17.09.2024 Vues

Jacques Bergmans, Peintre de la Ville Invisible

Catalogue de l'exposition-vente Jacques Bergmans (1891-1959) - Peintre de la Ville Invisible. La Galerie St-John ramène Jacques Bergmans à Gand ! Nous exposons 26 œuvres à l'huile qui illustrent sa vision de la vie en ville. Les peintures nous surprennent encore, près de 100 ans plus tard ! L'exposition-vente ouvre ses portes le 20 septembre et se poursuit jusqu'au 20 octobre


Catalogue de l'exposition-vente Jacques Bergmans (1891-1959) - Peintre de la Ville Invisible.
La Galerie St-John ramène Jacques Bergmans à Gand !
Nous exposons 26 œuvres à l'huile qui illustrent sa vision de la vie en ville.
Les peintures nous surprennent encore, près de 100 ans plus tard !
L'exposition-vente ouvre ses portes le 20 septembre et se poursuit jusqu'au 20 octobre

SHOW MORE
SHOW LESS

Transformez vos PDF en papier électronique et augmentez vos revenus !

Optimisez vos papiers électroniques pour le SEO, utilisez des backlinks puissants et du contenu multimédia pour maximiser votre visibilité et vos ventes.

J a c q u e s B e r g m a n s<br />

2


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

<strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong> (1891–1959)<br />

<strong>Peintre</strong> <strong>de</strong> <strong>la</strong> <strong>Ville</strong> <strong>Invisible</strong><br />

Exposition - Vente<br />

20 Septembre - 20 Octobre 2024<br />

G a l e r i e S t - J o h n Gand<br />

3


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

<strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong> au Chateau <strong>de</strong>s Comtes à Gand en 1952 (Photo <strong>Jacques</strong> Devos)<br />

4


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

Biographie <strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong><br />

5


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

<strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong> lors <strong>de</strong> l‘Exposition <strong>de</strong>s Invali<strong>de</strong>s <strong>de</strong> Guerre, Bruxelles, Pa<strong>la</strong>is d’Egmont, 20 Nov. 1919, entouré<br />

<strong>de</strong> ses peintures et batiks.<br />

6


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

<strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong> est né à Gand le 9 novembre 1891 dans une famille passionnée d'art. Son<br />

père était Paul <strong>Bergmans</strong>, éminent musicologue, professeur et bibliothécaire en chef à<br />

l'Université <strong>de</strong> Gand. Sa mère, Louise C<strong>la</strong>es, appartenait à une famille gantoise <strong>de</strong> mécènes et<br />

collectionneurs d'art. La sœur <strong>de</strong> sa mère, Virginie C<strong>la</strong>es, était peintre et exposait<br />

régulièrement aux Salons. Simone, <strong>la</strong> sœur <strong>de</strong> <strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong>, <strong>de</strong>vient écrivain,<br />

musicologue et critique d'art.<br />

Après avoir terminé ses étu<strong>de</strong>s secondaires à l'Athénée <strong>de</strong> Gand, <strong>Bergmans</strong> poursuit ses<br />

étu<strong>de</strong>s à l'Ecole Industrielle Supérieure <strong>de</strong> l'Etat où il obtient un diplôme <strong>de</strong> « Tissage » en<br />

1912.<br />

Parallèlement il suit les cours <strong>de</strong> l'Académie <strong>de</strong>s Beaux-Arts, où il étudie successivement<br />

auprès <strong>de</strong> Carolus Tremerie, Jean Delvin et George Minne. Gontran Van Severen trouve<br />

respectivement dans les trois maîtres l'impulsion du caractère doux et poétique <strong>de</strong> son<br />

œuvre, sa recherche picturale passionnée et son sens <strong>de</strong> <strong>la</strong> simplification.<br />

En 1913, il épousa Mary Hill, pianiste virtuose, diplômée d'un « Grand Prix » du Conservatoire<br />

<strong>de</strong> Gand. Mary et <strong>Jacques</strong> auront quatre enfants ensemble : Jean, Ginette et Pierre; Andrée<br />

est décédée peu avant l'âge d'un an.<br />

Au début <strong>de</strong> <strong>la</strong> Première Guerre mondiale, <strong>Bergmans</strong> fut enrôlé dans le 6e régiment <strong>de</strong> ligne.<br />

Lors d'une frappe à <strong>la</strong> grena<strong>de</strong> à Haacht, près <strong>de</strong> <strong>la</strong> défense anversoise, il a été touché au dos<br />

et est <strong>de</strong>venu paralysé <strong>de</strong>s <strong>de</strong>ux jambes. Mary a réussi à rapatrier <strong>Jacques</strong> aux Pays-Bas grâce<br />

à <strong>de</strong>s amis. Il a été admis à l'hôpital pour <strong>de</strong>s mois <strong>de</strong> rééducation et finirait par se rétablir<br />

complètement. Ils s'installèrent à Vlissingen jusqu'à <strong>la</strong> fin <strong>de</strong> <strong>la</strong> guerre. Pendant sa<br />

convalescence, il se concentrera sur <strong>la</strong> peinture.<br />

Son amitié avec le peintre Jan Toorop découle <strong>de</strong> cette pério<strong>de</strong>. Il encourage <strong>Jacques</strong> à<br />

continuer <strong>de</strong> peindre. Toorop a déc<strong>la</strong>ré que <strong>Bergmans</strong> était pour ainsi dire obligé <strong>de</strong> le faire<br />

envers tous les artistes déchus qu'il admirait. Il est également fort probable que Toorop,<br />

imprégné <strong>de</strong> culture javanaise, ait suscité l'intérêt <strong>de</strong> <strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong> pour le batik. Toorop<br />

est né à Java et a suivi <strong>de</strong>s cours d'art aux Pays-Bas et en Belgique. Il a <strong>la</strong>issé transparaître son<br />

origine culturelle dans ses œuvres et a également réalisé, entre autres, <strong>de</strong>s batiks. Vers 1900,<br />

<strong>de</strong> nombreux artistes étaient actifs aux Pays-Bas et s'inspiraient <strong>de</strong>s traditions artistiques et<br />

artisanales <strong>de</strong>s In<strong>de</strong>s orientales néer<strong>la</strong>ndaises <strong>de</strong> l'époque. Ils expérimentèrent, entre autres,<br />

<strong>la</strong> technique du batik et, <strong>de</strong>puis les Pays-Bas, sa popu<strong>la</strong>rité se répandra dans le reste <strong>de</strong><br />

l'Europe. <strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong> <strong>de</strong>viendra le plus important praticien du batik en Belgique.<br />

7


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

<strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong>, au Passage Van<strong>de</strong>rdonckt à Gand en 1934<br />

8


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

Depuis son lit <strong>de</strong> Vlissingen, <strong>Bergmans</strong> peint <strong>de</strong>s paysages, <strong>de</strong>s marines, <strong>de</strong>s vues animées <strong>de</strong><br />

l'activité sur les quais, avec un enthousiasme sans faille. De petites natures mortes prennent<br />

également forme. Ses premières toiles se caractérisent par une utilisation impressionniste <strong>de</strong><br />

<strong>la</strong> couleur. Pendant <strong>la</strong> guerre, <strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong> expose fréquemment aux Pays-Bas :<br />

Mid<strong>de</strong>lburg, Vlissingen, La Haye, Amsterdam, Rotterdam, Nimègue et Dordrecht.<br />

À son retour à Gand en 1918, <strong>Bergmans</strong> souhaite se profiler comme peintre. Peu à peu, il<br />

reconquiert l'âme <strong>de</strong> <strong>la</strong> ville. Dès sa première exposition en Belgique en février 1919 dans son<br />

propre atelier, il est remarqué comme l'un <strong>de</strong>s jeunes peintres promis à un bril<strong>la</strong>nt avenir.<br />

Frédéric <strong>de</strong> Smet par<strong>la</strong>it d'un « magnifique début » et d'autres le qualifiaient <strong>de</strong> « coloriste <strong>de</strong><br />

race ».<br />

Lors <strong>de</strong> sa première exposition au Cercle Artistique <strong>de</strong> Bruxelles, l'État belge lui achète son<br />

œuvre : « Les toits <strong>de</strong> Vlissingen sous le soleil », une première reconnaissance belge<br />

importante pour lui en tant que peintre.<br />

Plus tard, il exposera dans toutes les gran<strong>de</strong>s villes <strong>de</strong> Belgique et participera à tous les Salons<br />

officiels. L'État belge l'a également invité à participer à <strong>de</strong>s expositions collectives au Caire,<br />

Barcelone, Shanghai, Amsterdam.<br />

Ses œuvres finiront dans <strong>de</strong> nombreuses collections privées et dans les collections <strong>de</strong><br />

plusieurs musées, dont le K.M.S.K. Bruxelles, le M.S.K. Gand, les musées d'Ixelles et <strong>de</strong> Liège,<br />

les musées <strong>de</strong> Reims et <strong>de</strong> Caen (France), <strong>la</strong> bibliothèque universitaire <strong>de</strong> Gand, etc.<br />

Dès son arrivée à Gand, <strong>Bergmans</strong> semble principalement intéressé par <strong>la</strong> peinture <strong>de</strong><br />

paysages urbains. Pour le critique d’art Gontran Van Severen, <strong>Bergmans</strong> a finalement trouvé<br />

sa propre voie à partir <strong>de</strong> 1925-26 :<br />

“Et bientôt, nous allons assister à <strong>la</strong> mise au point. Dès 1925-26 – l’artiste a trentecinq<br />

ans – <strong>la</strong> chose est faite. Désormais <strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong> verra Gand, <strong>de</strong> préférence,<br />

sous trois dimensions. D’une part le monument, pris comme une individualité; d’autre<br />

part, <strong>la</strong> faça<strong>de</strong>, qui se réduit parfois à une porte, une vitrine, un pignon; et entre les<br />

<strong>de</strong>ux, <strong>la</strong> fenêtre ouverte sur une rue, sur un coin <strong>de</strong> ville, avec tout ce qui constitue<br />

leur physionomie propre, leur climat particulier <strong>de</strong> paysage urbain, où tout est en<br />

quelque sorte matière à transposer en chant coloré et où le ciel – quand il apparaît ! –<br />

n’a que <strong>la</strong> valeur d’un rappel. »<br />

9


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

<strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong> assis à côté du ‘Geraard <strong>de</strong> Duivelsteen’ à Gand ca. 1932<br />

10


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

<strong>Bergmans</strong> est ainsi décrit comme le peintre urbain par excellence, qui trouve sa valeur dans <strong>la</strong><br />

manière dont il représente le paysage urbain. Il n'abor<strong>de</strong> pas le sujet <strong>de</strong> manière pittoresque,<br />

mais acquiert une monumentalité digne, qu'il choisisse <strong>de</strong> représenter un monument ou une<br />

faça<strong>de</strong> <strong>de</strong> café dé<strong>la</strong>brée. Les critiques contemporaines ont souvent écrit sur l'utilisation <strong>de</strong> <strong>la</strong><br />

couleur par <strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong>. Van Severen écrit :<br />

“ Le coloriste-né qu’est <strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong> – j’al<strong>la</strong>is dire l’alchimiste <strong>de</strong> <strong>la</strong> couleur –<br />

s’en donne alors à cœur-joie. Il fait chanter <strong>la</strong> couleur.<br />

L’usage <strong>de</strong> <strong>la</strong> couleur chez le peintre, ainsi que sa technique ou sa touche, évoluent après les<br />

années 1920. Influencé, entre autres, par les innovations apportées par l'expressionnisme <strong>de</strong><br />

l'époque, l'utilisation lumineuse, presque fauve, <strong>de</strong> <strong>la</strong> couleur par <strong>Bergmans</strong> est <strong>de</strong>venue plus<br />

tonale au fil <strong>de</strong>s années. La touche nerveuse du peintre <strong>la</strong>issera peu à peu p<strong>la</strong>ce à une<br />

peinture plus p<strong>la</strong>te. Dans certaines œuvres, <strong>Bergmans</strong> abor<strong>de</strong> <strong>la</strong> représentation objective <strong>de</strong><br />

<strong>la</strong> « Nouvelle Objectivité ».<br />

11


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

<strong>Bergmans</strong>, Wauxhall-Parc en 1933<br />

12


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

<strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong> est nommé professeur à l'Ecole Industrielle Supérieure en 1921, après<br />

avoir été pendant quelque temps professeur <strong>de</strong> <strong>de</strong>ssin à l'Athénée Royal. Il a enseigné<br />

l'histoire du textile, les techniques du tissu et le <strong>de</strong>sign textile et s'est spécialisé dans <strong>la</strong><br />

technique du batik. Il était un professeur passionné et développa <strong>de</strong> nouvelles séries <strong>de</strong> cours<br />

(<strong>de</strong> 1921 à 1923 environ) en tant que professeur au nouvel Institut Textile belge sur <strong>la</strong><br />

Lin<strong>de</strong>nlei à Gand. Là aussi, il <strong>de</strong>vient l'un <strong>de</strong>s champions <strong>de</strong> <strong>la</strong> technique Batik. <strong>Bergmans</strong> a<br />

exposé ses batiks en Belgique et à l'étranger et a reçu <strong>de</strong> nombreuses mentions honorables et<br />

prix, notamment à Gand, à Paris lors <strong>de</strong> l'exposition internationale « Arts Décoratifs et<br />

Industriels Mo<strong>de</strong>rnes » en 1925 et à Monza (Italie) en 1926. <strong>Bergmans</strong> a donc également été<br />

internationalement reconnu pour sa contribution à l'art textile mo<strong>de</strong>rne.<br />

Il vend un magnifique batik mesurant 240 x 300 cm à <strong>la</strong> reine Elizabeth lors <strong>de</strong> son exposition<br />

au Cercle Artistique et Littéraire <strong>de</strong> Bruxelles en 1933 (photo page ci-contre). Il expose<br />

souvent côte à côte peintures et batiks : « Expositions Peintures et Batiks », qui soulignent<br />

l'importance <strong>de</strong>s batiks dans son œuvre.<br />

13


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

<strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong> sur le Pont St-Michel à Gand en 1957<br />

14


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

<strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong> a été actif dans plusieurs associations d'artistes et a été invité à donner <strong>de</strong>s<br />

conférences sur divers sujets liés aux arts. Il a par exemple été membre directeur du Cercle<br />

d'art et <strong>de</strong> lettres <strong>de</strong> Gand, membre directeur du Cercle d'art et <strong>de</strong> savoir <strong>de</strong> Gand, viceprési<strong>de</strong>nt<br />

<strong>de</strong> <strong>la</strong> Société <strong>de</strong>s Salons Gantois et membre du Jury <strong>de</strong> p<strong>la</strong>cement, doyen <strong>de</strong> <strong>la</strong><br />

Chambre <strong>de</strong> Rhétorique « De Toortsen », secrétaire <strong>de</strong>s expositions d'artistes vétérans et<br />

invali<strong>de</strong>s <strong>de</strong> guerre à Gand et à Paris, membre du jury <strong>de</strong> nombreuses formations d'artistes,<br />

etc. Cependant, l'artiste se retire pendant un certain temps et abandonne même <strong>la</strong> peinture à<br />

cause du décès <strong>de</strong> son épouse Mary Hill le 6 juin 1947. Il a traversé une pério<strong>de</strong> difficile après<br />

que ses enfants ont également quitté <strong>la</strong> maison. En 1951, <strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong> se remarie avec<br />

Eloïza Roe<strong>la</strong>ndt, retrouve son optimisme et son enthousiasme d'antan pour l'art et part même<br />

quelques mois au Congo en 1955, pour rendre visite à son fils Pierre, qui y travaille, et aussi…<br />

pour peindre ! Les œuvres congo<strong>la</strong>ises furent ensuite également exposées avec succès en<br />

Belgique.<br />

En 1956, <strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong> prend sa retraite comme enseignant. Il souhaitait célébrer<br />

consciemment cette nouvelle étape <strong>de</strong> sa vie avec une rétrospective. Il a <strong>de</strong>mandé à son ami<br />

critique d'art Gontran Van Severen <strong>de</strong> présenter son œuvre et <strong>de</strong> <strong>la</strong> situer artistiquement<br />

dans le catalogue accompagnant, ainsi que <strong>de</strong> situer <strong>la</strong> valeur documentaire <strong>de</strong> son œuvre et<br />

<strong>de</strong> décrire son i<strong>de</strong>ntité Gantoise.<br />

Cette publication que <strong>Bergmans</strong> suivit <strong>de</strong> près, montra qu'il était un peintre passionné et<br />

conscient <strong>de</strong> ses qualités artistiques. La composition, <strong>la</strong> technique, l'utilisation spécifique <strong>de</strong> <strong>la</strong><br />

couleur et les jeux <strong>de</strong> lumière étaient pour lui d'une importance essentielle.<br />

En même temps, il était également conscient <strong>de</strong> <strong>la</strong> dimension historique <strong>de</strong> son œuvre. Il a<br />

peint <strong>de</strong>s faça<strong>de</strong>s historiques, <strong>de</strong>s bâtiments, <strong>de</strong>s parties <strong>de</strong> <strong>la</strong> ville pour donner une<br />

impression ou montrer le caractère spécifique du centre-ville historique. Mais il a également<br />

peint les murs avec <strong>de</strong>s affiches à moitié dé<strong>la</strong>brées, à <strong>la</strong> peinture écaillée ou <strong>de</strong>s lettres<br />

publicitaires à moitié disparues. Des vitrines pittoresques, <strong>de</strong>s parties <strong>de</strong> l'intérieur <strong>de</strong><br />

magasins, <strong>de</strong> restaurants ou <strong>de</strong> cafés, étaient souvent vues <strong>de</strong> <strong>la</strong> rue à travers <strong>de</strong>s portes ou<br />

<strong>de</strong>s fenêtres ouvertes. Il nous ouvre ainsi les yeux sur <strong>la</strong> beauté du cadre quotidien et souligne<br />

<strong>la</strong> temporalité et <strong>la</strong> fragilité du tissu urbain et social. <strong>Bergmans</strong> a essayé <strong>de</strong> s'accrocher au<br />

temps dans son travail parce qu'il a compris mieux que quiconque que le changement du<br />

paysage urbain est imparable et combien l'âme <strong>de</strong> <strong>la</strong> ville est vulnérable, sans défense.<br />

Pour Gand, le peintre <strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong> était un « paysage urbain familier » : assis sur une<br />

chaise pliante <strong>de</strong>vant son chevalet, avec une palette <strong>de</strong> peintre et une longue barbe,<br />

regardant alternativement <strong>la</strong> ville et sa toile, peignant avec concentration. C’est cette image<br />

qui manquera aux Gantois après sa mort le 24 juillet 1959.<br />

15


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

“Bien plus, en dépit <strong>de</strong> sa fidélité, <strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong> atteint […] cette<br />

irradiation, cette aura poétique, qui effacent littéralement le sujet, qui<br />

élèvent <strong>la</strong> sensibilité, qui libèrent l’imagination et transforment telle<br />

humble faça<strong>de</strong> <strong>de</strong> boutique en symphonie en b<strong>la</strong>nc, tel vieux mur <strong>de</strong><br />

briques littéralement patiné par les siècles, <strong>la</strong> pluie, le vent et le soleil,<br />

en une espèce <strong>de</strong> chant coloré qui fait oublier le sujet, chaque fois<br />

que le charme opère. »<br />

Gontran van Severen 1956<br />

16


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

Catalogue <strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong><br />

Peintures<br />

17


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

18


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

19


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

Photo d’archive <strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong>, en haut à gauche le tableau avec titre original<br />

20


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

1. “Pignons B<strong>la</strong>ncs (De l’atelier d’Armand Heins, rue Basse, Gand) ” , 1912<br />

HUILE SUR TOILE (RENTOILÉE)<br />

63,5 X 80 CM (78 X 93,5 CM AVEC CADRE)<br />

SIGNÉE ET DATÉE EN BAS À DROITE “JACQUES BERGMANS / 1912”<br />

PROVENANCE:<br />

PIERRE BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE); COLLECTION PRIVÉE<br />

EXPOSITION: HERDENKINGSTENTOONSTELLING JACQUES BERGMANS 1891-1959,<br />

GAND, ’T TOREKEN, 9/11-22/12/1991, CAT. NR. 27 (TITRE ERRONÉ)<br />

Le jeu <strong>de</strong>s toits <strong>de</strong> Gand a inspiré <strong>de</strong> nombreux artistes, dont Albert Baertsoen et Charles-René<br />

Callewaert sont les interprètes les plus célèbres. Dans ce contexte, Callewaert par<strong>la</strong>it <strong>de</strong> «<br />

symphonie <strong>de</strong> toits ». Les toits <strong>de</strong>nsément peuplés dans différentes zones <strong>de</strong> couleurs ont<br />

donné aux peintres <strong>la</strong> possibilité <strong>de</strong> jouer avec <strong>la</strong> couleur, <strong>la</strong> lumière et <strong>la</strong> texture.<br />

Cette œuvre <strong>de</strong> <strong>Bergmans</strong> reçut du peintre le numéro « 1-1912 », elle <strong>de</strong>vint l'une <strong>de</strong>s premières<br />

œuvres qu'il considérait comme complètes. Il a été peint <strong>de</strong>puis <strong>la</strong> maison <strong>de</strong> l'On<strong>de</strong>rstraat où<br />

se trouvaient l'imprimerie et l'atelier d'Armand Heins. Le bâtiment du XIXe siècle était situé juste<br />

à côté du Ryhovesteen médiéval. Armand Heins était une génération plus âgée que <strong>Bergmans</strong> et<br />

était un bon ami <strong>de</strong> son père, Paul <strong>Bergmans</strong>. Ensemble, Heins et Paul <strong>Bergmans</strong> ont fait <strong>de</strong><br />

nombreuses excursions et Heins a illustré plusieurs livres <strong>de</strong> Paul <strong>Bergmans</strong>. Il n'est pas<br />

inconcevable que le jeune <strong>Bergmans</strong> ait reçu les conseils <strong>de</strong> l'artiste plus âgé et ce<strong>la</strong> a peut-être<br />

aussi contribué à <strong>la</strong> préférence <strong>de</strong> <strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong> pour sa ville natale. Comme Heins,<br />

<strong>Bergmans</strong> était attentif à <strong>la</strong> perte <strong>de</strong> coins et <strong>de</strong> maisons typiques <strong>de</strong> Gand qu'il avait<br />

immortalisés avant qu'ils ne disparaissent. Comme Heins, il était proche <strong>de</strong> <strong>la</strong> Gand popu<strong>la</strong>ire,<br />

mais sans désapprouver le renouveau <strong>de</strong> <strong>la</strong> ville.<br />

On ne sait pas si l'œuvre a déjà été exposée par l'artiste <strong>de</strong> son vivant. Comme déjà mentionné,<br />

elle a été incluse comme première œuvre dans le catalogue raisonné établi par l'artiste luimême.<br />

L'œuvre ayant été masquée dans le passé, il n'est pas possible <strong>de</strong> déterminer si<br />

<strong>Bergmans</strong> avait p<strong>la</strong>cé un cadre d'exposition au dos <strong>de</strong> <strong>la</strong> toile, comme il le faisait souvent. Le<br />

peintre fut particulièrement attaché à l'œuvre et ne <strong>la</strong> vendit jamais, elle resta dans sa<br />

collection personnelle.<br />

21


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

Photo prise en 2024 <strong>de</strong>puis le même bâtiment, par l’intermédiaire <strong>de</strong> Matthew Richards, Stad Gent<br />

22


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

23


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

24


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

2. “Soleil Couchant”, 1916<br />

HUILE SUR TOILE<br />

64 X 76,5 CM (87 X 82 CM AVEC CADRE)<br />

SIGNÉE ET DATÉE EN BAS À DROITE “JACQUES BERGMANS / 16”<br />

PROVENANCE :<br />

EXPOSITIONS:<br />

PIERRE BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE); COLLECTION PRIVÉE<br />

POSSIBLE: EXPOSITION DE PEINTURES – SCHILDERWERKEN<br />

TENTOONSTELLING JACQUES BERGMANS, GENT, SALLE TAETS, 6/11-<br />

19/11/1920 (28-40: MARINES ET PLAGES)<br />

POSSIBLE : EXPOSITION JACQUES BERGMANS & X. WURTH, LIÈGE, CERCLE<br />

ARTISTIQUE, NOVEMBRE 1923, CAT. NR. 37 ‘SOLEIL COUCHANT’<br />

OOSTENDE, KURSAAL, 1935<br />

LA PETITE GALERIE, GAND, 28/03-9/04-1954<br />

GALERIE VYNCKE – VAN EYCK, GAND, 3/03-15/03/1957, CAT. NR. 39<br />

GENTBRUGGE, COLLECTIEVE TENTOONSTELLING, S.D.<br />

HERDENKINGSTENTOONSTELLING JACQUES BERGMANS 1891-1959,<br />

GAND, ’T TOREKEN, 9/11-22/12/1991, CAT. NR. 25 (AVEC TITRE ERRONÉ<br />

‘SOLEIL COUCHANT À OSTENDE’)<br />

25


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

26


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

Bien que <strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong> ne soit pas connu pour ses marines, l'artiste a peint <strong>de</strong>s marines<br />

tout au long <strong>de</strong> sa carrière. Dans cette œuvre, également l'une <strong>de</strong>s premières <strong>de</strong> ce<br />

catalogue, <strong>Bergmans</strong> se révèle un véritable coloriste qui réussit à réaliser une composition<br />

puissante avec une touche fauve. Le soleil couchant et les nuages sauvages contrastent avec<br />

<strong>la</strong> mer calme. <strong>Bergmans</strong> a peint cette œuvre lors <strong>de</strong> son séjour à Vlissingen (Pays-Bas) lors <strong>de</strong><br />

sa réhabilitation au début <strong>de</strong> <strong>la</strong> guerre.<br />

Pour l'artiste, cette œuvre a été importante dans son évolution. Il a continué à l’exposer<br />

jusque dans les années 1950 mais n’a apparemment jamais voulu <strong>la</strong> vendre. Après sa mort,<br />

l'œuvre est restée dans <strong>la</strong> famille.<br />

27


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

28


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

3. “Le Square Bau<strong>de</strong>loo à Gand”, 1923<br />

HUILE SUR TOILE<br />

65,5 X 55 CM (72 X 62 CM AVEC CADRE)<br />

SIGNÉE ET DATÉE EN BAS À DROITE “JACQUES BERGMANS 1923”<br />

PROVENANCE :<br />

EXPOSITIONS:<br />

PIERRE BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE); COLLECTION PRIVÉE<br />

EXPOSITION JACQUES BERGMANS ET XAVIER WÜRTH, LIÈGE, CERCLE<br />

ARTISTIQUE, NOVEMBRE 1923, CAT. NR. 9<br />

EXPOSITION JACQUES BERGMANS ET JOSINE SOUWEINE, ZAAL J. OOR,<br />

ANVERS, 24/12/1924-4/01/1925, CAT. NR. 19<br />

ŒUVRES DE JACQUES BERGMANS GAND, SECTION DES ARTS PLASTIQUES,<br />

GAND, 1926, CAT. NR. 16<br />

EXPOSITION CLEMENCE JONNAERT, JACQUES BERGMANS, ROGIER DE<br />

BACKER, LÉON SARTEEL, BATIKS D’ART DE JACQUES BERGMANS,<br />

BLANKENBERGE, SALLE D’ART, 1/08-15/08/1927, CAT. NR. 8<br />

JACQUES BERGMANS EXPOSE PEINTURES ET BATIKS, VILLE DE CHARLEROI –<br />

SALLES DE LA BOURSE, 17/11-29/11/1928, CAT. NR. 36<br />

HERDENKINGSTENTOONSTELLING JACQUES BERGMANS 1891-1959,<br />

GAND, ’T TOREKEN, 9/11-22/12/1991, CAT. NR. 23<br />

.<br />

29


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

30


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

Le « Square Bau<strong>de</strong>loo » est aujourd'hui appelé Bau<strong>de</strong>loohof, en référence à son ancienne<br />

fonction <strong>de</strong> jardin abbatial puis <strong>de</strong> jardin botanique situé dans l'ancienne abbaye <strong>de</strong> Bau<strong>de</strong>loo.<br />

<strong>Bergmans</strong> a peint cette œuvre sur une œuvre qu'il avait réalisée à Vlissingen. L'artiste adopte un<br />

point <strong>de</strong> vue qui n'est pas souvent choisi. Il montre l'arrière <strong>de</strong> <strong>la</strong> chapelle avec le bâtiment <strong>de</strong><br />

l'Athénée à droite.<br />

Une particulière avancée du toit, visible dans le tableau, à côté <strong>de</strong> <strong>la</strong> tour, a aujourd'hui disparu,<br />

ainsi qu'une lucarne côté chœur. Les fenêtres du bâtiment <strong>de</strong> l'Athénée aux étages supérieurs<br />

avaient peut-être à l'origine <strong>la</strong> même forme que celles du rez-<strong>de</strong>-chaussée. Pour le reste, <strong>la</strong> vue<br />

est restée inchangée.<br />

1923 2024<br />

31


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

32


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

4. “Rue <strong>de</strong>s Chanoines, Gand”, 1924<br />

HUILE SUR TOILE<br />

61,5 X 50,5 CM (72 X 62 CM AVEC CADRE)<br />

SIGNÉE ET DATÉE EN BAS À DROITE “JACQUES BERGMANS 1924”<br />

PROVENANCE :<br />

EXPOSITIONS:<br />

PIERRE BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE);COLLECTION PRIVÉE<br />

EXPOSITION JACQUES BERGMANS ET JOSINE SOUWEINE, ZAAL J. OOR,<br />

ANVERS, 24/12/1924-4/01/1925, CAT. NR. 22<br />

ŒUVRES DE JACQUES BERGMANS GAND, SECTION DES ARTS PLASTIQUES,<br />

GAND, 1926, CAT. NR. 18<br />

JACQUES BERGMANS EXPOSE PEINTURES ET BATIKS, CERCLE ARTISTIQUE<br />

ET LITTÉRAIRE DE BRUXELLES, WAUXHALL-PARC, 25/09 – 15/10/1928,<br />

CAT. NR. 6 REPRIS AVEC PHOTO DANS LE CATALOGUE<br />

VILLE DE CHARLEROI – SALLES DE LA BOURSE, JACQUES BERGMANS<br />

EXPOSE PEINTURES ET BATIKS, 17/11 – 29/11/1928, CAT. NR. 6 REPRIS<br />

AVEC PHOTO DANS LE CATALOGUE<br />

GALERIE BRECKPOT ANVERS, 1932<br />

SALLE PAN, GAND, TENTOONSTELLING KUNST & KENNIS, 1938<br />

33


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

Exposition Galerie Breckpot , Anvers 1932<br />

34


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

La Kannunikstraat (rue <strong>la</strong>térale <strong>de</strong> <strong>la</strong> Kortrijkse Poortstraat) est l'un <strong>de</strong>s premiers paysages<br />

urbains <strong>de</strong> <strong>Bergmans</strong>. L'artiste ne recherchait pas une Gand pittoresque, mais vou<strong>la</strong>it<br />

représenter les rues tranquilles <strong>de</strong> <strong>la</strong> ceinture du XIXe siècle autour du vieux centre-ville. Le coin<br />

gauche <strong>de</strong> <strong>la</strong> rue a été remp<strong>la</strong>cé par un nouveau bâtiment. Il est remarquable que <strong>la</strong> maison <strong>de</strong><br />

droite soit restée pratiquement inchangée jusqu'à récemment où elle a été modifiée pour le<br />

café qui l'abrite aujourd'hui.<br />

Bien que l'œuvre date <strong>de</strong> 1924, <strong>Bergmans</strong> <strong>la</strong> montra souvent lors d'expositions ultérieures, ce<br />

qui souligne l'importance <strong>de</strong> cette œuvre pour l'œuvre <strong>de</strong> l'artiste.<br />

35


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

36


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

« […] M. <strong>Bergmans</strong> a besoin <strong>de</strong> l’air <strong>de</strong> <strong>la</strong> rue, <strong>de</strong> sa lumière sans parti-pris,<br />

voire <strong>de</strong> son animation et <strong>de</strong> ses badauds ; ses pupilles di<strong>la</strong>tées enregistrent<br />

tous les détails pittoresques du spectacle dont l’artiste entend donner une<br />

transcription littérale, sans virtuosité, avec un attentif échantillonnage <strong>de</strong><br />

tons locaux ; on a pu le suivre dans une évolution progressive vers une<br />

suggestion <strong>de</strong> plus en plus sensible <strong>de</strong>s colorations et une caractérisation<br />

toujours plus marquée du sujet. A ce titre on appréciera ici particulièrement<br />

les ‘Petit verdurier’, ‘Petit Bazar’, […] ‘Rue <strong>de</strong>s Chanoines’ et autres toiles <strong>de</strong><br />

ce genre […] » s.n.<br />

“[…] Il a peint dans les villes ce que<br />

les peintres ne regardaient pas. Il<br />

s’est aventuré dans <strong>la</strong> ville monotone,<br />

banale » Georges Chabot, 1928<br />

37


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

38


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

39


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

40


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

5. “Le Petit Bazar”, “In het Bazarke” ou “Petite Boutique”, 1926<br />

HUILE SUR TOILE<br />

57 X 67 CM (72 X 82 CM AVEC CADRE)<br />

SIGNÉE ET DATÉE EN BAS À DROITE “JACQUES BERGMANS, 1926”<br />

PROVENANCE :<br />

COLLECTION BRUYNINCKX, BRUXELLES; COLLECTION PRIVÉE<br />

EXPOSITIONS:<br />

JACQUES BERGMANS EXPOSE PEINTURES ET BATIKS, CERCLE ARTISTIQUE ET LITTÉRAIRE<br />

DE BRUXELLES, WAUXHALL-PARC, 25/09 – 15/10/1928, CAT. NR. 16 (REPRIS SUR LA<br />

COUVERTURE EN PHOTO)<br />

VILLE DE CHARLEROI – SALLES DE LA BOURSE, JACQUES BERGMANS EXPOSE PEINTURES<br />

ET BATIKS, 17/11 – 29/11/1928, CAT. NR. 16 (REPRIS SUR LA COUVERTURE EN PHOTO)<br />

‘EXPOSITION D’ART’, DOUR, 1929<br />

‘SALON ANNUELS DES AMIS DE L'ART LA LOUVIÈRE’, 1932<br />

GALERIE BRECKPOT, ANVERS, 1932<br />

JACQUES BERGMANS & GASTON PAUWELS, CERCLE ARTISTIQUE ET LITTÉRAIRE DE<br />

GAND, 29/01 – 10/02/1933, CAT. NR. 19<br />

VILLE DE GAND XLVE EXPOSITION – SALON DE 1933 CATALOGUE DES ŒUVRES D’ART /<br />

STAD GENT XLVE TENTOONSTELLING - SALON VAN 1933 AANWIJZING DER<br />

KUNSTWERKEN, GENT, FEESTPALEIS, 12/08 – 08/10/1933, CAT. NR. 33 ‘PETITE<br />

BOUTIQUE’ – ‘KLEINE WINKEL’<br />

LES PEINTRES J. BERGMANS ET G. PAUWELS EXPOSENT, ATRIUM – MAISON DES BEAUX-<br />

ARTS, BRUXELLES, 28/10 – 6/11/1933.<br />

EXPOSITION ‘ENSEMBLE’, GALERIE D’ART ARENBERG, BRUXELLES, 5/04 – 14/04/1939<br />

SALLE PAN, COLLECTIF, GAND, 24/05 – 6/06/1941<br />

GALERIE STUDIO 88, BRUXELLES, 10/01 – 19/01/1942, CAT. NR. 55<br />

EXPOSITION JACQUES BERGMANS, GALERIE BREUGHEL, BRUXELLES, 10/11 -<br />

22/11/1956, CAT. NR. 47<br />

41


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

Malgré sa réputation <strong>de</strong> peintre <strong>de</strong> « boutiques » gantoises, <strong>Bergmans</strong> ne cherchait pas à<br />

reproduire une <strong>de</strong>vanture <strong>de</strong> magasin spécifique dans ses meilleures œuvres. L’artiste a<br />

plutôt tenté <strong>de</strong> représenter une sorte <strong>de</strong> document temporel, un archétype si vous préférez,<br />

comme exemple d’une i<strong>de</strong>ntité culturelle et sociale spécifique. <strong>Bergmans</strong> a vu disparaître<br />

autour <strong>de</strong> lui <strong>de</strong> nombreux petits commerces <strong>de</strong> proximité. Il s'agissait souvent <strong>de</strong> lieux qui<br />

avaient également une fonction sociale au sein du quartier et, dans <strong>de</strong> nombreux cas, les<br />

vitrines révèlent davantage sur « l'exploitant » du magasin que sur les marchandises du<br />

magasin. Il n'est donc pas surprenant que <strong>Bergmans</strong> n'ait donné aucune indication sur<br />

l'emp<strong>la</strong>cement <strong>de</strong> ce magasin, il s'agissait d'un pars pro toto du commerce <strong>de</strong> détail dans<br />

l'Europe d'avant-guerre, où chaque magasin - et donc les clients - obéissait aux lois et à <strong>la</strong><br />

fantaisie du « patron » .<br />

42


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

Afbeelding van het schil<strong>de</strong>rij in het atelier van <strong>Bergmans</strong>, ca. 1926<br />

« Le Petit Bazar » était l'une <strong>de</strong>s premières œuvres les<br />

plus importantes <strong>de</strong> l'artiste, fréquemment<br />

sélectionnée par <strong>Bergmans</strong> pour être exposée,<br />

jusqu'à ce qu'elle soit achetée par son marchand<br />

Bruyninckx pour sa collection privée, probablement<br />

dans <strong>la</strong> secon<strong>de</strong> moitié <strong>de</strong>s années 1950. Il figure<br />

également sur <strong>la</strong> couverture <strong>de</strong> ses catalogues<br />

d'exposition à Bruxelles et Charleroi en 1928.<br />

43


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

44


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

45


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

46


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

6. “Les Petits Magasins du Pré St-<strong>Jacques</strong>, Gand”, 1927<br />

HUILE SUR TOILE<br />

50,5 X 65 CM (67 X 81 CM AVEC CADRE)<br />

SIGNÉE ET DATÉE EN BAS À DROITE “JACQUES BERGMANS / 1927”<br />

PROVENANCE :<br />

PIERRE BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE); COLLECTION PRIVÉE<br />

EXPOSITIONS:<br />

JACQUES BERGMANS EXPOSE PEINTURES ET BATIKS, CERCLE ARTISTIQUE ET<br />

LITTÉRAIRE DE BRUXELLES, WAUXHALL-PARC, 25/09 – 15/10/1928, CAT. NR. 12.<br />

JACQUES BERGMANS EXPOSE PEINTURES ET BATIKS, VILLE DE CHARLEROI – SALLES<br />

DE LA BOURSE, 17/11-29/11/1928, CAT. NR. 12<br />

DE SCHILDER JACQUES BERGMANS STELT SCHILDERIJEN EN BATIKWERK TEN TOON,<br />

GALERIE EXCELSIOR, COURTRAI, 1931, CAT. NR. 13<br />

GALERIE BRECKPOT, ANVERS, 1932<br />

GALERIE BRUYNINCKX, BRUXELLES, AVRIL 1943.<br />

HERDENKINGSTENTOONSTELLING JACQUES BERGMANS 1891-1959, GAND, ’T<br />

TOREKEN, 9/11-22/12/1991, CAT. NR. 38<br />

47


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

1927<br />

48


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

Dès le début <strong>de</strong> sa carrière <strong>de</strong> peintre, <strong>Bergmans</strong> p<strong>la</strong>nte son chevalet autour <strong>de</strong> l'église Saint-<br />

<strong>Jacques</strong> <strong>de</strong> Gand. « Bij St-Jacobs », en effet, comme son nom l'indique, est un ensemble <strong>de</strong><br />

petites rues et <strong>de</strong> mini-p<strong>la</strong>ces autour <strong>de</strong> l'église St-Jacobs qui rendront fous <strong>de</strong> nombreux<br />

appareils GPS. Malgré le boom <strong>de</strong> <strong>la</strong> construction à Gand après <strong>la</strong> guerre, cette vue est restée<br />

pratiquement intacte par rapport au tableau. Ce quartier traditionnellement ouvrier comptait <strong>de</strong><br />

nombreux commerces qui faisaient partie du véritable centre commercial <strong>de</strong> Gand, créé autour<br />

du Vrijdagsmarkt et du Vieux Marché. Les <strong>de</strong>ux marchés figuraient souvent dans les œuvres <strong>de</strong>s<br />

contemporains <strong>de</strong> <strong>Bergmans</strong>, mais il était le seul à documenter également <strong>la</strong> vie autour et après<br />

le marché dans <strong>la</strong> région.<br />

Le coin St-Jacobs – Wijzemanstraat tel qu'illustré ici n'est pas visible <strong>de</strong> <strong>la</strong> même manière en<br />

réalité. C'est comme si <strong>Bergmans</strong> combinait 2 points <strong>de</strong> vue pour pouvoir représenter le jeu <strong>de</strong><br />

toiture ci-<strong>de</strong>ssus, normalement caché, en contraste avec les faça<strong>de</strong>s.<br />

Le beau patchwork <strong>de</strong>s affiches et <strong>de</strong>s peintures murales sur <strong>la</strong> faça<strong>de</strong> font <strong>de</strong> ce tableau l'un<br />

<strong>de</strong>s paysages urbains les plus réussis <strong>de</strong>s années 1920.<br />

2024<br />

49


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

50


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

7. “Boucherie St-Paul, Gand”, 1928<br />

HUILE SUR TOILE<br />

100 X 100 CM (115,5 X 115,5 CM AVEC CADRE)<br />

SIGNÉE ET DATÉE EN BAS À DROITE “JACQUES BERGMANS”<br />

PROVENANCE :<br />

PIERRE BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE); COLLECTION PRIVÉE<br />

EXPOSITIONS:<br />

JACQUES BERGMANS EXPOSE PEINTURES ET BATIKS, CERCLE ARTISTIQUE ET<br />

LITTÉRAIRE DE BRUXELLES, WAUXHALL-PARC, 25/09 – 15/10/1928, CAT. NR. 25.<br />

(VERSION INITIALE)<br />

GALERIE BRECKPOT, ANVERS, 1932 (VERSION INITIALE)<br />

EXPOSITION NON IDENTIFIÉE, JUIN 1936<br />

VE SALON DES ANCIENS COMBATTANTS, BRUXELLES, MUSÉE D’ART MODERNE,<br />

18/11 – 13 /12/1939<br />

GALERIE BRUYNINCKX, BRUXELLES, AVRIL 1943.<br />

TENTOONSTELLING JACQUES BERGMANS – FRANCINE SOMERS, GALERIE VYNCKE –<br />

VAN EYCK, GAND, 14/10 – 26/10/1951, CAT. NR. 4<br />

51


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

52


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

<strong>Bergmans</strong> vou<strong>la</strong>it que <strong>la</strong> « Boucherie St-Paul » serait remarquée sans les expos . Il s'agissait à<br />

l'origine d'un tableau <strong>de</strong> 150 x 105 cm et donc <strong>de</strong> l'une <strong>de</strong>s plus gran<strong>de</strong>s œuvres peintes par<br />

l'artiste. La palette <strong>de</strong> couleurs presque monochrome, <strong>la</strong> composition monumentale et frontale<br />

et bien sûr le sujet, étaient très éloignés <strong>de</strong> ce que l'artiste peignait habituellement, comme les<br />

précé<strong>de</strong>nts « Près St-<strong>Jacques</strong> » ou « Le Petit Bazar ». Le tableau était l'une <strong>de</strong>s œuvres centrales<br />

<strong>de</strong> sa plus gran<strong>de</strong> exposition personnelle à <strong>la</strong> Galerie Breckpot à Anvers.<br />

Pourtant, <strong>Bergmans</strong> n’est pas satisfait <strong>de</strong> <strong>la</strong> composition, qu’il découpe en <strong>de</strong>ux parties, dont<br />

une mesurant 100 x 100 cm, peu après 1932. <strong>Bergmans</strong> déci<strong>de</strong> <strong>de</strong> supprimer tout le haut et le<br />

côté gauche, conférant ainsi à <strong>la</strong> composition plus <strong>de</strong> sobriété et d'unité. Le point <strong>de</strong> vue du<br />

spectateur est orienté <strong>de</strong> droite (perspective et couleurs c<strong>la</strong>ires) vers <strong>la</strong> gauche, où <strong>la</strong> carcasse<br />

est encadrée comme une sculpture mo<strong>de</strong>rne par <strong>la</strong> porte ouverte.<br />

En haut <strong>de</strong> <strong>la</strong> toile, les lettres 'Boucherie' sont encore visibles sur le bord retourné.<br />

La Boucherie St-Paul, située près <strong>de</strong> l'église St-Paulus et donc à proximité <strong>de</strong> <strong>la</strong> rue <strong>de</strong> <strong>la</strong> Forge<br />

(Smidsetraat) où vivait <strong>Bergmans</strong>, était une adresse connue jusque tard dans les années 1960.<br />

<strong>Bergmans</strong> peindra une autre Boucherie St-Paul II en 1943 sur un format plus petit, 70,5 x 50,5<br />

cm. Cette œuvre fait désormais partie <strong>de</strong> <strong>la</strong> collection du Musée <strong>de</strong>s Beaux-Arts <strong>de</strong> Gand (inv. n°<br />

1959-F). Il semble que cette œuvre soit <strong>la</strong> face coupée gauche <strong>de</strong> l’œuvre originale. Après tout,<br />

il s'agit <strong>de</strong> <strong>la</strong> même vitrine et <strong>Bergmans</strong> a précisé les dimensions <strong>de</strong> <strong>la</strong> pièce découpée à 70 x 45<br />

cm. Quoi qu’il en soit, <strong>de</strong> nombreuses différences peuvent être démontrées, et <strong>la</strong> composition a<br />

également été retravaillée. Des recherches plus approfondies <strong>de</strong>vront révéler si notre œuvre et<br />

celle du musée faisaient autrefois partie <strong>de</strong> <strong>la</strong> peinture originale.<br />

Le bâtiment d'origine <strong>de</strong> <strong>la</strong> Boucherie n'a pas été conservé mais a été remp<strong>la</strong>cé par une maison<br />

multifamiliale mo<strong>de</strong>rne.<br />

53


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

Exposition Galerie Breckpot, Anvers 1932<br />

54


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

“[…] <strong>la</strong> boucherie rouge et cruelle où le <strong>de</strong>rnier quartier <strong>de</strong> vian<strong>de</strong> repose dans <strong>la</strong> baie noire <strong>de</strong><br />

<strong>la</strong> vitrine à côté <strong>de</strong> <strong>la</strong> p<strong>la</strong>nte verte […] Georges Chabot 1928<br />

55


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

56


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

8. “B<strong>la</strong>nchke en Klepke, Antwerpen” ou “Petit Café”, 1932<br />

HUILE SUR TOILE<br />

43 X 33 CM (50 X 40 CM AVEC CADRE)<br />

SIGNÉE ET DATÉE EN BAS À DROITE “JACQUES BERGMANS 1932”<br />

PROVENANCE :<br />

PIERRE BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE); COLLECTION PRIVÉE<br />

EXPOSITIONS:<br />

VILLE DE GAND XLVE EXPOSITION – SALON DE 1933 CATALOGUE DES ŒUVRES<br />

D’ART / STAD GENT XLVE TENTOONSTELLING - SALON VAN 1933 AANWIJZING DER<br />

KUNSTWERKEN, GAND, FEESTPALEIS, 12/08 – 08/10/1933, CAT. NR. 34 ‘PETIT<br />

CAFÉ’ – ‘KLEIN KOFFIEHUIS’<br />

EXPOSITION JACQUES BERGMANS & GASTON PAUWELS, CERCLE ARTISTIQUE ET<br />

LITTÉRAIRE, GAND, 29/01 – 10/02/1933, CAT. NR. 26 ‘BLANCHEKE’<br />

LES PEINTURES & TISSUS D’ART DE JACQUES BERGMANS, PEINTRE À GAND, CERCLE<br />

ARTISTIQUE DE BRUXELLES, BRUXELLES, WAUXHAL-PARC, 2/05 – 12/05/1933,<br />

CAT. NR. 6 ‘FENÊTRE VERTE’<br />

SALLE PAN, GAND, 9/11 – 22/11/1940<br />

TENTOONSTELLING JACQUES BERGMANS – FRANCINE SOMERS, GALERIE VYNCKE –<br />

VAN EYCK, GAND, 14/10 – 26/10/1951, CAT. NR. 42 ‘LE PETIT CAFÉ – ’T KLEIN<br />

CAFEETJE’<br />

HERDENKINGSTENTOONSTELLING JACQUES BERGMANS 1891-1959, GAND, ’T<br />

TOREKEN, 9/11-22/12/1991, CAT. NR. 28<br />

57


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

58


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

Selon <strong>la</strong> tradition familiale, il s'agit d'une maison close à Anvers. C'est <strong>la</strong> seule représentation<br />

d'une maison close peinte par <strong>Bergmans</strong> que nous connaissions. Elle fait partie d'un nombre<br />

limité d'œuvres que le peintre a réalisées à Anvers dans les années 1932-33. La localisation<br />

exacte du café nous est inconnu.<br />

.<br />

Exposition Wauxhall-Parc, Bruxelles 1933<br />

59


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

60


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

9. “Boerentoren Antwerpen”, 1932<br />

HUILE SUR TOILE<br />

60,5 X 50,5 CM (81,5 X 71,5 CM AVEC CADRE)<br />

SIGNÉE ET DATÉE EN BAS À DROITE “JACQUES BERGMANS 1932”<br />

PROVENANCE :<br />

PIERRE BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE), COLLECTION PRIVÉE<br />

EXPOSITIONS:<br />

EXPOSITION AKOS, MEIR, ANVERS, 1933<br />

LES PEINTURES & TISSUS D’ART DE JACQUES BERGMANS, PEINTRE À GAND, CERCLE<br />

ARTISTIQUE DE BRUXELLES, BRUXELLES, WAUXHAL-PARC, 2/05 – 12/05/1933,<br />

CAT. NR. 5 ALS ‘LE BOERENTOREN’<br />

GALERIE STUDIO 88, BRUXELLES, 1937 ( ?)<br />

TENTOONSTELLING VAN J. BERGMANS EN J. VAN DE LEENE, CERCLE ARTISTIQUE ET<br />

LITTÉRAIRE, GAND, 13/02 – 25/02/1938, CAT.NR. 7<br />

SALLE PAN, GAND, 9/11 – 22/11/1940<br />

GALERIE STUDIO 88, BRUXELLES, 10/01 – 19/01/1942, CAT. NR. 45<br />

SALLE PAN , GAND, 31/01 – 13/02/1942<br />

HERDENKINGSTENTOONSTELLING JACQUES BERGMANS 1891-1959, GAND, ’T<br />

TOREKEN, 9/11-22/12/1991, CAT. NR. 24<br />

61


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

62


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

La « Boerentoren » ne fut achevée qu’en décembre 1932. Ce tableau <strong>de</strong> <strong>Bergmans</strong> est donc<br />

l'une <strong>de</strong>s premières œuvres d'art représentant <strong>la</strong> tour mo<strong>de</strong>rne. Ce bâtiment fut le premier<br />

gratte-ciel <strong>de</strong> Belgique, et pour une courte pério<strong>de</strong> le plus haut immeuble <strong>de</strong> bureaux en<br />

Europe.<br />

Le tableau semble être un outsi<strong>de</strong>r dans l'œuvre du peintre, qui a cependant représenté à<br />

plusieurs reprises le paysage urbain mo<strong>de</strong>rne dans les années 1932-1938. Ces œuvres<br />

montrent <strong>de</strong>s villes en mutation et semblent à <strong>la</strong> recherche d'images qui illustrent cette<br />

mo<strong>de</strong>rnité. Par exemple, <strong>Bergmans</strong> a peint <strong>la</strong> rue commerçante mo<strong>de</strong>rne (Veldstraat, Gand) et<br />

<strong>la</strong> Kuiperskaai avec le « Vooruit » et les usines en arrière-p<strong>la</strong>n. Dans <strong>la</strong> tour «Boerentoren»,<br />

<strong>Bergmans</strong> a reconnu <strong>la</strong> monumentalité architecturale <strong>de</strong>s cathédrales et <strong>de</strong>s églises<br />

médiévales. Pour lui, <strong>la</strong> tour était le symbole <strong>de</strong> <strong>la</strong> mo<strong>de</strong>rnité <strong>de</strong> <strong>la</strong> nouvelle vie urbaine, avec<br />

ses voitures, ses enseignes lumineuses et ses passants à <strong>la</strong> mo<strong>de</strong>. De toutes les œuvres qu'il a<br />

peintes à Anvers (dont « <strong>la</strong> cathédrale » et « <strong>la</strong> <strong>de</strong>rnière maison en bois » <strong>de</strong> <strong>la</strong> ville, sujets<br />

typiques <strong>de</strong> <strong>Bergmans</strong>), <strong>la</strong> « Boerentoren » est l'œuvre qui illustre le mieux <strong>la</strong> dynamique <strong>de</strong> <strong>la</strong><br />

florissante ville portuaire d'Anvers. Peut-être l'artiste a-t-il également cherché dans cette<br />

œuvre un contraste avec le Gand historique, popu<strong>la</strong>ire et parfois désert?<br />

63


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

64


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

Exposition Salle Akos, Anvers 1933<br />

65


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

66


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

10. “L’Église St-Michel à Gand” ou “St-Michiels Kerk in Gent”, 1933.<br />

HUILE SUR TOILE<br />

60 X 50 CM (70,5 X 61,5 CM AVEC CADRE)<br />

SIGNÉE ET DATÉE EN BAS À DROITE “JACQUES BERGMANS, 1933”<br />

PROVENANCE :<br />

JEAN BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE), PERNAY (FRANCE); COLLECTION PRIVÉE<br />

FRANCE<br />

EXPOSITIONS:<br />

LES PEINTRES J. BERGMANS ET G. PAUWELS EXPOSENT, ATRIUM – MAISON DES<br />

BEAUX-ARTS, BRUXELLES, 28/10 – 6/11/1933<br />

OSTENDE, KURSAAL, 1935<br />

EXPOSITION JACQUES BERGMANS - PEINTURES, GALERIE D’ART ARENBERG,<br />

BRUXELLES, 11/02 – 20/02/1939, CAT. NR. 7<br />

EXPOSITION JACQUES BERGMANS, GALERIE BREUGHEL, BRUXELLES, 10/11 -<br />

22/11/1956, CAT. NR. 7<br />

67


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

68


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

La tour St-Michiels peut être considérée comme <strong>la</strong> tour <strong>la</strong> moins photogénique <strong>de</strong> Gand. La<br />

tour ne figure pas parmi les « Trois Tours <strong>de</strong> Gand ». La tour inachevée, qui contraste<br />

fortement avec le reste <strong>de</strong> <strong>la</strong> belle église <strong>de</strong> style gothique tardif, est représentée par<br />

<strong>Bergmans</strong> dans sa monumentalité soli<strong>de</strong>, encore renforcée par <strong>la</strong> p<strong>la</strong>ce déserte au premier<br />

p<strong>la</strong>n et <strong>la</strong> lumière <strong>la</strong>térale. Au fond, on aperçoit l'église Saint-Nico<strong>la</strong>s, l'une <strong>de</strong>s trois tours<br />

célèbres.<br />

<strong>Bergmans</strong> était très attaché à cette œuvre, à <strong>la</strong>quelle il donnait lors <strong>de</strong>s expositions un prix<br />

plus élevé que <strong>de</strong>s œuvres simi<strong>la</strong>ires <strong>de</strong> même taille. Finalement, il a fini dans <strong>la</strong> collection <strong>de</strong><br />

son fils Jean en France. L'œuvre a été décrite et représentée dans un article <strong>de</strong> journal <strong>de</strong><br />

1940 :<br />

“[…] <strong>de</strong> massieve, burcht-forsche toren <strong>de</strong>r St-Michielskerk heeft <strong>Bergmans</strong> op<br />

voortreffelijke wijze weergegeven: verrassend doemt hij voor ons op, in al zijn kracht van<br />

onverzettelijken reus, en profileert tegen een hel<strong>de</strong>re vredige lucht zijn norsche steenen<br />

pracht […]” Fra Diavolo (Jef Crick) dans De Dag, 30 Mars 1940<br />

Le tableau était également représenté dans <strong>la</strong> monographie <strong>de</strong> Gontran Van Severen <strong>de</strong> 1956<br />

sous <strong>la</strong> p<strong>la</strong>nche numéro 7.<br />

69


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

70


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

71


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

72


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

11. “Rue <strong>de</strong>s Champs, Gand”, ou “Veldstraat, Gent”, 1935<br />

OLIE OP DOEK<br />

136 X 105,5 CM (146,5 X 116 CM MET LIJST)<br />

GESIGNEERD EN GEDATEERD ONDERAAN RECHTS “JACQUES BERGMANS 1935”<br />

PROVENANCE:<br />

JEAN BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE), PERNAY (FRANCE); COLLECTION PRIVÉE<br />

FRANCE<br />

EXPOSITION:<br />

TENTOONSTELLING VAN J. BERGMANS EN J. VAN DE LEENE, CERCLE ARTISTIQUE ET<br />

LITTÉRAIRE, GAND, 13/02 – 25/02/1938, CAT.NR. 24<br />

Cette œuvre magistrale peut être considérée comme l’une <strong>de</strong>s œuvres les plus importantes <strong>de</strong><br />

l’artiste. <strong>Bergmans</strong> ne l'a exposé qu'une seule fois, après quoi il est resté dans <strong>la</strong> collection<br />

familiale.<br />

La Veldstraat était et reste <strong>la</strong> rue commerçante <strong>de</strong> <strong>la</strong> ville. Il y avait les établissements les plus<br />

connus, les plus raffinés et les plus chers <strong>de</strong> <strong>la</strong> ville et le « tout Gand » déambu<strong>la</strong>it entre le café «<br />

Fritz » <strong>de</strong> <strong>la</strong> famille Daskali<strong>de</strong>s et <strong>la</strong> terrasse du « Wilson » sur le Korenmarkt. L'intersection avec<br />

<strong>la</strong> Vol<strong>de</strong>rstraat et <strong>la</strong> Hoornstraat représentée par <strong>Bergmans</strong> était sans aucun doute le cœur<br />

commercial battant <strong>de</strong> <strong>la</strong> ville : à gauche se trouve l'emblématique boutique <strong>de</strong> « Caron » (Caron<br />

Pipes) et à droite <strong>la</strong> non moins célèbre pâtisserie <strong>de</strong> Bloch. La librairie invisible Herckenrath, à <strong>la</strong><br />

hauteur <strong>de</strong> l'endroit où le peintre p<strong>la</strong>çait son chevalet, était un autre magasin emblématique.<br />

Entre-temps, le caractère <strong>de</strong> <strong>la</strong> Veldstraat a complètement changé et son i<strong>de</strong>ntité gantoise a été<br />

reprise par <strong>de</strong>s chaînes <strong>de</strong> magasins uniformes. <strong>Bergmans</strong> a peint <strong>la</strong> rue <strong>de</strong>s Champs à son<br />

apogée .<br />

73


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

74


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

75


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

76


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

12. “Le Petit Cordonnier”, 1936<br />

HUILE SUR TOILE<br />

60 X 40 CM (66 X 47 CM AVEC CADRE)<br />

SIGNÉE ET DATÉE EN BAS À DROITE “JACQUES BERGMANS 1936”<br />

PROVENANCE:<br />

COLLECTION PRIVÉE<br />

EXPOSITIONS:<br />

TENTOONSTELLING VAN J. BERGMANS EN J. VAN DE LEENE, CERCLE ARTISTIQUE ET<br />

LITTÉRAIRE, GAND, 13/02 – 25/02/1938, CAT.NR. 16<br />

SALLE PAN, GAND, 09/11 – 22/11/1940<br />

GALERIE STUDIO 88, BRUXELLES, 10/01 – 19/01/1942, CAT. NR. 48<br />

SALLE PAN , GAND, 31/01 – 13/02/1942<br />

77


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

78


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

<strong>Bergmans</strong> a peint plusieurs ateliers <strong>de</strong> cordonniers, il n'est donc pas facile <strong>de</strong> savoir<br />

exactement lesquels <strong>de</strong>s tableaux avec <strong>de</strong>s faça<strong>de</strong>s <strong>de</strong> cordonniers étaient présents dans les<br />

différentes expositions. Ce « petit cordonnier » est typique du travail <strong>de</strong> l'artiste <strong>de</strong>s années<br />

30. <strong>Bergmans</strong> travaille avec <strong>de</strong>s zones <strong>de</strong> couleur uniformes et adhère à un cadrage<br />

rapproché serré. La faça<strong>de</strong> fermée est brisée par <strong>la</strong> porte ouverte et <strong>la</strong> fenêtre ouverte, qui<br />

créent l'impression d'un instantané. Peut-être encore plus que dans les vues « connues » et «<br />

pittoresques », nous voyons ici les vrais Bergman, qui peuvent élever l'ordinaire, le quotidien<br />

et l'inaperçu en poésie.<br />

79


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

80


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

81


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

82


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

13.“La Statue <strong>de</strong> <strong>Jacques</strong> van Artevel<strong>de</strong> à Gand” | ”Marché du<br />

Vendredi”,1937<br />

HUILE SUR TOILE<br />

90 X 123 CM ( 117 X 140 CM AVEC CADRE)<br />

SIGNÉE ET DATÉE EN BAS À DROITE ‘JACQUES BERGMANS / 1937’<br />

PROVENANCE :<br />

COLLECTION DE GROOTE, GAND; JEAN BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE),<br />

PERNAY (FRANCE); COLLECTION PRIVÉE FRANCE<br />

EXPOSITIONS:<br />

TENTOONSTELLING VAN J. BERGMANS EN J. VAN DE LEENE, CERCLE ARTISTIQUE ET<br />

LITTÉRAIRE, GAND, 13/02 – 25/02/1938, CAT.NR. 9<br />

CERCLE ARTISTIQUE DE TOURNAI 49ME EXPOSITION, TOURNAI, 11/09-3/10/1938, CAT.<br />

NR. 13<br />

EXPOSITION JACQUES BERGMANS - PEINTURES, GALERIE D’ART ARENBERG, BRUXELLES,<br />

11/02 – 20/02/1939, CAT. NR. 6<br />

GALERIE BRUYNINCKX, BRUXELLES, MARS 1944<br />

GALERIE JORDAENS , GAND, OCTOBRE 1945<br />

DÉPÔT ‘CERCLE ARTISTIQUE ET LITTÉRAIRE DE GAND’ EN 1951<br />

83


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

84


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

La vue sur le Vrijdagsmarkt était peint en fin d'après-midi. <strong>Bergmans</strong> a réalisé sa composition <strong>de</strong><br />

telle manière que <strong>la</strong> sculpture <strong>de</strong> Jacob Van Artevel<strong>de</strong> s'inscrit dans <strong>la</strong> même lignée que <strong>la</strong><br />

flèche <strong>de</strong> l’église Saint-Jacobs. En 1937, <strong>la</strong> clôture en fonte était toujours autour <strong>de</strong> <strong>la</strong> statue,<br />

sans doute pour empêcher les gens <strong>de</strong> voler l'épée ou <strong>de</strong> p<strong>la</strong>cer <strong>de</strong>s graffitis sur le pié<strong>de</strong>stal. Un<br />

an plus tard, <strong>la</strong> clôture serait supprimée. <strong>Bergmans</strong> montre le côté <strong>de</strong> <strong>la</strong> sculpture qui n'est<br />

généralement pas choisi pour une photo. De nombreuses cartes postales ont pris l'autre côté,<br />

avec <strong>la</strong> maison popu<strong>la</strong>ire « Vooruit » en arrière-p<strong>la</strong>n. Au fond, on aperçoit en effet l'église St-<br />

Jacobs et <strong>de</strong> nombreux commerces et cafés à côté du « Toreken » à peine visible, dont l'artiste<br />

ne montre que le toit. Un camion montre que nous sommes bien dans les années 1930 et<br />

<strong>Bergmans</strong> fait cacher dans l'arbre à l'extrême gauche <strong>de</strong>ux faça<strong>de</strong>s qu'il représentera plus tard<br />

dans une autre œuvre (voir catalogue numéro 24).<br />

La statue <strong>de</strong> « Jacob Van Artevel<strong>de</strong> » ou « Marché du vendredi » est l'une <strong>de</strong>s plus gran<strong>de</strong>s toiles<br />

<strong>de</strong> <strong>Bergmans</strong> et l'une <strong>de</strong>s œuvres les plus chères. L'artiste en <strong>de</strong>manda 6 000 francs en 1939.<br />

L'œuvre a été vendue par <strong>Bergmans</strong>, mais apparemment rachetée par <strong>la</strong> suite car elle<br />

appartenait finalement à <strong>la</strong> collection <strong>de</strong> son fils Jean qui vivait en France.<br />

85


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

86


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

87


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

88


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

14. “Friture <strong>de</strong> Poisson, Schepenhuisstraat, Gent”, 1940<br />

HUILE SUR TOILE<br />

85 X 100 CM (100 X 116 CM AVEC CADRE)<br />

SIGNÉE ET DATÉE EN BAS À DROITE “JACQUES BERGMANS 1940”<br />

PROVENANCE :<br />

JEAN BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE)), PERNAY (FRANCE);<br />

COLLECTION PRIVÉE FRANCE<br />

EXPOSITIONS:<br />

SALON QUATRIENNAL DE BELGIQUE , LIÈGE, MUSÉE DES BEAUX-ARTS, 21/09 –<br />

21/10/1940, CAT. NR. 7<br />

SALLE PAN, COLLECTIF, GAND, 24/05 – 6/06/1941<br />

GALERIE STUDIO 88, BRUXELLES, 10/01 – 19/01/1942, CAT. NR. 46<br />

GALERIE VYNCKE – VAN EYCK, GAND, 1943 (?)<br />

GALERIE BRUYNINCKX, BRUXELLES, MARS 1944<br />

‘CERCLE ROYAL ARTISTIQUE ET LITTÉRAIRE’, GAND, COLLECTIF, 20/10<br />

– 03/11/1957<br />

89


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

90


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

La Schepenhuisstraat a considérablement changé au fil <strong>de</strong>s années, ce qui est surprenant pour<br />

une rue étroite du centre <strong>de</strong> Gand. Presque toute <strong>la</strong> rue a été transformée et ce bâtiment du<br />

XVIIIe siècle n'est plus visible aujourd'hui. Le restaurant <strong>de</strong> poissons a l'air popu<strong>la</strong>ire, mais il<br />

était équipé <strong>de</strong> chaises Thonet, <strong>de</strong>stinées aux meilleures brasseries. Étant donné que le nom «<br />

Vischhuis in Waarschoot » ne peut pas faire référence aux riches zones <strong>de</strong> pêche qui s'y<br />

trouvent, nous soupçonnons que l'exploitant <strong>de</strong>vait être originaire du vil<strong>la</strong>ge.<br />

91


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

92


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

93


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

94


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

15. “St-John kerk bij St-Jacobs”, 1941<br />

HUILE SUR TOILE<br />

50 X 67 CM ( 66 X 82 CM AVEC CADRE)<br />

SIGNÉE EN BAS À DROITE “JACQUES BERGMANS”<br />

PROVENANCE :<br />

COLLECTION PRIVÉE; COLLECTION GALERIE ST-JOHN, GAND<br />

EXPOSITIONS:<br />

GALERIE STUDIO 88, BRUXELLES, 10/01 – 19/01/1942, CAT. NR. 20. (PRIX:<br />

2700 FRCS)<br />

SALLE PAN , GAND, 31/01 – 13/02/1942<br />

GALERIE BRUYNINCKX, BRUXELLES, MARS 1944<br />

GALERIE JORDAENS, GAND, OCTOBRE 1945<br />

SALLE PAN, COLLECTIF, GAND, JUILLET 1948<br />

GALERIE REMBRANDT, GAND, 1950<br />

95


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

96


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

La chapelle « Sint-Jan in d'Olie » a eu <strong>de</strong> nombreuses fonctions différentes <strong>de</strong>puis son<br />

existence, mais <strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong> ne pouvait pas savoir en 1941 qu'elle servirait <strong>de</strong> galerie<br />

d'art <strong>de</strong>puis 1980. Peut-être a-t-il vu <strong>la</strong> chapelle menacée et vouée à disparaître et c'est pour<br />

ce<strong>la</strong> qu'elle a été immortalisée sur toile ? La chapelle a été c<strong>la</strong>ssée monument en 1943<br />

justement pour <strong>la</strong> protéger <strong>de</strong> <strong>la</strong> <strong>de</strong>struction.<br />

Parce que <strong>Bergmans</strong> a peint « notre » chapelle, nous étions <strong>de</strong>stinés à organiser un jour une<br />

exposition <strong>de</strong> <strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong>. Il s'agit d'ailleurs <strong>de</strong> <strong>la</strong> seule image couleur <strong>de</strong> <strong>la</strong> chapelle<br />

datant d'avant 1945 que nous connaissions.<br />

97


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

98


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

16. “Tierenteyn Marchand <strong>de</strong> Moutar<strong>de</strong>” ou “Tierenteyn mostaardfabriek” , 1944<br />

HUILE SUR TOILE<br />

100 X 80 CM (124 X 104 CM AVEC CADRE)<br />

SIGNÉE ET DATÉE EN BAS À DROITE “JACQUES BERGMANS / 1944”<br />

PROVENANCE:<br />

PIERRE BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE), COLLECTION PRIVÉE<br />

EXPOSITIONS:<br />

GALERIE JORDAENS, GAND, OCTOBRE 1945.<br />

SALON DE PRINTEMPS, BRUXELLES, SOCIÉTÉ ROYALE DE BEAUX-ARTS, 1/06-<br />

17/06/1946<br />

TENTOONSTELLING JACQUES BERGMANS – FRANCINE SOMERS, GALERIE VYNCKE –<br />

VAN EYCK, GAND, 14/10 – 26/10/1951, CAT. NR. 8 (DE MOSTAARDFABRIEK)<br />

COLLECTIEVE TENTOONSTELLING VAN GENTSE SCHILDERS : AERENS ROBERT,<br />

BERGMANS JACQUES, CODDRON OSCAR, MULDER JAN, PAUWELS GASTON, DE<br />

COCQ ROBERT, HEYLBROECK ROBERT, CERCLE ROYAL ARTISTIQUE ET LITTÉRAIRE,<br />

GAND, 18/11 - 2/12/1956<br />

GALERIE REMBRANDT, GAND, 1958<br />

HERDENKINGSTENTOONSTELLING JACQUES BERGMANS 1891-1959, GAND, ’T<br />

TOREKEN, 9/11-22/12/1991, CAT. NR. 32 (UTILISÉ COMME IMAGE SUR LA<br />

COUVERTURE DU CATALOGUE ET SUR L’AFFICHE)<br />

99


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

100


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

Sans aucun doute l'une <strong>de</strong>s œuvres les plus connues <strong>de</strong> <strong>Bergmans</strong> et en même temps l'une <strong>de</strong>s<br />

vues les plus reconnaissables <strong>de</strong> l'artiste. <strong>Bergmans</strong> sait, sans violer <strong>la</strong> réalité, <strong>la</strong>isser dominer<br />

sa palette par le vert <strong>de</strong> <strong>la</strong> faça<strong>de</strong> et le gris <strong>de</strong>s murs et du trottoir.<br />

Il semble y avoir une rupture optique entre le magasin <strong>de</strong> moutar<strong>de</strong> et l'appartement situé au<strong>de</strong>ssus,<br />

comme si <strong>Bergmans</strong> avait incorporé <strong>de</strong>ux scènes dans un seul tableau. Par <strong>la</strong> fenêtre<br />

ouverte <strong>de</strong> l'appartement, on aperçoit une figure féminine qui vient <strong>de</strong> déposer un vase <strong>de</strong> fleurs<br />

sur <strong>la</strong> table. Cependant, ce détail apparemment insignifiant et léger est chargé d’une<br />

signification particulière. P<strong>la</strong>cer les fleurs <strong>de</strong>vant <strong>la</strong> fenêtre ouverte était le signe pour les<br />

résistants pendant <strong>la</strong> Secon<strong>de</strong> Guerre mondiale qu'une réunion pouvait avoir lieu dans<br />

l'appartement au-<strong>de</strong>ssus <strong>de</strong> Tierenteyn. Cette œuvre a été peinte en 1944, et bien que l'art <strong>de</strong><br />

<strong>Bergmans</strong> ait été apprécié par l'occupant allemand, l'ancien combattant <strong>Bergmans</strong> n'était<br />

certainement pas sympathique à l'occupant. Son fils Jean était également actif dans <strong>la</strong><br />

Résistance. Le travail du magasin <strong>de</strong> Tierenteyn ne s'écarte pas <strong>de</strong> <strong>la</strong> recette <strong>de</strong> <strong>Bergmans</strong> et<br />

montre <strong>de</strong> manière mo<strong>de</strong>rne ce magasin pittoresque qui orne encore presque inchangé le<br />

marché aux légumes <strong>de</strong> Gand. En même temps, pour les initiés, ce tableau constituait une<br />

déc<strong>la</strong>ration c<strong>la</strong>ire contre l’occupant allemand.<br />

101


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

102


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

103


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

104


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

17. “Boekhan<strong>de</strong>l Erasmus Kraanlei 2 Gent”, 1944<br />

HUILE SUR TOILE<br />

55,5 X 69 CM (72 X 86 CM AVEC CADRE)<br />

SIGNÉE ET DATÉE EN BAS À DROITE “JACQUES BERGMANS 1944”<br />

PROVENANCE :<br />

JEAN BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE), PERNAY (FRANCE); COLLECTION PRIVÉE<br />

FRANCE<br />

EXPOSITIONS:<br />

GALERIE JORDAENS, GAND, OCTOBRE 1945<br />

GALERIE BRUYNINCKX, BRUXELLES, EXPOSITION D’ENSEMBLE, JANVIER 1946<br />

GALERIE REMBRANDT, GAND, 1950<br />

TENTOONSTELLING JACQUES BERGMANS – FRANCINE SOMERS, GALERIE VYNCKE –<br />

VAN EYCK, GAND, 14/10 – 26/10/1951, CAT. NR. 25<br />

‘LA PETITE GALERIE’ RUE DE BRABANT, GAND, 28(?)/03-9/04/1954. CAT. NR.<br />

12<br />

EXPOSITION JACQUES BERGMANS, GALERIE BREUGHEL, BRUXELLES, 10/11 -<br />

22/11/1956, CAT. NR. 18<br />

105


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

106


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

Cette mystérieuse librairie a disparu <strong>de</strong>puis longtemps. Aujourd'hui, le bâtiment <strong>de</strong> <strong>la</strong> Kraanlei,<br />

construit au XVIe mais rénové au XVIIIe siècle, abrite une boutique <strong>de</strong> souvenirs. Auparavant, il y<br />

avait une pharmacie. Le nom <strong>de</strong> <strong>la</strong> librairie suggère que l'on y proposait principalement <strong>de</strong> <strong>la</strong><br />

littérature en <strong>la</strong>ngue néer<strong>la</strong>ndaise. De plus, nous n'avons trouvé aucune information<br />

supplémentaire, par exemple nous ne savons pas jusqu'à quand <strong>la</strong> librairie était ouverte.<br />

107


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

108


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

109


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

110


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

18. “Estaminet Pier <strong>de</strong> Smet, Koorenlei 19 Gent”, 1944<br />

HUILE SUR TOILE<br />

100 X 140 CM (110 X 149 CM AVEC CADRE)<br />

SIGNÉE ET DATÉE EN BAS À DROITE “JACQUES BERGMANS / 1944”<br />

PROVENANCE :<br />

JEAN BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE), PERNAY (FRANCE);<br />

COLLECTION PRIVÉEFRANCE<br />

EXPOSITIONS:<br />

GALERIE JORDAENS, GAND, OCTOBRE 1945<br />

TENTOONSTELLING JACQUES BERGMANS – FRANCINE SOMERS, GALERIE VYNCKE –<br />

VAN EYCK, GAND, 14/10 – 26/10/1951, CAT. NR. 3<br />

EXPOSITION JACQUES BERGMANS, GALERIE BREUGHEL, BRUXELLES, 10/11 -<br />

22/11/1956, CAT. NR. 19<br />

Bien que le Korenlei n'ait pas beaucoup changé, il est difficile <strong>de</strong> situer l'estaminet dans <strong>la</strong> rue<br />

actuelle. Il s'agit selon toute vraisemb<strong>la</strong>nce <strong>de</strong> l'angle <strong>de</strong> <strong>la</strong> Gruuthuusestraat et <strong>de</strong> <strong>la</strong> Korenlei,<br />

l'actuel numéro 13. <strong>Bergmans</strong> montre le bâtiment dans son état d'origine, avec <strong>de</strong>s fenêtres en<br />

pierre naturelle et une porte d'entrée en bois. Trente ans plus tard, le rez-<strong>de</strong>-chaussée et le<br />

premier étage du bâtiment avaient déjà été modifiés et un antiquaire y était installé. Aujourd'hui,<br />

<strong>la</strong> faça<strong>de</strong> est pratiquement méconnaissable.<br />

Cette œuvre <strong>de</strong> <strong>Bergmans</strong> est inhabituelle en raison <strong>de</strong> <strong>la</strong> taille <strong>de</strong> <strong>la</strong> toile et <strong>de</strong> l'utilisation<br />

mo<strong>de</strong>rne <strong>de</strong> <strong>la</strong> couleur. Une fois <strong>de</strong> plus, nous voyons <strong>la</strong> composition coupée, en gros p<strong>la</strong>n,<br />

pour ainsi dire. <strong>Bergmans</strong> zoome sur une partie du petit café, lui conférant une certaine<br />

monumentalité. La profon<strong>de</strong>ur et le traitement mo<strong>de</strong>rne <strong>de</strong>s personnages donne à l'ensemble<br />

un aspect très contemporain, même si le tableau a été peint il y a 80 ans.<br />

1944<br />

111


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

Estaminet Pier Desmet 1944<br />

112


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

2024<br />

113


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

114


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

115


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

116


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

19. “Bazarke” ou “Bazar Gent”, 1945<br />

HUILE SUR TOILE<br />

72,5 X 96 CM (SANS CADRE)<br />

SIGNÉE ET DATÉE EN BAS À DROITE “JACQUES<br />

BERGMANS / 1945”<br />

PROVENANCE :<br />

PIERRE BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE); COLLECTION PRIVÉE<br />

EXPOSITIONS:<br />

GALERIE JORDAENS, GAND, OCTOBRE 1945<br />

GALERIE BRUYNINCKX, BRUXELLES, EXPOSITION D’ENSEMBLE, JANVIER 1946<br />

EXPOSITION NON IDENTIFIÉE, TOURNAI, 1946<br />

GAND, 1946<br />

SALON ANVERS, 1947<br />

GALERIE REMBRANDT, GAND, 1950<br />

TENTOONSTELLING JACQUES BERGMANS – FRANCINE SOMERS, GALERIE VYNCKE –<br />

VAN EYCK, GAND, 14/10 – 26/10/1951, CAT. NR. 6<br />

EXPOSITION JACQUES BERGMANS, GALERIE BREUGHEL, BRUXELLES, 10/11 -<br />

22/11/1956, CAT. NR. 47<br />

Ce magnifique « bazarke » <strong>de</strong> jouets était situé sur <strong>la</strong> Kortrijkse Poortstraat, une rue avec <strong>de</strong><br />

nombreux magasins spécialisés et <strong>de</strong> qualité sur <strong>la</strong> route reliant <strong>la</strong> gare <strong>de</strong> Sint-Pieters au<br />

centre-ville. Cette rue a radicalement changé <strong>de</strong>puis 1945 néanmoins il nous était possible <strong>de</strong><br />

retrouver l'emp<strong>la</strong>cement exact du magasin à cause du fragment <strong>de</strong> faça<strong>de</strong> assez unique <strong>de</strong> <strong>la</strong><br />

maison adjointe. Ce <strong>Bergmans</strong> typique a sans doute été peint après <strong>la</strong> Libération, compte tenu<br />

<strong>de</strong> <strong>la</strong> présence du ruban au drapeau tricolore belge <strong>de</strong>vant <strong>la</strong> vitre <strong>de</strong> <strong>la</strong> porte.<br />

L'œuvre a été peinte au dos d'une scène plus ancienne <strong>de</strong> <strong>la</strong> Première Guerre mondiale : un<br />

groupe <strong>de</strong> 4 navires (sous-marins ?) naviguant dans une mer verte opaque sous un ciel<br />

menaçant. Une œuvre réalisée à Vlissingen, probablement en 1917, réutilisée faute <strong>de</strong> nouvelle<br />

toile.<br />

117


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

118


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

119


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

120


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

20. “Modiste Rue <strong>de</strong> Courtrai 47, Gand”, 1945<br />

HUILE SUR TOILE<br />

50 X 60 CM (72 X 62 CM AVEC CADRE)<br />

SIGNÉE ET DATÉE EN BAS À DROITE “JACQUES BERGMANS 1945”<br />

PROVENANCE :<br />

JEAN BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE), PERNAY (FRANCE);<br />

COLLECTION PRIVÉE FRANCE<br />

EXPOSITIONS:<br />

GALERIE JORDAENS, GAND, OCTOBRE 1945<br />

SALON DE PRINTEMPS, BRUXELLES, SOCIÉTÉ ROYALE DE BEAUX-ARTS, 1/06-<br />

17/06/1946<br />

GALERIE REMBRANDT, GAND, 1950.<br />

TENTOONSTELLING JACQUES BERGMANS – FRANCINE SOMERS, GALERIE VYNCKE –<br />

VAN EYCK, GAND, 14/10 – 26/10/1951, CAT. NR. 32 ‘MODISTE MODERNE’<br />

121


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

122


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

La plupart <strong>de</strong>s magasins peints par <strong>Bergmans</strong> étaient anciens, même un peu vieux jeux et<br />

certainement pas branchés. Mais il fait parfois une exception, comme ici. Le magasin<br />

représenté, situé dans <strong>la</strong> Kortrijkse Poortstraat, se distinguait par une faça<strong>de</strong> art déco noire<br />

bril<strong>la</strong>nte et réfléchissante en Marbrite, avec une bordure en céramique émaillée dorée autour<br />

<strong>de</strong> <strong>la</strong> vitrine. Comme <strong>la</strong> vitrine ne présente que trois pièces, il s'agissait probablement d'un <strong>de</strong>s<br />

«créateurs» les plus chers <strong>de</strong> <strong>la</strong> ville, mais malheureusement le magasin n'existe plus et il n'a<br />

pas été possible <strong>de</strong> savoir qui était le créateur en question.<br />

123


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

124


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

21. “Petit Magasin <strong>de</strong> Graines ‘Sluis’, Gand”, 1945<br />

HUILE SUR TOILE MAROUFLÉE SUR PANNEAU ISOREL<br />

61,5 X 50 CM (80,5 X 70 CM AVEC CADRE)<br />

SIGNÉE ET DATÉE EN BAS À DROITE “JACQUES BERGMANS / 1945”<br />

PROVENANCE :<br />

PIERRE BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE), COLLECTION PRIVÉE<br />

EXPOSITIONS:<br />

GALERIE JORDAENS, GAND, OCTOBRE 1945<br />

GALERIE BRUYNINCKX, BRUXELLES, EXPOSITION D’ENSEMBLE, JANVIER 1946<br />

GALERIE VYNCKE – VAN EYCK, ENSEMBLE, GAND, JUIN 1948<br />

TENTOONSTELLING JACQUES BERGMANS – FRANCINE SOMERS, GALERIE VYNCKE –<br />

VAN EYCK, GAND, 14/10 – 26/10/1951, CAT. NR. 14<br />

EXPOSITION JACQUES BERGMANS, GALERIE BREUGHEL, BRUXELLES, 10/11 -<br />

22/11/1956, CAT. NR. 17<br />

GALERIE VYNCKE – VAN EYCK, GENT, 3/03 – 15/03/1957. CAT. NR. 26<br />

HERDENKINGSTENTOONSTELLING JACQUES BERGMANS 1891-1959, GAND, ’T<br />

TOREKEN, 9/11-22/12/1991, CAT. NR. 33 (AVEC DATE ERONNÉE)<br />

125


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

126


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

Dans les années 1944-45, nous constatons l'utilisation plus tonale et sobre <strong>de</strong> <strong>la</strong> couleur par<br />

<strong>Bergmans</strong>. Les œuvres font également preuve d’une gran<strong>de</strong> c<strong>la</strong>rté et sont méticuleusement<br />

composées. Elles comptent parmi les œuvres les plus « mo<strong>de</strong>rnes » d'après 1940. Ce «petit<br />

magasin <strong>de</strong> graines » présente également une utilisation sobre <strong>de</strong>s couleurs et un caractère<br />

presque « nouveau-réaliste ». Cette austérité disparaîtra progressivement à l’approche <strong>de</strong>s<br />

années 1950.<br />

127


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

128


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

129


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

130


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

22. “Ajuinwinkel te Gent – Marchand d’Ognions Manneken Pis”, 1946<br />

HUILE SUR TOILE<br />

85 X 100 CM (105 X 118 CM AVEC CADRE)<br />

SIGNÉE ET DATÉE EN BAS À DROITE “JACQUES BERGMANS / 1946”.<br />

PROVENANCE :<br />

PIERRE BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE); COLLECTION PRIVÉE<br />

EXPOSITIONS:<br />

VIERJAARLIJKS 47E SALON 1946, GAND<br />

TENTOONSTELLING JACQUES BERGMANS – FRANCINE SOMERS, GALERIE VYNCKE –<br />

VAN EYCK, GAND, 14/10 – 26/10/1951, CAT. NR. 39 ‘MAGASIN D’OGNIONS<br />

MANNEKEN PIS’<br />

COLLECTIEVE TENTOONSTELLING VAN GENTSE SCHILDERS : AERENS ROBERT,<br />

BERGMANS JACQUES, CODDRON OSCAR, MULDER JAN, PAUWELS GASTON, DE<br />

COCQ ROBERT, HEYLBROECK ROBERT, CERCLE ROYAL ARTISTIQUE ET LITTÉRAIRE,<br />

GAND, 18/11 - 2/12/1956<br />

HERDENKINGSTENTOONSTELLING JACQUES BERGMANS 1891-1959, GAND, ’T<br />

TOREKEN, 9/11-22/12/1991, CAT. NR. 31<br />

BIBLIOGRAPHIE :<br />

GEDENKBOEK 47E SALON GENT 1946 – LIVRE COMMEMORATIF 47E SALON GAND<br />

1946, GENT, ILLUSTRATION P. 38<br />

131


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

132


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

On sait que <strong>Bergmans</strong> réalisait souvent différentes œuvres dans une même rue. Nous voyons ici<br />

un exemple où le peintre a p<strong>la</strong>cé son chevalet en diagonale en face <strong>de</strong> <strong>la</strong> « librairie Erasmus »<br />

sur <strong>la</strong> Kraanlei pour peindre une boutique d'oignons <strong>de</strong> l'autre côté. Cette belle faça<strong>de</strong> en pierre<br />

naturelle avec le « Manneke Pis <strong>de</strong> Gand » existe toujours, mais a perdu sa division <strong>de</strong> fenêtres<br />

en bois. Il semble que <strong>Bergmans</strong> ait peint <strong>la</strong> porte d'entrée légèrement plus <strong>la</strong>rge qu'en réalité<br />

pour <strong>de</strong>s raisons <strong>de</strong> composition. La statue en bronze actuelle au-<strong>de</strong>ssus <strong>de</strong> <strong>la</strong> porte d'entrée y<br />

a été p<strong>la</strong>cée en 1980. La statue originale était en pierre. Vers le milieu du XIXe siècle, <strong>la</strong> feuille<br />

<strong>de</strong> vigne est apparemment apparue pour désigner les « parties nobles » du ‘Manneken’, pour<br />

ensuite disparaître à nouveau en 1965.<br />

Le tableau est un beau document qui montre que <strong>la</strong> plupart <strong>de</strong>s maisons du vieux port <strong>de</strong> Gand<br />

étaient <strong>de</strong>s propriétés commerciales pour lesquelles les marchandises étaient livrées par<br />

bateau.<br />

Les oignons, visibles dans <strong>de</strong>ux énormes paniers <strong>de</strong>vant <strong>la</strong> porte d'entrée, étaient vendus au<br />

poids, pesés sur <strong>la</strong> ba<strong>la</strong>nce située <strong>de</strong>vant <strong>la</strong> porte d'entrée. De plus, les gens pouvaient<br />

également acheter <strong>de</strong>s pommes <strong>de</strong> terre pendant <strong>la</strong> saison. Tout était étroitement surveillé par<br />

le propriétaire du magasin, qui posait volontiers pour <strong>Bergmans</strong>. De quoi aurait-on discuté entre<br />

l’artiste et son modèle ?<br />

133


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

134


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

135


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

136


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

23. “Peperkoekwinkel, Lange Munt Gent – Magasin <strong>de</strong> pain d’Epices’, 1951<br />

HUILE SUR TOILE<br />

65 X 86 CM (83 X 103,5 CM AVEC CADRE)<br />

SIGNÉE ET DATÉE EN BAS À DROITE “JACQUES BERGMANS 1951”<br />

PROVENANCE :<br />

PIERRE BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE); COLLECTION PRIVÉE<br />

EXPOSITIONS:<br />

TENTOONSTELLING JACQUES BERGMANS – FRANCINE SOMERS, GALERIE VYNCKE –<br />

VAN EYCK, GAND, 14/10 – 26/10/1951, CAT. NR. 13<br />

S.L., MOERBEKE-WAAS, FÉVRIER 1956<br />

EXPOSITION JACQUES BERGMANS, GALERIE BREUGHEL, BRUXELLES, 10/11 -<br />

22/11/1956, CAT. NR. 49<br />

COLLECTIEVE TENTOONSTELLING, CERCLE ARTISTIQUE ET LITTÉRAIRE, GAND,<br />

OCTOBRE 1958<br />

HERDENKINGSTENTOONSTELLING JACQUES BERGMANS 1891-1959, GAND, ’T<br />

TOREKEN, 9/11-22/12/1991, CAT. NR. 34<br />

Bibliographie:<br />

Gontran Van Severen, <strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong> – Le maître <strong>de</strong>s faça<strong>de</strong>s et <strong>de</strong>s<br />

petites boutiques gantoises suivi d’une étu<strong>de</strong> historique <strong>de</strong> <strong>Jacques</strong><br />

<strong>Bergmans</strong> sur le Batik, Gand, J. <strong>Bergmans</strong>, 1956, ill. 27<br />

Achille(s) Cavens, <strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong> – peintre du souvenir, Gand, Ed.<br />

les Débats, 1956, illustration s.p.<br />

137


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

138


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

Qu’est <strong>de</strong>venu les temps du pain d'épice ? Compte tenu du grand nombre <strong>de</strong> bou<strong>la</strong>ngeries et<br />

pâtisseries, on soupçonne que <strong>Bergmans</strong> n'a pas choisi ses vitrines uniquement pour <strong>de</strong>s<br />

raisons esthétiques. Miraculeusement – et parce qu'elles étaient protégées – cette <strong>de</strong>vanture<br />

en bois du Lange Munt a encore été préservée. Aujourd'hui, le bâtiment abrite un magasin <strong>de</strong><br />

vêtements. A l'époque <strong>de</strong> <strong>Bergmans</strong>, le magasin <strong>de</strong> pain d’épices était dirigé par un certain Van<br />

<strong>de</strong>n Abeele.<br />

<strong>Bergmans</strong> lui-même considérait cette œuvre comme l'une <strong>de</strong> ses œuvres les plus<br />

représentatives et il <strong>la</strong> fit illustrer dans sa monographie <strong>de</strong> 1956.. L’œuvre figure aussi parmi les<br />

illustrations dans <strong>la</strong> monographie <strong>de</strong> A. Cavens <strong>de</strong> <strong>la</strong> même année.<br />

.<br />

139


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

Exposition chez Vyncke à Gand en 1951<br />

140


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

141


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

142


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

24. “Deux Pignons, Verrue – Marché du Vendredi”, 1956<br />

HUILE SUR TOILE<br />

80 X 60 CM (91,5 X 71,5 CM AVEC CADRE)<br />

SIGNÉE ET DATÉ EN BAS À DROITE “JACQUES BERGMANS / 1956”<br />

PROVENANCE :<br />

PIERRE BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE); COLLECTION PRIVÉE.<br />

EXPOSITIONS:<br />

EXPOSITION JACQUES BERGMANS, GALERIE BREUGHEL, BRUXELLES, 10/11 -<br />

22/11/1956, CAT. NR. 23<br />

GALERIE VYNCKE – VAN EYCK, GAND, 3/03 – 15/03/1957. CAT. NR. 16<br />

143


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

144


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

La maison Verrue, située juste à côté du Willemsfonds sur le Vrijdagsmarkt, était<br />

traditionnellement une torréfaction <strong>de</strong> café. La maison baroque voisine était un magasin <strong>de</strong><br />

tissus. Les <strong>de</strong>ux faça<strong>de</strong>s sont encore re<strong>la</strong>tivement intactes mais sont désormais occupées<br />

par <strong>de</strong>s établissements <strong>de</strong> restauration.<br />

145


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

146


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

25. “Brood & Pasteibakkerij – Bou<strong>la</strong>ngerie rue d’Hooge, 34”, 1956<br />

HULE SUR TOILE<br />

45 X 40 CM (59,5 X 55 CM AVEC CADRE)<br />

SIGNÉE ET DATÉE EN BAS À DROITE “JACQUES BERGMANS 1956”<br />

PROVENANCE :<br />

PIERRE BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE); COLLECTION PRIVÉE<br />

EXPOSITIONS:<br />

EXPOSITION JACQUES BERGMANS, GALERIE BREUGHEL, BRUXELLES, 10/11 -<br />

22/11/1956, CAT. NR. 31<br />

GALERIE VYNCKE – VAN EYCK, GAND, 3/03 – 15/03/1957. CAT. NR. 33<br />

Cette belle bou<strong>la</strong>ngerie <strong>de</strong> <strong>la</strong> Hoogstraat a malheureusement disparu. Elle se trouvait<br />

probablement dans <strong>la</strong> maison portant le numéro 22 actuel. Un Bergman typique <strong>de</strong> <strong>la</strong> pério<strong>de</strong><br />

ultérieure, avec une composition « coupée » et que quelques accents <strong>de</strong> couleurs. L'œuvre a<br />

été peinte sur une œuvre plus ancienne <strong>de</strong> 1937 intitulée « Salon Victor - Coiffeur pour dames ».<br />

<strong>Bergmans</strong> réutilisait souvent <strong>de</strong> vieilles toiles, ce qui suggère que l'artiste n'avait pas toujours<br />

une bonne situation financière pendant et après <strong>la</strong> guerre. L'œuvre a été encadrée par Vyncke-<br />

Van Eyck, le coût du cadre a été noté par <strong>Bergmans</strong> au dos : 275 francs.<br />

“[…] <strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong> ne va pas chercher bien loin ses thèmes d’inspiration. On peut<br />

même dire que moins il s’en préoccupe, mieux il réussit. Ses petites boutiques désuètes,<br />

appelées à disparaître, il en scrute les faça<strong>de</strong>s, les portes, les vitrines, les enseignes, avec<br />

une tendresse passionnée. Je n’oserais pas affirmer qu’il n’y ait pas chez lui une certaine<br />

nostalgie du passé. Son propos est sans doute <strong>de</strong> sauver <strong>de</strong> l’oubli <strong>de</strong>s choses qu’il a<br />

aimées.<br />

Mais en art, seul compte le résultat. Il n’y a rien ici qui soit pittoresque ou folklorique. Nous<br />

sommes bien plus haut. L’état <strong>de</strong> grâce que donne une certaine fraicheur d’âme, situe<br />

l’artiste au point <strong>de</strong> rencontre <strong>de</strong> De Braekeleer et <strong>de</strong> Thévenet. Perfection du métier, sens<br />

<strong>de</strong> <strong>la</strong> matière s’allient à une sorte <strong>de</strong> naïveté attendrie qui rejoint les peintres du cœur sacré.<br />

Si bien qu’en s’étant présenté comme le chantre du passé <strong>de</strong> sa bonne vieille ville <strong>de</strong> Gand,<br />

J. <strong>Bergmans</strong> a atteint, sans s’en apercevoir, à l’universel. » Stéphane Rey, 1956<br />

147


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

148


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

149


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

150


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

26. “Bouée barques verte et noire 27 août”, 1956<br />

HUILE SUR TOILE MAROUFLÉE<br />

19,5 X 27 CM (30 X 37,5 CM AVEC CADRE)<br />

SIGNÉE ET DATÉE EN BAS À GAUCHE “JACQUES BERGMANS / 1956”<br />

PROVENANCE :<br />

JEAN BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE), PERNAY (FRANCE);<br />

COLLECTION PRIVÉE FRANCE<br />

EXPOSITIONS:<br />

EXPOSITION JACQUES BERGMANS, GALERIE BREUGHEL, BRUXELLES, 10/11 -<br />

22/11/1956, CAT. NR. 37<br />

GALERIE VYNCKE – VAN EYCK, GAND, 3/03 – 15/03/1957. CAT. NR. 56<br />

EXPOSITION COLLECTIVE NON IDENTIFIÉE, GENTBRUGGE, 1958<br />

Lorsque <strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong> était en convalescence à Vlissingen (Pays-Bas), il peignait souvent<br />

<strong>la</strong> mer et le trafic maritime turbulent. À <strong>la</strong> fin <strong>de</strong> sa vie, il revient à ses premières amours,<br />

peignant <strong>de</strong>s vues <strong>de</strong> ports et <strong>de</strong> marines. Ce qui caractérise le peintre, c'est qu'il ne s'intéresse<br />

pas aux yachts ou aux ve<strong>de</strong>ttes rapi<strong>de</strong>s, mais qu'il préfère représenter <strong>de</strong> petits bateaux <strong>de</strong><br />

pêche. Le titre <strong>de</strong> l'œuvre trahit également <strong>la</strong> démarche <strong>de</strong> <strong>Bergmans</strong>, qui conçoit ici le tableau<br />

comme une composition <strong>de</strong> couleurs et <strong>de</strong> formes. Le cadre contemporain a <strong>de</strong> nouveau été<br />

fourni par Vyncke, l'encadreur préféré <strong>de</strong> <strong>Bergmans</strong> dans l'après-guerre.<br />

151


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

152


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

153


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

154


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

27. Victor Stuyvaert, Portrait <strong>de</strong> <strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong>, ca. 1940<br />

Crayon sur papier<br />

31 x 25 cm (à vue), (43 x 35 cm avec le cadre d’origine)<br />

Victor Stuyvaert était un bon ami <strong>de</strong> l'artiste et ils exposèrent ensemble plusieurs fois.<br />

Stuyvaert, miniaturiste réputé, était aussi un caricaturiste habile. <strong>Bergmans</strong> est<br />

représenté ici en costume parfait (sa marque <strong>de</strong> fabrique) à côté d'un modèle nu assis.<br />

Une autre caricature <strong>de</strong> Stuyvaert montre <strong>Bergmans</strong> comme un faune voluptueux et<br />

vivant, <strong>de</strong>ssinant un nu. Bien que le peintre ne soit pas connu pour ses nus, <strong>Bergmans</strong> a<br />

peint au moins <strong>de</strong>ux grands nus. Il s'agissait peut-être d'une p<strong>la</strong>isanterie ironique entre<br />

les artistes.<br />

Ce <strong>de</strong>ssin n'était pas signé par Stuyvaert lui-même, mais était annoté et signé par sa<br />

veuve.<br />

155


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

156


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

La Panne, 1937.<br />

157


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

Exposition Batiks, Cercle Artistique Wauxhall-Parc, Bruxelles 1933<br />

158


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

Catalogue <strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong><br />

Batiks<br />

159


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

160


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

1. Nuances rose, noir, b<strong>la</strong>nc sur fond jaune pâle – Fleurs - années ‘20<br />

BATIK SUR SOIE<br />

95 X 237 CM<br />

NON SIGNÉ<br />

PROVENANCE:<br />

PIERRE BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE); COLLECTION PRIVÉE<br />

161


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

162


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

2.” Echarpe <strong>de</strong> piano” – nuances <strong>de</strong> rose, brun, b<strong>la</strong>nc sur fond jaune pâle,<br />

années ‘20<br />

BATIK SUR ZIJDE<br />

130 X 130 CM (SOIE), FRANGES 40 CM<br />

NON SIGNÉ<br />

PROVENANCE:<br />

PIERRE BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE); COLLECTION PRIVÉE<br />

163


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

164


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

3. Textile mural – Nuances <strong>de</strong> bleu, rose, noir sur fond jaune pâle<br />

Paysage <strong>de</strong> montagne avec soleil se couchant, années ‘20<br />

BATIK SUR SOIE<br />

47,5 X184 CM<br />

NON SIGNÉ<br />

PROVENANCE:<br />

PIERRE BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE); COLLECTION PRIVÉE<br />

165


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

166


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

4. Turkoise, rose, brun sur fond jaune pâle – décor végétal, années ‘20<br />

Nappe aux franges<br />

BATIK SUR SOIE<br />

34,5 X 175 CM<br />

SIGNÉ DANS LES MOTIFS<br />

PROVENANCE:<br />

PIERRE BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE); COLLECTION PRIVÉE<br />

167


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

168


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

5. Nuances <strong>de</strong> bleu, rose, brun – Poissons et coraux, années ‘20<br />

BATIK SUR SOIE<br />

34,5 X 175 CM<br />

NON SIGNÉ<br />

PROVENANCE:<br />

PIERRE BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE); COLLECTION PRIVÉE<br />

169


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

170


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

6. Rose, brun, b<strong>la</strong>nc - Chrysanthèmes, années ‘20<br />

BATIK SUR SOIE<br />

40 X 164 CM<br />

TRACES DE SIGNATURE<br />

PROVENANCE:<br />

PIERRE BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE); COLLECTION PRIVÉE<br />

171


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

172


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

7. Bleu, rouge, jaune, noir sur b<strong>la</strong>nc – Petite nappe - Arum, années ‘20<br />

BATIK SUR SOIE<br />

21 X 22 CM<br />

SIGNÉ AU BORD ‘JACQUES BERGMANS’<br />

PROVENANCE:<br />

PIERRE BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE); COLLECTION PRIVÉE<br />

173


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

174


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

8. Tons <strong>de</strong> brun et b<strong>la</strong>nc sur fond beige – Nappe - années ‘20<br />

BATIK SUR SOIE<br />

45,5 X 188 CM<br />

SIGNÉ 3 FOIS AU BORD: ‘JACQUES BERGMANS’<br />

PROVENANCE:<br />

PIERRE BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE); COLLECTION PRIVÉE<br />

175


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

176


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

9. Rose, brun, b<strong>la</strong>nc sur fond beige – Motifs abstraits, 1926<br />

BATIK SUR SOIE<br />

94,5 X 72,5 CM<br />

SIGNÉ ET DATÉ ‘JACQUES BERGMANS / 1926’ EN BAS À DROITE<br />

PROVENANCE:<br />

PIERRE BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE); COLLECTION PRIVÉE<br />

177


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

178


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

10. “Abstraction Mo<strong>de</strong>rniste” , 1931 (?)<br />

BATIK SUR SOIE<br />

31 X 60 CM<br />

SIGNÉ ET DATÉ ‘J. BERGMANS / 1931 (?)’ AU BORD ET SIGNÉ ‘JACQUES BERGMANS’ DE L’AUTRE CÔTÉ<br />

PROVENANCE:<br />

PIERRE BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE); COLLECTION PRIVÉE<br />

179


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

180


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

11. Orange, jaune, brun, b<strong>la</strong>nc – Textile mural, 1924<br />

BATIK SUR COTON<br />

276 X 125,5 CM<br />

SIGNÉ ET DATÉ ‘JACQUES BERGMANS / 1924’<br />

PROVENANCE:<br />

EXPOSITIONS:<br />

PIERRE BERGMANS (FILS DE L’ARTISTE); COLLECTION PRIVÉE<br />

JO. N. DE VUYST ET JACQUES BERGMANS - LAQUES ET BATIKS - GAND, MUSÉE DES ARTS<br />

DECORATIFS, 19 OCTOBRE - 23 NOVEMBRE 1924.<br />

181


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

182


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

Bibliographie Sélective<br />

Uitnodiging/Catalogus Cercle Artistique et Littéraire Bruxelles,<br />

tentoonstelling in het Wauxhall-Parc. 25 september – 15 oktober 1928.<br />

Universiteitsbibliotheek Gent. Fonds Frédéric De Smet. HS. III. 16. 134.<br />

Uitnodiging/Catalogus van <strong>de</strong> tentoonstelling in zaal ‘La Bourse’,<br />

Charleroi. 17 – 29 november 1928. Universiteitsbibliotheek Gent. Fonds<br />

Frédéric De Smet. HS. III. 16. 133 – 135.<br />

Krantenartikel over <strong>de</strong> tentoonstelling in het Wauxhall Parc Brussel<br />

door het Cercle Artistique et littéraire: [E., D.. 27 september 1928].<br />

Universiteitsbibliotheek Gent. Fonds Frédéric De Smet. HS. III. 16. 134.<br />

Krantenartikel over <strong>de</strong> tentoonstelling in het Wauxhall Parc Brussel,<br />

door het Cercle Artistique et Littéraire, [3 oktober 1928].<br />

Universiteitsbibliotheek Gent. Fonds Frédéric De Smet. HS. III. 16. 134.<br />

Krantenartikel over <strong>de</strong> tentoonstelling in het Wauxhall Parc Brussel met<br />

het Cercle Artistique et littéraire: L.,J.. ‘La vie artistique à Bruxelles, <strong>Jacques</strong><br />

<strong>Bergmans</strong> – peintre et batikeur’. 4 Oktober 1928. Universiteitsbibliotheek<br />

Gent. Fonds Frédéric De Smet. HS. III. 16. 134.<br />

Krantenartikel over <strong>de</strong> tentoonstelling in zaal ‘La Bourse’, Charleroi: ‘Les<br />

Arts – Un peintre <strong>de</strong> <strong>la</strong> médiocrité provinciale’. 21 november 1928.<br />

Universiteitsbibliotheek Gent. Fonds Frédéric De Smet, HS. III. 133 - 135.<br />

Krantenartikel over <strong>de</strong> tentoonstelling in zaal ‘La Bourse’ Charleroi:<br />

Geo., B.. ‘<strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong> - L’artiste peintre’. Gazette <strong>de</strong> Charleroi, 28<br />

november 1928. Universiteitsbibliotheek Gent. Fonds Frédéric De Smet, HS. III.<br />

134.<br />

Krantenartikel ‘Cercle Artistique et Littéraire’. 29 januari 1930.<br />

Universiteitsbibliotheek Gent. Fonds Frédéric De Smet. HS. III. 16. 134.<br />

J. <strong>Bergmans</strong>, Brief naar Mons. Steyaert over <strong>de</strong> tentoonstelling van J.<br />

<strong>Bergmans</strong> en G. Pauwels bij Cercle Artistique et Littéraire Gand. 1 augustus<br />

1932. Universiteitsbibliotheek Gent. Fonds Frédéric De Smet. HS. III. 16. 134.<br />

Catalogus van <strong>de</strong> tentoonstelling van J. <strong>Bergmans</strong> en G. Pauwels door<br />

<strong>de</strong> ‘Cercle Artistique et littéraire Gand’ 29/01 – 10/02/1933.<br />

Universiteitsbibliotheek Gent. Fonds Frédéric <strong>de</strong> Smet. HS. III. 16. 133.<br />

183


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

Tweetalige uitnodigingsbrief voor <strong>de</strong> tentoonstelling van J. <strong>Bergmans</strong> en<br />

G. Pauwels door <strong>de</strong> ‘Cercle Artistique et littéraire Gand’ 29/01 – 10/02/1933.<br />

Universiteitsbibliotheek Gent. Fonds Frédéric De Smet. HS. III. 16. 133.<br />

Catalogus van het Salon van Gent 1933. Archief Galerie St-John, Gent.<br />

<strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong>, Toetredingsbrief voor het Salon van Gent 1933.<br />

On<strong>de</strong>rtekend op 19/06/1933. Universiteitsbibliotheek Gent. Fonds Frédéric De<br />

Smet. HS. III. 16. 133.<br />

Uitnodigingsbrief voor tentoonstelling J. <strong>Bergmans</strong> en G. Pauwels 28/10<br />

– 6/11/1933 in het Atrium, Brussel. Universiteitsbibliotheek Gent. Fonds<br />

Frédéric De Smet. HS. III. 16. 133.<br />

Catalogus voor <strong>de</strong> tentoonstelling van J. <strong>Bergmans</strong> en J. Van <strong>de</strong> Leene<br />

door het Cercle Artistique et Littéraire Gand, 13 – 25 februari 1938.<br />

Universiteitsbibliotheek Gent. Fonds Frédéric De Smet, HS. III. 16. 134.<br />

Tweetalige uitnodigingskaart voor <strong>de</strong> tentoonstelling van J. <strong>Bergmans</strong><br />

en J. Van <strong>de</strong> Leene door het Cercle Artistique et Littéraire Gand, 13 – 25<br />

februari 1938. Universiteitsbibliotheek Gent. Fonds Frédéric De Smet. HS. III.<br />

16. 134.<br />

Krantenartikel over <strong>de</strong> tentoonstelling van J. <strong>Bergmans</strong> en J. Van <strong>de</strong><br />

Leene door het Cercle Artistique et Littéraire Gand. [18 februari 1938].<br />

Universiteitsbibliotheek Gent. Fonds Frédéric De Smet. HS. III. 16. 134.<br />

Krantenartikel over <strong>de</strong> tentoonstelling van J. <strong>Bergmans</strong> en J. Van <strong>de</strong><br />

Leene door het Cercle Artistique et Littéraire. ‘Het Kunstleven te Gent’. 18<br />

februari 1938. Universiteitsbibliotheek Gent. Fonds Frédéric De Smet. HS. III.<br />

16. 134.<br />

Catalogus van het Salon van Luik 1940. Archief Galerie St-John, Gent.<br />

Krantenartikel ‘Op wan<strong>de</strong>l door Oud-Gent met Kunstschil<strong>de</strong>r Jaak<br />

<strong>Bergmans</strong>’. De Dag, 30 maart 1940. Universiteitsbibliotheek Gent. Fonds<br />

Frédéric De Smet. HS. III. 16. 134.<br />

Catalogus over <strong>de</strong> tentoonstelling in Studio 88, Brussel, 10 – 19 januari<br />

1942. Universiteitsbibliotheek Gent. Fonds Frédéric De Smet, HS. III. 16. 134.<br />

Krantenartikel over tentoonstelling bij La petite galerie Gent. ‘<strong>Jacques</strong><br />

<strong>Bergmans</strong>’, 13 april 1954. Museum voor Schone Kunsten, Museumbibliotheek<br />

Gent, collectie van Richard De Moor.<br />

Catalogus over <strong>de</strong> tentoonstelling in Galerie Brueghel Brussel, 10 – 22<br />

november 1956. Museum voor Schone Kunsten, Museumbibliotheek Gent,<br />

collectie van Stad Gent.<br />

184


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

Krantenartikel over tentoonstelling bij Galerie Brueghel Brussel, 10 – 22<br />

november 1956. ‘<strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong> à Bruxelles’. A.. La F<strong>la</strong>ndre Libérale. 16<br />

november 1956. Museum voor Schone Kunsten, Museumbibliotheek Gent,<br />

collectie van Richard De Moor.<br />

Krantenartikel over <strong>de</strong> tentoonstelling in Galerie Brueghel, Brussel, 10 –<br />

22 november 1956. ‘Les Expositions d’art – <strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong>’ g.d.. Museum<br />

voor Schone Kunsten, Museumbibliotheek Gent, collectie van Stad Gent.<br />

Uitnodiging voor <strong>de</strong> tentoonstelling in Galerie Vyncke Van Eyck 3 – 15<br />

maart 1957. Museum voor Schone Kunsten, Museumbibliotheek Gent,<br />

collectie van Richard De Moor.<br />

Krantenartikel over <strong>de</strong> tentoonstelling bij Galerie Vyncke Van Eyck Gent.<br />

‘Galerie Vyncke – J. <strong>Bergmans</strong>’. A.C.. La F<strong>la</strong>ndre Libérale. Maart 1957. Museum<br />

voor Schone Kunsten, Museumbibliotheek Gent, collectie Richard De Moor.<br />

Krantenartikel over <strong>de</strong> tentoonstelling bij Galerie Vyncke Van Eyck Gent.<br />

‘<strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong> in Zaal Vyncke’. A. V.. Vooruit, maart 1957. Museum voor<br />

Schone Kunsten, Museumbibliotheek Gent, collectie van Richard De Moor.<br />

Krantenartikel over tentoonstelling bij Galerie Vyncke Van Eyck Gent.<br />

‘<strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong>’ z.d.. Museum voor Schone Kunsten, Museumbibliotheek<br />

Gent, collectie van Richard De Moor.<br />

Prof. Dr. Kluysskens P., fiche “<strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong>”, archief Galerie Sint-John, Gent.<br />

A.Cavens, <strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong>, peintre du souvenir, in Revue franco-belge Epitre XXXIV,<br />

mai 1956.<br />

Van Severen G., <strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong> – le Maître <strong>de</strong>s Faça<strong>de</strong>s et <strong>de</strong>s petites Boutiques<br />

Gantoises – Suivi d’une étu<strong>de</strong> historique <strong>de</strong> <strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong> sur le Batik, Gand,<br />

<strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong>, 1956.<br />

Kluyskens P., in Vyncke-Van Eyck’s Veertiendaagse Kunstecho, n°1 <strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong>,<br />

31081980<br />

Johan Van Mechelen in tentoonstellingsfol<strong>de</strong>r : Her<strong>de</strong>nkingstentoonstelling <strong>Jacques</strong><br />

<strong>Bergmans</strong> 1891-1959, Gent, ‘t Toreken KBC , 9/11-22/12/1991.<br />

Piron P., Dictionnaire <strong>de</strong>s Artistes P<strong>la</strong>sticiens <strong>de</strong> Belgique <strong>de</strong>s XIXe et XXe Siècles,<br />

Bruxelles, Art in Belgium, 2003, tome 1.<br />

Bibliographie composée avec l’ai<strong>de</strong> <strong>de</strong> Suzanne Hulpia<br />

185


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

C o l o p h o n<br />

Ce catalogue en ligne a été réalisé pour l'exposition <strong>Jacques</strong> <strong>Bergmans</strong> en 2024.<br />

Toutes les œuvres – une exceptée - sont à vendre.<br />

Textes et recherches : Raf Steel et Emmy Steel<br />

Développement et photographie : Raf Steel et Emmy Steel<br />

Nous remercions en particulier Mr. Philippe <strong>Bergmans</strong>, petit-fils <strong>de</strong> l’artiste, pour son enthousiasme et<br />

son ai<strong>de</strong> généreux.<br />

Traduction avec l’ai<strong>de</strong> <strong>de</strong> google trans<strong>la</strong>te<br />

Droits d'auteur : Galerie St-John, les auteurs et les artistes.<br />

Aucune partie <strong>de</strong> cette publication ne peut être reproduite et/ou rendue publique par impression,<br />

photocopie, support électronique ou <strong>de</strong> toute autre manière (y compris traduction) sans l'autorisation<br />

écrite préa<strong>la</strong>ble <strong>de</strong>s auteurs.<br />

L'éditeur a fait tout son possible pour <strong>de</strong>man<strong>de</strong>r l'autorisation à tous les titu<strong>la</strong>ires <strong>de</strong> droits possibles<br />

d'utiliser du matériel (image) pour cette publication en ligne. Si nous avons oublié quelque chose,<br />

veuillez nous contacter. Toute erreur sera corrigée dans une prochaine édition.<br />

Les photos ou documents documentaires complémentaires ne sont pas à vendre sauf indication<br />

contraire.<br />

Les dimensions sont notées comme suit : hauteur x <strong>la</strong>rgeur et en centimètres.<br />

Nous pouvons fournir <strong>de</strong>s informations supplémentaires via <strong>de</strong>s photos ou un chat vidéo.<br />

Les œuvres peuvent être retirées en galerie, livrées à votre domicile ou livrées par <strong>de</strong>s sociétés <strong>de</strong><br />

transport. Nous examinerons les options avec vous.<br />

À votre <strong>de</strong>man<strong>de</strong>, nous pouvons fournir un rapport d'état préliminaire, dans <strong>la</strong> mesure du possible et<br />

sous réserve <strong>de</strong> modifications, car nous ne sommes pas <strong>de</strong>s restaurateurs professionnels et ne<br />

pouvons être tenus responsables <strong>de</strong> l'exactitu<strong>de</strong> <strong>de</strong> nos évaluations. Si vous le souhaitez, un<br />

restaurateur professionnel peut être engagé qui pourra établir un rapport d'état moyennant <strong>de</strong>s frais.<br />

186


J a c q u e s B e r g m a n s<br />

Achat et vente d'art et d'antiquités<br />

Expertise Estimation – Expositions<br />

Achat <strong>de</strong> Collections - Bibliothèques - Héritages<br />

Archives d'artistes et <strong>de</strong> collectionneurs<br />

Conseils en partage, conseils en conservation d'œuvres d'art<br />

Constitution d’une collection, développement d’exposition <strong>de</strong> collection<br />

st-john.be<br />

Galerie St-John<br />

Bij St-Jacobs 15A / Nieuwpoort 2 (gps)<br />

B-9000 Gand – Belgique<br />

T. +32-9/225.82.62<br />

info@st-john.be<br />

facebook.com/galeriestjohn<br />

instagram.com/galeriestjohngent<br />

OUVERT:<br />

JEU 14H-18H<br />

VEN, SAM 10H-12H & 14H-18H<br />

DIM 10H-12H<br />

LUN, MAR, MER SUR RENDEZ-VOUS<br />

187

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!