el caso de no alcanzar la temperatura necesaria, resulta re ...
el caso de no alcanzar la temperatura necesaria, resulta re ...
el caso de no alcanzar la temperatura necesaria, resulta re ...
¡Convierta sus PDFs en revista en línea y aumente sus ingresos!
Optimice sus revistas en línea para SEO, use backlinks potentes y contenido multimedia para aumentar su visibilidad y ventas.
— 340 —<br />
<strong>el</strong> <strong>caso</strong> <strong>de</strong> <strong>no</strong> <strong>alcanzar</strong> <strong>la</strong> <strong>temperatura</strong> <strong>necesaria</strong>, <strong><strong>re</strong>sulta</strong> <strong>re</strong>producido<br />
<strong>el</strong> cuarzo: tal es <strong>el</strong> método <strong>de</strong> Hautefeuille y<br />
Margottet que hace tiempo he ensayado, modificándolo con<br />
<strong>el</strong> fin <strong>de</strong> evitar pérdidas d<strong>el</strong> cloruro <strong>de</strong> litio, que ya <strong>de</strong>s<strong>de</strong><br />
<strong>la</strong> <strong>temperatura</strong> <strong>de</strong> 560°, cor<strong>re</strong>spondiente á su punto <strong>de</strong> fusión,<br />
emite abundantes vapo<strong>re</strong>s, y pu<strong>de</strong> <strong>no</strong>tar en los experimentos<br />
llevados á cabo que <strong>la</strong> transformación <strong>de</strong> <strong>la</strong> sílice <strong>no</strong><br />
es completa y queda <strong>de</strong> continuo un <strong>re</strong>siduo que <strong>no</strong> cristaliza,<br />
aun prolongando mucho <strong>la</strong>s acciones d<strong>el</strong> calor rojo vivo.<br />
XVII.—Ensayo <strong>de</strong> Geometría analítica <strong>no</strong>euclidiana.<br />
POR JOSÉ A. PÉREZ DEL PULGAR, S. J.<br />
rPRXIVCER-A- HVCEIVCOIRIA.<br />
Bases fundamentales <strong>de</strong> <strong>la</strong> Geometría angu<strong>la</strong>r <strong>de</strong> <strong>la</strong> radiación<br />
<strong>de</strong> primer or<strong>de</strong>n.<br />
INTRODUCCIÓN<br />
U<strong>no</strong> <strong>de</strong> los obstáculos, quizá <strong>el</strong> único, que se oponen á <strong>la</strong><br />
difusión y <strong>de</strong>sarrollo <strong>de</strong> <strong>la</strong>s geometrías-<strong>no</strong>euclidianas, á pesar<br />
<strong>de</strong> <strong>la</strong> autoridad indiscutible <strong>de</strong> algu<strong>no</strong>s <strong>de</strong> los matemáticos<br />
que <strong>la</strong>s han cultivado, es <strong>la</strong> extrañeza paradójica y á<br />
veces casi ridicu<strong>la</strong> <strong>de</strong> <strong>la</strong>s consecuencias que <strong>de</strong> <strong>el</strong><strong>la</strong>s se han<br />
sacado. Esta es <strong>la</strong> causa por que muchos geómetras, sin at<strong>re</strong>verse<br />
á <strong>de</strong>c<strong>la</strong>rar<strong>la</strong>s falsas, porque á <strong>el</strong>lo pa<strong>re</strong>ce oponerse <strong>el</strong><br />
teo<strong>re</strong>ma <strong>de</strong> Lobatchefsky, <strong>re</strong>husan entrar en su ter<strong>re</strong><strong>no</strong>, <strong>re</strong>pugnancia<br />
que tiene algo <strong>de</strong> instintivo, pero que es por otra<br />
parte muy racional. Cuando <strong>no</strong>s hab<strong>la</strong> <strong>la</strong> geometría ríemaniana<br />
<strong>de</strong> <strong>re</strong>ctas cuya longitud total es finita y <strong>la</strong> lobatchefskiana<br />
<strong>de</strong> <strong>re</strong>ctas que, teniendo un punto común y formando un
— 341 —<br />
ángulo nulo, <strong>no</strong> coinci<strong>de</strong>n, lo primero que se ocur<strong>re</strong> á cualquiera<br />
es que esas propieda<strong>de</strong>s pue<strong>de</strong>n convenir con <strong>la</strong> <strong>de</strong>finición<br />
adoptada <strong>de</strong> línea <strong>re</strong>cta; pero, indudablemente, dicha<br />
<strong>de</strong>finición <strong>no</strong> contiene todos los <strong>el</strong>ementos necesarios para<br />
caracterizar lo que todos enten<strong>de</strong>mos por línea <strong>re</strong>cta. Esto<br />
<strong>no</strong>s conduce á una discusión filosófica interminable sob<strong>re</strong> <strong>la</strong><br />
naturaleza metafísica <strong>de</strong> <strong>la</strong> línea <strong>re</strong>cta, que ha hecho <strong>re</strong>sucitar<br />
todas <strong>la</strong>s antiguas polémicas sob<strong>re</strong> <strong>la</strong> constitución d<strong>el</strong> espacio,<br />
y en que (dado que sean <strong>de</strong> alguna utilidad), <strong>no</strong> es<br />
posible entrar á los matemáticos <strong>de</strong> profesión.<br />
En estas memorias me propongo <strong>de</strong>mostrar que <strong>la</strong> geometría<br />
<strong>no</strong>euclidiana pue<strong>de</strong> ser estudiada sin incurrir en dichas<br />
paradojas, <strong>re</strong>pugnantes á nuestro modo <strong>de</strong> concebir los <strong>el</strong>ementos<br />
geométricos, y que, sea lo que fue<strong>re</strong> d<strong>el</strong> problema<br />
filosófico <strong>de</strong> <strong>la</strong> constitución d<strong>el</strong> espacio, pue<strong>de</strong> establecerse<br />
una métrica tan racional y tan práctica como <strong>la</strong> <strong>de</strong> Eucli<strong>de</strong>s,<br />
sin necesidad <strong>de</strong> apoyarse en <strong>la</strong> teoría vulgar <strong>de</strong> <strong>la</strong>s paral<strong>el</strong>as.<br />
§ 1.°<br />
BASES GEOMÉTRICAS DEL PROBLEMA.<br />
1. Admite<strong>re</strong>mos que:<br />
a) Dos puntos cualesquiera d<strong>el</strong> espacio <strong>de</strong>terminan <strong>la</strong><br />
posición <strong>de</strong> una línea, á que da<strong>re</strong>mos <strong>el</strong> <strong>no</strong>mb<strong>re</strong> <strong>de</strong> <strong>re</strong>cta.<br />
b) Un punto y una <strong>re</strong>cta <strong>de</strong>terminan <strong>la</strong> posición <strong>de</strong> una<br />
superficie, á que l<strong>la</strong>ma<strong>re</strong>mos p<strong>la</strong><strong>no</strong>.<br />
c) Dos p<strong>la</strong><strong>no</strong>s cualesquiera d<strong>el</strong> espacio <strong>de</strong>terminan <strong>la</strong> posición<br />
<strong>de</strong> una <strong>re</strong>cta.<br />
De estas t<strong>re</strong>s proposiciones, se <strong>de</strong>ducen <strong>la</strong>s siguientes:<br />
Un p<strong>la</strong><strong>no</strong> queda <strong>de</strong>terminado<br />
por dos <strong>re</strong>ctas con un punto común<br />
ó por t<strong>re</strong>s puntos.<br />
Un punto queda <strong>de</strong>terminado<br />
por dos <strong>re</strong>ctas con un p<strong>la</strong><strong>no</strong> común<br />
ó por t<strong>re</strong>s p<strong>la</strong><strong>no</strong>s.<br />
Un p<strong>la</strong><strong>no</strong> y una <strong>re</strong>cta cualesquiera <strong>de</strong>terminan <strong>la</strong> posición<br />
<strong>de</strong> un punto.
— 342 —<br />
2. Según estas proposiciones, únicas en que vamos á<br />
apoyar toda nuestra teoría geométrica, convenimos con <strong>la</strong><br />
geometría riemaniana en que ig<strong>no</strong>ramos por completo <strong>la</strong><br />
existencia <strong>de</strong> los <strong>el</strong>ementos l<strong>la</strong>mados d<strong>el</strong> infinito, y <strong>no</strong> consi<strong>de</strong>ra<strong>re</strong>mos<br />
más que <strong>el</strong>ementos propiamente tales; pero <strong>no</strong>s<br />
separamos <strong>de</strong> <strong>el</strong>ia en que <strong>no</strong> negamos <strong>la</strong> existencia <strong>de</strong> los<br />
<strong>el</strong>ementos d<strong>el</strong> infinito, con tal <strong>de</strong> que <strong>el</strong>los satisfagan á <strong>la</strong>s<br />
proposiciones a) ó) c), exactamente como los propios. La<br />
geometría riemaniana se apoya en <strong>la</strong>s proposiciones d<strong>el</strong> número<br />
1.° y a<strong>de</strong>más en <strong>la</strong> negación <strong>de</strong> los <strong>el</strong>ementos límites<br />
d<strong>el</strong> infinito. Nosotros p<strong>re</strong>scindi<strong>re</strong>mos <strong>de</strong> esta negación y <strong>no</strong>s<br />
apoya<strong>re</strong>mos exclusivamente en dichas proposiciones. Es <strong>de</strong>cir,<br />
p<strong>re</strong>scindi<strong>re</strong>mos <strong>de</strong> <strong>la</strong> teoría euclidiana d<strong>el</strong> paral<strong>el</strong>ismo,<br />
sin negar<strong>la</strong>, ni siquiera p<strong>re</strong>juzgar<strong>la</strong> por ahora. Nuestra geometría<br />
<strong>no</strong> será, pues, euclidiana, porque <strong>no</strong> <strong>no</strong>s apoya<strong>re</strong>mos<br />
para nada en <strong>la</strong> existencia <strong>de</strong> <strong>la</strong>s paral<strong>el</strong>as ni, en general, <strong>de</strong><br />
los <strong>el</strong>ementos d<strong>el</strong> infinito, que <strong>no</strong> distingui<strong>re</strong>mos en nada <strong>de</strong><br />
los <strong>el</strong>ementos propiamente tales; pero tampoco será riemaniana<br />
ni lobatchejskiana 1 , porque <strong>no</strong> nega<strong>re</strong>mos positivamente<br />
dicha existencia. Por lo <strong>de</strong>más, establecemos esta<br />
proposición más bien como <strong>el</strong> enunciado <strong>de</strong> una tesis, que<br />
quedará <strong>de</strong>mostrada por <strong>el</strong> <strong>de</strong>sarrollo mismo <strong>de</strong> <strong>la</strong>s teorías<br />
que como consecuencia inmediata <strong>de</strong> los principios establecidos<br />
en <strong>el</strong> primer número.<br />
3. Las <strong>de</strong>finiciones a) b) c) <strong>no</strong>s permiten establecer <strong>la</strong>s<br />
<strong>de</strong> multivértice y multilátero p<strong>la</strong><strong>no</strong>s, multivértice y poliedro<br />
completos en <strong>el</strong> espacio (que <strong>no</strong> se dife<strong>re</strong>ncian en nada <strong>de</strong><br />
los <strong>de</strong> <strong>la</strong> geometría vulgar), así como todos los teo<strong>re</strong>mas sujetos<br />
á <strong>la</strong> ley <strong>de</strong> corr<strong>el</strong>ación que en <strong>el</strong><strong>la</strong>s se funda.<br />
1 Aunque esto es cierto, y por <strong>el</strong>lo he <strong>de</strong>signado esta Geometría<br />
con <strong>el</strong> <strong>no</strong>mb<strong>re</strong> <strong>de</strong> Geometría angu<strong>la</strong>r para evitar confusiones, lejos<br />
<strong>de</strong> negar <strong>el</strong> mérito <strong>de</strong> <strong>la</strong>s Geometrías <strong>de</strong> Riemann y <strong>de</strong> Lobatchefsky,<br />
y sob<strong>re</strong> todo <strong>de</strong> <strong>la</strong> <strong>de</strong> Cayley, he tomado <strong>de</strong> <strong>el</strong><strong>la</strong>s <strong>la</strong> mayor parte <strong>de</strong><br />
los procedimientos, en especial en cuanto á su mecanismo algébrico,<br />
como será fácil <strong>re</strong>co<strong>no</strong>cerlo al lector.
- 343 —<br />
4. — Si dos triángulos ABC,<br />
A'B'C', <strong>no</strong> situados en un p<strong>la</strong><strong>no</strong>,<br />
están <strong>de</strong> tal manera r<strong>el</strong>acionados<br />
que cada dos <strong>la</strong>dos homólogos<br />
AC— A'C',BC-B'C',AB—A'B'<br />
cortan á <strong>la</strong> <strong>re</strong>cta r <strong>de</strong> intersección<br />
<strong>de</strong> sus p<strong>la</strong><strong>no</strong>s en u<strong>no</strong>s mismos<br />
puntos E,F,G, son homoíógicos;<br />
es <strong>de</strong>cir, que los t<strong>re</strong>s pa<strong>re</strong>s <strong>de</strong><br />
vértices homólogos están en <strong>re</strong>ctas<br />
A A', BB', CC' concur<strong>re</strong>ntes.<br />
Pues los t<strong>re</strong>s pa<strong>re</strong>s <strong>de</strong> <strong>la</strong>dos homólogos<br />
<strong>de</strong>terminan t<strong>re</strong>s p<strong>la</strong><strong>no</strong>s<br />
(por tener <strong>de</strong> dos en dos un punto<br />
común), AEA',BFB',BGB',<br />
que forman un triedro O A'B' C',<br />
cuyo vértice O es <strong>el</strong> centro <strong>de</strong><br />
homología.<br />
Si dos triedros <strong>de</strong> distintos vértices,<br />
O^ABC, O' 2 A'B'C', están<br />
<strong>de</strong> tal manera r<strong>el</strong>acionados que<br />
cada dos aristas homologas<br />
O¡A — O 2 A', Ojß — O 2 ß',<br />
O¡ C — O 2 C' <strong>de</strong>terminan con <strong>la</strong><br />
<strong>re</strong>cta O i O 2 <strong>de</strong> unión <strong>de</strong> sus vértices<br />
u<strong>no</strong>s mismos p<strong>la</strong><strong>no</strong>s, son<br />
homoíógicos; es <strong>de</strong>cir, que los<br />
t<strong>re</strong>s pa<strong>re</strong>s <strong>de</strong> caras homologas se<br />
cortan según <strong>re</strong>ctas <strong>de</strong> un p<strong>la</strong><strong>no</strong>.<br />
Pues los t<strong>re</strong>s pa<strong>re</strong>s <strong>de</strong> aristas<br />
homólogas <strong>de</strong>terminan t<strong>re</strong>s puntos,<br />
vértices <strong>de</strong> un triángulo,<br />
sección común <strong>de</strong> los dos triedros,<br />
y cuyo p<strong>la</strong><strong>no</strong> es <strong>el</strong> p<strong>la</strong><strong>no</strong><br />
central <strong>de</strong> homología.<br />
Los <strong>re</strong>cíprocos son también ciertos y se <strong>de</strong>muestran lo<br />
mismo.<br />
5. De estos dos teo<strong>re</strong>mas se <strong>de</strong>ducen los dos siguientes:<br />
Dos triedros VA B C, VA'B'C' d<strong>el</strong> mismo vértice y<br />
cuyas<br />
caras homólogas se cortan en<br />
<strong>re</strong>ctas <strong>de</strong> un p<strong>la</strong><strong>no</strong> P, son homológicos;<br />
es <strong>de</strong>cir, que sus pa<strong>re</strong>s<br />
<strong>de</strong> aristas homologas están en<br />
t<strong>re</strong>s p<strong>la</strong><strong>no</strong>s que pasan por una<br />
misma <strong>re</strong>cta.<br />
En efecto, por una <strong>re</strong>cta / d<strong>el</strong><br />
p<strong>la</strong><strong>no</strong> P tracemos dos p<strong>la</strong><strong>no</strong>s-, T.'<br />
que corten á los triedros <strong>re</strong>spectivamente<br />
en triángulos ABC,<br />
A'B'C'.— Estos dos triángulos<br />
serán homoíógicos, por tener sus<br />
<strong>la</strong>dos dispuestos <strong>de</strong> manera que<br />
se cortan <strong>de</strong> dos en dos en u<strong>no</strong>s<br />
mismos puntos <strong>de</strong> <strong>la</strong> <strong>re</strong>cta R, luego<br />
sus pa<strong>re</strong>s <strong>de</strong> vértices AA',<br />
BB', CC' homólogos están sob<strong>re</strong><br />
<strong>re</strong>ctas que concur<strong>re</strong>n en un punts<br />
V, y por tanto, los p<strong>la</strong><strong>no</strong>s <strong>de</strong>aristas<br />
homólogas están en p<strong>la</strong><strong>no</strong>s<br />
que pasan por una misma<br />
<strong>re</strong>cta R, son homoíógicos; es <strong>de</strong>cir,<br />
que sus caras homólogas se<br />
cortan en <strong>re</strong>ctas <strong>de</strong> un p<strong>la</strong><strong>no</strong>.<br />
En efecto, en cada u<strong>no</strong> <strong>de</strong> los<br />
p<strong>la</strong><strong>no</strong>s <strong>de</strong>terminados por los pa<strong>re</strong>s<br />
<strong>de</strong> aristas homologas y por<br />
un mismo punto P <strong>de</strong> su intersección,<br />
tracemos una <strong>re</strong>cta que cortará<br />
á <strong>la</strong>s aristas <strong>de</strong> los dos triedros<br />
en puntos AA', BB', CC'<br />
<strong>re</strong>spectivamente. Los triángulos<br />
ABC, A'B'C' son homoíógicos<br />
por tener sus vértices sob<strong>re</strong><br />
<strong>re</strong>ctas que concur<strong>re</strong>n en un punto;<br />
luego sus pa<strong>re</strong>s <strong>de</strong> <strong>la</strong>dos homólogos<br />
se cortan en puntos <strong>de</strong> una<br />
misma <strong>re</strong>cta (<strong>la</strong> intersección <strong>de</strong>
— 344 —<br />
terminados por cada par <strong>de</strong> aristas<br />
homólogas <strong>de</strong> los dos triedros<br />
pasan por <strong>la</strong> <strong>re</strong>cta V V.<br />
sus p<strong>la</strong><strong>no</strong>s), y por consiguiente,<br />
en <strong>re</strong>ctas d<strong>el</strong> p<strong>la</strong><strong>no</strong> <strong>de</strong>terminado<br />
por esta <strong>re</strong>cta y <strong>el</strong> vértice V se<br />
cortan los pa<strong>re</strong>s <strong>de</strong> caras homologas<br />
<strong>de</strong> los dos triedros.<br />
6. Dos tetraedros radiados completos AB CD, A'B' C'D'<br />
<strong>de</strong> distinto vértice, que tengan cinco pa<strong>re</strong>s <strong>de</strong> aristas homologas<br />
AB—A'B',A C—A' C', A D—A' D', B C—ff C<br />
y BD—B'D', <strong>de</strong> tal manera dispuestas que se corten dos<br />
á dos, son homológicos y, por tanto, <strong>la</strong>s otras dos aristas<br />
homologas también se cortarán.<br />
En efecto; aqu<strong>el</strong>los cinco pa<strong>re</strong>s <strong>de</strong> aristas forman dos pa<strong>re</strong>s<br />
<strong>de</strong> triedros ABC—A'B' C', ABD — A'B'D' homológicos<br />
<strong>re</strong>specto <strong>de</strong> un p<strong>la</strong><strong>no</strong> central <strong>de</strong> homología K que<br />
es <strong>el</strong> <strong>de</strong>terminado por <strong>la</strong>s <strong>re</strong>ctas AA' y BB'; luego <strong>la</strong>s <strong>re</strong>ctas<br />
C D y C' D' se cortan en un punto <strong>de</strong> dicho p<strong>la</strong><strong>no</strong>.<br />
Si dos tetraaristas radiados<br />
completos d<strong>el</strong> mismo vértice tienen<br />
cinco pa<strong>re</strong>s <strong>de</strong> caras homólogas<br />
que se cortan en <strong>re</strong>ctas <strong>de</strong><br />
un mismo p<strong>la</strong><strong>no</strong>, son homológicos,<br />
y por tanto, <strong>la</strong>s otras dos<br />
caras se cortan en una <strong>re</strong>cta d<strong>el</strong><br />
mismo p<strong>la</strong><strong>no</strong>.<br />
Si dos tetraedros completos<br />
d<strong>el</strong> mismo vértice tienen cinco<br />
pa<strong>re</strong>s <strong>de</strong> aristas homologas sob<strong>re</strong><br />
p<strong>la</strong><strong>no</strong>s que concur<strong>re</strong>n en una misma<br />
<strong>re</strong>cta, son homológicos, y por<br />
tanto, <strong>la</strong>s otras dos aristas están<br />
en un p<strong>la</strong><strong>no</strong> que pasa por <strong>la</strong><br />
misma <strong>re</strong>cta.<br />
De estos teo<strong>re</strong>mas, que sólo hemos <strong>re</strong>cordado para que<br />
<strong>el</strong> lector pueda convencerse por sí mismo <strong>de</strong> que se apoyan<br />
di<strong>re</strong>cta y exclusivamente sob<strong>re</strong> los postu<strong>la</strong>dos d<strong>el</strong> número<br />
1, se <strong>de</strong>duce, como en <strong>la</strong> geometría vulgar, <strong>la</strong> <strong>de</strong>finición<br />
y propieda<strong>de</strong>s <strong>de</strong> los haces armónicos <strong>de</strong> <strong>re</strong>ctas y <strong>de</strong><br />
p<strong>la</strong><strong>no</strong>s. (Véase <strong>la</strong> obra d<strong>el</strong> Sr. Torroja, Geometría <strong>de</strong> <strong>la</strong> posición,<br />
pág. 94 y siguientes.)<br />
7. L<strong>la</strong>ma<strong>re</strong>mos haces proyectivos dos <strong>de</strong> <strong>re</strong>ctas, dos <strong>de</strong><br />
p<strong>la</strong><strong>no</strong>s ó u<strong>no</strong> <strong>de</strong> <strong>re</strong>ctas y otro <strong>de</strong> p<strong>la</strong><strong>no</strong>s que se cor<strong>re</strong>spon<strong>de</strong>n<br />
<strong>el</strong>emento á <strong>el</strong>emento, <strong>de</strong> modo que, á cuatro <strong>de</strong> <strong>el</strong>los<br />
que constituyen una forma harmónica en u<strong>no</strong> <strong>de</strong> <strong>el</strong>los, co-
— 345 —<br />
r<strong>re</strong>spon<strong>de</strong>n cuatro d<strong>el</strong> otro, que forman también un haz harmónico.<br />
Si dos haces proyectivos <strong>de</strong> <strong>la</strong> misma base tienen t<strong>re</strong>s <strong>el</strong>ementos<br />
dobles, los tienen todos; y si <strong>no</strong> son <strong>de</strong> <strong>la</strong> misma<br />
base y tienen u<strong>no</strong> doble, son perspectivas.<br />
Las <strong>no</strong>ciones <strong>de</strong> eje proyectivo y p<strong>la</strong><strong>no</strong> cenital proyectivo<br />
se <strong>de</strong>ducen fácilmente <strong>de</strong> <strong>la</strong> última proposición.<br />
8. Lo dicho <strong>no</strong>s permite establecer toda <strong>la</strong> teoría <strong>de</strong> los<br />
co<strong>no</strong>s <strong>de</strong> segundo or<strong>de</strong>n y c<strong>la</strong>se, como en <strong>el</strong> cap. XI <strong>de</strong> <strong>la</strong><br />
obra citada, sin otra dife<strong>re</strong>ncia que, en nuestro <strong>caso</strong>, <strong>no</strong> es<br />
posible hacer extensión <strong>de</strong> <strong>la</strong> teoría al <strong>caso</strong> en que <strong>el</strong> vértice<br />
<strong>de</strong> <strong>la</strong> radiación esté en <strong>el</strong> infinito. Esta es <strong>la</strong> condición <strong>necesaria</strong><br />
y suficiente para que toda <strong>la</strong> teoría <strong>de</strong> <strong>la</strong> radiación<br />
riemaniana sea idéntica á <strong>la</strong> euclidiana, á saber: que <strong>el</strong> vértice<br />
<strong>de</strong> <strong>la</strong> radiación sea un punto propio, pues es c<strong>la</strong>ro que<br />
todos los <strong>de</strong>más <strong>el</strong>ementos <strong>de</strong> <strong>el</strong><strong>la</strong> habrán <strong>de</strong> serlo también.<br />
9. Recorda<strong>re</strong>mos, en particu<strong>la</strong>r, <strong>la</strong>s propieda<strong>de</strong>s siguientes<br />
<strong>de</strong> que vamos á hacer uso:<br />
Todo co<strong>no</strong> ó haz radiado <strong>de</strong> <strong>re</strong>ctas <strong>de</strong> segundo or<strong>de</strong>n <strong>de</strong>termina<br />
en cada una <strong>de</strong> <strong>la</strong>s <strong>re</strong>ctas <strong>de</strong> <strong>la</strong> radiación una involución<br />
<strong>de</strong> p<strong>la</strong><strong>no</strong>s conjugados, cuyos <strong>el</strong>ementos dobles son los<br />
tangentes que por dicha <strong>re</strong>cta pue<strong>de</strong>n trazarse al co<strong>no</strong>, y,<br />
sob<strong>re</strong> cada p<strong>la</strong><strong>no</strong>, una involución <strong>de</strong> <strong>re</strong>ctas conjugadas, cuyos<br />
<strong>el</strong>ementos dobles son los que dicho p<strong>la</strong><strong>no</strong> tiene comunes<br />
con <strong>la</strong> superficie d<strong>el</strong> co<strong>no</strong>.<br />
10. Si <strong>de</strong>signamos con <strong>el</strong> <strong>no</strong>mb<strong>re</strong> <strong>de</strong> <strong>el</strong>emento imaginario<br />
una involución <strong>de</strong> <strong>re</strong>ctas ó p<strong>la</strong><strong>no</strong>s, sin rayos dobles, tomada<br />
en u<strong>no</strong> <strong>de</strong> los dos sentidos, positivo ó negativo, es c<strong>la</strong>ro que<br />
todo p<strong>la</strong><strong>no</strong> <strong>de</strong> <strong>la</strong> radiación contiene dos generatrices d<strong>el</strong> co<strong>no</strong>,<br />
<strong>re</strong>ales, confundidas ó imaginarias conjugadas, y toda <strong>re</strong>cta,<br />
dos p<strong>la</strong><strong>no</strong>s tangentes, <strong>re</strong>ales, confundidos ó imaginarios conjugados.<br />
11. En virtud <strong>de</strong> <strong>la</strong>s propieda<strong>de</strong>s (8), los <strong>el</strong>ementos bisecto<strong>re</strong>s<br />
<strong>de</strong> los dobles <strong>de</strong> una .involución son conjugados y<br />
a<strong>de</strong>más <strong>re</strong>ctangu<strong>la</strong><strong>re</strong>s puesto que divi<strong>de</strong>n al haz en cuatro
— 346 -,<br />
ángulos que pue<strong>de</strong>n hacerse coincidir. Por consiguiente, <strong>el</strong><br />
conjunto <strong>de</strong> <strong>la</strong>s <strong>re</strong>ctas y p<strong>la</strong><strong>no</strong>s perpendicu<strong>la</strong><strong>re</strong>s <strong>de</strong> una radiación,<br />
constituyen una radiación po<strong>la</strong>r, cuya di<strong>re</strong>ctriz es<br />
un co<strong>no</strong> <strong>de</strong> segundo or<strong>de</strong>n imaginario, puesto que todas <strong>la</strong>s<br />
involuciones <strong>re</strong>ctangu<strong>la</strong><strong>re</strong>s tienen sus rayos dobles imaginarios.<br />
Consi<strong>de</strong><strong>re</strong>mos dos <strong>re</strong>ctas, A, B, <strong>de</strong> una radiación y dos<br />
p<strong>la</strong><strong>no</strong>s T T' que pasen por cada una <strong>de</strong> <strong>el</strong><strong>la</strong>s. La <strong>re</strong>cta TT'<br />
es <strong>la</strong> po<strong>la</strong>r d<strong>el</strong> p<strong>la</strong><strong>no</strong> A B con <strong>re</strong>specto á todas <strong>la</strong>s superficies<br />
cónicas <strong>de</strong> segundo or<strong>de</strong>n que pasan por A y B y tienen<br />
á ios p<strong>la</strong><strong>no</strong>s TT' por tangentes en <strong>el</strong><strong>la</strong>s. U<strong>no</strong> cualquiera <strong>de</strong><br />
estos co<strong>no</strong>s di<strong>re</strong>mos que está inscrito en todos los <strong>de</strong>más,<br />
siendo <strong>el</strong> p<strong>la</strong><strong>no</strong> AB, p<strong>la</strong><strong>no</strong> central <strong>de</strong> inscripción y <strong>la</strong> <strong>re</strong>cta<br />
T T' eje <strong>de</strong> inscripción.<br />
Si <strong>de</strong>finimos <strong>el</strong> co<strong>no</strong> <strong>de</strong> <strong>re</strong>volución como aqu<strong>el</strong> cuyas generatrices<br />
todas equidistan <strong>de</strong> una <strong>re</strong>cta, que l<strong>la</strong>ma<strong>re</strong>mos eje<br />
d<strong>el</strong> co<strong>no</strong>, observa<strong>re</strong>mos <strong>la</strong>s siguientes propieda<strong>de</strong>s: Todos<br />
los p<strong>la</strong><strong>no</strong>s que pasan por <strong>el</strong> eje contienen involuciones <strong>de</strong><br />
<strong>re</strong>ctas po<strong>la</strong><strong>re</strong>s conjugadas con <strong>re</strong>specto á <strong>la</strong> superficie cónica<br />
<strong>de</strong> <strong>re</strong>volución, y cuyos <strong>el</strong>ementos <strong>re</strong>ctangu<strong>la</strong><strong>re</strong>s son los bisecto<strong>re</strong>s<br />
<strong>de</strong> los ángulos formados por los rayos dobles: cada<br />
dos rayos dobles y los bisecto<strong>re</strong>s <strong>de</strong> los ángulos que <strong>el</strong>los<br />
forman constituyen un haz armónico.<br />
El ha/ <strong>de</strong> p<strong>la</strong><strong>no</strong>s que pasan por <strong>el</strong> eje y <strong>el</strong> <strong>de</strong> <strong>re</strong>ctas contenido<br />
en su p<strong>la</strong><strong>no</strong> po<strong>la</strong>r, consi<strong>de</strong>rados como involuciones <strong>de</strong><br />
<strong>el</strong>ementos po<strong>la</strong><strong>re</strong>s conjugados con <strong>re</strong>specto á <strong>la</strong> superficie<br />
cónica <strong>de</strong> <strong>re</strong>volución, son,<strong>re</strong>ctangu<strong>la</strong><strong>re</strong>s. Designando, pues,<br />
con <strong>el</strong> <strong>no</strong>mb<strong>re</strong> <strong>de</strong> co<strong>no</strong> absoluto, ó simplemente absoluto <strong>de</strong><br />
una radiación <strong>el</strong> co<strong>no</strong> di<strong>re</strong>ctor <strong>de</strong> <strong>la</strong> radiación po<strong>la</strong>r constituida<br />
por <strong>el</strong> conjunto <strong>de</strong> todos los p<strong>la</strong><strong>no</strong>s y <strong>re</strong>ctas perpendicu<strong>la</strong><strong>re</strong>s<br />
que pasan por su vértice, todo co<strong>no</strong> <strong>de</strong> <strong>re</strong>volución<br />
tiene con <strong>el</strong> absoluto dos generatrices comunes, los rayos<br />
dobles <strong>de</strong> <strong>la</strong> involución <strong>de</strong> <strong>re</strong>ctas contenidas en <strong>el</strong> p<strong>la</strong><strong>no</strong> po<strong>la</strong>r<br />
d<strong>el</strong> eje, á que l<strong>la</strong>ma<strong>re</strong>mos p<strong>la</strong><strong>no</strong> central d<strong>el</strong> co<strong>no</strong> <strong>de</strong> <strong>re</strong>volución;<br />
y dos p<strong>la</strong><strong>no</strong>s tangentes comunes, los dobles <strong>de</strong> <strong>la</strong>
- 347 —<br />
involución que pasa por <strong>el</strong> eje. Y por estar <strong>la</strong>s generatrices<br />
comunes en <strong>el</strong> p<strong>la</strong><strong>no</strong> po<strong>la</strong>r <strong>de</strong> <strong>la</strong> <strong>re</strong>cta intersección <strong>de</strong> los<br />
p<strong>la</strong><strong>no</strong>s tangentes comunes, toda superficie cónica <strong>de</strong> <strong>re</strong>volución<br />
está inscrita en <strong>el</strong> absoluto <strong>de</strong> <strong>la</strong> radiación d<strong>el</strong> mismo<br />
vértice que <strong>el</strong><strong>la</strong>. Recíprocamente: <strong>el</strong> absoluto <strong>de</strong> una radiación<br />
es <strong>la</strong> superficie cónica en que se hal<strong>la</strong>n inscritas todas<br />
<strong>la</strong>s superficies cónicas <strong>de</strong> <strong>re</strong>volución d<strong>el</strong> mismo vértice.<br />
No difiriendo, por lo <strong>de</strong>más, esta teoría <strong>de</strong> <strong>la</strong> euclidiana<br />
en nada absolutamente, hemos p<strong>re</strong>ferido citar, sólo para memoria,<br />
estos enunciados, en que vamos á fundar<strong>la</strong>s <strong>de</strong>mostraciones<br />
ulterio<strong>re</strong>s, <strong>re</strong>mitiéndo<strong>no</strong>s paia lo <strong>de</strong>más á <strong>la</strong> obra,<br />
ya citada, d<strong>el</strong> Sr. Torroja.<br />
§2.°<br />
REPRESENTACIÓN ANALÍTICA DE LOS ELEMENTOS GEOMÉTRI-<br />
COS EN LA RADIACIÓN<br />
12. El <strong>el</strong>emento métrico <strong>de</strong> que vamos á hacer uso exclusivo<br />
es <strong>el</strong> ángulo, razón por <strong>la</strong> cual <strong>de</strong>signamos á <strong>la</strong> métrica<br />
y analítica que en él se funda con <strong>el</strong> <strong>no</strong>mb<strong>re</strong> <strong>de</strong> geometría<br />
angu<strong>la</strong>r, á dife<strong>re</strong>ncia <strong>de</strong> <strong>la</strong> geometría usual, que, por <strong>re</strong>ducir<br />
todas sus medidas á medidas <strong>de</strong> longitud ó lineales,<br />
podría <strong>de</strong>signarse con <strong>el</strong> <strong>no</strong>mb<strong>re</strong> <strong>de</strong> lineal. Si en un haz <strong>de</strong><br />
primer or<strong>de</strong>n escogemos un <strong>el</strong>emento origen, todo número n<br />
<strong>re</strong>p<strong>re</strong>sentará un rayo dado por su distancia angu<strong>la</strong>r al <strong>el</strong>emento<br />
origen y <strong>re</strong>ferida á un ángulo tomado arbitrariamente<br />
por unidad. Designemos por O, O' los dos semirrayos d<strong>el</strong><br />
rayo origen y por R, R' los <strong>de</strong> un rayo cualquiera, dado<br />
por su distancia angu<strong>la</strong>r R O = n. A partir <strong>de</strong> un cierto valor,<br />
que <strong>de</strong>signa<strong>re</strong>mos por -, <strong>el</strong> semirrayo R comienza á tomar<br />
<strong>la</strong>s posiciones que ocupó <strong>el</strong> R' durante <strong>la</strong> primera semir<strong>re</strong>volución.<br />
A partir <strong>de</strong> 2r, hasta 3ir, <strong>el</strong> rayo RR' vu<strong>el</strong>ve á tomar<br />
<strong>la</strong>s mismas posiciones que en su primera semir<strong>re</strong>volución.<br />
También podríamos haber <strong>de</strong>signado por - <strong>el</strong> valor <strong>de</strong><br />
una <strong>re</strong>volución entera. En <strong>el</strong> primer <strong>caso</strong>, <strong>re</strong>p<strong>re</strong>sentando por «
- 348 —<br />
un ángulo me<strong>no</strong>r que - y por m un nùmero entero, todos los<br />
rayos <strong>re</strong>p<strong>re</strong>sentados por 2m^-\-y., coinci<strong>de</strong>n invertidos con<br />
los <strong>re</strong>p<strong>re</strong>sentados por (2m +1) Tt-fa. En <strong>re</strong>alidad, pues,<br />
basta <strong>el</strong> ángulo « para <strong>de</strong>terminar <strong>la</strong> posición <strong>de</strong> un rayo.<br />
Pero conviene tener p<strong>re</strong>sente que dos números que se dife<strong>re</strong>ncian<br />
en -x <strong>re</strong>p<strong>re</strong>sentan <strong>el</strong> mismo rayo invertido. Por <strong>el</strong> contrario,<br />
en <strong>el</strong> segundo sistema, dos números que se dife<strong>re</strong>ncian<br />
en - <strong>re</strong>p<strong>re</strong>sentan <strong>el</strong> mismo semirrayo. Mientras <strong>no</strong> advirtamos<br />
lo contrario exp<strong>re</strong>samente, adoptamos <strong>la</strong> primera<br />
convención, <strong>de</strong> suerte que — <strong>re</strong>p<strong>re</strong>senta un ángulo <strong>re</strong>cto <strong>re</strong>ferido<br />
á una unidad cualquiera. En cuanto á los sig<strong>no</strong>s, <strong>re</strong>p<strong>re</strong>sentan<br />
los sentidos en que son contados los ángulos. Por lo<br />
que hace al sig<strong>no</strong> y—1 <strong>de</strong> imaginarismo, pue<strong>de</strong>, en esta<br />
geometría, <strong>re</strong>p<strong>re</strong>sentar, exactamente como en <strong>la</strong> geometría<br />
vulgar, ó bien los <strong>el</strong>ementos dobles <strong>de</strong> involuciones que ca<strong>re</strong>cen<br />
<strong>de</strong> <strong>el</strong>los, ó bien pue<strong>de</strong> ser <strong>el</strong> sig<strong>no</strong> <strong>de</strong> <strong>re</strong>ctangu<strong>la</strong>ridad.<br />
En este segundo sentido, y teniendo en cuenta que los ángulos<br />
diedros tienen <strong>la</strong> misma medida que los p<strong>la</strong><strong>no</strong>s cor<strong>re</strong>spondientes<br />
(como es fácil <strong>de</strong>ducir <strong>de</strong> <strong>la</strong>s proposiciones d<strong>el</strong><br />
párrafo primero), si sob<strong>re</strong> un p<strong>la</strong><strong>no</strong>, á partir <strong>de</strong> un origen,<br />
<strong>re</strong>p<strong>re</strong>sentamos por números <strong>re</strong>ales los ángulos p<strong>la</strong><strong>no</strong>s, un<br />
número imaginario a\—1 <strong>re</strong>p<strong>re</strong>senta un ángulo p<strong>la</strong><strong>no</strong> perpendicu<strong>la</strong>r<br />
al p<strong>la</strong><strong>no</strong> dicho, ó también <strong>la</strong> medida <strong>de</strong> un ángulo<br />
diedro á partir d<strong>el</strong> mismo p<strong>la</strong><strong>no</strong>. Nosotros da<strong>re</strong>mos á los<br />
números imaginarios <strong>la</strong> misma <strong>re</strong>p<strong>re</strong>sentación.<br />
Según estas convenciones, todo número me<strong>no</strong>r que T:, positivo,<br />
negativo ó imaginario, <strong>re</strong>p<strong>re</strong>senta un rayo <strong>de</strong> un haz,<br />
dado por su distancia angu<strong>la</strong>r, p<strong>la</strong>na ó diédrica, contada con<br />
<strong>re</strong>specto á una unidad p<strong>re</strong>viamente adoptada, y á partir <strong>de</strong><br />
un <strong>el</strong>emento origen. L<strong>la</strong>ma<strong>re</strong>mos abscisa <strong>de</strong> un rayo á una<br />
función x <strong>de</strong> su distancia angu<strong>la</strong>r al <strong>el</strong>emento origen y tal<br />
que, á un sólo valor <strong>de</strong> x cor<strong>re</strong>spon<strong>de</strong> u<strong>no</strong> <strong>de</strong> <strong>la</strong> distancia<br />
angu<strong>la</strong>r y viceversa, <strong>de</strong>jando por ahora <strong>la</strong> función x sin otra<br />
<strong>de</strong>terminación.
— 349 —<br />
13. Toda ecuación <strong>de</strong> grado m <strong>re</strong>p<strong>re</strong>senta un conjunto ó<br />
haz <strong>de</strong> m rayos. Dos haces quedan r<strong>el</strong>acionados <strong>el</strong>emento á<br />
<strong>el</strong>emento cuando se co<strong>no</strong>ce <strong>la</strong> r<strong>el</strong>ación/(x, y) = 0, que liga<br />
á <strong>la</strong>s abscisas <strong>de</strong> cada par <strong>de</strong> <strong>el</strong>ementos cor<strong>re</strong>spondientes. Si<br />
los dos haces son <strong>de</strong> distinta base, cada par <strong>de</strong> <strong>el</strong>ementos<br />
cor<strong>re</strong>spondientes x 1 jt <strong>de</strong>termina <strong>la</strong> posición <strong>de</strong> otro <strong>el</strong>emento<br />
<strong>de</strong> distinta especie, <strong>de</strong> quien x 1 y 1 son <strong>la</strong>s coor<strong>de</strong>nadas.<br />
Dadas por sus abscisas Xiy lt x 2 j> 2 , X 3 y 3 , t<strong>re</strong>s <strong>el</strong>ementos<br />
cor<strong>re</strong>spondientes <strong>de</strong> dos haces, hemos visto en <strong>el</strong> párrafo primero<br />
que queda geométricamente <strong>de</strong>terminada una homografia,<br />
pudiéndose <strong>de</strong>terminar (geométricamente también)<br />
<strong>la</strong> posición <strong>de</strong> otro par <strong>de</strong> rayos cor<strong>re</strong>spondientes cualesquiera<br />
xy. Sujetemos, pues, <strong>la</strong>s funciones x y <strong>de</strong> <strong>la</strong>s distancias<br />
angu<strong>la</strong><strong>re</strong>s <strong>de</strong> dos rayos cor<strong>re</strong>spondientes, á <strong>la</strong> condición<br />
<strong>de</strong> que <strong>la</strong>s abscisas <strong>de</strong> los cuatro rayos <strong>de</strong> un haz harmónico<br />
satisfagan siemp<strong>re</strong> á <strong>la</strong> r<strong>el</strong>ación<br />
Xi — x s _ xi — x s _ yi—j> 2 _ ^4 —j>2 _<br />
• . — — | • ___ — j j j<br />
x t — x 3 x i ~x a " y 1 — y, y í — y 3<br />
ó sus equivalentes. Para convencerse <strong>de</strong> <strong>la</strong> posibilidad <strong>de</strong><br />
esta condición, basta asignar á t<strong>re</strong>s rayos cualesquiera A ,B,C<br />
t<strong>re</strong>s números cualesquiera Xj x 2 x s ; al conjugado armónico<br />
<strong>de</strong> B con <strong>re</strong>specto á A,C, <strong>el</strong> valor que <strong>no</strong>s dé [1] para<br />
x 4 y le l<strong>la</strong>ma<strong>re</strong>mos D. Al conjugado armónico <strong>de</strong> C con<br />
<strong>re</strong>specto á BD, <strong>el</strong> valor que <strong>no</strong>s dé una r<strong>el</strong>ación <strong>de</strong> <strong>la</strong> forma<br />
[1], sustituyendo !as abscisas <strong>de</strong> BCD y <strong>de</strong>spejando <strong>la</strong><br />
cuarta, y así sucesivamente. Es fácil ver que jamás <strong>re</strong>peti<strong>re</strong>mos<br />
ni los números ni los rayos; todos los valo<strong>re</strong>s <strong>de</strong> <strong>la</strong>s<br />
abscisas <strong>de</strong>pen<strong>de</strong>rán <strong>de</strong> los t<strong>re</strong>s primeros valo<strong>re</strong>s arbitrarios.<br />
Al primer miembro <strong>de</strong> [1] l<strong>la</strong>ma<strong>re</strong>mos razón doble <strong>de</strong> los<br />
cuatro <strong>el</strong>ementos, <strong>re</strong>p<strong>re</strong>sentados por sus abscisas. Si éstos <strong>no</strong><br />
forman un haz armónico<br />
Xj X¡ X 4 X 2<br />
— ^^ /..<br />
Xi Xo XA Xa
- 350 —<br />
Si fijamos t<strong>re</strong>s <strong>el</strong>ementos x lt x 2 ,x s arbitrariamente, á cada<br />
valor <strong>de</strong> x. t cor<strong>re</strong>spon<strong>de</strong> u<strong>no</strong> y u<strong>no</strong> sólo <strong>de</strong> /..En este <strong>caso</strong> X<br />
pue<strong>de</strong> ser <strong>la</strong> abscisa d<strong>el</strong> mismo <strong>el</strong>emento <strong>re</strong>p<strong>re</strong>sentado por x 4 .<br />
Los t<strong>re</strong>s <strong>el</strong>ementos fijados arbitrariamente se l<strong>la</strong>marán <strong>el</strong>ementos<br />
<strong>de</strong> <strong>re</strong>fe<strong>re</strong>ncia. Sabemos que <strong>la</strong>s coor<strong>de</strong>nadas X cumcumplen<br />
también con <strong>la</strong> condición [1], cuando se trata <strong>de</strong><br />
cuatro rayos <strong>de</strong> un haz harmónico.<br />
A<strong>de</strong>más, los cuatro valo<strong>re</strong>s <strong>de</strong> x 4 cor<strong>re</strong>spondientes también<br />
cumplen con <strong>la</strong> condición [1]. Por consiguiente, dos haces<br />
X, Y, cuyos rayos tienen r<strong>el</strong>acionadas sus abscisas <strong>de</strong><br />
suerte que <strong>la</strong>s razones dobles <strong>de</strong> cuatro cualesquiera <strong>de</strong> los<br />
<strong>el</strong>ementos <strong>de</strong> u<strong>no</strong> <strong>de</strong> <strong>el</strong>los sean iguales á <strong>la</strong>s <strong>de</strong> los cuatro<br />
cor<strong>re</strong>spondientes d<strong>el</strong> otro, son proyectivos, en <strong>el</strong> sentido<br />
geométrico <strong>de</strong> esta pa<strong>la</strong>bra (núm. 7). En efecto, á un rayo<br />
<strong>de</strong> u<strong>no</strong> <strong>de</strong> <strong>el</strong>los cor<strong>re</strong>spon<strong>de</strong> u<strong>no</strong> y sólo u<strong>no</strong> en <strong>el</strong> otro, y á<br />
un haz harmónico cor<strong>re</strong>spon<strong>de</strong> otro. Igua<strong>la</strong>ndo, pues, <strong>la</strong>s razones<br />
dobles <strong>de</strong> cuatro <strong>el</strong>ementos, los 1<strong>re</strong>s <strong>de</strong> <strong>re</strong>fe<strong>re</strong>ncia y<br />
u<strong>no</strong> variable x,y, verificando operaciones y l<strong>la</strong>mando A, B,<br />
C, D cuatro funciones <strong>de</strong> <strong>la</strong>s constantes jc t x 2 x a , y t y s y 3 <strong>la</strong><br />
condición para que los haces X Y sean proyectivos, es que,<br />
ent<strong>re</strong> <strong>la</strong>s abscisas x y <strong>de</strong> sus rayos cor<strong>re</strong>spondientes exista<br />
una r<strong>el</strong>ación bilineal <strong>de</strong> <strong>la</strong> forma<br />
Axy + Bx+Cy + D=0. [2]<br />
A esta condición hay que añadir que AD ^ B C para<br />
que haya cor<strong>re</strong>spon<strong>de</strong>ncia unívoca.<br />
14.—Si X é F son dos haces <strong>de</strong> j<br />
p<strong>la</strong><strong>no</strong>s (dados por sus aristas)<br />
proyectivos, en <strong>el</strong> <strong>caso</strong> particu<strong>la</strong>r<br />
en que eí p<strong>la</strong><strong>no</strong> XY común sea<br />
también doble, los dos haces son<br />
perspectives y, por consiguiente,<br />
proyectivos; es <strong>de</strong>cir, que <strong>la</strong>s<br />
abscisas <strong>de</strong> cada par <strong>de</strong> rayos<br />
cor<strong>re</strong>spondientes <strong>de</strong>ben estar ligadas<br />
por <strong>la</strong> r<strong>el</strong>ación [2], <strong>la</strong> cua!<br />
Sean U, V dos haces <strong>de</strong> <strong>re</strong>ctas<br />
p<strong>la</strong><strong>no</strong>s (dados por sus p<strong>la</strong><strong>no</strong>s)<br />
proyectivos; en <strong>el</strong> <strong>caso</strong> particu<strong>la</strong>r<br />
en que <strong>la</strong> <strong>re</strong>cta U V común<br />
sea también doble, los dos haces<br />
son perspectives y, por consiguiente,<br />
proyectivos; es <strong>de</strong>cir,<br />
que <strong>la</strong>s abscisas <strong>de</strong> cada par <strong>de</strong><br />
rayos cor<strong>re</strong>spondientes <strong>de</strong>ben<br />
estar ligadas por una r<strong>el</strong>ación <strong>de</strong>
<strong>de</strong>be quedar satisfecha para <strong>la</strong>s<br />
soluciones x — m, y — n, siendo<br />
m, n <strong>la</strong>s abscisas d<strong>el</strong> p<strong>la</strong><strong>no</strong> doble<br />
X Y. Y <strong>re</strong>cíprocamente una ecuación<br />
bilineal que tiene <strong>la</strong> solución<br />
x—m, y = n <strong>re</strong>p<strong>re</strong>senta un haz<br />
<strong>de</strong> <strong>re</strong>ctas perspectivo <strong>de</strong> los dos<br />
<strong>de</strong> p<strong>la</strong><strong>no</strong>s, cuyo p<strong>la</strong><strong>no</strong> común y<br />
doble tiene <strong>la</strong>s abscisas m, n. Es<br />
<strong>de</strong>cir, que <strong>la</strong> ecuación [2] <strong>re</strong>p<strong>re</strong>senta<br />
un p<strong>la</strong><strong>no</strong>, puesto que cada<br />
solución <strong>no</strong>s da un rayo <strong>de</strong> un<br />
haz p<strong>la</strong><strong>no</strong> <strong>de</strong> <strong>re</strong>ctas como intersección<br />
<strong>de</strong> dos p<strong>la</strong><strong>no</strong>s cor<strong>re</strong>spondientes<br />
<strong>de</strong> los haces X Y perspectives.<br />
Po<strong>de</strong>mos, pues, hacer que un<br />
p<strong>la</strong><strong>no</strong> venga dado por una ecuación<br />
<strong>de</strong> primer grado con sólo<br />
convenir en dar al p<strong>la</strong><strong>no</strong> XF<strong>la</strong>s<br />
abscisas x = co, -y = oo; y si se<br />
verifica esta condición, toda ecuación<br />
<strong>de</strong> <strong>la</strong> forma<br />
Ax + By + C = Q [3]<br />
<strong>re</strong>présenta un pia<strong>no</strong>.<br />
- 351 -<br />
<strong>la</strong> forma [2], <strong>la</strong> cual <strong>de</strong>be quedar<br />
satisfecha para los valo<strong>re</strong>s u—s,<br />
v=t, siendo s, í <strong>la</strong>s abscisas <strong>de</strong><br />
<strong>la</strong> <strong>re</strong>cta doble uv. Recíprocamente,<br />
una ecuación bilineal que<br />
tiene <strong>la</strong> solución u = s, v = í <strong>re</strong>p<strong>re</strong>senta<br />
un haz <strong>de</strong> p<strong>la</strong><strong>no</strong>s perspectivo<br />
<strong>de</strong> los dos <strong>de</strong> <strong>re</strong>ctas, cuya<br />
<strong>re</strong>cta común y doble tiene <strong>la</strong>s<br />
abscisas s,t. Es <strong>de</strong>cir, que <strong>la</strong><br />
ecuación [2] <strong>re</strong>p<strong>re</strong>senta una <strong>re</strong>cta,<br />
puesto que cada solución <strong>no</strong>s<br />
da un rayo <strong>de</strong> un haz <strong>de</strong> p<strong>la</strong><strong>no</strong>s<br />
como <strong>el</strong> <strong>de</strong>terminado por dos <strong>re</strong>ctas<br />
cor<strong>re</strong>spondientes <strong>de</strong> los haces<br />
u, v perspectives.<br />
Po<strong>de</strong>mos, pues, hacer que una<br />
<strong>re</strong>cta venga dada por una ecuación<br />
<strong>de</strong> primer grado con sólo<br />
suponer que <strong>la</strong>s abscisas <strong>de</strong> <strong>la</strong><br />
<strong>re</strong>cta son u =00, i>= oo; y si se<br />
verifica esta condición, toda ecuación<br />
<strong>de</strong> ¡a forma<br />
au + bv + c = 0 [4]<br />
<strong>re</strong>p<strong>re</strong>senta una <strong>re</strong>cta.<br />
Luego una misma ecuación <strong>de</strong> <strong>la</strong> forma<br />
ux 4~ vy + wz = O [5]<br />
en coor<strong>de</strong>nadas homogéneas, <strong>no</strong>s <strong>re</strong>p<strong>re</strong>sentará un p<strong>la</strong><strong>no</strong> ó<br />
una <strong>re</strong>cta, según que tomemos por variables <strong>la</strong>s cantida<strong>de</strong>s<br />
—, —. ó <strong>la</strong>s —, —. A <strong>la</strong>s primeras l<strong>la</strong>ma<strong>re</strong>mos coor<strong>de</strong>naz<br />
z w w<br />
das <strong>de</strong> <strong>re</strong>ctas, á <strong>la</strong>s segundas coor<strong>de</strong>nadas <strong>de</strong> p<strong>la</strong><strong>no</strong>s ó tarn,<br />
bien tangenciales.<br />
15. Tratemos <strong>de</strong> hal<strong>la</strong>r ahora <strong>la</strong>s r<strong>el</strong>aciones que en<strong>la</strong>zan<br />
á <strong>la</strong>s coor<strong>de</strong>nadas <strong>de</strong> un <strong>el</strong>emento, <strong>re</strong>feridas á dos haces <strong>de</strong><br />
<strong>re</strong>fe<strong>re</strong>ncia, con <strong>la</strong>s coor<strong>de</strong>nadas d<strong>el</strong> mismo <strong>re</strong>feridas á otros<br />
dos haces, ó sea tratemos <strong>de</strong> <strong>re</strong>solver <strong>el</strong> problema <strong>de</strong> <strong>la</strong><br />
transformación <strong>de</strong> coor<strong>de</strong>nadas.<br />
REY, ACAD. ClEHCIAS.—V.— Diciemb<strong>re</strong> , 1006. 24
— 352 -<br />
Para esto, observemos que <strong>la</strong>s coor<strong>de</strong>nadas (<strong>no</strong> homogéneas)<br />
x y <strong>de</strong> una <strong>re</strong>cta <strong>de</strong>ben ser una función <strong>de</strong> <strong>la</strong>s nuevas<br />
coor<strong>de</strong>nadas x'y' <strong>de</strong> <strong>la</strong> misma <strong>re</strong>cta, tal que, á cada sistema<br />
<strong>de</strong> valo<strong>re</strong>s <strong>de</strong> estas coor<strong>de</strong>nadas cor<strong>re</strong>sponda para aquél<strong>la</strong>s<br />
un solo sistema <strong>de</strong> valo<strong>re</strong>s, y, portanto, se <strong>de</strong>ben tener<br />
<strong>la</strong>s siguientes r<strong>el</strong>aciones:<br />
x = J(*iLL<br />
•l(x',y')'<br />
v ^ _%('>ZÌ.<br />
7<br />
¿(JOT<br />
pero <strong>la</strong> ecuación A x -\ By-\ C — O, que <strong>re</strong>p<strong>re</strong>senta un<br />
p<strong>la</strong><strong>no</strong>, se transforma en<br />
Af(x, y') + %(*', /) + C-if(x, y') = O,<br />
que, por <strong>re</strong>p<strong>re</strong>sentar <strong>el</strong> mismo p<strong>la</strong><strong>no</strong> en <strong>el</strong> segundo sistema,<br />
ha<strong>de</strong> ser <strong>de</strong> primer grado, lo cual exige que <strong>la</strong>s funciones<br />
f( x i'y')> ï( x i y') y ^f( x 'y')> sean lineales; por consiguiente,<br />
<strong>la</strong>s r<strong>el</strong>aciones pedidas son:<br />
x =, ^^hA^ili. y ^ a*- x ' + 6^' + c -' fgi<br />
a*x' + b a y' + c a ' a s x' + 6 3 / + c s<br />
y en coor<strong>de</strong>nadas homogéneas,<br />
x<br />
a i x ' -T b^y + c^z<br />
y<br />
a.,x' -f b,>y' -f- c t z'<br />
_^<br />
z<br />
a. á x + b s y' + c s z' '<br />
[7]<br />
D<strong>el</strong> mismo modo encontramos para <strong>la</strong>s fórmu<strong>la</strong>s <strong>de</strong> transformación<br />
en coor<strong>de</strong>nadas tangenciales homogéneas
— 353 —<br />
U<br />
m,w' -f- K]_v -\- PiW'<br />
m -¡u<br />
r<br />
í fi¡v' -\-p-2w'<br />
=<br />
W<br />
ms« 4-flgV' + p : ,w'<br />
. [81<br />
Estas fórmu<strong>la</strong>s encierran todos los <strong>caso</strong>s posibles y contienen<br />
nueve parámetros que, como ve<strong>re</strong>mos más ad<strong>el</strong>ante,<br />
pue<strong>de</strong>n <strong>re</strong>ducirse á t<strong>re</strong>s en <strong>el</strong> <strong>caso</strong> general <strong>de</strong> una rotación<br />
cualquiera <strong>de</strong> toda <strong>la</strong> radiación al<strong>re</strong><strong>de</strong>dor <strong>de</strong> su vértice, mediante<br />
<strong>la</strong>s condiciones que establece<strong>re</strong>mos ent<strong>re</strong> los <strong>el</strong>ementos<br />
<strong>de</strong> <strong>re</strong>fe<strong>re</strong>ncia.<br />
El triedro, que en <strong>el</strong> segundo sistema x'y' z' tiene por<br />
caras los p<strong>la</strong><strong>no</strong>s dados por <strong>la</strong>s ecuaciones<br />
íi t jc -f b rf 4 CiZ -O, a.,x -f- b.,y -f c 2 z — O,<br />
CI..X f b s y ¡ c :j z — O,-<br />
<strong>re</strong>cibirá en ad<strong>el</strong>ante <strong>el</strong> <strong>no</strong>mb<strong>re</strong> <strong>de</strong> triedro <strong>de</strong> <strong>re</strong>fe<strong>re</strong>ncia d<strong>el</strong><br />
primer sistema. Lo mismo hay que <strong>de</strong>cir en coor<strong>de</strong>nadas<br />
tangenciales. Más ad<strong>el</strong>ante <strong>de</strong>termina<strong>re</strong>mos <strong>la</strong>s propieda<strong>de</strong>s<br />
<strong>de</strong> estos triedros <strong>de</strong> <strong>re</strong>fe<strong>re</strong>ncia.<br />
Una ecuación homogénea <strong>de</strong> grado m, con t<strong>re</strong>s variables,<br />
<strong>re</strong>p<strong>re</strong>senta una superficie cónica, dada como lugar <strong>de</strong> <strong>re</strong>ctas<br />
ó como envolvente <strong>de</strong> p<strong>la</strong><strong>no</strong>s. Según <strong>el</strong> número anterior, <strong>el</strong><br />
grado <strong>de</strong> <strong>la</strong> ecuación <strong>de</strong> una superficie cónica es <strong>el</strong> mismo,<br />
cualquiera que sea <strong>el</strong> sistema <strong>de</strong> haces <strong>de</strong> <strong>re</strong>fe<strong>re</strong>ncia á que se<br />
<strong>re</strong>fie<strong>re</strong>n <strong>la</strong>s coor<strong>de</strong>nadas <strong>de</strong> sus <strong>el</strong>ementos.<br />
16. Lo dicho <strong>no</strong>s pone en condiciones <strong>de</strong> <strong>re</strong>solver todos<br />
los problemas <strong>de</strong> <strong>la</strong> radiación en que <strong>no</strong> intervienen más<br />
que <strong>re</strong>ctas y p<strong>la</strong><strong>no</strong>s. Como nuestro objeto <strong>no</strong> es dar un <strong>de</strong>sarrollo<br />
completo á <strong>la</strong> geometría <strong>de</strong> <strong>la</strong> radiación, trabajo hecho<br />
ya con toda <strong>la</strong> perfección <strong>de</strong>seable por <strong>el</strong> Sr. Vegas en<br />
<strong>el</strong> primer tomo <strong>de</strong> su exc<strong>el</strong>ente obra que acaba <strong>de</strong> publi-
354 —<br />
carse l , si<strong>no</strong> exclusivamente mostrar que esta geometría<br />
pue<strong>de</strong> establecerse con absoluta in<strong>de</strong>pen<strong>de</strong>ncia <strong>de</strong> <strong>la</strong> teoría<br />
euclidiana <strong>de</strong> <strong>la</strong>s paral<strong>el</strong>as, sólo vamos á <strong>re</strong>solver un problema<br />
que <strong>no</strong>s ha <strong>de</strong> servir para <strong>la</strong>s <strong>de</strong>mostraciones que se<br />
siguen, <strong>re</strong>mitiendo, para lo <strong>de</strong>más, á dicha obra.<br />
La ecuación d<strong>el</strong> p<strong>la</strong><strong>no</strong> que pasa<br />
por <strong>la</strong>s <strong>re</strong>ctas x í y 1 z it x 2 y z z 2 es<br />
X<br />
*t<br />
*2<br />
y<br />
y¡<br />
y*.<br />
z<br />
z¡ ~<br />
Z 2<br />
De aquí se sigue que <strong>la</strong>s coor<strong>de</strong>nadas<br />
tangenciales <strong>de</strong> dicho<br />
p<strong>la</strong><strong>no</strong> son<br />
u = y^z 2 — y 2 z t<br />
V= X,Z. —XiZ, 21 -M ^2<br />
w = x t y 2 — x t y,<br />
La ecuación <strong>de</strong> <strong>la</strong> <strong>re</strong>cta intersección<br />
<strong>de</strong> los p<strong>la</strong><strong>no</strong>s u í v¡w l ,<br />
u 2 v 2 w¡ es<br />
u v w<br />
«1 "l Wl = 0 [9]<br />
U 2 V 2 W 2<br />
De aqui se sigue que <strong>la</strong>s coor<strong>de</strong>nadas<br />
<strong>de</strong> lineas <strong>de</strong> dicha intersección<br />
son<br />
x = v, w 2 — v, iv,<br />
y = tí» w,— UjiVj [10]<br />
z = u, v 2 — ü 2 v,<br />
Las ecuaciones [9] dan también <strong>la</strong> condición para que t<strong>re</strong>s<br />
<strong>re</strong>ctas estén en un mismo p<strong>la</strong><strong>no</strong> ó t<strong>re</strong>s p<strong>la</strong><strong>no</strong>s pasen por una<br />
misma <strong>re</strong>cta.<br />
Siendo u,v,,« 2 v 2 <strong>la</strong>scoor<strong>de</strong>na-<br />
das <strong>no</strong> homogéneas <strong>de</strong> dos p<strong>la</strong>-<br />
<strong>no</strong>s, <strong>la</strong>s coor<strong>de</strong>nadas también <strong>no</strong>-<br />
homogéneas <strong>de</strong> otro p<strong>la</strong><strong>no</strong> que<br />
pasa por <strong>la</strong> <strong>re</strong>cta común á los dos<br />
primeros son<br />
17.—Siendox^y^x^<strong>la</strong>scoor<strong>de</strong>nadas<br />
<strong>no</strong> homogéneas <strong>de</strong> dos<br />
<strong>re</strong>ctas, <strong>la</strong>s coor<strong>de</strong>nadas <strong>de</strong> una<br />
tercera <strong>re</strong>cta contenida en <strong>el</strong> pía<strong>no</strong><br />
<strong>de</strong>terminado por dichas dos<br />
<strong>re</strong>ctas pue<strong>de</strong> exp<strong>re</strong>sarse por<br />
*i—**a „ _ yi—i-Vs<br />
X *~ !_! >>*- i_i<br />
u,—i,u a y,—). v 2<br />
"3- —.-,", - Í—l<br />
[11]<br />
puesto que, substituidas en vez<br />
<strong>de</strong> xy en<br />
^3 y¡ 1<br />
x t y, 1<br />
*2 yi i<br />
= 0<br />
puesto que substituidas en<br />
U V 1<br />
«1 V, 1<br />
í/, V,_ 1<br />
= 0<br />
Tratado <strong>de</strong> Geometría Analítica, Madrid, 1906.
- 355 —<br />
Que son idénticos á los [9] para <strong>el</strong> <strong>caso</strong> <strong>de</strong> coor<strong>de</strong>nadas<br />
<strong>no</strong> homogéneas, quedan satisfechas.<br />
De <strong>la</strong>s [11] <strong><strong>re</strong>sulta</strong>:<br />
De <strong>la</strong>s [II] <strong><strong>re</strong>sulta</strong>:<br />
_*a - x, )== y 3 -y,<br />
u, — u,<br />
/. —<br />
*3 —* 2 ' ' j; 3 - y 3 u, — í/,<br />
" 3 - Vi.<br />
V, — V,<br />
Por consiguiente, como para cada valor <strong>de</strong> X cor<strong>re</strong>spon<strong>de</strong><br />
un <strong>el</strong>emento en [11 ], dos valo<strong>re</strong>s iguales y <strong>de</strong> sig<strong>no</strong> contrario<br />
<strong>de</strong> este parámetro <strong>de</strong>terminan <strong>la</strong> posición <strong>de</strong> dos <strong>el</strong>ementos<br />
separados harmónicamente por los x ! y ít x 2 y¡, según<br />
<strong>la</strong> condición [1] (núm. 13).<br />
Todas <strong>la</strong>s <strong>de</strong>más propieda<strong>de</strong>s <strong>de</strong> <strong>la</strong>s coor<strong>de</strong>nadas y <strong>de</strong> <strong>la</strong>s<br />
razones dobles, así como los problemas sujetos á <strong>la</strong> ley <strong>de</strong><br />
<strong>de</strong> corr<strong>el</strong>ación, se <strong>re</strong>su<strong>el</strong>ven <strong>de</strong> un modo exactamente igual<br />
al que se emplea para <strong>re</strong>solver los problemas <strong>de</strong> puntos y<br />
<strong>re</strong>ctas en <strong>la</strong> geometría p<strong>la</strong>na euclidiana. (Véase <strong>el</strong> cap. V,<br />
1.1 <strong>de</strong> <strong>la</strong> obra d<strong>el</strong> Sr. Vegas.)<br />
18. Una ecuación <strong>de</strong> segundo grado en coor<strong>de</strong>nadas <strong>no</strong><br />
homogéneas, x, y<br />
F(xy)^Ax ì + By' ì +C+2Hxy-\-2Gx-\-2Fy-=Q [12]<br />
<strong>re</strong>p<strong>re</strong>senta un haz <strong>de</strong> <strong>re</strong>ctas <strong>de</strong> segundo or<strong>de</strong>n, es <strong>de</strong>cir, un<br />
co<strong>no</strong> <strong>de</strong> segundo or<strong>de</strong>n dado por sus generatrices. Un p<strong>la</strong><strong>no</strong><br />
P=0 tiene con él dos generatrices comunes, que son <strong>la</strong>s soluciones<br />
d<strong>el</strong> sistema<br />
\P = 0<br />
ip = 0.<br />
Sean los <strong>el</strong>ementos (x 1 y ¿ ) (x, y 2 ): un rayo cualquiera <strong>de</strong><br />
su p<strong>la</strong><strong>no</strong> viene dado por <strong>la</strong>s r<strong>el</strong>aciones [11]. Si este rayo ha<br />
<strong>de</strong> pertenecer al co<strong>no</strong> [12] poniendo en esta última ecuación<br />
x s y 8 , en vez <strong>de</strong> x y, <strong>de</strong>be convertirse en una i<strong>de</strong>ntidad.
— 356 —<br />
Haciéndolo y verificando operaciones, <strong>la</strong> [12] se convierte<br />
en una ecuación <strong>de</strong> segundo grado en X, cuyo segundo tértérmi<strong>no</strong><br />
tiene por coeficiente<br />
- x,(2Ax 2 + 2Hy t + 2G) - y,(2Hx z 2By, + 2F)-<br />
-(2Gjc í + 2/=> s + 2C).<br />
Cada una <strong>de</strong> <strong>la</strong>s dos raíces <strong>de</strong> X, <strong>no</strong>s da una <strong>de</strong> <strong>la</strong>s dos<br />
generatrices comunes al p<strong>la</strong><strong>no</strong> <strong>de</strong>terminado por <strong>la</strong>s <strong>re</strong>ctas<br />
( x i Vi) (*2 y) V a l co<strong>no</strong> [12]. Pero según <strong>el</strong> núm. 17, si estas<br />
dos generatrices han <strong>de</strong> formar con los rayos (x 1 y J (x 2 y 2 )<br />
un haz harmónico, <strong>la</strong>s dos raíces <strong>de</strong> <strong>la</strong> ecuación <strong>de</strong> segundo<br />
grado en X han <strong>de</strong> ser iguales y <strong>de</strong> sig<strong>no</strong> contrario, lo que<br />
exige que <strong>el</strong> coeficienie d<strong>el</strong> térmi<strong>no</strong> <strong>de</strong> primer grado en X sea<br />
nulo, y, por consiguiente, que <strong>la</strong>s coor<strong>de</strong>nadas (x t y¡) (x 2 j> 2 )<br />
anulen <strong>el</strong> poli<strong>no</strong>mio anterior. Esta condición, en <strong>la</strong> hipótesis<br />
<strong>de</strong> que <strong>la</strong> [12] esté escrita en coor<strong>de</strong>nadas homogéneas, pue<strong>de</strong><br />
escribirse<br />
x 1 F' a ,+y 1 F' ft + 2 1 F' 3l = Oi. [13]<br />
Si x 2 y' 4 2g son constantes, x l y í z^ coor<strong>de</strong>nadas generales,<br />
<strong>la</strong> [13] <strong>re</strong>p<strong>re</strong>senta <strong>el</strong> lugar geométrico <strong>de</strong> todas <strong>la</strong>s <strong>re</strong>ctas<br />
conjugadas armónicas <strong>de</strong> <strong>la</strong> x 2 y 2 z 2 con <strong>re</strong>specto á <strong>la</strong> superfìcie<br />
cónica [\ 2] y por ser <strong>de</strong> primer grado <strong>de</strong>muestra que<br />
este lugar es un p<strong>la</strong><strong>no</strong>, <strong>el</strong> po<strong>la</strong>r <strong>de</strong> <strong>la</strong> <strong>re</strong>cta x 2 j> 2 z.,, como ya<br />
sabíamos.<br />
De una manera corr<strong>el</strong>ativa po<strong>de</strong>mos <strong>de</strong>mostrar que <strong>el</strong> lugar<br />
<strong>de</strong> todos los p<strong>la</strong><strong>no</strong>s conjugados d<strong>el</strong> « 3 v 2 w¡, con <strong>re</strong>specto<br />
á <strong>la</strong> superficie cónica <strong>de</strong> segunda c<strong>la</strong>se, dada por <strong>el</strong> haz<br />
(A )(«viv) 2 =0 [14]<br />
En <strong>la</strong> <strong>no</strong>tación <strong>de</strong> Cayley, <strong>la</strong> [12] pue<strong>de</strong> escribirse:<br />
(a X**)» = Qi Y <strong>la</strong> [13] (a.....)(x 1 y l r 1 + x 2 y 3 z a ) = 0.
- 357 —<br />
es <strong>el</strong> haz <strong>de</strong> p<strong>la</strong><strong>no</strong>s cuya arista viene dada por <strong>la</strong> ecuación<br />
(A )(« 2 v 2 w 2 )(uvw) = 0. [15]<br />
Las ecuaciones [13] y [15] <strong>de</strong>muestran que<br />
Todo p<strong>la</strong><strong>no</strong> <strong>de</strong> <strong>la</strong> radiación contiene<br />
una involución <strong>de</strong> <strong>re</strong>ctas po<strong>la</strong><strong>re</strong>s<br />
conjugadas con <strong>re</strong>specto á<br />
una cierta superficie cónica, y cuyos<br />
rayos dobles, <strong>re</strong>ales ó imaginarios,<br />
son generatrices d<strong>el</strong> co<strong>no</strong>.<br />
Toda <strong>re</strong>cta <strong>de</strong> una radiación<br />
contiene una involución <strong>de</strong> p<strong>la</strong><strong>no</strong>s<br />
po<strong>la</strong><strong>re</strong>s conjugados con <strong>re</strong>specto<br />
á una cierta superficie cónica, y<br />
cuyos rayos dobles, <strong>re</strong>ales ó imaginarios,<br />
son tangentes al co<strong>no</strong>.<br />
El conjunto <strong>de</strong> todas <strong>la</strong>s <strong>re</strong>ctas y <strong>de</strong> todos los p<strong>la</strong><strong>no</strong>s po<strong>la</strong><strong>re</strong>s<br />
conjugados con <strong>re</strong>specto á un mismo co<strong>no</strong> <strong>de</strong> segundo<br />
or<strong>de</strong>n es un sistema po<strong>la</strong>r radiado, cuya di<strong>re</strong>ctriz es dicha<br />
superficie cónica.<br />
19. Dada <strong>la</strong> ecuación <strong>de</strong> una<br />
superficie cónica <strong>de</strong> segundo or<strong>de</strong>n<br />
en coor<strong>de</strong>nadas <strong>de</strong> <strong>re</strong>ctas,<br />
hal<strong>la</strong>r su ecuación en tangenciales.<br />
Dada <strong>la</strong> ecuación <strong>de</strong> una superficie<br />
cónica <strong>de</strong> segunda c<strong>la</strong>se en<br />
coor<strong>de</strong>nadas tangenciales, hal<strong>la</strong>r<br />
su ecuación en coor<strong>de</strong>nadas <strong>de</strong><br />
<strong>re</strong>ctas.<br />
Para <strong>re</strong>solver, por ejemplo, <strong>el</strong> <strong>de</strong> <strong>la</strong> izquierda, basta hal<strong>la</strong>r<br />
como en geometría p<strong>la</strong>na euclidiana,<br />
<strong>de</strong> don<strong>de</strong><br />
(AB )(«vjv) 2 = o u v w<br />
uà hg<br />
v h b f<br />
w g f c<br />
A=bc-f* „ B=ca—g* „ C=flô-/z 2 „ F=gh — af<br />
G=hf-bg „ H=fg-ch<br />
A=o6c - af 2 —bg* — ch* — 2fgh. [16]
— 358 —<br />
En <strong>el</strong> <strong>caso</strong> corr<strong>el</strong>ativo hubiéramos encontrado otro valor<br />
A' corr<strong>el</strong>ativo d<strong>el</strong> A.<br />
Si A=0, <strong>la</strong> superficie se <strong>re</strong>duce á dos p<strong>la</strong><strong>no</strong>s : Si A' = O,<br />
<strong>la</strong> superficie se <strong>re</strong>duce á dos <strong>re</strong>ctas.<br />
20. Fácil sería seguir <strong>re</strong>constituyendo <strong>la</strong> teoría <strong>de</strong> los co<strong>no</strong>s<br />
<strong>de</strong> segundo or<strong>de</strong>n y c<strong>la</strong>se calcándo<strong>la</strong>s <strong>de</strong> <strong>la</strong> geometría<br />
p<strong>la</strong>na euclidiana.<br />
No es este <strong>el</strong> objeto <strong>de</strong> nuestro trabajo, y contentándo<strong>no</strong>s<br />
con <strong>la</strong>s ligeras indicaciones hechas, pasamos, <strong>de</strong>s<strong>de</strong> luego, á<br />
<strong>de</strong>terminar qué c<strong>la</strong>se <strong>de</strong> funciones <strong>de</strong> <strong>la</strong> distancia angu<strong>la</strong>r son<br />
<strong>la</strong>s coor<strong>de</strong>nadas x,y, z, u, v, w, que hemos adoptado. Esto<br />
<strong>no</strong>s conducirá á una teoría enteramente corr<strong>el</strong>ativa <strong>de</strong> <strong>la</strong><br />
cayleyana, y mediante <strong>el</strong><strong>la</strong> pod<strong>re</strong>mos hacer extensivo <strong>el</strong> estudio<br />
analítico <strong>de</strong> <strong>la</strong> radiación á todos los problemas <strong>no</strong> sujetos<br />
á <strong>la</strong> ley <strong>de</strong> corr<strong>el</strong>ación.<br />
Por ahora ha<strong>re</strong>mos <strong>no</strong>tar so<strong>la</strong>mente que si dos co<strong>no</strong>s cuyas<br />
ecuaciones sean t/=0, V== O tienen los mismos p<strong>la</strong><strong>no</strong>s<br />
tangentes en dos generatrices comunes á ambos, u<strong>no</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>el</strong>los, v. gr., <strong>el</strong> V=0, pue<strong>de</strong> <strong>re</strong>p<strong>re</strong>sentarse por <strong>la</strong> ecuación<br />
í/+/iP*=0 .[17]<br />
siendo P=0 <strong>la</strong> ecuación d<strong>el</strong> p<strong>la</strong><strong>no</strong> <strong>de</strong>terminado por dichas<br />
dos generatrices. La [17] <strong>no</strong>s da para cada valor <strong>de</strong> X un<br />
co<strong>no</strong> inscrito en <strong>el</strong> <strong>re</strong>p<strong>re</strong>sentado por U=0. El p<strong>la</strong><strong>no</strong> cuya<br />
ecuación es P=Q es <strong>el</strong> p<strong>la</strong><strong>no</strong> central <strong>de</strong> inscripción (número<br />
11), y <strong>la</strong> intersección <strong>de</strong> los dos p<strong>la</strong><strong>no</strong>s tangentes comu-<br />
P= O<br />
nes á todos los co<strong>no</strong>s [17] en <strong>la</strong>s generatrices<br />
£7=0' sera<br />
<strong>el</strong> eje <strong>de</strong> inscripción.<br />
(Continuará.)