-dl>iletofele querian<br />
'rebdartpaflara£t2o,avnosocllos<br />
inato,t a los otrof oefterroXtzo re<br />
cogiendo los oefterrados atuntofu<br />
cjccrdtotcerco a-dDileto pozmart<br />
poz tierra :t pzocuraua oereftimtz<br />
los oefterrados. yeftotomopoz<br />
acbaquc,para atuntar matoz ejccr?<br />
ci to:poz lo quaíembío aí ret rogan?<br />
do le que pues que era fu bcrmanolc<br />
otczgííflccftaí dudadcs,para que tiJ<br />
juicffedtnnndo fóbze ellas en lugar<br />
pe Zt^í'^n^^» Timara efto leat»í<br />
dauaimícbo fu madrcíoe manera ^<br />
el ret uo pudo fcntir poz cntonccí la<br />
tratcion qucle tramauampozquepé<br />
faudo que fu bermano JC^ZO atunta<br />
ua fu cjcerdto para cótra Xtfapber?<br />
nes,no le pefaua que muieflcn gue?<br />
rra el vno con cl otro.-dbatozmcntc<br />
que £tío embiaua fus tributos al<br />
ret oc aqpellas ciuda<strong>de</strong>s. aflTi mif?<br />
mo le bajianmas gente a Ctzo en<br />
Cberfonefo,que efta frótero oe abt<br />
4os: oefta manera Clcarco Hace<strong>de</strong>?<br />
inoniooeftcrradoocfu patria eftaua<br />
con Ctzo,t era mu^mado ocha ef?<br />
te oio Ctzo oic5 milDarÍcos,cl qual<br />
recibió cloinero,tcon ello atunto<br />
gente: t mouicndo con fu buefte oc<br />
Cberfonefo,comenqo a bajer la guc<br />
rra a los Xbzaccsque habitan enci<br />
ma oel Ife<strong>de</strong>fponto. y pozque efto<br />
era en pzouecbo oc los j5riegO0,la0<br />
duda<strong>de</strong>0 oe H^elefponto le oauan oí<br />
nerof ocfu voluntad para mantener<br />
elejcerdto. afl*i fccretamcte fe entre<br />
tenia el eiccrdto para Ctzo. Xam?<br />
bien ariftipoCbefalo fti buefpcd oe<br />
Ctzo apzemiado poz laa oifcozdias t<br />
oiflrenfione0 oe fu patria ,fc accg io á<br />
Ctzo,t pidióle fueldo oe trc0 mefes<br />
para000 mil foldadoa: pozque coit<br />
cfto0 pefaua vencer IO0 contrarío©y<br />
Ctzo poz fu liberalidad leoio fuel<br />
do oefet0 mcfcs para quatro mil bó<br />
bze0:t rogole que acabaflfc pzefto co<br />
IO0 contrario0,ante0 que Iccmbiaf?<br />
fea llamarparafcac5fcíarconel.y<br />
oefta manera ariftipo le entretcnia<br />
a Ctzo el cjcerdto cn Zbefalia.<br />
efte medio rogo tambie Ctzo a Tpzo /gffec«rf<br />
FenoBcoticofu amigo,quc toman? jjjj;^<br />
doconfigolo0bombze0oegucrra^! íeno^<br />
pudieflctfevinieflcparaeUpozq que píjo^Jj';<br />
Ha bajer guerra a loa pifida© fus ¿"J,®.<br />
enemigos,que le oefaflbflegatwn la<br />
íieita.y tábien mado a 0opbencto<br />
0ttmpbaUo,
oela entrada&eCyjoenSllía^ 105<br />
©ítmpbalíot a0ocratc0 Scbcoa<br />
fu6biiefpc<strong>de</strong>0,qucconniucba scn=<br />
te vinícíTcua el: pozque queríaa^Us<br />
dar a IO0 -dbílefio© oefterrado© cou<br />
tra 2>fapberne0 : relio©lobí5ie=<br />
ron alfi. Defpue© le pareció feria<br />
bien palfar en la Sfia fuperioz : fo<br />
, coloz que qucria alancar IO0 lp)ífi-<br />
da© oc toda fu tierra : r que para ef=<br />
ío. allegaua toda© fu© buefte© oe<br />
36arbaro0 jariegos. Vpara<br />
ello mando a £lcarco que viuicflc<br />
contodofuaccrcito:r2lriftipo ro^<br />
go xjucfeauinielfe con fu© contra^<br />
rio© r íe embiafte toda la gente que<br />
tenia V y a jEcnia© Sj cadio que<br />
era fu Capitan ocla gente que efta?<br />
ua en guarnicionpozguardaocla©<br />
Ciuda<strong>de</strong>© , le mando que viniclfc<br />
a el con todo© lo©furo© , ocjcando<br />
alguno© que baftaftenpara guar^<br />
da oc la© f(Ktal(ga©. 3unto con<br />
efto llamo a lo© que eftauan en el<br />
cerco oe candro, r las fuentes<br />
od cftan en el palado : r también<br />
el mifino rio pafla poz medio oc la<br />
miftna dudad oc £clenas: r el pa^<br />
lado maroz oellUer efta envn alto<br />
fuerte oebaico oc la foztalcja fobze laf<br />
fucntcsodrio ^barftaf que tambie<br />
cozre poz mcdiooe la dudad r viene<br />
ajuiis
2ib2òi>amcro<br />
d iuntíir fc con ci otro río ^cSdro.<br />
¿iene bc ancbo ci rio oc ^barfiad<br />
veinte t cinco píes, aquioijcn que<br />
el Dios Spoloocfolloa'dbarftas el<br />
cucro,quando le vendo enlacontíc<br />
daqueconci tunofobzclaartcoc la<br />
mufica:tqc0l50 el aicroocl en vna<br />
cucuaocoondcuíicen laefncntcs^y<br />
que po: dio fc llama el no -dDar?<br />
fias,£n dlelugar oijcnqucfc retií<br />
ro3ícr¡ccsquandoftie vcnddo en la<br />
batallaoclos i6ricgos,tqitófundo<br />
eílafO:talc5aocCdcna3,tdlc pala<br />
noenclla«aquifc ocwuo Ct:otrc<br />
fùta oiaí en cílc medio llcgoClcar<br />
coí<br />
da a criar dlrcga<strong>de</strong>ras do:o.yCr:omi<br />
feu" rSu ro ellos juegos baila q fcacabaron..<br />
«an muí CDcaquí paflb luego,t cutios jo:<br />
nadas camínooojc leguas ,tvinoa<br />
la dudad OC Ceranunte ,qucesvna<br />
ft««» »J dudad infignc en los tenninos be<br />
?;ffictj-dl>ífia.yoeaquícntrcsjo:nadaíca<br />
•ítt» «tw mino trcfntalcguas:^ vino al cam?<br />
UíciíS" poocCarllrto^esvnacíudadOTan<br />
loboo» le<br />
dCyt aqwi f ftnuo dncooía?,oon<strong>de</strong> co<<br />
"XÍS moocuidfcalosfoldadoídfueldotf<br />
urccof tresmefcsraunina?veniS mucim<br />
vejes a fu puerta a pedir fe lo,f el 16? monte<br />
octcníaconcfper5^a,aunqueno po i?^'"";}<br />
dia ocpar oe ellar mut congojcado, laS^*<br />
po:quc no tenia manera para fe lo que itami<br />
po<strong>de</strong>r pagar.jSn elle medio llego a- f^JJ^eí.<br />
llí^pianayamujjer oeSinefio re? caico/c««<br />
oe los £ilíccs:la qual oijcnqueoiò «»«¡'¿¡¡I<br />
mucbos oineros a iCt:oq3o:que vie que api'<br />
ronquepago entonces a fu gentcoc "^f'^IJÍÍ<br />
guerra el fueldo oe quatro mefes. JSJíooc<br />
irata dia en fu compañía mucbos nrufeirg<br />
bombícsoeguarda, alfi Cílíccs có?<br />
mo B^cndios:t algunos quiere oe<br />
jír qucCt:o muo parte concila.<br />
CDc aquí fe partió Ctío,fcnoos<br />
K>:nadas camino oic^ leguas t 'vmo<br />
a Xtmb:eo que es vna cíudad nmjf<br />
poblada:t en el camino efta vna fiiè<br />
te que fe llama lafticnteoc^idas<br />
ret ocios iC)b2tgio?, aoondc feoijc<br />
que-dDídas ca^o d Satiro con vino<br />
tinto t blanco mejclado. De aquí<br />
fe partió,t en oos joniadas camino<br />
oiej lepas, t vino aXírco dudad<br />
pobladárt aquí fcoetuuo tres oias^<br />
Don<strong>de</strong> oijen que ¿pianaira lerogo<br />
a Ct^o qticlcmoftraífctodofuejrer«<br />
ato.V elqucrlcndo lacóplajcrman<br />
do bajer alar<strong>de</strong> en el capo oe todafu<br />
gente oegucrra,affij5dcgos comò<br />
36arb3ros:tmandoa los J0riegos<br />
que fcpufieitcn en or<strong>de</strong>nanza ama^<br />
nera oc batalla,cadaefquadron pot<br />
fi,fegun tenían oc coftumb:c.y ellof<br />
fepufieronen o:4coe quatro en qua<br />
tro.iClcucrnoocrccbotenía'dbcno<br />
f los futo?,t el fmícftro<strong>de</strong>arcot loí<br />
fufostlos otros capitanes todos veí<br />
nían en mcdío pucftos en batalla cc^<br />
rrada enquadro. Ct^o miro p:ímc^<br />
roa los36arbaros,t dios paffarotf<br />
todos en o:dcnpó: cdpañiasen íU^<br />
cfquadras:t oefpues los i6:ícgos it<br />
elmifmo Ct^o cnvn carroocgnc^<br />
rra:t laretna a6píanajcacn viicarro^<br />
idumpbantCr
oelaeiitradaoeCy^oenBfto^ 104<br />
fríumpbántcXcnían todos ccladaí<br />
oc ajerOjt copetas colocadas,t gre?<br />
wásf cfcudos mu^ lujídos. Dcf?<br />
pwes que ouo palTado po; todas<br />
roparo fu carro ociante cl cjcercito,<br />
t embio a iP^grita intcrpjctca los<br />
capítatics oe los jfíziegos : y man?<br />
doles queocjcandolosefaidos mo?<br />
uiclfcn con toda fu gente,como para<br />
aucr oe romper. Vellos mandaron<br />
afus foldados que lo bíjiclfcnafli.<br />
y luego que fono la trompeta todoí<br />
árrojaronfus cfcudos,^faltcró co<br />
rriendo a vna congrandcs alaridof,<br />
vcon tanto Ímpetu que no pararon<br />
balla llegaralas tiendas. Dcmanc<br />
ra que pufieron gran miedo a todos<br />
i: losque los vieron: t mucbo mas a<br />
íEpianajca :1a qual bu^o con fuca=<br />
rro:^ todos los compradojcsf ven<br />
<strong>de</strong>dores que ellauan encl campo,oc<br />
fampararonfus tiendas t merca<strong>de</strong>a<br />
rias, t fe fueron bullendo, y los<br />
jSzicgoscongran rifaferecogicron<br />
enlas tiendas.Harc^na ¿pianajca<br />
viendo aquel e?:crcito ta» lujido y<br />
la o:<strong>de</strong>n oel, fe marauillo en gran<br />
manera: tCtio fe alegro mucbo oe<br />
ver el miedoquc los jéúegos auian<br />
pucllo a los 3!6arbaros.<br />
CDcaqui fc partió y en tres joma?<br />
das cannilo veinte leguas:^ vino<br />
a Vcomo : que es la pollrcra ciudad<br />
oe'lp)b:rgia : valli fc oemuo tres<br />
oias. Voca^pojU^caonia cncin?<br />
co jomadas camino vetnte t tres ic<br />
guas:t mando a losjSíiegos que ro<br />
baffcn toda la tierra: pojque era oe<br />
enemigos. Def<strong>de</strong> aqui embio Cy^<br />
roa^íanajcaa£iliciapo:el cami?<br />
no mas coito, t embio con ella los<br />
foldados que -dbenon Xbefalo te?<br />
niaacargo:talmifmo^Denon. y<br />
clconlaotra gcteoeguerraq lequc?<br />
dauapaífo poi Capadocia rt enqua?<br />
tí o jomadas camiiio vetnte t cinco<br />
leguas:t vino aDauanquecs vna<br />
ciudad poblada gran<strong>de</strong> y rica. V a?<br />
qui fe oetuuo tres oias:t en cllcinc?<br />
dio Ctw mádo matara ^l>egapber<br />
nes varón ipcrfiano piiuadooclret<br />
t vno oc los mas piincipalcsoc fus<br />
goucniadoies. y ocf<strong>de</strong> aqui pío?<br />
curooe entrar eniCílicia:aunquc cl<br />
camino era ellrecbo,tquc apenas<br />
podia ti vn carro: t fi alguno ouieífe<br />
que lo elloiuaffe era impoffiblepo=:<br />
<strong>de</strong>r paflar cl cjcercito. y oejian que<br />
0inefio cllaua en lasfoitalejas oe<br />
alto,que guardaua la entrada:poilo<br />
qualcfperovnoiaenclcampo.<br />
oia figuicnte vinoael vnmenfagcro<br />
ale bajer faber como0incfio auia<br />
oefamparado los altos: poique auia<br />
fentido que el cjcercito oc -dbcnon<br />
cllaua en£iliciafuera oelos mon?<br />
ícs:tc|we tambienXamon con las<br />
galeras ocios lLaccdcmonios,tO)rt<br />
mifmo Ctí o auia venido nauegádo<br />
ocf<strong>de</strong> 3onia a£ilicia.Ctio fubioa<br />
los montes finque nadie fc lo cfloi?<br />
uaflc:t vio las eftanciaí oondc guar<br />
dauanlos£ilíccsoefamparadas.y .<br />
oc aqui oefccndio a vngran campó<br />
mut bermofo t oc mucbas aguos,<br />
lleno oe arboles octodo genero : t<br />
oc vi<strong>de</strong>s, t fértil oe fatua tpanijo,<br />
mijo, trigo tccuada,quceftaua cer?<br />
cadooelavnaparte oel mar: toe la<br />
otra oe vn monte mut alto y arpero*<br />
CDcfccdicndoocftccampo en qua? SdacSr<br />
tro jomadas camiiw vetnte y cín?foe9tnur<br />
colcguas,t vinoaXarfo ciudad oc<br />
£iliciamutgrá<strong>de</strong>tmutrica.aqui5ffioíil8<br />
eracl palacio ocSinefio retoelos an^js««»<br />
£iIiccí,poi medio ocla ciudad coirc L'Síami<br />
vn rio llamado £tdno,qtieric oean fac» po»<br />
cbooojictos pies. Hos ciudadanos ¡"^f^«^^<br />
ocfampararonla ciudad f úntamete Ua el apo<br />
có 0inefto:t todos fcacogicróalos<br />
montes
2íb20 pnmero^<br />
montes cn lugar fuerte ,ejccepto los<br />
compjadojcs y vcn<strong>de</strong>do:cs que af<br />
tenianfus tiendas y boticas: t tam?<br />
bien aquellos que mo:an imito al<br />
mar en Solis t en 3fi,que no fe mo?<br />
tiieró oe fu lugar*£piana)ca muger<br />
oe 0inefio cinco oias antes que<br />
ro auia venido aXarfo:t en las cuín<br />
bies oelos montes poz ia parte que<br />
occien<strong>de</strong>n a los campos,-dDcnon a=<br />
Miapcrdidooos cfquadraíocfuciccr<br />
cito que les mataron los CiUces po:<br />
gue los tomaron robando/o pojque<br />
fcgun otros oijcn/cquedaro a tras<br />
t no pudieron alcainjar el ejcercito,<br />
ni fabiáelcamino:^ alfiandádo erra<br />
dos ftieró muertos d los enemigos.<br />
Hoí quales 015c q era cn numero oe<br />
ciéfoldados armadosí armas gnicf<br />
fas.Uos onosalfi como llegaron a<br />
jCarfo aojados pó: la perdida oe los<br />
futos:robaron y faquearo la ciudad<br />
y cl palacio que auia oentro oe ella.<br />
Cf JO oefpues que entro en la ciudad<br />
mandollamaraSínefioque vinief?<br />
feanteel.'dDas 0inefio pojque fc re<br />
catana fiempíc oe no venir jamas a<br />
las manos oe otro que fuclfe mas po<br />
<strong>de</strong>rofó que el,no quifo t: a £t20,an?<br />
tes que fu muger fe lo perfuadicífe,<br />
ttomalferebcncsr feguridad para<br />
cllo.Dcfpuesquefc apuntáronlos<br />
oos f palfaron entre ellos mucbas<br />
platicas,0incfio oio aCyzo mucbos<br />
oineros para mantenerfu ejcercito,<br />
Cfío a el tales oones y tan pzeciofos<br />
quales conuenia oar a rcfes.£ntrc<br />
ellos le oio vn cauallo có cl freno oe<br />
020,f vn collar oc ojo,f vna velhdu?<br />
ralPerfica:tlealfcguro que no ro?<br />
barian masfutierratfqueloq auia<br />
robado alfi oe cfclauos como ó otros<br />
bienes lo tomalfen 00 quiera que lo<br />
pudieffen ballar.2lqui feoemuo<br />
ro con todo fu ejercito vcf ntcoias:<br />
fia genteoe guerrarebufauaocft<br />
mas a<strong>de</strong>lante,po2quc f a fofpccbauá<br />
que los lleuauan contra clrcf, 0Í51C<br />
do que no auian fido cogidos a fuel?<br />
do para aqucllo.íEutonccsiClearco<br />
el p2imero oc todos tento oe compc<br />
lera losfufos p02 fuerza qfiielfen.<br />
^I>as ellos comencaron a nrarlea<br />
cl f a fus bcílias,quando paífaua a<strong>de</strong><br />
lante:oe manera que poz poco fe efca<br />
po que no fueffeapedreado./inalmc<br />
te como víelfequcno ap20uccbaria<br />
nada con ellos po2fuer^a:llamo los<br />
a todos ciiafuntamiento:f p2nnero<br />
cíhmo Uoiando vn gran rato en pie:<br />
oc lo qual fc marauillauan los que lo<br />
Viaii.y oefpues que todos tuuieroiifilcncio<br />
les comento ba bablaroefta<br />
manera;<br />
fá02aaonoc Clcarco<br />
a los fuf os,la qual cs muf artificio<br />
fapo2la oiflímulació con q Clcarco<br />
finge querer confwmar fe con la voí<br />
luntad oe losfñfos .parapo?<br />
<strong>de</strong>rmej02 contra<strong>de</strong>sirlcs<br />
oefpues.<br />
Oosmarauillcfsca^<br />
uallerosquemeijóga<br />
encógojcacleftadoen<br />
quemeve0:p02q Cf?<br />
irocsmibucfped,fnie<br />
'recogioellandooefte?<br />
rrado oe mi tierra,^ me bijo toda la<br />
bonrra que pudo, f nicoio oicj mil<br />
l)aricos,que fo recebi oel no para<br />
mi p2ouccDo,ni para mis oclcf tes f<br />
paffatiempos:ftno que todos los ga<br />
fief reparti entre vofotros.yp2inic<br />
ramente bijeguerra a los 2^2accs,<br />
r tome venganza odios po2 toda la<br />
JSrccia:f juntamentecon vofon-os<br />
losalanccoe Cberonefo : poz^ que?<br />
rian quitar la tierra a loajÉíricgos,<br />
que
oela entràdaòcCyJocnSilia^ io5<br />
cn clUimoiauaiK DcrpucsqucCt- queria venir: pero ftn que lo entena<br />
ro inellamo,luego vinc a ci, toman= dieflTen los futos embio vnmenfajes<br />
do 08 avofotro6conmiso,paraquc roaiCtíoaoejirlequemuieflcbuen<br />
en lo quc me ouieiTc mcticftcr le più animo, tconfiafléque todo fc bana<br />
dieife apiouecbar en pago oelos uni como le aimplia,con talque le man^<br />
cbo0 beneficios que oel auíarecebis daflb llamar otra ve5.1Lo qual fue be<br />
do. ^Das pues que vofotros os que cbo afli: td le tozno a refpon<strong>de</strong>r en<br />
rcys yì, oe neceflidad / o tengo oe pzefencia oelos futos, que noques<br />
Ter traodo: a vofotros para vfar oe na t^ Defpues bi50 atuntar los fus<br />
laamiftadoeiCrio/otengooe men^ tos, t también todos los otros que<br />
tirle ael poi t^nic con vofotros. V fe auian paflado a el: t hablóles oes<br />
aun que no fe fi en efto bago lo que fta manera.<br />
es iufto,toda via oetermino oe os CSmigos t compañeros,tamepas<br />
tener en masa vofotros queael,^ recequc las cofas oe £t2o fe banoe<br />
fufrir juntamente con vos todo lo la mifma manera para có nofotros,<br />
que acaefcicre. V ninguno oirá oe quelas nueftras para có cUpozque<br />
mi, que tra<strong>de</strong>ndo los jfitiegosalos no at para que el oeua efpcrar mas<br />
36arbaros, basiendo tracción a los oe nofotros, que oeuemos nos efpe::<br />
sSziegos , efcogi antes la amiftad rarbcU pozque no fomos mas folfe<br />
oelos36arbaros:i<br />
dosoe £t:o, pues queno le feffiiit<br />
fotros no querefs obe<strong>de</strong>fcerme,ní mos,ní eltápoconosoara masmels<br />
feguirme, ^o os feguire, y me po:s do. a6ienfequepienfaque csinju¿<br />
ne con vofotros a todo lo que nos riadooc nofotros: pozque embiam<br />
viniere.(Üue cierto yo pienfo que vo dotne a llamarno quifc tz: t oe lo q<br />
fotros fot© mi patria, mis amigos, masverguen^a tengo es que to mif<br />
mis companeros.'t con vofotros fe- m0C0n05C0 oe miauerlementido en<br />
re bonrrado,00quiera queefhmies todo. fl>oz loqual temo que ft me to¿<br />
re. y oefamparado oe vofotros no ma cjcecutara en mi la pena queme¿<br />
pienYo que fere baftante para anudar rejco poz la injuria que cree auer oe<br />
a losanu'gos,quanto mas para ven mtrefcebido. aflTi que ami me pare«<br />
garlos enemigos. ílfliquepo<strong>de</strong>vs ce que no oeuemos cebamos a ooz«<br />
tenerpo: cierto que to tte con vofos mir,nioefcutdamoí vn punto oe no<br />
tros oon<strong>de</strong> quiera que ftieredcs. fotrostfmo que tomemos cófejo que<br />
encabado que ouo fu rasonamiens es loque^noí conuicne baser oeaqui<br />
to £learco ,los futos t todos aquc^ a<strong>de</strong>lante;? ft nos bemos oe quedar<br />
Uos que looteron loloaronfap:os con cl miremos como que<strong>de</strong>mos fc¿<br />
uaron :po:que no eraoeparefcer tte gnros:t ftnosparef<strong>de</strong>re partimos<br />
ti contra el ret» yiuegoen conti^ oel,featíimbienquévamos conmus<br />
nentcoe la parteoe tenias t oe lp)a=? cbafeguridad, t quetengamos pzo«<br />
fton tomádo fus armas t fus befhas uifioncsneceflarias. •(li>ozqftn man»<br />
fepaflaronmasoeoos mil alas tien tenimientos ni elcapitan, ni clfolda<br />
das oe Clearco. poz lo qual £yxo dofonoeningunpzouecbo. £:£po<br />
viendo feoefefpcrado mutcongo]ca= afft como es mut ^wc amigo oel que<br />
do embio a llamar a Clearco: clqual lo es futo,afli tanibien es mutcruel<br />
lerefpondio oelanteoetodosquenó enemigo ocl que es fu contrario.De<br />
(S> , mas
11100 oeflo tiene mucba gente oepíe pedir nauiosaCt:o:coino fiel,oíjc,<br />
y oe cauallo, y mucbas fuerza© po: no pudieflc bajer otra armada. Vq<br />
mar f po: tierra,quetodaíla0 vemoí era también necedad pedirle capitan<br />
f rabemo0, pue0afrentamo0 real no a aquelque poco antes auian ofen?<br />
nmt lcjco0 oeU Ipw: lo qual ta e0 dido. £ fi nos confiamos, oijc, oel<br />
tiempo agoza que cada qual ponga capitan que Ct:o nos oiere,quien le<br />
aquí loque leparece mejo:. Quan? vícda que no le man<strong>de</strong> oaipar los al<br />
oda entrada te Cyjò en Mivài ió6<br />
fu mcnfiiic a loqncloícnibíaiwnlos<br />
t)c fucccrcito. j£l qual Ies rcfpon=<br />
dio que ab boja auia fabido que abí<br />
rocoinafu enemigo eftaua ta junto<br />
al no j£upb2ate0 ooje joznadas be<br />
aUi,t que queria luego t: contra el:<br />
tftle alcaneaua oarleel caftigoque<br />
merecía. V ft butc, cntoncegjoije,<br />
confultarcinosaUífobJc efto lo que<br />
1108 cumple. o:nadaandu= cu ambas fuerçaô auia fus puertas,<br />
no vetnte leguas, t Wego al río Pt fpo: caufaoefte camino tanangofto<br />
•ramo, que tiene fctfcíentos t vetn= Ct:o embio po: naos,para pallaren<br />
te pies oe ancbo. y ocf<strong>de</strong> alli en oos ellas gétc oe guerra, que po: las par<br />
iotnadascaminoquinje lcguas,t vi tesoe oentr(^oefueraoclas fiier?<br />
no bafta 3flb que es la vltima ciudad ças acometicflen los contrarios que<br />
oc Cílicia puerto oe mar,mut pobla guardauan laspuertasoe 0tíía,t<br />
da t mut gran<strong>de</strong> t mut rica. ílqtií los alfalfen oc alli po: fuer^, t to?<br />
«m 4. ^^ '^etuuotres oías, t alU le llego la tnaffcnclfucrte. (Que bien penfaua<br />
jpmJr« annada oe lp>cloponcflb, que tenía que Ílb:ocomafcpo:niaenleoefeti?<br />
MÍO. trctnta t cinco naoí,tveníapo: mae <strong>de</strong>r, po: tener alli senteve guami?<br />
ftro oclla lp>ttbago:as Hace<strong>de</strong>mo- don. -dl^as ab:ocotna quando fu?<br />
nío:t po: capitan Xamo iSgtpcio po queCt:o eftaua enCilídajOejeo a<br />
íí ocf<strong>de</strong> ;£pbcfo auia traído a Ct:o lp)benida,tftteflcparadrct,llcuan<br />
otra armada oc vetnte t cinco naos, do configo,fcgunoi5en, trctnta mil<br />
con que cerco a -dbíleto:po:quc fc bomb:esoe guerra.<br />
ama juntado con Xtfapbernes,con CDc aqui fc partió Ct:o, t en vna<br />
tra clqual Xamo atudaua a £tío. jo:nada camino duco leguas,t vino<br />
"Nenian en aquellas naos iCbirlfo= a'dDiriando, q es vna dudad oe los<br />
OD ií Ipbes
líbío pamcrò<br />
tlbbcníccs iwiito a la mar > mut po= fido mas malos para cómigo:quc to<br />
biada p02 fcr allí la feria t mercados para con ellos, y aun que tengo en<br />
oc toda la tierra : t po: elfo apo:taua el caftillo oe Xralcs a fus biios t mu<br />
nlli mucbasnaodcargada6.£n'dl>i gcresguardados,noles feran quita<br />
riandrò elluuo fíete oias : t en efte dos po: mi: fino que los tomen t lie<br />
medioíEcnias capitan ocios arca- uen. y efto por caufa oc los ferui?<br />
<strong>de</strong>s, tIPafion ^Degarenfe cnmn- dos que oe antes mebijicró.Vcfto<br />
do fecretamentceu vn nauio oon<strong>de</strong> oicbo los )6riegos que alli cftauan,<br />
inetieró las maspjcciofas cofas que fi auia alguno que antes le pdfafic<br />
tenian, bijicron vela t fc fueronijiu- oe la palfada, viendo fu humanidad<br />
dignados,fesun les parefdo a mu? t clemencia oc mejo: le feguian oc<br />
cbos, porque fus foldados que fe a t a<strong>de</strong>lante.<br />
auian palfado a Clearco para fe to:? CDefpucsoefto palfado, iCt^o en<br />
nara jè:ecia,t no ticótrad ret,per quatro jornadas anduuo vetnte le?<br />
mitiaJCtíOíí <strong>de</strong>arco que losoetu? guas, bafta que llego al rio £balon<br />
uidfc. V luego que no parefdcron que tieue cien piesoe ancbo, t efta<br />
auia fania que £t:o queda p tras lleno oe peces gra<strong>de</strong>s t manfos: po:<br />
ellos con las galeraa : t algunos oef que tos jStiios los tienen po: fagra<br />
feauan que tales bombjcs falfos t dos tnolosocjcan tocar,nltampo?<br />
enganado:es fueífcn p:cfos : otros coa las palomas. Uos lugares oon?<br />
les tenían laftima temiendo que fuef <strong>de</strong> alfcntaron aqui fu real, eran los<br />
fen tomados« £ntonces iCt^o ^"^n? queauia oado Ct^oa 1Ii)artfati<strong>de</strong>s<br />
do llamar a loa otroscapitanes:t ba fu madre, para fe mantener oc las<br />
blo les oefta manera.<br />
rentas odios en fu vida.<br />
CDcfdc aqui,en cinco jo:nadas paf<br />
Cá^acíonoeCyíoa<br />
fo tretnta leguas bafta las fuentes<br />
oel rio Daraco,que tiene oc ancbo<br />
'<br />
\<br />
los capitanes oe<br />
guerra.<br />
dcnpies.aquierael palaciooe 36c<br />
lefio gouemado:á¡St^ia,t vnabuer<br />
ta mut gran<strong>de</strong> t bcrmofa, t mut ^er<br />
arecemeque nos ban til oc todos los fmtos que tos qua-<br />
ocjcadoíenias t iPafió<br />
perofepàoecierto que<br />
no ban bu^do, po:quc<br />
tro ticmposoelano lleuan.Uosqua<br />
les todos ítíoatalo,t pufo fuego<br />
al palacio.<br />
fo fc bien oon<strong>de</strong> vaint<br />
que no fe me podran cf?<br />
capar que tcgo galeras con que pue?<br />
da alcanzar, t tomar fu nauio.dbas<br />
po: Dios que tono los perfeguire:<br />
pojque nopueda oejirijadic oemi,<br />
que to me finio oe alguno quando<br />
eftap2cfente,tque quando fe quic?<br />
re t: oe mi, los prendo t les bago<br />
mal,t losocfpojooe fus bienes.pc<br />
ro vata n con Dios,fabicdo que ban<br />
CDc aqui fe partió Ctío,t en qua^<br />
tro jornadas anduuo quinjclegiias<br />
bafta el rio :£upbrates, que tiene<br />
tres eftadios oe ancbo: t junto a el<br />
efta vna ciudad gran<strong>de</strong>, t rica, lia?<br />
mada Xapfo: oon<strong>de</strong> fc ocmuocin?<br />
co oias: t aqui mando llamara todos<br />
los capitanes, t les oeclaro que<br />
fu camino era para t: contra el Ulct<br />
fu hermano ala grá dudadoe 36abt<br />
lonia. ymando qucaflilooipeto
t)d3 entrada ocCy^o en Bfí3. 107<br />
a fus foldados vt lés pcrfuddícffcn q<br />
ficuicflcn oc buena gana. V ellos<br />
mandaron baser atuntamtenroges<br />
neral ^yklo bijieron faber a todos,<br />
los foldados fe enojaron con los ca<br />
pitanes,oijiendo quelo fabianmu^<br />
cbo tiempo antes, wiíi^n en=<br />
aibierto : toiireron que no tJian, fu<br />
nolesoauan tanto fueldo como les<br />
oauan alos pzimeros que paffaron<br />
con Ct^o, quando fe partió, para yi<br />
a ver a fu padre : pues que entonces<br />
no f uan a pelear, como agota ,fmo<br />
IC . tanfolamente a acompañar aCpo^<br />
«a rcdS quando le mando llamar fu padre, y<br />
Jií 9i8fu, clptometio oeoaracadafoldadocin<br />
co minas oe plata quando llegaífen<br />
cania a KBabtloniattnias'fu fueldo entes<br />
í/Taí' ^^^^ toíuaífe los j6:iegos a<br />
TarontJic? 5onia. y todof los mas oel eicercito<br />
«ftudofl. jgjcciaiio confmtieronencllo.^be<br />
non antes que todos los foldados fe<br />
oeteiininaffen que barian,fi figuis<br />
rian a Cpo/o no,les bablooeftama<br />
nera.<br />
iCapitanalosfutos. Don<strong>de</strong> les pis<br />
<strong>de</strong> que bagan mueíh'a oe mucba vos<br />
luntad para con C^to, goales a ctu<br />
ten<strong>de</strong>r los mucbos pzouccbos<br />
que fe figuen en ^alquier<br />
fuceffo^ oefpues<br />
ouiere..<br />
íDmpañcroíramigos<br />
fiami me creeos,fm<br />
poneros a mas peli^<br />
gro,ni tomar mas tra<br />
bajoque losotros fols<br />
dados,podrers alcana<br />
íarmucbomato:bonrra
,Síb:op2ímcro<br />
1c0:te0qualc0 todas quemopocoan<br />
tee abíocoma, pojque Cfjono pu?<br />
dteíTe paífar.iPoj lo qual a todo0 pa«<br />
recia cofaoiuiiia,^ q mamficftaméte<br />
clriofefometiaa£tjo,como aquel<br />
que pjcfto auia oe reinar. Cl(>ar<br />
tidoaoe aqui poj tierra oe0tJia,eu<br />
nucuc lojuadaa caminaron vejnte y<br />
cinco leguas,baila que llegaro alrio<br />
arajces.Bquiauía mucbos lugares<br />
llenos oe pan f oe vino:oon<strong>de</strong>fe oe?<br />
muieró tres oias paraballeccrre oe<br />
pjouifiones. Defdc aqui continua?<br />
ron fu camino poz arabia, ocjcando<br />
cirio £upbzates ala manoocrecba:<br />
t caminando cincoioznadaspoztic?<br />
rra oefierta y ocfpoblada,paliaron<br />
treinta y cinco leguas. £n eñe lu?<br />
gar toda la tierra cs vn capo ancbo,<br />
redondo Tfgualamancraocmar lie<br />
cspo íro no oe a]cen]cos,t vna fclua oe fcruas<br />
aUbta " olozofas como aromatosipcro no<br />
árbol ninguno, auia mucbos ani?<br />
males y bellias fieras, afli como af?<br />
nos filueílres,t abcllrujes muf gríi<br />
<strong>de</strong>s:auia también ODti<strong>de</strong>s f cabzas<br />
montefes: las quales ca^auan algu?<br />
ñas vejes los oe cauallo* Uos afnos<br />
filueftres, quando los feguia algu?<br />
nojcozrian oelanteocl,toefpucs fe<br />
parauancpozque cozrian mas ligera<br />
mente que no cl cauallo)^ quando fe<br />
accrcaua eloe cauallo, toznauan a to<br />
maria carrera, y oefta manera no<br />
los podian ca^ar, fmo que atajando?<br />
los oe vna parte f oe otra los óe ca^<br />
uallo los tomauá en medio.Uas car<br />
ne60eftoífonoefabozoecicruQ,aun<br />
que algomas tiernas, abeftrujnin-<br />
«ruj. guno le pudo tomar : z ft algunos oc<br />
cauallole feguiá, luego fe tozitauan,<br />
y le oejcauan : pozque cozriendo con<br />
la ligercjaoe los pies, v auéntajan?,<br />
do fc con la pjeftcja oclas alas ,oc<br />
que fc apjouccbáUa como oe.vclaSi;<br />
!<br />
I » v<br />
bufa y fe efcapaua. Has ©tidas cr5<br />
buenas oe tomar, ft algunolas fai?<br />
teaua oe pzefto: pozque buelan tar?<br />
<strong>de</strong>, como laspcrdijes,^ luego fe can<br />
fan:aun que las carnes oellas fon<br />
niuf fabzofas oe comer,<br />
examinando poz efta tierra llega?<br />
ron alrio -dDafca, que tiene oc an^<br />
cbo cien pies oon<strong>de</strong> ay vna ciudad<br />
gran<strong>de</strong> ferina llamada £ozfote que<br />
la cercad rio en tozno. aqui fe oc?<br />
tuuieron tres oias para pzoueer al<br />
cjccrdto ocios mantenimientos ne?<br />
ccATarios. CiPartidosocaqui,<br />
anduuieron trejc joznadas poz tic?<br />
rrasocfiertas,en las quales camina<br />
ron nouenta leguas, y oejcando el<br />
rio J6upbzate#a mandcrecba,llega?<br />
rÓalaspuertasoearabia.3Én eftos<br />
joznadas perecieron mucbas beftiaf<br />
oe bambze : pozque no auia pafto, ni<br />
tema, ni árbol, ftno que toda la tierra<br />
era efteril f feca. Uos mozadozes<br />
odia facan vnas piedras cauando oe<br />
vnas cáteras a par oel rio,oe que ba^<br />
jen vnas muelas para atahonas oe<br />
afnos,f llenan las a ven<strong>de</strong>r a 3l6abt<br />
lonia,f oel pzedo oellas mercan tn?<br />
go para paflár la vida. £ f a le falta?<br />
uaclpanale]ccrdto,f noauiaoon<strong>de</strong><br />
lo po<strong>de</strong>r mcrcanftno era enei merca«<br />
do ocUfdiaoc los36arbaros Q efla?<br />
u5oebaí:ooelfefioziooc£fzo:fven ^<br />
diancadacapidcocbarina a quatro cStmvx<br />
ficlos,quevalevnficlofietc obolos<br />
y medio,moneda oe atbenas: f el ca "'^r<br />
pi<strong>de</strong> baje oos cbenices oc la medida a twtar»^<br />
oc atbenas. afti que losfoldados fc<br />
manteniancon carnes. j€ránlas joz<br />
nadas muf gran<strong>de</strong>s: pozquefe apzc?<br />
furauan poz llegar a tierra fértil y ^<br />
bundofa:aun q vinieron a oar cn vn<br />
camino angofto lleno ocdcno y oe<br />
barro,f i| a penas podian palfar los<br />
carros poz cUaqui feparo JCt^ocon
t)d3 entrada ocCyjoèn Bfùi, los<br />
loe maebticnoa t tnas elfoj^adoí oc<br />
los futos, t mando a jfílun t a Pt^<br />
grita quctomaffcn parte ocl cjccrci?<br />
to oc los:i6arbaros t facalfcn losjca<br />
rrosocaquclmal camino.-dDas eos<br />
mo le parecíctfe que lo bajlan per^o<br />
famentc t oe mala gana como índt=<br />
los rcmedialfen oe píefto.2lqui fepu<br />
do ver en parte vn ejcemplo oe bombies<br />
bien ooctrinados t obedientes<br />
a fu píincipe: q luego todo ellos ocf?<br />
nudando fc fus velliduras oe purpn<br />
ra,cada qual en fu lugar trabajaua co<br />
mo fl fuera la contiéda fobjc alguna<br />
grávictoña. Vpalfandovn collado,<br />
t mucbos odios con ropas mut P^e<br />
ciofas tmuflosmut ricos rt otros<br />
con fus collarcsoeo:o, t brazaletes<br />
en las muñecas fc metieron en el lo?<br />
do, t mas prcllo queninguno pudic<br />
ra pcnfar afiier^a oe manos facaron<br />
loscarrosabuen camino^y a todos<br />
cramanificlloque Ctro aprefuraua<br />
fucamino, ttío fc oetenia en lugar<br />
ninguno,fmo era por caufa oc las<br />
prouífioncs/ ooc otra cola mut nc?<br />
ccffaria : tenicdo por fi q quanto mas<br />
prcllo vinielfe, tanto menos aperce?<br />
bidotomariaalrctparap<strong>de</strong>ar con?<br />
traci con ventaja:t quáto masfe tar<br />
dalfccn elcamino, Atontas efpado<br />
temiaelretparaalle^rfu cjcercito.<br />
porque parando mientes en cllOj<br />
bien conoda que clpo<strong>de</strong>rio oel reti<br />
era mucbo mator que d futo:afli<br />
por poflcer mas tierras, comopor te<br />
fier mucbasmas gentes oe guerra^<br />
aun queporlaoillanda oelos luga?<br />
rcs,ttenerocrramadasfusfucríaí,<br />
era masoebil t flaco; Mi que con<br />
Jola la prefija t oiligcnda le queria<br />
bajer la guerra, auiaoc la Otra par<br />
teólrio jfiupbratcs vnadudadmut<br />
gran<strong>de</strong> tmut rica, nombradaCbar<br />
man<strong>de</strong>, oc ooíi<strong>de</strong>fc prouetan los fol<br />
dados octodo lo neceflarío,quc lo<br />
paflauan a comprar en vnos bateles<br />
que auian becbooefta manera^Xo<br />
tnaron las pi<strong>de</strong>s oe fus tiendas, t<br />
eflandas, t bincbian las oc bcnoli?<br />
uiano, oefpues las cofian con vnas<br />
cofluras tan juntas t menudas,que<br />
no podia entrar el agua: tocllas fc<br />
feruian en lugar oe vareas : t pafla?<br />
uan en ellas, t tratan las prouifios<br />
nes que teniá menefter: porque auia<br />
alli g^ádc abundáda oe vino becbo<br />
oc oatiles t mut utator oe panijo.<br />
C£n cftc lugarfe leuanto vna mn<br />
oifcordia entre vn foldado oc ^Dc? entre ugc<br />
non t otro oeClcarco. Benido Cíe?<br />
arco a fer jue5oella,por fu fentcnda Íi^cr""<br />
mádo ^ elfoldado oe •dbcnon q auia<br />
becbo injuriaalotro fueflc acotado»<br />
foldado afrentado fefticparalos<br />
oc fu ejercito, f lesconto cl becbo;<br />
lio qualotdopor ellos tomarô mut<br />
gran pcfar, t íe enfañaron contra<br />
Clcarco.y como el mifmo oia vinief<br />
léClcarco bajía la pofada ocl reta<br />
cauallo,t pafláflc por la plaça cabc la<br />
tienda oc-dDcnô acompañadooc al?<br />
gunos futos, que Ctro no auia aun<br />
llegado, viendo le vn foldado oelos<br />
oc ídDenó que a cafo eftaua partíen?<br />
do lena ,1c tírovntiro con la bacba:<br />
tcomo cftc leerrafle,luego otro le<br />
tiro con vna piedra, t otro oefpues<br />
oel: t aflí todoea vna boj le tiraron<br />
picdras.Dcfuertequea penas fc cf?<br />
capo oe fus manos,t fe fue butendo<br />
a los oc fu compañía : t mandò que<br />
todosala bora tomaflcn lasarmas><br />
V a los foldados oe annas gruclfas<br />
tnando que fc quedaflcn en la reta*<br />
guarda,con fus cfcudos enlajados<br />
a las rodillas :t cltomandoconfigo<br />
los Xbraccs t los oc cauallo ¿í aui9<br />
€> íW en
cu ft» compañía maa oe quarenta,<br />
mando a loa Xbracca que oe ftibíto<br />
oíeflenfobicla-eftancíaoe ^benon.<br />
y elloalobijíeronafl'u De manera<br />
queloaerpanraronatodoa:^ el mif?<br />
mo -dDcnofi co:ríooe pjefto a tomar<br />
laa armaa.'dOucboaoe loa que allí<br />
eftauan,oudauä que podría fer aque<br />
llo,t fe marauíllauan oello. jÉnton?<br />
ceai^zoiceno que venía en loa poftre<br />
roaoel eicercítocon fu compañía oe<br />
foldadoa oe armaa grnelfaa: poníen<br />
do fe en medio oe ainboa con laa ar?<br />
maa catdaa,rogo a Clearco quefe<br />
ocjcalfe oe aquella cmpiclfa, v no bí?<br />
5íeflc tan mal becbo. ^Oaa Clearco<br />
feíndígnauapo: efto con el: poique<br />
auiendo poco antea ftdo apedreado<br />
oe loa foldadoa oe -dDenon , oc tal<br />
manera que le mataran/mo efcapa?<br />
ra bu^endo, le mandana oilfimnlar<br />
tan gran injuria, afli que le rogana<br />
fcpartíeflreoeenmedío. jCn efto lie?<br />
go C^ío, t fabido el becbo luego to?<br />
mo laa armaa en laa manoa, t con<br />
algunos oe loa que alli cftauan pjca<br />
fentea fallo en medio, t bablo les<br />
oefta manera.<br />
CBoa Clearco t TP>20]cen0, t loa<br />
otroa ^ziegoa que eftaua pjcfentca,<br />
no fabcra bic lo que bajera: pojque<br />
ftagoía trauara contienda loa vnos<br />
con los oti os, auersoc penfar qnc<br />
en el mifmo oía ami p:ímcro,r a vo?<br />
fotros todos oefpues os cottats las<br />
cabecas. lpo:quc ft nucftras cofas<br />
vi a mal todos eftos Barbaros que<br />
agojave^s que fon con nofotros, fc<br />
tomaran oc la parte ocl ref contra<br />
nos. aflándo fu camino<br />
a<strong>de</strong>lante, t parando mientes en el<br />
raftro t pifadas oe los cauallos, les<br />
3tíb:o píímeró<br />
parefcia que alli cerca oeuia ducf al=<br />
gun gran efquadron oe gente oeca?<br />
uallo oe mas oe oos mil bombzes,<br />
que auian coirido aquella tierra, t<br />
quemado todo el beno,tlospaftos,<br />
R todo lo oemas oc que Cr JO fc pu?<br />
dieflc apzouccbar, quando viniefiTe a<br />
paflar. aquí quifo bajer trafcíona atonut<br />
Cf zo (IDzontes, q era vn varón I0er? quicrcpo»<br />
fiano pariente oel ret,t el masfeña? ffi?"«»<br />
ladooelosTPerfas en los becbosOCÍTIO»®^<br />
guerra, y pzímero auía becbo gue? m^"*<br />
rra a Ctzo:oefpues recócílíado t be?<br />
cbo fu amigo, le pzometío, que ft le<br />
oaua miloe cauallo,que a los bom?<br />
bzes oe armas que auian quemado<br />
^ ^^^ l®® mataría poz traccio<br />
o aflccbanqas / o tomaría biuos loff<br />
masoe cllos,v loseftozuaríaqueno<br />
quetnaflcntodo lo oemas,^lesba^<br />
ria íi no pudieflcn ver el ejccrdtooe<br />
Ctio,para^aauifarocelloalrcf.<br />
CDrdo efto C^o ,parcdolc que era<br />
cofaoe fu pzouecbo:^ m3doa®zons<br />
tes que tomaflTc parte oc fubueftc^<br />
oc cada qual oe fus capítancs.CDzon<br />
tes penlandoquc ra tenia los bom?<br />
bzcsoccaualloaparcjados ,efcríuío<br />
vna carta al ret que vinielfe traben?<br />
do configo todos los mas bombzes<br />
oc cauallo que pudieflc auer : t que<br />
les mandaflTe que le rcdbicflren po?<br />
amígo,^ Icobcdcdcflcn entodo.fea<br />
jía medonen la carta ocla antigua<br />
amíftad que con el auia tenido, y oc<br />
fu credito, tía fe que le oeuia. £tta<br />
carta oio avn fu miniftro oeauien<br />
el fc confiaua mut ftcl r leal, Icgun<br />
que el penfaua, para que lallcuaflTc<br />
al ret. afli como la rcdbío, la<br />
moftroaCtzo : dqualla abzio, t Ic^<br />
to:r conofdcndo lo que tua oentro,<br />
ala boza mando pzen<strong>de</strong>ra Montes:<br />
t bijo llamar a fu tienda fíete varo?<br />
nes oc los mas buenos t mas pzin?<br />
dpalea
te la cntradaoc Cy2ó en Bfta» 109<br />
rtpales t)clo0 perfas, t ^ l^® capis lo becbo,r me perfuadiftc que te res<br />
tañes oe los)5riegos mando que vi cibiefte otra vej poz amigo, r me<br />
nieflen con alguna genteoe guerra oifte tu fe, r tomafte la mia? V eos<br />
t fe pufieífen todos en armas oelan mo íD2ontc6 otozgaftc todoefío,le<br />
te fu tienda.Hos quales lo bijieron oi¡coCr20. 1p>ucsquemaltebi5e><br />
affi,t vúúeroncon bafta tres milfol pozque me armauas agoza oe núes<br />
dados armados. Cr^obijo llamar uo efta trareion que m no pue<strong>de</strong>s<br />
a Clearco a confejo fobte aquel cafo: negará IRefpondio ©zontes. IBo<br />
po:queala verdad pareciaeicce<strong>de</strong>r a ningima. De manera ,oi5c £^20,<br />
el a todos los otros j6riegos en que confieftas auer me becbo a mi<br />
píu<strong>de</strong>ncia y faber. V oefpues que fc la injuriaf afli es, refpondio ©zons<br />
ouo con el aconfejado, oeclaro a tos tes. finalmente le ptegunto c^s<br />
dos los amigos el ju^jioque auia ro: pues ft ag02a te perdonaflc, oi<<br />
oado fobw el becbo oe
Sibîo pnmero<br />
ni en qne tnanera murió, ni ar peifo<br />
na algtma que looigatfmo cada qual<br />
conjcmra lo que quiere: ni parefce<br />
fu fepuUura ocl cn nmguna parte.<br />
Cl>e aqui fe partió£^20, y p ' *<br />
íf©29don oe Cyjoa<br />
los capitanes y caudillos ó los j62ie<br />
gosícn la qual alaba los jSriegos f<br />
mueftra les la conña^aq bajcocllof,<br />
y)araqucto4i¿gtialaffici5 le refpon?<br />
Tblj^fltí^tiftí^an, po2que para obli<br />
garvn hidalgo y gcncrofo<br />
no af mafpi fticrija q con?<br />
ftarfc ocl.<br />
4<br />
Sroncs J02iegos yo<br />
os efcogi po2 mis com<br />
pañeros oeguerra:no<br />
p02quemincflrefaltaó<br />
bomb2es ^Barbaros:<br />
fino pozque a folos vo<br />
fotros j52iegosos tengopozmejores<br />
y mas effoz^ados que a los 3l6ar<br />
baro0:po: mas que fean.afli que en<br />
todas maneras ocnerspíoairároc<br />
os moftrartalesenlítbatalla,quepa<br />
rejcafs fer oignos oe aquella iiber?<br />
tad que aucfs alcançado :puespo:<br />
efta os jujgo p02 felices y bicnaiicn<br />
nirados. y fabcf s bien que yo efti?<br />
mo la libertad mas que todos quan?<br />
tos bienes poflco/o podria poflcer<br />
p02 mucbos que fucflcn. paraquc<br />
fepafs mejo: como aucfs oc comen<br />
çar la batalla yo os lo quiero enfeñar<br />
ago2a.£leiccrcitooe los 36arbaros<br />
nueftros contrarios que fon en muí<br />
timd infinita,fticle arremeter c5 grá<br />
<strong>de</strong>s bojes talarídos:fft efte p2ime?<br />
roimpemios cfpcrafstanfolamcn<br />
te,oefpues conoccrcfs po: tales los<br />
bomb:es oefta tíerratqucfo tengo<br />
verguença oe oejir lo.pucs ft os o?<br />
uiere<strong>de</strong>svalerofamenteenla batalla<br />
f como varones animofos f effo2ça?<br />
d0s:quád0quifiere<strong>de</strong>st02nara vue<br />
liras cafas,foos embiarc también<br />
parados a ellas: que todos los q os<br />
vieren tengan embidia a vueftra foz<br />
tuna y bien andaça.aunq pienfo oe<br />
bajeroetal manera: que los mas ef<br />
co jaf s antes oe quedar cómlgo,que<br />
nooeto2naraellas.<br />
C36ntonccsí6anlites0amioocftc<br />
rrado que alli eftaua p2cfente,bom?<br />
b2e muy fiel f Ieala£f 20,leoiico,mí<br />
ra £f 20 que oijen algunos que p20?<br />
metcí mucbo,quando ves el peligro<br />
al oioty quando fe te bajen bien tus<br />
becbos,notcacuerdasoelas p2omc<br />
fas:otrosoijc que aun que te acuer?<br />
das, y quieras no pue<strong>de</strong>s pagar lo q<br />
p2ometes. Ctdo efto £f:o les<br />
oifo. -dbirad amigos el rcf no pater<br />
no efta ftmado al medio oia bafta a?<br />
quellas partes que po: el gran calo:<br />
nopue<strong>de</strong>nfer habitadas oelos bom<br />
b:es, y alSeptentrió halla aquellas<br />
regiones que no fe mo:anpo2eloe?<br />
mafiado
ocla entrada oeCy:o en Bí ía. 11 o<br />
mafiadó frío. Xodas aquellas tic?<br />
rras que ella eu el tiiedío oellos oos<br />
ternunos tienen tpolfeen aquellos<br />
fatrapastgouernadojesquefon a=<br />
migos ort ret mi hermano, a quie»<br />
clquiforettartirlas. puesfi nofo=<br />
tros vencemos:ferano0 licito poner<br />
nueílros amigos en lugar oe aquc?<br />
líos,toar le|^l fcñoiio oellas. po:<br />
IflSftialnot^o que me faltara que<br />
o^r,fino que antes me faltaran hom<br />
, biesaquienlooe. yallendcoclloa<br />
rnoiíiffc jfíncgos oare fu co^<br />
^onaoeoio. C^HuandocllootCí<br />
ron los foldados,todos fueron mut<br />
alegres ,t tomaron mas animo,co=<br />
municando entre fi los vnos c5 los<br />
otros eflo que les piometía.<br />
Xos capitanes oe losa6arbaros t<br />
íilgunosotroscapitanes dlosjSne<br />
fijos entraron a Cyio en fu tienda ol<br />
íicndo quequerianfaber ocl laf mer<br />
ce<strong>de</strong>s que les auia ochajcr fifucífen<br />
venccdojcs. Crióles oaua a todos<br />
mut gran<strong>de</strong>s crpcranías,t con ello<br />
los cmbiaua mut contentos. 2ío=<br />
dos aquellos que con cl cflauan le<br />
aconfcjauanquc no fiicfTc en laoelá=<br />
tera, quando fe comcíjalfc la batalla:<br />
fino que fe quedaffc en lospollrcros<br />
con fus efquadrones puellos en oi=<br />
<strong>de</strong>naiKa. €£tj efle medio pie<br />
gimto Clearco a Ctio cflo,oimeCt<br />
ro pienfas que tu hermano querrá<br />
pelear contigo^ laefpondio Ctio:<br />
poi Dios que fiel es hijo ocDano<br />
t oc parplati<strong>de</strong>s t mí hermano<br />
que no le tomare to nada,fina.fue=<br />
re peleando. £n elle alardcftic?<br />
ron contados oc los jfíiiegos oiej<br />
mil t quatrocientos: t niasoe oos<br />
mil tquan-ociciitos con cfcudos.<br />
Délos ^Barbaros que auian vení=<br />
do con Ctio cien mil hombics, t<br />
vetnte carros oc guerra annados<br />
con hojes. los contrarios era<br />
vn cuento toojicntos mil hombics<br />
toojientos carros armados conho<br />
jes, t mas fets mil oe cauallo: oc<br />
los quales venia poi capitan ílrta=<br />
írcrjccs.llas huelles oel ret ellauan<br />
repartidas enquatro partes có qua<br />
tro caudillos :t cada capitan/ o cau?<br />
dillo trata trejientoí mil a fu cargo.<br />
Hos caudillos eran ellos. abjoco=<br />
mas,'£ifapbernes,j5obiia0,2lrba=<br />
ces.Dc todo elle numerooe gjcntea<br />
f e hallaron en el campo nouecientoí<br />
mil hombies,t ciento t cinqucta ca<br />
rros armados con ho5eo:po2íí 2lb?o<br />
comas llego cinco oias oefpues oc<br />
la batalla al realoel ret ,que venia oc<br />
phenicia, fcgun quefe pudo faber<br />
oe aquellos fugitiuos quefe p^ilía?<br />
ron oel ret aCtio antes ocla bata?<br />
lla,t oe los cautiuos que oefpues r-c<br />
lia fueron tomados oe los cncn i?<br />
gos. De aquí fe partió Ctio,tcti<br />
vna jomada camino tres leguas con<br />
todo fu cjcercito pucflo en oidcn:afri<br />
oc jSriegoñcomo oc 36arbaroí :poi<br />
qucpenfaiiC! queel mifmo oia le oa?<br />
riaelret labatalla. JSI qual cflaua<br />
a media jomada enfu fuerte cerca?<br />
do oc vna fofa que tenia cinco paf?<br />
fos oc ancho, t tres oe hondo, tan<br />
larga que paífaua poi los campos<br />
hajía la partcoe arriba ooje leguas<br />
halla los fuertes oc-dbedia. aquí<br />
auia treje ajequías facadas oel rio<br />
Ctgrc mut hondas oc cien pies oe<br />
ancho,que venian a oar en cl rio<br />
phiates.poi ellas venian vareas t<br />
batelescargados oe piouifiones. V<br />
eflauñ apartadas la vna ó la otra póz<br />
cfpacíooe vna legua: t oc vn trecho<br />
a otro veníá fus puétC0.£ntre la ca?<br />
ua t el río £uphiates auia vn camí?<br />
noangolloqucnoteníamaíoevctn<br />
te píes oc ancho^ JCfla caua mando<br />
bajer
Sibîopnmcro^<br />
bajer d ret en lugar oc fuerte,quan fe turbaron en gran manera tcmlen<br />
do entendió que feaccreaua Cfío fu do que no loi tomaflcn los enemigo?<br />
hermano, ^baa Cyio auia ta paf? oefoz<strong>de</strong>nados,t ocfapercebidos.íCt<br />
fado efte camino eftrecbo,t eftaua ro falto luego ocl carro,t viftio feoC<br />
con todo fu ejcerdto oentro oe la ca= fu arnés , tfiibio a cauallo, t tomo<br />
ua» £fteoia no falio el ret ala bata? la lança en fu mano: t mando a todo?<br />
Ila:aunquclo0oc£tiovier5 raftro los otros qucfcarmaflcn,rpuficfs<br />
tsfío po» oeloacaualloa,tmucbaapifadaaá fen en oz<strong>de</strong>n cada qual en fu lugar.<br />
receaioq bombzca, C^qul mando llamar V luego todos a gran pziefa lo bijic<br />
aSilanoambíadoteel adcui fon afli.£learco tenia el cuerno oe?<br />
scuuo q no,t le oio trca mil Darícoa ocozo, rccbooc labatalla alaparteodrlo f/.J'Ji<br />
pwquclcoiico que el ret nooana la jÊupbzatcî:tluegocabeeltua*||i)zo cr«» «"i<br />
^ru oer batalla oentro oe oiejoiaa contados peno con todafu compafiia:t tras el w<br />
uo pot al. oef<strong>de</strong> eloiaqucclfe lo pzeguntaua. todos los otros poz fu OZ<strong>de</strong>n.ydDc<br />
5¡ílft?í ^ le oijco que fmo la oauaen non tenia el cuerno finieftro :t oefta<br />
yonueua tcrntinooc aqudlos oicj oias, que manera tuan todos los j6ziegos en<br />
nunca laoaria:p02en<strong>de</strong>qucfifaliclfc fu oz<strong>de</strong>nança.a los ^Barbaros taim<br />
•la ma» verda<strong>de</strong>ro Icpzometiaocleoar oicj bienoz<strong>de</strong>naron en fus efquadroncs<br />
«»««"»potalcntoa.íllfique palfados losoiej oefta manera. ÍLos bombzesoears<br />
SSttVa oia« lelos oio.Dcfpucsquc d e¡ccr? mas iPapblagoncs que ferian bafta<br />
5cr vna o» clto x>eCyzo OUO palfado la caua, fm mil oe cauallo,tuan junto aClcarco<br />
ración, g jq^ ^^^ ^^ ^^ cftozualfcn parc alamanoocrecba:tcnelmifmo lu?<br />
dolé a Ctzotalosfutoaqucta el gar twanlosfôldados )6ziegos ar?<br />
ret no quertaoar batalla, 'poi lo<br />
qual el oia figuicntc eftaua mas ocf¿<br />
eutdado:t el tercerola fentado en fu<br />
carro fe tna poz fu camino,cmbiSdo<br />
algunos cozrcdozes ociante. Xodo<br />
el ejrerdto caminaua fin oz<strong>de</strong>n apar^<br />
tados los vnos oc los otros:t la? ar<br />
maspucftascndinaoclos carros t<br />
oe las beftias.ya eftaua no mas oc<br />
vna íoznada el vn campo oel otro, t<br />
en el real auia mercado lleno,quado<br />
llcgolPagiaslp)crfavnooclos mi?<br />
niftroí oe Ct^o: t oc quien el mucbo<br />
fc confiaua, cozricndo a mas no po?<br />
<strong>de</strong>rconclcauallofudando,oandobo<br />
jea atodos los que cncótraua oelof<br />
futosenlengua36arbanca t<br />
^a,pozquc todoa le cntcndieATcn, oí?<br />
5iendo,quc ta el ret feaccreaua ^^^<br />
todas fus bueftes apunto para oar<br />
la batalla. £ntoncea loa iSzicgos t<br />
madosconlançast <strong>de</strong>udos, aiafi?<br />
nieftra tua arico vnooc loi gouer?<br />
nadozcsoc£tíoc5todos losotros<br />
Il6arbaros:talapoftre oc todof tna<br />
el mifmoCvzo con fctscictos Oe ca?<br />
ualloarmados oc cofelctes largos,<br />
confus greñas en las piernas t cela<br />
daí enla cabeça,ejcccpto Ct^oq fiem<br />
pzc tna con lacabeca oefnuda bafta<br />
que cntraua cnlabatalla.aigunos<br />
tambicnquierenoejirqucloaotrof<br />
*|p>crfas acoftumbzauS a yi oefta mif<br />
mamancralacabeçaoefcubicrtapue<br />
ftos a todo pcligro.Xodos los caua<br />
llosioelosbombzesoc armaaocCt<br />
ro tuan armados con fiis tefteraí en<br />
las frctes t cubiertas en loí pccbos,<br />
t los caualleros cofuscfpadai^zic<br />
gas en las manos.ya era medio oia<br />
taunnofe parecíanlos enemigos,<br />
quando vieron vn tozudlino áma^<br />
toda la otra gente oe guerra oc ncraoeuicblablanca:toc atapoco<br />
rato
oela entrada oe íCyJO en Mfía, 111<br />
ratofc cubíío todo cl campo oe vna quadron oe los j5ziegos,t que el ef?<br />
poluarcda negra. Vaccrcâdofc maa quadron oe cn medio oon<strong>de</strong> eftaua<br />
comentaron areíujirlaaarmaatf elret eramucbo matozqueclcuer?<br />
aparecer fe laa lâçaa, t loa efqnadro no ftnieftro oe losoe Ctzo,no quifo<br />
gídcn te nes.íEn eloiellro cuerno oe loa ene facaroc la parteoel rio elcuernooc?<br />
"úgoa todoa loaoe cauallo venían recbo que ellleuaua, temiendo q no<br />
ff' ' armados oe armas blancasíf poz ca fucflTc cercado oc ambas partes,t to<br />
pítanocllos Zf fapbernes.yempoí madoenmedio. afliqucrefpódio'a<br />
ocílosfeguían losoe lança f efcudo CtíO,queperdieflecutdado,que cl<br />
y luego tras ellos los foldadoí arma labia lo que mas conuenia. efte<br />
dos con pauefes oc ma<strong>de</strong>ra largos q medio clcjcercitooc los 36arbaros<br />
les aibziá bafta los pies:f eftos era venia paflb a paflTo: v los efqnadro?<br />
jEgfpciosjfcgun oejían. Defpues nes oe losiSzicgos eftando parados<br />
vemâ los oe cauallo,f los flecberos envnmiftnolugarfecupliáoevnos<br />
repartidos poz naciones en numero t otros foldados que venían a fe po?<br />
quadrado cada nación poz ft.Dclan ner en oz<strong>de</strong>nanca. Ctzo ro<strong>de</strong>ando a<br />
te f uan los carros armados con bo= cauallo no mut apartado oe ft» cjcer?<br />
CCS vnos emposoe otrosoe trecbo cito, miraua las bueftes oe los ene?<br />
a trecbo:que teníanlas boces binca migosoe leiCos,t las futaíoe cerca:<br />
das en los epes al foftaf o, pueftas to tcomo le vícATc oef<strong>de</strong> el ejercito oe<br />
das poz oz<strong>de</strong>n bajia abapo,para que los j6:iegosa&:nopbon2ltbenienfc<br />
fegaflcn f coztaflcn todo lo que fe leí oio oeefpuelasalcauallo,t faliolcal<br />
paraflc oelante.pozque fu intencío encucntro,tpJcguntoleftmandaua<br />
era afrontar luego con eftos carros algo.£ntoncesCt:o feparo,tle oi<br />
cnlos efqtiadronesoe los jSziegos. ICO que mádaua a todos bi jícftcn fus<br />
Bfliquc a Cfzo le enganofu penfa= plegarias tli»crtncios,t fe aparejaf?<br />
miento,que fegun parece auia amo? fenpara labatalla.DijiendocftoCt<br />
neftadoalosí6ziegosque foftimief ro oto mut gran mtdo que andana<br />
fenelpzimerunpemoe los 36arba? po: todos los efquadrones, t p:egíi<br />
rosconbojesf alaridos,fegun que to que rutdo era aquel. Illefpondio<br />
arribaoijcímos.pozqucno viníeró le aecnopbon que ta aquella era la fc<br />
con alaridos,ftno callando y con ftlé giMida teflcra/o fefial qne fe bajía pa<br />
cio:t paflb ante paflb. jÊncftoiCfzo ralabatalla. DéloqualcomoCt:0<br />
juntamente con pigrita cl interpze fe marauillaATecngran manera tpjc<br />
te f otros tres/o quatro ro<strong>de</strong>o fu ca guntafle,q uien la auia mádado oan<br />
uallo,t a gra<strong>de</strong>s bojes oijco aClear Illefpondio le 3íenopbon,que 3upi?<br />
coquerompieflcpozmcdioocl cjccr ter el faluado:, t la victo:ía. ©tdo<br />
cito oe los enemigos, oon<strong>de</strong> víeflc cfto Ct:o,oi¡co, to lo tomo efto po:<br />
queeftaua clrcf. pozqueftcnicfta buen aguero,t ani fea.y luego fc to:<br />
parteoí JC venccmos,todo lo oe mas no a fu cftancia. ^ Cya las bueftes JL» bita*<br />
tenemos acabado. Hiendo Clcarco todas eftauan a puto, t no auia mas íTaaentre<br />
el tropel gra<strong>de</strong> oe los enemigos que oetresoquatiocftadiosoelosvnoffS/„S;<br />
auia en niedío,^ entendiendo oe las a los otros,quando los )6:íegosco?<br />
palabzas oe Cfzo que el ret cftaua a meneando ft» pean t cantico acoftú<br />
lamano oerccba fuera oe todo el ef? b:ado,los p:imeros oe todos falíeró<br />
alos
a los cncinígos.y pnflando a<strong>de</strong>lan^<br />
tecomovicflcn fus efquadroñes po<br />
ftreros eftendidos: co:ríeron para a<br />
tajar los y alcan^r los. ífnronces<br />
con gran<strong>de</strong>s bojes y alaridos apelU<br />
dando alDios -dl>ûrte,t apzeííuras<br />
dos entraron culos contrarios,<br />
aigunosoijenque fonauancon las<br />
lanças en los efcudospara animar<br />
los cauallof.Sntes que vifiieifen ati<br />
rar fe los vnos alos otros coîaenças<br />
ron los :í6arbaros oecauallo a 05=<br />
dinar confus efquadrones jt boluie<br />
do las efpaldas a los enemigos bn^<br />
tana ricda fudta,t los ]6:icgos los<br />
feguian en elalcácea todo fu po<strong>de</strong>r:<br />
oando fe bojes los vnos a los otros<br />
^ue no cozridfen fino que lof figuief<br />
íenenfu o:<strong>de</strong>nança:finapartarfe.<br />
Uos carros oe guerra andauá todof<br />
oefmandados, oellos entre los ene?<br />
migos,oellos éntrelos jôziegos,fin<br />
tener quic los gouernaífe.aigunos<br />
feparaua luego que los vian,t otrof<br />
eraíltropellados odloscomo fifue?<br />
raen lacarrera,fin que fe les bijief=<br />
fe otro maUy ninguno oe los sêziegos<br />
recibió oano encfla batalla: fal?<br />
uo que en el cuerno fmiellrooe la ba<br />
. talla fueron heridos algunos có fae<br />
tas.Ctioviédoquefusj6íiegos lie<br />
tiauan oe vendda a fus contrarios t<br />
los feguian en elalcance,fue mut a^<br />
legre: t "w® quando vio que los que<br />
cftauá cerca oellefaludauâpoîret,<br />
no poz elfo fe oefmandoa querer fe=<br />
Suir el también los enemigos con<br />
mucba codída:ftno que recogiendo<br />
fetbajiendofefueríccon vnefqua<br />
dron oe fets cientos oe cauallo oe<br />
los futos eftaua efperando lo que el<br />
ret baria.Cûucbienfabia que venia<br />
en mediood efquadronoe los 1p)er?<br />
fn^no^, t que todos los capitanes oe<br />
lovifiôarbaros venian también cabo<br />
2íb^í»ímcro<br />
el en medio:penfando queoeftama^<br />
nera eftauan mas feguros,ftnmief?<br />
fen fus fuerças ocla vna partetoe<br />
laotra.yft fueflc menefter auifar al<br />
gojlo podria faber todo el cjccrcito<br />
cít mas bzene tiempo la mitad poz ef<br />
tar oe ambas partes. -dDas comO el •<br />
cJquadron oel ret paflaflé a<strong>de</strong>lante<br />
aiey:ío ftnieftro oe £yiOy viendo<br />
que nisíguno oe los contrarios pelea<br />
Ua reboluio con todos los ftitof que<br />
cftciíflnpucftos enoz<strong>de</strong>ii poz la oela<br />
terajcoíiíopara aueroeccrcar los t<br />
toiiia.' losen medio.Ontonces<br />
ro temiendo ft fequedauaa traf,que<br />
los enemigos poz otra parte oarian<br />
fob:clos i6zicgosque venian en la<br />
retaguarda,fepaflboelâteloscôtra=<br />
rios:t confolo fu cfquadron oe fets<br />
<strong>de</strong>ntos oe cauallo acometio al efqua<br />
di'5 oelret,t looefbarato,TbijO bol<br />
ucr las cfpaldasamasoe fets mil:t<br />
mato confu mifma manoaîlrtaîcer<br />
3ces,quc venia poz capitan oellos.<br />
(Quando losoeCt^o vieron los ene<br />
migoáque butan,oefinandaronfe<br />
para los fe^ir en el alcâcc:t ô aque<br />
llosfets cientos que conci eftauan<br />
noquedaronconiCtíofitto algunof<br />
pocos oelos mas familiares t amis<br />
gosfutosque llaman oe vna mefa.<br />
y eftando foloconeftosvicdoalrct mct^<br />
en medio oel tropel oelos futos no crí»^<br />
fe pudo mas tener fmo oijicdo a bo<br />
jes,ta veo mi bombze, arremetió fu<br />
cauallo para el:t encontrándole con<br />
la lança en el arnés, leoio tan gran<br />
golpe que felepaflb:tl6binoc{' d<br />
pecbo : como aienta iCtefiasftt me<br />
dico queleairooe la berida. Def^<br />
pues que afl*i le ouo herido, falio oe<br />
traues vnooe losoel ret,t con vn ti<br />
ro hirió malamente aCtto fobze el<br />
ojo andando afl*i peleado el ret t ^^<br />
ro, t los oela vna parte toe la ot^
í>el3 entrada teíCyjb en Bfia» m<br />
cada qual poz fu ret t caudíllo.Cte?<br />
fiaí cucta los q muncróoe parte ocl<br />
ret,pozq fe bailo en la batalla con cl;<br />
taquí tambícíj murió Ct20,t ocbo<br />
«fto tnif: caualleros mut cífoz^ados oelos fu<br />
Safefio toSiDíjenqucartapates fceptrifc<br />
OeCueSa rO OC CtZO VUO OC lOS fUaS ftclcs t<br />
jjquefuc leales miniftros ftitos:t que maí le<br />
losbombjesDc nueflra edad, oelTea<br />
wan todoa entregar fuá bajiendaa,<br />
t fuá cu)dadc0,t I*»® pcrfonai.'dbaf<br />
no po: e(fo oira alguno queperdona<br />
uaa loí nialbecbozeütantea poz el co<br />
trarlo loa cafligaua maa afperamen<br />
íeqotro al^mo,como fcpue<strong>de</strong> ver<br />
cu loa caminos que eHan llenos oe<br />
pies t manos coztadas,toios faca?<br />
dos oe bombzes malbecbozes.y en<br />
todas las tierras oe fu feñozio am oe<br />
l5ziegos comooe36arbaros podril<br />
cannnar mut fepramente,poz oon<br />
<strong>de</strong> quiera qucquifieflcntz,fmquefe<br />
les bijiclfc injuria alguna, y confef<br />
faua claramente que entre todos loí<br />
bombzes bonrraua en gran manera<br />
a los que conocía fer valiétes t clfoz<br />
^ados para guerras. las pzime?<br />
ras guerras que bijo contra los iPi<br />
fidas t los foi,en las quales fue<br />
el mifmo cnpcrfona,atodosaque?<br />
líos que vioponcrfeofadamentea<br />
los peligros los bijo gouernadozes<br />
oe las tierras que ganaron, t otros<br />
mucbos bienes t merce<strong>de</strong>s. Dea^<br />
qui es que folos los buenos t elFoz?<br />
^ados eran ricos t bicnauenturadof<br />
tíos ruines tcouar<strong>de</strong>s,pobzcs ocf<br />
ti cnmrados.TPoz lo qual nunca fai?<br />
tana quien fe quifielfeponera peli?<br />
grò la vida,con tal que penfalfe que<br />
jCfZO lo auiaoc fabcr.S todos aque<br />
líos que Via obzar la jullicia, pzocu?<br />
rauapoz cnrriquecer los mas q a lof<br />
in jultoí t codiciofos.lPoz tanto con<br />
rajón ballaua mucbos mas que lea<br />
tudaifen,t tenia mas fieles t leales<br />
todos los oe fu ejccrcito.lpozque lo?<br />
capitanes tcaudilloínauegauan pa<br />
ra fe venir a el,no poz caufa oe los oi<br />
ncros,fmopozapzen<strong>de</strong>roella oífci<br />
plina militar t buenas collumbzes:<br />
que tenian poz mejoz ganancia, que<br />
no fu fueldo« :Slunque el tápoco era<br />
SíbJO p2ímero<br />
oefágra<strong>de</strong>cido a los que oc buena ga<br />
na bajian fu mandadott poz elfo nüca<br />
le faltaua mut buenos miniUros<br />
t atudadozes para qualquier obza ^<br />
quifieflc bajcr.yft Via algunoocfu?<br />
matozdomo? ríco,que jullamcnte t<br />
poz fu buena oiligencia aumentaua<br />
fu bajicnda,t bajia mejoz la tierra q<br />
gouemaua, t apzouecbaualas reta?<br />
no le quitaua nada oello:antes leoa?<br />
uaoelofuto.1p)oz lo qual todos tra<br />
bajauanoe buena gana,tgojauá oc<br />
fus bieneítt ninguno le encubzia na<br />
da a Ctío oe lo que p0lfcta.Tp)0zque<br />
no tenia embidia a los que maninc?<br />
llámente cnrriquecian:maspzocus<br />
rauaocapzouccbar fc oe lo qucefcó?<br />
dian. a todos quantoí conocia fer le<br />
amigos t bicnquerientcs,tqeran<br />
baHItcs a le po<strong>de</strong>r atudar para qual<br />
quier cofa que quifieflc bajer, les fa<br />
uozecia t apzouccbaua:pozqucpcn?<br />
faua tenianecclfidad ocamigos t cd<br />
paííeros,t atudadozes para todo.y<br />
el mifmo trabajaua tambienoc les<br />
fcr buen amigo tcompanero,tatu=<br />
dar les en todo lo que fentia le auian<br />
meneller.Xodos los oones t pzefen<br />
tes que le bajian (aun que el folo re?<br />
eibia mucbos mas que otro ningu?<br />
no) los repartía entre los amigof ,te<br />
niendo rcfpetoala vidatcolfóbzes<br />
oc cada vno:t fegun que via que ca=;<br />
da qual loauia mcneUer.yio mifmo<br />
bajia oc todos los buenos atauios<br />
que le embiaua para fu cuerpo/o armas<br />
que le oaul para la guerra. £n<br />
lo qual cuentan que folia oejirq no<br />
era bailante fu cuerpo folo para ro? fii «JJ<br />
per tantoa vcflidos:t que penfaua ^ l^Xt'f<br />
cimas bermofo atauiooel bombȒ eavtrxo*<br />
cra,vera fusamigos bic atauiados.<br />
•dbas quepudicífe fobzepujar alos<br />
amigos en oadiuas t merced es que<br />
les bajia noesoc marauillar:pozq<br />
era
Déla entrada oe Cyjó en WM^ 115<br />
era masrícoquc todos: peroquecn<br />
aifdado t oiligeda f fer agra<strong>de</strong>cido<br />
llcualTc vctaia a todo^cílo me parece<br />
cs oigno oc loar y cftimar.-dDucbas<br />
vejes embiauaiCtJO los cantaros oe<br />
vino oemcdiados a los fuf os,quádo<br />
lo tenia bueno,oi5iendo^ no fabia fi<br />
oefpues lo aitria mcíoz. y el q lo lie?<br />
Como sa uaua les oejia. J^llo te embia Cf :o,<br />
rougri;paraqbeuasotconmsamigos. y<br />
tísoe fus otras vejes las anfares y panes me?<br />
«"Ksoa. partidos,^ otras cofas femejan<br />
res:mandando al que lo lleuaua q oi<br />
)celfe.j6llo le fupo bica Cf:o, quádo<br />
lo comia,f quiere q m también lo gu<br />
fies. (Quádo auia falta oe pallo para<br />
las bdlias,f elteniaabundancia oe=<br />
llojpozlosmucbosminillros r cria<br />
dos que tenia para traerlo,po2 el ajf<br />
dado 7 oiligenda que ponia cn eflo,<br />
embiaua oello a los amigos, t amo?<br />
ncllauales qucapacentalfen las bc?<br />
tilas que los trapa a cueflas:po2que<br />
eflandobambziemasnopodrian lie<br />
iwr a fus oucftof.jgn cl camino folia<br />
en pzefenriaótodos llamar algunos<br />
oc fus amigos,f bablar concllosal?<br />
gunas cofas oe veras, para manifc?<br />
fiarles aquellos a quic el bonrraua*<br />
poz lo qualoetodos quantos pobe<br />
opdoningunofue mas querido pa?<br />
mado oe mucbos que Cpzo ,agozá<br />
fucffen j6ziegos agoza aBarbaros.<br />
SDcflo ap mup buena feñal que nin=s<br />
gimo oc aqucllos que cflauan oeba?<br />
ÍO oc otro feñozio, fc paffo jamas oc<br />
Cpzoalrep, ejccepto^zontes, p cfle<br />
quando el lUep penfaua que le tenia<br />
mas fiel,bailo que era mas amigo oe<br />
^tzoqucno fupo. ymienti-as que<br />
ouro la guerra entreloé oos,fe paffa<br />
ron mucbos ocl IHcp a Cpzó oe los<br />
mas Íntimos queridos oel rep, poz?<br />
que penfauan que fiendo buenos p<br />
elTozjadosganarian mas bonrra p<br />
pzej conCpzo quecon el rep. pero<br />
la mapoz fenal oc todas es que enel<br />
fin oe fu vida muriendo como valien<br />
te p animofo en la batalla pudo cono<br />
cer antes oe fu muerte la fe p lealtad<br />
p conflanda dt los fupos. ipiozque<br />
todos fus amigos p familiares mu?<br />
rieronpeleandopozclanimofamen?<br />
te, ejcccpto 2lrieo:pozque cfle fiendo<br />
caudillo oe loíoe cauallo que venian<br />
cn el aierno finidlro oe los oc la ba?<br />
talla como opcflcque £pzo auia cap?<br />
do luego fe pufo enbupda con todos<br />
losfupos. CJínenolecoztaron<br />
a iCpzo la cabera p la mano oerccba: »-o que lu<br />
pelrepfiguiendo contodas fus bue S u S<br />
fies los enemigos, vino a oar cn el pueo oe<br />
realoe Cpzo.|llosoearieo no para?<br />
ron oe bupz bafla qne toznaron a la<br />
cflanda oe oon<strong>de</strong> auian partido,que<br />
dlaua quatro leguas ort lugar oon?<br />
<strong>de</strong> fe auia oado la batalla. 36I rép p<br />
los fupoícomcn^ronarobardreal<br />
oe los enemigos, p allí bailaron a<br />
pbocapdcmácebaoeiCpzo,mupfaí:<br />
bia p bermofa, fegun fe oejia.pozeí<br />
la otra mas mo^a manceba llamada<br />
^l>í lcfia,oefpues que fíic tomada oc<br />
iosodrcp,bupo oeallí,poefnudafc<br />
ftieparalos jSzíegos queeflauancn<br />
cl carruaje pueftos en armas, p refi?<br />
ftíanvaromlmcntca los enemigos<br />
qucrobauácl campo,p mataron mu<br />
cbos oellos: aun que no fin perdida<br />
oealgunosoelos fuposqucalli mu<br />
rieron, pozque nunca buperon,ni<br />
oefampararonfu eftáda, fmoquc la<br />
oefcndieron t fe guardaron p falúa?<br />
ron a todos fus bícncsp perfonas p<br />
todo loque teniaii, £fttiua d cjccrd?<br />
to oel rep apartado od oc IOSJSZÍCÍ<br />
gos cerca oetrepnta cftadios:plos<br />
j6ziegos teniendo poz venddos los<br />
enemígosnooejcauáocpelear: píos<br />
oel rep penfando que pa eran vence?<br />
p dozes
Síteó pìimerò<br />
do2C0, no ccffmian oc roban (Qnans<br />
do los jSzícgos fuuícron qnc el ret<br />
con todo fu ejcercito eftaua fob:e el<br />
camiaje oe £^20 ellllet ftipooe<br />
X^tliipbeniesquelos jSziegosauia<br />
vencido po:fti parte, t ftrginan en el<br />
alcance los enemigos que auian oefs<br />
baratado, mando recoger todos los<br />
futos ponerfeenot<strong>de</strong>nan^a.iCles<br />
arco llamando a iPzoreno queccr=<br />
ca ocl eftaua, fe aconfciaua con elft<br />
feria bien cmbiar parteoe fus bue?<br />
ftes contra el ret/o que todos íun?<br />
tamente fueflen afocoirerlosoefu<br />
real. £n efte medio elret fe apareja<br />
ua con todos los ftitos,para róper,<br />
fegun moftraua,po: lasefpaldasen<br />
los contrarios. ^Daslosj62iegos<br />
como loftntieron, fe recogeron,t pu<br />
fieron a punto, para le acometer po:<br />
aquella mifma parte /o refiftir le t<br />
oefen<strong>de</strong>rfe. Entonces el ret mudo<br />
fu parecer ,t no quifo t? po: oon<strong>de</strong><br />
p:imero tenia oetcrminado,ftnoque<br />
paflb a<strong>de</strong>lante oel cuerno ftnicfh-o<br />
peloscnemigos,t oeallí fe retiro,<br />
reeogendo conftgo aquellos que en<br />
labatallafeatñan paflTado a£v:o: to<br />
mando también conftgo a Xt fapber<br />
nescon todos los futos.Ztfapber?<br />
ncs a los p:imeros enaientros no<br />
buto 1 fmo que acometio ofadamen<br />
te a los j6:iegos que tratan efcudos<br />
iüto alrio:aimque nomatoaningu?<br />
notantes los j6:iegos repartidos en<br />
oos paites con tiros,t biricdo apun<br />
ta oe efpada, tenian mut trabajados<br />
loscontraribs. Ora capitan ocios<br />
j5:iegos quevenianarmadosoe ef?<br />
cudos Opiftbene^begapolitano va<br />
ron p:u<strong>de</strong>nte t efto:qado,q bijo tan?<br />
to que Xtfapbernesfe retirafle, lie?<br />
uando la peo: parte.afli que to:nan?<br />
do fe Stfapbernes para el realoelos<br />
i6:iegos encontro con el ret » t > wn^<br />
tofecon el:tafli venia ambos junta?<br />
mente con los futos pueftos en o:<strong>de</strong><br />
nança. (Ûuando fuero cerca oel cuer<br />
no ftnieftro oe los j6:iegos,temier5<br />
fe quelosj5:iegos no reboluieflcn<br />
fob:e ellos, t cftendiendo fus efqua?<br />
drones oe ambas partes los tomaf?<br />
fen en medio ,t los birieflen t mataf?<br />
fen afu faluo.lPo: táto les pareció fe<br />
ria mut bien llegar con fus bueftes,<br />
bafta tanto termino que tuuieflcnel<br />
rio po: las efpaldas. Oftando afli<br />
oeliberando efto, el ret paflb con fn<br />
cfquadron a<strong>de</strong>lante, para pelear con<br />
los contrarios en la mifma fo:ma<br />
que oe antes auia becbo. ^K)asco?<br />
mo los j6:iegos vieflen que fe les a?<br />
cercauan ta pueftos cno:<strong>de</strong>nançat<br />
a punto oe oelear,oieron feñal co?<br />
mcnçando íu iPean, t cantico aco^<br />
ftumb:ado:t apellidado todos a vna<br />
acometieron los enemigos con mas<br />
animo que oe p:imero. De manera<br />
que los 36arbaros no los ofaron cf?<br />
perar , fino que boluiendolasefpal?<br />
dasbutan mas que oeantes :t los<br />
i5:iegosles fticron figuiendo en el<br />
alcance bafta vn lugar cercano,t allí<br />
pararon, po:quc fupieron q la gente<br />
oc cauallo oel ret eftaua en vn colla?<br />
do oel mifmo lugar ftn ningima in?<br />
fanteria. Defpues que conocieron<br />
la enfeña oel ret 1 que era vna agni?<br />
la oe 0:0 en vn efaido puefto en vna<br />
lança ,començaron a fubir el colia?<br />
do para oar en ellos.-dbas como los<br />
oe cauallo los vieron venir ,Oefam?<br />
pararon cl collado, t vnos po: vna<br />
parte, t otros po: otra, butan oef?<br />
mandados, y aun que£learco vief=^<br />
féal collado 'folo C po:q ta todos los<br />
oecauallo auian butdojnoqnifofu<br />
bir a lo alto, ftno que oemuo ftigen?<br />
te oe guerra, t embio a Htcio 0t=<br />
racufano t a otro foldado cou cl, t<br />
mandóles
t)e!acntfada béCyíbénBííat 114<br />
mandóles quemírnlTen oe todas par<br />
tes lo que auia en el collado fe lo<br />
bijicíicnfabcn yHiciobajiendo.fu<br />
mádado lonuro'todonmt bien aca?<br />
ualIo:t to:nando paraClcarcqlcoí?<br />
ICO, qtie los enemigos bu^au a mas<br />
no po<strong>de</strong>n C Va que fc queria po?<br />
ner cl fol los jSziegos feoefnudaron<br />
fus armas,t oefcanfar6,marauíllan<br />
do fe que no párccia iCt^o, ní otro al<br />
gimo oelos oefu compañía.dlue no<br />
fabianqueauía nmerto en la batalla:<br />
fmo que penfauan que auia^dopoí<br />
alguna parte en cl alcance a los cne=<br />
migos/o queauía tomado a tras poz<br />
algo quclcfaltaua. Vconfultauá en<br />
trc fl ellos fiefpcran'an en aquel lu?<br />
gar, t traerian allí todo fu carruajci<br />
o fl fc tomarían para fus reales, ai<br />
oeCt^o en 2lfia»<br />
fin les pareció que feria bien partirfc<br />
para ellos,t affi lo bijicronít ala bo<br />
ra oe cena llegaron a fus cftancias»<br />
Ven eftofe les paffoaquel oía*<br />
emanando fuero enei rcaI,ballarort<br />
todo lo mas oel robado, affi las pzo?<br />
uifionesoccomer,como oc bcuer«<br />
f masoe quatrocientos carros car?<br />
gados oc barína t vino,q ic^io inart<br />
daraguardar,para repartir entre los<br />
i5zíegos, quando ouielfe falta en el<br />
real : los quales tambicn ballarott<br />
robados oe los oel rey* Kboz tanto<br />
mucbos ocios jSziegos quedaron<br />
aquella nocbc fin cenar, que tápoco<br />
auiancomido el oía: pozque vieron<br />
cl cjcercito oel ret antes Ó fe pudíef?<br />
fcn^arar a comer. V ocfta mancríi •<br />
paflaronaquellanocbe.<br />
A R G V M E N T O D E L ifcj<br />
fegnndo libtOf<br />
OS GRIEGOS TEHÌENDO POR<br />
cierto quecUós con Cyroauián venado, al fin ciitcní<br />
dieron la Verdad, y vifto que Cyro era muerto toma*<br />
ron por fu capitan a Clearco Griego, y embíando Ies<br />
^ Arjcaxerxes que fe nndieíTen no quííleró hazer«<br />
lo, AI fin fe concertaron que Artaxerxes ios <strong>de</strong>xaíTepaíTar libremen<br />
teportodafu üerraparaqncfepudicíIentornarlibrcsaGrccia.dan<br />
doIcsaTyfaphemesfu capitan por guia y amparo <strong>de</strong>l camino* E¡<br />
qual mato por gran traydon algunos <strong>de</strong> losc^itanes G riegos, y<br />
entre ellos a Clearco que era el general» Y con efto qucí<br />
dan los Griegos fufpenlos fin tener cabera<br />
que los goúietnc»<br />
t> i)<br />
-j.
líbiofcgundo<br />
2íb:o fegundo oe^enopbon Oc ^<br />
la entrada ve IO0 02ie$oe con<br />
CfíoenMa.<br />
0 m o<br />
£fío allego<br />
rmbueftee,<br />
pcoinomo?<br />
uto guerra<br />
al rep arta?<br />
¡cerjceífuber<br />
nianottloq<br />
lefucedioen<br />
elcainino,p<br />
como leoio<br />
lalíataUa ,en laqual fuenmerto el<br />
mifmo como loa JDñegoa fe<br />
tomaron al real aoozmir lanocbe,<br />
penfando que todo lo auian vencido,<br />
t que Cpo fircaudillo bmia, coiita?<br />
moaenelpzimcr lib:o;iá oe<br />
cfto los capitanes j5íiegos fueron<br />
mup tnftcs, p ouicron gran pcfar:<br />
p £learcooíovnabojoijicdo.(Djca^ cwtc»<br />
la bíuíera£p20. -dl>as pues que es<br />
nmerto, pd p oejida arico que no? SSÍiof<br />
fotros vencimos al rep, como vcps, fciego«'<br />
pues que ninguno pelea contra no?<br />
fotros: p ft vofotros no vinicra<strong>de</strong>s,<br />
pa fuéramos pdos contt'a clrep a buf<br />
carlamas que píometemoí aaríco,<br />
ft quifiere venir a nos otros que le<br />
aflentaremosenel n-onop ftlla reaL<br />
pues que el mando p fenioíío csoc<br />
aqu^Uos que venciéronla batalla,<br />
y coíi efta refpucfta tomo a embiar<br />
los menfaieros ,p con ellos a £bi?<br />
rllbpbo Uacc<strong>de</strong>monio, p también a<br />
oelacntmda Ii5<br />
c]cccpt0 vno DcUo0 que ern jfízíego,<br />
t auia po; nób:e iPbaltuo queauia<br />
lieuipje eflado con Xtfapbemca, t<br />
era nuiF querido y bourradooel,po:<br />
íi fiugia fer uiut fabio en loabecboa<br />
f artes oe guerra. ;£ílos luego que<br />
fíicron llegados, llamaron los capi?<br />
tañes oe los jSziegos, que puestra<br />
vencedoztauía muerto aCt:o, que<br />
cntrcgaífcn las armas,t fe vinieífen<br />
a meter po: las puertas ocl ref,para<br />
eicperimentar,fi alcanqarian algún<br />
bien ocl. dluando los nicfajcros oel<br />
ret acabaron fu rajón, los j6:iegos<br />
fe enfañaron en gran manera,pcfani<br />
do Icsoe lo que auian ofdo. V Clear<br />
co les refpondio folamete eíío. Que<br />
no era oficio oe los vencedo:es entre<br />
gar las armas. •dl>as vofotros, oii<br />
5c,capitanes refpon<strong>de</strong>d a ellos loq<br />
bic os pareciere, que to to:narc luc?<br />
gow dluc fue llamado a.lafajon Oi?<br />
vno oc fus niiniílros, para quemij»<br />
raflc los agüeros en los facrifielos;<br />
que aquel ellaua facrificando. ¿n<br />
^ ^^ - J? a.<br />
ir«,«'«^ P<br />
ancianobe todosclloí Icsrcfpoiidi<br />
* qiiecl po2 fu parte antes mo:íriáquc<br />
«oí Sí cntrerár las armas, .y tras el TP^o?<br />
J'íííreren J^cuo Xbebaiio le oijc6.y o il^balino<br />
»opuédObcicar ó inarauillaMnc quei<br />
* es loqueelretoemanda,ftpojvcn?<br />
fura Comb.vcnccdoj pi<strong>de</strong> las armas,<br />
o como amigo pi<strong>de</strong> oadiuas. ^po:?<br />
quefi las jpi<strong>de</strong> como vencedo:,que<br />
hieiicller es pcdirlas,finò venir a to<br />
íiiar las po: fuerza: ífipicfa con per<br />
fuàfiones tomar lasoadaf ,oimc,que<br />
Ies queda a losbombics oegucrra,<br />
fife lásoanf a eílo replico ipbaJt?<br />
nO.£lretdértamentepienfaqucl¿<br />
Vcncidó : que pues ba muerto a Ct?<br />
to quien baoe tomar contienda con<br />
el íob:e el imperio? y también píen?<br />
fa'teneros avofótrós.ocbaico oc fu<br />
mádo t po<strong>de</strong>r: pues que os tiene en<br />
fu tierra t emnediooe tantos rios t<br />
tan oificiles oe pallar. V oemas oe?<br />
(lo pue<strong>de</strong> facar tata muítitudoc gen<br />
te oegucrra cótra vofotros que aun<br />
que os las entregue no ferets bailan<br />
tes a las po<strong>de</strong>r matar. jEntoncceMc<br />
nopbonatbenicfifclc oijco. ^Dii'a<br />
lPbaltno,ago2acomo m vcs,nono?<br />
quedaotra cofa fino las armas t el cf<br />
fuerzo: t ifeniendo las armas penfa?<br />
mos que noápodremos apjouecbar<br />
ocl eflucr^o. Ipcro fi cft:as cntí'cga?<br />
mos, tambicív nos i^fbajcmos oc<br />
nucllroscíierpos. aiiiqueno pien?<br />
fes que vnfolobicquctencmos,ata<br />
mos oc entregar a nadie: fi noque<br />
con elle pelearemos fob:c todos los<br />
otrosbicnes. ©tcndoelloipbaltmfe<br />
fonrrio, t le oijco. Zu mancc
5C0 picnfc0 te fera bonrrofo<br />
al tiempo veni<strong>de</strong>ro, q«3dotodo0le5<br />
teren y oleren que uSbal^no fiendo<br />
cmbiadoocl re^ para mandar alo0<br />
j52iego0 que entregaífen la0 arma0,<br />
aun que era oe parte oel re^, le0 oio<br />
elle buen eófejo. lp)O2quefepa0que<br />
oe neceffidad feba oe oejir y alabar<br />
en toda jSieeia loque le0 aconfeja?<br />
re0Xon eftaí palab2a0 pcfaua Clcar<br />
co indujir a llSbal^no que ficdo em<br />
biado po2 menfa)crooelret,qutfielfc<br />
aconfeiarle0 queno enn-egaffen las<br />
arma0:para que IO0 jSziegos tuuíef<br />
fen mas buena efperan^aoe ay a<strong>de</strong>=<br />
lante. ipcroTpbaltno le refpondio<br />
muf ftiera oe fu p2opofito,oi5icndo;<br />
01 alguna cfperanca tenct0, po: pe?<br />
queñaquefea, oe faluar vucftra0 vi^<br />
da0 peleando concl ret, toosacon?<br />
feío q 00 faluet0 fi pudicrcdc0i'aun<br />
^cl ret no quiera. 21 ello oí]có Clcar<br />
co. lPuc0.fi ati te parece elfo, oirás<br />
al rey oc nucftra parte efto. (dueños<br />
fotro0 todo0penfamo0,ftclrcfqu4<br />
fierc fer nueftro amigo, que le fere?<br />
moa mcio2e0 amigos teniendo nue?<br />
ftras arma0,quc no cntregandola0a<br />
otro0. jg fi fuere menefter bajer gue<br />
rra, meio: la barcmo0 tenicndoar?<br />
fnas,q fin ellaa. Entóccs oijco fpba<br />
Itno.iElfo yo fe looire afli. ijSero cl<br />
rey me manda que 00 oiga, que fi cl^<br />
perarc<strong>de</strong>s y os quedare<strong>de</strong>saqui ter:í<br />
ue^í pajn n os particre<strong>de</strong>f para otra<br />
parte,ternct0 guerra.lP>oztanto oc?<br />
jidmc fob2c efto ,ft queresa quedar<br />
f tener paj/ó ft 00 qucretí ^<br />
guerra,paraque con Ío vno/ o conio<br />
otro pueda tornar at reyi IRcfpódio<br />
le a efto CIcarco. ip>ufcs luego fob:c<br />
efto lcoíras,quenofotrosfomosoe<br />
fu mifmo parecer oel rev. (Que quic<br />
re ocjir eflb, oiico Tpbaltno? iftcf?<br />
pondioClcarco.Que ft quedaremos<br />
2?ibJop:ímcro<br />
fera paj, t ft nos fiicrcmos fera guerra.<br />
V nunca le quifo occlarar lo que<br />
penfaua bajer. y con cftofc partió<br />
H^bal^no y los q concl auia venido.<br />
Cj^u efto lp)20clesT Cbirifopbo q<br />
auian fido embiados a arico, t02na?<br />
ronoejeando con el a -dbcnon:^ oijec<br />
ronquea arico le parecia que entre<br />
los iPcrfas auia otros meio2cs q no<br />
cl,quc no pcrmitiriá que clretnaflc.<br />
•dí>as que fi toda via querian venira<br />
el, que les amoneftaua que aquella<br />
mefmanocbcvinieflcn,oódcnoquc<br />
luego po2 la mañana fc partiría oc<br />
allí. ;€nt6ces Clearco oí]co. afli con<br />
uicne que fea: q Aviniéremos como<br />
oejis: z ftno víníeremos,bajed todo<br />
aquello que mejo2 os parcfciere. IRí<br />
tampoco les oeclaro loqueen efto<br />
penfaua oc bajer. CiPaflado<br />
efto todo, ta quefe queria poner cl<br />
fol,bíjo atún tar todoí los capitanes<br />
t cabos oc cfquadras, t bablo Icá<br />
oefta manera.<br />
(<br />
Cá^acíonoe Clearco<br />
alos legos para les pcrfuadír ,<br />
la partida*<br />
©mpancros t amígof<br />
quádo bajía mis facri?<br />
ficiospozverfiofuria<br />
moípaflarc6traelret><br />
no me.fuccdícróbícn,<br />
t con rajón jfc^n píenfo:po2que co<br />
mo toago2a lot informado,entre<br />
medias oc nofotros t peí Ulet efta<br />
?lrío Xtgrisquc folamente fepue?<br />
<strong>de</strong>paflTar con nauíos y bateles:los<br />
quales nofotros al p2efcnte no teñe?<br />
mO0.'((!)ue0 ta
t)ela entràdaôeCyîocftSIlïav ufe<br />
amigos oc£t2o,pucs lof facrificios<br />
nos lo amoncftan.Ho qiialconuiene<br />
bajcrfe afli,que os vafSjt ccncrs lo<br />
que cada vuo muiere,r qiíádo la tro?<br />
peía bijiere feñal para p a repofar,<br />
al^ad reaUf quaudo tocare la fegun=<br />
da vej, cargueu todos fus beftias: y<br />
quádo fonare lá tercera,todos a pun<br />
to veugau en feguimiento oe fu capi<br />
tam Has beftias t carmaje va^aala<br />
o:illaoelrio:r toda la géte oe armas<br />
p02 oe fuera.<br />
HJdDtdo efto los capitanes t cabos<br />
oe efquadras fe partieron luego,r lo<br />
bijieron afli: y oe a^ a<strong>de</strong>lante le obe=<br />
<strong>de</strong>cian en todo lo que mandaua, aun<br />
que no le auian elegido poj caudillo,<br />
pojquevianquefolo el tenia lap:u<br />
<strong>de</strong>ncia y faber que conuenia para ca<br />
pitan: y que todos los otros eran m<br />
4os,tpocoeí:perimentados. COI<br />
camino que bijicronoef<strong>de</strong>Opbefo<br />
ciudadoe 3onia bafta el lugaroo fe<br />
oio la batalla,ftie oc quinientas t no<br />
uentat tresioínadas,toe mil^ferf<br />
cientos t cinqucta eftadios, que fon<br />
oof milr cienmillas:roellugaroon<br />
<strong>de</strong> fue la batalla bafta JSabtlonia<br />
auia tres mil y fefenta eftadios, que<br />
fonquatrocientas tocbo millas.<br />
COn efte medio ftendo f a oenocbe<br />
efcura-dbtlíhocrtbescapitá Xbta?<br />
cío conquarenta bombtesocarmas<br />
t otros trejictos foldados Sbzaccs<br />
oe fu copañia fe paflb al rer.a todos<br />
losoe maf nmo ftempze iClearco obe<br />
dientesafunwdado, con los quales<br />
fepartio, r en lapámerajomadalles<br />
gooon<strong>de</strong> eftaua Srieo cerca oe la me<br />
dianocbe.Voejcando la géteoe gue=<br />
rra en ozdch5ía,loscaudillosr capi<br />
tañes oe los jSzícgos fejuntarócon<br />
arico :r alli todos iimtamentelos<br />
j62iegosraricoconlosmasp:inci<br />
pales q con el cranjuraron oéno bas<br />
jer trarciolos vnosa los otros: ftno confedc^<br />
que ferian a vna r fe arudanan:r fC' *>«<br />
riá buenósamigos y compañeros.<br />
lo mifmo bijieron íos^Sarbaros, ©arb».<br />
qiiccó ellos eran pzometicdo oelos ^uca»<br />
feguir ftcpzeabuenafe ,Tftn malen?<br />
gaño.y afli todos lo juraron % ftrma<br />
ron, facrificádo vn cabzon r vn toto,<br />
y vn lobo r vn camero,r mojádo en<br />
fufangrelos jSziegoslas puntasoe<br />
las efpadas, r los 36arbaros los ca?<br />
bos oc las lanças, fegun coftúbze oc<br />
guerra. CDefpues q fe oieron la<br />
fe los vnos a los otros cofe<strong>de</strong>rados,<br />
iClearco pzegñto a arico oefta mane<br />
ra. Dimearico,pues que nueftro<br />
cjccrcito r el vueftro es todo vno, q<br />
te parece oeuemos bajer quáto al ca<br />
mino,ft nos tomaremospozoo<strong>de</strong> ve<br />
nimos,otevieneal penfamictootro<br />
mcjoíconfeiofobzeeftooelcaminarf<br />
a efto refpondio arico. Sí tozna^<br />
mos poz la viaquc venimos, todos<br />
pereceremos oe bambze:pues qué<br />
notenefnosnittgunapzouiftóoelas<br />
neccflr3rías,para eftaspzímerasftes<br />
tejoznadas : niar entodaefta tieiTa<br />
oon<strong>de</strong> lo po<strong>de</strong>r compzar : pozque to?<br />
do lo gaftamos poz eftof lugares que<br />
paflámos.'flboz loqualmepareceoes<br />
uemos efcoger camino,queaunque<br />
fea mas largo, no nos falten mante?<br />
nimièntos. yen los pzimeros oias<br />
bagamos lasmarozes joznadas que<br />
pudieremos,paraquemasnos ale?<br />
iremos oel cjccrcito oel rer» (Quc ft<br />
vna vej nos apartamos ocl camino<br />
oeoos/ o tres oias, no nos podra al=<br />
cançarelrer:po:qconpequefto ejcer<br />
citonoofara feguirnos congran?<br />
dé nopodra caminar oe pzefto:r poz<br />
Venmra le faltaran las pzouiftones;<br />
y efte oije es mi parecer, y ala ver^í<br />
âad no era mal ardid efte para po<strong>de</strong>r<br />
but: / o apartarfe : aun que para la<br />
lt> iiij al no
ol no vnlía ncida. pero mejo: fue el<br />
que les moHro a cafo la foítuna.<br />
CCluando fue oc oía conicnqo a ca?<br />
núnar, teniendo el fol ala nianooe?<br />
rccba,f bnjicdo fu cuenta que quan?<br />
do fe puficffe cl fol llegarian a las al?<br />
<strong>de</strong>as oc tierra oe 36abflonia: p en<br />
ello íio fe enganaron. ya que queria<br />
anochecer, pareciolcs'quc viange?!<br />
teoe cauallo oe los encmi5o0:poí lo<br />
qual los íDziegos que pp2 cl caniino<br />
Túanoefoidcuados, tomaron oe pze<br />
fto cozriendo a fc poner enozdcnan?<br />
taenfus efquadrones. y Sricoque<br />
caminaua encima 6 vn carro,poz cau<br />
fa oe vna herida que tenia, oeccndio<br />
luegooel,p armofeoe fus armas<br />
con ci todos los fupos. -dDicntras<br />
que afli fe eftauan armando llegaron<br />
las efpias que auian cmbiado,p oijce<br />
ron que no auia gente ninguna oe ca<br />
uallo:ftno que eran vnas beftias que<br />
pacian.y oefto conocicró todosque<br />
eftaua cerca cl real oel rep; pozque<br />
fe parecia el bumo en vnos lugares<br />
ño mup lejcos oe alli.£nt5ces £lear<br />
co no quifo pz oerecbo a loscneny?<br />
gos: pozque eftauan losfupos can?<br />
fados oclcamifiojp fatigados oe bá?<br />
bze,quc no auian comido. V pozque<br />
pa era tar<strong>de</strong>,pnofeapartafleoelca?<br />
mino, pozque pareciera que bupa,<br />
mas pe?ido con fu genteoe guerra<br />
{ )uefta en oz<strong>de</strong>nanca a puefta oe fol<br />
lego a las al<strong>de</strong>as quealli cerca efta?<br />
uan: p alli aflento real con lospzime<br />
ros, p hijo fus tiendas oe la ma<strong>de</strong>ra<br />
que auian ocjcado en las efticiaa los<br />
oel rep, qíiando robaron el real oc<br />
Cpzo. Uos oelantcros fc apofenta?<br />
ron con cl oela mifma manera :los.<br />
poftreros qliCfUcgaron tar<strong>de</strong> p oe no<br />
che, fc alucrgaron comopudieron.<br />
y oauan tan gran<strong>de</strong>s bojes llaman?<br />
4o fe los vnos a los otros,que los<br />
. .,<br />
Síb^o fcgtíttdo<br />
enemigos los pudieron opz: p los<br />
que oellos eftauan mas cerca bupcron<br />
luego,oefamparando fus eftan?<br />
das. £ftofc pareció mauifieftamen<br />
te el oia figuientc,qucni vieron be?<br />
ftia ninguna alli cerca paf<strong>de</strong>ndo, ni<br />
humos oe los fuegos: pozque auian<br />
leuantado el real. Quefegimparef?<br />
ce, fue efpantado cllllepoelcamino<br />
que auia tomado el cjccrcito oc los<br />
j6ziegos,que alli auian venido laño<br />
che ,como lo moftro a la clara en lo<br />
que hijo aquel oia. Cambien aque?<br />
lia mefma noche cobzarongranmic<br />
do los iSzicgos cn fu real, p auia mu<br />
cbo bullicio p eftruendo: como fue?<br />
le acaecer, quando feleuanta algún<br />
rupdofubito, que ponga temoz p ef?<br />
panto. Uo qual ftntiendo Clearco,<br />
pozaflbflegarlos, hijo llamar a Col?<br />
mi<strong>de</strong>s pzcgonero que tenia conftgo,<br />
el mejoz oe todos los que auia enton<br />
CCS, pmando le qnebijicflcftlendo<br />
a todos,p pzegonaflc publicamen? ^<br />
te efto.-dbandan los capitanes jSzic Si tí<br />
gos que qualquiera que fupícreaU ciaren*<br />
guno que ouiere metido vn afno en?<br />
trclasgientesoc armas que lo ven?<br />
ga a oejir, p oarle ban poz ello vn ta?<br />
lerí.tooe plata, ©pdo efte pzegon co?<br />
npfcieron todos que el miedo pafla?<br />
dó,era en vano,p que los capitanes<br />
eftauan faluos. Uuego oe mañana<br />
mando Clearco que todos los iSzie?<br />
gos fe pufieflTcn en oz<strong>de</strong>nanca enfus<br />
efquadrones, como acoftumbzauan<br />
bajcr, quando fc ponian apunto oc<br />
batalla.<br />
CiPues loque arriba efcraii,quc el<br />
rep auia cobzado cfpanto,quando<br />
fupo que loí j5ziegos auian llegado,<br />
fe pue<strong>de</strong> enten<strong>de</strong>r poz efto. Que co?<br />
mpel.oiaoe antes ernbiaflen :aame?<br />
najaralos jSziegosqueleentrcgaf?<br />
fen las armas, otro oía quando falia:<br />
dfol
oelacntfadaoèCyîocnSlfia* 117<br />
dfol cmbío fii0 tronipctó0 a pedir<br />
ti-egua©. Uos quales llegfldo0 a 00<br />
eftauan la00uardas Jes pjegimta?<br />
ron poi IO0 capitanes. Vcomo las<br />
gual das fe los moftralfcn, JClearco<br />
que ala fajon eftaua bajiendo alar<strong>de</strong><br />
oe toda fu gcnteoc guerra,mando a<br />
las guardai que loí bijieffenefperar<br />
bafta quctuuiclfccfpado.Dcfpucs<br />
que ouo pucfto en 02<strong>de</strong>nfus cfqua?<br />
drones,oc manera que era cofa mu^<br />
linda ver los todos efpcflbs en vn ca<br />
racol, y qxK ninguno fe parecia ftn<br />
armas,bijo llamar los menfageros<br />
ocl rcy:y elodante llenandoconfigo<br />
los mas apueftos foldados mut bíé<br />
armados amoneftádo a los otros ca<br />
pitanesque lo bijielfen afli.Quádo<br />
llego oon<strong>de</strong> eftauan los mcnfageroí<br />
preguntóles que era loqueoemáda<br />
uanf y ellos refpondieron, que auiá<br />
fido embiados ocl ret a pedirles tre<br />
gua0:tque eranbombics baftates<br />
para venir con menlage oel rcfaloí<br />
j62iegos,t tornar con el q los jSrie?<br />
gos oielfen a elmifmo. Entonces<br />
les oi]coClearco,pues andadt oe?<br />
jidaHUef que fe apareje luego para<br />
la bataUa:porque no tenemos man?<br />
renímícntos:^ ninguno ofara bajer<br />
alos griegos mencionoe treguas<br />
que no les oc pr imero que comer.<br />
Guando efto oyeron los mcfageros<br />
fc partieron luego,f oe ay a poco tor<br />
naronClo qual fue indicio que el rey<br />
eftaua alli cerca en algún lugar/o<br />
otro por cl,que ba jia efto por fu má?<br />
dado) y oijceronquc al ref le pare?<br />
da que losjSricgos tenian rajón en<br />
lo qucocjían,t por elfo tornauá<br />
y tratan configo guias para q auien<br />
do treguas, losguialfcn tUcualfen<br />
bo<strong>de</strong> pudiclfenauerprouifiones nc<br />
cclfariasXlearcolcs prcgútofi las<br />
trcguascrácófolosaqucllosíí fuef<br />
fen t viniclfcnoc vna parte áotra/o<br />
con todosengcncralfVcllos refpó?<br />
dicron,con todos mientras que ba?<br />
jemos fabidor al ret lo q aca paf?<br />
fa.£ntoncesClearcolos mando a?<br />
partar a fuera,t cófulto có los futos<br />
todo efto.a los quales todoslespa?<br />
redo que ocuiá aceptar las treguas<br />
fin mas oebate,t partir fc luego a to<br />
mar mantenimientos.íl mi tambic,<br />
oije£lcarco,mc parece alfupcro no<br />
es bien falir luego con la refpucfta,<br />
ftno bajer los efpcrar, para que los<br />
menfageros fe recelen que no querc<br />
mos aprouar las treguas. Que cftc<br />
miedo pienfo que tambic fera prouc<br />
cbofo para los nucftros. (Quádo vio<br />
que era tiempo oc les refpondcr, oi?<br />
)co que cl confentia en las trcguastt<br />
maudolesqueluego guiaflen para<br />
tr a tomarlas prouifioncs nccefla?<br />
rias. V afli ellos fe particronlucgo<br />
bajiendo les guia: t con ellos Clcar<br />
co:elqualauníitwapara confirmar<br />
las trcguas,llcuaua todos los futoí<br />
pueftosen ordcnança:tclvenia cti<br />
la retaguarda a punto oc guerra,<br />
candando por fucamino a<strong>de</strong>lante<br />
vinieró a oar en vnos fofl*ados y aje<br />
quiosgrá<strong>de</strong>s llenas ocagua,que en<br />
ningtma manera fcpodiápaflTarfin<br />
puítcs.afli q para paflar loí bijicró<br />
puentes oe los ramos oe palma que<br />
cortauá. Bqui fe pudo bien conocer<br />
quá aparejado era Clearco para má«<br />
dar, q tenicdo la lança cnlamanotj<br />
quierda cortaua con la ocrecba cl ra<br />
mo:tfi Via que alguno oc aquellos<br />
que eran or<strong>de</strong>nados para cfto,erape<br />
rcjofo en la obra,le mádaua apartar<br />
a fticra y caftigar le ,t q cntrafic otro<br />
en fu lugant el mifmo fc metía en cl<br />
lodo a trabajar,0 manera q todos fc<br />
afíxtauá oe no bajer lo mifmo cÓ to«<br />
dàoiligcda.V como para cftofucfle<br />
' ^ V or<strong>de</strong>nados
o2dcnado0 folamcntclos mancebo?<br />
oe tre^ntaanoe abap, quando vie?<br />
rona£learco trabajaroe tan buena<br />
gana, IO0 ancianos y jubilados me?<br />
tieron las manos en la ob:a.y tanto<br />
ma? fe apiefuraua Clearco acabarla:<br />
po:que fofpecbaua que aquellas fof<br />
fas no eHauau ficpie llenas oe agua,<br />
que aimno era tiempo oe regar las<br />
tierras, fino que po: bajer parefccr<br />
los caminos mas oificultofos a los<br />
jSiicgosfofpccbauaqueelret auia<br />
mandado foltar aquellas aguasen<br />
loscampós.andádopo: fu camino<br />
llegaro a los lugares oó<strong>de</strong> las guias<br />
les moftraron que auia oe tomar la?<br />
p:ouifiones. lp)ó:que auia mucbo<br />
trigorvinobccbooepalmastvina<br />
gre cojidooellas.lLos oatilesoe paf<br />
mas muf mejo:esqueaquellosque<br />
fe traen aj5:ecia,lcs ponían ociante<br />
alos miniftro? y criados:los que les<br />
ponían a loa fenozes eran efcogido?<br />
muf gran<strong>de</strong>a mur bermofos oc<br />
vcramarauilla,r que enlacoloz no<br />
oifieren nada al ambar.aigunos lo?<br />
fecant guardan para frutaoc fobic<br />
mefa:fbnmutoulces para oefpues<br />
oe beuer,fmo que oanoolo: oe cabe?<br />
^a.-dbucbas vejes facando el tueta?<br />
no oc las palmas ver<strong>de</strong>s comíanlos<br />
foldado?,marauillandofeoc la coloz<br />
tan linda,t ocl buenfabo: que teniá,<br />
aunquctambien efteoa graooloz oc<br />
cabcra,0acado efto fefeca todoelar<br />
boUCSqui feoetuuieron treaoias,<br />
oon<strong>de</strong> llego oc partcoeUUcrXffa?<br />
pbernes conel fu bermanooe la<br />
mugeroelrer,t otros tres 1p)erfas,<br />
t mucbos criados conellos,que los<br />
acompanauan. Defpucs quefe en?<br />
contraroncon los capitanes ocios<br />
j^zicgos, jCffapbemes elpjimero<br />
octodos po: interp:ete les comengo<br />
a bablarocftamancra.<br />
Síbío fegundo<br />
nes a los capitaiies ¿»:iegos,<br />
paralos atraer ala volun^<br />
tadoefurct.<br />
CD,varoncsj6:iego?,moío<br />
cerca oc tierra oe j6wcia,<br />
y quando os vi metido? en<br />
tatos males y oifiailta<strong>de</strong>s<br />
bufquc medio fi pudieflc alcázar oel<br />
ref que me oto:gaflrc os pudieflc to:<br />
nar fainos a jSzecia: oe manera que<br />
vofotros p2imero: y oefpues toda<br />
íSjecia, tuuiefle<strong>de</strong>s que me agra<strong>de</strong>?<br />
cer. Sabiédoefto oetcrmineOcfclo<br />
pedir alrcf oc merced,oijiendo le ^<br />
con rajó meoeuia gratificar en efto,<br />
puesfuf elpzimero que le auife ,co?<br />
mp £t:o le queria mouer guerra: y<br />
elpzimero que Icvincaafudartan<br />
pzefto como levino lanucua,^ folo<br />
clque nobufoe todos aquelloaque<br />
fc pufieron en efquadron contra los<br />
i5zicgo?,fmoqucpaflcpozmediooc<br />
todos, y me junte conclrcf en vuc»<br />
ftro real,ao5dc el rcf llego,ocfpucs<br />
que mato a Cyioiy fegui en el alean<br />
ce alos36arbarosdCfzo,fcoefto?<br />
qucaqui eftanpzefente?c5migoquc<br />
fueron muf fieles y leales al rey,<br />
Defpuesquc me of o eftas rajones<br />
pzometiomcoeconfultarfobze ello,<br />
pero entre tanto me mando venir a<br />
vofotros,foejiros que pozquc cau?<br />
fale bajcfs la guerra? íByove mi<br />
parte os acófejo que refpondaf s má<br />
famente:paraquefeamasfaciloeba<br />
jer,ft pudiéremos alcanzaros algún<br />
bien ocl. C
Delà enradaoeCy^oenglfíg^ iig<br />
pzíiicípíoparíimicrDcbajcrgiícrra<br />
al ret 1 tti tampoco venimos coíitra<br />
el rer,ftno mucbas<br />
caufas t^rtes,conio bienfabesípara<br />
nof tomar oclapcrcebidoí^t traer<br />
nos aqui^Defpues que le vimos en<br />
peligro tuuimos vergueta oeDios<br />
tóelos bomb:esoe oefampararen<br />
la aduerfidadal queauiamos fegui?<br />
do en la pzofperidad.-di>af pues que<br />
ta íCpo es muerto,ni quercínos có?<br />
ten<strong>de</strong>r con el ret el retno ni at<br />
pozqoeftrutamos la tierra oel ret,<br />
con talque podamos tomaranue?<br />
ftraf cafas,ftn que nadie nof baga in<br />
íuria.y ftalgimo nos labi5iere,pzo<br />
curare?nos oe vengarla con la atu?<br />
daocDiostt fmos bijiere bien affi<br />
nnftno le haremos todo el bien Q pu<br />
diercmo8,finque nosoejccmos ven<br />
cer en lo vno m en lo otro.<br />
Cyefta rajón oio £learco: la qual<br />
C0m02:tfapbernes0telfe,0iiE0 que<br />
tiiacon)ellaalret,t eí tomaría lúe?<br />
g0C0nlarefpuefta.y mientras que<br />
to tojno,oije,que<strong>de</strong> las treguas co=<br />
mo oc antes: t a vofotros fc os oc Uií<br />
piouíftoncs q ouiere<strong>de</strong>s menefter.<br />
«dl^íif conio no tomaffenotro oia:pt|<br />
fo en grá cutdado a los íSiiegos pa?<br />
ra fofpecbar algún mal. tercero<br />
Oía v.mo,t oijco q ta toínaua,t ^uia<br />
acabado con el ret q le otojgaffc oc<br />
licuar faluos los jSííegos ^ fustic?<br />
rras,aimquc auia fnucbo; que lo c6<br />
«onfedc, tradcjian oijiendo qurno pertcncf?<br />
^nre lee<br />
««egos cíaaláoigtiídad realpenjnítír tt ftn<br />
^Tirti caftígo los queauian tomadoarmaí<br />
^«•Kfpoï contra el ret. finalmente oije vofo=i<br />
trospo<strong>de</strong>tsfobzefet feguro tt poí<br />
toda^ partesoel retñotcomo poz tie<br />
rrasoeamigostt nofotros os llena<br />
remos con buena fc: t ftn malenga=<br />
no bafta 362ccía,t oí barcmoí merca<br />
do líbze oe todos los mátenimíctos<br />
t oon<strong>de</strong> nopudieremosoaros mer?<br />
cado,os permitiremos tomar oe la<br />
tierra las pzouiftones necelfaríaf.y<br />
vofotros poz el femejante pzomete?<br />
rets con juramento que palfarets<br />
poz toda la tierral nueftros amigoí<br />
ftn bajer mal ni oano,tomando fola<br />
mente los mantenifnictos occomer<br />
t beuer, oon<strong>de</strong> no piídieremosoar<br />
mercado libze.-dDaíoon<strong>de</strong> quiera^ <<br />
os leoieremos auetsô mercar todO;<br />
lo q ouiere<strong>de</strong>s menefter.£fto alft lo<br />
apzouaron t confirmaron todos con<br />
juramento oe la vna parte ala otra,t :<br />
fe oieron las manos, Ctfapbemes<br />
telbermano oe la mugeroelret a,<br />
loscaudillostcapítanes j6ziegos,<br />
t las tomaron oe los jSziegos.<br />
Cílcabado eftooiico Xtfapbernes,<br />
agoza to me parto para elret:t oef?<br />
pues q ouiere negociado con el lo q<br />
annple,ro verne aparejado t a punt<br />
topara osllcuara)02ecía: t oc aUt<br />
metoznarca mis tierras tfcnozioi ^<br />
€luandoXtfapbcrnesfuepartido!í<br />
los jSzíegos t Srico quedaré en.vn»<br />
miftno real efperando aXtfapben<br />
nes:masoe vetmepías. Cjgnefta<br />
tnedío llcgaró à Sneo ocperfiafiiff<br />
bennanos t otros fus ocudosq vw<br />
niana elt a los otros í6zícgos4<br />
cleftauá,t les pouian bucnanimo ^<br />
les^auá fu fe t palabzàit íasmanos<br />
ocpartçoelirct,iOijienda^ elret lo«<br />
pcr^onauatnofcqueriaacozdarocl<br />
malqiie leauiábecboenfc juntares<br />
€po contra el.£ftomouío en tanta<br />
maneraaSrico t alosfutos qocat<br />
adcláte no fc curiana nadaoe la côpa<br />
nía d los otros 0zicgos, oe lo qual<br />
leípefauacn grá manera a mucbofiJ<br />
lof j6ziegoç,poz táto venidos ariear<br />
co,t a los otros capitanes lea oejiá,-<br />
^ bajets aqui efperádo,como no fa=<br />
bcts q el ret nos oelfea ver nniertos<br />
oc
x>c mab mucrrca todoi/i quiera pot<br />
lueter tniedoaloaotroaiSîiesoa q<br />
no fe atreuau a niouer guerra côtra<br />
el rcf : p agojaoc induftria noa tic?<br />
nc aqui,p02 que fuejcercito efta todo<br />
oerraiuadoîiîiai oefpuea que ouicre<br />
apuntado todaafue bucllca,no ten<br />
gapsoudafino Cj noaacónicteracon<br />
ellaa. y aun poî ventura alpicfcnte<br />
efta pjo'curâdooebajcr foflaa/o fo:<br />
talcceralgun lugar,para noa tomar<br />
cl paflb:po:^ no querrá oc buen gra<br />
doquevcngamo6aj62ccia,p alli fc<br />
oiga que nofotroa ftendo tan pocos<br />
vécímoí cl po<strong>de</strong>r oel rep en fus puer<br />
tas:p nos t^n^mos riendo ocLI/lcf<br />
pondio entonces Clearco a losque<br />
efto oejian.yo también fofpecbo lo<br />
mifmo:pero'esoe penfar que ft ago?<br />
ranosvartîosjparccera A to:namos<br />
ala guerra, p queremos trafpaftar<br />
las treguas. l)e mas oefto ninguno<br />
nos querrá ven<strong>de</strong>r ptouifioncs,<br />
ni ternemosoe oon<strong>de</strong> auennanteni<br />
tnlentos para comer,ni quicnnos<br />
quiera guiarpoielcamino:p junta?<br />
mente con efto ft lo bajemos, moue<br />
remoaa îlrieo, para que ala bo:a fc<br />
rebele p aparteoe nofotros.Dc ma?<br />
nera que no nosquedara ningúamí<br />
go,ftno que los ei oe antes crmmc¿<br />
ftros amigos fc to:naran nueftros<br />
enemigos, pucsftauemosoepal^<br />
far algun on-o riovuo ibfb,alome?<br />
nos ^upbiatescs impofliblepâftai:<br />
kîft nos locfto2uanlos enemigos,<br />
y ftftiere meneftcr pelear no tcnc?<br />
mos gete oe catiàllo ^ noi pueda apu<br />
dar, p los enemigos mucbapmup<br />
bucna:pQ2 lo qual ft vecemos no po<br />
<strong>de</strong>mos feguir enclalcance para ma<br />
tara bombzes, p ft fuéremos vend?<br />
dos no fera pcftiblcquccfcapc oeno<br />
fotros ninguno, yo poidcrtoma?<br />
rauillarme paft teniendo cl rep tan<br />
Sibîofcgûndo<br />
tos aparejos p02 otra parte para nof<br />
oeftmp2,fe quiftelfc ponera jurar, p<br />
oar fu fep palab2a p lamano ,ptomar<br />
a Dios p02 teftigopara per<strong>de</strong>r<br />
todo fu crédito p aut02idad.acerca 6<br />
los j62iegos p oe los ^Barbaros.<br />
CiCftando en eftas p otras femejan<br />
tes rajones llego Xpfapberncs con<br />
todo fu po<strong>de</strong>r:como para p2 a fti cafa<br />
p con el (lI>2ontes p todos los fupos<br />
efte tenia po2 muger ala bija ocl rep.<br />
afti que fe partieron oc alli, licuado<br />
p02 guia a Cpfapbcrnes que les oa?<br />
ua mercado lib2e oe p20uiftoncs p<br />
mantenimientos: p con ellos cami?<br />
ñaua también arico con cl efqnadro<br />
oe los 36arb'aro6 que fticran oc Cp?<br />
ro.y c ftos p Ipfapbcrnes p (a>2oii?<br />
tes tjnian juntamente ftis eftandaf.<br />
Uos i62iegos p02que los tenian poí<br />
fofpecbofos,caniinauan po2fti par^<br />
tcfiguiendofus guias p caudillos«<br />
Do quier que llegauan aftentauá fu<br />
real apartados los vnos ocios otroí<br />
pot dpacio oe vna legua/omenos:f!<br />
oe ambas partesponiá fus guardas<br />
como ftfiicran enemigos. Uaqual<br />
cofa no ponia pequeña fofpecba en?<br />
tretodos. algunas vejes, quando<br />
puan po2 leña / o paftos pana las be?<br />
ftias,o mantenimientos para los bo<br />
b2es,fc birian malámcntelos vnos<br />
a los otros:oe oo<strong>de</strong> nadan mup grá<br />
<strong>de</strong>s enemiftadcs. ClP>artidosoc<br />
aqui entres io2nadas llegaron a los<br />
muros oe ^Dedia p cntraró poz medio<br />
oellosque eftauan lab2adoí oe la<br />
drillo cojido p betún, p tenian oe an<br />
cbo vcpnte pief,p oe alto ciento,^ oc<br />
largo vepntc leguas :p no eftauan<br />
mup lepos oe36abplonta. De aqui<br />
fe partieron p en oos joznadas canil<br />
naronbcbo leguas, ppalfaron oos<br />
arropos gran<strong>de</strong>s,cl vno poz fu puen<br />
tc,p d otro con ftctc barcas juntas.<br />
jEftos
De to entrada &eCy:o eñ ^fía. 119<br />
i£ñoe falían ocl ríoTpígreta,toc=<br />
fto6 liicaiian imicbasajcquiaa po:<br />
teda la ticrra:la0 prùneraa eran grá<br />
<strong>de</strong>e t las feginidas medianas, y las<br />
pobreras pequeñas,como aquellas<br />
con que riegan los panes en iè:ccia.<br />
IPaífadoí oc aquí llegaron al no ipt<br />
gretatt a quinje eftadioí oel efta vna<br />
ciudad gra<strong>de</strong> i nuif poblada oc mo<br />
rado:cs que ticnepo: nomb:c 0ita=<br />
ce.ios ¿5:icgos aflcntáron ft» real<br />
cerca oclla jüto a vnos huertos mut<br />
gi-andcs t mut bermofos oe nmt<br />
cfpcfos arboles oe vanas frutas :t<br />
los ^Barbaros ó la otra parte oel rio<br />
oon<strong>de</strong> no piidielfen fer viftos. Def<br />
puesoe cena cftandofc paireando oe<br />
íante ocl real'lp):ojcenot3Eenopbon<br />
llego vn cierto bomb:e, t p:egunto<br />
^ las guardas oon<strong>de</strong>podnaballar a<br />
cTI>jojccno/o a Clearcott no p:egun¿<br />
topo;tfdl>enon, matomientc auien?<br />
do fido cmbiado oel miftno arico<br />
^ucfpedocidbenon.icomo lp):ojec?<br />
Ito le rcfpondíclfc que el era aquel a<br />
tjuicn clbufcaud,oiicole el bomb:c;<br />
Ipucs arico t artaba JO mecttibián<br />
a vofotrospo:lafe quettmier5con<br />
iCtJo t la amiftad que tienen con vo<br />
fotros t os amoneftan oagnardcts<br />
que efta nocbc no os tomenlos enemigos<br />
oc fob:c falto:po:quc at tnut<br />
gran multitud oellos,queefta aqui<br />
cerca cnvnosbucrtofítque tambic<br />
cmbiets vUeftraí guardas que cften<br />
fob:e la puente oel rio IPigrcta: po:<br />
queefta nocbc baocterminado Xt?<br />
fapbemes oc la rompcr,ft pue<strong>de</strong>, pa<br />
ratoinaroí en medio oel rio t lavaje<br />
quias. (IDtdo efto Ucnaroncl bom?<br />
b:c a Clearco que le bijielfc relación<br />
oe lo que Dc5ia:t quando Clcarcolc<br />
ovofticturbado ,^temiofccn gran<br />
-manera ; entonces vn tnancebo oc<br />
los que alli eftauan p:cfcntes pcn=<br />
fandó bicnen cllooi)có,qucla cofa<br />
era contiana, acometer tuntameii?<br />
te t romper lapuentc.'(p)o:q claro ef<br />
ta,oije,queft nos acomete, o ban oc<br />
vcccr/o fer vetteidosít ft vecen, que<br />
menefter es romper la puente,pues<br />
ounq tengamos mucbas puétes no<br />
po<strong>de</strong>mos cfcaparnosbutcndo.y ft<br />
nofotros losvccemos, rompida la<br />
puente tto ternati oó<strong>de</strong> po<strong>de</strong>r but:,<br />
nioetantamultitudoebomb:csco?<br />
mo tienenoc la otraparte,podra ve<br />
nirningunoaatudarles,eftádo que<br />
b:ada la pucte. ©tédo efto CIcarco;<br />
t parSdomientes cucilo p:egúto al<br />
mcnfagero:q tñta tierra ama en me?<br />
dio oel riolpíigretat oe los arrotof»<br />
i6lqual como rcfpódíeire,q era tnut<br />
gra tierra,t ^ auia tunebos lugares<br />
t miicbás t mut gran<strong>de</strong>s ciuda<strong>de</strong>s;<br />
luego entendicronq lo5 ^Barbaros,<br />
auiancmbiado aquel bób:c, tcmicti<br />
do feq los j6:icgos no paffaftcn la<br />
pucte: t fe quedalfen en la tftaoó<strong>de</strong><br />
podiáeftarfucrtes tenicdo oelavna<br />
partcclriotoelaotra clarroto:tí|<br />
tcmiS mantcnimicnt0stp:0Uifi0í<br />
nes nccclTiiríasenlatiérra:po:^ era<br />
ttmcba t mut fertil.y que los lab:a<br />
do:esquc la tno:auà no les faltarían<br />
t que ocf<strong>de</strong> allipodià bajer mucbo<br />
malal tíct/i quifteflcntcócfto fe afof<br />
fcgaró todoíaun^noocicaronpozef<br />
fo be embiar fus guardas aUi pu?tet<br />
pero ninguno lesacontctiooepar¿<br />
tcalguna,nívinonadicoeloscjiemí<br />
gos alapuente,fegun ^ocfpuesoirc<br />
ron las guardas.<br />
CBcnidalamañanapalfaró lapuc<br />
tcque eftaua afirmada fobjc trctnta<br />
y fíete nauios t-ccatando fc todo lo<br />
poffible:po: que algunos les auian<br />
auifado que jCtfapbcrncs teniaoc^<br />
terminado oc los acometer a la palfa<br />
xíaoclriot Tpycronofiteafliverdad.<br />
(Quando
2ib:o fegundo<br />
(Hiwndo paífaunn vícrona iSIim^<br />
aaioii,quccftanait aíTccbandofi los<br />
l5ítcgospal1auanclrio:po2quc loe<br />
50 qwc los vieron paitados,fe parné<br />
ron oe piello.partidosoe iPigreta<br />
camniaronenquatroioíiiadasvern<br />
re legiías, bafta que llegaron al rio<br />
f irco,quctieneoe ancboeie pies, c6<br />
fu puenteoe la vna parte ala otra.<br />
3untò a el eftá vna ciudad inuf po¿<br />
biada y gran<strong>de</strong>nonitoada, (Dpis ,a<br />
oon<strong>de</strong> cticontraroncoit el berinano<br />
baftardooeiCfzOfoeartajcerjcca ^<br />
venia oc Sufiat oc jÉcbatanacon<br />
gi'an e¡cercito para anudar al revfu<br />
bennano : el qual fe paro con todos<br />
los fufos efpcrádo que palfalfen los<br />
¿ziegos polveríos, -dbascomo<br />
Clearco efto fintielfc,repartio fus<br />
bueftes en oos partestf pallando oc<br />
la vnapartc ala otraniándauaparar<br />
los que.venianalaoelantera:oc ina=<br />
nera que fus efquadroncs fe eftcdief<br />
fen oe todas partcs,po2quc parecief<br />
fen inafojts ,'f puficlfenefpanto a|<br />
niáccbo iPerfianoquclos eftaua nn<br />
rando. CDcaquifepartieront<br />
anduuicron fcf s jornadas pot lo? oc<br />
fiertoa oe -dDcdia, CU las quales ca=<br />
núnarbn treinta leguas bafta que<br />
llcgaroalos lugaresOc fu madre oc<br />
Cfjo f oclii^f. Uos qualcsluego ^<br />
fue mucrtoCf:o auiainandado Xf<br />
fapbemesa losiójiegosqucrobaf?<br />
fen t faqucalfen,fm qtomafTcn uins<br />
gun cantino. Buia en eftos lugares<br />
muf gran abundancia oc trigo y ga<br />
nados f otras pzouifioncs.<br />
CIPartidosoc aqui caminaron en<br />
cinco jornadas por tierra oefierta ve<br />
imtc leguas, oeicando ficmprc el rio<br />
Ipigrcta alamanof5quicrda.£n la<br />
primera jornada Oe là otra parte oel<br />
rio auia vna ciudad muf gran<strong>de</strong> y ri<br />
,ca,quc tenia por nombre Cenas :oe<br />
la qual IcspalTaul al real oclo?36ar<br />
baros envarcasóccueromucbopi<br />
fVinof quefo.<br />
ClPartidosoeaqUi vinieron al rio<br />
2Sabato,quetieneoeancbo quatro<br />
cientos pies,oodc fcoetuuierótrcs<br />
oias.iEn efte medio nacieron algu¿<br />
nasfofpecbasoctrafaouf atfecbá<br />
^as ocla vna partéala otrataunq nin<br />
gunas feparecicron maníñeftas.<br />
"poi lo qual le parecía aClearco que<br />
feria bien bablar a jCf fapbcrnes,pa<br />
ra quitar eftas fofpecbas:fi pudielfc<br />
antes que nacielfeocllas alguua gue<br />
rra.ain que einbio con vn menfage?<br />
ro aoejira Xffapbcrncs que en to?<br />
do cafo conuenia quefc vielfcn jun?<br />
tos losoos.yXtfapbemes le refpó<br />
dio,que vinielfe nwcbo en buen bo?<br />
ratque el eftaua aparejado para ello.<br />
Defpuesquc fueron juntos losoóf»<br />
Clearco le hablo oclla manera^<br />
i^^imontiMérnó<br />
aXffap1>cmcs,enla qual pcrfua<strong>de</strong><br />
a Xf fapbcmes que no fofpecbc ocl<br />
por mucbas rajones, fia principal<br />
espotlagran neccfiidad q los j5ric?<br />
;gos ticnenocfu afuda. Xienc fu<br />
esordio oon<strong>de</strong> le apareja el ani?<br />
mo para q le oc buen credito<br />
cnlooemas.<br />
I (3) bien fe Xf fapbcrnes 5<br />
por los juramentos que te<br />
liemos becbos, f por la fc<br />
I c| nos tenemos oada toca?<br />
das las manos,^ la vna parte no b^<br />
ra injuria alaotramasvcoq teguar<br />
jdaíocnofotroscomooccnanlgo?,f<br />
tábic nofotros vicdo efto nos recató<br />
moí. Vparádo mictes cu efto,no flèto<br />
qUéningunooc vofotros ticte oc<br />
nos bajcr maUf tambic fe cier fame?
De entrada oeCy^d en 2afía> i lo<br />
tcoc nofotros qucnopenfainos tal<br />
cofa, pot tanto inc parccio feria<br />
bien bablarte,para fi po<strong>de</strong>mos qui=<br />
temos efta oefconfianca oe los coza?<br />
?onesoe los vnos toe los otros.<br />
Que bien fe que oeftas tales fofpe?<br />
cbas tcalunmias fnclevenira que<br />
los bomb:es temiendo que no les<br />
venga algim tnal: fe a<strong>de</strong>lanten a ba=<br />
5er males t oaños queoefpues no fe<br />
pue<strong>de</strong>n remediar: t que ni ellos oe<br />
antes querían ni penfanan bajer.<br />
aflique penfandoatajar t pjeuenir<br />
eftos ferros con fola nueftra vifta<br />
vinca ti para teauer oe moftrar poz<br />
mucbas rajones que no tienes rajo<br />
oe no te cóftar oc nofotros.Ha ptime<br />
ra y pzincipal es el juramento becbo<br />
a Dios,que nos oeuria poner impe<br />
tlímentooe fer enemigos los vnof a<br />
los otros t qualquiera que có fu ma<br />
la cóciencia le quebzantaflc,a efte tal<br />
J'uídccn<br />
to le ternia po: malaucnirado. Que<br />
i? la guerraí t^a oe Dios no fe quien<br />
íf« como podra but: oella po: ligero ^ fea: ni<br />
aoó<strong>de</strong>fecfcondí?,ní aqucguarída fe<br />
ga.toda<br />
vata a acogcr:pues q todo efta fubíe<br />
Snmai to a Dios: t todos eftan oebajco oc<br />
^ Oe fcr fu po<strong>de</strong>r. V^ efto es lo que fiento qua<br />
J»cfpcto to a Dios',t quanto a la fe,t quanto<br />
al juramento para lo que toca a nue=<br />
ftraamiftad. Quantoalosbóbtes<br />
ro pienfo que al p:efcnte tu eres el<br />
1 loe<br />
^otnbjcc. mato:bienquc po<strong>de</strong>mos tener:po:<br />
®«rpuce quecontigoqualquier camino nos<br />
a es bueno oe andar: qualquier rio<br />
nos es bueno oe paflar no tenemos<br />
Hiltaalgüaoe las cofas neceflTarias.<br />
©m ti todo camino nos es ciego,po:<br />
quenolcfabcmos:todorio malooe<br />
paflar,toda cópania temerofa t mut<br />
mastemerofa lafoledad,po:que to=<br />
do nos fera oefcaminado. iPues ft<br />
perdiendo elfefo,tcquifteremosa ti<br />
matar,que otra cofaganariamof ma<br />
tando a nueftro bien becbo:,fino la<br />
t:a ocl rer mas aparejada para vem<br />
ganíja r guerra t enemiftad contis<br />
nua.^Quicro te to ago:a contar qu5<br />
tas r quan gran<strong>de</strong>s cfperan^as pers<br />
<strong>de</strong>ria,ftpo:malos oemispeccados<br />
r o tentafle oe bajer tan gran mal co<br />
mo efte. fo oeflce tener poz amiga<br />
a £r20,penfandoqueera cimas ba«<br />
ftante bombze oe todos los que auia<br />
entonces para bajer bien aquir quí<br />
ftefle. ^Das ago:a to veo que tu tie<br />
nes elpo<strong>de</strong>rior la tierraocCr^o pa<br />
ra guarda oe tu feík>2io:r q las bue^<br />
ftes oelret que Cr^o tenia po: ene?<br />
migas,te fon amigas t compañeras<br />
t en tuatuda.lp)uesfiendo eftoafli,<br />
quebomb:e ar tan locoq note quic<br />
ra tener po: amigo/ ago:a quiero<br />
oejir la caufa po:quc tengo efperan<br />
^a que m también querrás fer nue?<br />
ftro amigo.36ienfequelos ^btftoí<br />
vueftros contrarios os perfiguen {u<br />
losqualcsroefpero po<strong>de</strong>r fubjctar.<br />
con el po<strong>de</strong>r oe gentes que tengo.<br />
afli miftno pienfoamanfar a losTPt'<br />
fidasrotrasnaciones quefe Icuan^<br />
tan contra vofotros continúamete,<br />
paranooejcarosgojaroevueftráfot<br />
tuna r buenaandan^a avucftropla!?<br />
jer. 1p>ues los Ogtpcioscon quien<br />
eflayB enfanados, ro no veo al pzes?<br />
fentecon que fuereras os po<strong>de</strong>ts a^;<br />
tudar para los caftigar, mejoz que<br />
con las nueftras. a iosvejinost<br />
t comarcanos,ft quiftcres bajer bic<br />
a los que lo ban merecido como ami<br />
go/o bajer mal a los que te ban injn<br />
hado como feñoz, mas fácilmente<br />
lo podras bajer con nueftra atuda.<br />
Quanto mas que no lo bajemos poz<br />
fueldo folamente,fmo pozfcr agra?<br />
<strong>de</strong>cidos, t pagarte las gracias que<br />
te oeuemos como es rajon.afti que<br />
parando mientes en efto no puedo<br />
oeicar
©cjcarw marauíllormcquc tcocfcó?<br />
ficaoe nofotros,p quema mucbo fa<br />
bcr el nomb:e oe aquel que fue tan<br />
buen retonco, que con fus rajones<br />
pud(^erfuadír te que nofotros pzocuralfcmostratcíó/o<br />
tramaífemos<br />
aífecbantas* encabada fu ozadd<br />
t)eClearco,lerefpondio Zpfapber?<br />
nes oeíla manera.<br />
ff0:ad6oe2:yf9pber<br />
nes aClearco, en la qualXpfapber<br />
nes oc mUcbas maneras cncubte<br />
fu traf cion alfcgurádo los iSúegos<br />
con móftrar les quan buenas oca?<br />
fiones ba tenido ocoeftnipz los an?<br />
íes oe agoja: p con certificar les qtjc<br />
antes fe pienfa aptouecbar<br />
oellos para mucbas<br />
cofas.<br />
m gran manera me bc<br />
bolgado/oí:icarco,oc<br />
opzcftawojadonpra<br />
jonamiento tan fabio<br />
p p2u<strong>de</strong>ntc:conociédo<br />
claramente q fime qui<br />
fielTcs bajcr mal, a ti mifmo le ba?<br />
rias piimcro. ^bas para que mejoz<br />
cnticndasqucnote pue<strong>de</strong>s rebelar<br />
^mi,ni alrcp con raj6,ope lo q ago:a<br />
oiré. Dimc fi quifieramosodlrup?<br />
ros a vofotros, poz venmra faltaua<br />
nos multitud oe gente oecauallo / o<br />
oe infantería / o oe armas con q fue?<br />
ramos baftantes para oí bajer todo<br />
mal,ftnpo<strong>de</strong>r recebir ningún oanof<br />
Tp)ozvenmrapareccosqueno tenia<br />
moí la tierra t el lugar aparejado pa<br />
r3acometeroa,pues que todos eftoí<br />
cápos tan gran<strong>de</strong>s poz oon<strong>de</strong> aueps<br />
oe tz,fon oe nueftros amigos,todoí<br />
eftos montes que vepsClos quales<br />
no podia<strong>de</strong>s paflar fin nmp gran tra<br />
Zíbíofcgundo<br />
bajo)nosfuera lidto ocupar para a<br />
tajarosfXantos rioscíi medio ooii<br />
<strong>de</strong> os pudieramoí aguardar,para pe<br />
lear a nueftro faluo con todos aque?<br />
lloíqucquifieramosó losvueftros,<br />
r entre eftos rios ap algunos tá grá<br />
^s que no los podria<strong>de</strong>s paflar cn<br />
nitmma manera, ft nofotros no os<br />
pallaflcmos.£ pa que en todo efto q<br />
be oicbo fticflemos para menoí que<br />
vofotrosalomenos os llenamos v6<br />
taja en el fuego p mantenimientos:<br />
pozq con clftiego os podremos abza<br />
far,t con la bambzc tomaros ponie?<br />
doos lacomoefquadronoeláte, que<br />
no podrq^ pelear contra ella poz<br />
mup buenostdfoztadosquefeaps.<br />
pues veamos teniendo tantas viaí<br />
r maneras para oí bajer fierra p oc<br />
ftrupz,ftnnos poner a ningún peli?<br />
gro:oejidmcauiamos oeefcogera?<br />
quclla fola,que fíiefle iniqua para co<br />
Dios,pvcrgontofaparaconlas ge<br />
tesíQuc oc Dombzesoefcfperados,<br />
p fm remedio pcóftrcnidosoc pura<br />
neceflidad,p eftoa maloí p pemerfoí<br />
es querer bajer algo para trafpaflfar<br />
cl juramento becbo a Dios, p que?<br />
bzantar la fe oada a los bombzes.<br />
IBofomos Clearco tan nedos/o lo?<br />
eos í¡ pudiédo os oeftrupz poz otros<br />
medios,vinieflcmos agozaa eftos fi<br />
nes.poztátofepas que folo elamoz<br />
pvoluntadqueostengoferia caufa<br />
oe ferfielp léala los jSziegos ,poz9<br />
tengopozbózraconeleirerdto eftra<br />
geroque Cpzo entro en 2lfia,confia'<br />
dooclfucldoqiic lesoaua:con cfle<br />
mifinooefcen<strong>de</strong>r po en j5zccia:c6fta<br />
dooclos beneficios que oemi ouie?<br />
ren recebido.£n lo que vos podcps<br />
fer nos vtilcs p pzouecbofoí ,ni lo oc<br />
jciftepoco ba,Tpo también lo fcinup<br />
bien:que al rep folo pcrtcncfccocrc?<br />
cbaméte tener lacozonaenbiefta en<br />
fu
oelä entradaöcCyjocnSilTa^ izi<br />
fu cabera,tlo0 otros poí ventura !a bien que todosloícapitanes acabos<br />
podrían teneren eloeífcooe fusco? oc cfquadras fe partieflcn ocl cjcerci?<br />
raqoncö, poj vucflroö votos. to,nicofiaricocjCtfapbemes.-dl>aí<br />
CíSlla rcfpueHaoc Ctrapbcmef co Clearco porfio tanto queacabo con<br />
mo ftieiremutap:ouadaoeiClcarco, ellos que fticflen cinco capitanes v<br />
oíFo. ipuea luego eftos, que fiendo vcrntccabosocefquadras;fempos<br />
nofotros tan amigos, procuran oc oellosfcguianbaftaoojicntosfolda<br />
nos bajcr enemigos con calumnias dos, como quié va al mercado.Quá?<br />
t5i5anías,porDiosquefonmerece do llegaron a-las puertas oe Xvfa?<br />
dores octodo mal. :£ntonccs oijco pbcrncsfueron llamados octro los<br />
2:tfapbcrncs.lP>ues ft vofotroíquc? capitanes, q fueron *|p)rojceno aSoc?<br />
rc^s que los capitanes t cabos ocef cio,^ ^Denon jEbefalo,^ agias Sr?<br />
quadras vengan prcfcntcs ante mi, cadio,^ Clearco Haccdcmonio, So?<br />
to temoftrarelos que me oijccron, cratcsacbeo. Hoscabosoecfqua? lyrapber<br />
que tu me tramauas alfccbä^as ami dras quedaron cfpcrando alas pucr? •»ef cóoíh»<br />
t ami cjcercito. lUefpondio Clearco. tas.Dc at apoco rato có vna miftna SS^S®<br />
yo te los traeré aqui a todos cu m feñal ^ bijieron los que eftauanoen nce<br />
prefcncia: y tambicn te moftrarc los tro,fiierontodosprefos,f los que? s®®*<br />
que me baWaronmaloc ti. quedaron fuera,todos muertos.<br />
CiPalfadas eftaí rajones Xtfapber iPafládo eftoalgunosoclosa6arba<br />
nes abraco a CIcarco,^ le rogo que fc rosoecaualloandauancorricdo poi<br />
quedaftc allicon cl,t lemuo por com clcampoavnapartc taotra,inatan<br />
bidadoaqucllanocbca cenar.^l oia do a todosquantos cncontrauan oe<br />
figuicnte tornando CIcarco al real los£>ricgos, agora fueflcn fiemos/<br />
oio a enten<strong>de</strong>r a todos que le parecía o libres. aiosíSriegos quelos viati<br />
mufbicnla amiftad conXpapbcr^ oef<strong>de</strong> clrcal afli correr,fe marauilla?<br />
ncs,t lo que cl Icauía oeclarado:^ oi uan odio, t no fabian que fc bajer:<br />
)co que luego couenia que fiieften an bafta q llego IBicardo Srcodio, que<br />
teXtlapbcmcs los queel mádaftc.<br />
y los que fiiclfen conucncidos oe ca<br />
venia butendo bcrido oc vna bcrida<br />
mortalcn elvíentrc,v tenicdo lastrí<br />
lumnia y falfo teftimonío contra los pasconlasmanos,t lesoijco todo el<br />
í6rícgos, que como traedores y que becbocomopaflima. Entonces los<br />
querian mala los jariegos fticftcn íSriegos todos turbados corrieron<br />
caftígados.lPorquc fofpecbaua que al arma,pcnfando que lucgovcrnian<br />
•dbcnonauíaftdo elautor ocllo:por= Iosa6arbarosaoarfobrelosi$lrer.lw<br />
qucíuntamenteconarieolevio ^ra<br />
-dDas no vinieron todos, fino arico<br />
Xtfapbernes, t que auia fido oc an?<br />
t artabajo t •dbttbrtdatcs,q auian<br />
tes fediciofo y le procuraua tracción<br />
fido mut fidcsaCtrocaun que cl in<br />
para palfarfc a ft todo el cjcercito, y<br />
tcrprctcoclos jSricgosolje q vio al<br />
bajeifeamigo oc Xt^apbernes. V<br />
bermano oe Xtfapbeines con clloí,<br />
Clearco por el contrario queria rete<br />
t que le conodo)t tras ellos venian<br />
ncrlos todos a fu mSdo: 11» algunos<br />
otros mucbosiperfas armados con<br />
le fueflcn contrarios, matarlos, j^n<br />
fuscora^s,qucferian bafta trejicn<br />
tonces algunosoclosfoldadosfelo<br />
tos. (Quando llegarócercaod real,<br />
contradií:eron,oi5icndo queno era<br />
mandaronquc falicfle adiós algu?<br />
Síb2Ófcgundo<br />
«o oe los j62Íc50sa$02a ftielíe capí=<br />
tan aso2a cabo oc efquadra,para que<br />
leoeclaralTcn el mádado que traban<br />
oel rcf .aiVi que falicrou oe los capí?<br />
tañes que cílaua cii guarda JCleanoz<br />
qtiegaftoítio cn oclcttcs/ ó pafTatíc?<br />
po0,rmo q ocilosDincroe bijogcn?<br />
fc p niouío gncrraa lo0 Xbzaccs ^ p<br />
los venció en batalla p los oeftmto<br />
la tierra, y elhmo en aquella gue?<br />
rra bafta que Cp:o le llanio:po2quc<br />
auia meneftcr la gente que tenia,pa?<br />
ra paflar en ílfta. V aflí Tepafloeon<br />
clparale ft:ruirpafuclar enaqueUa<br />
jomada. £n la qual fe pareció mup<br />
bien quan amigo era oe guerra efte<br />
varón, que pudicdo tenerpaj fmoa?<br />
no ni verg;ucta,ercogio antes la gue<br />
rraí p pudiaidotener p poflcer nm?<br />
cbos oineroí ftn peligro algimo,quí<br />
fo mas gaftarlos, p conftnnirlos en<br />
perra. Sfll que como los otros fc<br />
buelganoe gaftar fus oineros en a?<br />
moícs p oeleptes,fe bolgaua el oeloí<br />
gaftar en cofas oe guerra:lpqualto?<br />
do oeclaraquáamigo fuera ocla gue<br />
rra. ya pues que fueflc efloj^ado p<br />
belicofo fe parece cn efto, que fe po?<br />
nia ofadamente a todo peligro, poc<br />
oia p oc nocbc falia a los enemigos:<br />
p enloa peligros era mup pzu<strong>de</strong>n?<br />
te fegun confteflan los qne con el fc<br />
bailaron pzefcntes en todos partes.<br />
3£ra mupaparejadopara mandar, p<br />
fabia lo mup bienbajer oe fu pjopio<br />
ingenio p namral. Xenia mas cup?<br />
dadoque on-o ningu capitan en pzo?<br />
ueer quefucjccrcito muieflcftcmpzc<br />
los mantenimientos p píouifiones<br />
neceftarias. pjocurauaoe fer temí?<br />
dooc los fupos: poz lo qual fc mo?<br />
ftraua fcuero p trifte en el roftro, p<br />
labojafpera. iCaftigauamupcnjel?<br />
mente los perros oe los foldados, p<br />
algunas vejes conpzatoe lo qual fe<br />
arrepentía ocfpiíes,annque no lo ba<br />
51a ftn ra5on:pozque penfaua que no<br />
era oc ningún pzouecbo el ejercito<br />
mcozrcgiblc. poz lo qual cuentan<br />
oel que folia oejir, Que couenia que<br />
I Z Z<br />
losfoldados femieflcn maa alcai^?<br />
: tan^, que no a los enemigos,ft aujan<br />
oe bajer bien ft» oficio p ocucr,aflí en<br />
tener lasguardasp ccntinelaf,como<br />
en aucmrfe con los amigos, como<br />
en pz fin efcufa alguna contralor ene<br />
inigos, quando fe lo mandaflcn.Dc<br />
aquí es que en los peligros pafren?<br />
tas todos los foldados le quena obc<br />
flefceroebucnagana,p no efcogiau<br />
ott-o capitán, fmo a el. y aquella fu<br />
g;rauedadí trifteja en el roftro ,oc?<br />
jian que les pareciaalcgria,p laafpc<br />
reja, foztaleja para contra los enemi<br />
gos,;oc manera que la tenian po: fa?<br />
Iu4able antes que oanofa. (Quando<br />
cílaua fuera oc peligro, pfc podian<br />
paflaraotrocapitan,mucoosoeUos<br />
le oejcauan, po:quc no tenia graciaj<br />
p era feuero p cniel. 5Dc manera que<br />
los foldados le temian, bien aflí co?<br />
mo los mocbacbos oel efcuela tcm¿<br />
al-maeftrp,quc noauia quien Icíp<br />
guiefle pp: amo:/obuena voluntód<br />
qup le tMUlcflen, fino eran aquellos<br />
que la república leo:<strong>de</strong>naua/o los<br />
queleauíá menefter/o fozgados con<br />
alguna otra neccflidadquedauácon<br />
cha los qualestenia mup obedien?<br />
teeafu mandado. Defpues que cof<br />
menearon a vencer conel los enemi?<br />
gos,oe ap a<strong>de</strong>lante fueron oc mas<br />
p:ouecbo fus foldados:po:qucla co<br />
ftinnb:c oel vencer les bajiaquc no<br />
falieflcnoclao:<strong>de</strong>nanta. Xal erafu<br />
condicionenelm3ndar,aunqucno,<br />
queria fer mandado oe otros. Scila<br />
Clearco quando murió oe cdadoe<br />
cinquenta anos.<br />
Clpnoícnoasoeciolucgooefdcmo Moreno<br />
cbacbonmorefpetoíoebomb:e,ple<br />
parecia fer aparejado para gran<strong>de</strong>s<br />
bajañas. Con efte oeflco tomo pot<br />
maeftroa JSozgíasleontino varón<br />
fabio t cí^celente: al qual oaua mup<br />
di ij gran
gran Tatarío pozque le enfenaíTe.<br />
Defpuee que con la ooctrina oefte<br />
le parefcio que eftaua baftanteinen?<br />
te enfenado para faber mandar y para<br />
conuerlarcon los gran<strong>de</strong>a, t tener<br />
fu amiftad, oe manera que no<br />
fueífe vencido oellos en beneficios,<br />
vino fe a iuntar con Cfto para le a?<br />
vudar enla guerra, pozque el pen=<br />
faua alcancar oe efto gran nombzcj<br />
tfamat po<strong>de</strong>r, v ganar nnicbasri?<br />
quejas. Ho qualoefie.iuaen tanto<br />
grado, que moftraua nmr claramen<br />
te a todos, que no queria alcanzar<br />
nada oeefto injuftaniente: ftno que<br />
penfaua que con jufticia,r bondad<br />
le conuenia alcanzarlo,r nooeotra<br />
manera. Ora bombze baftante, v<br />
mur aparejado para faber maUdai' a<br />
los buenos r virtuofos: mas no tal<br />
que pudiefte bajer que los foldados<br />
le muicAén vergüenza / o temoz, ftno<br />
que antes la tenia el oe los fu=<br />
f09, que no ellos oel: r mas temia<br />
que losfoldadosnolcnmicífcnodio,<br />
que no que feocfconfiaftcn ocU Tpen<br />
faua quele baftaua a el para faber r<br />
parecer bien mandar, que alabafie a<br />
los que bajian bien, r no loaftc a los<br />
íjbajian mal.Tp>oz lo qual todos los<br />
buenos r virtuofos que le conuers<br />
fauan le querian bien,r lo® malos le<br />
tramauanaflccban$as,como a bom<br />
bzc no recatado. Xcrnia quando mu<br />
rio trerntaafios.<br />
aft«flon. C-dDenonXbcfalo era mur codicio<br />
fooc riquezas en gran manera: poz<br />
lo qual oeífeaua mandar, poz auer<br />
mas: rocftcaua cargos r bonrras<br />
poz ganar mas. pzocuraua la amis<br />
ftadoe losgran<strong>de</strong>s:pozqueftbi5ícf?<br />
fc injuria a otro,no temicfté la pena:<br />
Z penfaua que lamas cozta vía para<br />
venir a alcanzarlo que oefteaua era<br />
perjurar fc, mentir, r engañar. Ha<br />
2íbíofc0ttñdo , j<br />
fimplícídad r llaneja,oejíaque era<br />
necedad. B ninguno amana oe co?<br />
ra^on: r alque fe moftraua mas ami<br />
go, a efte era mas trardoz. Dc nin?<br />
gunooe los enemigos fe turbaua,ftí<br />
no era oe los que con elcouerfauan<br />
rtratauan. IRunca tentauaoeauer<br />
poz aftccbanzas lof bienes oe los ene<br />
migos, penfando que era mur oifi?<br />
cil cofa po<strong>de</strong>r tomar nada oc los que<br />
fcrccatauan,fino que pzoairaualo<br />
oe los amigos: pozque fabia el folo<br />
que lo que no fe guarda es mas fa?<br />
cil oe tomar; tTcmia fe oe aquellos<br />
que fentia que eran per/Uros t ínju^<br />
ftos como oc aquellos quc eftauaii<br />
bien armados:r traba jaua oc fe apzo<br />
necbaroc losbómbjcs buenos roe<br />
verdad como oe bombzcs para po?<br />
cor afeminados, y como otros fc<br />
)zccian oc fer fanctós, verda<strong>de</strong>ros z<br />
uftos,afli-dDenonfe pzecianaoeen<br />
gañar, fingir mentiras r en burlar<br />
los amigos, aiqueno eraaftuto t<br />
maliciofo tenia poz rudo t necio,<br />
péfaua ganarla amiftad oelos pzim<br />
cipes r grá<strong>de</strong>s malfinandolosmas<br />
pzincipales r allegados que tenian.<br />
TPiocuraua oe tener obedíetitcs los<br />
foldados ftendo les companero en<br />
fus injurias r malda<strong>de</strong>s. V^ penfa?<br />
ua que feria mas bonrrádó r ac^ítí»^<br />
dooellos,ft les moftraftc que podria<br />
bajerles todo el mal r oaño quequi?<br />
ftefle. Dejíaque auiaoe tener poz<br />
gran beneficio el que fe rcbelaua / o<br />
apartaua oel que no le ouicflc mu^<br />
erto / o Oeftrurdo mientras que le<br />
tenia cnfti feruicío. Oftos vicios<br />
que bemos oicbo poz no fe parefcer<br />
ala clara podrian parecer fingidos,<br />
pero lo que todos faben es quepo:<br />
malas artes alcanco vn cargo oeB?<br />
riftipo, r fue nmr familiar oe 'Brico<br />
bombze a6arbaro r mur vicíofo,r<br />
tuuo
oela entrada oe Cyio en Éfíát 115<br />
t timo dmoics tózpca con jCanpa,<br />
fiendo ermanccbó t gentil bombk.<br />
-dbncrtos otros capitanes que arri<br />
ba nombramos po: aucr fido en á^n<br />
da oc Ct:o contra d rey, no mnrío<br />
7C):o]t:cno oc la mifina muerte, aun<br />
que auia fido connenddo oel mifino<br />
crí me oc aucr fido contra cl ret:fino<br />
que mucbo ocfpucsoe la muerte oe?<br />
líos fiendo atóimentodp po: manda?<br />
doocl rcf con mut cnieles to:nicn?<br />
tos murió, no como Clearco y los<br />
otroscapitanes que les co:taron las<br />
- j i..<br />
cabeíasCpo:quc cftc tal taparecevn<br />
genero oc muerte bo:rofo)fino que<br />
acotado t oerpeda^ado vinopo: cfpa<br />
CÍO oe vn afio entero a fenecer fus<br />
oias» agias Srcadio, y Sócrates<br />
acbeo también fueron muertos oc<br />
la mifma manera que los otros, aun<br />
que ninguno odios oos fticnotado<br />
en la guerra po: couar<strong>de</strong>, ni trardot<br />
enlaamillad, £racada qualoellos<br />
oc edad óc quarcnta anos, quando<br />
murió ..<br />
fin oel fegfido líbso oe la entrada éti<br />
Delo0 J5:íc0o0con£?:o cnaíw^<br />
fcè? A R G V M E N T Q D E L íW<br />
tercero libro» ,<br />
STANDO LÒS GRIEGOÍS TODOS<br />
muy atemórizados por la traycion co que veyan muer«<br />
tos fus capitanes, XenOphon, que es el mifmo que cú<br />
criiie la hiíloria lesamoncfto,queno fedieflen aTyfa<br />
phcmes fmo que hiziclfen coiño valientes en <strong>de</strong>fen<strong>de</strong>r<br />
C¿ Los^Gricgos eligieron capitanes en lugar <strong>de</strong> los muertos y entre<br />
efl^i? a Xenophon , y caminauanhazia Greda en fii or<strong>de</strong>nanza apa«<br />
rejados para fu dcfcnfa contraquienlosácomerieíTc» Ouieron algue<br />
nos recuentros conlos Barbaros, y la expcriencialesmoílro que no<br />
les conuenia aminar en cfquadron quadrado, fino dar nueua or<strong>de</strong>«<br />
nan^a aparejada para caminos anchos ypara kngofturas, Y Tyíá#<br />
phcmes Ies feguia fiempre con gran<strong>de</strong> cxcrdto,y muchas ve»<br />
zes pelearon con fu gente los Griegos, aun que<br />
no<strong>de</strong> propofito»<br />
O iíí<br />
• I
¡^ lít^íp tercero oe la fecunda fü<br />
. pártc oc b blftozía oe<br />
ïciiopbon.<br />
oellos fe podria efcapar. H^rando<br />
©ql06 mientes eneftopedian elcora^on, t<br />
jSííegoa bí? oefmatauá:tpocosoellosfe oefatu<br />
5ícron en la naró aquella nocbe,t menosfueron<br />
palfada ¿ 21? los q ofaffenencen<strong>de</strong>r fuegos:t míi=<br />
fiaconCt:o cboínofccuraróoe poner en armas<br />
bafta la bata aquella nocbe en fus eftanciaí,fmo q<br />
lia cuque el cada qualrcpofauaoondcletomáua<br />
murió,flo^ el fueno,no piidiedo oormir oe triftc<br />
oefpucaoela 5atcogojca,conclocffeo ocfupatria<br />
muerte diCt V oe fus padres t oe fus mugeres t<br />
rpacacfclOj. •bijoseiocicauan penfando que puca<br />
quando lo0í$:í^oa fe particró coir maa los verían, y cftandoalfi todos<br />
jCtfàpbernca oeba]cooetreguaa,cn apaflionadosfe fueróa repofaráque «.„j \¡t»<br />
el píimcro y fegundolibío fucoCcla? lia nocbe. auiaenclercrcito ocios biaío"5(<br />
rado. Defpuea q loa caudilloa pjin jSrlcgoí vn varón atbenicnfe llama P'??"/,<br />
cipalca fueron p:efoa, y loa otroa ca do jiSenopboque les fcguia,nocomo pUeit»<br />
pitanea t caboaoe efquadraa t Iblda caudillo,ní capitan ni cabo oc cfqua? cneáM«»<br />
doa q loa finieron muertoa, queda dra,nifoldado:fmo quclProjccnolc '<br />
ron loa iSziegoa en gran cuidado r auia ftdo fu bucfped mut antiguo:<br />
folicimd,pefandocnfuacojaçone0q , .promettendole que fife venia conci<br />
eftauan a laa puertaa ocl ret it Q t>c que le baria mut S^aíi amigooe Ct^<br />
todaa partea fc vianccrcado&oc mu ' ro ,aquienoc5ia ^eftimaua en mas<br />
cbaa gentea t eindadca oe loí enemí que a fu patria.Hlfi q3ícnopbon quá<br />
goa,Q nò atirta nitigtinó qiicieé óier: do leto fu éárlá cnq le cmblauá á Ua?<br />
fc mercado libreparacomprar mStc? mar,comunico la partida c6 0ocra?<br />
nimicntóa, t qtiiC.eftauá alejcadoa oe tes Stbenienfe* qual temimdo<br />
jgíccíamaaocojí^ miUftadioa, qucJCcnopbon vernia cnfofpecbaoc<br />
ta no teuiancau4il^quc ICÉf ^ auer cometido, minen contra ía re?<br />
para,el cámina^^^úcj^ara ,auër oc publicabc játbpiias, ftfc bíjicífc a-<br />
tomar ii fu^ cafas aiiîà^iniedJio ñm?. migobé Ct^o (porque fegun parece,<br />
cboarios gran<strong>de</strong>s t biï|iciicsx)c paf? Ctròfcaula. nióftrado po? If^aHa-<br />
far.Dcmasocfto vctanfe vendidos ccdcmonioèi,^ùà!tdo tcMarigh^rra<br />
ocios Barbaros que auian.vèi^ò conloa atl5cttícfifes)ácbnÍ'eioa3íe^<br />
encoiuj^ñiaoc £t2ò,t í le qwcdaiiS noi)bon iqiíc fe partielfe pará IDel?<br />
folos-toefaniparadbsvt íí iiotenian pbos,tcóñfurtaffe la pcíí'tída Còn el<br />
gente occauallo para fe anudar* ÏDc, oraculoocápoló.'í3enido a^nopbo<br />
manera q eftauaclaro^ aun qiieveñ a Dclpbos, pregunto al ©ráculo a<br />
cieffcn no podríante enei alcancca- qiialoelosí)iofesfacrificariat balos<br />
encmigpí,para po<strong>de</strong>r matar vno' ila fus votos t plegarias,para que<br />
oellos,ifi fuelfen vecidos, ninguno pudielfc t? feguramente aquelcami?
t)el9 entrada Délos Anegos en Bto^ 114<br />
noqucpmfaua bajer, tacabadocon<br />
pzofpendad, toznar faluo a fu cafa,<br />
apolo leoeclaro los oiofes a quic le<br />
conuenia facrificar: tcon ello fe toz?<br />
noaatbenas,toeclarofu ozaculoa<br />
Socrates.£l qualcomo fe le oteflc,<br />
le ailpaua mucbo pozq noauia pzc?<br />
gutado pzimero qual ocoos cofas le<br />
feria mejoz,tz/o quedarfe: fmo q oe?<br />
terminado oe tz, aína pzeguntado fi<br />
tzia feguro.-dl>as pues que aflí auia<br />
becbo la pzeguta, conuiene,oi5e,ba?<br />
jer todo lo ^ mando el Diosapolo.<br />
poz tantoíenopbonoefpucs que<br />
ouobecbofacrificioalosoiofesquc<br />
leoeclaro el ozaculooc Bpolo, par?<br />
tío oe allí nauegando, t alcanzo en<br />
SardisapzojcenotaCwoqucapa<br />
rejauáfucaminoparapalfarcnafia.<br />
poco a poco bel fueñó feadurmío: t<br />
parecióle eíitre fuenoí que vcpa caer<br />
vn trueno en la cafa oe fu padre, p q<br />
con el toda la cafa fe ai dia^ílfli q oef?<br />
pertooefpauo:ido,ppoj vna parte in<br />
tcrpjcto fu fueno poz buen agüero.<br />
pozque citando en traba/oa p pcli=<br />
groa parecia que le venia oe mano<br />
oeoioa aquel fuego: ten parte lepu<br />
fo temoz, pozque veniendo aquel me<br />
ño oe3)ioa,t ardcroe todas partes<br />
cl fuego , no veta como po<strong>de</strong>r falir<br />
oe las tierras oel ret, fmo que fc ve¿<br />
ta cercado oc todas partes oe angu?<br />
ftias t oificulta<strong>de</strong>s. y como quiera<br />
queeftetalfucfíofcouicffeoctomari<br />
oe lo qucoefpuesoclacaefcio fcpue<br />
<strong>de</strong>affioeclarar. pozque fue becbo<br />
'tzo que apa <strong>de</strong> am oeclarar. ipozquc rué oecoo<br />
ilfar enSfia.<br />
y allí pzojceno le encomcndo fiendoaCv? aCt=<br />
ro: clqual poz lo mucbo que via que<br />
pzojceno lo queria, también el oef?<br />
rcaua que fc quedaflc, pzometiendo<br />
le que acabada la guerra luego le toz<br />
naríaa embiar a fu tícrra:pozqueto<br />
dosoejian que aquella armada que<br />
bajía era para contra losptfidas*<br />
2lflíque3íenopbon fue con ellos cn<br />
aquella guerra engañado como los<br />
otros:no pozcícrto ocpzo]ccno,poz<br />
que ninguno oc los ^ziegos fabia<br />
que aquellos aparejos fe bajiancon<br />
tra cl rct,ejcccpt0 Clcarco.Dcfpues<br />
que UcgaronaCtlicia, fiie ntanific?<br />
»0 a todos q aquella armada era pa?<br />
ra contra elret» jCntonces algunos<br />
poz miedo oel traba jo<strong>de</strong>l camino lar<br />
go fi fe toznaflen, aun quccontrafu<br />
voluntad, otros oe verguen ^aoe los<br />
otrosqueriendo/o no queriendo foz<br />
^doy figuícrona£tío:t entre eftos<br />
niy>no3fenopbon.<br />
ftxoznandopuesalpzopofitoeftan<br />
docn lamifma cógojcaque los otros<br />
no podía oozmír, fmo que vencido<br />
aflí que fiendo oefpierto comento a<br />
penfarentrcfimifmo. (Elues lo que<br />
to bago aquí, ta la nocbe fe paflai<br />
luego que fea oe oia oc creer es que<br />
feranaquí los enemigos? pucsfi<br />
venimos apo<strong>de</strong>r ocl ret i quienou?<br />
da fino que veremos todas las oef«<br />
ucnmras que fe pue<strong>de</strong>n oejlr, t pa«<br />
<strong>de</strong>ccremoatodos los males q fe pue?<br />
<strong>de</strong>npenfar,toefpues ocmucbasin?<br />
juríasttozmentos al finnosoaran<br />
la muerte. IHinguno veo que feapa<br />
reja para rcfiftir, ni tiene aitdado<br />
oello:finoqucnos eftamosaquito?<br />
dos ocíofos t fin aitdado. pues<br />
oeque duda<strong>de</strong>fperare caudillo que<br />
venga para cftabajana tan gran<strong>de</strong>/<br />
o a que edad efperare que me ba oc<br />
venir conuinicnte para bajer gram<br />
<strong>de</strong>s becbosf pozque ftot me entre?<br />
goamí mifinoalosenemigos,nüca<br />
vercla vejej. £on eftos pcnfamien¿<br />
tos alteradoel cozagon fe laianto t<br />
llamo los capitanesque auia ftdobe<br />
pzo)ceno,tqnádo todos fueron jun<br />
tos les bijo efta ozacion.<br />
(D iiij (S)2acion
oe 3íenopl?6<br />
àlo&capitiinc8 j6acsos: cilla qual<br />
p2iiiicro les repjcfciita cierto el peli?<br />
^ro, para que con ci tcnioj que elle<br />
^ les poma mas facilinente les<br />
I- pueda inoücr en lo que<br />
Icsaconfeja»<br />
Orones y capitanes,<br />
tonipueldooozmintó<br />
poco como vofotrbri<br />
fcgun picnfo, ni repos<br />
far, viendo en el peli?<br />
grò que eftamos.ilC>02<br />
que veo que los enemigos no nos<br />
ban oeclarado la guerra,antcs oc te?<br />
ner fus cofas bien aparejadas. V nin<br />
guno üt oe nofotros que pieiifc fi<br />
quiera como podremos pelear con<br />
cllos.ip>ues fl nosfomctemosalret<br />
que mifencojdia penfa^sque vfara<br />
con nofotros aquel que a fu píopzio<br />
bermano oevn padre t oe vnama?<br />
dre,aun oefpues oe muerto le coito<br />
la cabera y la mano le pufo cnvn<br />
palo? IRo tenemos patron ni abo?<br />
gado ninguno poi nofotros:poique<br />
le bejimos la guerra con penfamien<br />
to oebaserle fiemo oel re^, y matar?<br />
le, fl pudicllcmos. Tp>ues como no<br />
pcnfa^sque verna con la mifma in?<br />
tención contra nofotros, para que<br />
atoimcntando nos lo mas cruelmen<br />
te que pueda, a todos los bombics<br />
ponga miedo queiio quieran mouer<br />
guerra contra cl. aifique nos con?<br />
uicne bajer quátopudiercmos,po:<br />
no venir a fu po<strong>de</strong>r, yopoimipar^<br />
te, aun quando teniámos treguas<br />
con cllUct, nopodia folfcgar ,fino<br />
quctenialaftima ;pcompalfionocno<br />
fotros mifmos : iujgandoal rey t ^<br />
los furos poi oicbofos f bienaucn?<br />
turado0,po2quelc vci^atener tantas<br />
lícrras, t todos los mantcnimiení^<br />
tos t piouifiones nccclfarios en a?<br />
bundancia, tantos miniftros, tan ?<br />
tos ganados,tanto oio,tantas ve?<br />
•ftiduras: ^a nofotros poicl contra?<br />
rio tenia poi oefuenturados quan?<br />
dopenfaua queoe ninguno octodos<br />
aquellos bienes eramosparticipan?<br />
tes, fino que auiamos oe compiar<br />
todo lo que ouieflcmos menefter: ^<br />
efto lo podian bajer mut pocos,poi su confc<br />
que no tenían oineros. De mane- (omucftr»<br />
raquefmo fuellc-compiado, no pos<br />
díamosjauer poioti-avía lo nccefla? Jincfto t<br />
no:pói temoi t verguen^aoc traf? o««"®<br />
paflar cl juramento bccbo en las trc f^'Jóí ,t<br />
guas. afli que conft<strong>de</strong>rando todo ocfpue»<br />
efto conmigo mifmo algunas vejes f'í^ü<br />
temía mas las treguas queagoiate? faíor<br />
mola guerra. ^basagoiaqUecUos<br />
ban rompidolas treguas,tfuinju¿ w<br />
na t fobcmiaanda mut ®e rota,tam partetíioj<br />
bien ocuemos romper nucftra ver?<br />
guen^a. Codos losbícnesqucarri? rcnoa ^<br />
ba . oijrc cftan pueftos como ocpot p^ir»«»«^<br />
medio para fer picmios t jotas, oe<br />
los quales feran feúoieslos que oc<br />
nucftra parte/ ooc la futa fc moftra?<br />
ren mas buenos, t effoicados en la<br />
contienda. Hosjucjcsocllafontos<br />
Diofes', que fm onda feran con no?<br />
fotros: pues no futmos contra la re<br />
lígíon, ní quebiantamos fus jura?<br />
mcntos,comocllos lo bijieron. 0í<br />
no que viendo mucbos bienes que<br />
pudícriamos aucr, nos refrenamos<br />
oellos poi guardar el juramento.<br />
Tpo: tanto me parece qucocucinos<br />
fz a efta contienda con matoi ofa ¿<br />
día t confianza que no ellos, fpucs<br />
oe mas oefto tenemos los cuerpos<br />
masacoftübiados quecllds parafu^<br />
frir elcalort los trabajos, t los ani?<br />
mos tcoiacones mur mcjoiésquc<br />
los futos con el atuda oc Dios.<br />
Ipoiquc
oda entrada eéltó Anegos en2lfía+ i z 5<br />
^poífi cftoé fon más apareíadoépa?<br />
rafcr bcrídos/o muertos cu bataUa<br />
que nofotrost^Dioniosoara victo<br />
ria oellos,como oe antes, y poj ven<br />
tura efto miftno pienfan agota todof<br />
los otros oe nuefti'o ecercito. aift q<br />
pot Dios no efpa'emos q los otros<br />
nueftroffvengana nos amoneftar lo<br />
que nos annple, ftno que nofotros<br />
comencemos a niouer y aníinar los<br />
on-os para eftas objasoeeffuerco y<br />
virtud. -dDoftraosagoia valientes<br />
t cfTotcados capitanes, f merecedoí<br />
res oe los cargosque teneos,mas q<br />
otros ningunos, yo ft vofotros qui<br />
fieredcs comencar ptimero os feguí<br />
rc,tftmc ot<strong>de</strong>narc<strong>de</strong>s po: caudillo<br />
Fguia,nopo:neefcufaoela cdadtpu<br />
eslajuuentudpienfoesmas apare?<br />
fada paraeftos trabajos.<br />
CyalftoioftnXenopbon afurajo?<br />
nafniento.Olqual como los capita?<br />
nesotcflen,todos oeterminaron oc<br />
le tomar po: caudillo,cjccepto 3lpo?<br />
Ioni<strong>de</strong>s36<strong>de</strong>cto. 3£ftc ocjiaquclc<br />
parecí aoeuanco: ftalgimo efperafle<br />
la faludoe otro que oe mano oel rc^<br />
t juntamente con efto les ponía oe?<br />
lantc lasoificulta<strong>de</strong>s que auía oe to<br />
.daspartes.£ntoíicesatajandole3Ee<br />
nopbó,leoi?:o.36uenbomb:eparc=<br />
ce me que auiendo lovifto,nolofa?<br />
besíf auiendo lo oyáo no te acucr?<br />
dasoeaquello a quecftuuifte p:efen<br />
te también como nofotros:^ es que<br />
el ret,quádo Iwpoq ^f^o era muer?<br />
to,fecnfobcmecioen tanta manera<br />
po: ello,que nos embio a mandarle<br />
cntrcgaflemoslas armas»-dbasoef<br />
puesque le refpondirnosque no las<br />
queríamos oar,t nos armamos to=<br />
dos,t venimos cerca oe ftis tiendas<br />
armados a punto oe pelear, oíme q<br />
es lo qucoejco oe bajer oe -todo lo q<br />
noscumpliafOmbiandofus anba?<br />
?:ado:es,t pidiendo tregíias,t man?<br />
dando nos foco:rei'con las pjouífto<br />
ncs neceflarias. pero quando los<br />
capítanesCcomo tu ago:a nos acón?<br />
fcjas quebagamos)viníeron ftn armas<br />
a las hablas t cocíertos, cófian<br />
dofcen lastrcguas,veamos nofue?<br />
ron berido5,púzados,maltratados,'<br />
injuriados,oefbonrrados tato:mc5<br />
tados,oemanera qUcno podían mo'<br />
nr los mejquínos, aunque mucha<br />
lo oeflcauan,fegun pienfo.' Tpues fa<br />
biendo tu todoefto oijesque oefta?<br />
nean loí qucoetermínan ocfeoefen<br />
<strong>de</strong>nt mandas nos que vamosa ro?gar<br />
al ret que nos oejcelasvidasf <<br />
a mi po: cierto varones j5:iego8r<br />
meparccequc no oeuemos admitirefte<br />
bomb:ea confejo ,ftno quitar le<br />
la capitania,t mandar le que vata a<br />
llenar cargas:pues para efto folo es<br />
bueno .Ipotque efte oefhonrraa fn<br />
tierra,t a toda lá ^:ecia:pues ficdó<br />
i6:iego es tal como vcts. a cfto res<br />
plico agias0ttmphalio, t oií:o,eftc<br />
nitiene que vercon :
CConfi<strong>de</strong>rádo cl cílado ptcfentc va<br />
ronca capitanea r caboa oe cíqua?<br />
draa noa pareció feria bien apuntar<br />
no0,tUaniaro0 tanibicna vofotroa<br />
para que confultcinoa iuntanicte lo<br />
que fcra en bien común oc todoa.<br />
poí tanto m ícnopbonoi nos aquí<br />
en general, loque pocoba particu?<br />
lamiente tratalle con nofotros. £.n<br />
tonces3íenopbon les bijo el rajona<br />
miento figuiente.<br />
alos j62iegos,cn la qualbablldo co<br />
bombzes valcrofostd animo enfal<br />
Mdo, poí elfo les entra luego po: co<br />
fas gran<strong>de</strong>s t oc bomb:es magna?<br />
nimos. Xodo lo oe masesoe?<br />
clarar les particularmente<br />
fu confeio.<br />
3?ibío tercero<br />
arones j6:íegos lo?<br />
dos fabemos mut bié<br />
qucclrett^tlapber<br />
nes pzendiciron todos<br />
los que pudieróoeno<br />
fotros tago:a p:ocurá<br />
po: tracción oc niatar fi puedéa los<br />
oc mas.a nofotros fegun picfo, noí<br />
cüple bajer quanto pudiéremos poz<br />
no venir amaños oe los:(6arbaros,<br />
fino que antes ellos venga a las nue<br />
ílras.aifi mifmo fabedqucnüca ter<br />
nemos mejoz tianpo que agoza pa?<br />
ra oeclarar quien fomoalos q aquí<br />
nos atuntamos: pozque todos los<br />
foldados tienen puellos los ojos en<br />
nofotros,t fi nos venocfma^ar, to?<br />
dos ferám^nes y couardcs:^ fi nos<br />
ven aparejados para yi conmi los<br />
enemigos faber animarlos ami?<br />
gos,creed me que nos feguirá,^ p20<br />
curaran oc imitarnos^ f po: aerto<br />
que es cofa juila que les ejcceda^s en<br />
gran manera en todo: poz que vofo<br />
tros fots caudillos,vofotrosco:o?<br />
neles t capitanes, t cn tiempo oc<br />
paj tenia<strong>de</strong>s mas bienes t bonrra<br />
que todos ellos:pues ago:a en tiem<br />
pooe guerra esrajonque fea^sme?<br />
jo:es que losoel vulgo en acdnfejar<br />
t p:pcurar todo lo quec6uiene,r to?<br />
mar los trabajos los p:imeros nfuc<br />
re meneller. ante todas cofas píen?<br />
fofera mut p:ouecbofo para todo el<br />
ejcercito,p:oucerocco:oncleít capí<br />
tañes en lugar oe los muertos.poz<br />
que fi falta quien man<strong>de</strong> en el ejcerct<br />
to,nolc pue<strong>de</strong> bajcr nada buenorní<br />
oepzouecbo.y para oejir lo en fuin<br />
ma:en todaí las cofas oe guerra la oz<br />
<strong>de</strong>nlas confema t guarda:tla oef?<br />
o:<strong>de</strong>n las pier<strong>de</strong> tocllmte. (Quan<br />
do ouiere<strong>de</strong>s nomb:adoloscapíta?<br />
nes que fon necelfarios,oeucts ba?<br />
jeralardcoc toda vuellragcteóguc<br />
rra:t amoncllar los t animar loí,co<br />
mo conuicnc.po:quc eflo pienfocl<br />
cs lo mejo: que po<strong>de</strong>ts bájef al p«?.<br />
fente.po:quebicpo<strong>de</strong>tsfentírqu5<br />
oefmatados vienen a tomar las ar?<br />
mas,t quan flojcos t perejofos a te?<br />
ner las guardas t cétinelas. Dc ma<br />
nera que ellando como ago:a ellan«<br />
no fc quien fcpodraap:ouecbar oc?<br />
líos para cofa alguna que feamenes<br />
<strong>de</strong>r oe nocbe/o oc oia.^dDas ft algiM<br />
no lespuedc mandarlos co:atones<br />
aquepienfen no folamete los males<br />
que pa<strong>de</strong>ceran,fi vienen a manosoc<br />
los cnemigos,pero también lo^oe?<br />
nc bajer,como buenos t elTo:tados<br />
feran mas ofadoítanimofos queoe ^^<br />
antes. po:lo qualesbienque fe? JSJJai»<br />
pats que no los mucbos/o mas ro? victo»»« *<br />
bullos fon los que alcanzan la victo iw««"*'<br />
ría cn la guerra,fmo aquelbs íí con<br />
la atudaoc Dios acometen los ene<br />
migos con matoz animo t ofadia: t<br />
ellos
oelacntradaocCyjòenSlfia; iz6<br />
cfto's fon po: la matoi parte aque=<br />
llosaquien no oían efperar los con=<br />
trarios. y eonfi<strong>de</strong>rando juntamen?<br />
te con efto que todos quantos p:oai<br />
ran po: todasviasquclosencmigoí<br />
lesoto:gucn la vida,eftospo: lama?<br />
toi parte mueren mala t oefbonrra<br />
da muerte:^ po: clcontrarioloíque<br />
teniendo la muerte po: común t ne=<br />
celfariaatodos los bomb:es,traba=<br />
janpo:mo:ircon bonrra eftos veo<br />
q llegan mas a^na alavejcj:^ mien<br />
tras la vida les oura binen ftemp:c<br />
bicnancnmrados. lp)ucs teniendo<br />
efto po: mut eierto conuiene al p:c<br />
fcnteque os moftrets valerofoí t ef<br />
fo:^ados,t amoncftct s t animets a<br />
los otros que lo fean.<br />
cy alU acabo Xenopbon fn rajón,<br />
y luego tras cl Cbirifopbo cometo<br />
aoejiraífi.yociertaméte íenopbó<br />
te conocía bafta aqui, folo po:q ota<br />
bcjir que eras atbcnícnfe:mas ago<br />
ra tengo rajón oe alabarte po: tus<br />
Dicbos t becbos:t querría ^ onícífe<br />
en el eicercito mucbos tales como tu<br />
para el bien común oe todos. Vbucl<br />
to a lof queállí eftauá, oi.rd,que efta?<br />
mos aqui efperádo t no vamos a ele<br />
gír los capitanes que fon menefter?<br />
y quando fiieren clegídos,vcnid en<br />
medio oeleiccrcito ,t tracldos ante<br />
nos. ypara llamar ios otros folda?<br />
dos vcngaaquílucgo Coltni<strong>de</strong>s cl<br />
p:cgoncro.y oíjícndo efto fe Icuan?<br />
to pomo efp'crarmasjftno conclut:<br />
pep:efto la cofa.y luego fticron ele?<br />
sidos capitanes en lugar ocClearco<br />
Ziftamon 2)ardanío,t en lugar oe<br />
Socrates 3Eantbicles acbco;t cnlu<br />
gar ó Sffía Clcano: arcadío,t cnlu<br />
gar oc -dbenomppbílifio Sebeo: t<br />
cnlugar0lp)2Oí:enoaEenopb5 Stbc<br />
nicñfc. Dcfpues que fiieronnom<br />
bwdoscftoscapítancs, vinieron en<br />
clcampo lucgoocmananatt puefta?<br />
fus guardas t ccutínelas pareció leí<br />
feria bié llamara los otros foldadoí.<br />
V guando todos fiicron juntos lettá<br />
to fe el pzimero Cbirifopbo Uace<strong>de</strong>?<br />
monio,tbablooefta manera.<br />
ff0:9donoe Cbírtfo<br />
pbopara animar los j6?icgos<br />
alagueiTa.<br />
ta vcts lafo:tuna ad?<br />
ucrfaquctcncmoí,tel<br />
cftado en que eM nue^<br />
il ftras cofasal p:efente,.<br />
t quantos t quan buenos capitane?<br />
nos falt5,t quantoscabosoecfqua?<br />
dras tfoldados. De masoefto los<br />
oe aneo que oe antes folian fer nue<br />
ftros compañeros nos ban faltado<br />
t becbo tratcion. -dbasno poteftb<br />
conuiene oefmatar en cftas aduerfi?<br />
dadcs,finocob:ar co:a$on,tmoftrái<br />
do nos buenos teffo:cados p:ocu?<br />
rar, ft po<strong>de</strong>mos qOe venciéndonos<br />
faluemos/o fino que muramos con<br />
nueftrabonrra. y no oemos lugar<br />
que végamos biuos a manosoelos.<br />
enemigos,para fufrir los males<br />
tounentosque^cgaa Dios venga.<br />
fobzcfucabcía.Xrascftcfc leuanto<br />
ff0montíc€lemoz<br />
a los j6:iego0 para los per<br />
fuadírlagucrra.<br />
arones t amigos ta<br />
vcts los perjurios t<br />
maldad bel ret, ta ve?<br />
tsla perfidia ocjCtla<br />
pbcrnes ,que oíjiWo<br />
nos
nosqueeravcjínooc J6ÍCCÍÍJ, y que<br />
elliinnuíi en mucbo faluar nos,y p:o<br />
metiendo noaefto con iuramento,^<br />
oando noa fu fe t palab2a>t tocando<br />
fu mano ocrecba, engaño y prendió<br />
loa capitanea,^ fm tener reuerencia<br />
a Dioa ,ni refpeto al oerecbo oel bo<br />
fpeda/e mato a Clearco fu bucfped<br />
t combidadoafumefa,t concia loa<br />
otroa capitanea. (Une oiremos oc<br />
arico, a quic nofotroa quifunoa ba<br />
jcr ret,q noa oio ñi fc t tomo la nuc<br />
ftradno bajer noa tratció loa vno?<br />
a loa otroaílPnea elle no temiendo<br />
a Dioami teniendo reuerencia aCt<br />
ro taocftmto, oe quien fue mut bó?<br />
rradomicntraabiuiojfcpalfoa fus<br />
enemigoa. V a nofotroa pozquc fo?<br />
moa amigoa t compañeros oc<br />
ro,piocuraoc noi bajer quanto nial<br />
pue<strong>de</strong>nnas plcgaa los oiofes noi ve<br />
guen oc todos ellos, aifi que vicdo<br />
todo dio no oepemos engañarnos<br />
mas odlos:finoqucpelcemoi lo me<br />
Í02 qucpudieremos,o nospógamoi<br />
afumrtodoloqucDios ojdcnare.<br />
CCUuandoCleanozouo acabado fu<br />
rajon,lcuantofcIcnopbÓmut ble<br />
armado t adornado para la guerra:<br />
confi<strong>de</strong>randoqucfiíDioslc otozga?<br />
na la victoila le feda mas loable ven<br />
cer con mut lindos atauios:t fimu?<br />
riclfccn labatalla:quc feria bonrro<br />
Ib moziratauiado como el merecía,<br />
ycomc^o a bablar les odia manera.<br />
rá^kcioocaíenopljo<br />
alosj6:icgos:paraquctomen<br />
laa armas conn-a los<br />
enemigos»<br />
öelaeiitradäöeCyjocnaiita» 1x7<br />
t nmt contrario alos cncinigós.<br />
pncf qnccs bailante y po<strong>de</strong>rofopa<br />
ra buniillar los fobermos t bajer<br />
los pequeños oe gran<strong>de</strong>s enfaldar<br />
los humil<strong>de</strong>s t bajer losgrS<strong>de</strong>s oe<br />
peqiiefios,r guardar los y faluar lof<br />
cn medio belas aduerfida<strong>de</strong>s t peli?<br />
grostr quando cl quifiere t Ic pltt=<br />
^Mmu gutere.Quiero traeros ala mernojia<br />
PioTJSlòs peligros oe vueflros macotes,<br />
^ fonmuT bara qtiefepafs quanto 0$ conuicne<br />
TaípSlcr buenos t effo2zados:pues q eftof<br />
íuadirvií talesfón losQcón laatUda ocDios<br />
5?e cada fcfaluant^fcapíííio^gí'á<strong>de</strong>s males<br />
^no cn Ci t peligros. (Quando vinieron los<br />
Jsscüpií» perfas conliiutgraU<strong>de</strong>armadapa<br />
M ra oeftnif: aatbenasjocterniinaró<br />
Hoia ic-ios atbenicnfes oe falir a ellos:^ a?<br />
bar7cmc cóitietictido los coii auimö tofadia,<br />
¿«f qucru los oef barataron y vencieron, y co?<br />
tnò poi elle vénci mieto bijielfen fus<br />
votos a Diana oc facrificar Ics tan?<br />
tas cab2as:quantosbomb2cs mataf<br />
fen oelos enemigos,no pudiedo ba<br />
llar po: entonces tatas en toda la tie<br />
rra:aco:daronoc Icfacrificarcada<br />
año quinientas:tbaftaago:a fe las<br />
oan en facrificio. Defpues quando<br />
3£er?:es rey oe 1p)crfta con bueftes in<br />
mnnerablés entro en j5:ccia,veas<br />
mos nueftros inafotcs no venciero<br />
cntoncesalos perfas anteceffo:es<br />
oeftos po: mar y poi tierraf íSn me<br />
mo:ia oeftafvicto:iaf ay lof tropbeof<br />
tinftgnias oe vencimiento : pero el<br />
inafo: teftimonio oe todos es la li=<br />
bertadoe las ciuda<strong>de</strong>s enque vofo=<br />
tros fofs nacidos y criados: en las<br />
quales no reconoceos ningún bom<br />
b:e mottal po: feño: : fino folamente<br />
aDios oelcielo:a quicnado:avs.<br />
Deftos antepaftados venis vofo=<br />
tros, fof s fus oecendieiites a quien<br />
to tengo po: tales quenoquerrets<br />
afraitar ni auergon^ar a vueftros<br />
macotes. po:quenobanpaftadO<br />
mucbos oias que encontrando con<br />
cftosperfas qucoecien<strong>de</strong>noe aque<br />
Uos,fiendo mucbos masen numcs<br />
ro que vofotros j los venciftcs con<br />
laafiidàoc Dios, pues ft enton¿<br />
CCS que el oebate folamente era fo?<br />
b:e el retno y feño:io oeiCt2o,of mo<br />
fti-aftes buenos y effo:çados, ago:a<br />
qué la contienda es fobjc nueftras<br />
vidas y todos nueftros aueres,con?<br />
uicne que lofea^s mucbo mas,t los<br />
ácometats conmato:animo y ofa¿<br />
dia.(Elnc ft entonces no los auiendo<br />
cfperimetado vicdoqftn copara?<br />
ciofuf bueftes era mato:efqlaf vue<br />
ftrasicofiados en folo el effucrço oe<br />
los óiwiicftra tierra y nació, los acó<br />
tnétiftcf:ago:a ^ ya tenets la cfperié<br />
cià'oellos, queaunque era mucbos<br />
litas,no ofaron refiftir ni efpcrar,nò<br />
a't pò:que les tener temo:/ omiedo. mefpS<strong>de</strong><br />
a todo lo<br />
1Bi penfet« ^ fot^ menos ago:a,po: q podri«<br />
qiie fe nosrebelaront paftaronalos cftotuar<br />
contrarios algunos oe aquellof Cí cii fu perflia<br />
^ida oe £yio folian fer con nofotrof i quitando<br />
pues eftos fon masrujnes y coi lar&tRcul<br />
ta<strong>de</strong>0,co«<br />
uar<strong>de</strong>sque losquefuero vencidos moalianS<br />
oc nofotros. lpo:loqualnoospefé doelcami<br />
q os oejcaífen,t fe paftaftcn a ellos. '<br />
noljase f<br />
bu^^ no para efperar',inaf vale vír<br />
los cñ los efquadroñes oe los cótra<br />
riosque en losnueftros.puesftal<br />
gunooe vofotrof efta oefcófiado po:<br />
q no tencmof gentcoccauallo.t que<br />
los enemigos tienen mucbos cófidc<br />
rad^ oiej miloe cauallo no fon mas<br />
que oiej mil bób:es : po:q ninguno<br />
iamaf fue muerto en batalla po: mo:<br />
<strong>de</strong>dura/o cojoecauallo. Oíos bom?<br />
b:eslos bomb:es fon los q ob:an to<br />
do lo bueno / o malo q fe baje en las<br />
batallas.y nofotros ttemos mas fe<br />
gurof encarros ^ ellos en cauallost<br />
po:que<br />
pusda pe<br />
netrar cn<br />
los anit<br />
mos fu (n<br />
tcnto
pojquc eftos van colgados oe los ca<br />
uallos,temiendo fe no folamente oe<br />
nofotros pero tambie oeno caer oe<br />
líos. IBofotros andando po: tierra<br />
mas fuertemente beriremosal que<br />
alcanzaremos oecerca, y mejo:acer<br />
taremos al que quifteremos tirar oe<br />
lc!co0,£n vna fola cofa nos tiene ve?<br />
taja los oe cauallo,que pue<strong>de</strong>n bu t:<br />
mas feguramcnteque nofotros:p6?<br />
roago:acada qualoenosmas apa?<br />
reiado efta para efpcrar t pelear, ^<br />
no parabu^:. 1Ri tampoco os oeue<br />
pcfar po: no tener ta masa Ztfa?<br />
pbemes po: caudillo que nos guie/<br />
0 po:queelret cclfeoenosoarmer?<br />
cado lib:e.£onfi<strong>de</strong>rad qual es mejo:<br />
tener po: caudillo a Xtfapbemes ^<br />
manifteftamentenos trate tratcion<br />
otenerpo:siiiast caudillos Ipí que<br />
nofotros mifmos efcogeremos pa?<br />
raello,quepicfenfterraren po: mal<br />
oenofon-os,que también errará jpp:<br />
maloe fus vidas toe fus cuerpos*,<br />
tpues qual vale mas cóp:ar las p:Ot<br />
nilones oel mercado oeftos oon<strong>de</strong><br />
nosoan pequeña medida po: mut<br />
gran p:ecio:t aun no la po<strong>de</strong>mos a?<br />
uer/o bajer la medida cada vno a fu<br />
cometo como quiftere ftendo vence?<br />
do:e8f piursconociendocfto fácil<br />
cofa eíoe llagarlo que ftieremeio:.<br />
01 penfats quelos rios fonmalós<br />
oepaflár,t queos engañaran los va<br />
dos,coft<strong>de</strong>radquan locor fon en efto<br />
«quiíuc los pcnfamientos oelosOSarbaroí.<br />
<strong>de</strong> faltar T|i)o:q todos los TÍOS mlcutras mas<br />
¡¡,oMe?*l^os eftan oe fus fuentes, fonmas<br />
comenta:) bondos,tquanto mas feaccrcana<br />
"'oS mejozes oe paflar :oema?<br />
efta en ciñera que a penas fe mojen las rodi?<br />
uricgono llaslosquepo:ellosentran. -dDas<br />
Mdaiafai pucftoquclos riosfueflenmaloí oe<br />
paflbr,t nomuieflc<strong>de</strong>sguíaningu?<br />
na;no po: eflbauets oe oefmatar:<br />
Síb» tercerot<br />
pues fabets que losdDtftos que no<br />
fon mejo:es bomb:es oe guerra que<br />
nofotros, contra voluntad oel ret<br />
tienen cn fu tierra oel ret mucbas t<br />
nmt gra<strong>de</strong>s t "ii^F ricas ciuda<strong>de</strong>s,<br />
y los elfemejante, fe?<br />
gtm que todos fabemos, t también<br />
vimosaloslltcaones,queocuparo<br />
las fuerzas en los campos oel ret t<br />
lab:an t cultiuanla tierra ,t cogen<br />
fi'ntooella.Tpío: tanto pienfoque no<br />
feria malconfejo, ft moftrádopo:el<br />
p:efente oe no querer to:nar a nue?<br />
ftras cafas,nos aparejaremos,como<br />
paraauer oemo:ar en alguna oefta<br />
tlerra.lp)o:que to fe bien qucoe bue<br />
na gana oariael iRct a los-dl>tftós<br />
mucbasguiastmuwaírcbencspa<br />
ra los embiar feguramente t les ba?<br />
ria el camino,t aun lesoaríacarros<br />
para fepartint fe bien que baracon<br />
nofotros lo femcjante,ft nos ve apa?<br />
rejados para nos quedar en fu tierra*<br />
4K>af temo que ft vna vej nosacoftft<br />
b:amos acftarociofos,tabiuir ena<br />
bundanciaoe todas las cofas: ta co<br />
nerfar con las mugeres ociosee?<br />
dos toe los perfas, que fon muy<br />
oifpueftas t »nwf bermofas, t alft<br />
miftno con las o55ellas,que bien af<br />
fi como losuotopbagosjuos olui<strong>de</strong><br />
moíoe to:nar a nueftras cafas.po:<br />
tantome parece fcra jufto p:oairar<br />
p:úncramenteoet: a j5:ecia t anue<br />
ftrof ocudof t familiares,t moftrar<br />
a los j6:iegos que oe fu voluntad<br />
quierenfcrpob:es t mejquinos, no<br />
pudicndo traer a efta tierra mucbos<br />
oeaquellos quemo:anenfus ciuda<br />
<strong>de</strong>s ftn ba5ienda,t ver los aquí ricof<br />
tbienauenmrados. pero mirad<br />
compañerosque todoseftosbicncs<br />
feranoe los vencedo:es:po:eflb es<br />
bien aconfcjarnos/o que nos parta«<br />
moslomas feguramente quepudie
üelaeiitráda^fiéCTioenBfíat iiS<br />
^íctica<br />
porttcuia rcmos/0 fifticrc menefter pelear i g<br />
manera quedaran burlados los ene<br />
migos, t cl'oiáoe ot veremos oiej<br />
«oni;; J a nueftro faino peleemos. Quaind<br />
milClearcoscnlugar oc vno :q no<br />
J8?cr fc, alopzimeromepareceoenemoftpic<br />
pcrmitirananingunfoldado ferma<br />
« todos los earros que tenemos;<br />
ib. Tpcro ta ca boia oc poner poz<br />
'OB tiene poique no fean eftojuo paraque va?<br />
obia lo qucbcmoí acoidado,que poi<br />
jouidoB moí 00 fuere menefter ticon el ejeer<br />
vétiwa loscncmigos ferá aqui mut<br />
ftsuir S cito.Sim mifmo quememos las tien picfto.Tp)oitanto fi looicboos pare<br />
suer»a das:po2QUc uosoau gran cmbara0<br />
p>iaSe?ÍS Hcuarlas:^ nofonocpiouecboalgn<br />
cebienatódosiconfirmaldot apio=<br />
^ no, ni para pelear: ntparíi tener en<br />
ualdo,para que fepuedaefcmar. y.<br />
cllaslaspiouifioncsncecírarias.<br />
ft algunofabeotra cofa meioi,no ou<br />
JDe mas oefto echemos oe nofotros<br />
<strong>de</strong> ocla moftrar tenfenar,poi partí<br />
todaí laí vafjjas y alhajas fuperftuaí<br />
cular t oebajco cftado que fea: pues;<br />
erccptoaqueUas que tenemos para<br />
aquiconfultamos oelbien t>pioucí.<br />
nos ferui r oc la guerra,^ para el vfo<br />
cbdicomun oc todos. Creaba?:-<br />
oelcomer y beucr:poiqúe tcngamoí<br />
do que ouo í enopbonfu rajónamic<br />
mas bombics para tomarannas, t<br />
to,lcuantofciCbirifopbo,t oiico.0i<br />
menos feruicialcsqucmantcner. -<br />
alguno tiene mas que bablar fobici<br />
Ipues fabets bien que los vcncedó^<br />
lo que ba babladoSEcnopbon ,oiga:<br />
res fon feñoies oe todo lo agcnoif ft<br />
lo luegoJt fiííb lo que el ba oicbo fc?)<br />
vencemos los enemigos,« ellos núf<br />
ra mut lílé que lo apiouemos oc pie:<br />
mos po<strong>de</strong>mos tcner^poi miniftros<br />
fto.Valqucleparecicrebíen cftoto<br />
t alados qucnosftruan.. "Clnafola<br />
do, álcc la mano.íent5ccs todoí aUja<br />
cofa mcreftaua poi oejir,quepícnf6<br />
rolas manos,tloapiouaró.ytoiná<br />
es lapiincipal.36ícnfobet6 que los<br />
dofea1cuátaríenopb5,oi]co, copase<br />
enemigos no ofaran mouernos gue<br />
ñerosamígos:ovdagoi3 loque me:<br />
rra antesque nos tomalfen los capi<br />
parece oeucinós bajer piimero,tcs:<br />
tancs:íeniendo poi cierto qu c micn<br />
que nos conuiene p oondc tenga?,<br />
trasouieficquic itonnaiidalTev míe<br />
mof mátenimictost piouiftoncs ne<br />
tras nofotros obc<strong>de</strong>cieifemosicrias<br />
celfarta5.y fcgú q be otdo,cerca oe<br />
mos mas podcrofos en la guerra.<br />
aqui at algunos lugares mut bue?.<br />
^)>as oefpues ^ nos piendieron los<br />
nos ^ no cftá mas lejcos oc veinte ef<br />
capitanc0,faltandoelmando y la ou<br />
tadiosoénofotro8:pues no tegat^f'<br />
<strong>de</strong>n en nueftro cjcercito, pareció les^<br />
pcnafi los enemigos como gojqucft<br />
quefacilmentcnospodriáoeftmti.<br />
ladradoies q figuc a loj q pallan ylof.<br />
iPoi lo qual coimíencque loí poftre<br />
mucrdéquádopucdc,t butc oeloí^<br />
ros capitanes que fueron feñalados<br />
toiná a ellos,aln eftos agoia nos per<br />
tengan mas atención t cuidado<br />
ftgáala pafládatt piéfo q paflarcmoí<br />
fea masrccatados que los piimeros<br />
masfeguroscon nucftros efquadro<br />
r los foldadoí fean muf bien oi<strong>de</strong>na<br />
nesenpidcná^apucftoscnquadro,<br />
do6:tmas obedientes a fue capita-<br />
ómaneraq tomemos todo elcarma<br />
nesqncbaftaagoia ban fido. y ft<br />
je en medioiVfi ocf<strong>de</strong> agoia oi<strong>de</strong>na?<br />
alguno fticre oefobcdientc: cftc tal<br />
moslosq baoe tt en la oelárcra,t a<br />
ftacaftigado poi manooc qualquier<br />
los lado« t ala trafera,no fera menef<br />
oenofotros;^ poi fu capitan.Defta:<br />
tcrtoinaVaxóccrtarloíefquadroncí<br />
quando
Wbíotmm<br />
quando vinieren losenemigostftno<br />
míenos podremos feruir tap:oue?<br />
clbar luego oelos nueftrosaífi co?<br />
movanpueftosen oi<strong>de</strong>n^Tpo: tan?<br />
to fi alguno es oe meio: parecer, fi?<br />
gamos let^finoelmioes que Cbirí<br />
fopbo va^a enla váguardia, p02quc<br />
eallace<strong>de</strong>monio:^ a cada lado va^a<br />
fu capitan oe los mas ancianos ó no<br />
fotros. y en la retaguarda toemos<br />
t0tJCtniafi0n,p02que fomos los<br />
mas mo^os: y efto fea po; el pzefen?<br />
te.¿nlooe a<strong>de</strong>lante, finos paréete?<br />
re bienefta oulcn,guardar la bemos<br />
t fino tomaremos laque mejo: fue?<br />
re. (2)fialguno lave/olafabc:oíga<br />
la luego.lpues como ninguno le c6?<br />
tradi¡ceflc, tojno a replicar aíeno?<br />
pbon.36lquefuereoefte parecer al?<br />
ce la mano.y luego todos al^ró las<br />
manof y lo ap20uaron*:£ntonces oi<br />
íro3Eenc)pbon,ago:aconuiene poner<br />
po: otea lo que bemos aco:dado.0t<br />
alguno oe vofotros oeffea ver fu tic<br />
rra,fus parientes,fusoeudos,baga<br />
po:fcrbuenotcfro:5ado:po:queno<br />
at otro caminopo:o5<strong>de</strong> los n a ver<br />
finocftc. Sí algunooelfcalavida,<br />
procúrela victo:ia ,po:que eloñcio<br />
oclosvcnccdo:es fera matar, t eloe<br />
los vencidos fera mo:ir. y ftalgu?<br />
ho es codidofooe bienes t riquQa?<br />
do:es faluaran lo futo: t tomaran<br />
- looe los venddos.<br />
. C3€ftooicbofeleuantarontodos,r<br />
partidosoe alli luego quemaron lof<br />
carros,t las tiendas t las vafijas: t<br />
otrasalbajasque lcsfob:auá,repar<br />
tierona los que no las tenian, t las<br />
oemasbecbaroncn clfuego. 1fea?<br />
5iendo efto comían juntamente: t<br />
eftando comiendo llego alli-dDitb:t<br />
datesconbaftaquarentaoe cauallo<br />
t llamando a los capitanes ^ leotef""<br />
fen les bablo odia manera,<br />
iryo vai'ones j6:iegos ficmpze fUt<br />
léala Ct20,como bien fabets,t ami<br />
go octodos vofotros, agoza que me<br />
bailo aqui cftot con gran pena: po:<br />
que fi os viclfc que tomaua<strong>de</strong>s algü<br />
confejofaludablc,llegarmcta a vo«<br />
fotros con eftos que trato en mi cÓ?<br />
pañia.lC)o:tanto ocjidmequepen?<br />
famicntocsclvucftro,comoa amigo<br />
toclfcoirooc vueftro bic: t comu<br />
nicaldo conmigo,como con aquel<br />
qucfc quiere juntar con vofotros,^<br />
t: a oon<strong>de</strong> quiera que fucredcs?<br />
tonces los capitanes,apartados vn<br />
poco,confultaroncntre fi larefpuc?<br />
fia que lcoarian:t tomando la mano<br />
po: todos Cbirifopbo,lc oljco afli.<br />
THofotros todos fomos 6 parecer oc<br />
nos partir ocftas tierras:flno?oeica<br />
t: enpaj anueftrascafas, t fe^ir<br />
nueftro camino fin bajer mal ni oa?<br />
no.y fi alguno nos lo efto:uare, pe?<br />
lear cótra el con todas nucftras fUer<br />
^s.£ntÓces 'dl>itb:idatcs p^curo<br />
oc moftrar les que era mut oifidl co<br />
fa po<strong>de</strong>r fe ellos faluar contra volun<br />
tadoclret«£nloqualoio bicnaen<br />
ten<strong>de</strong>r quefc anta oetencrpo:fofpe<br />
cbofo,mato:mentequc veniacon el<br />
vnooclostnasfamiliares oc Ztfapbernes<br />
para fu crédito. lp>o: lo<br />
úuallesparedoaloscapitanes que<br />
íena mejo: acuerdo queoe at a<strong>de</strong>lan<br />
te,micntras cftauan en tierra oe ene<br />
migos la guerra fiicflc fccrcta,t no<br />
p:^onada.# ^ato:mentequcala j/y<br />
paliada les auian muerto algunos fouorp^'<br />
foldados,t entre ello? a IBlcarco Br p'^VjJgj<br />
cadio cabo oe efquadra. # y ocalli ^fli tfíjf<br />
fe partió oc nocbe con bafta vetnte go.<br />
bomtoes. # Tpaflado efto comieron<br />
t oefpucí occomer paflaró ciño í^a<br />
tbes:tcaminauancon fus cfquadro<br />
nespueftos en o?<strong>de</strong>n a puto o;: gne?
oela entrada oe£y:o en Bfía. 119<br />
m, licuando rodo cl carruaje cn me<br />
dio loa que no eran para tomar<br />
ármaa. IRo paliaron mut a<strong>de</strong>lante<br />
quando fe lea pareció ^DitbJidatea<br />
con oo5iétoa oe cauallo, t bafta qua<br />
trocicntoa flecberos t tiradozeaoc<br />
bonda bien ligeros t ocfembueltos,<br />
t accrcofe a los jßziegos conioamu<br />
go t companero oellos.Cluando fue<br />
lunto a ellos coiiiétaron fubitamen?<br />
te los oe pie t loa oe cauallo a tirar<br />
fus flecbas , t loa hon<strong>de</strong>ros a berir<br />
con fus hondas: oe mancraquc los<br />
^Jiegos que venían en la retaguar?<br />
da refdbiqn mucho oaño odios,ftn<br />
po<strong>de</strong>r bajer mal a fus contrarios.<br />
Uos Cretenfes tirauan mas coito<br />
que los lp)erfas aun que venian<br />
oefnudos oe armas, eftauan cerca?<br />
dos oe los q tra tan armas gmdfas:<br />
los flecharos tirauan tan coito que<br />
uóp^ían alcan^aralos hon<strong>de</strong>ros.,<br />
^ntóhocsjwnopbon oetenninooc<br />
^l^acllqs conlos quetratan efcu?<br />
dos t armados ocarinas grueflas,<br />
que venian conci en la retaguarda.,<br />
y aun qwc ftguieron cmpos oellos,<br />
nopu^ronalcan^ar a ninguno oc<br />
los enemigos :poique no tenianca?<br />
tiallosios j6iiegos:t losoepie tam<br />
pócopodian alcanzar a los infantes<br />
pe los enemigos en tan pequeño ef?<br />
^ciooc tierra. ip)oi otra parte via<br />
l^nopbon que no era bien alcjcarfc<br />
óe los futos poi feguir los enemi?<br />
gos. Uos bombies oe cauallo 36ar<br />
baros,quando tuan butendo,tira?<br />
uan oef<strong>de</strong> los cauallos poi oetras,t<br />
bcrian muchos oe los jöiicgos. y<br />
quanta tierra ganauan losj62iegos<br />
nguiendo losaiel alcance, tanto les<br />
cólmenla retirarfe atras peleando.<br />
TPoi lo qual en todo eloia no pudie?<br />
ronpaftar masoe vctnte t cinco efta<br />
dios, ya que anocbccia llegarena<br />
los lugares quearribaoí]cimos,ooñ<br />
<strong>de</strong> les tomo la imOnacongojca que<br />
oe antes, ycbinfopbot loscapi?<br />
tañes mas ancianos culpauan a<br />
nopbon,quepoi feguir los enemi^<br />
gos feauiaapartadooel e?:erdto,t<br />
puefto fu perfona a peligro, fm auer<br />
becbo ningún oaño¿ ©tendoSfeijo<br />
phon efto, refpondio les que tenian<br />
rajón en culparle ^t QUc laobiaoa?<br />
ua teftimonio oello. 'dl>asami,oiíí<br />
JC, me fue foliado falir a los enemi?<br />
gos:po2queos veta paflar mal eftando<br />
quedos, ftn po<strong>de</strong>r bajer enojoa<br />
los contrarios, y oefpues quelos<br />
feguimos,es mut gra verdad lo que<br />
oejis,q nolespudimos bajermas<br />
mal que oc antes, t nos retiramos<br />
con gran trabajo.lPeroaDios gracias<br />
que peligramos pocos t c5 pes<br />
queña perdida conofcercmos par»<br />
a<strong>de</strong>lante lo que nos cumple.-
I,íbío tercero<br />
po:qtic tiran pelotas oe piedra gran<br />
<strong>de</strong>s no pue<strong>de</strong>n tirar fino inutcozto<br />
el tironnas los nueftros IHodios fa=<br />
ben feapzouecbar bien oe las pelo?<br />
tas oe plomo, aifi que en todoca?<br />
fo oeuemos bufear eftos en el ejcerci^<br />
ío,t oarles a cada vno vn fueldo oc<br />
plata, t otro tanto al que bijici'c las<br />
hondas, y los que paracfto ftieren<br />
oí<strong>de</strong>nados feran libtes y eremptos<br />
oe los otros cargos oe gíierra. y oe<br />
fta manera poz ventura ballarcinos<br />
quien nos afu<strong>de</strong> para efto. aftimif?<br />
nio fabemos que en elc;cercitoar al?<br />
gimos cauallos, parte oellos cftan<br />
cn mi po<strong>de</strong>r, y parte en el oe otros<br />
oe aquellos que ocjco £learco ,t o?<br />
iros muebos que fueron tomados<br />
oe los enemigos cn guerra, oe que<br />
nos feruimosalp'tcfente para cica?<br />
miaie. pues ft entre todos eftos<br />
cfcogemoslos merojcs para pelear,<br />
f enlugar oellosponemos otras bc=í<br />
ftiüs oc carga,pót venmra podré?<br />
mos mas facilmente alcázar los ene<br />
migos, quando fUcreinos empos oe<br />
Uos. a todos les pareció mu^buc?<br />
no efte confeio oelenopbon lea?<br />
piouaron poi tal : y luego la miftna<br />
nocbc ot<strong>de</strong>naron bafta oojientos tí?<br />
Fadojes oe bondas, t cloia ftguien?<br />
te bafta cinqucntacauaUos,totros<br />
íantos bombjesoe armas: a los qua<br />
les todos armaronoc fus cotas y co?<br />
feletcs : t feñalaron po: capitan oe?<br />
Uos aHfcio Sltbenienfc bijo oe po<br />
Ifftrato. y eneftofeoctuuieronto?<br />
do aquel oia.<br />
CBenida la mañana fe leuantaron<br />
luegoque vieron la luj, falcaron fu<br />
real: pojqùc auian oe paffar vnarro<br />
f o muf gran<strong>de</strong>, y fc temian que los<br />
cnemigoslos acomcteriana la paf¿<br />
fada ocl. ynolcscngaño fupenfa?<br />
miento, que a penas fueron pafla?<br />
dos, quando fe les aparedo oti^a véj<br />
-dbitbtf dates con mil oe cauallo, t<br />
bafta quatro mil ftecbcros f tirado?<br />
res oe bonda: que tantosama pedi?<br />
do aXffapbemes los recibiooel<br />
ptomenendo le que con eftos folos<br />
lecntregaria losifíziegos enfus ma<br />
nos. potque eftaua muf vfano,pot<br />
que la vej oe antes con pocos que<br />
lleuaua conftgo penfanaaner becbo<br />
gran oaño a los ]6tiegos, ftn que el<br />
recibiefle mal ninguno, ya que los<br />
jSjiegoseftauanocbo efradiosoela<br />
otra parte oel arrof o, paflb -dbitbt?<br />
dates con fu buefte,f mando ala gen<br />
tcquc traf a efcudos, f a los folda?<br />
dos que traf an armas grneflas, f a<br />
los Oe cauallo que acomctieflcn con<br />
mucba ofadia a lof enemigos,oijien<br />
do les que oc af a poco rato les ver?<br />
nia mas gente en fu af uda. Quan?<br />
do -dbitbíidates ftic mas cerca be<br />
los j6:iegos, comentaron todos los<br />
tiradotes oe bondas,f todos los fte«<br />
cbcros a tirar a vna alos con trai^iòs«<br />
«dbas luego que la trompeta bijo fc*<br />
nal a los j6tiegos, arremetieron pa?<br />
ra los enemigos, como lo auianot?<br />
<strong>de</strong>nado, afli losoe pie como losoe a<br />
cauallo, con tanto Ímpetu, que oe<br />
^bítbjfdates no lof oraron efpcrar,<br />
ftno que boluieron las efpaldas ba?<br />
Jia el arrof o, f bufan a mas no po?<br />
<strong>de</strong>r oe los iStiegos, que ferian em?<br />
pos odios.<br />
CJCU efte alcance fueron miieitos<br />
mucbos infantesoe los 36àrbaros,<br />
fcn clarrpfo perefcieron algunos<br />
oc los oe cauallo,f fueron pzefbs ba?<br />
fta oiej f ocbo. Hos jfíjiegos fm fcr<br />
mandados oe ftis capitanes ,oefpcda<br />
Zauan cruelnicte los 36arbaròs que<br />
matauan ,poí poner mas cfpantoa<br />
los enemigos,quando los yielfdi.<br />
y cDn efta perdida fe partieron los<br />
enemigos.
üetocntrádaocCyJociíBfía^ 150<br />
cncmí0O0. V oíTi los jôncgos camí<br />
nando fcgurámcntcb que qucdaua<br />
ocloia,llegaron al rio iPtS''cta,oon<br />
<strong>de</strong> auia vna ciudad gran<strong>de</strong> t oclpo?<br />
blada, qnc fe llama ÍLarifa, oucotro<br />
tiempo fuc babitadaoe los 4Dedos:<br />
los muros oclla tcjiiá oe ancbo vc^n<br />
te t cinco píes, toe alto ciento,^ en<br />
círcuítoooslcgnas* 3€ran labrados<br />
oc ladrillo,^el cimicto era oe piedra<br />
oc vetnte pies oc ancbo» íEHacíus<br />
dad tuuo cercada eliaetoc iPcrfia,<br />
quando los Tperfas ganaron el reyno<br />
a los-dDedos,tmmcalapudoto<br />
mar baila ^fc cfcurecío cl folcubier?<br />
to oc nieblas, t los ciudadanos ocf?<br />
matados oc miedo fe leoícron,t afli<br />
fue tomada. Delante oclla ciudad<br />
auia víia torre oe piedra mut alta, ^<br />
tenia cien píes oe ancbo, toojietos<br />
oe alto: oondcfc rccogcron mucbos<br />
oc los 36arb3ros que venían buten<br />
do oelas comarcas.<br />
CDcaquí fepartíeron,t en vnajor?<br />
nada caminaron fets leguas, baila<br />
que llegaron a los muros oe vna cíu<br />
dad tcrma t oefpoblada, q tenía por<br />
nombre'dl>efpíla:la qual tambíc fue<br />
babítada antiguamente oe los-dDc^<br />
dos. Has vafes/ o cimientos oeflos<br />
inuroscran oc piedra tajada en figu<br />
ra oe conchas: tenían oc attcbocíní<br />
quenta pies, t otros tantos ocalto,<br />
t fobre ellos los muros labrados oc<br />
ladrillo, que tenían oc ancbo cíu?<br />
quenta píes, t ciento oe alto,t en el<br />
cerco fet^ leguas. aellacíudad,fes<br />
gun aicíitan, fe acogío 4l>cdia mu?<br />
ser oel ret ^e los 4Dedos,que venía<br />
Butendo, quando fe perdió el retno<br />
oe los ^hcdos, t le tomaro los '|p)cr<br />
fas. y teniendo la entoces cercada cl<br />
retoc Ipcrfia nmcbo tiempo, no la<br />
pudo tomar por fticrça,ni por bam=<br />
bre, bafla que los moradores oella<br />
cfpantadostatonítos con los gran<br />
<strong>de</strong>s truenos que otcron ocl ciclo ,fc<br />
ic oieron: t afli fue tomada.<br />
ClP>artídos t)e aqui caminaion en<br />
vna jornadaquatro leguas: t encfla<br />
primera jornada fc les torno a po?<br />
ner oelanteXtfapbemesconlosfu<br />
tos oc cauallo, tcon toda la gente<br />
oc frontes temo oelret,tlosa6ar<br />
baros q folian fer oe Cpo, y los que<br />
tenia el bermano oel ret»Q venía en<br />
fu atuda,t fobre todos ellos los q el<br />
ret le auia oado :oe maneraquc oa?<br />
uannmcllra oemut gran eicercito.<br />
(Quando fuc cerca oc los jariegos,<br />
pufo fus efquadrones en ordcn,par?<br />
tcocllos en la retaguarda, t parte a<br />
los lados:mas noofoacometerlos,<br />
porque no fe quería poner a peligro,<br />
fino que mando a los tiradores oe<br />
bondas ta los flccberos quctíraf?<br />
fen a loí uueflrds.'iLos tiradores IR0<br />
dios nucflroí que fueron or<strong>de</strong>nados<br />
para las bodas ,t los flccberos 0ct<br />
tbascomentaron también a tirara<br />
loscontraríoí tan oicllramcntc,quc<br />
no errauanabombre oellos, ñipo?<br />
dian aun que quífieflcn.Bícndo eflo<br />
jCtfapbemes, fc retiro oepreflo a<br />
oon<strong>de</strong> no le pudicflcn alcancar los tí<br />
ros:t tambienlosotros fusefqua?<br />
droncsferetiraron. yiosnueflros<br />
caminaron lo q les qucdaua oel oía,<br />
figuíendolos oc trecbo a trecbo los<br />
enemigos,aun que no les ofauan ti?<br />
rar como oe antes: porque los<br />
dios tirauá mas le¡cos fu bondaquc<br />
los Iberias ,t mucbo mas que los<br />
flecbcros.lPorque los arcos oepcr<br />
fia por fer gran<strong>de</strong>s, tenia las flccbas<br />
matores, y los nucftros fc aprouc?<br />
cbauan oc las que auian cogido oe<br />
los enemigos,t eftauan acoftumbra<br />
dos a tirar las oc lugar alto nmt íe^<br />
ICOS, y en los lugares bailaron mu<br />
ia ü cbos
cbo6 ncniios pnra ciícrdas oc los ar<br />
iros, t p'oino pura bajcr pelotas a<br />
las bondas» V efte oia oefpues que<br />
los Jariegos abaron real,marcba=<br />
ron bafta llegar a los lugares: y los<br />
36arbaros fe retiraron licuando la<br />
peo: parte oel encuentro palfado»<br />
oia figuientc fe oetuuieron alli<br />
los j62iegos,parafe p2ouceroeman<br />
tcninúctos: poKjucauia mucbo pan<br />
en aquellos lugares»<br />
Ctro oia po2 la mañana continua<br />
4ian fu camino po: el campo, y Xp<br />
fapbemes los fcguía tirando les oc<br />
lejcos» íEutoficcs conofcieron los<br />
)5:icgos que no era buena la o:<strong>de</strong>n<br />
que p:imero auian pcfadooc^: pue?<br />
ílos en efquadronquadradovmien?<br />
,do fus cficmigos a las cfpaldas.ipo:<br />
qiic eftrccbando fe los cuernos oel<br />
efquadron quadrado, como ocncccf<br />
fidad aiíia oe eftrecbarfc, quando el<br />
camino angofto/ o los montes afpe?<br />
ros/o las puentes los conftriñef?<br />
fen/o caminarían ocefpacio/o t:ian<br />
ap:etados los armados/o fc oefo:?<br />
<strong>de</strong>narian los foldados, y falidos ftic?<br />
raoe la or<strong>de</strong>nanza noferianoe p:ouc<br />
cbo para pelear con los enemigos,<br />
fi en aquel inflante los acomctielfcn»<br />
y po: clfcmciantefi feab:ielfen las<br />
frentes oel efquadron quadrado, y<br />
fc oiuidielfen los queoe antes tuan<br />
íuntos oejcandoel cfpacio ocenme?<br />
dio vajio oc gente, los que fe apar?<br />
taífena la vna parte/ oalaotra,oelfa<br />
Ilefccrian fi los enemigos los acó?<br />
mctielfen folos ,comofucleacacfccr<br />
al palfar oe akuna puente / o otro<br />
íjualquier pallo ellrecbo, oon<strong>de</strong> ca?<br />
da qual feap:cfura po: fer elpJimc?<br />
ro : t oclla manera ferian mas fácil?<br />
mente ap:emiadqs pe los enemi?<br />
gos» £ntendicndo ello los candi?<br />
líos o:dcnaronfcts capitanesoecas<br />
2fibJ0 tercero<br />
da cien bomb:es,tfeñalaronles fus<br />
capitanes :t iasoe ciento repartiCí<br />
ron en compañías oe cinquentacon<br />
fus cabos oe efquadras ,oe oiej en<br />
oiej capozales oe cinco en cinco»<br />
y quando caminaua todo elcjccrci?<br />
to iunto, fi fc ellrecbauan los aicr?<br />
nos oel efquadron, quedauan los ca<br />
pitanes atras: poique no fe oefcon?<br />
certalfc la gente, t venían en fegui?<br />
miento po: oc fuera oe los cuernos»<br />
y quando feab:íelfen los lados ocl<br />
efquadron quadrado, ellas capita?<br />
nías oe ciento bíncbirían todo lo<br />
vajio que quedana en medio oel ef?<br />
quadron para que los que fc apar?<br />
talfeuno elhmíelfcn tan ellrecbos:<br />
iñ ellos apartados fe ellendíelfcn,<br />
fuccdielfen en medio las compañías<br />
oe cinquenta: % fi elhmíelfcn mut<br />
ellendídos, fupltelfen las efquadras<br />
oc oiej en el lugar vajio» De fuer?<br />
te que ficmpjc elhmíelfc lleno oe gen<br />
te el campo oeen medio: t quando<br />
fueflc jncneller entrar po: algún paf<br />
fo ellrecbo/o paflar alguna puente,<br />
no fc turbaflcn,ní oefo:<strong>de</strong>naflen:po:<br />
que fiemp:e ellos capítaucs tuan en<br />
fu lugarpara acozrer oe pzello a la pa<br />
te oel.erercitoque muiefle mas nc?<br />
ceflidad oe foco:ro»<br />
CDclla manera caminaron quatro<br />
ioznadas, t a la quinta vieronoc le?<br />
pos vn callillo, t nuicbos lugares<br />
cntomoocl ,aoon<strong>de</strong> los lleuaua el<br />
camino po: vnos collados altos que<br />
cftauan oebajco oe vn monte, t al pie<br />
ocl eftaua vn lugar.Quádo los j6:íc<br />
gos vieron los collados, fuero mut<br />
alegrcs,po:que fabiá que los cnemíí<br />
gos fe confiauan mucbo en gente oe<br />
cauallo, que po: lugares afperos no<br />
feriá oe mucbo p:ouccbo»ip)aflados<br />
ocl campo,comenzarona fubir el pn<br />
mer collado; Ttíí qnc oefcédianocl<<br />
para
oelaciitrada oeCyjom Bíía. 151<br />
parafubir cl otro, llegaron IO0 36ar<br />
baroa ccrcaocnoa,^ tirauanlcapcf?<br />
<strong>de</strong> loalrooelcoUadopzimeroa loba<br />
Foconbondaat arcoainucbaspící<br />
draat flecba0,oeqnealgunoat)elos<br />
nucílroa fiieron beridoa: t mucboa<br />
oeloajSzicgoaquetuanarmadoaa<br />
laligera,fueronap:emiado0t cerca<br />
dos oelos enemigos. H)emanera<br />
que eíle oiano pudimos apzouecbar<br />
nosoenuellrostiradozesoe bodas/<br />
o flecberos. pbzquc ft los jSziegoa<br />
apzemiadosoelos enemigos fe boú<br />
uieranaellos, tar<strong>de</strong> pudieran llegar<br />
a lo alto,pozcaufaoe los foldados q<br />
cntrecllos veoiS armadosoe armas<br />
grueflas.^baslos enemigos fubian<br />
oepzefto,^ toznauan a los futos.Uo<br />
mifmolesacaecioalafubtda ólotro<br />
collado:p0Z lo qual oeterminard oc<br />
no mouer co fu bueíle oel tercero co<br />
llado,bafta que la genteoe cfcudos<br />
poz cl lado oerecbo oella viniclfc al<br />
monte* ^viéndolos cnemigbs que<br />
lo bajian afli, no curaronoeacome:<br />
ter losíSjicgosa la fubída oclmon^<br />
tc,temicndo que fioiuidian fue^rcrci<br />
to ferian tomados en medio oelos^<br />
Éíziegos poz ambas partes, y afli<br />
paflaron lo que quedaua oel oia, con<br />
tinuldo fu camino,vnos poz las bal?<br />
das oe los collados otros poz el<br />
montcballa que legaron a los luga?<br />
res,oondcluegoquefuer511egados<br />
oz<strong>de</strong>naron ocbo ciruianos, para cu?<br />
rarlos heridos q auia mucbos.aqui<br />
feoemuieron tres oias poz caufa oc<br />
los heridos, y pozque tenian abun?<br />
dancíaoemantenimientos,afli bari<br />
na como vino,t mucha cenada oc<br />
que pudieron bien hartar fuscaua?<br />
Uos, t otras pzouifioncsquc losoe<br />
la tierra tenia allegadas para eleicer<br />
cito ocl ret. Caiquartooiaoef?<br />
cendicronal campo oon<strong>de</strong> los alean<br />
^oXtfapbernes con todo fu po<strong>de</strong>r:<br />
oe manera que a los jSzié^os les pa?<br />
recio feria bien parar en cl p:imer lu<br />
gar, tno partir oe allí para tz a pe?<br />
lear con los enemigos en el camino:<br />
pozque auia muchosquc no ellauan<br />
para pelear, vnos poz ellar heridos><br />
ott'ospozquc tratan los berídos, t<br />
otros pozque lleuauan acuellas las<br />
armasóelos ^ los tratan, a penas<br />
auian aflcntado fu real cn el Ingtr^<br />
quando los 36arbaros comentaron<br />
atirarlcsaccrc3dofeal lugar.-dbas<br />
losifíiicijos feoefendieronmut va¿<br />
lientemcnte: pozque fallendo oe fn<br />
rcal,podianmas fadlmentcrefiftir<br />
a los cncinigos,^uc tío pelear con<br />
ellos en el camino-, quando los acó?<br />
metiüé. ya que anochecía parecióles<br />
a los enemigos que feria boza oe fc<br />
rctirar-:pozquc fiempzeaflentarS fu<br />
real pozlo menos feflettta efladiós a?<br />
parlado oel real oelos jfízicgos ,teá<br />
míendo qucno les acomctleflcn los<br />
ñucllros oe nocbc.pozquc el eicerct<br />
tooe los iperfas^esmal aparejado<br />
parapelearoenocbe: pozque ata los<br />
canelos, t mucbas vejes les ponen<br />
tambiénfueltas en los píes : pozque<br />
nobutah quádo fe foltaren.aflt que<br />
fl vícnfcalgürebatooe nocbc,el per<br />
faoe neceflídad fe ha oe parar a enft?<br />
liarclcauallo, t enfrenarle,tarmar¿<br />
fe ocfu cota, t oefpues fubira caua?<br />
llo:lo qual todo es mut oiñcí l oe ba?<br />
jeroenoche, matozmenteconfobzc<br />
falto. V poz ella caufa aflTcntauan fn<br />
real miit le¡cosoel oe los jSziegos,<br />
0ínticdo los nueftros que los 36ar¿<br />
baros fe querian retirar, tocaronal<br />
armaoemaneraquclopudieflcn ot?<br />
loscnemigos,que no eftauan lejcos.<br />
Entonces ellos fe pararon ,teftu^<br />
uicron quedos vn rato: t fiendo vn<br />
poco mas. tar<strong>de</strong> fcparticró.ipozquc<br />
ia iif en
entendían q en ninguna manera Ies<br />
conuenia caminaroenocbe/o aíTen?<br />
tar fu real. Huegoque los^Stíegos<br />
fupieron oc cierto que^a eran par?<br />
tídos»leuantaron ellos también fu<br />
real>r caminarou cerca oefeffenta<br />
eftadios, ocjcando los enemigos tan<br />
to efpaciooc tieri^ atras , que ni el<br />
oia ftguiente, niotrooefpuespudic?<br />
ron venir a vifta pe los nueftros.<br />
C^lquarto oia oe nocbe fcnos accr<br />
carón .los36arbaros , f ocuparon la<br />
cumbte oe vn monte fobtcíla mano<br />
oerecba,poz oó<strong>de</strong> los.nueftrojí auiá<br />
oe paflar ,oe oon<strong>de</strong> auia vna bajeada<br />
que venia a oar al campo.. Quando<br />
Cbirifopbavio quc los Barbaros<br />
tenian tomada la cumbte oel monte,<br />
biso llamar aíeiiopbon ocla reta?.<br />
guarda,mandandoleque toinaflela<br />
gentcq tratacfaidos, t concllos fe<br />
pafláfleoe oó<strong>de</strong> eftaua a la vanguar?<br />
dia. 'dDas 3£enQp3}ó no quifo mouer<br />
losoefueftancimpotq tenian a vifta<br />
aíCtfapbernescó.todoslosfutos,ft<br />
noquearremetiédo fu cauallo vino<br />
a oó<strong>de</strong> eftaua £birifopbo,t ptegúto<br />
le.Dimcpo2qme llamasf IRcfpon?<br />
dioCbirifopbo. Vapue<strong>de</strong>s ver q los<br />
enemigos tiencnla díbtcoel montci<br />
t no po<strong>de</strong>mos paflar fttto po: la pun<br />
taoe la efpada. po: eflb oimc po:?<br />
que no ti aes contigo la gente occf?<br />
endosé íEntonees le oijco í enopbon<br />
que no le auia parecidoWenconfc?<br />
jo oejcar la retaguarda fola, eftando<br />
los enemigos a vifta oe ojo. pues<br />
luego,oije Cbirifopbo, trabajemos<br />
po: los ecbar oe la annb:e. ;6nton?<br />
ces3Eenopbon parando mientes que<br />
cn la cuefta oel monte que eftaua fo?<br />
b:e ellos fe parefcia vna fenda que ve<br />
nia aoar alacumb:e oon<strong>de</strong> eftauan<br />
los enemigos, oijco. 36ien feraCbi^<br />
rífopbo que fubamos oepteftoefta<br />
SíbíO tercero<br />
cuefta:po:que ft vna vej la tenctnos,<br />
no podran los enemigos eftar en aquel<br />
lugar que agota cftan fob:c el<br />
camino. lpio:tanto/otuqucdacon<br />
clcpcrcito, t to quiero p alla/o fmo<br />
quieres cfto, ve mal monte, que to<br />
quedare aqui con el. 21 efto refpon?<br />
dio Xbirifopbo. yo te opt ati que<br />
cfcojas oclas oos cofas laque qui?<br />
fteres. Entonces oijco 3£enopbon,<br />
que po: quanto era mas tttogo efco?<br />
gia oe ti: t pidió que le embiafte vn<br />
efquadronoe los oc la vanguardia:<br />
po:que feria mut largo traerlosoe<br />
la retaguarda. VCbirifopboleem?<br />
bio la gcte oe efcudos oe la vangttar<br />
dia,t algunos oc los que tuan en?<br />
medio: t mando quefueflTcn empos<br />
ocftois trejictos foldadoaoclosmasr<br />
efcogidos qucelteniaenlavanguar<br />
dia. V afli todos fe partieron coníe<br />
nopBon lomas p:eftatnenteque pu?<br />
diefó. Quando los enemigos vicro<br />
no alacuclla oel montc,lucgo ellos<br />
mouieron á po:fta alamiftnacuefta.<br />
caqui comc^aron a oar bojes t.ala<br />
ridosaftilosoe3!íenopboncotnoÍos<br />
oe 2:tfapbernc5,llamádo fe t amone<br />
ftandofelos vnos a los otros. íeno?<br />
pbonpalfandocon fucauallo oelan?<br />
te,animauateflro:zaua a los futos,<br />
oijiendo. varones ago:apeñfad<br />
q peleats fob:e la totnada a j6:ecia,<br />
po: vueftros bijos,po:vueftras mu?<br />
gcrcs. ago:aft trabajare<strong>de</strong>s vnra?<br />
to, lo oemas caminaremos fincon^^<br />
tienda ni pelea ningima. Entonces<br />
Sotertdas 0ictonio oijco. -dbira<br />
ícnopbon qtte no fomos tgualcs,<br />
po:quc m vas fobze m cauallo, 1<br />
vot a pie trabajado con efte efaido<br />
pefadoacueftas. ©tendoeftoaíeno? comotn<br />
pbon falto oel cauallo, t lai^oa 0o= to íeno^<br />
tertdas ocllugaroe la ot<strong>de</strong>nanza» t gidado 4<br />
tomando
üelaentrada oe/£yíoenSfíat i^z<br />
k i>9recia tomatido Ic fu cfcudo t embta^ado co<br />
pojq clpaflb addátelo mas píeftoqucpus<br />
•D dwaa que tenia a lafajon velhda<br />
ígrcta,oódcauiagrácopiatabun<br />
danda oc mantenimientos tP:oui?<br />
ftones» CVa queria anochecer,<br />
quando feapare<strong>de</strong>ró los enemigos<br />
oc repente en cl cápo,t hirieron mií?<br />
cbos oelos íQzksos que hallaron<br />
ocftnandados robádopo:el campo,<br />
queauiantomadomuchosganados<br />
que fe auian palfadooc la otra parte<br />
oelrio alcampo.Ztfapberncs y los<br />
futos comentaron a quemar los lu?<br />
garestoe lo qual los j6:íegos ouic?<br />
ron gran pefar,po:quc penfauan no<br />
ballarmantenimicntosoe ata<strong>de</strong>lan<br />
tc,ft loí enemigos quemauá los luga<br />
res.losoeCbirifopbo fcpartiáoc<br />
fus guarnidones,quádo 3íenopbon<br />
palfo a cauallo po: los efquadrones<br />
oellos oijicndo. -dbirad varones<br />
^:iegos como loí enemigos nos ocf<br />
amparanlaticrra,pucs auiendo be?<br />
cbo tratos có nofotros q no quemaf?<br />
femos las tierras ocl ret»ellos mif?<br />
moí las queman,como ft fticlfcn age<br />
ñas. ago:a nos verán paflar po: los<br />
lugares q nosoe¡caró llenos oe man<br />
tenimientos: po: tanto Cbirifopbo<br />
ft te parece,vamos a foco:rer eftoí lu<br />
garcs que no fequcmen,como ft fiief<br />
fen nucftros. £n.ningunamanera,<br />
oijcCbirifopbo, antes me pareccq<br />
nofotrostambienles pegtjcmosftie<br />
go:t aflioejcaranoe b^r los enemí<br />
gostoquehajeu. CDcfpucsque<br />
todos fe to:naronal real los vnosfc<br />
fucró ap:oueeroc mátenimicntos,<br />
t losotrosarepofanmaslos candí<br />
Uos t capitanes atuntando fc todos<br />
comentaron a tomar cófeio fob:elo<br />
que auian oe bajer. Qucviangrait<br />
Dificultad enfus cofas, po:quc ocla<br />
vnaparteeftauáccrcadosoc mut al<br />
tos mótes,t oelaotraauíavnrio tan<br />
bondo^apenasvnalantaocamias<br />
alcantaua al fuclo, quando lo p:oua^<br />
ron. afliqucoudandotodoscntal<br />
cafo,perpleros,llcgoadlos vnbom<br />
b:cnamraloe 1ílodas,toi]co les que<br />
ft le oauan los aparejos necdrarios,<br />
y vn talcto po: fu paga,que el les oa?<br />
ria o:<strong>de</strong>ncomo paflaflcn oe vna vej<br />
quatro mil foldados oe la otra parte<br />
pdrio. lp):eguntadoquccraloquc<br />
auia menefter.lUefpondío q oosmil<br />
odres: teftos,oi5c, fe podrian auer<br />
fadlmétc,po:íj[to veo aqui mucbas<br />
oudastcab:as,t buetes y afnos^<br />
po<strong>de</strong>mos matar,t oefollartt con los<br />
cueros odios coftdosv hinchados<br />
Darcmóímaneraoepalfarelríoapla<br />
jer. jCambien,Di5e,bc menefter nm?<br />
1(1 iiij cbos
cbo01^506 tcoircnSjDc las que vofo<br />
tros vfatiJ para vfur las bcílias, con<br />
que ate loí odres vuos có otros,com<br />
ponicdo cad.i qisal afido vno có otro,<br />
t colgare vnas piedras gran<strong>de</strong>s oe?<br />
ilos q apefguc oe vna parte y oe otra<br />
en lugar oe ancozas,^ metidas en el<br />
aguaatarc las oe ambas partes, y en<br />
cima oe los eneros cebare mucbos<br />
farmicntos y tierra pifada, y oefta<br />
manera bueno esoe conocer q no fe<br />
bundiratupozq vn odre pue<strong>de</strong> fuften<br />
taroos bóbiesquenofc vatá abouí<br />
do. y la tierra tfarnúétos que fian<br />
encima pifados feruirá paraque no<br />
fe refualcn los pies.CDtendo efto los<br />
capitanes parecióles q la inuencion<br />
era ingcniofa t bien auifada,pcro pa<br />
recia la obza impoífible. ipozqueoe<br />
la otra parteoel rio auiamucbos oe<br />
cauallo oc los enemigos, ^ luego lo<br />
eftozuariáa los pzlmerosque coiné?<br />
^Ifen, tno les ocjcarian bajer nada.<br />
tPoz tanto no curando nada oefto, el<br />
oiafiguiente comentaron a toznar a<br />
tras bajiaaeabtloníaocrccboalos<br />
lugares que no Cftaná quemados: y<br />
toda la tierra poz oopalfauan quema<br />
«an. Quando los cnemifos vieron<br />
efto que ba5i5,no quifiero palfar a<strong>de</strong><br />
látepara los atajar,fino queeftauan<br />
marauillados, péfaudo oon<strong>de</strong> fe bol<br />
ucrlan los36ziegos/oqoetermina?<br />
ná oc bajcr.íBn efte medio mientras<br />
los foldados fe ocupauan en bufcar<br />
fus mantcnimientos,los caudilloí t<br />
capitanes fetoznaró a juntaracófeio<br />
t mandado traer ante fi lof cautiuos<br />
queauiápzefo en aquellagucrra,poz<br />
tozmentosquifiero faber oellos los<br />
lugaresoe la tierra oó<strong>de</strong> cftauan. y<br />
ellos oijceró que al medio ola eftaua<br />
Síb20 tercero<br />
^Sab^lonia^v-dDedia, poz oon<strong>de</strong> áít<br />
tes auiâ venidotal ozí cte 0ufia y £c<br />
batana oon<strong>de</strong> el ret acoftúbzaua a te<br />
ner los veranos t eftios:^ q fi palfa?<br />
uá el rio bajia el ocidctc,veniiá a oar<br />
en las pzouincias oc Htdia 13onia:<br />
tficaminauâpoz losmótes bajia el<br />
feptentrion, tíian oerecbos a tierra<br />
oe los Carducbos,q eran vnas gen?<br />
tes q babitauan cu los montes mut<br />
robuftos t belicofos,t que no obe<strong>de</strong><br />
ciâalret» iPozqvn tiempo q el ret<br />
auia embiado cótra ellos vn ejercito<br />
po<strong>de</strong>rofo oemas oe ciento t vetnte<br />
mil bóbzcs,no auia toznado ningTio<br />
oello6:pozq no pudieró falir oe aque<br />
lias montaíías t lugares afperos lof<br />
que oellos efeaparon. y q agoza efta<br />
uan confe<strong>de</strong>rados có vn fatrapa 2í go<br />
uernaua las tierras llanas comarca?<br />
nas:tlibzementefeconuerfauanlos<br />
vnos a loí otros,t palíauá oe vna tie<br />
rraaotra. ©tdoeftolos capitanes,<br />
mandaró a los cautiuos q feapartaf<br />
fen afuera,fin manifeftarlcs paraoó<br />
<strong>de</strong> entendió caminar,t confultaró en<br />
tre fiq oe neceífidad auian oe t? poz<br />
los mótes entre los Carducbos,pa=<br />
rapalfaroealli enBrmenia,oó<strong>de</strong> ala<br />
fajó eftaua poz gouemadoz ©zótes,<br />
qucerapzouincia gra<strong>de</strong> t mut fértil<br />
t rica oe oon<strong>de</strong> podiâ mut bien paf?<br />
far a qualquiera tierra q quificlfen<br />
tz.auiendooetenninado efto,bijie?<br />
ron fus facrificios, poz no fe oetener<br />
al tiempo oe la partida: pozquc fe te?<br />
miâ que los enemigos no les tomaf?<br />
fen el palfo oelos montes. V manda<br />
roña los foldados que com'ielfen, t<br />
repolfaffen,para que ofendo lafenal<br />
alçalfcn real, t los figuiclfen.<br />
f^ Sin Del tercero líb20 oe 3íenopl?on ocla étí<br />
entrada oclosi0ziegos con en 2lfia.
^0)20 quarto <strong>de</strong>^enopbon<br />
oelaentradfloc los 02icgo0concito<br />
cn aria*<br />
J ^ A R G V M E N T O DELifi^<br />
quarto libro»<br />
OS GRIEGOS MVDAN EL ¿A'<br />
mino q lleuauan para yr fe por los motes <strong>de</strong> Ics Card«<br />
chos enemigos <strong>de</strong> los Barbaros, Eftos Carduchosles<br />
vedauan clpaflby aíTieran for^adoslosGriegos ílem<br />
.. — & pre a caminar peleádo por los motes,y acometicdo gráf<br />
<strong>de</strong>s cofas feáaladamehte cn la fubida <strong>de</strong> vna gran montañaXos G rie<br />
gos al fin llegaron a Armenia, y allí los <strong>de</strong> la tierra también los acome<br />
tian y eftoruauan la paflada <strong>de</strong>l rio Centrites. Defpues por concierto<br />
ouieron el paíTo libre por toda la Armenia aunque no fin algunaspc<br />
leasXa nieue también oor la qual camino el exercito algunos dias Ies<br />
hizo mucho daño, Tábien ouieron <strong>de</strong> pelear con Phafianosyotras<br />
gentes fus comarcanos,y con los Coicos cafi pelearon en batalla<br />
tendida fmo que por huyr les tan prefto no<br />
duro mucho»<br />
jSjícgosbí<br />
jicron enla<br />
entrada oc<br />
afiacóCt<br />
ro fu candis<br />
lio bafta la<br />
batalla enq<br />
el murió: t<br />
loqucacacf<br />
CÍO ocfpuef<br />
be ía batalla:micntras ouraron las<br />
alianzas t treguas bcebas entre et<br />
ret y los capitanes que paflaroncon<br />
lo qtic fucedio.ocfpuesq el<br />
ret tS^tfapbernesen funombze las<br />
rompieron:t la guerra que tuuicro<br />
los jSzicgos con cl ocercito oe los<br />
Tperlasque losperftguian,enel ten<br />
cero Ub20 fíic oeclaradoXomo 11è=<br />
garoal rioipi^cta quepoz fer mut<br />
ancbo y mut bondooe todas jiartef<br />
no fe podia paflar:viendo fobze el \o$<br />
montes oe los£arducbos:qucerafi<br />
mutaltos t mut afperos ,oeterml?<br />
naron oe yi po: medio oellos puci?<br />
no tenian paflada po: otra parte,<br />
poiqueoc los cautínos auian ente<br />
didoqpaflados los montes oe Car<br />
ducbia, llegarían a las fuentes oel<br />
rio pigreta finacc cnarmcnia:t ft<br />
queriS paflar lo po: alli ,podrianbàs<br />
5crlofacilmente,tfmopaflariáaloc<br />
nedo:oellas,'y los mlftnosocjiati<br />
que no eftauan Icicos Del rio Ipigre?<br />
ta las filen tes ocl rio £upb:ates, íí<br />
también fe podian paflTar po: aquella<br />
parte:po:que tuaeftrecbo. SATiquc<br />
fabido cfto tomaron fu camino ocre<br />
V cbo
cbo a lo0 montea oc Carducbia lo<br />
maa fecretamente quc pudicró, pot<br />
no fcr fcntidoa oc loa amigos antici<br />
pandofc a tomar la cumbzcocl mote<br />
antea quc lof enemigof lespzeuintef<br />
fen. àlapoilrcra vela quando les<br />
quedaua tantooe la nocbe,que po?<br />
dtanpalfar todo ci campoa efairas<br />
leuantaron fe todos,como les fuera<br />
mandado,t caminando iuntamentc<br />
con granfilencio llegaron al monte<br />
ta queamanecia.iCbirifopbo guia?<br />
ua en la oelátera con fus compañías<br />
t con todos los foldados armados a<br />
la ligera: t lenopbon tua en la reta<br />
guarda con los foldados annadofoe<br />
armas gmcffaSjfin que lleuaífe nin?<br />
guno oe los ligeros:po2quc no auia<br />
peligroquefubicndo los ptimeros<br />
el monte les acometicífc alguno po:<br />
las efpaldas. y oefta fuerte antesq<br />
loscncmigof los pudieflèn fcntirlle<br />
go Cbirifopbo con fu gente ala cuín<br />
b:eoelmonte,toeat continuo fu ca<br />
inino,ftguiendo le todo el efquadró,<br />
baftaqueoefcendieróa los lugares<br />
que eftauan cn lof llanosoel monte.<br />
Quando los Carducbos los vieron<br />
tomauan fus mugeres t biios,t con<br />
ellos butan a los montes, oefampa<br />
raudo fus cafas.36ftas cafas eran to<br />
das labiadas oe vafos oe bierro t a?<br />
jero oe valoitt no robauan nadaoe?<br />
lias los j6:iegos,ni bajian mal alof<br />
bomb:es,ftno que losperdonauan:<br />
bafta faber ft los oeicanan paflar cn<br />
pajpo:latierra:puesoejianq eran<br />
enemigos oel ret:ftno folamente to<br />
manan las ptouiftones ncceftarias<br />
comolas ballaua cada vno:po:quc<br />
tcnian neceflidad oellastt auia abü?<br />
danciaoellas.^bas los£arducbos<br />
ni quifteron venir,quando los une?<br />
ftros lof llamaron,ni moftraron nin<br />
guna buena feñal oe amiftad^ntes<br />
2ib20 quarto<br />
quando los poftrcros efquadroñes<br />
oe los £>:iegosoefcendian oel monte<br />
a los lugares, viniendo oe nocbc<br />
cfcura,poique auian gaftadotodo el<br />
oia en paftar aquelcamino eftrecbo,<br />
fe atuntaron algunos oe los Cardu<br />
cbos,t acometieron los que fe que?<br />
dauan a tras,t mataron algunosoe<br />
llosjt a otros Dirieron con piedras<br />
t ftecbas,ftendo mut pocos los Car<br />
ducbosqueoc irnptouifo acometie<br />
ros los¿:iegos:po:qucft fuerá mu<br />
cbos, peligrara la mato: parte oel<br />
cjccrcito oe los j6:iegos.<br />
CSquclla nocbc fe aluergaron los<br />
j6ncgosen los lugares eftando en<br />
mediooe los Carducbos que cftauá<br />
aloerredo:,t enccndian lüb:ecn los<br />
mohtes,guardando fe los vnos a lof<br />
otros^^nida la mañana fe iuntaró<br />
a confeio los caudillos t capitanes<br />
oe losues ^ ouie?<br />
ron comi)Í^tnenzai|do a caminar<br />
loscapitjM^ fe pufievcnenvnafen<br />
da angoftá^ poioó<strong>de</strong> todos paftauan<br />
talqueballaui con al¿ooc aquello<br />
que auian mandado oejcar, fe lo quitauan.XpdosfUcimmut<br />
obedienj<br />
tes a fu mandado, fflio ftic a oicba. al<br />
guno quea efcondidas paflaua algu?<br />
na
té^la entrada 6eCy:o en ^fía. 134<br />
mi moca bcnnofa fti amiga o otra co fo2cados,q tii pudimos,ni tuuimos<br />
Hi mut pJcciadi% y afli caminaron cfpacio oc Icuantarlos, ni enterrar<br />
clic oía a ratos peleando, t a ratos los. a efto le refpondio Cbirifopbo<br />
oefcanfando. Cí^loiafiguicn oijicfído, alca los ojos Xenopbon<br />
te,aunque les amaneció con grá frió t motes tan afperos r al<br />
t tempcftad:les fuc foi^íido oe cami tos que no at po: oondc fc puedan<br />
nar,po2que no tenian bartos mante paflanfolo vn camino como ves, 3¿<br />
ninncntos.Vua Cbirifopbo guian? po: montañac,t cftc mut angofto f<br />
do en la oclaiitera ,t Xenopbon en la cercado oc tanta nmltítnd oe gentes<br />
rctaguardatpozq los enemigos los que guardan la garganta ocl monte<br />
apjctauan nmt rc5iamente,t po: In po: oon<strong>de</strong> foicado bcmos oc bajear a<br />
garcs eftrecbos fe les acercauan t ti lollano.lPo: efto folo me ap:efura?<br />
rauanpiedras con las bondas, t có tía ftn te querer efperar para p:eue?<br />
arcos faetas.Dc manera íj los j6:ic . nirlos enemigos t tomarlacumb:c<br />
gos eran conftrefiidos boluer a elloí oel monte antes que ellos la oaipaf<br />
parafeoefendcr:totraíV(^es retirá feftcomo penfauan,para noscfto:?<br />
do fc a caminar a paflb t oe cfpacio. nar^cfdc^li lapáÍrada.lp)o:que las<br />
Ipo: lo quaUEenopbon que venía en guiiiB^tìifeitcnc^s,meoe5ianclara<br />
la retaguarda,bajia feñas a menudo ^mcntequ(?noatdtrocaminopo:oo<br />
quccfpcraflcnlosq tuanoelátcpo: '<strong>de</strong>t:,ft»oeftc. IUéfpondiolcXeno?<br />
que los enemigos los ap:etauan. pbon,pues to,oi5e,tengo otras oos<br />
4l>as Cbirifopbo que otras vejes gulas que tome oe los enemigos,<br />
folia mandar a los futos que fe oetn %)o:que quando los enemigos no s<br />
uieflcn,cntonces no queria efpcrar acoflTauan me pufe en celada ft quic?<br />
fmo que fe ap:ef»raua quanto podia ra po: refpirar algún tanto oel trat<br />
mandaua a los otros que le figuicf bajo oe la guerra, t entonces mata?<br />
fen. po: oon<strong>de</strong> manificftamentc fe inos algunos oelloa, t p:oairamos<br />
conocia que auia caufa para ellotpeí oe tomar algunos oellos biuos,por<br />
ro no auia cfpacio para fe lo venir a teneralgunas^iastpRrftipicflcn la<br />
p2eg1mtar.De manera que los oe la . tierra oe que nos pudieflcmos fer?<br />
retaguarda caminauan tan ap:icfa q ' iur.l^^cgo bijicró trrcr los oos bó<br />
a todos parefcieran but:. V en cftc bies caiitiuos ante fi: t po: to:mctoí<br />
rebate murió CIcontmo Hácc<strong>de</strong>mo Ies p:egutaró filabian algún otro ca<br />
Ilio varón bueno t cflò:cado beridí mino fuera oe aquel publico t<br />
oe vna faeta que le falfo cl cfcudo t la cido.£l vno oellos oico q no t aunq.<br />
cota,t Ic-paífo al coftado.y también poi mucbas amenajas le apretaron<br />
murió Jpíífi^arwdio con otra q le ficp:c nego. Quádo vieron q no po?<br />
atraa^^l^^ diáfacaroelpe»:tozmctos cofaq les<br />
a jum5r1®$lípitafies luego leño ap:ouecbafle,aviftaoel otro leocgo<br />
3bon afl'íon» eftaua oc camino fc llaron.^ntonces el compañero que<br />
llegoacbirifoplio, tlepiegunto la quedaua-biuo'oijeò qaquel auia nc?<br />
caufa po:q no auia cfpérado, fino q gado lo que fabia,po:quc tcmia le vi<br />
lo0 auíaVonftreñido a but: t pelear nieflc algún mal a vna bija cafada q<br />
juntambntc.?3es aquí ,oí je, ftieron tenía en vn lugar po: cl camino que<br />
muertos oos bomb:cs oc los maí ef fabia : mas que cl los licuaría po: el<br />
mifmo
Sibìo quarto<br />
mifmo camino po: oon<strong>de</strong> las beftia?<br />
tambic podian yi a plajer/iPzegúta<br />
áo ñ anta otro malpalfo algimo:ref?<br />
pondio quetan folamente amavna<br />
aieíla,la qualaniamncneílcr tomar<br />
antea que loa enemigoa: pozq otra<br />
méteoejia fer impollíblepo<strong>de</strong>r paf?<br />
far»(!Dtdo ello loa capitanea manda<br />
ron llamar loacaboa oe cfquadraa<br />
tía gente oeefcudoa,talgunoaoc<br />
loa armados oe armaa grucfaa,t-t>e<br />
clarando lea lo que palfaua,le0 oijce<br />
ron que fiamaalgunoentre elloa 4<br />
quificlfeoarmuellra oe fu effuer^o<br />
t valentia,fe ofrccicfleoe tomar a fu<br />
cargo aquel becboó tomar la cuella;<br />
0alieron oc loa armados Srillont?<br />
itio-dDctbtdrieo tílgafia 0timpba<br />
lio namralesoe Breadla,que lo ace?<br />
ptauau*lPerotambien^uo contien<br />
daetitfe Calimaco iParrafio Brca^<br />
dio.t.ílgafia 0timpbaUo:po:5 elle<br />
oejiaque queria t:tomando cofigo<br />
los queoe fu voluntadle quifielfeit<br />
afptnpañaroelejcercito« iPo:q bien<br />
fe, pi5e,quemefeguirä mucbos má<br />
eebof ,fi to vot po: caudillo.De ma?<br />
pello pzeguntaron ío?capitanes fia<br />
uiaalgunooe los ligeros ago:afttef<br />
fen co:oneles,capitanes,cabosoc ef<br />
quadras/o foldados que quifielfetá<br />
bient:aa^ellaemp:eífa» y luego<br />
fe leuantoílrillarco varón cffoz^ado<br />
t mut afamado entre todoa los oel<br />
e?:ercito,que fe ofrecioacllo. Vaque<br />
anochecía mandaron los capitanes<br />
que cenalfcn oe p:eflo t fe partielfen<br />
toleró les vn cautiuo atado que lie?<br />
Halfen po:guia,qucdádo có ellos oc<br />
cócicrto,quc fi aquella nocbe tomaf?<br />
fen la cuella, guardalfen el lugar ,t<br />
luegooemañana bijiclfen fcnal con<br />
la trompeta t oef<strong>de</strong> lo altoacqnteticf<br />
fen los enemigos que teniá tomada<br />
aquella babada po:oó<strong>de</strong> auiá oc paf<br />
far:t qucelloícon todo fu po<strong>de</strong>r paf<br />
farian tras ellos lo mas pzello q pu^<br />
dielfcn.yconcllc conciertofe partie<br />
ron todos aquello?,que ferian en nu<br />
mero baflaoos mil bombzes t en el<br />
camino les tomo vna mut gran<strong>de</strong> a?<br />
gua oel ciclo.3Ecnopbon con toda la<br />
gentcoc la vanguardia fc partió oc?<br />
rccboalabàit:ada que tenían ocupa?<br />
daloscncmigos:para que teniendo<br />
los enemigos ojo a ellos,no fe rece?<br />
lalfcnoclosqucauianoc oefccn<strong>de</strong>r<br />
ocla aiclla oelmonte* (Quando los<br />
oe la vanguardia llegaron a vn arro<br />
to ^ auianocpalfaroencceífidadpa<br />
ra falir al camino oerecbo, los 36ar<br />
baros comencaronoe lo alto a rebol<br />
ner vnas piedraa molares gran<strong>de</strong>s<br />
t pequeñas z biriendoconellas en<br />
los pcñafcos,refultauan con tanto<br />
ímpetu como fi fueran tiradas con<br />
trabuco, t venían a pararen el cami<br />
no:ocmancra que eramutoíñciloc<br />
paffar. y affi algunosoe los capita?<br />
lies no pudiendo palfar poz elle caini<br />
no,tcntaron oc t: po:otra via.<br />
CBcnida la nocbe que finticron no<br />
po<strong>de</strong>r fer víflos po: la efcurídad ,fc<br />
filerò a cenar: po:que auía mucbos<br />
enla vanguardiaquc no auian comi<br />
do aqucloia.Hos enemigos no ceffa<br />
ron toda la nocbe oc reboluer t lan?<br />
^ar pícdras:lo qual fe pudo bien con<br />
lemrar oel fonldo que oauan.<br />
CJ^n cflc medio los que venían po:<br />
el monte con fu caudillo ro<strong>de</strong>aron la<br />
buelta,t olerò fob:c las guardas oc<br />
los enemigos que eílauan fentados<br />
al oerredo: oelos fuegos: ta vnos<br />
odios mataron,t a otros lan^aróoc<br />
las eflancías t fe quedaron en ellas<br />
penfando que ta tenian la cumbzc.<br />
-dDas no la teníá:pozque fobzc ello?<br />
auia vna aiefla, cercaoe la qualdlaí<br />
ua vncamíno ellrecbo, oó<strong>de</strong> los ene<br />
migos
oelacntrada oeCy^oen'zHíía. 155<br />
tnígos tenían ptiefths fus gnardas,<br />
t oef<strong>de</strong> allí poz otra fenda venía a oar<br />
al lugar en q eftauan los enemigos.<br />
2lquellaiiocbe ourmíeron los j0:íe=<br />
gos en aquellacuefta.Bemda la ma<br />
ñanaeaminaró todos calladamente<br />
pueftos en oz<strong>de</strong>nanca oerecbo a los<br />
enemígos,aibíertoy oc vna niebla q<br />
bajiatoe manera q no pudieron fer<br />
viftos bafta que fueron cerca oe los<br />
encmígos.Quádo fe vicró los vnos<br />
alosotrosjfonaron las trompetas:<br />
t luego los jözicgos oído bojes y a<br />
larídos acometicró los enemigoí c5<br />
tato impem y coza0: q ellos no les<br />
ofaró efperanftnoq oefamparado el<br />
camino boluierólas cfpaldas t bu?<br />
ter5«aunq pocos oellos fuero muer<br />
tos:pozq como cftanloefembarata?<br />
dos,facilmctc fe pudieró efcapar:los<br />
oc iCbirifopbo quando o^cró la tr5=<br />
peta,todos acozrí eró al camino real.<br />
Uos otros capitanes ^ua poz las fen<br />
das,cada qualcomo podía bafta lle=<br />
gara lo alto: t los que auiá fubido a?<br />
tudauá a fubir los otros afidos días<br />
putas oe las lá^as y tirado bajía arri<br />
ba, como quic facaua agua ocl pojo:<br />
f eftos fuero los pzimeros q fe junta<br />
ron conlos q auia tonwdo la cuefta.<br />
ícnopbó con la mi tad oe la vaguar?<br />
dia caminaua poz el mífmocammo^<br />
tuan los pzimeros con fu caudillo<br />
np)ozqueeratan bueno que las be?<br />
ftiaspodiáandarpozel)talaotra mí<br />
tad mSdo q fueflcn cn guarda ocl ca?<br />
rniaje.lPaflando fu camino a<strong>de</strong>láte<br />
llegaron al collado que eftaua fobze<br />
elcamino:elqualeftaua ya tomado<br />
oe los encmigos:oe manera que oe<br />
neceflídad auian oc romper poz me?<br />
diooellos/oafléntárfu real aparta?<br />
dooc los otros 36ziegos q tuan oe?<br />
lante. y aunque ellos podil mut bic<br />
r: po: el camino que tuan los otros,<br />
las beftias no podían paflar poz nin<br />
guna vía. poz lo qual animando fc<br />
los vnos a los otros arremetiero pa<br />
ra los q eftauanenclcolladoconftis<br />
efquadrones oerccbos t cftendidos<br />
ftn bajer buelta oe caracol, poz oc?<br />
¡car campo a los enemigos: t camino<br />
para but:,ft quifteflcn.(nuando los<br />
36arbaros vieron que fubí a el colla?<br />
do tanocnodadamente:ní ofaron ti?<br />
rar flecbas ni otros tiros,aunq clÉa?<br />
uan cerca ocl camino: ftno q ocfam?<br />
parando las eftancías,butan quan<br />
to podian. y oefta manera paflaron<br />
los j6:iegos a fu faluo cl collado, y<br />
viendo mas a<strong>de</strong>lante otro colla(ío<br />
que aflí mifino cftaua ocupado oc<br />
los enemigos, octerminaron tam?<br />
bicnoet: ael. ;£ntonces3Eenopbon<br />
recelando fe que fiocjcaua folo t fin<br />
guarnícionaquelcolladoque auian<br />
ganado,los enemigos le to:narian a<br />
tomar,t oef<strong>de</strong> allí baria mucbo mal<br />
a los ocfu carruaje,quádo paflaflcn<br />
po:elcamino eftrecboqucallicerca<br />
cftaua,mando quedaralliooa capí?<br />
mes con guarnición, a Ccpbífido?<br />
ro Ütbenicnfe bijo oe Cepbifopbon<br />
ta 3lrcbago:a argino q cftaua oe?<br />
fterrado oc fti tierra, t el con todos<br />
losoe masfepartiooerecboal fcgg<br />
do collado,el qual tomaron luego oc<br />
la mifma manera q el p:imero. Sun<br />
les quedaua oe paflar el tercero colla<br />
do que era mas agrio t afpero oe fu?<br />
bir que la aicfta dc oo<strong>de</strong> los oe la em<br />
p:efla que arriba oíjci mos, laucaron<br />
los enemigos queeftaua pueftos en<br />
guarda cabo los fuegos la nocbc paf<br />
fada.Vquando los jSzicgosfe acer?<br />
carón a cl para fubir, los 36arbaros<br />
ftnparar feapelcar, ocfampararon<br />
cllugartfefueron butendo,oefna<br />
nera que todos fcmarauillauan oe?<br />
fto,t fofpecbauá que los agarbaros<br />
auian
miían bufdo y ocuado clcollado po:<br />
que fc temían no fuelfcn cercado? oc<br />
Jo6 fmeílro0.ífliendo lof otros j6:ie<br />
gos Delanteros oef<strong>de</strong> el collado lo q<br />
auian bccbo los oc la retasi»arda,fe<br />
retiraron bajia ellos* y 3Eenopbon<br />
con los mas manccbos fubio a lo al?<br />
to,mandando a los otros q le figuicf<br />
fen poco a poco bafta que en elcami?<br />
no enalgim lugar llano pufieflcn laf<br />
armas,r oefcanfaífen«3€n cfto llego<br />
arcbagozas Brgiuo que auia efca?<br />
pado oe los enemigos burendo,^ oi<br />
jco les que los enemigos auian lança<br />
do oel cerro a Íosj6:iegos q alli aui5<br />
quedado en guarnicion,r muerto a<br />
Ccpbift<strong>de</strong>ro tampbícrates,ta to?<br />
dos los que cftauanconellos,cjccc?<br />
pto aquellos que faltando po: las pe<br />
ñas t piedras fe auian faluadof al?<br />
caucado a losoe la retaguarda,a oo?<br />
<strong>de</strong> fcacogierô.£fto becbo los 36ar<br />
barof fc fubieron en el cerro q eftaua<br />
frontero ocla cuefta oon<strong>de</strong> eftauan<br />
los j6:iegoí:oc oon<strong>de</strong> ïcnopbô po:<br />
vn interp:etcba5ia concllos fus tra<br />
tos, pidiendo les qucleoieftcn los<br />
muertos para fepultar los. y ellos<br />
le refpondieron que los oaiian oe<br />
buena gana, con tal condicion que<br />
los )Ô:iegos no quemaftcn los lu?<br />
gares oe la tierra, y 3£enopbon<br />
ptometiooclocumplirafti. 4Dien?<br />
tras que andauan cn eftas platicas,<br />
t palfaua todo eleit:ercito,lof a6arba<br />
ros fe pufteroít en el miftno lugar éí<br />
auian oejcado vajio los j6:iegos : ^<br />
oef<strong>de</strong> alli comencarona fubir al Ua?<br />
no oon<strong>de</strong> los ;6:íegosfe auian oef?<br />
nudado las armas para repofar.<br />
Vuan todos muf efpefos, f con grá<br />
fufdo t albo:oto, y quando fueron<br />
enlaannb:eoelcerrooe oon<strong>de</strong><br />
nopbon auia oecendido:comcnçarô<br />
arebolucrpicdrasoearriba,ó mane<br />
Síbíó quarto<br />
ra que a vno oe los nueftros qtiebta<br />
ron la pierna.y alli quedo lenopbÓ<br />
oefamparado be fu efcu<strong>de</strong>ro que le<br />
feruiaoelefcudomias fucedioen fn<br />
lugar j€uricolo Uuftcoílrcadio que<br />
aco:rio oe p:efto,t mamparo a los<br />
oos con fu efcudo,f fe retiro a fu pía<br />
Za: t los otros alft mifino fe retiraro<br />
a fus efquadroñes.<br />
caqui fe junto todo el cjccrcito oe<br />
los j6:iegost alfentaron fu real ca?<br />
bo vnos lugares mitf buenos f abü<br />
dantes oe todos mamenimientos f<br />
p:ouiftones ncceftarias, y p:incipal<br />
metcoe vino que auia mucbo y mut<br />
bueno guardado en vnof lugares en<br />
tefados.3Eenopb51 £birifopbo bi?<br />
jieronfusconciertosconlos 36ar?<br />
barosque Icsoieftcnlos muertof pa<br />
ra enterrarlos en trueque oe aquel<br />
cautiuoquelesauia feruidooeguia<br />
cn aquel camino, y quando los ouie<br />
ron refccbidolcs bijieró fus bo:raít<br />
V obfequias lo méio:que pudieron,<br />
fegun pertenefcia a varones buenos<br />
teftb:zados. Ca^l oia ftguien<br />
\tc abaron rcaltt continuaron fu ca?<br />
mino ftn guia,tlos enemigos los<br />
tuan ftguiendo,peleando a vejes o5<br />
<strong>de</strong> vianopo:mnidad:t oon<strong>de</strong> auiaal<br />
gun paflTo efti ccbo p:oairauá oe les<br />
cfto:uar la palfada^'dDas quando lof<br />
enemigos trabajauan oeefto:uar a<br />
losoeCbirifopboque tuan en los<br />
oelanteros po: vanguardia. aEeno?<br />
pbon que venia con lostrafcros en<br />
la retaguarda fubia en los cerros, t<br />
oef<strong>de</strong> alli les bajia oano a los enemí<br />
ps,t ab:ia el camino a los oc £biri<br />
Íopbo,p:ocurando oc fe poner ftemp:e<br />
encima oe los que les cfto:uaul<br />
la paflada. y quando po: el contra?<br />
rio los eneiñigos acomctiá a los po<br />
ftreros oc la retaguarda x>cCccnúia<br />
£birifopbo,t afrontando con ellos<br />
foco:ria
oela entrada oe Cy^o én Sfíía^ 156<br />
focojria íi los oc jiíctiopbon,t les ocf<br />
cub2ia cl cainino.y ocfta manera fc<br />
atudaua los vnos'a los otros,bajíc<br />
do cada qualfn oeuerpojfuparíc.y<br />
quádo alglma VC5 loo nueftroí fubiá<br />
algún cciTo,lcs enemigos los cfpc?<br />
rauan,t alabapda Icsoauá bien en<br />
que cnten<strong>de</strong>r,po:que renian muf li<br />
geros,t aunque fcacercalfen, podia<br />
fiicilmentc butMPojque no n-ac ar<br />
mas oc pefo,ftnoarcos y bondas.<br />
Son nmt buenos flccberos: t tiene<br />
los arcos oc tres codos i5largo,tla$<br />
flecbasocmasoeooscodos:t al ti?<br />
rar quádo cftic<strong>de</strong>n la aicrda parafol<br />
tar la flecba eftribá cocí pie tjquicr<br />
dopo:oeba]cooclarco. V oefta ma?<br />
ncra llenan tanta fticr^a las flccbas<br />
que penetran los cfcudos t las cotaf<br />
y paflanalacarne.lTodas las q cafá<br />
en clrcal,tomauá los jSjiegos,^ atá<br />
do les vn auiento poí medio,fe apio?<br />
üccbouan oellas po: tiro/ o ajaga^a<br />
paralastomaranrara los36arba?<br />
ros. cftas tierraslos nucftros<br />
flecheros iCrctcnfesfc moftrarooc<br />
mucbo p:ouecbo:cuto capitan era<br />
;£ftratoclc £retenfe.£ftcoía queda<br />
roen aquellos lugares q eftauan en<br />
el campo junto al rio Centrites,quc<br />
tiene oe ancbooojictoí pies,t parte<br />
la pzouinciaoe armenia oe la tierra<br />
oe los jCarducbos:t efta efte rio (cys<br />
o ftetc eftadios apartado oc los mon<br />
tes oe Carducbia.£n eftos lugares<br />
repofaro los j52iegoí a fu plajer po:<br />
^ tenia abundácia oe todaí las p:oui<br />
fioncsncceflarias:las quales toma?<br />
na c5 masoelettc aco:dádofeoc los<br />
traba jos palfados. 1po:fí en todos<br />
aquellos ftetcoias que andtmicron<br />
po: ticrraoelosiCarducbos: níiígn<br />
nofe les pálfo fin pelcar,pa<strong>de</strong>ríendo<br />
tatos malcs,quales nuca ftifricron<br />
pel rcr ni oe 2:tíapbcrnbj;afli que<br />
vicdo fe lib:csoclloí repofauá oe me<br />
jo: gana. CÍHI oia figuicnte mi?<br />
randoalrio vieron ocla otra parte<br />
gente oe cauallo armados como pa?<br />
ralescfto:uar lapaflàda,tenvnos<br />
cerros encima oc lois oc cauallo vie?<br />
ro algimas vádas oe infanteria pue<br />
ftas en o:<strong>de</strong>nanta ,que al parcecr mo<br />
ftrauan oc les querer pedir la entra?<br />
da en armenia, £ftos todo? eran ai*<br />
mcnios t-^l^tSdonioít Cal<strong>de</strong>osco<br />
gidos po: fucldooe ©:ontes y artti<br />
cocapitancsoelret* Délos Cala<br />
dcosoijc que es nacionlib:ct mu^í<br />
valiétc,tienefi po: armas vnos cfa^<br />
dosgran<strong>de</strong>s como paucfcs,t langas<br />
mut largas.Dcfdcelno aloíccrroí<br />
oondc aqucllaínfantcría eftaua pue<br />
fta en o:dcnanta podia aucr bafta<br />
trcsoquatroplectros,qucfoncícnt<br />
palfosoetierra. auiavnfolo cami?<br />
noparatialaotrapartc qucparccia<br />
becbooc mano,po:oondc tentaron<br />
be paflar los j6:iegos.-dbas a qual<br />
qUicrqucentraualellegauael agua<br />
bafta los pccbos:t co:riaelnomut<br />
ro^o entre vnas rocas y piedraí grá.<br />
<strong>de</strong>s t rcfoaladijasoc manera que no<br />
ofauá entrar po: clarmaduraoe mic<br />
do que no les ár rebataflc la co:riètt?<br />
teoélagua,nitampocolleuarlas arnwÉ^cn<br />
lacabcta,po:no oeicar los<br />
cueiyos oefnudostocfcubicrtos a<br />
los*raetas t tiros oc los enemigos^<br />
afligí feretiraron atrás t aflematò<br />
ftí real ccrcaoel rio:t oef<strong>de</strong> alli viero<br />
mucbos ó los Carducbof pueftoí en<br />
annaít atútadoí cnaqucl mifmo lu<br />
garocl mote oÓ<strong>de</strong> los íSziegos aniS<br />
cftado la nocbcpaflhda:cnt5ccs ouie<br />
ro grá pano: po:q ó la vna parte via<br />
tó oifiailtad ó paliar cl rio,t los ^ ef?<br />
tauanalao:illa parales cfto:uarlá<br />
pafláda, y po: otra los Carducbos. §<br />
¡csfcguiápoíoctraítleíacometcrtó<br />
pOt
po: las cfpaldas a la paliada ocl rio.<br />
'|p)iíC0 como cftuuiclfcii en tato nnc<br />
do t angullia todo aquel oía y la no?<br />
cbe,a3£enopb5 entre fueños lepare<br />
cío que fe vía atado con vnaa pzifio?<br />
nc0,tqueaqiicUas píifionea le rom<br />
planoe fimifmaa,t quedana fuelto<br />
f fe^uat entraua oon<strong>de</strong> queria,<br />
(Duandofue oeoia fe fuepara£biri<br />
fopbo,toiico lequc muiefle buena<br />
cfperanza,t conto le fu fueñoXblri<br />
fopbo fue mut gojofo oello,t luego<br />
quevicronlalujocl oiabisieró fuá<br />
facriñcios todoa loa capitanea, loa<br />
qualeafe lea moftraron fauo»iblea:<br />
t acabados fe toznaron a fus compa<br />
ñiast mandarona losfutosque co<br />
mieflen.3eftandoaícnopbon comicit<br />
do llegaron oos mancebos t entra?<br />
ron feoe rondon a cUpoique bien fa<br />
bian todos fer licito a cadaqual en?<br />
traroon<strong>de</strong>eftaua quandocomia/6<br />
cenaua: t aun quando onrmíeflc<br />
mádauaquele oefpertaflenfivinief<br />
fe algunoeonalgo queperteneciefle<br />
acolboelaguerra»aflique entradoslos<br />
mancebos lecontaron que<br />
eftando ellos eogiendo leña para el<br />
ñiegoenlaoitllaoelríoauian vifto<br />
oelaotrapartefentadof en vnaspie<br />
drasvnviejotvnamugertoof mo<br />
ebacbaa que ponían vnos embplto?<br />
rios oepañosenlos peñafcof,tqu5<br />
do losvieronles pareció quepodian<br />
ellos feguramente paflar alla:t que<br />
los enemigos oe cauallo no podian<br />
llegar alli po: la afpercja oclas pe=<br />
ñas.afliquefeoefnudarontomádo<br />
lasoagas oefembatnadas en las ma<br />
nos,pucs auian oc paflTara nado oc<br />
laotrapaitc,tcntradoscnel rio le<br />
palfaronfin mojar fe poco masoe la<br />
rodilla,^ palfados les tomaron los<br />
paños,t fe to:naron con cllospo: el<br />
tniflnovado.CDtdoefto aícnopboni<br />
2íb20 quarto<br />
luego bijo fus facrificios,mand3d(y<br />
a los mifmos mancebos que ecbaf^<br />
fen vino püra facrificar ellos, x bijo.<br />
fus votos a los oiofes que le auiá re<br />
belado el fueño, t moftraúo el vado,<br />
paraque lescumplieflcn todo looe<br />
mas. Ifeccbo efto Ueuo los manee<br />
bos a Cbirifopbo que le contalfcn<br />
lo mifmo:t ellos lo bijieron afli. y<br />
quando iCbirifopbo oto fue mut<br />
alegre,-: bijo luego fus facrifiao0:t<br />
acabados mando a todos los futos<br />
que alqaflcn reaUV llamados los ca?<br />
pitanes todos juntos tomaron fli cd<br />
fejocomo podriá mejo:paflar el riOi<br />
oe manera que vcnciclfcn los ^ efta?<br />
uanoc laotrapartc,t no recibicflcn<br />
oaño oelos Carducbosquc les fe?<br />
guian po: las cfpaldas. finalmente<br />
feoctcrminaronq £birifopbo fuef?<br />
fe en la oelantera:t comenqafle a paf<br />
farc5lamitadoele?rcrcito,tla otra<br />
mitad quedafle cu la retaguarda con<br />
Icnopbon:tqucelcarruajc t lasbc<br />
lhas,t todos aquelloaque no eran<br />
para tomar armas, los Ucuaflen en<br />
medio, y afli comentaron todoa a<br />
marchar guiando les aquellos oos<br />
mancebos que arriba oijcimostpo:<br />
la o:illaarriba,oejt:ádo el rio ala ma?<br />
no t jquierda:t continuado el cami?<br />
no que venia a oar al vado que tema<br />
cerca oe quatro eftadios. y po: la<br />
otra parteoel rio camiiiauan los efquadroncs<br />
oe los contrarios ala pa?<br />
reja oc los nueftros.dluando Uega=<br />
ron al vado oel rio fe qu itaron las ar<br />
mas,t Cbirifopbo elpzimero oe to?<br />
dos con fuco:ona pueftaen lacabc?<br />
^afeoefnndo fu cota.Dcfpueafe to:<br />
noaveftiroefusarmas,tniando a<br />
todos los otros que fearmaflcn,t ^<br />
lo.s capitanes que paflalfen con fus<br />
cfqtiadronesa punto loa vnos ala<br />
partcoerecba,t lorotroí ala tJí)»"'^''<br />
da:t
oelaentradaoeíC^^ócn»* 137<br />
dàtf QUC cn elle medio los facerdo?<br />
íes bijielfen fus facrificios a par oel<br />
rio. Ups enemigos tirauan flechas<br />
t hondas, pero no podian alcanzar<br />
alos nueftros. V quando vieron que<br />
los faa;ificios fe les moftrauanp:òf=<br />
peros, todos los foldados a vna co?<br />
menearon a cantar fuTp)ean,cantico<br />
acoftumbjado, oando bojes y alari?<br />
dos nmt regojiíados,t có ellos ;un?<br />
tamente las nmgeres:po:que venian<br />
nmchas en el ejcercito. y luego £hi?<br />
rifopho el pnmero tras el todos<br />
los ftitös entraron en el no. Xeno?<br />
phon tomando configo los mas apa<br />
rejados oela rctaguarda,co2rioa rie<br />
da fticlta tomando hajia aquel lugar<br />
oe oon<strong>de</strong> poco antes auian partido<br />
00 fe parecia la paflada para los mon<br />
tes oe armenia, fingendo que que?<br />
ria paflarpo: alli para atajar los ene<br />
tnigos oe cauallo que eftauan oe la<br />
ptra parte oel rio. "Elicndolos ene?<br />
migos que los ocJChirifopho paflíi?<br />
|$an el rio tan facilmente,^ que Xeno<br />
phon venia coincndoapaflárcl va?<br />
do mas abajco tcmicdo no fucflTcn to?<br />
mados en medio,huteron quáto pu<br />
Rieron hajia la fenda queva oef<strong>de</strong> el<br />
rio a los montes, t llegados a ella ti?<br />
raron po: fu camino a<strong>de</strong>lante oere=<br />
cho al monte. Quando ^Etciocapi?<br />
tan oc vna compañía ochomb:esoe<br />
armas t ;6fchmcs capitan oc otra<br />
compañía oe la gente oe efaidos vie<br />
ronhut:los enemigos ocfapo<strong>de</strong>ra?<br />
dos, oieron tras ellos figuiendo los<br />
enei alcance,aun que los otros oel<br />
eurcrcitolcsoauan bojes que losoe?<br />
^aflcnt:,tlcquedaflcn ellos,paraftt<br />
birtodosjuntamentcelmonte.Chi?<br />
rifophooefpues que fe vio oela otra<br />
parte oel rio, no curo oe feguir los<br />
enemigos oe cauallo, ftno reboluio<br />
con todos los futos aoar fob:c la in?<br />
fanteria oelos cótrarios que cftauait<br />
alli cerca en los cerros cabe el rio,co<br />
mo arriba oiicimos.-dDas como eftos<br />
infantes vieflcn que los futos oe ca?<br />
uallo auiá hutdo,t que los foldados<br />
oe armas grucflasoeChirofopho ve<br />
Hianaromperenellos,ocfamparai'5<br />
los cerros,t huteron.
ícnopbon Ica inandafrc.(Eiuádo íc?<br />
nopbon loa vio oefccndcr cnibiolca<br />
oc pjcfto vn nicnfí)icro aocjirlea ^ fc<br />
cfpcraírcn enla o:illa oel vado apercc<br />
bidoa para paíTanf que luegoque le<br />
vicffen a elcomcnzar a paflanq elloa<br />
tanibien oela otra parte repartidos<br />
en oos partes como para auer oe paf<br />
far a eliVinicfTen al encuentro c6 fus<br />
tiros t ajaga^as enlajados, f fus fle<br />
cbas a punto, fm acabar oe palfar el<br />
vado, y buelto a los futos les mádo<br />
que quando otelfen foltar las bodas<br />
t fonaflen los efcudos,con ella feñal<br />
todos a vna apellidando fuelfcn cot?<br />
ricdo a romper en los cnemigo0,ba?<br />
ila que los bijielfen butt J t quando<br />
les vielfen boliicr las efpaldas,entó?<br />
CCS al fonoe la trompeta que baria fc<br />
fial oef<strong>de</strong> el rio,feretiralfenapie que<br />
do c5 fus langas enriftradas. y quá<br />
do ftieífen cerca oe los cabos oe ef?<br />
quadras, que auiá quedado cn guar?<br />
da a la Otilia, cotrielfen todos oe pte?<br />
lio al rio í t alfi como llegaífen cada<br />
compañiapaífaífeoepwfto, fmefpc?<br />
rar a palfar todos oe tropel: pot^ no<br />
fe ellotualfenlos vnos a los otros,<br />
y que aquel feria tenido pot mciot,<br />
^paffalfepjimero. t3iendo los Car?<br />
ducbos el numero oifminutdo,tq<br />
auiá quedado pocos oelos i6tiegos<br />
Cpotquc mucbos ocios que auian oe<br />
ciperar en oidcnan^a fc partiá/o po:<br />
caufa oe las belhas/o oel carruaje/o<br />
ocalguna mugercilla fu amiga que<br />
tua oelante) oieron fob:e ellos con<br />
mucba ofadia, t comentaron ocles<br />
tirar con fus bondas t arcos. Uos<br />
>6:iegos todof a vna reboluieronoe<br />
p:ellofob:e eUos,t cantando fu can?<br />
tico t apellidando, rompieró cn los<br />
cnemigos,con tanto Impetu quelos<br />
bijieró but:, no ofando efpcrar, po:<br />
que no eflauan armados oe annas<br />
Síb20 quarto<br />
grucífas como los nuellros,fmo ala<br />
ligera, y po: elfo eHauan mas apa?<br />
rejados, para but:t co:rer,que pa^<br />
ra efperart peleara Iasmanos. £.n<br />
ello bijo feñal la trompeta :t quan?<br />
do los enemigos la oteron, butan<br />
masque oe antes, y alfi los jß:ie?<br />
gos fe boluieron al i^ioap:efurando<br />
fe para palfar el vado, algunosoe<br />
los enemigof que fmtieron elle ardid<br />
oe los nuellros,to:naron otra vej co<br />
rriendo bajía el rio,t con ñecbas be<br />
rian culos nueftros ,aun que ellos<br />
también heridos fc boluicró buten?<br />
do. y mucbos mas butan,quando<br />
vieron los jß:iegos palfados oe la<br />
otra parte. OLos jß:iegos que vinie<br />
ron al encuentro ocííenopbon para<br />
le atudar,queriendo fe moftrar valié<br />
tes t clfot^ados, ftguieron mas a<strong>de</strong>?<br />
lante los enemigos que los otros j t<br />
afll to:naronoefpuesoe todosapaf<br />
far el rio con jEcnopbon, t algunos<br />
oellos heridos.<br />
CQtiando todos ñieron paflTados,<br />
que feria cerca oe medio oia,pueftos<br />
cn o:<strong>de</strong>nanta caminaró po: los cam?<br />
pos oc armenia ,fubiendo t baicádo<br />
algunoscollados altos,cerca ö vetn<br />
te leguas,bafta llegara poblado.<br />
TF>o:q no auia lugares cerca oel rio,<br />
po: las cótinuas guerras que tenian<br />
los comarcanos có los Carduchos.<br />
£lp:imer lugaroon<strong>de</strong> llegaron era<br />
mut gran<strong>de</strong> t mut bueno, t auia cn<br />
el vn palacio oel gouernado: oela tie<br />
rra,t encima oel muchas cafas bue?<br />
ñas con fus to:res t almenas, t efta?<br />
ua mut baftecido oe todas ptouifto?<br />
ncsneceflarias. CDcaquifcpar?<br />
tieron t en oos jo:nadas caminaron<br />
tres Icguaf,bafta q llegaron a las fat<br />
tes ocl rio iPigreta.Salidos oe aqui<br />
caminaró en tres jo:nadas quinjcle<br />
guaf bafta el rio Xeleboa,^ aun $ no<br />
es
oelaentrada DeCyJocnzSiiat 138<br />
te mut gran<strong>de</strong> tiene mut bermofa<br />
ribera, t ñmto a elat mucbos Iuga=<br />
res. ^eila tierra fe llama armenia<br />
aloci<strong>de</strong>nte: en la qual cflaua po: goucmado:<br />
jCériba;o, mut amigo ocl<br />
quandoelí<strong>de</strong>t queria caual=<br />
gar para falir ftiera, cl t no otro le<br />
ponía encima oel cauallo. íElle fa?<br />
lío a los j6:ícgos con algunos oe ca=<br />
uallo, t po:vn fuínterp:ete cmbío<br />
a ocjíra los capítanesque losque?<br />
ría bablar. y ellos fueron conten?<br />
tos oe ello :t venidos con cien ba?<br />
bia le p:eguntaron que quería?<br />
¿Iqual les refpondio qucqucriaba<br />
jer tratos con ellos con ellas condi?<br />
dones, Ouc ni ellos bijielfen mal,<br />
ni injuria a los j6:íegos ,ni tampo?<br />
colosj6:ícgos lesqucmalfcn lasca<br />
fas t la tierra: fmo que tomalfen las<br />
p:ouífionesque ouíelfen mencfler,<br />
aSllas condídonespare<strong>de</strong>rona los<br />
j6:ícgos fer juflas:t alfi bijicró con<br />
el fus con<strong>de</strong>rtos.<br />
C1P>artidos be aqui caminaron po:<br />
los campos tres jo:nadas, enquc<br />
anduuícronquínjcleguas. vXe?<br />
ribajo venía ficmp:eoetras en fu fe?<br />
guimícnto con fu gente oe cauallo<br />
apartado odios po: trecbo oc oiej<br />
cfladíos. y continuando fu camino<br />
a<strong>de</strong>lante llegaron avn caflillo que te<br />
nía mucboí lugares al ocrrcdo::oon<br />
<strong>de</strong> bailaron gran abundancia oc to?<br />
dos mantenimientos. Dcfpucsque<br />
ouícró affcntado fureal,aquclla mif^<br />
ma nocbc cato gran nícucod délo:<br />
po: la qual caufa luego oe mañana<br />
oetermínaron todos los capitanes<br />
oe apofentar en aqudlos lugares<br />
po: compañías los foldados. iPo:^<br />
queno vetancnemígos ningunos,<br />
t oc todaí partes les pareda que ella<br />
uan feguros, po: la mucba nicuc.<br />
aqui muicronmut cumplídamcu?<br />
te todas p:ouifioncs nccefrarías,gas<br />
nado, pan, vino anejo, paffas, t ver?<br />
duraoe toda fuerte, algunos que<br />
fe Derramaron oel real vinieron con<br />
nuaias que auian víllo oe Icjcos buc<br />
llcoc enemigos, t mucbos fiicgos<br />
que rclumb:auanoe noebe.l|>o:lo<br />
qual lesparcfdo a todos los capita?<br />
nes que no era feguro cflar apofen?<br />
tado cl crercito apartados vnos oc<br />
otros, fino que fc juntaffen todos,<br />
t que tuuieffentodo d real en vn lu?<br />
gar. aifi que falieron al campo, ^<br />
cflando aquella nocbc toda al fere?<br />
no,cato tanta oclaníeue,quc aib:ía<br />
las armas, t los bomb:es, t las be?<br />
flias: oc manera queno fepodian le?<br />
uantar oc cntomeddos, fino que era<br />
mut granlallima oe verlos a todos<br />
tendidos en la nicuc. a^ntonccs<br />
íenopbon el p:ímcrooe todos feoef<br />
nudo la ropa,t tomando fu bacba eti<br />
lá mano comcnco a partir leña,t Inc<br />
gooe p:ello fe leuamo otro con el,<br />
t le quito oe aquel ofido oc partir<br />
leña: t tras efle fe Icuantaronotros<br />
mucbos,t co:taronlcña, tcncendie<br />
ron mucbos fiicgbs, t fc calcntauati<br />
t vntauan a la lumb:c. l|bo:que ba?<br />
liaron allí mucbo viito,afriDepúcra<br />
co,alcgria, t oe almcndras,t oc tri«<br />
go t refina, oc que feap:ouccbauait<br />
en lugar oe olio para vntarfe. aCn?<br />
tonces les parcfcio que ocuian to:?<br />
nar a fc apofentar en los lugares, ^<br />
metcrfcfotecbado. y alfilosfolda^<br />
doíconmucbo plajcrtalegriafctot<br />
naron a fus pofadaí,oondc tuuicron<br />
abundantementelo nccelfarío.y los<br />
qucoellos quemaron las cafas oon?^<br />
<strong>de</strong> fe auian alucrgado oc antes, tu»<br />
uieron cl pago oc fu merecido: po:?<br />
que les fuefo:qadooo:mir alfcreno.^<br />
CDcfdcaqui embíaron aquella mif<br />
ma nocbc a Dcmocrates Zcniem<br />
0 if con
con algiinos foldadoequc le £icoín=<br />
pancifíen , pnra que rubiclícu a IO0<br />
montes oe oon<strong>de</strong> los qnc fc ocrrama<br />
ron oel real oejian que auían vifto<br />
los fuegos» iPozquccraDcmocra<br />
tes bombze oe crcdito, t oc quien<br />
mucbo fc confiauan,pozquc ficmpze<br />
le auian bailado verda<strong>de</strong>ro en todo<br />
lo quebablaua,tóc3ia lo que era,t<br />
lo que no era. Quando efte fue toz=<br />
nado ol¡co, que noauia vifto fuegos<br />
ningunos: pero tniico vn cautiuo<br />
atado que tenia fu arco |i)crfico tal?<br />
iaua, t vnfegur, comoacoftumbzan<br />
traer las amajonas. y ftendo pie?<br />
guntado oe que tierra era,refpon?<br />
dio que era Iperfa, t vno oc los ocl<br />
eiccrcito be Xeríbajo, t qnc fc auia<br />
apartado ocl real para bufcar mantenimientos»<br />
(íDtravcj le toznaron<br />
apze^ntar, ©ue tan gran<strong>de</strong> era el<br />
ejccrcitofi trata Ceríbajo ,t enque<br />
nombze era allí atuntado? y el ref?<br />
pondio queoe masoe los fujgpstra?<br />
ra5Ceríba5onmcbos£altbcs,tmu<br />
cbosXaocos cogidos poz ftieldo, t<br />
que fe aparejaua con todos eftos,<br />
para que ala cumbze oel monte en<br />
vn palfo eftrccbo poz oon<strong>de</strong> oe nc?<br />
ceflidad auian oe paflar los j6zic?<br />
gos , pozquc no auia otro camino,<br />
los acomcticflc» €)tdo efto pareció?<br />
les a los capitanes, queocuian atún<br />
tar todo fu eiccrcito, t oeicando algu?<br />
nos oe guarda en el real, ^oz capi?<br />
tanoc ellos a0opbe!ieto Stimpba?<br />
lío, fc partieron, licuando poz guia<br />
aquel bombze cautiuo» (Quando o?<br />
uicronfubídoalmontc,lagcntequc<br />
trata efaidos, que venían los pzi?<br />
merosoc todos,como vieflcn el cam<br />
po oe los enemigos, no quifieron<br />
efperar a loa bombzes armados oc<br />
armas gruclfas, fino que cozricndo<br />
con gran<strong>de</strong>s bojes t alarido? oieron<br />
Síbjo quarto<br />
fobzc el real oe los contraríos» Hos<br />
36arbaros albozotadoscon efte fo^<br />
bzcfalto no ofaró reftftirlos, ftno bu<br />
teron fin aguardar los oe mas» y<br />
cncfterebate murieron algunosoe?<br />
líos, t fueron tomados bafta vetn?<br />
te cauallos, t la tienda oc jCeríbajo:<br />
en la qual bailaron mefaa con píes<br />
oe plata, t mucbos vafos, t algu?<br />
nos miníftrost oficiales futos: aflTt<br />
como pana<strong>de</strong>ros, t botilleres»<br />
0abido efto poz los capitanes oc los<br />
oe armas grueffas,parecioles que fc<br />
ria mut hien toznar oe pzefto a fu<br />
real: pozquc no recibieften oaño oc<br />
los enemigos los que allí auian que<br />
dado en guarda» y luego la trom?<br />
peta bijo fenal oe retírarfe: t afli fc<br />
partieron,t toznaronaquel mifmo<br />
oia al real»<br />
CíÉloia figuicnte tuuícronfu con?<br />
fejo, tparecioles que feria bien par?<br />
tirfe oc alli mut pJcfto antes qucfc<br />
toznaflcn a atuntar los Barbaros,<br />
t ocupaflcn aquel paflb eftrccbo» y<br />
afli alearon fu real, t caminaronpoi<br />
aquellas nicues, llenando coníigo<br />
mucbas guias: t clmlfmoola pafia?<br />
ronla cumbzc,t aflTentaronfu real ca<br />
be aquel paffo eftrccbo, oon<strong>de</strong> Xtrí<br />
bajo penfaua oc los acometer»<br />
ClPartldos oe aquí caminaron en<br />
trca joznadas poz tierra oefierta bafta<br />
quinje leguas aozillaoel rio £u?<br />
pbzates, t paffaron le que no fe mo?<br />
jauá bafta la cintura: pozquc no efta<br />
uan Icjcos oe las fuentesoo nafcia» :<br />
y continuando fu camino poz aque?<br />
líos campos que cftauan aibiertos<br />
oc nieue mut alta, entres joznadas<br />
anduuicron quinje leguas: t la tercera<br />
joznada les file mut trabajofa,<br />
pozquc tenían el viento cierno oe ca?<br />
ra,qucquemaua, y belaua los bom?<br />
bzes» fcutoces vno oc los a<strong>de</strong>uinos<br />
OIJCO
t>e h entrada DeCyjò cn 2líía, 159<br />
Díjco que couenia racrificar al Dios<br />
ocl vicntott afli le bijieron fus facrl<br />
ftcios acoftunibzadosjt luego clara?<br />
mcme les pareció que fe ainanfaua<br />
cl viento. £ra la nieue tan gran<strong>de</strong><br />
que perecieron niucbaí beftias t fu:r<br />
uos oel carruaie niasoe treinta<br />
foldados. aquella nocbe encendie?<br />
ron fuegos, pozque auia mucba le?<br />
ña en todo el camino oefta ioznada.<br />
^I>as los que llegauan tar<strong>de</strong> no re?<br />
nian leña, y los pzimeros que auian<br />
encendido ñiego no admitían a los<br />
poftreros a fu fuego,ftnolocompza?<br />
uan poz pan/ o otro qualquier man?<br />
renimiento. Vocfta manera partí?<br />
cipauan los vnos t los otrosoe to?<br />
do lo que auia. £n qualquierparte<br />
que cnccdian fuego fe bajia vn gran<br />
bo^o oefpues quefeoerretía la nie?<br />
ue:oe lo qual fc podia fácilmente me<br />
dirquanaltaeftaua. jCodoeloiafi?<br />
guientecaminaronpozla nieue,oon<br />
<strong>de</strong> mucbos comearon a fentir bam<br />
bze. y como3fenopbonqucveniaen<br />
la retaguarda,vieflc algunos 6 ellos<br />
caldos, no fabia lacaufa, bafta que<br />
vno oe los cjcpcrimentados le oijtro<br />
que fc cafan oc bambzc, t que ft co?<br />
mieflén algo que luego toznariá.Ule<br />
gando fe a las beftias oel carruaje to<br />
mana pzouifionoepantvino,tem?<br />
biaua cozriendo aquel refrigerio a<br />
los que tenian bambze: y ahulados<br />
conaquefto fe leuantauan y camina<br />
tiancon los otros.<br />
CVa que anocbccia llego Cbirifo?<br />
pbó con toda fu gente a vn lugar, y<br />
vio vnas oonjellas que cogian agua<br />
oe vna fuente que eftaua a<strong>de</strong>láte oel<br />
caftillo oel lugar. Has quales fean?<br />
tíciparó a les pzegimtar quien eranf<br />
y ellos refpondieron poz fu inter?<br />
pzete en lengua Tp)erfiana,que veniá<br />
pe parte oel ret embiadosalgoucr?<br />
nadoz oe la tierra, y ellas oí)ceroft<br />
que no eftaua enei lugar,fino en otra<br />
villa vna joznadaoe alli. y pozque<br />
era tar<strong>de</strong> fe entraron júntamete con<br />
ellas enei caftillo al alcat<strong>de</strong> oel. y<br />
Cbirifopbo con todos losoelejccr?<br />
cito quepudieronfeapofentaronen<br />
el lugar aquellanocbe. Uos oemas<br />
qucnopudieron llegara tiempo ,fc<br />
quedaron en elcamino,tpaflaron la<br />
nocbe al fereno fin comer Tfmfiiego,<br />
t algunos oellos perecieronoe fno.<br />
CBcnia vn tropel oc los enemigos<br />
en feguimiétooe los nueftros atún?<br />
todos en quadrtllas,t robauá lo que<br />
podian oelcarruajct beftlasoecars<br />
ga que fe quedauan a tras pelea?<br />
uant contendían fobze ello entre íí<br />
los vnos con los otros, aalgunos<br />
oe los nueftros fe les enmruiaron<br />
losojosoel frió oela nieue,t aotros<br />
feles entome<strong>de</strong>ronlosoedosoelos<br />
pies. lC>arael mal oelos ojos auia<br />
cfteremedio,que ponianalgunaco?<br />
fa negra ociante oellos, quando ana<br />
dauan:tparaeloelos pieserabue?<br />
no menearte, t no cftar quedos en<br />
vn lugar, t oefcal^arfe oe nocbc los<br />
^patos. pozque ft fe acoftauan cal?<br />
^dos entrauan fe los lajos en los<br />
piest apzetauan les ocmanera que<br />
fe les mncbauan,t no los podianoef<br />
cal5ar:matozmentequetaattíanoe<br />
icado el vfo oe los qapatos viejos, t<br />
vfauan oe otros míenos becbos oe<br />
cuero rejicnte oe vaca. lP>oz eftos<br />
males t neccflida<strong>de</strong>s fe quedauan al^<br />
gunos oe los foldados a tras.y vien<br />
do a cafo vnlugar negreguear oeoon<br />
<strong>de</strong> fe auia apartado la mene, que fe«<br />
gun parefce feania oerretidoconel<br />
vapozoevnafucte quealli cerca efta<br />
ua en vnbofquc,fe fueron oerecbos<br />
para el: t pofados alli oijceron que<br />
no querianpaftara<strong>de</strong>lante.0íntíen
do cfto íenopbon que venía enla re?<br />
taguarda, comento a rogarles y per?<br />
ftiadír lee poz todas vías que no fe<br />
quedalTcn,oí5íédoque venta octras<br />
vn tropeloe enemigos,que oarian fo<br />
b:e los poftrcros,f les baríanquan?<br />
to nialpudíefteníf no apzouecbando<br />
nada con ruegos, les ainenajaua ina<br />
lamente. ^I>as ellos eftauan tanob<br />
ftínados que les ponían los cuellos<br />
oelante moftrando fe los, para que<br />
losoegollaffen,oijiendo que taño<br />
podian mas caminar. íEntonces les<br />
parefcio que feria bien poner algún<br />
miedo a lof enemigos que veníanoc<br />
tra^para que no acometieftena aque<br />
llosqucalftcftauantrabajados. y<br />
ta q era oc nocbe efaira,quando los<br />
enemigosicontendícdo cutre ft fobze<br />
la^izefafeaccrcarona lois nueftros,<br />
leuantaron fe los oc la retaguarda,t<br />
oe pzcfto rcboluíeron fobze ellos : t<br />
támbicnotrosquceftauancanfado^<br />
oauan bojest alaridos avna fonan?<br />
doconlaslantascnlos efcudos. Uo<br />
qual pufo tan gran cfpanto a los ene<br />
migos que luego fe toznaron bufcn<br />
do poz medio oclas nieues el valle a<br />
bajco a fe meter cn el bofque, ftn que<br />
ninguno oellos alfalfe la boj. JEU?<br />
tonccsaEcnopbon queriendo paflar<br />
a<strong>de</strong>lante cou los futos, amoneftaua<br />
a los oebiles tcanfadosquewuief?<br />
fen buen coza^on: pozq el oia ftguien<br />
tefe llegarían a juntar con los com?<br />
pañeros oe guerra,que les oarian<br />
fauoz t atuda.<br />
ca penas auian caminado quatro<br />
eftadios,quando encótraron en el ca<br />
mino los otros foldados tcdidosen<br />
la nícue oefcanfandofm guardas ni<br />
centinelas,quclcsoi]ceroncomo los<br />
oelanterof no fc auian mouido oe vn<br />
lugar. (Dtdoeftoaecnopbon,ouo<br />
mut granpefar t luego einbiooelan<br />
SibîQ quarto<br />
telosmaseffbzcados oe la gente oc<br />
cfcudos,mandahdoles quefupieflen<br />
la caufa pozque fe auian quedado a?<br />
tras, y ellos totnaron luego con la<br />
refpuefta oijiendo que todos losoel<br />
ciccrcito eftauan cebados cn la nie?<br />
uerepofando. y afli también losoe<br />
ïenopbonfc aluergaron aquella no<br />
cbe como pudieron ftn cena t ftn ftic<br />
go, poniendo las guardas t centine<br />
las que bailaron a mano.<br />
CBcnida la mañana Xenopbon etn<br />
bio los foldados mas rejíos que le?<br />
uantaflcn los oebiles tcanfados,t<br />
los bijieflcn caminar, y en efte me?<br />
dioCbirifopbo embio oef<strong>de</strong> el lugar<br />
algunosoe los futos a pelquifarco?<br />
mo les auía tdo a los que venian en<br />
la retaguarda, (ûuando aEenopbon<br />
los vio ftic mut íílf S''c,t entrególes<br />
aquellos enfermos para que los lie?<br />
uaflcnal real,t los curaflcn:t el paf?<br />
fo a<strong>de</strong>lante al lugaroondcCbirifo?<br />
pbo fe auía apofentado, que no eftaua<br />
masoevetnte cftadiosoe allí. ©rtCftí'<br />
dio fono®<br />
(Tluando ambos a oos fueró juntos, to rviff<br />
tuuíeron fu confejo, t parecióles fe? te V ctnM<br />
ria bien apofentar toda la gente oe<br />
palToíí.<br />
guerra poz compañías cn los luga? ciento« f<br />
res, para que eftuuieflcn mas fegu¿<br />
vcrnte f<br />
cíncopKÍ*<br />
ros. y afll iCbirífopbo fe quedo en<br />
aquel lugar, t todos los otros capi?<br />
tañes cada qual con fU compañía fe<br />
fue aapofentaral lugar que le auia<br />
cabidopoz fuertc.Cí ntonccslpoli<br />
crates toenicnfe vno oelos capita?<br />
ncs auiendo alcâçado oc los otros to<br />
dos que le OdcaflTcn ttlibzemcteoon<br />
<strong>de</strong> el quifieflc, tomo cófigo los masa<br />
parejados foldados q auia,t có ellos<br />
cozrío oerccbo para aquel lugar que<br />
auia cabido poz fuerte aïcnopbon,<br />
ttomo oefobzefalto atodos losbél<br />
lugar t al alcat<strong>de</strong>,t bailo oiej t<br />
potros quefe criauananíparaoaral<br />
ret
ce la entrada oeCyjoénBfía» 140<br />
ret en trlbuto,t ala bí jaocl alcat<strong>de</strong>,<br />
qUeno auia masoe nueue oías que<br />
era cafada, t fu marido era tdo a ca?<br />
ta oc liebres, que fuc caufa oe no fer<br />
tomado como los otros. Has cafas<br />
odie lugar ellauan oebaico oc tierra,<br />
t tenían la puerta oe becburaoe po?<br />
JOS: por oc ocntro eran ancbas,t las<br />
entradas oellas abiertas por caufa<br />
oe las bcílias: t tos bóbres batanan<br />
a ellas por vnas efcaleras oe caracol.<br />
Dentro oellas auia cabras, oucias^<br />
buetes, aues con fus bijos:tías bc=<br />
flias fe mantenían ocntro con beno.<br />
auia trigo,ccuada, legumbres, x vi?<br />
«Canae íj noenfusvafijas:pcro ceuadaengrá<br />
5=juwi Dc abundanda. auia cañas gran<strong>de</strong>s t<br />
fm rmdos,t quandoalgu?<br />
ytiTínvu no tenia fed metia lasen la boca ,t<br />
cbup3do pareda q beuia vino puro,<br />
fino laí mo jaua en agiia:t aun có ella<br />
era vna bcuída nntt fiianc,t no mut<br />
oífercnte oel fabor oel vino. 3£eno?<br />
pbon cóbido a cenar cl alcat<strong>de</strong>, t ro<br />
gdleqnc no ttmieflTe pena, t que m?<br />
uieflc buen coracofi ,que no perdcria<br />
ningtmo ocfus bijos ,tquc Icocjca?<br />
rían fu cafa nías llena, quando fe par<br />
tícflcn, que la auian bailado a la en?<br />
trada, con tal que procuralfc todo cl<br />
bien que pudiclfe para el ererdto oe<br />
los jSricgos, baila q paffaflcn a otra<br />
tierra. £llespromctioquelobaría<br />
affi comoio pedían, y citando algo<br />
alegrcoc lo que auia beuído encl có?<br />
bite mando facarod vino ancjeo que<br />
tenia guardado tefcondido. y afli<br />
paflaron aquella nocbc los foldados<br />
con abundanda oc todos bicnes,tc?<br />
níendoficmprecn guarda al alcat<strong>de</strong><br />
t a los bijos a villa oe ojos.<br />
Cí€l oia figuicnte Xenopbon tomo<br />
configo cl alcat<strong>de</strong> t fucflTc con cl pa^<br />
racl lugaroó<strong>de</strong> cllaua Cbirifopbo:<br />
tpaflándo cl primer lugar entro en<br />
IO0 oft-os lugares que ouía en el ca?<br />
mino, t bailo que los jSíiegos ella?<br />
uan en cada parte vanqiteteando,t<br />
holgando fe a plajer no le ocíca?<br />
uan palfar fm combidarle a comer<br />
poníanle en la mefacozdcroscabjítoj<br />
puerco,ternera,aues, t pan oe trigo<br />
toecaiada:^ qi^ando combídauan<br />
a algimooe beucr, no le ecbauan.vi?<br />
no en la copa, fmo ponían le ociante<br />
vna gran vafijaoc víno,t mandauan<br />
le que abajcandofc oe bujos fomidfe<br />
a bocaoccangilon.y aminifmoper<br />
mítícró al alcai<strong>de</strong> que tomalfetodo<br />
lo que bien le parecíclfc, aunque cl<br />
no quifo rccebírnada:fmo que oon?<br />
<strong>de</strong> quiera qucballaua algü fu paricn<br />
te, le lleuaua configo. Hlcgados oon<br />
<strong>de</strong> cllaua Cbirifopbo, bailaron allí<br />
tambíétodoslosfutosbien apofen<br />
tados t mut contctos t alegres con<br />
fus coionaí oe paja/obeno en las ca<br />
becas, r que eran fcruídos oe vnos<br />
mocbacbos armenios vellidos con<br />
fus cllolas 36arbaríca6 mut Iota ?<br />
nas:alosqualcscnfenauanloí sQiic<br />
gos como a niños la manera ^ auian<br />
oetenerenles feruir. Dcfpucsque<br />
fueron juntos Cbirifopbo t íeno«<br />
pbon, t fcfaludaron amigablcmcn?<br />
te, p«gimtaron juntamentcalalGít<br />
<strong>de</strong> po; vn fu intcrpjctc que bablaiw<br />
lalcnguaocTPcriia,q les oíjcclfc que<br />
tierra era aquella? y cl refpódio que<br />
era armenia. €)tra vej le tomaron<br />
a piegimtar. 1P>ara quien fecriauan<br />
allí aquellos cauallos? yd rcfpon?<br />
dio que era ocl n-íbuto od ret,t íiuc<br />
la tierra mas cercana era la p:oum?<br />
da oclosCaltbcsttmollroleselca<br />
mino para p alia. £ntoitccs Xeno?<br />
pbon tomo cl alcat<strong>de</strong> a los futos, t<br />
oiole vn cauallo futo, que era mut<br />
viejo, para q le facríftcaffe. iCwique<br />
auia otdo que elle era facrifido ocl<br />
0 iiij fol
folcntrc cUoe, poíqiic temía ¿jueno<br />
fe le munelfe, po:q ellnua mut caii=<br />
fado oelcammo.y el tomo vu potro<br />
ta cada qual oc loa capitanea oiofu<br />
potro oc aquellos que auia tomado<br />
enellugar.£ftos caualloí eran mas<br />
pequeños que los oc l^crfia ,pero<br />
oc mas coia^otu y aqui les enfeño<br />
el alcat<strong>de</strong> que atalfcnalos pies oc<br />
los cauallos toe las bcllias vnos fa?<br />
eos,quando palfalfen po: la nicue:<br />
porque fm ellos entrarían baila la<br />
oarriga^Bcabooc ocbo oias qucallt<br />
feoetuuieron 3Ceuopbon entrego el<br />
alcat<strong>de</strong> a Cbírifopbo para que le fir<br />
uleífc oe guia: t oejco le todos los oc<br />
fucafalib2cs,ejcaptoavnfubüom5<br />
echo que lleno configo: el qual en?<br />
eomendo a £pilll)encs ampblpoll?<br />
taño que le tuuiclfc en guarda>para<br />
que los giúaífc oc mejo: gana el pa?<br />
dre,t fe tornalfecon el bijo mas fegu<br />
rot acompañado a la buelta., yoc^<br />
pando lefn cafa llena oc todos quantos<br />
bienes pudieron auer, leUantas<br />
ronrcal,t feparticron, llcuandocon<br />
figo el alcat<strong>de</strong> qtre tua fuelto oc p:l?<br />
fiones guiando los po: las nicues.<br />
caía tercera jo:nada £bírifopbo<br />
ouo contienda con elalcat<strong>de</strong>,po:quc<br />
nolosauiaguiado po:lugarcs:tcl<br />
alcat<strong>de</strong> oejía eí no los auía po: aquel<br />
camino, finalmente que £birifo?<br />
pbo mouido con enojo bírio al alcat<br />
<strong>de</strong>,t como noleecbop:ifiones, vcní<br />
da la nocbc fe les fue butendo, oc?<br />
icandoles fu bijo en ín po<strong>de</strong>r. Squí<br />
fue la primera oiferencia quemuic?<br />
roniCbírífopbo t3ícnopbon en todo<br />
aquel camino, po: caufa ocl mal tra?<br />
tamiento qucauiabccboalalcatdc,<br />
t el oefcutdo que oefpues tuno en<br />
nolcatar. £píílbeuesmuoficmprc<br />
nmt bnena voluntad al mancebo, t<br />
le Ueuo configo a fu cafa, ocl qual le<br />
Bbjoquarto<br />
fiñilo fiemprc con mucba fi<strong>de</strong>lidad.<br />
ClPalfadosocaqui anduuíeronftc?<br />
te jornadascaminando cada!oia¡cin<br />
co legnaia orillaoelrio lp)bafis,quc<br />
teníaocancbo cien pies. V oef<strong>de</strong> a?<br />
qui en oos jornadas caminaron oicj<br />
leguas, baila la bajeada oel monte,<br />
que venia aoar en los campos, oon<strong>de</strong><br />
les vinieron al encuentro losCa-<br />
Itbes t jCaocof t Ipbafianos.dluan<br />
do iCbirifopbo vio los enemigos,<br />
paro fu camino octeniendo fe cerca ¡^indocn»<br />
oc cinquentaeíladíosatras:porquc ta eéaài^<br />
fi cllcndienc las alas oc fu cfqua? o®®®®'"<br />
dron no fcacercalfc tanto a ellos; ® '<br />
y mando a todos los captíancs que<br />
recogíeflcntodoffuscompañias,pa<br />
raque todo el ejcercltofe bijiclfc vn<br />
efquadron. duando llegaron loaoc<br />
la rctaguarda,mandoUamar baca?<br />
pitanest cabos oc efquadras, tbabloles<br />
oclla manera.<br />
Oos enemigos como vets tienen<br />
la amjbrcoel monte ,porendc bow<br />
es ta oe tomar confcjocomo podre?<br />
mos pelear conellos a mas venta?<br />
ja. De mí parefccr oeuemos man?<br />
dar a los foldados que coman, t apa?<br />
rcjemos para la batalla: vofotros<br />
confultad fi os parefce que fera me?<br />
ío:, paflar ot el monte, que no efpe¿<br />
rara mañana. Entonces oijco Cica<br />
no:. Smi me parefce que fera bien<br />
comer oe preflo, t que luego nos ar?<br />
memos,t oemos fobre los enemigos:<br />
porque fi per<strong>de</strong>mos elle oía cfperando,quando<br />
lo fepan los ene?<br />
migos, cobraran mas animo: t<br />
por vcmracntretanto fe jun<br />
tará otros con ellos que<br />
les ocn mas coraron<br />
tofadia.<br />
extras elle fe leuátoíenopbon,<br />
toijco afli.<br />
Curación
í0cl?oefta<br />
diotJcov»<br />
»« miUa.<br />
oela artrada oe £y?o en í^fía. 141<br />
3r©:ací$oe^enopl?6<br />
alos jSjícgog cilla quallcepcrfua?<br />
dc que no quieran pallar cl mote po:<br />
medio oe los enemigos,po: el oa?<br />
ño gran<strong>de</strong> qucoe clloreregui?<br />
ria:finooe nocbc po: lu<br />
gar apartado.<br />
0 bicnconojcoqucriatnc<br />
ccflidad oe pelear conuic?<br />
nc aparejar nos,para que<br />
peleemos a nueftro faluo<br />
contodavcntaja:tftno,mepareceq<br />
fcrabienconftiltarcomopaflcmoí cl<br />
montcocp:cfto:conquc recibamos<br />
mut pocas beridaí,t con perdida oc<br />
los menos b5b:cs quepudícremof.<br />
jEfte monte, que vemos, tiene mas<br />
oe fcfcnta eftadiosoc largó, t en to?<br />
do el no Teparecc que at bombiesoc<br />
guarda,ftnocnrolo efte paflb oel ca?<br />
mino:po: tanto feria mcjoitentar ft<br />
po<strong>de</strong>mos t: po: alguna parte ocftcr<br />
ta oel,t burtandoelat^ca los enemi<br />
g
que fe apacientan alli. lp)oz tanto fi<br />
vna ve5 toniamoc vfia partcoel tam<br />
bien podran palfar nucftra Acftiaí.<br />
y aun picnfoquclo0cnemigo0no<br />
ófará efperar en cl mifino lugar que<br />
agora eftan,quando nos vieren cnla<br />
cübrea vilto oc ojos: pues aun ago=<br />
ranoquicrcnocccdcranofotros en<br />
campo rafo.£ntoncc6 oipo iCbirifo<br />
pbo,quc menefter bae tu oe oe?<br />
íar tu retaguarda oefamparada ftno<br />
que embies otros a cllo,pucs no fal?<br />
tara qme va^a? Huego fc ofrccio alli<br />
oe trílriftontmo -dbetbtdrico con<br />
fus foldados oe armas grueflas<br />
2lrífteanaturaloe£biocon los fu?<br />
ros ligeros,^ IBiconuico Xe^o con<br />
fu capitania,que tambien era oc ligc<br />
ros. V quedaron occoncierto q quá<br />
do eftuuieficnen lacumbrc bijielfen<br />
mucbos fiícgostf con efto fe ftieron<br />
a comer. CDcfpucs que ouic<br />
ron comido ariftontmo con toda la<br />
bucfte fellego a los enemigos cerca<br />
oe oicj eftadíos,ba5iendo mucftrá ^<br />
losqucriaentrarpo:aquel camino<br />
real oondc ellos eftauan: mas vcni?<br />
da la nocbc oefpues i) cena aquellos<br />
que para efto auian ftdo or<strong>de</strong>nados,<br />
marcharon t fubieron al m5tc,t los<br />
otros todos fc quedaron al pie oel.<br />
%oe enemigos quandofmtieró que<br />
los nucftros eftauan cu el monte en<br />
cendieron mucbos ftjcgos: t vela?<br />
rontodalanocbc.^<br />
CíiDtro oia oe manana Cbirifopbo<br />
bi5ofusfacrificios,Ftiro por cami?<br />
no oerecbo a los enemigos, y ciure<br />
tanto los otros nucftros q ^uan por<br />
cl caminooel montc,fubicron ala cú<br />
bre. S)elos36arbaros los mas oe?<br />
líos fequcdaroncnlacueftaoel mo?<br />
íe,f parte oellos vinoalcncucntroa<br />
los nucftros que fubian la cumbre.<br />
£.ntoncc0 los nueftrosantes que fe<br />
Síb20 quarto<br />
tomalfen a juntar los encmigos,oic<br />
ron fobre cllos,t vencicró los,t oef?<br />
barataron los,t bijieron les boluer<br />
las efpaldas. y avn mifmo tiempo<br />
la gentcoc cfcúdoí que venian por el<br />
campo acorriendo oe prefto oieron<br />
fobre los contrarios que eftauan en<br />
cl camino pueftos en ordcn,figuicn?<br />
do los Cbirifopbo con todos los fol<br />
dados oc annas gruefias que veniá<br />
oe tras a palfo quedo en fu focorró.<br />
(Quandocftósoelcaminovícró los<br />
futos que eftauan cnla annbrc,ven<br />
cidos t oefbaratados losnucftros<br />
bueltas las efpaldas comentaron a<br />
butrítlosnueftrosa feguir los en<br />
clalcance ,tK)ndc mataron mucbos<br />
ocllos.y alli quedaron mucbos ocf<br />
pojostinucbasarmast efaidos t<br />
pauefcs,los quales todos cortauan<br />
losi6riegosconlascfpadas,tbajiá<br />
pedaços porque no fc pudiclfen fer?<br />
uirmasoellos loscncmigos.<br />
C^ubidosquefucron todosalacS<br />
brc,bijicronfus facrificiosacoftum<br />
brados,tleuantaron fusvan<strong>de</strong>cas<br />
cu feñal ó la victoria:^ oefpues feba<br />
^aron al campo,oon<strong>de</strong> bailaron mu<br />
cbos lugares mut buenos t llenos<br />
oe todas prouifioncs. Defdc aqui fc<br />
partieron para tierraoc Xaocos, t<br />
en cinco jornadaícaminaró cinquen<br />
ta lcguas:t en efte medio fc les aca?<br />
baron los mantenimientos. Ipwrq<br />
los Caocoí habitan en lugares afpe<br />
rost ftiertcs,oondcauiá llaiado to<br />
do lo ncceflario. ?3cnidos los i6r ic?<br />
g:os a eftos lugares:a oon<strong>de</strong> ni auia<br />
ciuda<strong>de</strong>s ni cafas:oon<strong>de</strong> los Xaocos<br />
feauian recogido confus mugeree<br />
t hijos t ganado Cbirifopbo oetcr?<br />
mino oc le combatir, y quando cl<br />
primer cfquadron eftaua canfado,fo<br />
corría el fcgtmdo: t luego otro tras<br />
clrporqucno podian llegar todos a<br />
vna
oelaentrada oeCyjòen ^fta. 14i<br />
viwpojlaiirpcrcja f cilrccbura ocl<br />
liigarqeftaua atajadoDc todas par?<br />
tes al ocrrcdot.Quádo 3Ecnopb5 Ile<br />
00 có losoe la retaguarda f gcte oc<br />
efcudos f armados ocarmas gruef?<br />
fas,oijco leCbirifopbo.a bue ticpo<br />
vienes 3eenopbó,q cu todo cafo nos<br />
conuicne tomar efte lugar:q oe otra<br />
manera no po<strong>de</strong>mos auer los mantenimictos<br />
neceffarios,finolc toma<br />
mos.JÉftandoconfultádo fobte efto<br />
le píegimtoafenopbó,oime Cbirifo<br />
pbo q nof eftozua oe le po<strong>de</strong>r entrar/<br />
1l\efpódioiCbirifopbo,folo vncamí<br />
noaf ,como vcs,r fttctamof ó p poz<br />
cltirarnof bá afu faluo ios enemigo?<br />
piedras ocf<strong>de</strong>aquella roca có q bará<br />
mucbo oano en los nueftros. V oí?<br />
siendo efto le moftro algunos fólda?<br />
dos beridof t quebzadas las piernaf<br />
t los coftados.pues ft vna vejjOijc<br />
3íenQpbó,gaftan fus piedras,no ter<br />
nau ta mas armas con q nos puedá<br />
vedar la cntrada:poz¿í no vemof ftno<br />
mut pocos contrarios,toeftosoos<br />
o tres armados; t el lugar como ves<br />
tiencpocomasoen'etntapaftbs oc<br />
largo t cerca oe vetnteocancbocer<br />
cado oc almenas cfpeífas oe oó<strong>de</strong> no<br />
nos pue<strong>de</strong>n bajer mucbo mala los<br />
enemigos poz mas piedras t cátos<br />
que nos tiren:queda nos otro cfpa?<br />
CÍO OC andar,que no tiene mas oe ve<br />
tute pies,poz el qual po<strong>de</strong>mos paf=<br />
faroecozrida.£nroncesoiico Cbiri<br />
fopbo,ft vna vej comentamos a paf=<br />
far poz eftrecbovoefcargaran fobze<br />
nofotros todas quantas piedras tic<br />
nen. Xantomaspzefto,oije3Eenos<br />
pbon,las gaftaraiulPcro vamos ya<br />
oe aqui q ft vna vcj llegamos,podre=<br />
mo?palfar d pzefto,^ tomar el lugar.<br />
V oicbo efto pzofigúicró fu camino<br />
ícnopbó t Cbirifopbo,t có cllofCa<br />
limacolParraftocozonel q Icauiaca<br />
bido aquel oia pozfuerte la guia oe<br />
los capitanes oe la retaguarda: los<br />
otros capitanes todos quedaró efpe<br />
rádo en lugar feguro.ígntóces tira?<br />
ró bajía la efpcftira tí los arboles ba<br />
fta fetcnta foldados no todos junto?<br />
fino vno a vno cercando fc lo mas q<br />
podíá.agafta £fttmpbalio tSrífto<br />
ntmo-dDetbtdicfet los capitanes<br />
oc la retaguarda có todos los otros<br />
fc quedaró Defuera ó la arboledarpoz<br />
q no podian eftarfeguramcntecntre<br />
los arboles mas oe vna compañía«<br />
aquí vfo oe vn buc confeio iCalima?<br />
co,q bajía fus arremetidas oef<strong>de</strong> lof<br />
arboles oon<strong>de</strong> eftaua, bafta oos / o<br />
tres paftbs,t luego fe toznaua a retí<br />
raroe pzefto;quando letirauan píe=<br />
dras:oe manera que en cada arreme<br />
tida fe gaftauanmas oe oiej carreta<br />
das ocpiedraoelos contraríos,<br />
hiendo ágafias lo que bajía Calimaco,tíí<br />
lomiraua todo el cjccrcíto<br />
temiendo que no lelleuaftcla bózra<br />
ftfticlfcelpzímeroqueíomaflcellus<br />
gar,ftn mas efpcrar, no llamando a<br />
ariftontmo que eftaua cerca: ni ít<br />
íEuricoloUufto fus compañero?,ni<br />
a otro nínguno,paflb a todos cozrl6<br />
do. íEntoncesCalimaco viendo le<br />
afll paflTadotrauo leoel efaido:traba<br />
jando oe le Detener, y en efte paflíJ<br />
ariftontmo-dDctbtdríco, t luega<br />
tras el £urícolo 1Lufto,quc todos ef<br />
toscontendíanfobzcelpzejt bózra<br />
vnos con otros, y paflados los oos<br />
pzimeros tomaron el lugar; pozq en<br />
trados vna VCJ Dentro,no podian ti?<br />
rarnin^ma piedra oe arriba»<br />
caqui era miferable cofa oe ver q<br />
las mugeres látauáfusbijos oef<strong>de</strong><br />
las rocas, t ellas fe arrojauan tras<br />
cllos,t los marido? afli mifmo feoef<br />
peñauan. Sttmpbalio janeas capitan<br />
oc losnueftros viendo a vno<br />
oelos
Bbíoqtiárto<br />
ne lo0 céntranos oe buen parecer y<br />
bien atauiado que fe queriaoerpefiar<br />
afioocl para oetener le, maa el otro<br />
fe trauo oel>t allí ambos vinieró ro?<br />
dando po: las piedras abajco:t mnricron.aquí<br />
ftieron tomadoí pocos<br />
p:ifioneros, pero fiieron bailados<br />
mucbos bucf es y aftiosv oueias¿<br />
CiPartidosoe aqui:en fíete )o:nas<br />
dascaminaroncinqucnta leguas<br />
vinieró a tierraoc los Calimbes, que<br />
es vna nación mut valiéte, y que no<br />
temeoeveniralas manos. Xienen<br />
Como fe vnas cotas oc liento fuerte ballaci<br />
a<strong>de</strong>re(an vlcutrctpo: plumagcstrac vnos ra?<br />
^^^ males oe cfparto rcto:cidos : tienen<br />
¡ÍJS! fusgrebasenlaspiemas,tccladas<br />
cinta amanera ôlosXacC<strong>de</strong>moniof,<br />
conqucocgucllanal vencido,t cou<br />
tando le lacabeça fe van con ella alof<br />
futos t faltan t va^lâ oc plajer,qua<br />
dofienten quefonviftosoclosene»=<br />
migo0:tienenlançasoc quinjeco?<br />
dos 6 largo có vnfoloblcrro cnclla;<br />
Quando palfauS los i6:icgosfe efta<br />
uâenfusvillastlugaresîtoefpues<br />
oepaífados los acometían po: las ef<br />
píate. lp)o:quemo:an en lugares<br />
fuertes t baftecidos,oondcauiS me<br />
tido todas las p:ouifioncs nccclfa?<br />
rtas:po:lo qual los i5:icgos no pudieron<br />
tomar nadaoc fus ticrrastfi?<br />
no que fc mantcnian oel ganado que<br />
auian traído oc tierra oelos Xaoeos.<br />
ClPalfadosocaquiíVinic?<br />
ronalrlo1l?arpafo,quetícnc ocan?<br />
cboquatrocícntospies:tocf<strong>de</strong>aquí<br />
po: tierra oe los 0ct tbas en quatro<br />
jo:nadas caminaron vetnte leguaa<br />
po: elcampo tpo:loslugarcs,oon5<br />
<strong>de</strong> fc oetuuieron tres oias,po: caufa<br />
oe tomar baftimentos.y oef<strong>de</strong> aqui<br />
en otras quatro io:nadas caminaró<br />
otras vetnte leguas,t ilcgaró a vna<br />
ciudad grandc,rica t poblada,llama<br />
da iStnmas, oon<strong>de</strong> el gouernado:<br />
odíales embio vna guiaq leaguiaf"<br />
fc po:ticrraocencmigoa.<br />
CBcnidocftc en p:efcnda oe los<br />
^:lcgos les oi¡co q los llenada a tic<br />
rra,oc oó<strong>de</strong> en termino oedncooiáf<br />
verla manv quando no lo<br />
Eudidfen ijielfc fc ofrecía que icmatalfcn.<br />
^I>as oefpues que entro conellos<br />
en tierraoc enemigos oelos j5tm=<br />
ñas amoneftaua a los ]5:iegos q ro<br />
balfen^ucmalfcn toeftrutdfcn la<br />
tierra. Deoon<strong>de</strong> fe manifefto^po:<br />
efto folo auia venido alli con cllos,t<br />
no po:amo:,niamiftadoelos i6:ie<br />
gos.Bl quintoola llegaron al mote<br />
fagrado,nomb:ado Xccbcs,oe oon?<br />
<strong>de</strong> los p:imcros que fubicron, lue?<br />
go como vieronlamarcomcntarott<br />
a oar bojes t aladdos.íDtciido efto<br />
3fenopbon,t los que vcniancn la re<br />
taguarda,temieronquelos enemi?<br />
gos les acometían po: lasefpaldas»<br />
lpo:quelosfcgui3mucbosoeaquc<br />
llos,cutoslugarcsauían quemado<br />
t ocftmtdo:t losquc venían enla re<br />
taguardaauian muerto mucbos Oc<br />
llos,tcauttuadootrosoclosqucto<br />
mauá en affecbantas,t les auiá qui<br />
tado cerca oc vetnte <strong>de</strong>udos encu?<br />
bertadosoc cuero oc buctcs. -dbas<br />
como las bojest clmtdofucircma<br />
to: mientras mas feaccrcauan, afli<br />
oc los poftrcros que co:nancomo<br />
oelosp:imeros,tquantomasfubiá<br />
tanto mato:cs eran las bojes,pare?<br />
do le aXcnopbon qucno era cofaoe<br />
oiflTiinular ,t fublo luego a cauallo<br />
tomandoconfigoaHtdot otrosoc<br />
caualloparavcnlra foco:rcr. y lie?<br />
gado mas ccrcaoto las bojes t ala?<br />
ridos ocios foldados que apellida^<br />
uan,-dbaiíl,^l>aill. y amoUeftan<br />
d0fcl0svn0sal080tr0sc0:rian to<br />
dos
oe l9 entrada oe £y:o en Min, 145<br />
dos fígiiícndo les los oc la rctaguar<br />
da con todo cl carruaje t cauallos q<br />
tratá.(Quádo todos fueron en la cu<br />
bjc oel monte,abzaçauan fe los folda<br />
dost los capitanes llo:aiMlooe pla^<br />
5er,Ílos foldados ocpzcftoacarrea?<br />
ron piedras,^ bijieron vna gran co<br />
luna,oon<strong>de</strong> pufiero nmcbos cueros<br />
oe btietes t vacas t efaidos t ocfpo<br />
ios 6 loscautiuos,t el mifmo capitá<br />
clpîimerocomcço a co2tar oc los cf?<br />
endos oc los enemigos:r amonefta-<br />
«a aloson-os^ leimitaflcn en cfto.<br />
Tpafládoeftooefpidicró losj62iegof<br />
ala guia ^ lesauia guiado oando le<br />
mucbos ooncsoel comü vn cauallo<br />
Jarico copaoeplata,t viiatauioper<br />
jnoncda t5 fianó,t oicj inoticdas SDaricos: t fc<br />
fiîcTnïe fi^^^^ííítt^íilc anillos que les pidió<br />
«iauapm clmifinojoclosqualcsrccibio mu?<br />
jjcia 19 „ IO0 foidûdos:t nioftrádo leí<br />
fcarío"" cl lugaroon<strong>de</strong>fc pudieflcnaluergar<br />
aqucllanocbetelcamino^tuaalof<br />
^acronas,ta quando queria ano?<br />
cbeccr fc partió oellos caminado oe<br />
nocbe. partidos oe aqui los J62ÍC<br />
gos po: tierra oc los 'dbacrones,en<br />
tres jomadas caminaróoiej leguas<br />
t el olaftguiente llegaron al no que<br />
oiui<strong>de</strong> los términos oe los -dbacro?<br />
ncs oelos oelos 0cttbas,qucdan?<br />
do laregio oe los ^Dacrones ala ma<br />
nooerccba,qucef mut afpera tierra<br />
t efcab:ola,t alí» oerccba otro<br />
rio en el qual viene a oar el rio q arri<br />
baoilcimostt ambos a oos auian oc<br />
pafl*ar óe necelfidad. jCcnia eftefegu<br />
do río mut S^a ribera zJ arboles mai<br />
gnieftbsqueefpcfos,losquales to?<br />
4os co:tauan t atalauâ los j6:íegos<br />
po:quepudielfenfalir mai p:cftooel<br />
Íugarpelígrofo. Uos -dbacrones<br />
fc pufteron todos en o:dcnanca oc<br />
laotraparteoclnopo:óoauían oe<br />
paflar los j6:iegos,con fus cfcudos<br />
t lanças t cotas vellofas,t animan?<br />
do fe los vnos a los otros:tirauá píe<br />
dras en el rio;aunque no podían al<br />
cancar po: la mucba oiftancia,para<br />
que bíjieflcn mala ninguno.<br />
Ci^ncftc medio vinoa 3Cenopbó vn<br />
foldado oe la genteoe efcudos,oi5ie<br />
do le que clauía feruído cn2itbenas<br />
t que conocía aquellos bomb:cs en<br />
la boj. Vpienfo,oí?.e,queeftacs mfc<br />
ticrra,t ftno at cofa que me lo vícdc»<br />
to quiero bablar con ellosilftelpon:<br />
dio entonces ïenopbo.lfeabla^quc<br />
noat quiételo efto:ue,tfabcp:imes;<br />
ramente oellos quien fon. %o qual<br />
como les p:cguntaflc,refpondicróit,<br />
q eran -dbacrones oc nacíon.pues<br />
p:egunta lcs,óijcafenopbo,quepotj<br />
quefe banpueftoapuntooe guerra,<br />
opo:quc quieren fer nueftros ene?;<br />
migosílftcfpondicron elloí,quc poz;<br />
quclescnn-auan latíen-a, ^nton^;<br />
CCS los capitanes le mandaron que;<br />
lesol?:eflc,qucnovcníanpo: lesb»<br />
jermal,nioaíío,ftnoquctuáaj6wí=:<br />
cia,t querían paflar la man Sefto:<br />
p:eguntaronloS'dDacrones ,quc ft:<br />
oarianfcguridadoellofSí rcfpódie<br />
ron los j5:iegos:q aparejados efta?;<br />
mos paraoar la,t recibir la. Vluego<br />
los JDacrones oieró a los jé:íegos<br />
vna lança 36arbarica:t los í6:iegos<br />
a ellos otra j6:íega,po:q efto oejian<br />
fer fenal oe fe t feguridad, tomando<br />
oe ambas partes los oiofes po: tefti<br />
gos.Bcabadas eftas cófedcracionei<br />
luego loí -dDacronescófe<strong>de</strong>radoicó<br />
los j6:iegos coméçarô aco:tar 6 los<br />
arboles,para les ab:ir el camino po|<br />
00 pudieflTcn pa'flar toado les merca<br />
do franco oc lo ^ podiá,los acópanà<br />
ró trcsóias,bafta q pufteró loii5:ic<br />
gos cn los términos oe Coicos,<br />
caqui auia vn grá mòte aun q bue?<br />
no oe paflar ,fob:c el qual loJ Coicos<br />
fe
SíbJO quarto<br />
fcmiíaiipiicfto enoídcn apunto oc<br />
gucrra.y p2inicrolo0j6:icgo0 con<br />
ccrtaroiifus efquadrones guiando<br />
bajía lapartc oelmontc:oefpucdleí<br />
pareció a los capitanes feria bien cd<br />
Ailtar la meio: inaneraocpclcar con<br />
loscneniigos* 3Ecnopbonoijcoqué<br />
Icparccia qucoeuian p po: fuscom<br />
pañlascn o:dcn,fin triodos en vn<br />
Cfquadron.Tpozquetcndo clcfqua?<br />
dfo cnvn tropel ocncceífidadfc auia<br />
Oeab:ir,t oiuidir fc:quc en vnaí par<br />
tcér,oije,bailaremos los caminos<br />
oelmdtcbUertosotóaffar,^ enotraf<br />
malosóe lUblnTcrtobajeper<strong>de</strong>rcl<br />
có:iícon a los foldados,quando ten?<br />
do pueftos en oi<strong>de</strong>nantaveh que fe<br />
efparjctoerrama clcfquadr5.ailc?<br />
<strong>de</strong>oefto ft vamos mucbos cnvn cf?<br />
quadronrcomo fean en numero mu<br />
cbos mas^ nofotros loscncmigos<br />
tomando nos en medio, aptouccbar<br />
ftibanoc lbií nucftros como quiftc?<br />
ren» y tambicnftoeftamánctava^<br />
moscíparcidos t raros,no es ú ma<br />
raniKar:ftnueftro cfquadron reciba<br />
oáftooe los mucbos tiros f d la muí<br />
titiidoc los contraríos que le acomc<br />
tid-cnjt flcdo alft a todo cl efquadró<br />
vcmiaperdida.1p)ucsoe mi parecer<br />
rcpartamostodoclefquadroncn co<br />
paftiasquevatan apartadas la vna<br />
oe la otra tanto trecbo quantofeá ba<br />
ftante para ^ las poftreras nueftras<br />
cópañiasqucdcnoeftieraoe las alas<br />
t cuernos oe los cnemiffos.y oefta<br />
manera no podremos icr tomados<br />
cu medio oel efquadronoc los con^<br />
trartosít quedando alft oeftícra nue<br />
mente los meio:cs oellos:quando<br />
vieren el camino bueno,podrí arre?<br />
meter loepiimeros tras ellos ca¿<br />
^compama,lPo:que no les fera a<br />
los enemigos fácil cofa oe fometer<br />
cu medio oc aquel efpacio,cftádo oe<br />
vna partet oe otra nueftras compa<br />
ñias,ni acometer ni berír ala compa<br />
ñia que va apcrccbida t puefta en o:?<br />
<strong>de</strong>myftalgunooelloíponcenapíie<br />
to algunaoe nueftras compamas,la<br />
masccrcanalopodrafocoírcr ta^ú<br />
danUbucs ta ft alguna oellas toma<br />
vna vej la cumbjc oel monte ningu?<br />
no ocios enemigos ofaracfpcraren<br />
fuliigar. C3Cftepareceroe3Ecno<br />
pbonapzouarontodos luego re?<br />
partieron fubucfte en compañías;<br />
Xenopbó palfando oelcucrno ftnie?<br />
ftro oela batalla alocrccbo,bablooc<br />
fta maneraalos futos.<br />
CBarones elfot^ados eftos folos<br />
enemigos qucvetsoel3te,nos pue<br />
<strong>de</strong>nfereftozuo para ^ no lleguemos<br />
tan p:efto oondc tanto oclfcamoí t^<br />
TPues luego conuiene que con ma?<br />
tóim t enojo peleemos cótra cllof,<br />
SDcfpucft cada qual fe pufo en oj<strong>de</strong>n<br />
en fu lugar, t repartieron la bucfte<br />
cncómpañías:quc fueron po? todas<br />
cerca oc ochenta, t cada vna oellas<br />
tcniaccrcaoecicn bombzes.lLágen<br />
teocefcudostftccberosreparticró<br />
entrcsvandaslos vnos ala ftnicftra<br />
t los otros alaoerecha,t otroí enme<br />
dio,ccrcaoe fctscicntos cu cada v3?<br />
da*£fto hecho fe atuntaron los ca?<br />
pitancs para bajer fUs facrificios:t<br />
quando todos ouieron becbo fus vo<br />
tos t plegarias,t cantando cllPean<br />
tcáticoacoftumbzadofe mouieron.<br />
Cbirifopbo t ícnopbon, t la gente<br />
oe efcudos que tuanconclíoscami?<br />
ñauan ala parte oe ftiera oelefqua?<br />
dron oc los enemigos. Hos quales<br />
luego que vieron los j6ñegos,lcs<br />
vinieron al encuentro: t repartido<br />
fecnoos cuernos atamano ocrecba<br />
talafinieftra,feabúcron,ocfucrtcq
ce la entrada ocái:y2o en Bfía. 144<br />
quedo muf gran efpacío vacio en<br />
nicdiocefuefquadron.Bicndo IO0<br />
aíTi apartados las gente ocefaidos<br />
ílrcadios:airo capitS eraíSfcbincs<br />
iCarncnfc,penfando que bufan,acó<br />
rrieró a todo fu po<strong>de</strong>r:f eftos fuero<br />
losptinieros que fubieron la cübíc<br />
ocl monte f tras ellos luego los fol=<br />
dados armados oe armas grucífas<br />
con fu capitá Clcanot^tcbomcnio.<br />
Í.OS cnenngos oefpues que vna vcj<br />
comencarona boluer las efpaldas,<br />
no pararon oebiif i vnos a vna par=<br />
te f otros a otra.llosíStiegos fubi<br />
dos al móteaífentarbn fu real en los<br />
lugares que alU eftauan mucbos f<br />
muf biienos f nwf abüdantcs oe to<br />
dos máteninnétosif enn-c las otras<br />
cofas vulgares lo que mas era ó ma<br />
rauillar era verlas nnicbascolme?<br />
nasquealliauia. y atodos qnátos<br />
foldados comiá ocios panales fe les<br />
reboliiia el alma lan^auan pot arri<br />
ba f pot abayo, f ninguno oellos fc<br />
podia tcnerenpie. Uos que menos<br />
comian fe toznauan femejantes a eni<br />
btiagoSíf losque mucbo femejátes<br />
a locos f a nuicrtos.y aíft fajian to<br />
dos en tierra como vencidosf rendi<br />
dos en batalla, f ocfefperados. jEl<br />
oia ftguiente cerca oc la mif ma bota<br />
que les tomaua aquel mal,todos toz<br />
nauan enfu fefo f juf 5io,ftn que mu<br />
rieífe ñinguno,f al tercero f quarto<br />
oia fe leuantauan como quic oefpicr<br />
taoe algún fucíío/o veleno bcuido.<br />
Clíi>artidos ó aqui en oos joznadas<br />
twpifoii caminaron fíete leguas,f llegaron a<br />
lamaralaciudadocSrapifondaquc<br />
es vna ciudad í0ziega bien poblada<br />
ftniadaen el mar í£uit:ino,f escolos<br />
nia f poblacion oelos Smopenfes<br />
cn tierra oe Coicos. Squi fc oem?<br />
uieron cerca oe trcf uta oias en tíe=<br />
rra oc los Coicos,oon<strong>de</strong> los oe ¿ra<br />
pifondales oieron mercado franco<br />
en el real, f refcibieron muf bien<br />
los jSziegos, f les oieron mucbos<br />
oones, bucfcsjf barina f vino<br />
les rogaró poz los otros Coicos ftis<br />
vcjinos que habitan en los campos<br />
comarcanos : los quales tambié les<br />
embiaron fus pzefentes. y alli fa?<br />
crificaron bncfcs a3upíter confer?<br />
uadoz, va H^erailcs poz la buena<br />
guia : T bisieron fus votos f piega?<br />
nasa losotros oiofcs.y celebzaron<br />
fusfteftas f juegos en aquel monte<br />
oon<strong>de</strong> aífentaron real:f cligicr5 poz<br />
maeftro ocllos aDraconcio Haccdc<br />
monio, que oef<strong>de</strong> mocbacbo eftaua<br />
oefterrado oefu tierra : pozque a ca<br />
ib auia muerto otro mocbacbo Ua?<br />
cc<strong>de</strong>monio con vn cucbillo.y man?<br />
daron le que también tuuicífc cargo<br />
ocl cofo t oe los otros juegos f con?<br />
tiendas. ÍDefpues que ouieron be?<br />
cbo fusfacrificíos,cntregar5 a 5Dza<br />
conciolos cueros oclas refes muer<br />
tas en los facriftdos : f mandaron<br />
le que fenalaífc lugar 00 auiaoe fer<br />
el cofo. ^entonces el moftrando •^aìclira<br />
lucl?a,<br />
les el lugarooauian aflcntado,lc0 01 Ccftoeci<br />
XO* Bcf s aqui efte collado Q es muf<br />
bueno para cozrer. y como ellos le<br />
refpondieífen. Conio fe podra aquí<br />
luchar en lugai* tan afpero f ourof<br />
lItcplicoDraconcio. antes,oije,<br />
muf bien, pozque el que aqui cafe?<br />
re ooler le han mas las coftillas.<br />
Squi los mochachos cautiuos en<br />
raii vn QC<br />
ncrc>;5 po<br />
rrao co»<br />
viiae co<<br />
rreaa oe<br />
cucro oc<br />
bucf alca<br />
bo,vcnc#<br />
Uaa pelo«<br />
taf oc pio<br />
mo colga<br />
contienda cozrieron el eftadio, f los daotYCon<br />
cftas l^a*<br />
Cretenfes la carrcra,quc fuero mas 3iavn|ue<br />
oc fefenta. £l juego oc la pnlcftra<br />
f Ceftos f Ipancracio fiie cofa oc<br />
ver:oon<strong>de</strong> ouomuf gran contien?<br />
da f pozfia entre los compctidozcs,<br />
eftando les mirando los compane?<br />
quc pelea<br />
ros. 2^ambicn auia carrera oe cana? uaii con<br />
llos:f auian oc cozrer cuefta abaco todoe (09<br />
nue(»o9.<br />
bafta<br />
go amane<br />
rj (5 polca<br />
•Ifbacra<br />
«ocravti<br />
genero oc<br />
(ucgocn
5?ibío quarto<br />
bíiftalíiniíir,t rcboliicrocpzeftoba tojnauan a fubírlacucftaapcnaafc<br />
jla arriba:^ toznar cojricnclo al ara/ niouian,ni podian facar ocl patío lof<br />
o altar oon<strong>de</strong> era el pwclto. y como canalloa, eran gran<strong>de</strong>a laa bojea y<br />
mncboa oe loa que cozriá bájia aba la rifa y apeUidoa oe loa qnc loa mijcotúbalfen<br />
oe loa cauallos,t quádo rauan.<br />
•<br />
fin oel Quarto líb20 oela entra/ ^<br />
da ocios jSzicgosconiCtzoenafia.<br />
S ^ A R G V M E N T Q DELít^<br />
quincolibro»<br />
OS GRIEGOS LLEGADOS A TRA<br />
[ pifonda <strong>de</strong>terminan yr fe por la mar háfta G recia,y en*<br />
^ tre tanto que nauegauan para auer prouifiones<strong>de</strong>ftru<br />
yí la tierra délos Dnlas y otras por dli, Al fin auiendo<br />
falta <strong>de</strong> nauios embiaron por la mar todo lo flaco <strong>de</strong>l<br />
cxercíto,y los <strong>de</strong> mas tomaron fu camino por tierra hazia Grecia,con<br />
los Mofinecos ouieron cierta contienda, y aqui huyeron vna vez los<br />
Griegos,pero al fin los vencieron y Ies robaron y quemaro la ciudad«<br />
Defpues en Cotyara ciudad <strong>de</strong> los Sibarenos tornaron a confuItar,íi<br />
yrian por mar,o por tierra fobre la qual confulta ouo muchos dcbá»<br />
tes y alborotos en el exercito <strong>de</strong> los Griegos,en los qua«<br />
lesXcnophon fue mucha partepara<br />
foífcgar los,<br />
^[íbjoquíntooe ^enopbonDeéi^<br />
lacntrodaocloe^nesoscon CttoenSAii.<br />
^dolo<br />
qucbijicron<br />
los Anegos<br />
enla entrada<br />
oe Bfia con<br />
les acaefcio<br />
en el camino<br />
quádo tozna<br />
ron bafta lie<br />
gar tllUIIIWI, alamar,<br />
tala ciudadoc íCrapifonda,quccs<br />
oei6zicgos,fimada en el mar<br />
no:bemos oeclarado en los pzime?<br />
ros quatro libzos. CBqui fe<br />
atuntaron todos iuntos,para cóful<br />
tar fobzc fu camino oe a<strong>de</strong>lante:t le?<br />
uantando fe Butllcon Xburio el pzi<br />
mero octodof,comento a bablar oc<br />
fta manera.<br />
ff 1Ra5pn oé Sburio<br />
para aconfejar la partida<br />
poz mar.<br />
Vo
oela entrada oe €y:o en Bfía. 145<br />
©foj^adoívaroneíto,<br />
oijejcaiifíido cftof ta<br />
DeUeuartma albaias,<br />
t andar cn píc,t co:=<br />
rcr,t traerlas armas<br />
a cucftas,t ponerme<br />
en la o:<strong>de</strong>nan^a velar t bajcr cen?<br />
tínelas:t finalmente oe pelear,t oef?<br />
feo ta jOcfcanfar oeftos trabajos.<br />
V pues que H)ios nos ocjco venir a<br />
ía mar, querría nauegar lo que que=<br />
da oel camino: t recortado como BU<br />
jtes, Uegarounníendoa jSzecia.<br />
Ctcndo cfto los foldados,fe albo?<br />
rotaron,oijicndo q ocjia mut bien:<br />
t ninguno file oe todos q no lo apío<br />
uafle. j£ntonccsfeleuantoCbirífo<br />
pbo, t bablo oefta manera.<br />
jriRa5onoeCI?írífo^<br />
pbo,parat2 abufcar<br />
nauios.<br />
• . f '<br />
arones jSjiegos, mi<br />
amigo es Snajcibíoca<br />
pitan oela armada oc<br />
-mar oeftas partes, ft<br />
meembiatsaefte,pic<br />
foquetoínare con ga?<br />
leras tnáuios que nos puedan paf?<br />
far. y pues vofotrosquerets ñaue<br />
gar, cfperadme aqui bafta que to:?<br />
ne,po:que mut p:efto fere oe buelta.<br />
©tdoelloloslbldadosjfcalcgraron<br />
cn gran manerá^t oetermináron po:<br />
voto oe todosque luego fc paitief?<br />
fe. Xras elfe leuanto íehóp^on, t<br />
oijcoafti. :<br />
pboii a losi6:iegos,parap:o?<br />
uecr lo ncceflario al<br />
cjcercito. ..<br />
3, a ipbirífopbo embia<br />
mos po: liamos, tno?<br />
fotros quedamosaqui<br />
cfperando, bien fera q<br />
os oiga lo que mepa?<br />
refce fe oeuc bajcr, fe?<br />
gü la calidad oel tiempo lo requiere.<br />
p:imeramcnte conuicne p:ocurar<br />
las p:oi}ífioncsncceflaríaí,oc tierra<br />
oe encmigos:po:que el mercado que<br />
aqui atoep:efcnteno es baftautc,ni<br />
atoeoon<strong>de</strong>laspo<strong>de</strong>r comp:jr ,ftuo<br />
en pocoí lugares,t elfos en tierra oc<br />
cótrarios: t at peligro que pcrejcan<br />
mucbos ,ft van ocfinandados t fi»<br />
guarda a bufcar las vmiallas. afli q<br />
me parefce oeuemos p:ouccr fob:c<br />
efto oe los mantcnimiétos, para que<br />
no ata algún térro: t nofotros los q<br />
tenemos el mando oeuemos tener ef<br />
pedal ait Wo oefto.pues como to<br />
dosap:ouaflcnefto, oi]co les, ago:3<br />
otdlooemas. algunos oelos nue?<br />
ftros falen a robar al campo,t pienfo<br />
que feria mejo: comunicar con nofo<br />
tros, quando quieren falir, t oejir<br />
oon<strong>de</strong> van, para que fepainos cl nu?<br />
mero oe los quevá toe los que que?<br />
dan, t uos aparejemos, para que fi<br />
fuere meneftcr los foco:ramos ft<br />
algimobijiere algún oefatino, tome<br />
mos cófejo: t para que conojcamos<br />
las ftieríjas, t el po<strong>de</strong>r oe aqucllos<br />
contra quien van. Cambien me pa<br />
receque nos cóuicne penfar cnefto,<br />
que los eneniigostíencn aparejo,pa<br />
ra falir arobarel campo a fu faluo, t<br />
ponerfe en aflccbancas contra nofo?<br />
tros : po:quc tenemos fus tierras, t<br />
eftan encima oenofotros. Remane<br />
raqueferabícmenefter poner guar?<br />
das en el reaUí ft las ponemos repar<br />
tidas, menosnos podrá tomai^e fo<br />
fob:e falto los enemigos. Xainbícn<br />
auetsoc mirar que ft oc cierto fabc?<br />
% mos
Xíbio ciuínto<br />
«100 que Cbirifopbo toma có los na<br />
uios uccclfariosjiio es lucncftcr pcu<br />
far cu lo q agoja quiero oejir. 4Das<br />
poique cílo ella incierto ,nie parece<br />
q ocuemos procurar oe tomar aqui<br />
nauios:qucfitou)a Cbirifopbo cou<br />
ellos,apuntados con los que aqui<br />
ttmicremos,aura copia oc nauioí pa<br />
ra naucgar: Í fmo los trujcerc feruir<br />
nosbcmosoeeftos. Ipoiquc ^o veo<br />
quepalfanpoi aqui bartos naucgan<br />
do. £ fl los oc Crapifonda nos oief?<br />
fen nauios gran<strong>de</strong>s,tomariamoí los<br />
quepalfan,t quitando les losgouer<br />
nallesguardarlos tamos baila que<br />
tuuíeíremos recaudobaftantc. y oe?<br />
lia manera piefo que nos podremos<br />
oefcutdar oe lo que toca a imellro<br />
palfajc. ( V elle parecer no menos<br />
ftieapionado oel eicercito.) aifi mif?<br />
mo aucts oe pcfar,oijeíenopbon,<br />
que es rajón, que a coílaoe todos fe<br />
mantegan los marineros,aito5 na?<br />
üios bcmostomado, el tiempo que<br />
cfhiuierenoetenidoípoznuellracau<br />
fa,tpagarles fu fíete, poique fean<br />
opiouccbados. ( j6llo no mcnoí agra<br />
do a todos los oel eicercíto.) iPucs<br />
también, oije ícnopbon, me parece<br />
júntamete con ello, que fi po<strong>de</strong>mos<br />
auer los nauios nccelfarios ,oeué?<br />
mos mandar en todo cafo a las ciuda<br />
<strong>de</strong>s marítimas ,que nos allanen los<br />
caminos malos toificilcsoe palfar:<br />
lo qual ellos baran oe buena gqua/o<br />
poi miedo oe nofotroí /o poique nos<br />
querrán ver murpjello fuera ocfus<br />
tierras. C« ello refpondieron<br />
todosatna boj,que no era mcneller<br />
allanar los caminos, fmo tirar poi<br />
mar. ipucs viendo íenopbon fu lo<br />
cura t pertinacia, no quifo remitir?<br />
lo aips voto0, finoque ocultamcn?<br />
te perfuadio a los ciudadanos qalla<br />
nalTen los caminos »oijiendo les que<br />
oella manera faldrian mas piellooc<br />
fus tierras,finmiclfcnbuenos ca?<br />
minos. Entonces tomaron ocios<br />
<strong>de</strong> jTrapifonda vna galeaja ocarina<br />
da oe cinquenta remos poi vaneo: t<br />
bijieroncapitan oella a Dejcipo Ha?<br />
ce<strong>de</strong>monio, que tenia fu moiada en<br />
aquellas partes, para QUC tomalfc<br />
con ella otros nauios. •dbaselleno<br />
curando fc oe tomar nauios ningu?<br />
nos, buto con fu galeaja fuera oel<br />
maroe TPonto: aunq poco oefpues<br />
pago la pena oe fu merecido en Xríí<br />
cia, que fue muerto a manos oc TRi?<br />
erando Hacc<strong>de</strong>monio, poi mandado<br />
ocliact 0eutbcs poique tramaua<br />
nucuos tratos, aifi que recibiendo<br />
oe loíoeXrapifonda otra galeajaoc<br />
armada oc trctnta remoí poi vaneo,<br />
fcnalaron poi capitan oclla a ipolt?<br />
cratcs atbenienfe,el qual tomo con<br />
ella todos los nauios que pudoauer<br />
t los trujco^al cjccrcito,t quitándoles<br />
los gouernalles t jarcias t apare jof<br />
las pufo guardadas,para que las tu<br />
uielfcn feguras, para fc fcruiroellas<br />
a fu tiempo. £n elle medio falieron<br />
arobarclcampo loí]5iicgos, talgu<br />
nos oellos ouieron buena cmpicfa,<br />
t otros no. Clcaneto que falio con<br />
fu compania, t con otra, t fe metió<br />
en apiicto en lugaroificil t traba jofo<br />
fue muerto oelos enemigos,t otros<br />
mucboscóel. iPuescomo ta no tu?<br />
uiclfcn lugar cerca oe oó<strong>de</strong> po<strong>de</strong>r to<br />
mar loí mantcnimictos necclfarios,<br />
oe manera que pudiclfen falir t toi?<br />
uar los oclcicercito cnvn mifmooia<br />
al real,romádo 3íenopbon fus guias<br />
oe los oc Xrapifonda faco la mitad<br />
ocl cjcercito a tierraoc los DiilaSjt<br />
la otra mitad mandoque fcqucdafle<br />
cnguarnicion,paraguardaoelrcal»<br />
iPoiquc los Coicos viendo fe alam<br />
jados oe fus cafas feauian atunta^<br />
do
DctoentradaocCyioenSfía. 146<br />
4o amucbo0cnlo0montes,para ba<br />
jer oef<strong>de</strong> allí todo el mal que pudief?<br />
fen a loa nueftroa.Hoaoe STrapífon<br />
da no quífieronguíarloajSzíegoaa<br />
aloa lugarea cercano0,oe oon<strong>de</strong> pu<br />
dielfen fácilmente auer pioulfionca<br />
parad cicerdto, poique eran fuá a=<br />
mlgoa loavcjlnoa t comarcanos: fi?<br />
no que los llenaron oemdoi gana a<br />
tierra oe los Díílas ,que eran fus<br />
enemigos,^ les auían becbo mucbo<br />
oaño. íÉftos Dnlas babitauan en<br />
montañas r lugares afperos,^ eran<br />
los mas belicofos d todos los otros<br />
bomb:esoe tierra oelp)onto. Quan<br />
do los D:ilas vieron loí j6zíegos en<br />
fus tierras quemaron los lugares<br />
nofonaleddos, quecran buenos oc<br />
tomar, fm oejcarlescofa que pudlcf?<br />
fen robar,eit:ccpto puerco? y bucf es,<br />
t algún ganado que efcapooel ftic?<br />
got^cllos todos fc rccogeron a vna<br />
villa fuerte que era cabera y metro?<br />
polis oefu reñozio: la qual tenia vn<br />
arrobo muf grandcoe agua,tmup<br />
oificilcscntt'adas.aqui la gente que<br />
trata cfcudos paliando oelátc oelos<br />
foldados oc armas gruclfas en vna<br />
arremetida que bijicronoc cinco/ o<br />
fctsclladíospalfaron elarroto,^ co<br />
mo vlelfc tantas ondas, y otros mu<br />
os bienes que po<strong>de</strong>r robar, me?<br />
tieron fc bajía la villa, figuicndo em<br />
pos odios los piqueros que auían<br />
falidoocantes a bufcar mátenímien<br />
tos. Serian en numero los que paf?<br />
faron el arroto,masoeoof mil bom<br />
bjcsocguerra: los qualescombatic<br />
ron el lugar muf ocnodadamente,<br />
mas no le pudieron tomar : pojquc<br />
tenia vna caua mut bonda, t beftio?<br />
nes t baluartes octodaspartes. y<br />
quando fc quedan retirar, los acó?<br />
metían bjauamente los oc oentro.<br />
TPues viendo oificíl la falldatpojquc<br />
no podian entrar,fmovno avnoen<br />
el arrobo, cmbiaró aaíenopbonquc<br />
venía con losoe armas gruclfas, a<br />
le oejir que lavllla eftaua llena oc to<br />
dos los bienes oel mundo, mas que<br />
no fe podía tomar, que era mut l^ner<br />
te ,ní tampoco fe podían retirar fin<br />
gran peligro: poique los cneuiigos<br />
ocoenn-o fallan a pelear, t el cami?<br />
no tenía las falidas mut oificíles.<br />
a punto atados fus anúcntos, para<br />
que quando oicflcn fcíial, pudieflen<br />
tirar: V a los flecbcrof afli mifino con<br />
las flechas aflcílallas en los arcos,<br />
para que hajiendo fcfial pudieflcn<br />
foltar: ta los hon<strong>de</strong>ros ligeros con<br />
fus ciirrones llenos oc piedras, pa?<br />
ra tirar fus hondas a tiempo: t em?<br />
bio algunos que tuuicflcn cuidado<br />
oefto. Dcfpuesquetodoftieaparc?<br />
jado los capitanes t fotacapitanes,<br />
t los otros que fc tenian po: merece<br />
doies oe fcr lo, todos pueftos en fu<br />
oz<strong>de</strong>nanqafe mirauan los vnosa los<br />
otros, y era bermofa cofa oe verlas<br />
bueftes'a puntooegucrra en aquel<br />
CCÜuando ouieron catado el pean<br />
cántico acoftumb:ado,t la trompe?<br />
ta hi50 feñal, apellidando todos juip<br />
tamente al Dios-dDarte,falieró p:i?<br />
mero los armado?luego los pique<br />
ros t ftechcros t hon<strong>de</strong>ros, t oefcar<br />
igaron a vna ftis tiros t flechas t pie<br />
dras, t algunos oellos lancauan fue<br />
go en los enemigos. De fuerte que<br />
los contrarios aptemiadoíoe la muí<br />
titudoelos tiros oefampararon fus<br />
baluartes t eftancias, v huteron.<br />
jEntóces ílgafia ¡Stimpbalio t Iphi<br />
Jojceno peleneooeicadas las armas<br />
con folas fus cotas oe guerra fubieron<br />
los pjimeros en los muros<br />
otros muchos tras ellos: oe mane?<br />
ra que ta parecia fer tomada la villa.<br />
Uos foldados que tratan cfaidos t<br />
ligeros cozrieron luego a robar ca?<br />
da vno lo que podia. y íenopbon<br />
jcftandoala puertaoc la villa vedaua<br />
a todos los que podia armados oe ar<br />
mas gnieflaíla entrada:po:quc auia<br />
vifto algunos otros ocio? enemigos<br />
cn vnos recueftos. De at a poco ra<br />
to oto gran rutdot alaridos ocios<br />
que auian entradope oentro,q vnos<br />
Síb:o quinto<br />
ocllos con la p:efa en las manos, t<br />
otros heridos venían hutendo a fe<br />
acoger a las falidas oe las puertas,<br />
y fiendo pteguntados la caufa po:?<br />
que hutan,refpondieron queoc vna<br />
fottalejaoe oentro oela villa auian<br />
falido muchos oe los enemigos que<br />
birian, t venian tras los quehut=<br />
an. í£ntonces3íenophon mandoa<br />
Xolmi<strong>de</strong>s p:egoneroquep:egonaf?<br />
fe que todos los que quifieftén cn?<br />
trar oentroenla villa pudieflen cn?<br />
trarfinpena tfaquearla. yaftien?<br />
traron muchos oe los i6:iegos, t<br />
vencieron t oef barataron aquellos<br />
queauian falido oe vna fottaleja, t<br />
los bisicron retirar, tencerrarfe o?<br />
tra ve5 en fu eftancia, y cercando los<br />
otros que auian parefcido cn los re?<br />
cueftos robaron y faquearonquan?<br />
to auia en la foztalcja oe la villa.<br />
Uos armados fe pufteron todos jun<br />
to a los baluartes, y otros junto al<br />
camino que tua a la fottalcja. íc^<br />
nopbon ,t los capitanes confulta?<br />
uan, ft po: alguna via era poflTiblcto?<br />
marfe aquella fottaleja. potquefo<br />
lamente po: efta via cfperauan fal?<br />
uarfe,oeotra manerales parefcia co<br />
fa mut oificil po<strong>de</strong>r falir oe alli.<br />
Defpues quetodo lo ouieron mut<br />
bien penfado,parefciolesquccn nin<br />
guna manera íc podia tomarlaplaqa.<br />
iPo: lo qual todos aparejauanoe fe<br />
partir: tpara cfto Derrocaron po: eí<br />
fuelo todos los baluartes, y los be?<br />
ftiones que tcnian hechos oeantes<br />
para fu oefenfa. y embiarona<strong>de</strong>lan?<br />
te todos aquellos que no eran aparejados<br />
para falir a robar el campo: t<br />
buena parte tí los foldados oe arma?<br />
grueftas, ochando folamente los ca=<br />
pitanes aquellos oc quic mas fe con<br />
fiauan. ya comencauan oe fc par?<br />
tir,quando falieron'oe parte oe ocn?<br />
tro
oe (a entrada oe Cyjo en Sífía. 147<br />
tromucbo0t)c IO0 enemigos íirma=<br />
dos con cfcudos y lá^as t confus ce<br />
Indas oe papblagonia en las cabe?<br />
ías,t tomaron las cafas que eftauan<br />
oe la vnaparte y oe la otra oel cami=<br />
no que tua a la foztaleja. De mane<br />
ra que no era feguro a los nueftros<br />
acometer aquellos que eftauan oe?<br />
baico oe lospoztalcs que eran oeba?<br />
jcooe la foztaleja:pozque les tira?<br />
uan mut gran<strong>de</strong>s vigas y ma<strong>de</strong>ros<br />
oe arriba, afti que era peligro efpe<br />
rar,t umcbo masoe fc partir, poz?<br />
que ta fe accrcaua la nocbe. £ftan?<br />
doaftípcleandotoudandoloque ba<br />
rian,algun buen efpiritu les moftro<br />
cl camino oefaluacion, pozque oe<br />
ímpzouifo fe encendió vna cafa oe<br />
aquellas que eftauan a la mano ocre<br />
cba ftn que ninguno puficftc fuego.<br />
7P0Z lo qual todoi los enemigos que<br />
allifc auian acogido comentaron a<br />
butztocfamparar lascafasoela ma<br />
no oerccba, 3Eenopbon viendo cica<br />
fo oe fozmna mando encen<strong>de</strong>r las o?<br />
tras cafas que eftauan a la mano fu<br />
nieftra: las quales ardieron oc pze?<br />
fto,pozque todas eran labzadas oc<br />
ma<strong>de</strong>ra, y con efto buteron tam?<br />
bien losque aqui eftauantfolamentc<br />
quedaron aqucllos que eftauan oe<br />
frente, que les parecia vernian aoar<br />
poz las cfpaldas luego que vieflcn fa<br />
lir/ooefcen<strong>de</strong>r los j6ziegos.£nton<br />
CCS mádo3Eenopbon alos futos que<br />
eftauan oe fuera oe los tiros oe los<br />
contrarios, que trunreflcn mucba le?<br />
ña en medio oe aquel efpacio q auia<br />
cutre ellos y los enemigos: y quan?<br />
do vio leña en abundancia, mando<br />
poner fuego a las cafas que eftauan<br />
cabe los baluartes para tomar en me<br />
dio los enemigos, y oefta manera<br />
a gran pena efeaparon oe aquel lu?<br />
gar con poner el fuego en. medio oe?<br />
Uos t oc los enemigos. Xoda la ciu<br />
dad fue quemada y los baluartes y<br />
cafas t eftancias,t todo lo ocmas,cC<br />
cepto la foztaleja. oia figuicntc<br />
fc partieron los íSziegos cargados<br />
oe todas las pzouiftones neceflariai.<br />
y pozqueauian oe bajear vna cuefta,<br />
para falir al caminoquevaa jtrapi?<br />
fonda, que era afpera y angofta, oe¿<br />
terminaron oe poner vna ccladaftui<br />
gida a los enemigos, y tomo el car<br />
go ocfto vn varón llamado -dbtfo,<br />
que también era oc tierra oe -dbtfta,<br />
efte tomando conftgo quatro / o cin?<br />
co foldados £retenfes cfpcro cnvn<br />
lugar efpcflb oe niatas,ftngcndo que<br />
quería oef<strong>de</strong> aquella celada acome?<br />
ter los enemigoí a efcufa, relumbzan<br />
do con fuscfcudos oe ajero oetodas<br />
partes.Dc fuerte que los enemígoa<br />
viendo cfto y temiendo fe que auiacc<br />
lada,no ofaron feguir a<strong>de</strong>lante: ten<br />
tre tanto oefcendieron los nueftros<br />
feguramente, (Quando a -dbffo le<br />
pareció que baftaua lo que auia efta?<br />
do cn aflccbancas, bijo fcñala los<br />
futosque buteflcn a mas no po<strong>de</strong>r:<br />
t eltambicnfalídooe allíbuto iuni<br />
tamentecon los que con el eftauart.<br />
Uos otros iCretenfes temiendo no<br />
fueflcn alcanzados oe cozrída ocios<br />
enemigos, apartando fe ocl camino<br />
fe acogieron a vn bofque que cftaua<br />
entre vnos valles, y alli fe faluaron;<br />
AJfyyfo butendopoz fu camino adc?<br />
late oio bojes a los fuyos que le atú<br />
daflcn, V aflí fue focozrído, y le faU<br />
uaron,aiin que bcrido: y ellos fe re?<br />
tiraron con el ocfendiendo fe oe los<br />
enemigos que los bcrian ttirauart<br />
ocio alto, algunos oelos Cretcit?<br />
fes fe boluían a tirar a los enemigos<br />
que los feguian: y aflí finalmcntcto?<br />
dos llegaron faluos a fu real,<br />
caqui viendo todosque no tozna?<br />
% lU ua
Mil £1)1 rifopbo ní ouín naníoí baftan<br />
tes para tcdos, ni oe oon<strong>de</strong> po<strong>de</strong>r<br />
auer las pjouirionesnecclíarías para<br />
el ejcercítOjOeterniínaró oe fc par=<br />
tir: t metiendo en las naos que allí<br />
tenían los flacos t oebiles,t los que<br />
palfauan oc quarcnta añosjt los mo<br />
cbacbos t mugeres que no eran pa^<br />
ra tomar armas, t las alhajas que<br />
no eran menefter, Bcnalarólcs por<br />
caudillos a ipbílcfeotSopboncto<br />
que eran los mas ancianos capíta?<br />
nes. y todos los oemas fc partíe?<br />
ronpouíerra poi los caminos que<br />
les eftauan allanados» y alfi partí?<br />
dos acabo oc tres oías llegaron a £c<br />
rafuntc dudad jSiícga -dDaritíma,<br />
que es colonia, t puebla oe los 0i?<br />
nopenfes, en tierra oe £olcos. aiU<br />
fe oetuuícron oícj oías, t bijieron<br />
alardcoefu gentcoc guerra,t baila?<br />
ronfecn numeroocoebo miltíe^f?<br />
cientos en todos que auian queda?<br />
do faluos oeoiejmilquceran, Hos<br />
ocmas percdcró en la guerra/o que=<br />
daron en las nícucs/ o fucronmuer?<br />
tos oe oolencía» Squi repartieron<br />
los oineros que auiá tomado en los<br />
ocfpojos ocios enemigos,facando<br />
oeUoslaoecíma que auian prometí^<br />
do poz voto al Dios apolo t a Día?<br />
na. y cada qual oe los capitanes to<br />
mo a guardar fu parte para los Dio<br />
fes: t IBeon afinco tomo en guarda<br />
la parte que le cabía a Cbirifopbo,<br />
3fenopbon el primero confagro la<br />
parte oelos ocfpojos por ofrenda a<br />
apolo Delpbíco en el tbeforo oe los<br />
atbenicnfes, ocdicado en fu nom?<br />
bre t en el oe iProjceno fu buefped,<br />
que fue muerto con £learco t los o?<br />
tros capitanes, como arriba oeici?<br />
mos. Ha parte oe Diana ;£pbefia<br />
porque fe auia el oc partir oefpues<br />
con ageftlao oef<strong>de</strong> afta,para tr con?<br />
quinto<br />
tra los oc 36oeda, ocpofttola en po^<br />
dcroe^Dcgabtfo faccrdotcocDía?<br />
na, por temor ocl peligro que le po?<br />
día venir en la batalla que oefpues<br />
fe010 en£oronea, oon<strong>de</strong> fcauía oc<br />
bailar juntamcntcconagefilao. y<br />
concerto con elque ftoe alliefcapaf?<br />
fc biuo ,fcla tornaífc,t ftno jlaem?<br />
plcalfe en alguna ofrenda que fuef?<br />
fe agradable a Diana fe la confa?<br />
gralfc. 4bas como oefpues Heno?<br />
pbon tor naife faino oc aquella bata?<br />
lia palfando por la ciudadoc0cílun<br />
te ,quc es vna colonia / o puebla oc<br />
los Hace<strong>de</strong>moníos, no mut leicos<br />
(Slftnpj<br />
oel monte ©Itmpo a cafo llego alli cofiucfi®'<br />
-dl>egabtfo ,qucveníaa verlos jue= re líaju»<br />
gos dDltmpicos t fteftas que allí fe<br />
celebrauan; t enconn-ando con cl le poth>ó:r4<br />
tornofuoepofito. -dbasXenopbon oc<br />
tcr.tJq««»<br />
en recibicdo lo, compro odio vna tic troenqfí<br />
rrapara la oíofa,como Icamoneftocl trooñof«<br />
oráculo,junto al lugar por oondc co?<br />
rrcclrio0cleno,ttambícn correen<br />
¿pbefo oel mifmo nombre otro río<br />
0elenocabe cl templo oe Diana<br />
ambosaoosllcuá peces t concbasi<br />
y efte lugar, por oondc oijcimos que<br />
palfaelrio0eleno ,eftallenooccata<br />
oc todasmancras oc fieras, y alli<br />
bijo vn templo t vn altar confagra?<br />
do a la Diofa,oe aquel oínero:tba?<br />
Jia facrificios cada ano oc las oed?<br />
mas que cogía oc los frutos oc aquc<br />
lia tierra, y todos los ciudadanos<br />
t comarcanos,afli bombrcs como<br />
nmgcrcs, fon participantes oe aquc<br />
Uas ficftas: t allilaDíofa proucca<br />
todos los moradores que allí vie?<br />
nen porocuodon ,oe barína: t pa»<br />
t víno,t oineros ,t frutas, t parte<br />
oe los facrificios, t oe la caga.<br />
íEjrcrdtan allí la caga, t celcbráaquc<br />
lias ficftas los bijos oc ícnopbon t<br />
los otros dudadanos,t todos los<br />
otros<br />
cnclmoit'<br />
tcolri'ip»<br />
oon<strong>de</strong><br />
currií of<br />
tod4<br />
cia.
Dcla cntradaDcCyjocnBfía^ 148<br />
otro0bomb:e0quc quieren ca^ar.<br />
y aíTi en efte lugar fagrado como en<br />
elí lp)boloe,fecatá iabalie0tcab2a0<br />
montcfe0 y cieruo0. ¿fia vn lugar<br />
allipo:oon<strong>de</strong>vanoellacc<strong>de</strong>moniaa<br />
ltmpla,que oifla oel templo oe 3u<br />
piter en CDl^mpla cerca d veinte ella<br />
dioa. a^en efle lugar confagrado<br />
bofque0tmonte0 efpeffo0oe arbo?<br />
Ic0 oon<strong>de</strong> tiene fus paílof mu^ abun<br />
dante0 lo0puercof iabalic01 cabía0<br />
t oueia0 f cauallo0, t pue<strong>de</strong>n mu^<br />
bic pacer la0 beflia0 oe aquellos que<br />
vlcnenala0ftefla0.Cercaoeltemplo<br />
ot vn bofquc lleno oc arbolea frutifc<br />
roa, oon<strong>de</strong> nunca faltan frutaa a fu<br />
ticmpo.£l templo aunque ca peque<br />
ñoe0 mut remeiante algran templo<br />
oc Diana en £pbefo. Ha imagen oe<br />
laoiofa c0occíp2e0 tgualcn todoa<br />
laoe 0:0 que ella en ;£pbcfo,que no<br />
oiílerc fmo en fcr oc otra materia.<br />
2lt vna columna ociante ocl templo<br />
con vn letrero que oije que aquella<br />
tierra eacófagradaalaolofa Diana,<br />
t que clque la poffee/ o licúa frutos<br />
oella ba oc oar la oecima cada año pa<br />
ra los facrificios, t l^s ocmafias pa?<br />
ra los rcparosocl templo, y ftalgu<br />
no no bijicrc efto que le caftigara la<br />
oiofa. C^omandopuesalabi?<br />
flo:ia, oef<strong>de</strong> Ccrafunte la vna parte<br />
ocl cjcercito q fc enuarco en laa naos<br />
vino tan picfto po: mar, como los<br />
otros llegaron po: tierra. (Quando<br />
fueron todos jutos en los términos<br />
oe los -dDoftnecos,emblaron a ellos<br />
a Zimefttbeo namral oc Xraplfon?<br />
dafu buefpedoc lof dDofinecos,que<br />
les p:eguntaflcfi entrarían en fu tic?<br />
rracomoamigos,ocomocnemigof?<br />
3ÉII0S rcfpondieron que no fc les oa<br />
ua nada po: ellos: porque fc confia?<br />
uan en el fitlo fuerte oc la villa, j^n?<br />
tonces Zimefitbeo auifoa los £í:ie?<br />
gosquclos otrospucblos quemo?<br />
ran oe la otra parte oe la ribera oc<br />
TPonto tenian continua guerra con<br />
cftos,t que le parcela feria bicn coni<br />
bidarlos para fc juntar con ellos,<br />
afti que embiado Ximefttbeovino<br />
a ellos juntamente con lof caudillos<br />
j6:iegos. (Duando fueron llegados<br />
a ellos, apuntaron fc los gouernado<br />
res oelos ^Doftnecos y los caiuli?<br />
líos oe los íSñcgos. yXenopbonel<br />
pjimero tomando a Ximefitbeo po:<br />
ínterp:ctclcs bablo oefta manera.<br />
alos-dDofmecos paralesocman<br />
darfuamiftad.«<br />
ílrones «dDoftnccos,<br />
nofotros qremos paf?<br />
far aj6:ccia po: tierra,<br />
po:quenotencmof na<br />
^ i\ nios para nauegar pot<br />
mar:efto:uan nos lo eftof ,que fegun<br />
bcmofotdo,fonvueftrofcncmigos.<br />
Ipucs ft quereye podéis nos tomar<br />
po: compañeros,^ vengarosocllos,<br />
ftalgun tiempo fui?ftcs injuriados,<br />
y tenerlos oe aqui a<strong>de</strong>lante mas obc<br />
dientes. )6ft agora nos oenra^soc<br />
las manos, mirad q oefpues po: ven<br />
mrano bailareison*os que contal<br />
po<strong>de</strong>r os vengan a anudar, a efto re<br />
fpondio el gouernado: oe los -dDoft?<br />
ñecos que aft*i lo queria el. y luego<br />
acepto fu amiftad. ago:a pues,oi5e<br />
Icnopbon,cn que penfa^s po<strong>de</strong>ros<br />
feruir oc nofotroí,ft fomos vucftros<br />
compañeros, y vofotros en que nos<br />
pó<strong>de</strong>os ap:ouecbar para paflar efte<br />
camino? lUcfpondieron ellos, que<br />
confuai^da podrian entrar en la tic<br />
rra oe los enemigos po: vna parte t<br />
por otra» y también po: el femejante<br />
Z iiij nofotros
2.ibîD quinto<br />
nofotrof 00 po<strong>de</strong>mos embiar iiauíof sos,
t>c la entrada te Cyjo en ^íía^ 149<br />
2lroncscfïb:çado0 no<br />
00 crpanrcfSDc loque<br />
ijgoîfl a acacfddonuas<br />
anre$lorcncdpo:bicn<br />
qucpoîniaUpo:quc<br />
pîimcrauicntcconocc<br />
ref0 ej IO0 que ban oc fer nuclh-a0<br />
guías oc aquí a<strong>de</strong>lante oc neccflidad<br />
ban oc fer íaneneiníso0 oe nueftros<br />
contrario0 como nofotros,t también<br />
que los j62icgosauenmreros<br />
que temerariamente falieron oeoj=<br />
<strong>de</strong>n, t penfaron ellos poï ft fer baftá<br />
tes cou los36arbaros para acabar<br />
cl bccbo,tienen el pago oe fu mereci<br />
do: para que fean ejccmplof caftigo<br />
a losotros a que en ningima mane?<br />
ra fe aparten oe la oîdcnança. pues<br />
conuienc agoza queos aparcjeVsoc<br />
fuerte q a eftos 36arbaros nueftros<br />
atnigos os apjoucts coíno fofs me?<br />
>02es que ellos,t a los enemigos les<br />
moftrcf s p02 obza que no fon femeíá<br />
tes aquellos con quien agoza pelean<br />
alos queoefbarataron tven<strong>de</strong>ron<br />
oc antes:p02 fer oefo2<strong>de</strong>nados,t oef<br />
mandados*<br />
Cacabadoïenopbon fu rajonamí c<br />
to,fe fuero todos a repofar la nocbe,<br />
yotrooía p02 la mañana bijieró fus<br />
facrificios,los quales fuccdieró fegñ<br />
fus rotos,t luego 02<strong>de</strong>narô fus bue<br />
ftes poniendo los efquadrones oc<br />
los j62iegos ala mano oerecba,^ los<br />
3!6arbarosalafmieftra,tlos flecbc?<br />
roa en medio oclas compañías: y<br />
a frente algimos oe los foldados oc<br />
armas grueflas, yp02quel0s mas<br />
ligerosoc los enemigos falian co?<br />
rricndo atirar con fus bondas : pu?<br />
fteronlesalencuentrolos flecberos<br />
f genteoe efaidos que losreftflticf?<br />
fen: tíos otros todos tuan a paflb<br />
quedó.CQuádo llegaro al lugar oon?<br />
délos encmigosauianoefbarata^<br />
los36arbaros t aucmreros j62Ícgo?<br />
q có ellos tuá cloíaocantes los ene<br />
migos pufteró fu gete enoz<strong>de</strong>n. V al<br />
p2incij)io oc la batalla efperaró nue?<br />
ftra gete ó cfcudos: toclcaró valí étc<br />
mf^te,maSocfpucs q fe acercaró t loS<br />
foldados ó armas gmeflíis:no pudíc<br />
do mas refiftir,boluíeró Ins cfpaldas<br />
t buteró, í^uegola getcoe cfcudos<br />
fueró en feguimiéto oellos ftguícdo<br />
los en el alcance p02 partesoe arriba<br />
bafta los muros oc la ciudad,y la ge<br />
te oe cfcudos tuan tábien tras ellos<br />
cn fu ozdcnáca.Sicdo alli todos jun<br />
toslosenemigos,to2naró a rebajer<br />
fe,tpeleauà mut valerofamcte con<br />
las paltas tibias largasti grueflTas<br />
OC<br />
fevengararrojandolasoe lejcos,<br />
^ascomo vieflcn q losjSzíegos no<br />
fe retirauan, fmoquc antes todos a<br />
vnapaflauáa<strong>de</strong>láte buterólos36ar<br />
baros,t ocfampararon el lugar,0u<br />
ret odios mantienen<br />
cn la foztaleja oe los biaies oel comü<br />
no quifofalínni losq eftauan oc an<br />
tes enel lugar íj fue tomado p2ime¿<br />
ro^t^o: lo qual todos fueró quema?<br />
dos tfüB cafas có ellos,lLosj62iegos<br />
robaró la dudad, oó<strong>de</strong> bailaron mn<br />
cb0stef020s t trojces llenas oe<br />
oe#fer anejo,t tibien bailaron trr<br />
go nueuo guardado en fus efpigas,<br />
yauia grá copia oe5ea,t mucbo atú<br />
falado en toneles,t la g02dura ó ellos<br />
encantaros ,oe qfeap2ouccban los<br />
^ófinecos, como los j62icgo8 oel<br />
olio,afli miftno ballaró infinita co^<br />
piad nuejes mas gra<strong>de</strong>s q las nue?<br />
ftras ^ no tenia tela en medio ól meo<br />
lio, 36ftas comiá tábien en lugar oc<br />
pancojidas, íluia vino oc tal natid<br />
que puro era rejio t afpero: t agua¿<br />
docrao^ mut buen oloztfabo^ i<br />
JC'v ílos
Síb JO quinto<br />
Hos j6:íc5O0Dcrpuc0 que fe ouíerÓ<br />
aquí rcCTeado, entregaron lavilla a<br />
Io0conipañero0 oe guerra ^bofine<br />
co0,t partieron fe oe allí.Xodo0 los<br />
Iugare0oelo0enemigo0 poroon<strong>de</strong><br />
paífauanque no eran fuerte0, ocica=<br />
uan a IO0 compañero0 'dbofineco0,<br />
Suia po2aquella0 tierra0 inucbo0<br />
caíhllo0 q oí ftauá IO0 vno0 oe on-oa<br />
ocbétaeftadioa poco ma0/o meno0,<br />
t quando oauan bo5C0 feo^an oc la<br />
vna villa a la otra:po: fer tierra buc<br />
calaíta» IPalfadoa ocaqui a tierra<br />
oc amígo0:moílrauan le IO0 bíiof oe<br />
IO0 mas ricos que edauancríadoífo<br />
Iamcnteconnue5e0co5ida0,tieruoí<br />
t blanco0 cu gran mancra,grandcs<br />
oe cuerpo f bien foínidos:quc temí<br />
pintados los pecbos^ las efpaldas<br />
con flor ocantbemio. -dDonanpoi<br />
antbc» las rameras que tra^á los]5ucgos,<br />
iniofloxnc<br />
era j; en t a^untauan fc con ellas cu publico:<br />
latinlalla porque ella es fu collumbre oellos,<br />
manise* 0ontodos blancos bombrcs ^mu?<br />
lia Xi}eot<br />
àoioS6si> geres, y ellos iujgaron los oe une?<br />
9a» ftro cjccrato por los mas ^Barbaros<br />
oe todas las naciones por 00 auian<br />
palfado,f en gran maneraapartadoí<br />
oclas coliumbres oc los jariegos,<br />
"Iporqucenpublícoatuntamicnto y<br />
compañíabajenaqucllo q los otros<br />
bajen cnfoledad^efcondidoí^algu<br />
nos tienen verguencaoe bajcr aun<br />
cllando folos, yandauanconellas,<br />
rconucifauani?retan,tfaltauan t<br />
batlauanoon<strong>de</strong>quicraquc ellauan<br />
mollrandofcalosotros. iPorella<br />
tierra entre amigos t cncmígosans<br />
duuierólos Griegos ocboiornadas<br />
baila que llegaron ala región oc los<br />
Cal^bes, aillos fon pocos t fubdí=<br />
tosalos-dbofinccosjt los mas oe?<br />
líos biuen ocfus berrerias.<br />
CTpartidos oe aquí vinieron a tic?<br />
rra oc los Xtbarenos,quc es gra<strong>de</strong><br />
t campefina tiene algunos lugo?<br />
res fuertes bajia la mar, aquí los<br />
caudillos griegos muicronpropo?<br />
fito oe entrar la tierra : t faquear la<br />
para aliutar al^m tanto las nccclft?<br />
da<strong>de</strong>s oel ciccrcito: t por ello no qui?<br />
fieronrcccbir luego los prcfcntcs ^<br />
Icscmbiauan los jEfbarenosJino<br />
mandaron efperar a los méfageros<br />
que los traban,baila auer confulta?<br />
dofobre ello, -dDasoefpucs q ouic?<br />
ron becbo fus facrificios,f confulta<br />
do con fu oráculo,ftic les rcfpddido<br />
por los a<strong>de</strong>uinos quelosoiofes no<br />
aprouauanaquellaguerra, iporlo<br />
qualrecebidos losprefentes palfaró<br />
comopor tierra oeamígos:^ cuco?<br />
mmoocoosoias llegaron a Cot^a?<br />
ra, que es ciudad ]6riega colonia t<br />
pueblo oe los 0inopcnfcs, aunque<br />
cllaneníicrraoc los S^barcnos,<br />
y ocf<strong>de</strong> que partió el ciccrcíto oc los<br />
j5riegos oc aquellabatalla campal<br />
que fcoio en Babilonia quido ftie<br />
mucrto£^fucapitangcneral:bas<br />
lia que llegaron a ella ciudad oeCo?<br />
tf ara,caminaronen ciento t veinte<br />
toos jornadas, fc^fcicntas t vetn?<br />
te leguas lPcrñcas:quc fon oicj y os<br />
cbo mil t vejante clladios jariegos:<br />
t cerca oc oos mil y quatrocicntas t<br />
ochenta millas 3talianas, lEncílo<br />
fe gallaron tiempo oe ocbomefes*<br />
£n£ottara feoemuicron quarcta<br />
t cinco oías,en los quales primera?<br />
mente bijieron fusfacrifiaos^ fic^<br />
lias t pompas folcncs a los oiofes<br />
t oefpues fus juegos f regoji jos, fe<br />
gü la coHumbre oe los )6ricgos,pro<br />
uc^endo fc oe ballimcntos para cl<br />
ejercito,parte oc 1Papblagonía,f<br />
partcoetierrasoeCottara. iPorí<br />
los oc la ciudad m les oieron merca<br />
do franco:ni quifieron rcccbír los ett'<br />
férmof oelejcercítoocntrooe fus mu»<br />
ros.
oela entrada oe Cy:o en 21 íía. 15o<br />
Ccito Ies vinieron crn=<br />
bajrado:c6 oc parte oe IO0 Bmopcn<br />
feo: los quales fe recclauau que los<br />
¿jicgosno bi5ieffcu algún falto en<br />
la ciudad oe iCottara:que era fu^q.<br />
lp>02que auian otdo que les cozrian<br />
toeftrupnla tierraoc oon<strong>de</strong> ellos<br />
líeuíiuan renta t tributo.y llegados<br />
alrcaloclosjSucgoSjVno oellos nó<br />
bjado 1l5ecarontnio,varongrauc t<br />
mut pjincipalbijo les efte rajona?<br />
miento.<br />
jrá0:acíon oe l^ecato<br />
ntmo embaicado: oe los 0inopcn?<br />
fes a los jSziegos ,cn la qual les per<br />
fua<strong>de</strong> que no roben la tierra,pues q<br />
ftendo ellos también i^zicgos antes<br />
fon obligados aoefen<strong>de</strong>rla,o5 ,<br />
. <strong>de</strong>noquepíoairaranoevcn<br />
gar la injuria.<br />
ílroncs effo:^dos a<br />
vos nos embia la ciu?<br />
dad oe los jSinopéfes^<br />
para que ante todas co<br />
fas osoemoselloozq<br />
mcrecet9)P0zq ficndo<br />
iSziegos auci»s vencido los 35arba<br />
ros: tocfpues para q nos oemos la<br />
enojabuena t gojcmos co vofotros<br />
poz veros venir fainos oe tantos pe?<br />
ligros t tan gran<strong>de</strong>s trabajos como<br />
bemosotdoque auets paflíido. y<br />
penfamosque ficndo j6ziegos,tam<br />
bien como nofotros lo fonios,antes<br />
nofquerrets bajer bic,que mal nin<br />
guno:puesoe nofotros no auets re<br />
cebido nintó oano.íEltos oe£otta<br />
ra fon nueftros fubditos:t nofotros<br />
lesoimof ella tierra,ej fe la quitamos<br />
a los 36arbaros:poz lo qual nof oan<br />
fu tributooeterminado,como nof lo<br />
oá los oe£crafunte,t los oe Srapi?<br />
fonda.*ípoz tato todo el mal que hu<br />
jicre<strong>de</strong>s a dios auets oe penfar q lo<br />
recibe la ciudad oe los Sinopenfes.<br />
ipozque fegun auemos otdo, algu?<br />
nos oc los vucflros entrando poz<br />
fuerza cu la ciudad,fc ban apofenta?<br />
do en las cafasoella, t toman oelos<br />
lugares todo lo que quieren contra<br />
voluntadoe fus oueños. ¿nclloos<br />
rogamof que pongats remedio, poz<br />
que fino lo bajcts fernosbafoz^a?<br />
do tomar en nucllTa amillada£ort<br />
la gouemadoz oe '|Papblagonia,t to<br />
das las otras gctes que pudieremof<br />
para que nos at u<strong>de</strong>n t focozran.<br />
¿(Quando 1l^ccato»tmo ouo acaba<br />
do fu raj0uamicnf0,leuant0 feíeno<br />
pbon ,t en nobze oe todos los jSzie?<br />
gos refpondio le odia manera.<br />
flRefpneftaoeXeno^<br />
pbon a los cmbaí:adozesoelos0i¿<br />
nopenfes ennoinbzeoe los j6íicgof<br />
oon<strong>de</strong> refpon<strong>de</strong> que ellos no bajen<br />
fuerza ni agrauio uno a los queoe<br />
grado no les quieren oar mantente<br />
mientos, agoza fean J5ziegos,agoza<br />
l^arbaros.yalnn los amenajaquc<br />
te juntaran con los £oztlànos<br />
t baran guerra a los Sino<br />
pcnfcs.<br />
Orones Sinopefes<br />
nofotros bemos ve?<br />
nido aqui como ve?<br />
ts,tenicdoamucbo<br />
auerefcaj)adocólas<br />
vidaftcolasarmaf.<br />
_ Ipoz^ue en ningüa<br />
manera nos era polfible traer la ba=<br />
jifda t los bienes acudlas,t pelear<br />
juntamentecólos enemigos. Vago<br />
ra luego q ftitmos entrados e'n las<br />
ciuda<strong>de</strong>s íSziegaf los d Irapifonda<br />
nofoieró mercado fráco,t alfi cópza<br />
narnos todoloqauiamos mendtcr<br />
po;
po: nucílroB oincros. po: lo qual<br />
ellos nos bijieron bonrra, f oieron<br />
picfentes a losoeleicercito:^ affi tá=<br />
bien la recibieron ellos po: el feme?<br />
ianteoe nofotros.y fialgunooe los<br />
a6arbarosauiaqucfueíreru amigo<br />
nos refrenamos le bajer injuria,f<br />
a fus enemigos bijimo todos el mal<br />
que pudimos, y fino lo creets:p:e=<br />
gunral<strong>de</strong>s que tales fuf mo?para co<br />
ellos,puef aqui af p:efcntes mucbof<br />
oc aquellos que la ciudad po: el ami<br />
(lad nueflra embio po: guias cono?<br />
fotros. Don<strong>de</strong> quiera que vemmos<br />
fino nos oan mercado, fea oe tierra<br />
oea6arbaros,fea óJ6:icgos,nopo:<br />
injuria fmo po: neccffidad toniamof<br />
las p:ouifiones neceffarias. Sffi q a<br />
los Carducbos f Cal<strong>de</strong>os f Xaocos<br />
gente belicofa,los quales ni aun a fu<br />
rey obe<strong>de</strong>ce,no po: otra caufa los bi<br />
jimostomararmas cótra nofotros<br />
íinopo:que como teníamos uecefTis<br />
dad, eramos conflreñidos a tomar<br />
lespo:fuenja loque nonos queria<br />
oar oegrado.a los -dDacronas aun<br />
que eran 36arbaros,po:que nos oie<br />
ron el mercado franco que pudieró<br />
lostuuimospo:amigos:f no lesto<br />
mamosnada oelo fufopo: fuerza,<br />
a eftos oeCotfaraque vofotros no<br />
b:ar s po: vueftros,ft algo les toma<br />
mos,ellos tienen laculpa:po:q nofli<br />
recibieró no como amigos:ftno que<br />
antes nos cerraron las puertas: ftn<br />
nos querer admitir oentro oe la cin<br />
dad:nioar nos mercado franco:aun<br />
que ellos ceban la ailpa oe todo ello<br />
a vueftro goucmadot^lPnef alo que<br />
oejis que alguno? entraron po: fíier<br />
ga a feapofentar en la dudad, nofo¿<br />
rros les rogamos p:imero q ft quic?<br />
ra recibieffen los enfermos que tra?<br />
tamos,enfuscafas. ^basquatído<br />
vimosque nos cerrauanlas puerta?<br />
Síbjo quinto<br />
y no nos querianrecebir,cntramos<br />
po:el miftno lugarpo:oondc ellos<br />
nos lo vedauan:t otra fuerza ningu<br />
na no bijimos.Slftt que ft los enfer?<br />
mos eftan apofentados en las cafas,<br />
gaftan oc lo fuf o.0i ponemos guar<br />
da a las puertas es po:q nueftros en<br />
ferinos no eften oebajco oel mádo oe<br />
vueftro gouernado:,fmoquelos po<br />
damosfacanquandoquificremos.<br />
Xodos los oe mas,como vefseftan<br />
apofentados en el campo cn fu o:<strong>de</strong>?<br />
nanta,f apuntooeguerra,para que<br />
ft alguno nos bijiere bien fe lo poda<br />
mos remunerar: y ft mal, nos poda<br />
mos vengar, y po:q me parece nos<br />
amenajasque'tomaretspo: compa<br />
ñero a iCo:flo gouernado:oe "^a?<br />
pblagonia contra nofotros,ft fiiere<br />
menefter también pelearemos con<br />
el y con vofotros, puesque contra<br />
otrofmucbos bemofpeleado.yaun<br />
fi vieremosque nos cumple, tibien<br />
podremos nofotros tomarlamifma<br />
amiftadcó los Co:f lanos tl|:)apbla<br />
g:ones, que fegun of mos,ellos codt<br />
dan ganar vueftra dudad t y las tic«<br />
rras marítimas que poflTcfs.afti q<br />
ftendo nueftros amigos,trabajares<br />
mof oe les afudanpara poner cn efe<br />
to fuoeflto.<br />
C
oe la entrada oe Cyjo en 2lfí3> 151<br />
o s Ter verdad todo lo que oejís.<br />
acabildo efte oe bablar, IO0 Cot^a?<br />
ranoacnibiarou ftmpjcfcntee alos<br />
oel ejcercito , y los caudillos oe los<br />
>5:ie50s conibidarou cu ftís cftau?<br />
das a los cnibaradojcs oelos 0iuo<br />
penfes,oon<strong>de</strong> coníunicaró mucbas<br />
cofas los oe ambas partesít entre o<br />
trasoe fticamifio paraaddante,f lo<br />
que cumplia a todos.yen efto pafta=<br />
ron todo aqucloia. CBcnida la<br />
mañana los capitanes jéziegos más<br />
daron apuntar toda ft» gente para co<br />
ftiltar fti partida cn p^cfenda oe los<br />
cmbajcadojcs oelos ^inopenfcs.<br />
7Po2quefiendo meneftcr tipo: tie=<br />
rra parecía venir les a pzopofito que<br />
tuuíeften alos Sinopcfcs poi guias,<br />
pojq labia toda la tierra oe iPapbla?<br />
gonia: t fi po: mantambien los auiá<br />
mcnefter,po:queles parecía^ eftos<br />
folos eran baftantes a les pioneer oe<br />
nauios para el paflb oe todo el ejcerd<br />
to.afli que llamados los embajcado<br />
res lo confultaron con ellos:rogan=<br />
do les que pues eran iSzíegos tábien<br />
como ellos:po2 afición fbucnaaínií<br />
ftadlcs aconfcjaflenlo;que mejo: les<br />
pareciefl'e.<br />
fi'confejooel^ecato^<br />
ntmoa losjSzicgos enei qual ,le6<br />
mueftra quanto les conucnga<br />
mas tí poz tierra. mar que poz<br />
IBtonccsfeleuátoltee<br />
catontmo,tp2imera?<br />
métecomcçoa efcufar<br />
feoe lozanía hablado<br />
antes en fu rajonamie<br />
to q tomarían la amiftad oe los pa?<br />
pblagoncs, pues no loauía oicbo a<br />
finoc amcnajar a losjôzicgos con<br />
Suerra:fino para q cono<strong>de</strong>flen íj[ pu<br />
diendo tomar cópañia con los<br />
baros,la ocrauá poz tomar la oe los<br />
j5ziegos. -dbas pues me mandats<br />
que os aconfeie lo que os conuicne:<br />
to ruego a Dios,oi5e,que fi os acó?<br />
feiare lo que incioz me parece, q me<br />
venga mucbo bien en pago odio : t<br />
fino que me venga todoalcótrario.<br />
Va,oi5e,me be ofrecido: t efteconfe<br />
jo es d que llaman fagrado. ip^ozq ft<br />
fe bailare q oS be bien acófcjado,cicr<br />
toes que aura mucbos que me ala?<br />
bé t oen gracias poz cllo:t ft mal,poi<br />
elfemejante aura mucbos que me vi<br />
tuperen t ecbc maldiciones. Si po:<br />
mar ouiere<strong>de</strong>s oe th bien fe q fc nos<br />
apareja mas trabajo a nofotros: po:<br />
que nosoarets bien enque ente<strong>de</strong>r<br />
en pzouecros oe los nauios que fon<br />
necelfarioS:t fi po: tierra conuicne q<br />
peleet^ có todosaquellos queos fa<br />
líerenalcamino. :Êtnpero toda vía<br />
oircloei fiemo, pfynut bien toda<br />
la tierra oe losipapblagones t las<br />
fuerzas t po<strong>de</strong>roellos.Xiene la tic?<br />
rraoos cofas,mut bcrmofos cápos<br />
t montes mut altos,t fe bien que la<br />
entrada poz 00 cóníenepaflar, pues<br />
no at otra, es mut oificil : pozq efta<br />
entre oos cúbzcs oe montes mut al<br />
tas. Vftvnavcítieneeftasalgimos<br />
bóbzcsoeguerra poz pocosq fel,no<br />
bafta todo d refto ocl mudo a paflár<br />
poz dlas,t q efto fea afli,to lo moftra<br />
reooz verdad,ft querets embiar alia<br />
comigo alguno, y tábíenfe q ft oef?<br />
cen<strong>de</strong>ta culos cápos,tícnen alli los<br />
36arbaros fu gete oecauallo mucbo<br />
mejoz^todalaqdrettiene.cauepo<br />
co ba^ llamándoles el ret:para ^ vi<br />
nieflcn ad,no bijicró aientaoel : ni<br />
quifteró t::po:qfti gouernado: oe?<br />
ftos fe tiene po: mato: t mas po<strong>de</strong>?<br />
rofo ^ el rct^lPnes t a qiie fuba ts ef<br />
tosmontcs efcódidamcte:t tomcfs<br />
aquellos
aquellos palTos,^ vencaos cn losca<br />
pos la gente oe cauallo t oc pie, quc<br />
feran niasoccicnto^ veinte milbó<br />
bzes:fo:tado auc^soe venir a palfar<br />
los rios , y fi piitnero octodos es<br />
2:bermodota,quc tiene ocancbo tre<br />
jientos pies,quc no fcrafacilocpaf?<br />
far ,teniendooevna parte ^oeotra<br />
los cncinigos.£l fegundo es 3tris,<br />
quc alfi tnifmo tiene trcjientos pics<br />
oe ancbo.iEl tercero csaiis,quc po:<br />
ninguna parte tiene menos oe oos<br />
citados oebondo,^ clic no Icpodci^i<br />
palfar fui bateles«ip>ues quien os oa<br />
ra nauiosf y a que también palfc^s a<br />
aiis queda oslpartbenio,queestà<br />
malo oe palfar como los otros, aifi<br />
quctonofolamentetcngopo: oilU<br />
di cl camino po: tierra ,pcro totalm^<br />
te po: impoffiblc. Bi quercos yz po:<br />
mar,podéis nauegar ocf<strong>de</strong> aqui ala<br />
dudadoeSinopci^oc0inopea1l5c<br />
raclca ófdclfecra<strong>de</strong>a po: tierra y po:<br />
martenc^s buen cantino,po:quceii<br />
tl^cf aclea a^ mucbos nauios.<br />
Cannando ouo acabado fu rajó no<br />
falto algunos quc fofpccbaron quc<br />
lo bejia dio Ifeccaton^mo po: caufa<br />
oela amiUadquetenia con £oiyh:<br />
po:que era fu bucfpcd,otros ^ auia<br />
fidofobb:nadoparaoar elle confeso<br />
otrosfofpecbauáquepo: mirar po:<br />
las tícrrasoelosSinopcfcsqucno<br />
redbíclfcnoctrimcntooclos J6:ÍC5<br />
gos,fi fiiclfen po: tierra.-dl>af en fin<br />
còmolos í6:íegos fe octcrminaflcn<br />
oc bajcr po: fu camino, leuanto fe<br />
3íenopbon,^oi]t:o,pareccme cauallc<br />
rosque los 0inopcnfcs banefcogi<br />
do elcamino que vofotros acófcjat s<br />
pero fea ella lafumatque ft nos pucè<br />
<strong>de</strong>n p:ouecroe nauios baftantcs en<br />
numero,oc manera que no fea mes<br />
ncftcr ocjcaraca vn bomb:c tan folo^<br />
iiofotro0naucgaremos,mas ftfe ba<br />
2ib20 quinto<br />
oc quedar alguna parte od ejccrdto<br />
en tierra jUi naucgaremosmi entran<br />
remos en los namos. *lpo:que bien<br />
fabemos que oo quiera que nos ba?<br />
liaremos todos juntos:podremos<br />
eftar fainos,^ auer los mantcnimié<br />
tos ncceflarios,ftno5 bailaremos en<br />
mucbo meno: numero que los ene?<br />
!nigos,bemosocfcr tenidos en lu?<br />
garocficnios. do efto los emba*<br />
)rado:cs Binopcnfes amoneftaron<br />
los j5:ícgos que ellos también em?<br />
biaífen fus cmbajeado:cs fob:e efto a<br />
lafeño:iaoelos0inopenfcs.y lue?<br />
go fiicron feñalados iCalimacóílrca<br />
dio^ ariftoníltbenicnfcf 0amola<br />
Sebeo que que fe partiero para alia.<br />
£n cftc medio viendo 3Efcnopb5 mu<br />
cbos foldados oe armas grueífasoc<br />
losi5:icgos,tmucbosoelagcteoc<br />
efaidos y mucbos flecbcros tira¿<br />
do:cs oe boda y mucbos oe cauallof<br />
que po: la eftada larga que auian be<br />
cbo en el ponto eftauan fuficicntcf f<br />
baftantcs para emp:cdcr qualquier<br />
becbo,t que no fe podrian fadlmen<br />
te en todo tiempo con poco oincro<br />
allegar tan gran po<strong>de</strong>r comoalli fc<br />
ballaua, pareció le feria bien con el<br />
añadir algimas mas tierras ^feño?<br />
rio a j6:eda,t poblar allialgunaciu<br />
dad que penfaua vemia a fer gran<strong>de</strong><br />
ft fc juntaflcn con los j5:icgos algu?<br />
nos otros mo:ado:cs oe tierra oc<br />
Tp)onto.0ob:e cftooetcmínooe ba?<br />
jer fus facrifidos antes Q oljccfiTc na<br />
daa los foldados,t para cllollamoá<br />
0^lano 2lnib:aciotes a<strong>de</strong>uino d £y<br />
ToqUcauiafido:tcomuníco locon<br />
d.^Das 0rlano temiendo ft efto fc<br />
bajia que fc quedaria alli cl cjcerdto<br />
oclosj6:icgos:oefcub:íocl fccrcto<br />
a losocl crcrtfito,oi5icndo les q ^<br />
nopbonqueria bajer quedaralli to<br />
dodcjccrdto ,tpoblar vna dudad:<br />
po:
oela entradaoeCyJoenBiia. 152.<br />
poi cobtar noinbic t faina ocUo:poz<br />
queStlaiio,fegun parece,no auia<br />
cofa que tauto Dcífcalfeconio llegar<br />
aj6:eaalo nías a^Mia que fer pudief<br />
fe,p02 fe ver en fu tierra faluo con lof<br />
tres mil Dáñeos oc 020 que auia re<br />
cebidooe £t20,ocque le bijo mer=<br />
ced,quádo a<strong>de</strong>uino que el rey fu ber<br />
mano nooaria la batalla en aqucllof<br />
oiejoias.Quandolos foldados fu?<br />
píeroii el becbo que les coto Snibra<br />
ciotes,algunos oellos teni5 po: bue<br />
noqucdarfealluperoalos mas les<br />
parecioqueno. jCimafió Dardanio<br />
t Zboiajc 36eocio oijceró a algunos<br />
merca<strong>de</strong>resifeeracleotas y Sinopc<br />
fesqucalafajonalli cftauan: que fi<br />
fus ciuda<strong>de</strong>f no oaUan fueldo al ejccr<br />
cito, para que pudieifen baftecer fc<br />
oc las piouifioncs necclfarias t na?<br />
iiegartt: fcpodria fer ^ fe qucdalTe<br />
todos en el Tponto.ipojq 3£enopb5<br />
loscombidauaaello:tquc quando<br />
vinidfcnlosnauioscrcfanquc 3£c?<br />
nopbonlcs bablariaoefta manera«<br />
Barones j5:iegos ta vemos q efta?<br />
tsricos,tque teneos lo necelfario<br />
paralapanida:fi qutftere<strong>de</strong>s tornar<br />
8 vneftr9scafas,podctsatudar olof<br />
vucftros,t fi os qUificredcs quedar,<br />
en qualquier parteó U tierraoc Hi)5<br />
toqefco¿ícre<strong>de</strong>s,po<strong>de</strong>ts bajer vuc<br />
ftro alficntó^aifi que el que quifierc<br />
vata fe; ^Bcye aqui losnauios a?<br />
pareiados para^r oódcquíficrcdcs.<br />
CDtdo eftó los merca<strong>de</strong>res bijieron<br />
lo fabcraliisciuda<strong>de</strong>s por fus men?<br />
fagerofv1CimafionDardanio5einbio<br />
coneUQS;a:£rtmoco Dardanio y a<br />
SboracaaScocio^quc les ol^elfen 16<br />
mifmojjSsibídalacofapo: los Sino<br />
pcnfcst l&eraclcotas embiaro a Xi<br />
tnafion,p:omctíendole quclc oaria<br />
los oirterjQsafu vbluntad,porque bí<br />
jieffenáuegartpartírocallicl qcer<br />
cito oc los jSrlcgos. 2^imafion ote<br />
dooc buena gana efta refpuefta, en<br />
pzefencia ó todos los ocl cjcerclto ba<br />
blo oefta manera.<br />
ff"0jaaót)c Símafíó<br />
alos Jariegos para les per?<br />
fuadir la partida poz<br />
mar.<br />
(¡Datpara que penfar<br />
en la quedada compa?<br />
ñcros,pozqnoatcofíi<br />
quemasoeuamofcfti<br />
mar Q nueftra patria<br />
11 nueftra tierra ói6zc<br />
cía» Vobefabidoüucatalguiiof que<br />
bajen facrifidos fobzc efto,ftn cóful?.<br />
tar nada con vofotros : pues to os<br />
pzometo ft os querets octermínar 6<br />
nauegar t partir oc aquí, al pzinci¿<br />
píoodmcsoeoaracadavno ocfucl<br />
do poz cada mesvn £1 jíceno,t to os<br />
llcuáreia Xrota, oc oó<strong>de</strong> to fut oc?<br />
fterrodort allí Tercts mut bien re^<br />
cebidosoemícíudad,tos pzouccra<br />
oe todo lo que ouiere<strong>de</strong>s mcnefter.<br />
yoc allí os Ueuarcatierras oó<strong>de</strong> po<br />
dat« auer miicbos bienes, ipozqug<br />
^0 fe mut bienlatlcrraocjEolia toe<br />
^bzigia^t oeXrotatt todo el feno?<br />
río oe l^bamabajo,poz fer natural<br />
oe allí t poz auer cftado oebajco oc.<br />
(vandcra oe Clearco tDcrdlída.<br />
Cantonees fc Icuanto en pieoCbo?<br />
raca 36eocioque ftempze auía teñí?<br />
docompetenda con JEcnopbon fo?<br />
bze el cargo ,t oijco les,que ft vna<br />
vejfalianoeponto,vcrnia afcr fu¿<br />
taJCberfonefo ,quc era tierra fcr-'<br />
til t <strong>de</strong>a para el qucfc quifieflc que<br />
aarampzar cnclla / o partir fc oca^<br />
ili.mas,afüplajcr.ip)ozqueeracofa<br />
oC biírla ft teniendo aj^zcda que era<br />
tierra
» 0 quinto<br />
tíciTí» gran<strong>de</strong> y fertí!,quificírcn biiU<br />
car la tierra oe loe^Barbaroo. Vooi<br />
5e,qnando alia fueredc6,ta!nbi'enco<br />
mo Simafion 00 piometo vueftro<br />
ftieldo. ;€fto oejia pozque fabia lo q<br />
los Sinopenlfes t ifeeracleotas auiá<br />
pzometído aXimafion, ft bijiefle^<br />
el ejcercito nauegaflet fe partiefle oel<br />
Iponto. Cíenopbonatodocftoca<br />
llana,mas comofe leuantaftcn Tp>bi<br />
lifio t IfconBebeos,oijicndo que<br />
les parecía cofa muf rcjiaque auié<br />
do fidoaecnopbon el^fenaladamcn<br />
teacófeiauat perfiladla la quedada,<br />
y bccbo fus facrificios fobze ello, no<br />
ío comunicar con el ejcercito, nioar<br />
fucfaifaoello. ííntócesXcnopbon<br />
vicndofeconftreítido oc fuscalumnias,leuátofe,t<br />
bablo oefta manera.<br />
alosj6ziegoa:enlaquaUunta mu?<br />
cbas caufas poz oon<strong>de</strong> no conuicne<br />
ttauegart móflírando feoeftcofooel<br />
bien oe todos masíí ocfu pzopio<br />
, pzouecbo , baje mas amas<br />
blefuconfcio.<br />
varones )5ziegos nüca<br />
ccftb oe bajer facrificios a<br />
los oiofes poz vofotros y<br />
rogar lea.queme<br />
oejcc pcfar to^ir^bajertodoaque<br />
Hoque fcaenbiétpzouecbovueftro<br />
r mio».y agoza fobzecftofolametite<br />
facrificaua a los oiofes parafaberoe<br />
llosfiferia biccomunicartmitarco<br />
vofotros efte negocio / o fi conuenia<br />
nobablaren el poz nin^gima via.©t<br />
lanoela<strong>de</strong>uinoaconferando me coi^<br />
el me rcfpódio quelos facrificios fu<br />
cedian mutbic ,queeralópzincipal<br />
oe todo:7rotambif bTpbia,poiqué<br />
ta tengo efperienüacnellosii^laJ<br />
mente me oijco que los facrificiosoe<br />
moftrauan quefe mé tramauan ami<br />
folo tratcioncs y aftecbácas oculta?:<br />
t bien loocuia fabcr,pues el mifino<br />
eraclquemcburdialatratciont ca<br />
lumnia para mereboluercon vofo?<br />
tros,quando ocfcubzia elfccretooe<br />
loque to penfaua bajer cn vueftro<br />
pzouecbo, ftn perfuadir lo,nioaros<br />
parte, yoviendoosneccflitadost<br />
oefconfiados pefaua que lo que mas<br />
cumplia era tomar alguna ciudadoe<br />
oon<strong>de</strong> el que quificlfe pudiefte ñaue?<br />
gar a fu plajent partirfeluego/ofi?<br />
no quedar fe, quando muiclfe lo ne?<br />
ccftario para fi y para los futos:maí<br />
pues que fcgim bc cntcdido los Ifee?<br />
raclcotas tíos Sinopenfesos em»<br />
bian nauios:t algunas pcrfonasos<br />
pzometen fueldo que cozra oef<strong>de</strong> el<br />
comiendo oel mes, parece mebuen<br />
partido eí pueftos en faluo,reabats<br />
tábicfueldo,toef<strong>de</strong>agozame apar?<br />
tooemi penfamiento.y a todoslos<br />
que me vinieron a pzeguntar lo: que<br />
conueniabajer en efto,lé0oijceíí mé<br />
apartaua oe mi pzopofito ,tafti me<br />
oetermino,quemictras todptelcjccr<br />
cito clhiuicrejunto cómo ai^oza efta<br />
tema bonrra t todo lo neccftario.<br />
TPozqueenla victoziaoeios vence?<br />
dozes efta podcrtomarlof biencsoe<br />
los vencidós.-dDas eftSdo oiuidido<br />
cl ejcercito,t repartido fii po<strong>de</strong>r y fu<br />
cr^as enmucbaspartes,;ni podrets<br />
auer mantcnimiétos: ni falir oeftas<br />
tierras contmeftrabomm Vofot<br />
ocl mifoto parecer que v6ibtrbt,qüe<br />
nosparlamos luegoparaj5zécia: f<br />
ft;al¿unofcquedare/o ocftimparare<br />
aotro antes que todo el^a^dto tftc<br />
enfaliio,cftc tal fea;ujgadópoz trat<br />
doz t encmigOi£l queapzoMorcloq<br />
oigo póimgo alce ia mawawjy lue^o<br />
todos laal$arÓ.apzouandol*wuto?<br />
CCS
t>eto entrada t)eCy:o en ^fía» i55<br />
CC0 Sf laño el a<strong>de</strong>uíno ptocnrana pe<br />
locontra<strong>de</strong>5ír,aftrmando que a cada<br />
qual era lidto p fe oon<strong>de</strong> quifieíTe.<br />
-dbaa losfoldados no lefufríeron,<br />
antes les anienajaron que file toma<br />
uan buf endoq pagaría la penadnos<br />
Ifeeracleotas quando fupíeró que ta<br />
era Determinada la partida embíaro<br />
fus nauíos; mas en los oincros que<br />
auiá oe embiar a Ximafion t a Xbo=<br />
raje para el fuddo od cjccrcito, bijie?<br />
ronfalta,tmintierólcs«1p)o? loqual<br />
ellos atemotijados fuero turbados,<br />
t temieron la fta oc los oel cjccrcito:<br />
poique les auian ptometido el fud?<br />
do. y tomando configo los otros ca<br />
pitanesconquicnauia comunicado<br />
lacofaoe antes (poique todosefta?<br />
«an piefentes, cjcccpto ^Deon Mtico,que<br />
auia fido puefto en lugar<br />
oe Cbirifopboaufentc) fc ñteron pa<br />
ra 3iícnopbon, oijiendo que ta efta?<br />
wan arrepentido?, t que mudauan fu<br />
intcndon,t les pareda que lo mejo:<br />
oe todo feria nauegar parapbafts:<br />
pues tenian alli los nauiosaparejá?<br />
dos,t ocupar la tierra oe los pbafta<br />
nos ,enlaqualeftauapoiret fu bijo<br />
ocjgcto.ícnopbonlcsrefpodioque<br />
el noconfultaria nada ocaqudlo con<br />
el cjccrcito. ?3ofotros,oi5e, ftquific?<br />
re<strong>de</strong>s bajeldos atutar, t comunicad<br />
fe lo. Entonces XiinaftonDarda?<br />
nio fucoe parecer que no fe ocuia ba<br />
jerrajonamicto en publico;ftnd^ue<br />
cadaqualoeloscapitanes tomafte a<br />
partefusfoldados t fe loperfuadief?<br />
fe.y ellos piocurauáoe lo ba$er afli:<br />
mas talos foldados fabiá todo d be<br />
cboocla verdad. £n efto IBeon 2ífi=:<br />
ncoacriminauaajfenopbon, oijicn<br />
do el auiaperfuadido lo q queria a<br />
los otros c^itanes, t q fu penfamic<br />
to era enganar los foldados t llenar?<br />
ios a tierra oc Tpbaftsantcs q a ]6;c<br />
da. ©tilo cfto los foldados, comen?<br />
taron a enfanarfc murmurádo t ba?<br />
jiendo fus coirillos: t temianfe los<br />
capitanes q no les bijieflen otro tan?<br />
tocomo auian becbo a los ptegone?<br />
rosoe los Coicos, t a los fieles oel<br />
mercado, ^ todos quantos oellos no<br />
pudieró but: a la mar fuerÓ apedrea<br />
dos.Quádo3íenopbonftntio efto pa<br />
redóle q feria bienatütarlosoc pie?<br />
fto para les bablar, t no efpcrar á q<br />
ellos fc juntaflTcnoe ft mifmos^ani ^<br />
mando alpiegoneroque los bijiefle<br />
atuntan tdlosotdo elpicgó todos<br />
oe buena gana vinicrócoiricndo afe<br />
atuntar.£ntóces ícnopbon ftn cul<br />
par a ninguno ocios capítanes,poi(|<br />
auiá venido a el,ni bajer mecion oc«<br />
llos,bijo efte rajonamicto a todos.<br />
f^©2acíot)c^cnopbo<br />
para amanfar los foldados amotina<br />
dos contra el Don<strong>de</strong> poi todos los<br />
argumétos t comparadones q puc?<br />
dclespiucua,qno bajecofaqueno<br />
feaen fu piouccbo, t que ft algo<br />
Ic ban leuantado es poi la em<br />
bidia oela bonrra que<br />
le bajen.<br />
2lronesj6iicgosotdd<br />
be quc^lgunos mean?<br />
dan acufandoantei^o?<br />
fotros, oijicdo que to<br />
os quiero engañar tile<br />
g<br />
uar a pbafts. CDtíJ me<br />
oi Dios agoia,t ft pareciere que vo<br />
ebccbo Injuria, no meoejcets falir<br />
oeaqui,fmcaftigo: tft ballare<strong>de</strong>s ^<br />
aquellos que me aaifan ,fon los q os<br />
ban injuriado, oaldcs la pena oe fu<br />
. meredmicto. iRadie at oc vofotros<br />
que no fepa oó<strong>de</strong> falc el fol, t oódcfe<br />
pone,t que el que quiere p a j0:eda<br />
baoe t; bajiaelod4étc,t el q quiere
p il aria a tierra oc lo0 36arbaro0,<br />
fcajia ci Oliente, dluien aura quc cti<br />
cofa ta clara 00 pueda engañar, y 00<br />
baga enten<strong>de</strong>r qucalli naceelfoloou<br />
<strong>de</strong> fc ponc,f que fe pone oondc nace/<br />
y también fabemo0 todo0 q el vien?<br />
to bo2ca0c0buenoparatí oelp)ba=<br />
fi0ai5icm, t cl auwopara<br />
cia a 1p)bafi0:pojquefolcí0oe5ircói<br />
tínuaméte entre vofotrooquc agoia<br />
corre el bo2ca0, vquc fituuiclfedc0<br />
nauio0 feria buen tiempo para nauc<br />
gar en J6Í ecia.lpue0 que bombzcaf<br />
tan aíluto que 00 pueda engañar,pa?<br />
raq 00 metaos cnla nao,quando co?<br />
rrc cl auftro contrarlof ipero taque<br />
00 bijielfc to embarcar, quando at<br />
bonanza ttráquilida<strong>de</strong>n la mar,poí<br />
tentura puedo to nauegar fino vno<br />
folo en vnnauio,tvofotro0poi lo<br />
tneno0tna0 Deciento iunto0 en cada<br />
vno?ipue0comoo0 puedo tobajer<br />
fuerza,para que naueguet0c6migo<br />
tío quiricdo/ o llcuaro0 po: engañof<br />
y pucfto cafo q cngañado0 oc mi vi?<br />
melfcdcoa la boca oel rio 'Ip>bafi0, t<br />
alli ocfcrdielfemo0 en tíerra,bicn po<br />
driadc0 conocer que no eftaua<strong>de</strong>0 en<br />
i6:ccia:T to feria vno folo clengaña?<br />
do:,t vofotro0lo0 engañado0 nia0<br />
«eoies mil todo0 armado0. pues q<br />
|jób:cfolo merxccria meio: cl caftigo<br />
^cfte tal oain acófeiaflcmal a ft t avo<br />
Ibtroaí-dbirad q cftao palabw0 q 00<br />
Dije fon oc b5b:e0 nccio01 embidio?<br />
fo0 oc la b5:ra q meba$ct0:aun que<br />
o:2[<br />
Dcjidmc,aquiéviedo toqnooigali?<br />
í):cmétc lo ^ viere fer para p:ouecbo<br />
T bonrra vueftra/oq no pelee po:vo<br />
fon-os clftquificrc/oq nofcoefuc?<br />
le pcfandó cnvneftrafcguridad/oa<br />
quien be contrariado para el cargo,<br />
que vofotros le eligielfcdc0f iPo: lo<br />
que ami toca man<strong>de</strong> quien quificrc,<br />
líbio quinto<br />
con tal q parcjcaqnc folamentep:cí<br />
ten<strong>de</strong> vueftro bien t p:ouecbo en ge?<br />
neral,v no el futo partiailar. y efto<br />
me bafte oejir para contra efto0calû<br />
niado:c0.£ ft alguno oc vofotroí pie<br />
fa fer engañado oe mi ,0 q algún otro<br />
lo fea falga t mueftre lo.£ fi lo oicbo<br />
bafta para mi oefcargo ,no 00 par?<br />
tat0 oc aqui bafta que me ota0 looc<br />
ina0: po:que fcgun veo, en cl eiccrci?<br />
to eftacomcnçada a v:dir vna cofa, q<br />
ft palfa a<strong>de</strong>látc como fc ba moftrado,<br />
ticpo e0 oc p:oueer en ello con madu<br />
rocófcío:po:que nofcamo0 tenidos<br />
po: bób:c0 malof t oefuergonçados<br />
para có Dios tcon IO0 bób:e0, t có<br />
Io0amigo01 enemigos: t ftnalmctc<br />
fcamosmcnolb:cciados. C
De la entrada öe £fío en ^fíat 15 4<br />
perfuadir ,píiraquefucirena tomar<br />
el lugar.'dDaa como uo pudielfen Ue<br />
gar al lugar antea oel oia,ftie oefcu=<br />
bicrta la traído: ^ afuntadoa los ve<br />
jinos t mozadozes oe los lugares co<br />
marcanosoieronfobzecUos piñata?<br />
ron a Clearato f a mucbosoe losfu=<br />
tos:r algimos fefueron butendo a<br />
Cerafuntc. £ño acacfdo el mifmo<br />
oia que nos partimos para venir poz<br />
tierra. 2luia algunosoe los nauegá?<br />
tes que aunno fe añil partido oe Ce<br />
rafunte,tcn eíle medio, fegü cuenta<br />
los oe Cerafunte,vinier6 oos/o tres<br />
bdbzes andanos oeaquel lugar, em<br />
biados oe los fu^os a nuellro ejcerd<br />
to,para nos bablar oe fu parte*-dDas<br />
comono nos baltalfenaUi,pozqta<br />
eramos partidos, fiieron fe para los<br />
oeCerafunte, t oiyeró les que fe ma<br />
rauillaul oe nofotros, pozquecaufa<br />
nosauíamosmouidocontraellos.<br />
y que entonces losoeCerafunte les<br />
refpondieron que no aula fido el be?<br />
cbo con acuerdo comü oe todos los<br />
oel eicerdto:^ có ello fueron conten?<br />
tós,t fe oeterminaron oe venir a no?<br />
fotrosa contamos todo el becbo, y<br />
ofrecemos los muertos q allí auian<br />
quedado, para les oar fepulmra bon<br />
rrofa. Blgunosoe los oe Clearco q<br />
buferóaCerafuntCjComo arribaoí<br />
|ce,que aun eflauá en la dudad,efpia?<br />
ronaquellostresbucnos bóbzcs an<br />
danosoelos :(6arbarospozelcamí<br />
noquetuá,tcomeníaronlesa tirar<br />
piedras,v animaró los otros q bijief<br />
fcnlomínno. 33De manera q los tres<br />
andanos quedaró allí apedreados ^<br />
muertos. 0abidod becbo vienen a<br />
nos losoeCerafunte a nos lo cótar:<br />
t nofotros los capitanes quandoo^<br />
tconfultauamos cólosCerafun^es<br />
como fepultar los muertos. £ll5do<br />
fentados fitera oel real en cófejo fob:e<br />
eUo,oe ímpzouifo o^mos mu? gran<br />
rufdo r bo5es,^bata,mata, liniere,<br />
bíere.y júntamete con oejir ello via<br />
mos cozrer a mucbos, y tomar pie?<br />
dras en las manos, t otros q talas<br />
auiá tomado.Uòs Cerafuntes como<br />
aquellos q tenianoelante los ojos el<br />
becbo ^ palfara oe antes,có grá mie?<br />
do fe retiraró bajía fus naos:^ no fai<br />
tocntreellosquíenferecclaffeoe no<br />
fotroS.£ntócestomefíitparaeUos,<br />
t les pzegüte que cofírera/ -dDucbos<br />
odios no fabiá nada,fino que tábien<br />
tomauápiedrasenlas manos. Itea?<br />
ila que encótre con vno ^ fabia el ca?<br />
ib V meoijco que los fieles íi teniá car<br />
gooe los mantenimientos tratauan<br />
mal a los oel eperdto^y en eflo vi paf<br />
far a ;2elarco vnooe los fieles í^ fe re<br />
tirana bajía la mar,t oio bojes alos<br />
otrosquele figuíelfcn:los qualesco<br />
molo oterÓ,tná cmpos oelcomo ca<br />
cadozes tras el <strong>de</strong>ruo/o puerco mó?<br />
tcs.lLos Cerafuntes viedo los aflí al<br />
bozotallos,penfando que tuá contra<br />
ellos,buteron oecozrida y metieron<br />
fe en la mar, oon<strong>de</strong> los figuieróalgn<br />
nos oe los nueílros : t el q odios no<br />
fabia nadarfeabogo.puesenqpen<br />
fafsque os bá injuriado ellos oeCß<br />
rafunte, pozq buteflen tcmicdo que<br />
no ftícífc alguno contra clloscomo<br />
canrauíofof fien eílopaflats po:<br />
alto,mira<strong>de</strong>nqellado cílaráoe aquí<br />
a<strong>de</strong>láte las cofas Oel ^rerdto. Bofo?<br />
tros no fercfs mas fcfiozes,ni oe to?<br />
mar la guerra quádo la quifiere<strong>de</strong>s,<br />
níoeicarla,ficada vno en particular<br />
pueda Ucuarlagcnte oon<strong>de</strong> quiere»<br />
£ fi algunos embaicadozes vinieren<br />
a nofotros, para tratar oe paj / o oc<br />
otra cofaalgima, bienferapoz <strong>de</strong>rto<br />
que los mate quic quifiere antes que<br />
otamos,ni fcpamos a lo que vienen*<br />
i; De
Dcmfl0t)cflo nofotros lo0 goucma<br />
do2C01 capitanes elegidos rectamc?<br />
te po2 vofotros no tememos antoji?<br />
dad ninguna ,fi cada vno pue<strong>de</strong> eU><br />
gircapitá,t pue<strong>de</strong> oe;ir,-dbata,ma5<br />
ta, -dl>ata, jCirá le, ítlra le, y es baftantepara<br />
matar al recto: / o particular<br />
que quifiere, finque feao^do,<br />
m;u5gado,comoagoza acaeció en lo<br />
que ban becbo los que pot fu mif=<br />
ma autozidad fe ban elegido po: go?<br />
uernadozcs ,que po<strong>de</strong>vs confi<strong>de</strong>rar<br />
oe lo que agozíf oiré, ^clearco el fiel<br />
fi en algo os ba injuriado, el ñaue?<br />
go t fe fue feguramente fin pagar la<br />
pena,T fino os injurio,butooel ejcer<br />
cito,temiendo que injuftamente ftn<br />
ferofdo ni c5<strong>de</strong>nado,fticflc muerto,<br />
iosqueapedrearó t mataron a los<br />
embapdozes a folos nofotros nos<br />
bijicro oano,Cí no podremos entrar<br />
feguramcteen la dudadoe £erafun?<br />
te, ftno fuere poz fiiería oe armas.<br />
Tp)ucs los muertos q oe pzímero nos<br />
oauan para fepultar los mlftnos que<br />
los mataró,aquellos ta no fera fegu<br />
ro toznartoa a pedir ftn embiar emba<br />
padoz. y que embajcadoz querrá yi<br />
viendo que ban mucrtoftisembaica?<br />
dozes? aun que nofotroa rogamos a<br />
losCeraftmtes que los enterraftcn.<br />
0i eftacofavabicnoz<strong>de</strong>nadaafli,c6?<br />
ftdcraldo vofotros, para que ft pafiTa<br />
addante fea mcnefter que cada vno<br />
fe guar<strong>de</strong> a ft mifmo,t póga fu eftan?<br />
da en lugar feguro. £, iioa parece<br />
que eftas fon obzas oe beftias, t no<br />
oc bobzes, penfad en atajarlas, ^ re<br />
dcmír las ftno oejld me poz Dios<br />
como podremos bajer facnfidos a?<br />
pajiblesalos oiofes bajiendo obzas<br />
íujuftas,tmalaaí €> como podre?<br />
mos pelear contra los enemigos ,ft<br />
nos mntamos vnos a otros? (Dque<br />
dudad nos recebirapoz amlgof ,ft en<br />
2íb20 quinto<br />
nofotros at tanta cnieldad?y quien<br />
fe confiara oe noa oar mercado Iran?<br />
co,ftve nueftros térros encofastan<br />
glan<strong>de</strong>s timpoztantes? IBiconuie?<br />
ne efperar mas el looz que tantooef?<br />
feamos; pozquc quien aura que nos<br />
quiera loar ni bonrrar ftendo tales?<br />
36icn fc que nofotros temiamof pot<br />
malos t pcruerfos a lof que bí jiclfcn<br />
lo fcmdanteque nofotros.<br />
CJ^ntoncestodos fe lcuantaron,oi<br />
jíendoquc era bien caftigar los que<br />
auían ftdo caufa oefto: y queoe at a?<br />
<strong>de</strong>lante ninguno cjcceáieíTe oc la Ict:<br />
t el que ejccedíeíTe que fiicflc olgno<br />
oe muertc.y que los caudillos t go?<br />
ucmadozes pzíndpales eftable<strong>de</strong>f?<br />
fenelíu^o,t laa penas fobzc todof,<br />
ft alguno ama cometido oelíto oef<strong>de</strong><br />
aquel oía que murió Ct2o,los capí?<br />
tañes fueftcn los jucjesoello:t alos<br />
Cenmdones oieron facultadoe juj?<br />
gar. y poz amoneftadon oe 3Eeno?<br />
pbon t confdo oe los a<strong>de</strong>uinos fue<br />
oeterminado que feda bien vífttarel<br />
eicerdto:afti ftie ozdcnada la viftta, t<br />
loscapitancs bijieronreft<strong>de</strong>ndaoe<br />
todo el tiempo paflado. £n la qual<br />
fueron con<strong>de</strong>nados TPbílefto t ían^<br />
tbíclea en vetnte-dDínas oc pena^<br />
poz otras tantas que auían toznado<br />
menos oc los omeros oe )5aula tu<br />
uicron en guarda: t Sopboncto en<br />
oicj-dDínas: pozquc ftendo elegido<br />
poz Ipzctoz t jucj no lo quifo fcr.ai?<br />
gimos acufaron a Icnopbon oe injn<br />
nas,oíJíendoquc auia ftdo bendos<br />
t maltratados od.aícnopb5 fc leuan<br />
toen plc,t m3do al pzímero eji occla?<br />
raflc oon<strong>de</strong> t como t quando auía ft?<br />
do bcddo/oinjudado. ;6ntócesrcf?<br />
pondio aquel oljicndo.CDuando efta<br />
uamoacaftoefpereddos ocírio pot<br />
las gran<strong>de</strong>s nicues. a efto replico<br />
3Eenopbon.iC)ucs entonces en tanta<br />
nicue
cclaentradàoeCjftòenSlfia. 155<br />
nícue como tti oí5C6,ní auía miteni?<br />
nnentoa enei cipo,ni aun tanto vino<br />
como pudiefremos oler paro recrear<br />
nostlof nueftroa cflaulqucbíátado?<br />
oe los trabai08:l0s enemigoa nos fc<br />
^lían alas efpaldas.0i en efte tiépo<br />
injurie a algtmo yo confieflb fer mas<br />
perjudicial t oefuergon^ado q los af<br />
nos,q fegim oijé no fíente la injuria<br />
q bajen^-dbas agota me cuenta po:q<br />
caufa te beri : po: vcmra pedite algo<br />
oelotufo,tpo:quenomeloquefifte<br />
oar ,tc maltratef o totnetea pedirlo<br />
miofo ftiela rejilla fob:e lof amo:es/<br />
o eftando bo:racbo me oefmefure co<br />
tigoí-dDas como aquel refpondicífc<br />
queníngunacaufaoeftafauiafido,le<br />
to:noap:egútaríenopbon. Dime,<br />
tu eras oc los 6 armas gmclTas/o oc<br />
la géte oc efcudos/ IRo refpódío otra<br />
vej,fmo po:o:dc oelos cópafieros te<br />
nia cargo oevn mulo oel carruaje, y<br />
eralíb:e. Entonces le conocioSEcno<br />
pbon,t oijcole.Zu eras el (| trabas el<br />
bób:ccnfcrmo/0ipo:Dios,rcfpon<br />
dio leUpo:^ tu me le bejiftc traer po:<br />
fuería,r me midafte oefcargar b ro?<br />
paoc mis cópancrof.lPues q fe bijo<br />
oe la ropa Iveamos, no lo oi a otros q<br />
Iotru]ceflcn,t les man<strong>de</strong> q me lo mo?<br />
ftralfen, t te lo entregue todo faluo,<br />
oefpues q me moftraftc clcnfenno q<br />
auías trafdof'dbas agota of d como<br />
pafla el becbo oela verdad,po:q esoí<br />
gno oe faberfe.'Eln foldado fe queda?<br />
uaatras q no podía mas andar ,7 yo<br />
potque conocía a efte q era vno oelof<br />
nucftros,lcfo:ceeí le tomafle t le tru<br />
i:efle,po:nooc]carle:i)o:qfmomecn?<br />
bób:e«ipues vcaca,oi5e íenopbon,<br />
quado te cmbie oelanteq fo venia có<br />
la retaguarda, no te totnc a ballarq<br />
eftauas cauando vna foflá para ente?<br />
rrar aqud maquino oe b5b:e,t qui<br />
do llegue comcce aoarte las gracias<br />
y alabartc,pcnfando q enterrauas al<br />
oefuntoi bafta q boluícndo lacabeca<br />
losq alli eftaulvíeron como dbom<br />
b:e meneaua la piema,^ oicró bojes<br />
qued bób:c eftaua biuo, v moíriftc<br />
quito quififtc,t ftnalmétcquc no le<br />
tracriasf£ntóees tttoíjes la verdad<br />
quef0teberi,p0:qme paredaq fa?<br />
bias bien ^ eftaua biuo* BflTi cs,oíjco<br />
el bób:e, mas po: elfo no oejcoocmo<br />
rirfc oefpues q yo te le cntremic. y<br />
nofotros tambic,oí5e íenopbó, alie<br />
mos todosocmo2ír,mas po: eflbno<br />
conuicne enterrarnos biuos anté&¿<br />
Entonces todosa vna bojoijreiofiq<br />
era pequeño el caftígo que lenopbo<br />
le auia oado,f íí le merecía mafo:. V<br />
mandaron que fe leultafl^cn on oslíí<br />
auia,f oidfenlacaufapotq auiá ftdo<br />
beridos. -dDasc^oñofclcultafle<br />
ninguno, í enopbon bablo oefta ma<br />
ñera. Cfo varones i5:icgos con<br />
ftcflb auer berido a mucbos,po:q fe<br />
ocfo:<strong>de</strong>naul: po:q fcndo cn fu o:dc, »«ndo c®<br />
tpdcandoqtildoes menefter,po<strong>de</strong>? HÍ«<br />
mosfaluarnoftodos-dbasftoefam 10 SajS<br />
paran la o:<strong>de</strong>nlía,t fe van co:riendo P®«'<br />
mas q nofotrosí T fi efto bajemos to o'«'® «n®<br />
dos, <strong>de</strong>rto es q pereceremos todos; SSSSd<br />
V tibien ft vía algimo couar<strong>de</strong> y pe^ nno<br />
r(^ofoqnofcqueríaleultar,finooeS^®w<br />
niyn quedarfcf cntrcgarfealosenc JXff"<br />
migos ,berialct bajíaicleuantarv «po<strong>de</strong>r»<br />
paflar a<strong>de</strong>laníe:po:q en tan gri frial<br />
dadttcmpeftadoelinuíernofomif=<br />
mo quando eftaua efperando los que<br />
tratan d camiaje, y me fcntaua po:<br />
vnrato,conociaocmi mifmo quea<br />
penasmepodialeuantar,apenaspo<br />
diaeftcndcrlaspíernas. y oefto to?<br />
manato cfperiendacnmi miímóA<br />
quandovia otrofcntado pcrcjofof<br />
B íij cntomído
tntoinído le foí ^ua a leiiantanpoííi<br />
fabia qiic niencandofc, t »"ollrando<br />
fc varoniloauacalcaa los imcbzos,^<br />
atraca cl buino:: y cll5do fe quedo y<br />
fentado Via q Tele elaua t cuajaua la<br />
fangre, y fe entoiuedau f coitauá oe<br />
fno los oedos oe los píes,cotno itttt?<br />
cbof oc vofotros lo viftes y efpcriinc<br />
talles.a orroí ,q oc pcreja y ñojccdad<br />
fc qucdaul atras,f os bajiá octeitcr<br />
a voforrof que tuadcs en la vanguar<br />
dia,to que venia en la retaguarda loí<br />
focría con cl puño, po:qucnofne(rcn<br />
heridos con la fó^oe los encinígos<br />
que ventana tras.y agota les fera It?<br />
efto a eftoí tales ^ fc ven faluos pedir<br />
me lapenaocla fiíiiuftidaq en efto<br />
les bi5C4)ues que ft vinierá en po<strong>de</strong>r<br />
DC los enemigos po: mucbo malquc<br />
íufHeran,no tuuícran aquíépedír la<br />
pena» y eftas fon nueftras rajones<br />
fcnjillas^ am que ft po: fu btc to ea?<br />
fhgue aalguno pif fo que mcrcccrela<br />
pena ^ los padres, porque caftigan a<br />
fus bijos/ o los maeftros a fus oifcí=<br />
puIos,t los dru)anos2| co:tan t que<br />
manlos mícmb:ospo: cl bien t faní<br />
dadoel padcnte. V u po: bajer iniu?<br />
ria/o cottmidía penfaps q bijccfto,<br />
confidcrad que agow eftot mas con?<br />
ñadocon la atuda ocDios,que ento<br />
ccs,t tengo mas ofadia que cntóces,<br />
t beuomasvino a entonces, empe?<br />
ro no bícro ní maltrato a nadíe,po:=<br />
queos veo a tpdosbajer vueftro oc?<br />
iier,t eftar en folfiego t en tranquíli<br />
dad. (Xhiando at gri tcmjpefta<strong>de</strong>n la<br />
mar,no vcts que el maeftro fe enfa?<br />
fta con los marineros que eftanen la<br />
p:o:a,velpilotocon losquceftá enla<br />
popa,fino mete manos en la ob:a lúe<br />
go ^ lesbajeoefcñas/omcnea laca?<br />
ZíbíOQUínto<br />
bc^a: porque en tal tí6po los terror<br />
po: pequeños que fean, baftan para<br />
cebar la nao a fondo. 1p>ucsft tolos<br />
ben con rajó t juftícía vofotroí lo pu<br />
diftes cntóces mut bié jujgar, pues<br />
^ cftaua<strong>de</strong>s p:efentes, no con los vo<br />
tos como ago:a,fino có las armas en<br />
la mano, t pudiera<strong>de</strong>s foco:rerlosft<br />
qutftera<strong>de</strong>s, pero ni les atudaftesa<br />
cllos,ni tampoco benftes ní caftiga?<br />
ftescómígo a losoelinqucntes:fmo<br />
q oiftes faailtad a los malos oe iitiu<br />
ríar a quien quíftclfen.y pie fo que fi<br />
bi5 lo querets conftdcrar,ballarcts<br />
q los mifmos fucrÓ entonces tan co<br />
uar<strong>de</strong>s,quáto agowfonoefuergóga?<br />
dos. 0ino mirad a :(6oifco Xbcfalo<br />
que entóccs fe queyaua po:íí IcbajíS<br />
licuar fuefaido acueftas, v ago:a fe?<br />
gunquebcotdo,baocfpoiado a mu<br />
cbosoelosoe Cottara.1p)uesft fott<br />
cuerdos aucts oc tratarle a eftc al co<br />
trarío oe los perros: po:^ a los pe?<br />
rros b:auos atan los oc oía t ftteltan<br />
losocnocbe:masacfteftmccrccts,<br />
ataldoocnocbc t foltaldoocoia.pc<br />
ro mucbo me marauillo oe vofotroí,<br />
queft bijepefar a alguno,o todos os<br />
aco:dats t no lo querets callar, tñ<br />
oi foco:ro encl inuierno ,o auifc la ve<br />
nida oe los eneitiígos,o altuic algún<br />
enfermo / o neccflitado, ninguno fe<br />
acuerda oeftomi tápoco ft alabe a al?<br />
guno q bien ob:affe, o ft bí je bó:ra a<br />
algú bueno,fcgu mí pofiibilidad,nín<br />
gunofcacucrdaoefto. ipcrodcrta?<br />
mete meio: t mas jufta t fanta t fuá?<br />
uecofacsaco:darfc oe los bíenesatt<br />
tes (í oelos males.£ntóces fc Icttan^<br />
taron todos, toiiceron qite fc aco:da<br />
uan,tqitc trabaiaríáparaqueoeat<br />
a<strong>de</strong>lante todofe bíjíeflc bien.<br />
j^í^ínoelqttínto libio oe íenopbon oe tó<br />
entrgdí9dO0íSúe$O0coa£rtoenMa.
156<br />
ZibJö feirto oe Xenopbofi Í^^<br />
la entrada oe loa jßziegoa con<br />
CtioenÄfia»<br />
hy A R G V M EN T Q D EL<br />
fextolibro,<br />
os GRIEGOS. ESTANDO EN PA¿<br />
pWagonia fc confe<strong>de</strong>raron con los dc la tierra. Aqui fe<br />
embarcaron,y queriendo elegir a Xenophon por fu ge<br />
neral no lo quifo fer, y aíTi digieren a Chiriropho, al<br />
II qüal por vn motín le fue luegoquitado el cargo. Y aqui<br />
Ce diuidio el exercito <strong>de</strong> los Griegos en dos partes. La vha y la otra ca<br />
minando porPhrygia y Bitinia pelearon muchas veiés en eícaramu«<br />
^as, y otros recuentros hafta que vino a ellos Oleandro capitan <strong>de</strong> La<br />
ce<strong>de</strong>monios q eftaua muypo<strong>de</strong>rofo en aquella fcoftaco vnamuy<br />
grueífa armada. Efte trato muy bien los Griegos<br />
ylos<strong>de</strong>xoyr libres<br />
Retrae<br />
qneloíí6:ic<br />
goafcoctuc<br />
nícronencf?<br />
taa tierras al<br />
STioa oelloa<br />
fe inâtcntan<br />
oeloquccôp:auan<br />
poz<br />
iuaoineroa<br />
oe la placa,t<br />
otroa oc lo que robauanoe iPapbla?<br />
gonia. aun que tambie loa i^apbla<br />
gonea oefpojauan loa nueftroa quá?<br />
do loa cncontrauan oefmandados, t<br />
loa maltratauan,qnandolo0 baila?<br />
uan oe nocbe apartados oel real : oc<br />
oon<strong>de</strong> vinieron a fer enemigos los<br />
vnos oe los otros.€o2tla que a la fa=<br />
JÓ era gouernado: oe Ipapblagonia<br />
embio fus embai:ado:es alos]5:ie?<br />
sos en muf bcrmofos cauallos, y<br />
mut ricas veftiduras:lo8 quales lue<br />
so q fueron en elreal lesoijccrô que<br />
£o:tlat fu fefto:eftaua cn p:opoftto<br />
dno bajer injuria ningüaa losj5:íc<br />
gos,ni la recebiroellos. Uos candil<br />
líos lesrefpódieron ,íí confultaria»<br />
fob:e efto con los oel ejrercito: y oef?<br />
pues recibieró los p:efentes q tra^S<br />
en feñal oc paj 1combida?<br />
roña los p:mcipalcs oellos.y luego<br />
bijieró fus facrificios oe los'buctes<br />
^ auian tomado en la guerra,t otros<br />
ganadoS:tceleb:aron vn cobitemut<br />
folcne. y comiá fentados en las ter<br />
uas,t bcuiá en los vafos oe cuerno q<br />
at en aquella ticrra.Cüuádo ouieron<br />
confirmado fus pajes y aliS^as y can<br />
tandocllPean cántico acoftub:ado,<br />
leuátaron fe pzímero los Xb:acés,^<br />
comecarona batlar y oa^ar al fon oc<br />
oela fíauta armados tí todas armas,<br />
t faltauá tan alto y tan ligero que era<br />
luarauilla oe lo ver:t jugando oe las<br />
efpadas tanoieftramcnte fe tocauan<br />
los vnos a los otros, q a todos pare?<br />
cía fe auian bcrido, pero no era aífi:<br />
po:qcraaqucl vn cierto genero oc<br />
B iiij juego,
Wbîo feicto<br />
fuego, t cl^oclo0 qttcpéíeaul,qüií<br />
tam las armas al otrofalia fe cantan<br />
do clcáto oe Sidalca q cnrvn cantar<br />
oc fu tierra. ÍDtros facauan a vno co?<br />
mo muerto^ oefpuesfe leultaua bi<br />
«o t fafío. íoápapblagones allanan<br />
bojes t grita oc plajer y regójl?<br />
fO.Xraseftos fe Icuautard los ¿nía<br />
nes t -dftagurtcs,t bavlafó y oan^a?<br />
ronai*mados la oanca uamada entre<br />
cllos£arpea:laqual era oefta niane?<br />
ra.Bno pueftas fus armaf a parte ba<br />
se ^ ara z licbza la tierra confu par oe<br />
buc¿csvmdost tomado la cabera a<br />
trasá menudo miñacomoqulé fere<br />
cclaoe ladroncs.£n eftó viene vn la .<br />
drort,t en viendo |cd5 efta armado<br />
arrebata oe fus armas, t armafte oc<br />
pzefto oc todas ellas,f pelea co cloe^<br />
lantcoc la ^útaoelos bucees: t cito<br />
bajen bailando toan^ando a copas<br />
alfonoe la flauta, finalmente queel<br />
ladrón vence albóbzcquc ara t If<br />
ina la tnnta oc bucf cs:t otraf vejes<br />
elquearavenccalladr6,tocfpucsle<br />
ata 6 pies f oc manos,t le llena apar<br />
oc fus buc^cs.Zras eftos fe Icuanto<br />
teniendo vna palta / o cfcudo<br />
encada mano, y fingédo quepeleaua<br />
contraoos,faltaua y badiana, ^ algu<br />
na VCJ como ftugcdo que peleaua no<br />
masoe contra vnofoltauala vna pal<br />
ía,t batlandoacópas,oefpucs la toi<br />
ñaua a tomar ,toauflla buelta mur<br />
ligero,batiendo el vn efcudoconel<br />
otro a fon. V efto cmmy bcrmofa<br />
cofa oc vcrA^ al ftn bajiendo foncon<br />
la8paltavvnacóotra,feablnoiaua,t<br />
luego fe leuantaua bailando y oaife<br />
^ando ala manera oe 'É)erfta. y efto<br />
todo bajía acompasalfonoe laftau=<br />
ta. Xras eftefcleuantaró los-dDan<br />
tilicos, r algunos oc los arca<strong>de</strong>s y<br />
añilados lo mas apucftamentc que<br />
pudicron^cantauan, t tañían lanau<br />
ta a cdmpas, t ba^lauanf ôaitçauan<br />
oe la mtfma manera que lo aœftum^<br />
bîâ a bajer en tos facrificios t ftcftas<br />
folenes oc ÍDíos.Bíédo efto losTpa<br />
pblagones,parccialescofa rejía que<br />
todas las oancas t bables fc bljicf?<br />
fencon annas,t eftauan efpantados<br />
oello. Quando ^D^fo los ftntío afli<br />
wrbados, perftiadío a vno ocios Br<br />
cadíosque allí eftauan, quemandaf?<br />
fc falir a oançar vna ba^ladoza que te<br />
nía: t el la atauio lo mas ricamente q<br />
pudo, t le oio vn cfcudo ligero en la<br />
mano, con el qual ella batió t bànço<br />
mutbiclaoan(;allamadalp)tírbíca: KbrwWc«<br />
oe que todos ouierô gran pl^jertfo Sïie'Sî<br />
laj. Hos lP)apblagones Icspzjcgun? rrijo, co<<br />
taron, ft las mugeres pcleauan tam=<br />
bien en la guclTaíy losjSzíegosles<br />
refp5dieron.antesellasfon lasque cap.jtft<br />
bijieró bu^z al rc^oe fu real.£n efto<br />
paflaron toda aquella nocbc otro<br />
oía poz la mananalos capitanes ge^<br />
neralcs facaron loa embajcadozes oe<br />
los K^apblagoncs al cjccrcíto : t alli<br />
fue acozdado q oc at a<strong>de</strong>lante tuuief?<br />
fen paj,t que no fc bijíeflcn oafio lof<br />
vnos a loe otroa. y con efto fe partie<br />
ron loí embajcadozes oe los lp>apbla<br />
gones.<br />
ellos j6ziegos quando les pareció<br />
que tenían nauios baftantes para to<br />
dos fc embarcaron, t nauegaronvn<br />
oía t vna nocbc con buen viento oe=!<br />
jcando a la mano ocrecba a fpapbla^<br />
gonla. €)tro oia figuíente llegaron a<br />
la ciudad oe ©inope, t oc allí ftieroii<br />
a la villa oc annene tierraoc Sino?<br />
pe^Kízquclof Sinopenfesmozancn<br />
TPapblagonla ,t fon poblaclon oe lof<br />
^Dílefios. £ftos embiaron fus pzc?<br />
fentes a los jôziegos tres mil medí?<br />
das oc barína,t mil t quiniétas can?<br />
taras oc vino. £n cito llego Cbinfp<br />
pbo con fus galeras, al qual los fol?<br />
dados
t)el3 entrada oe €yio en Bfia^ 157<br />
dados eftauan efperando, po2 ver lo<br />
que traena:nia5 el no trujco nada,ft=<br />
no queoio po: refpuefta q Snajcibio<br />
clcapitan oela armada fe encomcda<br />
«anmcbo enla buena graciaoclos<br />
jStiegos: t que les ptometía fi falief<br />
fen oel fpóto tí les embiar fu fueldo,<br />
caqui en armene fe oetunierócin<br />
co oí as,t quáto mas vían que fe acer<br />
cauá a ¿i2ecia:tanto nia^o: gana les<br />
tomo oe llegar a fus cafas con algún<br />
bicn.lpozloqualles pareció quefe=<br />
ria bien elegir vno po: capitan gene?<br />
ral,antesque eftar oebajcooel mado<br />
tí tátoseaudillos.lpotq vno folo po<br />
dría mandar mejo: a todo el cjcercito<br />
oe nocbe t oeoia:para tomar lo q fc<br />
baoe tomar tencubtir lo^febaoc<br />
cnaib:ir,f ptcnciiirantesq tardar<br />
fc.y todo aquel tiempo que fe gaft a=<br />
uaenconfultarcon mucbospara to<br />
inar fu parecer fe ataja atribufcdo fe<br />
a vno folo la fuma oe todo y afti fe po<br />
dría acabar mas pzcfto y mejot.po:<br />
q todo el tiepo oc antes bafta aquel<br />
oia,ba5iá fe las cofas todo poz voto?<br />
oe los foldados: y pzoponiendo tos<br />
capitancs.aift que penfando en efto<br />
todosfe inclinarona Xenopbon:y<br />
luego los capitanes oc las copaííias<br />
fe fueron para el,oi5iendo le la VOIÜÍ<br />
tad oeleicercíto,f moftrando le cada<br />
qual oellos en particular el amo: f a<br />
ftcion que le tenían le rogauan q aceptaffe<br />
el mando.£ntonces3íenopbo<br />
confidcrando locóftgo mifino,pare?<br />
cíale que cfto feria nmf gran b5:ra<br />
{ jara el,r ganaría nombzcf fama co<br />
os amigos f con la patriajf que po:<br />
ventura feriacaufí oc algún grá bié<br />
para todo el ejt:crcíto«£ftas cóft<strong>de</strong>ra<br />
dones f otras femcjantesle mouia<br />
aoeflcar aquel cargo Decapitan ge=<br />
neraU-dhas tambienquando penfa?<br />
«aquc losfines oclas cofas fon ius<br />
<strong>de</strong>rtosatodo bombze ,tqueco:ria<br />
peligro oe per<strong>de</strong>r po: algima ocafio<br />
la bonrra ganada oeantes,ponia le<br />
oudaengran manera. £ftandoafti<br />
oudofoparedole que feria lo mejoz<br />
confultar lo con JDios,f tomando<br />
conftgo DOS oe los a<strong>de</strong>uinos,bí5o<br />
fus facriftdos a 3upiter,aquic poi<br />
confejo oel ozaculo oe apolo Dd?<br />
pbico ,fcguia entodo. acoidauafe<br />
tí vna viftÓ q auia vifto entre ftienos<br />
luego comento a tener cargo cn el<br />
cjccrcito,tque quando fepartio oe<br />
¿pbefo para venir a aflcntar c5 Cfs<br />
rofcleauia ofrecido vntal agüero<br />
que palfando le vna aguila poz la<br />
manooerecba felá auía fentadoapar<br />
oehf que entonces el a<strong>de</strong>uíno le oc?<br />
claro que aquel agüero le ftgniftca«<br />
ua muf gran<strong>de</strong>s cofas, f no vulga?<br />
rcs,mas muf bonrrofas:pero Ue«<br />
nasoe todo traba jo:pozque luego to<br />
das las aues vinieron fobze d aguí?<br />
laallioon<strong>de</strong>feauiafentado.De ma<br />
nera queel agüero no era ocníngn<br />
nagananda ,nip:ouecbo,puesque<br />
^ÉTtiiÍa hnintlíio CÚMUíi Id MM rka-f<br />
ra fu inantcnimicnto.afli que eftan<br />
do facrificandoclaramételeauia tua<br />
nifeftadodotaailo e[ ni codidafte el<br />
cargo,níaunqfueflc elegido para eí<br />
ocuia aceptar le,t aft*t lo aco:do oc lo<br />
bajer. C^neftofeafuntaro todof<br />
losod ejcercito, y todosa vna oetcr<br />
minaró oe elegir a vno folo po: capi<br />
tágencraUtqueaquel fueflc ícno?<br />
pbó.Quando ícnopbó fupooe cicr<br />
toq todod círerdto le auía <strong>de</strong>gido<br />
pot fus votos, falíendo ocláteoe to?<br />
dos lesbablooeftamanera.<br />
a los jSziegos para recufar<br />
el cargo oc capitange?<br />
neral.<br />
^ V Clarones
Sronea j5:iego0,to<br />
eftot mut alegre 100=<br />
jofo, pozq veo ferbou?<br />
rradotpzedado oevo<br />
rotro0. Quepuesque<br />
fot bombzeoerajon t<br />
entendimiento tengo oc tener fentu<br />
do paraos Io agra<strong>de</strong>cer ,t teneren<br />
mucbo ttafli ruego a Dios que me<br />
ocgracíaparaquc tofeacaufaoc al?<br />
gun bien vueftro. -dbas quc ami me<br />
MsSSÍÍ querats elegir po: capitan gene?<br />
ticncpara ral,tenicndo p:cfcntcboinb:ellacc=<br />
no fere«» <strong>de</strong>monio,nipienfoquefera vueftro<br />
Suer"cnd p:ouecbo,ui clmio. antes po: efta<br />
reeinace caufatcmetsmcnos q antes en los<br />
ÍZZul Itaccdcmonios, ft los onicrc<strong>de</strong>s me<br />
dwftr. neftcrparaalgo,T to no podre care?<br />
cer oe odio/o embidia. yo veo que<br />
losHaccdcmonios noocparoocnof<br />
bajer guerra, bafta que bijieron a<br />
nucftra ciudadoe atbenas quc?5 co?<br />
munconfeio cligiclfc po: ftis capita?<br />
nes los Hace<strong>de</strong>monios t quando tu<br />
uieron cftc confentímícto luego cef?<br />
faronoebajcr guerrattoe atadclá?<br />
te nunca mas puftcron cerca ala du<br />
dad.tPues fabiendo to efto,ft ago:a<br />
en lo que tengo po<strong>de</strong>r quiftclfc oero<br />
garlesalgoocfuauto:idadt oigni?<br />
dad,pienfo que no feria tenido po:<br />
cuerdo.Cluanto a lo oc mas q os pa?<br />
rcceaura menos rebuelta en el cjccr?<br />
dto con cl mandooe vno que oc mu<br />
cbos,tcnedpo:dcrtoquenome ba<br />
Ilarets rcboltofo,po:que clijats a o<br />
tro qualquicra. yo creo que qual?<br />
quiera que en la guerra es reboltofo<br />
contra el capitatalo escontra fu tnif<br />
ma vidatfalud.lpuesft mcclegisa<br />
mi po: capitan general, no os mara?<br />
uilleti:fi oefpues ballarc<strong>de</strong>s al^no<br />
quc le pcfc con vofotros t contigo.<br />
Cannando Xenopbon ouo acabado<br />
furajonamiento Icuàtaron fe todos<br />
Wbio foeto<br />
cnpíe:toieron mato:csbójesoijÌé<br />
do que en todo cafo conueniaque el<br />
folo fuelfe cl que muielfc cl mando.<br />
Entonces Sgafia 0timpbalio oijco<br />
quceracofaocret:,ftfuclfcafli que<br />
losHaccdcrnonios fc enfañaftcn con<br />
los combidados,po:que no ftcdoUa<br />
cc<strong>de</strong>monios digiclfcn po: ret oel co<br />
bite al que no fuelfe Hacedcmonio.<br />
y ft alft palfa,oije,tampoco nos fera<br />
lìcito a nofotros fcgun parccc,fer ca<br />
pitancs occopañias : po:que fomos<br />
arcadcs.Huego todoí ap:ouaron el<br />
parecer oe 2lgafia,oijiendo queauia<br />
oicbo mut bien.£ntóccs Xcnopbo<br />
viendo que no fc podia cfcufar fmo<br />
fe oeclaraua mas les oijco. Baro?<br />
nes j6:iegosparaquc meio: fepats<br />
la cofa como va,to vos juro po: oiof<br />
que to luego que entcndi vueftra vo<br />
luntad en efte cafo, bijc mis facrift<br />
dos: para conocer ft feriad bien oc<br />
vofotroí que me oíeftedcs efte cargo<br />
t el miooe aceptar le,t los oiofes en<br />
los facrifidos mcoieró tales feñales<br />
quequalquierapo: fimplequc fuera<br />
pudiera enten<strong>de</strong>r que en todo cafo<br />
conuenia apartarme oeftc tan alto<br />
cargo. CBicndo efto los folda?<br />
dos mudaron p:opoftto t eligieron<br />
a Cbirifopbo po: capitan general.<br />
Cbirifopbo luego que fuc elegido<br />
pucfto en medio oe todos oí]eo. yo<br />
varones j6:icgoffecicrtooemiq'ue<br />
no leuantara contienda ni rebuelta<br />
contra ninguno que vofotros cligic<br />
radcs, pero ba ftdo gran bien para<br />
Icnopbonqucnolcatats elegido,<br />
fegü que poco ba le acriminaua De<br />
jcipo a cerca oc anajcibio quanto po?<br />
dia,po: mas quetolcoejiaquc ca?<br />
llaflc.£l qual oejia que mas queria<br />
mandar iuntamentecon Xtmafiott<br />
Dardanío,po:quecraoc la compa?<br />
ñia oc Clearco,que no con el po: fer<br />
Olacedc?
oela entradaòeCyjóenBfia. i58<br />
Hacedcniotiíov ^as pues que a mi<br />
meauefs elegido poz capitan,to tra<br />
bajare quííto pudiereoe os bajer to?<br />
do bié.Bofotros aparejaos,fi quifie<br />
re<strong>de</strong>í:para que mañana,fi bijiere tic<br />
po,nanegucmos y nos partamos oc<br />
aqui para Ifeeraclea, oon<strong>de</strong> quando<br />
fuéremos llegados confutaremos<br />
oe lo oe mas oe ufo camino. ClPar<br />
tidos oe aqui nauegaró có bue victo<br />
oos oias jfito a tierra,pafládo poz la<br />
ribera oe 3afon,a oo 015c ^ apozto la<br />
liao ílrgos,oó<strong>de</strong> vá aparar mucbos<br />
ríos,v el pzimero oe todos es jCber<br />
modota,tluego2llis,t tras cl l^ar<br />
tbenio;paflados ó aqui llegaróa1l?c<br />
raclea ciudad j6ziega colonia/o puc<br />
bia oe los -dbegarcfes fituada en los<br />
tenninos 6 los -dDareádinostffalic<br />
ron a tierra en la tfiaoe Scbcrrufia<br />
JCberronefo,oon<strong>de</strong> oijc^oefcendio<br />
t}?ercules alean Cerbero,talli muc<br />
ftrá las pifadas cn vna cueua oe oos<br />
diados ó bódo«aqui losó H^cra<strong>de</strong>a<br />
cmblaró fus pzefcntes a los j5ziegos<br />
tres mil celemines oe barina toos<br />
mil cataros í vino,t veinte bucfcs<br />
t<strong>de</strong>nouejas:poilosc§posoeíla tie<br />
rra cozrcel rio nÓbzadoUtco ^ tiene<br />
ocancbo oojictos pies. Squi featú<br />
taró todos losjSziegos para cófuU<br />
taroe fu camino a<strong>de</strong>wte, ft tzianpoi<br />
tierra/o poz mar oef<strong>de</strong> cl fPóto.y le<br />
ü3t3do felLtcó Sebeo el pzimero oc<br />
todos oií:o,to me marauillo varones<br />
¿ziegos ó nueftros capitanes: q no<br />
pzocuráoc nospzouecroe pzouifio?<br />
nes para el camino:pozq eiilo q nos<br />
cmbiaró los Ifeci-acUcfcs pzefcntado<br />
noatpara mátcner fc d ejrcrdto tres<br />
oias t no at oó<strong>de</strong> lo vamosa bufcar.<br />
2)e mi parecer oeuemos pedir a los<br />
oelfeeracliafueldo poz lo menos tres<br />
milCijiccnos.lLcultofe otro toi]co<br />
antes poz lo menos les oeuemos pe?<br />
diroiej mil Cijicenos ó fueldo cada<br />
mes,t fobze ello les embiemos luego<br />
nueftros embajcadozcsmictrasq a?<br />
qui eftamos repof5do,para q fabido<br />
lo q nos refpó<strong>de</strong>n,cófultemos fobze<br />
ello.y al pzimero q digicró poz em?<br />
baicadoz para ello,fuc al mifino Cbi?<br />
rifopbo capitan general, algunos<br />
queriá alenopbon, aunque ambos<br />
a oos fe efcufauan : pozq no les pare<br />
da cofa jufta querer conftreñir poz<br />
fuerqaa dudad jSzicgaoe amigos f<br />
aliados,paraq oieflcn cótra fu volu<br />
tad lo q no querian,4lt>as quádo vie<br />
ron que losoos no fallan aelloem?<br />
biaron aUtcon t acbeo t a Calima<br />
colparrafiotagafia 0ttmpbalio:<br />
los quales venidos que fueron ante<br />
loStl5eradienfes,oi?:cró les laemba<br />
yadaoelejcerdto.yaunoi$cq Htcó<br />
les amenajo malaméte,ftno bajiá to<br />
do lo q oemádauan los í6zicgos.
tnatoitnefite auiendo ftdo ellos IO0<br />
que oauan la vida a todos. l|!>02quc<br />
cu comparado oelos firca<strong>de</strong>st<br />
cbeoí todolo oemasoelcjcerdto era<br />
nada: pozque ellos ala verdad eran<br />
masoelamitadoeU aiTiquefifuef?<br />
fen cucrdosoeuriá apartar fe oe los<br />
otros,t elegir poz fifuscapitanes,^<br />
bajer fu camino oparte: toclla ma?<br />
ñera podria fer que alcangaífen algü<br />
bien. £llocomofiielfeoctcrmína=<br />
do alT como penfauan poz todos, oe<br />
lcaronaCbirifopbo,t tambiena3Ee=<br />
nopbon los Srca<strong>de</strong>s t Bebeos que<br />
baila entonces auian diado oebaico<br />
oefumando,t eligieron entre ellos<br />
oiej capitanesoe los futos mifmos<br />
poz votosoe todos,fcgun que lo te?<br />
nianoecollumbze. Dc maneraquc<br />
todo el mido t cargo oc Cbirifopbo<br />
feneció en fets / o fictcoias ocf<strong>de</strong> el<br />
Dia que fite elegido poz capitan gene<br />
raUjEcnopbon queria p júntamete<br />
con ellos aquel camino ,parccicndo<br />
le que odia manera tzia mas feguro<br />
en compañía oe mucbos que no ten<br />
dofolo.-dbasIBeonle aconfcjoquc<br />
fcfudfcpozfupartcoijicndo lequc<br />
auia otdooejir aCbirifopbo q Cleá<br />
dro capitan oc la armada oc los Ha?<br />
cc<strong>de</strong>monios que cllaua en íBtjácio<br />
auia Devenir confusgaleraí al pucr<br />
tooe£alpes,t q no meteriaen ellas<br />
a otra perfona,uno los capitanes.<br />
Ipozque fegim parece Cbirifopbo<br />
Dcfpccbado tafrontadooe loque le<br />
auiaacacfddoen fu cargo t también<br />
poz el odio que auia cobzado a kx fol<br />
dados poz ello, oep la mano a JEcno<br />
pbonque bijielfc todo lo que quifo:<br />
tel apartandofeoclosncgodosoel<br />
eiccrdto: nopcfaua en otra cofa fmo<br />
enfu partida t nauegadó. 3£enopb5<br />
Defpucsqouobccbofus facrifidos<br />
alDío0lfóerculcs,parafabcrfi feria<br />
3[íbíoft]eto<br />
mejoz bajer ^crra que partir fe, co*<br />
mo los facrindoí le fuccdielfen bien,<br />
qucleocnunctauanpzofpcra lagne?<br />
rra,Diuidío fetodo cl ejcerdto en tres<br />
partes:los arca<strong>de</strong>s tacbeos eran<br />
masoe quatro mil t quinientos,a<br />
Cbirifopbo Icquedauá aun mas oe<br />
miltquatrodcntosfoldados ocar?<br />
mas gruclfas,t cerca oc fetcdcntos<br />
oc los que tratan efcudos, que ftic?<br />
ran oc las compañías oc Clearco : t<br />
Xcnopbon cerca oc mil t fetccicntof<br />
oc armas gmclfas,t cerca oc trejicn<br />
toscon'efcudos:t elfolo tenia gente<br />
oc cauallo cerca oe quarentabóbzes<br />
oearmas. Hos arca<strong>de</strong>s ftieron loa<br />
pzimerosque naucgaronenlosna?<br />
uios que auian tomado oe los libera<br />
clienfes,t poz elfofeoieron pzieflaa<br />
partirfc,t mut bzcue llegaron a36t<br />
tbinia oondc les Dieron quáto pidie<br />
romyoealUvinieronal puerto oe<br />
Calpc que cscn^nedioocXbzada«<br />
Cbirifopbo luc^ que fuc partido<br />
DC la dudad oc i^eraclco, figuio fu<br />
camino poz tierra, t quando llego a<br />
Cbzada caminaua junto a la mar<br />
poz cllar cnfcrmo.y íenopbontam<br />
bic vino poz ntarballa los términos<br />
quepartcn la tierraoc los Ifecraclié<br />
fes toe los 2:bzaccs,toealli conti»<br />
uno fu camino poz tierra.<br />
Cya bcmos contando arriba como<br />
feneció el cargo oe Cbirifopbo,t co<br />
mo file oiuidido cl cjccrato oc los<br />
i6zicgos:agoza contaremos loque<br />
cadaqual bijo poz fu partc.1los ar?<br />
ca<strong>de</strong>s arribaron al puerto oe Calpc<br />
oc nocbc,t luego falieron a los luga<br />
res comarcanos mas cercanos, que<br />
olilán ocla marcercaoccinquenta<br />
clladios. (Duando ñic ocoia cadü<br />
qual ocios capitanes alojo fu compa<br />
nía en fu lugar, t oondc cl lugar era<br />
gran<strong>de</strong> fe apofcntaitáDoscÓpañías<br />
t oos
oela entradaoeCyíoenBfíav i59<br />
too0cíipítanc0. Xambícn ocupará<br />
vn collado que lea parcelo mut apa?<br />
rejado paraalTcntarfu real,tocfdc a<br />
llifallana co2rerelcampo:fromauá<br />
iicboa pí lfioncro01 mucnaa oue?<br />
ia0.1lof Xbjace0 A d antc0 auiá but<br />
dofercco5ieron:tmucbo0t>e aque<br />
Ilo0 ^ c5fu0 efcudo0 cnlaf mano0 fe<br />
auiäefcapadooelo0t)earma0 grucf<br />
fa0,tquldo todoa fuero juntoa acó?<br />
mericro primero a jÉfmlcrete capita<br />
t>e vna 6 laa cópañlaa ö IO0 Brca<strong>de</strong>a<br />
^ ta fe retlratia al real con mut srá<br />
pjiclfatt pelearó mut brauamcte los<br />
vnoa con Io0otro0baftaqlo0 ißrie<br />
500 llcgaró avn arroto quo pudlc?<br />
ro paffar aco<strong>de</strong> fiie muerto el mifmo<br />
capita £fmicrcte, t có el todos los<br />
futos.De la cópañiaó Ifeegefandro<br />
q era vno oe los oicj capitanes ílrca<br />
<strong>de</strong>s folametequcdaró ocbo biuos, t<br />
con clloífc faluo el mifmo Ifeegefan<br />
dro«£nt5ccs todos lof capitaneé,oe<br />
Hof c6 laprefa t oellosfm ella, fe atú<br />
taró. Hos Xbraccs enfobeniecidos<br />
có efta fortuna profpera,todof fe atu<br />
taron oando bojes t alarido^oe pía<br />
5er vnof con otros:t ala mañana cer<br />
caró aquclcolladooódc los 36riegof<br />
auian affcntado fu real, y aula entre<br />
ellos mircbosoc cauallo, t mucbos<br />
oe cfcudos, toe cada oía veníá mas<br />
por lo qualofadamenteacometían a<br />
los arca<strong>de</strong>s oe armas grueffastpor<br />
^ como los Jariegos no muíelfen fie<br />
cbero ni tirador,ni bóbre oe cauallo<br />
ninguno acercauá felos3ßarbaros<br />
t tirana les fus tiros: t quädo rebol<br />
uiá losarca<strong>de</strong>0fobreello0,luego fe<br />
rctirauä a fu faluo:t mucboa otros<br />
les acometía t tíraul por otra parte<br />
oeoódcauino ^ mucbos oelos ar<br />
cadcs fueron bcrídos:fin q lo fiielfe<br />
níngunooe los jCbraces.fínalméte<br />
^ los Jariegos fc bailaron cercados<br />
oc tal manera en aquel collado oc lof<br />
a6arbafos,que no podlá butr a vna<br />
partc,nlaotra:oon<strong>de</strong> también los<br />
Zbraces procuiaró ocles quitarel<br />
agua.Bícndo fe en tanta premra oc?<br />
terminaron oc bajer treguas cólos<br />
jEbraces:lof qualesconfmtíeron en<br />
ellas.-dl>af como lof 36riegos les oe<br />
madaffen rebcnes para la fcgurldad<br />
oellas,nolasquificróoarlos Xbra<br />
ces:t por elfo fueróocfauenidos.jef<br />
tSdo las cofas oc los Brca<strong>de</strong>s en efte<br />
eftado,Cbirifopbo veniendo fegura<br />
mete por mar,llego al puerto oejCal<br />
pe:tícnopbó venícdopor tierra fu<br />
géte 6 cauallo ^ ocfcubrla elcápo encótro<br />
có vnosmcfageros íj tn^ ao?<br />
tra parte,t llcuaró los oellte 6 3feno<br />
pbo.llos qualesfiédo preguntados<br />
oel,^fabíS oelciccrcltooclos )6ríe?<br />
gos:cótaró Icloíi les auia acaefcído<br />
a los arcá<strong>de</strong>f t como cftauá cncerra<br />
dosenvncollado cercados oe todas<br />
partes oe los cnemlgof. £ntóces3íc<br />
nopbó mádo tener aquellos bóbres<br />
a recaudo, para fcniir fe oellos poi<br />
guias quádo ftielfcmcneflcr.y ordc<br />
nados primeramctcoí^foldadof,bí<br />
50 at ñtar todos los oel cjccrcíto t ba<br />
blo Icsócfla manera.<br />
f 0 : a a o n OC ^enc^<br />
pbó alos futos enlaquallcsperfua<br />
<strong>de</strong> comolcs cóuiene tr a atudar aloí<br />
arca<strong>de</strong>s:por^ fi eftos perece ficndo<br />
maf,ellos q fon menos no;podrájpaf<br />
far, principalmctc q filoslibrá co<br />
noccrá quá poco vale fin ellos t<br />
abaleará lafoberuía.<br />
arones£)riego0t3a<br />
ücts otdo como mu?<br />
bos j5 lof arca<strong>de</strong>s nuc<br />
ftrof compañeros fon<br />
muertos, tíos queoe<br />
líos quedan eftancer?<br />
cados
cado06 Io0cficmi5o0cn vncollado.<br />
ti)uc0 fo ciertamente creo ^ fi eUo0<br />
perecen nofotro0cn ningima mane<br />
rano0podremo0raluar:potquc co?<br />
inovct0,lo0cncmigo0 fon mucbo?<br />
t muf ofado0. SWTi que lo meiotoe<br />
todo meparccequc lo0 ocuemoa p<br />
afoco2rcroep:cfto,paraqucfi cftan<br />
faluoa,peleen juntamente con nofo?<br />
tro0 contra lo0cnemigo0:tnoque=<br />
dcmoa oefamparadoa, t folo0no0<br />
pongamoa a pcligro.2lgoja camine<br />
ino0,tpaflemo0 a<strong>de</strong>lante,para que<br />
aft*entemo0realcon tien^poamea q<br />
fea boiaoeccnanf mientra? que no<br />
fotro0caminamo?.Ximafioncon al<br />
guno0 cauallos ligcroa va^a a<strong>de</strong>lan<br />
te,fmperdcrno0dvifta,paraerpiar<br />
lo todo :oe manera que nada fc noa<br />
cncubia.y también embiocon el al?<br />
gunÒ0 foldados Iigcro0oelo0 mas<br />
oefcmbuelto0, qucfubicflen en las<br />
cumbics t la<strong>de</strong>ras ocl monte, para<br />
bajer fenas ocio que vicftcn,mandl<br />
do les que quemaftcn todo loquepu<br />
dieflcquemarfcpoiooqutera^fuef<br />
fcn.1I^oiqucnofotros,oi5c,no tene?<br />
mosoon<strong>de</strong> po<strong>de</strong>rbufi,poique 1í?c?<br />
raclea efta Icjeos ocaqui para tomar<br />
Qella,t fto menos Icjcos Cbiffopo?<br />
lís,t loscncmigos cerca. lC)ues pa?<br />
raelpuertoCalpes,oon<strong>de</strong> péfamos<br />
que aura arribado CbirifopboCft a<br />
t>icba efta en faluo) aunque es coi?<br />
tocl camino,ni tenemos allinauios<br />
paranoscmbarcartfaquealllquí?<br />
ficffcmos efpcrar no atmanteni?<br />
micntos cn el para vnoia. pues ft<br />
los arca<strong>de</strong>s que agoia efta cercado?<br />
pcrcccnesmal confejo ponernos a<br />
pcligroconlaafuda oeCbirifopbo<br />
tan folamente. y ft eftan fainos po?<br />
drcmos todos avna mirar poi nue?<br />
ftrafalud.aiftqucconuiene apercc?<br />
bir nosít partir oe aqui con intcn«^<br />
aíbjo feirto<br />
cionoe moiir con bonrra cn la bata^<br />
lIa,o bajicndoalguna gloiiofa baja<br />
fta faluar eftos Hrca<strong>de</strong>s nueftros co<br />
{ jañeros.poiquc poi venmra oios<br />
os ba traído alpeligro cn que eftan<br />
poiabajcar losf humillar los oela<br />
foberuia y piefumpcion que tcnian<br />
confiados cn fi,t enfaldarnos y bon<br />
rrar nos a nofon-o?, que ninguna co<br />
facomcngamos,ni intentamos fin<br />
fu voluntad y confejo.pero vamos<br />
taenfuafuda:vparadmientcs que<br />
bagaes oe piefto todo loque fc os<br />
mandare. CDicbo cfto come<br />
^aron a caminar,mandando a los oe<br />
cauallo que fueften ociante efparji?<br />
dos oe trccbo a trecbo: y ala gwc oc<br />
efcudos que fíicflc tras ellos en fus<br />
efquadras ala larga,quemando todo<br />
quanto ballaften poi oó<strong>de</strong> paftauan<br />
tftalgoocjcauanlocnccndian loso<br />
tros que venían Detrás enfu fcgni?<br />
micnto.lDcmancraquctoda la tic?<br />
rra ocios enemigos parecía que ar?<br />
dia:t poi eftbcl cjcercito oc los^iíe<br />
gos parecía mucbo mavoi.(Quando<br />
fiietícyipo aflentaron fu realen vn<br />
collado oe oon<strong>de</strong> vian los fuegos oe<br />
los cncmígos:poiQ no eftauan mas<br />
lejeosoe cinco millas apartados oe?<br />
Uos: t también los enemigos encen<br />
dian mucbos fiiegos, y afti pueftas<br />
fusccntinelas,fcfticronaooimir a?<br />
quellanocbc.®enida la mañana bi?<br />
jieron fus facríficios y plegarias a<br />
Dios, f poniendo fus efquadroñes<br />
enoi<strong>de</strong>nan^a a puntooc batalla mar<br />
cbauan lo masapiefuradaméte que<br />
podían. Xfmafion con los fufos oe<br />
cauallo figuio empos oe las guias:^<br />
antes que pudicflc fer fentido ocupo<br />
clcollado oon<strong>de</strong> los íSticgos cftauá<br />
ccrcados:mas no vio en el eftar cjccr<br />
cito oe amigoSjUi oc cncmigoeM^<br />
folamentcvnas viejas t viejos, tal?<br />
gunas
oela entrada oc Cyjo en Bfm i6ó<br />
gwiás oucjucbí. V afli lo bíjo faber<br />
Iwegoa Xenopboñ t atodo ele¡cerci=<br />
ío.y al pjíneipio fueron marauilla?<br />
dos'en gran manera que pudiefle fer<br />
aquel becbonnaa oefpuea que fupie<br />
ron oe loa que allí auian quedado,q<br />
loa Xbjaeea feauian partido oe no?<br />
cbe,t loíSrcadCí oemanana,ellof tá<br />
bien oefpuea que ouieroncenado al?<br />
íaron real,tfeftieron,queriendo fe<br />
iútar oe pzefto con loa otrof fuá com<br />
paneroa en el puerto oeCalpe.'lPar<br />
tidoa oe alli vieron loí efquadronea<br />
oe loa Srca<strong>de</strong>a t .acbeoa en el cami<br />
no ^ va aiCalpea:^ quádo fueronto<br />
doaiütoaen el camino faludaró le y<br />
atoa^aró fe loa vnoa a loa otros mut<br />
amo2ofamcte,como ft fucrá berma?<br />
noattoefpues los Xlrca<strong>de</strong>s pzegúta<br />
ró a3Eenopbó la caufa pozqáuia má<br />
dado matar los fiieg0sf '(p)02q nofo?<br />
íros,oi5e3fenopbó,quádo no os vi?<br />
mos pefauamos falir oenocbc y oar<br />
fobie el real oe los enemigos:^ ellos<br />
fegun parece, temiendo cfto fe fiie?<br />
ron tcaftavnmifmoticmpofcpar?<br />
tieron. ^Dascomonovinieftedcs<br />
al tiempo queos efperauamos con<br />
nofotros,creamos que fabia<strong>de</strong>s oon<br />
<strong>de</strong>eftauamos,t q po;faluaros auia?<br />
<strong>de</strong>s bu^do bajia la mar. ílfli qnos<br />
pareció q cn ningíia manera oeuria<br />
mosoejcaros, y poj eftb venimosa?<br />
quianos juntar con vofotros.<br />
eftas platicas paftaró todo aquel oia<br />
cn aquella ribera que efta frótero oel<br />
puerto.£fta tierra llamadael pucr?<br />
to oel Calpes efta en la parte ó Xhia<br />
da enafiaal comiendo odlatoef<strong>de</strong> la<br />
boca oel mar iponto bafta Ifeeraclia<br />
nauegando ala manoocrecba bajia<br />
Tpíontott oef<strong>de</strong> 36rjando bafta ll^c<br />
radia tiene barto que ba jer vna ga?<br />
lera a todos remos oe venir en vn oia<br />
gran<strong>de</strong>. £n medio no at villa nin?<br />
gunanipcamígos,nioci62íegos,ft<br />
no los Sbíaces tíos 36ttbinosq<br />
a todos quantosj^ncgos toman oef<br />
cammados/o quepoitomienta ban<br />
arnbadoalli,losmaltratan t bajen<br />
rnilimurias. puerto oeCalpcs<br />
efta en medio, toe la vna parte na?<br />
uegan a d oef<strong>de</strong> Ifecradca, voc la<br />
otra ocf<strong>de</strong>36tjancto. jen la mar<br />
at vna tHa, t po: la parte que tira<br />
a la mar efta vna pena que tiene oc<br />
altopo: lo menos vctnte paflbs,t<br />
po: la parte oe tierra que como vn<br />
cuello fe cftien<strong>de</strong> bajia la ribera, tic?<br />
ne a lo mas ocbeta paftos oe ancbo.<br />
Ha tierraqueeftaoentro oefta cer?<br />
uij/oaidlos eabaftante para mo?<br />
rada oc oiejmil bombas, cl pucr?<br />
to eftaua oebaicooe aquella pefta: y<br />
tiencfu ribera al od<strong>de</strong>ntc. ¿t en<br />
cl vna fuente oc agua ónice muf<br />
co:ricnte, que mana cabo la mar,<br />
oe laqual fe riega toda la tierra.<br />
SCiene gran abundancia oe leña<br />
mucba odia mut buena para ba^<br />
jerrtauios cn aquella mar. £nd?<br />
ma oel puerto atvn monte queba?<br />
jiala tierra ticncoe largo cerca oe<br />
vctnte cftadios todo el termino v<br />
fin piedras:t lapartcquc cftaba^<br />
Jiala mar tiene mas oc vctnte efta?<br />
dios,t cs todo arboleda efpefa d mu S«<br />
cbos ^rá<strong>de</strong>sarbolesoe todo gSic Su?"'"<br />
rooefrotas. %o oemas oela tierra<br />
cs gra<strong>de</strong> tfertil,t tiene mucbos lu?<br />
garcstbiepoblados,lleuala tierra<br />
cenada t trigo t legííb:es oe toda fn<br />
crte,t pañi JO t alegría t bigos infi?<br />
nitos,t mucbas vi<strong>de</strong>s q oá mut fuá<br />
ne vino,t todo lo iJ mas eiccepto ajev<br />
íe,po:(í no nace en ella oUnas.V efte<br />
csdfmotfacionoelatierra.<br />
Caquiaflentaronfu realen laribe<br />
raoe la mar,fin querer apofentarfc<br />
en la villa, aun que eftauan cerca,<br />
• po:quc
po:qiie ferccclauanoeal^natrat^<br />
don oe aquellos que tenían oelfeo<br />
oequedarapoblar alguna duda<strong>de</strong>n<br />
aquella tierra, ^porque los masoe<br />
los roldados no auian venido ñaue?<br />
gádoodile jgjeda pozganarfueldo<br />
para palfar fu vida,fmo quealgunos<br />
odios auian venido por folo auer o^<br />
do la fama oe £?20 el tnenojtt otros<br />
auémrerosparagallarfus oineros<br />
con los amigos que configo traban,<br />
yotrosfcvcnianbutcdooc fuspa<br />
drcs t madres: otros oepauan fus<br />
biios:po: ti a ganar para ellos y toz<br />
narricos.lpoiqueotanoejirq los<br />
queauian tdo otras vejes conCtzo<br />
auian budto mut rícos^aifi q eftos<br />
íalesoelfeauanengran manera ver<br />
fe faluos en ]62ecia.<br />
CBnoiaoefbuesocfteatuntamiett<br />
to Xenopbó bijo facrifidos fobze fu<br />
partidaoealli:pozq crafoz^ado par?<br />
tir fc poz no tener mantenimientos<br />
ningimos:t tambicn le aqucjcaua el<br />
cutdado oc enterrarlos muertos.<br />
UPucs como los facrifidos moftraf?<br />
fenbuenaífeííales:luegofepartícr5<br />
t íos Brcadcs afii mifmo tras ellos.<br />
^IDucbos ocios muertos enterrauá<br />
cnaqucl mifino lugaroodc cadavno<br />
Dcllosauia catdo,pozque ta eftauan<br />
muertos oeducó oias, t cozrompi?<br />
dos oel bedoz nocrapoftible Icuan<br />
tar los. algunos apartaron ocios<br />
caminos t lesoieron fepultura:^ bí<br />
jicron fus bonrras lo mdoz que pu<br />
dieron,fegtmqucclcftado pzefentc<br />
rcquiria. aiosquc noballaronfus<br />
cetiotí .cuerpos lespuficron £enotapbio,o<br />
¿oioueft para quuiMi » w v w t i p v »<br />
cozonados pzimero con fus guimal<br />
STmíií daf,fcgun tenianoc coftumbzc.£fto<br />
' becbo fe toznaron al real : t quando<br />
ouieron cebado,fe ftieron a rcpofar«<br />
libio imo<br />
oia ftguícntc fc atuntaronloaca<br />
pitancs todos:poz amoncftadonoe<br />
agafta 0ttmpbalio tlfeicrontmo<br />
¿Icovotros capitanesandanosoc<br />
arcadcs,t oetermínaron poz occrc?<br />
to que ocat a<strong>de</strong>látc qtiálquicra que<br />
bijidfe mcncionocapartarfe / ooi?<br />
uidírfc cl ejecrcito tuuiefiepenaoe<br />
tnuertc:tquc cada vnotoznalfca fu<br />
cftáciacnlamífma piacque eftaua<br />
oe antes en cl c¡cerdto: t que los mif<br />
mos capitanes generales queatiian<br />
ftdo,mandalfen,fcgun que fiicró acó<br />
ftumbzados,faluoCbirifopbo^ t«<br />
era fallcddooccalenturascon vna<br />
podon ^ auia tomado: t enfu lugar<br />
entro 1Reonafmco.£n efto fe leni?<br />
to3fenopbon,t bablo les oefta ma?<br />
nera. Caualleros t compa?<br />
ñeros el camino fegü que veo oe ne?<br />
ceflidadauraoe fer poz tierra,pozíí<br />
noat nauioí ningunos,t es foz^do<br />
partir nos pues aqui no tenemos laf<br />
Ezotiiftones neceflarias. Ittofotros<br />
aremos nucftrosfacnficíos,vofo?<br />
trosaparcjaosparaqucfialgtm tie<br />
po pdcaftes có animo,agozapclect(<br />
clTrozgadamcnte:pucs vcts el oenue<br />
do t ofadia oe loscncmigos.^nton<br />
ccslosc^itan^sgencrales bijierd<br />
fus facrincios,tomando en elloí pot<br />
adcnitio a arejcío arcadio, pozque<br />
ta0tlanoambzaciotcfe auia but<br />
do ocl citrcrdto cu vn nauio que afte?<br />
to en tl9eradia.-dl>as los facrifidos<br />
que bijieró fobze la partidatto fe les<br />
moftraronpzofperos,tpozeflbfeoc<br />
tuuieronalliaqueloia,t alguitosfe<br />
atrcuían a oejir que 3íenopbon que?<br />
ria poblar algún lugar en aquella tic<br />
rra tpoz efta caufa auia foboznado<br />
al a<strong>de</strong>uino que oí jccflc que los facrift<br />
dos no oauan bucnasfcñales para<br />
la partída.0abído efto pozíenopbo<br />
mando pzegonar que otro oía i^oz la<br />
manan«
ocla entrada öeloö^negos en Sífía. 161<br />
mañana qualquier perfona que qui?<br />
íieire,puas 3fenopbon les i-cfpon<br />
dio que nolosfacariaoe alUennin?<br />
guna manera bafta q los factiftcios<br />
lo aptouaflén. y el oia ftguiente to:<br />
no a facriftcar enmedio ocl cjccrcito,<br />
poique todos lo eftauan cfperando;<br />
mas fueron tan faltos los facrificios<br />
como oe antes. Biendo efto los capitanes<br />
fe apartaron ftn llamar los<br />
foldados, t Xenopbon bablo afli.<br />
CUos enemigos potvcnmra eftan<br />
ya todos iûtos,toeneceflidadaure?<br />
mos oe pelear,pues no fera malcon?<br />
fc)0 que ochando aqui ai efte lugar<br />
fottalecido gente oe guarjiicion les<br />
falgamosaoarlabatalla: poiventu?<br />
ra nos fuce<strong>de</strong>ranagoia bien los facri<br />
ftcios.CDtendo efto losfoldados,oie<br />
ron bojesoijiendo que no era mene?<br />
fterfaliroeaquel lugara parte algii<br />
na: ftnoque bijieflenoe piefto fusfa<br />
criftcios. -dDas como 110 tuuieflen<br />
ouejas para matar en el facrificio,to<br />
maron los buetcß oe los carros t fa<br />
crificaron los : 13fenopbon rogo a<br />
¿Icanoi arcadioquc,muicflcapuní<br />
to todas las cofas neccflTarias ,para<br />
que moftrando fe buenos los facrifi»<br />
ciosiuotardaflenfu partida.£ntoit<br />
cesiBeon^ fucediocnlugaroe Cbis<br />
rifopbó viendo la gran falta que los<br />
foldadostcnianoe mantenimientos<br />
qucriendoganarfugracia, comocus<br />
tendiefleoe vnbombieoe ll^craclia<br />
qucen ijn lugar alli cerca podiâ auer<br />
mantcnimicntos,mandòapicgonar<br />
poitodoelejcercitoqqualquieraquc<br />
tuuiefle neceflridadocpiouifiones le<br />
figuiefle poi caudillo, yiuegofalie<br />
i'onoelcampobaftaoos mil bóbie«<br />
con lanças t concanaftas teneros t<br />
otros vafos.y quando todos ftieron<br />
en los lugareSit fc oerramaro abuf^<br />
car piouifiones,ltierô viftos oe la ge<br />
tcoccauallooeTpbamabajo q auian<br />
venidocnatuda oelos aßitbtnios,<br />
para eftoiuar juntamente con ellos ft<br />
pudieflen la entrada oe los jßiicgos<br />
cntierraoelpbttgia. ycomocftos<br />
oe cauallo los vieflen aíft oefmanda«<br />
dos>oicr5 fobie ellos t mataró mas<br />
M oe
e quiníctos oc loa jSjícgos : loa oc<br />
inaatodoa butcróij alos indtcs*0a<br />
bido ello enei real poi vno oe los que<br />
auiá cícapado butcdo,aícnopbon co<br />
mo aquel oia no leruccdielTcn ble lof<br />
facrlficiosjtomando vn buc^ oel car?<br />
ro,poique no tcnláon-os ainmales a<br />
man0,bl50 iTacrificio con cl,t fallo oc<br />
piefto oel real para venir afocoirer<br />
los rutos,ftguicdo letodos aquellos<br />
q tenian edad para pelearoe cinqucft<br />
ta años abajco:^ llego c5 ellos al real<br />
oclosocIRcóquádofcqucria poner<br />
elfolít balloalos jSiiegos nmttef<br />
efperados que aparcíauan oe cenar*<br />
yaalginiosoclos 36ltbtnios^ vi?<br />
nieron poi las fcluas f bofques ella<br />
iián fobie las guardas,t auian muer<br />
to avnos y perfeguído a otros baila<br />
clrcaht todos los pliegos oaUá bojcsal<br />
anua, àlarina.-dDas no icspa<br />
rcfcio fcria ble feguir los cncmlgoar,<br />
ntmoucrftifealoè nocbètpoiqucno<br />
crafeguropoiferbofqUcstfcluafíO<br />
da aquella tierra^(fiut'inlcr6 armados cófus<br />
armas aCuclláf,ptíeflas fus guarda?<br />
tcétinclas.y Venida la mananalos<br />
capitanes falieron al cápo con todos<br />
los fu^os afmadosit éon fus valTiáé;<br />
l'Céllascomo ocantes, caminando<br />
feajlacl lugarfoitalecido. V antes q<br />
fuclfc boia oi: comer teniá cerradà la<br />
entradatíkamiloco fufolfa,t ocrro<br />
eada poi tierra toda lamuralla,t)e!ca?<br />
ron folamente trca puertas, ¿nelle<br />
medio llego vn nauiooc 1l?cráclía, ^<br />
los trata barina t vino, t animales<br />
j)ara los facrificloS.CDtro oia oe ma?<br />
ñanafc Icuáto 3fenopbon z bijófaerí<br />
fícioparafallr alosenemigos,t mo¿<br />
flrarófcle buenos tfaúoiables lue?<br />
go oef<strong>de</strong> elpiincipio» acabados los<br />
facrifidos aredonlparrafio el a<strong>de</strong>?<br />
Dino como vieifc vna agulla caudal<br />
libio fcicto<br />
bolar bajia la parte oerecba,tomo la<br />
poi buen aguero,t luego amonello a<br />
3Ccnopbon q faliefTc con fuá budlcs«<br />
¿ntóces todos los foldados palfaró<br />
lafofla,t fe pufieró cnannas: t quá?<br />
do todosoulcro comldo,oiofc piego<br />
que los foldados faliclfcn al cápo ar?<br />
madostquc losfieruos t cautiuos<br />
t toda la Otra copaña que no era pa?<br />
rapelear,fcquedaflccon1tteon enei<br />
rcahpoiqlesparcdofcriabicoerar?<br />
Icpoiguarda.'dbasquádo los alli<br />
qucdaró vieron tdos loscapltancsf<br />
t la otra géte oc guerra : pareciendo<br />
lesq les Icnamcgua toef bonrra no<br />
feguir tras los otros Qaulanfalldo,<br />
oejcaróen el rcallos q palfauáocqua<br />
renta tclnco años cnguarda,t ellos<br />
tirerò fu camino tras lof otros*a pe<br />
ñas auiá caminado oosmillas^quá?'<br />
do encotraro con los cuerpos oc los<br />
^ auian nmerto los enemigos, t ba?<br />
5i?do fu caracol tomaró en mediò lof<br />
piimeros que bailaron,t los enterrá<br />
ron. y alfi paflando oe los piimeros<br />
todof quátos mas encontrauá muer<br />
tos t no enterrados, bajian caracol<br />
t los fepultauan poi la mifmamàne^<br />
ra.lllcgadosalcaminoque vaa lliUr<br />
a los lugares,ballaro mucbos muer<br />
tos íj tajián en móton, t enterraron<br />
los tábien coníO a losotros.yafcria<br />
cerca oc medioola, quádo faliédobé<br />
los lugares el eicerdto ocios iSiíegos<br />
pafa bufcar mantcnimlétos vie?<br />
ro oc impiouifo los efquadroncs oa<br />
los enemigos ^ oefcendlá poi vna la<br />
dcra abajéO todos puellos etifu óidc^<br />
náqa en que auia grá numerooc gcté<br />
oc caualló, t nuicbo matoioeínfan<br />
teria.lpoiqveniáSpitbiidatcftll^a<br />
tbinesca^itancseinbiados ó 1l5bar<br />
nabajo con gran podcr:t como reco<br />
no<strong>de</strong>ron el ejcerdto oe los j5iiegos¿<br />
pararonféatrasccrcaoc òosmlllasf<br />
Entonces
oelaentradaoelos^n'egòsenBfia. i 6 z<br />
£ntonces arcjcíon d adcuíno oe los<br />
jSiícgos bi50 fus facrificioftlosqua<br />
les fe inollraron buenos, t fanozables,<br />
y fabldoeftoXenopbon les ba<br />
bio oella manera.<br />
CCaualleroí y compañeros amí me<br />
pareccfera bien poner algunas compañías<br />
queellc en guarda oelcfqua?<br />
e la fe?<br />
gunda a luirías arcadio,t oe la ter?<br />
ceraalp)biafiaf atbenienfe,que ^na<br />
bajia la parte tjquierda. Caminan?<br />
do poz fu camino a<strong>de</strong>lante llegaron a<br />
vnbofqucmut gr5<strong>de</strong>t.efpeflb,tallí<br />
fe pararon loa oelantcros no fabien?.<br />
doquebajerpara lapaflTadaoeaque?<br />
lia felua, toznando fe a los capitanes<br />
tcozoneles que vinieflcn oepzdlo,<br />
paraguiarles.^Darauillado íeno?<br />
pbonquecofapodiafer la quclcsata<br />
laflTc cl camino, luego que o^ael m?<br />
mozpaflba<strong>de</strong>lante, t quando ftte lie?<br />
gado a la vanguardia,oijcole0opbo<br />
neto el mas anciano oe loscozone?<br />
les, que no feria bien paflTar aquel<br />
bofque. íEutortces íenopbonbuel?<br />
to ú los foldados les bijo eíle rajo?<br />
nannento.<br />
fajado oe^cnopbó<br />
a los futos. £n la qual les muellra<br />
quanto les conucnga acometer los<br />
enemigos, pozque oc otra manera<br />
no tienen remedio parapaflan t po?<br />
ne les odante el poco remedio<br />
que les quedafvtoznan<br />
atras.<br />
arones ^ziegosquie<br />
ro qucfcpats,quc to<br />
oc mi voluntodtmnca<br />
fere autoz que a fabicn<br />
dasospongats a nin?<br />
gun peligro: pozq veo<br />
clí^ramcnte que iw tenets tanta ne?<br />
ceflidadoeganarbonrratfamaquá<br />
taoefaluar t confeniar vucflras vi?<br />
das.1l>erolacofacíla cn taícftado ^<br />
no¡ auet? oe pcfar cn ttinguna mane<br />
ra ppddrosoc aquipartir ün pelear«<br />
IPuesA nofotros no acometemos los<br />
enemigos,tencdpoz cierto que ellos<br />
nos apzemiaran,quádo nos vicrgtoz<br />
naratras.%ozapuescòfidcradqual<br />
fera mejoz que nofotros armados co<br />
mo eflarnos vamos a oar fobze los<br />
contrarios/o quelos veamos aellos<br />
oar fobze nofotros,qu3ndo nos reti?<br />
raremos.^0abido ella ^ los que buel<br />
uen las cfpaldas a fus cncimgos no<br />
pue<strong>de</strong>n bajer cofa buena :t quelos<br />
que acometen % figuen poz couardcs<br />
quefcan,fetoznanclfoz?ados. Vo<br />
<strong>de</strong>rtamentcmas querría con la mi?<br />
tad menos acometer que no boluer<br />
atrás con ooblada mas gcnte.lpues<br />
fi los acometemos,po<strong>de</strong>ts creer que<br />
no bauoeofarcfperamos:Tfiboluc<br />
mos las efpaldas,fab¿0oc ciertoquc<br />
teman ofadia para nos feguir. lF>af?<br />
X ij fados
Síbíofeicto<br />
fados clbofqiictcncmcs vna oificul<br />
tad a parte para oefpueí po<strong>de</strong>r pelear<br />
nui0 a nueftro faino c5 loe enemigof.<br />
Jbareceo&qnefera ocjear. per<strong>de</strong>r<br />
efta beaftoní Vofienipie querría que<br />
tos enemigos ttmtélfen aparejadoel<br />
camino parabuti,t qiiofotros pcn?<br />
faflèmos que fi no es po: vicro:ía no<br />
ocla cntradaí)cIoá^:ícgó8€n Bfía^ 165<br />
fticranoepicftofocomdos ocvncf?<br />
quadron oe loa foldadoa oc armaa<br />
gruclfaaqucacoiricron. y quando<br />
o^crófonarlatrompcta todoaavña<br />
cantaron fu lf)can,cantíco acqlhim<br />
b2ado:tapcllidandocon gran<strong>de</strong>s bo<br />
5ca t alaridos cnrriftraron fus lan?<br />
ças,t oieron con tan gran impctu fo<br />
bjc los enemigos, qucno les ofaron<br />
efperanfmo que bueltas las efpaldaf<br />
buteron. jfnnafion con la poca gen<br />
te oc cauallo que tenia, los fcguia en<br />
el alcance biriédo^ inatando oellos<br />
quantos pudo.Slfi que todo elcucr?<br />
no fmicftro oc los enemigos fue ocf<br />
baratado p02 la parte queropicron<br />
los oe caliallo:^ el oerecbo poz no fer<br />
tan combatido muo lugaroe fe retí?<br />
rara vn collado, ^bas quando los<br />
)5:iegos los vieron eílar efperando,<br />
parecióles que mut fácilmente Î ftn<br />
peligro podiâ acometerlos* Blf i que<br />
cantandofu 1peantapcllidádO)ftic?<br />
ron contra ellos: mas los enemigos<br />
no les ofaron efperar. 3Lagentcoc<br />
cfcudos los ftgulcron enel alcance,<br />
bafta que también ocfbarataron el<br />
cuerno oerecbo. y oefta manera fue<br />
ron vencidos los cott'arios, aim que<br />
mut pocos odios muertos rpozquc<br />
los occauallo ocios enemigos que<br />
cranmucl>os ocmuleron los sSiiegos<br />
que nopaftaftcnmas a<strong>de</strong>lante.<br />
Quando losjSzícgosvieron queel<br />
efquadron ocla gentcoc cauallo oc<br />
lp)bamaba50 eftaua aun en pie, t<br />
qtic los36itbtnios oe a cauallo fe a*<br />
iilan recogido, t iuntado con ellos,<br />
t eftauan todos cfpeflos en vn colla?<br />
do mirando lo que paflaua, aun que<br />
eftauan fatigados, t canfados oc la<br />
batalla, penfaron que feria bien ti<br />
contra ellos como pudicATcn : poz no<br />
ocjcarlesocfcanfar para quecobzafs<br />
fen animo t ofadia.y afli pzofiguíen<br />
do en fu ozdcnan^a, fueron contra<br />
ellos, -dbas como los cauallos con<br />
trarios los vieflcn venir,no ofaró ef?<br />
pcrarlos,fmoquc boluíeron lasef?<br />
paldas,tbutcron poz vnos cerros<br />
aba]co, no menos que los otros que<br />
fueron perfeguidos oe los nueftros<br />
oe cauallo: t oefta manera llegaron<br />
a vnafeluaquc los nueftrosoeantes<br />
no auian vifto. y oc aqui fe boluie?<br />
ron los j6zlegos, pozquc ta era tar?<br />
<strong>de</strong>: t quando fueron retirados al lu^<br />
garoó<strong>de</strong>auia ftdo elpzinwr rcncuen<br />
tro con los enemigos,al^aronfti van<br />
<strong>de</strong>ra en fefial oc la victozia que auian<br />
alli auido, t toznaronfe bajia la mar<br />
a puefta oelfohpozquc eftauan cerca<br />
oe fefentaeftadlosoefureal.£neftc S S '<br />
medio los enemigos pzocurauan oc día. '<br />
recoger todos fusaueres t gente, v<br />
fe metieron a oentro en la tierra, lo<br />
mas Icjcosquc pudieron. Oíos jSziCf<br />
gos clUuan ef|)erando a Cleandroi<br />
que auiaoc venir có las galeras tna<br />
uios:t entre tanto fallan cada ola co<br />
ftisbeftiastcfclauof,fmmicdoalgii<br />
no,t tratan al real trlgo,ceuada, vi?<br />
no,lcgumbzcs,p3ni50,tbigos.iPoi<br />
que oc todas cofas auiaabundancia<br />
en3quellatlerra,ejccepto oc ajevte«<br />
yocoon<strong>de</strong>quicraque aflcntauápo<br />
(lianfalirarobar,Tftempze toznauá<br />
íí^rgadosalreal. y quando falla to?<br />
doele?:crcltojunto,ftalgunostoma<br />
«an algo a parte fe tenia poz comuna<br />
t fcauia oe repartir entre todos.ya<br />
auiacopiatawndandaoetodaslas<br />
cofas enel realjpozquc veniana ven?<br />
<strong>de</strong>rlas pzouiiioncsoc mucbas ciu«<br />
da<strong>de</strong>si5zicgas. y los que naucga«<br />
uan poz aquel mar, oe buena gana a4<br />
poztauanalli:pozqucauiáotdo que<br />
los j5zícgos querían poblar alli vna<br />
dudadconfupverto. y los enemi?<br />
gos comarcanos cmbia'uan cadaoia<br />
X iif fus
2íb:o feicto<br />
fii0 inenffljci'osa 36ciiopbon,miícrts<br />
do entendido que 3íenopbon era el<br />
ptincípal autotque fc pobla11e,ale<br />
ptcguntar, que feruieioa le barian<br />
para po<strong>de</strong>r fer fus ainigosf,y 3Eeno=<br />
pbon los remitía al eicei dto.<br />
C£n efto UegoJCleandroconooíga<br />
leraSjfm traer ningún nauío:t ala fa<br />
5on los foldados queauiá falido a ro<br />
bar la tierra,tomaron con lapiclfa,t<br />
algtmos oellos tomaro mucbas ouc<br />
ias en el m5tc,f temiendo q les fucf?<br />
fen quitadasrogaronaDcjcipoCque<br />
poco antes auia veindo bufcndo oe<br />
SCrapifondacon vna galera oe cin?<br />
qucta rcmos)quc tomafte para ft las<br />
enejas que qiúftefle, y les guardarte<br />
las otras, para fe las tomar fainas,<br />
quando fe las pidielfen. Entonces<br />
Dejcipo embio algunos oc fuvando<br />
que oijceflen q aquel ganadocra oel<br />
común oelos pueblos, y venidos<br />
Cleandro, le oiico a parte, que todos<br />
los íStiegos falianarobar. £lqual<br />
mandoquele trujccflen ante ft quaU<br />
quierfoldadoque robafte. y SDejcis<br />
po a laboiapzendio vno oellos,^ tra<br />
tendo fe lo a ptefcntar a JCleandro,<br />
topo con Bgafia que fe lequitooclas<br />
manos: potque era oe fu cfquadra.<br />
y luego losotros foldados que allí<br />
eftauan,quifteron apedrear a ÍDe]á=<br />
po, llamando le trafdot.lpjot lo quál<br />
muebosoe fus remeros fe fueró bú<br />
fcndoa meterenlamar: telmifmo<br />
JCleádro fc faluo bUfldo.aíenopbott<br />
t Iqs otro? capitanes pjoairauan oe<br />
amanfar el ruf do,oi5icdo le a Clean<br />
droquenoera nada la cofa,ftnoque<br />
el oecreto t coftumbtc oel ejcacító<br />
fuecaufaq fe bijiefle aquello, -dbas<br />
cicandro mouido pot Dejcípo ,quc<br />
lecncédía para todomal,f muf cno=<br />
fado pozque fe recelaua oellos, amenajóles<br />
quefctomáríacbnfuarma?<br />
da, t mandaría ptegonar pot todas<br />
las ciuda<strong>de</strong>s que nmgima recibief^^<br />
fe a los )62icgos,como aquellos que<br />
eran enemigos faleuofos. y podia<br />
mu^ien bajerlo,potquc entonces<br />
los Uace<strong>de</strong>monios tenian el mando<br />
fobte todo? los jßtiegos.Uo qual fue<br />
ra cn gri oaño y per juf jio ölosjßzie<br />
g06:f poz eflb le roganl que no lo bí<br />
jicflc. peroel refpondio que no mu<br />
daria fupzopoftto,ft pzimero no le<br />
enn-egauan el que auiacomen^adoa<br />
tirar piedras a Depipo , f el q le auia<br />
qiiitado el pzefo: entcdiendo poz efte<br />
agaftas, que poz cabo era amigo oe<br />
ícnopbon, oef<strong>de</strong> aquel tiempo qué<br />
Deiripo le calumniaua, cotfio arriba<br />
contamos. £ftando las cofas en tal<br />
eftado, los capuanes apuntaron todo<br />
el ejcercito a confeio:f algunos oe<br />
líos oejian, que no auian oe bajer<br />
aientaoelo queoejia £leandro,poz<br />
ej bablauañieraoepzopoftto.'dDas<br />
a aícnopbon le parefcio queno erane<br />
godo oe poca impoztancia. '(|í>oz lo<br />
qual leuantandofe cn pieles bablo<br />
oefta manera.<br />
in2íaronesj6ziego?,amiparecerno<br />
pue<strong>de</strong> fcr cofa'peoz para nofotros tOs<br />
dos,quc ft£le5dro fe partícflc agoza<br />
oe nofotros con la oañada intención<br />
q tiene. Has ciuda<strong>de</strong>s j5ziegas eftän<br />
cerca ocaqui:^ lo? llace<strong>de</strong>monios,fe<br />
gim vemo?,mandan a toda jözeda:?<br />
poz eflb cada vno oc ios Uace^moí<br />
nios esbaftanteparabajer elbicn/o<br />
mal íj quifiere en la? dudadcs.pues<br />
fi efte vna vej pzocura ö nos eftozuar<br />
la entrada en jando,f oefpues<br />
auifaalos otros gouernadozes que<br />
no nos rCdban en las duda<strong>de</strong>s, co?<br />
mo infieles t oefteales a los ILacc<strong>de</strong>?<br />
monios,viniendo eftas nucuas oe<br />
nofotros a Of dos ocSnajcibio capi'<br />
tan oc la armada,pozoificil tengo pó<br />
<strong>de</strong>r
oela cntradaöeloö Anegos en Bfia» 164<br />
<strong>de</strong>r quedar aqui: y po: mutmaß oí?<br />
ficil po<strong>de</strong>r nauegar y partirnos.ipo:<br />
quclo0 Hace<strong>de</strong>monioö en efte tiepo<br />
fon fefiozes oe toda täicm poz tnar<br />
t poz tierra. Huego no cs jufto que<br />
poz caufa oevn bombze / o 000 nos<br />
pziucmoö toefpidamosoetoda jßze<br />
cia: ftno que no0 confiemos oellos,<br />
y obe<strong>de</strong>jcamos todo lo que nos man<br />
daren. ipues las mifmas ciuda<strong>de</strong>s<br />
oeoon<strong>de</strong> fomos namraleslos obc?<br />
<strong>de</strong>cen. ©ido be que Beicipo oijco a<br />
Cleandroqueagafias nobijiera lo<br />
qbi50,fitonofelomandara. iPucs<br />
toos quiero libzar a vofotros t tam<br />
bien a Sgafias oe culpa* £ fi 2lga?<br />
fias oijrere que ^o fiit caufadoz oe al<br />
guna cofa oeftas, to me con<strong>de</strong>nare a<br />
mi mifmo, para fer apedreado/o pa?<br />
<strong>de</strong>fcer otra marozpena t tozmento;<br />
tpara ellomefometerc al jutjiooc<br />
Cleandro.y tábienoigoque ft ilga?<br />
fias nombzare otro alguno pozcul?<br />
pado,que efte tal conuicne entregar?<br />
fele,paraeí le ju5gue.y oefta manera<br />
V0f0tr0sferetslibze80eculpa.T|í>0Z<br />
que ft la cofa va a<strong>de</strong>lante como agoza<br />
efta,poz oificil tengo penfar oe alcaii<br />
^ar bózra t fama en jßzecia, ni fer cn<br />
tgual códicioncó los otros, fi nos ep<br />
cluteoclas ciuda<strong>de</strong>s jßziega0«£ntö<br />
CCS fc leuanto agafias, t babloaftí.<br />
C^aronesjöziegos, tó juro poz<br />
Dios que nunca Xenopbon me man;<br />
do que to quitalfe aquel bombze oc<br />
las manos oe 2[)e?:ipo,ní otro ningu<br />
no oe vofotros: mas viendo tolle?<br />
uaraftí vn bóbzebueno rteftbz^ado<br />
oe mi efquadra maltratado ocDejcí?<br />
po,aquicntodos vofotros conocets<br />
poz tratdoz,pareciainecofagraucoc<br />
fufrint afli to confieflb que fclequl?<br />
te.y no at para que vofon*oa fe le en<br />
treguets, que to mifino, comooijco<br />
3Eenopbon,me fometo al jutjiooc<br />
£lcandro,p3ra todo lo que quifiere<br />
bajer oe mi. aflfi que poz efta caufa,<br />
ni at pozque bajer guerra a los Hace<br />
<strong>de</strong>monios,ni pozque oeicar cada vno<br />
oe faliiar fu vida,comoquiftcre t pu^<br />
diere. jembiadconmigoaCicandro<br />
los que vofotros eligere<strong>de</strong>s, para ^<br />
ft tome oluidarc/o oejcarc algooc<br />
ocjir/o bajer,ellos lo bable t bagan<br />
poz mi.£ntonccs el ejcercito le otoz?<br />
go todos los q el mifino quiftclfc ef?<br />
coger, y con efto Sgafias eligió los<br />
capitanespzincipales que fefueron<br />
con cia £leandro, t con ellos junta?<br />
mente el bombze que auia quitado<br />
oe manos oe Dcicipo.Benidos ante<br />
iCleandro los capitanea le hablaron<br />
oefta manerat36l ejcercito nos embia<br />
ati£léandro, t nos mandaque tcen<br />
treguemof todos aquellosquetujuj<br />
garespoz culpados, para que bagas<br />
oellos atu voluntad ,feavno/ooos/<br />
o maí tóíloiílóf fpincteremos attt<br />
iutjio* íSUdiwsaalgunooenofoi<br />
tros,ves nos aquí todos pzefcntcsii;<br />
ftculpas a on-oalguno, oínos lo:pot<br />
que no te faltara niftswuo oc los que<br />
fonen nueftro po<strong>de</strong>r. lEntonccsfa?<br />
liooelante asafias,toi]co.^arones<br />
jSzicgoSjtofotaquelqquitccfteba<br />
bzequc aquijVcts aDeicipo, t cl pzfc»<br />
m?i:óque man<strong>de</strong> le apedrcaflcn:póz=;<br />
elfó?ííido:t fabiaq Dcjcipo ftendo fc<br />
ftaladooel^ercito poz capitan oela<br />
galera oe cinquenta remos que pedí<br />
mosa los tí 2^rapifonda,para tomar<br />
eoneUaotrasnaoscnq nosfaluaflcs<br />
mo6,Deicipobutócócllatbijotratí<br />
cion a los nueftros fus companeros<br />
conquien júntamete fe auia el falúa?<br />
do.y poz efte los oe Xrapifonda ftic?<br />
ronpziuadosoc fu galera :t poz efte<br />
futmos tenidos todos poz malos<br />
ínfamcsítpoz cftepozpoconosperi<br />
í iiij diéramos
diéramos todos, fpojqiiebicn fabíá<br />
también como todos nofotros quan<br />
oiftcilcofa era po<strong>de</strong>r caminar poí tic<br />
rra/o paífar los rios a pie, t po<strong>de</strong>r<br />
tomar faluos a jSíccia. Tp)ucs cftc<br />
po; fer talqual era le quite aquel bo?<br />
bic. y pienfa ciertamente que fi tu<br />
le pjcndíeras/o otro qualquicra po;<br />
tí, contal queno ftiera cite queauía<br />
bu^do oe nueftro curcrcíto, no bi?<br />
jícra yo lo que bije. aift que ft ni a?<br />
g02a me mandas matar po: caufaoe<br />
ftc bombíc malo t couar<strong>de</strong>, fabe te<br />
que mataraó en tiii vn varón bueno<br />
y elTojijado. ©tcndo efto Clcandro,<br />
oiyo que cl po: cierto no alabaua a<br />
SDcjcipo, ft auia becbo tal cofa: pero<br />
que po: malo que fuelle IDcjCipopa?<br />
ra refcebir jüftameiite cl caftigo que<br />
incrccía,ocuía fer otdoaiut5io,co?<br />
nto vofotrcís,oí5e,ágo:a tambícfipc<br />
disfer o^dos en viieftra caufa.^baé<br />
d5o:atd con Dios, bejcando íncfo?<br />
lamente a cftc bomb:(í, y quando os<br />
mandare venir ,paí^ecercts en jtit?<br />
jio. iPotqUe yó ni culpo al cicerdtoV<br />
ni a otro ninguno t pues efte clara?<br />
mente confielfa fer cl iñiftito que qüí<br />
toalbotnb:c.£ntonccscl miftíiobá<br />
fec queauia fidoquítadó,oíí:ó to fe?<br />
fío:es pienfoqíic nobí^e iniuria,|^<br />
la qualmcredcflc fer p:cfó, ni bdü ai<br />
ningtmo, ní le apcdrcc,folamcnte oí<br />
í:cqueel ganado era publico éélco?'<br />
ntun. 1Po:que era cónftíttícíono¿<br />
los oel cjcercito, que quando todos<br />
juntamente falieftctt arobar el cam?<br />
pó lo que tomalfc qualquicra a parté<br />
ftielfecomun octodos. íEftooí¡cé<br />
nootra cofa:t po: elfo pienfo que mC'<br />
p:endló,para efpahfar a lo? otros, ocmanera<br />
que ninguno lo oiicelfe: y el<br />
fc tomalfc la p:elfa, t la guardafl'c pa?<br />
ra ft t los otros ladrones fus cópafte'<br />
ros,contralao:<strong>de</strong>n5^ocl epcrcífcí;<br />
Síbíofeíto<br />
a efto le refpondio Cleandro.Tpues<br />
m eres agudo queda te juntamente<br />
aquí con el, para que confultentos fo<br />
b:e ti,t octermíncmos m caufa tam?<br />
bíencomola futa, y con efto fe fiic?<br />
roña cenar el y los futos.<br />
C£u cftc medioíenopbon mando<br />
atuntar todos los oel cjccrdto, t bí?<br />
jicronfu confejo, que feria bien em?<br />
biar menfajeros a JCleaiidro, para le<br />
rogar po: los p:efos.y oetcrmínaró<br />
oe le embiar los co:oneles t capita?<br />
nes, t que ftieífe con ellos D:acon?<br />
do £fpartano,t otros que fuelfcn a?<br />
parejadospara ello: y alcancalfen oc<br />
Clcandroqucen todas maneras fol?<br />
taífe aquellos oosbotnb:es. Quan?<br />
do fuero venidos ante £leandro,í e?<br />
nopbon tomo la mano, y bablo po:<br />
todos oeftamanera.<br />
Clparcfcc me iClcandro que tienes<br />
eftos bómb:es en m po<strong>de</strong>r, pozque<br />
teloéentrego elc|cercíto,paraque bí<br />
jielfes a tu voluntad oellos, t oeto?<br />
dos lóí otros. ago:a los tníftnosoel<br />
cjccrdtote ruegan que los perdones<br />
po: fu amo:, y fe los tozncs y no los<br />
man<strong>de</strong>s matar, ft quiera po: los mu<br />
cbos traba jos que ba fufrído el tícm<br />
po paffado dt feruicio oel ejcerdto.<br />
£ ft efto alcancarcn oc ti, ellos te p:o<br />
meten en pagoque ftquífieres feas<br />
ftt caudillo, t los guíes oe aquí a<strong>de</strong>?<br />
laíité: t con la áttida oc Dios ellos<br />
fé-móftrárantan buenos y obedíen?<br />
tesa fu caudillo que nunca teman a<br />
los enemigos, y también te ruegan<br />
que ()uattdo cftúuicrenocbaitooc tu<br />
mando bagas la cfperíenda afft oe<br />
De¡cípo como oellos t oc todos los<br />
otros,lo que vale y merece cadavno.<br />
C^tdoeftcrajonamictoClcandro,<br />
oijro, Ipo: Dios que to os reíponác<br />
re oe p:efto. Hos bomb:es p:efos os<br />
oot ocbueiw gana: t también cftot<br />
aparejado,
oe la entrada oe loe Anegos en f(íía^ 16 5<br />
apareiadOjparaqfiDíos melooto2=<br />
Sarc,fcrc vueftro caudillo,f 00 licúa<br />
re a íSjccia. poique eftaa vueftraa<br />
palabiao foinnuf Difcreutes oclas<br />
queauia of do a otrof algunas oe vo<br />
fotro>\ (Que ñiebcjiá quepiocuraua<br />
<strong>de</strong>s rebclar vueftro ejcercito contra<br />
los ílace<strong>de</strong>nionios. Con efto aque=<br />
llosoos bonibtcs piefos ta ftieltos<br />
le oieron las gracias, t oefpidicndo<br />
feoelfetotnaronalosftitos.<br />
CCleandro bijo ftis facrificios fo?<br />
bíelapartida:toefpues fe juitto co<br />
3iíenopbon,al qual coinbido en fti po<br />
fada,t le conuerfo tcomunico nmt<br />
amigablemente • y como viefle a<br />
los otros j62iegos también concer=<br />
tados t octerminados para bajer to<br />
doloquelef quiftefle mandar,eltam<br />
bien tuuo masoeflcoocferfucaudi=<br />
llo«ascomo facriftcafletres oias<br />
arrco:t noJefuccdieflcn ptofpcros<br />
los facrificios,tnandollamar los co?<br />
ron<strong>de</strong>s v capitanes:^ oi]co les, a mt<br />
nofe mebanmoftrado buenas fefta?<br />
les en mis facríftcios:pcrdni pot ef^^<br />
fo ocuets ocfefpcranpotquea vofos<br />
tros os quiercDiosototgar efta bó<br />
rra,que lleuets d ejcercito a íSteda.<br />
partios en buen boia: queen looe<br />
masque ami toca,qu5doaUafucre=<br />
<strong>de</strong>s,os redbircmos lo meioi que pu<br />
dierdnos.£ñtóceBlcsparccio a lof<br />
odciccrdto,que feria bien picfcntar<br />
leoel ganadopublico oelcomü : t el<br />
lo recibió t tomo a oar lo a los folda<br />
dos. V afli fc oefpidio oellos.<br />
CUós jSiiegof repartieron el trigo<br />
q auian tratdo,t todos lOf otros oef<br />
pojosentrcft:tocfpues fe partieró<br />
caminandopoitierra oe 36itbtnia.<br />
af como no cncótraflcn ninguno<br />
que les enojaflc tendo fu camino oc<br />
recbo:no teniedo tampocooon<strong>de</strong> fc<br />
apofentar en tierra oeamigos,parcs<br />
doles feria bien tomar a tras.y afll<br />
gaftaron vnoia t vna nocbc en clca=<br />
ihino oon<strong>de</strong> tomaron mucbos cau^<br />
tiuos,t»nocbas ouejas: t alfefto<br />
oia llegaron a Cmtfopolis ,quees<br />
vnaciudadocCalccdoniatoondc fc<br />
oemuicron fíete oías cn ven<strong>de</strong>r los<br />
odpojos que auian tomado oe los><br />
enemigos.<br />
fín í)elfcictolíb:ot)c Xcnof^<br />
pbonoelacntradaodos jgtíegoscon Ct=<br />
roen afta*<br />
3e y
py líb:o feptímo oe^enopbon De^<br />
la entrada oe IO0 sSziegos con<br />
S^y ARGV MEN TO DEL<br />
feptímo libro;<br />
L EXERCITO DE LOS GRIEGOS<br />
fe alboroto mucho en Conftantinopla queriendo fc^«<br />
çar con la ciudad. XenophoKi los foíTigo. Y por diuer*<br />
fas vezcs aqui en Tracia le vieron los Griegos en gran<br />
<strong>de</strong>s eftrechos y peligros. En todos fue cafiliempre Xe»<br />
nophon fu vnico remedio con fu effuerço y fu cofcjo, y los faco libres<br />
halla la prouincia <strong>de</strong> Lydia dó<strong>de</strong> entrego fu exercito a Tymbrpn<br />
capitan Griego que y u a con mucha gente contra<br />
los Barbaros.<br />
quelof)5)íe<br />
gos bíjierd<br />
en la entran<br />
daiJCtíocn<br />
afial>aflala<br />
batalla, fJo<br />
que oefpues<br />
oel muerto<br />
lea acaefctoí '<br />
p—^enclcamínebaftaquellegaronalipónto:<br />
f peí«:<br />
<strong>de</strong> el Tronto caminando po: tierra y<br />
po: mar,bafta que vinieron ala ciu?<br />
dadoe£b:rfopolís:que ca fituada;<br />
enMa ala falidaoe lapzouíncíaoet<br />
Tponto,contamos culos Ub:ospaf^<br />
fados.Ho queoefpuef oeflbfe ftgnio<br />
es,que Hbbamabajo temicdo fe que<br />
elejcercíto oelos ©riegos no le en?<br />
tralfe la tierra, embio fus menfageros<br />
a Unafibio capita ocla armada<br />
que eftaua oe afticnto en Blando,<br />
rogandolequepaflalfeelcicerdtooc<br />
¡o00:icgos oe afta, y q paradlo le<br />
p:ometiaoeleoartodoquStoouief?<br />
femeneftcr.anaíábioluegoala bo?<br />
raenibioa llamarlos co:oneles y ca<br />
pitanes oelús foldados i6:iegos^ «„j^»<br />
»inielfena fever conelenaanando «e Fsní^<br />
piomctiédolcBqucñfepaíTafTen les "«»P'*'<br />
oanafueldopara fu genteMlgunos<br />
oellospidiecón termiño,para lo con<br />
fultar con los fu^os v que le oanan<br />
la refppefta,y3EcnopDon le refpon?<br />
dio que éU^partadaoe los ocl cjccr<br />
eitoncíllWi^iplopo: mar a el, ft qui<br />
fielfe* •dDasSlnajcibio tomo a em?<br />
biar a oejir leoe fu parte,que no paf<br />
;/ faífe,fmofuefteíuntamcnteco todof<br />
I los oti'os, y afli le p:omctio ícuo?<br />
pbonoe lo bajer. i[£n efte medio<br />
0entbes lllet oe Xbrada embio a<br />
-dDedofa<strong>de</strong>s fu menfagero a JECUO?<br />
pbon mandando le oefu parte le ro?<br />
gafle que en todo cafo píoairaflc oe<br />
paflar el e¡cerdto oe los jSílegos<br />
a<strong>de</strong>láte:^ queft lo bi5ieflc,no fe arre<br />
pentinabello:po:que lefcna biépa^<br />
gado.Ienopbon le refpondio,que el<br />
eiccrdto no podia paflar po: entóces
pc la ciítráda oe cn 16 6<br />
po: fántó que nd teñía poique le pagar<br />
nada aeljuiaofroníiigunonuaí<br />
que oefpuee oe paliado el fe aparta?<br />
ría oello0, t con loe. que quedalTen<br />
f leparecíelfen conuíníente0 para<br />
ello, podria tratar a fu voluntad lo<br />
queleeuniplíelfe. íEntonce0todo0<br />
lo0 oel ejcercito fe paífaron a^Stjan<br />
CÍO:a lo0 quale0 anajcíbio no folo<br />
no quifo oar fueldo ninguno, nm<br />
ante0 mando p:egonar que todo0<br />
lo0 foldadoa tomalfen fU0 armas y<br />
furopa,tfefalielfen luego oe la CÍUÍ<br />
dadqueel le0embiana el fueldo p20<br />
mctido,qu3do ouiellc becbo fu alar<br />
dc, t contado la gente q auia ofdo.<br />
CDf do cfto lo0 foldados: fiieron mut<br />
ti ífte0: poique no tenian oinero pa?<br />
ra p2ouifi5oel camino, t mut pcre?<br />
5ofo01 ó mala gana fe apareiauS pa<br />
ra falír:t3íenopb6 fe vino para Clel<br />
dro el gouernado: oc lacíudad q era<br />
fu bucfped,t le faludopara fe oefpe?<br />
dirOel,tttaucgartpartirfe. ^baa<br />
Cleandrolerogoquenolo bijieflc:<br />
po:queoe otra manera,oi5eoara0 o<br />
cafionaque pienfen fer verdad lo ^<br />
algunoa te culpan: que po: m caufa<br />
no fc va maá p:efto el ejccrcito.aefto<br />
rcfpódio íenopbon, Vo no tego cul<br />
pa ninguna en efto,po':qnelo0 folda<br />
dos tienen gron falta oe mátenimic?<br />
tos,t po: elfo fe les baje tí mal la par<br />
tida/(pues to,oi5e£leandro,te acó<br />
fcjo quefalgas como parateauer oe<br />
ocl numero le mandaría caftigar co?<br />
moa enemigo, aiftquclos p:imc?<br />
ros oe todos faííeron los co:oneles,<br />
t tras ellos los capitanes: t luego<br />
todos los otros,ejccepto vnos pocos<br />
que fe que^ron a tras, y jítconí?<br />
co cftaua a fas puertas oela ciudad<br />
po: mandado oeanajcíbío,para que<br />
quando todos cftuuicftbn oeifuera cc<br />
rralfelas puertas,^ lespufteftc fus<br />
trancas t aldauas: anajcíbío man?<br />
do llamar a los co:oneles t capíta?<br />
nes,t oijco les queoe los lugares oc<br />
Xb:aciafe p:oueerian oc manteni?<br />
micntos: po:que allí auia mucbo<br />
trigo t ccunda t otras pzouiftones<br />
neceftarias. y quafido lo ouieften to<br />
mado fe partieflcnoerecbosa Cber?<br />
fonefo,oon<strong>de</strong> £t"ilco ,oi5e,osoa?<br />
ra el fueldo que os es p:omctido.<br />
Ciuando los foldados entre oteron<br />
cfto, (opo:qúc algún capitan fc lo<br />
oijco /ó po: que otro alguno lo oi?<br />
uulgo en cl ejercito ^ oc manera que<br />
vinieftc a noticia oe todos)mientras<br />
que los co:oneles fcinfo:mauan oe<br />
0eutbcs ft les era amigo / o enemi^^<br />
go/oftt:ianpo:tnediooel mótc0ai<br />
grado/o ro<strong>de</strong>aría po: medio tí a:a<br />
cia: t feoctenian cn eftas t otras fe¿<br />
mcjantesra5ones,los foldadosárre<br />
bataron fus armas t cozrieron a to^*<br />
da ftiria oerecbo alas puertas oe. la<br />
ciudad, como para auer oe entrar o?<br />
trave5po:la muralla. ;£tbconicot^<br />
partintquádotodo el ejcercito eftu? los quecon el eftauan:viendoquela<br />
uicre ñiera te podras apartar ft quís genteoearmasfeacercaua,ccrraron<br />
ftercs.íenopbó oijco que lo baria af t trancaron las puertas. -dl>as los<br />
ft,quando feonicfte vifto con anajcí? foldados llamauan t oauan golpes<br />
bio: para el qual fe partió luego a le cn ellas: oijicndo que les bajian<br />
coaltar el becbo: 2ínaicibiole oijco gran<strong>de</strong> iniuría en los oejcar oefai?<br />
que mut p:efto tomalfe fu ropa, t biertosa los enemigos, que fino a?<br />
fcfalieíre,tmandaflcaloS futosque b:ían las puertas oegrado,que las<br />
ninguno faltaftc oe fe bailar en el bcn<strong>de</strong>rian tromperianpo: fuerza.<br />
alar<strong>de</strong> :po:quc al queballaftc fuera (3)tro0 cozricró oe partesoe la mar,<br />
t poi
tpo:la0ala0t)elo0muro0fc metíc<br />
ron en la ciuda(L
Dé la cirtrada tic€po en Bíía. 167<br />
pot enemigos a los. Uacedcmonios<br />
f afitscompañeros.'lPuesqwe gue<br />
rra/epodiaoeftorcaeccTíVorotrcs<br />
iopo<strong>de</strong>fs bien coiijeturar/i cómpa=<br />
fiuoc a raf sio ptcfente con lopalládoviHne<br />
fioí^ftroBantcpaíTadoslosvaíbcnieiifcs<br />
¡u pjofpc tomaron la gnerracontra los Uaecr<br />
tZílZ <strong>de</strong>monios t ftisamigosT compane<br />
«rf aír fot TOS,-qnandcíítcnianíibundaneia oe<br />
«galéras^itirrtiarcói^<br />
otioa ra^anaí-, pbado menos mas oe qua?<br />
laccdt. irocientfls'taüiainucbosoinctoscn<br />
qSmao Jacittdad;5aflrt)ciaft rentas oc cada<br />
¡aciiinca; añatJlPSííncblos,conioQCíla tierra<br />
fio';;; pojilomcnos mtl talentosíinanda?<br />
«rurdo«, nanii todaíjlas tflas,t:tcniá inncbaf<br />
Sernos t'á cíuaa<strong>de</strong>8Mria:,t nincbasmas en<br />
pjco fas jÉuropájtí ntre ellas ella ciiqflad oe<br />
foíoS, masfllfinfiicronvctítídos/riwno to<br />
dOftrabc^ipuesiigpiaquepcrats<br />
foaiwjiipfon'os vqnondo los^ílaccs<br />
<strong>de</strong>inomos tienen pot conn^íicros a<br />
lo^cheosn^to^s las^Q^oe bs<br />
Stbenienfcs t oi^lus'^^iigoseilan<br />
áñigidas!tpetdidasf S^trapbcmejft<br />
f tOdoslosotrosUSarbarosquc fcí<br />
ftoican las tierras maritinia^, fon<br />
nncfl:^os«nemlgos:t clmascopital<br />
cnciiiigooc todos elmirmo ret ocla<br />
Sfta fupertoz aquicn fuimos aquí<br />
tar clTcvmoYla vida,fi'pudicnamos^<br />
iPuesicílando todas eftas cofas en<br />
contrarío;af. alguno tan ftmple que<br />
pienfcpo<strong>de</strong>r nofotros falir oe aqjui<br />
venccdotcsf iPozUDiosqucnofcas<br />
moslocosmoqucramos mozir to:?<br />
panentccomocnemigosoe nueftra<br />
ticrrafoe nueftros amigos,^ ó míe<br />
ftroáoeudos. jCodas las ciuda<strong>de</strong>s<br />
jfítiegas fcatütara para bajer gucs<br />
rra cótra nofotros t cómucbarajó:<br />
pues ft bafta agoza nücaoeftmtmof<br />
ningua ciudad ó losa6arbaros nuc<br />
ftros enemigos ficdo cn imcftrama<br />
nocomovccedo:ef:oe5idmcferabic<br />
^e luego como lleguemos a ciudad ¡K®<br />
jSnega t oe amigoslaoeftrutanios ¡ímia lo»<br />
tfaqucemosíVorucgoaoiosQ an «'»
dí»<strong>de</strong>0comarcana0«y' cl tambícnmi<br />
raría poi cllo0 y les baria toda la bó<br />
rra que pudieflc. Con ello IO0 i6jíe=<br />
go0clí5lcron a po: fu ca<br />
pitaugeticraht luego todo0fe falle?<br />
ron fiiera oe la ciudad.y Cfiata<strong>de</strong>a<br />
Ie0pzometlooeto2narcl oíafiguten<br />
tealejcercito, y traer configo ela<strong>de</strong>?<br />
uino t laacofaa neceflraria0 para loa<br />
facrificioa,tpantvinoparatodo el<br />
campo. (Üuando todoa ftteronfali?<br />
doa oel lugar Bnajcibio bijo cerrar<br />
laa puertas: t mando pregonar que<br />
qualquier foldado que fuefle toma?<br />
do oentro:fena vendido como efcla?<br />
üo.£loiafiguienteto2no£twta<strong>de</strong>f<br />
trayendo configo el a<strong>de</strong>uino ^todo<br />
lo ncceflario para loí facrificio0,t có<br />
cl venian vctnte bombies cargadoa<br />
oc barina,totroa tantoí convino,^<br />
tres conajette^t vno con grandcan<br />
Ilra0oeaio0:t otro con bozcaa oc ce<br />
bolla6.1loqualtodole0pUfo ocian?<br />
teparalor^artirentrcloafoldadojf<br />
quandootticflcnfacrificado.<br />
C^n elle mc4io aeenopbon embio<br />
a llamaraCleandro,t rogo lequcal<br />
can^flc licencia oela ciudadparapo<br />
<strong>de</strong>r entrar ocntrotnauegartpartir<br />
feoefdc 36t5áncio. ycieandro lo<br />
bi5o afli: t tomo le con la rcfpucHa,<br />
oijicndo le que a penaa loauiapodi<br />
doacabarconíinajcibio.1|bo2qucno<br />
le parecia cofa conuinicnte que loa<br />
roldados efluuieflén cercaoe loí mu<br />
ros :t 3íenopbonoctrooclaciudad<br />
matoimentc eíládo aun los ánimos<br />
oelos ciudadanos leuantadoapoj la<br />
rebucltapaflada. Iperotodavialc<br />
permitió cntrar,puesauiaoc ñaue?<br />
gar oef<strong>de</strong> aUi:t partir fe iuntamentc<br />
concl.aflique3&nopbó feoefpidio<br />
oc los foldados,t entro en la ciudad<br />
con£lcandro. CJ^loiapzime<br />
ro bijo iCtJata<strong>de</strong>s fus facrificios,t<br />
2íb:o feptímo<br />
nolcfucedicron bien,nirepartió en<br />
tre los foldados cofaalguna: t otro<br />
oia figuientc ellando los facrificios<br />
a punto cn el altar, t Ct^ta<strong>de</strong>s con<br />
fuco}onapueílaenlacabc^para a?<br />
tteroefacrificar llego XtntaftóDar<br />
daniotlRconSfincotClcano:<br />
comeniototjceronaCmtadcs que<br />
no facnficaflrc,po:q nolacariaelcicer<br />
cito dalli antes quclereparticflTelas<br />
pzonifiones necefl*arías. as co?<br />
mo el las rcpartieflc poz fu medida a<br />
todos,auia tan poco que no teniS pa<br />
ra comer vnoia los foldados* TpJoi<br />
lo qual tomando las cofasque auia<br />
tratdo para los facrificios: oejco cl<br />
cargooecapitan,tfeftic.1ftcon M?<br />
neotipbíinifcoacbeoy Ximafió<br />
Dardanio fc quedaron con el ocerci<br />
to,t alfcntaró fu real cn los lugares<br />
comarcanos que eílauá cerca oe35f<br />
jando. Hucgoaquicomc^ocaucr<br />
oiflTcnfiones t oifercnciasentrcloft<br />
coioncles. t^ozquc Clcanoz 11P>bzt<br />
nifco fc querían paflTar a0cutoes, ^<br />
eílauanfobomadosocl cl vno poz vn<br />
caualloqueauia rcccbtdo oel t el o*<br />
tro poz vnam^er mut bermofa í|<br />
le auia oado. tHconfc quería partir<br />
a Cberfonefo, penfando quefi vna<br />
vej ponia los pies en tierra oeHaccí<br />
dcmonia:fadlmentepodría mandar<br />
a todo el cjcerdto. Zimafionoeflcaua<br />
paflar los en Ma poz fc tornar<br />
afucafa:t también losfoldados lo<br />
queríanalfi.'dIMentras gaflauan fu<br />
tiempo en dios acuerdos, mucbos<br />
oc los foldados vendían las armas,<br />
t oefpues oe los pzimeros lugares<br />
fe partiannauegando como pifian:<br />
otros lasoejcauancnlos lugares,?<br />
fe metían en las duda<strong>de</strong>s. anajcibio<br />
otendo que cl cjcerdto ocios jiEízic?<br />
gosfcoefbajíatoefbarataua,poz ef<br />
ta vía fc bolgaua engran man^^pc
oc lacntrada oc Cy20 cn Bfia^ i6 8.<br />
faiído q po: auer oado. el caufa para<br />
clloleferíamutagra<strong>de</strong>cidotí pbar<br />
tiabajo» ya que anajclbío fe partía<br />
oeaSnancto nauegando po: la mar<br />
lefalioareccbir al enaictro añilarco<br />
en el lugar oe Cf 5ico,elqual fuce<br />
dlaaClearco en el cargooegouenia<br />
do: oe 38t5ancío,t oíjtro leSnaicibio<br />
queoeatapocoaotaa llegaría a1l?c<br />
Icfponto iPolo.,queauíaoefucc<strong>de</strong>r<br />
cnfulugarpo:capitaniJ la armnda.<br />
Snajcíbio cmbío aoejíra Sríllarco<br />
que todoa quantoa foldadof ballaífe<br />
cn:ocaquelloaque auian<br />
quedadooelcjceratooc £yio loa ve?<br />
dielfe.lF)o:que Cleaudro fu antcccf?<br />
fo: no folamete uo auía querido ven<br />
<strong>de</strong>r a ninguno,fmo anteí mouido oe<br />
compalfion curaua a loa enftrmoa;<br />
t bajía que loa recibíeffen y bofpc¿<br />
dalfenenlaa cafaa* fdbaa Briflarco<br />
luegocomo fue llegado a :(6Bímcío<br />
po:lbmcno0vendiomaaoe quatro<br />
cientoa/^naicibio en aportando ala<br />
íflaoclParlocmbiofua mefageroa<br />
alPbanjabajo, para ie bajar fáben<br />
como todo quantoauia mandado fe<br />
auía bccbo cn36tjancio>bamabajo:mandoaloffmaè<br />
(Iroí oc laa naos ocbajcó oc graücs<br />
penas que admitieífcn los j5:ícgos<br />
eíi fusuauíoél Í. y pafliido oc aquí<br />
al cjccrcíto, oíjco alos foldados, que<br />
no -paflaflcn eu; ¡afw po: ninguna<br />
vía. a efto'lcrcfpondíoSfenopbOn;<br />
que anajcibío lo mandaUaquepaft:<br />
faflcn:tPo:cflb ,oíje ,mc embio a<br />
mí aquí. Xo:noarcplrcarariftoiii<br />
co,oíjiendoqueanajcibtonoera ta<br />
m^s capitanoela arinádájt qtíeel<br />
era
era cl goucmado: oc la tierra.^ fi al<br />
guno oc vofotros,0Í5C, tornare cu la<br />
manto IcancgarcciicUa. y oicbo<br />
cHofc toznoametcrcu laciudad:^<br />
cl oia figuicntc embio a llamarlos<br />
coroneles t capitaneé oelciccrcitooc<br />
los j6íícgos, y citando ta cerca oc<br />
los murospara entrar oétro,no fal?<br />
to quicnamonello a B^nopbon ^ no<br />
cntralfe : powiuc otrajnctc luego fc?<br />
riap2efo,t perdcriala vidacnclmif?<br />
molugar:opo: lomenosferiacntre<br />
gadoalp)barnaba5o.(S)tdocfto Xe?<br />
nopbonembiotodos los otros que<br />
fe tomalfen :t cl oijroquequeríafa?<br />
crificaf.y afli bijo ftisfacnítcioí,pa<br />
raconfnltar conci oraculoftferla bic<br />
wfcconcl cFcrcito ocrccbamcntea<br />
Scutbestvicudo qucnocra feguro<br />
paflarcuBfla,pues elque tenia las<br />
galeras ló cflomatia^lHi tàpooo que<br />
lía tí aCberfoncfo;po: no fer ataia?<br />
do cnmcdiooc loòcontrarios,oddc<br />
el cjcercitolo paífaua uialocbambte<br />
i)ueátinque bijieflat la volittad ocl<br />
goueritadoKttopo^cflbitcmian alli<br />
lasptouifionesiieceflarias«<br />
dopcrpl^o encfla ¡o^eracion lie?<br />
garon los co»)ncles que auiaufido<br />
llamadosoeSn]larcou>ijíendoque<br />
lesauíamandQdo bolUerfe po: ento?<br />
cesit tornar ala tar<strong>de</strong> tporoon<strong>de</strong>fe<br />
pareció darámente la tratciom íc?<br />
itopboncntendicndopotlos facrifí?<br />
dos t fenalcs faooKibles t eonfo^:<br />
mesa lo qucodfeauantque laparti?<br />
daócl ejcerdto i)afaS»eutb6serafcs<br />
gura, tomo configo a lp)oltcrates<br />
lltbcníenfe capitanvt^e cada qual<br />
ocl0(eo:ón<strong>de</strong>svnbomb:6ocquien<br />
ellos conflaUanvcjcccptó ociBcon,<br />
t partió fe oc nocbc para cl real oc<br />
0cutbe8:que cflaua fcfeiita cftadíof<br />
oc alli»asquandoftn<br />
tío cl rutdo: t oto las bojes oe los<br />
oe 0cutbes vnosconotros,cuten?<br />
dio que no po: otra caufa fc auian en<br />
cedido losfiiegos odátcoclas guar<br />
das oel real oc0eutbcs ,fmó paraq<br />
las guardas no fueflcn víftas,q efta?<br />
uan enefcuro, ni oon<strong>de</strong> fuelfcn :t q<br />
losque viniclfcn no pudíeflcnefcu?<br />
far oc fer viftos po: la lumb:c.ain e|<br />
ftnticndo efto ícnopbon embio al<br />
intcrp:ete que tenia conftgo,t man?<br />
dole ^oíjccflcalasguard^oc0eu?<br />
tbcs,que3Ecnopbonveniaalli,tque<br />
ría verfecon cU V ellos le piegtmta?<br />
rontft eraaquel áíenopbon Stbeníé<br />
(c,tflveniaocl rcald los j6:legos?<br />
V cnoi jicndo les elinterp:etequc el<br />
mifmo cra,faltar5 co:ríendo a lo ba?<br />
jerfabera 0eutbes. Voeat apoco<br />
llcgaroncercaoeoojíctos foldados<br />
conefpudos 4 tomarona ífenopbon<br />
t a toda fu compañía,t los llenaron<br />
^legrcracntca0cutes. jCftaua ento<br />
ces0cutes ocntro oe vna fo:talcja,<br />
t entorno oel auia mucboí cauallos<br />
cuñ-enados que po^cl temo: que te?<br />
nian ocios enemigos los oejcauápa<br />
cer entreoía,toe nocbclosguarda?<br />
uan.y fcguncontaua Zbcresfu fa?<br />
miliar, vno oe fus p:cdcceflb:esoc<br />
0eutbes auiaftdo vcddooe loscnc<br />
migos enaquclmifmolugar, aun í<br />
tenía mut gran ejcerdto, t leauiart<br />
muerto mucbosoelosfutostroba<br />
doclcampo.£raneftos fus cncmU<br />
gos losXbtnósnadonfiicrte t^e?<br />
licofa t mut enfeñadoí en bajer gue<br />
rraocnócbe« (Quando los 36:icgo0<br />
llegaron a laspuertas,tnando 0eu?<br />
tbcs que entrafle í enopbon c6 oos<br />
oefu compañía losqueelquifidfc:<br />
tcomo fueroncntrados fcfaludaro<br />
tabraíaron
öe 19 entrada öe Cy:o en Bfía^ 169<br />
f abJQ^aron atnígablcincníe amboí:<br />
t a lacofhimb:eocXzaciaoicrona<br />
loa )62tego$ a bcuercn rafoaiJ euer<br />
fio. aia fajo eftaua cö Bcutbcs -dbc<br />
dofa(lc0,qúe era aquel oe quien öeu<br />
tbeafoferutaoeembaiiradosentodaa<br />
parfCa.Venpzefencíaoelcbniéío JEC<br />
nopbona bablar oefta manera.<br />
ff1Ra5onarnientoöe<br />
XetjophonconeWcyBciitbce,<br />
para fctcnfe<strong>de</strong>rar<br />
eil vno.<br />
^bbiaftemeSeutbea<br />
pzimerámenteaCalee<br />
donia efte m embajca?<br />
-dbedofa<strong>de</strong>s, para<br />
{BnngimuTrflTgrfi rogarmeoem parte ^<br />
jpzoeuraftepepaflar elenrercito oeloa<br />
ißiiegoaoe Sfia, piometiendo me ^<br />
ft afli lo bijiefte,meferia mur ble pa?<br />
gado,fegun me afirmo efteáSedofa?<br />
<strong>de</strong>a.Voíjiedoefto píegutahaa^be<br />
dófa<strong>de</strong>0,ft era verdad/361 qual refpo<br />
dio que ft.Defpuea,oi5e 3Eenopbon,<br />
tomo efte ^dDedofa<strong>de</strong>a ami ^ quando<br />
auiamoa paflado oe T^arcie, píome?<br />
tiendo me que ftllenaífe el ejcercito<br />
oon<strong>de</strong> m eftauaa, que me terniaa en<br />
lugar oebermanoquäto maa oeami<br />
go: tqúe noa oaríaa lugarea en laa<br />
tierraamaritimaaquepoflcea oe tu<br />
feñojio. y cn efto tozno a preguntar<br />
otra vej á -dl^edofa<strong>de</strong>a ft lo auia oí?<br />
cboaflí." íEl qual refpondio que ft.<br />
ago:apúe0venaca,oijcíenopbon,<br />
t cuenta a Seutbca lo que yo te reU<br />
pódienCalcedonia. 1p):imero, oije,<br />
merefpódifteque el ejcercito auia oe<br />
paflraraaßtj3cio,t quepo: caufaoe?<br />
fto no tenia neceflTidadoe pagar nada<br />
a ti,ni a otro nínguno:t queoefpuea<br />
oe paflado te apartarlas oelcjccrci?<br />
to: y afli lo bejifte como lo ocjcifte.<br />
ipuea veamos, oijc jEcnopbon, que<br />
ca lo que te bable, quando veniftc a<br />
0elimb:iaí iRcfpódío -dDcdofadca,<br />
SDcjcifteme q no era poftíble po: en?<br />
toncea: po:que venidos a iPerintbo<br />
auia<strong>de</strong>soepaftar en afta oef<strong>de</strong> alli.<br />
ago:apues,oijc3íenopbon,ves me<br />
aqm 00 vengólo y l|5b:inifco vno<br />
oelosco:onelés, t TPoltcratcsvno<br />
oe los capitanes: y fuera quedan oe<br />
parte oe 1os4:o:oneles,oe cada vno<br />
oellosvno,cada qual el que mas con<br />
fiá^a tenia,ejccepto oe parteoe Ittcon<br />
Olacc<strong>de</strong>monio. aflí q ft quieres auer<br />
polfirme t rato lo quelé trato en tu<br />
nomb:e,mandalos llamar, y m 1po<br />
Iterares oí les que entren finarmas,<br />
que to mádoque las oejccn: y tu tam<br />
bienoejca fueraelefpada,tentra cott<br />
ellos, ©tdo efto 0eutbes oijco que<br />
potciertpel notcniaocfconfian^aen<br />
ningunooelosatbenienfcs:po:que<br />
bien labia que eran fus oeudos,t po:<br />
elfo creta fer fus amigos y aficiona?<br />
dos.yaque todos fueronoentro,3Ee<br />
nopbonp:egutoa 0eutbesen^e!i<br />
fóuaferuirfeoelejcercitooelosj6:ie?<br />
gos?lllefp6dío0eutbes,toijcoaflí.<br />
^I>ipadreftie-dbefa<strong>de</strong>8que tenia el<br />
fcnoziooe^belan<strong>de</strong>pte t oe loí Xbt<br />
nos toeXranipfacl qual fue ceba?<br />
do oefta tierra po: las oifco:dias y re<br />
bueltasoe los
pzc a fumcfíi como perro. j8nton=<br />
cee me oio eftos bombrcoocguerra<br />
f ciiuallcs que aquí veréis, quan?<br />
íío fea oe oía: y con eftos bino ago?<br />
ra manteniendo nos oe lo que po<strong>de</strong>?<br />
mos tomar y robar enla tierra que<br />
fueocmipadre, ^basftago:a vo?<br />
fotros me fauozecets plenfocon la<br />
a^udaocíDios recobrar mut fácil?<br />
mente mí retno. .£fto caen fuma<br />
para lo que tooa be mcnefter. De?<br />
clara nos agoza, oijcí enopbon, ft<br />
re atudamos t fauozccemosque es<br />
lo que podras oar al cjccrcltot a los<br />
capitanes t cozoheles , paraque lo<br />
oeclarcnalos otrof.^ntouces Scu<br />
tbes pzometío al foldado vn Ct5icc<br />
no cada mes, y al cabo oc efquadra<br />
ooblada la paga,t al capitan tres oo?<br />
blada,t tierras quitasquifieífen, y<br />
beftiaf tingares iñart timos ftiertes<br />
t bien baftecídos^acfto replico íc?<br />
nopbon,pcroft tctamoslacofa,t no<br />
fuce<strong>de</strong> a nueftra voluntad, t Te nos<br />
recrece algún temoz oc loaHace<strong>de</strong>s<br />
inonlos,recibirás oc buena gana al<br />
queoe nofotros fcquífiere acoger a<br />
tiflllefpondío Seutbcs,ft poz cierto<br />
q lobaret os ternecn lugaroe ber?<br />
manos,t os aftentarc cómigo, v par<br />
tire con vofotros todo quanto fega?<br />
narecn la guerra. yatíXenopbon<br />
teoaremí bija poz mugcr,t ftmtic?<br />
ntí alguna bija te la cópzarc para mí<br />
matrimonio ala coftumbzeoe Xbza<br />
cia,tteoarclavillaóa6tfantbcs pa<br />
ra tu mozada, que es el mejoz lugar<br />
inaríti mo que to tengo al pzefente.<br />
ÜDtdo efto los j6zícgos tocaron las<br />
manos:t alft conftnnada fu amiftad<br />
t alianza fe toznaron a fu real antes<br />
oeloíatcontaronclbccboa losquc<br />
auian embiado.<br />
C^trooíaiJ mañana Sriftarco toz<br />
no a llamar los cozonelcs t capita?<br />
2tíb20 feptímo<br />
nes j5zíegos:maí a ellos les pareció<br />
que oeuian oe oejcar la tda,t man?<br />
dar atuntar elqccrcíto para tomar<br />
confejo.aifi que luego fucrontodof<br />
murados ,e)ccepto los oela compa?<br />
ñíaoelBcon que cftauan apartados<br />
odios. Entonces Icuantandofe en<br />
píe aecnopbon les bablo oefta ma«<br />
ncra.<br />
f:©2adoDe^enopl3o<br />
alos ídízicgos pcrfuadicdolcsla<br />
compañía t amiftad oc<br />
0cutbcs.<br />
arones ya<br />
no es poftiblc ñaue?<br />
gar oef<strong>de</strong> aquí paraoó<br />
<strong>de</strong> quernamos.:pozq<br />
adftarco que tiene laf<br />
galeras,nos lo vleda,<br />
como vets: ni tampoco nos podres<br />
mos feguramente embarcaren los<br />
nauios: el iníTino tíos manda po:<br />
fuerza, quepalfemos a Cberfone?<br />
fo poz el monte Sagrado. iPucsta<br />
quecon granoiftcultal lepaftemos,<br />
t lleguemos allí,níoi5equenosoa?<br />
ran en £berfonefo mercado Iranco,<br />
como le ttiuímos cn 36t5ando, ni<br />
tampoco que feremos engañados,ft<br />
no que recibiremos allí nueftro fuel<br />
do,t que no aiinplc penfar que nos<br />
atauoefaltar pzouífiones. £tto es<br />
lo que nos pzometcariftarco. i£m?<br />
peroScutbes oijcquc ft os queretf<br />
tz para clque lo bara mut l^ícn con<br />
vofotrof ,t os oara todo quanto ouie<br />
re<strong>de</strong>s mcnefter mut cumplldamcn:»<br />
te. agoza pues octermlnad vofo?<br />
trosft querets quedar allí fobzc a^<br />
qud acuerdo,o partiros para Sen?<br />
tbes, para que allegados allí tengan<br />
ts lo ncccflano.amí me parece que<br />
pues
oe l9 entrada oe£y20 en Bfíat 170<br />
pues aquí no tenemos oíneros para<br />
copiar manrenimíentos ni aquí tam<br />
poconoslosoanfmoíncros ,q nos<br />
totnemos a aquellos lugares oon<strong>de</strong><br />
pot fucr^a/o pot grado podamos to=<br />
tnarlof que fea cn nueftra mano ele<br />
gír ftemptc lo meiot^CQuíen fuere oc<br />
fte mí voto alce la mano, lluego tos<br />
dos alearon la mano y apzouaron ftt<br />
pareceri2lgoza pues, oíjcíenopbo,<br />
tosn repofar,t cftarcf s aparejados,<br />
para que quando fcbijíerc fenal, íu<br />
gats tras vueftro caudillo, paffado<br />
efto,luego ícnopbon tomo la oc^<br />
lantcra, t comento a guiar poz candí<br />
- * • ' — — 1 ^<br />
Uo: ^odos los i5ziegos tras oel,ftn<br />
qucTHcon,ni los oe ílriftarco ftief^<br />
fen baftantes a los perfuadir lo con^<br />
trarío, ni apartar óe fupzopoftto.<br />
Quando fueron metidos cn el camino<br />
cercaoccinquenta cftadios,lcsfa<br />
Uo al encuentro0eutbes: alqualco<br />
tnovícftcatoiopbonlcrogo que cntrafte<br />
en tnedío oclas capitanías, v<br />
bablaftépara que los mas le pudieffcnotzloqoijceffeenvtilidad<br />
tpzo=<br />
uecbocomun oe todos, puefto que<br />
fe ouo0eutbcscn medio ,3íenopb5<br />
tomo la mano pzimero,t bablo a boj<br />
alta, oefta manera.<br />
CIBofotros vamof oerecbaméte 06<br />
<strong>de</strong> podamos auer las pzouiftones ne<br />
ceffanas,para mátenerfccl cjccrcito:<br />
alli te optemos ati t a losUacc<strong>de</strong>mo<br />
nios, t vifto clpartido ^ nos bajeas<br />
los vnos t los otros,efcogeremos el<br />
quemejoznoscftuuiere. -dbasfttu<br />
0eutbes nos llenas al picfentc oó<strong>de</strong><br />
tengamos mantenimictos, penfare=<br />
inosfer bienrecebidosoe ti.£nton'<br />
CCS oijco )Seutbcs,Vo fe mucbos lus<br />
gares^ cflanllenosoe todas las pzo<br />
uifiones necelfarias en abundancia,<br />
tan cercanos oe nofotros,que ft pars<br />
timos ocaqui oc manana po<strong>de</strong>mos<br />
a nueftro plajerllegaracenar a cUof.<br />
pues guíanos para ellos, oijco Xenophon<br />
, q nofotros te feguiremos.<br />
y 0eutbes lo bijo alft. partidos<br />
oe alli llegaron a la tar<strong>de</strong> a los lugares:t<br />
quando todof los foldados fue<br />
ron juntos Seutbes les bablo oefta<br />
manera. in31arones£»zícgos<br />
totengoneceífidadoevueftraatuda<br />
para bajer guerra a mis enemigos,<br />
ft me la querevs oar, f o os pzometo<br />
oc oar a cada foldado vn £ncno oe<br />
fueldocadames, talos capitanes t<br />
cozoneles loquepozmifueoetermis<br />
nado: t allen<strong>de</strong> oefto bare a cada vno<br />
labonrraqucoemandarenfusmere<br />
cimientos. 0aldrcts a bufear oe cos<br />
mcr t bcucr poz los lugares, como<br />
agoza lo bajcts: todo looemas Q ga=<br />
nare<strong>de</strong>s4!eramio,paraque tcngaoe<br />
oon<strong>de</strong> pagarosvucftrofueldo. aSa^<br />
ftantesfercmospara ballart alean»<br />
sarlof que fe noscfcondíerent bute<br />
renoclosconn^rios:« ft algunosre<br />
ftftieren, pienfo que mediate vueftro<br />
fauoz t atwda los podre vencer t fub<br />
jetar. afenopbonlepzcgunto,oíme<br />
0etnbcs, quáto trecbo apartado oe<br />
la mar fera menefterq te figa nueftro<br />
cjccrcitof Iflcfpódio le 0eutbes. TBo<br />
masoejoznadaoe ftetcoias,tpozvc<br />
mra menoí.y fobte efto oio libertad<br />
a todos que cada vno bablalfc lo que<br />
quiftelfc. £ntonces mucbos üiix^<br />
ron que era mut bic hablado loque<br />
0eutbes auía oicbo : pero que ta el<br />
ínuierno eftaua cn la mano, t no era<br />
tiempo oenauegar , ni tampoco era<br />
conuinícteinucrnarentierraocamí<br />
gos oon<strong>de</strong> ouielfenoe compzaroefn<br />
oincro todo aquello que muielfen<br />
neceflidad. y pOz eflb feria mejoz af^<br />
fentar en tierra oe enemigos, t mas<br />
fcguros juntamente con Bcutbee,<br />
que no folof t apartados:matozmen<br />
y íj tecn
te en lugai eo fertílea y íibuiidofos oc<br />
todas cofas, y q fi oe mas oeílo les<br />
corría fu fucldó,uo auia mas q pedir<br />
cuello, ©i^doellooíjeoíenop )5,S!í<br />
alguno tiene algo q próponer cu con<br />
trarío,falga t oiga lo luego: t fino to<br />
dos lo confirmen taprueuen.lpues<br />
como no falielfcninguno que lo con<br />
tradi¡eelfe,t todos juntosapronalfen<br />
íiquel parcccr,lucgo Seutbes oijcoq<br />
cl queria juntamente cotí ellos, y<br />
fer fucopañeroocguerra.y con cito<br />
los foldados fc tornaron a 'fus cftan?<br />
cíns:t Síeutbcs cóbido a cenar losca<br />
pitancstcoroñclcs encl lugar mas<br />
ccrcano.£íKdotodosalas puertas<br />
para entrar a ccnar,llcgoalU libera?<br />
clídas^l>aronites,quc ci'a vn bóbrc<br />
queoe buena gana feallegauaa cada<br />
qualquc penlauatenía algo que oar<br />
a ©eutbcs. £ftc llego primeniinctc<br />
a losiparíanos ^auiá venido alli pa<br />
ra tratar pajes con -dDcdoco rc^oc<br />
Íos©drtfios,t le tratan prcfcntcs<br />
parad tpara fu muger ,toíieoles.<br />
^ara^oats eftosoones a -dbcdo?<br />
co q cftaapartadooclmar mas d oíej<br />
oías oe camino,t no loí oa^s antes a<br />
Scutbes qtiene tan gran cieercíto co<br />
inovets,tesfenoroclamarf y fien<br />
úo vueftro vejino es baftnate para<br />
osbajer mucbo bien v mucbo mal.<br />
tPues oe mi confejo ft fots cuerdos,<br />
Dada efte0eutbc6elfo que traets,t<br />
veníaos bien odio, t no a ^bedoco<br />
que babíta leieos oe vofotros. f inal?<br />
mente les perfuadio que lobíjíeífen<br />
alft. Dcfpues fc allego aXímafion<br />
Dardanio,porq auia otdo oejir ocl<br />
que tenia mucboí vafos oe oro ,t mu<br />
cbostapijes barbaros tcftraícros,<br />
túvole, quepenfalfc fer oe coftum=<br />
breque quando el ret íSeutbes com?<br />
bidauaa cenar algunos,quclos com<br />
bidados era obligados g le oar algov<br />
SíbJO feptímo<br />
Ipucs ficdo 0eutbes ta gráfefior co<br />
mo lo es aquí, baftate fera para te em<br />
biar bórrado a tti tierra,t bajerte ri?<br />
co cuefta. Hofemejátc bajía có cada<br />
qual a parte, y venido ^ ftic a Xeno?<br />
pbó,oíjco le. JCU eres naniraloe du?<br />
dad gran<strong>de</strong> t nóbrada,t bas cobrado<br />
gran nombre t fama a cerca oc 0cu?<br />
tbcs, t por venmra podras alcanzar<br />
algún buc lugar en efto tierra, como<br />
mucbos oc ms antepalfados lo alca?<br />
carón, por tanto me parece cofa con?<br />
uinicte quebonrres a 0eutbes ma?<br />
gnificamcnte:Tto por fer m amigo<br />
teloamoncftoam. CEluc bien fcque<br />
quantomasoiercs agoraalrct tan?<br />
to matores bienes t merce<strong>de</strong>s te ba<br />
ra el adclätc. ©tcdo efto íenopbon<br />
eftaua nmt oudofo q baria : porq fc<br />
auia partido oe icario có folo vn cria<br />
do,t no trata mas oincro oe quanto<br />
baftaua parala prouífionoefu cami?<br />
no. (Hilando todos fiierona cenar,<br />
losprindpalesoc los Abraces que<br />
alli eftauan, t los coroneles t capita<br />
nes oc los jariegos t los cmbajeado?<br />
resoe las ciuda<strong>de</strong>s fe fentaron a la<br />
tabla en ciraitto cada vno cu fti filia<br />
oe tres pies,t luego les metíeró cer?<br />
caoe vetnte platos oc carnes parti?<br />
das t panes leudos / ocon leuadura<br />
mut gran<strong>de</strong>s :t a los combídados<br />
les pufieró fus mefas. y ala coftum?<br />
breocla tierra, Scutbes d primero<br />
octodos tomo los panesq alli auia<br />
pueftos,t los bijopedacos,trepar?<br />
tio a los queel quifo:t afli mifmo re?<br />
partió las carnes,auiendo las guftado<br />
tan folamente,lasoeicauaalos<br />
otros, y lo mifino bajían todos los<br />
otros que fe fentauana tabla.£fta?<br />
ua cu aquel combite vn foldadoBr?<br />
cadio nombrado ílrífto, mut grau^<br />
<strong>de</strong> comedor, el qual no curandooe<br />
partir el pan, tomo en las manos vn<br />
pan
ocla entrada ôcC^îO en*, 171<br />
pan mut grl<strong>de</strong>,aponiendo vn gran<br />
pedazo oe carne en las rodillas cenaua<br />
a fuplajer:? corno fa todoí tomaf<br />
fen los vafos oe vino oe mano oel co?<br />
pero para bener,qn5do llego fn vej a<br />
ariftipo,viedo a aecnopbonq ta cef=<br />
fana 6 comer,oi]co al copero,Da felo<br />
tn a efte ft quifieres, pues q ba ta aca<br />
badoóccnar,eí tonobeauncomé^a<br />
do,
pi tanca íSiícgoa,^ oi|co Ica^Caiiallc<br />
ros t amigos tmos, ios enemigos<br />
aun no fabe nada oc nueftra amillad<br />
t alianza: parece me que fera bic oar<br />
fobzecllosoe repente ftnque feamos<br />
fentidos antes q fe nos puedan efcon<br />
<strong>de</strong>r/oapcrcebirpara oefen<strong>de</strong>rfc, y<br />
oefta manera les podremoíbajer mu<br />
cbo mal t tomar gran pjefa oe oefpo<br />
ios t cautiuos.Hos i62iegosap2oua<br />
ronfu confeiojt Icrefpondieronquc<br />
los llcuafte,quadofuef1è fu voliitad.<br />
Sgoia pue^oiicò 0eutbcs,vofotrof<br />
èftad aparejados ,que quando fuere<br />
tiempo yo venie f tòfnare la géte oe<br />
cfcudos r a vofotros, f bare la gula<br />
con laa^uda ocDíos.jCntóccsoijco<br />
3Ecnopboin-dl>lra0eutbes que ft be<br />
mos oe ti oe nocbc/era bien que va«<br />
mos cn or<strong>de</strong>nanza la coftumbjcoc<br />
los ]62iegos:po:^ oc ola en el cami»<br />
no podremos oMenai-los cfquadro?<br />
ncsjfégú laoifpoftció oe los lugares<br />
lofcquicrc,ponicndoenlaoelantcra<br />
los foldados oéannasgrueflasí o la<br />
géteoc cfcudos,o la oe cauallo: mas<br />
oe nocbe la coftùbjcoe los j5ílcgos<br />
es que los mas tardíos vacati oelátc,<br />
1P>o]q oefta manera nofe{^draab:ir<br />
ni oiuidir cle¡cercitobajiendoqule?<br />
bia,ni mcnosfepodrancfcon<strong>de</strong>r los<br />
^ oc los nueftros quifierc bu^nlPc?<br />
ro fi fc abien y apártS,mucbas vejes<br />
van a oar fobzclos fu^of po: t^rro<br />
fc baje mal los vnos^ los otros y lo<br />
reciben.a efto le rcfpódlo0eutbes,<br />
ancianos^ faben mut bien la tierra j<br />
t feguiretras vofotroscon los oeca<br />
uallo: t quando fticre tiempo faldre<br />
ala oclantcra,t lOsíSziegos oarâ fe?<br />
fiai poi van<strong>de</strong>rastcompanias. Voi=<br />
jicndocftofefucronarcpofar» '<br />
Sibîo feptímo<br />
C a la media nocbc vino 0cutbcs<br />
tratcdo configo loa oe cauallo todos<br />
con fus lo2igas,t la gente oe cfcudos<br />
armado? oe fusartnas,t tomádo fus<br />
guias pafiaró los oe armas gruclfas<br />
cn la váguardla.Quádo fue oia 0eu<br />
tbes fc paftbcn laoelantera, loado t<br />
apíouandoengran manera aquella<br />
coftübzcoe los jSzicgos. CD quantas<br />
vejes, oije me ba acaefcido ami mif?<br />
mo caminando conpocoa bailarme<br />
oefpuca có folos los oe cauallo apar?<br />
tado oe la gcnteocpic: masagoza fc?<br />
gun conuenia, todos bemos amane<br />
cidoiuntos. agoza pues cfpcradmc<br />
vofotros en cftc lugar oefcanfando,<br />
que to
oe la entrada oe Cyjo en 2líía> 172.<br />
qiic pirdícrcdc0,paraquc fi algimo<br />
' fc puficrc en rcfiftecia, los podaos fo<br />
co2rcr«®tcdo cftolcnopbon ocfcc=<br />
dio luego oc fu cauallo: al qual Sen?<br />
ibes pícgüto que poique fe apeaua?<br />
y jEcnopbon le refpondio, q pojquc<br />
conuenia ap2cfurarfc;
virtuofos rei qual conio viclfe cntrc<br />
los cautiuos vnoon5clbcrniofo,tal<br />
parcfccr bueno,que ta tenia fu efcu?<br />
do puefto a parte para niozir con los<br />
otros,tuuo compaflion ocl t fuplico<br />
a aienopbonqUefocoincflè tan buen<br />
mancebo quo nmrieflc. poz lo qual<br />
3ienopb5vcnidòante0eutbcsle ro<br />
gopotelqucnolemandalTe niatar,t<br />
contole las coftutnbtcs oe £.pìfìhc'<br />
ncSjteondiclon piadofa quc tenia,<br />
quc nnicbas vejes pcrdonaua vna<br />
compania cutera potcaufa oc vnofo<br />
lo bueno, t quc cn lo oe mas era bue<br />
bombtctcìTot^ado, j6ntoncesSett<br />
tbes ptcgtmto a £piftbenes ft quers<br />
ria mo2ir oe buena gana pot aquel<br />
oonjelf lRefpondio£piftbenes poniendo<br />
le fu cuello, bierc pot ooqui^<br />
fieres,tmatame fttees agradable,<br />
con tal quc perdones a efte máccbo;<br />
ilDtra vej tomo 0cutbes a pteguuí<br />
tar al mancebo ,ft queria que pot ci<br />
mataftcn a:£piftbenes/ IRcfpondio<br />
ci mancebo, quc no en nin^na ma^:<br />
tiera,fmo quc antes lefuplicauapot<br />
la Vida oe ambos, y Seutbcs felo<br />
otoigo. Quádo £piftbenes ttmoel<br />
»nanccbolibteenfu po<strong>de</strong>roiico. ago<br />
ra ve? me aqui aparejado para pelear<br />
con qualquiera. y oe at a<strong>de</strong>látenun<br />
ca ociToel mancebo oefu compañia,<br />
t ci máccbo le ftruio có mucbo amo:<br />
t lealtad.0eutbc8 penfo q feria bien<br />
alfentar real cu aquelloi lugares,pot<br />
quitar loamantcniiniétos a los quc<br />
auian butdo^losmontes,tcltamá<br />
Isicucptifotìi'ticndai vn pocomasta«.<br />
isiogUos.qnclcampo. y Bfenopbon<br />
cpJbsJtiasclcogidosfoldadof feapa<br />
(ente enei Uigar poftrèro oebaicooel<br />
monie:t todos los oírOs)6ticgos fe<br />
alojaron aUiccrca en las montañas<br />
que llafuan ocgi5;btacia.aqui repofa<br />
ronalgunosoiasit cncfte mediooef<br />
Bbîo feptimo<br />
cendieron alamos Xbtaces oelos<br />
montes t vinieron a 0cutbcs,para '<br />
tratar con el oe pajes t treguasrt pa<br />
ra ello le ofrecian lus rebenes.3£;eno<br />
pbon oijco a0eutbcsque le parecia<br />
que eftauan alojados cn mtn lugar,<br />
t mut cerca oelos encmigosí t q^c<br />
feria mejot apofentarfe en lugares<br />
fuertes queno eftrecbos, para venir<br />
a peligrar, -dbas ©eutbes le refpon<br />
dio q no curalfe ocllo t nmiclfe buen<br />
animo,moftrando le júntamete con<br />
cfto las rehenes que alli auia ptefentes.aigunosoc<br />
los iCbtaces q auiá<br />
oefcendidooe los montes rogauan a<br />
3£cnopbon lesatudaflctfauoíeeief=<br />
fe co!i0cutbes para la concluftonoe<br />
las treguas, y el píometiooe lobas<br />
jeralftoijiédo les que muielfen con^<br />
fiança jtalfegurando les queno les<br />
vernia mal ninguno fi fe cntregauan<br />
a 0eutbes. pero eftos fegun pares<br />
ce antesvenian a clbiar quea otra co<br />
fa:potqueotro oia ftguiente oefpues<br />
ocia nocbc que paftb efto falicrólos<br />
Xbtnos oe los montes t acometie:^<br />
róoe imptouifo los nueftros traten<br />
do pot guias los Dueños oecadaca^<br />
fa,quc ocotramancra fiicra mut oí<br />
ftcil bailar las cafas pot la gran cto<br />
ridad:po:que todas cftauá cercadas<br />
oe baluartes, pot caufa oel ganado.<br />
Quando llcgaró a las puertas oe las^<br />
cafas, los vnos comentaron a tirar<br />
Dardosit los otros tiros con anucus<br />
tos paracottar los baftilcs oc las lan<br />
ças: otros lançauan fuego llamando<br />
a ïcnopbon po: fu nombtc que faliefle<br />
fuera le amcnajauáoc le matar<br />
t quemarle biuo ,ft le tomaflcn. ya<br />
el fiiegoandaUa po: encima ocios<br />
tecbos,quando Xenopbon t los que<br />
oentro eftauan fe viftieron fuslo:i^<br />
gas, t pufteron las celadas en la ca«<br />
beça : 10ilano -dD.áceftío «wnccbp<br />
oc
De laetitrada oeCyìo en Mfía, 175<br />
oc bafta oícj y ocbo anos toco al ar?<br />
Illa con la trompeta :tlwcso.fodoa<br />
I06 j52iegO0 falicron oe ftie eftáaas<br />
t acozricró con las efpadas facadas.<br />
^bas los Xbzaccsquaiidolós vie?<br />
ron venir tan ocnodadosno ofaron<br />
efpcrar,ftno luego burcron, ponien<br />
do los eícudos a las cfpaldas, como<br />
tiene oe coftumbzc. algunos oellos<br />
que auian paflado los baluartes fue<br />
ron pzcfos: otros quedaron en ellos<br />
afidosoe los lajos oe los cfcudos ; o<br />
trosfuero muertos,pozque no acer<br />
íau5 el camino para íalír.Hos iSzie?<br />
gos tuan enfu alcácc ftiera oe lugar<br />
f algunos oe los Xbrnos rcboluic?<br />
ron fobze ellos,t poz la efcuridad vi?<br />
nicronaoar fobzcaquellos queauiá<br />
acozrldo a la lúbzcoevna cafa que fe<br />
ardia, z birieron malamente a Ifeie?<br />
ronfino JÉnodio t a Xbeagenes Ho<br />
ero eapitanes:aunq nin^no oellos<br />
murio:t fueron quemadas mucbas<br />
annaa tn)pa oe los nueftros.Sen?<br />
tbesvinoiluegoafocozrcrcon bafta<br />
fteteoe cauallo los pzimeros que ba<br />
lio, licuando conftgo vn trompeta<br />
Xbaicío : t comollcgoa viftaoe los<br />
jSzlegos focaron las trompetas : lo<br />
qual^ulb^anefpantoalos enemi?<br />
gosi ..(Üuaifdo Seiitbcs vino oon<strong>de</strong><br />
cftauait los ]6ziegos,faludo lo(, tot<br />
)coIef:quc auia penfado oé bailar mu<br />
cbosioellos muertos. 3Éenopbon le<br />
rogoquc leentrcgoflTeael en guarda<br />
los rebcnes^t que ft queüia que fuef<br />
faviuntamenti: abajer gncrraa los<br />
que eftauan en los montcs,finoque<br />
IcÁoiafleaelfoloáquclcargo. igi<br />
tííaíüguiente 0euttes entrego los<br />
rcl^csíyi^i'egunoijcneran los mai»<br />
ancianos ttosinas pzincipales oe a<br />
quelías montañas,.t elfaliocon to?<br />
da fu biieftè q ^nia Seutbes tres<br />
ooblado ejercito que oe antes,poiq<br />
mucbos oe los CDdrtftos poz otdas<br />
oe fu fama fe auian paflado a cltpara<br />
le atudar en aquellas guerras. Uos<br />
Xb tnos quando vieron eü los mon<br />
tes tantos foldados oe armas gmef?<br />
fas,tanta genteoe cfcudos, t tantos<br />
oe cauallos, oefcendieron a lo llano<br />
t ftiplicaron a 0eutbes poz lapaj,<br />
pzometiendo que barian quanto les<br />
fueflc mandado ,t ofreciendo para<br />
ello fus rehenes. 0eutbesmádo lia<br />
mar a íenopbon, t oeclarole lo que<br />
aquellos Xbtnos queriair.t oiico le<br />
^ ft a el le parecia, no baria treguas<br />
con ellos,antes que vcngaflc la in ju?<br />
riaoeloefacato paflado.-dDas a&:no<br />
pbon le refpondiO,to picfo fer pena<br />
baftanteparaeftos.filosqueoe an?<br />
tes eran libzesa^oza fe vean fteruos<br />
empero to te acó feto que tomes poz<br />
rebenes oe aqui a<strong>de</strong>lante los queoe<br />
Hos fonmas po<strong>de</strong>rofos para hajer<br />
malcomo fon los mancebos,t que a<br />
los vicios loíoepes cftar Oefcáfando<br />
enfu cafa. Ho qual todo pzometieró<br />
losXbtnosoe cfiplir enteramente,<br />
como les fuefle ozdcnado.*|p)artídos<br />
oc aqui paflarona los Xbzaces q ba<br />
bitanfobze^Btjancio en la regid lia<br />
mada2i>clta que no era oel feñozio<br />
oe/dl>edofa<strong>de</strong>s,finooc vnretanti?<br />
guod los(lDdrtfioJ,llainado2:ecro.<br />
CjÉneftemcdioUegolfeeraclidcfco<br />
íosquevendioen lC)erintbio:t0eo<br />
tbes faco oellotrcs tuntas oemulaí<br />
que no auianiaíit algunas tutas oe<br />
buetcsít llamo aíenopbó t rogole<br />
quefc tomaflc,t que todo lo oe mas<br />
reparticflTealoscozonelcs t capita?<br />
ncB^Sknopbo lcrefp5dio,amimeba<br />
ftapoz agoza lo q tengo ,otra vcjlo re<br />
cebire oe ti:oa lo ft quieresa eftos co<br />
ron<strong>de</strong>s t capitanes mis compañe?<br />
ros qnos háJcguido^ Sfti el cozoncl<br />
y V Zimafton
XímofionÍDardaníorccibío vna yû<br />
ta d cojonel (Drcoiito otra,t TF>b2i<br />
nifcoílcbco otra.llaf twntasocbue<br />
t c0 repaçrio entre los capitanes, y<br />
auiendo palfado ta vn mes entero q<br />
feocuia lapagaa los foldadof,no oie<br />
ronla pagaoe mas oe veinte oias:<br />
porque li^eraclidcs oejia q noauia<br />
facado masoe lof oefpoios queauia<br />
vendido.£rttonces 3Éenopbonmut<br />
fañudo le oijco.lparcccme Ifôeraclis<br />
dcsquemiras poco po: la bonrra oe<br />
Seutbes tu feftor : porque aulas m<br />
oe procurar oe traer el fueldo entero<br />
aunque lo fupicras tomar a logro:^<br />
fmo pudieras otramente,vendieras<br />
tuspropiosvellidos. Defto Ifeera?<br />
eli<strong>de</strong>s tomo gran pefar cn fu coraçô,<br />
temiendo caer ocfn cftado t per<strong>de</strong>r<br />
la reputado que tenia conBcutbcs:<br />
tocr<strong>de</strong>aqudoia proairauaoe rebol<br />
ucr a ïenopbo con Scutbcs enquS<br />
to podia., Hos foldados culpanan a<br />
9£cnopbon:porque no les oauan ftia<br />
pagas: t0eutbes reabiapcfadum?<br />
bre CÔ el : porq le impormnaua fobre<br />
ello, t porque le traça a la memoria<br />
lapromcfa q leauia becbo,qucquâ?<br />
do llcgaften ala mar leoana los luga<br />
res oc 36t
oe la entrada oe í£y:o enBííat 17 4<br />
ñlTcntadófu real en lo6 cáposoe Be<br />
lib2ia,q«ecftancercaoe cinqncta ef?<br />
íadíos oe la mant nunca recebía pa<br />
0a oc todo el f neldo que fc leí oeuia t<br />
los foldados todos fe enojauan con<br />
Xenopboni poiíj no vían a 0eutbes<br />
tan familiar con clcomolo era oc an<br />
tes.0ino que nmcbasvejesquQdo<br />
Icqucria bablaríenopbo para negó<br />
ciar,le rcfpondia Seutbes que no te<br />
nia cfpacio. e£n elTc medioquc fc<br />
pallaron ccrca oc oos mefcs :llcgar5<br />
alli icanntno Hace<strong>de</strong>monio y ipoli<br />
npcio q auiá fido embiados 6 Xymb:6<br />
co incfajc a los jgjicgof los Ha<br />
cc<strong>de</strong>monios queriá bajer guerra co<br />
traXtfapbcnics,tq X^mbiófc a?<br />
uia partido a<strong>de</strong>látccólaarmadapo:<br />
niara comé^ar la guerra, t q tenían<br />
necclfidad oc aquel cjecrcíto oc los<br />
36JÍ cgos: piometí endo fj oarian a ca<br />
«»arícotre da foldado vuDaríco oc fueldo cada<br />
0abídocflo poi ll^eraclidcs, aconfc<br />
ío a 0eutbcs q cmbíaífc aqíicl cFcr?<br />
cito a los1lace<strong>de</strong>monios,p6:^ ellos<br />
OÍJC le ban mcncllcr:^ tu no. V oan<br />
do felcagojatc loagradcccrá,Vclloí<br />
no te pedirán mas el fueldo:^ le par?<br />
tiran oc m tí erra t te la ocjcará libjc.<br />
CDtdoefto 0eutbes , mando entrar<br />
los embaicado2es,t oíjCo les q pues ^<br />
veníana bufcar gente oe guerra que<br />
cl les queria oar aquel c]cercíto,t fer<br />
amigo y compañero ocios Hacedc?<br />
moníos.yalfi los combido a fu pofa<br />
da,t loí recibió magniftcamcntc, fin<br />
llamoraícnopbon, ni on-o alguno<br />
oc los coroneles j62ícgos.Tp)ucs co<br />
mo los embajcadojcsHaccdcmoníoí<br />
le prcgimtaífcn ([ bombre era3Ecno=<br />
pbon:refp5díolcsqmut buen bom<br />
bre,mas íj era mut amigooc los foU<br />
dados,f por elfo menos prouccbofo<br />
para fi.tomosjoíjc ellos,clfe bom<br />
bre no máda t rige los otrosí0í por<br />
cícrto,refpondio ll^eraclí<strong>de</strong>stt aun<br />
por elfo es oe temer queno le tcgat«<br />
por contrario, para facaroc aqui la<br />
gente. -dDas fi vofotros apuntat s<br />
los foldados t les proinetcts paga,<br />
fin bajer cafoóíEenopbó,elloí fc^rá<br />
tras vofotrOs.í:omo lospodríairioí<br />
atútar,oí jé cllosílflefpódio Iberaclidcs,mañana<br />
tcprano to os Jleua?<br />
re a ellos, t bien fe q luego como os<br />
vcá;fe vcniá corricdó a vofotros oc<br />
buena gana, y en cftofc les palfo a*<br />
quel oia. Benida la mañana 0eutbcs<br />
tll^eraclí <strong>de</strong>s lleuaró los emba<br />
jeadorcslacc<strong>de</strong>monios al cjcercito t<br />
cftádo todos atñtados, los cmbajca?<br />
dores lesoíjcer5 que los Hace<strong>de</strong>mo?<br />
nios querian bojcr guerra a Xyfa=<br />
pbemes Í$ quíéauíá lido in juriadoí,<br />
por táto ft os quiftcrcdcs juntar con<br />
nofotrosparanos végar oc nueftro<br />
enemigo,a cada foldado oarávn Da<br />
rícooe paga cadames, tal capitán<br />
ooblada paga,t al coronel tres oobla<br />
da. nos foldadosotci-ôcftarajôoc<br />
buena gana, t luego fe leuanto vno<br />
oc los arcadíós,t començo a acufar<br />
aíenopbo.^Éftádoalafajon prefen?<br />
tc0eutbes-,porvcrcn qucparaua<br />
aquel becbo,t ccrca doódclo podía<br />
otrtodo con fu intcrprctcqfelooe?<br />
claraua, aunque el también por vfo<br />
cntédía mucbo oe la lengua j6:iegá,<br />
cl arcadio les bablo ocfta manera.<br />
IBofotros eftuuícramos oiasbacó<br />
vofotros lLaccdcmoníoí,ft 3Eenopb5<br />
confus perfuafioncs no nosouícra<br />
tratdo aquí,oon<strong>de</strong> bcmos cftado en<br />
guerra vn inuierno entero mut re?<br />
jio,fin ocfcáfar Ô nocbc,ni ô oia ago<br />
ra el goja ó uros traba joí 10eutbcí<br />
leba cnrriquejído t anofotroíquíta<br />
nueftro ftieldo.lpor táto to el prime<br />
ro oe todosoigo qucoclfearia ver le<br />
apedreado
Síbío feptimo<br />
apedreado poiqucpagalfcIapenaDe<br />
íu nierecido:po2 nos auer traído a=<br />
qui. y con citopefariatcncrinifucl<br />
doaimplido fuo ineperariaoe los<br />
trabajos paflados.Vtras efte fe Icuá<br />
to otro,t luego otro que oijrcron lo<br />
miftno,£ntonces3íenopbon viedo<br />
queneceflarianiente le conuenia oef<br />
culpar fe,leuanto feen pie:í bijoles<br />
cfterasonamiento«<br />
ff©:aci6oe^enopl?o<br />
alossSticgos cftandocngranpelis<br />
grooe la vida,en la qual les mueftra<br />
como ftemptc ba ptoairadoclbicoe.<br />
todos,t a quátos peligros fc ba puc<br />
fto po: elloí: y como po: confejo y c6<br />
femimicnto octodos vino aapdar<br />
a0artbes:po:que oe otra manera<br />
no pudiera tener ptouiftones r fucl=?<br />
do, De manera que ft0eutbes<br />
ba faltado la palabta no es ft^.<br />
talaculpa.<br />
Ílroncs0íiegos,pare<br />
ccme que no a^ cofa en<br />
el mundo oeque elbo<br />
b:e no fe oeua recelar<br />
ttemerpucítofotcul<br />
pado oe vofotros en a^<br />
quelloque manifteftamcte mueftra<br />
la buena voluntadque ftemptc tune<br />
ocaptouecbaros. yovinc con vofotros<br />
aqui oe¡cando oc^ta mi cafaoó<br />
<strong>de</strong> tenia gráoeflTeo oe to:nar, no po:<br />
cierto po: el bien que pcfaua que me<br />
auiadcsoe bajer: ftno po:quc via y<br />
fabia el peligro en que cftauadcí,po:<br />
anudaros tfauo:eceroí en todo qu5<br />
topudieflc.
öela entrada öeCy^o en^íía^ 175<br />
íiqiictto po: lo qucl el me lo olerá. nio no Oí ocjco entrar fino q cerro lai<br />
Ipcro iimt le]co0 efta oe mi querer puertas t uoí bijoalojaroefuera al<br />
yo tomar lo que es vueftro,antes iu= fereno enmedíooelinuiernofmoar<br />
ropo: todoslos oiofestlasoiofas nos mercado fräco,ni tener p:ouifio<br />
que ni aun lo que particularmente ncs^ po<strong>de</strong>rc5p:ar,finomur pocas<br />
mep:omctío a'mi 0eutbes, tengo y mut caraí:d manera fj ó neceflídad<br />
reccbido,fmo cl efta p:efcnte que lo auiamos ö quedar en 5Cb:acia:po:í|<br />
vetotetfabe,tmcpue<strong>de</strong>acufar oe las galeras q andauä cofarias noi ve<br />
per;uro,ftniicntoA'^ po:quemas os dauá la paflTadarpucs ft afl^cntaramof<br />
marauillets to:no a jurar que no be cn tierra oe enemigoí oó<strong>de</strong> auia mu<br />
reccbidolo que losotros co:onclcs cbosó cauallo oe loí cótrarios t mu<br />
ni aun po:dcrto quanto algimoí oe cba gete oe efaidos ftn q nofotroí tu<br />
losctipitancs. V cfto bije penfando vieflcmoi otra gcteö guerra,ftno los<br />
quequanto mas cipcraffc a0cutbcf foldados oe amias gmeflas,ta q to<br />
cn fu pob:e5ait quando no tenia,ta? dos fuéramos oe tropel fob:c los lu<br />
tomejo: lo baria cómigocnlapzofs gares ya q po: venmra pudiéramos<br />
pciidad,r quando pudie(fe.-dl>asa= tomar mátenimictos no fiierá en a?<br />
go:a que fe ve p:ofpero t biéfo:tuna b0dáda.ipo:^noteníedoto0 vofo<br />
do,veo que no fe acuerda oc agra<strong>de</strong>? tros,ní cauallos,ní getcoe efaidos^<br />
cer mclo.lPo: ventura mcoira algu malpodia t: enelalc5ce,para p:c<strong>de</strong>r<br />
no,como notiencf vcrgnccaocáner cautluos,o tomar algüganado.Huc<br />
iRerpódc ftdo tan claramente burladoí Vo po: godfódo nofotros en tá gra neceflí?<br />
yoqiepo cierto temía vergucn^aoeferaflien dadtttótenícdoaquic pedir fucldó<br />
^»ÍX ganadooemi enemigo, .ipnrro ftcdo ft osoipo: amigót cópañero aSeu<br />
J» fu ocf= mi amigó pai-ecc me ma^o: vcrguen tbc0,que tenia la genteoe cauallo y<br />
ca engañar que fer engañado.ipo:q oe cfcudos q auia<strong>de</strong>s meneftcr,pare<br />
fialguna guardafe ba oe poner con ceosquemirauá mal po:vofoti'osf<br />
cl amigo,bien fe que toda la bemos ipues íí cófu compañía aue^s baila<br />
puefto:pucs nunca le olmos ocafion do matcnlmictoa en abüdácía en los<br />
Ínfta,paraqueoe.rafle oe pagar nos lugares^ oefampararó los Xb:aces<br />
lo que nos p:omctio. lC)o:que nuca po:but: ÓC p:efto,tmuiftcs parte<br />
Icbijimodujuria ni oaño alguno,ní cn el ganado y en los cautínos: t nin<br />
moftramoí cobardía en cofaalgima gimaoe los enemigos fe nos ofopa<br />
oe aquellas en q nos qUifo emplear. rar od5te,ocfpues q muimos gente<br />
Dircfí me ago:a vofotroí ,alomcnoí oe cauallo,comòoe antes q có ms ca<br />
oeuieraf tomar rebenes y feguridad uallos y gente oe cfcudos nos pcrfc<br />
. para q no pudiera cngañamoíaunq guia cruclmétc los enemigos,^ nos<br />
quiftera.acftootdme ago:a,loq ^o efto:uauan oc tomar las p:ouí fionej<br />
«ooiírcra jamas cn c5trario,ftno me neceftarias,fiendo pocos como era?<br />
pare<strong>de</strong>ra<strong>de</strong>soefconocidos i ingra? mos,t cfpai3idosnp)ues ft al que os<br />
ros:aco:daos oe los trabajos y peli= oio eftafeguridad, poique jfitamen^<br />
gros cn q eftaua<strong>de</strong>s, qnldofo os fa te cóclla no Oí oio mu^ grá ftieldo pc<br />
que para llenaros a 0cutbes. (Üu c= fafs^ os Ixi bccbo mucbo malt lea<br />
riédo entrar enla dudad ólPeriiubo aifatsoe muerte, confi<strong>de</strong>rad ago:a<br />
como fabets, Sriftarco Haccdcmo? comopwdicradcs paflar el inuierno
fitio niiiíerfldcs obutidâcia oc todas<br />
P20iiift0nc6,t Q fue coîîio fin penfar<br />
lo todolo q rcccbifte6oc0eutbcs.<br />
Iporquc lo que tomaftcs oe los ene<br />
migos ta lo aula<strong>de</strong>s todogaftado:t<br />
en todo elle tiempo no aucts vifto<br />
muerto niugunooe los vucftros, ni<br />
perdidobiuo.ipucsft alguna buena<br />
bajana bejlftcs cn fifia entre lof bar<br />
baros,qucdandolafamaoc aquella<br />
fana t entera, le anadia agoia otra<br />
nueua gloria, ftendo vccidos en £u<br />
ropalos ïbraces contra quien te?<br />
nia<strong>de</strong>sguerra.yoos oigooe veras<br />
que por aquello que agora vofotros<br />
eftats enojados cômlgo por.cftb mif<br />
mo efpero auer gracias t merce<strong>de</strong>s<br />
aoe Dios que fabe t entien<strong>de</strong> el bien<br />
ue por mi caufa tenets. y efto ba?<br />
:e para lo quea vofotros toca.clantcto osruego queconfi<strong>de</strong>rets bien la co<br />
mucido ^<br />
ìt» perdi« fa Como Va. yo ft me tornara luego<br />
docóquS alprincipioamicafa,licuara cornil<br />
to9 fe l^a go mutgran bonrra oe vofotros, t<br />
cncmida;<br />
docnqua también por vofotros ganara ftima<br />
toe peli«<br />
sroe<br />
t gloria entre los i5rlegos, t cobra?<br />
cardo ro» ra crédito oc los lace<strong>de</strong>moniof quá<br />
topo: pio do me tornaran a embiar a vofotrof.<br />
curar lo 4<br />
leeconutc agora to votalosHace<strong>de</strong>monios<br />
•e. acercaoe los quales por vueftra cau<br />
fa fot calumniado :be me por vofo?<br />
tros enemlftado con 0aitbcs ,oe<br />
quien toefperauaquepormis me¿<br />
recimientost lof vileftrosme oaria<br />
el galardón a mi / o a mis bi jos, ft la<br />
ocafionfe ofrecicflc:tvofotrospo:<br />
cuta caufa fot aborrecido ômucbof<br />
tmaspo<strong>de</strong>rofosqueto,porque nft<br />
ca ceflb,ni cclfarc jamasoe enten<strong>de</strong>r<br />
en procurar vueftro bien,tenetf elfa<br />
mala voluntad que moftrats côml?<br />
go.tSIets meaqui,prcndcdme ft qui<br />
aftucuc ftere<strong>de</strong>s,quenibutremiporneefcu«<br />
toe anitre<br />
ncotdta^) fas: pero ftbajctsloqueoejis,fa-<br />
bed quemataretsi?n bombre que fc ponícnd»<br />
baoefuelado mucbo por vofotros,q «^f®<br />
ba trabajado mucbo por vofotros,t uoeíau«<br />
fe ba puefto a todo peligrofolopor cbo pjjc<br />
fuperfona t con otros, t que con el ¡¡fera cui<br />
fauorocDlost vucftraatudavcclo pados tx<br />
mucbas batallas oc los agarbaros,<br />
tfaliovictorlofottriumpbantc jun pue® ma^<br />
tamcntcconvofotros:t qucenquà? « JIJJ<br />
topu<strong>de</strong>procureftcmprcqucnocncó ci^o i>»«>'<br />
tratfe<strong>de</strong>s con ninguno oc losɻric?<br />
gos oc vueftra nación, figora ta os<br />
fera licito fm temor t? oon<strong>de</strong> quifte?<br />
re<strong>de</strong>s por mar t por ticrra:pucs te?<br />
nets faailtad oe nauegar para oon?<br />
<strong>de</strong> antes oeftcaua<strong>de</strong>s,tlosmaspo<strong>de</strong>rofos<br />
t principales os ban mcnefter:<br />
el fueldofcoseftaaparcjado:t<br />
losHacc<strong>de</strong>monios vienen a fer vuc?<br />
ftroscaudillos,qucfon tenidos pot<br />
mejores t mas eftbr^dos oc todos<br />
los i5tlegos. agora es tiempo ft os<br />
paitce para que mcmatetsprcftá«<br />
meñtc:no quandocftauadcsen los<br />
trabajost fatigas quebic feos acoi<br />
darapucstcnetstanbuena memo»<br />
rla,que me llamaua<strong>de</strong>s padre, t me<br />
prometla<strong>de</strong>s oc acordaroa ftempre<br />
ocmieomooebicnbccbor. fp>ucs<br />
no fontan necios, fegun pienfo los<br />
que agora banvcnidoavofotros,ní<br />
les parccets mejores porque os mo<br />
ftrets tales comigo.<br />
C
oe laentradá oe Cy:o en ^fíav 176<br />
SCras dfc Icuanro iBmi\oco%yña'<br />
tes ai'cadto,t oí)co,parccc me Places<br />
<strong>de</strong>monios q no ocuentos partir nos<br />
con vofotrof ala guerra antesq 0eit<br />
tbes nos pague el fueldo que Aosoe<br />
we,fi quíei'c ófu gradotfirtíé' pot fuer<br />
^a. VIue^íambíaifelaianto7pK)í<br />
Itcrátes atbenicnfe, f hablando en<br />
fauoj oe íenopbonoijco. Barones<br />
jStiegos to veo aqui pzefente a Ifee?<br />
racli<strong>de</strong>squerefcibio losomcros fa?<br />
cados oc lo que nofotrof traba jamoí<br />
t losoeicooeoara0eutbesque nos<br />
los ocuia,t nof los quito a nofotrof»<br />
pues fi fombs cuerdos,pzendamof<br />
le:po}que no es Xbtaciooe nación<br />
fino jStiego q ba hecho quanto mal<br />
toañoba podido a los ¿liegos,<br />
©tendo cfto IlDeradi<strong>de</strong>s temió en<br />
grá manera,t llegando fc a 0eutbes<br />
le oi|:o,fituine crees falgamospic?<br />
fto oe po<strong>de</strong>r bcftos,t fubícdo cn fus<br />
cattallos fctoznaron.para lu rcahoc<br />
oó<strong>de</strong> 0eutbes embio luego a a£bol<br />
jemio fu intcrpjetc a íenopbó rogá<br />
dolequcfcquífieífequedarcondcó<br />
bafta mil foldadosjStiego^ tíarmaf<br />
grucífas, t qne Icofrcciaocoar los<br />
lugarcstnarítífíios,t todo looe maf<br />
que le auia ptometido. Ven fecreto<br />
le mando oejir que auia otdo oepo<br />
Itniccsque ft fe paflaua a losHace<strong>de</strong><br />
moniof fm faltaferia muertoóXtm<br />
b:on.£flb miftnole embiaron a oc?<br />
jir otros muchosfusamigos a 3Ee=<br />
nopbon amoncftando le que fe guar<br />
daflc,potque le auian malftnado.<br />
©tendo cfto 3íenopbon,hi5o fus fa<br />
aiftdos al gran 3upitcr, para faber<br />
ft le feriamei ot quedarcó 0eutbes<br />
con las condidones que le ofrecia/o<br />
partir feconclejccrcitoimas fu<strong>de</strong>re<br />
uelado pot el oiaculo q fc ocuia par^<br />
tiren todo cafo.£n efto 0eutbes af=<br />
fento furcalmas octro en la tierra,t<br />
los Anegos fe alojaron culos luga<br />
res comarcano; oó<strong>de</strong> pudieflen auer<br />
mantenimientos cn abundanda, có<br />
ptopofitooeoefccn<strong>de</strong>roef<strong>de</strong>alli ala<br />
niar.£ftos lugareseran oc ^bedo?<br />
fa<strong>de</strong>squefe los auia oado 0eutbes,<br />
pot lo qiwl^edofa<strong>de</strong>s viendo que<br />
los j62icgof Icgaftauantocftrutan<br />
la tierra pefattalc cn gran manera.V<br />
tomádo conftgo vno oe los mas piíri<br />
dpales oe los €)drtfios q alliauian<br />
venido con bafta cinquentaoe caua=<br />
lio fueflc para 3&mopbon t mando q<br />
fe le llamaflen odcjcercitotJ losjStie<br />
gos.y íenopbon con algunos capí<br />
tañes fus amigos,t otros quelepa?<br />
re<strong>de</strong>ron aparejados para ello le fas<br />
lio a recebir al encuentro. £nt5ccs<br />
4áDedofadc5lcoijco.^l>ira JCenopbo<br />
q nos bajets mut gran injuria los<br />
j6tiegos cn oeftrut: nos nf os luga?<br />
res^pues toos oigo ó parte oe 0en<br />
tbcstcftcvaróeícftaaquipjcfctecó<br />
migooepartc oe4l>cdoco rctoela<br />
Xbtadafuperiot,^ os partats muv<br />
ptefto ocaqui:t ftno lobajetf, no fu<br />
fnremos ^ bagats mal en ufa tierra<br />
ftno^ nos vengaremosoc vofotros<br />
comooccnemigos.CDtdajiícnophó ^^ajona.<br />
fu ra5Ó,le oi]co,oificil cofa me parece micntoDc<br />
rcfpó<strong>de</strong>rtcaloQoi5cs,maípotcaufafoS?a'ioí<br />
oedlemancebo qaquiefta picfcntc<br />
quiero bablar para q fepats quiéfo?<br />
ts vofotros,t quic fomos nofotrof.<br />
IRofotrof antes ^ ftieflcmof vueftrof<br />
amigosandauamos poi efta tierra a<br />
qualquier parte robádot quemado<br />
lo q queríamos : t tu cada t quando<br />
q venias a nofotros poi embajcadoi<br />
fntftcbicn recebido t bofpedado ftn<br />
temer ningtmo oetufcnemigof.Bo<br />
fotros mmcavenia<strong>de</strong>s a efta tierra^<br />
tquando veniftes os quedaua<strong>de</strong>sa<br />
ooimir co fobie falto entre los q maf<br />
po<strong>de</strong>r tcnian con vuefti-os cauallos<br />
enfrenados.
ctifrenados. Defpiiesqucoabejí? fe;oloscmba>:adozesoc losHaccdc<br />
fies mieftro0 amígo01 poz nofotroí moníos,qucala fajon allí eftauan»<br />
tenet0 ella tierra , queret01100 be? V íenopbon tomando configo los<br />
cbar agoza oella,teniendo la ganada ínas apareiadosoelos futosfc vino<br />
poz nneftra0 fucr^af,quc como tu fa para iS^mino 11P»olt níccs: t oiico<br />
be0,ni IO0 enemigos eran ballantca Icsquc^^edofa<strong>de</strong>slos llámauá pa<br />
para no0 becbaroella.Qucoadtua0 ra mandaros lo que ami,quccs que<br />
o mercedc0 cfpcraremo0oc ti poz el nos partamos oc fu tícrra»ipues yo<br />
bien que tcbemoabeebo, pue© nos picnfo que poz vueftra caufa cobza?<br />
oefpi<strong>de</strong>0 tan mal ocla tierra ,quc ní ra cl cjccrcito oc los jSzicgos clfucl-<br />
apofentar nos encllapcrmitina0, fi do que les csocuído,fi le ocjisqlos<br />
fuelfe en tu po<strong>de</strong>r.y quando efto oi? j6ziegos os ban rogado les fauozcj?<br />
5e0 ni tiene0 temóz a 3)iO0:nívcrs cats para cobzar fucldooe 0cutbes<br />
guen^a oe mí miftno,bombzc q ago? oe fu voluntad/o contra fu grado: t<br />
ra te veo rico t antes que vinicffe0 a Q auiendo alcanzado efto ellos eftan<br />
nueftraamiftad te conocíqucpalfas pzeftos t aparejadosoc fc tz t feguí<br />
uaa la vida con folo0 robo0 y falto©: ros.Vque pozque osparccc q pi<strong>de</strong>n<br />
fcgun tu mifmo oijciftc.-dDa© para q lo jufto, les aucts pzometido oc no<br />
me oe5i0 a mi efto,puc0 po no mádo ospartirocaquí bafta tantoquelóí<br />
ta ma0,t no lo OÍ5C0 aloa Hace<strong>de</strong>? foldados atan ald^ado fu oerecbo»<br />
moníoa a quien auct0 ta entregado (![>tdo efto los Hacedcmoniosrcfpó<br />
cl cí:crcíto,ftn llamar me ní bascr ca dieronquclooiríanalft,t barianto<br />
foocmí:paraquc comoentonceaga do looc mas que pudicllen tiescu?<br />
nefuodiot enemiftad, quando tru? plíelfc» y luego fe partió para -dl>c?<br />
lceelc¡ccrcítoavofotroí,afliagozd ga dofa<strong>de</strong>s con gente bien a<strong>de</strong>rcíada:t<br />
nalfcfugracíatamíftadoando fc le venidos que fuero ante cl. Carmino<br />
a elloa.CQuádo cl mancebo ©drtfto clpzímerolecomen^o abablaroefta<br />
que pzefentc eftaua, oto efto,le oíjco manera»<br />
mira ^bedofa<strong>de</strong>0,to me querría fu? C^es nos aqui ^edofa<strong>de</strong>svení?<br />
mir oebajcooe tierra otcdo efto: poz mos, ft tienes algo que nosoejir: t<br />
quela0ba5C0 femecaenoevcrguen fmo fabcteq nofotrostenemos bien<br />
Vpozcícrtoqucftlofupícrapzi? que bajer contigo» 3€ntonccs-dDe?<br />
incro,que nunca ouiera venido con? , dofa<strong>de</strong>s con bo5mutba1caleso1.ro»<br />
í ígo» y poz elfo folo agoza me parto yo t JSeutbes os rogamos q pues<br />
DC ti:pozque clrct'dDedoco mi feñoz ós tenemoí poz nucftros amígof,no<br />
no me lo ternaa bíenftfabeque to a? recibamos mal,nioafio oe vofotros<br />
lan^ooc fu tierrabombze© tan buc? pozque todo el mal que bajets a los<br />
no0,tque merecentodabonrra» V ocfta tierra penfad queloba5et0a<br />
oíjícndo efto fubioa cauallo,tfefiíe uofotro0,pue0 fon nucftro0.a efto<br />
tconeltodos losotrosoecauallo^ le refpondieron lo03laccdnnoníos,<br />
concl auian venido,e¡cccpto quatro, nofotro0 nos partiremos oe aquí,<br />
o cíneo que fc quedaro. libues como quando tuuícren fii fueldo aquellos<br />
.dbedofa<strong>de</strong>s fmtíelfe gran pefar oc poz quien aucts ganado la tierra: t<br />
ver oeftrutzla tierraoc los jSziegos fino venimoí para atudar les t fi'uo<br />
rogoa3fenópbonquc llamaflc a con rccer lcs,t caftigar aquellos quecos
í)c la entrada oe Cyjo en 2(fía> 177<br />
ban injuiiado ^trarpalfando fu iura?<br />
mentó contra Dios t conciencia,<br />
TPo2 táto fl vofotros fo^s odios, oc<br />
vofotros mifmoí los pziineros come<br />
çaremos a tomar nucfti o oerecbo.<br />
añadió jEcnopbon a efta rajón. Di?<br />
me -dbcdofadcs, ferc^s contentos q<br />
ellos oe la tierra, pues oejis fon vue<br />
llros amigoí,en ai^a tierra eftamos<br />
octermincn po: fu voto, quienes fal<br />
dra mas pzefto oe la tierra vofotros/<br />
o nofotros. a efto ^Dedofa<strong>de</strong>s Ic re?<br />
fpódto que no, queantes queria que<br />
los iaccdcmonioí fe viniclfcn con el<br />
íi0eutbes,paratrataroel fueldo<br />
quepenfaua que 0eutbcs los o^zia.<br />
¿ ftno,que ctnbialfcn con el a ïcno?<br />
pbon, tque elpzometiaoc Ic anudar<br />
a negodar.y entre tanto les rogaua<br />
que no qucmaffcn los lugares, afli<br />
qucñie cmbiado Xenopbon, t con el<br />
los mas aparcados q para efto auia.<br />
y venido que ftic ante 0eutbcs le oí<br />
¿ocftícrajonamícnto. \<br />
^05adooe^enopbô<br />
al ret 0cutbes. Don<strong>de</strong> le mueftra<br />
íEeriopbona0cutbes quanto le con<br />
uenga pagar el fueldo a loí foldados,<br />
pues tan iuftaméte fc lo ocuç, t oa le<br />
a enten<strong>de</strong>r quá gran mal es la ingra?<br />
rittid. llena efta ozacionoe<br />
fentendas t buenos<br />
oicbos.<br />
£smeaquívégo0eu<br />
tbcs ante tu pzefencia,<br />
no para pedirte nada,<br />
fino para te enfeñar en<br />
quáto pudiere qfm ra<br />
jon eftas enojado cómigo, pozque te<br />
pido looc los foldadoí que m les pzo<br />
mctiftcoctugrado. Vpienfo<strong>de</strong>rtamcntc<br />
q no menos te cúplc a ti oarfc<br />
lo,quea ellos rcccbirlo. Ipozque pzí<br />
meramente bien fe que oefpues oc<br />
Dios dloste puficrócncl cftadoen<br />
que cftas:pucs te bijicró rey oe mu?<br />
cbas tierras,^ fcñozoemucbos vafa<br />
llos.Tpoz oó<strong>de</strong> no pue<strong>de</strong> fer efcódido<br />
lo bueno/o malo qbijicrcs. lp>ucs<br />
ftendo afli picnfo q vn tal bombzeco<br />
mo m eres le conuiene cu grá mane?<br />
ra no parecer íí enibia fm galardón<br />
bóbzcs que tambicn fclo ban mcred<br />
do.ipoz gran cofa bas oc tenero^z q<br />
oigan bienoc ti ,tfcr loado poz boca<br />
oe fc^s mil bóbzcs: y poz ma^oz, no<br />
per<strong>de</strong>r credito en lo que oijes. fpoz?<br />
que veo que las palabzas oc ios bom<br />
bzcs ínconftátcsTfinfefetiencnpoi<br />
vanas,liuianas,erradas,fmbonrra,<br />
ni pefo.y poz elcótrario los q mani?<br />
ficftamcntevfantcicerdtálavcrdad,<br />
las palabzas ocftos,quando algo ruc<br />
gan fon oc mas cftcada que la fuerza<br />
oe otros:tlos talesquandoquiercfi<br />
cozrer alguno;fequcapzouccbámas<br />
fus amenajas paracllo,quc los caftí<br />
gosoclosotros. y finalmente^ los<br />
tales ft algo pzometc,mas bajen que<br />
losotros en oar loluego.acuerdate<br />
0eutbcs ,que quando nos tomafte<br />
poz tus cópañcros oe guerra ningu?<br />
na cofa nos oifte a<strong>de</strong>látado, ftno que<br />
con fola tu fet credito oe bajer ver?<br />
dad lo queoejias,mouiftctantos bo<br />
bzcs,comoves,para^ bi jieflen gue?<br />
rrapoz ti,tteganaflreneftefeñozioq<br />
vale infinito mas que los cinquenta<br />
talentosod fueldooeuido quetepí? dSdoe ti<br />
<strong>de</strong>n. Bcamos no afleguras elcrcdi?<br />
to y compzar d retno ganado,confo ÌlS-cffael<br />
los eftos oineros/ acuerda te bien<br />
quáto eftimaras oe antes auer alean<br />
¿ado lo que agoza tienes, yo<strong>de</strong>rta? vaie<br />
mentebicfcquemoeflcarasmasen<br />
tonces ver becbo loque agoza vees da fe<strong>de</strong>ra<br />
acabado poinucftros manos,queto «¿vj;«'
Quini2to0 ^^^^ oíncro0, aun que fiierá en<br />
Sitie : oc fuma infinita multiplicaclo0.'(pojtà<br />
TS? toamimato: oaño t vergüenza me<br />
lio'svei?'. parecería no confeniar lo queagoja<br />
118 o oo. ticnc0,que fino lo ouieraí ganado en<br />
Ijímuít toncc0, quanto e0 ma0ouro,oe rico<br />
pilcados venir a pobic,que no auer fido pobje<br />
SSetaSuc ocpíincipio:^ quando e0 nia0 amar?<br />
fonloB ta go venir oe ret a fer pziiiado, que no<br />
utitoeqfc oe principio no auer reinado. Xam=<br />
foldados bicba0oefaberquelo0fubdito0quc<br />
íaienfcye Qgoza ticne0,no lo0ganaftcpo:gra?<br />
cía t amiftad, fino q po: fuerza t po:<br />
tod tniu ncccftidad loa cóftreñifteque te obe?<br />
dcclcftcn que p:ocuraran oc nueuo<br />
fer lib:c0, fino vieran a quien tener<br />
micdo.lP>ucs como eres que efto0 te<br />
temerán,t baran lo qucoenen conti<br />
gof Tpo: ventura viendo cfto0 folda?<br />
do0 tá aficionado0 a ti que fi le0 man<br />
da0 quedar ago:a,lo baran, t files<br />
manda0 to:naroep:efto también, t<br />
ofcdo lo0 oejir en toda0 parteo que<br />
po: el bic que les bas becbo, vernan<br />
oe buena gana 00 quiera que los lia?<br />
mares,o po: el contrarío penfando q<br />
los otros no verná a te anudar po: la<br />
perfidia t crueldadqueconeftoí bas<br />
vfado,t que querrá fer mas amigos<br />
oe ft mifinoí que no oe ti. IRí plenfes<br />
que los contraríos fueron vencidos<br />
f fubjetados ati po: fer menos que<br />
nofotros cn numero, fino po: la fai?<br />
taque tuuteronoc caudillos* ipues<br />
ago:a at peligro no tomen po: capi?<br />
tañes algimoaoeftos que picfan fer<br />
injuriados oe ti/ o otros mejo:es co? '<br />
mo los mifmos llacedcmonios,a loí<br />
ju«pw» quales ft pjometenlos foldados oc<br />
ifeSetS Icsfcruir en la guerra, con tal condì<br />
agradccií cíou quclcs fauozcjcau para cobwr<br />
íSfíSdí tielfucldoqtielesoeues,cíerto es<br />
alos ssiic que pues los iLacc<strong>de</strong>iiionios los ban<br />
fiofreloj iijciicfter ago:a parala guerra mas<br />
quenunca,oencceflidadtomaranfo?<br />
b:eft efte cargo* ya pues losXb:a'=<br />
CCS que alp:efente tienes fubjectos<br />
manifiefto es que feranoe mejo:ga?<br />
na contra ti que contigo:po:que ftcn<br />
do ni vencedo:, tienen fcruidumb:e,<br />
t ftendo tu vencido, eftan en líber?<br />
tad* Tpnes ft quieres mirar po: el<br />
bien oe efta tierra como mta, como<br />
pienfas que eftara mas lib:c ocma?<br />
les,ft eftos foldados rcfclbicrcn fu<br />
fueldo,po: el qual fe quejcan oe ti fc<br />
partieren en paj / o ft quieren que?<br />
darfe aqui como en tierra oe enemi?<br />
gos robando, t oeftrutendo,t tu<br />
atas oe bufcar mas gejite para ba?<br />
jer guerra contra cllos,que también<br />
auran meneftcr inaiitcnimicntos t<br />
p:ouífioncscomo eftosf ©como<br />
pienfasquefegaftaranmas oineros<br />
ft quedando te con ia oeuda qucoe?<br />
ues a eftos ouieres meneftcr coger<br />
po: fueldo otros mucbos mas folda?<br />
dos/o ft tan folamente les pagares<br />
cl ftieldo ocuidof 1p)o: ventura me<br />
oirás que le parefce a Ifecracli<strong>de</strong>s<br />
imit ^an filma efta que feoeueí<br />
1p)o: cierto ^oéue parefcer olej par<br />
tes menos para oarla/ o recebirla, ^<br />
laque tu teniast poflTetasantcsque<br />
ativiníeflemos. lpo:quenofebaoc<br />
terminar t medir lo poco / o mucbo<br />
po: el numero fmo po: el po<strong>de</strong>r t facultad<br />
oel que lo oa/ o refcíbe* ailcn<br />
<strong>de</strong> oe effo mago:a tienes mas ren?<br />
ta cada año que tenias antes oeba?<br />
jienda* Tp)o: tanto 0eufbcs to te<br />
ainonefto como verda<strong>de</strong>ro amigo, te<br />
quieras moftrar oignooc los bene?<br />
fidos queH)iostebaoado,t ñopa?<br />
gue to po: tí la pena a los oel ejcerd?<br />
to.lpo:quefcguneftanago:a todos<br />
conmigo, ni podria bajer mal a nin?<br />
gnu enemigo con ellos, ni tampoco<br />
icríabaftantepara tepo<strong>de</strong>rattKlar o?<br />
tra vcjaunquequifiefle* y para cfto
te lacntradaoeCyîo en Slfíav 178<br />
forno po: tcfligo aíí t a Díoa que lo<br />
fabe t vee todo,que ni yo iamaa rcéc<br />
bi oe ti nada po: los roldados,ni te pe<br />
di para mi lo quea ellos partiailar?<br />
mcnteoeuias,niaunÍoqueaml mif?<br />
momepjometifteaparte. y tambic<br />
te juro que aun que me lo oielTes no<br />
lo recebiria, fi los foldados no reci?<br />
biclTcn p:imcro lo que fe les oaie.<br />
(Due mut gran vergüenza me feria<br />
bajer to mi negocio p:opio, t oepar<br />
oe fuera eloeaquellos^ me ban pue<br />
ílo cn todo el bien t bonrra q tengo.<br />
^Daf a H^eracli<strong>de</strong>s todo le parece va<br />
nldad,fmo adquirir oineros po: qual<br />
quier via t manera que fca.y o 0cu?<br />
tbes verda<strong>de</strong>ramente picfo quealbó<br />
b:e ,t principalmente alp:incipe no<br />
lavírtud at mejo: ni mas rica polfcflionq la<br />
U cS ^ ^^ jullicia t la generofidad:t<br />
»aaipnn quceílaapoífeecsricopo:losmu<br />
«j>een fu cbosamigosqtienc,tricopo: los ^<br />
looeircanfcr.yenlap:ofperldadtle<br />
nequícnfegojccon cl:t en la aduer?<br />
fidadno Icfaltaquicleatudc. pues<br />
fi en mis ob:as no vecs q te fot ami?<br />
go oc co:a^on, ni lo pue<strong>de</strong>s conocer<br />
enmlsra5oncs,picfa t nota las pala<br />
b:as oc los foldados, pues clhmillc<br />
p:efcntc,t ovas oejir a los q me que?<br />
rían rcprebc<strong>de</strong>r, t me acufauan a cer<br />
caoc los Hacc<strong>de</strong>monlosrq te cllima?<br />
ua en mas ati ^ no alos Hace<strong>de</strong>mo?<br />
nlos,t mcculpaua po:q antes mira?<br />
ua po: tus cofas que po: las fu tas oc<br />
llos,t OQáanquc aula recebído oc ti<br />
oadi«as.lp)ues qucoadiuas pienfas<br />
quccfá dlasf t>oi vcmra acufauan<br />
me porq vían la mala Intención que<br />
te mollraua,fmoantespo:qucpara?<br />
uanmiétesen la buena volütad que<br />
te tenia? yo ciertametc picfo queto<br />
dos los bómbres mueílm buena vo?<br />
luntad a aquel oc quien recibenoadi<br />
uas t beneficios. Xu antes que te co<br />
mé^aflea feruir ennada,recebillemc<br />
búmanamente tcon rollro alegre t<br />
la boj apajlblet otras caricias,no te<br />
hartado oep:ometerme todo lo que<br />
tcnlas.Dcfpucs que alcacalle lo que<br />
querías, t bajiendo vo po: ti lo qpu<br />
<strong>de</strong>,po: mleaufa vcnille a fer gran fe?<br />
ño:, como pue<strong>de</strong>s fufrirte oe verme<br />
oefbonrrado,t tnenofpieciado entre<br />
mis foldados? lC>cro to confio q con<br />
el ticpo el confejo, t ^ tu pagaras lo<br />
qucoeues, t no querrás permitir fe<br />
qucrcnoc ti bomb:cs que tato bien<br />
te ba bccbo,t afli Icmego q quando<br />
ouiercffatilTccbo me torncf cn gracia<br />
có ellos ten el ellado^ mcrccebille»<br />
Co:dcrtotiuepo:mí<br />
no fcras menos bó:rado entre ellos,<br />
X fl quifiercs quedarte cómigo có ba<br />
(la mil bób:es odlof oc armas grucf<br />
fastto le oafe los lugares, t todo lo<br />
oemas q te p:omctl. 1llefpondio3Ee?<br />
nopbó, que no era pofliblc en ningu<br />
na manera fino q antes los cmbiaflc;<br />
®tra VCJ le tomo aocjir 0cutbes.<br />
^I>ira bienio^ bajes 3Ecnopbó:po:<br />
que to fe bl€ que te fera mas fc^ra<br />
la quedada confnigo,que la partida,<br />
afli locóficflb, oije ïenopbon, t to<br />
7¿\i Ï00
loo t íipjuciio tu parecer como ce ra mas ptincipales ocl ejcercito vinieró<br />
501 pero no pnedo quedar pot ningu a*el,t le rogaron q no fe apartaffeoe?<br />
na viatmaf oon<strong>de</strong> quiera que to eftit llof antes qué cntregaffe el ejcercito a<br />
uícrccd bonrra ten pot cierto q fera Xtmbtoncapitan oc losUacc<strong>de</strong>mo<br />
para ni bien t ptouccbo. Entoncea nios.Slfft q partidos oe aqui nauega<br />
oi,ro0eutbes.yo no tengo fino po= ró oerccbo ala ciudad ocHampfaco,<br />
co0oinero0 ol ptefente,oeftoa toma oódc£ucli<strong>de</strong>spbilafio eladcuino<br />
vn taléto t fetfeíentoa buetca^t tres bijooc Clearco aquel varó fcnalado<br />
jLrceocra<br />
mil ouejas,t cieto t veinte cfclauoí: que pintocnclUtceo oe 2ltbenas lof vnluflíTC<br />
toma efto, t mas recibe pot rehenes fucnos,falio al enaientroa recebir a 2ltl?cn00<br />
todos aquellos q te iniuriaró, t vete jEcnopbon: t oefpues que leouofalu oó<strong>de</strong> enfc<br />
líoBrifto'<br />
cn buen bota. Defto fe fonrrio í eno dado,t oado laenota buena oe fu lletclecjCf<br />
pbóoijiendoíjft aquello todo no ba? gada en faluo le p:egunto quáto 0:0 mo aco<strong>de</strong><br />
ftaua para pagar el fueldo, potr eantrata<br />
oe lo que auia ganado enla gue<br />
mí« oó«'<br />
icf a «BM»<br />
fa oirán Q me oas efte talento,^ pues rra. f íenopbon le juro que aun no ton.<br />
to tengo peligro ft me partooetime tenia omero que bafíaffeparala pto?<br />
iot fera guardarme ó mis enemigos, uíftonoel camino bafta fu cafa ,fino<br />
pues otfte las amenajas oellos. y af vendía elcauallo t toda la ropa q tra?<br />
ft paffaron aquella nocbc. £\ oia fu ta acneftas. ^bas £uclídcs no fe lo<br />
guicteles oio Seutbes todo lo ^ les creto.Dcfpues q los Hampfacenos<br />
auia ptometido,t miniftrof que fe lo embiaron fusptefentesa lenopbó,<br />
lleuaften: t embio los con Dios. t el miftno bijoftis facríficios a »po<br />
C£n efte medio los foldados platí= lo tomádo configo a £uclidcs que fe<br />
cauá cutre ft q 3íenopbon fc auiapar ballaflc ptcfente a ellos.Como vícAb<br />
tidoparafequedaramotarconSfeus £ucli<strong>de</strong>s las fefiales ocios facrifi?<br />
tbes,t recebir oel lo q le auia píomc^ cios,oijco. agota acoJíenopbó que<br />
tido.-dbasquádolevier6to:narales no tienes oincro: t fe bicque nuca te<br />
5raronfc,t falieron cotricdo todos a faltara cftotuo para eUo,q quádo no<br />
reccbirlo.luego como jEcnopbó vio ouicflc otro, tu mifino ferias impedí<br />
a Carmino t a TPoltniccs les oi|co. , meto ati mifmo. 3Eenopbó no confuí<br />
íÉfto q tratgo fe ouo po: vueftra cau tíocó el cnefto.y £uclidcsleoíjco q<br />
fa para el erercito: to os lo entrego, po: venmra fc lo'efto:uaua3upítcr el<br />
tomaldo,fí-cpartildo entre los folda aplacable:t le ptegunto ftic auia be?<br />
dos.£llos lo recibieró, t mandaron cbo facrificios en algú tiempo,como<br />
alos védcdotcsoe los oefpojos ^lo to,oi5e,be acoftTibtado ftcp:eoe le fa<br />
vendieften.Hos quales lo vendieron críficar cn mi cafa, ^baf JEcnopbó le<br />
t )o:fus cabales ,aun q no falto quien refpódío, q nunca oef<strong>de</strong> q auia come<br />
es calfiniaffc que auian becbo mtn $adoa peregrinar auía facrificado a<br />
dad en el ptecio.íenopbon nofcqui= aquelDíof.lp>o: loqual £ucli<strong>de</strong>s le<br />
fo entremeter en cfto: ftno que clara= acófejoQ oeat adcláte le bijieATc facri<br />
mentemoftraua queno entendia en ficios,tíí le t:ia mcjo:.£loia figuic?<br />
otra cofa, ftno en aparejar fe para 10:= teíenopbócabelos muros ó (Dpbzí<br />
narfe a fu cafa, poique no fabia aun nio lefacríficio z bijo fusofrédasoc<br />
entonces quelosoe íltbenas ouief= los puercos que auia facrificado a la<br />
fen votado en fu oeftierro. perolos coftumbteoela tierra: t moftrarófe<br />
buenas
oelacntradaocCyJoenBíía» I 7 9<br />
buenas fenalcs en los facríficíos.ía<br />
miftno oia llego 36etó t có cl ;£ucli?<br />
<strong>de</strong>s para oar oincro a los foldadoí ,t<br />
cóbidaron a íenopbó, t refcataró Je<br />
^ucfcrtí cl cauallo q auia vcdído poz cinqucta<br />
'ÍUE;J65^3ricosenaiápfaco,fofpccbandoq<br />
«•ÍO0. loauia becbo poz necelfidadCpozqoe<br />
otra manera ficpze auiá otdo q efta?<br />
ua mut contento oe aquel cauallo) t<br />
no qui fiero oefpues rcccbír el pzecio<br />
oelrefcate. Cl^artídosoeaquilos<br />
j5zícgos contiuuaró fu camino poz<br />
tierra oc STrota : t palfado cl monte<br />
3da llcgaronaantandro pzimero, t<br />
oef<strong>de</strong> alli poz la ribcraocl mar oe<br />
día entaron en los cápos oe Xbebaí.<br />
DCaqui paftaró pozadramttio,Ccr<br />
tonío,atarno, t loscápos Catcios,<br />
t vinieró a fPergamo ciudad oe Ht?<br />
dia.aqui3fenopbófue recebidomut<br />
biécn cafa oell^ellada madre ocsQÓ<br />
gílio:cftaleauífo ^ alli cerca en aquc<br />
lloscápoí mozaua en vn caftillo aftdatcslPcrftano,al<br />
qual podía acomc<br />
tcrocnocbeconcópaniaoe folos tre<br />
5Íétosbombzes,ttomarlea el ta fu<br />
mugerí bijos, t todos fusoineros:<br />
pozq tenia mucbos tefozos. y para<br />
en la manoXerca oela medía noche<br />
llegaró al caftillo oe afidatee t leccr<br />
carón, oó<strong>de</strong> los cfclauos r todas las<br />
otras cofas q eftauan oe fuera fcles<br />
efcaparó tfaluaron:po:q todo fucut<br />
dadopomáentomaraaftdatestfuí<br />
tcfo:osXomcíandoacóbatir vna to<br />
rrc oel caftillo, como no la pudielfen<br />
tomarpoifermutaltat mut fuerte,<br />
t q tema fus amparos t troneras ^<br />
bóbics oe guerra ^ la oefcndi5,toda<br />
vía pzoairaronoe la minar aquella<br />
nocbc,aun qtcniaelmurodllaocbo<br />
ladriUosoeancbo,toicró talpticlfa<br />
qalamañanaeftauaminada. -dDas<br />
luego como la to:reftic calada,vno<br />
oelosqoentrocftauanbirio convn<br />
palfadoi a otro oe los nucftros, q le<br />
falíoal encuentro, t le mato: los oe?<br />
masconftccbastfaetasq tirauana<br />
menudo, bijieron peligrofa la entra<br />
da:t có los alaridos que oieró, v los<br />
fuegos qbijieró para bajer fenalcs<br />
que los viniclfcn a focorrer, en poco<br />
rato fobieuinoallioe ticrraocCama<br />
nía3tabclio con todo fu po<strong>de</strong>r oe gé?<br />
tes. j6ntre los quales auia algunos<br />
foldados <strong>de</strong> armas gruelfas, t bafta<br />
ello cmbío có cl poz guía a fu fobzíno ochenta bombjcs oe cauallo Ifettca?<br />
Dapbnagoza bóbzcó mucba eftí ma. nios oe la guarníció oel ret, t otros<br />
TPues como íenopbó muielfc alie? que tratan efcudos, que feria poz to<br />
gada aqucllacópañia,bí JO fus facrift dos ochocientos. Xambicn acozríe?<br />
dos,a los quales feballo pickntc ron otros oc ipartbenio, t otros oe<br />
agafia ^leocladcuíno,q le manife? apolonia,toclos lugares comarca?<br />
fto comò fe le moftrauá fauozablcs,t nos oepie t oc cauallo en táto nume<br />
^ aquel bóbze fe podría tomar fadh ro ^ los nucftros viédo efto no aira?<br />
mcntc.Cluádoícnophóouoccnado ró maí oe penfar como entrariá,ftno<br />
fc partió oe allí, tomádo configo los como faldriáafu faino. Sfli q llenan<br />
capítanesfusamigos,jotrosiJquíc docnmcdioloíbuctestouejaítcau<br />
clma8fccófiaua,aquícelquería ba? tinos q auiá tomado fe toznaroncon<br />
jer bic: t con ellos fc entremetiá poz fu efquadró pucfto en quadro,no te?<br />
ftier^a otros fctfcíctos foldados pa? nicdo aienta con los oineros oc aft<br />
ra t^en fu companía:mas los capita datcs,fino a retirarfc oe manera que<br />
ncsnolosadmítíeró pot no les oar no parecielfcqbutan t qoeirauan la<br />
parte oe la pzefa q ta penfauan tener<br />
pzefa,po; oó<strong>de</strong> los enemigos cobzaf?
fcii animo y fe pcrdicífen los oe a^eno podido acabar aquella cmpjcfla co fo<br />
pbon. y retrasa fe poco a poco bajie la fu cópania, fino q auian fido parti-<br />
do nm'cftraoe pelear fobic la pzefa. cipantes losíLacc<strong>de</strong>monios t otros<br />
OnádojSongilofHpoqloíjSncgos capitanes, t cozoncles t foldados q<br />
eran pocos,v loscnenñgos mucbos no auia elegido ,t auiá tomado caua?<br />
que los feguíá, pozfuerça t côtra vo Uos t otras caualgaduras,totros<br />
líitadoe fu înadrefaliocÔ todo fu po? mucbos aueres:Oe manera que cada<br />
dcr,queriédoferparticipateDealgu? qual quedaua rico ,t era balláte para<br />
na buena bajafia. y tambie vino en bajcr bic a otros. C1P>aflado ello<br />
fu focozro iPzocles cmbiado oe £li? llego 2:tiíil>ío,t recibió todo el e]cer?<br />
farnes y Xcutbzania oc Demarato. cito oe 3Ecnopbon,t júto lo có la otra<br />
í.oflroe36enopbon viedo fe fatigado^ bucllc ocios jfíziegos^ el tratapa?<br />
oe fus faetas y tirosoelos enemigos ra t? a bajer guerra a Xtfapbernes<br />
fc puficró cn caracol amparado fc co tlpbarfiabajo. Hosgoucrnadozcs<br />
los cfcudos oe los tiros oe los enemi oclas ticnas oel ret poz oon<strong>de</strong> nos<br />
gos. V aífi palfaron con grafi pena el anduuimos todo aquel tiépo oc nue?<br />
rio Carcafo heridos mas ocla mitad lira percgriñacionfueron ellos. Dé<br />
oellos,tenn*e ellos agafias0ttm? lLtdia,eraartimas:oelp)bzigia2lr?<br />
pbaliocapita, varón clfozçadot q en tacamas, oe Utcaonia t Capadocia<br />
todo el tiepo oe anteí auia peleado va ^l>itbzidates, oe CiliciaSicnnefis,<br />
lientemcte contra los enemigos. fU oe ipbcnicia t arabia Dermis, oc<br />
nalmente fe efeaparon oe alli faluos jSt»atSftña 36elefis,oe36abtlo?<br />
con la pzefa oe oojicntos cautiuos,? nia IHoparas, oe ^Dcdia arbacas,<br />
tantasouejasquitas baHauan para oe los ijbbafianos t Ifeefpcritanos<br />
los facrificios. CJÊI oia figuiente ICcribajo.Tpozquc los Carducbos t<br />
ïenopbô bijo facrificios,^ oc nocbc CaltbestCal<strong>de</strong>os t -dl^acrones z<br />
faco toda fii bucllc para tomar Cl ca? Coicos t -dDofinccos t Cetos t Xt-<br />
mino largo poz íltdia,^oarfobze los barenos era fenozias poz fi, Q biuiatt<br />
cnemigof quádo menosfc recataflcn cada vna en fus letes. De ip^bla?<br />
t elhiulcfien fin medio.^n)as Mda? gonia era feiíoz Coztlas,pe3eitbt<br />
íes otendo q ícnopbon auia facrifi? nia Tp)barnabajo:t Scutbes era ret<br />
cadooe nueuo para falir con todo el oe los Xbzaces oe £uropa. a€l nu?<br />
cjCcrcito ,mudo fu real para t: ocre? merooe todo el camino que bijieron<br />
cboa loslugaresqcllábajcooelacitt los j6ziegoí ala tda t ala toznada fiie<br />
dadoe '[partbenico,t cato en manoí ron oojiétas t quinje joznadas, mil<br />
oc los oe 3íenopbon ^ le pzendierô a t cinquenta parafangas qfontretns<br />
cl t a fu muger i bijos t cauallos, t ta t quatro mil t oojietos t cinqucn<br />
tomaró quáto tenia, y oellamanera ta t cinco elladios: que baje cerca oc<br />
falieró verda<strong>de</strong>ros los pzimeros fa? quatro mil tfetfciétasmUlas oejta<br />
crificios. Defpues todos júntamete lia, t todo elle tiepo oe la tda t oe la<br />
llegaro a Tpergamo oo<strong>de</strong> 3íenopbon toznada gallaró vn ano t tres mefes*<br />
fcqucjco oelos oiofes, pozq no auia<br />
f^^fin oel fcptímolíbío oc^enopbonoe Í Ü<br />
laentradaoclosiStiesosconCt'ocnari!).
t>c ^enopbon laQual inti^^<br />
mioIfeipparcbico, porque trataoeloficio tear? -<br />
go Del capitan general oe<br />
loa De cauallo.<br />
1Rimc<br />
ratnente baf<br />
De pedir la a?<br />
tuda Diuina<br />
có niegoa t<br />
facrificioa,<br />
porque te có<br />
cedaquepue<br />
daapéfar,De<br />
jtrt bajer to<br />
do aquello q<br />
feaparafufcruicio,t mut agradable<br />
alar<strong>de</strong> t cótar tua caualleros, t cum<br />
pllrlosalnumerolcgititnotacollu?<br />
brado,para que no falte ninguno ocl<br />
numerooc mcauallcria. 0mo lo ba<br />
5CS airi,fiemprcat mcnoaqucocan<br />
tea: porqucoe nccclftdad vnos ellan<br />
cUadoe t fatigados oe la vejejeotros<br />
fc van / 0 fe mueren: t ocft^ tnanera<br />
falta.iCumplidoclnutncrooe losca?<br />
ualleros, fe baoeproairaroe mmte<br />
ner talcs cauallos que puedan fufrir<br />
los trabajos: porque los que no fon<br />
octrabajo,nipucdcentrarcon ellos<br />
cn batalla, ni falir oclla / o rctirarfe.<br />
jCombien bas oe traba jar que losca?<br />
uallos fean buenos tobcdictesrpor?<br />
quefi fon tnalof t rebddcs,antes fon<br />
prouecbo a los enemigos, que atu=<br />
da para los amigos, los ricofos, t<br />
coceadores fubido que ataf en ellos,<br />
t los prucues fer tales, ala bora los<br />
oeues oefecbar: que dios tales mu?<br />
cbas vejes bajen mas mal q los mif<br />
moa enemígoa.aiTi mifmobaDemi<br />
rat-el bucncapitanque tengan bue^<br />
noa fueloa ,para que puedan cami?<br />
narpor lugarea afperoa t Duroa, fa«<br />
blcndomutbieniiucloacauallofino<br />
fonoe nlngunprouecbo, quado coit<br />
Dolor corren, ya que tengaa loa ca?<br />
ualloa tales quales conuiene q fean,<br />
bas oe cjccrdtar ms caualleros,lo<br />
primero que feran faltar enei caua?<br />
lloCquc oclla maneratnucbosfaluai<br />
ron las vidas) tlofegüdoqucfepan<br />
correr por todos lugares buenos, t<br />
maloa« iOues^ los enemigos vnas<br />
vejes dlan en vna parte, totrasve«<br />
jes en otra.diuando ta fupicrc mut<br />
bien caualgar, conuiene mirar qnc<br />
fepan tirar a cauallo, t bajer todo a»<br />
qudlo que fe requiere cn lof buenos<br />
caualleros. Dcfpues fe baocarmar<br />
loscauallost loscauaUeros,ocma?<br />
nera que ellos no pueda fer bendos<br />
t redban mut poco oaño, t puedan<br />
benrt bajer mucbo mal a los ene?<br />
migos. jEambien baoe acoíhimbrar<br />
fus caualleros que le fean mut obe?<br />
dictes: porque fm dio ni los buenos<br />
cauallos, ni los caualieroa bien cjcer<br />
dtados,ni las buenas armas fedan<br />
oe ningu prouecbo. y a todos eftos<br />
ciccrdcios baoepreftdirelcapita ge?<br />
neral,para que fea bic becbo. ^bas<br />
porque a la república le parefcc cofa<br />
mut oified todo efto lo pudielfc<br />
bajer vn folo capitan, mandoclegir<br />
tribunos / o coroneles que muidfc<br />
por coadjutores :t mando al fenado<br />
que juntamctecon ellos tuuiclfc cut<br />
dadooelacttuallcria.y parecemefcr<br />
^ iiij mut
íE^clofiíao oelapítangencral<br />
mut bié q oc tal manera cnfcnc t tra<br />
te los cotonclcscl capitan q iuntatnc<br />
te con el pzocuren lo q es vtil t ptouc<br />
cbofo para los cauallcros.£nei refia<br />
do t atnntamicto ba oc tener el capí<br />
tan buenos o2adoíes,t abogados oc<br />
fu parte,fabios í Cofus buenas rajo<br />
iies fepá enfenar los cauallcros a te?<br />
nerlcverguéca t temot,pues tcnien<br />
do efta fera meiotcs: t A tambié fepá<br />
amálbrelfenadOjfteftuuiere enojado<br />
finxaüfa. fea en lugar oc<br />
t vna fumaoe todo loque es a cargo<br />
recopilaciQ,oelcapitá general. 2lgo¿<br />
ra oigamotpoi cftcfo cbinocada qual<br />
oeftas cofas fe podra mut bic bajer.<br />
tHoscanallcroscouicne bufcarfe ta?<br />
les quales bá oe fer oe vfo t coftübte,<br />
que fean oerinut buenas ftier^as oc<br />
cuerpo,toc nmt buenos bccbos. y<br />
para efto pienfo fera bié facar los ef?<br />
cogiendo losincjoíes, t fot^ádo pot<br />
let a losque parecieren tales, tP^^<br />
diraljuejquc feloman<strong>de</strong>.lPotquc<br />
fmo fe baje afti, podria parecer a al?<br />
gunos que fe baje poi foboino/o al?<br />
guna ganancia/ o piouccbo particu?<br />
lar. y los quémenos pue<strong>de</strong>n oeftos<br />
luego obcdcfccran, quando vieren<br />
gue los mas po<strong>de</strong>rofos fon conftre?<br />
nidoí a ti poi jutjio. Demás oefto<br />
baoe licuara jutjlolos cauallcros<br />
mácebos ricos t po<strong>de</strong>rofos, aquien<br />
no pudiere perfuadir que manten?<br />
gan caualleria, aitos padres / o tu?<br />
totes no contradirán viendo queles<br />
fera fot^ado poi el juej mantener ca?<br />
«allo,ftno lo quifteré bajer poi el ca?<br />
pitan gcncraltpucs tienen bajienda<br />
para ello. £ft vinieren oebaico oe fu<br />
mando ,oeue perfuadir a fuspadres<br />
f nitoies que apartaran lós bi jos oc<br />
compiar cauallos poipiecios gran?<br />
<strong>de</strong>s t erceftuos, t que cn fu cópania<br />
ocpicftoapicndcráaferbucnostef-<br />
fot^adps cauallcros. Voefpues ocue<br />
pioairárquefe baga afti comò les oi<br />
jCrtquc el fenado man<strong>de</strong> picgonar<br />
quelosqcftuuicrenfm cauallos les<br />
fera foliado ocfpucscompiar los poi<br />
ooblado piccio : t que el cauallo que<br />
no fuere tal q pueda feguir lof otros,<br />
fera oefecbado.y oefta manera bara<br />
que ata mas caiiallos, t fean mejoi<br />
curados ocat a<strong>de</strong>lante, y que tam?<br />
bien ba oe mandar piegonar que los<br />
cauallos malos t oefbocados feran<br />
oéfecbados. jÉftaamenajalesbara<br />
ique vendan los tales, ft los tienen,t<br />
los compien buenos, afli mifmo fe?<br />
ra bien piegonar, que feranoefecba?<br />
dos los cauallos que rebufan la car?<br />
rera /o fon barones /ococeadoies:<br />
poique los tales cauallos csimpof?<br />
fiblc po<strong>de</strong>rlos poner cnoi<strong>de</strong>nan^a:<br />
ftno que ft es menefter acometer los<br />
enemigos oe ptefto, fon los poftre*<br />
rosoe todos que figuentoc mane?<br />
ra quepoi culpa oel mtn cauallo es<br />
mtn el canal ero. 1p)ucs para q los<br />
fuelosoe los cauallos fean mas ou?<br />
ros,ft alguno tiene mas fácil t mejoi<br />
cjcperiencia, fea eii buen boia,^ ftno<br />
to poique la tengo,oigo que fc baga<br />
afll. Ifeagafevn fuelo oelos guija?<br />
rros oe las calles que fueré como oe<br />
vna libia poco mas/o menos/1 fobie<br />
ellas efte oe pies el cauallo mientras<br />
que lelimpiá t eftregan ftiera oel pe<br />
feble: t afli nfica elcauallo oerara oc<br />
andar poi eftas piedras,ni quando<br />
le limpiaren, ni quando le puficren<br />
las efpuelas. y el que bijiere la efpe<br />
rienda oefto, vera que oigo verdad,<br />
t bailara los piesoe fu cauallo rc^<br />
dondos t bccbos. pues teniendo<br />
talos cauallos tales quales conuie<br />
nc,oiremos agota como los caualle?<br />
ros feran mut buenos.<br />
CHos que oellos fueren mas man?<br />
cebos
tíelosoecamlldí I8i<br />
ccboeapí cndan a falfaf ocfdc cl fuclo da vno mucbos t mut buenos tira?<br />
cnciitíd ocl cauallo:? fi cl captrá gene dozes parael bienoe larepublica:t q<br />
ral Icsoícrcquic fe lo enfericyfcra oí? losmifmospzoairenq-venganmut<br />
Snooc nías looi.a los q fon oc mas biearmadosiy el capitá les mueflre<br />
edad les oeue acoftúbzar cl capitan, que pareceriá mcioz armados có fus<br />
quea la maneraoeiPcrfia fe acu<strong>de</strong>n íirmasquefivinielfcnatauiadoscon<br />
los vnos a los otros a fubir en los ca mutricasiotastvelliduras. iboz?<br />
uallos. V ellolesapzouccbaramuí que verifimil cofa es q lo creerá^o<br />
cbo,para'^ entodaf partes fcan nm^ aquellosqpozcodiciaoebózrarslo<br />
bucnosbomb:csoearmas. V faca? ría oclfean el cargo oe cozoncles. y<br />
ralos muf amenudo al campó,quan mut bien fc pue<strong>de</strong> armar fegun vio<br />
do no at guerra: t aun poz vetura fe tcoílumbze fm quegallcnadaoefo<br />
les bara pcfadúbze, pero oaie rcpze? fueldo: t oeue conftreñirlos a que fe<br />
hen<strong>de</strong>r los oe negligencia, faconfe= armen. Cya pues para íí los caua<br />
iarlesquefecírcrcitcntcozran cual lleros fea obedientes a fu capitá, fcra<br />
gunc3po,faltandopozlos caminos, bienenferiarlcsoe palabza quantos<br />
toando carreras a todos partes:poz pzouecbos fc encierrá en obe<strong>de</strong>cer,t<br />
que ello les fcra nmt pzouecbofo. oeclarar poz obza,fegfi la let lo »náda<br />
y también es neceífario n-aerlesa la quanto mejozes ferá los obedictcst<br />
memozia que la república tiene gran bien oz<strong>de</strong>nados^ t quáto peozes los<br />
colla con la caualleria cerca oe qua¿ oefobedíctest oefozdcnados. y me<br />
renta Xalentos cada ano:t q al tiem parece vna cofa mut cficaj,para mo?<br />
po ocla guerra no conuicne bufcar uerlostríbimost cozonelesalacó?<br />
los caualleros t eurcrcitarlos, fino q<br />
petenciaocbonrra,qoelosquefon •<br />
ta lo cflcn,t bien aparc;adof, t a pun<br />
mas ciccrcitados bagan fiépzc oecu? eccurto-<br />
ÍO para fe po<strong>de</strong>r feruir t apzouecbar<br />
rioncs oe fu cópanla.y loscozrcdo? ^^fonc»<br />
oellos.0i ello confi<strong>de</strong>ran es oe creer<br />
rcsbcloimpoqmuícre elcapitágc? SSSia?<br />
que los cauallcroíquerran mas vfar<br />
neratcabo fi ba oc pzocurar que elle®«3ii5<br />
las armas, t quando fe mouierc gue<br />
fnutbienannados,tmádarlesñ fc<br />
rra ellaran mas cjccrcí tados en el ar?<br />
c|cercitcnentirar,^facarlos a tim<br />
íemilitar,parapclcar poz la patria t<br />
oefpues (¡ elluuícrecjcercitados. £<br />
poz la bózra t poz las vidas, aifi mif<br />
fialgunos lespudiereponerlospzc?<br />
mo fcra bic que cl capitan oe a enten=<br />
míos oe aquellos bienes q fe acoflft?<br />
<strong>de</strong>r a fus caualleros q los quiere fa=<br />
bzá poner a los oe cauallo en los jue?<br />
car alguna vcjal c3po poz todos los<br />
gos t nellas,to pienfo q oefla mane<br />
lugares,t facarlos para que fe cjccrci<br />
ten a cauallo cozricdo oe vna parte a<br />
ramoueranuislosatbcnlenfesala .<br />
oti-a. Ipozque elle cjccrcicio fcra pzo<br />
conticda t cópetcncía oe bonrra.io<br />
iiecbofo paraellos,t mucbo mas pa<br />
qualfeparcccclaramctccn loscozos<br />
ra los cauallos. V tabiélosacolhim?<br />
t o§^as,q pozcodícia ocpzemioí t jo<br />
bzara a tirar oef<strong>de</strong> los cauallos q ta<br />
tasmutpequcñas toman mucbos<br />
meparefcclovfanmucbos. y oeue trabajos t baje mut gra<strong>de</strong>s gallos,<br />
mandara fus cozonelcsq faquen los jímpero cóuicne bailar tales juejcs<br />
ocfu cópania a q fccicercitéen tirar, Q fepananiniartbózrar los vencedo<br />
t que compitan entre fi poz bajer ca? res.Tpues teniendo elcapítan gene<br />
ralocíla manera biccjccrcitados los<br />
V caualleros
¡Bel ofírío od capitan general<br />
caualleros conuiene bajcrlcs faber<br />
vna cierta ozdcn,para que oc at a<strong>de</strong><br />
lante fcpan andar en li^ pompas t<br />
ficllasfolcnncs,tcaualgaracauallo<br />
t pelear mut bien quando fticrc me?<br />
ncftcnt fin ningunaturbacion tJan<br />
pozcaminos,tpalfarápozlos ríos.<br />
H^ucslaozdéqucmc parece fe ocuc<br />
renerpara quctodo cHofe bagamut<br />
bícn,pzocurareoeclararagoza. Co?<br />
mo nuellra ciudad clic repartida en<br />
colaciones/ o quadrillas, fera muv<br />
bien elegir occuriones t cabo oc ef=<br />
quadrasoecadaquadrilla,con el pa<br />
rcccroclos tribunos tcozoneles, t<br />
quccflosoccurioncsfcanoe losmi<br />
ccbosoe mas flozida edad,t mas co?<br />
diciofos oe bonrra tocflcofos oc ba<br />
jcralgunbuc bccbottoe ganar pzej<br />
t bonrra poz ello. Vellos tales feoe<br />
tien poner que fcati losoeláteros oc<br />
laquadrilla.Contraellosfeoeucele<br />
gir otros tatos en numero dios mas<br />
ancianos t mas pzudcntcs quefean<br />
lospollrcros en las oecunas/oqna<br />
drillas. *|f)ozq fies licito bajer ella<br />
comparación,cntóces vn bierro co:<br />
ta otro bierro,quando la punta fiie?<br />
í'cre5ía,t bien tcmplada:t elque bic<br />
retuuiercfiierças bafiantcs.Hosq<br />
cllanen medio oc los pzimeros toe<br />
los poftreros,oefpues quelosoecu<br />
riones ouiercelcgido los £piftatas<br />
itpmw V que les ftguc,oc creer es que eftos<br />
feran fieles cada qualpozfielvno al<br />
fS/ovíc»' otro.Conuicnepzincipalmcte ozdc?<br />
dowfl. nar tal caudillo t capitan que fea bó?<br />
bzebaftantc. V fera mut bueno ,ft<br />
quando fuere menefter romper con<br />
los cnemigoí,animarc t oicre efl^uer<br />
Ç0 alos que van en la oelantcra / o ft<br />
fuere mencftcrretirarfet ouicreo?<br />
poznmidad para cllo,quc fepa guiar<br />
los mut p:udcntcmente,t faluar loí<br />
futO0* TPwesft los occuriones fue?<br />
ren pares podrá repartir en maí par<br />
tes tguales las bileraí que ft fiiclfcn<br />
nones,yeftao:dcnmeparcce lame<br />
)o:oe todas: po:las caufas que ago?<br />
raoirc. ip):ímcramente po:quc los<br />
que fon p:imcros en el efquadró fon<br />
bomb:eí p:incípales que mandan:t<br />
los tales varonesp:indpalesqueaf<br />
ft mandan picnfan que maslcs con?<br />
uienc a ellos bajer algún buen be?<br />
cbo,que no a los particularcs.y oef<br />
pues oefto ft es menefter bajeralgo<br />
lo que no fc cncarj^ a los partícula?<br />
res ,fino a los p:indpales tquetic?<br />
nen cargos,fucle fer oc maí cftcada;<br />
y cftandoalft o:<strong>de</strong>nados,conuiene<br />
queel capitan general fefialeacada<br />
vno oelos co:oncles fu lugar oon<strong>de</strong><br />
baoct:,t losco:oncle6 mandéalos<br />
Decuriones como bá oe t: cadavno;<br />
1^o:q ftendo les moftrado twn con<br />
maíbuena o:dé:que no en eltbeatro<br />
omira<strong>de</strong>ro,Dondcquandofalcn los<br />
vnosap:ictan tDanpefadub:ea los<br />
otros, y mejo: quieren pelear los<br />
p:imcros ft les acometen po: la oclá<br />
tera: potque fabe que aquel es fu lu?<br />
gar p:opio. V los poftreros tambic,<br />
fi les acometen po: las efpaldas, po:<br />
que faben que es cofa to:pc t fea oef<br />
amparar fu lugar t falir oe la o:<strong>de</strong>?<br />
nanqa. yiosqucvanDefo:<strong>de</strong>nados<br />
mucbas vejes fc mrban t efto:uan<br />
los vnos a los otros,afli en los cami<br />
nos angoftos como en cl paflar ó los<br />
rios,t ninguno fe poncen o:<strong>de</strong>npa?<br />
ra pelear contra los enemigos oefu<br />
voluntad X ftn fer guiado oc otro, y<br />
efto es loque banoc tener mut pen?<br />
fado t ejercitado los caualleros que<br />
quieren ftn efcufa alguna fer compa?<br />
fieros tatndadozes oc fucaudillot<br />
capitan. y lo pzimero que ba oe pzo?<br />
curar el capitan general es,quc baga<br />
fus plegarias t facnfidoí aSPios po:<br />
los
ocloôoecattallov m<br />
los ftitO0, t oerpues q inudlrc fus caualleros ba o:dcnado agoza otras<br />
ponipaf en las ñcílas t foicuuiâb<strong>de</strong>f nueuas côticndastiuegos oefpues<br />
ocUos talcs que feanoîguas oc ver. que los capitanes les perfuadteron<br />
* De mas oelto todo aquello ô que es todo lo bueno, antes que vengan a<br />
meuefter oar mueftra ala república nrarfclosvnos a los otrosoefpues<br />
lo baga t mueftre con toda magulíi= que ouieren cozrido fus carrerasen<br />
acadcí cencía,alfi enla 2lca<strong>de</strong>míacomo cn el Htceo fera bcrmofa cofaoe ver ca<br />
»n
i©elofícío oelcapítangcneral<br />
y entonces es cofa terríbleoever q oejcarrepofarcl cicercitopot partes,<br />
Í05 que eftan oe frcnteftroeican venir t n(ftodo íunto:po:que fera mu^e<br />
para los contrariof:t es oe gran ina lígrofo ft los enemigos fc acercaften<br />
gni ftcencia quando al fon oe la trom todos apeados oc fus cauallos. y ft *<br />
petacotren la ftrgunda vej todos al los licuare poz caminos eftrecbos<br />
tropel, ycnbajlcndoftrñala trom? los ocue mandar guiar en cuernos/<br />
peta cotfe la tercera vej a ricda fticU o alas:tft los licúa poz caminos an?<br />
ta t paftanftt carrera baftacl cabo:^ cbos,entonces también baoe man?<br />
oefpues todos iütos envn efquadró dar que fe eftiendan todas las efqua?<br />
como esoe coftumbtefetoznan co? dras en las oelanteras : t ft vinieren<br />
rriendo bajia el palacio oel fenado. cn campo rafo:cnt6ces las ba oc po?<br />
JÉfto meparece masbelicofot mas ner todas cn cfquadron. 0cra mut<br />
nueuo:potque querer cotrer mas oe bueno poz caufa oe e]cercicio,t muy<br />
efpacio que los tribunos / o cotone? apajiblc bajer cfto quando ouieren<br />
les / o querer caualgar oc la mifma pafiado los caminos variar la mane<br />
manera que ellos, no pertencfcc ala ra oe caminar en la ozdcnan^a oe fuf<br />
oignidad oelcapitangeneraUQium caualleros.Quando caminaren fue<br />
doouicrenoccoircren el cofo oc la raoe camino pozmonte tingares af<br />
aca<strong>de</strong>mia, es bien amoneftar los q peros toificiles fera mut bermofo<br />
miren potft nofe oerruequen los afli en tierra oe enemigos como oca<br />
vnos a losotros ocios cauallos, ft? migos, mandar que vat3 ociante ca<br />
no que fe afirmen en las filias, f oan dacfquadraalgunas guias,paraquc<br />
do fus bucltas ciertaf cotran a fu fal ft viniere a oar cn feluas/o bofqucs/<br />
uo.y para que no catan los cauallof olugaresoefcaminados los faquen<br />
banoetenér el freno alrcboluer ,t a buen camino,moftrando t guiádo<br />
quando paftaren fu carrera oerecba los cauallcros poz oon<strong>de</strong> banoe yz<br />
ocjcarlostiaricndafnclta. yoefta antesquetodaslascfquadras vég^<br />
manera ttan mas feguros,t el fena== a errar.yft eftuuieren cnpeligro loí<br />
do recibirá mas plajeroever los. cauallcros,cutoncef es oftciooc bue<br />
üuapíti Clll>ero loque masbaoeptouecrel capitan embiar vnas efpias empoa<br />
Suawoa^^P*l^"Scttcralesquc culos cami? oc otras para efcudriñar todo el be?<br />
«pwuecr nos para la guerra nofecanfen los cbo oe los enemigos,t pzeuenir t<br />
flñZS cauallos,niloscaualleros. y oefta cuitar el peligro:t atajar los ft pudie<br />
fados loe manera no fe canfaran ft oefcendicrc re.y también espzouecbofopara a?<br />
cauauofl, gratos OC las filias tanduuierépar cometer t guardar fe,t para efpcrar<br />
&n??5ítcoelca!ninoacauallotpartcapie. alpafl*arDe los ríos que los caualle?<br />
uar en t» jCcuiédo los mcdios CU las cofas nü ros que vá en el poftrcr cfquadron ft<br />
cafepue<strong>de</strong> errar, y ft efto fc guarda guiendoel capitant caudillo no ocn<br />
tampoco fc podran canfar. y clme? oe tropel fobze los otros cauallcros<br />
dio conftftc,fegun podra iujgar ca= t les bagan oaño,aunque efto todof<br />
daqualocllos,en no querer fatigar lofaben,pero no quieren fufrir y ef^<br />
fe bafta elcabo. Quando elcapitan perar fe.afli mifmo el buen capitan<br />
gcneralconfus cauallcros camina? entiempo oe paj baoe pzocurar oe<br />
repot lugaresíjfcrcjelc po<strong>de</strong>r caer tener noticia oe todos los lugares q<br />
en manosoe los enemigos cóuicUe fonbcamigost oc enemigos, tn"
oelodoecduallo. 185<br />
noia niiiicrc,t)cue tomar configo a- fepone guarda alos amigos, t af?<br />
c)Wcllos que lO0 faben muf bic, y tie fecban^as tcelada alos enemigos,<br />
ncnconocimiétooccada vno en par t los futos cftádo mas ocultos efta?<br />
tiaUar, ipozque mu^ gran ventaja ran menos aparejados para fer to?<br />
ba5eclcapitanquefabe la^ tierrai ^ madoscncelada,tpondranma^ te?<br />
lugares alquc no lasfabc. y clquc moz a los cnemigos.ubozquc fabien<br />
quiere poner la celada a los enemí= do q en algún lugar atgcteoe guar?<br />
gos fl fabe la tierra,mucbo epcc<strong>de</strong> al da t no fabiendo quantos fon, lii oo<br />
que ñola fabe.y antes qucfccomic? dccftannoofaranatreucrfea nada:<br />
ce la gucrracs menefterq tenga fus tes foz^adoque todos los lugares<br />
cfpiasmutauifadas:alfioe las ciu^ tenganpozfofpccbofos. Xenicndo<br />
da<strong>de</strong>s que fon neutrales y amigas ó las guardas publicas t manifteftaí/<br />
ombas partes como oelos mercadc o oan mueftra que tienen temoz oc<br />
rcs.ipozquc las ciuda<strong>de</strong>s ficpie tie= los enemigos /o que eftan mut con?<br />
nen amtftadcon aquellos meten al ftadosoe ft.^Das el que tiene la gen<br />
gunas mcrca<strong>de</strong>riascncllas.yioyoe te oe guarda cfcondida podra poner<br />
ftcrrados^losqandábutdosoefm algunos pocos ociante ocla celada<br />
cíudadcsalgunasvcjcsfon ocmu? que oefafien alosencmígos,t losfa?<br />
cbo pjouccbo. -dbas tápoco cl capi= que t atratanalacelada.aifi mifmo<br />
tino fe ba oc cóñar tátooe las efpiaí podraca^ar los enemigos, ft octras<br />
^fcocfcu^dcocponcrfus guardas oela celada pufierealgüosocfcubícr<br />
r velas,fino q fiempze baoe tener los tos 5 parejcá ^ eftan en guarda, con<br />
futos tSapercebidos como ft nmíef eftofi^do tábicpodra engañarlos<br />
fc Queuaíl vcníá los cnemígos.Quc cncmigoscomocon lo pzimero. Dc<br />
aunque las efpías fean mu^ftcles t pzudétecapitátcaudíllo cí no poner<br />
leales es mut oíñcil po<strong>de</strong>r auífar ftc fc jamas oefu grado a peligro: fino<br />
pjc en tiempo t fa5on, poique fuclc quádo manifieftamctc vicreque tic?<br />
auer mucbos impedimentos tcftot nc gran ventajaalos enemigos ,t(|<br />
«os en la gucr ra.los enemigos fen ganaracnello. Tpozque poner fc en<br />
tíranmenosquando el capitan faca términos que los enemigos fc pue?<br />
cleieercítooc fus caualleros,ft lo ba- dan apzouecbar oela fu pla5er ,cfto<br />
se po2 mádato fccrcto antesq poz pu antesfc ocuc jujgar q es ba5cr trat'^<br />
blíco pzegon / o poz cfcrito. y para cíonalos ftitos,qne no tenercfñicr<br />
los po<strong>de</strong>r allí Tacar fecretamcnte, fe= ^o,niofadía.ytambíen csoepzu<strong>de</strong>n<br />
<strong>de</strong>curto- ra bien ozdcnar occuriones,t irnta- te capítá acometer los eftcmigof pot<br />
"e« capo, mente con ellos quíncuríoncs : poz la parte mas flaca:aunquc fea la po=<br />
S®«" que cada qual tenga mcnosa quien ftrera oel c3cercito:pozquc mas ftn<br />
«»Víonisauifantqucquandoclticinpolore peligro fera poner fc aquí a traba?<br />
Jpojaicf quiere; los quíncuríoncs cftíendan jo: quepelear con los mas fuertes.<br />
las alasoe la oelantcra oc lasefqua? Ipíues fi loscnemigosentraren en<br />
dras ftn albozoto ni conftifion: t pa^ medio oe fufuertc aun que fean maí<br />
raquandofer^eláoelos enemigos podcrofos, fera mut píouccbofo en<br />
t quieren guardar fe. yoftempz^s toncesacomctcr los poz aquella par<br />
pnicuolascfpías t guardas mut íe teque menos efperan. Vtábienfera<br />
cretasrpozquc con eftas juntamente pzouecbofp entrarles lütamétepoz<br />
oos
Bel oficiö oel capítaiigcneral<br />
oo6rpartc0,po2que quandobajcn re<br />
tirar los vno0 po: la vna parteilos q<br />
lo0 acometen po: otra mrbaran loa<br />
contrarío0: y guardara y confcrua?<br />
ralo0 futo0* yapue0 que fea nmt<br />
p:ouecbofo p:ócurWoe faber t en?<br />
té<strong>de</strong>r po: efpia0 todo el becbo oe IO0<br />
cnemigo0,oicbo e0 antiguo;maí to<br />
pienfoque lo me|o: ce ft po<strong>de</strong>mo0 fe<br />
guramente trabajar oe ver t mirar<br />
en loqueaciertó/o terramt fieí pof<br />
fible burtar ks algo, embiar perfo?<br />
na0 q fepan mut bie burtar: t quan?<br />
do ellos oleren ocafion oe robar IO0,<br />
embiar quien los robe, y fi IO0 ene?<br />
migO0fe apartaren para algu lugar<br />
t oejcá atra0alguna parte oefu cjccr<br />
cito ma0 flaca/o alguno0 confiado0<br />
oe fu0 fueras feoefmandan t oerra<br />
manoc los efquadrones oeflo tam¿<br />
bienfe ba oe tener auifo. (Que ficp:e<br />
cimas fuerte ca^ al mas flaco. Uo<br />
qtial po<strong>de</strong>mos mut l^'cn cntcn<strong>de</strong>nfi<br />
alguno parare mientes en ello:pues<br />
quclosanimalesquefondmutTne<br />
«osentcndimictoquelos bomb:es<br />
como fonmilanosipuedé arrebatar<br />
%oa ani loquc UO cÍlaguardado:t ocfpucsQ<br />
ISÍÍn "i arrebatado, feacogen alugar<br />
tisbte co feguro antes que fean tomados, y<br />
mo fc los lobos también ca^anelganado^<br />
SÄ« ellafinguarda,t burtan lo que efta<br />
ía0 oe la cnlugaresqucnofcanviftoa: tftel<br />
guerra, pgj^o co:rc tras el ft ve q podra me?<br />
nos que n<strong>de</strong>l, acomete alperro, t f»<br />
vcque podra ma5,oc¡ca muerta larei<br />
que tieneentremanos,t vafe buyido.y<br />
quando los lobos tienen en po<br />
colásguardas:oe tal manera fe apa<br />
rejan que los vnos bajen but: los<br />
pafto:es,t losotros arrebatan elga<br />
nado :t oefta manera bufcan t ban<br />
loncccftario.Tlbues ft los animales<br />
t fieras pue<strong>de</strong>n robar tan aftutamc<br />
te:po:quenolopodraba5ercl bom<br />
b:e,que oe rajón ba oe parecer t fer<br />
mas p:u<strong>de</strong>nte t aftutoquelosmif?<br />
mos animales,que fe toman t píen<strong>de</strong>n<br />
po: arte x induftria oel bomb:ef<br />
£fto oeue faber qualquier capitan a<br />
quanto trecbo cl cauallo pue<strong>de</strong> alcá?<br />
^ar al peon,t también a quanto efpa<br />
cio los cauallos pefados podrá but:<br />
t efcapar fe oelos ligeros.ílfli mif?<br />
mo oeue el capitan conocer los luga<br />
res oon<strong>de</strong> los infantes oe pie pue<strong>de</strong><br />
fermejo:esque losoe cauallo,too?<br />
<strong>de</strong> los oe cauallo pue<strong>de</strong>n vencer aloí<br />
oe pie.€onuiene pues fer tan bue ar<br />
tero que ftendo mucbos caualleros<br />
cnnumero baga mueftraalos ene?<br />
migosoe pocos,tpo:clfemejantc o<br />
tra vej ftendo pocos les mueftre que<br />
fon mucbos,t que eftando cl capiti<br />
p:cfenteparejca que cftaaufentc, t<br />
eftando aufentc parejea cftar p:efen<br />
te.y no folamente baoe engañar loí<br />
enemigos, pero tambiénafus mif?<br />
moscanallerof,para quequandono<br />
fecatarenoep:eftooefob:elos ene?<br />
migos.£fto es nmt fútil ardid,qu5<br />
dofe finticrc mas flaco en ftier^as t<br />
po<strong>de</strong>r que los enemigos,meter les<br />
miedo,para que no le ofen acometer<br />
t quádo ftnticre que tiene mas fuer?<br />
^as que ellos,poner les ofadia, para<br />
quelesacometá.yoefta manerano<br />
le podra venir mal ninguno ,t po?<br />
dratomarlos enemigos oefaperce?<br />
bidos en fu erro:, -dbas po:quc no<br />
parejcaqueootp:ecepto8oelo im?<br />
poftíble quiero ago:a cfcreuir lo que<br />
parece niasoificil oe todo.Como no<br />
podra errarquando quifiere feguir<br />
en el alcance al enemigo/o retirar fe<br />
efto lo baVa la ejcpcriencia,t las fiier"<br />
(gasoelcauallo.iTomo terna eirperic<br />
cj^ t vfo,efto alcancara parádo micn<br />
tes lo que en las fieftas t iiicgos t f o:<br />
neoí oe plajer fuelc acaefccr quando<br />
figucn
t>eIo8Decdi)âUo^ 184<br />
fiçuchlos vno6 a otroa/o fc retiran. ne también al capitan tener artes t<br />
Coniopo<br />
coscaua» (Unandoquiftcrc cl capitan bajcr q manas como ftemptc ocp:efcntcen<br />
llooparcî pocos cauallcroe parejean mucbos gañe a los enemigos. TPotque no<br />
«ran mu<br />
'Ijoff mu<br />
fea cfto lo vno: que vtda el engaño alcofa oemas ganancia o ptouccbo ccudaf«<br />
^koe po! cn lugar que no efte cerca oe los ene cnlaguerraquecl engaño, pues<br />
coa. migostpotque mas feguro es oe le? ft losmocbachosquádoiuegan,p:c SSl^fí<br />
¡cos,tmasengañofo. ylootroquc ten<strong>de</strong>n todo lo que pue<strong>de</strong>n po: enga?<br />
los cauallos eftando efpefos parece ñar vnos a otros, oe manera que te?<br />
nmcbos po: lagran<strong>de</strong>ja oe aicrpo niendo poco bajen parecer que tie?<br />
oefte animal,t eftando efparjidos y nen mucbo moftrando poco tie?<br />
oerramados pue<strong>de</strong>n fe mut bien có nen mucbo: potque los bomb:cs<br />
tar.afli mifmo parecerá masoc los ft paran mientes a engañar no pos<br />
quefon ft entre medias oe los canas dran vfaroe la mifma cautelaf Quié<br />
llcros pone moços oe cauallos, ma= bien lo confi<strong>de</strong>rare, todas las vi?<br />
totmcnteftticncnfus lanças cnbic ctotias que fe han cn la guerra halla<br />
ftas/o picas/o otra cofa fcmeiantc a ra que las maf y las macotes fc ban<br />
lanças y los mueftra quando eftá pa alcanzado po: artes y engaños,<br />
rados losoecauallo/o quando cami po: lo qual/o no ba oe tomar el car<br />
nan. Defta manera oc neceflidad ba gooecapitan/obaoepedira Dios<br />
oe parecer el cfquadron oe los cana? que le ototgue también que pueda<br />
llcros mato:t mas efpeflb. Bi qui= bajer cfto con todo el otro aparato:<br />
ficre bajer que mucbos cauallcros t el pot fu parte lo ha tí ptocurar poi<br />
parcjcanpocos,febaraoefta mane? todas vias. Uos que tienen la mar<br />
ra.auiendo cerca tales lugares que a mano para po<strong>de</strong>r poner celadas<br />
puedantenerencubiertos losoeca? t engañar, eftos han oe tener naos<br />
uallo,entonces potnas los vnos en aparejadas: mas ft bijieren fu be?<br />
ocfaibicrto y los otros ocultaras en cbo po: tierra fingiendo que quic?<br />
cfcondido.Tpcro ft el lugar fuere oef<br />
Venirla<br />
rcn pelear po: tierra, acometerán<br />
«^rqufljra<br />
cubierto y rafo,basoe bajcrquelas losencmigos po: la mar. aflimif?<br />
oecuriasjo efquadras pueftas po:o: mo ocue elcapitan generaloara en?<br />
<strong>de</strong>n en ftis hileras vengan apartadas ten<strong>de</strong>ra larcpublicaquc fugcnteoe<br />
oe trecbo a trecho las vnas oe las o? a cauallo oefacompanada oe infán?<br />
tras,t los cauallcros oe cada cfqua= teria es mu^ flaca :tpo: eflb el ca?<br />
dra que vienen a cara oelos cnemi? pítanbaocp:oairar a^untarinfam<br />
gos tengan las lanças alçadaf y ocre teriacon los fu^os oc cauallo, para<br />
chas,t los otros todos bajeas y cap fe po<strong>de</strong>r feruiroella. y oeftos infan<br />
das a tierra,t queno fepuedan ver. tesfe puedcaptouecharno folaméte<br />
afll mifino conuicne meter miedo a cutre los oe cauallo,pero tábien los<br />
los enemigos con celadas fingidas y pue<strong>de</strong> efco<strong>de</strong>r octras tílos oc cauallo<br />
falfas,o foco:rosfingidos,o echádo pues q el cauallero es mut ma^otq<br />
famat rumo:es falfos. ¿utonces<br />
no el oe pie. £fto todo qualquiera q<br />
toman masconfiança los enemigos<br />
po:ftiería,o po:artc quifiere vencer<br />
quando ofcn que las cofas oe fus co<br />
los c5trarios:toleaconfejoquecon<br />
trarios eftan oefaflbflcgadas. y con<br />
la atudaoc Dios lo haga afli:t oef?<br />
cfto queaquiefcreuimos le conuie?<br />
pues alabara ala fotmna teniendo<br />
los
S>el oft'cío bel capitan general<br />
los oiofes oe fü parte. Zambieii es<br />
ardid pioueebofo para fingir que es<br />
nuitreeatadoj^quenoes amigooe<br />
feponerapeligrooe pzeftotpoique<br />
eftocombida mucba? vejes a los ene<br />
migos a que falgan,t ^ no guardan<br />
do fe terren.y ft vna vej cobia fama<br />
oc bombjc ofado, t q«c tiene en po?<br />
co los peligros podra eftádo en ocio<br />
toefcanfo fingir que baje algo:foe<br />
fia manera tener con fobzc falto voe<br />
faflbftcgados los enemigos. -dDas<br />
ninguno podra bien fingiralgo tal<br />
oe lo que quiere,fmo tuuicre pjime?<br />
ro a punto los aparejos oeaquellot<br />
tales que puedan bajer acditot le<br />
obe<strong>de</strong>jcan para fu intención. iPozq<br />
. no cftará todos los caualleros en tal<br />
oifpofició ni tan aficionado?afucau<br />
dlllo que piéfcn que el tiene mas pzu<br />
<strong>de</strong>nciaquetodos los mas fablosoe?<br />
líos para todos lospeligro? t cótien<br />
dasoe guerra,fino fuera con la a^u<br />
da olulna. 1f)oz tanto es bien que el<br />
capítantengamucboamozafus ca?<br />
ualleros t gane fu gracia con tratar<br />
los búmanamente, tmirepoz ellos<br />
t les pzouea oe todo lo neccftario,pa<br />
ra que tengan ficmpze oc comer,t ef<br />
ten enlugarfegurotbic guardados<br />
quando ouierenocrepofar. £n las<br />
guarniciones ba oe pzocurar que te<br />
gá pzouífiones para ellost para fus<br />
cauallos,^ cftancias y agua,t guar?<br />
das t todo lo oc mas que fuere necef<br />
Írano:v trabajar t velar pozel bic oc<br />
fusfubdltosttqnandotuulcrc mas<br />
queellos rcpartirlo,pozqueefto le<br />
feragananda. V finalmente no fera<br />
tenido en poco él capitan,quando a?<br />
qudlo que quifiere bagan los futos<br />
moftrare que lo fabe Dajer mucbo<br />
mdozqucnocllos.£omccando oef<br />
<strong>de</strong>faber fubiracáuallo todoquanto<br />
fe requiere en la olfciplln^ militar<br />
conuiene que lo tenga el capitá mut<br />
bien qcercitado, para que vean q fu<br />
capitan a cauallo fabe faltar los fofa<br />
dos,t paflar los fuertcs:t falir oc lu<br />
gares pcligrofos,t tirar nmt bien,<br />
pozquc todo efto apzouecba paraq<br />
fea mas eftimado.Gueftftenten oel<br />
capitán que es aparejado para faber<br />
vencerlos enemigost condbenoel<br />
qucno bara nadatemeranamcte, ni<br />
fm buen confdo,ni contra la rcligio<br />
t amoneftadon oelos ozaailos los<br />
querrá facar contra los enemigo?, ef<br />
to todo bara que los caualleros ten? •<br />
gan mas obedienda a fu capitan. V<br />
como a qualquier capitan t caudillo<br />
lecouengaejcce<strong>de</strong>ra losotro?cn pzu<br />
<strong>de</strong>nda,aloe los Stbenienfes conuic<br />
nce|:cedcrmucbomas,aflri en pzocu<br />
rar el culto oíuino,como en fer belí?<br />
cofo:pozquc tiene los enemigos ve?<br />
jinos t comarcanos que fon en nu?<br />
mero mucbos masque no los fitbc<br />
nicnfcs,afli oe cauallos ligeros co*<br />
mo oe bombzes oc armas: t ft quic?<br />
reentraren tierra oc enemigos ftn<br />
ninguna otra atuda oc losoe la du?<br />
dad con los futos occauallo febaoc<br />
ponerapeligro contra lo? vnos t lo?<br />
otros. V ft los enemigos quieren en<br />
trar en tierra oe los atbeníenfes no<br />
vcrnanocotramanera,fino tratendoalgunos<br />
otros cauallos ligeros<br />
juntamente conlosfutos,t có eftos<br />
también traban tantos bombzes oc<br />
armas que pienfcn que los atbenlc<br />
fes no feran baftantes a reftftirlos^<br />
pues contra tátos enemigos ft qui<br />
ftere falir toda la ciudad para foco?<br />
rrcr fu tierra tiene buena efperanca<br />
^ fus caualleros có el atuda oe Dlána<br />
feran me jozes que los otros: 11*<br />
el capitan tuuicrc aitdadooello?,co<br />
mo cumple,los bombzesoc armas<br />
no feran menos, afli en las fucrcas<br />
od
oel cuerpo,como enelTuer^ooe ani?<br />
mo/icóelatudaoeíDiosfueré bien<br />
eicercitados. ipozq IO0 Stbenienfes<br />
no tiene menos caufa pozq fe gloziar<br />
ó fus palfados^ los a6oeclos.1C)ues<br />
fila ciudad quiere emplear fus fuer?<br />
^as po: mar, y fc conteta co guardar<br />
los muros, como quádo ios Hacc<strong>de</strong>?<br />
monioscó todos los j5:legos les en<br />
traron la tierra,t tiene po: bié que la<br />
gente oecauallo guar<strong>de</strong> todo lo que<br />
efta fuera oe los muros, t que folos<br />
ellosfepogáa peligro contra todos<br />
los enemigos,entóces picfo que con<br />
uiene p:imeraméte pedir el a^udaot<br />
üina,t oefpues tener tal capitá gene<br />
ral que fea varó p:u<strong>de</strong>nte y perfecto:<br />
po:quefe requicre^ran p:udéciapa=<br />
ra auer oe pelear cotra aquellos que<br />
fon mucbos mas en numero : y mu?<br />
cba ofadia esmencfter,ft fe oft'cciere<br />
ocafion para ello^y tábien ami pare?<br />
cer,baoe fer bób:c baftante,para po?<br />
<strong>de</strong>r fufrir todos los trabajos. T|bo:q<br />
auiendo feoe ponera peligro contra<br />
vn tal ejcercito q toda la ciudad a pe?<br />
ñas podra refiftirle,baoe fufrir t paf<br />
far todo aquello q la república quifte<br />
reqbaga. I^ucsft es para guardar<br />
folamente lo que efta oe fuera oe los<br />
murof,efto lo podra bajer con aquel<br />
numero oe gente que fea baftante pa<br />
ra guardarfe oe los enemigos,^ reti?<br />
rarfe a lugar feguro, dlue no menos<br />
fon baftanteslos pocos quelostnu?<br />
cbos,para faber guardar la tierraoe<br />
los amigos y retirarfe a fti faluo, ft<br />
fueren recatados t no fe confiare mu<br />
cbooeftfoe fus cauallos, lF>uesq<br />
el recelo y el temo: fon inuf baftates<br />
guardas,^ el q eftoí tomare po: guar<br />
daspo: venmra no fera malaconfe?<br />
jado, Ipero ft en aquellos bób:es oe<br />
guerra que eftan filerà oela guarda<br />
alguno pienfa que tiene cjccrcito ba?<br />
Deloaoecduallot 185<br />
ftante,al tiempo oel meneftcr lepare<br />
cera pequeño faltando le cjccrcito<br />
cumplido,mánifieftamentcfe po:na<br />
a peljgro. -dbas ft quiere feruirfe oe?<br />
Uos como oe ladrones para noinas<br />
oe robar ,verifunil es que para bajer<br />
efto tieiiefuer^as baftantes. Connie<br />
ne le tambie, ami parecer, al capitan<br />
general tener fiép:c algunos caualle?<br />
ros apercebidos, como para bajcr al<br />
go,fecretos: po:q fi ci cjccrcito oe los<br />
enemigos feoefinádare/o bijiereal?<br />
gun terrò lo pucdá aguardar. 1p)o:?<br />
que es cofa mut cierta que mientras<br />
mas genteoe guerraat tanto mato?<br />
res térros cometen, y vnas vejes<br />
feoerramá po:caufaoebufcar lone?<br />
ceflario,t on-as vejesvan fueraoe oz<br />
<strong>de</strong>n oefmandados,t vnos paftan adc<br />
laute, totros fe quedan atras mas q<br />
feria meneftcr. Ulmes eftos crro:es<br />
tott'os femejantes no conuicne oé?<br />
icar los palfar ftn pena : po:^ oe otra<br />
maneratodalatierraoc^aríaeléjcer<br />
cito oe loscontrarios. ¿ncfto baoe<br />
tener elcapitangranauífo q ft feantí<br />
ciparcparabajeralgun bue becbo,<br />
p:imero fc recoja t fc retire afaluo q<br />
les pueda venir foco:roa loscnemi?<br />
goí.lpucs mucbas vejes acaece que<br />
vinicdotodo el ejcercito oe tropel vie<br />
nen a caer en lugares oon<strong>de</strong> no puc?<br />
<strong>de</strong>n bajer mas los pocoí que los mu<br />
cbos,2llpaflaroelomosft tieneauí<br />
fo cl capitá t cftuuiercaparcjado pa?<br />
rafeguirlos enemigofpue<strong>de</strong>acomc:<br />
ter los po: mucbos^ fean. algunas<br />
vejes es bié acometer los quañdo afe<br />
ftentan fu real,t qúáílo ellan comicrt<br />
do/ o cenando, o quando fc Icuaníari.<br />
oe oo:mir. TF)o:q a eftos tiempos to<br />
da la gente oe guerra efta oefarmada<br />
losoepie po: poco tiépo, t los occa?<br />
uallo po:mucbo. Slasefpiastgwí»**<br />
dasnüca oeue ceftarelcapitanoe tra<br />
a mar
íDeloftcío Del capitan general<br />
tnnrlc0 aíTccbaníaa y armarles cela?<br />
da:po2q eftos ftielen fer pocos,t »m<br />
cbas vejes eftan Icjcosocfti fuerte»<br />
y quíindo mas fe guardan los enemi<br />
gos,entóccs es bien con la a^uda oc<br />
Dios entrar les la tierra:pero efto<br />
ba oe fer con gran oiligencia,t faber<br />
en que parte tiene pueftas fus pzime<br />
ras guardas t efpías, t Prendarlas,<br />
nen vfados los pics táto mejozes fon<br />
para fubir a lugares afperos toifici?<br />
les ^ no los ou'os no acoftúbzados a<br />
andar,quáto los fanos q noloJcojcos<br />
t los que faben las tierras t los luga<br />
res táto mas pue<strong>de</strong>n q los que no tic<br />
nen notieiaoellos para acometer los<br />
enemigos a ticpo,t rctirarfc afufal?<br />
uo,quáto vale mas los q tienen ojof,<br />
ft pue<strong>de</strong>. Ipues no at pjcfa mas glo? que no los ciegos» y tábien es oe fa?<br />
ríofa tbójrofaen laguerra,quepzcn ber efto, q los cauallos bic t mo<strong>de</strong>ra<br />
<strong>de</strong>r las guardas,efpias t centinelas» damentepenfados fon mas aparejar<br />
y fon mut buenas oc tomar poz en? dos para fufrir los traba jos,q no los<br />
gañolas guardas:po2quc ftetnp:efi? que cftá gozdos bafta rcbétar»y poz?<br />
gue tras lomas pequeño, penfando ^ el freno t guarniciones t aparejos<br />
que afft les efta mandado» (Quando oel cauallo ficpzc fon neceflarias, ba<br />
fe retirare ba oc mirar mut biécl ca= oc mádar el capitan q nunca cfteh fin<br />
pitan que no lo baga cara a cara, t a efto los cauallos,pue8 fe cópzanapo<br />
viftaoc los enemigos,que puedan fo ca cofta,t ft les faltá fe ballá inútiles •<br />
cozrer t atudar a los futos» ipucs t fin pzouccbo los oc cauallo para la<br />
clquc quifiere a fu faino bajer mu? guerra» £fi alguno pienfa Qat mu?<br />
cbo mal al cFcrcito oc los enemigos cbostrabajoífioeftamanerafcbaoe<br />
que es mucbo matoz que clfuto,cla círcrcitarelartemilitar ócauallcria,<br />
ro efta quebaoecírcc<strong>de</strong>rcn tanta ma confi<strong>de</strong>rcq losq fccicercitanparaloí<br />
nera a los otros todos, afft en cl cjccr juegos t lucba tomá mucbos mas v<br />
cicio oe todas las cofas oe guen a ^ masoificilcs q no los q con toda oilf<br />
comparados con ellos fus cótrarios gccia occrcitá la cauallcria. £n aquc<br />
fe bailen necios t tozpcs oel todo» Uos juegoí t lucbas las mas vejes fe<br />
Slgoza pues aquellos que cl capitan cjccrcitá con ftidoz: t en la oifciplina<br />
baoe embiar a robar clcampo con? occauallcria lo mas fe bajccó oclet? ¡Bicauau<br />
oíene que cftc mut cicercítados en el te t paflatiípo»Quc ft alguno ocflcaf saracao»<br />
arte oe caualgar, pozque puedan me? fc fer ligero como auc ninguna obza ¡¡J,"<br />
íoz fufrir los trabajos oe la guerra» ^ bumana at mas femejante al bolar Q lar oc lo«<br />
Que los que no ban fido acoftumbza el caualgar a cauallo» ya pues vécer<br />
dos a efto, afli los cauallos como los oefta manera en la guerra mut mas<br />
caualleros con rajón parecerá muge gloziofo es ^ no en la lucba: pozCj oc<br />
resqucpelcancontrabóbzcs.idftas la bonrra ^ fc gana en la vlctozia oela<br />
los quccftl cnfeñados t acoftumbza guerra esparticipáteb rcpublica.y<br />
dos afaltar a cauallo las foflás, t paf entre mucbos pzouccbosq fe bá con<br />
far los fuertes, t falir oc lugares pe? la victozia efte es vno,que parece que<br />
ligrofos,t baicar oc alto,t cozrer cue Dios bincbeocpzofperidad t bicna<br />
fta abajco,eftos tales tanta ventaja uenniráqa las repúblicas t ciuda<strong>de</strong>s<br />
bajen a los no c|cercitados,co!no las oe manera q to no fc ft conuiene c^rcr<br />
aues que buclancnel atzea las q an? citar otracofa mas que la cauallcria<br />
dan poz el fuclo» Mi mifmo los q tic t ai-te militar» De mas oefto feba<br />
oc
De los oe cauallo. 186<br />
occonfidcrar que los cofariosoe la po<strong>de</strong>rofos,quádo fe qulftere retirar,<br />
mar po: eftar ejtrercitados cn los tra? oeneceftidad losque vienen en caua<br />
bajos fon baftantes para tornar lo ne líos pefadosban oe fer tomados, o?<br />
celfario parala vida a otros que fon tros caeranoelos cauallos poz los<br />
mut ttws po<strong>de</strong>rofos que ellos, y tá? rutnesaparejosquetrae ,otrospoi<br />
bien les eonulene a los que eftan en lospaflbstlugaresolftcilcsferanal<br />
fierrat les falta el mantenimiento, candados. Diftcil cofa es cierto ba?<br />
robar : pojque / o ban oe trabajar/ o llar todos los lugares tan apzopoft»<br />
mantenerfeoelos trabajos oe otros, to como cada qualoeflea.yfmalmeft<br />
puesoeotra manera no podrá biuir te poz la multiwd catzan iuntamcn?<br />
nltener paj/ CCDtrofiba oeacoidar te, t íe eftozuaran t baran mal los<br />
fe el capitan oefto, que nunca baga vnos a los otros, •dbas los buenos<br />
caualgada contra los que fon maspo cauallos t caualleros pue<strong>de</strong>n butz t<br />
<strong>de</strong>rofos que no el, ft mulcre oetras efcaparfe oellos/ o inuentar algo oc<br />
lugar que feaoiftciloe paflar a los ca pzefto con^ponganmiedo alosquc<br />
uallos a la buelta. Ipozq no es tgual los per ftguc con ftnglr que fon mas<br />
el térro oel que bueluelasefpaldas oc cauallo: t aQWi le apzouecbaran<br />
con el oel queftgue empos oe otro. mucbo las celadas ftngl^s. y tam?<br />
Xáblen le quiero amoneftar fe guar bienespzouecbofoefto,ballar opoz»<br />
<strong>de</strong> oefto. (Une at algunos que quan mnldad paraque los amigos tallen<br />
do vancontralos enemigos ft pieni gados moftrando fc oef<strong>de</strong> lugar fegtt<br />
fan fon mas po<strong>de</strong>rofosqueelloslos ropuedaneftozuartoetener los ene<br />
acometen conpocagente,oe manera migos que van en elalcancc.afli mif<br />
que mucbas v^es les viene el mal q mb efta claro que en trabajos t ligc^<br />
ellos penfauan bajera losotros. y reja fobzepujaran antes los pocos a<br />
quando vancontraaquellos que fa¿ los mucbos, que los mucbos a los<br />
_ benfonmenospo<strong>de</strong>rofosqnoellos, pocos:noquicrooejirqucpozfcrpo<br />
K;«^® llenan todo laque tienen, yo oigo eos podran trabajar mas t fcr mas li<br />
ca«» que fe baoe bajer mut al contrario: gcro?:fino quecs mas fácil bailar po<br />
gj".«»« quequandoel capitan penfaretener cosquemucbosquecúrenlos cana<br />
»ereto cierta la victozia, no ba oe oejcar nins lioscomo conuiene, t que ellos mií5<br />
SS® finnoatrasoe todos losque tiene, mosfe cícrciten pzudctc t fabiamen<br />
^ygg. ninguno fe arepintio jamas te cn ciarte oc cauallcria. yquaiido<br />
oevencerconmucbos. ^basquanj scaefclere venir alas manoscon los<br />
do acometiere a los mas po<strong>de</strong>rofos, encmlgos,tpelearoccercavnoscort<br />
r conoce queaun q baga todo fu po? otros,picfoqueferamut bien facar<br />
<strong>de</strong>r quealftnba oebutí,entalcafo oos compaftias oc todo el cfquadro«<br />
oigo que es mucbo mejoz lleuar po? t qucoela vna vata poz capitan el trt<br />
eos conftgoque no mucbos, con tal buno/ o cozonel,t t>c la otra el q parc<br />
queefcojaloscauallosmejozestlos cicre entre todos mas bueno t elToz?<br />
caualleros mas elfoz^ados: que fien? ^adott efte vata figuiendo alas cfpal<br />
dótales podran mejoz acometer los das oe la cópanla oel cozoncl,t quan<br />
enemigo?,t retirar fe a fu faluo.poz dofc acercare los cnemigos,poz má?<br />
queft el capitan qulftere facar todos datofecrCtooara fobzccllos. y oefta<br />
los futoscón-alos quefabe fon mas manera pienfo que feran mas terric<br />
al) bles
Belofiicío Oel capítan general<br />
los enemigos<br />
mas Dificilcsoe fcr vencidosoellos.<br />
£ fi ambos a oos capitanes tunies<br />
rcn fus infantes efcondidosoetras<br />
oe los oe cauallo,que fe mneftren oc<br />
fubito tiuntamentecon loscauallcí<br />
ros ocn fobte los enemigos, pares<br />
ccme que podran facilmente alean?<br />
car la victotia. Tpotquc veo que tos<br />
do lo oc fubito, ft es bueno, alegra<br />
los bombtes, t fi es malo los afom?<br />
bta f efpáta maf.Ho qual podra muf<br />
abien conofcer alguno, ft conftdcrare<br />
uantotemot t cfpanto cobtan aque<br />
osquecaen fubitatncte enceladas,<br />
aun 4 fean mucbos mas cn numero<br />
ellos que los q eftan pueftos cn ella:<br />
t quando los enemigos fe les ponen<br />
masa vifta q losoias ptimeros,mas<br />
cfpanto les ponen. £fto fácil cofa es<br />
oeot<strong>de</strong>nar,pcro tener bailador tales<br />
cauallcros q fepan ptu<strong>de</strong>nte t animo<br />
famenteróperacaualloen lo; enemí<br />
Sos,cfto es oftcioocl buencapitá.£l<br />
qualconuicne fer tal qfea baftitepa<br />
ra oejir v bajertodoaqucllo ^ los fu<br />
tos entiedan fcr les vtilt ptouccbo?<br />
fo, t lo quieran obe<strong>de</strong>cer t feguir, t<br />
juntamente con el entrar cn los ene?<br />
migos, tqueoeflcen ottbienocft,t<br />
puedáfufriirlo qles viniere.^quan<br />
do todos eftuuieren a punto oc bata?<br />
Ha pueftos los efquadroñes en ot<strong>de</strong>?<br />
nan^a, t ouiere cfpacio oe tierra en<br />
medio para efcaramuqar,oe manera<br />
que losoe cauallo puedan entrar tfa<br />
lir,t acometer, t reboluer t retirar?<br />
fe, acoftumbtan cn tal cafo mouerfe<br />
tar<strong>de</strong> oe vna parte t t>c otra : ftno es<br />
acotrer el campo oc cn medio.£ ft al<br />
guno bijiere mueftra oe pelear,toe?<br />
fpues totnare t oe ptefto acometiere<br />
t fe retirare oc pjcfto, con eftas efca?<br />
ramudas podra bajer mucbo oano a<br />
los enemigos:t mas a fu faluo quan<br />
do los acometiere eftando cerca oc fu<br />
ftierteparafepo<strong>de</strong>r recoger, t conia<br />
mifma ligerejafeoefuiarcoel fuerte<br />
oelosenemigos. £ftelcapitanpu?<br />
diere fecretamente oejcar a tras qua?<br />
tro/o cincocauallerosoe cadacfqua<br />
dra oe los mas clfot^ados con otros<br />
tátos cauallos mut buenos,queani<br />
mofamentcoen fobze los enemigos<br />
quSdo fe rebolniercn.£ftoleemosq<br />
ticotece raras vejes:pero ba feoe ba<br />
jer cada t quádo fe ofrecicrcocafton:<br />
t oe lo ptcfente conft<strong>de</strong>rar ftempze lo<br />
maspzouecbofo, t trabajar cnello*<br />
poz^ querer poner poz efcripto to?<br />
do lo q conuicnebajerfe,tanimpoíli<br />
ble es como po<strong>de</strong>r faber todo lo veni<br />
dcro.y oc todos los pzeceptos el me<br />
joz oe todos me parece, Q todo lo q el<br />
capitá conocicrcfcr bueno pzocure e|<br />
fc baga. Ipozquc ningún fruto trae<br />
conocerlo q es bueno en la agriculs<br />
tura,ni en laf cofas oe mar,ni tampo<br />
co enclcargo ,ftnotrabajarcalguno<br />
oc ponerlo poz obza. y pienfo con<br />
la atudaoiuinaque todo el ejcercito<br />
Oc los cauallcros fe cumplirá bié pze<br />
fto bafta mil oe cauallo,t fera mut fá<br />
cil a la república añadiroojiétos oe<br />
los fozafteros. pozq juntados eftos<br />
concllos baran mas confiado el ejcer<br />
cito oe los cauallcros ,t que tenga<br />
mas codicia oe bonrra, t mas com?<br />
petencia entre fi oel clTiicríot valen<br />
tía. pues fabemos que entonces co<br />
men^o a fer mas cftimado el cjcercí?<br />
tooe cauallo ocios Haccdcmoníos,<br />
quando atuntaron a el bombzcs oc<br />
armas fozafteros : t en todas las o?<br />
tras repúblicas veo fer apzouados<br />
los fozafteros, pozque la neceftidad<br />
les baje fer valientes tclfoz^ados.<br />
para cópzar cauallos pienfo que no<br />
faltaran oincros : los quales oaran<br />
aqucllosqucquieréfcrefcntosoela<br />
guerra
guerra, pues IO0 pagan DC buena ga<br />
na a los quefon oí<strong>de</strong>nadospara la ca<br />
uallcrialos ricos q fon flacos oe las<br />
fuerzas oe fu cuerpo, t también los<br />
pupilos f menozesque fon fcno:es<br />
oe gran<strong>de</strong>s cafas, JCambien pienfo<br />
que algunos oelos únenos poblado<br />
res fc querrá cfcreuir oe fu voluntad<br />
para la guerra en el ejcercito oe los<br />
oecauallo:pozqueveo eftos fuelen<br />
adminiftrar cÓ mucbo cutdado t oi?<br />
ligencia los otros cargos que les en<br />
comiédala república, t bajen lo que<br />
Ies mandan, %a infantería juntada<br />
con los oe cauallo fcra oe mucbo pío<br />
uccbo: matozmentc ft fiicre becba t<br />
cogida oeaquellos que fon mut con<br />
trariosalosenemigos, Vefto todo<br />
fe podra bien bajer con el atudaoe<br />
Dios, -dbas pozque no fe marauille<br />
De Io0 oecauallo. 187<br />
ninguno, ft mucbas vejes bailare<br />
aquieftarajonefcripta, Conlaatn<br />
da oe Dios, fepa que ft mucbas ve?<br />
jespcUgrarequefeniarauillaramc?<br />
nos oello, z ft conft<strong>de</strong>rare que quan?<br />
do atguerra mucbas v^es fcponeti<br />
celadas t armátratcioneslos vnos<br />
a losotros; tíuutpocas faben oon?<br />
<strong>de</strong>les eftan pueftas, y en efto nin?<br />
guno es tan fabio qite lo pueda faber<br />
fino folo Dios que lo vee t fabe to?<br />
do, t lo renda a quien quiere, o poz<br />
facriftdos/o poz ozaculos/ o poz ru=<br />
mozes / o poz fueños, y esoe creer<br />
que mas querrá Dios ac6fe;ar bien<br />
d aquellos que no folamente pi<strong>de</strong>n<br />
algo con ruegos quando lo ban me?<br />
nefter, pero que también en la piofs<br />
peridad lebonrran t limen»<br />
íínoela obzaoe^cnopbonpel^<br />
pftdo pel capitan general pelos<br />
oecauallo*<br />
8 iij
^enopboñ oelartc militar oe la ^<br />
cauallcriii,t quales bauoc fcr los cauallos t el buen<br />
cauallero para la guerra.<br />
oKlmu<br />
cbo tiempo q<br />
nosbemofe?<br />
jcercitadoaca<br />
uallo picfo te<br />
ncmosfac?:?<br />
pcríencia oel<br />
arteoe cana?<br />
llerta:poztá?<br />
to queremos<br />
moflrar alos<br />
caualleros mancebos nueílros ami?<br />
y mut lab:adas,fmo tiene buenos ci<br />
mientos,alfi tambicn cl cauallo para<br />
guerra no es oe ningú p:ouccbo,aun<br />
que tega todo lo oemas nmt bueno,<br />
fl tiene malos pies : po:q no fc pue<strong>de</strong><br />
fcniír bícoc cofa ningunaoc fucuer<br />
po. y para prouar los píes conuiene<br />
p:itnero mirar las vñas : po:que las<br />
vfias gruclfas fon mejo:es q lasoct<br />
gadas para los buenos pics.Dcmas<br />
oello esoc faber fi los cajccos fon al?<br />
tos/o baros por octras/o por oelátc.<br />
%oe altos encima ocl fuclo tienen lo<br />
buceo oel cajcco que lliman concba o<br />
gos la manera poz 06 dc vernan a fer,<br />
nmtbuenos bombics oearmas. V tormgarlos bájeos añonan el palfo<br />
aun que 0!mon cfcriuioocllcaric, con lo ouro/o biado oel pic,feme;an?<br />
al qual fc le pufo en Stbenas po: me temente que los bóbresoe pics tucr?<br />
mo:ia vna eftatua ó metal a cauallo,t tos que llamamos ^añcajofos. "fl^o:<br />
en la bafa oella efculpidas fus obws: ellooiíromut bien0ímonq los bue<br />
pero conocícdo yo que ellos mis p:c nospíesfe conocen en el fonido.<br />
ceptosconcordan conlosfu^os,no patabuecafuena encl fuclo bien allí<br />
quiero oeiear oe poner los aquí, an= como la capana.aifi que comc^ando<br />
tes po: elfo los cfcríuo oe mejo: ga? oe aquífubamosa lasotras partes<br />
ña ,po:quc pienfo feran mas oígnos oc la armadura oel aicrpo.Hos buef<br />
oe fe los q aqnel efcriuiotpucs era ca fos oc encima oe los talones (que Ua<br />
nallcro tan ejcperímetado* y todo lo man Ctnopo<strong>de</strong>s q quiere oejír píes<br />
qucoejcooc;poner,to p:ocurarc oc oe perro ,po:quclos perros tienen<br />
loenfeííar. Cl(i>:mieramentemo? aUi oebaíTo vn callo)ni ban oe fer<br />
ftraremof a cada qual el auifo q ba oc mut oerecbos, t altos como occa?<br />
tenerparaq en ninguna manera fea b:as: pttcsoefla manera bíricdo quá<br />
cnganado en el comp:ar oelos caua? do pifan facu<strong>de</strong>n al q va cncíma,t las<br />
llos.lporq en el cíierpo oel potríco q piernas oel cauallo fe inflaman y en?<br />
aun no ella oomado, conuiene bajer cien<strong>de</strong>n mas.lHí tampoco banoc fer<br />
lap:ucua: qoel animo no pue<strong>de</strong> oar eflos bueflbs mut baí:os:po:que fie?<br />
fenalcs nmt manifieflas el cauallo q . do aífi,roijan fe y oeffuellá fe los talo<br />
señale« muica fc bacaualgado. Ipuesencl nes,quádo cl cauallo pífafob:c térro<br />
Ser Cl caí cucipo lopiímcroqucconuícncmi? nes/ o piedras. Uos bucífos oc las<br />
uauo. raroigoq fonlospics.diucbicnaffi canillas fean gnielfos: porque ellos<br />
como la cafa no es oe ningún proue- fon loí pilares oel cuerpo. -dDasefta<br />
cbo po: tener las pare<strong>de</strong>s bermofas gordura no ba oe fer en las venas,<br />
ni en
til enla camctquc lleitdoafli,quando<br />
palTarc po: Inarca ouroa oc necefli<br />
dadfc ba oc bcncbir laa vcnaa oe fan<br />
gre,r fe bará ñudosf eflauonea, y fe<br />
bincbaran laa piernaa, y feabtíra el<br />
cucro:tabjicndofeelte mucbaa ve?<br />
3ea fe aparta la juntura t bajccojcear<br />
cl cauallo, (Quando el potro ooblega<br />
bien laa rodtllaaandando, feñal ea q<br />
taniblcnooblegara laa piernaa oef?<br />
puea, quádo va^an encima oehpuea<br />
rodoaandando el tiepo laa ooblegan<br />
incjoi. Vocfta maneracon rajón fon<br />
tcnidoápo: buenoa^puea entonces<br />
menoícae t eftropic^a el cauallo que<br />
no ftcdo ocouraspiernas. Uos nmf¿<br />
losoebajro oe laa piernas fean gruef<br />
fos:po2que feran mas rejios,^ pare?<br />
ceran mas bcrmofos,como también<br />
losoel bomb2e,3eipecboancbo fera<br />
mas bermofo t mas fnertc,^ no fe al<br />
caníarálaspicrnas vnacon otra.Ha<br />
ceruijbajca, como oe cab:ö, ft no que<br />
végaoerecba a la teftera,coíno oe ga<br />
lio, t quefe pueda ooblar y rctoíccr.<br />
Ha cabera oe bue bueftb,^ que tenga<br />
pequeñas las quíicadas:oe manera q<br />
cl aicUo va^a ociante ocl cauallero,t<br />
los ojos mire ftempiea los pies.y ei<br />
cauallo que fuereocfta foima en nin<br />
guna manera podra fer ouro, ni ter?<br />
rible,t fera muf animofo.Hos cana?<br />
Uos que ooblá el mello no fon terri?<br />
bles t ouros,ftno los que eftic<strong>de</strong>n el<br />
aiello t la cabc(a«afti miftno conuie<br />
ne mirar ft ambas quijcadasfonou?<br />
ras/o tiernas:p02q las quijadas ocft<br />
guales bajcloscauallos oemala bo?<br />
ca.3Losoios falidos fon mas oefpicr<br />
tos que no los hundidos,^ penetran<br />
maf.Hasnarijcsabicrtasmciojcs q<br />
las ca^das,];^ tiene mas efpira<strong>de</strong>ro, y<br />
bajen parecer mas feroj el cauallo:<br />
pues vemos ^quando vn cauallo ri?<br />
fa/ofcenfañaconotro,oquado enla<br />
oel arte t^cauaHeríat 188<br />
carrera fc encic<strong>de</strong> y anima fuclc ab:ir<br />
laí narijes,Si la tcftera ftiere gra<strong>de</strong>,<br />
fias 02cias pequeñas baran parecer<br />
lacabc^amaf piopiaoe cauallo.0i cl<br />
cfpinajo fuercalto tema mas feguro<br />
aftiento el cauallero,r las cfpaldas t<br />
todo elcuerpo oel cauallo terna mas<br />
rejiafoldadura, t ftendo ooblado fe?<br />
ra be mas blando aftiento que no fen<br />
jiUo,i? mas bermofo al pareccr.lLos<br />
coftados ft fon baiceróf f Henos fob:c<br />
el victre baran íiel cauallo tenga me?<br />
jo: aftiento ,tfcamas rejio f pueda<br />
mejo: pacercon los labUos, Hos lo?<br />
mos quáto mas ftiermancbost eo:<br />
tos tanto mosfiidlmétc leuátara las<br />
manos oelanteras clcauallo,^ tanto<br />
masfacilmcntealcá^racon loí pies<br />
traferos: ^ afti parecerán los tajares<br />
mas pequcños:poí q ftendo gran<strong>de</strong>s<br />
cnparteafeá elcauallo, ^cn parte le<br />
oebilitan t bs^c mas pefado.Has an<br />
casfeanancbastoamofas íjconfo:<br />
mcnbienconlos lados y con los pe?<br />
cboSiHos miembzos todos firmes y<br />
macijos bajen at cauallo mas ligero<br />
paralacarrcratmasaniniofo, Hos<br />
muftosqeftáocbacooclacola ftfuc?<br />
rcnoifercciados con vna ra^a ancba<br />
para íí oefta manera las piernas po?<br />
ftreras tomen m3sefpacio,fcra en el<br />
andar t paftcanmas bziofo,^ mas fir<br />
me, t todo mejo: q oe otra manera,<br />
y las mifmas fcñales fc pue<strong>de</strong> cuten<br />
<strong>de</strong>roe los bób:es,que quando quie?<br />
ren al^ar algú pefo oe la tierra enton<br />
CCS teniendo las Piernas antes abicr<br />
tas q cerradas eltribá po: Icuátarlo.<br />
Hos tefticulos oel cauallo no ban oc<br />
fer gran<strong>de</strong>s,aun que efto no fe pue<strong>de</strong><br />
bienmoftrarenelpotro.Delos talo<br />
nes r canillas que arribaoijcc llamar<br />
fe £tnopodas / o pies oe perro, y<br />
vñas f pies poftreros ,ocjimos lo<br />
mifmo que oe las oelanteriss.<br />
a iiij cagoza
01 tamai CSgoia qirtcro cfcrcuir oe que grá?<br />
rioql?at>c<br />
rcijfrclbu do: ba oe fer cl cauallo,para q el com<br />
cn caua« p:ado: no fea engañado. £1 potro q<br />
lio. oe fu nacimtcto tiene las canillas lar<br />
gaf verna oerpues a fer mut gran<strong>de</strong>,<br />
potque las canillasoetodoflos ani<br />
inalesoequatio pies nocrcccntnu?<br />
cboconcltiempo:tfegucfta ptopo:<br />
cion compaflada a ccen en todas las<br />
otras partes oe fu cuerpo. Ílfli ^ los<br />
q guardaren ellas feñales,para apto<br />
uar el potro fies bueno; podrá alean<br />
çar a tener cauallo ocbuçnos pies,re<br />
5io,carnofo,oc butítuarecer t conui<br />
iiiente tamaño.^fialgmios po: ven<br />
tura quando van crecicdofcmudani<br />
nofotros confiados cn nueftra opi?<br />
nion barcinos bueno t verda<strong>de</strong>ro lo<br />
que arriba bemos oicbo. Tpotq mu?<br />
cbomas oelos talesqueaptonamof»<br />
falen buenos oe rutnes,qUe no rut^<br />
nesocbuenos.V quanto aefto bafte<br />
looicbQ,p02qucocaquia<strong>de</strong>lanteor?<br />
gamosoe la criançaoe los potros*<br />
Hacríani Caemos al p:efente otdcnados en<br />
f9 t>c loe las ciuda<strong>de</strong>s para criar cauallos los<br />
fwtroe.<br />
que tienen mas bajienda, t mas par<br />
te en la república, pero ami parecer<br />
feria mucbo meiot que el cauallero<br />
mancebo fe crei citafle fus fuerzas t<br />
aptendicfie bien ciarte oe caualleria<br />
oe quien la fabe,t queel viciofe eftu?<br />
tiiclfe en fu cafa p:ocurádo fu bajien<br />
da, t bajiendopo: fus amigos, ten?<br />
tendiendo en los negocios oe larc?<br />
publica toe la guerra, queno gaftar<br />
el tiempo en oomar potros. Cierto<br />
quanto tofe oefta cofa ,oeurianoar<br />
fus potros al emponedo:,oe la mif?<br />
tna manera que oan fus biios al mac<br />
ftro ,para que les enfeñe algún arte,<br />
occlarádo les como le quieren amae<br />
ftradooe fu mano, para que fea buen<br />
cauallo: t oe aqui tomara el maeftro<br />
tino para faber lo qucle.cumple ba=<br />
jer,ft quiere recebir la pagaoe fu tra<br />
bajo. 4l>irando ptimero que tome<br />
clpotromanfo,tque feociceponerla<br />
mano,t amotofo oe fu amo: todo lo<br />
quaí/o lo mas ocllo feap:en<strong>de</strong> en ca?<br />
faoelbuen cauallerijo,quefabccu?<br />
rar oe fu cfpacio la bamb:e v la fec<br />
la fañaoelpotro:como los otros bo?<br />
btes p:ocuran el comer t el bcucr, t<br />
quitar las ofenfast enojos, y ba?<br />
jicndooefta.maneraoenecelftdadba<br />
oevcnirelpotro,no folamente ate?<br />
ner amo: al bomb:c.,|)ero también<br />
cariño tocflcooel. aflique conuie?<br />
nc.almohazar, t limpiar t fregar al<br />
cauallo las partes oel aierpo q tnas<br />
febuclga,comofonlas vellofas,t oc<br />
oó<strong>de</strong> el no pue<strong>de</strong> aun que quiera lanwr<br />
aquello q Ic-oa pcnat molcftía.<br />
Xambicn ocue el buen canallerijo fa<br />
car al potro entre las gentes, t acó?<br />
ftumbtarle a que vea oiuerfas vifto?<br />
ncs,t aquc otaoifcrentesfonidos,<br />
t quando fe efpantarc oc algo oefto,<br />
oef bejarle t bajerle que pierda el pá<br />
uo:, no con afpcreja, ftno amanfaft?<br />
do let halagando le. £ftomcparc?<br />
ce que bafta oejir,para que cada qual<br />
cn particular fepa lo que le cumple<br />
bajer en el criar oe los potros, ago?<br />
ra quiero poner lo que ba oc faber el<br />
coniptado: quequifiere comp:ar ca?<br />
uallo ta becbo, para que no fea enga<br />
fiado oelque ven<strong>de</strong>.<br />
^yilimcramentebape faber lae? J-Z^ir<br />
Jb^dadtpoiquc el que ta no tiene quid
Del ariete la caualleríg^<br />
330cfpuc6 t)cuc parar iiiícntc0 como<br />
rcdbccn la filia alcauallcro:pojqiic<br />
tnucboa af íj toman oc mala gana lo<br />
qwc ítentcn ¡ef ba ócoar trabajo.<br />
bien baoe mirar fi fubido el canallc<br />
ro cndiiia quieren apartar feoe los<br />
otioscauallosjo fi quando Cllanp:c<br />
fentes fe para dlosjpojquc af al?<br />
gunos tan nitnmetc amadlrcados<br />
que oef<strong>de</strong>cl camino y oef<strong>de</strong> la carrea<br />
ra butcir f fe tornan a fu cafa. Hos<br />
que fon ocmala boca fe conoce cn el<br />
galopear: pero mucbo mas quando<br />
les mudan el andar / o trotar. (Que<br />
mucbos no quin en palfar fi les ro?<br />
<strong>de</strong>án las ca mas oel freno a otra par?<br />
íe.aifimifmoconuícnefaber,fi qu5<br />
do lefudtá la rienda para cozrcr,fale<br />
ocprdlo a la carrera,fi para bien, fi<br />
rcbuclue fobzcfi,t poz configulcnte<br />
fibcrido conlascfpuelas para mo=<br />
tier le,fcmudlra obedicte. (Une cier<br />
tamcntcinutilesel criado y elejcerd<br />
toocfobedlente,pcroclcauallooefo<br />
bediente trcbcldcno folamente es<br />
inutiljfino que mucbas vejes tam?<br />
bien es tra^dozafu feñoz. -dbas poz<br />
^ pzopufc arriba tratar oc la compza<br />
od cauallo para gucrra,bagamo6 la<br />
pzueua oc todas aquellas cofas en q<br />
fcacolhmibza tomar crpcriéda cn la<br />
guerra,como fon ellas,Hiltarlasfo<br />
fas: palfar los baluartes, fubir los<br />
cerros t oefccdcr lo6,cozrercuella a<br />
rnba y cnclla abaí:o,oerecbo t al tra<br />
ucs.Xodocílomucílrafi eíoebuen<br />
coza0,t fi ella fano oelcuerpo.-dbaf<br />
lio poz elfo oeucmof oefecbar el caua<br />
lio que no tiene ello mut cumplidaí<br />
mete: pues at mucbos q poz no fer<br />
epcrdtados ba5éfalta,tnopozq no<br />
fean fuñ<strong>de</strong>ntes para ello ,que fi algu<br />
noloscnfcnalfct acollfibzalfeteiccr<br />
cltairc,lo baria como faiios t rejios<br />
t no como cobar<strong>de</strong>s. jCambien nos<br />
189<br />
oeuemos guardaroclos cauallos q<br />
fe recelan:pozque lormu t temerofo?<br />
no oejcan que oefdcdlos fe baga mal<br />
a los enemigos,t mucbas vejes fal<br />
tanalcauallcro t aunlc meten cn pe<br />
ligros oon<strong>de</strong>oefpues no pu<strong>de</strong> falir»<br />
aifi inifmo conuiene faber fi tiene al<br />
gunosrefabios/o conlos otros ca?<br />
iwllosy o con los bombzcs^oescof?<br />
qulUofo. jCodo ello es malo para fuf<br />
oucños.0i rebufa dfreno y la filia,<br />
o tiene otra? tad)as mucbo mejoz lo<br />
conocerá el que pcfpucsoe trabaja?<br />
do elcauallo tentare otra vejoc ba?<br />
jcrlomifmoquc bijo antes que ca?<br />
ualgalfe.1p»ozqucloscauallosq.tra?<br />
bajaron vna ve? tfie^pwesquieren<br />
toznara trabajar,ballantes fcnalcs<br />
óanoc fi quc fon oe buena calla t ge<br />
nerofa.y para oejir en fuma,d caua<br />
llooebucnospics,manfo,ligero, y<br />
que quiere tpnedcfufdr los traba?<br />
íos,t noes nada rcbeldc,fmomut o<br />
bedlcntc,ellctal conrajonoara con<br />
tentó a fufeftoz,t le podra buenamc¿<br />
te faluar en la gucrra.-dbaa los que<br />
poz flopost barones quieren fer ef?<br />
^leadosamenudo/opozoemafiada<br />
mentcbzlofos ban meneller mucba<br />
cura t al950s,cllos tales oan bié en<br />
^entc<strong>de</strong>r ala?mano?od cauallcro^<br />
nge larléda tcnlo? peligro? ó la gue<br />
rralcbajeocfefpcrar. pucsqiiádo KJsí<br />
alguno ouiere mercado cauallo acó dcrcomo<br />
tétot le llcuarcafu cafa, fera bien q<br />
lebagadládacntal partcoela cafa<br />
oó<strong>de</strong>elfeñoz pueda ver mucbas ve^<br />
jcsfu cauaUo:t aparejarle oc tal ma<br />
ñera la cauallerija al cauallo que no<br />
le pueda mas burtar el pienfo od pe<br />
febze que la vianda oc la ocfpcnla oel<br />
feííoz.ydque fuere negligente enef<br />
to,ami paretcres ncgligctc oefiinif<br />
mo,fabiédo ócierto qcn lo? peligro?<br />
elfcñozcófta fu pcrfonaocl cauallo.<br />
a V Vno
y no folamcrc is bien tener a mano<br />
él cauallo para q no le burté el pallo<br />
lo6 mo^od,pcro tábien para qfe vea<br />
quádo,cl mifmo cauallo lo oerrama*<br />
V quando ello fíente alguno luego<br />
conoce quepo: la repleción oel cuer<br />
po ba mcnellcrcura,opozelcanfan¿<br />
do ocl trabaioticne ucccflidadoc ra<br />
pofar / o que ella acabado/o ticncos<br />
traoolcndaoculta.dluebicnalfico<br />
mo en el bombzc afli tambic en el C3¿<br />
uallo todoa loa malea al pzindpio<br />
fonmaa airablea que no ocfpuea oc<br />
cmpe<strong>de</strong>rnidoa t arraigado? y q van<br />
fuera ó camino, t^erocomo fcoeue<br />
tener cuidado ocl paflo y ejccrddos<br />
para que el cauallo tenga ftjer^as,af<br />
fitambienfebanoccnrarlospics.<br />
Ipoz tanto los cftabloabumidoft^í<br />
fos oañan los pics t manosoe loí ca<br />
uallos,aunque los ten^buenosoc<br />
fu natural, fpucs para que no fean<br />
bumidos ocuen tener fus cozrictcs<br />
V oefagua<strong>de</strong>ros.Tparaquc no fcá li?<br />
rostcnganpiedrasmetidaí enelfue<br />
looc tal gran<strong>de</strong>ja quefean tguales<br />
alas patastpozque las talescaUallcs<br />
rijas fueldan t aflrman los pies oe<br />
loscauallos, aim cflando quedos t<br />
parados.Dc masocfloocucclcaua<br />
llerijo mandar facar clcauallooon?<br />
<strong>de</strong> lealmoba5en,t
tíi0ttocftuuícrenlimpía6)toerpucf<br />
pozfodo cl cuerpo,vfando oe todos<br />
loa inílnimentoa oe límpieja: para<br />
leuantar loa peloa y remouer el pol=<br />
uo,rcsim la natura oel pelo. Tpcro<br />
inire quando le limpiaren no le to=<br />
quen loa peloa oel eipínajo con nin<br />
gun otro ínllrumento fmo con laa<br />
manos palpando los t allanado los<br />
para qne cn ninguna manera, baga<br />
oaño/ourion enel affícntoocl caua<br />
llo.Conuiene lañarle la cabera con<br />
agua folamente,que como ella cs to<br />
da oc buelfo fi le limpian có bicrro/<br />
o con palo bajen mal al cauallo.y ta<br />
bien le ban oe mojar el copete oe la<br />
frente :po:que fiendo los pclos oel<br />
largos como fo;i,no vicdan el mirar<br />
al cauallorcmucucn oc loí ojos cÓ<br />
dio que les enoja roa pcna.V <strong>de</strong>r?<br />
tamcntc cs oc penfar que la iiamra<br />
olo dios pelosa los cauallos en lu=<br />
garoclaso:cjas largasqucoioalos<br />
afnos ta los mulos paraocfcnfa y<br />
amparo oe los ojos.ipoz lo qual oe?<br />
uen mirar lacOla y las crines, para<br />
que crejcan: pues quanto mas lar?<br />
ga fuere la cola tanto me joi podra cl<br />
cauallo remouer có ella lo que le eno<br />
ja: t quanto ínas largas fueren las<br />
crines tato tnejo: podra aflír oe cUaí<br />
el cauallero para fiibír.Xambienes<br />
oc creer que la natura oioa los caua?<br />
Uos las crines oel cuello t oe la fren<br />
tepozbermofura,pucs vemos cier?<br />
ta fenal odio que las yeguas para ca<br />
lia no quierenadtnitir los afnosate<br />
ner apuntamiento condlas miétraí<br />
que a fi mifmas fe vieren concrincf.<br />
iPo: lo qual aqucllos q tiene cargo<br />
íioi¡o?ck ocios garañonesacollubzan trcfquí<br />
Jan Oe lar las.íllf! mifmo vcdamos cl lanar<br />
tr'¡i48®P' piernas a los cauallos, po:q no<br />
les trac ningún pjouecbo,^ oañalcs<br />
cn gran manera el oifco fi cada oia le<br />
oel arte{>elaaudUertd, 190<br />
mojan.-dDcnos conuienc limpiar le<br />
la barriga mut ameimdo,poíque fa<br />
tiga cn ello al cauallo,t quanto mas<br />
limpia ella la barriga tanto mas re?<br />
coge en fi lo que le oa pena t aunque<br />
nmcbo trabajes en limpiar ello no a<br />
p20uccbara,p02que luego fe para tal<br />
como lo que mmca fttc Umpio, t poz<br />
elfo fcra bien oejcar lo. Has piernas<br />
bailara diregar las con las manoí<br />
para ello mollrarcmos como lo pue<br />
da bajcr cada qual a menos peligro<br />
oe fu perfona: t mas pzouecbo oel ca<br />
uaUo. ¡Si algiiuo le quifiere limpiar<br />
pozaqucUa parte que mira dcauallo<br />
peligro cozre oc fer bcrido en la cara<br />
con la rodilla od cauallo / o oe vna<br />
coj:mas fi fc poneal contrario oe la<br />
villa poz oefuera oc las piernas qu5<br />
dolelimpiare,taba?:ado bajia las ef<br />
paldas le dlregare,no podra recebir<br />
mal ningimo. y odia mifma ma?<br />
ñera podra también Umpiar lasnia<br />
nos od cauallo buelta la pata bajia<br />
arriba: t p02 cl femejante los píes<br />
traferos. '(pero es bien que fepa<br />
cl cauallerijo que agoza baga ello,<br />
agoza lo otro, en ninguna mane?<br />
ra le conuicne al que lo ouiere oc<br />
bajcr allcgarfeal cauallo poz laca?<br />
ra / o poz la cola. iPozquc ft fc le<br />
antojaoe bajer mal poz la vna par?<br />
te t poi ^ otra es mas podcrofoel<br />
cauallo que no el bombze. 0íno<br />
que poz diado al foftatopodra lie?<br />
gar mas feguramente t apzouecbar<br />
fe a fu plajer oel cauallo. (Quan?<br />
do fe ouiere oe Ueuar d cauallo a<br />
parte alguna quererle licuar oe tal<br />
alte que vata el miftno cauallo fi?<br />
guiendo poz octras la perfona,no<br />
loapzouamospozbueno.lf>ues oe?<br />
fta manera nielq le llena no podrá<br />
guardar fe/1 el cauaUo poz las efpal<br />
das podra bajer lo que quifiere.<br />
Ipozla
po: la mifma rajón rcpiebédcmos<br />
licuar le po:ocl3te atado con vna co?<br />
rrca larga, para le acoílumbtar que<br />
figa empos oel que le guia. po:que<br />
oefta manera podra el cauallo bol?<br />
ucr fe ala vna t ala otra parte oe los<br />
lados,t bajer quanto mal pudiere:^<br />
atm reboluer contrael que lo llena.<br />
iPuesft vanmucboscauallos iútos<br />
oefta fuerte como podran tt ftn que<br />
fe bagan mal los vnos a los otrosí<br />
idDas ft le acoftumbtan lleuaroe oie<br />
ftro al lado,tti podra bajer mal a los<br />
otros cauallos,ni a los bomb:es, y<br />
cftara mas a<strong>de</strong>ftrado para el caualle?<br />
ro:ft ftierc menefter fubir oe ptefto<br />
cnel. CiPara que el caualleri?<br />
íe so le pueda mut l^íe» poner el freno<br />
cuarcífre p:imero ocue llegarle po: el lado t J<br />
quicrdooelcauallo:t luego ecbar le<br />
lasriendaspo:la cabera encima oe<br />
las efpaldas apandóla cabezada<br />
con la mano oerecba le mete el freno<br />
en laboca con la t jqiftcrdatt enton?<br />
CCS ft le tomare bien ocue ap:etar le<br />
luego la barbada,ta<strong>de</strong>retarlacomo<br />
cumple.y ftnoquifiercabtir laboca<br />
conuicne que teniendo le el freno a<br />
los oientef le aptiete con el oedo pul<br />
gar la quijcada oe la boca: t oefta ma<br />
neramucboslesabtenlaboca* 1P>e?<br />
roft auncon efto no quifiere ab:ir la<br />
boca ap:ietenleel bejo cabo elcolmí<br />
llo,o oiente canino quellaman: t ba<br />
jieiido efto mut pocos at que no to?<br />
men el freno.Xambienba oe fer en?<br />
lénadoalcauallerijoqueno ap:iete<br />
las riendaf al cauallo,que cfto ftn fal<br />
tale$ baje fcr oef bocadoí t»inntamc<br />
te con efto que el freno fcpongaoi?<br />
ftante po: efpacio conuiniente oe laí<br />
quijadas,po:que ft efta mut apega<br />
do a ellas baje lecallof en la boca, oe<br />
manera que efte boto elfentidopo: a<br />
quella parte. Tpueselqueeftamut<br />
allegado ala boca oa le lugar que fe<br />
muerdalabocatfearebeldc. Bftiq<br />
ocue el canallerijo trabajar cn efto<br />
mas que en otra cofa ninguna, y es<br />
oe tanta impottanciaquerertomar<br />
bien el freno el cauallo que el que no<br />
le tomare totalmente es inútil t fm<br />
p:ouecbo. peroftclcauallcrijole<br />
cnlTcnano folamente quando le fa?<br />
ca para trabajo:pero también quan?<br />
do le licúa acomer,t también quan?<br />
do le totna a cafaoe paífear,no es oe<br />
marauillar ft oefpues el cauallo oe<br />
fu voluntad toma el freno arrebaté?<br />
do le quando qnieraque fe le pufteré<br />
oelaute.Slftitnifmooeuc elcauallcrl<br />
JO faber poner al cauallero en cica?<br />
uallo ala manera oe perfta:para<br />
quando el feño: no eftuuierefano / o<br />
fuere viejo,tenga quien le fuba aca?<br />
uallo,o ft le pteftare a otro alguno ñ<br />
quiftere po: le bajer plajer,aquel tal<br />
pueda fer puefto en el cauallo con a?<br />
tuda oeotro,ftn que el caualto lo t6=<br />
ga efto po: nouedad. Dc mas oefto<br />
es bien faber que nunca fc ocue tra?<br />
tarelcauallocontta,ofaña:tcftaes<br />
mut buena ooctrina t coftumbteen<br />
lacauallcria. Ilattaniveniptouee<br />
cofa buena: t mucbas vejes obta a?<br />
quello oe que ncceftariamente oef?<br />
pues fe arrepiente.0ipo: venmra el<br />
cauallo fe recela t no quiere paflar a<br />
<strong>de</strong>lantc,oe alguna cofa,conuiencenfcñar<br />
le que no at peligro ningtmo<br />
oeque fe recelar alli,mato:mentc ft<br />
el cauallo es generofo t oe cota^on,<br />
t fmo fuere tal, tocar ptimero aquc?<br />
lio que a el le parecia tetnerofo,t ba?<br />
jer llegar a ello manfamentcal ca?<br />
uallo. Que los que lo bajen a po<strong>de</strong>r<br />
oe palos t golpes,les pone mas mié<br />
.do:po:quc picfan los cauallos,qu^<br />
do les bajen mal po: cfto, que lo mif<br />
mo oe que fe recelá es la caufaoe be?<br />
rirlos
ír loÉt.Quatido el cauallerijo trae el<br />
cauallo al fcuo: para q fuba en el, no<br />
rcpîcbcdopo: nialoqfcpa bajer le fo<br />
meter el cuerpo d manera q pueda fu<br />
bír cl cauallero mut facilinctc en cl.<br />
Ipcro efto nof parecc q oeuc bajer cl<br />
miftno cauallero, t eftar mut epcrci<br />
iado en ello,oc manera q fepa fubira<br />
cauallo,aunqon'onofelo tcga.l|i)o:<br />
q algunas vcjesfeftrueoe cauallos<br />
ágenos: totraf vejes acaefce fu cria<br />
do femir a otroi.Quâdo cl cauallero<br />
tomare clcauallo para fubir en cl, q<br />
remos agora enfeñar le lo q oeuc ba<br />
jer para fu p20uccb0,t elocl cauallo<br />
Auebcue en clarté 6 la cauallcria. ClP>îimc=<br />
•îcV Iramctcbaoetomarcôla mmoiinie<br />
noicwa ftra oieftramctelacoîreadlalmarta<br />
gaq pe<strong>de</strong> ó las fo:tiiaí,o tomilloíocl<br />
freno,tâ ftoicamctc q no ptcda có ella<br />
los peloí q cftá cabo las oicjaí quádo<br />
fe alçare para caualgar ni baga empi<br />
fiarel caualloquando quiftere faltar<br />
cnclcftríbádo enlalâça,tconla ma<br />
jiooerccbatomaralasriendaf fobìe<br />
lacfpaldaoel cauallo íuntaméte con<br />
las crines,oe fuerte que en ningima<br />
manera,quandofubiere laftimccon<br />
cl freno la boca. ySDefpuee^alminre<br />
clcncrpo para fubirenlaftlla abir?<br />
mâdo CÓ la mano t jquicrda le ro<strong>de</strong>e<br />
t boltec,t có la ocrecba eftcdida fe le<br />
«âte para fubir,t oefta manerafubiê<br />
do noparecera feo pot oetras.lp)ero<br />
oeuc fubir CÓ la pierna encogida, no<br />
ponicdolarodilla enelefpinajo oel<br />
cauallo:fmo Q pafte las grebas al la?<br />
doocrccbo,t cftcdicdo cl piccò las<br />
cadcrasfealftctccnlaftUatmafftpoî<br />
vcmra cl cauallero guia t tracco la<br />
manotjquicrdaelcauallotcóla Oc<br />
rccba tiene la lança pareccmeqfcra<br />
mutbicqfccicercitc afaltarenla ft=<br />
llapo:clladooerccbo:t para efto no<br />
es menefter apic<strong>de</strong>r otra nucuafcic<br />
od aiteoelacaifâllen'a» 191<br />
da, ftno q lo oc antes bajia ala ma<br />
no rjquierda lo baga agoia aman oc<br />
recba.y efta maneraoe fubira caua<br />
llo loamospoî eftacaufa, que luego<br />
como fiiere fubido cl cauallero eftaa<br />
parejado para todo rebato :ft fuere<br />
menefter oe repente pelear cou los<br />
enemigos. (Quando ta efta fcntado<br />
acauallo:agoiafcaen pcloago2a en<br />
laftlla no ocuc arrellanar fecomo en<br />
ft lia oc efpaldas,ni lo ap2ouamos,fis<br />
noq cftcoerccbotcdidaç laçpiemaî.<br />
Defta fuerte cftribara mas cou los<br />
muftos en cl cauallo,t cftádo alft oc<br />
recbo eftribaîido,con mas fuerça po<br />
dra tirar t berir oef<strong>de</strong> el cauallo,ft<br />
fuercmencfter. aflimifmo cóuiene<br />
ocicar las piernas oe la rodilla abapo<br />
catdas t ftojcas juntmctc cou cl pie<br />
po:que tenicdo cl muftoticlfo:ftaoi<br />
cba topa en algo lapierna,coîrc pdi<br />
grooe qucbíarfelarmasftvá flojeas<br />
las piernas,aunq encuctrcotracofa<br />
oanle lugar tel mufto no fc menea:<br />
poí la mifma rajó cóuiene qel caua?<br />
llcrofe acoftúbzca tener cl cuerpo<br />
lascadcraíarribaocfcmbuclto tqfe<br />
Doblegue,po2
Taiga con galope:po:qnc afll no fc po<br />
dra turbanti ci cauallo fuere bue?<br />
no oe regir,oeiie tener le las rienda?<br />
vn poco altascon las manos,pero fi<br />
faca lacabeca: oeue apretar lasf te?<br />
ner las baras» y adomar leba mu?<br />
cbo efta poftnra. De mas oefto fiel<br />
cauallo oe fimtfmo fale ala carrera<br />
fin que le afà inenefter berirtmeno?<br />
trabaíooaraalcuerpooel cauallcro<br />
velocmcíorganallegaraalcabo oc<br />
Oa. ^basporquelomasaprouado<br />
cscomcgar la carrera oe la mano<br />
quierda,fcra mut bien comentar oc<br />
aqui,t quando elcauallo moniere el<br />
paífoocrccbojbajcrlcfcfíalq corra:<br />
porqucentoncesquerlendo leuátar<br />
elplenQwierdocomcngara oef<strong>de</strong> a?<br />
qui,t quando fe tornare ala parte ys<br />
qulerdatamblencomcncaraa rebol<br />
ucroeallí. porque oefu natural el<br />
cauallo fifcrcbucluc ala mano ocre<br />
cba fc torna tambiéfobre la ocrecba<br />
t fi porci contrario fc rcbuclue ala<br />
t5
Como<br />
fépfl que fe efigañ? en elIo:po:qne en<br />
tonces amoncflaniosloqueoene te<br />
ner el cauíilIo:quádo fe comp2ii,md0<br />
ago:aoe5inio0 loque cada qual oe?<br />
ue enfenar a fu cauaUo, r l^ manera<br />
od mctclmmllcríd.<br />
como fe lo baoe enfeñan pilque m<br />
ki be moí uíere cauallo que no fabe faltar,oeuc<br />
Ü'Xtnandar a vno que le tome poi la co=<br />
tar trauí rrca larga oel almartaga palfe a?<br />
Jo ala lar qucl pzímcro la fofa,oelpuea tirarle<br />
oella para que falte. V n po: efta via<br />
no quiftercpaflar, luego venga otro<br />
poí octraa ^ con latígoí/o vna verga<br />
fc blera en laa ancaa fuertemente. V<br />
oefta manera el cauallo faltara no fo<br />
lamente aquel efpacio ,pero mucbo<br />
maa, t oe af a<strong>de</strong>láte no efpcrara q le<br />
bieran,fino que folamente viendo al<br />
guno oetraí oel,luego faltara.Quan<br />
do el ouiere acoftumb:ado a faltar<br />
ocftamancraltbjc ftn que nadie efte<br />
cauallero en el,tambien le bara que<br />
faltecon el cauallero encima paftan?<br />
dopíimero laa fofaapcqucñaf, t oef<br />
pues laa maf ojea, •dbaa al tiempo<br />
que eftimicre para paflar, oeue le<br />
berir con laa efpuclaa, v afli mifmo<br />
quádo le quifiere bajer laltaroe vna<br />
parte a otra le baoe tocar la cfpuela,<br />
Ipíoíque bajiendo cfto cl cauallo có<br />
todo el cuerpo fcra maa feguro para<br />
el cauaUo t para el cauallero: que no<br />
ft faltaftc poí octraacon la vna parte<br />
oel cuerpo faltando/o paflando/o ró<br />
picudo. CTparacoírcr cuefta a?<br />
baitro cnarenal/o conuienc fuclo enfeñar blando:po:queocf<br />
loa píiinero<br />
pueaoe acoftutnbzadoaafli ,oe me?<br />
jo2 gana coírcran po: laa aieftaf que<br />
po: loa llanos. Tpues ft algunos fc<br />
tancn qucno fc les rópan pabjá las<br />
efpaldasalos cauallos cozricdo poz<br />
tueftas tingares afperos efte a bué<br />
feguro,pues faben que los Uberfas<br />
t todos los ©drtftos que pelean a<br />
I9i<br />
cauallo poz montes t cerros no tie?<br />
nenmenos fanos fus cauallos que<br />
Iosí0?iegos,2:ambíen quiero oejir<br />
agota como fc oeuc auer cl cauallero<br />
a cada n-ance oeftos. CQuandocl<br />
cauallo eftribarcparafalirconimnc<br />
tuabaiccfucuerpooepzefto clcaua?<br />
Uero:t oefta manera rebutza mcnof<br />
el cauallo,t no podra facudir le oe la<br />
ftlla al cauallero:^ luego le tome a af<br />
fegurar en<strong>de</strong>rezando fe el miftno co<br />
mo tua oe antés:^ afli no fe quebzan<br />
tara tanto el aierpo. ai faltar ocal?<br />
guna fofa tal fubir oe algunacuefta<br />
fcra bien afir fe a lascrines mes ^ a<br />
tener feúl freno:poz^ el cauallo no<br />
fe agt*aueni reciba moleftía iuntame.<br />
te con cl paflb oel lugar t có elfreno.<br />
y bapudooc altoa lo llano feoeue<br />
bajera tras oc la filia,t octener el ca<br />
uallo con d frcno,pozquc nofe vata<br />
oe rlenda,t oe conñgo t con clcaua?<br />
llerocuefta aba¡co.l)emaí oeftofera<br />
bicneíaticpos ta lugares mu<strong>de</strong> el<br />
caualgar q vnas vejes paflcpoco tre<br />
cbooecarrera totraí mucbo, Vefto<br />
le fera menos peMo t.odiofo al caua<br />
Uo,que noft vfaflc ftcmpze oe vnas<br />
mifmas carrerast caualgadas, t cn<br />
vnos mifmos lugares. jSmpero<br />
pozque conulenealcauallcroen va?<br />
riostoiucrfps paftos t lugares oc?<br />
tenertrepararalcauaUo,ft va oefaí=<br />
podcrado,tpo<strong>de</strong>rvfartapzouecbar<br />
fc oc las armas oef<strong>de</strong> el cauallo: oí¿<br />
go qiieoon<strong>de</strong>quicraquc ouicrcmó?<br />
tes t lugares aparejados para ca? cóuiene<br />
^ar, es bien cpercitar fc en la caca t ejercitar<br />
mótcriaa cauallo: mas oon<strong>de</strong> no lo rVKÍ<br />
ouiere efto fcra mut bué ejercicio ft<br />
bucnofct<br />
oof cauallerof fe bijicréd có<strong>de</strong>rto el<br />
vnofimaqvatabutcdo buelta lalá<br />
alas efpaldas,t d otro ^ le va cn cl<br />
alcácc,t teniédo en la vna mano fus<br />
tiros/o oar4osroUíjostenia otra<br />
la
Ialança,t)elamirma ntancraoe trc?<br />
cbo a trccbo le tire fus tiros al q bu?<br />
quando le alcançare le atnaguc<br />
cou la lança, y le biera, y fi viere tal<br />
ocafion ptoairc oe lançar oel cana?<br />
Uo al enemigo,t Derribar le 6 ptefto<br />
a tierra:potqueefteefvnbucnardid<br />
para Derribara otro, ff^ero tan bue?<br />
no comoeftcferaquandovienealîi?<br />
çar le el contrario, arremeter el otro<br />
ftt cauallo contt'a cU que bajiendo ef<br />
to el que penfaua fer lançado a tierra<br />
ocrmeca alque le venia a Derrocar,<br />
puesftacaefciere venir fea juntar<br />
los campos,^ los vnos fueren con?<br />
tra los otros bafta llegar ala infante<br />
ria oe los cnemigos,toe alli fe quic<br />
rcn tomar a los fuvos,es bien faber<br />
que mictras vno eftuuicre entre fus<br />
amigospodra mutbicntafufaluo<br />
ro<strong>de</strong>arfucauallo taptetar cnlosptí<br />
merosa todofupo<strong>de</strong>r. 'dbas quádo<br />
fuere cerca oc los enemigos tenga la<br />
manoalcauaUo, y feafenot oeltpotq<br />
oefta manera veriftmilcs quepodra<br />
bajer mucbo mal a los cótrariof ftn<br />
que el reciba oaño. iParece q Dios<br />
ototgoalos bombtes que fupieften<br />
enfenar con rajones vnos a otrof lo<br />
queoeucbajer,peroalcauaUonolo<br />
podras cnfeñar con palabtas,fmo<br />
fueftcpoicfta via,que quando bijie<br />
re lo quemquieres le bagas buctra<br />
tamicnto,t quádo fe moftrare rebcl?<br />
dcf oefobedientelccaftigues. yoc?<br />
fia m : icra apten<strong>de</strong>ra a feruír como<br />
conuiene. y efto es lo que fe pue<strong>de</strong><br />
o^irenfuma entai cafo:peroalftn<br />
es buena confequencia en el arte oe<br />
cauaUcria.lp)ues queoc mejot gana<br />
tomara el freno el cauaUo,quádo ftn<br />
tiere que oefpuesoe tomado le baje<br />
algunbicn,toemejoí gaíiacotrcra<br />
t faltara vbara todo lo oe marque le<br />
mandarcbajer fufeñot, quandi^víe<br />
re queoefpues oe becbo cfto le oe?<br />
jcau repofar. C^o oicbo bafte pa?<br />
raque ninguno fea engañado en el<br />
compiar oel potro,o oel cauallo, ni<br />
tampocooeftruta fu cauallo: quádo<br />
feftruierc oel: ttambienparaqueft<br />
ouierenoefalircon el a cauallo a pía<br />
ca,tenga todo aqueUo que ba mene?<br />
fter el cauallero para la guerra, ago<br />
ra fera tiempo oc bablar loque feoe<br />
ue bajer quando acaefciere topar co<br />
cauallo mut biauo / o mut manfo,<br />
para fe po<strong>de</strong>r bien feruir ocl vno t<br />
oelotro. CiPtimeramentecóuie?<br />
ne faberquelabiaueja, o ferocidad aSfeiroa<br />
cn elcauallo es como la tía en el bó «100 cau»<br />
bie:t bien aftl como entre los bom? '¿J^rS<br />
bies en ninguna manera featia a^l mu? If'<br />
que ni lcoijen,ni le bajen cofa afpe? «Í®»*<br />
ra/o oefabiida,afti también el cana?<br />
Uobiauotferojftnolecnojanno fe<br />
enfaña. iPoitanto conuiene tener<br />
cucta que lucgocomo fubcn cn clca=<br />
uallo no le baga mal el cauaUero que<br />
cn el caualga: t quádo fuere fubido<br />
cncimaocue le alfegurar poi vn bué<br />
rato,tregirle tmouerlca todaípar<br />
tes lo mas manfamente que fer puc?<br />
da. y oefpues comentando a paflb<br />
qucíío facar le pocoapocoa galope^<br />
ar t coirer,oe manera que a penaf lo<br />
ftenta elcauallo. £l cauallo biauo t<br />
ferojft ve oe repente algunas feñas<br />
oe mal,fcturbani masni menor que<br />
el bombic quádo ve/o ote/ 6 Jc auie?<br />
nealgorepentino.y esbien faber q<br />
al cauallo qualquier cofa repentina<br />
le baje turbar, poi cfto ft al cauallo<br />
biauo mouido acoircr le quifteres<br />
bajer paranno le oeucs tirar la rien<br />
da fubitamentc,para leoctener fnca<br />
rrcra: ftno atraer le manfamente c5<br />
elfreno,t no pot fticr^a. y también<br />
fe amanfan mas atna los cauallof co<br />
las paradas largas que con las buel<br />
tas
tas f rcbudtasamcnudo, y la quie?<br />
tud loa abláda y anianfa maa ticpo,t<br />
no loa tnueuc a ferocidad, ya puea<br />
fl alguno pienfa ^ quanto maa ligera<br />
mente y maatrccbocozncrc fu caua<br />
Ilo,táro mas pzefto le canfara y aman<br />
fara,mufalcontraríoentícn<strong>de</strong>oefte<br />
bccbo. m^ozquccntonccaclcauallo<br />
bwuocobza maa fueras t va có maa<br />
ímpetu con maa pa, bicalfi como<br />
clbób2cawado,mucba0 vejes fc ba=<br />
jcoanoafiT al q va cndma,^ eí caufa<br />
oc males incurables, y poí elfo con?<br />
uiencoctener la rienda al cauallo bia<br />
MO t fero5,antcsq animarle a coircr<br />
acdcradamcnrc. Demás odio ocuc<br />
moscuitar oc iuntarlecóotros caua<br />
Uos: po:q los cauallos bzauos y biio<br />
fos po: la mato: parte fudcn fer riio?<br />
fos. lp»ara dios tales los frenos blá?<br />
dos fon nicio:es que losafpcros:^ fi<br />
a cafo ftieren afperos ocuen aflojcar?<br />
les labarbada,para ^ feanblandos r<br />
mucUcs. Sambienfeocueacoílum^<br />
b:ar cl cauallero oe fentarfcmanfa?<br />
mentecn la lilla ocl cauallo b:auo, t<br />
queno le toque ni ap:emic po:otra<br />
parte, fmo po: cl aíficnto, para que?<br />
dar firme t feguro cu la filla.am mif<br />
mo es bien ^ fcpamos ella ooctrina,<br />
flwecócl ip»op^fmofébalagaf aman<br />
Jo agudo fa elcauallo,r cóelClogmbfe abiua:<br />
L^w pero fi alguno alp:incipioleacollü=<br />
ca 0 b:apo: cl contrarío con el iClogmo a<br />
JoHoauí iomanfo,tconcl Ipoptfmoa lo óu?<br />
com®; rfí ro,tambien ap:cdc clcauaUo afe abi¿<br />
uarcóclipoptfmofafcamáfarcon<br />
•• mS el£logmo.Conuiene po: cl femeian<br />
»»Oí coa te ^end rutdo oclas armas tel fon<br />
Udfr" oe la trompctaclcauallero no fe muc<br />
fargantS Urc mrbado alcauallo ,ni menos: le<br />
j «el que ponga odaiitccofa^ le pueda cfpan?<br />
í^tscnnoi tar:finoquecntonccs p:ocureoc le<br />
jjriaa be alfoflcgarquantopudicrc.£fiouíes<br />
rclugaroefu^íloalamañanatala<br />
oelartcüclacawallcríá* 195<br />
tar<strong>de</strong>. T^cro cl meio: confejo oe to?<br />
dos es q ninguno tome para la gue?<br />
rracauallo ocmafiadamentc b:auo t<br />
feroj. Ddcauallo manfo bailarla oc<br />
jír ami parecer q fe baga todo lo con<br />
trarío oe aquello que acófcjamos ert<br />
clb:auo.ya puef fi alguno quiere fer<br />
uirfeoc cauallo bÓ:rofo tp:ouccbó¿<br />
fo para la guerra ba be guardar mucho<br />
que no le lallime la boca có cl frc<br />
nom le bíeraoemafiadamctccon las<br />
efpuelas, ni con bailón como bajen<br />
mucbos po: bien parecer: poique to<br />
do les verna al contrarío oc lo ^quíc<br />
ren. Tp)o:que con cílo los bajen ocf?<br />
bocados t que antes mírg para tras<br />
qucparaadclantc,tlbscíegantatur<br />
<strong>de</strong>moemdrtcraqucfemrben tcfpan<br />
ten con p'*''^*"***'*"'^'*****'**^*<br />
filos laíínwn vbíeren,como arriba<br />
es oicbo. yeito es mopío oc aquc¿<br />
UO0cauallos que futren oemalaga=<br />
na la carga t le^ pefaoe andar t camí<br />
nár,t finalmCtc oc malos t barones.<br />
^Das fi alguno cnfeña fu cauallo oc<br />
oedudar códfircno,t abarla ccmíji<br />
taba)car lacabc^a,cllc tal bara quefu<br />
cauallobbtcíaqueUo conque clmíf?<br />
mocauallo fc búelguc tfc regojijc.<br />
V para conocer que el cauallo febucl<br />
gaconeflo la matoifenal es q quárn<br />
do quiere t: a los otros cauallos/ó<br />
po:mcio:oejíralas tcguas,alíaU<br />
ceruij bajía arriba^tabajca la cabera<br />
convn parecer fcr
íw bis menosoosfreitósparaclcauíino, el<br />
5crclc9ua vno blando y Ufo,que tenga fus rué?<br />
uo lofano ^g/o uíeloues/^ canias gra<strong>de</strong>s,t el<br />
otroafpcrotouroq tenga los nielo?<br />
nes t canias pefados t ba]cos,t el bo<br />
cado agudo,para quequádoletoina?<br />
re elcauallo refabiada la boca con la<br />
afpcreja oellcfucltc,: yxjuádo toma<br />
re el Ufo y blldo ficndo balogado bol<br />
gando fc con la blandura t)cl,baga lo;<br />
mifmo con,ellcfrcnoUfo y blando a<br />
^ fueenfenadocon el afpcro t ouro.;<br />
pero ficleauallo inciiofpzeciádo la:<br />
mucba blandura oel.no le quifierc<br />
pjcridcr, entonce» pongan matozes;<br />
rucdas/o melones al blando ,para A^<br />
abula:bocapo:fticr^atftibpíeettai;<br />
quccnelfrcno. ICamblcnlc podran,<br />
inudart variorclfrcnpafperocon<br />
p:etarlc/o aflojarle la barbada, pfe<br />
ro ocqu^lquici; manera qucfeanloa<br />
frenos es bien^iféan todos blandos^<br />
afeojqueclouropo;^ la parreq iiftcrc<br />
akmaljk) oe lasquiitradas^bié alfi co?<br />
moi?n^3doz,pien<strong>de</strong>raBle baracms<br />
pinar,'tic lcuaBtarajtod
odäiteoelacaualleria. 194<br />
fcfíal para coircr, fi fiicre regido y<br />
guiado c5 el,luego fe mueue para co?<br />
rrer,t leuata el pecbo,t al^a las pier<br />
naa en alto c6 furo: y c5 t:a,no man?<br />
fa ni bládamente.y vemoa que quan<br />
do bajé mal a loa cauallos no fe mué<br />
uen laspiernasmanfo:fmo quefi al?<br />
gunoeftádoafli encendido toenoda<br />
do le oa rienda,cntonccaoeplajerco<br />
mo fíente flojeo el freno, péfando que<br />
va fuelto,tiraalegrerregojijado,00<br />
blegando laí piernas,fingendo t íml<br />
tandotodasaquellas gentilejasque<br />
bajen loscauallosquando van vnos<br />
para otros.;6ntonces losque ven yz<br />
el tal cauallo, con rajón le llaman li?<br />
b:e, voluntariofo, oieftro, animofo,<br />
b:iofo,tñmtamétecon eíloapajible<br />
f feroj.y efto bafte efcrcuir para loí<br />
^tienécodiciaoelos tales cauallos*<br />
Cago:apues ft algunoquierecaua<br />
Ito pompofo, lozano toe lindo pare?<br />
cer, no efpere oe bailarlo efto en to?<br />
dos los cauallos, ftno en aquellos q<br />
fonanimofo$oeco:azon,valíentest<br />
robuftosoecuerpo. (Queft alanos<br />
pienfan quelos cauallos oe piernas<br />
bládas pue<strong>de</strong>n leu5tarmejo:elaier?<br />
po,oigo quefe enganan,t no es afli,<br />
nilopodranbajerftnoaquellosq tn<br />
uierenloslomosoelicados tco:tos<br />
trejios.Hoslomosentiédonoaque<br />
líos ^ cftancabc la cola, fmo los que<br />
cftancntre loslados tías ancas oe?<br />
bajeo oe los tíaresí eftos tales caua?<br />
lloí podran fometer mas t mejo: las<br />
píemaspoftrerasoebajco oelasp:i?<br />
meras.£ntoncesftelcauallero lebi<br />
riere c5 cl freno ooblega las piernas<br />
traferasfob:elos talones, t leuanta<br />
elcuerpo po:oeláte:oe fuerte q mué?<br />
ílrc el viétre t lasingresa los quefe<br />
le paran oe frente, ipuesquando ba<br />
jeefto dcauallo ,conuíeneoarlefi-e?<br />
iioparaquceloefnvolut84baga coi<br />
uetast gentílicas qucagra<strong>de</strong>na los<br />
que mirá.Bnos lo?enfenanaefto bi<br />
riendo los con vna verga oebajco oe<br />
los talones, otros mádan que venga<br />
alguno co:ricdo t que oe p:efto le to?<br />
queconvnbafton enlasancas.lPc?<br />
ro a nofotros la meío:ooctrina t en?<br />
feííancaoe todas nosparece aquella<br />
quefiep:ebemosoicbo, quequando<br />
elcauallo ouiere becbo todo a fu vo?<br />
luntadoelcaualleroleoepe repofar^<br />
oefcanfar,t le regale. Tpo:que loque<br />
dcauallobaje po:fiierza,t apo<strong>de</strong>r<br />
oeagul|ones,comooijcSim5 ,nilo<br />
fabe bajer ni es bueno, ni es mas ni<br />
menos que ft alguno oicflTe mucbos<br />
golpes t acotes al rutn rep:efentan?<br />
te, paraque bijiefle bien la farfa.£ti<br />
toces antes lo barapeo:^nomejo:,<br />
t cl cauallo telb6b:e cebaran en ver<br />
gucnzaafuoucño. ílfli que eftando<br />
dcauallobienamaeftradoparatodo<br />
lo quelemandarcn,c5uiene oar mué<br />
ftras od,t femirle od para pompa y<br />
regojijo t magnificcda,t nooe otra<br />
manera, ^basquádo caualgancn cl<br />
ftocfpues^ baco:rído t fudado t Ic^<br />
uantado bien las manost becbo cot<br />
uetastfuocttcrjocptefto fc apeá oel<br />
tleoefcnfrcnan,tpienfantregalan,<br />
noatoudafinoqucoeatadclantccl<br />
mifmoocfu grado leuantara lasma^<br />
noi,t bara co:ucta61 todas las otraí<br />
gentuzas» £ fm falta efta cs la mas<br />
galana pofturaoe los cauallos; t ÍÍAI<br />
fepintllosíDiofestbcroes caualle<br />
ros cn ellos,t los otros b6b:es que<br />
quieré parecer galanes tpompofos<br />
quandocaualganocgallardía. Ven<br />
tanta manera es bcnnofo t apa jible<br />
clcaualloqueconcfta poftnra fabe le<br />
uantar las manos t bajer co:uetas<br />
que trae afli los ojosoeaquellos ^ le<br />
miran,mácebos t viejos, t ninguno<br />
cdfa nife canfaoc le mirar,quádoba<br />
b i) JC
jctftcis mucítrae oc fu ptica fi el cj<br />
ba nlcantado cauallo oella manera<br />
acaece fer co:onel/o capitan oc bom?<br />
btcsoeannaa^nooeuctrabaiarpotq<br />
folo el parejea viftofof fcnalado en<br />
fu cauallo, fmo (j tambic lo parejean<br />
todos los oe fu cópania que le figuen<br />
DC los fu^os« 1pozq ft el tal caudillo<br />
viedo fer tan loados los que polfccn<br />
cauallosfcmei3tcs,fc ptecia oc tener<br />
cauallomut ligero t para mucbo, y<br />
los fuf os le figuccó cauallos floicos<br />
t para poco,ninguna ptej ni bonrra<br />
faearaoellavifla. iPerofielcaudillo<br />
inouicre có fu cauallo ni mut ptcHo<br />
ni mut tar<strong>de</strong>,t los otros cauallos fi?<br />
suicrenempof oclanimofos tapare<br />
fadosparatrabajartoe manera q to?<br />
do eltropel oellos íuntaméte vatan<br />
conbtio trelincbando, entonces no<br />
folamente el capitan, pero todos los<br />
futos parecerá mut bien a lo^^<br />
miraren« ipues cl^ comptare cana?<br />
llo,t le criare t acoftumbtarcpara fu<br />
frir los trabajos, podra fe mur bien<br />
feniir oelcti los cnfatosparala gue<br />
rra,t'en lascarreraf para viftas,tcn<br />
loscombatcs t conticdasoeguerra,<br />
vlebaravalermas ptecio ^ quando<br />
(ptc<br />
mas buenotmadpteciado cauallero<br />
fera el en el arte militar oe caualleria<br />
fi la fottuna no Icescontraria.<br />
Cagoza quiero cnfeñar como fc oa?<br />
ue armar el cauallero para entrar a<br />
caualloa peligro oe guerra.p2ime?<br />
]i6bit t>e ramente oiícoxmefc villa oc talar?<br />
^uMo, nes/olotigaquelcarmcafucucrpo,<br />
t que pueda fuftif el pefo • 1p)nes<br />
quefies mutancbo los bombtos fo<br />
los le fofticnen, í fies mut eftrecbo<br />
antes es atodura que armadura, y<br />
pot quáto la ceniij es vna oclas par?<br />
tes vitales t tnas pelígrofas oel cuer<br />
po, oejimos que fera meneftcr ba?<br />
jer vna cubierta que falga oel mifmo<br />
arnes/o lotiga bafta la cernij. jgfta<br />
adotna al cauallero, t ftendo bien la?<br />
b2ada,ft quiere el cauallero, le toma<br />
toda la faj bafta la narij. Ha celada/<br />
o almete aptouamos ,fi fuere labta?<br />
da en :i6eocia: potque éfta cubte to?<br />
do loq quedaoefucraoelarncs/o lo?<br />
riga,tno impi<strong>de</strong> la vifta.y clames/<br />
o lojiga fea obtadooe tal manera que<br />
no eftotue al cauallero oc fentarfe/o<br />
abajcarfe. £n las efcotaduras fobte<br />
las ingrcs t ca<strong>de</strong>ras al oerredot ata<br />
tales t tantas cbarnetas/ o launasq<br />
pueda mouer los micbtos.'dbas pot<br />
ouc recibiendo mal la mano ftnieftra<br />
fe oeftmtc todo el cauallero loamos<br />
aquella armadura que llamámano?<br />
pía: pues mápara el bombto t clbta<br />
to t el codo t los oedos con que teñe<br />
mos la ricda,t fepue<strong>de</strong> abtirt cerrar<br />
la mano a plajer, t jütamente có cfto<br />
dibtc la parte que queda oefcubierta<br />
oel arnés oebajco oelfobaco. %ü m^<br />
no oerecba necelfaríamétc la tiene oe<br />
leuantar elcauallero,quando quifics<br />
re tirar el tiro/o beriroc golpe aleó?<br />
trario:t pot cfto es bien ocfuiarle to?<br />
do lo que le pue<strong>de</strong> eftotuar oel ames,<br />
ten lugar oefto poner cbarnetas/o<br />
gojnes/o launas enlas efcotaduraf,<br />
que fe cfticdan t abtan quádo fc eften<br />
diere t aleare el btato,t fe cien équá<br />
dofeabajcaret encogiere. ¿Ibtaco<br />
fe arme con fus btataletcs como la<br />
pierna con las grebas,que ami pare?<br />
ccr es mejo: q no ligarle con la arma<br />
dnra.Zábienoeuemosaibtirlacfco<br />
taduraquequeda ©efundacabe ciar?<br />
nes quádo altan la mano,o con aje?<br />
ro/o con vejerro: po:queoe otra ma<br />
ñera oejcarcmof fin guarda efte lugar<br />
mutpeligrofo. y potq ft el cauallo<br />
lo paira mal el cauallero quedaa todo<br />
nefgo
iefgo t peligro, conulcnc armarle<br />
con fu tenera t antepecbo t cubier=<br />
taa a loa ladoa, las qualea también<br />
mamparan las picrnaí od cauallero,<br />
Tp)cro ante todas cofas le ocuemos<br />
atbíír los ciares, que poifer partes<br />
vitales toda berida po: ellos es pelis<br />
grofa t mo:tal:tpucdé fccub:ir mu v<br />
bien con la filia t guarnidones. lo<br />
qual todo ba oe eftar tambic pucfto,<br />
que el cauallero fc pueda fentar mu^<br />
fcguramcnte, t no laftime elalfiento<br />
oelcauallo. V alfi quedará armados<br />
clcauallo y cl cauallero.lLas canillas<br />
t los pies oebajco oel mufto fe podrá<br />
armar con cuero gruelfo ocque fc ba<br />
jen las auarcas / o perones, t ba oe<br />
fer ob:ado como ellos, y oefta mane<br />
ra júntamete fcruirá oe armadura pa<br />
ra las canillas y fuelo para los píes,<br />
cy eftas fon laí annas militares oc<br />
guerra, para que con elfauo: oiuino<br />
el cauallero no reciba oaño y el pue?<br />
da bajermiucbomalaloscótrarios.<br />
Tparaberiralenemígoami parecer<br />
mejo: es alfanje que no la efpaddtpot<br />
que viniendo cl tiro oe alto bara ma?<br />
f o: bcrida cl cauallero, t po: elfo es<br />
mdo: golpe oe tajo el oe la fcgur / o<br />
bacba oe armas que no cloe la cfpa?<br />
Del arte oela cauâlkria» 195<br />
Dclartcoclacauallcría»<br />
da. Has lanças grudfas t pefadas oe<br />
madcraquefequíeb:an,nolas ap:ue<br />
ua, ftno antes las oclgadas y rejías<br />
que fc blan<strong>de</strong>a(i mejó:, y fon mas re?<br />
jias tliuíanas: y d que fuere fabio f<br />
cicperimctado enla guerra, podra ti?<br />
rdr ia vna,t tiuedarfecon la otra que<br />
léqucda en la mano, y ap:ouecbárfc<br />
oéllapo:oetras,po:oeláte,tpo:los<br />
lados.' Hostirbsfon mejo:esoeles<br />
jtos^ oe ccrca: po:que aura mas ti^<br />
po para rcbolucr y mudar elanna, fi<br />
fiicre itiencfter. pero también enfe?<br />
fiaremos en b:eues palab:as como<br />
podra tirar mutbienelcauallero.<br />
jCfto bara mut bícwft focando la ma<br />
no ftnicftra ro<strong>de</strong>are la ocrecba, y lc¿<br />
uantádo fe fobic los muftos blatt<strong>de</strong>a<br />
re vn poco la lança, toaceando bajía<br />
tras, y fera mas rc^ío t mas largo ^<br />
mas <strong>de</strong>rto el tiro guiando la punt^<br />
oe la lançaoerctbamenteooiKle tira<br />
como a blanco oel terrero.<br />
CJÉÍIOS p:eccptos,t reglas tc¡ccr¿<br />
ciclos oe Doctrina efcreuimos para<br />
qualquier cauallero cu particular:<br />
más loqueen general conuiene que<br />
fepa y baga y ob:e cl buen caudillo v<br />
capitan oe losoe cauallo, ya lo oecla<br />
ramos en otralíb:o»<br />
b iij
â^23cion t)èîcnopbônî)élloo:y cfftier ¿iií<br />
ço t bajalwô ocl rct agcfilao capitan general<br />
oeloa ï^cc<strong>de</strong>monioa.<br />
Bnquctorcpaoccícr ñales cftás, q oefpues ei feneció fus iSlfCarí<br />
cí?ía,ooi«í<br />
to que no fe pue<strong>de</strong>n fa oias el ret agis, cótendicdo entre ft <strong>de</strong>pococt)<br />
cilmcnte poner poz fobzc el retno Heottcbilda, como fu 100 pJziegos.ycomo los Hace<strong>de</strong>monios<br />
rrada 6 toda sSzcáét pozeño no fon ouieflcn fu confcjo fobzecfto con los<br />
Oe losfegundos que mandan ficndo amigos t cópañeros, falio agefilao<br />
cUoamádados/mo caudillos oe los toijt:o,^ftleoauâ diiquctá varones<br />
caudillos pzincipales. Jnfiqueíüta? hace<strong>de</strong>monios efcogidos, t otros<br />
mentefeoeueloarfupatria t A> Una? tres inilocl pueblo, t feta mil oc los<br />
^c:poz(^ ni laciudadnunca poz embi? aliados t compañerosoc^crra q el<br />
dia oc fcr mandada oc los retes pzo? paflarlaehafia t tétariadbajer pas:<br />
curo oc olmlnu tz l\i mando,ni los re tq fttodavlaclrctoclperftaqucria<br />
tes jamas codiciaronótros rctnos maslagucrra,que elleoariabienen<br />
matozes oef<strong>de</strong> el pzincipio que toma que enten<strong>de</strong>r, para que no vinielfea<br />
ro el retno. poz^manifiello es que bajer guerra a los lèzlcgos. Huego<br />
ningu otro pzincipado ni feñozio que todos fe maraulllaronoe ver fu oef?<br />
0(inocra do oel todo fiío T inuiolable, ni De? feo,que antes q paflaflc el ret oc lP>er<br />
ctaeíaquc mocracia,ni CDlrgarcbia, ni Xtran^ fia en iSzecia queria el pzcuenir t paf<br />
Ila mane«<br />
ra oe gof nia,ni 'dbonarcbia,fmo folo efte ret farcontrael ,t tenía poz mejoz ocle<br />
uernació no íj permaneció ficmpze firme t efta tz a bufcar t acometerle antes q efpc<br />
»S<strong>de</strong>lodo<br />
ci pueblo<br />
ble. yapuesí^agefilao antes ^ co? rarle,para pelear con el,t gaftar t oe<br />
tieneclini men^alfc a retinar parccielfc oigno t ftni tz lo 6 fu tierra oc los 36arbaros<br />
do en to* mcreccdo20clrctnb,fonculdctes fc? antes q lo ocla tierra oelos JSZI^OS.
•dl^dd Io que iujgaudn poz mas loa^<br />
ble oe todo era que no bajía cafo oe<br />
la contienda fobze ]52ecia,rmo que la<br />
quería el tomar fobze el imperio oe<br />
afia. ya oefpues que ouo recebido<br />
el esercito, tic partió tnauegocon<br />
clpozla marino fepue<strong>de</strong> maseui<strong>de</strong>n<br />
temente moftrar quan bien fe ouo en<br />
la guerra que contando los becbos<br />
que en ella bijo*<br />
entrada ffia pziincra bajana ftieefta* auie?<br />
do5Etfapbenies pzometidocon iu¿<br />
Ila. ramento que ft le efperaua Sgeftlao<br />
bafta que toznafte el menfa jero que<br />
auia cmbiado alrc^oe TPerfta fobze<br />
lapaj que le olearia Itbzes las ciuda?<br />
vfaftcnpe fus letes:t auíenilole jüra<br />
do agefilao poz el contrario que ter?<br />
nía treguas poz tres mefes, fm oolo<br />
ni frau<strong>de</strong> aIguna*Xtfapbernes min<br />
tio,t no cumplió ftt juramento:po:q<br />
en lugaroebajerpaj, embioa pedir<br />
aireóle embiafle ma^oz ejercito oel<br />
queteniaoeantes* Hoqualaunque<br />
Sgcftlaoloftntteft'e t entédieflemut<br />
bien, no poz eflfooc¡co oe guardar las<br />
treguas. Ipucs efte meparecc el pzi?<br />
mer buen becbo, moftrar claramen?<br />
te que SCf fapbernes auia ftdo perju?<br />
ro t inftel a todoa:^ que elpozelcon?<br />
trario auia guardado lo queauiapzo<br />
metido al que auia quebzantado fu m<br />
ramcto: y con efto bijo que loa j5zíe<br />
gos t los :i6arbaros oe buena gana<br />
qmfieflenconn'atarconeL £ftando<br />
SCyfapbernce muf fobemio con el<br />
dcercitoqueleauiavenidooenuncio<br />
laguerra a agefilao,fino fe partía<br />
luego oeafta. lp>oz lo qual los alia?<br />
dos f compañeros oe los Hace<strong>de</strong>mo<br />
niosñieron mut triftes,penfando q<br />
el po<strong>de</strong>r oe Bgeftlao era mucbo me?<br />
nozquenoelaparatooclrct* ^as<br />
agcftlao con roftro alegre t fereno<br />
DeBgdilao, 196<br />
mádoalosemba^odozcs que refpon<br />
dieflcn a Xtfapbemcs^ le tenia mn<br />
cbo queagra<strong>de</strong>cer,pozauer feperju?<br />
wdoípucspozclloauiaelbecboaloí<br />
SDiofes fus enemigos, t poz confi?<br />
gmenteamigosoelosjénegos. V<br />
luego mando a los futos que fe apa:<br />
reiaflcn paralaguerrattaiasciuda?<br />
<strong>de</strong>s oe Caria ftis confe<strong>de</strong>radas man?<br />
do q oieflcn pzouiftones para eleicer?<br />
citO)t cfcrimo a lOsoc 3onía, t J6O?<br />
lia ,t ll^clefponto que le embiaflTen fo<br />
cozrooe gente a la ciudad oeígpbe?<br />
fo. iPues Ctl^pcmes fabiendo que<br />
2lgeftlao no tema bombzes oe caua?<br />
lio, ni los auia enCaria, t pozque pé<br />
fauaqut eftaua fañudo contra el pot<br />
la frau<strong>de</strong> queaúia con el vfado,cre?<br />
tédooeveras queageftlaooerecba?<br />
mctefetíiaparaCaria aoeftrutzfn<br />
cafa,mando paflarallitodafuinfan?<br />
terta,t Uwociauallolleuoaloscam<br />
posoe-dl>eandro» pcfando que feria<br />
baftante para opzimir los i5zíegos<br />
confu genteoe cauallo antes que lie?<br />
galTen a los paflbs oificiles. .dl^as Siíl?<br />
agcftlaoqueentcndiofuengaño,ftn<br />
gendo quetuaaCaria,paftbà Tbbzi<br />
gíajoef^ratotodaalaícompañias<br />
oeúCtfapbewí^ que bailo oeíináda<br />
das en el camino,toeftruto lasciu?<br />
^<strong>de</strong>sitacomctiendolosoeimpzout<br />
fo tomo infinitos òefpoios t oíne?<br />
tovfar oefusart^acontra elenemti<br />
go poz engalio bijoque jftfapbcri<br />
nespare<strong>de</strong>flTe niftocn fus becbos, t<br />
elbo^bzctpoz fnpiu<strong>de</strong>ncia cnrrique<br />
dofus amigos. Ipozquecomo poz<br />
la gran pzefaqueauii tornado todas<br />
las cofas fe vendicflen cn vil pzcdo,<br />
auifoatodosfusamigosquccopzaf?<br />
icn ,afirm9tidoles que enbzcucoef?<br />
b iiij ccn-
cctidcrían con todo fu ciccrcito a la<br />
mana oon<strong>de</strong>/ oauilamatotcarclha<br />
oc aqucllaa cofai/o feria faci! embiar<br />
li0 a )5tecia,f a quc ouieffeabundan<br />
eia. y a loa oiputadoa para ven<strong>de</strong>r<br />
loe ocfpoioa mando quc efcriuiendo<br />
ci nombte oel comptado: le entregaf?<br />
fen la cofa pot lo qual fm pagar nada<br />
oc contado,ffmoanO ningunooc<br />
la república todoe loeamigoe fe bi?<br />
jieró mut "coe. Dcmae oefto quá<br />
do fentia que algtmoe oel vandocon<br />
rrario fe querian palfar a la parte oel<br />
tet, y querian faluar y cfcódcr fu ba?<br />
jienda, ptocuraua con loeamigoe<br />
cine loe faltealfcn y robaflcn, para ^<br />
iuntamcnte fccnrriqueacflen fg«nalfcn<br />
ptej t bonrra:v con efto bajia<br />
Q mucboe oefleaflcn fu amiftad. Co?<br />
nociWoqucla tierra oeftrutdat oef<br />
poblada no podia mucbo tietnpo fu?<br />
frirclcicrcito, lapobladat fem?<br />
btadafiemptele podia oarmanteni?<br />
mientóe,ptocurattano folamctecon<br />
quiftar pot fticr^aloe cnemigo0,pc?<br />
ro también atraer loe pot bondad y<br />
manfedúbtc. y mucbaevejce man<br />
daua a loe foldadoe que no caftigaf?<br />
fen loe cautiuoe como a malbecbo?<br />
ree,fmo que loe confcrüaftcn como<br />
bombtcspiadofoe. Quando muda<br />
ua rcalftícntia quealgunoemocbá?<br />
cboepequefioeoc loenegociadotce<br />
fe oeicauanCpotqucmucboe loe ven?<br />
dian penfandono po<strong>de</strong>rlos lletiartil<br />
mantener ) ptocuraua que a todoe<br />
cftoe loe lleuaften a vn cierto lugar,<br />
y también mandaua tener cuidado<br />
oe los cautiuos que ocjcauanocfam?<br />
parados pot fcr vicios ,para que no<br />
fticftcncomidosocloí perros,nioefs<br />
pcdatados oe los lobos.ipo: lo qual<br />
no folamente los que cfto otan,pero<br />
también los mifmos cautiuos le te?<br />
nian amoz tl>eneuolcncía.jgntodas<br />
las ciuda<strong>de</strong>s que tomauatcónqii^<br />
ftauaquitádoles aquellos feruicios<br />
que fuelen bajer los fteruos a los fc?<br />
flotes, les mandaua todo aquello en<br />
que los bombtes libzes ftruena los<br />
pzincipes que obe<strong>de</strong>cen : t a los que<br />
no podia conquiftar poz fuei çaoear<br />
tnas,vccia con humanidad tclemen<br />
cia. lp)uescomo no pudiclfc bajer<br />
guerra en los câpos oe fPbtigia pot<br />
la gente oc cauallo oe pbamabajo<br />
que los guardaua, pareció le a Ílgeft<br />
lao quele feria necclfario ptoucerfe,<br />
oe bombzcs oc armas, para queno<br />
ouicftc menefter pelear butendo.<br />
am eligió oc todas las ciuda<strong>de</strong>s oe<br />
aquella tierra losmas ricos que fo?<br />
lian criar cauallost mando qucqual<br />
quiera oellos que oielfe vn cauallo y<br />
armas, y vn bombte fuftcicntcpara<br />
pelear,^ ftieftc eífcnto oe yi a la gue?<br />
rra. V oe fta manera bijo que todo«<br />
Ibcuinplielfenoe buena gana.y tam<br />
biEfcnalolasciuda<strong>de</strong>socoondcfuef<br />
fe menefterfacarlosoecauallo,pens<br />
fando qucen aquellas ciuda<strong>de</strong>s que<br />
fccriaftcn cauallos auria mucbos^<br />
pzefumieflcn oefe aucntaíarenelar?<br />
tcoe caualleria. pcrooeloqucmas<br />
esoe marauillar en efto csquebcpzc<br />
fto fc pzoueto oc bombzcs oe caua?<br />
lio mut buenos t cjccrcitadostapa?<br />
rejados para pelear. 21 la punta oel<br />
verano lleno todos los oe fu ejercí?<br />
to a £pbefo, y queriendo los ejcerci?<br />
tar, les pufo ptcmios y jotas talos<br />
oecauallo para el que mejoz fupief?<br />
fc caualgar, y a los oe pie para elque<br />
mejoz lo bijicftcpozfuperfona. jta?<br />
bien pufo pzemios a los cfaidados<br />
t ftecbcrof t vallefterospara los que<br />
ocllos fe moftraftcn mas fabioí en fu<br />
arte. iPozloqnalocatadclantcpu?<br />
dieran ver todas las plaças t<br />
cías llenas oc bombtes que fe cjrcra?<br />
tauan
táuá,los caualleros en elcofocoirlê<br />
do t galopeado a cauallorlos flccbc?<br />
ro0t ballelicroa tírandoalblanco,<br />
aifi que en la ciudad oondc cl cllaua<br />
auiabicnque ver. Ha plaça cllaua<br />
llena oe todo genero oc amias t ca=<br />
Mallos que fe vcndian,t oe armeros,<br />
berreroí,carpinteros,çapaterosjba<br />
tido2cs,t otros oficialesq todos la=<br />
bzauan tbajiau armas y aparejos<br />
oe guerra, oe mancrá que la ciudad<br />
verda<strong>de</strong>ramente parecia vna tienda,<br />
oficina,r ob:adozoe ^crra.y qual=<br />
quiera fc effoîçaua viendo píimcro<br />
a ageftlao V tras el a losotros folda<br />
dos tojnarcoíonados confus guir=<br />
naldasoc los ercrcicios : y oefpues<br />
tz las a oft-ccer t pícfcntar las a la<br />
oiofaDiana. Que acrto quando<br />
losbombícsbonrran t reucrcnciS<br />
a Dios,t tienen acatamiento f obc?<br />
diencíaafus píincipe6,tfe ejcercítá<br />
r trabajan oe buena gana en las co?<br />
fas oe laguerra,con rajón fe ocuc te<br />
«crbuenaefperançaoctodo. ipues<br />
fabiendoSgcfilâo que oel mcnofpze<br />
dar t tener en poco los enemigos fc<br />
cobjaanimot cozaçon para pelear,<br />
niandoalospícgoncrosquca todoí<br />
los ^Barbaros cautiuos vendieífcn<br />
oefnudos,para que viéndolos fus<br />
foldados tan blancos poz nunca fe<br />
aucr oefnudado, t gotdos t bolga?<br />
dos,poique fiemp:candauâ fubidos<br />
en loscarros po: fu paífatiempo, pe<br />
falfcn queno ocuil mas recdarfe oc<br />
la guerra có ellos,q fi ouíelfen oe pe<br />
Icarcómugercs. Xábien auifo los<br />
futios q penfaua po: el mas co:to ca<br />
4ního t: oerecbo a losmas fuertes<br />
lugaref oc la tíerraípo: tatoq fe apcr<br />
cibieffen có el animo r con el cuerpo<br />
para auer oc pdcar.Xtfapberncí pe<br />
fando ^ oejia ello po: le engañar co=<br />
mo laptímera vej,^ 5oe veras que?<br />
<strong>de</strong>BgefíIaó« 197<br />
ría p contra £aría,cmbío toda fu iii<br />
fanteriaa Caria, como auiao:dcna?<br />
doocantcst^a los oe cauallo mádo<br />
paffar a los campos oc ^Dcandro.<br />
^as agefilao no mintió,fmo que<br />
afficomo loauiaoícbo lucgomouío<br />
para t:ocrecbamcte a tiena oe 0ar<br />
dis:v camino tres oías po: lugares<br />
fértiles t abundofojí fin cncStrar có<br />
loscncmigoí:oon<strong>de</strong> baflcdofucjccr<br />
dto ó mucbas p:ouífiones. lEl quar<br />
to oía llegó la gente oe cauallo oe lof<br />
enemigoftt fu capitan mando al que<br />
tra^a cargo oel carmajc,que palfaf?<br />
feriel rioTpacto,t allialfctalfenreaU<br />
y como vielfcnalgunosoe los£>:íc<br />
gos q fcguian octrasoefmádadoí pa<br />
ra robar,oí eron fob:e cllor^ mataro<br />
mucbos.Ho qualfintíendoagefilao<br />
mádo a los fufof oc cauallo que fticf<br />
fenoep:efloafoco:rerlos.^bas lo?<br />
-jperfas vícdo clfoco:ro q venía a loí<br />
j6:iegoí i-ccogícró fe todo? t pufieró<br />
fceno:<strong>de</strong>náíapara pelearen mucbaf<br />
cfquadrasd cauallo.jentóccsagdi<br />
lao conodédo ^ aun no aula llegado<br />
laínfánteríaoe loí cncmigof,^ q a el<br />
no le faltaua nada octodo fu apara?<br />
toi5giierra:parecío le fer tiempo oc<br />
oar la batalla a los enemigos fi la<br />
quificífcn. iSlfi que bajiendo p:í^<br />
meramentefufacrífido,facotodaf»'<br />
gente oc pie contra los oe a cauallo<br />
ocloscncmígoí,quctacllauan puc<br />
(los en ozáenxt niando a algunos fol<br />
dadosoe armas gruclfas oe los maí<br />
mancebos que cozricffenjíítamcntc<br />
cód,talosj5láíateftudos.qfiguícf<br />
fen cmpos odloi5 ap:cfurado0. y t$<br />
bien mando a los fu^os oe cauallo q<br />
rópieffen en la oclátcra para q todo<br />
clciccrdtoa vna cntralfe cnlos enemígoí.1C)ucs<br />
como la gétcó cauallo<br />
?51os36:legosbicffc fob:e los maí va<br />
Iiente0oelos1t>erfas t luego todos<br />
b V los
«enee s ^^^ vítiieíTeti tras ello?,viendo<br />
ficaiflo a fe los enemigos apzemiados öroda?<br />
JOB paftes oefmaforon v boluieron las<br />
Mua." efpaldasjtvnosoelfos cabero en el<br />
rio,t otros fe fuero butendo.^bas<br />
los ©íiegoí les fueron en elalcance<br />
t prendieron t mataron mucbos oc<br />
llos,t robaron el real: y los oe cfcu«<br />
doí,como fuclc acaecer, fefuero tra?<br />
la p2efa*%efUaocn medio oe todos<br />
fus amigos y enemigos affento fu<br />
real,tcomo alliofcffeoejirque los<br />
enemigos edauä mrbados tfc ceba<br />
«an culpa los vnos a los otros oe a?<br />
quel becbo,luegofepartiooc allioe<br />
recbamente para tierra oc 0ardis,<br />
oon<strong>de</strong> quemo t oellntto todos los<br />
lugares que aula en tomooela ciu^^<br />
dad:t mando pregonar publicamen<br />
te que todos quátosquifieffen Uber<br />
tadfcvinielfen parael como para a?<br />
migot companero» yfialgunosfe<br />
querian apropiar parafi lallfia,que<br />
vinielfenaoetcrminar lo con las armasen<br />
la mano contra aquellosque<br />
la querian poner cn Ubcrtad^dluam<br />
do vio que ninguno IcofauafaUr al<br />
encuentro,fm temo: alguno oe at a^<br />
<strong>de</strong>lante alfcntaua fu real t bajia me<br />
rrapo: ooquería,viendocomo ios<br />
jß:iegosqucoe antes po:temo: erä<br />
conllrcñidos adorar los36arbaros,<br />
como fi fucranotofcs,erantabo:ra<br />
dos t temidos ó aquellos que les ba<br />
jianmilinjurlaat áfrentaíoep:ime<br />
ro;t a los que oe antes vfurpauá pa?<br />
rafi todas las bonrrastfe bajian a<br />
do:ar como losoiofes, aula becbo q<br />
no ofalfcnmlraralosjß:iegosenla<br />
cara«y alfcgurádo las tierras oe los<br />
amigos ,oe tal manera afolo la oe lo?<br />
enemigos que cn efpajio ¿oos año?<br />
ofrecio oeoiejmos enfacrilicios al<br />
templooc apoló cn Delpbos,mas<br />
oc cicn talentos. retociPcrfia<br />
penfando que Xtfapbernes auia fi-<br />
do caufaoe aquella fu aduerfidad t<br />
mala andanqa tembló a Xitb:aulle<br />
fuminillrotmádoqueleco:talfc la<br />
cabeza.£l quallo bijo afli. De at a<strong>de</strong>lante<br />
las cofas oelos Barbaros<br />
comeuíaronaocfmatartt las ocio?<br />
i6:legos cob:ar ftier^as. y oc todas<br />
naclone? veniàemba)cado:es a 2laeft<br />
laoparatomarfuamiflad;t mucbo?<br />
fepaflauan a el po: codicia oe liber?<br />
tad. De tnanera que Sgcñlao no fo?<br />
lamente era caudillo oe loa)5:icgos<br />
pero tambie oe mucbos oc los Bar mài*<br />
baros.Xambiencscofaoignaoead"'®"^<br />
miración ella q ftcdo p:incipe oe mu<br />
cba?ciuda<strong>de</strong>? cn£pt:0 tp:incípc0 carecer eí<br />
mucbas tfla8Cpo:q la dudadle aula<br />
oado d mando oc la mar t oel arma?<br />
da) t viendo fc acrefecntado en ftier?<br />
^as t podcr,t aumentado en bonrra<br />
t fama,dlando cn fu mano oc gojar<br />
oe mucbos bicnes,t lo que mas cs,<br />
pcfandotefperandopo<strong>de</strong>r odlrutt<br />
oel todo aquel retno tfcño:ioqp:tí<br />
meroauia becbo la guerra alo? &ic<br />
gos,ninguna cofasoeflta?leoetuuo:<br />
fmo que luego como llego el menfa?<br />
ge q le llamaua cl fenado t la ciudad<br />
oeftis Hace<strong>de</strong>monios ,para que vi?<br />
niefle a focO:rer fu patria, no menos<br />
le obe<strong>de</strong>do luego que ftel folo que?<br />
dara aflcntado en la p:efi<strong>de</strong>nda fin<br />
los otros duco p:efi<strong>de</strong>ntes que iuntamentc<br />
con elgouemauanallace?<br />
<strong>de</strong>monia. ¿nloqualmanifdloque<br />
ni todas las tierras oel mundo fe bi<br />
oep:eferir ala patria, nilos niteuos<br />
amigos a los viejosmi las gañidas<br />
to:pes t feas t ftn peligro a fós í uHa?<br />
ti>ucna?,aunque fean con peUgro*<br />
jtodo quanto tiempo nmo el man?<br />
do t feño:io veamos no mollro cn cf<br />
to obwoe ret t oigna oc loar, ^ aule<br />
do tomodoa carso todaslas. du(^-
déé qttc venían oebojtrdoe fu mando ta para roper loa vnoacon loa otro?<br />
f goüernacion,f bailando laa oífco: parcelo les a loa Xbefaloaq no era<br />
<strong>de</strong>a t olferentcaporloa moníntíen' bien penfado pelear loa foldadoaoe<br />
toa t oífenfionca oe laa^epublicaa, armas grucflaacótra loa occauallo:<br />
oefpuea que loaarbenienfeaperdíe t tomado a tra?paflb a paflb fe retira<br />
ronfu renoíl6,bí50íj ftn muertea^nl uan ftgmcndo los iSíiegos empos<br />
oeftíerroa Jñlétraaqueel eftuuo pje oellos ftn or<strong>de</strong>n ni concierto, pues<br />
fettre,eftuuiciren laa eiuda<strong>de</strong>a eóeoz comoageftlao conociefle el térro oc<br />
<strong>de</strong>aemreftjvricaatbl&iucturaclaa» loa vnos t dios otros embiaoepre?<br />
•ff)o:loqualaloaj6:lesoa^ babítá fto los mciojcs d fus bóbres darma?<br />
en afta no folaiiif te lea pefo ó fti par mádádolcsqanlmaflenlo? otro?fu?<br />
tlda,comooep:íncípc,pcro tábíe co c6pañeros:t ello? júntamete có ello?<br />
moócpadre t copanero oe todoa.fi ftguieflcn en el alcácc bafta mas no<br />
nalmcnte manífcftaroncn cfto,fti a? podcr:t q no los ocjcalfcn tomar ba?<br />
moj no fer fingido,pucí queoe fu vo fta ver el cabooc la victoria, -dbas<br />
luntad vinieron con el en foco:rooe los Xbefalo? viendo queel becbo fu<br />
loallace<strong>de</strong>monioa,fabiendo oe cier cedia mut oc otra manera q péfauan<br />
to que no vuana pelear con otroa q t q los j6rlego? losacofauá t feguiJ<br />
fiielfen maa ruanca que elloa.y efte cnclalcace,losvnosoellos no cura<br />
ftn timteron laa bajanaa que bljo ronoctornaratras,t otros quando<br />
enSfta. ClPalfadoel mar oel tl?c fe retírauá fiieron prefo8oelo?boin<br />
9gcin
aqui pufo cu o:<strong>de</strong>n fus bueflcs fm<br />
mas tardatila contra los iCbcbanos<br />
con lor quaics cftauá iütos los atbc<br />
uicnfcs ,£otintbos,anianes, £u?<br />
bocos^Ìlocrcnfcs vno$t otrost^te<br />
niendoSgcftlao folamente vna tri?<br />
nacc<strong>de</strong>» ^^ entera t otra media ocHace<strong>de</strong>mo<br />
monta uios^t OC lof compañcros oegucrra<br />
atbcSJe" folos los TPbocenfes y Otcomcnioí<br />
eftaua ot. t los Ó mai oel cicercito quc el trà^a.<br />
«tdida en iRo quicro o^irquc teniendo mu?<br />
SoSbíS cbo menos gente,t mas rufU quc la<br />
ccfpuetto oc loscontrarios, vino a encontrar<br />
íSTeíi con ellosrqucft efto oijcclfe feria no?<br />
ca« DC la tara Sgcftlaooc loco,t ami oc necio<br />
mífmama fiquificfleloaraquclquc temeraria?<br />
J'oMfrol mentcfeponiaamuf gran peligro,<br />
uidícniaí antes me marauillomasoel q pu?<br />
Ìi perro® do aparejar uomcnos buefte quc la<br />
ei?ta0,0 oeloscnemigos,tarmolosfutosi5<br />
2Í tal manera quc todo parecia oc ajc?<br />
ro,todo oe colot fangricnto: y pjouc<br />
to quc losfoldadospudicffcn fufnr<br />
los trabaios,tanimofuscota(one0<br />
con cftnerqot ofadia,para quc ftief?<br />
fenbaftantcsa pelearcontra todos<br />
aquellos qucfueftcn menefter. Vmc<br />
tioen competencia losvnoscofilos<br />
otros,para quc cada qualptocuraftc<br />
pot fc moftrar valiente t animofo.y<br />
pufo a todos cfperan^s oc mucbos<br />
agran<strong>de</strong>s bienes,ftfucÌfeH buenos<br />
t cffotgados.pcnfaua mut cuerda?<br />
mente Sgcftlao qucacompafiadooe<br />
tales bombtes podria pelear mut<br />
bien contra loí cncmigos:t con cfto<br />
no le engaño fu penfatniento.agota<br />
quiero contar la batalla,po:que fue<br />
la mato: t mascrudaqucba anido<br />
bafta nueftros tiempos.<br />
CStuntaro fc en los campos oe £o<br />
ronca con ageftlao algunos 6 la par<br />
teoclrioCcpbifo,tconlos jCbeba?<br />
nos oc la parte oel monte Ifeclicon.<br />
pues como viefle los efquadroñes<br />
ocinfóntcriaoe la vnaparte toe lao ^catana<br />
tra tgualc$,t qwe eran tantos en nu "»«Vi""'<br />
mero los oc cauallo oc los vnos co?<br />
!nooelosotros,guiaua Bgcftlao el<br />
cUernooieftrooelabatalla,tala ma<br />
no ftnieftra feguian en los poftrcros<br />
losdDtcbomenios.Dclaotra parte<br />
los jCbebanos tcnian ci cuerno oe?<br />
rccbOjt losBrgiuos venian co elloi<br />
alaftmeftrattmicntrasfeacercauan<br />
auia gra ftlencio oe la vna parte t oe<br />
laotra.-dbas quando ñteron cerca a<br />
mut pequeño trecbo los vnos 6 los<br />
otros,co2rieron ptimero los Xbe?<br />
baños con gran impetu t alarido ba<br />
SialosHacc<strong>de</strong>monios. Quandotd<br />
no auia cn medio ftno efpaciooc tre?<br />
cientos pies, falio les al cnaientro<br />
vna compañia oc infanteria oc los<br />
oe Sgcftlao, que trata a cargo jgri?<br />
pi<strong>de</strong>s capitan. ;6ftos eran los que<br />
Icauiáfcguidooef<strong>de</strong>fucafacnlague<br />
rra,algunos oellos £tticos,t otro»<br />
tlLonicos;6olios,t1&clefpontios
dieron fe recogieron a elloa.jÉn efto<br />
po<strong>de</strong>mos conocer po: varón fabio y<br />
eftbzgado a agcfiIao,t que no bufca=<br />
na lo feguro para fu perfona,fmo la<br />
bonrra: que pudiendo oejcar loa yi<br />
butendo,^ feguir lo0,talcancar loí<br />
po:la0 efpaldas, no lo quifo baser:<br />
rmoquecaraacaraafrontocó ellos,<br />
aftt que encontrando fe oe la vna<br />
parte toe la otra fe beriant oauan<br />
golpes en los efcudos,peleauan,ma<br />
tauan f mo:ían. Boauiagran cla=<br />
tno:, ni tampoco cntcroftlencio, fu<br />
nobojestalaridosconfufos: qua?<br />
les fueleoefpertar la t:a t la batalla,<br />
finalmente que los Zbebanosno<br />
pudiendo foftencr cl Impetu oe fus<br />
contrarios, boluieron las efpaldas<br />
t butcronbajiaclmontc Ifeelicon:<br />
t inucbosocllos fueron muertosal<br />
rctirarfc. CQuando lavicto?<br />
ría fue Declarada po: ageftlao, tel<br />
tnut bcrido fiic tratdo a fu cfqua?<br />
dron, vinieron co:riendo algunos<br />
oc cauallo a le ocjir que cerca oc o?<br />
cbenta bomb:es oelos cncmigosfe<br />
auíanacogído al templó con fus aromas,<br />
tp:egimtauan le que barian<br />
Dcllos. Entonces Sgefilao,aunque<br />
eftaua mal bcrido en todas partes<br />
DC fu cuerpo oc varias maneras oc<br />
bcrídas, empero ñopo: elfo fe olui?<br />
do DelcultoDíuíiK):ftno mando que<br />
Iosoe?:alfcnt:Doquífieflén,no per?<br />
mítiendo que fe les bijielfc iniuria<br />
alguna, ymandoembiarconcllos<br />
algunos oc cauallo:bafta que loí pu<br />
ficlfcn en faino t feguro.<br />
CSeabada la batalla era cofa oe ver<br />
Don<strong>de</strong> losvnoscon losotros fc aui5<br />
encontrado la tierra rubia oe fangre<br />
los muertos vnosfob:c otros amis<br />
gos t enemigos, efcudos queb:a?<br />
dos,laníasrompidas,cfpadast Da=<br />
gas Dcfmidas, vnas catdas en ti&><br />
tie2l¿eííla0t 199<br />
rra,t otras entrelasmanos.aia tar<br />
dccomcnqaron a meterlos cuei'pos<br />
muertos oe loí enemigos ocntro oe<br />
los efquadrones,toefpuesccnaro<br />
t fc ftieron arcpofar.Bcnída la ma?<br />
nana Bgeftlao mando a s5tlon mae?<br />
ftro Decampo quepufteftcen o:<strong>de</strong>n<br />
el cjcercito, t Icuantafte tropbeo en<br />
fcítalocvcncimícntojtbíjícfrc que<br />
todos los foldados fc co:onaífcn las<br />
cabecas oc guirnaldas para bon?<br />
rrar los oiofes po: la vícto:ia, tque<br />
todos los meníftrílcs tañclfen fus<br />
ftautas t inftrumeiuos muftcos.<br />
%o qual todofiic becbo afli como lo<br />
mando. Uos Xbcbanos embíaron<br />
vn trópctaaageftlao rogando leq fo<br />
toctreguas icsoíeflcfus nmertoí pa<br />
ralos enterrar jfcó efto las treguas<br />
fiicroncócMae, t agefilao fe to:no<br />
a fu cafa,queriendo mas cu fu tierra<br />
mandar t ícr mádado po: las letcs q<br />
nofermutgranfeño:enafta.<br />
Cl^afladaí eftaícofaí comofupíclTc<br />
qlosargiuoí no folamcte gojauád,<br />
fu tícri'a pero? tábien teníá tomada,<br />
la ciudad oc£Q:intbo,t fcbolgauan,<br />
mucbócolaguerramouiocófubue:<br />
ftc cótra elloí ,t Dcftri»toles t taloleí<br />
todafu ticrra:tluegoocfdcallipaflb:5,í^J¿;<br />
los eftrecbos z$íCo:intbo,t t0m0t0;r|»^^<br />
<strong>de</strong> fmtícdoq losCotíntbos auiá fal pi?on .ua»<br />
uadotodofuganadocnlPtJcotquc'f^S'^»<br />
los36eocioí auiá venido oef<strong>de</strong> £reu S^KO<br />
fioafcmtarcÓclloí,mouiocófubuc<br />
fteoerecboalPtíeo.y vicdoqtenia JanfiS<br />
Dentro mut granguariúcíon mudo «afoicne<br />
fcluego tvinofe pai'a la ciudad oe<br />
iCo:iutbo,paralaauerDetomar po: todawoi<br />
conciertos
df ternís cocíertoattatTcntocabo cllafureaU<br />
«los oeo ipcrocomo finticfTequelosoe Tpf<br />
dSÍ'po" rcoauíanfalídooc nocbc contoda la<br />
«ran i^on gcntc qucalUauíacnguamictó pa?<br />
«nSrtaf r^^^nír a focozrcrloaoc la dudad,<br />
ftiagítc: tomoluego ocmañana po: otrocaf<br />
aiTi Uñe míno,t tomo a iPtrco que auia que<br />
'¿mií § dado fmgcntcocguarnldon,t todo<br />
carie eoe lo quc ballo ocutro:t Derribo loa<br />
wío. tnurojpo: elfuelo:^eftobecbo fe to:<br />
no para fu cafa« CIPafTadoa al?<br />
guno?oia?como vidfe ^ loa Bcbcoa<br />
fc le ofrecian oe buena gana po: com<br />
pafícroaocguerra,tlcrogauanquc<br />
100 lleualfe confígofpara pelear con?<br />
traIo0acarnanc0quccftauan pue?<br />
Ilo0 en aífecban$30 en vn eftrccbo,<br />
agdilaolleuádo cofigoalgunoaoc<br />
loa foldado0 ligeros tomo lacüb:e<br />
que dlauafob:e la cabera oc loa ene?<br />
migoa:^ oef<strong>de</strong> alli lea oio la batalla,<br />
oon<strong>de</strong> matomucboa oelloa ,tgano<br />
lavicto:ia, t noccffo hadaque DÍ50<br />
aloa acamanca, y jÉtolos y argi«<br />
»00 amigos oeloa acbeo0,vfus a?<br />
migos t compaficrbsoel mifmo.<br />
^asoefpucsqucloscnemigos,c5<br />
oe1feooclapa5,lccmbíaronfus cm?<br />
ba}:^o:es apcdirTela con ruegos,<br />
agefilao lo contradiico,^ nunca qui<br />
fo cofentir cn ella,ba(laquepo:fuer<br />
^conllriñolas duda<strong>de</strong>s qucal^af?<br />
fen cloeftierro t rcdbieífcn en fm ca<br />
fas los Sbebanos t Co:intbos que<br />
auiait fido oefterrados po: caufaoe<br />
los Hacedcmonios.y alli mifmo re<br />
llituto cn fu bonrra los ipbliafios<br />
quefucron tambienodlerradospo:<br />
loslLace<strong>de</strong>monios,t los lleuoconfi<br />
go ala guerra contra los oe Ipbliun<br />
te. Tp>uesfialgunorep:ebcndceílo<br />
po: otra via,alomcnoí fabc fc oc <strong>de</strong>r<br />
toque todo ello fcbi50p0:caufa oe<br />
compaítia y amiftad, ipw:^ oefpues<br />
que fU0 contrarios mataron los Ha<br />
ce<strong>de</strong>monios en Zbebas,qu(:rlendo<br />
losagefilao foco:rertatudar>mo?<br />
nio la guerra a los Xbcbanoí,yaun<br />
que bailo todas las villas bien cerca<br />
das oc fofas t baluartes pafto el lu?<br />
gar que llaman cabera oe Camélalo<br />
toeftruto toda la tierra bafta la mif<br />
ma dudad oc Xbebaí, oon<strong>de</strong> oefafto<br />
los Sbebanos paraque end campo<br />
oen el montcfalieftdtap<strong>de</strong>arconel<br />
ftquificflcn, J€1 año figuiente bi50<br />
tambienguerra a losZbebanos,^<br />
paftadas las fofast baluartesoc £f<br />
colon,oeftmto loque reftauaoctic?<br />
rraoe36eoda,Xodo quanto fc bijo<br />
bafta entonces bien t p:ofperaméte<br />
fe atributcalmifmo ageftlao, tala<br />
ciudad ocHace<strong>de</strong>monia: po:quc los<br />
oos lo bijieron comunmente toe có<br />
funo:mas los terroí que oefpucsvi<br />
nieron,nínguno oirá có verdad que<br />
fiieagcftlaoauto:odlos, lp>o:quc<br />
oefpues oeaqudla granrotaoc Hen<br />
ctrasoondclosXbcbanosfuscon*<br />
trariosmataron losoe Xcgea,amÍ9<br />
gos t companeros oe los Hacc<strong>de</strong>mo<br />
nios,t también a los 'dl^artineof ,co<br />
mo fc leuantaftcn luego todos los<br />
36eocios t arca<strong>de</strong>s t £leos,falio a<br />
ellos confolo fu po<strong>de</strong>rCaunque mu?<br />
cbos penfauan que los Hace<strong>de</strong>monios<br />
en mucbo tiempo no ofarian fa<br />
lirocfus termínos)t auiendo tala?<br />
dotoeftmtdo la tierra oeaquellos<br />
guemataronafus amigos tcompa^<br />
ncros,fcto:no a fu cafa.<br />
ODefpues oefta jo:nada, mouicdo<br />
contra los Hace<strong>de</strong>monios cruclgue<br />
rra todos los arcadios y argíuoí,if<br />
jílcost 36eodof,tcó cllof losipbo<br />
ccfes,Hocros,vXbefalos,aniancs^<br />
acamanes,t £ubcos, t có cftosíü^<br />
tamcntc los fteruos que fe rebdaro<br />
tmucbasoclas duda<strong>de</strong>s^eranfttf<br />
colonias tpueblas,teffódo,los mif<br />
mos
oeSgclítoo^<br />
ttio0 Híiccdciiioiiios tan oífinimit=<br />
dos ocfpucspcaqucHa gran batalla<br />
que perdieron enlenctrasjquc fiíc?<br />
ron mas losnuiertosen ellaqueno<br />
los que fincaron;biuos,eiiipcroto=<br />
da via guardo t mamparo la ciudad<br />
oe Hace<strong>de</strong>mouia, aun que eftaua ftfi<br />
cercas,ni muros, y ftempre tuno<br />
efto,que oon<strong>de</strong> quiera que loí enemi<br />
gos le tenían veuraia,nonilia a ellos:<br />
masoou<strong>de</strong> via que ftis ciudadanos<br />
la tenian a ellos, ponia fe cn or<strong>de</strong>n f<br />
peleaua mu^ valcrofamcnte, cre^cn<br />
do qúc ft falia a lo llano ferian ccrca=<br />
dos oc todas partes ó loscncuiigos,<br />
por fer mucbos:^ que ft los efpcraua<br />
cn lugares'cftrccbos t aparejados<br />
podria fcr que los vencicíTc.<br />
CCHuando ta fc le ocfpidío el cpcrátojpor<br />
ventura no meoira alguno q<br />
fuerabicn ocfcaníartmirar por ft,<br />
porque ta fu edad lecfcufauaoe gue=<br />
rra a pie t a cauallof 'íjScro viendo q<br />
laciuáid tenia gran necefndadocoi=<br />
ñeros ,ft quería tener couipaneros<br />
para la guerra,fcnaio fc aft niifino<br />
paralos bufcar t procurar, y eftan<br />
do en cafa por todas artes t numeras<br />
bajía quñto pedia en efto,fegun que<br />
lacalid^id ocl tiempo lo requería, ftn<br />
ninguna/lojccdádní percja. y con<br />
tal que pudicífcaprouecbarla repu=<br />
blica no fc afrentaua óe t? poi cmba=<br />
padoz cn-iugar Dc capitá geucrahaun<br />
que entcndiendoen el iniftno cargo<br />
oe embajcíídór; bajía mucbas obras<br />
oc gran capitán, y am tciiiqndo '^n<br />
topbradatcs cn Slío cercado a ario?<br />
bajaiic^amigot compañeroDc %e<br />
fOao^'t teniendo fe ocl,quando fupo<br />
que venia bu^ó t íe OCÍTO. y Cotts<br />
por el fciíicjajite tcnieu'doccrcada a<br />
0cftp ,quc taínbicn era oe el miftno<br />
árióbnjaiics, óecnmcdioocl alcocl<br />
cerco t fc fue. De manera que aun<br />
100<br />
ftendo embajador gano victoria oe<br />
los enemigos, ipucs -dDanfolo que<br />
con vna armada oe cien naos tenia<br />
cercadas por mar eftíis oos ciuda?<br />
<strong>de</strong>s, no por temor ftno por ruegos t<br />
inucbas perfuafliones oc ageftlao,<br />
fllíjo el cerco t nauego, fc partió oc<br />
aili. V fue cofa oignaoe granadmi?<br />
racioii lo que en efto bijo,Qncairi<br />
los quepcnlauan auer rcfccbido oel<br />
beneficios, couiolos que butari oeí,<br />
ambos a oos le oieron oineros. .<br />
'¡porq-dbanfolo por la amiftad que<br />
tenia oc antes con agcfilao,que auia<br />
ftdo fu bucfped, oio oineros a los<br />
Haccdctnonios. y tratcndolosel<br />
mefmo agcfilao ala ciudad, v prc?<br />
fcntando los enel jSenado,fue lie?<br />
uadg a Tu cafa con mut gran pompa<br />
iMuaguificcucia.<br />
C0ícndo. agcfilao ta oe^edad caft<br />
pe,ochenta anos, t fdbíen^ que el<br />
rctí>elcs >SgtPóoáocfleáua bajer<br />
guerra al ret oepcrfta ,t para ello<br />
tenia a punto mut gran infantería,<br />
t íñucba gente pe cauallo,t mucbos<br />
oinci'ós,oe bucua-gana oto qúc le<br />
embiaífe a llamar cl.rct^t Qüc le que?<br />
ria tomar por Al capitan general^<br />
porque penfaua cn aquella empre?<br />
fapag^lralnaceoc íEg^ptolas grj^<br />
ciasfluc los'Hace<strong>de</strong>momos leoeúíl<br />
¿50? el bien qiie auia bccbo ala ciú?<br />
^lad í^e pcnliUia tojúaia Ubertarlos<br />
Jariegos que auia en afta,<br />
llvct DC ljScrfia;el caítiso pe lo que<br />
^uia merecido oe antes: porque Ua?<br />
mando feagoracpmpanerole máda?<br />
iia ocjcar a -d|>píi;cna. -dbas como vi?<br />
niefleal itoadooelret pe jggtpto^<br />
t no le oiefic el cargo que le auiapro?<br />
metido,agcftlapfintíédo fc mut en?<br />
ganado, penfaua en fti coraco loque<br />
baria.íEn cftc mediofucediográoif?<br />
cordia entre los ólcpcrcitooel rct,pc<br />
' " " manera
fnancra quefcoiuídícroncnooípar<br />
tc6,t loa vfios fc le rebelaron,t oc**pues<br />
todos junramentc le oejcaron.<br />
iPoz lo qual el ret temiendo fc oe lo$<br />
futos, fe fuc butendo alaciudadoc<br />
0idoniacn la pzouinciaoelp>bení¿<br />
da. V los jCgtPcios cftando toda<br />
via oi'fcoz<strong>de</strong>s t oiferentcs entrefi,cli<br />
gieron oos retes. Entonces 2lgeft=<br />
lao cntendiendoque ftno fc llegaUaa<br />
ningunobc losbos, pagana cl fuel?<br />
doalosjßziegos,tmngimolcs oa?<br />
Hapzouifiones t mantenimientos,<br />
los OOS que ven<br />
do Ö age cielfc si 0n'0,le feria enemigo: t que<br />
ft fc allegaua al vnobellos,quc efte<br />
tál récono<strong>de</strong>ndo cl bencfido le feria<br />
óefpuesámigo como era rajón, oe?<br />
terminofe luego que alquc le pare?<br />
cielfc mas amigooc losjßziegos a<br />
cftc tal atildada en la guerra :t afli<br />
Í0l>i50,que al que vioquc tenia odio<br />
¿los jßzicgos le vcndodi batalla t<br />
Ic pzédió, t al otro lo eftabledó t eó?<br />
firmo pozretít lo bijoamigoóclós<br />
Hace<strong>de</strong>monios , t redbio ocl mu?<br />
cbos oincrosít con ellos nauego, t<br />
(e partió para Hacc<strong>de</strong>monia. Vaun<br />
que era cnmedioocinuiernoYc oio<br />
pzieflaa toznar a fiicafa, pozque la<br />
idüdadno fe ballafle ocbil t flaca 6 oi<br />
fieros al vcranoftgulltcípara bajer<br />
guerra a loscnemigos.<br />
C£fto todo qtie oe fus becbos bé<br />
biebofepzucua poz teftimonibímn<br />
cbos: oe manera que no feanincnc?<br />
lléi- conjeturas, finoque bafte.bdjír<br />
inendon odio tan folamentc,para 5<br />
ItVego ala boza fea crctdo. ,<br />
Cagoza quiero oedarar las virtu?<br />
<strong>de</strong>soe fu animo,pöz las qtialcs bijb<br />
todo cfto,v amo toda bondad,t abo?<br />
is:andc0 rrcdo todo vído. agcfilaoentantá<br />
7'^í2inanera era amigo od culto oiuino<br />
So. tocfu religión quelos enemigos te<br />
nian fus juramentos t pzomefas<br />
conciertos poz mas ciertos t oe mav<br />
fe t crédito que no fu mifmaamiftad<br />
oellos:t aqudlos quefe rccclauá oc<br />
ft mifmos vnof oe otros,fe cófiauan<br />
oel todo oeagcfilab,tfeponianen<br />
fus manos, y pozque ninguno oejec<br />
oc creer efto q oigo,nóbzare poz fus<br />
pzopios nombzcs los masilluftres<br />
t feñalados oeftos tales. 1p)zimera<br />
mente 0pitbzidatcsfp)erfa fabicdo<br />
quelp>bárnabajo pzocurauaoc feca<br />
(arcóla bijaoelretítíjweria tomar<br />
la futa ftn folenidadoc matrimonio<br />
penfando lainjuria que fe le bajía<br />
en efto, entrego fe a ft miftno t a fu<br />
mugcrtáfus bijos t todo fupo<strong>de</strong>r<br />
en manoí oe 2lgcftlao. H^ücs Cotts<br />
pzincipe oc los Tp>apblagones no fe<br />
quifo crecrod ret quando leoaua<br />
fu mano ócrccba temiendo quefi cl<br />
ret le tOínaflc le rnadaria pagar mu?<br />
cbos oincros,olc mataria:t cófiádo<br />
fecn loscódcrtosocSlgcf!lao,vino<br />
en fu real,t atúto fc en fu cópañia: t<br />
efcogio oe tz con el ala guerra có oof<br />
miloccauallo ',t quatro milcfcuda?<br />
dos que configo trata. Tpbarnaba?<br />
JO vino en babla con flgcfilao, t con<br />
feflo lé claramente que finóle fcñala<br />
wan poz capitan general octodo cl<br />
cí:erdto,que fe rebelada al ret.Tf>oz<br />
que fi to, oijc^ fot capitan oe buena<br />
gana tzc ala gucrracóñtra tí,tpelea<br />
re lo mejoz que pudiere. V oijicndo<br />
cftofcconfiaua oel que nó le vcrnia<br />
tan^nanera es buena cofi para to?<br />
dos los bombzes t mucbo mas pa?<br />
ra el que es capitá fer jufto,fiel,t ver<br />
dadcrotfcrconoddopoztal. y efto<br />
bafte quanto ala religion.<br />
CíSn lo que toca ala juftida cercaoc<br />
las cofas oc oineros'qulen muo ma<br />
tbzcs conjeturad para parecer jufto,<br />
que
quedlas.^ '/lííngufio rcqticjcoiamas<br />
pe %efilao que le quí talíe cofa algu?<br />
naoelofutovt mucbos a^quccoit?<br />
ficíTan los mucboí beneficios que oel<br />
ban recebido. lp>ues el que oa lo fii?<br />
to para el piouccbo oe los bombics,<br />
efte tal como querrá quitar lo ageno<br />
para cobtar mala famaf Queft fue?<br />
ra codiciofo oeoineros, con mucbo<br />
menor trabajo pudiera guardar lo ftt<br />
to que tomar lo que no le pertcnecia.<br />
puesel.quenoocp ocoar las gra?<br />
cías qi aquellas cofas en que no at<br />
puefta ninguna pena para el q no es<br />
agra<strong>de</strong>cido,eftetal fe ba oe tener po:<br />
verda<strong>de</strong>ramente agra<strong>de</strong>cido. ^Das<br />
wota (Jen Sgcftlao UO folaincutc jujgaua fer in<br />
Símrdl ^^ ^^ ^^^ STíicias oel bien re<br />
ílcramcfc cebidojpcro tambic no totnarlas oo?<br />
jsradccw bladas,t tanto mas matotes quáto<br />
maseltalpudicfl'e. Vvcamoscomo<br />
le podra alguno acular con rajó que<br />
burtaffc los bienes oc la república,<br />
clí oc buenagana permitía que fu<br />
patria gojaffecifnito pe las gracias<br />
que a clfolo le eran oeuidasi y vea?<br />
mos no es gran fenaloc continencia<br />
t ternplanca cn cofas ocoineror, que<br />
cada t quádo que queria bajer bien<br />
a la ciudad/ o a los amigos con ellos<br />
pudiendo los tomar para ft oe otros<br />
mas atna qucria aptouecbar a los<br />
otros t a fu ciudad con cllosf Bi ven<br />
diera las gracias/obijícra bienpo:<br />
auer p:emio t galardó ninguno pen?<br />
«otaqua fara que le ocuia nada. %o$ que re?<br />
t® fon lof piben oc bal<strong>de</strong> beneficio, fon los que<br />
^ iJe'Sfn^ ftemp:e ftrucn oe buena gana al bien<br />
Jise cftí. becbo:, afli po: el bien que ban aui?<br />
cijof""" docomo po: penfarqueban fido iuj<br />
gadbsoel. y el que antes efcoge te?<br />
ner menos con el jufto, que tener<br />
mas con el iniufto,efte tal como no<br />
buttia oe totpes t feas ganancias?<br />
Ipo: efto como le fueflen adjudica?<br />
dos po: la dudada Sgefilao todos<br />
los bienes que fueron oe ílgis la mí<br />
tad oellos repartió cf|irc los berma<br />
nos od miftno agis, po:que los ve?<br />
taferpob:es. y que cfto fea afli ver<br />
dad toda la dudad oc Hacc<strong>de</strong>monia<br />
oa teftimonio odlo.íífli mifmo quá?<br />
do Zitbtauftra le oaua gran<strong>de</strong>s oa?<br />
dinas potqucfe partieflc con fu c^rcr?<br />
citooc la tierra le refpondio agcfts<br />
lao. -dbira Xitbtaufta que entre no<br />
fotros fe tiene po: cofa mut bonrro?<br />
fa al ptindpe cnriquefcerlos oe fu<br />
ciccrato mas que aft mifino,t toinar<br />
oefpojos oe los enemigos antesque<br />
oadiuas t ptefentcs. pero lo mas<br />
loable oe todo es que nuhca ageli?<br />
lao fe oejco vencer oe ningún oelette<br />
oe aquellos que losotros bombtes<br />
fon vencidos. í6ra tan ageno oe em?<br />
btiagucjt gloionia,quc aun elco?<br />
mer fuera oefus tiempos t botas te<br />
nía po: peccado, t odicto. po: lo<br />
qualrefcibicndo en los combites oo<br />
bladas po:ciones oe los manjares,<br />
mas que los otros, po: fcr rct,nó fe<br />
ap:ou6cbaua oe ambas a oos:ftno<br />
que fc contcntaua con la vna, t aun<br />
oefta repartía a losotros: teniendo<br />
po: ft que al ret fc le oauaoobladara<br />
don, no para bartarfe,ftno paraque<br />
ttmiclfe quercpartir,t con que bon?<br />
rraral que quifurflc. pues od fue¿<br />
fio no fcaptouccbaua conio fenoi,fi?<br />
no como aquel que tenia cargo,t ca?<br />
ft era mandado enten<strong>de</strong>r en negó?<br />
dos oc mucbos. Cenia gran ver?<br />
guen^a que fu lecbo no parecicfle el<br />
mas vilque nin^no oe los otros:<br />
po:qucpenfaua,lcr mut conuinieiif:<br />
te cofa ai piindpeejrcedcr a loí otros<br />
bombtes partiailarcs ,no en oelica?<br />
<strong>de</strong>j toelettcs,ftnoen tolerancia, t<br />
continenda. y oeftas oos cofas oc<br />
trabajo no tenia vergucii^aoe tener<br />
c mas
mas que otros, cn verano oe fo!, y<br />
cnmuiernooefrio» £ fi alguna vej<br />
era meneftcr que los oel esercito tra<br />
bajaflen en algo oe buenagona,traba<br />
jaua elmasQ los otros:teniendo po:<br />
cierto q fu trabaio era confuelo y ali<br />
uio para los foldados, y para oejlr<br />
cn fuma ageftlao fe bolgaua co el tra<br />
ba;o,t le pefaua co el odo y ftojcedad*<br />
De los oelettes oela carne era tan<br />
continéte que po: efto folo auia oefer<br />
tenido en mucbo ,aun que no fuefle<br />
po: otra cofa, Ubarcfcc <strong>de</strong>rto que<br />
aucrfe refrenado ageftlaooelas co?<br />
fas que no oeftcaua mucbo, que fue<br />
cofa que otros bomb:es bajen, mas<br />
que amando con gran<strong>de</strong> atfidon a<br />
^Degabates bija oe0pitbidates,<br />
quanto la namra bumana requiere<br />
amar fob:e manera lomuf bermo?<br />
fo, fiendo coftinnb:e oe la tierra en=<br />
tre losiperfasbcfaralos que quic?<br />
ren bonrrar allegando fe-dbega?<br />
batcsa befara Sgefilao, refiftio lo^?<br />
repugno quanto pudopo: no feoe?<br />
far befar oella, Ipues veamos no os<br />
parece que cs efte vn graneicemplo<br />
occontinenda? De ai? a<strong>de</strong>lante 4be<br />
gabates no leimpo:mnaua niaspo:<br />
le befar, teniendo fe po:ocíbonrra?<br />
da,£ntonces 2lgcfilao bablo a parte<br />
con vn fu amigo pidiendo le que'per<br />
ftjadieflc a -dbegabates que le qui?<br />
ftcflc befar, po:quc le bonrrafl'e,lp)e?<br />
ro como el amigo le MeguntaflTe fi a<br />
oicba fiendo pcrfuadida -dbegaba?<br />
tes fi la befarla agcfilaof £ftuuo vn<br />
poco callando Ageftlao, ^ oefpues oi<br />
vo, IRo po: <strong>de</strong>rto aun que fupícflTe<br />
fer cl mas bermofo, t el mas ftierte,<br />
t el mas ligero oe todoslos bom?<br />
b:cs, y p:ometo po: los Diofes oe<br />
pelear bn-a ves en efta mifma bata?<br />
lia : aun que cs <strong>de</strong>rto que tengo cn<br />
nías que -dDcgabatcs con quererme<br />
befarmcmcta en efta lid que no qitc<br />
fe metozne 0:0 todo lo quei?oveo,<br />
Bien fc que parefcera cfto mcrctblc<br />
t fofpccbofo a algunos: po:que mit?<br />
cbos veo que mas quieren vencerá<br />
los enemigos, que vencer femejan?<br />
tes oclcf tes, ^Das eftas cofas po:<br />
que las faben t las bajen pocos ,fon<br />
increíbles a nmcbos: pero bienfa?<br />
bcmos todos que en ninguna ma?<br />
nera fe oculta lo que bajen los bom<br />
bzes illuftres y fenalados, V nin?<br />
guno at que oiga auer vifto'bajer<br />
efto jamas a 2lgcftlao, ni fofpecbar?<br />
lopo:comccturas, lF)o:que enfus<br />
pcrcgrinacioncsnunca fe apartaua<br />
a ninguna cafa particular/o fecre?<br />
ta: ftno que ftcmpze refidla en el tem<br />
pío, oon<strong>de</strong> cs impoflible cometer<br />
lofcmejáte:o pofaua en lascafas pu<br />
blicas,^teniaftcp:e fu apofento abi?<br />
erto,bajiendoteftigoíoe fucaftidad<br />
r continéda los ojos oe todos aque<br />
llosqlevepan, lPo:loqualftfooi?<br />
go métira en efto, teniédo po: cótra?<br />
ria a toda i^zcda, no loo a Slgeftlao<br />
cn nada, t ami mifino me vitupero,<br />
cya pues oe fu elTuerqo ^ valentía cíftierf«<br />
me'pareceque puedo moftrarargu?<br />
mctos t fcñales manifieftas, Tpucs uo.<br />
ftendo elegido ocla dudad ocHace?<br />
<strong>de</strong>monia y oe toda i0zeda, para p a<br />
bajcr guerra a cnctnigos muf va?<br />
lientcs f po<strong>de</strong>rofos, en las batallas<br />
t contiédas que auia con ellos fe po<br />
niaofadarncnte el pzimerooe todos<br />
enlaodätera oon<strong>de</strong> quiera quelos<br />
enemigos querían encontrarconel,<br />
y no alcancaua la victozia toznan?<br />
do fe oe miedo atras:ftno que afron?<br />
tando con ellos ofadamente, pelea?<br />
na cara a cara, y los venda: y afli<br />
ganaua la victozia oerando memo?<br />
ria immoztaloe fu eflüer^o t virtud,<br />
t oando claras fcñales que peleaua<br />
oe
Deco:íiíon:f que no po: oyáüs, fmo<br />
po2 vifta podía todos conocer y apio<br />
uarfuanímo« aifiquc lasvictojías<br />
oe Bgcfilao no folamente fon aquc?<br />
lias que gano poj oerecbo,fmo tam?<br />
bien todas aquellas que mereció íu?<br />
fíamete en la guerra» iPojquc no me<br />
nospo: effoés venccdo: poique los<br />
enemigos no quíficífen/o no ofalfen<br />
pelear con cl : pues que eflo es mas<br />
fin peligro, t mas piouccbofo para<br />
la repúblicas para los compañeros<br />
Deguerra» Vvcmosqucenlascon?<br />
riendas no menos ganan la coiona<br />
Dclpicmio los que alcá^an lavicto?<br />
na fin poíno, m fudo: que los que<br />
vencen peleando»<br />
C
íaoe bajeralgiihanoucdadjVicndo ftiíarlaí.lpozqucftquercmoejoíje,<br />
que fu inifnio rey fufria oc fcr man? cebara per<strong>de</strong>r, y oeftr u^t a remate a<br />
dado oc lae Ic^cef qual fc ponia todoe loe que terran,mirad que poz<br />
contra loe que tenian oiferenciae/o ventura no tememos oefpues gente<br />
oifcotdiae en la ciudad, como padre con que podamos vccer los ilßarba?<br />
con biioe: y loe reptebendia, quan? ros.Dcjid,no os parece que fera me<br />
doerrauan loe bonrraua quando )oz tener efte odio con los perfas,<br />
bajian algo bueno. 0i algún oefa? pues que el ret palfado faco ftis bue?<br />
ílreleacaeciaaalgtmo ,confolaua le ftes y nos bijo guerra, pzocurando<br />
y afiftia le. IRo teniendo pot cnemi? oe ponerla jötcciacn femidumbze.<br />
goaningúciudadano,queria loara yclque agota reinaba tomado poz<br />
todoe. ipcnfaua que faluar y confer compañcros oc guerra aquellos con<br />
uar a todoe era ganancia:^ tenia poz quien pienfa bajemos matozoaño:<br />
perdida y oañoque algimo feperdicf toa pzefentes y oadiuas a los q cree<br />
fe poz no fer bueno. i£fiquietatpa que ft las reciben, podran bajer inu?<br />
ciñcamente permanecielfen en la ob- cbo mala los jßtiegos: y ptocuraoe<br />
feruancia oc lae Icteeciertamcte ere bajer tales pajes q nos metà en masr<br />
ta que la patria feria ficmptc biena^ guerra a todos como fomos vnos co<br />
uenturada:t queentoncee feria mae otros, y efto que oigo todos lo ven.<br />
fiierte quádo loe iSziegoe todoe ftief (Hiñen ftno ageftlao pzocuro jamas<br />
fenbuenoettempladoe. ya pnce ft que las otras naciones fe partielfen<br />
ce cofa loable fiendo j6iiego oe na? oe la amiftad oel ret oe Iperfta ,t que<br />
cion,feramigooelorí6tiegoe,^otro lasque fe aparcalfen no perccielfen,<br />
capitan como el conoce nadie que no ni les viniclfc mal pot dio oe los con<br />
quificffc tomar la ciudad quido pen? trarío0:t que totalmctèel ret tuuief<br />
falfc po<strong>de</strong>r oeílmttla/ o que nmiclfe fe tanto que eiitc<strong>de</strong>r cn fusouclos,q<br />
IAOANTO pot perdida tocfaílrc vccer loe JSZÍC no oielfe q bajer a los jßziegos. i£i<br />
smaufl a goe cn batalla, como el tenia. 7p)ot? mifmo teniedo la patria guerra ceuil<br />
SSíSr que viniendo le la nueua como enla vnos con otros contra ft miftnos los<br />
todod Io0 batalla oe £ot vntbo auiá muerto fo? jßziegos,no fe oefcutdo ocl bien pn<br />
tf JÍC0O0. lamcMc ocbo llace<strong>de</strong>monioe, y ccr? blico oe toda jßteda: ftno q fe partió<br />
ca oe oiej mil oe loe Cozf ntboe fue tnauegando poz la mar para bajer<br />
cotrarioe,no fealegro nada:fmo que todo el mal que pudiclfc al ret :i6ar?<br />
oádo vn gran fofpíro oi¡co.(!D oefuen baro fu contrario. Xampoco fera ra<br />
turada oe ti j5zecla,puee loe íj agoza jonoecallaraqui en efte lugar fu bu<br />
murieron eran baftantce ft biuicrá, manidad y buena grada,que tcnien?<br />
paravécerenbatallaaiodoíloo38ar do bonrra y po<strong>de</strong>r, y fobte todo efto<br />
oaroí.dDtra VCJ como loe iCoztntbof el retnofeguro oetratcioncs,t en<br />
ocfterradoe le oiiceflc q la ciudad fe le pajamoztconcozdiaoe todorningn<br />
oariayVJcmoftraflcii lae macbináí y no le vio poz elfo arrogáte/o pzefum?<br />
pcrtrccboe có íj todoe cfperauá cj po ptuofo, ft no amigo oe ftis amigos<br />
driá tomar loe niurof, no permitió ^ bonrrando los t acatando los,como<br />
fe pufteflcn las efcalae,oijicdo q no ft fuera fu tgual. £ra mut aficiona?<br />
cóuenia poner cu fenndúbzelaeciu do a Ott las platicas t rajones aier?<br />
da<strong>de</strong>eíStiegae ftno cozrcgir lae y ca dastoebuenaooctrina:t tentaban<br />
cutdado
cutdado DC todo lo qtieautan mcnc?<br />
fícr los amtgc0. y po: fcr botnbjc<br />
apajiblc t que oaua buenas cfpcran=<br />
^aa a todos,toe buen anitno,t linda<br />
condicio,talegreDcfuro bajia que<br />
mucbos fc llcgalfcn a el aun que no<br />
tuuielfcn negocios con el, folamcn?<br />
te po: le couerfar t comunicar t paf?<br />
far el ola alegre, y aun queoe fu na?<br />
tural era menos jactanciofo / o fan?<br />
farronque todos los bomb:cs, em?<br />
pero fe bolgaua oe ot: aquellos que<br />
fealabauan a fi mifmos ,oijiédoquc<br />
le parecia que cHos tales p:ometian<br />
cn efto fer bueno? bomb:es t ap:oua<br />
dos oc at a<strong>de</strong>lante. IRo oejcare oe po<br />
ner aqui fu magniftcccia t grandt^a<br />
oe animo oc que fabia mut bien vfar<br />
a fus tiempos. iComo le vinieífen car<br />
tas ocl ret oc 'íP^erfia, Lis quales le<br />
trata vn perfiano juntamente con<br />
Callas aLacc<strong>de</strong>monlo,en que le com?<br />
bidauael ret a fu amiftad,t le ofrecía<br />
fu bofpcda je particular con mucbas<br />
p:omcfa?,noquiforccebír las cartas<br />
t mando al menfajero que las trata,<br />
querefpódielfcalrctoe fu parte,quc<br />
noauia nccelfidad oe le embiar a el<br />
cartas a parte. lp)o:quc fi quería fer<br />
amigo oe los Hace<strong>de</strong>monios t amar<br />
alos j6:iegos, que el también feria<br />
fu amigo bafta lo vltímo.dDasfito<br />
bailo,Dije, que anda con tratciones<br />
f engaño? po: nmcbas cartasque re<br />
cíba,no píenfe que fere fu amigo. Vo<br />
po: cierto alabo a agcfilao en efto ^<br />
po:aplájer a los i6:íegos mcnofp:e<br />
cío el bofpcda je t amiftadocl rej. y<br />
tambic es oe tener en admirado que<br />
no cftimotátoqual oelos oos tuuief<br />
fe masoíneros/o mas fubditos el/ o<br />
elrctoclp)erfia,finoqualoe losoos<br />
ftielfe mas bueno, ttuuíclfc mejoKs<br />
fubditos.Xambicnloo fup:u<strong>de</strong>ncia<br />
en cfto,qfabícndofcr bicpara la i6:c<br />
t>e%efí(ao X05<br />
cía que mucbos fatrapas t gran<strong>de</strong>s<br />
feapartalfen oc la ocuodot amiftad<br />
ocl ret,ni poi lasoadiuasoel ret fl le<br />
prometía, ni po: las fuerzas t po<strong>de</strong>r<br />
que tenia,pudo fcr venddo fu animo<br />
a que fe juntaffe en bofpedajet ami?<br />
ftadcon el: antes fe guardauaoepa?<br />
reccr oeficala losque fcqueria apar?<br />
tar oel ret. iPne® Qnlen no fe niara?<br />
uillaraoel po:efto? ipenfando elrct<br />
oc perfia quepo:tener mucbos oi?<br />
ñeros lo? tenia todos fo fu mádo,po:<br />
dfop:ocurauaoe allegar todo el 0:0<br />
t plata que auia entre los bomb:cs,<br />
t todas las riquejas v cofas p:ecio?<br />
Ihs oel mundo. ^l>as%efilaopo: el<br />
contrario oc tal manera owlenaua fu<br />
cafaqucnottiuielfeneceiridadocna? ,<br />
da oefto. £ fi alguno at qucno crea<br />
efto,mlrc la cafa que le baftaua,mírc<br />
las puertas viejas oella, t parecer le<br />
ban las mifmas que artfto<strong>de</strong>mo bí?<br />
jooc1l?erculespufo, quando oefcen<br />
(líoalLacc<strong>de</strong>mpnía. ^Dire fuapara?<br />
to oe partes oc oentro: confidcrc la<br />
templaíaconquccomiaen losfacri?<br />
fidos t ftcftas folcnnes: pregunte el<br />
aparato ocl carro cnqucfticalacíus<br />
dad oe amiclas.Dc tal manera com<br />
palfaua los gaftos con la renta, q no<br />
fíielfc conftrcnido po: caufa oc auer<br />
oineros bajer ninguna cofaínjufta^<br />
j6:an<strong>de</strong>bajana parece bajerquelos<br />
caftíllos t ftiercas no pue<strong>de</strong>n fer to?<br />
madas,nl faiteadas odoscnemigo?:<br />
pero to po: mato: tengo apardar fu<br />
animo oe fuerte que no pueda fcr toí<br />
mado,ní faiteado oe las nqucjasoc<br />
los o<strong>de</strong>ttes ,oc miedo / O oe temo:*<br />
ago:aquícropejír quanoifcrentes<br />
erS fus coftumb:es oe la arrogada t<br />
tfobcnilaodretDepcrfta;lp:lme<br />
ramente dret fc gloríaua oc ^ mut lao con el<br />
oc tar<strong>de</strong> en tar<strong>de</strong> eravifto: mas ílge<br />
filaofc bolgaliaocteinoftrara mec<br />
iif nudo
oro p:ín» líW^O Cfl pUblíCO/XcitícdOpOÍ fique<br />
ci peque albotiib:e queobza mal Ic comiicne<br />
mundo" cfcoti<strong>de</strong>rfc: pero al bomb:c oe buena<br />
' vida la lu5 le oa maa lullre t fen De<br />
maa ocfto el rcf fcgloziaua quc la en<br />
trada para negociar con el ftiefleoift<br />
dl t eerradannaa Sgeftlao fe gojaua<br />
quefudfefadl f abierta a todoa loa<br />
q leauian meneftcr. £\ rey tenia poz<br />
bonrra negodar tar<strong>de</strong> t c5 pcfadum<br />
bze:ma0Slgcftlaoentoncca fe bolga<br />
ua maa>quädo oefpacbaua oc pzefto<br />
loa negociante0,t loa embiaua contentoa.<br />
Confidcremoa tábien quan<br />
to maa fadlca y apareiadoa eran loa<br />
o<strong>de</strong>ptea oe ageftlao que loaoel ret«<br />
Iparad rcf oe iPerfia ro<strong>de</strong>auá toda<br />
la tierrabufcando que le feria ftiaue<br />
para fu beuer,t oiej mil perfonaí pzo<br />
curauan poz todaaartea que le feria<br />
bueno y fabzofo para comen ipuea<br />
para qne ourmielfe y repoflaftc a pla^<br />
jer,no fc pue<strong>de</strong> oejir quátoa fc ocftie<br />
lauá.^baa Sgeftlao pozque eraami<br />
go oel trabajo todo lo que le oauan?<br />
beuíaoebuenagana,todolo^ lepo?<br />
niá comiac5faboz:todolugar leerá<br />
apajible para oozmír t repofar.yba<br />
jtedocfto no folamente fe gojaua^pe<br />
rotábien fe bolgaua oe penfar en co?<br />
mo eftaua en medio oe talca t tan bo<br />
neftoaplajcrca. Biaqueal36arba?<br />
ro rey d IPcrfia ft quería biuir ftn pe?<br />
far,leáuian oe traer oel cabo ocl mu?<br />
do loe oele^tea y regalos: y alegraua<br />
fc el oe efto, que fe via po<strong>de</strong>r alegix?<br />
mente vfár od aparato oelof Diofea<br />
comiendo en loa combitea oe fuá la?<br />
criftdoa. ^ia que dre^ andana bu<br />
tendooeloa calozea y od frio:^que<br />
pozftaqueja todíca<strong>de</strong>joe animo no<br />
imitaua la vida oe bombzes eftbz^a?<br />
dos, fino laoe animales ftaco6;ago?<br />
ra pues no olreníosfer oe gran ma?<br />
gnificcndafluícoti.obzas t becbos<br />
oe varón eflbz^adoy có lo que el poz<br />
ft auia ganado pzocurafle oe ennoblc<br />
cer fu cafa, criando mucbos perros<br />
oe caqa f cauallosoe gucraf Tperfua?<br />
dloa Cfuifca fu hermana quecriaf?<br />
fe cauallos, para vñir los carros: y<br />
moftrando le a cozrer con ellos en cl<br />
coffo,clla venció los que con ella apo<br />
ftauan: y afli oio a enten<strong>de</strong>r a todos<br />
que la cnica oe tales cauallos no era<br />
obza oe dfuersoifino fenal oe rique?<br />
jas, Tpues cn efto manifieftamcnte<br />
fe conoda fn animo gcncrofo,qucno<br />
penfaua feria maí nombzado poz ven<br />
cer cn el coflb oelos carros a bom?<br />
bzes vulgares y qualefquiera, ftno<br />
antes en tener la ciudad poz amiga<br />
oe fu parte mas q todos, y ganar mn<br />
cbos t mup buenos amigos pozto?<br />
das las tierras,^ fobzcpujar ^ vencer<br />
la patria ,y los amigos en bajer les<br />
bien, t caftigar enemigos y contra?<br />
rios. y oefta manera penfaua que<br />
fefacaria triumpbo ocgran<strong>de</strong>s t ma<br />
gnificas contiédas, t feria mas nom?<br />
bzado biuot muerto. Sfli que yo poz<br />
efto loo a ageftlao. (Duan to mas que<br />
efto no es como ft algtmo ballafle te?<br />
fozo que atm que con ello fea mas rl?<br />
co no poz cflb fcra tnejoz oefpenfero<br />
y matozdomo oe fus bienes: t ft otro<br />
poz vencer a oicba los enemigos fta?<br />
eos mochiles es bien afozmnado, no<br />
poz eflo fcra mas fabio capitan oe<br />
guerra. iPero cl que cjccc<strong>de</strong>entole?<br />
randaoon<strong>de</strong>es tiempo oc trabajar;<br />
t en ftier^as oon<strong>de</strong> ay neceflTidad oe<br />
eftiicrqoif cn faber y pzú<strong>de</strong>ndá bon?<br />
dc es meneftcr confejo, efte tal me<br />
parefceque con rajón fe pue<strong>de</strong> tener<br />
poz varonperfccto oe todas partes,<br />
afli qucfi para obzar,^ labzar bien<br />
qualquiera obzafue buenain¿<br />
ucncionla reglat elniuel ^amíiJa?<br />
parefcer las virtu<strong>de</strong>s oc agcfilao v<br />
feran
fcr3 vn esemplo foccbado alos que<br />
quifiereneicércítar lasobias oevir^<br />
tudtoceffner^o. IPues elque reme<br />
dare al bueno y píadofo no podra fer<br />
malo ní cruel, r el íiwe imitare al m?<br />
fto no podra fer iniufto, tel que imU<br />
tare alcafto no fera oefbonefto, y el<br />
qucftguiereal templado no fera oc«<br />
ftcmplado. y ciertamente Sgcftlao<br />
no fc glojíaua tanto po: faber mádar<br />
a los otros,quanto po: faberfe feño?<br />
rear aftmífmomi po: fer bucncaudí<br />
llo para conn*a los enemigos, quan?<br />
to po: fer buen guiado: a fus dudada<br />
nos, para todas las ob:as oc virmd.<br />
4l>as ni po:que fea todo ago:a muer<br />
to,nopo:cfta caufa baoe tener algu?<br />
no efta mi o:adon po: lamentadon/<br />
o planío,ftno antes po: p:egon f ala?<br />
ban^aocfus becbos* ligues loque<br />
p:imcro of a cloe ft quando era bino,<br />
lo mifmo fe oije ago:a oefpues oe<br />
muerto« Demás oefto que cofa pue<br />
dc t ocuc eftar nías lejcos oe llo:o v<br />
lamentadon que la vida bonrrofa y<br />
la muerte glo:iofa* y las vcrda<strong>de</strong>?<br />
ras alabanzas fon la vícto:ia8 famo¿<br />
fas que ouo, los becbos cjccclentcs<br />
V loables que bijo. T|bues con rajón<br />
baoefer tenido po:bicnaucnturado<br />
elque luego ocf<strong>de</strong> niño fue amigo oc<br />
la fama t renomb:c. y efto alcanzo<br />
mas que ninguno oc todos los oe fti<br />
tiempo. De fu namralcra amigooc<br />
bonrra: t po: elfo oefpiies q fuc rcf,<br />
fiemp:c fe moftro inuendblc. Hlego<br />
a la poftrimeria oe fu edad, y alft mu<br />
rio fm culpa ni crimen, alft para con<br />
aquellos aquienmandaua,comopa<br />
ra con aquellos contra quien bajia<br />
guerra.<br />
Ccr^uicro ago:a en fuma repetir fus<br />
virtu<strong>de</strong>s,para que eftoè fus loo:es<br />
fc que<strong>de</strong>n mas en la memo:ia.2lgeft?<br />
DcSgelíláo. X 0 +<br />
lao bonrraua también los templos<br />
queauia entre los enemigos,penfan<br />
do que no menos conuenia tener los<br />
Diofes p:opídoí y fauo:ablescn tic<br />
rra oe enemigos q en tierraoc ami?<br />
gos. iPo: tanto a los atipados oc<br />
los Diofes, aun que fiieflcn enemi?<br />
gos, no les bajianmal,oijiendo que<br />
era cofa oefconucniblc t fucraoc ra^<br />
jon,llamarfacrilcgosalosquebúi' co*<br />
tauan algo oe los templos jf tener >nocuca»<br />
po: píos r buenos a los que arreba^<br />
taífcn ocios altares los aiftados q clfjcarvi»<br />
allí fc acogiá. IBunca ecífaua oe bon '/¿bie po»<br />
rrar rceleb:ar alos Diofescon by- tcplo quá<br />
mnos V alabanzas :po:qUe penfaua forc acó.<br />
que los Diofes nofe O<strong>de</strong>r tauan me<br />
nosco los facrifidos caftos que con<br />
las ob:as fantas t bucnas.£n la p:o<br />
fperidadnomenofp:cdaua loí otros<br />
bomb:es, ftno antes oaua gradas a<br />
los Diofes. y quando eftaua feguro<br />
V confiado entonces les bajía maí fa<br />
crificios que quando eftaua en peli?<br />
grò r oudofo. acoftumb:aua fc oc<br />
moftrarfe alegre quando auia temo:<br />
V oc parecer máfo en la pzofperidad.<br />
^Das quería los amigos p:eftos z<br />
liberales,que los podcrofos y ricos. ,<br />
IB0 abo:reda al que fe queria vengar<br />
fiendo injuriado fino al que auiendo<br />
recebido el bencfido fe moftraua in?<br />
grato. Ifeolgaua fe oe ver que vinief?<br />
fen a fer pob:es los que auian adquis<br />
ndo fus aucrespo: feas f malas ga?<br />
nancias:^a loí juftosp:ocuraua po:<br />
bajer los rícos:qUericdo en efto efta<br />
blefcerla juftícía po:masvtíl y mas<br />
ganandofaquclainjuftida.acoftuí:<br />
b:aua oe hablara todo genero oc bo<br />
b:cs ,pero no conuerfaua, ni fe fer?<br />
uia fino oelos buenos.Cluandoopa<br />
a algunos vituperar / o loar a on-os ,<br />
penfaua que no menos fc ocuian co=<br />
c iiij nocer
ncccr 130 coíhiinbíc0 t)caqucllo0ñ<br />
lo ocjiá, que lasóc aquelloa oe quic<br />
lae oejian. IHo vituperane loe que<br />
eran engana4o0oefueamigoe,pe¿<br />
ro en gran manera eulpaualoeqne<br />
lo eran oe fue cnemigoe. Engañar<br />
a loe qne no fe creían v oefeonfiaua<br />
le parefcia oe,bombte iabio: pero en<br />
ganara loe que fe creían v confiauá<br />
le parefcia oe í)ombte impio t mal?<br />
uado«j6o5auafeoe fer loado oe aque<br />
lloequevtttiperauanlomalo. IHo<br />
queria mal a loe bombice claroet<br />
que bablauanlibicniéte: mae oe loe<br />
enatbiertoe y fingidoe fe guardaua<br />
como oe tra^dotee. y abotrefcialoe<br />
malfmeet calumniadotee mae que<br />
loe ladronee y robadotee : teniendo<br />
pot fiq era ma^otla perdida oe loe<br />
amigoe que no oel oincro. 0ufria<br />
con paciencia loe terroe oe loe bom<br />
btee vulgareemiae loí terroeoe loí<br />
ptincipee tenia pot nmt gran<strong>de</strong>e,<br />
jujgandoqueloetcrroe oeloepar?<br />
ticnlaree podiancaufar poco oaño:<br />
eran caufa oe mucbo mal: t qne al po<br />
<strong>de</strong>rio real le conuenia mae la virmd<br />
t bondad q no la malicia t cautela.<br />
ua Ve lo eftatnae oe fu cuerpo,avn ^<br />
«/«-ataig mucboe fe las querian oar t poner<br />
íí S S pot memotia: pero nunca ceflaua oe<br />
trabajar t pot oejcar mcmotiae oc fu<br />
animo:c5fi<strong>de</strong>rando quelae oel aicr?<br />
oeranbecbura oe loeotroebom?<br />
C<br />
tee ,t laeocl animo eran becbura<br />
oe fue manoe:t que lo vno era oc ri<br />
coe, tío otro oc buenoe. Bfauaoc<br />
loeoineroeno folamente conjnfli?<br />
da,pero también con liberalidad:pé<br />
fandoque al bombte jufto le baftaua<br />
no tomarlo ageno,v al liberal le con<br />
ücnia aptouecbar co lo futo a todof.<br />
íeraficmp:ercligiofotpio,ju5gan?<br />
do que loe que bieiv biuiáa vn no cr3<br />
bicnauenturadoe, pero loe que mo?<br />
rian con bonrra ta lo eran. Zenia<br />
pot mato: oefuentura q el fabio ftícf<br />
fe mas oefcutdado oe fu bien que no<br />
clignotante. IRocodiciaUa ningu?<br />
na glotia que el no ganaftcpo: fupto<br />
ptio traba jo:t entre pocoe bombice<br />
era el vno que tenia la tolerácia t fu?<br />
frimiento no folamente poi virmd,<br />
pero tambic poi oelette.Tp)oilo qual<br />
ma>' fegojaua oe fer loado que no oe<br />
adquirir oineroe. ílcfíner^onioá<br />
ftraua mae en confejo t piu<strong>de</strong>nda ^<br />
no cn loe peligroe : t ejccrdtaua fu<br />
faber en obiae mae que en palabiae.<br />
a loe amigoe era mut «nafo, t a loe<br />
enemigoe mut tcrriblc,t con fufrir<br />
mas que todoe loe trabajos, cn cfto<br />
6 buena gana oaua q lleuaften la ven<br />
taja loe amigos. £ra masafidona?<br />
do a las buenas obias que noa los<br />
aierpos bcrmofos. £n la piofperi?<br />
dadfemoftraua tcplado:t enla adner<br />
ftdad t peligioí orado t ftn temoi.<br />
Tpiocuraua oe fer graciofo no con<br />
motes/ ooicboSjftno c5 las buenas<br />
coftumbies: t vfaua oe la grandma y<br />
magniftccnda no para injuria / oaf?<br />
frenta oe otros, ftno con faber t oif?<br />
credoUf -dDcnofpiedaualos fober?<br />
nios t arrogantes,t era mas buinil<br />
<strong>de</strong> q losmedianos. £ra poco airio?<br />
fo cndatauio tí fti aierpo: pero mut<br />
aitdofo en el atauio oe los oe fu e?<br />
¡cerdto.ll^olgauafe ó auer meneftcr<br />
los pequeños ,t oe aptouecbar en<br />
gran manera los amigos. ÍDemas<br />
oefto era mutcruel guerrero,pero<br />
mut <strong>de</strong>mente t piadofo venccdoi.<br />
IFlo fe ocjcaua cngañaroeloscnemi?<br />
gos jmas conftauafc mucbo ocios<br />
amigos. Xrabajaua ftemptc po: a<br />
fegurar las cofas oe fus amigos ,t<br />
poiocjbajcr las oelos enemigos.<br />
los
%06 pnrictcs Ic Ilotitauá amigo 6 fu?<br />
ocudo6:los que le auian meneller le<br />
nomb:auan bombic fin cfaifa. Hos<br />
qucle bajian algún feruído leocjiá<br />
agra<strong>de</strong>fddo: los agramados ^ ínmriados<br />
le apdlidauá po: fu anudado:<br />
t focozro. Hos que pelígrauan le<br />
renian pot fu faluadoz oefpues oe<br />
2Díos.1|>ues a mi parefcer agefilao<br />
folo entre todos los bóbzcs mollro<br />
que la ftiería oclcuerpo fe enuegcfce<br />
pero queel vigoz oelanuno en los<br />
buenos no pue<strong>de</strong> enuegefccr. ip)oz<br />
queel nunca fecanfo mientras que<br />
lo pudo llenar fu cuerpo, oe vfar oel<br />
vigoz ^an<strong>de</strong> y c¡cceléteoc fu animo:<br />
f fu vejej parefdo mejoz que lamoce<br />
dadoe otroninguno.Cluícn ftie tan<br />
terrible a los enemigos en la flozoe<br />
fu edad como file agefilaom lopo?<br />
öeBöeftlao». 10$<br />
(liimero oc fu veiejf con cuta ttmer<br />
te fc gojaron tanto los cnenngos co<br />
mocon la oc agcftlno,aun que fcnef<br />
do viejo fiis oiasf (üuicn ponía tan?<br />
to cozacon y ofadia a los amigos ^<br />
compañeros oc guerra como Sgefi<br />
lao, aun qiie ya cfiaua alfin oc fuVi?<br />
da/ S quienoeflearon mas los ami?<br />
gos míenos que %efilao,aunque<br />
murió viejo f í8n tanta manera elle<br />
varó perfecto ftie vtil^ pzouecbofo<br />
a fu patria mientras biuio que aun<br />
oefpues oe muerto paifoaotra mo?<br />
rada eterna, para po<strong>de</strong>r apzouecbar<br />
mai ala república:^ adquirió memo<br />
ria oc fu virtud)? efliierío poz toda<br />
láredon<strong>de</strong>j oel mundo, y finalmen?<br />
te alcanco monumento y fepulmrareal<br />
cn m tierra.<br />
I^fín öcla ojadoii oe^enopl?on#j<br />
pe loa loozes oeagefilao.<br />
c V
i^ním<br />
do conmigo<br />
algunas ve?<br />
jes en como<br />
0parta fien<br />
do oe atirés<br />
lamaíoefpo<br />
bladaoe bo?<br />
bresque to?<br />
daslasotra?<br />
ciuda<strong>de</strong>s oe<br />
j62eda,vínóaferoefpucsla maípo<br />
<strong>de</strong>rofa y m^í nombwda dudad oe to<br />
da ella,me tomaua admirado oe pen<br />
far en que manerapodiafercflo*<br />
4Das quando me pare a confidcrar<br />
los eftudios t cjccrddos ó los 0par<br />
taños,cdfeoe marauiUar.mc.y cier<br />
tamente tengo ¿n ádiniradón y ini<br />
go por fabio quanto es polfible ferio<br />
a Htciífgo : pues icsoio tales Vetes<br />
q obe<strong>de</strong>ciendo las ellos fueron prof?<br />
peros t bienaucnturados. £fte uo<br />
curado oe imitar las otras duda<strong>de</strong>s<br />
finoantcsficndooecontrano pare?<br />
cerque las mas odias, bijo que fu<br />
tierra fueífe mas preminente tqnc<br />
mcdicñc a las otra? en felicidad t n<br />
qu(^a. yparacontaroel prlndplo<br />
comentaremos oef<strong>de</strong> la manera oel<br />
engendrar t criar oe los bijos.<br />
Cetras nacionesalasmugeres t<br />
oonjellas que fon para panr t eftan<br />
xtte9 q l^ícn enfeñadas crian las con clco=<br />
twjircur merliuiano,t viandas mut fotiles,<br />
JJntowa niandando les totalmente abftener<br />
fe engen« fcocbeuervino,oquelobeuanmut<br />
ííeSíí agnado, y bien alft como losoftda?<br />
iiitee r ro Ics cftau fcutados en vn lugar obran<br />
tuiiofl. (Jo fus artes, afll las otras nadones<br />
iDe la república y leyes oe ^<br />
loa Hace<strong>de</strong>monios*<br />
bajen que las oonjellas fe eften que<br />
das entendiendo enfu rueca, t In la?<br />
na ,tfu Uno. BflTi que ocftas tales<br />
criadas oefta manera no fe pue<strong>de</strong> ef?<br />
perar mut S^an cofa.lPero a Hicur?<br />
gopareaole que las fiemas baftauá<br />
para obrar lana para veftiduras:t<br />
quifo q las Ubres ñielfen para mas,<br />
como es paraclcngWrarodoí bijoí.<br />
C y pruncramemc mando queeicer?<br />
citaflen fus cuerpos no menos Uis<br />
mugeres que los bóbres: tocfpues<br />
para elcoflb t lucbas t fuerzas é bra<br />
§os or<strong>de</strong>no fus eicerdciost conticn?<br />
das a las mugeres vnaf conotras,ni<br />
mas ni menos que a los bobresjcre?<br />
tendo que oe ambos a oos marido t<br />
mugerfuertes,fe engendrarían ma?<br />
robuftos tvaUentes los bijos. De<br />
masoeftoquido lamugervieneaco<br />
noccrcl varón, viendo que los otros<br />
al prmdpio qu^do fe cafan fc juntan<br />
con fus mugeres oeftempladamente<br />
quifo proucer lo contrario:t por eflb<br />
or<strong>de</strong>no que fueflc auergon^ado el va?<br />
ron q fueflc vifto quandoentraua/ o<br />
faUa oc oormir con fu mugcr, para q<br />
fua^untamientoocftamancraoetar<br />
<strong>de</strong> cn tar<strong>de</strong> ftieflc con mas ocflco,t fc<br />
ballaflcnambosados mandotmu?<br />
ger ma? rcjlos ft catcflcn en ooléda,<br />
no auiendo cftado el vno con el otro<br />
oeftcpladaniente. y para queningu<br />
no fepudicflccafarpor apetito,man=<br />
do que fe celebraflcn las bodas en la<br />
flor oe la edad oe ambos, quando los<br />
cuerpos nmieflcnfuerta t vigor:crc<br />
tendo que efto era mut prouccljofo<br />
para engendrar bijos. 01 acaecía a<br />
oicba que el viejo fe cafaftc cómoda,<br />
viendo que eftos tales guardan mas<br />
las
las mugcrca que loa otroa, pioue^o<br />
lo contrarío, y mando que el mifmo<br />
viejo trujcelfe a la muger el varón q<br />
ael leparefcíclfe oecuerpo f animo<br />
maa aptotiado para que engendralfe<br />
encllabijoa. yfialgunonoquifief<br />
fe mojar con fu muger y wuielfe oef=<br />
feo oe buenos bijos bijo ella le^ q fi<br />
viclfc algima otra miiger fértil ^ oe<br />
buena calla pcrfuadicircalqla tenia,<br />
tcon fu confentímícnto oelengen?<br />
dralfc en ella bijos. y mucbas cofas<br />
tales fe permiten po: las Ic^cs oe<br />
curgo, que las mugeres fi quificlfen<br />
pudielfen mo:ar en oos cafas con<br />
oos niaridost los maridos pudief?<br />
fenadoptar los bijos oc los berma?<br />
nos, para queñielfcn participantes<br />
oel linaje y oel po<strong>de</strong>río, t no oe la ba<br />
5ienda. y fiendooe contrario pare?<br />
ceren ello oel engendrar oe losbi?<br />
IOS quelos otros,bijoqen0par?<br />
ta nacielfcnoeat a<strong>de</strong>lante los bom?<br />
b:es mur oífcrentcs oe los otroíalfi<br />
en gran<strong>de</strong>ja como en fuerzas oe fu<br />
aierpo, como podrabien conft<strong>de</strong>rar<br />
quienquifterc.-dbas pucsque ta be<br />
hablado oel engendrar oe los bijos<br />
t bajer buena cafta,quleroago:aoe<br />
clarar la crianza oc los vnos t oc loí<br />
Earicrec otros. Hos otros j6:iegos que fe<br />
loSkwí' Precian oe enfeñar mut bicnfmhu<br />
dcníonicf jos ,luego quc los bíjos entien<strong>de</strong>n<br />
or to 'bl- loqueles habíanles oan po:atosa<br />
10«. ® fuscríados,t losembían a las efcue<br />
las a oep:c<strong>de</strong>r las letras t la mufica,<br />
t los eicercíciosoe la lucba. SDcmas<br />
ocfto bajen tiernos los píes oe los<br />
bijos con cl calado t les oíferenciá<br />
los aierpos con vcftidos varioí t oe<br />
licadpsjoandoicspo: medida oel co?<br />
merqtwntolespue<strong>de</strong>caber enelvic<br />
tre«; 'dl>a9Htcurgo ai lugar oelos<br />
p:op:iOscriados qcada qual ponía<br />
po: atosoe ftis bijos,o:dcnopara q<br />
DelosSáce<strong>de</strong>moníos; 1 0 6<br />
criaftetrigíeftc los bijos vn varón<br />
oe aquellos ^ fon feñalados para los<br />
matotes cargof en la república, que<br />
po:que rigen a los niños fe llaman<br />
Ipcdonomoí, que quiere oejir regla<br />
t o:dé para los niños/ o recto: oe lof<br />
niños. 31 efte tal oio po<strong>de</strong>r tauto:i<br />
dad para atuntar todos los mocba?<br />
cbos cn vn lugar, t mirar ft alguno<br />
bajía vcUaquería ,tcaftigarle mut<br />
cniclmctc: t para ello le oio algunos<br />
oe los mancebos po: verdugos q lie<br />
ualfen los acotes t los caftigaftcn<br />
quádo fuefle meneftcr. lp)o:loqual<br />
los mocbacbos teniá mucba vergué<br />
ca t tnucba obediencia. lugar oe<br />
cal(;adopara bajcr tianos los pies<br />
o:<strong>de</strong>no que anduuieflen oefcal^os,<br />
cretendo que ejcercítados en andar<br />
los píes oeftmdos podriá fubir mas<br />
facilmente cuefta arriba, t ocfce<strong>de</strong>r<br />
mas feguros bajiaabaro, t faltart<br />
co:rcr mas ligeraméte eftando eper?<br />
citados a pies ocfcal^os Q no ft efl^i^<br />
ttidiencaKadosv ?6nlugaroevefti<br />
duras oelicadaa t Ví^ríaí o:<strong>de</strong>no que<br />
fe acoftumb:aflcn cada año a vcftír<br />
oevn folo veftído, cretendo q oefta<br />
manera eftariá mejo: aparejados pa<br />
ra fufrir el frío t cicalo:. comer<br />
o:<strong>de</strong>nQ q fiieflTe lo que baftafle al bo?<br />
b:c,oe manera que el cftomago no fe<br />
cargaflcpo: barmrat eftuuieflcef?<br />
perimentado cn fufrir la bamb:e:pc<br />
fando q l^s q ijfta fuerte fuelfen criai<br />
dos podrían mejo: trabajaratunof,<br />
qu5do oniefiTe caufa t abftcneife mai<br />
tiépo oe comer fiendo mandados, t<br />
ternian neceftidadoe menoí manjjai?<br />
t facilmétcfebariáa qualquiervíá?<br />
da. y para biuir mas fanos t crecer<br />
penfaua q les ap:ouecbariá mas los<br />
mantcnimiétos q bínenlos cuerpof<br />
oelgados t ligeros, quenoaqucllos<br />
que los bajen grueflbs tpcfados^<br />
Tpero
TPcró po2 q tto fiicífen muf apjettiía<br />
Smo la bamb:e, no quifo que al=<br />
poi ClCTtO tanqaífcn (in trabajo lo que ouíelfen<br />
i" íncneftertf alfi leo permitió que bur<br />
cljoeljur; taflen aquello conquepudíeflen ali^<br />
Mffci». iiíar la bambje. y pienfo que ningu<br />
no ígnoza pozque caufa les otozgo q<br />
poz todas artes pzoáiraflen oebuf=<br />
caroc comer, pues efta claro queel<br />
que ba oc burtar le cóuiene velar oc<br />
nocbc,roe oíainuentarengañost<br />
aflecbai^as, f poner efpías fi quic?<br />
re tomar algo.De manera que ba5ií=<br />
endo los mocbacboí arteros en eftoí<br />
coercidos los quería criar mas bcli<br />
cofos r aparejadosparala guerra.<br />
Dirá me poz vctura alguo, veamos<br />
ftHrcufgo tenia poz bueno el bur ?<br />
tar, poz que mando oar mucbos a^o<br />
tes al que fticATc tomado encl burtoí<br />
a efto le refpondoquc en todas las<br />
otras cofas quantas apzcndélosbó<br />
bzcs en la vida caftigan a aquel que<br />
no lo faben bien ba^cr. aflTi tambiS<br />
losHace<strong>de</strong>moníos caftigan los que<br />
fon tomados en el bttrt6,poz que no<br />
fabc bien burtar; ipoz lo qual oz?<br />
dcftoafli mifmo Hfcnrgo que bur?<br />
tafl*en mucbos quefos oc algún tu¿<br />
gar alto roíficiloe fubir, y mando a<br />
otros que aifotaflctf a eftostalcs fien<br />
4o tomados, (üuericndoftgnlficar<br />
en efto que cl ^ fufricre clDoloz poz<br />
poco tiempo, oefpuesfe gojara mu?<br />
cbocon la pzofperidad iy queriendo<br />
también figníficar en dio. CEtuccl<br />
qué es per^ofo r tardío quando es<br />
incneftcr pzéfti^ar bilíjertda ,bá5c<br />
íiiur poco pzouccbo f toma mucbo<br />
traba jo.Quando el pedonomo/o re?<br />
ctoz efta aufente pozque no que<strong>de</strong>n<br />
los mocbacbós folos r ftn maeftro,<br />
oz<strong>de</strong>no que aqtreloclos ciudadanos<br />
que eftimielfc pzcféntc ftcpzc tuuíef?<br />
fe mando jt oominío: fobze dlo& ,e<br />
mandalfc a los mocbacbos lo que le<br />
parcfdclfc bueno les caftígafle lo<br />
malo, y con efto bijo q losmocba^<br />
cbos fucflen mas vcrgon^ofoí r obc<br />
dientes. 1p)ozque a ningunos tiene<br />
tanta reuercndalos mocbacbos, ní<br />
los bombzes quanto a fus maeftroí.<br />
y pozque nunca cftuuícflcn los mo^<br />
cbacbos ftn rectoz, aun que faltafle<br />
cl dudadano, mando que cl mas au?<br />
tozi^adorfeucro oc cada vna oelas<br />
compañías oe los mocbacbos man?<br />
daflc a losotros.y oeftamanera nú<br />
ca los mocbacbos eftauá fin rectoz.<br />
C ya bcmos oícboocla crían^atre<br />
los'mocbacbos llacedcmoníoí,r oc<br />
la oelos otros í6zícgos: pozoon<strong>de</strong><br />
cadavno que quifierepodraconfidc?<br />
raroequaloclasoos falilmasobc?<br />
dientes r vergonqofos los mocba?<br />
cbos, r venian a fer mas templados<br />
t perfectos varones. C
î)c loa Sacc<strong>de</strong>momoôt 207<br />
C11 la cíti(lad.íi)c mas ocllo qiicrícn? ge conftgo ciento ,oeelar5do les pot monta q<br />
do Icoplantar niaslavcrgué^ajitian quccaufapzcftcrca los vnosenbó- ««'mue«<br />
do qiicqiiando fueflen poj lacallc lie rra rcptueua alos otros. Ipucs S S<br />
iiaflTen inetidao laa nianoeoentro oe eftos tales oefecbados, oefpues con toe frno «<br />
la ropa , t q"eanduuieflcnfoflega= tien<strong>de</strong>n y compiten con aquellos q fj® f<br />
dos t có fileneio fin mirar a ninguna no los admitiero,t tábien con aque?<br />
parte,fino loa ojoí pueftoí en tierra. Uos que Icsfíierópíeferídos:^ guar<br />
CH)e oon<strong>de</strong> parefce claramente q el dáfet recatanfe mucbo los vnosoe<br />
genero tnafculinooeloa bóbteaea los otrof que no bagan cofa mala ni<br />
maa fuerte para guardar la verguen oe^bonefta. Miquefetrauavnacó<br />
^a t callidadq no elfcmininooclas tienda entre ellos muf fanta,tmut<br />
muscrce* y afli no pudieras o^t oigna oevna ciudad biêgouernada,<br />
mas fu bo5 oellos quando ^nán pot en la qual fe mueftra claramctc que<br />
la calle q fi fuera oe piedra,«i boluer es loq ocue bajer qualquier bueno:<br />
les mas los ojosa mirar que fi fue? t oe ambas partes fc erercitan pot<br />
ran oe metal, finalmcntcpcnfaras parefcer ftemptc nmtííptouados, t<br />
que eran mas vergongofos quelas ftes menefter anudar en algo lare^<br />
virgincs y oójcllas q eftan fentadaí publica, lo trabaja cada qual cou to?<br />
1íH?iHti5<br />
era cl lus t mcfuradas cn fus talamos, pues das ftis ftierças. .Sflí miftno oe ne?<br />
fi4r t)ódc quando venian al ipbilitió / o cóbi? ceflídad bá ocptoairar poz aumcn?<br />
feiuntauâ<br />
en S.3CC« tes públicos fe auiaoe tener a mu? tar las fuerças t buena oifpoficióoe<br />
<strong>de</strong>monia cbo que quifteflcn bablar para refpó fu cuerpo,potq contié<strong>de</strong>n pot la bon<br />
8 comcr <strong>de</strong>ra lo que les pteguntauan.y quá? rra en la lucba t a fuerça oe bzaços v<br />
publica »<br />
mete co: to a lo que toca a la crianza pzoairo combate oevnopozvno, tel quele<br />
tno mida ficmpteoe tener gran cutdadooc lof baila ptcfente esfenoz oe oefpartir<br />
U8!)fU9le<br />
tce. mancebos,creyendo que ft eftos fon los que pelean :t fmo quieren obe?<br />
tales quales conuicne que fean, po? <strong>de</strong>fcer al que los oefparte, luego el<br />
dria manar mucbo bien ocllo a la re pcdonomo/ o rectoz los llena ante<br />
publica. Biendo también quelos q los cpbotos que los caftigan có grá^<br />
fon amigos oe competencias oe bue pena,quericndo moftrar en efto que<br />
na gana o^tian los cotoí oc bs muft ningtmo oieflc tantolugara futta,<br />
cos,t fe pararían a mirar los juegos que ociraflc pot cfto oe obe<strong>de</strong>fcer lue?<br />
Îucgoe t ejccrcícios grnmtcos, t cótiendas ¿o t oc pzcfto a las letes. (Ûuando<br />
CpmntîX<br />
coetiama t combates públicos, entendió que ban paflado la edad oc tnanccbos^<br />
vu looq era bueno meter los mancebo^ en có vienen a fcr oe aquellos que pue<strong>de</strong>n<br />
Jajianlof<br />
Qombîee petcciasoela virtud:pucs oefta ma? fer elegidos para los grá<strong>de</strong>s cargos<br />
txrnudos ñera llegarían mas pzcfto n alcancar oe república losotros j6zicgos fin<br />
«omo era la virmd y el efftierco. V aflTi quicro tener refpecto a las fuerzas oe fu<br />
«ojrcr,f«l<br />
*ariucljar agota contar como los metia en efta edadfcnalanlos parala gucrra:pero<br />
îotro0 competccia. Cí^ligcn los £pbo? Utcurgo a cftós tales oz<strong>de</strong>no poz<br />
afTi.<br />
KpJjoîoe ros tres oe aquellos tales manceboí let que fc cicercitaflcn enla caca,fino ^^ cae»<br />
«•Tâciertof que eftan en la ftot oe fu edad que fe fclo impidiefle algún cargo publico enfado pa<br />
Eoucrna» llamanlf^tpagitas, C que vale tanto para qucquatido fueflc mencfter,pu e»«'<br />
CVa bcnioa oicbo !o6 cftudíos t c-<br />
)ccrclciO0 que Htcurgo cftablcfcio<br />
po: let a cada cdad:ago:a quiero cou<br />
tar la tnonera oe biuir t rccogiinicu<br />
to cn el comer que oio a todos. 0abi<br />
cudo íf curgo q los Hace<strong>de</strong>monios<br />
bien alu como los otros j6:iegós<br />
bajian combitcs t banquetesparti?<br />
ciliares en fus cafas, v conofciendo<br />
queoeílb nadan mucbas malda<strong>de</strong>s<br />
t vellaquenas,mando queoe at a<strong>de</strong><br />
late los combitcsftidfcnen publico<br />
cretendoque odia maneratrafpaf?<br />
farlan menos lo que les fuelfe man?<br />
dado, y taífoleslacomidaocmanc<br />
ra q ni les fob:alfcmucbo paraglo?<br />
tonena ,nilesfaltalfc nadapara bar<br />
tarfe.y po:quc los odofos t baraga<br />
nes fuelen bajer mucbascofasoef?<br />
or<strong>de</strong>nadas tfcas,t los dcosa vejes<br />
fe bajé odofos, ni quifo que la mefa<br />
cfhiuidfevadaocmanjaresmictraí<br />
que ellauanfentadosaclla,ni fiicf?<br />
fencollofost fumpttiofos quito?<br />
les oe fubcuer todas las bcuidas fu<br />
perfluas t no neceífarias que oanan<br />
los cuerpos t trafto:nä los fentidos<br />
permiticndoles folamete beuer a ca?<br />
da vno quando tuuiclfc fed :crctcdo<br />
Qoeflafucrtc feria mas faludablet<br />
mas fuaue la beulda.y fi odia mane<br />
ra comíclTcn t bculclfcn no podria<br />
ninguno po: glotonería, ni embria?<br />
guej odlriit: fu pcrfona, ni fu bajic<br />
datcafa. j6n las otras duda<strong>de</strong>s po:<br />
la mato: partcfe iuntátconucrfan<br />
los igualcscon tgnales en edad,po:<br />
oon<strong>de</strong> mut poca verguenca fe pue<strong>de</strong><br />
tenerlos vnos a losotros: masHt^<br />
curgo cn toda tierra oc 0parta mcj<br />
do la enanca t oifdplina oc lof man<br />
cebos con el vfo v cjcpcriencia oe los<br />
viejos* y po: comimbrc oe la tierra<br />
era dlablcfddooejir t contar en los<br />
combitcs lo que cada vno ouidfe be<br />
cbo bueno enfu dudad,oc manera<br />
quealll nopodia auer nmguna in?<br />
iuria,ningu oefatino oel vino, final<br />
mente ningún bccbo ni oicbo torpe<br />
o feo. V oe aquel comer en publico<br />
fc les crefda otro bien, que forado<br />
auiá oc palfearfc oefpues oe auer co?<br />
mido, para tornarocalll a fus cafas,<br />
t teuer por eflb ai tdado que no oefa<br />
tinafl^cn por el vino,fabiendo que no<br />
auian oe quedar allí a oormir oon<strong>de</strong><br />
cenauan,tquefc auian oe feruiroe<br />
la nocbc como ocl ola, pues no era li<br />
cito andarcon lumbre a<strong>de</strong>lante. 0a<br />
biendo afli mifmo Htcurgo que los -<br />
queocfpues oel comer trabajauant míSdldo<br />
bajian operaaon tiene buena color po»<br />
t crian carnes,v cobra fuerqas,t los<br />
^ no trabajan eilan blncbados t oef?<br />
coloridos t ocbilcs, no fe quifo oef?<br />
cutdar odio: fino confi<strong>de</strong>rando que<br />
quando el trabajaua con dpenfamié<br />
to,parcfda que el cuerpo eftaua fatif<br />
fecbo, mádo que el andano tuuieflc<br />
cargo oc mirar po: cada vno cn los<br />
eicercldos ,para que no feoeicaflcn<br />
vencer oe los manjares comiendo<br />
oemafiado. y a mi parefccr no erro<br />
en ello: pues nofe podian bailar fa?<br />
dlmcntcningunos mas fanos,nioc<br />
mas fuerzas en los cuerpos que los<br />
Hace<strong>de</strong>monios: po:que femdátemc<br />
tefe cjccrdtá có lof pies t conlas ma<br />
nos t con el aiello. Zamblcn fue<br />
Htcurgooecótrario parecer cuello<br />
que otros mucbos. £n las otras<br />
ciuda<strong>de</strong>s cada vno es feño: ocman?<br />
dar a fus bi jos t a fus crlados,t a fu<br />
bajicnda : mas Htcurgo quenendo<br />
or<strong>de</strong>nar que fus ciudadanos no fc bi<br />
jicflen malnioaño,tfcbijtefl*enblc<br />
los vnos a los otros, bljo que cada<br />
qual pudieflc mádara los bijos age<br />
nos ni mas ni menos q a los futos:<br />
t quando alguno ve que los padres<br />
oelos
t>e lod^tace<strong>de</strong>moníoé. 108<br />
ocios bifos fobjc quien cl tiene iná<br />
do también lo teman fobjc Itfs fu^oí<br />
oe tal manera los mandaua, como<br />
querriaquelos fu^os ñieíícn man?<br />
wotíip dados oelos otros, y po? efto ft al<br />
afli mifino oz<strong>de</strong>no H^curgo en Ha?<br />
ce<strong>de</strong>monía lo contrario que a^ en laí Comoím<br />
on-as ciuda<strong>de</strong>s oeiSzeda. l|>oíque<br />
pidtoJLf)<br />
coreo cía<br />
los on*os j6zícgostodosfcoana la uortciacd<br />
ganancia ocl oinero quanto pue<strong>de</strong> fu0le;c«.<br />
SKf'gnu mocbacbo ba recebido acotes fer:vnos labzan la tierra,otros ñaue<br />
inoci2sw oe otro po2 caftigo, r fe viene a que? gan,otrosfon merca<strong>de</strong>res: otros fc<br />
dofl®como vara fu padre,es muf fea cofa t mu^ mantienen oc fusartcs y oficios.<br />
uknoe, mal cótada fiel tábien no leoaott-os ^I>as H^airgo vedo en ©parta alof<br />
acotes mas fobze aquelloí al bi jo;en bombzes libzes q ninguno entendíef<br />
tanta manera eftá cofiados los vnos fe en tratooe gananda:folamcte les<br />
oe los otros,que no mandaran a los oz<strong>de</strong>no aquellos tratos que pue<strong>de</strong>n<br />
mocbacbos cofa mala.llo nnftno bi acarrear libertadala patría.y cierta<br />
50 oe los alados q los pudiefien má mente no es meneftcr pzocurar alli<br />
dar,t fc firuicflcn oe los ágenos,tá? riqucjas, oon<strong>de</strong> todos igualmente<br />
biai coíno oelos pzopíos, quando<br />
fiicflc mencfter. y afli mifino quifo<br />
trabajan no masoepozaucr lo ne?<br />
ccftario para la vida, afli mifmo<br />
que los perros oe ca^a fueflen conm les pufo regla en d comer para que<br />
ncsjpoz loqualelq ba meneftcr ^z a poz oar fea los odcf tes no ttiuief?<br />
caca cóbida al otro:^ ft cl no pue<strong>de</strong>/o fencodidaoe lasriqucjas: ni taim<br />
no tiene cfpacio,oe buena gana le em poco poz caufa oel veftido coftofo<br />
bia fus perros* Delammnamane? tenian neceftidadoe pzoairar oíne?<br />
ra fe firuen ocios cauallos,que el ros, pues nocurauanoe atauiar fe<br />
que no pue<strong>de</strong> andar a ple/o ba mene con veftiduras mut fumptuofas y<br />
ftcrcaualgadura para ppe pzefto a pzeciofas: ftno con la falud y buena<br />
on-o lugar, ft ve cauallo en alguna oilbofidonoefucucrpo.IBi teniánc<br />
parte toma le, y ftme fe oel, y oef? ceuidad oeallegar oineros para ga?<br />
pues le tozna a fu oueño bientrata? ftar cn ficftas/o cobites con fus ami<br />
do. jCambien bijo quefe vfaflc en gos: pozq jujgaua poz mas bonrro?<br />
Hace<strong>de</strong>moníalo qenlos otros pue? fo que cada qual apzouecbaftc a los<br />
blosoc j5zccía no era oe coftumbzc, futosc5 eln-abajoocfu cuerpo que<br />
que los que vicnentar<strong>de</strong> oe la caqa,]? no moftrarfegaftadoz. 1p)ozque efto<br />
ban meneftcr algunas pzouiftones era obza oe las riquejast lo otroera<br />
necefl*arias,ft ellos no las tienen a? obza oe animo virmofo. Bedo tam?<br />
parciadas, mando queoe aquello q bien cnefto ,q no fc enrriquecieflén<br />
oejcaflen los que oc antes ouieflen injuftaméte có injuria ocon-ott po?<br />
cenado ,cl que tenia neceflídad pu?<br />
diefle abzir las cerraduras oe las ar?<br />
cas/ooefpcnfas,r tomaflTc lo que<br />
oiiieifc meneftcr,^ looe mas oejcaflc<br />
cerradocomo lo auia ballado.SDefta<br />
manera.repartiendofeloívnosaloí<br />
otros j aquellosque poco teniá eran<br />
participantesoc todo loque aulaen<br />
la tierra,quando loauian meneftcr.<br />
tanto inucto pzimero moneda oc pc? Ua calT co<br />
fo t valozoeoie5.mínas tanfolamcn nioa$o:a<br />
te que ft vna v^ cntmua cn cafa,ni fe 0IC5 ouca<br />
dos,fno.<br />
podiacfcon<strong>de</strong>ralfeñoz ,nialos era? era vna<br />
dos: pozque era meneftcr lugar 00 monedad<br />
novnaCu<br />
cupieflc, t vn carropara licuar la. nia,conio<br />
Ipefquifauanft auia en po<strong>de</strong>r oe al^ fi DipclTcí<br />
guno ozo / o plata, y d que fticfle ba? «nos bies<br />
tnilmars»<br />
liado quclo tenia,pagaualapena.. UCdÍ0,<br />
' S)c
^uc^be<br />
Demaneríiqueno auia para ^ bar<br />
jicdoJLí^ fe ala gananeia oeloinero,pues que<br />
curgotoí pzoeuí'ar las riquejas en la Hace<strong>de</strong>?<br />
da efta fu<br />
tno^piej monia trata mas pefai* ^oele^teel<br />
tnina(vná Vfo oellas* Va pues todos fabemos<br />
moneda, ^enHacc<strong>de</strong>inonia fe obe<strong>de</strong>fee mas<br />
venía afcr<br />
vna cofa $i las le^cs ralas útftieíasquenoen<br />
grádc parte alguna : rj)íenfo ciertamente<br />
ctpalinfre<br />
fifueíTeoc qtie no tentara Irairgooeeftablef?<br />
cob}C* cereltetanbueneftadooe república<br />
éU Hace<strong>de</strong>monia antes que ouiera<br />
ganado la voUmtadoe lospzincipa^<br />
Ies oé U ciudad,r los ttmiera a todoí<br />
oefu parecer vnanimes r cocoidcs.<br />
%o qual puedo bien conieturar ,poí<br />
que en las otras ciuda<strong>de</strong>s los gran?<br />
<strong>de</strong>s t podcrofos no quieren parecer<br />
que tengan temo: ala juUiciafmoq<br />
r V v B r • ^ • r w • w w- • w — - " —• — Aw - '<br />
.í ombtó lib:e r feño:.4l!)as en lace?<br />
dcmonialomas podcrofos fpjinci<br />
palcsfonlos quemas obc<strong>de</strong>cena la<br />
KiíHcía,r fcgloíiancntalcafooc fer<br />
tmtil<strong>de</strong>s.ypot ello quando fon lia<br />
trtadosoellas,vícnencojriendo r no<br />
oc cfpacio à obedccerlUmádadotcrc<br />
rendo que li ellos comienzan los pñ<br />
Uteros à fer mur obedientes que oc<br />
mu^ buenagana fc^iran los otros<br />
mcnozes tras cllQft lo qual fucedio af<br />
ri* Xambien es vcrifimil que ellos<br />
niiftnos oz<strong>de</strong>naró la oi^idadoe los<br />
i£pbo:oscQncimando r po<strong>de</strong>r que<br />
ficncn:pojque fabiá que cl obe<strong>de</strong>cer<br />
es clmarot bien oe todos , am enla<br />
república como en la guerra, como<br />
cncalb» TPucs quanto maro:po<strong>de</strong>r<br />
tienecl juej que tiene cargo,tanto<br />
maspcnfaua podria atemoiicar los<br />
ciudadanos que le fucífen obcdien=<br />
tes. (Duecierto los £pbo:osoe fu<br />
mifma autojídad pue<strong>de</strong>n calligarr<br />
penar al que quieren, r fon fcñojcs<br />
oc quitar los otrosiuejés antesoc<br />
tiempo,r pi^<strong>de</strong>r los r encarcelarlos<br />
r octerminar oc fu vida/o 6 fu muer<br />
te. ipo2 lo qual como tcgan tan grá<br />
po<strong>de</strong>r rauto:ídad,no ocjcanCcomo<br />
lasotras ciuda<strong>de</strong>s oejcan los^vna<br />
vej fonclcgidoí paralofcargos)!ná<br />
darcomo quificrcntodo ciano ente<br />
ro que les cabe:fmo que bien affi co?<br />
mo los trwnnos/ o losquefon jue?<br />
jes en algunas iultas / o to:neos / o<br />
femeiantcsejeercicios ft ficntcn algu<br />
noouctrafpalfelaslcrcs,luegoroe<br />
pjclto le caftigan. Ipucs entre las o?<br />
tras buenafitmencionesque Hrcur<br />
go ballo,para q los ciudadanosqui?<br />
flclfcn obe<strong>de</strong>cer fus leres,me parece<br />
fue efta la meio::quc no quifo oiuul<br />
garlas Icres al pueblo antes^ pii?<br />
mcramentefuelfealojaculooeDel?iLrcurflo<br />
pbosacompañado ocios masp2in? a«»««»®<br />
cipalcsoe la ciudad: r alli pjcgunto<br />
al OÍOS apolo ft Icparccia que feria ««CIÓ OCI<br />
bueno rpíouecbofo para toda Xace<br />
dcmonía obe<strong>de</strong>cer aquellas leres q<br />
elauí a o:dcnado. y como el o:áailo<br />
refpondicífe que p'ara todos era bue<br />
710 r p:ouccbofo,luego entonces laí<br />
bio r pi»blíco cftaturendo que fuelfe<br />
tenido po:1niquo r ntalo el que no o<br />
^bc<strong>de</strong>cícflc a las leres confiriíiadas<br />
po:clo2aculo,Xambicn esoc tener<br />
(Cnadmiradonlo qucHrairgo bijo<br />
en Hace<strong>de</strong>monia, que todos muicf?<br />
leu po:mejioí la muerte bonrrofa q<br />
la vida ocf bonrrada.yft bien lo con<br />
ft<strong>de</strong>ramoSjpo: cierto Dallaremos ^ as «!«»'<br />
fon mucbos menos los que mUcrc gacsia «<br />
Dcftos tales buenos rclfot^adoí que JJJJJ J<br />
no los quefe oéjcan mo:ír oe rurncs no oc elv»<br />
tcobar<strong>de</strong>s.y para oejir verdad, es<br />
cofamur aucríguadaque cotila vír?<br />
tudrcITucr^o fc alarga rcofcrila la<br />
vida po: mas tiempo que no ba je léó<br />
el vicio r conia cobardía, y es mas<br />
faalr mas fuauer masapárciiadar<br />
íuasrcjia.y cftaclaro r manífícfto<br />
que
oe loslacedcmoMíós» 109<br />
qtîcïa glóííáf bonrra fefiguc trasla<br />
virtudíporquc todos quiere anudar<br />
a los buenos, poz eflb es bien q no<br />
Sunparece,quifoo2<strong>de</strong>narnianifieíla<br />
mete q los buenos bmieflen vna vis<br />
dapzofpera t bieuauenturada, t los<br />
malos miferatoefuéturada. £nlas<br />
otras ciuda<strong>de</strong>s quádo algiuio es ina<br />
lo folamctctienecl nombzeoc malo,<br />
t pozeflbnooejca oe andar en la pla=<br />
ça,t contratar el malo cou el bueno,<br />
tfentarfe t iugar oon<strong>de</strong> quifiefle.<br />
^Das en Hace<strong>de</strong>monia todos tienen<br />
verguêça oe fe juntar con el malo,oc<br />
admitirle cn fu compañía, oc j ugar /<br />
o burlar cócUt mucbas vejes quan<br />
do los otros fe reparten para jugar<br />
oe vn vando t oc otroa la pclota,efte<br />
talfe quedaoefuera. Venlasoá^as<br />
t bables lelancan en el mas ru tu lu?<br />
çar, ten la calle no le bajen coztefia,<br />
ten loa atuntamientos t aflientos<br />
tiun entre los moçof no feleuàutana<br />
el. Has virgines,oonjellas parletas<br />
0 bijas oefte talque ftieflfe tenido poz<br />
malo,qultauá lasoe fu po<strong>de</strong>r,t apar<br />
tauan lasa oó<strong>de</strong> nopudicflcn tomar<br />
e]cemplo oél-para couardia/ o vilcja.<br />
01 vna muger eftaua para cafar, no<br />
le era licitó aclque era notado poz<br />
malo niaun mirar la puerta oc fuca<br />
faoella. y para todo efto aula pue^<br />
fta pena t caftigo, fi el malo lo que?<br />
bzantalfe.lHo auian en fin oc imitar/<br />
o remedar en nada los nitues a los<br />
buenos, % fi lo bajian llcuauan aço?<br />
tesoe los otros mejozes que ellos.<br />
I^cs como los malos eftuuieflcn<br />
abatidos,t tan fubjetos a tanta pena<br />
t oefbonrra, no me marauillo fi los<br />
bombzes quifieflcn alliímtcs mozir<br />
que no biuir vna vida tan oeíbonrra<br />
daT ignominlofa. aflTimifmomepa<br />
rece que Htcurgo oz<strong>de</strong>no mut bueí=<br />
na let,quandoiiiandoquc la virmd<br />
fcejcerdtaflrc bafta la vejej, pues que<br />
poniendooeftamanera en elfin tter<br />
mino oe la vida el jutjio oe la vejej,<br />
oc cada qual bljo q ni aun en la mif?<br />
ma fcnemdfcocfcutdaflen oe obzar<br />
la virtud t bondad, y también es co<br />
faoignaocgrá loa tadmiracio efta,<br />
(Une queriendo tener gran refpecto<br />
a la vejej oe lof buenos,encomendan<br />
doalosancianof lascongo]cas tait<br />
dados ti''abajosoclanimo,t queen<br />
efto fueflcn fcñozcs t ttiuieflcn po¿<br />
<strong>de</strong>r t auto2idad,bijo que la vejej fuef<br />
fe mas bonrrada t eftimada que no<br />
las fuerzas tvigoz oe lof mancebos;<br />
t con mucba rajc!,pues eftos traba?<br />
jos t cuidados requieren mas eftu?<br />
dio qucno los otros humanos. STo?<br />
doslos otrosejcercicios pozbucnos<br />
que fean enfin fon trabajos oelcucr<br />
po:mas el agonía t cutdado oc la ve<br />
jejocmueftracl jutjlot oifcreríon<br />
oc los buenos aHlmos.y quantoes<br />
mejoz el animo que el cuerpo tanto<br />
fonniatozcs los cutdados t congo?<br />
jcas t trabajos tanfias ocl animo q<br />
no lasoel cuerpo, t valen mas,t re«<br />
quieren matoz eftudio t oiligenda*<br />
ÍDc mas oeftoquien no loara aqud<br />
pzecepto oc Htcurgo, el qual cono?<br />
<strong>de</strong>udo que losque no fe quieren oar<br />
a la virtud no fonbaftantes para au?<br />
mentar la patria cn bien, ni cn boiu<br />
rra, conftriño a todos fos Hacc<strong>de</strong>?<br />
montos que publieamcnte círcrdtafí»<br />
fen en Sparta todas las virnJdcs^'<br />
poz tanto bien afli como algunos<br />
paiticularcs oifieren ocotros en vir<br />
tud, tíosoiligentes oifieren oe los<br />
.tiegligcntcs,afii tábien con rajó Ha?<br />
.cedcmoniaercc<strong>de</strong>en virtud a todas<br />
lasotrasdudadcstpozqfolacllapu?<br />
blicamctc ciccrcitala virtudr bódad.<br />
o Xambicn<br />
Eo0 vie»<br />
(os fon re<br />
ucrcncias<br />
do0 pojq<br />
traba tan<br />
con el ani<br />
mo.
ITíifnbícn es óc loar cfto que cn las<br />
otras ciudadcscaftigan folamente a<br />
aquel q baje injuria a otro:mas<br />
curgo mádo que no ftieífe mcfios ca=<br />
ftigadoelqnenototiaméte fe oefcu^<br />
dalfe oe fer mut bueno. Xenia poz<br />
cierto fegim parece,que los que can?<br />
tiuauan a otros/o les qmtauan lo ftt<br />
to/o les burtauan algo, folaméte ba<br />
5ianmala aqttcllos a quien injuria?<br />
uan, masque todas las ciuda<strong>de</strong>s fc<br />
perdiá arremate poz caufaoe los ma<br />
ios t rutnes bombtes, t para poco,<br />
afll que amipai-cccr con gran rajón<br />
cftablecio mut grá<strong>de</strong>s penas a eftos<br />
íaIcs.lPufoIcs afll miftno vnanccef<br />
ftdad incuitable oe vfar toda virtud<br />
oe laque pertenece al buen gouicnio<br />
oclaciudadcnlai'cpublica.lPozquc<br />
todos los jubilados que auiá tenido<br />
cargoí fegun las letes,quifo q tgual<br />
mete tuuieflen la ciudadpot pzopia,<br />
t que nopudicATcn efcufarftaqueja<br />
oecucrpo,ni falta oe ba5icnda,para<br />
loquctocauaolbicpublico. y afticl<br />
que fc moftraua temerofo/oflo¡co pa<br />
ra trabajar culo quemádauan las Ic<br />
es, octerminaua que no fueflc aui?<br />
S<br />
o en el numero oe lof buenos ciuda<br />
danos, pues que eftas letes feáan?<br />
tiquiflimas, efta claro t maniftefto,<br />
potque Utcurgo oijen qne fue en<br />
tiempo oe lo6ltecraclidas,t aun con<br />
fer tan antiguas les parecen agoza<br />
mut nucuas a todos los otros jSzic<br />
gos.y lo que mas esoe marauillar,<br />
es que todos loá eftos vfos t coftum<br />
btcsocHtairgo ,t ninguna ciudad<br />
los quiere imitar. £ños fon bienes<br />
comunes, aflTi para la paj como para<br />
la guerra; mas ft alguno quiere fa?<br />
bcr lo que Utcurgo inuento para la<br />
guerra mejoz que todos los otros,<br />
podra lo mut bien ott t enten<strong>de</strong>r oe<br />
fto que agota oiré.<br />
ClptiincramentelosjSpbozos oe? ¡romoeu<br />
claran pot publico p:egon la edad t taoidcim<br />
los anos oe aquellos q ban oc falir a ^jSí<br />
la guerra,aflioe pie como oe cauallo: rra cnJLa<br />
t también oe los oficiales,t oe todas ««i«'"»'<br />
quantas cofas vfan los bóbzcs enla<br />
ciudad,oe tantas ba oe auer copia t<br />
abundada en el campo, y todos los<br />
inftrumcntos que fon meneftcr encl<br />
ejcercito oe cada fuerte mádan los Ue<br />
uar en carros t en beftias,potque no<br />
fc pudicflc ocjcar oe ecbar oe ver ft fal<br />
taflc alguno.para quando ouicflcn<br />
oe pelear armados inuento que cada<br />
vno lleuafle ropa colotada t ft» efcu?<br />
do oe ajero: pareciendo le que la ve?<br />
ftidura oc efta coloz no era conm con<br />
las otras, t era mas aparejada para<br />
la guerra,t fe limpiauamaf pzeftooe<br />
la fangrc,t fe enfujiaua mas tar<strong>de</strong>.<br />
'iPerimtío a los manccbos quecriaf?<br />
fcn el cabello crecido,cretendo ^oe?<br />
fta manera pareccriá matozes t maf<br />
libzes, t mas terribles t efpátofosa<br />
lof enemigos.Dcfpues repartió los<br />
oe pie t losoe cauallo enfetstribus<br />
o coladoncs.iCada tribuoeftof tenia<br />
vncozonel,quatro capitanes, ocbo<br />
capozalcs oe a cinqucta bombtes, f<br />
oiej t feta cabos ó efquadras.ycftof<br />
tribus fe repartiá poz edito pu'blico,<br />
vnas vejes en tres efquadraf ,t oti'as<br />
vejes en fets.1p)ues lo que algunos<br />
pienfan que efta oz<strong>de</strong>nan^a oelos Xa<br />
ce<strong>de</strong>monios es mut rebuelta T cntri<br />
cada,no aciertan en ello:pozquecn la<br />
oz<strong>de</strong>iianca oe los Hace<strong>de</strong>monios at<br />
caudillos t capitanes, t cada vanda<br />
tiene todo aquello que bajiienefter<br />
tener:oe mancraquepodra facilmen<br />
te enten<strong>de</strong>r efta otdcn ftn errar qual?<br />
quiera que conofcicrebombzcs. 31<br />
los vnos mandan que vatan a<strong>de</strong>lan<br />
te cn la vanguardia, t a los on-os<br />
quefigan octras en la retaguarda..<br />
Quando
Ouâdo fe baîi oe inouer todos lo en<br />
tien<strong>de</strong> po: la palab:a fola oel cabo oe<br />
efquadra como po: boj oe p:cgone=<br />
rov Hos efquadrones van ancbos y<br />
efparjidos (elpo:^ podra nnit bien<br />
ente<strong>de</strong>r cada qual que fupiere las le?<br />
tcsocHtcurgo) po:quc fivn efqua<br />
dron fuere oeíbaratado, pueda foco:<br />
rer otro oe p:efto para encontrar. V<br />
aquello queparece mut oiñcila los<br />
quepeleâ armados,bajen mut fácil<br />
mente los Hace<strong>de</strong>monios. (Quando<br />
vanenala,figuefe en la retaguarda<br />
tSîî DS' ^ efquadra que llamâ ellos £nomo=<br />
' rcceqfeu¡ tía, quc CS la que viene iurametada,<br />
mieiieru ^ocaquitomaelnób:e oenuncaocf<br />
ví' amparar fuplaça. £ fiel efquadron<br />
ncn «run OC los cncmigos fe parefce oe frente<br />
íí mífm! ílt« viene en efta mifma o:dcn,man?<br />
Bioe. 7 da fe al capitan oe aquella efquadra<br />
Jj^j'y'/P^l^nomotiaquerebucluaenlaoelans<br />
teraponíendolosefcudosa lamano<br />
me í fean ftntcftra queoe anteatuan a la ocre?<br />
cba,t qwc vatanmarcbando. ÍDcfta<br />
manera bajen miétras queel efqua<br />
dron oe los enemigos no fe mouiere<br />
oe como venia oe antes. -dDas ft p:o<br />
figuiendo en efta o:dc que van,acaes<br />
ce que los enemigosles acomete po:<br />
la retaguarda,rebuelue oe p:efto ca=<br />
daefquadra,paraque losmeio:es y<br />
mas elFo:çadoî vengan fiemp:e oe ca<br />
ra a feafrentar con los contraríos.<br />
Quando el p:í ncipe/o caudillo efta a<br />
la manoftníeftra Cpo:q oefta mane?<br />
ra no pienfan tener menos ventaja,<br />
antes algunas vejes valen mas po:<br />
eftb) ft algunos p:ociiran oc los cer?<br />
car no fe ponen cabe la parte mas fta<br />
ca t oefnuda,ftno cabe la mejo: arma<br />
da.0i po: alguna caufa parccccôue<br />
nirqelcaudillo vcgaa!la mano ocre?<br />
cbarebueluen oe p:cfto cncl ala el ef<br />
quadron,para q el capitá fe baile a la<br />
mano oerccba, t la retaguarda a la<br />
oeloôSace<strong>de</strong>montod, xio<br />
mano ftnieftra. jgft po: el contrario<br />
ven venir el efquadron oe los encmí<br />
gos en buena o:<strong>de</strong>na la mano ocre?<br />
cba,no bajen otra cofa ftno reboluer<br />
con cada efquadra, t afrentar como<br />
quié encuentra con galera a popa en<br />
fus cótrarios: t oefta manera queda<br />
elpoftrerefquadróen la retaguarda<br />
có fus lá^as enrriftradas. Si los ene<br />
migos Vienen a la mano fimftra, no<br />
losoe!Cáeftarafti,fmoque los ceban<br />
t alaban t p:ocurá oe mrbar t ocíba<br />
ratar las efquadras que les vienen al<br />
encuétro: t oefta manera to:na otra<br />
vej fu efquadron a ponerfe en la reta<br />
guarda:quedando con los cfcudos a _<br />
la ftnieftra. cago:a quiero oejir ^ t e<br />
la o:<strong>de</strong>nquele parcelo a xtcurgo fc eo cn ar«<br />
ocuía guardar en aflentar el reaUpo:<br />
que cn las pütas oel efquadron qua? '<br />
drado fepuc<strong>de</strong> receblroaño,oetermi<br />
no antes oe poner ftép:e el realencer<br />
co t redondo: ftno fueflTc quando lea<br />
parecielfe queeftauá feguros po: te?<br />
neralas cfpaldas algún monte/oal?<br />
gun rio. Has guardas f centinelas<br />
mando que ouraflcn todo eloia ,para<br />
que p:incipalmente miraflTe t vifitaf<br />
fe losoc oentro. ligues no feponen<br />
eftas táto po:caufa oc los enemigos<br />
quanto oe los amigos t cópañeros.<br />
iPotque los enemigospue<strong>de</strong>n fer vi<br />
ftos t efpiados oc los oe cauallo que<br />
los puedcnoefaib:ir oef<strong>de</strong> aqucllos<br />
lugares oe oó<strong>de</strong> pueda la vifta alean<br />
qar mas Icjcos.Si alguno falia oe no<br />
cbe fuera oe la compañía mádo que<br />
fueflc tomado t guardado oe lósSci<br />
ritas que fonoecicrta regió oe arca<br />
dia llamada 0cira: los quales para<br />
cfto erá Diputados, aunq ago:a tam<br />
bien es cl tal que falc guardado oe al<br />
gunos peregrinosquefeballanp:e?<br />
fentes. jTambien tenian otra guarda<br />
oe bomb:esoe lan^a q andauan ftem<br />
o ii p:c
p:c ro<strong>de</strong>ando el r(ral,quc fc ponía pa<br />
ra guardar IO0 fiemos y criados ,a<br />
los quales les era vedado tomar ar?<br />
mas:rparaguardaralíimifmo los<br />
que fcapartauan ocl real para pur?<br />
garelvíétre. y no es marauilla que<br />
nofe alejcé ocl ciccrcíto, ní fc aparten<br />
los vnos oc los otros nías oe quáto<br />
puedan p a bajcr oaño a los contra?<br />
rios:pucs lo bajen poz fu feguridad»<br />
•dbudanelreal a menudo, t efto poz<br />
oañara los enemigos r apzouecbar<br />
fe a cllos»3£ra poz icy eftablccido que<br />
todos fe eicercítatfcn en las armas<br />
míetrasqucouraua la guerra, para<br />
quefe bijicflcrt mas fuertes entre fi:<br />
V fueflcn mas eftí mados y mas teni?<br />
dos oc los enemigos. iRo podian fa?<br />
lírfe a paflcar, ní cozrer mas a<strong>de</strong>látc<br />
oc quanto lo permitían a todos los<br />
oc la cópañía: pozq no fe apartaflcn<br />
lejeosoe los furos.uXuando fc auíatt<br />
ejercitado los mandaua pozpzegon<br />
publicó el maeftro oe campo í| fe fen<br />
taflen todos (lo qual era vna cierta<br />
manera oe alar<strong>de</strong> fccreto)ocfpues<br />
lesmandaua tza comer r luego que<br />
embialfenfus efpías. Xraseftoba?<br />
5ian fus atuntamictos, t repofauan<br />
antes oe los cjccrcicios oc la tar<strong>de</strong>.<br />
;£ftoafft becbo les mandauá poz pzc<br />
gon quefefucífena cenar, t oefpues<br />
a bijielfen fus plegarias a los ÍDÍO?<br />
(es, a los quales pzimero auian apla<br />
cado con fus facrificios, tfc fuelfcn<br />
aoozmirconfusarmas aparejadas.<br />
IFladie fcoeue marauillar,pozque ef?<br />
crina mucbo oefto: que ft bien para<br />
mientes enelloballara que losTLacc<br />
<strong>de</strong>monios noocjcaron paflar poz al?<br />
to cofa ninguna oc aquellas que con<br />
nenian para lagucrra. Sgoza quíc?<br />
rocotarlasbonrras telpo<strong>de</strong>r t autozídadqucHtcurgoozdcno<br />
fcatri?<br />
butcflcalretenla guerra.<br />
Clpzimcramctcquadocftaenguar pod«,<br />
nicion,1a ciudad le mantiene aclta no tman<br />
todos los futos. Xracen fu cópañía K<br />
los capitanes t cozonclcs q fiempze ccdcmo«<br />
fe bailan pzefcntcs para le acófeiar t "<br />
confultar loquccóuiciiepara clbícn<br />
t pzo común oc todos.Zábícn eftan<br />
con cl otros tres oiputados tguales<br />
en el cargo,para que iúntamcnte con<br />
los capitanes t cozonclcs pzocuren<br />
todo lo neceflario:oc manera q nun?<br />
ca jamas cftan ocíofos, ni oejcá oc en<br />
ten<strong>de</strong>r en las cofasoe guerra.Quíc?<br />
ro agoza repetir como falc el ret Qná<br />
do quiere facar fus bueftcs.<br />
CPzimeramctc baje facrificios en<br />
fu palacioal Dios 3upíter buc guía<br />
dóz t atodos los otros Diofes q con<br />
cl eftan: t ft en ellos ven feñales oe<br />
aucrles ftdo aceptos ta^adablcs,cl noe^zic<br />
1P>t2pbozoquecs vn miniftro q Uc=<br />
uaelfiiego,toma el fuego ocl altar,t b?c<br />
va ociante a los confines oe la tierra uaroeií»<br />
aoódccl ret tozna afacrificar almíf ¡J® "JJS<br />
mo Dios 3upítert a la Diofa Día? doooua»<br />
na. Quando fc les mueftran fauoza?<br />
blescftos;otro5facríficíoí,t ael lepa ccrdotcH<br />
rece q fueron apajíblcs a eftos Dio?<br />
fes ambos, entonces Uiego pafla los J"po,' ucí<br />
términos oe la tierra, t el fuego que «ar oqurf<br />
ba tomado cl ipt^pbozo oeftos facri S'/.^Juí«<br />
ficíos va fiempze a<strong>de</strong>lante ocl, q mm nbi ^pfeo*<br />
ca fe apagia t tras el lleuá todo gene?<br />
rooc victímast refes,paraqucfietn<br />
pzc tengan que facríficar. jíEftaobza<br />
pía oc facríficar comienza antes ocl<br />
alna, queriendo pzeuemr,t antici?<br />
par la gracia oe los Diofes.£ftá pzc<br />
lentes a los facrificios los capitanes,<br />
cozonclcs, fargeiitos, cabos oc ef?<br />
quadras oe compañías oc cinquen?<br />
ta, capozalcs, t loscapitancs oe los<br />
compañeros oe guerra, t aquellos<br />
que tiene cargo oel carruaje t IO0 ea<br />
pitancs Diputados oc las ciuda<strong>de</strong>s<br />
coníé?
confcdcradasq fe quieren ballarpíe<br />
fenree.XábienfebaUádllipiefenteer<br />
oos oe los ;£pbotos ^ no entien<strong>de</strong>n<br />
en cofa alguna, fino quádo el ret los<br />
llania,ver lo q cada vno ba5e,t coire?<br />
gir los t caftigarlos como cónienc.<br />
Scabados los facrificios,el IRct lia?<br />
ma a todos,t niáda les lo q ocuen ba<br />
5er:oe manera Q quic efto viere lepa<br />
recera q todas las otraf naciones fon<br />
rudas oe la oifciplina militar,t q los<br />
Hace<strong>de</strong>monios folos realmente fon<br />
macftros oclas cofas oe guerra.Dcf<br />
pues oc falido el ret,ftno parecia oe?<br />
lantefutropclalgunooclos contra?<br />
rios,nadie paffa oelante oel, ejccepto<br />
los 0ciritas t los cauallos cotrcdo?<br />
res ligeros,que vá aoefcubtir elcam<br />
po.CQuádo piéfan auer batalla,el ret<br />
toma el ptimer efquadró,t le guia co<br />
fti lança oelátc bafta que fe viene a po<br />
ner en mediooe los tribus/o compa<br />
fiias,tenmediooe oosco2oneles,t<br />
el mas anciano oc los eí tienen cargo<br />
oelarcpublieafeñalaaquellos ^pe?<br />
ucptefidirlos.£ftos fonoe los tgua^<br />
les q ban eftado en fu cópania oel ret<br />
como los adcuinos,los medicos,los<br />
tanedotes oc flautas, los capitanes<br />
oe guerra,t algimos otros queoc fu<br />
grado fc quieren bailar pzcíentce* y<br />
afll nuca fc ballanoudofos en cofa al<br />
guna oe las q conuicne fc baganrpot<br />
quetodo fepíoueet fe mira ocanteí.<br />
afli mifmo fue mut vtil t piouccbo?<br />
fo ami parecer lo q inuentoUtcurgo<br />
parad tiepo oclcombatc t pelea oe<br />
fas bueftes, que quádo eftuuieflen a<br />
vifta oe losencmigos t facriftcaflcn<br />
la cabía todof los meneftrilcs q fe ba<br />
llaflrenpicfcntcsouieflcn d tocar fus<br />
flautas poileteftablecida,t qningu<br />
no ó los Hace<strong>de</strong>monios quedafle ftn<br />
ponerfe cotona en la cabeca : t mádo<br />
que todos tuuieflen fus armas tá pu<br />
oelos Sacc<strong>de</strong>moníos; XII<br />
q eftaua admitido para laguerra,en? flSSS<br />
trar en la bat^la tmoftrarfc vállete JSl'SS<br />
tapiouado. mofe mádaalcabooe<br />
cfaiadraq lo cebe poi vando:poiquc<br />
todos no lo pue<strong>de</strong> oti,ftno folo el ca? cw<br />
booeefcuadra, y dmaeftrooccápo<br />
tiene pot oficio oe pioneer q todo fe<br />
bagabient afu ticpo,comocóuiene»<br />
Quandolespareciefle tiépo ocaflcn<br />
tar real quifo Utcurgo q el ret folo<br />
fenalafle lugar aparejado para ello:t<br />
que tábien fuefle a cargo oel ret cm?<br />
biar embajcadoics t tratar 6 paj toe<br />
guerra con las otras nadones.y to?<br />
dos los que quieren negociar algo fe<br />
van piimeraméte oerecbos al ret: t<br />
ft es negodo oe juftida el ret los cut<br />
bia a los juejesoc iStcda para los<br />
plettos t caufasttft es negodooc oí<br />
ñeros/ o oe bajiéda luego los embia<br />
a los oiputados para ven<strong>de</strong>r los oef?<br />
poios.yba5iédodretcftonoleque<br />
daotracofaquebajerpara la guarda<br />
oe furetno,ftnomoftrarfc buc facer<br />
dote para con los Diofes,t buen ca?<br />
pitan para con los bombics«-dbas ft<br />
algunorneptegütaflcft poi ventura<br />
eftas IctesoelLtctífSopermanedcf?<br />
fen bafta ot oia ratas z ftrmes % im^<br />
mouibles, poi Dios que no le ofaria<br />
refpon<strong>de</strong>r.íQuebienfequealptínci?<br />
pió los ilacc<strong>de</strong>moniof ,mas querian<br />
biuir enfus Qfas contentos con lo<br />
mo<strong>de</strong>rado,tcóuerfarfcIosvnoscon<br />
los otros q no fer feñozee t gonerna<br />
dotes en las duda<strong>de</strong>s,t ocjcarfe coi?<br />
romper oe los aduladoies t lifonjc?<br />
ros como baje al ptcfente. y fc bien<br />
que oc antes fe recelauá oe parecer q<br />
tenian oio/o plata,t agota fc piedan<br />
vgloiificáoeadquirirlo. ytambien<br />
fe que oe antes poi caufa oefto auian<br />
mandado alanzar los eftrangerofoc<br />
o ii; fus
fu0 duda<strong>de</strong>s,t no era licito aloa<br />
ciudadanos Hace<strong>de</strong>monioa pereti<br />
nar a otra parte, porque iio amédiefs<br />
fen malas coflúbresoe los eftrangcc<br />
ros: mas agora couojco algunos q<br />
parecen los mas prindpales que tra<br />
bajan t mueren por cargos entre los<br />
eftr3geros,t oe antesproairauá por<br />
fer olgnos q mereddfen mandar, t<br />
agora mas trabajan por midarei por<br />
fer merecedores oello.y oe antes lo?<br />
otros ]6riegos venían a los Hacedc<br />
monlos afuplicarles que fiidfen fus<br />
caudillos cotra aquellos ^ los auian<br />
injuriado :tnas agora mucbos at q<br />
ferueganlos vnosalos otros para<br />
fer modados t vedados.Tpor lo qual<br />
no es oc maraulllar que los vltupe?<br />
ren,t tengan en poco, pues maniftc?<br />
fíamete fe parece que ta ni obe<strong>de</strong>cen<br />
a Dios ni a las letes oe Htcurgo.<br />
Cagoraqtilerocótar la or<strong>de</strong> oelos<br />
pactostcófe<strong>de</strong>radones q Htcurgo<br />
or<strong>de</strong>no que el ret tuuieffe inuiolable<br />
oef<strong>de</strong> q fe eltobledo al prindpio:tna?<br />
las otras polidas tcollubres,fibicn<br />
paramos mientes en ellas, bailare?<br />
mof od todo mudadas/o q fe nmdan<br />
oe cada ola. CDrdcno íj el ret bijielfe<br />
facrifidos por el bic oela república,<br />
como aquel que aula fido puello por<br />
2DÍ0S para procurar dlo,t fer candi<br />
lio oel eiccrcito ^ anbiaflTc la ciiulad a<br />
otra parte. Xamblenlcfeñalo prc?<br />
mios t oones oc lo? facrificios, t tan<br />
ta tierra cn nmcbas oclas duda<strong>de</strong>s<br />
•comarcanas,q le baflaflc para lo mo<br />
<strong>de</strong>rado fin le faltar nada, t no le fo?<br />
braffc para lo fupcrfluo,por oon<strong>de</strong> vi<br />
niclfca oefmandarfct oefordcnarfc.<br />
y porque los retes fueficn ocafióoc<br />
conuerfar, or<strong>de</strong>no los combites pu?<br />
blicos, t qnc cn ellos por bonrra tu?<br />
uielfc el ret ooblada porcion, no pa><br />
ra q comlelfe ooblado que los otros,<br />
fino paraque tuuieflc que repartir<br />
al que quifieflc bonrrar. y también<br />
le fenalo oos cófejeros que Icafillicf?<br />
fcn:los quales fon nombrados ip)ttbio8:t<br />
mando que oc cada parto oc<br />
puerca tuuieflc vupuerco para los fa mo lum»<br />
crificios ,porq nunca le faltaflTc que »«n ^¡^<br />
facnficar, quando ouicflc meneller SdV<br />
confiiltar algo có los Diofes: t que fa
ISíleCfet<br />
ron fue vn<br />
centauro^<br />
al qual cc<br />
m<br />
x>c la caça t montería^<br />
M<br />
tlo0perro0<br />
fueínuencid<br />
oeloíoíofe0<br />
apoIo^Día<br />
naquelaoic<br />
rót bonrra<br />
ron con ella<br />
aiCbirópoi<br />
loa méritos<br />
oefujuHicia<br />
ÏSÎol ^ bondad:r el la reclblooefn mano,<br />
bombie t fue mut alegre t contento con efte<br />
muTíuíio Don,t levfotfe ap:ouecbooeloeat<br />
îcïbuS a<strong>de</strong>lante. Deoon<strong>de</strong> viníeróa ferfna<br />
no. oilctpulo0,alfioe lacaca como oe las<br />
acK'^^aa Ioable0,tennobledda0 artes<br />
allen<strong>de</strong> oe oeCepbalo, ;6fculapío,>dlí>elanion,<br />
lBéllo:,ampbíarao;lp)eleo,Zbe=<br />
^SÍ lamon, -dl>eleagro,Xbefeo,lfetPolí<br />
í
to2ío,aunQpoluí:moftrar6 tá<br />
bic en )6zcdalas buenas oifdplinas.<br />
^ auian apzcdido oeCbiron,q fcgun<br />
opi niÓ oclloí fon tcnidoí r cftimadof<br />
immoztalespoz ellas, .dbacbaou y<br />
Tpodaliríoenfefiados en lamífma oo<br />
ctrinaoe £biro,enartcs t eloqucda<br />
ten las cofas oc guerra mero fcñala<br />
doí.antolícomuricdopoz fupadreal<br />
cá^o tá grá fama t nóbze, q folo el es<br />
celebzadoentoda jSzcdapoz bóbzcq<br />
miícboamoa fu padre. ;6ncas pozq<br />
faco los Diofes oe la patria faluos oc<br />
manos oe los enemígosii? faino jun?<br />
tamcntc a fti padre,mercdo nóbzc oc<br />
piedad y religión mas q todos:^ los<br />
cneitiigos perdonaron a d folo oe to<br />
dos aquellos q vcndcron en Kroya*<br />
achiles criado cuefta mifmaoifdpli<br />
na bi5o tan grá<strong>de</strong>s y feñaladas baja?<br />
ñas,q ninguno fecáfa óbablar,nioc<br />
oyi od. y eftos todos fticró tales poz<br />
cl cjccrddof buena criáca que apzen<br />
dieron con £biron,quclos buenos<br />
tienen bafta agoza q contar, t los ma<br />
los q les tener embidia. De manera<br />
q ft algunos peligros vcniá a^zccia/<br />
oafududad/oalrer,eftos eran los q<br />
los libzauan odios: z ft toda]6zecia<br />
tenia conticda/omouia guerracótra<br />
todos los 36arbaros, poz eftos ven?<br />
dá los j6zíegos y bajiá la j6zeda in<br />
uendblc.*|p)oz efto yo amonefto a los<br />
mácebos ^ eftimen táto el arte t cjccr<br />
ddo y oifdplina 6 la ca^ quáto otra<br />
ningunaarte,puestoclla apzcn<strong>de</strong>n<br />
a fer buenos bóbzcs para la guerra t<br />
para todas lasotrascofas,roe necef<br />
fidadvcrnáaentc<strong>de</strong>r/bablar r obzar<br />
bic. dP>zimcramétcconuiicneqlue ^tuj«<br />
go como alguno falcoc edad oe mo« SXJ;''<br />
cbacbo entre encl arte rciccrddooc '<br />
laca^a,roefpuesfet5alos otros cftu<br />
dios r oifdplinas el ^ muierc facultad<br />
y fuftácia para cllo,pzincipalmcif<br />
te a aquella q le pareciere mas baftaii<br />
te para le po<strong>de</strong>r fuftentar y anudar t<br />
apzouecbar a<strong>de</strong>lante.y en efta traba<br />
iercftudic con todo ciirdado y oili?<br />
gencia,ftn oejcar poz bajer nadaoc<br />
quanto ftis fucríaspudicré.(nuicro<br />
agozaocjircomo conuicnceftarapa<br />
rejado cl ^ vinicrca cftc cjccrddo oe<br />
la ca^a,r lafcicciáoccada cofa,para^<br />
atiiédoloentcndido, luego póga las<br />
manosen laobza, y ninguno lo tcga<br />
poz vano,pues ftn ello no fc pue<strong>de</strong> bie<br />
obzar. Cóuiene que el ca^adoz fcáaft<br />
donado a la caqa,r fea mur auentaja<br />
do en faber lenguaje j6zicgo,oc edad<br />
¿ vcrntcaños poco mas/omeno6,ó<br />
buena
uena cftamra,ligero,rcjíooecücr? otros efta cófudida.De eftos po: la<br />
po,tvalicteDcanunoqfea baftante maror parte fon mtnes lo? q aquioi<br />
para fufrirloa traba;of,t fe huelgue rc:los pcqueños,los nari5Co:uo?,lof<br />
eó ocupar fe en cofaa robuftaf f ô bo oe ojos alegrcs,oc oiosoc rató, los<br />
brea rcjioa.Haf re<strong>de</strong>a bá dfcró lino feos,los famofos,lof oebilcs,los fia<br />
Delgado pbafiano/o iCartaginea. eos oc co:açô,los oc ni^ncs narijes<br />
Bnaa ferá DC nucuc biloa ó altura 6 para olcr,los bládos oc plcs.Hos pe<br />
spma « cinco cfpitbamaa q tégá loa lajof oe queño? mucba? vcjescnla caça faltá<br />
dtda aní n5epaltnof,lafinallaJ fin ñudo? por al tiépo d la obra por fer cortOf.aio? 8<br />
fiua
ucltas rodcattdo y auíendo fentido<br />
el raflrooe ptimero oejcan la licbie,t<br />
quantas vejes cotrc oan feñales oel<br />
raflro pot conjemras: mas quando<br />
ven la liebte tiembli,t no la acomete<br />
baila que la ven mouer oe fu lugar*<br />
losque raftreandotcotriendo cac<br />
cn lo que bailaron los otros perros,<br />
paran fea mirarfm confiar fe oefi,t<br />
con fu temeraria ofadia no oeica a los<br />
otros que faben el oficio, paffar a<strong>de</strong>?<br />
lantc,fmo que los eftotuan z impi<strong>de</strong><br />
con fu bullicio t eflruendo. dDtros<br />
fe abta^an luego con lo falfo t enga?<br />
ñofo,tmufcontentosconloq ban<br />
topado,pafl'ana<strong>de</strong>lantc,fabicdo bien<br />
oe fi mifinos que fc engañan: aun q<br />
algunos también lo bajen no lo fa?<br />
biendo.los ruines t cobar<strong>de</strong>s nü=<br />
Cafcapartanoelosrifcos ^oefpcña<br />
<strong>de</strong>ros,fin querer conocer la fenda oe<br />
recbaoelrallro.pucstodos lospe<br />
rrosqucnoconocenelraflrooe las<br />
camas t cumas t madrigueras,^ fc<br />
pairan occotrida poz las pifadas, no<br />
fon finos tií namrales. algunos fu<br />
gumal ptincipio mu^oenodados:<br />
mas befpues oefmafan oe flaqueja.<br />
©tros coiren,t oefpues fc oefman?<br />
dan,t van errados t oefcaminados<br />
fm querer parar fe a efcucbar ni a<br />
ott.4l^ucbo8oe?:anoe feguir el ra?<br />
ftro t ft tptnan/o pozodio que tiene<br />
alosanimales/opozelcariñoq tic?<br />
nenafus amos.aigunos oef<strong>de</strong> el ra<br />
ftroladran penfandooe engañar, to<br />
mandolofalfopoz lo verda<strong>de</strong>ro. zimeramentc con? tro»,<br />
uienequefean gran<strong>de</strong>s,t oefpues ^<br />
tengan las caberas liuianas,las na?<br />
rijes romas,oe buenos artejos, mn<br />
cbas venas oebaico oe la frente, los<br />
ojosleuantados,negrostrefplan<strong>de</strong><br />
cictes,las frentes grS<strong>de</strong>stancbas,<br />
las canales oellas bpndas,las ozejaf<br />
pequeñas toelgadas,poz Petra s c{<br />
ceños,los aiellos largos,muelles t<br />
roUijos,los pecbos anebos f no oef<br />
carnadosoelos bombtos,tías an?<br />
cburas oellos pocooiftátes,loípics<br />
oelátcros q llama manos,coztos,oc<br />
recbos,rollijos t firmes,los artejo;<br />
oerecboí,los lados no mut fumidoí<br />
fino ^ tire alfoftato,clcfpinajo car?<br />
nofo ,cn gran<strong>de</strong>ja no mut largo ni<br />
mut cozto,los bi jares ni mut blan?<br />
dosnimut ouros, entre grían<strong>de</strong>s t<br />
pcqueñostlasancascarnofastrolU<br />
jas poz octras,poz partes be encima<br />
fueltas,tpoz partesoe oentro cuco?<br />
gidas.iÉl vimtre vajio,t tábien 16 ^<br />
cftaocbapooel vientre.las colaf lar<br />
gas,t oerecbas,agudas t no ouras:<br />
las piernas traferas matozes ^ las<br />
oelanteras,empcro bien côpaffadaf,<br />
los pies redondos.yftendo tales los<br />
perros ferá rejios,liuianos, ptopoz<br />
cionados,ligerofoe pies, alegres oe<br />
roftro,tocbuen bocico.-dl>as ban<br />
oeraftrcaroetalmaneraqucoc pie? orctcrtot<br />
ftofeapartmoc lasfendas,ponicdo verda<strong>de</strong>s<br />
fecabijba?:osatierra,tregojijando<br />
fe a las perro?»
fc alas pifadas od ralfro,abajando<br />
las ojcjas fnouicdo los ojos a me?<br />
mido,meneando las colai bajicdo<br />
mucbas bueltasa los lados,todoi jíí<br />
tamente va^an poz el ràllro. (Quádo<br />
dlen cerca oc la licbze maniñdlen lo<br />
alca
ocfartnadasípoiqtie las líebzcs gojo<br />
fas con la claridad ocla luna jugan?<br />
dot retobando entre filas rebnelll<br />
fias cfparjenavncabo taotro.lPc<br />
ro mut cófufas t oefuariadas cftan,<br />
quando algún rapofo ba paliado poz<br />
cllas.jEn verano po: la templá^aoel<br />
tiempo cftan mut claras las pifadas<br />
pero la tierra ftefta flo:ida empece<br />
mucbo a lospcrros,po:que confun<br />
<strong>de</strong> t fob:e puja t encierra en fta otro<br />
qualquier olo: cl olo: oe las flo:es:en<br />
cleftio eftan mas oclgadas t ondo?<br />
fas,poique la tierra encendida les ga<br />
ftatoeftruteclcaloit bandito que<br />
tienen,que es mut pcqueño:t los pe<br />
rros entonces buelen menos ,poiq<br />
tienen rcfolutos los cuerpos. £n el<br />
otoño cftá mas puros t limpios el o<br />
lo:,po:q todos los frutos q llénala<br />
tierra cftá ta cogidos t encerrados<br />
t los q quedá cftá oesbecbos t cófu<br />
midos c5 cl tiepo,oc mancraqno at<br />
olo:cs oe fmtos q pucdá impedir cl<br />
fentido oel oler cu los perros. £n in<br />
uiemo t cftio t otoño las pifadasoel<br />
raftro po: la mato: par cftáocrccbas<br />
t claras,cn verano cófufas tcfairas.<br />
TPoiq cftc animal andaftcpie vnido<br />
en c6pañia,matoimctc en eftc ticpo.<br />
Ipoi loqual andando juntas oos lie<br />
bies neccífariamcte las báoe parar<br />
alft boiradas.^basticpoouraclolo:<br />
oel raftro oe las camas oe las liebies<br />
^ no cl oc la fenda / o carrera oe los<br />
pics quádo coirc:pues es <strong>de</strong>rto q en<br />
cama para t fe pone oc alfiento la lie<br />
bie:mas en la fenda palfa oc picfto, t<br />
la tierrafe rellena t fe empapa,como<br />
cmbcuicdo en ft el oloi oe la liebiccó<br />
lacama,mas có las pifadas a penas<br />
fc cala.-dbas fc bucle draftroen lu?<br />
garcs feluaticos t efpcflbs q no en<br />
termos t oefnudos oc arboles t ma<br />
tas.y es q qu3do pafla liebic co:rics<br />
do po: aquellas feluas/o fe ccba ert<br />
cllas,oc neccflidadbaoc tocaren mu<br />
cbas partes con el cuerpo. iPues fe<br />
rccueftanen todolo q latierracrla,o<br />
en todo lo que tiene cebado t biota?<br />
do:t oe ninguna cofa baje oiferécia<br />
la lícbie,en qualquier teruabajc fu<br />
cama/o cubiil,fobie qualquicra fe a<br />
cuefta,t oebaico oe qualquicra fom?<br />
bia fe mere: t no fc le oa nada q efta<br />
tema/o la otra efte lejcos / o cftc cer?<br />
ca.£omo lo bajé algunos animales<br />
q rebufan t efquiuan quáto pue<strong>de</strong>n<br />
ciertas temas t ciertasfombias,t<br />
aman t apetece otras, y algunas ve<br />
jes la licbiccfta mucbo en vna par?<br />
te,otra vcj poco,otra vej algún bué<br />
ratott aun algunas vejes falta en la<br />
mar a todo lo que pucdc,t en cla
postrcmb:ado6^noalo0 montes*<br />
38n todas partes fe para,ten todas<br />
pue<strong>de</strong>n raftrear la,fmo fiiere atemo<br />
rifada la noebe oe antes,potq enton<br />
ees mueue fe con el miedo« tá fer<br />
til,que a penaf baparido quando to:<br />
na a concebir ^ luego pare.Hof lcb:a<br />
fticos fe bucle mas q no los grá<strong>de</strong>s:<br />
po:q como tcgan los miembios tier<br />
noSjVá arraflrádo todos pot tierra:<br />
a los galapos nouecitos perdonan<br />
los caqadotes g;enerofos pot bótrar<br />
V agradar ala oiofa Diana.CQuando<br />
fon crecidos cotrc mut ligeramente<br />
la ptimera coírida,la6 oc maf no tan<br />
to:po:^ aunq fon ligerof fon oebiles<br />
Z flacofXonuiene tomar el raftro oe<br />
la liebte foltádo losperros oef<strong>de</strong> las<br />
tierras poz partesoe arriba:maf lof<br />
cacadotesq noentrápozlo cultina?<br />
do t labzado vá poz lof ptadof ,poz lof<br />
valles,poz losQrrotos,poz lof pedre<br />
galespoz lasfeluas.Giuádo baila la<br />
liebzcel ca^doz no ocue oar bojes<br />
poz nooefatinar los perros ^ fc pa«<br />
rá mas atonitbs t oará maf tar<strong>de</strong> cn<br />
ella:quandotafon leuantadas tías<br />
van ftguicdo en el alc3ce,entöces laf<br />
liebtes palfan losaiTOtos,oan buel<br />
tas f rcbueltas oel camino oerccbo,<br />
mete fe culos valladares teollados<br />
t faltá:pozq entóces no folamente fc<br />
temeoc los perros,pero tábicoclas<br />
aguilasq las aiTebatá,quádo pallan<br />
poz lugares altos toefcubiertof,ma<br />
totmctc ft fonucuaf tpequenaf ,q laf<br />
grá<strong>de</strong>s fon tomadas oelos perros q<br />
lasalcá0oecotrida.llaf liebtes mo<br />
teñn&sfon muf ligeras,las cápefu<br />
naf no tátotlas ó laf lagtmaf mut tar<br />
diastpeladas.lascofariasq andá<br />
poz todas partes fon malas tí tomar<br />
cotncdo,pozq fabe losata;of,t cozré<br />
mucbo poz los altos t poz los llanof<br />
tpozlugaresoefigualcs tambicnco<br />
oelaca^^ HS<br />
rrenoefigualmcte,aun que cuefta a<br />
bapo^cotrenmutpoco.cauandofon<br />
acoftadast les v^nencl alcance,fe<br />
mueftrau claramentepot la tierra re<br />
monida las quetienen coloz claro, v<br />
poz las cananeras que relujen * t tá?<br />
bien fc mueftrau oefcubiertas en laf<br />
fendas t en los caminos ftfon lia?<br />
nos X tswalcs, poz fer fu coloz natu?<br />
ral que relumbta en los oios oc los<br />
que las ftguen. -dbas en los pedrc?<br />
gales, en los montes,en las btenas,<br />
en las efpelftiras efcon<strong>de</strong>nfcque no<br />
fc pue<strong>de</strong>n ver pot la femejan^aoe la<br />
coloi.lP>nes ft barrütan los perros,<br />
paran fe tfientan fe,t Icuantando<br />
los pies eftan efcucbando fi efta ccr?<br />
ca elladrido tfonidooclos perrof,t<br />
oe oon<strong>de</strong> quiera que le oten votan t<br />
fe bneluen. algunas vejes aunque<br />
no looten,fino quepienfan que lo o?<br />
teut fe loperftia<strong>de</strong>n afi:faltanoe a?<br />
ca para alia ,t tremiendo t pauozi?<br />
das fe mucué ocl raftro, para tt a pa<br />
rar en el raftro:t cotren mut largo,<br />
quando las leuantanen lugares an?<br />
cburofost eftendidos, pozque van<br />
cn oefaibierto. -4l>as quando van<br />
pot cfpefturas cotrc oc efpacio, potq<br />
laefairidadfeloeftotua. Otóos ©oe m«.<br />
generofoelicbtes,vnaffongrá<strong>de</strong>st ««<br />
oencgridastq tienen mucbo bláco<br />
cnlafrcte:otraspequeñastmafbcr<br />
meíaf eí tiene poco bláco.laf grá<strong>de</strong>s<br />
tiene la cola oifercciadaalocrredoz,<br />
t laspequeñas abierta,teftas tiene<br />
los oíos alegres t rclucictes, laf grá<br />
<strong>de</strong>s jarcof: t las vnas tienen mucbo<br />
negro cabo las otcías,lasotraspo?<br />
co. Has pequeñas poz la matoz par<br />
te fe bailan en tftas termas, o pobla<br />
das,t aquife ballá muebaf maf cj no<br />
cn tien-a firme.lPozquc en mucbas<br />
oeftas tftas no at rapofos glasto?<br />
menaeÍlas,oafusbijos,ni aguí las<br />
que
Uaa He»<br />
bWvépo<br />
mucbo ama. ^l>cHdo cl cacado: cn<br />
la ob:aocfuca^a nofe baoc parara<br />
comer oc las frutas q topa, ni curar<br />
oe los valles, ni coinentes: pojque<br />
es fea t to:pe cofa tocar a efto.<br />
Bc loe as ^Hos adcrccost atauios oe los pe=<br />
S?ro7 »•>'00 fon collares, trafilas, t fajas:<br />
Io0 collares banoe fer blandos tan=<br />
cbos,pozq nooen lifió a los aicllos<br />
ocios perros. Has traillas tengan<br />
fus afi<strong>de</strong>ros para las manos no<br />
otra cofa: pozq no pue<strong>de</strong>n bien tener<br />
ni guardar los perros, quádo odias<br />
miftnasfon becboí los collarcs.Has<br />
V fajas tcnganancbaslasco2rcas,po:<br />
que no fe bieran t gaften los lomos<br />
oc los perros:^ cftendanadas: pojq<br />
les ^lar<strong>de</strong>n mejoi los cuerpos. IRo<br />
cóuíencfacar los pcrroí a ca(;a,quan<br />
do no comen oe buena gana la comi?<br />
da q les ponen odaiitcCpo: fer como<br />
cseftogran fenal que no eftá fanos)<br />
ni tampoco quádo cozre gran victo:<br />
pozq entonces la ftiercaod a^ze arre<br />
bata laspifadaí ocl raftro,^ les quita<br />
el oloz qucno puedan oler: ni tampo<br />
co entóces oeucn aflentar las re<strong>de</strong>s.<br />
Ipero ft ningún inconuenicnte oe=<br />
ftos no lo eftozua conuicne facarlos<br />
a terceroia. IBo fe oeucn acoftúbzar<br />
los perros a feguir tras los rapofos,<br />
pozq fe oeftnitc cn cfto,t oefpues al<br />
tiempo oe la neceflídad quado cs me<br />
nefter no falcoepzefto tras la liebze:<br />
mas cóuidie facarlos a menudo a lu<br />
garesoe ca^a,pozquefe bagan ejcpcr<br />
tos en ellos, t para que el cacadoz fe?<br />
pa mdoz la ticrra.1l?áoe faliroe ma=<br />
nana a ca^a pozque no feoefpidan od<br />
raftro. Que <strong>de</strong>rto los q falen recibe<br />
oosoaños,el vnoque los perros no<br />
bailan la liebze,t cl oti'o que clloí no<br />
tomá fruto oe fu traba jo:pucs las fe=<br />
nales od raftro no quedá en vn fer,ft<br />
no q fc nmdan cada boza, pozque fon<br />
tcUagf^ i i 6<br />
mutlmianas.:£lqguardalasredc0<br />
no falga a caca con veftidura pefada,<br />
t aflicnte fus re<strong>de</strong>s oe tal manera q<br />
cierre las falidas, las guaridas, los<br />
lugares afperos,bondos, vajios, cf=<br />
euros 1 los rios t cozrientcs tarro?<br />
vos. iPozq eftas pzinclpalnicntc fon<br />
fus guaridas, t otras mucbas q no<br />
fc pue<strong>de</strong>n oejir, como fon traucftas<br />
oe caminoS) t fen<strong>de</strong>ros ancbos t an<br />
goftos t con algunos aparta<strong>de</strong>ros.<br />
Has re<strong>de</strong>s fe oeue parar oefpues od<br />
fol falido, t no oemafiana, pozque ft<br />
aflienta las re<strong>de</strong>s cerca ocl raftro, no<br />
fe efpantc la liebze,quádo ota el rut?<br />
do. ifberoftlasaflicnta Icjcosvnas<br />
oc otras,no baje al cafo que las aflic<br />
te mut ocmañana. ^Conuienc fijcar<br />
los aftiles oe las re<strong>de</strong>s inclinados a<br />
íicrra,para que quando las cogen fe<br />
puedan eftirar,t poz endma odias<br />
ccbarfus lajostguales,taftrmar?<br />
los juntamente alando la ro<strong>de</strong>jilla/ 5E:atnbícíi<br />
opartidozoeenmedio: t también oe Jítmíad<br />
ucnaftentarvnagranpíedra larga t para po:<br />
pcfada:paraq la red no fe pueda fol?<br />
tar,quandotieneafidala liebze.Hos rcviSraJo<br />
caíadozcsvatantodospozozdcn en<br />
ala cftcndida,pozque no fe les pueda 3« ''<br />
efcapar la liebze, t faltar poz otra par<br />
te fin apartarfe jamas odraftro: que<br />
el ofidooel bueno toiligente caca?<br />
dozestomarentodasmaneraslalic<br />
b2c,ttomarlapzefto. Hasrcdcsaf?<br />
fiente en alío,t los lajos cn los cami<br />
nos fueraoe los fen<strong>de</strong>ros afiicaudo<br />
los aftiles enticrra,teftirando las<br />
cuerdas poz endma ocllas,t atapan<br />
do fus guaridas para atajarle a la<br />
liebze fu cozrída. guardando<br />
có mucba aftuda, t ft viere que le pa<br />
ra leuantela red. 0i fueren losca^a<br />
dozes en el alcance oc la liebze d que<br />
efpía las re<strong>de</strong>s oeue acofar la bajía<br />
las re<strong>de</strong>s cozriendo ,t oando bojes<br />
poz .
po: octrfl ö,bafta la inctcr cn cUas: y no conocidos,co:ricndo oeaca para<br />
cn viendo que ba ca^do y efta p:efa, alla,mouiendo las colas mur ligera<br />
Denen amanrarIat:aoe losperros, mente,r abajcando las o:ejas,r lela«<br />
no biriendo los ftno halagando loe: pagucandoconlos ojos, y quando<br />
V oenebaser fenas al cacado: oando cftan ccrca oc la lteb:e manifieftan lo<br />
le bojes que^a eftap:efa/o quepalfo alcacado:,mencando lascólas,oo'<br />
co:riendopo: aca,o po: acnlla,oquc blegando todo cl cuerpo,infiftiendo,<br />
no la vio,o que no laconocio. Quan acometiendo como cncmigos:co:ric<br />
do el cagado: falc a caga fe oeue veftir do a pozfia juntamente, r trabajado<br />
qualquicra vcftidura,contalquerca oe paífar vnos a otros:parandofe oc<br />
luiíana,t cl calcado po:cl femejárc: pzefto,fcapartan:r luego to:nan a a<br />
t lleuc cn la mano vn baftó,^ la guar comctcnfinalméte van para lacama<br />
da ó las re<strong>de</strong>s va^a octras oel ftguic oe la liebzc,r oan cozricdo fobze ella.<br />
do le con filencio: pozque ftla Itebze 0i entonces la líebze fc leuanta oe fu<br />
efta cerca no fc nmcua ofendo la boj bito ella mifma fe llena tras ftcl la=<br />
r««,« fr cacado: ternafusperros ata dndo oe los perros. 3Los que van<br />
wuMuer dos apartccada vno po: fi,oe manc^ cn cl alcance acoflcn los perros oan^<br />
ianaoiofaoe la Jia la licbzcno tomando laoc cara,<br />
caga,p:ometicndooc les ofrecer par pozque viéndo le feapartaraoc pzc?<br />
teoe la caga.y luegoocfate vn perro fto bufcndo oon<strong>de</strong> la pierdanocvi?<br />
cimas fagaj y raftrero ó todos,ft ftic fta,andando al ocrredoz oe oó<strong>de</strong> fuc<br />
reinuierno en falicndoelfol,r ftfue ballada,antcstodosavnaoenbojes<br />
re verano antesoeloia,r en losotros al que efta a las rc<strong>de</strong>s.aia mogo,ola<br />
tiempos ocl año entrcel alna r clfol mogo,ramogo,ramogo. íEntonces<br />
falido.yocfpucsqtie elpcrro ouic? cl baga feñas ft es tomoda la líebze/<br />
re tomado raftro oerecbo oc lo que ofino lo es. y ficdotomadacn lapzi?<br />
ouicre andado,fuclte luego otro tras mera cozrida tozne a llamar afllalos<br />
el:r palfando po: cl raftroftnmucba perros, r pzoairc oc bufcar otra: r<br />
tardanga,fueltc los oti os todos vno fino fuere tomada cozra juntamente<br />
avno:r el vara tras ellos palfo ante con losperros im^ apzíefa,r no fe<br />
palfo nomb:ando a cada qualpo: fu canfc ní ccflcoe paflar adclontc. y ft<br />
nomb:c, r no niur rejio, pozque no otra vej cnaientra lospcrrosq van<br />
fealfomcn antesoc ticpo. Que ellos cnelalcaceoelaliebzc,oc les bojes,<br />
ó fu nattiral có gana r regoji jo buel a ella perros ,a ella pcrro8,tras ella<br />
ucnr rcbucluen po: cl raftro vna r perros, y ft pallaren tan a<strong>de</strong>lante 4<br />
OOS r tres vejes, po: cl r en cl r cn clcacadozno los pueda alcancar co-<br />
to:nori>erecbo,raltraucs, po: lu? rriendo/o los errare cn el camino oc<br />
garcs efpcflbs rrafos,conocidos r manera que no los pueda llamar oc<br />
cerca
cerca,til verlos a vifta oc oios,quaní<br />
do van ftguiendo en el raftro,pte^nt<br />
te qnando va cotrtendo a onalquicra<br />
oe los que cncótrare. Sia bao,viftes<br />
poi aqui vnos perro6«Defpues qnc<br />
ouiere fabidooellos, t los bailare q<br />
vá en raftro,ocue los animar llaman<br />
do a cada vno poi ftt nombtc,varians<br />
do t oiferenciádo el tono oe la boj,al<br />
to,ba]co,gran<strong>de</strong>r pequeño, y allcdc<br />
oe los otros apclüdosyft cotrieren<br />
cnel monte ocucn apellidar losafti,<br />
aßueno perros, bueno perros. St<br />
van fueraocl oercaminadof ,oeue los<br />
llamar qtoinen,t alft apellidádolcs,<br />
atrasperros,atras perros. ^Das<br />
quando los viere que inftftcncn el ra<br />
ftro,ocue los ro<strong>de</strong>ar bajiédo les oar<br />
mucbas buelías,t amenudo: t oó<strong>de</strong><br />
no ouiere raftrocierto, ponga fe poi<br />
ft:ñal alguna fenda,tocftlcalU \o$ em<br />
bie halagando los,bafta q conojcan<br />
elraftroclaramcte.y quando tienen<br />
el raftro claro, t manifiefto ver los<br />
bas faltar t rctoqar, juntar las cabe?<br />
í as,bammtar, bajer feñas, t paflar<br />
a<strong>de</strong>lante pot los términos ta conocí<br />
dos^ 'dl^ienn'as que ellos andan ro?<br />
<strong>de</strong>ádo a menudo pot el raftro,oeten?<br />
gafeelca^adot,t novatacoiriendo<br />
con los perros : poiq no fe paflcn oel<br />
raftro con oemafiada codicia oe la ca<br />
$a.(Huandocftuuierencabelaliebic,<br />
tío moftrare poi feñas manifieftas<br />
al ca^adoi, pare mietes que no fc les<br />
végaraftreando bajiaatraspoi míe?<br />
do oe los perros.lpoique quádo los<br />
perros berijanlas colas t cae vnos<br />
fob:eotro5,t faltan tladrámucbo^<br />
t fe engríen t regoji jan mirádo al ca<br />
cadoi, fonciertas t verda<strong>de</strong>ras feña?<br />
Ies q ta entonces leuantan la liebte,<br />
t ftguen la con ladrido, y fi cacen la<br />
red/o pafla potoefuera,ópoiDeDett<br />
tro, a lo vno / o a lo otrooc bojes eí<br />
guardaredcs;T fi fuere tomada ^que<br />
oe lacada ii7<br />
lla,bufqueotra,tfinopaflc cotricdo<br />
con el mifmo apellido queoc antes.<br />
Defpues a la tar<strong>de</strong>oel oíd que lospe<br />
rros eftan ta cáládosoc cotrer, cuto<br />
CCS conuicne alca^doibufcar lalic?<br />
ble canfadaftnocjcarcofa alguna oe<br />
lo q at fobie la ticrra^bajicndobucl?<br />
tas a menudo,poique no fe Iccfcape:<br />
que efte animal ferecueftacn lugar<br />
angofto,t no fe Icuanta oecanfancio<br />
t oemiedo. ílfli que llegue fusper?<br />
ros el caqadoi t animando los t a$o?<br />
raudo los, ft mere manfo el perro»<br />
fucrtemente,t ft fuere biauo t ocno?<br />
dado, paflb t quedo, t al que es en?<br />
tre manfo t biauo mo<strong>de</strong>radamente,<br />
bafta que maten la liebte entre los<br />
pies/o la lancen en las re<strong>de</strong>s, y efto<br />
aflTi paflTadoalcefus re<strong>de</strong>s vlajos, t<br />
llame fus perros,t recoja fe oe la ca?<br />
^a, t vata fea repofar ft fuere medio<br />
oia en verano que el caloi oel fol no<br />
quémelos pies oe los perros en el<br />
camino. CConuicnc ecbar las com^tt<br />
perras q fe tomen en tiépo oe inuier? í?» « atar<br />
no:poique eftando ocfcanfadas pue?<br />
dáfacarbuenatgenerofa caftapara<br />
el verano, y efte tiempo es mut bue<br />
no para creccrt medrar lof perros:t<br />
foncatozjeoiaspoiaicta,enlosqua<br />
lesttencneceflidad. y ocucn las jun<br />
tar c5 buenosperros t oe caftaquan<br />
do eftan falidas,para que mas ptefta<br />
mente conciban, y eftádoptctodas<br />
no las ban oe facar a menudo a ca^a,<br />
ftno oc tar<strong>de</strong> cn tar<strong>de</strong>, poique feria<br />
oeftrutilas conci trabajo.Dura ledi<br />
fupieñado feflcntaoias. y quando<br />
ouiere parido,ocjccnlos cacboiros<br />
oebaíooc fu madrc,t no los pongan<br />
ocbajco oe otra agena. nbues con la<br />
crian^aagena no ptíédc crecer,nime<br />
drar mucbo las criaturas : ftno ^ la<br />
Iccbc oe la madrees la buena,t fw ^^<br />
fuello t abiigo es el q les apiouecba.<br />
Def pues que ta fe fueltá los cacboi?<br />
e ros,
^eloanS<br />
t>:e0oclof.<br />
pmoa.<br />
ros jX>e lc0 fu madre Iccbe báftá vn<br />
ano,t tal mantenimiento q fe oenan<br />
fiempze aeollübjar a el para a<strong>de</strong>lan?<br />
te,Y no otros, porque las barmras<br />
t abitos pefados qtiebrantanleslas<br />
pftche aninta<br />
¿bunios animo<br />
Iporpajc prefitta<br />
0ttra]c trauilla<br />
Honche lauca<br />
Hochos afiecba};ça<br />
pbrura veta<br />
phtlai giwrda<br />
Tapie or<strong>de</strong>n<br />
3íiphon cuchillo<br />
phoncp nmcrtc<br />
pblcgon llama<br />
alce atuda<br />
Xeuchon artero<br />
yico fonldo<br />
^Dldas tiro<br />
porthon oeftrutcion<br />
©perchón priefa<br />
(2)rge tra<br />
3ßremon bullicio<br />
Vbris violcuda<br />
t:hallon pimpollo<br />
rnome valentía<br />
autbco florido<br />
Cíí^onuiene facar lo? cachorros a ca<br />
ça las hembras oe ocho mcfes, t los<br />
machos oc oiej mcfes : t no oefatar<br />
los luego al raftro oe las camas oc<br />
las liebres, fmo tcncrlosatadoscon<br />
fus correa? largas, t ocjcarlos feguir<br />
tras los perros raftrcros,^ q corran<br />
por elmifmo raftro.íHuádo fuere ba<br />
lladala liebre, fi los perros fueren oc<br />
cafta,no los fuelfen luego acorrcr,fi?<br />
no q quaudo la liebre ouiere tomado<br />
corrida,cntouccs lo? fuelten:porquc<br />
fi.fon oc cafta t anlmofos,qu5do los<br />
fueltan antcsparacorrcr.ft venlalic<br />
piernas, t engcrtdranlcs oolendas<br />
en los cuerpos, t oanan les los Inte?<br />
ftinos, Hos nombres les pongan<br />
cortos,porQfcan buenos oc llamar,<br />
t feran eftos tales.<br />
£ua<br />
]6ctheo<br />
iCbara<br />
Heufon<br />
Sugo<br />
npolts<br />
:í6ia<br />
0ticbon<br />
spon<strong>de</strong><br />
aôr^as<br />
CDlnas<br />
0terros<br />
Crange<br />
Cenon<br />
Zvrbas<br />
0thenon<br />
Sctber<br />
actis<br />
£cbme<br />
1Roes<br />
lönomcs<br />
Stibon<br />
flcoflübjcrt á bailar la lícbic co:rícn?<br />
do, po:q no continúen a raftrcar jun'<br />
tos, que efta es mala coftúbzc.Saf n?<br />
bien les oara cabe las re<strong>de</strong>s,quando<br />
fon pequeños, t lo quifieren toman<br />
po:q ft oefpues anduuicrcn errados<br />
toefcaminados cn lacada poznofa=<br />
ber,fe puedan tomar al lugar conoci<br />
do,t allifc bailen. Defpues que vna<br />
vc5 ba tomado odio t enemiftad con<br />
las fieras no bará cafo oe la comida,<br />
t mas fe curaran oe aquellas que no<br />
oel comer. lp)oí mucbas caufas con<br />
Euiene oaroe comer mut bien alos<br />
erros,pucs vemos q quando eftan<br />
ambzientos no conocen fu ouefto,t<br />
quando toman a oeflco la comida tic<br />
nen cariño t amo: al que fe laoa.<br />
CJ^U inuierno oeuc raftrcar las lie?<br />
b:es quando nieua,t la tierra efta cu<br />
bierta oeuicuc:po:quefmolaatfon<br />
malas oe bailar po: cl raftro.0i co:?<br />
reclvientocíerío,tatníeucquedan<br />
po: mucbo tiempo las fcñales oel ra<br />
ftro,nooerriticdofecomonofeocrri<br />
ten tan atna: mas ft co:rc el viento<br />
atoego oe mediooia,ocalienta el fol,<br />
ouranpoco tiempo, po:que fe refucl<br />
uen luego. Quando cae nicucftn ccf<br />
faren ninguna manera fe pue<strong>de</strong> to?<br />
mar raftro, po:quea)b2e^las fcñales<br />
calendo amenudomi tampoco quan<br />
do co:re gran viento, que rebuelue t<br />
oerrama la nieue. -dbenos conuicne<br />
falir a ca$a cn efte tiempo co perros,<br />
pues la nieue quema las narijes, t<br />
lospiesoe los perros, t les quita el<br />
olo:oe lalieb:epo: el grá telo t frió:<br />
ftnoquetomefusredcscó otrocom<br />
pañero tpafteoclas tierrasalos nio<br />
tes. Vquádo bailare raftTO,vatapo:<br />
el adélante,T ft fueren varias t muda<br />
bles laí feñalesoel raftro,ocue andar<br />
oe vnas en otras, bajiendo bueltas,<br />
tbufcandolasfemejátes a aquellas<br />
ziS<br />
que viop:ímero oon<strong>de</strong> falio.£nton<br />
-CCS la lieb:e anda mut errada fin fa?<br />
bcr oon<strong>de</strong> fe reaiefte ,t juntamente<br />
acoftüb:a engañar los ca^ado:cs con<br />
pifadasoudofasí5lraftro,po: clqual<br />
ficmp:e cs perfeguida. Quádo fepa?<br />
recieren claras las fcñales pafle adc?<br />
lante, que el mifmo raftro le licuara<br />
aalgfilugarfomb:io,oa queb:adas<br />
oe oon<strong>de</strong> los vientosleuantan la nie<br />
ue,t alli bailara mucbas manidas:t<br />
allibufque. Quando ouiere llegado<br />
a eftos lugares po: el raftro,no fellc<br />
gue mut cerca, po:quc no fe mu<strong>de</strong> la<br />
Ucb:eocllugar:fino bagaporcercar<br />
la cu to:no: pues ^ at efperanqa que<br />
eftaalU,ocio qualfcra grá feñal que<br />
las pifadasoel raftro uo paftan mas<br />
a<strong>de</strong>lante. Sabiendo ta ciertamente<br />
que efta alli ecbada,oe]carla ba,po:?<br />
que ella fe eftara queda, t bufquc lúe<br />
go otra antes que fe oeíbagan laspí<br />
fadas oelraí^o,teniendocnenta tra<br />
jonconeltiépo t labo:a,paraqucft<br />
bailare otras ,lo que refta oel oia le<br />
baftepara cercar laí.y fnccdicndola<br />
cofa aflt como arriba cs oicbo, poga<br />
cerco a cada vna con las re<strong>de</strong>s, oe la<br />
mifma manera que fuelc bajer en lu?<br />
garesoon<strong>de</strong> no at nieue, ocupando<br />
po: oe oentro el campo oon<strong>de</strong> efta. •<br />
^bas ft a oicba fe le efcapaoc las re?<br />
<strong>de</strong>s, co:ra po: el raftro con ella, que<br />
ciertamente ella vcrna a pararen o?<br />
tros lugares femejantes, fino fuere<br />
oe antes op:imidaoe la nicue.lpmcs<br />
conuienc parar mientes oon<strong>de</strong> para,<br />
t cercarla:^ fino quifiere efperar,oc?<br />
ue co:rer traseUa,t tomar la bá,aun<br />
fin re<strong>de</strong>s, po:que oelFallccc oe psefto<br />
po: la nieuebonda,t po:quccncima<br />
oe los pies que tienen vellofos,fc les<br />
mete grá copia oe nieue q laJ apcfga.<br />
ClP>ara contra los ccruaticos t cier<br />
uos cóuiene tener perros3ndianos , uattcoe V<br />
c ij po:quc
po: quc fon valientes y gran<strong>de</strong>s y U^<br />
geros oc pies y aniniofos:^ fiendo ta<br />
les fon bailantes para qualquier tra<br />
baio.Deu^fe cagarlosceruaticoscn<br />
vcrano,po:qucencílc tiempo nacc.<br />
jgntrado el cagado: cnlos bofqucs<br />
picnfe bien el lugaroó<strong>de</strong> af mucbos<br />
ciemos, talli oon<strong>de</strong> los ouicre ven?<br />
ga antes ocloia con fus perros, y ve<br />
nablos, tatara fus perros lejcos oc<br />
la fclua,po:quefi vieren los ciemof,<br />
no ladren, t el bien afli como oe atala<br />
ta cftc ala mira, t en falicndo el alna<br />
les vera licuar fus ceruaticos al lu?<br />
gar oondc cada qual oellas cria ,t alli<br />
rccoftadasoarleslecbc,eft3do mut<br />
atentas que ninguno las vea, guar?<br />
dando todas fus eftandas. CHuando<br />
viere efto cl cagado: oefatefus perros<br />
t tomando fus venablos vatafc oerc<br />
cbo para cl p:imer ceruatico bajiá el<br />
lugar oon<strong>de</strong> le vio ccbado,t mire bic<br />
que nofe terre, po:quc mucbas vc¿<br />
jcsfe engaña la vifta ,parc<strong>de</strong>ndo le Q<br />
eftan leéoslos que cftanoe ccrca. y<br />
quandovierealcematicoluegofc a<br />
cerque a cl:po:quc le efpcrara ftn te?<br />
mo: como ft cftuuicflc apegado a la<br />
tierra:toe]carfeba tomar b:amado<br />
mut rejio fmo fuere quando eftamo<br />
iadooe la lluuia,p02quc entonces no<br />
cfpcra,poiquc berijado oe fno có cl<br />
bumo: q enft tiene oa a but:. 1P>cro<br />
alftnfcra tomado ocios perros ft le<br />
perfiguen cn cl alcance con trabajo t<br />
oiligenda.£l q afli le tomare le oejca<br />
ra al q guarda las re<strong>de</strong>s,t cl cernati?<br />
co b:amara.£ntonccs la cierna vien<br />
dola cofa/o otendo laco:ret p:ocu?<br />
raoequitarlealquclc tiene. iPues<br />
a efta fajon conuiene al cacado: ani?<br />
mar losperros, t vfar ocfus tiros.<br />
(Duádo ouicre tomado eftc vata tras<br />
los otros ,t vfeoe la mifma arte oc<br />
cagar. Sfli que ocfta manera fc ca?<br />
can los cematicos pequeños: mas<br />
los gran<strong>de</strong>s con mas Dificultad: po:<br />
que pacen juntamente con las ma?<br />
drcs t con los otros cicruostt fi los<br />
acoflan buten cn medio oe losotros<br />
algunasvcjcs cn los Delanteros :t<br />
mut pocas en los traferos, t las cier<br />
uas po: Defen<strong>de</strong>r los buell51 patean<br />
los pcrros.afli que no fon buenos oe<br />
tomar,fino fe entremete cl cacado: t<br />
p:ocura oc los oefparjirt oefbara?<br />
tar los vnos ocios otros,oe fuerte q<br />
que<strong>de</strong> alguno oellos folo. ¿nton?<br />
CCS anime contra ellos canes quea<br />
la p:imera co:rida quedara a tras oc<br />
los dcruos otro algunooelos me?<br />
no:es ocios dcruos: pero la aufen?<br />
datcariño oc losotros ciemos le<br />
bara temcrofo.y como oigo aunque<br />
al p:incipio co:rc mas ligero que nin<br />
guno oe los otros <strong>de</strong>mos, al fina la<br />
fegunda t tercera carrera fe toma oc<br />
p:cfto.y es po:quelos cuerpos oc?<br />
ftos po: fer oe tierna edad no pue<strong>de</strong>n<br />
refiftir el trabajo. Cernía Jc iMte<br />
fea los <strong>de</strong>mos cnlos montes apar SaK<br />
Delosp:ados ,oe lasco:rientcs t oc curuos.<br />
los valles ,cn loscaminos t cn cru¿<br />
5ijadas,cn las tierrast fcmb:ados<br />
po: oondc paflan. y ban oc eftar las<br />
re<strong>de</strong>s plegadas t no fueltas ,po:quc<br />
no fcpudran:t que tengan fus traui<br />
lias t argollas, t fn^ eftacas oc bie?<br />
rrotDepalo,pcromas rcjiasfonoc<br />
bierro,poique ft las oe palo fe ref ba?<br />
lan oel pie,las otras le p:endan:t oe?<br />
ucfc poner fu lajo plegado encima<br />
De las trauillasbecbo oc efparto,po:<br />
que no fe rompa: t el lajo fea rejio t<br />
firme,t la cftaca que cuelga oel fea 6<br />
encina / o frcjcno oc grando: oc tres<br />
palmos,t oc anchura oc vna palma.<br />
Ifeanoe aflcntar las re<strong>de</strong>s leultadas<br />
De tierra cinco palmos oebondo cn<br />
cerco tgual cndma oc las trauillas<br />
oclas
oc laß re<strong>de</strong>s,oc tal manera q refpon?<br />
daña la angoíluraoe abajco abricdo<br />
entre el lajof la eliaca tanta tierra<br />
quanta balleoe ambas partes, y be<br />
cbo ello allane po: oebti]co el fucío, t<br />
cóponga el lajopo:la trauilla,f quá<br />
do ouiere puello el vno t el otro cn<br />
fu lugar, meta vnas varas Ufas po:<br />
las bcuillas,oe tal manera que no fal<br />
gan a fuera,f cubza las con vnas bo=<br />
las Umanasoe los arboles que ouie<br />
re a to fajó; t tras ello ecbc tierra blá<br />
da oc la que ouiere cañado oe la folfa<br />
oclarmadi|o,f po: encima tierra ou<br />
ra traída oe otra parte, y pozquc al<br />
elenio elle mas oculta la cllácia oo le<br />
arman,lleue mu^ Icjros oe alli la tierra<br />
que lfeb:arc:po2q fi la cicnia bue<br />
le la tierra rcjic mouida ,para lo qual<br />
tiene mut agudo fentido,to:na fe oel<br />
camino. í£lcacado: elle fobzcauifo<br />
có los perros en los mótes en riten?<br />
do elalua : t alfi mifmo aguar<strong>de</strong> lo q<br />
quedaoeloia,aun queen las tierras<br />
t femb:adosoc mañana ocucel caca<br />
do: aguardar loscieruos,los quales<br />
cnlos montes no folamete fe toman<br />
oc nocbe,pero tambic entreoía, poz<br />
la folcdad que at cn ellos, jgn las tic<br />
rrast fcmbzadosoc nocbefolameu<br />
te fe toman, t entre oia no parecen<br />
poz temoz oe los bombzes. (Quan?<br />
do viere traíloznada la red.fuelte los<br />
perros, tcozracon ellosalfomando<br />
los po: el furco / o rallro q ba bccbo<br />
el palooe la red a<strong>de</strong>lante: t parando<br />
miétes bajia oó<strong>de</strong> va el furco.pucs<br />
no pue<strong>de</strong> ellar mucbo fm mamfcllar<br />
fe/o poz las piedras remontadas oc<br />
fu lugar/ o poz la fcñal oel palo q va<br />
rallrando que fe parece cn lai nerras<br />
t fcmbzados. £ ft palfa poz los Uiga=<br />
res afperos t montañas las piedras<br />
le aftran oe la cuerda oel palo, t afli<br />
masfacilmctepodran atrauefarcoz?<br />
nédoacl. £ftcftimicrepzcfooclpic<br />
Déla caça. 1 1 9<br />
oelanterooepzcfto fera tomado:poz?<br />
queel paloocl lajo que llena le tza bí<br />
riendo taçotâdo todo el cuerpo tía<br />
cara. £ ft fuere pzefo ocl pie trafero,<br />
el mefmo palo q Ucua raftrádo le im<br />
pídira todo el cucrpo.aignnaf vejes<br />
tcfapodcradova aaiidarcnlos tron?<br />
eos t ganchos oc los arboles, t ftno<br />
rópe la cuerda oel lajo,aUi fe toma.<br />
-dDasquádoaUifuere pzefo,o toma=<br />
do poz canfancio,no cóuicnc acercar<br />
fe a el ft es macbo, pozquc bicre con<br />
los cucruos,t con los pícstftno que<br />
oc Icjcos le báoc tirar t nutjr. aigu<br />
ñas vejes fe toman ftn re<strong>de</strong>s ,ni lajof<br />
qüando los acortan cn ticpo ocl eftio<br />
que entonces en tanta manera oeífa-<br />
Uceen poz el caloz queles pue<strong>de</strong>n tirar<br />
leuantados,t fe van oenodados a<br />
lançar en la mar t en los rios : otras<br />
vejes faltando les elrefliicllo,cacn.<br />
Cpara el puerco montes conuicnc ^ "f»<br />
aparcjarpcrrosSndianos/oaiace<strong>de</strong>cía mSi^,<br />
monios:rc<strong>de</strong>s, venablos t lanças, «^f«^» » í»<br />
Cuanto a lo pzímero los perros t le<br />
bzclcs no ban oefer vulgares oequa<br />
Icfquicra: fino tales q fean baftantes<br />
para pelcarcon las ftcras.Has re<strong>de</strong>s<br />
feá oel mifmo Uno q fon las oclas Uc?<br />
bzes, oc quareta t cinco bilos t tres -<br />
cuerdas: oe mancraquc cada aierda<br />
tenga quinje bilos, t oe largo oef<strong>de</strong><br />
lomas alto oícj agujeros. V los la?<br />
JOS fean oe altura oc vn codo: t mas<br />
grueflas eftas re<strong>de</strong>s la mitadque las<br />
otras, poz encima oc los lajos ten?<br />
gan anillos/o trauillas,que feran ba<br />
ftantes quinje. Has lanças fean va=<br />
rías t Diferentes, q tengan fiis aftas<br />
ancbas, t aUfadaa, t mut firmes.<br />
Hos venablos tcgan fus aftilcs gru?<br />
elfos oc cinco palmos oc largo ,vcn<br />
medio ocl bierro vnos Dentales ber<br />
radosmutfticrtcs. Has re<strong>de</strong>s tla=<br />
JOS feran como las oe lof rícnios:pc<br />
ro aquí ata compañeros oe caca ,poz<br />
c ííj que
que efta ficraa penas fe pue<strong>de</strong> tomar<br />
ftn atudaoe nmcbos» C'íP>ues ago<br />
raquícro moftrar como fe oeue vfar<br />
oe cada cofa partiaftar en efta ca^a.<br />
CiPnuicramcntc quatido llegaren<br />
allugar oon<strong>de</strong> plenfanq'eftael pucr<br />
coocfuíctodos los perros a vna par<br />
teoefatádo folo vno oe loiHaccdcmo<br />
nios,t ocicando todos los otrosata?<br />
dos. Con aquclfolo vata vnca^adoi<br />
rodcádo.Dcfpucs que ouicre toma?<br />
do cl raftro figa cmpos oel po: oon<strong>de</strong><br />
le guiare el mifino raftro.lPo:q mu?<br />
cbos indicios at que fc lo pue<strong>de</strong>n ma<br />
nifeftar a los cacadojcs oon<strong>de</strong> efta el<br />
puerco.£n los lugares llanos t blá<br />
doslas pifadas,en lasfcluas tefpef?<br />
furas los ramos qucb:ados, oon<strong>de</strong><br />
ouiere arboles las nio:<strong>de</strong>duras oe<br />
los oientes,
mas ad afiefle d tiro al foflato po:<br />
d lado t5QUícrdofob:e la mano^^<br />
quierda,no paflTando mut a<strong>de</strong>látc,ni<br />
retirando fe mut atrae,t parando<br />
mientes oó<strong>de</strong> mira el puerco/o oon=<br />
<strong>de</strong> mueue la cabeca biera le fuerte?<br />
mente có el venablo guardado fe mu<br />
cbo oe errar el golpe : po:que no ro<strong>de</strong>e<br />
la cabega d puerco, t fc le rebote<br />
oe las manos.y ba oe tener mut ftr<br />
me : po:quc cl golpe oel puerco tan<br />
gran<strong>de</strong> viene con tan gran Ímpetu q<br />
le bara foltar cl venablo fino cita re?<br />
' 5io,ocncceflidad3uraoccacroebo=<br />
5ÍC0S t befar la tierrataun que caten<br />
do odia manera no le podra coger cl<br />
puerco ,po: tener cftc animal ,oc fu<br />
naturaleja los coUnillos coiuos, t<br />
cftádo fc quedo cebado no co:rc peli<br />
grò: mas ft fe leuanta no pue<strong>de</strong> efca?<br />
paroe fer berido.Ubo: eflb el puerco<br />
p:oeuraoc leuátarle,t ftno pue<strong>de</strong> an<br />
dando fob:c el le buellat patea, ^n<br />
folo remedio tiene cl compañero pa?<br />
ra lib:arle,quando efta en tal ncccfli?<br />
dad,t es efte, (Elue vno oe los cagado<br />
res con fu venablo cnla mano fc alie<br />
gue junto al puerco t le amague t en<br />
fanc,fingendo q quiere oefamparar<br />
alcompanero:aunq no Cóuicncoef?<br />
amparai-le,po:qnole tome oefpues<br />
oe catdo. Quando el puerco ve efto<br />
oejca al que tiene oebajco oc fi,t có t:a<br />
t fafia fc to:na al otro q le amaga.íen<br />
toncesd catdo fc leuátc oc p:efto,no<br />
oluidando oefc Icuátarconfu vena?<br />
blo cn la mano, pues no pue<strong>de</strong> alean<br />
caria vida,ftno vendcdo. y Icuátado<br />
tome a berir le oe la maneraq arriba<br />
csoicba,apuntado el tiro po: la efpal<br />
da bajia cloegolla<strong>de</strong>ro, t afirmando<br />
cl venablo mut rejiamcte. 2lla bo:a<br />
vera q cl puerco concl furo: t rauia<br />
lálta t co::e cnclauado con la bcrida<br />
oelapuntapo:claftil a<strong>de</strong>lante bafta<br />
llegar al que tiene el venablo, fino le<br />
z z o<br />
cfto:uaflc el bierro ocl venablo, t fu<br />
ancbura/ofusgancbos.£s tá gran<br />
<strong>de</strong> cl vigo: q tiene cn ft el puerco,quc<br />
ninguno lo pue<strong>de</strong> penfar. y cnte<strong>de</strong>r<br />
fe ba con ver q los oictes oel puerco<br />
jabali rcjienmuertoar<strong>de</strong>n cn tanta<br />
manera q ft les ponen a<strong>de</strong>látc qualef (Tbau.<br />
quiera pelos los queman, t quando<br />
biuos eftan tanenccndidos, íi los en<br />
fanan,quecncic<strong>de</strong>nlospelosDc los<br />
perros,quádo feoefuian oel golpe q<br />
les tira.ígl macbo pues fe toma có to<br />
dos eftos trabajoíoicbos t mucbos<br />
mato:cs:mas la béb:a,ft cae en el la?<br />
50 conuicne aco:rcr oe p:efto t berir<br />
la guardádo fc mucbo el cagado: que<br />
nocata quádoco:re, po:q entalcafo<br />
fera bollado t mo:didooclla.1Bo có?<br />
uicne penfar q ninguno querrá caer<br />
oe fu grado, pero ft viniere a efto con<br />
tra fu voluntad, ba fc oe leuantar oe<br />
la mifriia manera q arriba ocjcimos,<br />
quádo cae ochapo ocl macbo,t Icuan<br />
tado que fea, ocuc la berir có clvcna<br />
blo bafta que la mate. Xambic fc to?<br />
maii oefta fuerte las béb2as,armádo<br />
les re<strong>de</strong>s t la joí ala paflada oe los va<br />
lies t oe los bofqucs, a las bajeadas<br />
oclas cueftas t cerros, quádo entra<br />
cn las tierras t fembzados, ten las<br />
lagunas t aguas. £l cacado: q fuere<br />
o:dcnado para cllo,guar<strong>de</strong>las re<strong>de</strong>s<br />
con fu venablo cn la mano,los otros<br />
vatan con los perros a bufcar los lu<br />
garcs acoftumb:ados.Quádofuerc<br />
bailada co:ran la t acoffcn la: t ft vi?<br />
nierc a caer cn las re<strong>de</strong>s, aco:ra cl<br />
guardado: oellas có fu venablo, vfan<br />
do t ap:ouecbandofcoelcomoarri?<br />
ba es oicbo.y fino cae co:rá traí el cn<br />
clalcance al iraties* Xábien fe toma<br />
la •bemb:a quando fuere acofladaoc<br />
los canes en medio oel refeftcro po:?<br />
que fc aboga oel calo:. Que eftc ani?<br />
mal aun que cjccedc cn fuergas oefla?<br />
llccc en el refucilo t alicto. -dDucrcn<br />
c iiij mucbos
mucboa perros en efta caqa,tauu<br />
los míftnof ca^íidoies cozrc peligro,<br />
•pues quádo el puerco ta cita fatiga<br />
001 eaufado oe co:rer, fou fojcados<br />
los ca^adozes oe fe acercar a el eó ftis<br />
venablos,agoza fea en el agua,agoza<br />
cn cerro,agoza en la efpeflura que no<br />
quiera falir a fuera,tni la red ni otra<br />
cofaalgima le eftoma que fe junte a<br />
fuer^ascó elcaqadoz que fe leaeerca,<br />
entonces cóuiene llegar ofadamcíe,<br />
t moftrar el effiier^otvalctiaoe ani<br />
mo:poz la qual folamente ellos efco?<br />
gen trabajar tcfiplir fu oelfeo. tfean<br />
oc vfaroel venablo t ro<strong>de</strong>ar el cuer?<br />
po,como arriba es oicbo,t poner laf<br />
re<strong>de</strong>s t los lajos como a los ciemos<br />
cn los miftnos lugares, t tener los<br />
mifmos miramictos tcozridas t en<br />
iradas t tiros.Hos pozquejuelos bí<br />
íosoeftosapenas fe pue<strong>de</strong>n tomar,<br />
potque nunca fe apartan lejtros oelos<br />
padres folos bafta que fon gran<strong>de</strong>s:<br />
tquando los perros los ballá/ofien<br />
ten algo oe ptefto fc efcon<strong>de</strong>nenlas<br />
feluas ftguicdo las mpdres 00 quier<br />
que van:las quales fe mueftrau mas<br />
btauas, t pelean mas poz ellos que<br />
poz ft mifmas.<br />
^eiacafa CHos leones,t pardos,t on^aSípás<br />
leo» tberas,oiros,t otros animales feme<br />
áofíonfof jantes fe toma en tierras eftraíías ca<br />
pátbcroe beelmóteiPangeo tcloeiCito ,quc<br />
* foncncimaoe-dbacedonia.ílDtrasfc<br />
toman en los montes ©ltmpo,-dDt<br />
fto t Ipindo: otras cnlR^fa, que es<br />
arriba oe 0tiia, t cn otros montes<br />
oon<strong>de</strong> fe crian eftos tales animales.<br />
Algunas oellas fe romá en los mon?<br />
tes con veneno potla afpereja oela<br />
tierra,mc5elandofelolos ca^adotes<br />
en aquel pafto con ^ cada qualoe fas<br />
fieras mas faboz toma, t lai^ando fc<br />
lo cnel agua,o en on-a parte poz oon?<br />
<strong>de</strong> paftan. CDtros quando occien<strong>de</strong>n<br />
las tales fteras oenocbe a los cam?<br />
pof las afajanj cncierrá con armait<br />
cauallos: t afti las tomá no ftn gran<br />
peligro oe losquecaçan. ^algunas<br />
oellas les baje vnas foflas mut grá?<br />
<strong>de</strong>s al oerredot, ocírandoenmedio<br />
vna columna mut bonda oc tierra,<br />
encima oc la qual ponen oe nocbc<br />
vna cabta atada, t atapá toda la fofta<br />
al oerredot con ramada, oe manera<br />
queno fepueda ver el boto,ftn oejcar<br />
le ninguna entrada: t quando las fte<br />
ras otcclbalidooelacabtaocnocbe<br />
cotrc en tozno oe la fofta, t no bailan<br />
do poz oon<strong>de</strong> entrar,faltá en la rama '<br />
da,t caen t toman fe. Cifeaftaaquí Sn.<br />
bemos hablado oel ejcercicio oe la ca<br />
ça q no trae poco ptouccbo a losque<br />
fuere aficionados a ella: pues les aca<br />
íTca fanidad para el aierpo, t baje q<br />
puedan mejot ver t ot?, t cnucgccer<br />
mas tar<strong>de</strong>. £fte los enfeña t enfata<br />
para la guerra. Ipues es aflí que los<br />
q con las armas acneftas caminaren<br />
pot malos caminos, no fe. canfaran<br />
tanto,t ftifiírá los trabajos poz eftar<br />
acoftutnbzados a ellos, quandocaça<br />
uanlas fieras. Demasoefto podran<br />
oozmir cn el fuelo ouro,t velar mut<br />
bien,quando fc lo mádare elcapitan.<br />
Quando fueren cótra los cíjemigos<br />
fabtá los acometer t bajer fii oeuer,<br />
como lobajiácn lacaça.Siendo pue<br />
ftos en oz<strong>de</strong>nança en la oelantera ocl<br />
cfquadron no oefamparará fu plaça,<br />
pozq podran bajerfe fuertes. Bi los<br />
enemigos buteren, podran mejoz t<br />
mas feguramente ttles en el alcance<br />
cn qualquier lugar poz eftar acoftñ?<br />
bzados. jB fta oicba fueren rotos t<br />
ocfbaratados los futos mas ftn ver?<br />
guenca fe podran faluar aft, ta los<br />
otros en las feluas t bofqucs t ccr?<br />
ros t otrof lugares oifidlcs:pues la<br />
coftumbtcoe la caça les hara que co?<br />
nojcan mas la tierra, y algunosoe<br />
eftos tales,quando bute la matoz<br />
parte
oe lacada.<br />
Jjámoclos compañeros oc guerra,<br />
ellos po: fu ocftrcja t ofadia rcfiftcn<br />
a los enemigos,t los vencen viendo<br />
los tí oefcannnados en Uigarcs oifi?<br />
ciles. y ficmp:c la fo:tuna p:ofpcra<br />
acompaño los valerofos q tieng cjccr<br />
citados los aicrposflos ánimos.<br />
V alfi cntcdicndo efto muf bien nuc<br />
ftros antepaífados,r que oe aqui na?<br />
cia la p:ofpcra fo:tuna para contra<br />
los enemigos, o:dcnaron cftc cpcrci<br />
ciooc lacaga para los mancebos, no<br />
vedando que cagalfen los bomb:es<br />
aun encl p:incipioquando losfm?<br />
ros oela tierra eran pocos,r podian<br />
loKaíado:csoañarlo femb:ado,po:<br />
que también ellos nocagauan nada<br />
oc aquello que la tierra cria.Demas<br />
oefto o:dcnaron que los otros cftra?<br />
geros que fabian elartcnoanocbc?<br />
cielfen ocntro oc fus términos, ní<br />
mucbos eftadios a la redonda: po:?<br />
que no les quitalfcn a ellos fn caca.<br />
Siendo que eftc folo ö<strong>de</strong>ste f palia?<br />
tiempo oe la caga era caufa oc mucbo<br />
bien para los mácebos,ba5iendo los<br />
caftos r iuftos a caufa oe feaucrcria<br />
do cncUa,con verdad r fiicraoc fran<br />
<strong>de</strong>s r engaños: y cntcdianque las co<br />
fas oc la guerra íes vcrnia mas p:of?<br />
peras po: cftccjecrdcio. £ft quiftcfs<br />
fen ap:en<strong>de</strong>r otras virtu<strong>de</strong>s no fc les<br />
cfto:uaua nada. £ftcpalfatíempolo<br />
baje como los otros malos ö<strong>de</strong>stes<br />
que no conuiene ap:cndcr. Dcaqní<br />
vienen a fer buenos foldados ^bue?<br />
nos capitanes: po:q los trabajos oc<br />
la caca les p:iuan oelos vicios rtozí<br />
pcda'<strong>de</strong>sortos cuerpos y oc los ani^<br />
mos,r les cngcdran vn apetito y oef<br />
feo oe la virtud: y eftos tales fon los<br />
nmr buenos que ni permiten fu du?<br />
dad fer agrauiada,ni (afrc que fu tic?<br />
cótraioB rra redba mal/o oaño. Dijenalgu?<br />
(jcon<strong>de</strong>ns nosqnocouuicnc fcrlosb5b:csaft<br />
18«íí. cionadosalaca5a,po:qnofcoefcu^í<br />
Z Z l<br />
dcnoe lascofasoomefticasocfu cd?<br />
fa,no fabicdo,nientcndiédocftos ta?<br />
les,quc los q bajen buena la rcpublí<br />
ca t a los amigos todos aquellos fon<br />
oíligcntcs y tienen cuidado oe fttba<br />
5tcda.£ ft aquellos que fon amigos<br />
oc cagafe mucftrá vtilesrp:ouccbo?<br />
fos ala patria para los negodos grá<br />
<strong>de</strong>s roe impo:tanda, no fe ocfcur?<br />
dá po: dfo oe fus cafasp:opia8 y par<br />
timlarcs. Ipucsla p:opia bajienda<br />
oe cada qual fc guarda/ opier<strong>de</strong>jun?<br />
tamcnteconlarcpublica. *|p)o: tan?<br />
to eftos tales fon los que guardan fn<br />
p:opia bajienda, r la oe los otros. ^<br />
0mo que mucbos bób«s inconfi<strong>de</strong><br />
rados oe los que oijcn efto po: cmbí<br />
dia efcogenantcsocpcreccr po:fu vi<br />
do que fer faluos po: la virmd oe lo^<br />
otros. Tpo:quc ay mucbos y malos<br />
oelcttes,c5 los quales venddos fon<br />
fo:gadosoeoQir y bajer lo peo:: oe<br />
aquí es que oe laí palab:as vanas ga<br />
ná cnemifta<strong>de</strong>s,r odas malas ob:as<br />
conftgucn males y oaños y muertes<br />
iioftnticdofusmalcs,nibefusbuoí<br />
ni oc ftis amigos, y ftntiendo los oe?<br />
ler tes mas que los otros, aift q oc?<br />
ftos tales bomb:es quien ay quefe<br />
quiftclfc feruir para el bicnr p:o oe<br />
la república f ipues noar ningún<br />
bueno qUc no fe abftcnga oeftos vi?<br />
doi?,oelcrtando fc en aqudlo que ro<br />
amonefto. y la buena crlanga cnfe?<br />
ña a vfar bien oclas leres, r oejir r<br />
or: cofas juftas. y los que ftemp:e<br />
fufrcnoe trabajarr fer cnfeñados pa<br />
ra lo bueno r loable, aun que toman<br />
curdadosr ooctrinas trabajofas pa<br />
ra ft ob«m falud, r p:ouccbo para fu<br />
república. ^Das los que no quieren<br />
poner trabajo cn fer cnfeñados, ftno<br />
biuir enoelertcs ftn fajon, aqucftos<br />
tales fon mur malos oc fu namral<br />
que ni obe<strong>de</strong>cen a las leres, ni a las<br />
buenas rojon^^tQuc ala verdadpo;<br />
c v no
tío faber trabajar no bailan qnal con los mancebos ala vírmd,gui5do los<br />
iiíene fer elbncno ni pue<strong>de</strong>n fer ami antes a lo cótrario.due cierto nun? taf SS?,,a<br />
gos oe religión, nifabio6:fmo q poz ca vimos ningún bomb:eaquic cf? uaiuntie<br />
feruir fe oe IO0 necios t indoctos bá tos fopbiflas bijieflen buenomi aü<br />
ocoejírmucbo maloe loscuerdoí t le cnfeñafiTcn las letras:po: el conoci mícijo ar<br />
enfenados, y po: mediooeftos mas imentooelasqualesvienenlos bó? puceavn<br />
ruines ningúbié pue<strong>de</strong> venir a los b:csaferbuenos.0inoque efcriuc<br />
bób:es:t po:medio ocios mejo:es m.ucbasvanidadcs,enlasquale8at "oeqba»<br />
todoslosbiencs f p:ouecbosfeba= mucboi malos oelettcs,t no virmd JlfíSS;<br />
llá^aifi q los mejo:esfonlos q quic ninguna,tcomo eflan los mácebos ftra á cn<br />
ren trabajar; lo qual fe muellra po: ganofoeoe ap:endcr,los bajen ga?<br />
grá<strong>de</strong> t andétee]cemplo,pues aque= (lar eltiempo enbal<strong>de</strong>en cflo:t apar biancuo«<br />
líos antiguos q fuero con CbirÓ oc tando les oe las cofas boneflaí t pJO ¿o.<br />
quearribabi5emencion,fiendo má= uecbofas les enfeñan las malas t oa<br />
cebos,t comentando oef<strong>de</strong> el epcrci nofas. afli queto viniperofus vi?<br />
oela caça<br />
ô loô Icctoicô ,rino fabioô verdadc?<br />
ro0: pozque ^o no quiero que mis ef<br />
criptos parejean vtiles ,fmo quelo<br />
fean, para que nuca fe puedan repzo?<br />
uar. los fopbiftas bablan t efcri?<br />
uepara ensanar,^ po: fu p:opio p:o<br />
uccbo,ta ninguno apzouecbanen,<br />
nada:t ningtmo oellos fue fabio, ni<br />
lofera ianias,fmoquelebaftaa cada<br />
qual ocllos fer llamado fopbifta : lo<br />
qual es vituperio t oenucilo entre<br />
loscucrdos.yoamoncftoalosîuan<br />
cebos que fe guar<strong>de</strong> oe las ootri nas<br />
oe los talcs, t tengan en mucbo los<br />
pzeceptos oc lo$ pbilofopbos.lPozq<br />
los fopbiftas pzocurá oe caçar los ri<br />
cost alos mâccbosnnas lospbilofo<br />
pbos a todof fou comunes t amigos<br />
oc todos, no bajicndo bonrra a los<br />
vnos poz fus rique5as,ni inenofpze?<br />
ciadoaotroçpozfupobteja. aifique<br />
110 oeuemos imitar losque temerà?<br />
riamente cozren traf laariqueîas,ni;<br />
cn publico ni en fecreto: fmo péfar^ :<br />
los buenos fon los q entic<strong>de</strong>n lo mc^<br />
ioî,t fon amigofoel traba jo:t loi ma<br />
los figuenlo peoz,t fon oadof al ocio<br />
t oelettes,comiendo los bienes oela<br />
república toc los ciudadanos parti?,<br />
cularcs:pzouccbofos para fi,t totali<br />
mete inutiles t oefaptouecbados pa<br />
ra loquetoca al bien t pto común oe<br />
todos ,tlos cuerpos oeftos fon co?<br />
uardcs t rutnes para la guerra,poz?<br />
ffotnn a que no quieren trabajar. -dDaslos<br />
loarioeca cacadotcs ofrcccufuspcrfonast ba<br />
bien paradas en femiciooe<br />
la república. Hos caçadotcs cacan<br />
las fieras,tíos fopbiftascaçan los<br />
amigos : en lo qual los vnos ganan<br />
botra t fama,t los otros ocíbonrra<br />
Î infamia a cerca oe todos. Uos caça<br />
dotes fi pze<strong>de</strong>n las beftias fieras,ven<br />
ceñios animales oanofoí t nueftros<br />
enemigos, t fmo los pten<strong>de</strong>n, tam?<br />
ZZZ<br />
bien fonoignosbeloa, potque acó?<br />
tneten los enemigos oc toda la cin?<br />
dad. Demás oefto ellos no falen a<br />
caça con oanooe otra perfona alçu?<br />
na,ni pot cobdicia oe la ganancia : t<br />
también con aquel fu ejccrcicio oela<br />
caça fc bajen mejotes, tinas fabios<br />
para mucbas cofas,como agoza oiré<br />
mos. los caçadotesftno ejccedief?<br />
fen a los otros en trabajo, induftria,<br />
oilígcncia, t cutdado,cíerto es que<br />
no traerían caça. Ipotquc las fieras<br />
quefonfuséduerlarios pelea po:Ia<br />
vida, t cada qual en fu mo:ada esoe<br />
gran<strong>de</strong>s fuerças: oe manera que em<br />
bal<strong>de</strong> feria el trabajo oel caçado:,fino<br />
Jas venciefle con mato: induftria t<br />
gran entendimiento, losfopbiftas<br />
queriendo enríquccerfe enla ciudad,<br />
pzocuranoc vencer los amigos: mas<br />
; los caçadotcs no fino a los enemigos<br />
comunes: t el mifmo cutdado baje<br />
alos vnos mcjozcs para contra los<br />
cncmigo6,t a los otros peotes para<br />
conn^a los amigos, y la maneraoe<br />
caçar oe los caçadotcs es con mo<strong>de</strong>?<br />
ftia t verguença, t la oe los fopbi?<br />
ftas es con atrenimícnto, t ocfticr?<br />
guença. los caçadotcs menofpze?<br />
"dan las ganandas totpes, t abotre?<br />
cen los vidos t malas coftumbtes:<br />
los fopbiftas no lo pue<strong>de</strong> acabar con<br />
figo, la platica oe los vnos es fua?<br />
ue t apajiblc, t la oc los otros pe?<br />
fada t tozpe. iPues quanto al cul?<br />
to oíuino, nada fe les para a<strong>de</strong>lante<br />
a los fopbiftas que les eftotue oe fer<br />
ímpios t malos: mas los caçadotcs<br />
fon mut pios, t rdígiofos. final?<br />
mente que fegun fama antigua, los<br />
Díofes fe gojan con efte erercicío<br />
oe la caça, alft en obtarlc como en mi<br />
rarle. lp)oz lo qual ft los manccbos<br />
paran mientes a efto que les amo?<br />
nefto, t lo bijieren como fc lo oigo,<br />
feran
feran amígoaDe Dioa,^ píos r relí? nteníe los varones aficionados a la<br />
^ofos : t confi<strong>de</strong>rando que Dios lo caça vinieron a fer bucnos,pero tam<br />
vectodo, feran buenos para fus pa? bien las mugeres a quien Dios fe<br />
drés, para fu patria, para fus ciuda? lo oto:go, como Diana, Atalanta,<br />
danos, para fus amigos. y no fola? Tpwcris, t otras*<br />
f^fíntch terceraparte tchsfti<br />
obîasocïenopbon.<br />
f ^ Squífencccnlas ob:as oeleiecelcntc^<br />
pbílofopbo t oîadoî íEenopbon Stbenienfe: las quales traflado<br />
ocj^iiegoen Caftellano el fecretario Diego Placían<br />
^ para común vtílidad. /ueronímp:cífascnSala=<br />
mancapo: 3uanoe3untaenclañoí)elna<br />
fcimíentooe nueftro feñoí<br />
3efi>Cbñftooe<br />
1551.
l ^ E N RECOMENDAGIONét^<br />
DE LA TRADVCION DE LAS OBRAS DHXEg<br />
nophon, que hizo el fecretario Gradan <strong>de</strong>Griego en Romance,<br />
cl hcenciado Buenauentara <strong>de</strong> Morales<br />
al Ledlor,<br />
Vien prcfnme con ñaue hazer calle Por efta te aconfe/o fiemprc fu<strong>de</strong>sf^<br />
j)or el profundo mar, y pdigrofo, porque en nada fabras aprouechartc,<br />
lin arte,rin piloto, y gouernalle, fi efta rara virtud dc ti facudcs,<br />
En lugar d ellegar a fu repofo,<br />
Efta te moftrara con lumbre y arte,<br />
o a don<strong>de</strong> fu dcíTeo le lleuaua,<br />
que <strong>de</strong>uas cfcogcr, para fcguilloí<br />
pa<strong>de</strong>cerá naufragio dolorofo:<br />
y que <strong>de</strong>uas huyrpara guardarte:<br />
Porque o la tempeftad terrible,y braiia El mal te enfeñara para hnyllo,<br />
con tormeiita,con vientos,y ondas locas, y clbien para efcogello dc contino,<br />
le eftoruará cl viaje a do guiaua: fin q uc yerres jamas cn <strong>de</strong>ícubrillo»<br />
O al fin dará al traues cn fuertes rocas, Eri fin te guiara por el camino,<br />
o cu el medio <strong>de</strong>l mar ficndo anegado, que a la felicidad humana lleua,<br />
le tragaran pcfcados,con fus bocas» y a láque haze al hombre fer diuino»<br />
AíTiquien en el mar,dcraforad9, Por efta pues qualquier hombre femúcuaí '<br />
paüega,<strong>de</strong>fta vidamiferable,<br />
a trabajar con^niia, y diligencia,<br />
fin fer <strong>de</strong> lapru<strong>de</strong>ncia gouernado, pues que fin ella ningún bien fe aprueua,<br />
Allen<strong>de</strong> que es el yerro intolerable, Y a quien me preguntare, Efta pru<strong>de</strong>ncia<br />
fu perdida y fu mal, feran tamaños, <strong>de</strong> do fe alcan^rá, y dc do proce<strong>de</strong> ?<br />
quantos rienen efta vidalamcntable» Y« digo, qucHd y foVy cxperienda.<br />
Incurrirá enpelígros muy eftraños, Por efta cauía ningún mogo pue<strong>de</strong>,<br />
que ofírece lá fortuna burladora, fer pru<strong>de</strong>nte, pues falta en d doArina<br />
dando a losimpr u<strong>de</strong>ntes cient mil daños. dd vfo, que a los viejos fc conce<strong>de</strong>:<br />
Efta virtud Pr udcnda,es la fcñora, Que afti como vna fola golondrina<br />
que en qualquiera peligro y trance duro, nohazc cierto indicioníargumento,<br />
pue<strong>de</strong> íacar el alma vencedora:<br />
<strong>de</strong> qué el ver<strong>de</strong> verano fe aueniza,<br />
Efta nos es amparo, y fuerte muro, Afll cn fola vna cofa experimento,<br />
contra los fobrefaltos y combates, no haze los varones fer pru<strong>de</strong>ntes:<br />
<strong>de</strong>l engaííofo mundo, ran efcuro» faltando vniuerfal conocimiento»<br />
Eft a nos guardará <strong>de</strong> los diftatcs, Pues como mil colores diíFercntcs,<br />
mudanzas, trocatintes,y bayuenes, hazenellrís confusapparencias,<br />
que tienen con los hombres mil <strong>de</strong>bates, caufadas cn las nuues trafparentes,<br />
Efta haze tornar dc males bienes, Afti los mudios vfos y experiencias,<br />
con efta las virtu<strong>de</strong>s, fon virtu<strong>de</strong>s, hazen hombres pru<strong>de</strong>ntes, y auifados,<br />
Y fm ella, ninguna dcllas tienes.<br />
en goiiiernos,confuirás, y fcntencias.
Por cfto,tnrichos fabiosfcnalados<br />
bufcando efta pru<strong>de</strong>ndaque entédieron»<br />
fer neceftaria a todos los eftados,<br />
De fu patria falieron,y fe fueron,<br />
por tierras, y por mar peregrinando,<br />
procurando íaber Io quc fupieron»<br />
Como aquel gran<strong>de</strong> Homero quc vagado<br />
anduuo por el mundo con <strong>de</strong>iTeo,<br />
fas muchas eftrañezas contemplando<br />
y aquel otro Poeta infigrie Orpheo<br />
efcriptor<strong>de</strong>l dorado Vellocino,<br />
también peregrino con gran ro<strong>de</strong>oi<br />
Pythagoras y Archita Tarentino<br />
y elgranlegiflador dicho Solon<br />
buícaron el faber por tal camino»<br />
Que dire <strong>de</strong>l diuino y gran Platon<br />
el qual por tierra y mares difcurriendo<br />
le tomaron coíTarios en prifion?<br />
Quedirc<strong>de</strong> otros muchos que inquiriédo<br />
la pru<strong>de</strong>ncia con anfia,y con pelea<br />
mil .males anduuieron pa<strong>de</strong>ciendo?<br />
Bafta <strong>de</strong>zir que fola feñorea<br />
efta virtud,en todo,y por entero,<br />
efta nos perfiaona,y hermofea.<br />
y aíTi con gran razón alaba Homero<br />
cn fus rapfodiasllenas <strong>de</strong> verda<strong>de</strong>s<br />
a Vlyflis <strong>de</strong> pru<strong>de</strong>ntey buen guerrero:<br />
Porque vio muchas tierras,y ciuda<strong>de</strong>s<br />
cofl:umbtes,variedad,bienes,y males<br />
pa<strong>de</strong>ciendo cicntmil contrarieda<strong>de</strong>s»<br />
Por efto <strong>de</strong>uen mucho los mortales<br />
a los fabios,y cuerdos cfcriptore?,<br />
que enfeñan en fus libros cofas tales,<br />
Efcriuicndo,y moftrando con primores,<br />
quefe<strong>de</strong>uaeuitar, y que feguir<br />
quales elfrudo,y qualesfonlas flores<br />
Enfeñando como hemos <strong>de</strong> regir,<br />
conforme alo que fue, y efta paflado,<br />
aquello que es prefentc o por venir*<br />
Pone nos mil exemplos por <strong>de</strong>chado,<br />
para que fegun ellos,y fm pena,<br />
nueftro biuir tengamos concertado»<br />
Y <strong>de</strong>rto escofadaIce,fana,ybuena,<br />
po<strong>de</strong>r fin peligrar, ni auentu ramos,<br />
faber lo que nos cumple,a cofta agena:<br />
Saber <strong>de</strong>l mal ageno aprouecharnos,<br />
fer cuerdos con ageno <strong>de</strong>fuario,<br />
y en ágenos <strong>de</strong>fcuydos auifarnos*<br />
Al paflar <strong>de</strong> vn mal paflb,o dc vn mal rio,<br />
aquellos que primero el vado tientan,<br />
lleuan todo el peligro a juyzio mió:<br />
Mas los que <strong>de</strong>tras vienen, ü efcarmientan,<br />
en los que peligraron neciamente,<br />
efcaparan <strong>de</strong>l mal, que en otros cuentan«<br />
Por ello aconfejaua fabiamente,<br />
Ariftotil varón <strong>de</strong> tantas glorias,<br />
a aquel magno Alexandre rey potente.<br />
Que leycfle contino en las hiftorias,<br />
<strong>de</strong> fabios,porque en ellas hallaría,<br />
<strong>de</strong> los hechos paflados, las memorias.<br />
Y en ellas por exemplo apren<strong>de</strong>ría,<br />
la pru<strong>de</strong>nda,el faDer,la maña, y arte,<br />
para regir tan gran<strong>de</strong> monarchia*<br />
Todo efto he yo querido aqui acordarte,<br />
o amigo mio ledror, paraque entiendas»<br />
que <strong>de</strong>ués en ledon fabia occuparte,<br />
Leyendo buenos libros, porque aprendas<br />
pru<strong>de</strong>ncia,y diferecion para regirte<br />
en todas las maneras dc biuiendas*<br />
Efto quiero rogarte,y requerirte,<br />
fi quieres alcancar honra y loores,<br />
. y no quieres <strong>de</strong>ípues arrepentirte:<br />
Y au n que ay mil excellentes efcriptores,<br />
el Philofopho Griego Xenophon,<br />
es délos maspredados y mejores:<br />
El qual con gran<strong>de</strong> gala,y diferecion,<br />
en lengua Grieg afcriptas nos <strong>de</strong>xo,<br />
mu chas obras <strong>de</strong> gran<strong>de</strong> admirácion*<br />
En ellas muy albino <strong>de</strong>buxo,<br />
la imagen <strong>de</strong> vn rey bueno, y verda<strong>de</strong>ro,<br />
y qual auia <strong>de</strong> fer nos le pinto*<br />
Enfeña al capitan>y al buen guerrero,<br />
cofas con qiie merezcan fer loados,<br />
como quien bien lo fupo fer primero.
Enfeñaciifinatodos loscftíidQS dcfcubrirlasriquczasycaudalcs<br />
todo quanto Ies cumple j' Ies conuiene dc lenguas peregrinas, don<strong>de</strong> cftan»<br />
con confejos,y exemploseftremados, Efte al GricgoPIutarcho cn losMoraIcs<br />
Elle folo cfcriptor cn fi contiene hizo liablar cn lengua Caftellana,<br />
codas las cxccllencias,quc cfclarecen, con gala y con primor a G recia yguales»<br />
a otro qualquier auAor qal mundo fuene» Alas lenguas Francefa, &c Italiana,<br />
Y afli buen galardón,y honrra merecen, les vfurpa muy mucho fu riqueza,<br />
los que a fu patria fiendo agra<strong>de</strong>cidos, a fin <strong>de</strong> enriquecer la fuya Hiípana,<br />
<strong>de</strong>ftas riquezas tales la baftecen: Y acora con gran<strong>de</strong> arte, y gentileza,<br />
Sacando los theforos afcondidos,<br />
<strong>de</strong>l cerrado lenguaje,y diferente,<br />
para fus naturales,y queridos»<br />
Vno <strong>de</strong>aqucftos cs,cl diligente .<br />
Secretario G racian,que haze ficfta<br />
a Efpaña con tan rico, y bueaprefcnte»<br />
Eftc, aquel poco riempo que le refta,<br />
<strong>de</strong>ípues <strong>de</strong> aucr cumplido con fu officio,<br />
logaftaen obras tales,como aquefta»<br />
Ycl lugarquelcqueda<strong>de</strong>lferuicio<br />
<strong>de</strong>l Rey, (teniendo cuenta con fu cargo)<br />
para tomar<strong>de</strong>fcanfo, aliento, o vicio:<br />
Lo gafta ( fin temer trabajo largo J<br />
cn prouecho común como verán,<br />
dando a fu Rey, y patria buen <strong>de</strong>fcargo.<br />
Y affi procura fiempre con afan<br />
fc^FIN DE LOS TERCETOS^<br />
a Xenophon faco <strong>de</strong> entre la Grecia,<br />
hazíendo le Efpaiiol,en fu eftraiieza»<br />
Y íftá también tra(ítado,que fc precia,<br />
dc aucr fido por el, aca traydo:<br />
y ya fu propio natural <strong>de</strong>fprecía,<br />
Ypuesí también oEípaña tehaferuido,<br />
con tan aitá riqucza,y tales dones,<br />
ts jufto,que le fea agra<strong>de</strong>cido»<br />
lufto es, jufto esque tu le galardones,<br />
y que m atoór,tu premio, y paga quadrc<br />
con fu trabajo, y buenas intenciones:<br />
para que aífi,« el vno cn vano ladre,<br />
niel otro pierda el jufto reeozijo,<br />
Y cWno pueda bien honrar t5 madre,<br />
yd otro pueda bien honrar tal hijo»
• Í ^.<br />
íílCfiíii^lííSKííi^-<br />
io: