fr - Pierres & Marbres de Wallonie
fr - Pierres & Marbres de Wallonie
fr - Pierres & Marbres de Wallonie
Transformez vos PDF en papier électronique et augmentez vos revenus !
Optimisez vos papiers électroniques pour le SEO, utilisez des backlinks puissants et du contenu multimédia pour maximiser votre visibilité et vos ventes.
&PIERRE &<br />
MARBRE<br />
STEEN &<br />
MARMER<br />
BELGIQUE - BELGÏE<br />
P.P. - P.B.<br />
1000<br />
Bruxelles x Brussel<br />
BC 31230<br />
P008512<br />
Bureau <strong>de</strong> dépôt / Afgiftebureau :<br />
1000 Bruxelles x Brussel - ER / VU :<br />
Sabine Piedboeuf - rue du Lombard -<br />
Lombardstraat 34-42 -<br />
B-1000 - Bruxelles / Brussel<br />
&périodique trimestriel édité par la fédération belge <strong>de</strong>s entrepreneurs <strong>de</strong> la pierre naturelle<br />
driemaan<strong>de</strong>lijks tijdschrift uitgegeven door <strong>de</strong> belgische fe<strong>de</strong>ratie van aannemers van natuursteenbewerking<br />
septembre / september 2012-3<br />
Projet : Overijse<br />
Projet : Overijse<br />
De Leegheid<br />
Architecture /<br />
Architectuur<br />
De leegheid - Overijse<br />
Actualité / Actueel<br />
Journée be stone<br />
Studiedag be.stone<br />
Juridique / Juridisch<br />
Remplir un constat<br />
européen<br />
Het invullen van<br />
het europees<br />
aanrijdingsformulier<br />
Agenda / Agenda<br />
Euroskills 2012
MADE IN BELGIUM<br />
La Pierre Bleue Belge, pour bâtir beau et durable<br />
i Carrière du Clypot (Neufvilles)<br />
o Cité du <strong>de</strong>sign (Saint Etienne) – Arch. F. Geipel<br />
p Hôtel Royal Selys (Liège) – Arch. P. Brisi<br />
Sur trois sites d’extraction situés dans le bassin <strong>de</strong> Soignies (Carrières Gauthier & Wincqz,<br />
Clypot et Tellier <strong>de</strong>s Prés), les 230 travailleurs du groupe familial « Les Carrières <strong>de</strong> la<br />
Pierre Bleue Belge SA » perpétuent et enrichissent un savoir-faire unique et ancestral<br />
pour extraire, sélectionner, scier et façonner le petit granit – pierre bleue <strong>de</strong> Belgique.<br />
www.pierrebleuebelge.be<br />
Revuepierre&marbre190x134mm.indd 1 6/09/12 14:42<br />
MADE IN BELGIUM<br />
Belgische Blauwe Hardsteen. Voor mooi en duurzaam bouwen<br />
i Steengroeve Clypot (Neufvilles)<br />
o Cité du <strong>de</strong>sign (Saint Etienne) – Arch. F. Geipel<br />
p Hôtel Royal Selys (Liège) – Arch. P. Brisi<br />
Op drie exploitatiesites in <strong>de</strong> provincie Henegouwen (Steengroeve Gauthier & Wincqz, Clypot<br />
en Tellier <strong>de</strong>s Prés), garan<strong>de</strong>ren <strong>de</strong> 230 werknemers van <strong>de</strong> familiebedrijf « Les Carrières <strong>de</strong> la<br />
Pierre Bleue Belge NV » dat <strong>de</strong> unieke en eeuwige vakkennis van het ontginnen, selecteren,<br />
zagen en bewerken van <strong>de</strong> Belgische Blauwe Hardsteen wordt doorgegeven en verrijkt .<br />
www.pierrebleuebelge.be
&PIERRE&<br />
MARBRE<br />
STEEN &<br />
&MARMER<br />
Publication trimestrielle éditée par<br />
la Fédération Belge<br />
<strong>de</strong>s Entrepreneurs <strong>de</strong> la Pierre<br />
Naturelle et Febenat /<br />
Driemaan<strong>de</strong>lijks tijdschrift<br />
uitgegeven door <strong>de</strong><br />
Belgishe Fe<strong>de</strong>ratie van Aannemers<br />
van Natuursteenbewerking en<br />
Febenat :<br />
Rue du Lombardstraat 34-42 -<br />
B-1000 Bruxelles / Brussel<br />
T +32(0)2 545 57 58 -<br />
F +32(0)2 513 24 16<br />
pierrenaturelle@<br />
confe<strong>de</strong>rationconstruction.be<br />
www.confe<strong>de</strong>rationconstruction.be/<br />
pierrenaturelle<br />
natuursteen@confe<strong>de</strong>ratiebouw.be<br />
www.confe<strong>de</strong>ratiebouw.be/<br />
natuursteen<br />
info@febenat.be - www.febenat.be<br />
En collaboration avec /<br />
In samenwerking met<br />
<strong>Pierres</strong> et <strong>Marbres</strong> <strong>de</strong> <strong>Wallonie</strong><br />
asbl / vzw<br />
11, rue <strong>de</strong>s Pieds d’Alouette -<br />
5100 Naninne<br />
T +32 (81) 227 664 -<br />
F +32(81) 745 762<br />
info@pierresetmarbres.be -<br />
www.pierresetmarbres.be<br />
Coordination / Coördinatie<br />
Editeur responsable /<br />
Verantwoor<strong>de</strong>lijke uitgever :<br />
S. Piedboeuf,<br />
Rue du Lombardstraat 34-42,<br />
B-1000 Bruxelles/Brussel<br />
Editorial<br />
Re industrialisering?...<br />
Editorial / Editoriaal<br />
Een recent verschenen boek, « L’urgence industrielle ! » (éditions du Bord<br />
<strong>de</strong> l’Eau, 2012), van <strong>de</strong> hand van Gabriel Colletis, professor economie aan<br />
<strong>de</strong> Universiteit van Toulouse, stemt tot na<strong>de</strong>nken! Een diepgaan<strong>de</strong> reflectie<br />
bracht hem op het i<strong>de</strong>e een “paradigmaveran<strong>de</strong>ring” voor te stellen om<br />
ons te verlossen van <strong>de</strong> huidige stilstand in <strong>de</strong> economie door <strong>de</strong> hoogst<br />
noodzakelijke industriële opleving! Wij moeten het roer volledig omgooien<br />
in onze manier van werken en zelfs van leven, nieuwe werkopvattingen<br />
promoten, daarna herevalueren, geldmid<strong>de</strong>len moeten dienen voor<br />
economische en sociale ontwikkeling, om <strong>de</strong> economische productie te<br />
herzien in het belang van fundamentele maatschappijbehoeften (waaron<strong>de</strong>r<br />
huisvesting natuurlijk), en werken op <strong>de</strong> grondgebie<strong>de</strong>n aanhangen<br />
(on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re door te voorzien in douanebescherming)! Dat is beslist een<br />
uitgebreid programma, maar het is misschien door <strong>de</strong>ze inspanningen te<br />
leveren dat we ein<strong>de</strong>lijk weer een greintje hoop zullen hebben – onze<br />
maatschappij kan niet enkel leven van <strong>de</strong> dienstverlenen<strong>de</strong> sector, er moet<br />
dringend nagedacht wor<strong>de</strong>n over een goed gestuur<strong>de</strong> re industrialisering! En<br />
onze beroepen zullen er weer bovenop komen, er zelfs beter van wor<strong>de</strong>n!<br />
FT<br />
Ré-industrialisation ?...<br />
Un ouvrage récent, « L’urgence industrielle ! » (éditions du Bord <strong>de</strong> l’Eau,<br />
2012), rédigé par Gabriel Colletis, professeur d’économie à l’Université <strong>de</strong><br />
Toulouse, est interpelant ! Sa réflexion approfondie sur la crise l’amène à<br />
proposer un « changement <strong>de</strong> paradigme » pour sortir du marasme actuel,<br />
par l’indispensable relance industrielle ! Il faut revoir complètement nos<br />
mo<strong>de</strong>s <strong>de</strong> fonctionnement et d’existence même, promouvoir une autre<br />
conception du travail, à revaloriser, remettre la finance au service du<br />
développement économique et social, réorienter la production économique<br />
vers les besoins fondamentaux <strong>de</strong> la société (dont le logement, bien sûr), et<br />
ancrer les activités dans les territoires (notamment par la mise en place <strong>de</strong><br />
protections douanières) ! Vaste programme certes, mais c’est peut-être au<br />
prix <strong>de</strong> tels efforts que l’on reverra une lueur d’espoir – notre société ne peut<br />
pas vivre que du secteur tertiaire, il y a vraiment urgence à penser à une<br />
ré-industrialisation bien menée ! Et nos métiers en sortiront sauvés, voire<br />
grandis !...<br />
FT<br />
Editoriaal<br />
Comité <strong>de</strong> rédaction /<br />
Redactiecomité<br />
C.Bonhomme - N.Carpentier -<br />
R.De Battice -<br />
D.De Haen - G. Legein -<br />
S.Piedboeuf - Fr. Tourneur<br />
Mise en page / Lay out<br />
Impression / Druk<br />
Van Ruys Printing<br />
02 647 33 20<br />
www.vanruys.be/<br />
Pierre et Marbre / Steen en Marmer 2012-3 3
Table <strong>de</strong>s matières / Inhoudstafel<br />
Editorial / Editoriaal<br />
Editorial / Editoriaal3<br />
Architecture / Architectuur<br />
Projet : Overijse 6<br />
Project : Overijse 7<br />
Actualité / Actueel<br />
Première journée « be.stone » à Soignies 8<br />
Eerste studiedag « be.stone » in Soignies 10<br />
Rencontres <strong>de</strong> sculpture monumentale à Soignies 12<br />
Ontmoetingen monumentaal beeldhouwwerk in Soignies 14<br />
19e Rencontres Internationales <strong>de</strong> Sculpture <strong>de</strong> Sprimont 16<br />
19e Internationale bijeenkomst van beeldhouwers te Sprimont 17<br />
Juridique / Juridisch<br />
Remplir un constat européen d’acci<strong>de</strong>nt 18<br />
Het invullen van het europees aanrijdingsformulier 19<br />
Agenda / Agenda<br />
Les marbres jaspés à l’honneur en province <strong>de</strong> Namur 20<br />
Jaspismarmer in <strong>de</strong> kijker in <strong>de</strong> provincie Namen 21<br />
Le Building Heroes Village à EuroSkills 2012 22<br />
Les Carrières <strong>de</strong> la Pierre Bleue Belge,<br />
partenaire officiel <strong>de</strong> SkillsBelgium 22<br />
Building Heroes Village op EuroSkills 2012 23<br />
Les Carrières <strong>de</strong> la Pierre Bleue Belge,<br />
officieel partner van SkillsBelgium 23<br />
Bibliothèque / Bibliotheek<br />
Pour votre bibliothèque / Voor uw bibliotheek 24<br />
Annonces / Aankondigingen<br />
Annonces / Aankondigingen27<br />
Une fédération à votre service 31<br />
Een fe<strong>de</strong>ratie tot uw dienst 31<br />
4<br />
Pierre et Marbre / Steen en Marmer 2012-3
De tegels maken ‘t huis.<br />
keramische tegels • buitenbevloering • natuursteen • schouwen • maatwerk<br />
DALLES CéRAMIQUES • CARRELAGE EXTéRIEUR • PIERRE NATURELLE • CHEMINéES • TRAVAIL SUR MESURE<br />
Open ie<strong>de</strong>re werkdag van 9 tot 12 uur en van 13.30 tot 18.30 uur, zaterdag van 9 tot 12 uur. Gesloten op dinsdagvoormiddag.<br />
Ouvert chaque jour <strong>de</strong> la semaine <strong>de</strong> 9h00 à 12h00 et <strong>de</strong> 13h30 à 18h30, le samedi <strong>de</strong> 9h00 à 12h00. Fermé le mardi avant-midi.<br />
Armoe<strong>de</strong>straat 15 - 8800 Roeselare - T. 051 263 263 - www.westvlaamstegelhuis.be
Architecture Technique // Architectuur<br />
Techniek<br />
Projet : Overijse<br />
<strong>fr</strong><br />
De Leegheid : auteur <strong>de</strong> projet : arch. Sylvie Laenen/bureau JPLX – ARCADIS<br />
Aménagement ‘De Leegheid’ en zone à trafic réduit<br />
Réaménagement du ‘Stationsplein’ : arch. Sylvie Laenen/bureau JPLX – ARCADIS<br />
A la <strong>de</strong>man<strong>de</strong> <strong>de</strong> la Commune<br />
d’Overijse, le quartier ‘De Leegheid’ a<br />
été (ré)aménagé en une zone à trafic<br />
réduit. La volonté a été clairement <strong>de</strong><br />
renforcer le caractère vert du site, ainsi<br />
que le caractère rési<strong>de</strong>ntiel.<br />
L’architecte a eu l’idée <strong>de</strong> travailler<br />
principalement avec <strong>de</strong>s ‘talus’. Ceuxci<br />
forment également une barrière<br />
naturelle entre l’espace publique et la<br />
zone ‘moins’ publique.<br />
Le long <strong>de</strong>s habitations, se trouve<br />
une zone semi-carrossable en Pierre<br />
Bleue <strong>de</strong> Belgique, avec entre autre <strong>de</strong>s<br />
joints en herbe. L’aménagement a un<br />
caractère extrêmement ‘vert’ .<br />
A l’hauteur <strong>de</strong>s accès, on a prévu un<br />
‘durcissement’ : pavés jointoyés et<br />
pierre bleue jointoyée.<br />
L’aménagement a été fait<br />
principalement en pierre bleue <strong>de</strong>s<br />
‘Carrières du Hainaut’.<br />
Le choix <strong>de</strong>s matériaux s’est porté sur<br />
<strong>de</strong>s ‘moellons clivés’, avec une face<br />
vue en brute <strong>de</strong> sciage, et en épaisseur<br />
<strong>de</strong> 12 cm. Les <strong>de</strong>ux ’long chants’ sont<br />
sciés.<br />
Pour le réaménagement du<br />
‘Stationsplein’, les mêmes matériaux<br />
ont été choisi. Une partie <strong>de</strong> la pierre<br />
bleue est , en plus , carrossable pour la<br />
circulation journalière.<br />
Pour ce chantier, on a également opté<br />
pour <strong>de</strong> la pierre bleue, avec une<br />
épaisseur <strong>de</strong> 15 cm et une finition<br />
‘flammé bleue’ sur la face vue.<br />
6<br />
Pierre et Marbre / Steen en Marmer 2012-3
nl<br />
Architecture CSTC / WTCB Architectuur<br />
Project : Overijse<br />
De Leegheid : arch. Sylvie Laenen / bureau JPLX - ARCADIS<br />
Inrichting Verkeersluwe as ‘De Leegheid’<br />
Herinrichting Stationsplein : arch. Sylvie Laenen / bureau JPLX - ARCADIS<br />
De Leegheid werd ingericht als<br />
langzame verkeersas. Het groene<br />
karakter van <strong>de</strong> site is maximal<br />
versterkt, net als het verblijfskarakter.<br />
Er werd voornamelijk gewerkt met<br />
verhoog<strong>de</strong> plantvakken, on<strong>de</strong>r vorm<br />
van ‘taluds’, die eveneens een buffer<br />
vormen tussen <strong>de</strong> publieke en min<strong>de</strong>r<br />
publieke ruimte.<br />
Langs <strong>de</strong> woningen werd een<br />
‘halfverharding – in Belgische blauwe<br />
hardsteen - voorzien, met on<strong>de</strong>r<br />
an<strong>de</strong>re, een aanleg met grasvoegen,<br />
De aanleg heeft een uitgesproken<br />
‘groen’ karakter.<br />
Ter hoogte van <strong>de</strong> toegangen is er<br />
een verharding voorzien ( gevoeg<strong>de</strong><br />
kasseien en gevoeg<strong>de</strong> blauwe<br />
hardsteen )<br />
De aanleg is voornamelijk gebeurd in<br />
Blauwe hardsteen uit <strong>de</strong> ‘Carrières du<br />
Hainaut’.<br />
Er is geopteerd voor gekloof<strong>de</strong><br />
breuksteen, met een zichtkant in<br />
gezaag<strong>de</strong> afwerking, op een dikte van<br />
12 cm . De twee ‘lange’ zijkanten zijn<br />
gekloven, <strong>de</strong> twee korte gezaagd.<br />
Voor <strong>de</strong> heraanleg van het<br />
Stationsplein heeft men gekozen voor<br />
<strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> materialen.<br />
Een <strong>de</strong>el van <strong>de</strong> blauwe hardsteen is<br />
daarenboven overrijdbaar voor het<br />
doorgaan<strong>de</strong> verkeer.<br />
Voor het Stationsplein werd eveneens<br />
geopteerd voor gekloven breuksteen,<br />
met een dikte van 15 cm, en een ‘<br />
blauw gevlam<strong>de</strong>’ afwerking op <strong>de</strong><br />
zichtbare kant.<br />
7
Technique Actualité CSTC / / WTCB Actueel Techniek<br />
Première journée « be.stone » à Soignies<br />
<strong>fr</strong><br />
8<br />
Le 22 août <strong>de</strong>rnier avait lieu la<br />
première journée « be.stone » à<br />
Soignies. Cet événement, organisé<br />
par les carrières <strong>de</strong> pierre bleue<br />
sonégiennes (Carrières <strong>de</strong> la Pierre<br />
Bleue Belge et Carrières du Hainaut)<br />
en partenariat avec l’ASBL <strong>Pierres</strong><br />
et <strong>Marbres</strong> <strong>de</strong> <strong>Wallonie</strong>, s’adressait<br />
principalement aux architectes,<br />
architectes paysagistes et prescripteurs<br />
au sens large du terme. L’objectif était<br />
<strong>de</strong> faire découvrir la pierre bleue sous<br />
un angle nouveau et surtout <strong>de</strong> mettre<br />
en avant les possibilités du matériau<br />
dans le cadre <strong>de</strong> la construction<br />
durable.<br />
La journée était <strong>de</strong>nse, le débat était<br />
riche et les visiteurs étaient fort<br />
intéressés. Les organisateurs sont donc<br />
ravis.<br />
Revenons sur les points forts <strong>de</strong> cette<br />
journée…<br />
Les conférences<br />
La journée débutait par une série <strong>de</strong><br />
conférences données dans la nouvelle<br />
salle culturelle <strong>de</strong> Soignies.<br />
Après l’introduction <strong>de</strong> Francis<br />
Tourneur résumant le contexte <strong>de</strong>s<br />
pierres wallonnes, Sandra Belboom<br />
a présenté l’analyse du cycle <strong>de</strong> vie<br />
réalisée par l’Université <strong>de</strong> Liège<br />
(Laboratoire <strong>de</strong> Génie Chimique,<br />
service Procédés et développement<br />
durable). Cette analyse a étudié et<br />
comparé l’impact environnemental<br />
<strong>de</strong> la pierre bleue <strong>de</strong> Belgique et la<br />
pierre <strong>de</strong> Chine et le grès belge et les<br />
pavés provenant d’In<strong>de</strong>. Nous avons<br />
appris, entre autres, que la seule<br />
étape du transport Chine-Belgique<br />
est au moins aussi impactante que<br />
Pierre et Marbre / Steen en Marmer 2012-3<br />
tout le cycle <strong>de</strong> vie <strong>de</strong> la<br />
pierre <strong>de</strong> Belgique (« du<br />
berceau à la tombe ») !<br />
Outre la démonstration<br />
<strong>de</strong> l’intérêt <strong>de</strong> l’achat <strong>de</strong><br />
produits locaux dans une<br />
optique <strong>de</strong> développement<br />
durable, Sandra Belboom<br />
a insisté sur l’apport <strong>de</strong><br />
l’analyse du cycle <strong>de</strong> vie<br />
afin <strong>de</strong> diminuer l’impact<br />
environnemental <strong>de</strong><br />
l’extraction <strong>de</strong> la pierre en<br />
Belgique. En effet, grâce à<br />
cette étu<strong>de</strong>, le secteur carrier<br />
peut se rendre compte <strong>de</strong>s points à<br />
améliorer afin <strong>de</strong> réduire ces impacts<br />
(ex. : amélioration <strong>de</strong>s procédés,<br />
réduction <strong>de</strong>s emballages, optimisation<br />
énergétique, remplacement <strong>de</strong><br />
machines anciennes,…).<br />
Ensuite, la parole a été donnée à<br />
différents maîtres d’œuvre sensibles au<br />
développement durable.<br />
Guy Adant, architecte<br />
(groupe Gamma) et<br />
chargé <strong>de</strong> cours à<br />
l’U.L.B., nous a parlé<br />
avec passion d’un<br />
projet d’écoconstruction<br />
intitulé « les gîtes <strong>de</strong> la<br />
Ligule » à Mignault,<br />
près <strong>de</strong> Soignies. Les<br />
murs <strong>de</strong> ce bâtiment ont<br />
été réalisés en ballots<br />
<strong>de</strong> paille recouverts<br />
d’un enduit en argile. La<br />
plupart du chantier a été<br />
effectué à l’ai<strong>de</strong> <strong>de</strong> matériaux locaux<br />
et <strong>de</strong> récupération. Les accès ont été<br />
réalisés avec <strong>de</strong>s morceaux <strong>de</strong> pierre<br />
bleue <strong>de</strong> Soignies mais pas <strong>de</strong> simples<br />
cassons. Il s’agit d’éléments <strong>de</strong> tables<br />
<strong>de</strong> sciage, la pierre qui sert <strong>de</strong> support<br />
au débitage <strong>de</strong>s tranches <strong>de</strong> pierre<br />
bleue en carrière. La surface est donc<br />
criblée d’une multitu<strong>de</strong> <strong>de</strong>s traits <strong>de</strong><br />
sciage, témoignage du travail carrier.<br />
Joël Coupez, Ing. architecte,<br />
Prési<strong>de</strong>nt du Cluster CAP2020, nous<br />
a, entre autres, présenté le cas <strong>de</strong> la<br />
restauration <strong>de</strong> l’abbaye cistercienne <strong>de</strong><br />
Grand pré à Gesves, bâtiment classé,<br />
où la <strong>de</strong>man<strong>de</strong> du maître <strong>de</strong> l’ouvrage<br />
privé était <strong>de</strong> rencontrer un bâtiment<br />
à performance énergétique tout en<br />
préservant l’esprit du lieu (construction<br />
en moellons <strong>de</strong> pierre calcaire). En fil<br />
conducteur : comment la Pierre bleue<br />
peut-elle rencontrer la démarche <strong>de</strong><br />
conception durable ? La solution pour<br />
cette rénovation ? Une nouvelle boîte<br />
dans la boîte ! Soit, considérer le<br />
bâtiment à rénover comme le parement<br />
<strong>de</strong> l’édifice.<br />
Thierry Henrard, architecte associé<br />
au Bureau Samyn, a présenté une<br />
application nouvelle <strong>de</strong> la pierre bleue<br />
sous forme <strong>de</strong> granito pour réaliser<br />
une faça<strong>de</strong> pour maison unifamiliale<br />
à Bruxelles. Une application simple<br />
et surprenante qui a certainement <strong>de</strong><br />
l’avenir.<br />
Peter Lubbers, architecte paysagiste<br />
hollandais (Buro Lubbers) a présenté<br />
un catalogue <strong>de</strong> ses meilleurs<br />
aménagements urbains en pierre<br />
bleue ! La pierre bleue sous toutes<br />
ses coutures pour <strong>de</strong>s aménagements<br />
urbains développés du même maître<br />
mot : la convivialité <strong>de</strong>s espaces…<br />
Dominique Guerrier-Dubarle,<br />
ingénieur agronome spécialisée dans<br />
l’histoire <strong>de</strong>s jardins et du paysage,<br />
nous a ensuite présenté les « Carnets<br />
<strong>de</strong> la pierre », une série <strong>de</strong> brochures<br />
éditées par l’ASBL <strong>Pierres</strong> & <strong>Marbres</strong><br />
<strong>de</strong> <strong>Wallonie</strong>. Ces documents ont pour<br />
objectif <strong>de</strong> présenter les richesses et<br />
la diversité <strong>de</strong>s pierres belges pour<br />
l’aménagement du paysage et du<br />
bâtiment. Grâce à <strong>de</strong>s réalisations<br />
triées sur le volet par Dominique<br />
Guerrier Dubarle et Cristina Marchi,<br />
les Carnets <strong>de</strong> la pierre fournissent<br />
une information technique et visuelle<br />
<strong>de</strong> gran<strong>de</strong> qualité. Ces livrets sont<br />
disponibles sur <strong>de</strong>man<strong>de</strong> auprès <strong>de</strong><br />
l’ASBL <strong>Pierres</strong> & <strong>Marbres</strong> <strong>de</strong> <strong>Wallonie</strong>.<br />
***
Rencontre<br />
avec les sculpteurs :<br />
Cette journée be.stone trouvait sa place<br />
dans le programme <strong>de</strong>s quatrièmes<br />
rencontres <strong>de</strong> sculpture monumentale<br />
qui se sont déroulées à Soignies du 6<br />
au 25 août. (voir l’article p. 12).<br />
Durant les différentes interruptions <strong>de</strong><br />
la journée be.stone, les participants ont<br />
pu aller à la rencontre d’une dizaine<br />
<strong>de</strong> sculpteurs travaillant sur le parking<br />
situé à côté <strong>de</strong> la salle <strong>de</strong> conférence.<br />
Cet événement était une belle occasion<br />
d’illustrer d’autres aspects <strong>de</strong> la pierre.<br />
Le repas<br />
En axant la journée sur la<br />
construction durable, le repas <strong>de</strong>vait<br />
inéluctablement faire écho au goût et<br />
aux saveurs locales. En synergie avec<br />
le Convivium Slow Food <strong>de</strong> Silly, les<br />
carrières ont proposé un menu choisi<br />
<strong>de</strong> produits régionaux <strong>de</strong> qualité.<br />
C’est Sabine Storme, la Prési<strong>de</strong>nte<br />
du Convivium, qui a présenté ce<br />
mouvement italien avec le traiteur,<br />
Clau<strong>de</strong> Pohlig.<br />
Au-<strong>de</strong>là <strong>de</strong> ce Convivium, Silly s’est<br />
également engagé dans le Cittaslow,<br />
programme <strong>de</strong> « développement <strong>de</strong> la<br />
qualité <strong>de</strong> vie globale dans ma ville ».<br />
Le jeu<br />
Après le repas, les participants avaient<br />
l’occasion <strong>de</strong> participer à un jeu<br />
intitulé « be.stone » et inspiré <strong>de</strong>s<br />
traditionnels<br />
Kapla. A partir<br />
<strong>de</strong> 100 petits<br />
parallélépipè<strong>de</strong>s<br />
en pierre, les<br />
participants<br />
<strong>de</strong>vaient réaliser<br />
leur vision<br />
personnelle <strong>de</strong><br />
la pierre bleue,<br />
matière actuelle. Ils<br />
pouvaient s’installer<br />
où ils le désiraient<br />
(table, sol, escaliers,<br />
terrasse,…), ils<br />
étaient libres <strong>de</strong><br />
s’étendre, ne pouvaient pas utiliser le<br />
liant et la limite <strong>de</strong> temps était fixée à<br />
20 minutes.<br />
L’intérêt a été immédiat. De<br />
nombreuses personnes se sont prises<br />
au jeu. Ci-<strong>de</strong>ssous une<br />
image <strong>de</strong> ce moment<br />
enthousiasmant.<br />
Les visites<br />
Pour clôturer<br />
la journée, les<br />
participants ont pu<br />
découvrir le mon<strong>de</strong><br />
concret <strong>de</strong>s carrières<br />
en visitant le site<br />
du Tellier <strong>de</strong>s Prés<br />
et les Carrières du<br />
Hainaut. Le Tellier<br />
<strong>de</strong>s Prés est une<br />
jeune carrière qui<br />
fait partie du groupe<br />
familial « Les<br />
Carrières <strong>de</strong> la Pierre Bleue Belge SA »<br />
et gérée en partenariat avec Sagrex.<br />
Les premiers blocs <strong>de</strong> pierre y ont<br />
été extraits en 2008. La particularité<br />
<strong>de</strong> cette carrière, située à cheval sur<br />
les commune <strong>de</strong> Soignies, Braine-le-<br />
Comte et Ecaussinnes, est son système<br />
<strong>de</strong> découverture. Les ingénieurs <strong>de</strong> la<br />
société ont mis au<br />
point un système<br />
d’évacuation<br />
<strong>de</strong>s terres <strong>de</strong><br />
découverture par<br />
voie hydraulique<br />
souterraine.<br />
Les boues sont<br />
acheminées grâce<br />
à une pompe et<br />
un système <strong>de</strong><br />
canalisation vers<br />
l’ancienne carrière<br />
du Perlonjour<br />
aujourd’hui<br />
désaffectée.<br />
Technique Actualité CSTC / / WTCB Actueel Techniek<br />
Cela permet d’éviter un charroi très<br />
important.<br />
Aux Carrières du Hainaut, les visiteurs<br />
ont été marqués par l’immensité du<br />
site. Ils ont pu admirer l’ensemble<br />
<strong>de</strong> la carrière grâce à un beau point<br />
<strong>de</strong> vue. Ensuite, le car est <strong>de</strong>scendu<br />
dans le fond <strong>de</strong> la carrière, parmi les<br />
blocs et les bulldozers, c’était très<br />
impressionnant.<br />
<br />
Emilie Abraham<br />
Photos: ©photo : Bernard Boccara<br />
Pierre et Marbre / Steen en Marmer 2012-3 9
Actualité CSTC // WTCB Actueel<br />
Eerste studiedag « be.stone » in Soignies<br />
nl<br />
Op 22 augustus heeft in Soignies <strong>de</strong><br />
allereerste studiedag « be.stone »<br />
plaatsgehad. Dit evenement werd<br />
georganiseerd door <strong>de</strong> Blauwe<br />
Hardsteengroeven uit <strong>de</strong> streek<br />
(Carrières <strong>de</strong> la Pierre Bleue<br />
Belge en Carrières du Hainaut) in<br />
samenwerking met <strong>de</strong> VZW <strong>Pierres</strong><br />
et <strong>Marbres</strong> <strong>de</strong> <strong>Wallonie</strong>, en mikte opt<br />
architecten, landschapsarchitecten en<br />
voorschrijvers. De bedoeling was <strong>de</strong><br />
blauwe hardsteen vanuit een nieuwe<br />
gezichtshoek te bekijken, en vooral <strong>de</strong><br />
nadruk te leggen op <strong>de</strong> mogelijkhe<strong>de</strong>n<br />
van dit materieel in het ka<strong>de</strong>r van <strong>de</strong><br />
ontwikkeling duurzaam bouwen.<br />
Het was een geslaag<strong>de</strong> dag met<br />
vruchtbare <strong>de</strong>batten en erg<br />
geïnteresseer<strong>de</strong> <strong>de</strong>elnemers. De<br />
organisatoren zijn dus zeer tevre<strong>de</strong>n.<br />
Laten we even terugkomen op het<br />
programma.<br />
Uiteenzettingen<br />
De dag startte met een reeks<br />
uiteenzettingen in <strong>de</strong> nieuwe culturele<br />
zaal van Soignies. Na <strong>de</strong> inleiding<br />
door Francis Tourneur die het over<br />
<strong>de</strong> Waalse steen had, presenteer<strong>de</strong><br />
Sandra Belboom <strong>de</strong> analyse van<br />
<strong>de</strong> levenscyclus gerealiseerd door<br />
<strong>de</strong> Universiteit van Luik (Af<strong>de</strong>ling<br />
toegepaste scheikun<strong>de</strong> en duurzame<br />
ontwikkeling). Deze analyse bestu<strong>de</strong>ert<br />
en vergelijkt <strong>de</strong> milieu-impact van<br />
Belgische blauwe hardsteen en<br />
Chinese steen en het Belgisch gres<br />
en plaveistenen uit India. Wij hebben<br />
on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re vernomen dat <strong>de</strong> impact<br />
van het vervoer China-België op zich<br />
alleen minstens even groot is als <strong>de</strong><br />
levenscyclus van <strong>de</strong> Belgische steen<br />
10 Pierre et Marbre / Steen en Marmer 2012-3<br />
(“van <strong>de</strong> wieg tot het<br />
graf”). Sandra Belboom<br />
wees dan ook op het<br />
belang van <strong>de</strong> aankoop<br />
van Belgische producten<br />
in het ka<strong>de</strong>r van duurzame<br />
ontwikkeling en op <strong>de</strong><br />
noodzakelijkheid van <strong>de</strong><br />
analyse van <strong>de</strong> levenscyclus<br />
om <strong>de</strong> milieu-invloed<br />
van <strong>de</strong> ontginning van<br />
natuursteen in België te<br />
verbeteren.<br />
In<strong>de</strong>rdaad, door <strong>de</strong>ze studie<br />
kan <strong>de</strong> groefsector zien<br />
welke punten moeten bijgestuurd<br />
wor<strong>de</strong>n om <strong>de</strong> omgevingsimpact te<br />
vermin<strong>de</strong>ren (vb. verbetering van<br />
werkwijzen, min<strong>de</strong>r verpakking,<br />
efficiënt energiebeleid, vervanging van<br />
ou<strong>de</strong> machines,…)<br />
Nadien volg<strong>de</strong>n toespraken van<br />
verschillen<strong>de</strong> bouwheren betrokken<br />
bij duurzame<br />
ontwikkeling.<br />
Guy Adant, architect<br />
(groupe Gamma) en<br />
docent aan <strong>de</strong> U.L.B.,<br />
presenteer<strong>de</strong> met veel<br />
enthousiasme een ecobouw<br />
project « les<br />
gîtes <strong>de</strong> la Ligule »<br />
in Mignault, dichtbij<br />
Soignies. De muren<br />
van dit gebouw bestaan<br />
uit strobalen be<strong>de</strong>kt<br />
met een bepleistering<br />
in klei. Voor <strong>de</strong>ze<br />
bouw wer<strong>de</strong>n groten<strong>de</strong>els lokale- en<br />
recuperatiematerialen gebruikt. De<br />
toegangen wer<strong>de</strong>n uitgevoerd met<br />
stukken blauwe steen van Soignies.<br />
Geen gewone, maar elementen<br />
van zaagtafels, <strong>de</strong> steen die dient<br />
als on<strong>de</strong>rsteuning bij het zagen van<br />
blauwe hardsteenplaten in <strong>de</strong> groeve.<br />
Het oppervlak is helemaal doorzeefd<br />
met zaagsne<strong>de</strong>n, een ware getuige van<br />
het groefwerk.<br />
Joël Coupez, ingenieur architect,<br />
Voorzitter van <strong>de</strong> Cluster<br />
CAP2020, besprak on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re<br />
het renovatievoorbeeld van <strong>de</strong><br />
cisterciënzerabdij van “Grand pré”<br />
in Gesves. Het is een geklasseerd<br />
gebouw waar <strong>de</strong> bouwheer vroeg<br />
om een energievrien<strong>de</strong>lijk project te<br />
ontwikkelen, maar het karakter van <strong>de</strong><br />
omgeving te bewaren (bouwen met<br />
ruwe breukstenen). De leidraad was:<br />
hoe kan blauwe steen bijdragen tot<br />
duurzame ontwerpen? Oplossing voor<br />
<strong>de</strong>ze renovatie? Een nieuw huis in het<br />
huis! In dat geval wordt het bestaan<strong>de</strong><br />
gebouw beschouwd als het parament<br />
van het gebouw.<br />
Thierry Henrard, architect en vennoot<br />
van het Bureau Samyn, presenteer<strong>de</strong><br />
een nieuwe toepassing van blauwe<br />
steen als granito voor <strong>de</strong> realisatie van<br />
<strong>de</strong> voorgevel van een eengezinswoning<br />
te Brussel. Een eenvoudige en<br />
onverwachte uitvoering die zeker<br />
toekomst heeft.<br />
Peter Lubbers, landschapsarchitect<br />
uit Ne<strong>de</strong>rland (Buro Lubbers) stel<strong>de</strong><br />
een catalogus voor van zijn beste<br />
stadsvernieuwingen in blauwe steen!<br />
Nauwkeurig on<strong>de</strong>rzoek van <strong>de</strong> steen<br />
voor stadsvernieuwingen ontwikkeld<br />
vanuit hetzelf<strong>de</strong> kerni<strong>de</strong>e: gezelligheid<br />
van <strong>de</strong> ruimten…<br />
Dominique Guerrier-Dubarle<br />
presenteer<strong>de</strong> ons daarna <strong>de</strong> « Boekjes<br />
NATUURSTEEN », een reeks werkjes<br />
uitgegeven door <strong>de</strong> VZW <strong>Pierres</strong> &<br />
<strong>Marbres</strong> <strong>de</strong> <strong>Wallonie</strong>. Deze publicaties<br />
hebben tot doel <strong>de</strong> rijkdom en <strong>de</strong><br />
diversiteit van Belgische steen voor<br />
<strong>de</strong> inrichting van een woning en<br />
voor <strong>de</strong> landschapsinrichting aan te<br />
tonen. Dankzij <strong>de</strong> realisaties met zorg<br />
uitgekozen door Dominique Guerrier<br />
Dubarle en Cristina Marchi leveren <strong>de</strong><br />
Boekjes NATUURSTEEN technische<br />
en visuele informatie van <strong>de</strong> bovenste<br />
plank. De boekjes zijn te verkrijgen<br />
bij <strong>de</strong> VZW <strong>Pierres</strong> & <strong>Marbres</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>Wallonie</strong>.
Actualité CSTC // WTCB Actueel<br />
Ontmoeting<br />
met <strong>de</strong> beeldhouwers :<br />
Deze studiedag vond plaats in<br />
het ka<strong>de</strong>r van het programma van<br />
<strong>de</strong> 4<strong>de</strong> ontmoeting monumentaal<br />
beeldhouwwerk die doorging in<br />
Soignies, van 6 tot 25 augustus 2012.<br />
(zie artikel Pag 12).<br />
Tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rbrekingen op <strong>de</strong><br />
studiedag be.stone kon<strong>de</strong>n <strong>de</strong><br />
<strong>de</strong>elnemers een tiental beeldhouwers<br />
aan het werk zien op <strong>de</strong> parking naast<br />
<strong>de</strong> conferentiezaal. Het was een mooie<br />
gelegenheid om an<strong>de</strong>re aspecten van<br />
<strong>de</strong> steen te laten zien.<br />
Lunch<br />
Aangezien <strong>de</strong> studiedag rond<br />
duurzaam bouwen draai<strong>de</strong>, lag het<br />
voor <strong>de</strong> hand dat <strong>de</strong> plaatselijke<br />
smaken en gerechten aan bod<br />
moesten komen. Met me<strong>de</strong>werking<br />
van het Convivium Slow Food <strong>de</strong><br />
Silly, kozen <strong>de</strong> groeven een menu met<br />
kwaliteitsvolle streekgerechten. Het<br />
was Sabine Storme, Voorzitster van het<br />
Convivium, die <strong>de</strong>ze Italiaanse filosofie<br />
uit <strong>de</strong> doeken <strong>de</strong>ed met <strong>de</strong> traiteur,<br />
Clau<strong>de</strong> Pohlig.<br />
Silly is niet alleen betrokken bij het<br />
Convivium, ze neemt ook <strong>de</strong>el aan het<br />
Cittaslow programma « ontwikkeling<br />
van <strong>de</strong> kwaliteit van het leven in mijn<br />
stad ».<br />
Spel<br />
Na <strong>de</strong> lunch kregen<br />
<strong>de</strong> <strong>de</strong>elnemers<br />
<strong>de</strong> kans om mee<br />
te doen aan een<br />
« be-stone » spel<br />
geïnspireerd op het<br />
traditionele Kapla<br />
speelgoed. Met<br />
100 kleine stenen<br />
parallellepipedums<br />
moesten ze hun<br />
eigen visie van <strong>de</strong><br />
blauwe steen, als<br />
actueel materiaal,<br />
verwezenlijken. Ze mochten gelijk<br />
waar plaatsnemen (tafel, vloer,<br />
trappen, terras..) en zich vrij bewegen,<br />
verbindingsmaterialen waren verbo<strong>de</strong>n<br />
en <strong>de</strong> toegestane tijd was 20 minuten<br />
maximum.<br />
Dat sloeg meteen<br />
aan. Verschillen<strong>de</strong><br />
personen leef<strong>de</strong>n<br />
zich uit in het spel.<br />
Zie on<strong>de</strong>raan links<br />
een kiekje van dit<br />
enthousiast moment.<br />
Bezoeken<br />
De dag werd<br />
afgesloten met een<br />
ont<strong>de</strong>kkingsbezoek<br />
aan <strong>de</strong><br />
steengroeven. Het<br />
begon met <strong>de</strong> site<br />
van <strong>de</strong> « Carrière<br />
du Tellier <strong>de</strong>s Prés,<br />
een jonge uitbating van <strong>de</strong> familiale<br />
groep « Les Carrières <strong>de</strong> la Pierre<br />
Bleue Belge SA » in samenwerking<br />
met Sagrex. De eerste steenblokken<br />
wer<strong>de</strong>n er ontgonnen in 2008. Deze<br />
groeve ligt schrijlings tussen <strong>de</strong><br />
gemeenten Soignies,Braine-le-Comte<br />
en Ecaussinnes en het opmerkelijke in<br />
<strong>de</strong>ze groeve is haar<br />
afgravingsysteem.<br />
De ingenieurs van<br />
<strong>de</strong> maatschappij<br />
hebben een systeem<br />
bedacht om <strong>de</strong><br />
afgegraaf<strong>de</strong> grond<br />
te verwij<strong>de</strong>ren via<br />
een on<strong>de</strong>rgrondse<br />
waterweg. Door<br />
mid<strong>de</strong>l van een<br />
pomp en een<br />
leidingensysteem<br />
wordt <strong>de</strong> mod<strong>de</strong>r<br />
afgevoerd naar<br />
<strong>de</strong> ou<strong>de</strong> groeve<br />
Perlonjour die niet<br />
meer in gebruik is.<br />
Op die manier wordt heel wat verkeer<br />
verme<strong>de</strong>n.<br />
In <strong>de</strong> Carrières du Hainaut ston<strong>de</strong>n <strong>de</strong><br />
bezoekers versteld van <strong>de</strong> immense<br />
oppervlakte van <strong>de</strong> site. Ze kon<strong>de</strong>n<br />
<strong>de</strong> groeve bekijken vanuit een mooi<br />
hoog punt. Daarna reed <strong>de</strong> bus<br />
helemaal naar bene<strong>de</strong>n tussen <strong>de</strong><br />
blokken en bulldozers. Dat was heel<br />
indrukwekkend.<br />
<br />
Emilie Abraham<br />
fotos: ©foto : Bernard Boccara<br />
Pierre et Marbre / Steen en Marmer 2012-3 11
Technique Actualité CSTC / / WTCB Actueel Techniek<br />
Rencontres <strong>de</strong> sculpture<br />
monumentale à Soignies<br />
<strong>fr</strong><br />
L’édition 2012 <strong>de</strong> l’opération a eu lieu<br />
du 6 au 25 août.<br />
Dix artistes sculpteurs<br />
étaient présents lors <strong>de</strong>s<br />
rencontres 2012:<br />
Fabrice Bellery (Belgique)<br />
Tailleur <strong>de</strong> pierre <strong>de</strong><br />
formation, ce jeune artiste<br />
a suivi l’enseignement <strong>de</strong><br />
son mentor, le sculpteur<br />
Tonio Torres. Autodidacte,<br />
il sculpte <strong>de</strong>puis<br />
maintenant plus <strong>de</strong> 10<br />
ans. Il a participé, en 2010,<br />
au symposium <strong>de</strong> Durbuy.<br />
«Toujours plus haut» est<br />
le titre <strong>de</strong> la sculpture<br />
monumentale qu’il se<br />
propose <strong>de</strong> créer à Soignies.<br />
Cristobal Delgado Palacios (Espagne)<br />
Cet artiste nous vient <strong>de</strong> Valence<br />
en Espagne et a suivi sa formation<br />
artistique à l’Université <strong>de</strong> Valence puis<br />
à l’Académie <strong>de</strong> Carrare en Italie. Il a<br />
déjà participé à <strong>de</strong>s symposiums en<br />
argentine, Espagne, Italie et Belgique.<br />
Henri Hardy (Belgique)<br />
Henri Hardy a suivi plusieurs<br />
formations; métiers du bois,<br />
forgeron, taille et sculpture <strong>de</strong> la<br />
pierre au Cenam <strong>de</strong> Namur, étu<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong> la stéréotomie à Soignies. Il<br />
travaille en tant qu’artisan dans<br />
la restauration du patrimoine<br />
monumental en Belgique,<br />
Hollan<strong>de</strong> et en France. Pour ce qui<br />
concerne la sculpture sur pierre,<br />
les œuvres <strong>de</strong> Henri Hardy sont<br />
quasiment toujours philosophiques,<br />
métaphysiques ou mystiques, en<br />
tous les cas empreintes <strong>de</strong> sacré.<br />
Il a <strong>de</strong> nombreuses expositions<br />
à son actif tant en Belgique<br />
qu’à l’étranger. Henri rési<strong>de</strong> à<br />
Eben-Emael, non loin <strong>de</strong> Visé<br />
et nous reviendra cette année à<br />
Soignies avec un projet intitulé<br />
«Equilibre» représentant 3 alvéoles<br />
symbolisant les 3 étapes <strong>de</strong> la<br />
vie <strong>de</strong>s tailleurs <strong>de</strong> pierre et <strong>de</strong>s<br />
artisans en général.<br />
Olivier Humier (Belgique)<br />
Né en 1976, Olivier Humier est<br />
diplômé <strong>de</strong> l’Institut <strong>de</strong>s Beaux-Arts <strong>de</strong><br />
St Luc à Liège en section peinture. Il<br />
est également un sculpteur autodidacte<br />
et s’adonne également à<br />
la gravure. En 2000, pour sa première<br />
participation, émergeant parmi 24<br />
artistes issus <strong>de</strong> toutes les régions du<br />
pays, il est lauréat <strong>de</strong> la Fondation<br />
Lecrenier. La même année il remporte<br />
le <strong>de</strong>uxième prix du concours H.<br />
Magotte au Mamac à Liège. Il expose<br />
<strong>fr</strong>équemment <strong>de</strong>puis fin 1997. C’est<br />
une recherche permanente qui gui<strong>de</strong><br />
son travail. Présent lors <strong>de</strong> l’édition<br />
2006 <strong>de</strong> “La Pierre bleue s’éclate à<br />
Soignies”, sa sculpture a été achetée<br />
par la Ville afin <strong>de</strong><br />
l’intégrer dans le projet <strong>de</strong><br />
rénovation <strong>de</strong> la Place Van<br />
Zeeland. «Passe-Temps»<br />
est le titre <strong>de</strong> la sculpture<br />
qu’il présentera cette<br />
année chez nous.<br />
Henk Korthuys (Belgique)<br />
Henk Korthuys nous vient<br />
du Coq et a longtemps<br />
travaillé comme paysagiste.<br />
Maintenant, il s’est<br />
concentré sur la fabrication<br />
<strong>de</strong> sculptures en pierre. Son<br />
travail en trois dimensions<br />
est tel que l’image réelle<br />
est toujours en évolution.<br />
Ses créations prennent<br />
<strong>de</strong> nombreuses formes et laissent<br />
beaucoup <strong>de</strong> place à l’imagination du<br />
spectateur.<br />
Bernard Larivière (Belgique)<br />
Ce sculpteur autodidacte résidant à<br />
Ville-Pommeroeul a été fortement<br />
marqué durant son enfance et son<br />
adolescence par les tailleurs <strong>de</strong><br />
pierre <strong>de</strong>s carrières d’Eben-Emael où<br />
il vécut. Dès 1994, il suit les<br />
cours <strong>de</strong> mo<strong>de</strong>lage <strong>de</strong>s “Métiers<br />
d’Art du Hainaut” et, en 2009,<br />
après une visite au Symposium<br />
<strong>de</strong> Comblain-au-Pont, il trouve<br />
sa voie. Depuis, il se consacre<br />
exclusivement à son rêve <strong>de</strong><br />
jeunesse, la sculpture <strong>de</strong> la pierre.<br />
Une <strong>de</strong> ses œuvres axée sur la<br />
“symbolique du cercle” et acquise<br />
par la Ville <strong>de</strong> Soignies, se trouve<br />
exposée à proximité <strong>de</strong> la gare et<br />
du Square Bor<strong>de</strong>t. Il présentera<br />
cette année un projet inspiré <strong>de</strong><br />
l’observation <strong>de</strong> divers fossiles<br />
«crinoïdiques».<br />
Georgi Minchev (Bulgarie)<br />
Georgi Minchev est né à Popovo en<br />
1965. En 1991, il est diplômé <strong>de</strong> les<br />
Beaux-Arts <strong>de</strong> l’Université <strong>de</strong> Veliko<br />
Turnovo. Le projet qu’il présentera<br />
à Soignies abor<strong>de</strong>ra le thème <strong>de</strong><br />
l’infini en mathématiques.<br />
Sylvain Patte (Belgique)<br />
Jeune sculpteur, Sylvain Patte a<br />
12<br />
Pierre et Marbre / Steen en Marmer 2012-3
suivi différentes formations artistiques<br />
(ébénisterie, sculpture sur bois,<br />
sculpture sur pierre) et exerce<br />
actuellement le métier <strong>de</strong> tailleur <strong>de</strong><br />
pierre. Déjà présent lors <strong>de</strong>s rencontres<br />
<strong>de</strong> 2010, il nous revient avec un<br />
projet <strong>de</strong> sculpture qui exprimera sa<br />
perception <strong>de</strong> l’architecture, avec<br />
ses lignes droites, ses angles et son<br />
style à la fois simple mais complexe.<br />
La pièce donnera une impression <strong>de</strong><br />
déséquilibre la force <strong>de</strong> la gravité,<br />
faisant écho aux enjeux et à la <strong>fr</strong>agilité<br />
apparente <strong>de</strong> la société, alors qu’elle<br />
est en fait stable et soli<strong>de</strong>. Ses formes et<br />
ses volumes créeront un jeu d’ombres<br />
et <strong>de</strong> lumières, plongeant le spectateur<br />
dans une confusion <strong>de</strong> force et <strong>de</strong><br />
douceur.<br />
Fabien Saeren (Belgique)<br />
Ce sculpteur qui nous vient <strong>de</strong><br />
Leopoldsburg a déjà participé à<br />
plusieurs symposiums (Sprimont<br />
et Beograd) et a suivi les cours <strong>de</strong>s<br />
académies <strong>de</strong> Heus<strong>de</strong>n-Zol<strong>de</strong>r et Mol.<br />
Il sera présent pour la première fois à<br />
Soignies.<br />
Nadine Serck (Belgique)<br />
La sculpture est, pour Nadine Serck,<br />
un jeu, une respiration, une réalisation<br />
concrète <strong>de</strong> soi, un combat pacifique,<br />
une vibration, une joie, du bonheur.<br />
Pour cette artiste, la sculpture sur pierre<br />
va à l’essentiel, elle synthétise tout. Le<br />
passé, le présent, la création, l’énergie,<br />
la pensée, la contemplation, l’action,<br />
la forme, la matière, l’expression,<br />
la grâce, l’espoir. Son projet pour<br />
ces rencontres<br />
2012 aura pour<br />
titre «la liberté<br />
d’expression»<br />
et symbolisera<br />
la délivrance<br />
et la réception<br />
d’un message,<br />
le bonheur <strong>de</strong><br />
s’exprimer et la<br />
satisfaction d’être<br />
entendu.<br />
Technique Actualité CSTC / / WTCB Actueel Techniek<br />
Cette opération s’inscrit dans le cadre<br />
<strong>de</strong> «La Louvière, Métropole Culture<br />
2012». En partenariat avec l’Office<br />
communal du Tourisme <strong>de</strong> Soignes, la<br />
«Pierre bleue belge» et les «Carrières<br />
du Hainaut».<br />
Photos: ©photo : Bernard Boccara<br />
www.sizecommunication.com<br />
Blauwe Steen uit Henegouwen ® ,<br />
een stukje eeuwigheid<br />
La Pierre Bleue du Hainaut ® ,<br />
un morceau d’éternité<br />
Blauwe Steen uit Henegouwen ® … Laat u verlei<strong>de</strong>n door zijn verfijn<strong>de</strong> elegantie.<br />
Zowel binnen als buiten weerstaat hij met glans aan het dagelijks leven.<br />
Hij is niet poreus en dus uitermate hygiënisch. Met zijn natuurlijk karakter<br />
getuigt hij van duurzaamheid en respect voor het milieu. Bovendien is hij in<br />
België ontgonnen en met lokaal ambachtelijk vakmanschap bewerkt.<br />
Zijn esthetiek trotseert <strong>de</strong> tijd, zoals een schitterend juweel. Blauwe Steen<br />
uit Henegouwen ® … Laat <strong>de</strong> eeuwigheid beginnen !<br />
Comment ne pas être charmé par l’élégance <strong>de</strong> la Pierre Bleue du Hainaut ?<br />
Tant en aménagements intérieurs qu’extérieurs, elle résiste aux aléas <strong>de</strong><br />
votre quotidien. Hygiénique, car non poreuse, elle est un matériau naturel<br />
et durable qui respecte l’environnement. Produit 100% belge, elle est extraite<br />
et transformée grâce au savoir-faire local. Elle of<strong>fr</strong>e une esthétique qui traverse<br />
le temps tel un joyau.<br />
Parce que la Pierre Bleue du Hainaut, elle aussi, est éternelle…<br />
Pierre et Marbre / Steen en Marmer 2012-3 13<br />
www.carrieresduhainaut.com
Actualité CSTC // WTCB Actueel<br />
Ontmoetingen monumentaal<br />
beeldhouwwerk in Soignies<br />
nl<br />
De editie 2012 vond plaats van 6 tot<br />
25 augustus.<br />
Tien artiesten hebben aan<br />
<strong>de</strong> ontmoetingen 2012<br />
<strong>de</strong>elgenomen.<br />
Fabrice Bellery (België)<br />
Deze artiest en<br />
steenhouwer van opleiding<br />
volg<strong>de</strong> <strong>de</strong> aanwijzingen<br />
van zijn mentor,<br />
beeldhouwer Tonio Torres.<br />
Hij is autodidact en al<br />
meer dan 10 jaar bezig<br />
met beeldhouwwerk.<br />
Hij nam <strong>de</strong>el aan het<br />
symposium van Durbuy.<br />
« Altijd hogerop» luidt <strong>de</strong><br />
titel van het monumentaal<br />
beeldhouwwerk dat hij in<br />
Soignies creëer<strong>de</strong>.<br />
Cristobal Delgado Palacios (Spanje)<br />
Deze <strong>de</strong>elnemer komt uit Valencia<br />
in Spanje. Hij genoot een artistieke<br />
opleiding aan <strong>de</strong> Universiteit van<br />
Valencia en daarna aan <strong>de</strong> Aca<strong>de</strong>mie<br />
van Carrara in Italië. Hij nam eer<strong>de</strong>r<br />
<strong>de</strong>el aan <strong>de</strong> symposia van Argentinië,<br />
Spanje, Italië en België.<br />
Henri Hardy (België)<br />
Henri Hardy volg<strong>de</strong> verschillen<strong>de</strong><br />
vakopleidingen: houtbewerking,<br />
smeedwerk, houwen en sculpteren<br />
van steen, in het Cenam te Namen<br />
en <strong>de</strong> lessen stereotomie in Soignies.<br />
Hij werkt als ambachtsman in <strong>de</strong><br />
restauratie van het monumentaal<br />
patrimonium in België, Holland<br />
en Frankrijk. Zijn beeldhouwwerk<br />
in steen is bijna altijd filosofisch,<br />
metafysisch of mystiek getint.<br />
Het heeft in ie<strong>de</strong>r geval altijd<br />
iets sacraals. Hij realiseer<strong>de</strong> al<br />
verschillen<strong>de</strong> tentoonstellingen,<br />
zowel in België als in het<br />
buitenland. Henri woont in<br />
Eben-Emael, niet ver van Visé en<br />
wij zagen hem dit jaar terug in<br />
Soignies met een project genaamd<br />
“Evenwicht” bestaan<strong>de</strong> uit 3<br />
uithollingen die <strong>de</strong> 3 mijlpalen in<br />
het leven van steenhouwers en<br />
artiesten uitbeel<strong>de</strong>n.<br />
Olivier Humier (België)<br />
Olivier Humier , geboren in 1976,<br />
is gediplomeer<strong>de</strong> van het Institut <strong>de</strong>s<br />
Beaux-Arts <strong>de</strong> St Luc à<br />
Liège, af<strong>de</strong>ling schil<strong>de</strong>rkunst. Hij is<br />
ook een “self ma<strong>de</strong>” beeldhouwer en<br />
actief in graveerwerk. Bij zijn eerste<br />
<strong>de</strong>elname aan <strong>de</strong> Lambert Lecrenier<br />
prijs, in 2000, wordt hij meteen tot<br />
laureaat gekozen tussen 24 artiesten<br />
uit het hele land. Datzelf<strong>de</strong> jaar<br />
behaalt hij <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> prijs op <strong>de</strong><br />
wedstrijd H. Magotte in het Mamac<br />
te Luik. Sinds eind 1997 stelt hij vaak<br />
werken tentoon. Hij is voortdurend<br />
op zoek naar nieuwe i<strong>de</strong>eën. Tij<strong>de</strong>ns<br />
zijn <strong>de</strong>elname aan <strong>de</strong><br />
editie 2006 van “La<br />
Pierre bleue s’éclate à<br />
Soignies” maakte hij een<br />
beeldhouwwerk dat <strong>de</strong><br />
stad heeft aangekocht om<br />
het te integreren in het<br />
renovatieproject Place Van<br />
Zeeland. Dit jaar maakte<br />
hij een beeldhouwwerk<br />
on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> titel “Tijdverdrijf”.<br />
Henk Korthuys (België)<br />
Henk Korthuys woont in<br />
De Haan en heeft lange tijd<br />
gewerkt als tuinarchitect.<br />
Nu legt hij zich toe op het<br />
beeldhouwen in steen.<br />
Zijn driedimensionaal<br />
werk maakt dat het echte beeld altijd<br />
veran<strong>de</strong>rt. Zijn creaties nemen tal van<br />
vormen aan en laten veel ruimte voor<br />
<strong>de</strong> verbeelding van <strong>de</strong> toeschouwer.<br />
Bernard Larivière (België)<br />
Deze autodidacte beeldhouwer,<br />
woonachtig te Ville-Pommeroeul ,<br />
keek in zijn kin<strong>de</strong>rjaren en tienertijd<br />
fel op naar <strong>de</strong> steenhouwers van <strong>de</strong><br />
groeven van Even-Emael waar hij<br />
opgroei<strong>de</strong>. Vanaf 1994 volgt hij<br />
mo<strong>de</strong>lleerlessen in <strong>de</strong> “Métiers<br />
d’Art du Hainaut” en in 2009, na<br />
een bezoek aan het Symposium<br />
van Comblain-au-Pont, wordt het<br />
hem dui<strong>de</strong>lijk welke weg hij wil<br />
inslaan. Sindsdien wijdt hij zich<br />
volledig aan zijn kin<strong>de</strong>rdroom, het<br />
beeldhouwen in steen. Een van zijn<br />
werken gericht op <strong>de</strong> « symboliek<br />
van <strong>de</strong> cirkel » werd aangeschaft<br />
door <strong>de</strong> stad en staat te kijk vlakbij<br />
het station en <strong>de</strong> Square Bor<strong>de</strong>t. Dit<br />
jaar presenteer<strong>de</strong> hij een ontwerp<br />
geïnspireerd door <strong>de</strong> observatie van<br />
crinoïdische kalksteen.<br />
Georgi Minchev (Bulgarije)<br />
Georgi Minchev is geboren in<br />
Popovo, in 1965. In 1991 behaalt<br />
hij zijn diploma in <strong>de</strong> Schone<br />
Kunsten aan <strong>de</strong> Universiteit van<br />
Veliko Turnovo. Het ontwerp dat hij<br />
in Soignies voorstel<strong>de</strong> draai<strong>de</strong> rond<br />
het thema van <strong>de</strong> oneindigheid in <strong>de</strong><br />
wiskun<strong>de</strong>.<br />
14 Pierre et Marbre / Steen en Marmer 2012-3
Sylvain Patte (België)<br />
De Jonge beeldhouwer, Sylvain<br />
Patte, heeft verschillen<strong>de</strong> artistieke<br />
opleidingen genoten (meubelmaker,<br />
houtsnijkunst, beeldhouwen in<br />
steen) en beoefent tegenwoordig het<br />
vak van steenhouwer. Hij nam <strong>de</strong>el<br />
aan <strong>de</strong> ontmoetingen van 2010 en<br />
maakt nu zijn opwachting met een<br />
beeldhouwproject dat zijn visie op <strong>de</strong><br />
architectuur vertolkt, met zijn rechte<br />
lijnen, zijn hoeken en zijn stijl, tegelijk<br />
eenvoudig maar complex.<br />
Het werkstuk geeft <strong>de</strong> indruk<br />
van een broos evenwicht dat <strong>de</strong><br />
zwaartekracht tart en verwijst zo naar<br />
<strong>de</strong> beproevingen en <strong>de</strong> breekbaarheid<br />
van onze maatschappij, terwijl <strong>de</strong><br />
sculptuur in wezen stabiel en stevig<br />
is. Zijn vormen en volumes creëren<br />
een spel van licht en schaduw dat <strong>de</strong><br />
toeschouwer doet bezinken in een<br />
chaos van kracht en rust.<br />
Fabien Saeren (België)<br />
Deze beeldhouwer komt uit<br />
Leopoldsburg. Hij heeft er al enkele<br />
symposia opzitten (Sprimont en<br />
Beograd) en is oud-leerling van <strong>de</strong><br />
aca<strong>de</strong>mies van Heus<strong>de</strong>n-Zol<strong>de</strong>r en<br />
Mol. Zijn <strong>de</strong>elname in Soignies was<br />
een primeur voor hem.<br />
Nadine Serck (België)<br />
Beelhouwen is voor Nadine Serck<br />
een spel, zich helemaal uitleven,<br />
een vreedzaam gevecht, ontroering,<br />
vreug<strong>de</strong>, geluk. Voor <strong>de</strong>ze kunstenares<br />
dringt het beeldhouwen door tot <strong>de</strong><br />
kern, ze heeft oog voor alles. Verle<strong>de</strong>n,<br />
he<strong>de</strong>n, creatie, energie, gedachte,<br />
beschouwing, actie, vorm, materie,<br />
uitdrukking, bevalligheid, hoop.<br />
De titel van haar ontwerp voor <strong>de</strong><br />
ontmoetingen 2012 luid<strong>de</strong> ”Vrijheid<br />
van uitdrukking” . Het symboliseert<br />
<strong>de</strong> verlossing en <strong>de</strong> ontvangst van<br />
een bericht, <strong>de</strong> vreug<strong>de</strong> om<br />
zich te kunnen uitdrukken en<br />
het genoegen om gehoord te<br />
wor<strong>de</strong>n.<br />
Actualité CSTC // WTCB Actueel<br />
Dit gebeuren vindt plaats in het ka<strong>de</strong>r<br />
van “La Louvière, Métropole Culture<br />
2012”. In partnership met l’Office<br />
communal du Tourisme <strong>de</strong> Soignes, en<br />
<strong>de</strong> groeven “Pierre bleue belge” en<br />
“Carrières du Hainaut”.<br />
Photos: ©photo : Bernard Boccara<br />
Pierre et Marbre / Steen en Marmer 2012-3 15
Technique Actualité CSTC / / WTCB Actueel Techniek<br />
19 e Rencontres Internationales <strong>de</strong><br />
Sculpture <strong>de</strong> Sprimont.<br />
<strong>fr</strong><br />
Du 7 au 31 août 2012.<br />
Lors d’une visite, me promenant parmi<br />
les sculpteurs au travail, je croisai un<br />
spectateur maussa<strong>de</strong> que je surpris à<br />
marmonner : « Et plus ça change, et<br />
plus c’est la même chose ! »<br />
Ben oui, plus ça change et plus c’est<br />
la même chose. Toutes les années,<br />
le comité, composé d’à peu près<br />
les mêmes membres, se réunit pour<br />
sélectionner parmi les nombreuses<br />
<strong>de</strong>man<strong>de</strong>s les candidats qu’il sera<br />
possible <strong>de</strong> retenir. Notre budget ne<br />
nous permet en effet pas d’accueillir<br />
plus <strong>de</strong> quinze sculpteurs, auxquels<br />
nous of<strong>fr</strong>ons en sus <strong>de</strong> la matière<br />
première (dons <strong>de</strong>s carrières <strong>de</strong><br />
Sprimont et <strong>de</strong> la Préale), le pont<br />
roulant, l’air comprimé et l’électricité,<br />
et, s’ils le désirent : le logement, le<br />
repas <strong>de</strong> midi, douches et toilettes<br />
et du matériel.. Et plus ça change,<br />
et plus c’est la même chose, nous<br />
constatons chez les sculpteurs le même<br />
enthousiasme, la même complicité,<br />
le même bonheur <strong>de</strong> partager leur<br />
savoir et leur expérience, la même<br />
camara<strong>de</strong>rie, entre gens <strong>de</strong> nationalités<br />
différentes et dont peu se connaissent.<br />
Et plus ça change, et plus c’est la<br />
même chose, nous constatons chez les<br />
nombreux visiteurs, simples curieux,<br />
praticiens ou amateurs d’art, le même<br />
intérêt, le même désir chez l’un <strong>de</strong><br />
s’entretenir avec un ou <strong>de</strong>s sculpteurs,<br />
chez l’autre <strong>de</strong> photographier, chez un<br />
troisième <strong>de</strong> commenter. Oh oui, je<br />
sais, j’ai commencé en mentionnant<br />
la remarque désabusée d’un visiteur.<br />
Mais, là aussi, plus ça change et plus<br />
c’est la même chose, où que vous<br />
alliez, quoi que vous fassiez, quoi<br />
que vous disiez, il y aura toujours le<br />
désabusé, le revenu-<strong>de</strong>-tout-à-quion-ne-la-fait-plus,<br />
pour grommeler<br />
les réflexions acerbes que lui dicte sa<br />
neurasthénie.<br />
Ben oui, plus ça change et plus<br />
c’est la même chose. Comment s’en<br />
étonner, quand on sait que la pierre<br />
est éternelle ? Et si, décidément,<br />
contrairement à ce que prétend<br />
ef<strong>fr</strong>ontément une corporation en<br />
l’occurrence concurrente, le métier<br />
<strong>de</strong> tailleur <strong>de</strong> pierres est bien «le plus<br />
vieux métier du mon<strong>de</strong>», remercions<br />
le Musée <strong>de</strong> la Pierre <strong>de</strong> Sprimont <strong>de</strong><br />
nous rappeler son actualité à travers<br />
son éternité !<br />
<br />
Clau<strong>de</strong> Bonhomme.<br />
16
nl<br />
Actualité CSTC // WTCB Actueel<br />
19 e Internationale bijeenkomst<br />
van beeldhouwers te Sprimont.<br />
Van 7 tot 31 augustus 2012<br />
Toen ik <strong>de</strong> werken<strong>de</strong> beeldhouwers<br />
ging bekijken tij<strong>de</strong>ns een bezoek,<br />
kwam ik een humeurige toeschouwer<br />
tegen die in zichzelf mompel<strong>de</strong> :<br />
« Alles veran<strong>de</strong>rt en blijft hetzelf<strong>de</strong> !»<br />
Dat is ook zo. Elk jaar komt het Comité<br />
met ongeveer <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n bijeen<br />
om tussen <strong>de</strong> talrijke aanvragen het<br />
aantal kandidaten te kiezen die kunnen<br />
weerhou<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n. Ons budget laat<br />
ons immers niet toe meer dan vijftien<br />
beeldhouwers aan te nemen en ze al<br />
het nodige te bie<strong>de</strong>n: materiaal (giften<br />
van <strong>de</strong> groeven van Sprimont en La<br />
Préalle) plus een rolbrug, perslucht<br />
en elektriciteit en, indien gewenst:<br />
huisvesting, middagmaaltijd, stortbad +<br />
toilet en gereedschap..<br />
Alles veran<strong>de</strong>rt en blijft<br />
hetzelf<strong>de</strong>. Dat merken wij bij <strong>de</strong><br />
beeldhouwers die blijk geven van<br />
hetzelf<strong>de</strong> enthousiasme, <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong><br />
verstandhouding, <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> blijdschap<br />
om ervaring en kennis te <strong>de</strong>len met<br />
an<strong>de</strong>re beeldhouwers, <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong><br />
kameraadschap, on<strong>de</strong>r mensen van<br />
verschillen<strong>de</strong> nationaliteiten die<br />
meestal vreem<strong>de</strong>n zijn voor elkaar.<br />
Alles veran<strong>de</strong>rt en blijft hetzelf<strong>de</strong>.<br />
Dat merken wij ook bij <strong>de</strong> talrijke<br />
bezoekers, gewone nieuwsgierigen,<br />
kunstenaars of kunstliefhebbers, met<br />
<strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> belangstelling, <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong><br />
wensen, <strong>de</strong> ene om een babbeltje te<br />
slaan met een beeldhouwer, <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re<br />
om foto’s te maken of nog een an<strong>de</strong>re<br />
om commentaar te leveren. Ik weet<br />
het, ik begon met te verwijzen naar<br />
een ontgoochel<strong>de</strong> bemerking van een<br />
bezoeker. Maar hier is <strong>de</strong> uitspraak<br />
eveneens toepasselijk, waar men ook<br />
gaat, wat men ook doet of zegt, er zal<br />
altijd wel iemand zijn die misnoegd<br />
is, een scepticus die het voor gezien<br />
houdt, die scherpe kritiek zal uiten<br />
ingegeven door zijn zwartgalligheid.<br />
In<strong>de</strong>rdaad, alles veran<strong>de</strong>rt en blijft<br />
hetzelf<strong>de</strong>. Niet te verwon<strong>de</strong>ren toch als<br />
men weet dat <strong>de</strong> steen eeuwigdurend<br />
is? Bovendien, als het vak van<br />
steenhouwer echt « het oudste vak<br />
ter wereld » is, in tegenstelling tot<br />
wat een, weliswaar concurreren<strong>de</strong>,<br />
vereniging schaamteloos beweert,<br />
laten wij het Museum van <strong>de</strong> Steen van<br />
Sprimont dan danken om ons eraan<br />
te herinneren hoe actueel het in zijn<br />
eeuwigheid is!<br />
<br />
Clau<strong>de</strong> Bonhomme.<br />
Pierre et Marbre / Steen en Marmer 2012-3 17
Juridique / Juridisch<br />
Remplir un constat<br />
européen d’acci<strong>de</strong>nt<br />
<strong>fr</strong><br />
18<br />
Lors d’un acci<strong>de</strong>nt <strong>de</strong> voiture, vous<br />
<strong>de</strong>vez compléter un constat européen<br />
d’acci<strong>de</strong>nt. En principe, un exemplaire<br />
se trouve dans votre véhicule. Dans<br />
le cas contraire, vous pouvez en<br />
télécharger un sur Internet. Si aucun<br />
<strong>de</strong>s conducteurs impliqués dans<br />
le sinistre ne dispose <strong>de</strong> constat,<br />
vous pouvez également noter les<br />
informations requises sur une feuille<br />
<strong>de</strong> papier vierge, pour autant que les<br />
différentes parties signent ce document.<br />
Il est particulièrement important <strong>de</strong><br />
bien remplir le constat, car celui-ci<br />
jouera un rôle prépondérant pour<br />
déterminer la responsabilité dans un<br />
acci<strong>de</strong>nt.<br />
Il est d’ailleurs vivement conseillé<br />
d’informer votre personnel, ainsi que<br />
les chauffeurs et autres conducteurs<br />
<strong>de</strong> chantiers sur les points importants<br />
à prendre en compte lorsqu’on est<br />
amené à remplir un constat.<br />
Le recto du formulaire doit être<br />
rempli conjointement avec les autres<br />
conducteurs impliqués dans l’acci<strong>de</strong>nt.<br />
Le verso est personnel et peut être<br />
complété tranquillement à la maison.<br />
Sur le recto, commencez par compléter<br />
les cases 1 à 5, à savoir la date, l’heure,<br />
la localisation, le lieu, ainsi que la<br />
présence <strong>de</strong> blessés et <strong>de</strong> témoins.<br />
Ensuite, passez aux cases 6 à 9<br />
en indiquant les informations par<br />
conducteur <strong>de</strong>s véhicules A et B (en<br />
lettres capitales lisibles). Le conducteur<br />
peut être une autre personne que le<br />
preneur d’assurance. Dans ce cas, il<br />
convient <strong>de</strong> vérifier la concordance <strong>de</strong><br />
la carte d’i<strong>de</strong>ntité et <strong>de</strong> la carte verte<br />
<strong>de</strong> l’autre conducteur avec les données<br />
indiquées sur le constat. La carte<br />
verte renseigne également la durée <strong>de</strong><br />
validité <strong>de</strong> l’assurance, ce qui vous<br />
permet <strong>de</strong> savoir si l’autre conducteur<br />
est bien assuré. Si ce <strong>de</strong>rnier n’a pas sa<br />
carte verte sur lui, pensez à l’indiquer<br />
sur le constat.<br />
Il importe particulièrement que chaque<br />
conducteur <strong>de</strong>s véhicules A et B<br />
décrive, <strong>de</strong> la manière la plus détaillée<br />
qui soit, les dégâts occasionnés à<br />
son véhicule dans les cases 10 et 11<br />
prévues à cet effet. Si un dégât visible<br />
Pierre et Marbre / Steen en Marmer 2012-3<br />
n’a pas été mentionné dans le constat,<br />
il n’est pas possible <strong>de</strong> revenir <strong>de</strong>ssus<br />
par la suite. En effet, dans pareille<br />
situation, vous ne pouvez pas prouver<br />
que ce dégât a été provoqué par<br />
l’acci<strong>de</strong>nt en question.<br />
Dans le bas du constat, la case n° 14<br />
est prévue pour les «observations».<br />
Vous pouvez y indiquer votre opinion<br />
sur la responsabilité <strong>de</strong> l’acci<strong>de</strong>nt. Par<br />
exemple: le conducteur B a subitement<br />
tourné à gauche sans actionner son<br />
clignotant, ou encore, le conducteur<br />
B a soudainement fait marche arrière.<br />
Vous pouvez également y inscrire les<br />
raisons pour lesquelles vous n’êtes pas<br />
d’accord avec la version du conducteur<br />
B.<br />
Dans le croquis <strong>de</strong> l’acci<strong>de</strong>nt (case 13),<br />
il est primordial d’indiquer la position<br />
exacte et la direction <strong>de</strong>s <strong>de</strong>ux<br />
véhicules. N’oubliez pas non plus<br />
<strong>de</strong> préciser les éléments autour <strong>de</strong>s<br />
véhicules, par exemple: où il y avait<br />
<strong>de</strong>s véhicules stationnés, <strong>de</strong>s panneaux<br />
<strong>de</strong> signalisation, <strong>de</strong>s noms <strong>de</strong> rues, <strong>de</strong>s<br />
lignes blanches, <strong>de</strong>s obstacles, etc.<br />
Attention à l’espace n° 12 qui se<br />
trouve au milieu du constat (colonne<br />
du milieu) car il est souvent oublié<br />
lorsque l’on remplit un constat. À cet<br />
endroit, vous pouvez cocher les cases<br />
qui correspon<strong>de</strong>nt à votre situation, par<br />
exemple: le véhicule A était à l’arrêt, le<br />
véhicule B doublait, etc. Cette colonne<br />
reflète en réalité les circonstances dans<br />
lesquelles l’acci<strong>de</strong>nt s’est produit.<br />
Elle est très importante et permet <strong>de</strong><br />
comprendre pourquoi l’un ou l’autre<br />
conducteur est en tort.<br />
Pour finir, les <strong>de</strong>ux conducteurs<br />
doivent signer le constat. Si l’un <strong>de</strong>s<br />
conducteurs refuse <strong>de</strong> signer le constat<br />
ou quitte les lieux <strong>de</strong> l’acci<strong>de</strong>nt, il<br />
est conseillé <strong>de</strong> prévenir les services<br />
<strong>de</strong> police qui dresseront un procèsverbal,<br />
mais aussi <strong>de</strong> remplir quand<br />
même votre propre constat. Même s’il<br />
n’y a pas d’autre conducteur impliqué<br />
dans l’acci<strong>de</strong>nt (si vous avez glissé<br />
sur une tache d’huile, p. ex.), il est<br />
recommandé <strong>de</strong> compléter un constat.<br />
Vous <strong>de</strong>vez remplir le constat même<br />
si les services <strong>de</strong> police se sont rendus<br />
sur place et qu’un procès-verbal a été<br />
dressé. Il peut en effet s’écouler <strong>de</strong>s<br />
mois avant que vous ne receviez une<br />
communication sur le dossier répressif<br />
ou le procès-verbal.<br />
Lors <strong>de</strong> votre déclaration à la police,<br />
<strong>de</strong>man<strong>de</strong>z toujours d’avoir une copie<br />
<strong>de</strong> votre déclaration, car vous <strong>de</strong>vrez<br />
également la remettre à votre assureur.<br />
Le constat doit être remis au courtier<br />
ou à la compagnie d’assurance dans les<br />
8 jours. Sur ce document, n’indiquez<br />
jamais que vous reconnaissez être en<br />
tort. Il revient en effet à la compagnie<br />
d’assurance <strong>de</strong> juger si elle<br />
doit payer <strong>de</strong>s in<strong>de</strong>mnités.<br />
Si vous avez un appareil<br />
photo ou un GSM à portée<br />
<strong>de</strong> main, l’idéal est <strong>de</strong><br />
prendre quelques photos<br />
<strong>de</strong>s véhicules et <strong>de</strong> leur<br />
position.<br />
Par ailleurs, chaque<br />
conducteur doit recevoir<br />
un exemplaire signé du<br />
constat.<br />
Et n’oubliez pas: un constat<br />
bien complété permet<br />
d’accélérer le traitement<br />
<strong>de</strong>s dossiers d’assurance<br />
et d’éviter <strong>de</strong>s discussions ou<br />
interprétations ultérieures.<br />
Dominique Abbeloos<br />
CABINET D’AVOCATS ABBELOOS &<br />
SIERJACOBS, Maaltebruggestraat 298,<br />
9000 GAND - Tél.: 09/233.04.46 -<br />
Fax: 09/225.31.12<br />
dominique.abbeloos@advodias.be<br />
www.advodias.be
nl<br />
Juridique / Juridisch<br />
Het invullen van het europees<br />
aanrijdingsformulier<br />
Bij elk auto ongeval dient u een<br />
Europees Aanrijdingsformulier in<br />
te vullen. In principe heeft u een<br />
exemplaar in uw wagen liggen, zo niet<br />
kan u dit ook downloa<strong>de</strong>n via internet.<br />
Indien geen <strong>de</strong>r bestuur<strong>de</strong>rs een<br />
aanrijdingsformulier ter beschikking<br />
heeft bij een scha<strong>de</strong>geval, kan u ook<br />
<strong>de</strong> nodige gegevens noteren op een<br />
blanco blad papier, zolang bei<strong>de</strong><br />
partijen dit on<strong>de</strong>rtekenen.<br />
Het goed invullen van een<br />
aanrijdingsformulier is zeer belangrijk<br />
en is essentieel in <strong>de</strong> beoor<strong>de</strong>ling van<br />
<strong>de</strong> aansprakelijkheid voor<br />
een scha<strong>de</strong>geval.<br />
Ook voor uw<br />
personeelsle<strong>de</strong>n,<br />
chauffeurs, werflei<strong>de</strong>rs,…<br />
is het aangewezen hen te<br />
wijzen op <strong>de</strong> belangrijke<br />
tips bij het invullen van een<br />
aanrijdingsformulier.<br />
De voorzij<strong>de</strong> van het<br />
formulier dient u in te<br />
vullen samen met <strong>de</strong><br />
an<strong>de</strong>re bestuur<strong>de</strong>rs met wie<br />
<strong>de</strong> aanrijding heeft plaats<br />
gehad. De achterzij<strong>de</strong> is<br />
persoonlijk en kan u rustig<br />
thuis invullen.<br />
Op <strong>de</strong> voorzij<strong>de</strong> start u met <strong>de</strong> in te<br />
vullen gegevens in <strong>de</strong> vakjes 1 t.e.m. 5<br />
bovenaan, zijn<strong>de</strong> datum, uur, locatie,<br />
plaats, zijn er gewon<strong>de</strong>n, getuigen.<br />
Vervolgens vult u op in <strong>de</strong> vakjes 6<br />
t.e.m. 9 <strong>de</strong> gegevens per bestuur<strong>de</strong>r<br />
in bij voertuig A en B (in dui<strong>de</strong>lijk<br />
leesbare blokletters). De bestuur<strong>de</strong>r<br />
kan een an<strong>de</strong>re persoon zijn dan <strong>de</strong><br />
verzekeringsnemer.<br />
Het is dan ook aangewezen dat<br />
u <strong>de</strong> i<strong>de</strong>ntiteitskaart en <strong>de</strong> groene<br />
verzekeringskaart van <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re<br />
bestuur<strong>de</strong>r controleert met <strong>de</strong><br />
ingevul<strong>de</strong> gegevens op het formulier.<br />
Op <strong>de</strong> groene verzekeringskaart staat<br />
ook <strong>de</strong> looptijd van <strong>de</strong> verzekering<br />
zodat u weet of <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re bestuur<strong>de</strong>r<br />
wel nog verzekerd is. Indien <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re<br />
bestuur<strong>de</strong>r <strong>de</strong> groene kaart niet bij zich<br />
heeft, dan moet u dit invullen op het<br />
aanrijdingsformulier.<br />
Zeer belangrijk is dat elke bestuur<strong>de</strong>r<br />
bij <strong>de</strong> voertuigen A of B <strong>de</strong> scha<strong>de</strong><br />
aan zijn/haar voertuig omschrijft<br />
in <strong>de</strong> vakjes 10-11, bij voorkeur zo<br />
ge<strong>de</strong>tailleerd mogelijk. Indien een<br />
bepaal<strong>de</strong> zichtbare scha<strong>de</strong> niet is<br />
vermeld op het aanrijdingsformulier,<br />
kan u hierop daarna niet meer terug<br />
komen. U kan dan immers niet<br />
bewijzen of <strong>de</strong>ze scha<strong>de</strong> veroorzaakt is<br />
bij het bewuste auto ongeval.<br />
On<strong>de</strong>raan is ook een ruimte vak 14<br />
voorzien voor “opmerkingen”. Hierin<br />
kan u uw visie op <strong>de</strong> aansprakelijkheid<br />
noteren bv bestuur<strong>de</strong>r B sloeg plots<br />
naar links af zon<strong>de</strong>r richtingaanwijzer,<br />
bestuur<strong>de</strong>r B reeds plots achteruit,…..<br />
U kan ook <strong>de</strong> re<strong>de</strong>n noteren waarom<br />
u niet akkoord bent met <strong>de</strong> versie van<br />
bestuur<strong>de</strong>r B.<br />
Bij <strong>de</strong> situatieschets vak 13 is het zeer<br />
belangrijk <strong>de</strong> exacte positie van <strong>de</strong><br />
bei<strong>de</strong> voertuigen en hun richting weer<br />
te geven. Ook <strong>de</strong> omstandighe<strong>de</strong>n<br />
rondom <strong>de</strong> voertuigen niet vergeten<br />
tekenen, bv waar ston<strong>de</strong>n er auto’s<br />
geparkeerd, verkeersbor<strong>de</strong>n,<br />
straatnamen, witte lijnen, obstakels, …<br />
Wat vaak vergeten wordt bij het<br />
invullen, is <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>lste kolom vak<br />
12. Hierin kan u een aantal vakjes<br />
aankruisen die van toepassing zijn<br />
zoals bv voertuig A stond geparkeerd,<br />
voertuig B haal<strong>de</strong> in,…. Deze kolom<br />
geeft <strong>de</strong> omstandighe<strong>de</strong>n weer waarin<br />
het scha<strong>de</strong>geval is ontstaan. Deze<br />
kolom is zeer belangrijk en kan<br />
aantonen waarom <strong>de</strong> ene of <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re<br />
bestuur<strong>de</strong>r in fout is.<br />
Tenslotte dienen bei<strong>de</strong> bestuur<strong>de</strong>rs<br />
het formulier te on<strong>de</strong>rtekenen. Indien<br />
één <strong>de</strong>r bestuur<strong>de</strong>rs dit zou weigeren<br />
of zou doorrij<strong>de</strong>n, is het aangewezen<br />
<strong>de</strong> politiediensten te verwittigen<br />
en een proces-verbaal te laten<br />
opstellen. Maar ook dan uw eigen<br />
aanrijdingsformulier invullen. Ook als<br />
er geen an<strong>de</strong>re bestuur<strong>de</strong>r betrokken<br />
is bij het scha<strong>de</strong>geval, bv slippen op<br />
een olievlek, is het aangewezen het<br />
formulier in te vullen.<br />
Zelfs als <strong>de</strong> politiediensten ter plaatse<br />
zijn geweest en een proces-verbaal<br />
hebben opgesteld, dient u het<br />
aanrijdingsformulier in te vullen. Het<br />
kan immers maan<strong>de</strong>n duren vooraleer<br />
u inzage kan krijgen in het strafdossier<br />
of proces-verbaal.<br />
Vraag bij het afleggen van uw<br />
verklaring aan <strong>de</strong> politie altijd een<br />
kopij van uw verklaring. Dit dient<br />
u dan ook over te maken aan uw<br />
verzekeraar.<br />
Een aanrijdingsformulier moet u<br />
binnen <strong>de</strong> 8 dagen overmaken aan uw<br />
verzekeringsmaatschappij of makelaar.<br />
Op dit formulier mag u nooit erkennen<br />
dat u in fout bent. Het is immers <strong>de</strong><br />
verzekeringsmaatschappij die zal<br />
oor<strong>de</strong>len of zij vergoedingen moet<br />
uitbetalen.<br />
Indien u een fototoestel of gsm ter<br />
beschikking heeft, best ook een aantal<br />
foto’s nemen van <strong>de</strong> voertuigen en hun<br />
positie.<br />
Elke bestuur<strong>de</strong>r dient een exemplaar<br />
te krijgen van het on<strong>de</strong>rteken<strong>de</strong><br />
aanrijdingsformulier.<br />
Een goed ingevuld aanrijdingsformulier<br />
bespoedigt <strong>de</strong> afhan<strong>de</strong>ling van<br />
verzekeringsdossiers en vermijdt ook<br />
latere discussies of interpretaties.<br />
Dominique Abbeloos<br />
ADVOCATENKANTOOR ABBELOOS<br />
& SIERJACOBS Maaltebruggestraat 298<br />
9000 GENT Tel. : 09/233.04.46 -<br />
Fax : 09/225.31.12<br />
dominique.abbeloos@advodias.be<br />
www.advodias.be<br />
Pierre et Marbre / Steen en Marmer 2012-3<br />
19
Technique Agenda CSTC / WTCB Agenda Techniek<br />
Les marbres jaspés à l’honneur<br />
en province <strong>de</strong> Namur<br />
<strong>fr</strong><br />
Le sous-sol <strong>de</strong> nos régions est très<br />
riche, on le sait, en roches marbrières<br />
d’une gran<strong>de</strong> variété, qui ont fait l’objet<br />
<strong>de</strong>puis toujours d’une exploitation<br />
intense et sont à l’origine d’une<br />
tradition marbrière remarquable,<br />
d’une réputation autrefois universelle.<br />
Même si l’extraction est aujourd’hui<br />
réduite, le savoir-faire se perpétue et<br />
<strong>de</strong> nombreuses réalisations sont encore<br />
là pour témoigner <strong>de</strong> la splen<strong>de</strong>ur<br />
passée. Aux côtés <strong>de</strong>s noirs d’une<br />
pureté inégalée, <strong>de</strong>s noirs zébrés <strong>de</strong><br />
blanc et <strong>de</strong> la gamme plus douce <strong>de</strong>s<br />
gris, ce sont incontestablement les<br />
« marbres rouges » au sens large qui<br />
ont connu la plus gran<strong>de</strong> faveur et<br />
ont été exportés partout à travers le<br />
mon<strong>de</strong> – <strong>de</strong> Saint-Pierre à Rome au<br />
harem <strong>de</strong> Topkapi à Istanbul en passant<br />
par la référence absolue <strong>de</strong> Versailles !<br />
Ces marbres rouges ont été exploités<br />
en <strong>de</strong> nombreux endroits mais trois<br />
localités émergent nettement par<br />
leur importance historique, Rance à<br />
l’Ouest, Philippeville et ses environs,<br />
et Rochefort à l’Est (avec quelques<br />
gisements encore au-<strong>de</strong>là).<br />
Le Musée <strong>de</strong>s Arts anciens du<br />
Namurois et la Société archéologique<br />
<strong>de</strong> Namur, dont on connaît l’activité<br />
trépidante pour rendre justice aux<br />
artistes et artisans <strong>de</strong> notre passé, ont<br />
décidé, en collaboration avec « <strong>Pierres</strong><br />
et <strong>Marbres</strong> <strong>de</strong> <strong>Wallonie</strong> », le Centre<br />
culturel et historique <strong>de</strong> Rochefort, la<br />
Ville <strong>de</strong> Rochefort, l’abbaye Notre-<br />
Dame <strong>de</strong> Saint-Remy et le Service<br />
public <strong>de</strong> <strong>Wallonie</strong>, <strong>de</strong> mettre cette<br />
année à l’honneur les « marbres<br />
jaspés <strong>de</strong> Saint-Remy et <strong>de</strong> la région<br />
<strong>de</strong> Rochefort » - c’est le titre d’un très<br />
beau volume tout récemment sorti<br />
<strong>de</strong> presse (ISBN 978-2-87502-037-<br />
6). En 240 pages largement illustrées<br />
<strong>de</strong> somptueuses photographies en<br />
couleurs, beaucoup <strong>de</strong> sujets sont<br />
abordés – l’histoire <strong>de</strong> ce haut lieu <strong>de</strong><br />
la vie monastique dans nos régions<br />
(<strong>de</strong>s moniales cisterciennes originelles<br />
aux actuels pères trappistes, avec<br />
un hommage particulier au père<br />
Albert van Iterson, grand historien),<br />
les aspects géologiques (sur la<br />
genèse <strong>de</strong> ces gisements d’origine<br />
récifale et sur les particularités<br />
<strong>de</strong>s carrières rochefortoises), les<br />
questions techniques (sur les métho<strong>de</strong>s<br />
d’extraction <strong>de</strong>puis l’ancien régime<br />
jusqu’à la fin <strong>de</strong>s activités dans les<br />
années 1970), l’intérêt biologique<br />
<strong>de</strong> l’ancienne carrière (retournée<br />
à la Nature, rangée d’ailleurs en<br />
réserve naturelle avec faune et flore<br />
exceptionnelles), une notice très<br />
détaillée sur le célèbre tableau <strong>de</strong><br />
Léonard De<strong>fr</strong>ance, un aperçu sur<br />
les nombreuses applications en<br />
architecture, décoration et sculpture –<br />
le tout est couronné par un très beau<br />
texte <strong>de</strong> Sophie Mouquin, « Pour Dieu<br />
et pour le roi », sur la symbolique du<br />
marbre dans l’ancien régime. Il s’agit<br />
donc d’une référence sans conteste<br />
incontournable pour tout amateur <strong>de</strong><br />
marbres, mo<strong>de</strong>rnes et anciens ! Mais<br />
l’aventure ne s’arrête pas là : une<br />
exposition est couplée au livre et un<br />
colloque international s’est tenu à la<br />
Maison <strong>de</strong> la Culture <strong>de</strong> Namur les 4 et<br />
5 septembre <strong>de</strong>rnier.<br />
L’exposition se tient à l’abbaye<br />
Notre-Dame <strong>de</strong> Saint-Remy, dans<br />
les salles <strong>de</strong> « La Trappe », jusqu’au<br />
9 décembre 2012 (détails pratiques<br />
sur le site www.province.namur.be).<br />
Conçue <strong>de</strong> façon très didactique,<br />
elle explique tout le cheminement,<br />
<strong>de</strong>puis la genèse <strong>de</strong> la roche dans<br />
les eaux tropicales avec leur faune<br />
corallienne, jusqu’aux réalisations<br />
marbrières, en passant par la longue<br />
histoire géologique et ses acci<strong>de</strong>nts<br />
tectoniques, la disposition <strong>de</strong>s<br />
gisements et la façon <strong>de</strong> les exploiter<br />
(avec <strong>de</strong> belles collections d’outils),<br />
le travail du marbre, son contexte et<br />
son histoire socio-économiques, la<br />
vie <strong>de</strong>s gens du marbre autrefois, etc.<br />
De nombreux objets d’une gran<strong>de</strong><br />
diversité illustrent les applications dans<br />
les domaines religieux (bénitiers, fonts,<br />
socles <strong>de</strong> croix…) et civil (cheminées,<br />
écritoires, encriers, presse-papiers,<br />
bibelots variés). La reproduction en très<br />
grand du tableau <strong>de</strong> Léonard De<strong>fr</strong>ance<br />
figurant une carrière peu avant 1800<br />
permet <strong>de</strong> visualiser les gestes anciens<br />
d’une façon saisissante. Beaucoup<br />
<strong>de</strong> documents anciens, originaux et<br />
copies, présentent toute les facettes<br />
<strong>de</strong> l’industrie autrefois florissante – la<br />
plupart <strong>de</strong> ces pièces n’ayant jamais<br />
été montrées auparavant. Bref, un but<br />
<strong>de</strong> promena<strong>de</strong> idéal pour<br />
l’automne !...<br />
Le colloque qui s’est<br />
tenu à Namur a réuni<br />
un panel impressionnant<br />
<strong>de</strong> spécialistes et<br />
d’amateurs. Geneviève<br />
Bresc-Bautier, Directrice<br />
du Département <strong>de</strong>s<br />
sculptures au Musée du<br />
Louvre, a présenté une<br />
magistrale conférence<br />
inaugurale sur la politique<br />
<strong>de</strong>s marbres sous Louis<br />
XIV, en particulier sur les<br />
relations avec Carrare et les<br />
difficultés <strong>de</strong> fournitures <strong>de</strong><br />
marbres blancs pour la statuaire. On<br />
a mieux saisi alors tous les enjeux <strong>de</strong><br />
cette industrie, qui bénéficiait à cette<br />
époque d’un privilège royal. Ensuite<br />
ont été abordés <strong>de</strong> nombreux<br />
autres sujets tels<br />
que les techniques<br />
d’extraction, les<br />
aspects géologiques,<br />
les applications<br />
(en particulier dans<br />
l’ancienne abbaye<br />
<strong>de</strong> Saint-Hubert), les<br />
marbres dans les traités<br />
d’architecture et dans<br />
les gran<strong>de</strong>s expositions<br />
universelles du XIX e<br />
siècle, les débuts <strong>de</strong><br />
l’utilisation du « petit granit » comme<br />
matériau marbrier et <strong>de</strong>s considérations<br />
théoriques et pratiques sur la<br />
restauration <strong>de</strong> ces fameux marbres<br />
jaspés. De nombreuses questions et<br />
<strong>de</strong>s débats passionnés<br />
ont prouvé tout l’intérêt<br />
du public pour ces<br />
thématiques variées.<br />
Des actes, à publier en<br />
2013, pérenniseront les<br />
contributions originales<br />
présentées lors du<br />
colloque.<br />
Les « marbres jaspés »<br />
à l’honneur, une série<br />
d’évènements à ne pas<br />
manquer !<br />
FT<br />
20<br />
Pierre et Marbre / Steen en Marmer 2012-3
nl<br />
Agenda CSTC / WTCB Agenda<br />
Jaspismarmer in <strong>de</strong> kijker<br />
in <strong>de</strong> provincie Namen<br />
In onze streken is <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rgrond zeer rijk<br />
aan marmergesteente in<br />
verschillen<strong>de</strong> variëteiten.<br />
Het werd altijd intens<br />
uitgebaat en ligt aan <strong>de</strong><br />
basis van een bijzon<strong>de</strong>re<br />
marmertraditie, een<br />
reputatie die ooit<br />
wereldwijd bekend was.<br />
Vandaag is <strong>de</strong> ontginning<br />
beperkt, maar <strong>de</strong> kennis<br />
leeft voort en er zijn<br />
nog talrijke realisaties<br />
die van <strong>de</strong> vroegere<br />
glorietijd getuigen.<br />
Naast <strong>de</strong> zwarte marmersoorten van<br />
een ongeëvenaar<strong>de</strong> zuiverheid, <strong>de</strong><br />
witgestreepte en <strong>de</strong> lichtere grijze<br />
gamma, zijn het ontegensprekelijk <strong>de</strong><br />
vele “ro<strong>de</strong> marmers” die het meest<br />
gevraagd wer<strong>de</strong>n en<br />
naar alle hoeken van<br />
<strong>de</strong> wereld wer<strong>de</strong>n<br />
uitgevoerd – van<br />
Sint- Pieter in Rome<br />
tot <strong>de</strong> harem van<br />
Topkapi in Istanbul<br />
over <strong>de</strong> absolute<br />
top Versailles! Die<br />
marmers wer<strong>de</strong>n op<br />
verschillen<strong>de</strong> plaatsen<br />
ontgonnen, maar <strong>de</strong><br />
drie belangrijkste<br />
vindplaatsen op<br />
historisch gebied bevon<strong>de</strong>n zich<br />
in het westelijk <strong>de</strong>el van Rance, in<br />
Philippeville en omstreken, en het<br />
gebied ten Oosten van Philippeville<br />
(met ver<strong>de</strong>rop nog enkele uitbatingen).<br />
Het Musée <strong>de</strong>s Arts anciens<br />
du Namurois en <strong>de</strong> Société<br />
archéologique <strong>de</strong> Namur,<br />
waarvan men weet dat<br />
ze zich uit <strong>de</strong> naad<br />
werken om kunstenaars<br />
en ambachtslui uit het<br />
verle<strong>de</strong>n alle aandacht<br />
te geven, hebben<br />
besloten om dit jaar<br />
het jaspismarmer in<br />
<strong>de</strong> kijker te zetten, in<br />
samenwerking met <strong>de</strong><br />
vzw « <strong>Pierres</strong> et Marbes<br />
<strong>de</strong> <strong>Wallonie</strong> », het Centre<br />
culturuel et historique<br />
<strong>de</strong> Rochefort, <strong>de</strong> stad<br />
Rochefot, <strong>de</strong> abdij Notre-<br />
Dame <strong>de</strong> Saint-Rémy en <strong>de</strong> Openbare<br />
dienst van Wallonië. Zo is er onlangs<br />
een zeer mooi boek verschenen on<strong>de</strong>r<br />
<strong>de</strong> titel « marbres jaspés <strong>de</strong> Saint-Remy<br />
et <strong>de</strong> la région <strong>de</strong> Rochefort » (ISBN<br />
978-2-87502-037-6).<br />
Het boek telt 240 pagina’s en<br />
is geïllustreerd met prachtige<br />
kleurenfoto’s. Verschillen<strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rwerpen wor<strong>de</strong>n aangesne<strong>de</strong>n,<br />
<strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis van dit belangrijk<br />
centrum van het kloosterleven in onze<br />
streken (van <strong>de</strong> cisterciënzeror<strong>de</strong>n<br />
tot <strong>de</strong> huidige trappistenbroe<strong>de</strong>rs,<br />
met een speciaal eerbetoon aan<br />
eerwaar<strong>de</strong> va<strong>de</strong>r Albert van Iterson,<br />
een groot historicus), geologische<br />
aspecten (over het ontstaan van <strong>de</strong>ze<br />
ontginningen en over <strong>de</strong> bijzon<strong>de</strong>re<br />
kenmerken van <strong>de</strong> groeven van<br />
Rochefort), technische gegevens (over<br />
<strong>de</strong> ontginningsmetho<strong>de</strong>n vanaf het<br />
ancien regime tot het ein<strong>de</strong> van <strong>de</strong><br />
activiteiten in <strong>de</strong> jaren 1970), <strong>de</strong><br />
biologische belangrijkheid van <strong>de</strong><br />
ou<strong>de</strong> groeve (heropgenomen in <strong>de</strong><br />
Natuur en overigens gerangschikt bij<br />
<strong>de</strong> uitzon<strong>de</strong>rlijke fauna en flora) een<br />
ge<strong>de</strong>tailleer<strong>de</strong><br />
uitleg over het beroem<strong>de</strong> schil<strong>de</strong>rij van<br />
Léonard De<strong>fr</strong>ance, een overzicht van<br />
<strong>de</strong> vele toepassingen in <strong>de</strong> architectuur,<br />
<strong>de</strong> <strong>de</strong>coratie en het beeldhouwwerk –<br />
het geheel wordt bekroond met een<br />
zeer mooie tekst van Sophie Mouquin,<br />
« Pour Dieu et pour le roi », over<br />
<strong>de</strong> marmersymboliek in het ancien<br />
regime. Het gaat hier dus over een<br />
absolute aanra<strong>de</strong>r voor elke amateur<br />
van mo<strong>de</strong>rne en ou<strong>de</strong> marmers!<br />
Maar het blijft niet bij dit avontuur<br />
: het boek gaat gepaard met een<br />
tentoonstelling en ver<strong>de</strong>r werd er op<br />
4 en 5 september een internationaal<br />
colloquium gehou<strong>de</strong>n in het Maison <strong>de</strong><br />
la Culture <strong>de</strong> Namur.<br />
De tentoonstelling loopt door tot 9<br />
<strong>de</strong>cember 2012 in <strong>de</strong> abdij Notre-<br />
Dame <strong>de</strong> Saint-Rémy, in <strong>de</strong> zalen « La<br />
Trappe » (Meer info : www.province.<br />
namur.be). Op een zeer didactische<br />
wijze wordt hier <strong>de</strong> hele ontwikkeling<br />
getoond, van bij het gesteente in <strong>de</strong><br />
tropische wateren met hun koraalfauna,<br />
tot <strong>de</strong> marmerrealisaties, over <strong>de</strong><br />
lange geologische geschie<strong>de</strong>nis en<br />
zijn tektonische <strong>de</strong>formaties, <strong>de</strong><br />
in<strong>de</strong>ling van <strong>de</strong> ontginningen en <strong>de</strong><br />
uitbatingswijze (met een hele mooie<br />
werktuigencollectie), het marmerwerk,<br />
<strong>de</strong> context ervan en zijn socioeconomische<br />
geschie<strong>de</strong>nis, het leven<br />
van <strong>de</strong> mensen in die marmerwereld<br />
van vroeger, enz.<br />
Er wor<strong>de</strong>n talrijke zeer diverse<br />
voorwerpen getoond over <strong>de</strong><br />
gebruiken, religieuze (wijwatervaten,<br />
doopvonten, sokkels van kruisen…) en<br />
burgerlijke (schouwen, schrijfdozen,<br />
inktpotten, presse- papiers, allerhan<strong>de</strong><br />
kleine voorwerpen). Er is een<br />
reproductie, in erg groot formaat, van<br />
<strong>de</strong> schil<strong>de</strong>rij van Léonard De<strong>fr</strong>ance<br />
die een groeve van iets vóór 1800<br />
voorstelt en waarop ou<strong>de</strong> gebaren<br />
verrassend goed te zien zijn. Heel<br />
wat ou<strong>de</strong> documenten, originele en<br />
kopieën, geven alle facetten weer van<br />
een industrie die ooit erg bloeiend was<br />
– <strong>de</strong> meeste van die stukken wer<strong>de</strong>n<br />
nooit eer<strong>de</strong>r getoond. Kortom, een<br />
goe<strong>de</strong> re<strong>de</strong>n voor een i<strong>de</strong>ale uitstap in<br />
<strong>de</strong> herfst!<br />
Het colloquium gehou<strong>de</strong>n in<br />
Namen heeft een indrukwekkend<br />
panel van specialisten en amateurs<br />
bijeengebracht. Geneviève Bresc-<br />
Bautier, Directrice van het Département<br />
<strong>de</strong>s sculptures au Musée du Louvre,<br />
hield een geweldige openingsre<strong>de</strong> over<br />
<strong>de</strong> marmerpolitiek on<strong>de</strong>r Lo<strong>de</strong>wijk<br />
XIV, meer bepaald over <strong>de</strong> relaties met<br />
Carrara en <strong>de</strong> leveringsproblemen van<br />
het wit marmer voor beeldhouwwerk.<br />
Zo kregen we een beter inzicht in<br />
een industrie die <strong>de</strong> voorkeur kreeg<br />
in koningskringen. Daarna kwamen<br />
vele an<strong>de</strong>re thema’s aan bod:<br />
ontginningstechnieken, geologische<br />
aspecten, toepassingen (meer bepaald<br />
in <strong>de</strong> ou<strong>de</strong> abdij van Saint-Hubert),<br />
marmer in <strong>de</strong> architectuur van <strong>de</strong> 19<strong>de</strong><br />
eeuw, het begin van het gebruik van<br />
« petit granit » als marmermateriaal en<br />
een praktische kijk op <strong>de</strong> restauratie<br />
van die beruchte jaspismarmers. De<br />
grote interesse van het publiek werd<br />
aangetoond door <strong>de</strong> talrijke vragen<br />
en felle <strong>de</strong>batten uitgelokt door <strong>de</strong><br />
behan<strong>de</strong>l<strong>de</strong> thema’s. De verschillen<strong>de</strong><br />
interventies zal men terugvin<strong>de</strong>n in <strong>de</strong><br />
verslagen van het colloquium waarvan<br />
<strong>de</strong> publicatie is voorzien voor 2013.<br />
Het « Jaspismarmer » in <strong>de</strong> kijker, een<br />
aantal niet te missen evenementen!<br />
Pierre et Marbre / Steen en Marmer 2012-3 21
Technique Agenda CSTC / WTCB Agenda Techniek<br />
Le Building Heroes Village<br />
à EuroSkills 2012<br />
<strong>fr</strong><br />
L’occasion offerte aux jeunes<br />
<strong>de</strong> (re-)découvrir les métiers<br />
<strong>de</strong> la construction.<br />
Les 04, 05 et 06 octobre prochains<br />
se tiendra sur le site du circuit <strong>de</strong><br />
Spa-Francorchamps le championnat<br />
européen <strong>de</strong>s métiers techniques et<br />
manuels : EuroSkills 2012.<br />
A côté d’une compétition à laquelle<br />
prendront part 36 espoirs belges<br />
(dont 16 auront à cœur <strong>de</strong> démontrer<br />
leur maîtrise spécifique d’un métier<br />
<strong>de</strong> la construction), EuroSkills 2012<br />
permettra également à ses visiteurs<br />
<strong>de</strong> parcourir les allées d’une zone<br />
«Curiocity » permettant à tout un<br />
chacun et plus particulièrement aux<br />
jeunes <strong>de</strong> (re-)découvrir les métiers<br />
techniques et manuels <strong>de</strong> façon<br />
ludique et proactive.<br />
Building Heroes Village : 3 jours<br />
d’animations ludiques et<br />
didactiques<br />
C’est dans ce cadre que le secteur <strong>de</strong><br />
la construction ouvrira les portes du<br />
Building Heroes Village. Un espace <strong>de</strong><br />
plus <strong>de</strong> 1.500 mètres carrés dans lequel<br />
les jeunes pourront :<br />
• S’essayer dans les espaces « try<br />
a skill » à plus <strong>de</strong> 12 métiers <strong>de</strong><br />
la construction en compagnie<br />
d’autres jeunes en formation et <strong>de</strong><br />
professionnels.<br />
• Vivre <strong>de</strong> manière active et<br />
surprenante la construction en<br />
direct d’une maison à ossature<br />
bois <strong>de</strong>puis les gradins <strong>de</strong> la zone<br />
« maison live »<br />
Découvrir en primeur le jeu<br />
online « Building Heroes (www.<br />
buildingheroes.be, en ligne à partir du<br />
04 octobre 2012) et saisir <strong>de</strong> manière<br />
ludique l’importance <strong>de</strong> la bonne<br />
pratique <strong>de</strong>s métiers <strong>de</strong> la construction<br />
dans l’édification d’une habitation.<br />
EuroSkills 2012 : déjà plus <strong>de</strong><br />
14.000 jeunes inscrits !<br />
Les 4,5 et 6 octobre prochains,<br />
Spa-Francorchamps accueillera <strong>de</strong>s<br />
milliers <strong>de</strong> jeunes <strong>de</strong> tous âges, en<br />
plus <strong>de</strong>s délégations participant à la<br />
compétition. L’entrée à l’événement<br />
est totalement gratuite et les jeunes<br />
<strong>de</strong> l’enseignement primaire se verront<br />
accueillis spécifiquement (chacun<br />
recevra notamment un lunch packet<br />
à l’entrée du circuit) par le secteur<br />
<strong>de</strong> la construction. Attention : afin <strong>de</strong><br />
préserver au maximum la fluidité <strong>de</strong><br />
l’accès à EuroSkills 2012, l’inscription<br />
via le http://www.euroskills2012.info/<br />
<strong>fr</strong>/inscriptions est obligatoire pour tous<br />
les visiteurs.<br />
Les Carrières <strong>de</strong> la Pierre Bleue Belge,<br />
partenaire officiel <strong>de</strong> SkillsBelgium<br />
La Pierre Bleue Belge est partenaire officiel <strong>de</strong> SkillsBelgium, association chargée <strong>de</strong> la promotion transversale <strong>de</strong>s métiers<br />
techniques et manuels. Nous soutenons le jeune tailleur <strong>de</strong> pierre belge germanophone qui va concourir en automne<br />
prochain à Spa Francorchamps lors d’EuroSkills 2012, le plus grand concours d’excellence réservé aux métiers techniques et<br />
manuels organisé à l’échelle européenne.<br />
22<br />
Pierre et Marbre / Steen en Marmer 2012-3
nl<br />
Agenda CSTC / WTCB Agenda<br />
Building Heroes Village<br />
op EuroSkills 2012<br />
Een unieke kans voor<br />
jongeren om <strong>de</strong> bouwsector<br />
te (her)ont<strong>de</strong>kken<br />
Op 4, 5 en 6 oktober wordt op het<br />
circuit van Spa Francorchamps het<br />
grootschalig Europees evenement voor<br />
<strong>de</strong> promotie van manuele, technische<br />
en technologische beroepen, EuroSkills<br />
2012 georganiseerd.<br />
Naast het bijwonen van een competitie<br />
waar 36 Belgische kandidaten<br />
aan zullen <strong>de</strong>elnemen (16 van <strong>de</strong><br />
kandidaten zullen zich binnen <strong>de</strong><br />
competitie wij<strong>de</strong>n aan een beroep<br />
binnen <strong>de</strong> bouwsector) biedt EuroSkills<br />
2012 ook <strong>de</strong> mogelijkheid aan zijn<br />
bezoekers om binnen <strong>de</strong> “Curiosity<br />
zone” op ludieke en didactische wijze<br />
kennis te maken met <strong>de</strong> verschillen<strong>de</strong><br />
technische beroepen.<br />
Building Heroes Village: 3 dagen<br />
ludieke en didactische animaties<br />
Binnen <strong>de</strong> “Curiosity zone” opent<br />
<strong>de</strong> bouwsector <strong>de</strong> <strong>de</strong>uren van haar<br />
“Building Heroes Village”. Een terrein<br />
van meer dan 1500m 2 waar <strong>de</strong><br />
jongeren aan verschillen<strong>de</strong> activiteiten<br />
kunnen <strong>de</strong>elnemen zoals:<br />
• In het gezelschap van professionele<br />
bouwvakkers en jongeren die<br />
een bouwopleiding volgen<br />
zich inwij<strong>de</strong>n in meer dan 12<br />
bouwberoepen in <strong>de</strong> “Try a skill”<br />
zone<br />
• 3 dagen lang <strong>de</strong> live-bouw van<br />
een huis zien in <strong>de</strong> vorm van<br />
verschillen<strong>de</strong> etappes opgezet als<br />
een televisieshow waar <strong>de</strong> jongeren<br />
aan kunnen <strong>de</strong>elnemen<br />
• Als eerste in primeur het online<br />
spel “Building Heroes (www.<br />
buildingheroes.be - online 4<br />
oktober 2012) spelen en in een<br />
ludieke en dynamische context<br />
krijgen ze allerhan<strong>de</strong> informatie<br />
rond het belang van <strong>de</strong> beroepen in<br />
het alledaagse leven.<br />
EuroSkills 2012: nu al meer dan<br />
14 000 jongeren ingeschreven<br />
EuroSkills 2012 verwelkomt <strong>de</strong>ze<br />
editie naast <strong>de</strong> <strong>de</strong>legaties van <strong>de</strong><br />
verschillen<strong>de</strong> <strong>de</strong>elnemers reeds<br />
duizen<strong>de</strong>n jongeren van alle leeftij<strong>de</strong>n.<br />
De toegang is gratis en <strong>de</strong> jongeren<br />
van het lager on<strong>de</strong>rwijs zullen op<br />
specifieke wijze door <strong>de</strong> bouwsector<br />
wor<strong>de</strong>n verwelkomt (elke jongere<br />
krijgt bij <strong>de</strong> ingang van EuroSkills 2012<br />
een lunchpakket door <strong>de</strong> bouwsector<br />
aangebo<strong>de</strong>n).<br />
Opgelet: om <strong>de</strong> toegang tot het<br />
evenement EuroSkills 2012 zo<br />
vlot mogelijk te laten verlopen, is<br />
inschrijving via <strong>de</strong> website www.<br />
euroskills2012.info/nl/inschrijvingen<br />
verplicht.<br />
Les Carrières <strong>de</strong> la Pierre Bleue Belge,<br />
officieel partner van SkillsBelgium<br />
De steengroeve « Les Carrières <strong>de</strong> la La Pierre Bleue Belge « is officieel partner van SkillsBelgium,<br />
vereniging belast met <strong>de</strong> transversale promotie van technische en manuele beroepen. Wij steunen<br />
<strong>de</strong> jonge Belgische Duitstalige steenhouwer die komen<strong>de</strong> herfst in Spa Francorchamps zal meedoen<br />
aan EuroSkills 2012, <strong>de</strong> grootste op Europees niveau georganiseer<strong>de</strong> meesterschapwedstrijd<br />
voorbehou<strong>de</strong>n aan technische en manuele beroepen.<br />
Pierre et Marbre / Steen en Marmer 2012-3 23
Bibliothèque / Bibliotheek<br />
Pour votre bibliothèque / Voor uw bibliotheek<br />
Ex quadris lapidibus.<br />
Les éditions Brepols sont universellement<br />
réputées par le sérieux <strong>de</strong> leurs<br />
publications et celle-ci fait honneur à<br />
cette réputation ! De nombreux auteurs<br />
ont apporté leur contribution à ce<br />
monumental volume d’hommage à Eliane<br />
Vergnolles, dont la carrière <strong>de</strong> recherche<br />
et d’enseignement, à Paris et à Besançon,<br />
a touché très <strong>fr</strong>équemment la pierre –<br />
dans toutes ses applications anciennes,<br />
architecture comme sculpture. C’est dire<br />
si les sujets ici abordés sont extrêmement<br />
diversifiés – <strong>de</strong> la symbolique (« sur<br />
cette pierre, je bâtirai mon église… ») à la technique<br />
constructive (voûtes en pierre, mixité d’appareils…),<br />
<strong>de</strong> l’organisation <strong>de</strong>s chantiers médiévaux aux traités<br />
d’architecture, du relevé architectural à l’archéologie<br />
du bâti, <strong>de</strong> la pierre sculptée à la problématique <strong>de</strong>s<br />
réemplois, <strong>de</strong>s « arts <strong>de</strong> la couleur » à <strong>de</strong>s considérations<br />
sur les corporations et le compagnonnage, ainsi que<br />
quelques contributions sur <strong>de</strong>s thèmes post-médiévaux<br />
(« la magie <strong>de</strong> la pierre chez l’architecte Ledoux »…).<br />
Une <strong>de</strong> ces contributions émane d’un brillant chercheur<br />
belge, Thomas Coomans, professeur à la KUL, et son<br />
propos est fascinant : « ‘Produits du terroir’ et ‘appellations<br />
contrôlées’ : le rôle <strong>de</strong>s pierres à bâtir dans la définition<br />
<strong>de</strong>s écoles régionales d’architecture médiévale en<br />
Belgique »… L’auteur analyse <strong>de</strong> façon très détaillée<br />
l’historiographie <strong>de</strong> l’approche <strong>de</strong> l’architecture en<br />
nos régions au cours <strong>de</strong>s <strong>de</strong>ux <strong>de</strong>rniers siècles. On sait<br />
combien les matériaux ont été utilisés par les chercheurs<br />
pour distinguer <strong>de</strong>s « écoles » - par exemple, les très<br />
classiques « roman mosan » et « roman scaldien »,<br />
reposant sur <strong>de</strong>ux régions <strong>de</strong> très longue tradition dans<br />
le domaine <strong>de</strong>s pierres bleues – ou <strong>de</strong>s « bassins » - le<br />
fameux « gothique du Demer » et ses liens étroits avec<br />
le grès ferrugineux du Diestien qui colore ces édifices.<br />
Au fil <strong>de</strong>s temps, <strong>de</strong>puis l’indépendance du pays, <strong>de</strong>s<br />
considérations fort diverses ont animé les recherches<br />
<strong>de</strong>s historiens <strong>de</strong> l’architecture – avec parfois <strong>de</strong>s relents<br />
nationalistes ou régionalistes très présents… La parfaite<br />
connaissance <strong>de</strong> la littérature et la large expérience directe<br />
du terrain permettent à Thomas Coomans d’interpréter<br />
d’une façon très convaincante ces 200 ans d’histoires<br />
belges ! En bref, un ouvrage d’aspect fort savant certes,<br />
mais une source très appréciable d’informations sur une<br />
multitu<strong>de</strong> <strong>de</strong> sujets !<br />
Yves Gallet (éditeur) – Ex quadris lapidibus. La pierre et<br />
sa mise en œuvre dans l’art médiéval. Mélanges d’histoire<br />
<strong>de</strong> l’art offerts à Eliane Vergnolle. – Turnhout (éditions<br />
Brepols), 550 pages, 2011, ISBN 978-2-503-53563-0<br />
Ex quadris lapidibus.<br />
De uitgeverij Brepols is wereldwijd<br />
bekend voor haar genre ernstige<br />
publicaties en dit werk doet haar<br />
reputatie alle eer aan! Verschillen<strong>de</strong><br />
auteurs lever<strong>de</strong>n hun bijdrage aan<br />
dit gigantisch boek opgedragen aan<br />
Eliane Vergnolles wiens carrière van<br />
opzoekingen en on<strong>de</strong>rricht, in Parijs<br />
en Besançon, vaak te maken had met<br />
steen, in al zijn ou<strong>de</strong> toepassingen,<br />
zowel in <strong>de</strong> architectuur als in het<br />
beeldhouwwerk. Hier komen dus<br />
zeer uiteenlopen<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwerpen<br />
aan bod – van symboliek (“op <strong>de</strong>ze rots zal ik<br />
mijn kerk bouwen…”) tot bouwtechnieken (stenen<br />
gewelven, gemengd steenverband), van Mid<strong>de</strong>leeuwse<br />
bouwplaatsinrichting tot architectuurcontracten,<br />
van architectuurschetsen tot archeologie,<br />
van gebeeldhouw<strong>de</strong> steen tot problemen van<br />
hergebruik, van kleurkunst ”tot beschouwingen<br />
over vakgenootschappen en <strong>de</strong> compagnonnage,<br />
plus nog enkele postmid<strong>de</strong>leeuwse bijdragen (“<br />
<strong>de</strong> magie van steen bij architect Ledouw”…). Een<br />
van <strong>de</strong>ze bijdragen is afkomstig van een briljante<br />
Belgische on<strong>de</strong>rzoeker, Thomas Coomans, professor<br />
aan <strong>de</strong> KUL. Zijn schrijfsels zijn fascinerend:<br />
“streekproducten” en “herkomstbenaming”: <strong>de</strong> rol<br />
die bouwsteen speelt in <strong>de</strong> bepaling van <strong>de</strong> regionale<br />
mid<strong>de</strong>leeuwse architectuurstromingen in België”…De<br />
auteur beschrijft nauwkeurig <strong>de</strong> historiografie van <strong>de</strong><br />
architectuurbeleving in onze streken geduren<strong>de</strong> <strong>de</strong> twee<br />
voorbije eeuwen. Men weet dat on<strong>de</strong>rzoekers heel vaak<br />
materialen gebruikten om stromingen te on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n<br />
“Romaans - Maasgotiek” en “ Romaans- scaldisien” ,<br />
gebaseerd op twee streken met een zeer ou<strong>de</strong> traditie<br />
op het vlak van blauwe hardsteen – of “bekkens” – <strong>de</strong><br />
beruchte “Demergotiek” en haar nauw verband met<br />
<strong>de</strong> ijzerhou<strong>de</strong>n<strong>de</strong> zandsteen van <strong>de</strong> Distiaan die <strong>de</strong>ze<br />
gebouwen opfleurt.<br />
Door <strong>de</strong> jaren heen, vanaf <strong>de</strong> onafhankelijkheid van het<br />
land, waren <strong>de</strong> opzoekingen van architectuurhistorici<br />
doorspekt met zeer verschillen<strong>de</strong> beschouwingen<br />
soms met een voelbare on<strong>de</strong>rtoon van nationalisme<br />
of regionalisme… Met zijn perfecte litteratuurkennis<br />
en rijke ervaring op het terrein heeft Thomas Coomans<br />
alles in huis om <strong>de</strong>ze 200 jaar Belgische geschie<strong>de</strong>nis<br />
uit <strong>de</strong> doeken te doen ! Kortom, het ziet er een<br />
erg moeilijk boek uit, maar het is ongetwijfeld een<br />
belangrijke bron van informatie over een massa<br />
on<strong>de</strong>rwerpen!<br />
Yves Gallet (auteur) – Ex quadris lapidibus. La pierre<br />
et sa mise en œuvre dans l’art médiéval. Mélanges<br />
d’histoire <strong>de</strong> l’art offerts à Eliane Vergnolle. – Turnhout<br />
(drukkerij Brepols), 550 pagina’s, 2011,<br />
ISBN 978-2-503-53563-0<br />
24<br />
Pierre et Marbre / Steen en Marmer 2012-3
Bibliothèque / Bibliotheek<br />
Le plaisir <strong>de</strong> l’art du Moyen Âge.<br />
Encore un volume d’hommage, cette<br />
fois au Professeur Xavier Barral i Altet,<br />
médiéviste <strong>de</strong> réputation internationale,<br />
dont les nombreuses publications couvrent<br />
quasiment tous les volets <strong>de</strong> l’histoire et<br />
<strong>de</strong> l’histoire <strong>de</strong> l’art. Presque cent trente<br />
contributions reprises en ce fort volume<br />
disent assez l’aura universelle dont<br />
bénéficie le dédicataire ! A nouveau,<br />
<strong>de</strong> multiples facettes sont abordées,<br />
<strong>de</strong> l’Antiquité à nos jours (à peu <strong>de</strong><br />
choses près), avec évi<strong>de</strong>mment un net<br />
accent médiéval – et <strong>de</strong>s thématiques <strong>de</strong><br />
prédilection, comme les rapports entre<br />
maîtres d’ouvrages, artistes et artisans,<br />
les réseaux d’influences et d’échanges à travers l’Europe<br />
voire le mon<strong>de</strong>, les sculpture et architecture religieuses,<br />
l’iconographie et le décor à travers les arts, etc. Pour n’en<br />
citer qu’une, l’originale contribution d’Elizabeth <strong>de</strong>n<br />
Hartog, <strong>de</strong> l’université <strong>de</strong> Lei<strong>de</strong>n), sur le sculpteur montois<br />
Gille le Cat et ses travaux à Haarlem ! Sous la sobriété<br />
quasi monacale chère aux éditeurs Picard (notamment<br />
dans le choix du noir et blanc pour les illustrations), une<br />
somme qui fera date dans la littérature spécialisée sur le<br />
Moyen Âge !<br />
Le plaisir <strong>de</strong> l’art du Moyen Âge. Comman<strong>de</strong>, production<br />
et réception <strong>de</strong> l’œuvre d’art. Mélanges en hommage à<br />
Xavier Barral i Altet. – Paris (éditions A. et J. Picard), 1208<br />
pages, 2012, ISBN 978-2-7084-0920-0<br />
Ook dit werk is een eerbetoon,<br />
ditmaal aan Professor Xavier Barral<br />
i Altet, een Internationaal befaamd<br />
Mid<strong>de</strong>leeuwenkenner en auteur van<br />
talrijke publicaties die nagenoeg<br />
alle fasen van <strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis en<br />
kunstgeschie<strong>de</strong>nis bestrijkt.<br />
Bijna hon<strong>de</strong>rd <strong>de</strong>rtig personen hebben<br />
meegeschreven aan dit sterk boek en dat<br />
zegt genoeg over <strong>de</strong> universele uitstraling<br />
van <strong>de</strong>gene aan wie het is opgedragen!<br />
Ook hier komen veelvuldige facetten<br />
aan bod, van <strong>de</strong> Oudheid tot nu (op<br />
een paar punten na), met natuurlijk<br />
een zuiver mid<strong>de</strong>leeuws accent – en<br />
favoriete thematieken, zoals <strong>de</strong> relaties<br />
tussen bouwheren, artiesten en ambachtmannen, <strong>de</strong><br />
invloedsferen en uitwisselingsnetten doorheen Europa<br />
en zelfs <strong>de</strong> wereld, religieus beeldhouwwerk en<br />
architectuur, <strong>de</strong> iconografie en het <strong>de</strong>cor in <strong>de</strong> kunsten,<br />
enz. Zo is er on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re <strong>de</strong> originele bijdrage van<br />
Elizabeth <strong>de</strong>n Hartog, van <strong>de</strong> Universiteit van Lei<strong>de</strong>n,<br />
over <strong>de</strong> beeldhouwer Gille le Cat en zijn werken<br />
in Haarlem ! Hoe sober ook van stijl, eigen aan <strong>de</strong><br />
uitgeverij Picard (meer bepaald in <strong>de</strong> keuze voor<br />
zwart/wit afbeeldingen), een publicatie die van grote<br />
betekenis zal zijn in <strong>de</strong> gespecialiseer<strong>de</strong> litteratuur over<br />
<strong>de</strong> Mid<strong>de</strong>leeuwen.<br />
Le plaisir <strong>de</strong> l’art du Moyen Âge. Comman<strong>de</strong>,<br />
production et réception <strong>de</strong> l’œuvre d’art. Mélanges en<br />
hommage à Xavier Barral i Altet. – Parijs (éditions A. et J.<br />
Picard), 1208 pagina’s, 2012, ISBN 978-2-7084-0920-0<br />
Le peuple <strong>de</strong>s carrières<br />
Un sympathique ouvrage largement<br />
illustré, facilement accessible à un grand<br />
public, mais suffisamment détaillé et<br />
rigoureux pour intéresser les professionnels<br />
et les spécialistes ! Le bassin granitier<br />
développé au Sud-Ouest <strong>de</strong> Dinan, dans<br />
les Côtes-d’Armor, fait preuve d’une belle<br />
tradition d’extraction et <strong>de</strong> façonnage<br />
<strong>de</strong> ce matériau dur et rebelle à la taille.<br />
Toutes les facettes <strong>de</strong>s métiers liés à<br />
cette industrie sont ici abordées, aspects<br />
techniques, histoire sociale et économique, mais aussi<br />
syndicats, femmes <strong>de</strong> carriers, éducation populaire,<br />
ou considérations très actuelles telles que « paysages<br />
<strong>de</strong> carrière et environnement » ! Une lecture agréable,<br />
une illustration foisonnante, qui fait la part belle aux<br />
documents d’archives mais aussi aux photos d’amateurs –<br />
bref une approche originale et un propos instructif !<br />
Ouvrage collectif du bassin granitier en Pays <strong>de</strong> Dinan – Le<br />
peuple <strong>de</strong>s carrières. Voyage dans la culture granitière. –<br />
Rennes (éditions Apogée), 142 pages, 2011, ISBN 978-2-<br />
84398-385-6<br />
Dit sympathieke en rijk geïllustreerd<br />
werk is vlot leesbaar voor een breed<br />
publiek, maar het bevat genoeg<br />
ge<strong>de</strong>tailleer<strong>de</strong> en nauwkeurige<br />
beschrijvingen waar vaklui en<br />
specialisten ook iets zullen aan<br />
hebben! Het granietbekken uitgebaat<br />
ten Zuidoosten van Dinan in het<br />
Franse <strong>de</strong>partement Côtes-d’Armor,<br />
geeft blijk van een mooie traditie in <strong>de</strong><br />
ontginning en bewerking van dit hard<br />
en weerbarstig materiaal. Alle aspecten<br />
van <strong>de</strong> beroepen uit <strong>de</strong>ze industrie<br />
wor<strong>de</strong>n hier aangekaart, technische aspecten, sociale<br />
en economische geschie<strong>de</strong>nis, maar ook syndicaten,<br />
groefwerkersvrouwen, volksopvoeding, of zeer actuele<br />
beschouwingen over het groevelandschap en het<br />
milieu! Het is aangenaam om lezen met een overvloed<br />
aan illustraties van archiefdocumenten en kiekjes<br />
genomen door amateurfotografen. Kortom, een <strong>fr</strong>isse<br />
aanpak en leerzaam van inhoud !.<br />
Ouvrage collectif du bassin granitier en Pays <strong>de</strong> Dinan<br />
– Le peuple <strong>de</strong>s carrières. Voyage dans la culture<br />
granitière. – Rennes (éditions Apogée), 142 pagina’s,<br />
2011, ISBN 978-2-84398-385-6<br />
Pierre et Marbre / Steen en Marmer 2012-3 25
Bibliothèque / Bibliotheek<br />
Belgium best buildings<br />
Un petit livre étrange, format <strong>de</strong> poche,<br />
présentation à la mo<strong>de</strong>, clichés en<br />
pleine page à droite, textes à gauche,<br />
édition bilingue néerlandais-anglais…<br />
Le propos interpelle ! Un choix <strong>de</strong> 75<br />
réalisations architecturales pour illustrer<br />
un large siècle d’architecture en Belgique<br />
– <strong>de</strong> 1902 à 2011 ! L’écueil <strong>de</strong> ce genre<br />
d’anthologie, c’est évi<strong>de</strong>mment le choix<br />
<strong>de</strong>s réalisations… Ici, une enquête a<br />
été menée auprès d’une trentaine <strong>de</strong><br />
bureaux d’architecture en Belgique, leur<br />
<strong>de</strong>mandant <strong>de</strong> lister précisément une<br />
dizaine <strong>de</strong> références jugées par eux<br />
exemplaires – tous ces bureaux interrogés<br />
sont recensés en annexe <strong>de</strong> façon détaillée, chacun avec<br />
sa liste privilégiée… La sélection s’est opérée <strong>de</strong> façon<br />
démocratique en décomptant le nombre <strong>de</strong> votes et les<br />
75 premiers élus font l’objet chacun d’une double page.<br />
Le choix est très varié, <strong>de</strong> la passerelle Mativa au musée<br />
Hergé, d’un crématorium à un ensemble rési<strong>de</strong>ntiel, d’un<br />
bâtiment industriel à une in<strong>fr</strong>astructure sportive, quasi tous<br />
les types possibles <strong>de</strong> constructions sont représentés – une<br />
brève <strong>de</strong>scription, la localisation, le nom <strong>de</strong> l’architecte et<br />
la chronologie – sur un ton volontairement neutre, juste<br />
ce qu’il faut pour « justifier » la sélection du bien dans<br />
ce contexte. La carte <strong>de</strong> Belgique présentée en entrée<br />
<strong>de</strong> jeu est significative, localisant les références : rien au<br />
Sud d’une ligne allant du Grand Hornu à Liège, niant<br />
ainsi l’existence d’une architecture <strong>de</strong> quelque intérêt au<br />
Sud du pays ! C’est évi<strong>de</strong>mment un peu court, pourraiton<br />
dire – mais bien dans la lignée <strong>de</strong> ce que présentent<br />
certains critiques d’architecture actuels… Image à corriger,<br />
certainement ! On aurait aimé, dans ce genre d’ouvrage,<br />
trouver un in<strong>de</strong>x <strong>de</strong>s auteurs <strong>de</strong>s projets recensés – la<br />
seule entrée étant la carte et les projets numérotés en<br />
continu d’Ouest en Est…<br />
Ha<strong>de</strong>wijch Ceulemans (éditeur) – Belgium best buildings. –<br />
Antwerpen (éditions Luster), 177 pages, 2012,<br />
ISBN 978-94-6058-0819<br />
Een klein ongewoon werk, in<br />
zakformaat, modieuze presentatie,<br />
clichés op elke rechterpagina, teksten<br />
op <strong>de</strong> linkerpagina’s, tweetalige<br />
editie Ne<strong>de</strong>rlands - Engels…De visie<br />
roept vragen op. Een selectie van<br />
75 gebouwen voor het dui<strong>de</strong>n van<br />
<strong>de</strong> architectuur in België over een<br />
perio<strong>de</strong> van meer dan een eeuw ( van<br />
1902 tot 2011). Het risico van zo een<br />
bloemlezing ligt natuurlijk in <strong>de</strong> keuze<br />
van <strong>de</strong> realisaties…Hier werd aan een<br />
<strong>de</strong>rtigtal Belgische architectuurbureaus<br />
gevraagd om een top tien lijstje van<br />
toonaangeven<strong>de</strong> projecten samen te<br />
stellen. In een bijvoegsel vindt men<br />
een beschrijving van al <strong>de</strong>ze bureaus<br />
samen met <strong>de</strong> lijst van hun keuzes. De selectie van<br />
<strong>de</strong> gebouwen gebeur<strong>de</strong> op <strong>de</strong>mocratische wijze door<br />
stemtelling en <strong>de</strong> 75 eerst gekozenen wor<strong>de</strong>n stuk voor<br />
stuk voorgesteld op een dubbele pagina.<br />
De keuze is zeer gevarieerd, on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re <strong>de</strong><br />
voetgangersbrug Mativa, het Hergé museum, een<br />
crematorium, een wooncomplex, een industriegebouw<br />
en een sportin<strong>fr</strong>astructuur, quasi alle mogelijke<br />
gebouwsoorten zijn vertegenwoordigd – elk gebouw<br />
wordt beschreven met vermelding van <strong>de</strong> ligging, <strong>de</strong><br />
naam van <strong>de</strong> architect en <strong>de</strong> chronologie, opzettelijk<br />
neutraal gehou<strong>de</strong>n, enkel het nodige om <strong>de</strong> selectie<br />
van het gebouw in <strong>de</strong> context te “ver<strong>de</strong>digen”. De<br />
kaart van België die in het begin wordt getoond om <strong>de</strong><br />
gekozen gebouwen te situeren, is veelzeggend: niets<br />
ten zui<strong>de</strong>n van een lijn gaan<strong>de</strong> van Grand Hornu tot<br />
Luik, waardoor een vrij belangrijke architectuur ten<br />
zui<strong>de</strong>n van het land wordt genegeerd! Dat is natuurlijk<br />
een beetje bekrompen, zou men kunnen zeggen<br />
– maar het ligt toch in <strong>de</strong> lijn van wat <strong>de</strong> huidige<br />
architectuurkritieken aangeven… een beeld dat zeker<br />
moet bijgestuurd wor<strong>de</strong>n!<br />
In dit soort werk zou een in<strong>de</strong>x van <strong>de</strong> auteurs van <strong>de</strong><br />
besproken projecten op zijn plaats zijn – als inleiding<br />
is er nu enkel <strong>de</strong> kaart en <strong>de</strong> projecten gewoon<br />
genummerd van het Westen naar het Oosten…<br />
Ha<strong>de</strong>wijch Ceulemans (Auteur) – Belgium best buildings.<br />
– Antwerpen (uitgeverij Luster), 177 pagina’s, 2012,<br />
ISBN 978-94-6058-0819<br />
26<br />
Pierre et Marbre / Steen en Marmer 2012-3
Annonces / Aankondigingen<br />
Account manager<br />
Les Carrières <strong>de</strong> la Pierre Bleue<br />
Belge nv, een familiale on<strong>de</strong>rneming<br />
welke behoort tot één van <strong>de</strong><br />
toonaangeven<strong>de</strong> arduingroeves<br />
in België met ontginningssites te<br />
Soignies (Gauthier Wincqz) Neufvilles<br />
(Site Clypot) en Ecaussinnes (site<br />
Tellier <strong>de</strong>s Prés) telt meer dan 200<br />
me<strong>de</strong>werkers en is momenteel ter<br />
uitbreiding en versterking van haar<br />
commercieel team op zoek naar<br />
(M/V)<br />
ACCOUNT MANAGER<br />
Regio Antwerpen/Limburg/<br />
Vlaams Brabant<br />
Na een intensieve interne opleiding<br />
doorheen het ganse productieproces<br />
wordt u verantwoor<strong>de</strong>lijk voor het<br />
beheer en <strong>de</strong> ver<strong>de</strong>re ontwikkeling<br />
van het klantenbestand binnen <strong>de</strong><br />
regio Antwerpen-Limburg-Vlaams<br />
Brabant. Naast het on<strong>de</strong>rhou<strong>de</strong>n van<br />
<strong>de</strong> bestaan<strong>de</strong> relaties in ons netwerk<br />
van steenhouwers en ver<strong>de</strong>lers<br />
doet u daarnaast ook aan een<br />
actieve prospectie bij architecten,<br />
wegenbouwaannemers en openbare<br />
besturen met als doel het promoten<br />
van onze producten.<br />
en fungeert u als aanspreekpunt voor<br />
<strong>de</strong> vragen en/of probleemstellingen.<br />
Bij <strong>de</strong> uitoefening van uw taak volgt<br />
u nauwgezet <strong>de</strong> evoluties op <strong>de</strong> voet<br />
binnen <strong>de</strong> sector en uw regio en<br />
rapporteert u rechtstreeks aan <strong>de</strong> sales<br />
manager.<br />
U genoot een technisch-commerciële<br />
opleiding of kan terugblikken op<br />
een relevante werkervaring bij<br />
voorkeur binnen <strong>de</strong> bouwsector.<br />
Supplementaire kennis van <strong>de</strong><br />
natuursteenbranche strekt tot<br />
aanbeveling. U werkt autonoom<br />
en bent organisatievaardig. Uw<br />
klantgerichte aanpak uit zich in een<br />
strikte follow-up met als einddoel<br />
een klanttevre<strong>de</strong>nheid. Daarenboven<br />
beheerst u bei<strong>de</strong> landstalen (NL/<br />
FR) en kunt u vlot overweg met <strong>de</strong><br />
geken<strong>de</strong> Officetoepassingen (Word,<br />
excel, outlook)<br />
Het interessante remuneratiepakket<br />
wordt ver<strong>de</strong>r aangevuld met een<br />
bedrijfswagen.<br />
Interesse ?<br />
Stuur dan uw kandidatuur met<br />
ge<strong>de</strong>tailleerd curriculum vitae naar<br />
job@pierrebleuebelge.be.<br />
Entreprise à remettre<br />
Entreprise <strong>de</strong> taille <strong>de</strong> <strong>Pierres</strong> à<br />
remettre ou à vendre pour cause<br />
<strong>de</strong> fin <strong>de</strong> carrière.<br />
Située au nord <strong>de</strong> Bruxelles<br />
(BHV) – Accès facile<br />
Clientèle fidèle (Entrepreneurs et<br />
particuliers)<br />
Renseignements :<br />
T. 02 460 60 50<br />
GSM 0473 24 12 72<br />
Bedrijf over te nemen<br />
Tij<strong>de</strong>ns het aanbestedingsproces<br />
binnen bepaal<strong>de</strong> projecten legt u <strong>de</strong><br />
nodige kennis en invloed aan <strong>de</strong> dag<br />
Quelques précisions….<br />
Porosité / Porositeit<br />
Steenhouwersbedrijf over te<br />
nemen of te kopen wegens<br />
stopzetting<br />
Gesitueerd in het noor<strong>de</strong>n van<br />
Brussel (BHV) – gemakkelijk te<br />
bereiken<br />
Trouw cliënteel (on<strong>de</strong>rnemers en<br />
particulieren)<br />
Inlichtingen: T. 02 460 60 50<br />
GSM 0473 24 12 72<br />
« Nous tenons à préciser que l’auteur <strong>de</strong> l’article Porosité (Pierre et<br />
Marbre n°2012/02) est Monsieur Geert Legein. Des informations<br />
complémentaires sur la porosité <strong>de</strong>s pierres naturelles et les<br />
comportements qui y sont liés peuvent être trouvées dans la NIT 228<br />
du CSTC »<br />
Enkele verdui<strong>de</strong>lijkingen…<br />
De auteur van het artikel Porositeit (Steen en Marmer n°2012/02)<br />
is <strong>de</strong> heer Geert Legein. Bijkomen<strong>de</strong> informatie over porositeit bij<br />
natuursteen en <strong>de</strong> kenmerken die hieraan gelinkt zijn, bevin<strong>de</strong>n zich in<br />
TVN 228 van het WTCB.<br />
Pierre et Marbre / Steen en Marmer 2012-3 27
faites du passé<br />
votre avenir !<br />
conseiller en restauration<br />
et rénovation <strong>de</strong><br />
bâtiments anciens<br />
Formation <strong>de</strong><br />
chef d’entreprise<br />
en 1 an<br />
institut wallon<br />
<strong>de</strong> formation en alternance<br />
et <strong>de</strong>s indépendants et Petites<br />
et moyennes entreprises<br />
Un réseau <strong>de</strong> Services et <strong>de</strong> Centres<br />
<strong>de</strong> formation répartis sur 14 sites<br />
dans toute la <strong>Wallonie</strong>.<br />
www.ifapme.be<br />
Tout sur les formations et l’alternance<br />
0800 90 133<br />
Appelez gratuitement nos conseillers<br />
(du lundi au vendredi, <strong>de</strong> 8h à 17h).<br />
Avec l’ai<strong>de</strong> <strong>de</strong> l’Union Européenne,<br />
<strong>de</strong> la <strong>Wallonie</strong> et du Plan Marshall 2.vert<br />
se former Pour eXercer ce métier<br />
l’ifaPme et l’iPW (institut du Patrimoine<br />
Wallon) proposent une formation d’une année<br />
(conseiller) ou <strong>de</strong> <strong>de</strong>ux années (entrepreneur)<br />
répondant à la <strong>de</strong>man<strong>de</strong> d’un secteur en<br />
plein essor. Organisée le samedi en journée<br />
<strong>de</strong> 6 heures, cette formation se décline en<br />
différents cours assurés par <strong>de</strong>s<br />
professionnels en activité dans ce secteur.<br />
Plus qu’un métier, une Passion<br />
avec 2.800 monuments classés et plus <strong>de</strong><br />
100.000 biens présentant un intérêt<br />
patrimonial*, la <strong>Wallonie</strong> est<br />
plus que jamais une terre riche <strong>de</strong> son<br />
histoire et du patrimoine que lui ont<br />
légué ses ancêtres.<br />
Les chantiers <strong>de</strong> rénovation et <strong>de</strong> restauration<br />
<strong>de</strong>s bâtiments anciens nécessitent une expertise<br />
professionnelle pour i<strong>de</strong>ntifier et mettre<br />
en oeuvre <strong>de</strong>s solutions techniques originales<br />
préservant et améliorant l’espace bâti.<br />
Dans ce domaine spécifique d’activité <strong>de</strong><br />
la construction, ce sont souvent <strong>de</strong>s<br />
artisans passionnés qui travaillent pour le<br />
maître <strong>de</strong> l’ouvrage ou en sous-traitance<br />
d’entreprises générales spécialisées en<br />
restauration du patrimoine.<br />
conseiller en restauration et rénoVation<br />
le conseiller en restauration et rénovation <strong>de</strong><br />
bâtiments anciens est un professionnel en<br />
activité dans le secteur <strong>de</strong> la construction<br />
qui désire parfaire sa formation en la déclinant<br />
vers la sauvegar<strong>de</strong> et la conservation du<br />
patrimoine. Passionné par le bâti ancien, il<br />
a à coeur <strong>de</strong> conseiller sa propre entreprise<br />
ou toute autre entreprise oeuvrant dans le<br />
domaine. (Formation en 1 an)<br />
entrePreneur en restauration et<br />
rénoVation<br />
l’entrepreneur en restauration et<br />
rénovation <strong>de</strong> bâtiments anciens est la personne<br />
qui, sur base <strong>de</strong> compétences<br />
professionnelles métier, a développé <strong>de</strong>s<br />
compétences en analyse et mise en<br />
oeuvre <strong>de</strong> techniques <strong>de</strong> restauration.<br />
il travaille sur <strong>de</strong>s chantiers <strong>de</strong> restauration<br />
et <strong>de</strong> rénovation et, tout en respectant un<br />
cahier <strong>de</strong>s charges, veille à la préservation<br />
du patrimoine. il assure également la<br />
gestion <strong>de</strong> son entreprise pour les volets<br />
administratif et financier.<br />
intéressé(e) Par cette formation ?<br />
Retrouvez nos coordonnées<br />
complètes au verso <strong>de</strong> cette page<br />
une formation organisée en partenariat avec :<br />
et le soutien <strong>de</strong> :<br />
*c<strong>fr</strong> inventaire du patrimoine architectural
Le programme ambitieux et<br />
pointu <strong>de</strong> cette formation<br />
dédiée à la sauvegar<strong>de</strong> <strong>de</strong>s<br />
joyaux <strong>de</strong> notre Région :<br />
- Philosophie du Patrimoine<br />
- Législation et procédure du<br />
Patrimoine<br />
- Application <strong>de</strong> la PEB au<br />
Patrimoine<br />
- Histoire et principes constructifs<br />
<strong>de</strong> nos régions<br />
- Etu<strong>de</strong>s préalables -<br />
Techniques <strong>de</strong> restauration<br />
- Stages<br />
intéressé(e) Par<br />
cette formation ?<br />
Prenez contact avec le<br />
centre ifaPme huy-Waremme :<br />
Rue <strong>de</strong> Waremme, 101<br />
4530 Villers-le-Bouillet<br />
Tél : 085 271340<br />
Pour gérer votre convention <strong>de</strong><br />
stage associée à votre formation,<br />
prenez contact avec le<br />
service ifaPme <strong>de</strong> huy :<br />
Rue <strong>de</strong> Waremme, 101<br />
4530 Villers-le-Bouillet<br />
Tél : 085 274242<br />
Vous pouvez également entrer<br />
en contact avec le Centre <strong>de</strong>s<br />
métiers du Patrimoine <strong>de</strong> la<br />
Paix-Dieu - Institut du Patrimoine<br />
Wallon - www.paixdieu.be<br />
PhilosoPhie du Patrimoine<br />
• Emergence et évolution <strong>de</strong> la notion <strong>de</strong><br />
conservation<br />
• Les concepts <strong>de</strong> la restauration<br />
• Définitions et inventaires<br />
• Chartes, conventions, déclarations,<br />
résolutions internationales<br />
• Les acteurs du patrimoine et du bâti ancien<br />
• Notions d’authenticité, valeur d’usage,<br />
<strong>de</strong> conservation intégrée<br />
• Mise en valeur du patrimoine<br />
• Réutilisation dans l’histoire <strong>de</strong> l’architecture<br />
• Problèmes spécifiques à la conservation<br />
du patrimoine mo<strong>de</strong>rne et contemporain<br />
législation et Procédure du Patrimoine<br />
• Les procédures <strong>de</strong> classement<br />
• Les organismes <strong>de</strong> conseil en matière <strong>de</strong><br />
patrimoine<br />
• Les primes et ai<strong>de</strong>s à la restauration du<br />
patrimoine et du bâti ancien<br />
• La législation en RW<br />
• Les législations au niveau européen<br />
• Les marchés publics et privés du patrimoine<br />
aPPlication <strong>de</strong> la Peb au Patrimoine<br />
• Les exigences du PEB en lien avec le<br />
respect du patrimoine<br />
• Techniques d’amélioration <strong>de</strong> la performance<br />
énergétique d’un bâtiment ancien<br />
histoire et PrinciPes<br />
constructifs <strong>de</strong> nos régions<br />
• Les styles et les caratéristiques régionales<br />
dans l’architecture<br />
• Le bois : principes constructifs, pathologies<br />
et remè<strong>de</strong>s<br />
• La pierre : reconnaissance <strong>de</strong>s<br />
différentes pierres et marbres, principes<br />
constructifs, pathologie et remè<strong>de</strong>s<br />
• Le béton : principes constructifs,<br />
pathologies et remè<strong>de</strong>s<br />
• La terre cuite : principes constructifs,<br />
pathologies et remè<strong>de</strong>s<br />
• La chaux : (mortier <strong>de</strong> pose, <strong>de</strong><br />
rejointoiement, enduit et badigeon :<br />
composition, principes physiques,<br />
chimiques et constructifs<br />
• Les métaux : principes constructifs<br />
etu<strong>de</strong>s Préalables - techniques <strong>de</strong><br />
restauration<br />
• Archéologie du bâtiment<br />
• Etu<strong>de</strong>s sanitaires, diagnostics et<br />
techniques <strong>de</strong> conservation et <strong>de</strong><br />
restauration <strong>de</strong>s monuments au point<br />
<strong>de</strong> vue <strong>de</strong> la stabilité<br />
• Le bois, la pierre, le béton, la terre cuite,<br />
la chaux et les métaux : techniques <strong>de</strong><br />
reconnaissance et d’auscultation,<br />
examen <strong>de</strong>s désordres et <strong>de</strong>s pathologies,<br />
techniques <strong>de</strong> réparation et <strong>de</strong><br />
protection
www.stonesenses.eu<br />
info@stonesenses.eu<br />
Tuytelaers Natuursteen - Pierre Naturelle<br />
Tuytelaers Keramische steen - Céramiques<br />
Tuytelaers Composietsteen - Pierre composite<br />
Tuytelaers. De nummer 1 in<br />
natuursteen, keramiek en composiet.<br />
Tuytelaers. Le numéro 1 en<br />
pierre naturelle, céramiques et<br />
pierre composite.<br />
Tuytelaers n.v. - Klein Ravels 87 - B-2380 Ravels - Tel. +32 (0)14 65 44 44 - Fax +32 (0)14 65 44 22 - www.tuytelaers.be
Fé<strong>de</strong>ration / Fe<strong>de</strong>ratie<br />
Une fédération à votre service<br />
Gratuitement, la fédération of<strong>fr</strong>e à ses affiliés un<br />
outil utile : l’Ombudsman. Un entrepreneur en<br />
pierre naturelle qui a un litige d’ordre technique avec l’un<br />
<strong>de</strong> ses clients, peut <strong>de</strong>man<strong>de</strong>r à la Fédération <strong>de</strong> déléguer<br />
un ombudsman sur le chantier pour apprécier et donner<br />
un avis technique sur le problème rencontré.<br />
La Fédération met à disposition gratuitement un logiciel <strong>de</strong><br />
calcul <strong>de</strong> prix <strong>de</strong> vente du petit granit.<br />
La Fédération c’est aussi service juridique global. Il<br />
intervient en cas <strong>de</strong> contestation <strong>de</strong> factures. Il récupère,<br />
à la <strong>de</strong>man<strong>de</strong>, les créances retardataires. Il répond aussi<br />
à toutes les questions relatives : à l’accès à la profession,<br />
au droit social , à la fiscalité, au droit <strong>de</strong>s entreprises, à la<br />
sous-traitance, à la réglementation <strong>de</strong>s marchés publics, à<br />
l’agréation, à la sécurité pour les ouvriers….<br />
Pour tous ces services une seule adresse :<br />
Fédération Belge <strong>de</strong>s Entrepreneurs<br />
<strong>de</strong> la Pierre Naturelle asbl<br />
Rue du Lombard 34-42 1000 Bruxelles<br />
Tél : +32 2 545 57 58 - Fax : +32 513 24 16<br />
Email : pierrenaturelle@confe<strong>de</strong>rationconstruction.be<br />
Vous organisez <strong>de</strong>s journées portes ouvertes ;<br />
Vous désirez nous informer au sujet d’une belle réalisation<br />
ou d’un beau projet ;<br />
Votre entreprise fête ses 10 ans, 20 ans…<br />
N’hésitez pas à nous contacter pour la publication d’une<br />
annonce, d’un article ou <strong>de</strong> quelques photos.<br />
Een fe<strong>de</strong>ratie tot uw dienst<br />
De Fe<strong>de</strong>ratie biedt kosteloos aan haar le<strong>de</strong>n een<br />
nuttige dienst : <strong>de</strong> ombudsman. Een aannemer van<br />
natuursteenwerken heeft een technisch geschil met<br />
een klant. Hij kan bij <strong>de</strong> Fe<strong>de</strong>ratie terecht voor een<br />
ombudsman die <strong>de</strong> werf evalueert en een technisch<br />
advies uitbrengt over het betrokken probleem.<br />
De Fe<strong>de</strong>ratie biedt ook gratis een programma aan voor<br />
<strong>de</strong> berekening van <strong>de</strong> kostprijs van courante blauwe<br />
steen.<br />
Daarnaast biedt zij ook een globale juridische<br />
dienstverlening aan. De juridische dienst komt<br />
tussenbei<strong>de</strong> in geval van achterstallige betalingen. Zij<br />
verstrekt tevens een antwoord op vragen in verband<br />
met <strong>de</strong> vestigingsreglementering, het sociaal recht, <strong>de</strong><br />
fiscaliteit, het on<strong>de</strong>rnemingsrecht, <strong>de</strong> on<strong>de</strong>raanneming,<br />
<strong>de</strong> reglementering in verband met overheidsopdrachten,<br />
<strong>de</strong> erkenning, <strong>de</strong> veiligheid van <strong>de</strong> arbei<strong>de</strong>rs…..<br />
Belgische Fe<strong>de</strong>ratie van Aannemers van<br />
Natuursteenbewerking vzw<br />
Lombardstraat 34-42 1000 Brussel<br />
Tel : +32 2 545 57 58 - Fax : +32 513 24 16<br />
Email : Natuursteen@confe<strong>de</strong>ratiebouw.be<br />
U organiseert open<strong>de</strong>urdagen!<br />
U wenst ons informatie te bezorgen over een mooie<br />
realisatie of een mooi project!<br />
Uw bedrijf viert zijn 10-jarig, 20-jarig bestaan…<br />
Contacteer ons gerust voor <strong>de</strong> publicatie van een<br />
aankondiging, een artikel of enkele foto’s.<br />
Besoin d’un conseil ?<br />
N’hésitez pas à nous contacter….<br />
Een advies nodig ?<br />
aarzel niet om ons te contacteren….<br />
Antwerpen<br />
Danielle DEELEN,<br />
Juul Moretuslei 480, 2610 Wilrijk<br />
T. 03 827 10 47 – F. 03 825 81 31<br />
E-mail: op<strong>de</strong>beeckbvba@hotmail.com<br />
Bruxelles-Hal-Vilvor<strong>de</strong> - Brussel<br />
Halle-Vilvoor<strong>de</strong><br />
Marc BRAMS (Vice-Prési<strong>de</strong>nt /<br />
On<strong>de</strong>rvoorzitter),<br />
Rue au Bois – Bosstraat 569 1150<br />
Bruxelles-Brussel - T. 02 770 52 78<br />
F. 02 770 04 11<br />
Email : bramssanv@skynet.be<br />
Henri VANDERLINDEN<br />
(Prési<strong>de</strong>nt /Voorzitter),<br />
Rue <strong>de</strong> l’Industrie 4, 1301 Bierges. <br />
T.010 41 11 17 – F. 010 41 01 60<br />
E-mail: van<strong>de</strong>rlin<strong>de</strong>n-holemans@skynet.be<br />
West-Vlaan<strong>de</strong>ren<br />
Herwig CALLEWIER,<br />
Venetiëlaan 22, 8530 Harelbeke<br />
T. 056 23 70 00 - Fax 056 23 70 02<br />
E-mail: herwig@beltrami.be<br />
Hans BERTH,<br />
Tenhole 10, 9681 Nukerke<br />
T. 0477 81 30 27 – F. 057/21 23 11<br />
E-mail hans.berth@telenet.be<br />
Oost-Vlaan<strong>de</strong>ren<br />
Georges CORNELIS, Bassebeekwegel<br />
10, 9031 Drongen T. /F. 09 226 12 29<br />
Jos EGGERMONT,<br />
Ou<strong>de</strong> Brugsepoort 95, 9800 Deinze <br />
T. 09 386 21 72 – F. 09 386 97 84<br />
E-mail: jos@eggermont-nv.be<br />
Namur<br />
Emile BUZIN, rue <strong>de</strong> la Pompe 22,<br />
5501 Lisogne T. 082 22 86 02<br />
F. 082 22 31 46<br />
E-mail: emile.buzin@swing.be<br />
Liège<br />
Robert DE BATTICE,<br />
Rue <strong>de</strong> l’Etang 24, 4102 Ougrée <br />
T. 04 337 23 49 – F. 04 336 73 66<br />
E-mail: grani<strong>de</strong>sign@swing.be<br />
Joseph PESSER,<br />
rue <strong>de</strong> Battice 120, 4880 Aubel <br />
T. 087 68 74 76 – F. 087 68 63 22<br />
E-mail: pesser@skynet.be<br />
Jean-Pierre FOSCARO,<br />
Rue du Bois-<strong>de</strong>-Breux 229<br />
4020 Liège<br />
T. 04 370 12 48 – F. 04 370 12 84<br />
E-mail : info@liegegranipierre.be<br />
Luxembourg<br />
Francis COGNAUX c/SA Design<br />
Stone, Rue <strong>de</strong> Saint-Hubert 56, 6800<br />
Recogne T. 061 27 02 98 – F. 061 27<br />
02 99 - E-mail : info@cognaux.be<br />
Pierre et Marbre / Steen en Marmer 2012-3 31
Croquer local,<br />
c’est bon pour l’environnement.<br />
Craquer pour les pierres wallonnes également.<br />
Plus <strong>de</strong> 300 millions d’années <strong>de</strong> maturation pour<br />
acquérir leurs performances : les 17 variétés <strong>de</strong><br />
pierres wallonnes sont nobles et magnifiques.<br />
Analyses <strong>de</strong> cycles <strong>de</strong> vie à l’appui (ULg 2010),<br />
elles s’inscrivent dans la politique globale <strong>de</strong><br />
développement durable, contrairement à tout<br />
autre matériau qui tenterait <strong>de</strong> les imiter. En optant<br />
pour elles, vous pérennisez un savoir-faire ancestral<br />
et consoli<strong>de</strong>z l’emploi local. La pierre wallonne n’a<br />
pas d’égale, que ce soit en termes <strong>de</strong> qualité ou <strong>de</strong><br />
respect <strong>de</strong> l’environnement.<br />
| www.pierresetmarbres.be |