untitled 2 - Lodestone

lodestone.org

untitled 2 - Lodestone

Eĉ se viando plaĉas al vi...

Vi povas helpi ĉesigi tian kruelecon.

Se ni nur malpliigus nian konsumon

da bestdevenaĵoj per duono, miliardoj

da bestoj evitus suferigadon.


Kontraŭstaru kruelecon

Pensante pri bienobestoj, ni ofte

imagas feliĉigajn, pentrindajn bildojn

de familiaj bienetoj.

Bedaŭrinde, tia revo ege malsimilas al

la efektivaĵo. Celante nur profiton, la

moderna industria agrokomerco

traktas bestojn kvazaŭ ili estus simple

sentomankaj varoj, kaj ne individuoj

kiuj povas suferi.

Hodiaŭ, la vivo por preskaŭ ĉiuj

bienobestoj estas mizera, kaj la morto

estas terura. En vastaj “fabrikobienoj”,

oni enŝlosas ilin en troplenajn kaĝojn

kie mankas spaco por piediri, sinturni

aŭ eĉ komforte kuŝi.

Oni suferigas la bestojn per dolorigaj

mutiloj, inkluzive de kastrado,

vostotranĉado, brulmarkado kaj

bekotranĉado—tute sen anestezo. En

la buĉejoj, lacaj laboristoj ofte fuŝas la

senkonsciigon antaŭ buĉado. Bestoj

rekonsciiĝas dum oni ilin senhaŭtigas,

senintestigas, senmembrigas aŭ

boligas.

Kaŝite de ni, tia sufero daŭradas—sed

ne ĉar ĉiuj homoj estas kruelaj.

Efektive, multaj homoj simple ne scias,

kio okazas. Ili ne scias, ke oni povas

facile konstraŭstari kruelecon kaj

samtempe plibonigi la propran sanon

kaj la sanon de la planedo.

“Kiam ni imagas bienon, ni bildigas scenojn pri

Old MacDonald kaj Charlotte’s Web, ne pri konstruaĵoj

enhavantaj 10 000 kokinojn... Kiam ni rigardas, ni

ŝokiĝas. Niaj kamparaj idilioj transformiĝis al fetoraj

fabrikoj.”

The Los Angeles Times

“The High Price of Cheap Food”, 2004-01-21

2


Birdoj

En dense pakitaj konstruaĵoj, kie ili

enfermiĝas la tutan vivon, birdoj suferas de

okul- kaj pulm-infektoj pro la intensa

sterkohaladzo. 1

“La usona ovprodukta kokino...

pasigas sian mallongan vivon

amasigita kune kun ses aliaj kokinoj

en kaĝo farita el drato, kies plankon

kovrus unu paĝo de ĉi tiu [New York

Times] gazeto. Ĉian naturan

instinkton de la besto oni malhelpas,

rezultigante diversajn kondutajn

‘malvirtojn’, kiuj povas inkluzivi

mortigon de samkaĝanoj kaj

frotadon de la korpo kontraŭ la

dratmaŝo ĝis ĝi senplumiĝas kaj

sangadas... La proksimume dekono

da kokinoj, kiuj ne povas elteni kaj

simple mortas, inkluziviĝas en la

kosto de produktado...”

The New York Times Magazine

An Animal’s Place, Michael Pollan, 2002-11-10

Sube: Novnaskitaj virkokidoj, profitdone senvaloraj

por la ovindustrio, mortas en rubujego malantaŭ

elkovejo. Kutime oni gasumas 3 aŭ faligas ilin en

pecetigilon, 6 kie ili disŝiriĝas dum ankoraŭ konsciaj.

Tiel pakite, birdoj ofte pikas unu la alian. Por

eviti malprofitojn, bienistoj fortranĉas parton

de la nervoriĉaj bekoj—sen ajna anestezo—

kaŭzante kaj akutan kaj kronikan doloron. 2

Poste, iuj birdoj, kiuj ne povas manĝi, mortas

pro malsato. 3

Sube: Oni fortranĉas, sen maldolorigilo, la

nervoplenan bekon de novnaskita kokido.

Tia procedo estas industria kutimo. 4

Kokinoj Amasigite en kaĝojn tiom

malgrandaj, ke ĉiu birdo havas malpli ol

ŝuskatolon da plankspaco, 4 la kokinoj suferas

de kontuzoj kaj abradoj. Multaj el la birdoj,

senmovigitaj, mortas pro soifo kaj malsato.

Ofte, longe putrantaj kadavroj troveblas en

la kaĝoj kun la vivantuloj.

Ŝia produktpovo malpliiĝinte, la kokinon oni

aŭ buĉas aŭ senigas de nutraĵo dum 5-14

tagoj, por ke ŝia korpo ŝokiĝu kaj komencu

novan ovodemetadon. Poste, ĉe la buĉejo,

multaj suferas de rompitaj ostoj dum

kaptado, transportado, aŭ katenado. 5

3


Bovoj

De 1940 ĝis 2002, la

laktoproduktado de bovino

pliiĝis pli ol 400% 7 , kaj ĉiujare, pluraj

bovinoj nun produktas pli ol 30 tunojn

da lakto. 8 Tiom da produktado rezultigas

infekcion kaj damaĝon al la mamoj. 9

Kiam ŝia laktoprodukto malpliiĝas,

bovino ne plu restas profitdona. Kutime

oni buĉas ŝin kiam ŝi atingas 5-6 jarojn, 9

kvankam ŝi povus vivi pli ol 20 jarojn.

Bovido ĉenita en budeto.

Bovidoj malofte rajtas mamnutri de siaj

patrinoj. 9 Multaj virbovidoj estas buĉataj

baldaŭ post naskiĝo. Aliaj estas bredataj

por bovidaĵo en budetoj, kie oni

enfermas kaj ĉenas ilin je la kolo. Post

18-20 semajnoj, oni buĉas ilin. 8

Porkoj

En la industria revuo

Hog Farm

Management (Administrado de

Porkbredejoj), John Byrnes konsilis:

“Ne atentu, ke porko estas besto. Traktu

lin same kiel aparaton en fabriko.”

La nuntempaj porkbredistoj jam faras

ĝuste tion. Kiel rakontis ĵurnalisto

Morley Safer en la televidprogramo 60

Minutes: “[Priskribante la filmon Babe]

Jen tiel, kiel usonanoj volas pensi pri

porkoj. Veraj porkoj neniam vidas

sunlumon dum siaj limigitaj vivoj,

neniam kuŝas en pajlo, neniam rulas en

koto. Ili vivas en etaj kaĝoj tiel

mallarĝaj, ke ili eĉ ne povas turniĝi.”

4

1. Diseases of Poultry, 1997

2. J. A. Mench, PhD, “The Welfare of Poultry in Modern Production

Systems.” Poultry Science Reviews 4. pĝ. 117.

3. B.E. Rollin, PhD, Farm Animal Welfare (Iowa State Univ. Press, 1995).

4. United Egg Producers. Animal Husbandry Guidelines for Animal Care

Certified U.S. Egg Laying Flocks. 2005.

5. Poult Sci, 2004;83:184–92.

6. USDA, Animal Welfare Issues Compendium, 9/97.

7. USDA NASS, Agricultural Statistics 2005.

8. USDA, Animal Welfare Issues Compendium, 9/97.

9. Scientific Farm Animal Production, 8a eldono, 2004.


Transportado

Kunpakite en kamionoj sentegmentaj, kie ili

suferas pro ekstrema vetero, bestoj devas stari

en sia propra sterko. Foje ili frostfiksiĝas al la

kamiono. 10 Ofte bestoj estas tro malfortaj aŭ

malsanaj por piediri, eĉ post batado aŭ

ŝokado per elektraj pikoj. Tiuj malsanuloj

nomiĝas downers (“falintoj”), kaj oni trenas ilin

al buĉejo per ĉenoj, aŭ oni forlasas ilin en

amasoj de la jam mortintaj.

“Tiu estis unu el la plej grandaj

virbovoj, kiujn mi iam ajn vidis. Li

estis ĉe la plej antaŭa parto de la

kamiono. Kian viglecon— laŭ sia

plejeblo, li vere provis eliri la

kamionon. Tri aŭ kvar

kondukistoj pikis lin preskaŭ

ĝismorte... sed liaj malantaŭaj

kruroj, liaj koksoj difektiĝis. Do ili

daŭris la pikadon. Post 45 minutoj

ili instigis lin de la antaŭaĵo ĝis la

malantaŭa klinaĵo de la kamiono...

Oni forlasas “falintan” bovinon morti ĉe brutokorto

en Oklahomo, dum ŝia ido rigardadas.

Fiŝoj

Sciencistoj, kiuj studas la

konduton de bestoj, jam trovis,

ke fiŝoj ja povas senti streson, timon, kaj

doloron. 11 Aldone al la nenombreblaj fiŝoj

mortigitaj de industria fiŝado, po 80 000

delfenoj kaj aliaj mar-mamuloj enretiĝas en

fiŝoretoj ĉiujare. La plejmulto mortas. 12

10. USDA, Survey of Stunning & Handling, 1997-01-07

11. Applied Animal Behaviour Science; 83:2, 2003-09-05

12. Science, 1999-05-14

5

Poste, ili katenis liajn antaŭajn

krurojn, kaj li falis de sur la

klinaĵo, falegis laŭte sur la

plankon. Mi ne sciis, kiom da

futojn li falis, sed li faris

grandegan bruon... Mi demandis,

‘Kial vi ne pafmortu la damnindan

estaĵon Kio okazas Kio pri la

‘Kodo de Etikoj’ La ulo respondis,

‘Mi neniam pafas. Kial mi pafu

bovon, kiu povas esti buĉota,

kiam restas bona viando tie’

Kiam mi unue komencis konduki

kamionojn, mi parolis pri falintoj

al alia kamionisto. Li diris, ‘Ne

ĉagreniĝu. Tio jam okazas dum

multaj jaroj. Ĝi daŭros la tuton de

mia vivo kaj via vivo. Do

trankviliĝu. Tio okazas. Vi iom

malĝojiĝos pri tio, kiel ankaŭ mi

iam sentis min. Simple ne pensu

pri la bestoj. Vi nur pensu, ke ili ne

povas senti...’”

Intervjuo kun Kanada brutaro-kamionisto

el la dokumenta filmo A Cow at My Table, 1998


Se buĉejoj havus vitrajn murojn...

Laŭ federala leĝo, oni devas

senkonsciigi mamulojn antaŭ buĉado

(krom koŝera kaj halala buĉadoj, kiuj

postulas, ke bestoj restu tute konsciaj

dum oni tranĉas la kolon). Jen kutimaj

metodoj de senkonsciigo:

•Oni pafas metalan stangeton en la

cerbon de la besto. Tamen, oni ne

povas facile celi cerbon de

baraktanta besto, do la stangeto

ofte maltrafas la ĝustan lokon. 13

•Per elektra kurento, oni kaŭzas

paroksismon, kaj poste tranĉas la

gorĝon. Se la kurentintenso ne

sufiĉus, la besto povus esti

paralizita sen perdi konscion. 14

Por pli facile manipuli ilin, kutime oni

paralizas birdojn per elektra ŝoko.

Tamen, neniu scias, ĉu la ŝoko vere

senkonsciigas la birdojn. 15 Laŭ iuj

fakuloj, la sperto povus esti “intense

doloriga.” 16

6

“Ĉe la moderna buĉejo kie Ramon

Moreno laboras, postulas 25

minutojn ŝanĝi vivantan bovon en

bovaĵon...

La brutoj devus esti mortintaj

antaŭ ol atingi Morenon. Sed tro

ofte, ili ankoraŭ vivis.

’Ili palpebrŭmis. Ili faris muĝojn’, li

diris mallaŭte. ‘La kapo moviĝis,

la okuloj estis plene malfermitaj kaj

ĉirkaŭrigardis.’

Tamen Moreno daŭre tranĉis. Je

malbonaj tagoj, dekduoj da bestoj

atingis lin, videble vivantaj kaj

konsciaj. Iuj transvivis ĝis la

vostotranĉilo, la ventoŝirilo, la

haŭtotirilo.

’Ili mortas,’ diris Moreno, ‘pecon

post peco.’“

The Washington Post

Modern Meat: A Brutal Harvest, 2001-04-10


Ĉiujare, multege da ankoraŭ-vivantaj

kokoj, meleagroj, anasoj, kaj anseroj

atingas la brogilon. Ili aŭ dronas aŭ

mortas pro boligado. 16,17

Kontraste al brutoj, oni senkonsciigas

porkojn kaj mergas ilin en bolilon por

moligi la haŭton. Tial, fuŝa senkonsciigo

kondamnas multajn porkojn al

brogadon kaj dronadon. Videfilmo de

porkbuĉejo en Iovao montras porkojn

kiuj muĝas kaj piedbatas dum oni

mergas ilin en la akvon. 14 7

“Ĉu ni, kiel homoj... havas la rajton

forpreni la vivojn de aliaj sentohavaj

organismoj, aparte kiam ne devigas

nin malsato aŭ dieta bezono, sed ni

tamen faras tion pro la iom bagatela

kialo—ĉar la gusto de viando plaĉas

al ni”

Peter Cheeke, PhD

Contemporary Issues in Animal Agriculture, 2004

Buĉotoj

Jen ŝafoj en amas' en veturilo,

En griza lana uniformo,

Sub hajla kugloŝtormo...

13. Meat & Poultry, 1997-03

14. “Modern Meat: A Brutal Harvest”, Washington

Post, 2001-04-10

15. “Humane Slaughter of Poultry: The Case

Against the Use of Electrical Stunning Devices,”

J Ag & Env Ethics, 1994-07

16. USDA FSIS Animal Disposition Reporting

System, 2002

17. USDA FSIS, Meat and Poultry Inspection Manual,

part 11

Supre: Laboristoj senhaŭtigas porkon. Sube kaj

maldekstre: Renverse pendigitaj per katenoj,

kokoj ĉe buĉejo estas mortigitaj po miloj ĉiuhore.

Povraj ŝafoj!

Vi en humilo

El viaj verdaj domoj

Iras al mort' sen epitafoj

Kvazaŭ vi estus homoj.

Marjorie Boulton

Esperanta Antologio: Poemoj 1887-1981


Rakontoj el malantaŭ la muroj

“Unu el la plej bonaj en Usono”

de CompassionateConsumers.org

En Aprilo de 2004, filmistoj de la grupo

Compassionate Consumers (“Kompatemaj

Konsumantoj”) dokumentis kondiĉojn ĉe

la ovproduktejo Wegmans Egg Farm, la

plej granda ovoproduktejo en Nov-Jorkio.

Tie ili trovis nenombreblajn kokinojn, kiuj

kovriĝis per sterko kaj abradoj. La

vivantulojn oni forlasis en etaj kaĝoj kun

putrantajn kadavrojn. Oni emas pensi, ke

temas pri aparte malbona produktejo,

sed bestkuracisto ĉe la eminenta

universitato Cornell diris ke, fakte, la bieno

estas “unu el la plej bonaj en Usono.” 18

La pli ol 700 000 kokinoj en tiu instalaĵo

neniam povas vidi la sunon, etendi siajn

flugilojn aŭ eĉ tuŝi la teron. Tiuj malmultaj,

kiuj sukcesas eskapi la kaĝojn, ofte dronas

en la fosaĵegoj por likva sterko sub la

kaĝoj.

Bedaŭrinde, tiaj kondiĉoj tute ne estas

maloftaj. Kiel la bestkuracisto konfirmis, la

granda plejmulto da ovproduktantaj

kokinoj suferas en tiaj statoj. Fakte,

proksimume 98% de la ovoj, kiujn oni

manĝas en Usono, venas de ĝuste tiaj

ovoproduktejoj.

Ĉe la supro: kokino parte senplumigita pro frotado

kontraŭ kaĝodratoj. Sube: “Angie”, kiun la filmistoj

savis de la ovproduktejo. Oni malzorgis ŝin tiel longe,

ke ŝiaj piedoj tegiĝis per malmolaj sterko-”botoj”.

18. “Activists Take on Wegmans.” Rochester Democrat &

Chronicle, 2005-06-02

8

“La problemo estas ne ‘ĉu ili povas

rezoni’ nek ‘ĉu ili povas paroli’,

sed ‘ĉu ili povas suferi’”

Jeremy Bentham

An Introduction to the Principles of Morals & Legislation, 1789

“Male al tio, kion oni eble aŭdas de

la industrio, kokoj estas ne

senmensaj aŭtomatoj, sed kondute

kompleksaj. Ili lernas tute bone,

havas riĉan socian organizon kaj

diversan vokaron. Cetere, iu ajn, kiu

prizorgas kortokokinojn, konas la

signifan malsimilecon inter iliaj

personecoj.”

Bernard E. Rollin, PhD

Farm Animal Welfare, Iowa State University Press, 2003


Plivastigu la rondon

Se ni aplikus al

bienobestoj tiujn

samajn leĝojn,

kiuj protektas

dorlotbestojn,

multaj nuntempaj

procedoj estus

kontraŭleĝaj.

Ĉu “dorlotbestoj” kaj

"bienobestoj" malsimilas

tiel multe, ke unu grupo

meritas protekton kontraŭ

krueleco, kaj la alia meritas

preskaŭ neniom

La mistraktado de bienobestoj daŭradas ĉar malmultaj homoj

konscias pri ĝi. Sciigite, multaj homoj konsterniĝas—ne necese ĉar

ili kredas je “bestaj rajtoj”, sed ĉar ili simple opinias, ke bonaj homoj

ne subtenu nenecesan suferigadon.

“Historie, dum nescio kaj bezono malpliiĝis, la

homaro plivastigis la etendon de siaj etikaj

kalkuloj, unue preter familion kaj tribon, poste

preter religion, genton, kaj nacion. Nuntempe,

eble ŝajnas neeble enporti aliajn speciojn pli

tute en la rondon de tiaj decidoj. Iun tagon,

post jardekoj aŭ jarcentoj, ĝi eble ŝajnus ne

pli neebla ol tio, kion ‘civilizita’

konduto postulas.”

The Economist

What Humans Owe to Animals, 1995-08-19

9


Kion ni povas fari

Kiam ajn ni elektas kompaton, ni faras ion

signifan por la bestoj!

Kontraŭstari kruelecon ne postulas grandan

oferon. Simple anstataŭu bestdevenajn

produktaĵojn kiam ajn eble.

Preskaŭ ĉiuj grandaj vendejoj nun vendas

bongustajn, senkruelecajn nutraĵojn. Dekoj da

proteinplenaj viando-anstataŭaĵoj haveblas,

inkluzive de frankfurteroj kaj hamburgeroj,

veganaj “kokaĵbuloj” kaj “viandbuloj”, kolbasoj,

kaj eĉ “viandtranĉaĵoj” por sandviĉoj. Anstataŭ

bovinlakton, provu bongustajn soj- kaj rizlaktojn

kaj glaciaĵojn.

“Kiam mi unue renkontis

vegetaranon, li diris, ke

dum 14 jaroj li ne manĝis

viandon.

Mi rigardis lin kvazaŭ iun,

kiu sukcesis reteni la spiron

dum tiu tuta tempo.

Hodiaŭ mi komprenas, ke

neniel stranga au severa

estas dieto sen viando.”

Erik Marcus

Vegan: The New Ethics of Eating, 1998

Simplaj manĝideoj

Matenmanĝo Avenflokoj • Grenaĵo kun

sojlakto • glacifruktaĵo • Krespoj • Panringo kun

tofu-kremfromaĝo • Rostpano kun konfitaĵo

Tofukirlaĵo kun vegana kolbaso • Fruktoplena

farunaĵo • vegana “ovaĵpano”

Manĝeto/Deserto Senlakta glaciaĵo,

jogurto, aŭ pudingo • Veganaj keksoj, torto aŭ

kuko • Freŝaj aŭ sekigitaj fruktoj • Nuksoj aŭ

semoj • Vegana “sekbovaĵo” • Brecoj aŭ

pufmaizo • Maizpanetoj kun saŭco • Clif Bar

10

Tag- aŭ Vesper-manĝo Sandviĉo

kun veganaj “viandtranĉoj” • Gren- aŭ sojhamburgero

• Vegana frankfurto • Vegana

pico • Arakidbutero kaj konfitaĵo sur pano

Nudeloj kun tomatsaŭco • Tofu-lasanjo

Bakita tempeh-, seitan- aŭ tofu-sandviĉo

Supo aŭ kapsikaĵo (sur nudeloj aŭ rizo)

Bakitaj, kaĉigitaj, aŭ frititaj pomoj • Tofu-,

tempeh-, aŭ seitan- kirlfrititaj vegetaloj


Plibonigu vian sanstaton

La plejmulto da vegetaranoj kaj veganoj

havas bonegan sanstaton! Ja, laŭ la

American Dietetic Association kaj la

Dieticians of Canada, vegetaranoj averaĝe

havas malpli da korpopezo, kolesterolo kaj

sangopremo, kaj ili malpli ofte suferas de

koromalsanoj, prostata kancero, kojla

kancero, kaj diabeto. 19

Per iom da planado, ĉiu povas ĝui sanigan

veganan aŭ vegetaran dieton. Aparte

gravas manĝi sufiĉe da vitamino B12, sed

multaj senkruelaj fontoj haveblas. Por pli da

informo, vidu “Staying Healthy on Plant-

Based Diets” ĉe VeganHealth.org.

19. Journal of the American Dietetic Association, 2003

Jun; 103(6):748-65

Elektu kompaton kiam ajn eble

Bonvolu kontraŭstari la kruelecon

de bestagrikulturo. Ĉiufoje, kiam vi

manĝas, vi povas malpliigi

nenecesan suferigadon.

Memoru: ne temas pri ĉio-aŭ-nenio!

Se ni simple manĝus malpli da

bestdevenaj produktaĵoj, ni

helpus eviti suferigadon por

multaj bestoj. Eĉ kun esceptoj

(ekz. manĝante kun parencoj aŭ ĉe

laborejaj kunvenoj) vi ankoraŭ

povas multe helpi, se dum la cetera

tempo vi evitas bestdevenajn

produktaĵojn kiam ajn eble.

11


Faru ion signifan por ili!

“Nia rilato kun bestoj estas samtempe sentimentala kaj brutala. En Usono,

duono el la hundoj ricevos kristnaskajn donacojn, sed malmultaj el

ni paŭzos por konsideri la mizeran vivon de la

porko—besto almenaŭ tiel inteligenta, kiel

hundo—kiu fariĝos la kristnaska ŝinko.”

The New York Times Magazine

An Animal’s Place, Michael Pollan, 2002-11-10

“Mi opinias, ke ĉiu havas la kapablon halti, pensi kaj diri, ‘Se mi

konus vin, mi ne manĝus vin.’

Kaj iel, la afero ja estas tiel simpla.”

Tom Regan, PhD

Profesoro de Filozofio, Ŝtat-Universitato de Norda Karolino

Ĉerpita el la dokumenta filmo A Cow at My Table, 1998

“Estas facile mallaŭdi la antaŭjuĝojn de niaj avoj, el

kiuj niaj patroj sin liberigis. Estas pli malfacile disigi

nin de niaj propraj vidpunktoj, por senpasie serĉi

antaŭjuĝojn inter niaj propraj kredoj kaj moroj.”

Peter Singer

Profesoro de Bioetiko, Universitato de Princeton

RECEPTOJ SENPAGE! OpposeCruelty.org

Eldonis:

UR-VEG

Vegetarana Edukado-Grupo

ĉe la Universitato de Roĉestro

Multe da fotoj, informo, kaj alia helpo venis de:

• Vegan Outreach: http://veganoutreach.org

• Farm Sanctuary: http://farmsanctuary.org

Vizitu nin rete, ĉe http://urveg.org

More magazines by this user
Similar magazines