31.07.2015 Views

Aprilo - Majo - Junio 2011

Aprilo - Majo - Junio 2011

Aprilo - Majo - Junio 2011

SHOW MORE
SHOW LESS

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

<strong>Aprilo</strong> – <strong>Majo</strong> - <strong>Junio</strong> <strong>2011</strong>-a6a jarkolekto nro68-70


<strong>2011</strong> estas la Internacia Jaro de Arbaroj .................................................................................... 4Ŝerco ......................................................................................................................................... 10Proverboj .................................................................................................................................. 10Muzeoandragogio– alinome – Muzea Instruo de Adoltoj ....................................................... 10Jardatrevenoj en <strong>2011</strong> .............................................................................................................. 20<strong>2011</strong>: Estas Internacia Jaro DeLa Instruado ............................................................................ 21Vilaĝa somerumo ..................................................................................................................... 22La 8a deMarto kajla 22a de aprilo; la Tago De Tero............................................................. 26Tristaj okazintaĵoj en Japanio ...................................... ................... ............................................. 26Tertremoj, cunamo................................................................................................................... 27Vulkanoj de Japanio ................................................................................................................. 28Leterkesto ................................................................................................................................. 32Gratuloj.................................................................................................................................... 34Helpo-peto ................................................................................................................................ 34TEĴA, post la UK en Kopenhago ............................................................................................. 36Atenton! .................................................................................................................................... 372


József, Attila: Surarbaron mallum’ falis…Surarbaronmallum’ falisVentsusuroĝin delasis.Vespert’ flugas, noktu’voĉas,Malrapide lun’ eliĝas.Tempo pasas, venas nubojRekte superr la arbaron.Tie ili halt-atendas:Sur la limonn benon verŝas.Ilin I luno poste venkas:En malhelonn lumon ĵetas.Paliĝas tamen sia bril’La sunforto kurigas ĝin.Vokas fabriko, birdo„Restariĝu ĉiu homo!”Nokto kaj pasinto samas,Ree estas, laa viv’ vivas.(20.(februaro 1921)Esperantigiss: s-ino Adri Pásztor3


trovi ofte en arbaroj de vilaĝoj Bükkszentkereszt kaj Répáshuta kaj la lilan fungon (LepistaNuda) enarbare de Hollóstető, , krome en ĉirkaŭaĵo de piceoarbaroj de vilaĝo Bükkszentlászló:la fungon BongustaRizike (Lactarius Deliciosus).La montaro Bükkk estas membro disponata per terhistoria pasinto p malsimila de la aliajvulkanaj montoj de la Norda-mezmontaro. Ĝia granda parto konsistas el mar-sedimentaĵodevenaj rokaĵoj, ĉefe dolomitoo kaj kalkoŝtono. Ĝia pli ol 800 metrojn altan alplataĵon krutajrokklifoj buntas. La Bél-kő (roko-Bél) 786 metrojnaltas (en preĝejo p de la abatejo de vilaĝoBélapátfalva situanta ĉe ĝia piedo, la volbo de la interna terenoo estas barok-epoka), laPes-kő(roko-Peŝ) havas 857 metrajn marnivelan altecon (sur tiess vertikalajj kalkŝtonmuroj larokgrimpantoaj sportistoj provadas siajn sciojn), la Tar-kő (roko Tar) estas 949 metra. De ilikaj de lapliaj rokojadmirindaa elvideblecoo etendiĝas al la suda montpiedo. mPro la cementproduktado ekspluatita kalkoŝtono, la alteco dee Roko-Béll malpliiĝiss al 815metroj. Ekskursante en montaro Bükk, ni povas renkonti la plej grandan bufspecionpraindiĝenan en tuta Eŭropo. La juna ido de Bruna bufo je hazarda rigardo similas albruniĝinta granda arbfolio, kion malfacilas rimarki se ni renkontas ĝin enn la sekfoliaro. Ĝinmi renkontis kiam kaŝis sin endehakita arbotrunko en arbaro dee ekskursejoo Szentlélek. Sed ĝivivas ankaŭ en arbaroj ĉirkaŭ la turistloko Bánkút, ĉe kaŝejoj de riveretbordajŝtonetoj,arbotrunkoj. Ankaŭŭ arbarajnkolibrojnn oni povasvidi vagadante kaj en Bükk, kaj sur lakarsto de vilaĝo Aggtrelek. Ĝi troviĝass en varmaj sunradiaj lokoj, sedd preferas ankaŭ ladefaliĝadantajn montetmurojn, eĉ ŝtonerarojn. Laarbara kolubredo (Elaphe longissima)longas 140-160cmojn, flavecbruna, bruna, aŭ oleokolora, en ties plimulto estas senmodelakolubroraso. Mi admiras ĉi bestojn, sed plie mi timasilin. Kvankam ili povas kaŭzi mordon sehazardeni surpaŝass ilin en la sekfoliaro, s sed ili ne havas venenan materialon. Sur niajmontojde printempo ĝis aŭtuno ĉiam sunbrilaj per ŝanĝema vegetaĵaro kovritaj lokoj ni povasrenkonti kun belajverdaj lacertoj sedd kaj kun grizkolorajvivnaskaj lacertoj, kiam iliankapon suprentenante sunumas, aŭ ĵus kuras por malsoifigi sin all la arbara eta rojo.Foto: Arbarĉirkaŭita fiŝlago ĉee vilaĝo Harsány. Fotis: s-ino Adrii Pásztor6


Proksimume 95% -ojn de la l Nacia parko de Bükk kovras arbaroj. En Bükk la plejdisvastiĝintaj estass la muskakverkaj-kverkaraj arbaroj, kiujnn en la plii altaj teritorioj lakarpenaj-kverkaj, poste super 600 metroj sekvas la montarregionaj fagarbaroj. La plej interesaloko de la Bükk-a Nacia Parko estas la t. .n: Praarbaro, kies fagarboj estass 180-200 jaraj. Surĝia lokoo pli ol de 100 jaroj onii ne faras forstkulturanagadon. Enn la montaroo apud la fagarbarojekzistass ankaŭ pinarejoj, kiuj estas senescepte priplantitaj arbaroj. Pliigitann defendon ĝuas surla krutaj, nordaj, rokaj dolomit-kalkŝtonflankoj, surrubdeklivoj elformiĝintaj, preskaŭ nana,nerektajn (ondsurfaca) arbojn havantaj rokaj fagaroj,kiuj hejmondonas al multaj kreskaĵraraĵokaj glaciepoka restaĵspecio. El vidpunktoo de nialanda pluekzisto de rokaj fragejoj, kverkejojde montaro Bükk, elstare gravas ilia savgardo. La plej interesa natura spektajklo de NaciaParko de Bükk estas la provizoraj karstfontoj, kiuj je siaj ternivelon eksplodoj allogas lapapipilojn, birdojn kaj ankaŭ la malsekecon necesantajn insektojn. Ne raras la birdoj korako,buteo, tatarfalko, akcipitro, rokturdo… r en la akvoj la truto. Miaj favoratoj; la ruza belanruĝpelton havanta vulpo, la ruĝa sciuro, la graciaj cervoj kaj laa saĝa apro kun siaj strikaj idojsame estas ĉi tie loĝantaj. /baze/de http://hu.wikipedia.org/wiki/Bükki_Nemzeti_Park/La Nacia Parko de Aggtelek ( ANP) estass la kvara nacia parko de d Hungarujo, fondita en 1985.Tiu ĉi estas la unua nacia parko nialande, kiu estis fondita nurnure por savgardoj de lageologiaj valoroj - la regionaj tersurfacaj karstfenomenoj kajj la famaj gutŝtongrotoj - sedekzistass sur ĝia teritorio ankaŭ multaj protektitaj kreskaĵoj kajj bestoj. Laa nacia parko situassur 170hektara teritorio en interno dee riveroj Ŝajo kaj Hernad, sur la karsto de vilaĝoAggtelek, sur la hungarlanda parto de la iama Gömör-Torna departamenta-karsto. La teritoriosituas sur malaltmontara-montetara nivelo, nur ĝiaj kelklokoj atingas la mezmontaranaltecon.Sur tiu ĉi relative malgranda teritorio la a flaŭro estas eksterordinare multspeca, rasoriĉa. Tiudankeblas al la varia ternivelo. La karstajaj altplataĵoj, la sudaj deklivoj, d la grotoj, la profundajvalfaŭkoj kaj la ekstremaj mikroklimataj dolinkavoj aliajnn vivejon certigas all estaĵojpreferantaj ŝanĝemajn vivterenojn. Oni elformis 1327 hektaran arbarrezervejon en la NaciaParko de Aggtelek. Ĝian teritorion 75% %-e falfoliaj arbaroj kovras. Ties plej ofta arbarsocioestas lakarpeno-senpedunklakverkaro (Querco petreae-Carppinetum), en la pli profundajravinoj mezmontaraj fagaroj, ravinarbaroj, sur laaltplataĵojj kreskas tilio-frakseno rokajsteparbaroj. Sur la pli sudaj, iom pli varmaj lokoj troveblas kunn makuloj de sekaj herbtapiŝojrotaciaj rokherbejoj, kverkospecio (Quercus pubescens) Harar-kverkaj La plej ofta floro de la karstoestas laarbedarbaroj.(La foli-inverso pro la sur ĝi kreskanta hararo estas helverda.)Pulsatilogranda (Pulsatilla grandis), sed je fino de la Almás-dűlő dee Aggtelek (almaŝ-kampvojo) estas trovebla ankaŭ Printempa Adonido.Pulsatilogranda kajj la Printempa Adonido.La granda ĉasbestaro de la arbaroj riĉas, ĝiaj ĉefreprezentantojestas la vulgaraj cervoj kaj laaproj. Sed jam translokiĝis ĉii tien la lupo kaj la linko. ne raras la buteoj kaj la blankvostamaraglo. En la arbaroj nestas la l en Hungarujo rara birdspecio: la l bonazio (tetrospecio), kromevivas sur la karsto de Aggtelek ankaŭ lacertoj, kolubrospecioj,sed viperojjam ne. Sed vivas7


tie la bone konataa de blazono de la nacia parko; la flavmakulhava salamandro. Lakarstajakvoj enhavas pli ol 42 specion da fiŝoj. La ras-nombro de papilioj superass la dumilojn./ Baze de la retejo: http://hu.wikipedia.org/wiki/Aggteleki_Nemzeti_Park/Foto: Sur la „Baradla vojeto por lerni” – Foto de Direktejo de Nacia N Parko de Aggtelekhttp://www.nordtour.hu/info/temak/tanosvenyek/aggtelekikarszt-tanosvenyei.htmlEn la Aggtelek-a Almás-dűlő inter 1986-1988 iujare dum Pasko kelktagojn mii pasigiskunfamilie en luitaforsista semajnfina domo, kiu servis ripozejo de familio de iu nia bofrato.Mi ne rememoras jam pri la jaro, nur laa eksterordinaran okazintaĵon. Iunokte mi vekiĝanterimarkisla dormoĉambron kaj la korton plenigitan preskaŭ tutlumon. Rapide mi kuris en lakorton kaj mire rimarkis al la ĉielo. Nia domo kuŝis inter duu montoj enn malvasta valo, laslovaka a landlimo ne malproksimis de ni. . La valon defendis triflanke arbaroj, valfinekuris lalandvojoo kondukante al la vilaĝo situantee al unu kilometro. Laa dumtaga lumo daŭriss plurajnminutojn, poste traformiĝis verdecgriza,, poste malaperiĝanteal aŭrora grizeco, antaŭ ol lalumstriko plenplenigita en tuta larĝeco laa valon estus forpasinta en direkton de Jósvafő, al lamonta aliflanko. Post forpasoo de la akra lumo denove la nokta malheloo falis sur monton-mivalon. El inter la parencoj iu pensis pri eksterplanedanoj (UFO-j) pro la granda brileco,pensis pri meteorito, (tamen dubis ĉar ties lumon mikonis lumvosto, kaj ne pri vastastrike surla ĉielo disvastiĝanta lumo). Alitage interr la vilaĝanoj iuj supozis, ke en laa landlimzono certela slovakaj limgardistoj zononlumigis per iu forta lumo. Sed la l limgardistoj preterlasante labarilon de nia parcelo informis nin, ke ni povis esti atestantojj de unu lumspektaklo, naturafenomeno de Nordaj Lumoj, en Hungarujo tre malofte videbla.La teritorio de la Regionprotektata Distrikto de montaro Zemplén havas 26 496 hektarojn, elkio intense protektata estas 2395 hektaroj. Tio apartenas al direktado de Nacia Parko deAggtelek. La vulkandevena montaro Zemplén estas varia regiono konsistanta el vulkanojmildiĝantaj je diversgrandajj konusoj, kaj el sedimentaj rokaĵoj r kovritaj pli malaltajmontetdorsoj. La Pejzaĝdefenda Distrikto estis elformigita sur du ne ĝenataj kaj pli boneĉirkaŭlimigebla parto de la tri t partoj de la montaro. La pliaj geologiaj interesaĵoj de lamontaroo estas la plurloke ekzistantaj grandampleksaj ŝtonfluaĵoj, kiuj estiĝis pere de lamiljaraj pecetiĝadoj de la andezito, kaj tiuj formiĝas ankaŭ nun. La vizitanto plurloke povasrenkonti ŝtonskulptaĵojn” estigante ilin laa vento kaj pluvo, el kiuj la plej belaj riceviss nomon.Inter ili estas ekzemple, la roko-Rákóczi.La montaroo Zemplén geologie g apartenas al lainternarando de norda montoĉenoj deKarpatoj. Pri la Karpatoj memorigas la krutaj montospinoj, laprofundaj ravinformaj valoj, kaj laŭ la iama vulkanaa agado estiĝintaj konusvicoj same, kiel laĝis nunn grandeg-ampleksa,kunapartenanta – preskaŭ 90%-an kovritecon certigantajarbaroj. Sur multaj lokoj de la montaro relative grandajn teritoriojn t okupas la plantitajregionfremdaj pinarbaroj. Bonsentas sin tie la cervo, apro, leporo, sovaĝkato, marteso, kaj lamelo. Bazo de la densa vegetaĵo estas la Karpat-simila malvarmeta precipitaĵa klimato. En lavalsubojankaŭ plurloke oni povas renkonti marĉajn kampojnn kun densee kreskantajj marĉajkreskaĵoj, kies mortintaj partoj deleviĝass el la marĉo simile all etaj montetoj. Inter ili i povas8


esti torfa koto aŭ malprofunda senflua akvo. Ĝia plantaro estas eksterordinare interesa kajvaria. Krome ni povas renkonti la jam menciitanjn kampojn buntatajn b per makuloj de alno-marĉoj, belegaj betularbaretaj-fagaj miksaĵarbaroj, sfagnomarĉoj.Fotoj: : Vidaĵoj dee la Muskaj-lagoj +mohos+tavak+k%C3%A9p&sourceid=opera&ie=utf-8&oe==utf-8&channel=suggest/La Kelemér-apudaa monto Piroŝka estas sur argilansubgrundon konstruiĝinta sabla, , ŝtonerade Kelemér/http://www.google.hu/search?client=opera&rls=hu&q=Kelem%C3%A9ri+tavolo havanta acidan reagon. La karakteriza arbarsocio: estass la karpena-kverka teritorio. -per siatre bone fermiĝanta foliarnivelo ne permesas varmiĝi la grundsurfacon, kajantaŭhelpas la elformiĝon de la malvarmeta, vaporplena aertavolo. Ankaŭ la kreiĝon de lakune estantaj muskaj lagoj-Granda kaj Malgranda per sia 5 hektara teritorio, fariss ebla laargila grundo, ĉar dum longaj pluvadoj ofte ekglitiĝas la supra grundtavologo, fermiĝante tiella intermontajn plimalgrandajn valojn, riveretbasenojn. Same estiĝis ankaŭ la basenoj de ladu lagoj– la pli granda iam antaŭ de 100 mil jaroj post la glaciepoko, la pli malgranda ĉ. dekvinmiljaroj. La trihektara Nagymohoŝŝ (Grandmuska) estas en pli progresanta stato de lalagevoluo: la torfotavolo de la ŝveliĝant-marĉo ankaŭ ĝia surfacoestas pli seka. s Pli bone enkreskis ĝin laestas jam pli ol o tri metrojn dika, jamtute nehavas malfermitan akvosurfacon,betula-salika randosocio, ol la pli malgrandan, per malfermita akvorando ĉirkaŭzonitanankoraŭŭ Grandmarĉon lulantan lagon. Bedaŭrine, pli frue onii elprovadiss pri ilia dreno. Lasfagnomarĉojn – kaze de la Nagymohoŝ(lago-Grandmuska) pli larĝa-, kaze de la Kiŝmohoŝ(lago Malgrandmuska) pli malvasta – marĉozono ĉirkaŭas, per kano, tifao, , kanaagrostido, surla pli sekaj partoj betulejo kaj salikarbejo. Al la duono de la marĉoj ĉi rando transformiĝas entufmuskan salikan-kaj tufmuskan kanann socion, poste en la tre valoran erioforan tufmuskanŝvelmarĉon. Sur teritorio de lamarĉo estas malpermesata eniri ne n nur el kialo naturprotektata,sed la enpremiĝanta marĉo povas esti ankaŭ vivdanĝera!Sur la okcidenta parto de laaltaĵĉeno de Putnok situantaj per arbarojĉirkaŭitaj marĉoj, dum la pasintaj jardekoj gravajŝanĝoj okazis en vivoj de marĉoj. La malfermita akvospegulo preskaŭ tute malaperis, dum kiola lignecŝalma vegetaĵaro iĝis pli evoluinta, la marĉozono estiĝis pli disvatiĝinta.La direktorejo de Nacia Parkode Aggtelek; kiel naturprotektato havas taskon por gardsavi lanaturdefendajn valorojn, konservado, restauro kaj prezento.Tiuokaze ĝi certigas la konservonde la naturdefendaj valoroj, estigis en Kelemér en la renovigita kamparana domo: en laMohoŝ-ház (Muska-domo) la konstantann ekspozicion prezentinta la marĉojn. /Laŭ tekstoj deCsaba Bartha RS kaj la hungarlingva retejo:http://www.foek.hu/zsibongo/termve/tt/kelemer.htm/Sinjorino Adrii Pásztor9


ŜercoLertecoDu amikoj promenadas en la arbaro.- Ĉu vi vidas tiun grandegan arbon? ? Imagu, pasintjare mi surgrimpis ĝin dum duminutoj.- Ne diru! Kaj ĉu vidis iution?- Jes, unu urso./Ladislao Pásztor/ProverbojDe la arbo ne videblas la arbaro. Arbaro aŭdas, kampo vidas. Arbo krakanta, venton ne timas./El Zamenhofa Proverbaro Esperanta/Muzeoandragogio – alinome – Muzea Instruo de AdoltojElektitatekstaro dela Unua Muzeo-andraagogia Konferenco en Miskolc - Szentendre 2010La hungarlingvan tekstaron kompilis: Mihály Kurta – Maria Pató:Recenzo:Sinjoro Robert Fekete planis la kovrilpaĝon de la supre menciit-titola, 166 x 21 cm grandanmezuronhavanta libro, prezentita en Miŝkolco la 4-an de <strong>Junio</strong>o 2010-a. Laa kovrilpaĝon bildoornamas. Surbilde infanoj montriĝas kunn figuroj degeviroj. Laa infanoj povas esti familianojaŭ lernantoj, La viro kaj virino iliaj gepatroj aŭ iliaj geinstruistoj. Unufojee ni povas rigardi r lafuturan simbolon de la senmanka familio, duafojekiel simbolon de laa muzeon vizitantajgelernantoj gvidataj de geinstruistoj. La a figuroj kune kun la malantaŭa m klarblua ĉielo farasplaĉemaa la aperon de la libro.La originala titolo de la eldonaĵo estas: Muzeumandragógia / Muzea Instruo de Adoltoj. Lalibro kiuestas elekto de prelegoj, pretiĝiss per subtenoj de la Instrua kaj Kleriga Ministerio, LaMuzea Instrua kaj Kleriga Centro, krome la metiejo TIMPNET.La libron eldonis: la Direktorejo de la B-A-Z departamentajj Muzeoj en Miŝkolco kaj laSubĉielaEtnografiaa Muzeo enSzentendre.10


Respondeca eldonisto estis:Nikolaoo Cséri.departamenta muzeo-direktoro Ladislao L Veress, ĉefdirektoroVastan temrondon havanta la eldonaĵo estas bone verkita, bone strukturitaa verko. Ĝii pretiĝisen la Presejuzino de la „Kapitalis KFT” en urbo Debrecen, respondeca eldonisto estis: JozefoKapusi.La libro: Muzea Instruo deAdoltoj I., enhavas prelegojnn prezentitajn dum la l UnuaMuzeoandragogiaKonferencoo /en Muzeoo de la Hungara Lingvo en Széphalom: 11-12. <strong>Majo</strong>.2009/ de 30 prelegantoj, kromla ferma parolo de sinjoro doktoro Jozefo Szabó. Ĉi verko estassenekzempla muzea faklibro en Eŭropo. La seriofarantoj estis: Maria Káldy – Jozefoo KristonVizy, kaj Mikelo Kurta – Jozefo Szabó.Konigonn pri la supre menciitindika faklibro vi povos legi laŭ laa libra vicordo de prelegoj. Lakurzivajtekstoj: citaĵoj estass el la eldonaĵo, la normalliteraaj partoj enhavas la opiniojn,tekstoaldonaĵojn dela recenzon pretigintaa persono.Pluraj prelegantoj parolis pri funkcioj f de sur siaj agadteritoriojlaborantaj muzeoj, ĉeflernejoj.Tial, pri tiuj mi faris apartan konigon laŭ la titolo:Muzeoj dee Hungario, funkciantaj laŭ laMuzea Instruado de Plenkreskuloj./1/ Sinjoro Péter Szamosvölgyi – urbestro de Sátoraljaujhely - :konigas la legantojn pritemo dela libro: „Bonan kaj bone! Tio estas ĉi tie la granda sekreto…..” citis la PetroSzamosvölgyi vortojn de Ferenc Kazinczy. La prelegantoo laŭ ekzemplo de la cititaliteraturisto same ĉion klopodas fari siaterene por lamuzeo. Menciis la preleganto, „ ke antaŭmultaj jaroj naskiĝis la ideo de la muzeaa instruo deplenkreskulo.La vorto andragogio estasgreka vorto, kies signifo estas:eduko, instruo de plenkreskuloj.La muzeoandragogiosignifasla muzeonivelan edukon, instruon de plenkreskuloj.”/2/ Ĉefnotario de departamento Borsod-Abaúj-Zemplén: Doktoro János Kovács komencissaluti lapartoprenantojn de la konferenco, citante ideon de laa franca pentroartistoAugusteRenour:„….Se inter miliono da homoj troviĝas eĉ unu por kiu signifas ion, tiam la ekzisto demuzeo jam havas racion.” D-ro Johanoo Kovács menciis, ke pere de laa muzea instruo deplenkreskuloj, „la muzeo iĝas pli malfermata al la vasta publikoo kaj de tio ĝi kontribuas ne nural altigode nivelode la averaĝa erudicio, sed ankaŭ al formado de individuo de la kleritapersono.”…..”Per tiu ĉi muzea agado la muzeoj celas atingi fiksan financan bazon donantanbudĵetansubvencion. Ĉitempee la celoj, laa pretendoj devenas el landaj interesoj, la financadojestus plenumitaj plej multe el pruntoj, vendo de nemoveblaĵoj, enspezoj de ne lafakojnkarakterizaj agadoj. Demando estas: ĝiss kiam estas rezervebla ĉi stato o kaj kiam signifosgravan fakan malgajnojn la pofoja tuta manko de la financaj kondiĉoj?”/3/ Sinjorino Annamaria Vígh prelegis pri la „Pensoj pri la estont-bildoeo de Muzeoj”„ Niatage ni vidas tion, ke celo de la muzeo-vizitanto, la plej grava vizitanto-atendoo estas laakiro dekonoj kaj tio, ke ni povu servi la kontentigon de la scivolemo prii la nekonataĵoj. Entiu informacio interpreta rolo la muzeoj suprentaksiĝis. Ofte spertebla estas, ke en lamalgrandaj setlejojj la vizitniveloj de la regionaj domoj, memordomoj, lokhistoriaj kolektaĵoj11


estas trealtaj. En ties kazoj estiĝas manprenebla la principo de la socia utileco. Ĉi maniereevoluas kaj formiĝas ĉiam pli interesaa la loka kulturo, pro kio unu ellevita celo estas laevoluigoo de la muzeaj ekspoziciejoj kaj la sistema evoluigo de la muzeaj kolektaĵoj,la gardode lokaj valoroj en interesode fortigo de la loka identeco…..La disvolvigaprocezokomenciĝis inter 2000 kaj 2009 kadre de la programo „Muzeoj por ĉiuj”. Apogiĝantealmalvastaj financajcirkonstancoj oni decidis tiun celsistemon, kiu estis plenumigita perengaĝo de Eŭrop-uniaj financaj fontoj. Konforme al tio, oni devas pli efike devas plupasi,grandigite la la instrucelan utiligon de la artaĵstoko. „Miaopinie, al tiuj laboroj vastronda sociakoncentro bezonatas. Tiuproceze decidann rolon ricevos ĉiuj, kiuj ankaŭ en n la ekzerco inklinasalproprigi la ideon de la dum vivlongo tendenca lernado.La vivlonge tendenca lernadoestas laplej grava demandode la senco de la homa vivo. Tioĉi signifas, ke kiu kolektas konojn ankaŭen la malfrua etapode sia vivo, tiu povass akordiĝi ankaŭ tiam al a la pretendoj de sia ĉirkaŭaĵokaj tiel povas senti sin ĉiam utila./4/ Sinjoro MihályKurta: Muzea instruo de plenkreskuloj kaj la plej grandskalastato deMuzea-Konsciencoo /Muzea-meditacio/. La novigaj klopodoj en la Muzea-kulturointerpreto.„La simptomojn,procezojn de la hungara socio, la Eŭrop-unia komunumo kajj la ninĉirkaŭanta mondo analizenda el vidpunkto de la muzea instruado de plenkreskuloj, ni tiristiujn konkludojn, kiuj povas signi s novajnn direktojn al nia muzea kulturointerpreta teorio kajmuzea ag-ekzerco.La ĝeneralajn konkludojn jenee mi resumas:1.La krizo de nia patrujo, la Eŭrop-unia komunumo,la globala mondo m estas ne nur financa kajekonomia, sed nikontraŭstaras ankaŭen la homa mondo longdistance valida kultura,kolektiva, morala krizo. La financa, ekonomia krizo estas nur la sekvo de la kultúra,komunuma kaj morala krizo.2.Baze de niaj observadoj ni spertis, kee ronde de la plenkreskuloj disvastiĝantaj modernajprocezoj-igantaj stultaj la homojn – montras plialtiĝan tendencon en la mondo. La simptonojne interrilatas kunla analfabeteco, pliee havas kontakton kunn tutmondecigo, la tutmezurajagadoj de la modernigo, kunkrizo de e la modernismo, kontraŭ la aliaa homo gradiĝantakruelecode la homo klopodanta al aŭtonomio, potenco, parte interrilatas per la eksplodsimilaprogresoo de la inform-komunikado, la a giganta kvanto de la l per mondreto komunikitajinformoj.”Laŭ sinjoro Kurta ĉi malsaĝiga agadsistemo evidentiĝas en tio, ke la plenkreskulojj prefereelektas la retajn neĉiam tutprecizajn, sed facile, rapide akireblajn datumojn anstataŭŭ éa plejmalmodernaj lernadmetodoj (per libroj, prelegoj, kursoj) atingeblaj valoraj indikoj. Multkazeoni estiĝas tro liberaj, maldece kondukantaj, senpripensaj koncerne siajn agojn kaj al siajhomfratoj, proksimuloj. „Ĉi metodo estas bedaŭrinde sindetruada konduto. Laŭ la diritaj latemo de la muzea kulturotransdono dum muzeainstruo de d adoltoj estas komunumongeneranta celo.12


La muzea sistemo de instruo de adoltoj (muzeo-andragigio) esploras la eblecojn de lamuzeo,muzeokarakteraj institucioj, civilaj kolektivoj, la organizoj taksitaj per protekto,gardo pri lakultúra heredaĵo, la agadeblecojn, kondiĉojn ĝi ekzamenas, krome k klopodas malkaŝi tiujnegalaĵojn, kiuj interoficiaj, aŭ eksteroficiaj muzeaj kadroj povas p meti pli influajj por laplenkreskaj individuoj, komunumoj dee plenkreskuloj, la lernadajn memklerigajn, lapersonevoluigajnrezultojn etendiĝantajjn al ĉiuj vivterenoj. Dum laa muzeoandragogiakonferenco la muzeologoj, la muzeaj kulturoperantoj kun la esploristoj de universitatoj,profesoroj povis komune disputi pri la duobla instruo, kies esenco estas, ke la konoalproprigokonstruiĝanta sur la okcidenta civilizacio certigasuniversalvalidan scion. En la hungarakulturo,en la muzeologio la estonton de la muzea instruo de plenkreskuloj tiu pridecidos: ĉuestos scienco-plimultigantulojhavantaj intelektan kuraĝon.”Same estas celo por helpi la plenkreskulojn, la plenkreskan komunumon enn prizorgitaloko demuzeo, por ke tiu povu ekzerci la vivlongan lernadon, krrome, ke la muzea interesanto, lapubliko povu ekkoni ties metodojn. La vivlonga lernado ne estas nova afero ĉe ni. Ja, J laŭ lahungaraa onidiro:”Ankaŭ la bona pastro lernas ĝis sia morto.” La diferenco estas tamen, kenun la vivlonga lernado devas etendiĝi ne nur al kelkuloj, sed s al tuto de socio. Laŭ tiesesenco: kiu kolektas konojn ankaŭ en la malfrua periodo de siaa vivo, tiu povas utili ĉiam kajpovas senti sin sukcesa. „En landoj de Eŭropo – eble malpli enn Hungario – ĉiutage akriĝas lasituaciointer kulturo de la evolulandarokaj la eŭropa. Tial niatage la pliaa celo de lamuzeojestas por helpi la plenkreskulojn por ekkoni la multtavolan scion de la homaro, lainstruojn dela ankaŭ aliajn mondkonceptojn spegulantajn aliajkulturoj. Laŭ la 1997. jara CXL. leĝo4.parto 2.ĉapitro punkto C: ”konigo de la valoroj de la kulturoj universala, nacia, etnika kajalia minoritata, la interkompreniĝo, la antaŭhelpo dealpreno, la prizorgo de kulturo de festojestas taskoj de la loka publika kleriĝo. La okupiĝo pri la pasinto, nunoo kaj estonto de lamuzeoj rigardeblas mondskala, kiu estas tute novbakita fenomeno, ja pli frue la muzeojfokusigis al la pasintatempaekzameno, esploroj de la kultura heredaĵo. Inter la nialandajekzemploj altrovantaj pozitivajn sociajnn eĥojn ni mencias la grand-spektaklojn. La LongaNokto de Muzeoj la Aŭtuna Festivalo de Muzeoj, Muzea Majfesto – nombraj ekspoziciojaltiras multegajn vizitantojn. La ariĝintaj scioj, konoj, spertoj en la muzeoj povas simili alnenia alia kultura sistemo. El kriterioj de la totalada muzea filozofado mi ellevas ekzemple: laetendiĝon de la muzea libera klerigado al la talento-prizorgo,al penado de vivlongalernadode infanoj kaj plenkreskuloj,evoluigo de la vastaronda servantokapabloo de la muzeo surtereno de turismo, la muzeo kiel instruanto pere de amuziganta instruoestiĝutravivaĵkarakterondonanta instituto.” „Laa muzea publika kleriĝo laŭ la leĝo; muzeokarakterakreaĵo, signifas laprocezonde la perado kaj enpreno, dum d kio la muzeokarakterajorganizacioj, la muzeaj civilkomunumoj kreas eksterlernejan kadron al la alproprigo fare f de lahomoj ke esencon de la kultúra heredaĵo, la homoj ankaŭ meminstru-maniere – sendepende dela aĝaj proprecoj – povu alproprigi kaj enpreni. Ĉiam baza tasko estis de la muzeoj: porkolekti la objektajn memoraĵojn, prilabori registri gardi kaj prezenti ilin. Fino de la 20-ajc.laŭeksplodajn ŝanĝiĝojn evoluigis en la muzea sfero. Sur la internaciaj terenoj laŭorde onidisputass pri estonto de la muzeoj. la instrua sistemo de Eŭropa Unio estas la tn., procezosistemo, kies bazo konstruiĝas sur la tradicisistemode la okcidenta civilizacio, sed ankaŭ tioveras, ke ĉi tio ne signifas veran scion enn mondo de la plurpolusa civilizacio. La sciojj akiritaj13


en aliaj civilizacioj kulturoj estas aliaj, ol kiujn laenmigrantoj povas trovi en Eŭropo, enHungarujo.” „En Hungarujo konsiderindas etnaj minoritatojla: Bulgaraj, Ciganaj, Grekaj,Kroataj,Polaj, Germanaj, Armeniaj, Rumanoj, Serbaj, Slovakoj, Slovenoj kaj la Ukrainajpopolgrupoj. Geografie ili vivas sporade, , ĝenerale ankaŭ en iliaj loĝlokoj etnon kreante vivasla gentaj,aŭ etnaj grupoj kaj ili diferencas unu de la alia konvene al la poplecaj proprecoj.Situaciode la Ciganoj estas individua, kontraŭ la aliaj etnoj, ĉar ili ne havas patrinlandon kiupovus internacinivele reprezenti iliajn interesojn. Tiel la situacion de Ciganoj severigas lamondskala perforteco spertebla kontraŭ ili. Inter la enmigrantajaj etnoj pligrandiĝas la nombrone nur de la migrantoj kaj rifuĝantoj, sed ankaŭ de etnaj grupoj, g kiess veko de interesodependas de la ekonomio, vojaĝo, turismo. En Hungario pligrandiĝas la proporcio de la l Ĉinoj,ArabojnVietnamoj ks., pro tio t gravas la temrondoo de la identiĝo. La identeco emfazas enprezento, montro de la loka altranga rolado antaŭ la publiko, reprezento de la lokaj valoroj. Lakulturo inter landojde la Eŭropa Unio estas enlandaj aferoj, sed la interpopolan dialogon, laevoluigon de komunumoj, emfaze subtenas la uniaj forumoj. La muzeoj tial klopodas al latraeŭropaktaj kontaktoj, ĉar ili analizass la manifestiĝojn de konfliktoj de etnaj, kulturaj,religiaj civilizacioj kaj volas helpdoni, kee ilia publikopartoprenante en universvalorajlernadajprocezoj povu ompreni apud la okcidenta kulturo ankaŭ la tradicisistemojn de aliaj kulturoj,religioj.Kaze de la kultura diverseco la samaj modernigadaj fenomenoj danĝerigas eĉkondamnas al formorto la malgrandajn ligvojn, kiuj same danĝerigas la faŭnon kaj flaŭron.Tial la savo de malgrandaj popoloj malgrandaj lingvoj gravas ĵus ĵ tiome, kiel de la faŭno kajflaŭro.La medito estas tiaprocezo, kies celo estas la senpera atingo, eksperto e de la plialtnivela statode konscio. Signifode la muzea medito estas: la nociaj elementoj de kulturo estas tiuj valoroj,religioj,lingvoj, sciencoj kaj artoj, tradicioj, institucioj kaj vivmanieroj – tien enkomprenanteankaŭ lafinancajn kaj spiritajnkreaĵojn – per kiuj unu persono aŭ grupo esprimas sin, realiĝaskaj evoluiĝas. En Hungarujo la muzeomeditajn procedojn apud la cigantemo kaj alietnoj lamuzea ekzerco etendigas al la enmigrantaj kaj laĉi tie vivantaj ĉiuj etnoj, al la l defiojmultkulturaj, ja tiujestas samtempe ankaŭŭ Eŭropa kaj naciaj defioj, kiuj inspiras la muzeojn alaŭtentikaj respondodonoj. Ekde la 1970-aj jaroj en nocio de la kulturo enapartenas ĉiu formode la amasinformado – ankaŭ la „informada kulturo” ”, nome tiucele, ke por r ĉiu certigita estu laebleco de propra elekto sur tero de libereco, kaj la respekto de homaj h rajtoj./5/ Sinjoro Mihály Sári – sinjorino s Dalma Lilla Dominek: Lernejo L en laa MuzeoDum esploro finitaal la transpreno de la novaj Eŭropaj penadoj, du muzeojn kunsimiligis s-roMikelo Sári; la Muzeon British (Londono) kaj la Muzeon Belartan en Budapeŝto. Celo de laesploro estis ties konstato, kiuj elementojj estas komunaj kaj kiuj diferencas en funkcioj de ladu landaj muzeoj.”Ni povas vidi, ke la diferencoj estas: en la organizaj kvantoj de laprogramoj. En la fremdajn kulturojn (Ĉina, Araba, Hinduja, Afrika…) plii da enrigardeblecojdonas la Muzeo Brtish kaj karakterizaestas la organiznivelaa teno de laa konstantaj anglajlingvokursoj por kela nebrituloj pere de tiuj pli bone povu ekkoni la prezentitaĵojn. Sed en laBelarta Muzeo pli multas la infanprograiamoj, kaj ties plimulto ligiĝas al la Eŭropa kulturo.”Miaopinie nia Belarta Muzeo devas plimultigi la prelegojn, prezentojn pri la Eŭrop-fremdaj,havas jam menciitaj ekstereŭropajlandaj kulturoj, ĉar el tiuj ankaŭ Hungarujo multajn14


enmigrantojn. Sed krome la Belarta Muzeo devas organizi hungarlingvajnn lingvokursojn plieol anglajn, ja nia patrinlingvo-landlingvoo ne la angla, sed la hungara estas, ni estas Hungarojkaj ne Britoj. Anglajn lingvajnn kursojn gvidi grandnombre en Anglio A estas evidenta, jaAnglioestas mondpotencaŝtato. Sciula enmigrantoj se ili volas vivi kontakti la indiĝenan loĝantaronnialande, ili devas bone koni la l hungaran n lingvon kajkulturon, al la kontaktiĝoj kun Hungarojne la propran lingvon aŭ la anglan apliku! Ne forgesu, ke lingvo de Britoj perforte konkerastutmonde! Per la hungara lingvoscio ili povos ekkoni la sencojn de hungarlingvaj tekstoj deniaj muzeoj kaj dealiaj lokoj. Ankoraŭ iom pri la de mi vizititaj hungaraj muzeoj: ili i havasmalmultajn sciigojn, broŝurojn reklamcele pri siaj ekspozicioj. Ekzemplee en Tiszafüred onivendas prospektojneldonitajnn ankoraŭ enn 1991. Ni devas scii, ke la Muzeo „Kiss Pál” havasĉefe sian etnografian ekspozicion ekde multjare neŝanĝitan. La L prospekto eldonita en 1991ankaŭ nun validas. Sed se tamen okazas iom da ŝanĝo, pri tiu informas nin la kasistino de lamuzeo. Laŭ mi pli vastarondedevus reklami kaj vendi iliajn prospektojn en intereso de la plibaldaŭaa reprinto. La prospektoo eldonota en <strong>2011</strong> pli taŭgus ol laa 1991 jara, ĉe vizito de grandaeksterlanda grupo./6/ Sinjoro Csaba Éles: Belaj Vortoj, Profundaj Ideoj Por la Hungara Muzea Rigardo„Je respekto de pasinto, aktiveco de la nuno, la kredo je la estonto baziĝas la societo, la regnokaj la tuta homaro” – citis s-ro Ĉaba Éleŝ vortojn de (hungara literaturhistorikisto,prozverkisto…:) Paŭlo Gyulai, poste li prezentis pensojn de elstaruloj de la 19. jc-a hungarareformepoko: Mihály Vörösmarty, István Séchenyi, Lajos Kossuth, K Sándor Petőfi. Tiesesenco estas, ke por flegi lanacian memoron, oni devas krei manpreneblajn elementojn.Ekzemple skulptaĵojn, memorĉambrojn…”Sed povas esti nacia memorejo ankaŭ iafortikaĵruino, batalkampo. Tiujn oni devas provizi per memorkolono, monumento por pilgrimitien.” Tiaj histori-memorlokojestas niaregione ekzemple: la memorparko kreita je memoro dela (1241. jara mongolinvada)granda batalo ĉe setlejo Muhi, fortikaĵoj f enn Norda-Hungarujoruinigitaj de Habsburg-reĝimo, sinagogojj en urbo Tokaj kaj vilaĝo Mád. El inter la literaturajmemorlokoj mi mencias la memorĉambrojn de (poeto) Mihály Tompa en vilaĝo Kelemér, de(la ankaŭ esperantlinve verkanta, redaktoro, ĵurnalisto) Mihály Gergelyy en Varbókaj jeestimo de la du naskitoj: (verkisto) Pál Jászai kaj (la esperantista lingvisto, poeto, artatradukisto kuracistprofesoro)d-ro Kálmán Kalocsay en urbo Abaujszántó. La menciitajmemorlokoj bone plenumas siajn rolojn./7/ Zsuzsa (Suzana) Koncz: DefiojŜtatoj Amerikajde la Muzea InstruoPor Adoltoj en la Unuiĝintaj„La amerikaj muzeoj determinas pri sia plej grava misio, en plenumo de laa instrua funkcio. Altiu aludas ankaŭ tiu fakto, ke al la klerigo ili elspezas ĉiujare pli p ol 18 milionojn da dolaroj.Ankaŭ tiu fakto aludas al popularecode muzeoj, ke laŭ la l statistikoj inter la somerajprogramoj de la familioj unuloke starass la vizito de muzeoj. La amerikaj indianoj povasekkoni sian kulturon el materialoj de la kolektaĵaj ekspozicioj, kaj k tio ĉi gravas ankaŭŭ tial, ĉarjam grandparte pereiĝis ties parolaj aŭ skribaj fontoj. Sed apudd la muzea ekspozicia gvidadoelformiĝis ankaŭ la prelegoj, diskutadoj, Galeriaj-paroladoj, eĉ ankaŭŭ la internetaj kajpoŝtelefon-informacioj.” La fluigo de informoj kaj sciigo de la novaĵoj devas iĝi gravaj lokoj15


de la atentovekoj de la muzeaj hejmpaĝoj, prospektoj. Tiujn ĉi ĉ samajn vojojn sekvii fare deHungarujo, estas proponata ankaŭ de la Okcident-Eŭropaj ŝtatoj. La supree aperanta maniero,la muzeaj plenkreskulojn klerigaj programoj donas utilajn tempopasigojn ne nur al lagemezaĝuloj, sed ili gravas ankaŭ en eduko de la idoj, kaj en evoluigo de ilia mondkoncepto./8/ Sinjorino Erika Juhász: De Instruo de la Muzea Fronta Personaro ĝis laMuzeoandragogiaKlerigo. En ĉi tiu prelego la prelegantinoelvolvis laa rolon de la nunajmodernaj muzeoj kaj analizas montrante la nun sekvendajn novajn vojojn, kiuj povas kondukine nur al konserviĝo, se dal la pluevoluo, kaj prospero de muzeoj. „Gravas mencii ĉi tie, kepro la: Vizitantoamikaj-muzeoj, Muzeoj por ĉiuj – programoj realiĝas r en la „Alfa-programo”de la Kleriga kaj Kultura Ministerio. Ties celprogramo estas, ke kun laa vizitantoj primarerenkontiĝanta tielnomata fronta-personaro, do la: halo-gardistooj, kasistoj, , gebiletistoj, kaj lasekurgardistoj povos servi primare kiel celpunktoj de la instruoj, enprenante ankaŭ laekspozicio-gvidantojn, por ke je demandoj de la muzeovizitantoj jam ili povu doni launuajninformojn. Esence ĉi instruon la muzeoj povas realigi per trejnadoj, internaa pluperfektig-kursasistemo, tiel ankaŭŭ kadre dela akreditaj instruoj de plenkreskuloj. Tiuu plenkreskulgradapluklerogo povas ligiĝi ankaŭŭ al diplomo. Ankaŭ la cirkonstancojn de la enira ekzamenodonas lapetanta supergrade instruanta i intitucio.” Tiu ĉi klerigo manke de la cirkonstancojbedaŭrinde en Miŝkolco ne ekzistas, nur en la Scienca Universitato en urbo Debrecenokazastiudirekta fakinstruado./9/ Sinjoro József Szabó: Novaj Defioj de la Muzeoj: Muzeaa Instruo dee PlenkreskulojEn ĉi tiu prelego d-ro Jozefoo Szabó prezentas kaj analizas rolon de muzeoj, montrante lanovajn vojojn kiuj povos konduki al la porestonta ekzisto, pluevoluo, floriĝo de muzeoj. Lainterpreto de la programo „dum la tuta vivlongo daŭra lernado” /”lifelong-learning”/ atingissian nunan versionje antaŭo de la 21-a jarcento. Laakceliĝantaj ŝanĝiĝoj, tiel same la akirode la kvalifikiteco bezonataa al laborkondiĉoj modifiĝintajpro la evoluoj teknika kajteknologia, trafis fokuson. Entiu ĉi procezo la vizitantoj povas havi tiujn informojn, kiujhelpas la orientiĝon en nia rapide ŝanĝiĝanta mondo, ian apogilon kaj bone konturiĝeblanfonon signifas por ĉiu aĝogrupo. tial estas bone elektita tiu ĉi funkcio, f ja la muzeoj disponaspri tiu rimedaro, kiu forte povos gradigi la efikecojn de transdono kaj enlaso de la informoj.Parte de la muzeoj unu kaŭzo estas la kulturo-interpreto,estas financataj nur tre t malaltmezure. Se lamuzeojla alia estas, ke la muzeojapartenantaj al kategorio de publikhavaĵoj, volas pluevolui, sekve ili devas iĝi profitonproduktantaj, instruantaj, amuziĝantaj institucioj,do ili devas produkti la financajn havaĵojnn por si mem. „La Eŭropa Unio atendas tiun de ni, doni devassurpreni ĉi novan vojon.”/10/ Judit Lakó sinjorino Herpai: Gerontologiaj Aldonaĵoj al Helpo de la Gerontologiaj kajMuzeo-gerontologiaj Agadoj.„La gerontologio estas sciencookupiĝanta pri la maljuneco kaj procezo dee la maljuniĝo. Celokaj tasko de la gerontologio estas: por esplori, ekkoni procezojn de la homa maljuniĝo, trovitiujn faktorojn, kiuj rapidigas, maéakcelas, kaj per la moderigo ili plilongigas la aktivanperiodon de la homa vivo. Ĉi tio t ankaŭ tial gravas, ĉar niatage en e Hungarujo ĉiu 5. homo estassuper 60jaro. Ĉi tiu scienco okupiĝas ankaŭ per demandoj de la maljunaĝaa lernado. Pro tio la16


muzeoj apud klerigo de adoltoj (andragogio) difinis kiel celon; ankaŭ instruon de la maljunajhomoj. Laŭ la distribuo de la Tutmonda Sanitaraferaa Institucio (WHO) la provizora aĝo estas45-60 jaraĝo, periodo de la maljuniĝadoo estas 60-75 jaraĝo, la maljuneco 75-90 jaraĝo, lakaduka maljunega aĝo 90-1000 jaroj kaj la vivantojnn super 100 jaroj ni nomas”Tre maljuneg-aĝaj”(„Metuŝelaĥ - aĝaj”). Mii pensas bona imago estas la okupiĝo kun la maljunaj homoj, jaĉe la maljunaj kaj sole vivantaj homoj gravan danĝeron kaŭzas la soleciĝo, , la fizika kaj animaizoliteciĝo.” La muzeoj povass helpondoni al kreo de komunikadaj eblecoj okazantajj kun ili,ankaŭ al renkontoj kun samaĝaj kaj aliaĝaj homoj, por ke per plimultiĝo p de la sukcesĝojo iliavivemo,energio povu reviviĝi. Ja ni scias el proprajspertoj, kee ankaŭ al la maljunuloj multesignifass la sindisvolvado, la sukceso antaŭŭ la komunumo./11/ István Vadász: Iu EblaEkzemploo de la Malformala Lernado. La Projekto „Invite” enla Muzeo „Pál Kiss”„En <strong>Aprilo</strong> de 2007, unu Ĉehuja organizaĵo plenuminta instruon de plenkreskuloj perr tiu petoserĉis lamuzeon en Tiszafüred (Tisafured), ke aliĝual la programo tielnomata „interkulturarenkontiĝo. Ties esenco estas, ke ekirigu tian agadon (inter mueoj, bibliotekoj,teatroj,metiistoj, amatorajartaj grupoj ks.) peree de montro de la kultúra multkoloreco esprimiĝasankaŭ la Eŭropa aparteno unu al alia. La Projekto „CYRIL:Culture in Your Region inInformal Learning/ /CYRIL:Kulturo en Via Regionoo en Malforma Lernado – nomonn ricevis.La internacia projekto je la Ĉeha iniciatro fine ekiris ne nurr en Hungarujo, sed ankaŭ enIslando,Kimrujo,Litvanio, Rumanio.(Vidu la retpaĝon:www.decside.ac.uk/employers/cyril/) Ties celo en Tiszafüred tiel realiĝis, ke la Muzeo PaŭloKiss prezentas la etnografiajnn elemewntojn de ĉirkaŭaĵo de Tiszafüred, kaj pere de tio t la tievivanta fremdlingva loĝantaroo kaj la tie vizitadaj en- kaj eksterlandaj turistoj povas ekkoni laplej karakterizajnrilatojn de ĉi regionunuo de Hungaruja kulturo. Peree de la ekspozicio-malfermiĝos okazoo por konatiĝi kun la samlokanoj kaj tiel ili povas pli bone, pli senpere havigvidadoj okazontajaj al la planitaj konstantaj kaj provizoraj ekspozicioj,por tiuj fremdulojsian parton en la muzeo donita kultura travivaĵo. Ĉi tiun gradigas ankaŭŭ tiu iniciato, ke posomeroj; julie, aŭguste en kadro de klerigo de plenkreskuloj krom k la hungara lingvo ankaŭantaŭinstruitaj gelernantoj, studentoj faras ekspoziciogvidadon eĉ ankaŭaŭ prelegojnpor laeksterlandanoj.”/Mi mencias ke en la jaro 2008-a dum laa Hungespola Renkontoo en Miŝkolco, la estraro de laPola Esperanto-Asocio kaj reprezentantino de la pola Universitato en urbo Łodz serĉis lasaman kontakton pere de ni Miŝkolcaj geesperantistoj kun la Miŝkolca Universitato,, sed tiesreprezentanto ne aperis dum la l kunveno. La Miŝkolca Universitato nek tiam, nek ekde tiamhavas lanecesajn cirkonstancojn aliĝi al tiu programo.//12/ Sinjorino Irén Kállai: Spertoj dee la Referencia – Klerigo de laTutvivodaŭra Lernado en departemento Bihar” en laMuzeo Bihar.Projekto: „Dum la„Celo de la projekto estas: Evoluigo, utiligo de loĝantartenaa forto de la setlejoj, la areo(Berettyóújfalu), pligrandigoj de la ĝenerala kulturo, pretendoo pri lernado de la loĝantaro,pligrandigoj de la talento-rutino de homoj. Kaj apudĉi tiuj la praktika p elprovo de la Eŭropajnovaj atendoj de lainstruado de plenkreskuloj kaj evoluigoj de la al tiuj bezonataj objektaj kaj17


„La Unua Konferenco pri la Muzea Instruo de Adoltoj malfermis novan vojon inter la diversajscienco-branĉoj”- komencis doktoro Jozefo Szabó lafermoparolon de la libro. „Ĉi konferenco18humanaj fortofontoj” kiel klare esprimis sin Irena Kállai. Dum la ekzercoj travivitaj travivaĵojaktivigas la kaŝitanscion de laindividuo, surfacigas iliajn pretendojn al la daŭra lernado./14/ Szilvia Simándi: Muzeoj kaj la TurismoDe nia epoko la turismo estas unu el laa plej gravaj manierojj por elĉerpi libertempon, kiukarakterizas ĉefe la someran tempoperiodon. La turistoj - allogataj aŭ dee la naturo aŭ de lahomo kreita tirforto - pasigas signifan parton de sia libertempo. La muzeoj apartenas al lalasta teritorio. Se ili reiras en la jam rigarditan muzeon tio signifas, ke ili estas scivolemaj prila ŝanĝoj, ke ĉu ĵus tiam kiunvaloron prezentas rigardi el siaj trezoroj la jam konataa muzeo.Se novan lokon vizitas la vojaĝanto, scivolemas pri la lokhistoriaj kaj alikarakterajkulturajvaloroj, vidindaĵoj de la konkreta loko, kaj atendas la hejmenatingon, kiamm hejme la hejmanojpovos raporti pri ĉii tiuj travivaĵoj, pri siaa pleniĝo. La pludonitajj konoj vekas interesiĝon de lapluraj homoj, kaj ofte okazas, , ke ankaŭ la informitoj vizitas la konigitajn lokojn. Tial gravasla decida rolo de turismo en interpreto de kulturo. Ĉi tie menciindas la rete okazantainformfluigo, ĉar pere de tiomultspeciaa kono atingas la serĉantojn. Sed la persone en lamuzeoj akiritaj scioj, la spertita travivaĵo estas tamentute alia. Pli profundajn spurojnlasas ilien la vizitanto. „Tial, al la reto superŝutitaj tekstoj devas esti tiaj, ke ili igu la serĉantojn porviziti persone la certajn lokojnde la atingebla scio” – esprimis la prelegantino Silvia Ŝimándisian opinion pri la demando, kaj mi tutee konsentis pri tio. Miaopinie por apogi niajnn konojnnur al larete troveblaj, estas memtrompo,, kiun proponatas oni eviti e kiel eble./29/ Sinjoro Zoltán Riczu: Muzeoj kaj Vizitantoj – Ĉu Laa Muzeojn Povas Ni Fari PliAllogaj?Kiel anoncis la preleganto komence sian parolon, multfoje li demandis sin; ; se li nekontaktiĝus kil nun al la muzeo, ĉu li kiel privatulo enirus la muzeonn multfoje?Fine likonvinkis sin pri lajeso, ĉar „ la muzeaj objektoj estas pruvaĵoj de la pasinto, sen kiuj ne eblasskribi historion, tial trezoro estas ĉiu ekspoziciitaobjekto de d la muzeoj.” Li ŝatas tiujnobjektojn, li bezonas ties admiradon, doo li certe vizitus ĝin ofte. Se dal tio, ke lamuzeosignifu altiron poraliulo, ne ĉi tio estass la unusola kaŭzo. „ Gravas la ekstera apero de lakonstruaĵo, ĝia distanco de veturiloj, mezuro de laenirkosto, la lokigo de la ekspoziciitajobjektoj, ties lumigiteco ankaŭŭ el vidpunkto de la bona legebleco de la skribitaj materialoj, lakielfarode la ekspozicigvido,, dum kiu oni povas atenti ties aŭskultitan tekston kaj ankaŭ laobjektojn povas rigardi, kia estas la muzea personaro;ĉu ĝi povas p servi per informoj al lavizitantopor trovi kion kie, aŭ kion rigardu lavizitanto. Krome: kia estas lamuzeavizittempo, por kelkuloj gravas por trovii tie geamikojn, aŭ ĉu ili povas ligi novan konateconkun iu, eble kun ĵus kompetente sperta persono. .” Laŭ mi gravas ankaŭ la ekspozicionakompanantaj programoj. Se al la interesoj de la vizitanto la proponitaj p eblecoj de la muzeoentute konvenas, ankaŭ aliameniros ĝin por ĉasi novajn trezoraĵojn.Se la muzeovizitoamuzigaa estis, tiuokaze grandaa estas la delogo, ke iurakontantee pri la viditaĵoj ankaŭ aliuloijnallogu tien,/30/ Sinjoro József Szabó:Muzea Instruado de AdoltojFerma Parolo: Muzeoandragogiaa Konferenco – Estonto de la


direktigis atenton al tio, ke la tradiciaj t muzeaj roloj plivastiĝas en e la moderna epoko per novajtaskoj, kaj tiuj pretendas novajn fakulojn. La pli frua bone funkcianta kontemplado – bezonode la kontaktotenoo kun la lernejanoj – ankaŭ nun validas, sedd ĉi rondo nun disvastiĝas plipotencigite al la adoltoj. Ĉi tie ni diferencigas la partoprenanttojn havante sian parton en lasupergrada instruado, la laborantajn gemezaĝulojn kaj la pliaĝulojn en kies vidpunkto la kunili okazanta, kontaktokonstruon, vekon dee ilia interesiĝo oni povas atingi alimaniere ĉiuokaze.La muzeojn oni tenas la plejj bona scenejo de la hominstruoj, ja oni tie ekspozicias tiujnobjektojn, sur kiuj baziĝas niahistorio kajkutim-kulturo. La novaj sciaj klerigopretendoj, al lasocio direktiĝantajedukaj agadoj formuliĝas en la muzea klerigo de adoltoj.” Sinjoro JozefoSzabó per ĉi vortoj vortigis sian opinion pri estonto de muzea klerogo de adoltoj:”La pli longavivdaŭro povas fari ebla, ke la pensia-devas antaŭpreparisin ĉiu fakulo laboranta tiuterene, interaĝogrupo aperu pri tiaj pretendoj, kiajn ĝiss nun nimalpli spertis.” „Je tiuj ŝanĝojceteraj ankaŭ la klerigo. Tial ni renkontiĝas en kelkaj klerigoj kun la fakoo instruo deadoltoj,el kio enla estontoo povas elkreski eĉ memstara klerigo. Ankaŭ tial t gravas, ke kiel daŭrigon dela Konferenco, ni montru tutmonde niajnn ĝis nun atingitajn rezultojn.” Mii atestas la muzeojnunurangaj praktikaj scenejoj, sed en la teorianinstruon proponata a estas enpreni lakonmaterialon de la iama fako: „popolklerigado”, la retorikon, la instrumetodologion kaj lapsikologion en interesoj de la pli facila kaj altnivela okupiĝo kun la diversaĝuloj.La fakliteratura libro „Muzea Instruo de Adoltoj” – malkovris s antaŭ mi multajninteresaĵojn, unu novan tute nekonatann kulturbranĉon. Ĝi prezentis vivon, agadon de laHungarlandaj grandaj muzeoj, la komencitan novann vojon, tiess motivojn kaj i8magojn pri laestontaj muzeoj. Mi volonte vizitas muzeojn, galeriojn prelegojn. Ĉar laa politiko-ŝanĝo pr.neniigisnian pli fruan kulturan vivon, por anstataŭigi ĝiajn nunajn mankojn, por krei novajnkulturajn cirkonstancojn, mi akceptas bona ideo la elkonstruonn de la muea-instrusistemo. Miakceptas prava la konfeson de sinjoro Zoltán Riczu: ”la en muzeoj m troveblaj objektoj estastrezoroj de nia nacio, kiujn devas koni niaj ĉiuj sampatrianoj kaj k la ĉi tienenmigrantoj.” Miakceptas laŭcela, ke niaj vizitantaj fremduloj ekkonutiujn valorojn, ĉar pere de tiuj ili i povosekkompreni niajn popolon kaj agojn. Tial mi tenasgravaj; kee oni instruu krom la hungaralingvo ankaŭ hungaran literaturon, historion kaj prelegu pri p la hungaraj muzeoj al laenmigrantoj, por doni al ili la komencan kulturan pakaĵon pri nia kulturo. Mi proponas krome,ke hejmpaĝoj de la muzeoj, galerioj, ekspoziciejoj enhavu la programojn de la koncernainstitucio, estu tiuj en ĝisdataj statoj, por ke la interesanto povu serĉi pri tiuj la por li/ŝi plaĉanprogramojn laŭ la libera elejtebleco. Ja laa homo multfoje elektas tion kio estas antaŭ sia s nazo.Sed, se ne nio estas rigardebla tie, kiu kion elektu? Pensojnn vekita estis la enpaŝo en lamuzeaninstuadon c de la adoltklerigo,, parte de la hungaraj supergradaj instruinstituciojaliĝintajal la tn.: „instrusistemo de Bologna”. En Eŭrop - Unio la kulturoo estas afero de ĉiuregno.Ĉi sistemo tamen tute aliigis la hungaran superan instrusistemon elformiĝantann post ladua mondmilito, konata kaj rekonata jamtutmonde. Tamen ni esperas, ke e funkcio deĉi novasistemo pliboniĝos, estiĝos bona kontraŭŭ siaj nunajĉiuj malcertecoj. Nialande estas la plejgranda la morta-proporcionombro el inter la Eŭropuniaj landoj. Ties kaŭzoj estas: latrostreĉita vivmaniero ekde la politika ŝanĝo, la timego pro perdebleco de la laborejoj, laplialtigode aĝo por havi pension, la plilongigo de laborhoroj (anstataŭ laa socialismepokaj 8horoj nun la 10-16horoj po tagoj), t la forprenoj de liberaj- kaj ripoztempoj post plenumo de19


devige deciditaj labortempoj dirante, ke „tio okazas en intereso de la laboro”…ks. Rigardu, kepor ekvivi kulturanvivon inter la menciitaj cirkostancoj, plejparte la homoj povas nur dumsiaj someraj libertagoj. Jen situacio nunn de la laborantaro, sur kiu volass apogiĝi lamuzeaklerigo de adoltoj. Mi konvikiĝis, ke roloj de la muzea pedagogo ĉiurajte plenumiĝas ĉe lalernejaj infanoj, la muzea andragogioo(instruode plenkreskuloj)ĉe la altlernejojn,universitatojn plenumataj/plenumitaj ankoraŭ ne trookupataj gejunuloj, g kaj se la maljunulojhavas liberan tempon apud eduko de la genepoj, tiuokaze ĉe ili i laŭ la triaaĝa aŭ alinome lagerontologia eduksistemo.Al la supre skizita nov-voja funkcio mi deziras al ĉiuj hungaraj muzeoj: multe da animforto,bonaj kune laborantoj, bona sano kaj persisto!Fine midankas la honorigan fidon f parte de la aŭtoroj de ĉi libro, por ke jee ilia peto mi povisskribi konigon, opinion pri la tre t interesa 309 paĝa muzea fakliteratura libro.Miskolco, 19.03.<strong>2011</strong>.Sinjorino Adriennee PásztorD+FD de UEA en Miŝkolco por HungarujoJardatrevenoj en <strong>2011</strong>105 jara estas la Esperanto-Teatro, en <strong>2011</strong>105 jara estas la Unua Esperanto-Klubo en Nowy Sącz, Pollando105 jara estas la datreveno dela naskiĝo de la revuo“Pola Esperantisto”Antaŭ 100 jaroj naskiĝisKarlo Fajszi (25.04.<strong>2011</strong>); la granda kolektanto de esperantlingvaj libroj. Oni tenasrememorojn pri li en oficeja ĉambro de laa Hungarlanda esperanto-Asocio. Vidu pri li la lnekrologon: http://www.oik.hu/eszperanto/fajszi.htminfo@ @esperanto. org.au100 jara estas la Esperanto Klubo en Kopenhago.90 jara estas la Esperanto Klubo Antaŭenn en la finnlanda urbo Tampere. T20


55 jara estas la de reaktiviĝo de E-movado en NowySącz, Pollandola 32a Tutpollandaa Esperanto-Kongreshavas "La Ondo de Esperanto": 20-jariĝon dee la relanĉo de la magazino kajokazis en urbo Nowy Sącz S de la 30-a de aprilo ĝis la7-aa de majo <strong>2011</strong>Duoblanjubileon apero deĝia 200-a numero (junio <strong>2011</strong>).s-ino Adrii Pásztor<strong>2011</strong>: Estas Internacia JaroDe La InstruadoIoLa instruo de la infano, komenciĝas en la a familio. Lafoto montras kazojn de la hejmajjinstruadoj de matematiko, gravitacia eksperimento kaj kantolernado.. La bildojn fotis kajsendis s-ro Teodor Andreas - iama pedagogo - el la orient-slovakia urbo Koŝice:Kia ajn estas malfacila la matematiko, fare de iu kariĝe racia maniero, ĝi povas estiĝi plifacileperceptebla.Ho, la pomo subfalas ĉiam.21


KantolernadoMi pasigis unuajn lernejajn jarojn de mia infanaĝo en iu ebenaĵa setlejo. Ni loĝis enfamiliadomo, kie miaj gepatroj okupiĝis pro bestotenado, produktis plugkampajn kreskaĵojn kajlegomojn. Ĉi tiel ili provizis la familionn per ĉio, kio estas bezonata al laa mastrumado. Iliaklopodoo treege plaĉis al mi kajj efike de tio mi ekŝatis la naturon.Mi estis 12 jaraĝa, kiam oni nomumiss mian patron ĉeflibrotenisto kajli translokiĝis alMiskolc, kien ankaŭ nia familio sekvis lin. Ĉi tie ni loĝis ne en familia domo, sed t.n. „enludomo”. Ni ne havis jam taŭgan terenonn por bredi bestojn, porr produkti legomojn kaj tiuj treege mankis por ni. Mi estis malĝoja, ne trovis mian lokon. Odoro de la kampoj kaj la liberecoege mankis al mi.Sekvanmin:Pásztor LászlóVilaĝa somerumosomeron / en 1953/ mi ankoraŭ ne estis 13 jaraĝa, kiamm miaj gepatroj iufoje demandis- ĉu vi havus emon por somerumi s enn vilaĝo?- Ho, jes, mi havus emon – mii respondiss entuziasme, ĉar laentuziasmigis min.demandotre egePasis kelkaj tagoj, dume miajj gepatroj decidis: mi povos somerumi en vilaĝo de fino de lalernojaro ĝis mezo de aŭgusto. La nomo de la vilaĝoestas ankaŭ nun Újkígyós (ujkidjoŝ), kioestas endepartemento Békés. Mia baptopatro estis tie buĉisto, same kiel aliaj onklojj de miapatrino kaj estis membro de la l loka agrokultura kooperativo kaj k mastrumadis sur laricevitatereno.Miaj gepatroj aĉetis la fervojbileton, precize por minotis la taŭgan horaron kaj sekvamatenemi povis ekiri. Midevis ŝanĝi dumvoje vagonaron. Post la transvagoniĝoj mi trovis novanvojaĝantan komunumon, kie kelkfoje estis ankaŭ infanoj, ĉi tiel mi bone amuzis. Mi alvenis al22


Újkígyós vespere.ĉirkaŭrigardanton.Stratoj de la vilaĝoj estis puraj, antaŭ la domoj florbedoj plezurigis laMi treege ĝuis ĉi tiun reaperantann vidaĵon dee mia infanaĝo.Alvenante al la Kossuth-strataa domo, miaj gebopatroj akceptis min m ege kare, demandante: kielmi vojaĝis? Ĉu mi estas laca, aŭ eble malsata? Ili regalis min, mi m trinkis tason da mamovarmalakto kaj manĝis freŝe bakitanpanon el bakforno. Jaili sciis, kee mi ŝatas ambaŭ. Tiuj estis trebongustaj, sed la plej bone la bonvola regalo emociismin. Post iometa ripozo – kvankam estisantaŭtempa vespero - mi iris al la stalo kaj rigardis la delonge neviditajn bovinojn, ĉevalojn.Ĉirkaŭrigardis mi ankaŭ enla korto, , enrigardisal la porkejo kaj admiris ankaŭ laflugilbestojn. Baldaŭ mi rimarkis kaj laŭdis la denove elformitan legomĝardenon ĉirkaŭ laputo. Entiu malgranda ĝardeno bele viciĝis vicoj de la kreskaĵoj. Estis tie petroselo, karoto,cepo, majorano kajfazeolo. Enla loĝdomo estis du ĉambroj, kuirejo kaj kamero. Apud ĉi tiujejoj estis longa verando, ĉe ties fino estis metite unu fajrujo. Mia baptopanjo tie kuiris somere.Ĉi tiel la kuirejo de la domo restis pura, kie estis la bakforno. En tiu la bakforno miabaptopanjo bakis panon, kelkfoje farĉitan kokinon per pomo, vualkukonn farĉita per kazeo,vualkukon farĉitanper kukurba papavo. En ĉi tiu domejo estis ĉio, kio estas bezonata al lavilaĝa vivo.Post ĉi tiu rigardado mia baptopanjo invitis nin al vespermanĝoo. Ŝi regalis al min per hejmefaritaj lardo kaj kolbaso kaj la mamovarma lakto. Poste mi m iris por dormi kun abundajtravivaĵoj, sed efike de la travivaĵoj delonge mi ne kapablis dormi, ĉiammi pensis pri laviditaj aferoj kaj lasonĝo ne fermis f miajnn okulojn delonge.Kaj je kio mi vekiĝis? – Matene je la 5-a mi aŭdiskokokrion. Miaj gebopatroj jamagadis.Mia baptopaĉjo faris la matenajn laborojn: ĝuste li elportis la sterkon el la stalo al la sterkejon,purigis la porkejojn kaj manĝigis, trinkigis la bestojn. Kiam li l finis tiunn laboron, tiam t miabaptopanjo invitis min por matenmanĝi.Ŝi jam preparis la tablon por matenmanĝi, metite surĝin la freŝe faritajnomleton, mielon, buteron kaj ceterojn.Post matenmanĝomia baptopaĉjo montris al mi, kiel oni devas jungi la ĉevalojn al la ĉaro,dume nijungis du ĉevalojn al la ĉaro. Poste ni ekirisal la fervojstacio kaj portis al la poŝto dela vilaĝo al vagonaro sendaĵojn. Bedaŭrinde ĉi tiu etŝpura fervojo jam nun ne ekzistas, oninuligis ĝin kaj la loĝantaro trafikas per aŭtobuso.Ĉirkaŭdoma bienode miaj gebaptopatrooj tre ege plaĉis al mi. m Tiun ili i ricevis dela lokaagrokultura kooperativo. Tiu konsistis el pluraj terenoj. Ili taŭgis t por kultivo de diversajkreskaĵoj. Sur ĉiujterenoj ilii kreskigis iun kreskaĵon, furaĝplantojn por la bestoj, /trifolion,luzernon, maizon/, legomojn, terpomojn por la kuirejo, tritikonn por baki panon el ĝia farunokaj akvomelonon por vendi. Mia baptopaĉjo estis trekapabla kaj lerta mastro pri agrokulturo,apud siametio /li estis buĉisto./Mia baptopanjo mastrumis kajsur malgranda terenoĉirkaŭ la puto, p same granda kiell ĉambroĉirkaŭ la puto, kulturis la jam menciitajn legomojn, eĉ prizorgis la florbedojn, kaj farisflorplantojn. Ŝi montris fieree siajn tomatojn, paprikojn kaj florojn. f Ŝi plantis siajnflorojnantaŭenn de la domo, en la antaŭdomajn florbedojn kaj en la tombejo sur laa familiajn tombojn. tDum la semajnfinoj ŝi bakis panon en la kuirejoen labakforno, kiun ankoraŭ iam ŝiaj gepatroj23


konstruis. Nu, ĉi tio estis la vera travivaĵoo por mi. Dum antaŭaa tago mi helpis enporti la aronda maiztigoj hakitajn al malgrandaj pecetoj antaŭen de la bakforno, b ĉar mia baptopanjokutimis hejtigi la bakfornon dum antaŭa vespero. Je la kvara dum tagiĝo ŝi knedis lapankrudaĵon en laknedujo kaj post ĝia ŝvelo formis ĝin al panoformo kaj metis perpanŝovelilo en la bakfornon. Dum la pano bakis, ŝi melkis laa bovinojn, la lakton filtris f kajregalis al mi por trinki duon litron da lakto. Sed jamŝi eksentiss odoron de la bakinta pano. Ŝielmetis ĝin el la bakforno kaj lasis por malvarmiĝi. Ŝi bakis panon por unuu semajno. Ŝi metisla la panojn en pura tolaĵo. Tiuj ne ŝimis, ne sekiĝis kaj ne paneriĝis, p kiel la nunaj. Al tiu,simila pano nuntempe ne ekzistas! Ankaŭla lakto estis tre bongusta. Ŝi ĉiam faris ell la laktoacidan lakton, kazeon, buteron. Ŝi konservis tiujn malvarmigite. Dum la somera varmegavetero estis refreŝiga unu bovlo da acidaa lakto. Mi lekis ĉiam ĝoje de la lakto sur mia buŝoadherintan dikan laktokremon. La nunaj infanoj ŝajne ne scias, kia k ĝuo estas ĉi tio, eĉ ne scias,de kie devenas la lakto. Ili konas nur la t.n. „briko-lakton”.Dumtage mi iris por ludi kunmia aliurbana amiko, kiu alvenis same por somerumi al siajparencoj. Ni ludis kiel indianoj, ni imitiss la indianokriojn, fariss sagojn kaj pafis en celon. Sedla indiano estas nur vere la indiano, se sian ĉapelonn ornamas per p koloraj birdoplumoj. Ni nehavis tiajn plumojn. De kie kaj kiel ni akiru la nesesajn plumojn? Ni decidis! Kaj ni kaptis dukokojn de la najbaro, elŝiris iliajn i plej belajn vostoplumojn, ne n zorgante pri ties lamentadojkaj metis sur niajn ĉapelojn labelegajn akiraĵojn. Kiam la posedanto ekvidis siajn malfeliĉajnkokojn de siaj vostoornamojnn senhavigitajn, riproĉante pelis nin trans laa tuta vilaĝo, postepriplendis al niaj parencoj niann bubaĵon. Ili demandis, kial ni faris tiun malsaĝecon. Respondeni diris,ke ni volisesti veraj indianoj. Ankaŭ ili riproĉis, kaj ni n devis promesi, ke neniam nine agos same, kaj ni ne suferigos tiujn malfeliĉajn bestojn.Matene kaj vespere ne okaziss ludo, ĉar ni iris al lafervojstacio kaj al laa poŝto por liveri lasendaĵojn. Por mi estis travivaĵo, ke mi povis esti lakoĉero, mii povis preni la kondukilon kajpovis krakigi la vipon, kies tenilo t estis ornamita kaj lignoskulptita. Sed mia baptopaĉjo nelasis peli, timigi la ĉevalojn, ĉar ege ŝatiss kaj indulgis ilin. Mi ĝuis, ĝ ke mi povis esti lakoĉero,kiu direktas la ĉaron de la unua sidloko de la ĉaro. Mi sciis, ke k mi estas speciala infano, ĉarmiaj samlernejanojj ne havis tiujn ĉi travivaĵojn.La rikolto same estis vera travivaĵo por mi. Mia baptopaĉjo falĉis la grenon, mia baptopanjokolektiskaj ligis engarbojn, poste metis krucformajnstaketojn. Poste mia baptopaĉjo metis ladu fojnamasportilojn sur du flankojn de la ĉaro kaj montris al mi, m kiel eblas meti sur la ĉaronmulte da garboj. Li donadis la garbojn kaj mi metis ilin unue sur la fojnamasportilojn kajposte enmezon dela ĉaro. Kiam la ŝarĝo atingis ladu metrann altecon, nii ligis la ŝarĝon perŝnuregoo kaj poste liveris hejmen. Mi sidis fiere sur la ŝarĝo kajj instigis por iradi du ĉevalojn.En la domejo mi donadis la garbojn kaj mia baptopaĉjo metis tiujn t en la garbaron, ĉar ĉi tielni devisprepari aldraŝado per draŝmaŝino. La draŝmaŝino disigis d la semojn, la pajlon, lapostdraŝan grenrestaĵon, la pajlodefalaĵon. Mi tre ege ĝojis, ke povis helpi al miajbaptogepatroj ankaŭ ĉe ĉi tiu laboro. lFrumatene kaj malfruvespereokazis purigoj de la stalo kaj porkejo kaj ceteraj bestejoj. Oninomis tiun laboron hungare kiel „ganéjozás”, dume ni elportis desub la bestoj la pajlan24


sterkon al la sterkejo. Mia baptopaĉjo ĉi tiun sterkon liveris aŭtune al la membroparceloj porkompletigi la mankantajn nutraĵojn de la grundo.Ankoraŭŭ dum la lerneja feriookazis rikolto de la akvomelonooj. Ni iris jam frumatene al lamelonkampo. Ankaŭ tiam ni povis esti sur la koĉero. Alvenante tien ni ne maljungis laĉevalojn, sed tuj nikomencis kolekti la akvomelonojn.- Jes, sed kiajestas la maturaj akvomelonoj?Mia baptopaĉjo klarigis al mi, ke tiu akvomelono maturas, ĉe kiam la tigo estas seka, facileapartiĝas de la kreskaĵo kaj dum frapo ĝi sonas. Mi serĉis feliĉe ĉi tiujn akvomelonojn. Nimetis ilin en stakojn, poste mi donadis ilin al la ĉaro al mia baptopaĉjo. b Poste ni liveris l laŝarĝon al la transprenejo. Tie la transprenanto pesis la ŝarĝon kaj la antaŭen konstatitanprezon pagis al miabaptopaĉjo. Mi estis feliĉa, kvazaŭ ankaŭ mi m estintus mastro, sed almenaŭpro tio, ke ankaŭ mi kontribuis al sukceso de la produkto de la akvomelonoj, je ĝojojj de miajgebaptopatroj. Sedmi sciis, ke la plantaĵojn ili devis ankaŭ rastri, senherbaĉigi kaj ili laborismulte enintereso de la sukceso.Jam mi menciis, keen la kortoo estis unu fosita puto kun akvoleva rado (ell tiu puto oni tiris laakvoplenan sitelonhelpe de ĉeno tordita sur lignan cilindron, kiu k estis movebla per fer-rado).Ĝia akvo estis malvarma kaj kristalpura. Ĝia profundeco estis e 20 metrojn, sed jam enprofundo de 8-10 metroj, ĝi servis s kiel fridujo. Mia baptopanjo en tiu puto malvarmigis larestintajn manĝaĵojn kaj ankaŭ kelkajn akvomelonojn mallevis en la sitelo de la puto. Lamalvarmigita akvomelono estis tre ege refreŝiga en la somera varmega v vetero. Ĉiam mi dirisal ili:- Ĉi tio estas la vera, majesta akvomelono!Se dome elĉerpiĝisla furaĝkreskaĵo de laa bestoj /trifolio, luzerno, aŭ silomaizo/ alparolis almi mia baptopaĉjo por iri al trifoliokampo. Mi tuj saltis por jungi la ĉevalojn. Ni metis al laĉaro unu falĉilon kaj unu forkegon, mansignis adiaŭon al mia m baptopanjo kaj ekiris. Miabaptopaĉjo falĉis iometon da trifolio t kaj mi donadis ĝin al la ĉaro. Hejme mi donadis suben lafuraĝonde la ĉaro. Sekvatage silomaizon, alitage luzernon nii liveris hejmen. Sunsubire niatendis sonojn de la sakflutoj de la bovo-tiujn al la korto kajmia baptopaĉjo peletis la bestojn al iliajkaj porkpaŝtistoj, kiuj signis, ke ili peletas hejmen labestojn de la paŝtejo. Mi venigislokoj. Se la bestojpisis, aŭ fekis f antaŭ la domo, la fekaĵon mi m devis forigi kaj porti al lasterkejo, kiu estis ĉe fino de la korto. Antaŭ la domo sur la strato malpuraĵo ne povis resti,kion ĉiuj sciis. Pri ĉi tio mi memoras iun n ŝercan demandon, kiun mi aŭdis tie:„Kio estas la absoluta certo? ” „Tio estas, ke la bovinfekaĵo ĉiam ĉ falasklarigis al mi la vilaĝanaj infanoj.sur sian platon.” –Kiam laferio finiĝis kaj mi devis prepari min por hejmenvojaĝĝi, mi estis malĝoja pro finiĝode mia somerumo, sed mi estis ankaŭ feliĉa, ĉar miriĉiĝis perr karaj travivaĵoj. Mi dankis almiaj gebaptopatrojpro la zorgado kaj ke mi multe ekkonis el la vilaĝa vivo. Labelegajvidindaĵoj de la sunsubiroj estas neforgeseblaj por mi kaj la vesperann trankvilonn sur lastellumaebeno mi neniam forgesos. Fine, efike de la akiritaj travivaĵoj mii sukcesis decidi pri25


mia profesio. Mi elektis metion el la agrokulturaj fakoj: mi iĝiss ĝardenisto. Kaj ĉar ankaŭ mivolis transdoni sianscion al aliaj, same kiel miaj gebaptopatroj, mi iĝis ĝardenist-inĝenierainstruisto.Ĉi tiajn kaj samajntravivaĵojn- bedaŭrinde - la urbaj infanoj nee povas travivi. Pro tioĉi ili nekonas la vilaĝan vivon, kiu postulas multe da oferdonoj, sedd donas ankaŭ multe da ĝojoj,animaj pacoj, ekvilibrigecoj.Dank’alDio, mi ricevis el tio gustumaĵonn.La 8a de Marto kaj laa 22a de aprilo; la Tago T De Tero„Finfine287 mesaĝoj el 68 landoj kaj teritorioj atingis Hiroŝimo okaze de Internacia VirinaTago” laŭ mesaĝo de s-ino Osioka Taeko. „La mesaĝoj de laa mondo kuraĝigas virinojn deHiroŝimo por lukti plu por paco kaj amo sen nuklearmiloj kaj sen ĉio malbona al la homoj kajla terglobo. Ekde la23a februaro ĝis la 6a marto ĉe la Centroj de d Civila Interŝanĝo kaj VirinaEdukado okazis ekspozicioj dela mesaĝoj.Ekde la11a marto japanoj vivas en funebraj tagojJam tri semajnojn pasis post la katastrofo, kaj la ĉefministro esprimis, e kee la registaro el siaenergia plano eblee nuligos novan konstruon de atomcentralo. Elkore salutas vin dankantevian kunlaboron, nome de Internacia Virina Tago <strong>2011</strong> Hiroŝimo;OSIOKA Taeko, Hirosima Esperanto-Centro/osioka@mua.biglobe.ne.jp/”Tristaj okazintaĵojen Japanio„De: KIKUSIMA Kazuko (Krizantemo), Japanio - al:s-ino Adri Pasztor, HungarioTOKIO, 13 marto <strong>2011</strong>Estimataj gesinjoroj!Ni enTokio restas sen problemo, kvankam nin atakis grandegaj skuoj neniam spertitaj. Seden la norda regiono vere nekredeble grandioza katastrofo okazis. Nu, la tertremoj ne tromulton kaŭzis, sedla cunamoj kaŭzitaj de la tertremoj en laa maro kaŭzis nekredeblaĵojn!Kiam niscios, kio entute okazis, mi raportos ankaŭ al vi. Eventuale monatojn poste.Kun koraj dankoj pro viaj mesaĝoj kun viaj zorgemoj, Krizantemo /<strong>2011</strong>. márc.13.18:43/”26


„KarajDankonn pro via konsolo kaj simpatio. Nii en Hiroŝimo havis nenian damaĝon pri tertremo, seden nordorienta regiono granda katastrofo okazis. Tagon postt tago la damaĝo klariĝas kajpligrandiĝas. Plejeble la kerna konstruaĵo de laatomcentralo en gubernio Hukuŝimaeksplodis, sur televida ekrano de NHK. Radioaktiveco ekster la centralo altiĝis, detektita estas1015 ms. en unu horo, kiom nature homoj ricevas dum unu jaro, laŭ informo de NHK. Nun lakonstruaĵo staras nur per ferajj ostoj sen muro kaj tegmento. 50000 loĝantoj plejpartee evakuiseksterenpli ol 10 km for de la centralo.OSIOKA Taeko kaj Moritaka”/ osioka@ @mua.biglobe.ne.jp”” Estimata s-rino Pasztor,”Koran dankon pro via amikeca kaj varmaa mesaĝo. Mi fartas bone. Post laa tertremo mi restishejme, ĉar mia loĝejo preskaŭŭ ne difektiĝis, sed la nukleaj centraloj ne normaliĝis, kaj mi, miaedzo kaj du katinoj transloĝiĝis al la domo de mia bofratino en la gubernio Gumma. Miesperas reveni hejmen frue laŭeble, sed neniu scias kiam tio rehttp://koharu-verda.jugem.jpaliĝos.Kun dankego kaj elkoraj salutoj,via YAZAKI Yokoo verdachan2151@yahoo.co.jp” :/La 27-an de marto<strong>2011</strong>a/”/ http://koharu-verda.jugem.jpTertremoj, cunamoBedaŭrinde ankoraŭ ne venis Tago de Tero, kiam la 11an de marto m tertremo skuis Japanion Jkaj cunamo sekvis ĝin ankaŭ pluraj katastrofoj:la cunamoo kaj de laa atomcentralo. Latektoniko de platoj respondon donas al: migrado de kontinentoj, naskiĝo dee oceanoj, estiĝo demontaro, funkcio de vulkanoj kaj al la tertremoj. Laĉi tiujn esploranta klariga teorioo estas la„plat-tektoniko” – informiĝis mi el la: „Ĉu vi konasla Teron? - titola, esperantlingvee verkita” scienca libro de d-ro Endre Dudich profesoro pri geologio. Por mi interesa estas, kvankam lahomoj havas seizmologian aparatojn, tamen ili ne mezuras, ne montras antaŭen la tertremojn.Nur pere de ili kaj pere de la komputilajkalkuloj oni povas decidi pri alveno de cunamoj, kajlaŭ tiuj oni povas eldoni famojn per la klarionoj pri alarmoj de cunamoj. Sed ankaŭ tio t povasokazi, ke la cunamo venas rapidege kaj oni ne povas jam alarmi ĝustatempe. pri la Japanonatingotaj detruaj tertremoj kaj la bordojn finbalaintaj per cunamo kaj la katastrofo deatomcentralo kaj pri ties kaŭzoj, la famkanaloj donis jam multegajn anoncojn kaj klarigojn.Pri la japanaj katastrofoj ni ricevos raporton el Japanio, laŭ laa supremenciita promeso. Postĝia enveno, ni publikos ĝin. Mi esploris pri situacio de vulkanojj de Japanio. Pri ties konkludojmi skribas nun, pri tiuj scioj, kiujn multajj homoj povas ne koni.27


Vulkanoj de JapanioEl interla vulkanoj speciale famas f ekz. la kredinta al malfunkciiĝanta: Bandai-san(bandajlal verva,san, 1819 m), kiu post pli ol 1000 jara dormo neatendite eksplodis en 1888. Dumakvoplenta eksplodo, el la norda duono de la konstruiĝanta rubkonuso r de materialo kreitadum plifruaj eksplodoj, ĉ. 1,2 km³ materialo flugis en la aeron. a La eksplodo tutkalvigisĉirkaŭe 70 km²-jn da tereno, kaj postuliss 460 homajn vivojn. De D tiam ĝi denove dormas, sedvarmakvoj signas ĝian aktivecon. De ĝi suden 104 km² surfaca lago-Inawashiro (inavaŝiro)kreiĝis dum mil jaroj post la l granda eksplodo de la Bandaj-san, per vulkana dereteno.Ankoraŭŭ pli sudenla alia granda du-kratera, Vulkano-tipa andezit-tavolvulkano la Asamamilojndayama (asama-jama, 2568 m) preskaŭ ĉiam funkcias. Ĝia plejj granda, ĉirkaŭ 12homvivoj postulanta eksplodoo okazis en 1783, sed ĝi kaŭzis same grandandetruon ankaŭ en1935. Vulkandevenaj estas norde: la grandan kraterkaviĝon pleniganta lago-Towada, aŭ laelstara fremdultrafika centro en proksimeco de la fama Nikko, ĉe ĉ piedoj dee vulkanoj Shirane-san (Ŝirane-san) kaj ankaŭ la Nantai-sann (Nantaj-san) per dereteno estiĝinta lago-Chuzenji(Ĉuzendĵi); la akvode la lastaa subfalegass de ĉ.100 metra alta plej belega akvofalo (deKegon)en Japanio. Ĉefe elvulkanaj rokaĵoj konsistas, la insulo-Sado ( Sado 857 km²) konata iam prisia orminiado, situanta laŭ la okcidenta bordo.De la Fuji sudoriente situanta Hakone iam, antaŭŭ 200 000 jaroj, povis esti proksimumeduongranda vulkano, ol nun la Fuji. Tiam sekve de ĝia detonacia eksplodo, ĝis kratere ĝienŝiriĝis. Poste la ĉirkaŭ de 30000-50 00 00 jaroj el la kaldero elleviĝanta e nova, pli malgrandavulkanoekhavis sian saman sorton. s Hodiaŭ de la du kalderoj, situantaj pladforme unu en laalia, elleviĝas sep junaj vulkankunusoj kaj lafkupoloj, la plej alta estas 1438 metrojnalta. Lamovadon de la pli malnova 10 km diametra kaldero bone signas s la duonlunforma lago-priAshino (Aŝino). Ĉirkaŭaĵo de la Hakone estas unu el la plejj riĉa teritorio de Japanioariervulkanaj fenomenoj.La agema zono daŭriĝas sur la malvastaa duoninsulo-Izu kaj la pli sudaj insuloj Ogasawara(Ogasavara, alinome Bonin). Ĉiuj membroj de „la sep insulojj de Izu”, havante ĉirkaŭe 300km² larĝan teritorion, pli norda insulgrupo estas esence unu vulkano, kies plimulto aktivaestas, plej konata estas la insulo de O-shima (O-ŝima), senpaŭze agadas.En ĉirkaŭaĵo de lainsuloj neraras ankaŭ la submara vulkanismo. En 1952 tiel naskiĝis –kiess centra vulkano estass la 764metra, Hawai-tipa Mihara-yama preskaŭŭdistancede Tokio 420 km - unu 150 metrojn diametra, 30 metrojn alta malgranda insulo, laMyozin-syo (Mjozin-sjo), kiudum la konstanta erupcio unuatempe daŭree kreskiĝis, sed postla malfortiĝo de la eksplodo, al insulon la marondadoo „forlavis.” Por esplori laeksterordinaran spektaklon pluraj esplorŝipoj navigis al la okazejo; sed tiam nova eksplodosekvis, grandioza gas- kaj akvokolonoelŝprucis en la aeron. Tiam ĵus super lakraterotrapasanta unu esplor-ŝipo kun sep esploristoj kaj 22 membrojj de maristaro malaperis en lakirliĝantaj ŝaŭmoj. Poste oni trovis profunde boriĝadanteen la vrakoj; rokaĵ-pecojndevenantajn el la eksplodo. Post unu jaroo la eksplodo silentiĝis, sed ĝia agado ankaŭŭ de tiamek-renoviĝas, vekante konstantan cunamo-danĝeron. (Geografio de Azio, Aŭstralio kaj28


Oceanio.- La hungarlingvantekston redaktis: Ferenc Próbáld – Gergely Horváth, ELTEEldonejo Eötvös – Budapeŝto, , 1998) © 1999-2005 BEBTE www.bebte.hu„Post unu semajnaa forta aktivado, la japana vulkano Sinmoedake ne montras signojn de lasilentiĝo. La vulkanon Sinmoedake ĉirkaŭas la ceteraj formacioj de Kirisima vulkanakampo – inter aliaj nordoriente unu glacikovrita kraterlago. /04.februaro <strong>2011</strong>.15:48.Híradó.hu/”HarmoNet/ Japanio konsistas 3900 insuloj, sur la l renkonta a linio de terkrustajplatoj. Ĉi tio kaŭzas la nekalkuleblajn malgrandajn-grandajn termovojn kajla fortan vulkananagadon.Japanujohavas 36 aktivajn vulkanojn.Inter ĝiaj dormantaj vulkanoj, la 3776metrojnalta Fuji estas la plej granda. La estimata „sankta-monto” estas pilgrimejo de lasintoistoj kaj budhistoj. Ĉiuj Japanoj en sia vivo unufoje grimpas la monton Fuji, porr ke de lapinto ilii rigardu la admirindann sunleviĝon, estiĝintan simbolonn de la lando. Japanio disponasper milopo da termalakvo-fontoj.”29


„ La tertremo estiss tiom granda, ke tuta Japanio 2,4metrojn forŝoviĝis, kaj ankaŭ lateraksoiĝis pli fora dek centimetrojn. La plej granda japana insulo de nun estas serĉeblaper 2,4metroj pli fore. Laformoviĝon de la bordoj oni povas bone vidi sur la satelitbildoj faritaj f deurbo Sendai proksime de laepicentro. Pere la debaskulo de d rivoluakso la tag-longojmallongiĝis pri nerimarkebla mezuro. / Fonto de la hungarlingvva teksto: HÍR: Kibillent a Földtengelye”/Novaĵo:Debaskulo de rivoluakso de la Tero./Nun okaze de la tertremoj kaj cunamo kiam mi ekvidis mapon pri la malnovaj kaj nunajvulkanoj de Japanio, venis penso en miann kapon, ke eble surterte ne estas alia lando kiu povashavi tiom da vulkanoj ol Japanio. Neniu alia lando povas paroli p pri tio, ke el siaj eksajvulkanoj ankaŭ pluraj povos funkcii f iam-ajnesti, ke mii ne solas pri miaj pensoj ankaŭ ŭ tiuteme, ke en kaj tiamla pli granda parto de la loĝantaro estospereige dandĝerigota. Povastiu31


vulkansfero 16 atomreaktorojnhavi estass tro danĝera. Kaj ankaŭ aliuloj konsentos kun mi, kepro la ne-malkalkulebleco dela naturo la dufoja ĵeto de atombombo sur Japanion, de lagrandpotencaj ŝtatoj, finitaj atombombo--eksplodaj espoloroj subteraj, s aeraj, submaraj povisveki la dormantann drakon, ili povis ekirigi la ĉen-reakcion de d termovoj, kiuj kondukis alplifortiĝoj de la termovoj kaj eble ankaŭ al la fortiĝadanta procezo de la klimat-ŝanĝiĝo…Miestimas la Japanan-popolon, kiu post la dufoja atomatako poviss tiel grandmezure renovigi sinper eternan lukton daŭrigante por sia ĉiutaga vivo.Sinjorino Adrii PásztorLeterkestoSolidareco al Japanio„Karaj Gesamideanoj!Ni, el Legio de Bona Volo (LBV) invitas Vin legi la artikolon de la verkisto, ĵurnalisto kajedukanto José de Paiva Nettoje solidareco al la popolo de Japanio. Vi aliras ĝin per la jenaligilo: http://www.paivanetto.com.br/index.php/esp/artigo?cm==89867&cs=100Ni, en LBV, restas preĝante favore al kuraĝigo de la japanoj dumm ĉi tiu malfacila periodo.Kun bondeziroj, frate korsalutas Vin; Maria Aparecida da SilvaRespondeculino dela Departemento pri Esperanto deLBV, Brazilio„Estona Interlingvistika Asocio…En lastaj jaroj okazis en laTartua Universitato du gravaj konferencoj k pri interlingvistikokaj eŭrolingvistikoo kun kontribuaĵoj dee sciencistoj el multaj landoj. Ĉar la konferencajkontribuaĵoj publikiĝas libroforme enn la konata universitata serio "InterlinguisticaTartuensis", kies aktuala numero haveblas jam dumla konferenco mem, la partoprenantoj nenepre devis aperi persone. Tioebligis, ekzemple, kontribuon de d interlingvistikoj el Ĉinio kajokcidenta Eŭropo.En oktobro <strong>2011</strong> okazos enTartu lingvistika konferenco kun k du sekcioj, slavistiko kajinterlingvistiko. Lakonferencoo estas omaĝota al la 70-jariĝo de Aleksandr Dulichenko, aŭtorode la baza interlingvistika bibliografia verko "Internaciaj helplingvoj" (1990). Li estass emeritaprofesoro de Tartua Universitato kaj honora doktoro de Triera Universitato (Germanio),prelegadas daŭre en eŭropaj universitatojkaj verkas fundamentajn librojnn pri slavistiko. Bv.informiĝi kaj plu informi pri la l oktobra konferenco,kie akceptiĝas esplorkontribuaĵojpri ajnainterlingvistika temo. Ili aperos en "InterlinguisticaTartuensis X, <strong>2011</strong>". Kiel dum laantaŭajkonferencoj, la alveno de raportontoj al Tartu estass libervola, pli gravas la verkoj mem. Pordetaloj bv. kontakti: Madis Linnamägi Estona Interlingvistika Asocio: A madis@forselius.ee32


Peplerii 27 - EE-51010 Tartu, Estonio, GSM +372 509 8647Esperanto-Katedro„Saluton:Plezure ni anoncaske oni sukcesis krei Esperantann katedron en e la Universitato de La Plata(Bonaero - Argentino). La inaŭguro de laa Katedro "Esperanto kaj k sia kulturo" okazis la 18-ande Marto en la salonoj de la l Rektorejo.”/Salutadreso estas: Al la organizintoj:EdgardoChaconedgardomuseo@yahoo.com.ar,al Javier Valli: izatasun@gmail..com, kaj al SilviaRottenberg: prezidantino de AEL Argentina E-Ligo/„Internacia Esperanto-TagooAloísio Sartorato ludoviko44@yahoo..com.br”Esperanto ‘Twitter’ Tago okazos je la 26a de julio, la datreveno de la lanĉigo de la “UnuaLibro”. Ni esperass ke vi povos partopreni – se jes bonvole pepu je tiu tago, kaj marku per#Esperanto.Lacelo estas antaŭenigi Esperanton reklamcele. Detaloj jenas ĉi-tie:http://www.facebook.com/event.php?eid==207181359294030Espereble iuj el Hungario povos partopreni. Bonvoleankaŭ informu viajnBrian Barker internacia.esperanto.agado@@gmail.com”alilandajn amikojn!44-a Internacia Esperanto–FeriadoSilezia Esperanto-Asocio (str. Dubois 3 /1, 50-208Wrocław, , Pollando) ), invitas all la 44-aInternacia Esperanto–Feriadokaj la samtempa 2-a Filma Esperantista Feriado, kiuj okazos dela 6-a ĝis la 14-a deaŭgusto <strong>2011</strong>. Interesiĝu ĉe: vroclavo@poczta.onet.plaŭ pomer@ @wp.plAŭstralio-Novzelandos-ino Adrii Pásztor„Dum la lastaj monatoj Aŭstralio kaj Nov-Zelando suferis terurajn t naturajn katastrofojn.Kvinslando kaj Viktorio ricevis pluvegojn kaj estiss inundataj. Krom tio Kvinslandon ankaŭfortega tropika ciklono damaĝis. Laŭ laa Toowoomba Tereno neniu kvinslanda esperantistoperdis sian domon aŭ vivon, sed la inundo ja tuŝis lavivojn de multaj. Inter aliaj la familio denia prezidantino, Diano suferis grandan perdon. Laplej serioza kataklismo okazis en Nov-vojaĝisZelando. La belegan urbon, Christchurchh detruis monstra tertremo. Meze de marto miial Rotorua dum longa viktoria semajnfino. Multajnov-zelandanoj kun kiuj mi parolis enWellington, Rotorua kaj Auckland dubis ĉu Christchurch estos rekonstruita. Multaj el niajinternaciaj esperantistaj amikoj sendis siajn mesaĝojn de bedaŭro kaj maltrankviliĝoel ĉiujanguloj de nia tero. Koran dankon pro iliaj simpatiaj vortoj.” /Sándor Monostori - ★- el laretrevuoESPERANTO SUB LA SUDA KRUCO, n-ro Marto <strong>2011</strong>a/33


GratulojEsperanto-AmikaRondo „Király Lajos” ” gratulas pliajn sukcesojn dezirante: al laEstonaInterlingvistika Asocio, al la Esperantlinggva Katedroen Argentino kaj al laa revuo La Ondo deEsperanto pro sia duobla jubileo (20 jariĝo kaj la 200a numero) . Bonvolu ankaŭ vi saluti ilin.Helpo-peto„Elstaraj Esperantistoj bezonas nian helpon. Halina Gorecka kaj Aleksander Korjenkov estasen malfacila situacio kaj mi petas vin legi kaj disvastigi la koncernajn informojn. Krom lamenciitaj eblecoj helpi bv. atenti ke ankaŭ eblas sendi monkontribuon al la fondaĵo Mondo.En tiu kazo vi ricevus donackvitancon. Laa koncernakonto:Konto-Nummer 151 100 004bei der Stuttgarter Volksbank,Bankleitzahl:600 90100, Menciu: Helpo Sezonoj*Artikolo en la aprila eldono de La Ondo (resumo)* Post la aperigo de laa redakcia kolumnoen la marta Ondo kortuŝajn leterojn. Ni kore dankas al "ĉiuj, kiuj sendis sandezirojn kajesprimiss sian pretecon subteni nin en la nuna tre malfacila situacio. Denove ni vidas, keamikecokaj solidareco en Esperantujo estas pli ol vortoj--- ilii estas ecoj de la adeptoj de lainternacia lingvo. Kelkaj amikoj (ekzemple, Sergej Bronov, kies leteron vii povas legi en la 9apaĝo) decidis ne atendi kaj tuj subteni nin; sed pli multaj demandis pri la manieroj, enkiuj onipovas helpi al Halina transvivi en Moskvo dum laatendado de operacio. Oni povas helpimultmaniere. Ni mencias kelkajn. Se vi, via klubo, aŭ via asocio eldonas informilon paperanaŭ/kaj retan, aperigu artikolon aŭ alvokon, por ke ankaŭ tiuj, kiuj ne legas, ne havuproblemon. Rakontu pri ĝi ankaŭ en klubkunveno, en renkontiĝo. Uzu la pretan artikolon ennia retejo aŭ mem verku resumon de ĝi. . Kontaktu bonfarajn fondaĵojn f kaj mecenatojn, kiujhelpas neriĉajn personojn en krizaj situacioj, rakontu al ili pri nia kazo kaj petu helpon aŭkonsilojn pri helpo. Abonu aŭ aĉetu niajnn librojn kaj instigu aliajn (ekzemple, la organizantojnde tradiciaj esperantistaj renkontiĝoj) mendi ilin eniu el la libroservoj aŭ rekte ĉe ni. Viajabonoj kaj aĉetoj faros pli prospera nian etan entreprenon, el kies profito ni vivtenas nin dumdudek jaroj. Fariĝudumviva abonanto. Kontraŭ 1000-eŭra kotizo vi ricevados ĝin tiomlonge,kiom ĝii aperos. Kontribuu al nia savfonduso. Laŭ proksimumaa takso, ni bezonas 20--26 milEŭrojn (la sumo dependas de la longecoo de la restado en Moskvo). Ni mem disponas 6 milEŭrojn (jam 5 mil, ĉar unu monato pasis) ), do la mankanta sumoo estas 14--20 mil Eŭroj. Viajndonacojn vi povassendi al nia UEA-konto "gore-z" per la kutimaj pagmanieroj, klarigitaj.Dankonn pro via subteno!34


Aleksander Korï¿œenkov”Bonvoluvidi la artikolon en la marta eldono de La Ondo:Tajponte ĉi tiun kolumnon, kies temo estas grava ŝango en nia vivo, mi subite konstatis, keĉiuj lastaj jardeko-komencaj En 1981 mi kaj Halina konatig^is en la varmega UzbekistanoUo, kaj jam tiujare t nijaroj j (1981,, 1991, 2001 kaj <strong>2011</strong>) estis gravaj turnopunktoj surnia vivovojo.kune laboris en la legenda grupo LKS kaj en la Urala movado, , kio baldaŭŭ rezultigis la kreonde la Urala Esperanto-Komitato, Kolektiva Esperanta Biblioteko, bultenoo Ekzakte, sed, plejgrave, ĉi tiu konatiĝo tute ŝanĝis niajn vivojn apartajn kaj kreis nian vivon komunan. En 1991,la plej lasta jaro de Sovetunio, ni entreprenis vojaĝon al Roterdamo kajAntverpeno. Niajkonatiĝoj kun la agado (precipe, kun la redaktado kaj eldonado) de UEA kaj FEL, niajinterparoloj kun Simo Milojevic', Osmoo Buller, Mark Fettes, Paul Peeraerts kaj kun aliajprofesiuloj, decidigis nin en tiu jaro forlasi niajn sekurajn oficejojn, tute s^ang^i nian vivon,kaj ĵeti nin en la maron de laprofesia vivo esperantista. En 2001, 2 la unua jaro de la novajarmilo,venis plia grava ŝanĝo. Post multaj jaroj en Uralo, ni forlasis g^in kaj migris al la plejokcidenta regiono de Ruslando. Nova urbo, novaj homoj, novaj ideoj, novaj elanoj, novajvojaĝoj,nova kunlaboro kun amikoj-partnneroj en Pollando, Litovio kaj Germanio. Ni estas trekontentaj pri la dek jaroj en la l hejmeca kaj mild-klimata prusa lando. Sed komenciĝis novajardeko,kaj en februaro <strong>2011</strong> ni havas plian ŝanĝon. Ni neniamm publike skribis pri tio, sed neplu eblas kaŝi, ke la sano de Halina, kiunn unue ŝancelis la biologia katastrofo en Sverdlovsk(1979), tiel malprogresis, ke antaŭ kvar jaroj ŝiaj renoj ĉesis funkcii. Dumm la lastaj kvar jarojHalina subtenas lafunkciadonn de la organismo perĉiutaga kvarfoja proceduro de peritoneadializado. Sed tio ne povas daŭri eterne. Necesas grefto de reno. Ĉar tiuu operacio ne estasfarebla en provinco, ni devis portempe forlasi Kaliningradon kaj ekloĝi enn Moskvo atendanteoperacion. Ĉi tiu urbo-ŝanĝo metas nin en komplikitajn cirkonstancojn. Unue: pro lamankode la biblioteko, arkivo, aparataro k.s. preskaŭ ĉiuj niaj projektoj ekpaŭzas. Tio senteblas sankaŭ en La Ondo: ĉi-kajere mankas Niaa trezoro kiun mi ne sukcesis verki sen niaj libroj. Nipetas vian komprenemon... Due: la atendado de la operacio kutime daŭrass unu-du jarojn, sedla ŝparaĵoj de nia tuta vivo apenaŭ sufiĉos por ses-sep monatoj da loĝado en tre modestnidevoskondiĉaloĝejo, kiun ni luis rande de Moskvo. Sen aldonaj enspezoj e somerofine kapitulaci... Se iujel vi -- kiuj dum jaroj legis niajn librojnn kaj gazetojn, aŭskultis niajnpodkastojn kaj prelegojn, partoprenis niajn renkontiĝojn, kursojn, konkursojn kaj ekskursojn,ĝuis koncertojn kaj ekspoziciojn kiujn ni organizis, uzis niajn bibliotekon kaj arkivon --helpos al ni transvivi la nunann malfacilann periodon, ni estos tre dankaj al vi. Ĉar temass pri tutenova informo, ne rapidu -- pripensu dumunu monato, ĉu kaj kiel vi povos helpi, kaj en lavenontaOndo vi trovos pli da informoj pri la manieroj helpi.Dankonn pro via solidaremo! Aleksander KorĵenkovRenato Corsetti - Via del Castello, 1 00036 Palestrina, Italujo - renato.corsere...@esperanto.it35


ILEI Kunsido kunlingvo de amo en lando de HamletoEn la jaro <strong>2011</strong> ILEI konferencos en Kopenhago, la semajnonn antaŭ la UK, la 17- 23 julio,kun la tradiciaj kleriga, faka, organiza kajkultura programoj, kaj, kiel ĉiam, kun io nova. Tiella konferencanoj povos plani unuvojaĝe dusemajnann restadon dum d la du eventoj por plene ĝuila riĉajnkonferencan kaj kongresan programojn, kaj konatiĝii kun la kulturo de Danio kajbelaĵoj de ĝia ĉefurbo ...kaj aliaj vizitotaj lokoj./Dorotha Buchardt/TEĴA, post la UK enKopenhagoCetere, Audrys Antanaitis, prezidantode TEĴA, intencas ĉi ĉ aŭtune okazigi en Litoviointernacian ĵurnalistan konferencon pri laa temo “Toleremo kaj ksenofobio” k ” kaj kongrese pri ĝiinformos al vi. Konkretan tagordon vi pogrupe ricevos retpoŝte en junio. Ĝin ni publikigosankaŭ en nia retejowww.teĵa.org Ĉar mii ne estas certa pri tio ke ĉiuj de vi antaŭe anoncitajviaj e-adresoj validas, nepre notu rete la ricevon de ĉi tiu letero. Fartu vi ĉiuj bone!Vytautas Ŝilas, ĝenerala sekretario de TEĴA - litovastelo@takas.ltKarstajTagoj en Triesto – Italio, Printempa renkontiĝo: 2 junio – 5 junio <strong>2011</strong>Triesto pavadas sian elegantan silueton inter la blanko de brila horizonto kaj la ĉiela kajmara bluoj, lumturo altiranta vojaĝemulojn al ĉi nordorienta parto de Italujo. Ne nurr la urbotamen estas vidinda, sed ankaŭ ĝia ĉirkaŭa teritorio, la Karsto. Kaj ĝuste tiun ĉi ni deziras alvi prezenti: ni invitas vin al esplorado de Karsto, vi admiross ĝiajn plej sekretajn belaĵojn,flaros la parfumon de ĝia flaŭro, laŭiros padojnnekonatajn al „normalaj“ turistoj...Nimalkaŝos al vi eksterordinarann naturon, kies trezoroj mirigos vin!EldaDoerfler testudo.ts@gmail.com aŭ poŝte: Triesta Esperanto-Asocioo – Via del Coroneo15 – IT-34133 Trieste – Italio (esperantotrieste@yahoo.it)36


Atenton!La Tutlanda Fremdlingva Biblioteko en Budapeŝto petas la estimatajn biblioteko-uzantojn, kela demandojn, petojn pri la esperantaĵoj bonvolu sendi al la nova esperantlingva fakreferentode la Kolektaĵo - Fajszi,al la bibliotekistinoo Anikó Nemes retadreso: nemes.aniko@oik.huLaŭ la peto de la reprezentantino de la OIK (Tutlanda Fremdlingva Biblioteko)H-1056. Budapest, strato Molnár 11,poŝtadreso: OIK,1462 Budapest, Pf.: 469,retadreso: igazgatosag@oik.huretpago: www.oik-huTiborné Menders-ino Adrienne Pásztorla cefdirektorino 37


Tel.: + 36 70 2061739Tel.: + 36 70 5708895Tel.: +36 46 738982Retpoŝto: pasztorlaszlo.adri@hdsnet.huRetpaĝo: http://kiralylajos.uw.huu38

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!