konkurentunarianoba. xarisxisa da proeqtis menejmenti

gtu.ge

konkurentunarianoba. xarisxisa da proeqtis menejmenti

g. amyolaZe, T. amyolaZe,

n. giorgiSvili, m. lomsaZe-kuWava

konkurentunarianoba.

xarisxisa da proeqtis menejmenti

fasi, da

CamoklebaTa

sistema

gasaRebis

stimulireba

sabazro

situacia

firmis, saqonlis konkurentunarianoba

xarisxi

personali

sareklamo

mimarTvebi

`teqnikuri universiteti”@

mecnierulteqnikuri

done

inovaciebi

tradiciebi


saqarTvelos teqnikuri universiteti

g. amyolaZe, T. amyolaZe,

n. giorgiSvili, m. lomsaZe-kuWava

konkurentunarianoba.

xarisxisa da proeqtis menejmenti

Tbilisi

2009

registrirebulia stu-s

saredaqcio-sagamomcemlo

sabWos mier


uak 338.45(078.8)

damxmare saxelmZRvaneloSi aRweriTa da axsna ganmartebebis

formiT ganxilulia `konkurentuna-rianoba, xarisxisa da proeqtis

menejmentis~ ZiriTadi sakiTxebi, romlebic gansazRvraven xarisxis

amaRlebas, ganviTarebasa da mniSvnelobas, ara marto firmebis,

aseve qveynis ekonomikisa da sazogadoebisaTvis.

momzadebulia studentebi-saTvis da maTTvis, visac survili

aqvs Cawvdes firmisa da produqciis konkurentunarianobasa da

xarisxis menej-ments da gamoiyenos Tavisi samewarmeo saqmianobis

ganvi-Tarebisa da warmatebis misaRwevad.

damxmare saxelmZRvanelo momzadebulia avtorTa jgufis

mier da TiToeulma Seasrula Semdegi nawilebi:

g. amyolaZe: Tavi 1, Tavi 3, Tavi 6. (garda $1.2; $1.4;

$3.1; $3.4; $3.6; $6;5).

T. amyolaZe: Sesavali, Tavi 2, Tavi 5. (garda $2.7).

n. giorgiSvili: $1.4; Tavi 4 da sakontrolo SekiTxvebi.

m. lomsaZe-kuWava: $3.1, Tavi 6 da $7.5.

i. amyolaZe: $1.2; $2.7; $3.4; $3.6; $6.5.

recenzenti profesori g. tyeSelaSvili

© sagamomcemlo saxli ,,teqnikuri universiteti’’, 2009

ISBN 978-9941-14-279-6

http://www.gtu.ge/publishinghouse/

yvela ufleba daculia. am wignis arc erTi nawili (iqneba es teqsti, foto,

ilustracia Tu sxva) aranairi formiT da saSualebiT (iqneba es eleqtronuli Tu

meqanikuri), ar SeiZleba gamoyenebul iqnas gamomcemlis werilobiTi nebarTvis

gareSe.

saavtoro uflebebis darRveva isjeba kanoniT.


sarCevi

Sesavali --------------------------------------------------------------------------- 5

Tavi I. xarisxi rogorc marTvis obieqti --------------------- 7

1.1. xarisxis gansazRvra da maCveneblebi -------------- 7

1.2. xarisxis ierarqiulobis maxasiaTeblebi ------- 13

1.3. xarisxis da konkurentunarianobis kavSiri --- 16

1.4. xarisxis Sefaseba --------------------------------------------- 19

1.5. xarisxis gazomva ----------------------------------------------- 29

Tavi II. xarisxis marTvis funqciebi da marTvis

meTodebi -------------------------------------------------------------- 34

2.1. xarisxis marTvis principebi da

gansazRvrebani --------------------------------------------------- 34

2.2. xarisxis menejmentis zogadi funqciebi da

procesi -------------------------------------------------------------- 38

2.3. xarisxis menejmentis ekonomikuri arsi,

aspeqtebi da meTodebi ------------------------------------- 41

2.4. xarisxis menejmentis miznebi da meTodebi ---- 43

2.5. xarisxis marTvis organizaciis socialur-

fsiqologiuri Taviseburebebi ----------------------- 44

2.6. xarisxis marTvis organizaciul-teqnologiuri

meTodebi ----------------------------------------------------------- 49

2.7. xarisxis menejmentis statistikuri meTodebi 52

Tavi III. xarisxis menejmentis sruli strategia -------- 58

3.1. xarisxis menejmentis ganviTarebis etapebi --- 58

3.2. xarisxis sistemuri menejmentis gaumjobeseba 60

3.3. xarisxis sruli menejmentis strategia --------- 65

3.4. iaponuri da erovnuli xarisxis menejmentis

Taviseburebebi ------------------------------------------------- 67

3.5. xarisxis menejmentis sistemis funqciebi da

amocanebi ---------------------------------------------------------- 72

3.6. biznesis xarisxis ganmsazRvrel sawarmoTa

funqciebi ----------------------------------------------------------- 75

3.7. produqciis xarisxis dagegmva ------------------------ 78

3


Tavi IV. standartizacia da serTifikacia xarisxis

menejmentSi ------------------------------------------------------- 85

4.1. xarisxis sistemaze moTxovnaTa

standartizacia ----------------------------------------------- 85

4.2. serTificireba, procedura, wesebi --------------- 90

4.3. saqarTvelos biznes obieqtebSi ISO

standartebis danergvis Taviseburebebi --------- 95

Tavi V. xarisxis menejmentis ekonomikuri efeqtianoba 108

5.1. danaxarjebi xarisxis menejmentze ------------------ 108

5.2. xarisxis menejmentis ekonomikuri efeqtianobis

Sefasebis principebi ---------------------------------------- 112

5.3. xarisxis uzrunvelyofaze RonisZiebebis

ekonomikuri efeqtianobis angariSi --------------- 113

Tavi VI. konkurentunarianoba da xarisxis menejmentis

ganviTarebis Taviseburebebi ---------------------------- 121

6.1. konkurentunarianobis arsi, kriteriumebi da

Sefaseba -------------------------------------------------------------- 121

6.2. konkurentunarianobis mxardaWeris

problemebi -------------------------------------------------------- 130

6.3. xarisxi da konkurentunarianoba sawarmos

menejmentsa da marketingSi -------------------------------134

6.4. firmis (sawarmos) konkurentunarianoba --------- 138

6.5. msoflios qveynebis konkurentunarianobis

reitingi ------------------------------------------------------------ 142

Tavi VII. proeqtis menejmentis gamoyenebis Taviseburebebi

xarisxis gaumjobesebis saqmeSi ----------------------- 148

7.1. proeqtebis saxeebi ------------------------------------------- 152

7.2. saqmianobaTa proeqtis organizacia ------------- 161

7.3. struqtura ------------------------------------------------------ 163

7.4. proeqtsa da organizacias Soris gansxvaveba 165

7.5. informacia kompaniis treningebis Sesaxeb ----- 166

sakontrolo SekiTxvebi -------------------------------------------------- 181

literatura ---------------------------------------------------------------------- 189

4


Sesavali

erovnul da msoflio bazrebze mkacrdeba konkurencia.

saqonlis mwarmoebeli da momsaxurebis gamwevi

firmebi cdiloben rogorme gazardon, rogorc firmis

aseve saqonlis an momsaxurebis konkurentunarianoba.

bazarze poziciebis gaZlierebisaTvis firmebSi

udidesi roli eniWeba maTi saqmianobis xarisxis faqtors.

saqmianobis xarisxi TviTon warmoadgens marTvis

mravali mimarTulebebis safuZvels, gansakuTrebiT ki

mmarTvelobis xarisxisa, rogorc firmis saqmianobis

xarisxis ZiriTadi gamomxatveli funqcia. amitom yoveli

firma, romlis saqmianobac mimarTulia momxmarebelze

anu bazarze, axdens sakuTari konkurentuli upiratesobis

formirebas xangrZlivi droiT da xarisxis

marTvis xarisxis done CairTveba firmis saerTo

menejmentSi.

mocemuli saxelmZRvanelos mizania Seaswavlos

studentebsa da xarisxis menejmentiT dainteresebul sxva

pirebs xarisxis gageba, rogorc marTvis obieqtisa,

xarisxis Sefasebisa da kontrolis meTodebi, sawarmoebSi

xarisxis marTvis sistemis Seqmnis meTodebi da xerxebi,

xarisxis ekonomikuri mniSvneloba da xarisxis amaRlebis

gavlena firmis imijze, bazarze poziciebis ganmtkicebaze,

mwarmoeblobaze, mogebasa da sxva aspeqtebze.

saqarTveloSi ukve saqmianobs mravali sawarmo,

(2008 wlis 1 agvistos mdgomareobiT maTi raodenoba

Seadgens 30) romlebmac miiRes saerTaSoriso standartizaciis

organizaciis serTifikatebi. Amis safuZvelze

ukve qveynidan sazRvargareT eqsportiT gadis sakmao

raodenobis saqoneli, rac amaRlebs qarTuli

produqciisa da saqarTvelos imijs. Ees saamayoa.

mocemuli saxelmZRvaneloTi Seswavlili masalebi

saSualebas miscems nebismiers Seqmnas mis firmaSi

5


xarisxis menejmentis Camoyalibebuli sistema da

ganaviTaros es saqme sawarmos saerTo menejmentSi

dargis an bazris miuxedavad.

xarisxis arsis Rrmad SegrZneba, mis gagebaSi

Cawvdoma miscems maT codnas, axal mravalprofilur

ganaTlebas saqonlis an momsaxurebis konkurentul

upiratesobaze, konkurentunarianobaze, ekonomikur mniSvnelobaze,

serTificirebaze, akreditaciaze, standartizaciaze

da sxva.

nebismieri qveynis ekonomikis ganviTareba emyareba

xarjebis da riskebis Semcirebas, adgilobrivi da Semotanili

masalebis racionalur gamoyenebas, saqmeebis

menejmentis axali progresuli meTodebis danergvas,

saerTaSoriso standartebis mqone saqonlisa da momsaxurebis

bazarze gatanas, Sesabamisi xarisxis donis

miRwevas, rogorc produqciaze aseve momsaxurebaze.

xarisxis menejmenti mravalmimarTulebiani sagania,

igi emyareba ekonomikis, menejmentis, marketingis da sxva

disciplinebs, romlebic Sedis menejerebis da ekonomistmenejerebis

saswavlo gegmaSi.

saxelmZRvanelo momzadebulia iseTi formiT, rom

studenti magistranti an sxva dainteresebuli advilad

SeZlebs Cawvdes da gaerkves `konkuremtunarianobis,

xarisxisa da proeqtis menejmentis~ yvela sferoSi.

6


Tavi I. xarisxi, rogorc marTvis obieqti

§1.1. xarisxis gansazRvra da maCveneblebi

xarisxis gansazRvraze arsebobs mravali ganmarteba,

es aixsneba TviT xarisxis kategoriis mravalsaxeobiT.

magram uamravi azrTasxvaoba xarisxze Sejamebuli aqvs

standartizaciis saerTaSoriso organizacias sso (ISOO=

international standard organisation) Semdegi ganmartebiT:

xarisxi esaa produqciis, procesis an sistemis

maxasiaTeblebis arsebul an ganzraxul moTxovnebTan

Sesabamisoba.

am ganmartebam ganicada cvlileba, rac dakavSirebuli

iyo sso moTxovnebis optimizaciasTan da Cvenis

azriT yvelaze Tanamedroved iTvleba is gansazRvra,

romelic Cadebulia sso (ISOO 9000-2000) saerTaSoriso

standartebSi:

xarisxi warmoadgens “moTxovnebTan niSandoblivi

(Cveuli) maxasiaTeblebis Sesabamisobis Tvisebas.”

am ganmartebaSi “moTxovnebiT” gamoixateba molodini

an moTxovna, romelic dadgenilia, saerTod ganzraxulia

an warmoadgens aucilebels; xolo maxasiaTeblebi ki

gviCvenebs gansxvavebul Tvisebebs. termini niSandoblivi

an Cveuli gamoxatavs pirvel rigSi im maxasiaTeblebs,

romlebic mudmivia.

xarisxis maCveneblebi: es is maxasiaTeblebia, romlebic

Tavisi arsiT gansxvavebuli arian erTmaneTisgan,

magram maT drois gansazRvrul periodSi uWiravT mudmivi

mdgomareoba. drois gansazRvrul periodad aq gamoxatulia

kompaniis, produqciis, saqonlis, momsaxurebis,

saqmianobisa da sxva sasicocxlo cikli an misi etapebi.

saerTod xarisxis termini gamoixateba: `cudi~,

`kargi~, `saukeTeso~ krebsiTi maCveneblebis meSveobiT.

7


xarisxis maCveneblebi _ obieqtis (kompania, produqcia,

saqoneli da sxva) Tvisebebis maxasiaTebelia, romelic

Seadgens mis xarisxs, misi (obieqtis) Seqmnisa da

gamoyenebis gansazRvruli pirobebis mixedviT.

saqonlis an momsaxurebis Sesafaseblad gamoiyeneba

sxvadasxva maCveneblebi.

produqcia (saqoneli) warmoadgens procesis anu

saqmianobis urTierTdakavSirebul da urTierTmoqmedi

saxeebis erTobliobis Sedegs, romlebic gardaqmnian procesis

Sesavals gamosavalSi. igi SeiZleba iyos materialuri

(nakeToba, nivTi) aseve ara materialuri (momsaxureba).

sawarmoo xasiaTis momsaxurebas uwodeben samuSaos

(mag. saremonto, gawyobis, dayenebis da sxva)

teqnikuri Sefasebis Catarebisas “xarisxis” termini

gamoiyeneba Semdeg situaciebSi:

• upiratesobis gamovlenis mizniT obieqtebis Sedarebisas

(SefardebiTi xarisxi).

• raodenobrivi statistikuri Sefasebis dros (xarisxis

done).

• zusti teqnikuri Sefasebis Catarebisas (xarisxis

zoma).

xarisxis Seqmnis procesi metad saintereso movlenaa

da es procesi ufro Rrmad wvdeba xarisxis yovlis-momcvel

Tvisebas, romelic gamoxatavs momxmareblebis

mimarT orientirebas da maTi moTxovnebis Tavisdroulad

gaTvaliswinebas da xarisxobrivad dakmayofilebas.

nax.1. naCvenebia “xarisxis Seqmnis” ganzogadoebuli procesi:

8


momxmarebeli

Mmarketingis

samsaxuri

samecniero-kvleviTi

da sacdelsakonstruqtoro

qvedanayofi.

warmoeba

gasaReba

momxmareblebi

etapi 1. moTxovnilebebis (saWiroebis) gacnobiereba.

etapi 2. moTxovnilebebis interpretacia. xarisxze

moTxovnaTa gamorkveva.

etapi 3. produqciis nimuSSi xarisxze moTxovnebis

ganxorcieleba.

etapi 4. gamoSvebul produqciaSi xarisxze moTxovnebis

realizacia.

etapi 5. saqonelSi xarisxze moTxovnebis realizacia.

etapi 6. moTxovnilebaTa dakmayofileba (momxmareblebis

mier xarisxis Sefaseba).

9


amgvarad produqciis xarisxis maCveneblebs miekuTvneba:

1. teqnikuri efeqtis maCveneblebi (daniSnuleba), romlebic

axasiaTeben produqciis Tvisebebs da gansazRvraven

ZiriTad funqciebs, romelTa Sesasrulebladaa igi ganku-

Tvnili. misi gamoyenebis mimarTulebebia:

_ funqcionaluri da teqnikuri maCveneblebi (margi

qmedebis koeficienti, simZlavre, siCqare, xelsawyos

sizuste).

_ konstuqciuli maCveneblebi (gabarituli zomebi,

urTierTSenacvlianobis koeficienti).

_ Semadgenlobisa da struqturis maCveneblebi (kvebis

produqtebSi kaloriebis raodenoba, qsovilSi bunebrivi

boWkoebis Semadgenloba, navTobSi gogirdis Semadgenloba,

sisxlSi eriTrocitebis raodenoba da sxva).

2. saimedobis maCveneblebi:

_ Seuferxebeli muSaoba esaa nakeTobis Tviseba

drois gansazRvrul periodSi uwyvetad SeinarCunos

Sromisunarianoba.

_ xangrZlioba e.i. nakeTobis Tviseba teqnikuri

momsaxurebisa da remontebis dadgenili sistemis dros

SeinarCunos Sromisunarianoba zRvruli mdgomareobis

miRwevamde.

_ saremonto vargisianoba esaa nakeTobis Tviseba

misi Semgueblobisa da dazianebebis mimarT, aseve maTi

Sedegebis mocileba remontebisa da teqnikuri

momsaxurebis gziT.

_ daculoba esaa nakeTobis Tviseba SeinarCunos gamarTuli

Sromisunarianoba transportirebisa da Senaxvis

Semdgom.

3. ekonomiurobis maCveneblebi, romlebiTac xasiaTdeba

gamoyenebuli resursebis ekonomiuroba nakeTobis

Seqmnisa da moxmarebis dros (nedleuli, energia, teqno-

10


logia da sxva.) TviTRirebuleba, Sromatevadoba, resurs

da energotevadoba, moxmarebis fasi.

moxmarebis fasi _ esaa momxmareblis xarjebi nake-

Tobis momsaxurebaze, eqspluataciasa da remontze misi

gamoyenebis mTeli periodis ganmavlobaSi.

4. standartizaciis da unificirebis maCveneblebi,

romlebsac axasiaTebs produqciis damzadebis originaluri

Semadgeneli an standartuli, unificirebuli

elementebis gamoyenebis done.

5. ergonomikuli maCveneblebi, romlebic axasiaTebs

“adamiani-manqana” sistemas da iTvaliswinebs adamianis

higienur, fiziologiur da fsiqologiur Tvisebebis

kompleqss, romelsac avlens igi warmoebasa (momsaxurebis

gawevisas) da yofacxovrebaSi teqnikasTan urTierTobis

dros. _ higienuri (ganaTebuloba, temperatura, gamosxiveba,

xmauri, vibracia.)

_ fiziologiuri (nakeTobis konstruqciis) adamianis

_ Zalur da Cqarosnul SesaZleblobebTan SesabamisobaSi.

_ fsiqologiuri _ nakeTobaTa Sesabamisoba adamianis

SesaZleblobebTan, aRiqvas da gadaamuSaos informacia,

fsiqologiuri SeTavsebadoba.

6. ekologiuri maCveneblebi, romlebic gansazRvraven

obieqtis negatiuri gavlenis dones bunebriv momcvel

garemoze warmoebis, eqspluataciisa da utilizaciis

dros.

7. usafrTxoebis maCveneblebi, romlebic axasiaTeben

produqciis Tviseburebebs, romlebic gansazRvraven adamianisa

da sxva obieqtebis usafrTxoebas misi eqspluataciis

dros (eleqtro da xanZarusafrTxoeba da sxva).

8. esTetikuri maCveneblebi, romlebic ganapirobeben

nakeTobis gare saxes: _ nakeTobis informaciulmxatvruli

gamometyveleba (originaloba, modis

Sesatyvisi).

11


_ formis racionaloba (daniSnulebaze formis damzadebis

teqnologiisa da gamoyenebul masalebTan Sesabamisoba).

produqciis (saqonlis) xarisxi gansazRvravs ara

marto misi funqcionaluri maCveneblebis erTobliobas,

aseve gayidvis Semdgomi momsaxurebis pirobebs. sagarantio

momsaxurebis vadis gazrdiT nakeToba miT ufro mimzidveli

xdeba momxmareblisaTvis.

momsaxurebis xarsisxis maCvenebelebi.

momsaxurebis xarsxis Sefaseba Zneli saqmea, misi

Sefaseba saqonlis xarisxis msgavsad raodenobrivi maCveneblebiT

SeuZlebelia, radganac momsaxurebas ar gaaCnia

nivTieri forma, amitom misi Sefaseba xdeba eqspertuli

Sefasebebis safuZvelze.

momsaxurebis xarisxis maCveneblebidan ZiriTadad

gamokveTilia personalis kvalifikacia _ personalis xarisxis

menejmentis saimedoba, materialuri uzrunvelyofis

maxasiaTeblebi da xelmisawvdomoba. ganvixiloT TiToeuli:

• personalis kvalifikacia. momsaxureba, rogorc wesi,

gaewevaT momxmareblebs momsaxure personalis mier,

amitom personalis kvalifikacia warmoadgens momsaxurebis

xarisxis ZiriTad maCvenebels da ganisazRvreba

Semdegi maxasiaTeblebiT:

_ kompetencia (profesiuli ganaTlebis qona, moxerxeba

da unari, rac aucilebelia konkretuli

momsaxurebis gasawevad).

_ komunikabeloba (momxmareblebTan urTierTobis

damyarebis SesaZlebloba).

_ Tavazianoba (damakontaqtebeli personalis qceva).

_ kultura (qcevis wesebis dacvis da konkretuli

momsaxurebis obieqtis Sesaxeb informaciis gasagebad

gadacemis Tviseba).

12


_ daxvewiloba (momsaxurebis obieqtis mimzidvelobis

unari).

• saimedoba _ (Sesrulebis SeZleba, maT Soris punqtualoba

da momsaxurebis, informaciisa da faqtiuri

procedurebis sizuste).

materialuri uzrunvelyofis maxasiaTeblebi e.i. im

fizikuri garemos parametrebi, romelSic swarmoebs momsaxureba:

Senoba, teqnikuri aRWurviloba, safirmo tansacmeli,

personalis garegnoba xelmisawvdomoba.

• momsaxurebis dro _ (firmis muSaobis saaTebi, romlis

drosac xdeba momsaxurebis gaweva).

• momsaxurebis siCqare _ (momsaxurebis gawavis xangrZlivoba,

firmis adgilmdebareoba,sadac xdeba momsaxurebis

gaweva).

§1.2 xarisxis ierarqiulobis maxasiaTeblebi

xarisxis cnebis Sinaarsi da gegma SeiZleba ganvixiloT

saqmianobis kategoriebis mixedviTac, magaliTad

sawarmoo, servis-momsaxurebis firmebisa da sxva. TiToeul

organizaciaSi es iqneba samrewvelo Tu janmrTelobis

dacva, formirdeba Sigaorganizaciuli xarisxis

ierarqia, riTac naTlad ikveTeba xarisxis kavSiri

saqmianobis efeqtianobasTan, es ki uSualodaa Cadebuli

sso (9000-2000) xarisxis menejmentSi da warmodgens

firmis marTvis da organizaciis koordinirebul

saqmianobas xarisxis mimarT. e.i. firmaSi organizebulia

maRalxrisxiani saqonlis warmoebasa da momsaxureobis

gawevaze.

firma, romelic awarmoebs xarisxian produqcias,

Rebulobs ucilobel konkurentul upiratesobas da

Sesabamisad ikavebs bazarze mniSvnelovan adgils da amiT

13


aumjobesebs Tavis mdgomareobas da imijs momxmareblis

mimarT.

xarisxis Sigasafirmo ierarqia warmoadgens e.w.

xarisxis piramidis fuZes, romelic gamoxatavs xarisxis

gavlenas sazogadoebaze.

Tavis mxriv sazogadoeba _ momxmareblebi TviTon

arian dainteresebuli mocemuli piramidis TiToeuli

safexuris maRal xarisxze.

nax. 2. mocemulia xarisxis piramida da cxr.1.

maxasiaTeblebi.

sruli

xarisxi

Ffirmis

xarisxi

saqmianobis

xarisxi

Psaqonlis momsaxurebis

xarisxi

nax. 2. xarisxis piramida

amgvarad firmis mier warmoebuli produqciisa da

gaweuli momsaxurebis xarisxi gamoxatavs firmis saqmianobis

xarisxs, es ki Tavis mxriv yovelTvis amaRlebs

firmis xarisxsa da imijs, yvelaferi es yoveli

firmisagan qmnis sayovelTao xarisxs, rogorc xarisxis

mwarmoebeli da momxmareblebis keTildReobis amaRlebis

sawindars.

14


N

1

2

3

4

ierarqiis

safexuri

saqonlis(produ

qciis) an

momsaxurebis

xarisxi

saqmianobis

(sawarmoo,

momsaxureba)

xarisxi

Ffirmis

organizaciis

xarisxi

sruli xarisxi

(sazogadoebis

xarisxi)

marTvis

obieqti

Mmza

produqcia,

momsaxurebis

gaweva

warmoeba

Mmomsaxureba

saxeebis

mixedviT

Ffirmis

organizacia

sazogadoeba

marTvis obieqtis komponentebi

nakeTobis (nivTis) xarisxi,

momsaxurebis gawevis xarisxi.

Nnedleulis, masalebis

xarisxi: Ddanadgarebis,

teqnologiebis, sawarmoo

procesebis, Sromis pirobebis,

momuSavis (kvalifikacia)

xarisxi

marTvis sistemis xarisxi,

firmis aRWurvilobis xarisxi,

xelmZRvanelTa xarisxi,

personalis xarisxi.

Kkulturis xarisxi,

Ppolitikur-samarTlebrivi

sistemis xarisxi, ekonomikuri

sistemis xarisxi, informaciis

mecnierebisa da teqnikis

xarisxi, cxovrebis xarisxi.

15

xarisxis

menejmentis

bazisuri

komponentebi

Sesabamisobis

kontroli

xarisxis

sistema

xarisxis

sruli

menejmenti

TQM

cxrili 1.

sazogadoebrivi

aRiarebis

forma

Pproduqciaze,

saqonelze,

momsaxurebaze

Sesabamisobis

serTifikati

xarisxis

sistemaze

Sesabamisobis

serTifikati

xarisxze

premiebi


§1.3. xarisxis da konkurentunarianobis kavSiri

sabazro pirobebSi firmebis ekonomikuri mdgomareobis

gaumjobeseba da ganviTareba xdeba maTi konkurentunarianobis

mixedviT. konkurentul bazarze naTlad

ikveTeba konkurentTa ekonomikuri metoqeoba da imis

gamo, rom konkurencia TviT warmoadgens process, romel-

Sic monawileoben konkurentebi, romlebic cdiloben

maqsimaluri mogebis miRebas da amisaTvis nergaven inovaciebs,

axdenen resursebis maRalefeqtian gamoyenebas,

saqonlisa da momsaxurebis xarisxis gaumjobesebas, maTi

yoveli erTeulis warmoebas Tu realizaciaze an momsaxurebis

gawevaze danaxarjebis Semcirebas da konkurentTa

SedarebiT ufro xelsayrel fasebSi gayidvas.

Cvenis azriT firmis bazarze konkurentunarianobas

warmoadgens firmis is Tvisebebi, romelTa meSveobiT igi

gamokveTilia konkurentebisagan. aseTebad Cven migvaCnia

axali teqnologiebi, romelic warmoadgens umniSvnelovanes

inovaciur gzas da momxmareblebisagan miRebuli

Zvirfasi informaciebi warmoebis, saqonlis an

momsaxurebis gaumjobesebis Sesaxeb.

konkurentunarianoba warmoadgens konkurenciis

upiratesobas, romelmac sami piroba unda daakmayofilos,

rom es upiratesoba

1. momxmareblebisTvis unda iyos gansakuTrebulad

mniSvnelovani

2. maT unda SeeZloT misi aRqma

3. xasiaTdebodes xangrZlivobiT

firmaSi konkurentunarianobis struqturis Seqmna

sakmaod ZviradRirebuli procesia da unda gaaCndes sakmarisi

teqnikuri potenciali, hyavdes profesiuli teqnologebi

da konstruqtorebi. firmis konkurentunarianoba

damokidebulia misi produqciis an momsaxurebis konkurentunarianobaze.

nax.3-ze gamosaxulia produqciis

16


konkurentunarianobis miRwevis sqema (struqtura), romelic

gviCvenebs Tu ra Rrma kavSiria da damokidebuleba

produqciis konkurentunarianobisa xarisxTan da sxva

faqtorebTan

nax. 3. konkurentunarianobis miRwevis struqtura

produqciis konkurentunarianoba warmoadgens misi

xarisxobrivi da RirebulebiTi Taviseburebebis erTobliobas,

romlebsac SeuZliaT daakmayofilon momxmareblebi.

saqonlis konkurentunarianobaa misi SesaZlebloba

iyos realizebuli, xolo momsaxureba-gaweuli.

ufro maRali konkurentunarianobiT xasiaTdeba is

produqti, romelic uzrunvelyofs momxmareblis jamur

danaxarjebTan SedarebiT ufro maRal sasargeblo

efeqts.

17


firmis konkurentunarianoba aseve xasiaTdeba im

konkurentuli upiratesobebis arsebobiT, romlebic gamoiyeneba

momxmareblisaTvis konkurentul brZolaSi. zemoT

naTqvamTan damatebiT arsebobs sxva konkurentuli upiratesobis

jgufebi: a). dabali xarjebi b.) produqtis diferenciacia

anu TviTRirebulebis SedarebiT dabali done

da produqciisaTvis gamorCeuli unikaluri Tvisebebis

micema.

bazarze konkurentul garemoSi saqmianobisas gamoikveTeba,

konkurentuli upiratesobis, rogorc avRniSneT

ramdenime jgufi, magram, Tu romeli gamoiyeneba konkurentebTan

urTierTobisas damokidebulia konkurenciis

meTodebze. isini ganisazRvreba rogorc: firmis strategia,

sabazro koniuqtura, dargis (bazris) simwife,

RirebulebiTi, xarisxobrivi da sxva.

magaliTad, Tu momxmarebeli mgrZnobiarea fasebis

cvlilebaze (elastiuri moTxovna) da RirebulebiTi

faqtori gansazRvravs mis momxmareblur SerCevas, maSin

bazarze moqmedeben konkurenciis RirebulebiTi meTodebi.

am upiratesobis dros, roca dabalia sameurneo saqmianobis

TviTRirebuleba vidre konkurentisa, firmas

aZlevs saSualebas moTxovnis doneze daiWiros fasebi da

miiRos ufro maRali, vidre saSualo sabazro mogeba.

im SemTxvevaSi Tu bazarze moqmedebs konkurenciis

ara RirebulebiTi meTodebi aramed, inovaciuri an produqtze

unikaluri Tvisebebis micema, rac ar gaaCniaT

konkurentebis analogiur produqcias, am dros konkurentuli

upiratesobebis formireba xdeba firmis sameurneo

saqmianobis xarisxis ufro maRali Sedegebis gziT.

konkurentunarianobis mTavar faqtorebs warmoadgens

_ produqciis teqnikuri donis Sesabamisoba mecnierebisa

da teqnikis ukanasknel miRwevebTan (produqciis

inovaciuroba).

18


_ momxmareblebis moTxovnebTan produqciis xarisxis

Sesabamisoba,

_ produqciis (momsaxurebi) xarisxis fasTan

Sesabamisoba,

amgvarad firmis sameurneo saqmianobis xarisxi warmoadgens

firmis konkurentunarianobis erTerT faqtors.

Cvenis azriT xarisxis daxasiaTeba SeiZleba: momxmareblis

da mwarmoeblis mxridan.

momxmareblis azriT, xarisxi esaa produqciis

(saqonlis, momsaxureba) Tvisebebis da maxasiaTeblebis

erToblioba, romlebic aniWeben maTi Tvisebas daakmayofilon

ganzraxuli moTxovnebi maT daniSnulebis Sesabamisad.

sxva sityvebiT, rom vTqvaT: es produqciis is

Tvisebebia (saqoneli, momsaxureba) romelTa wyalobiT

momxmarebeli produqciis SeZeniT kmayofili rCeba.

momxmareblis azriT, produqciis xarisxi gamoxatavs

mis sargebilianobas mocemuli momxmareblebisaTvis (produqciis

samomxmareblo Tviseba).

mwarmoeblis azriT xarisxi esaa obieqtis maxasia-

Teblebis Sesabamisoba dadgenil moTxovnebTan.

xarisxze moTxovnebi SeiZleba Camoyalibebuli iqnas

sxvadasxva doneebze:

_ momxmarebeli

_ mwarmoebeli

sabazro ekonomikis pirobebSi menejmentis Tanamedrove

koncefciebi xarisxs ganixilavs momxmareblis poziciidan.

§1.4. xarisxis Sefaseba

produqciis xarisxis analizisas xdeba xarisxis

maCveneblebis raodenobrivi Sefaseba. maCvenebelTa mniS-

19


vnelobaTa gansazRvrisaTvis gamoiyeneba ori mimarTulebis

meTodebi:

1. informaciis miRebis xerxebis mixedviT: sazomi, saregistracio,

organoleptikuri, saangariSo.

2. informaciis miRebis wyaroebis mixedviT: tradiciuli,

eqspertuli, sociologiuri.

sazomi meTodebi damyarebulia im informaciaze,

romelic miiReba sazomi mowybilobis meSveobiT (gamoiyeneba

realuri obieqtis arsebobisas).

saregistracio meTodi iyenebs informacias, romelic

miiReba gansazRvruli xdomilebis ricxvis registraciis

meSveobiT (mag. saangariSo periodSi wundebulis

raodenoba, nakeTobaSi makompleqtebuli nawilebis

raodenoba da sxva.) es meTodi ZiriTadad gamoiyeneba

xarisxis ekonomiurobis, teqnologiurobis, standartizaciisa

da unificirebis Sefasebisas.

organoleptikuri meTodi emyareba im imformacias,

romelic miiReba adamianis grZnobis organoebis gamoyenebis

meSveobiT: xedva, gemo, smena, ynosva, Sexeba. es

meTodi ZiriTadad gamoiyeneba farTo moxmarebis sagnebis

da kvebis produqtis xarisxis Sesafaseblad (Rvinis,

arayis, parfiumeriis da sxva.) aseve produqciis ekonomiurobisa

da elastiurobis gansazRvrisaTvis.

saangariSo meTodi iyenebs produqciis (momsaxurebis)

xarisxis maCveneblebis Teoriul da eqsperimentul

damokidebulebas misi parametrebis mimarT. axali produqciis

Tu momsaxurebis nimuSebis proeqtirebis dros

sacdeli nimuSis Seqmnamde, sxvadasxva funqcionaluri

maxasiaTeblebis gansazRvrisaTvis.

tradiciul meTodSi xarisxis maCveneblebze imformaciis

formireba xdeba produqciis (momsaxurebis) gamocdis

procesSi, rac maqsimaluradaa realurTan miaxloebuli.

eqspertul meTodSi xarisxis ESefaseba xorciel-

20


deba im gadawyvetilebis safuZvelze, romelic miRebulia

eqspertTa jgufis mier.

sociologiuri meTodi _ esaa potencialuri momxmareblebisagan

Sekrebili da gaanalizebuli azrebi xarisxis

Sesaxeb, romelic miRebuli iqna interviuebis, anketebis

Sevsebis, SekiTxvebisa da sxva meTodebis meSveobiT.

xarisxis Sefasebisas aRricxvas eqvemdebareba xarisxis

sami Semadgeneli: teqnikuri done, damzadebis

xarisxi, eqspluataciis xarisxi.

teqnikur dones gamokveTavs produqciis (momsaxurebis)

teqnikuri srulyofa, rac produqciis yvelaze

arsebiTi Tvisebaa, romliTac xasiaTdeba mecnierulteqnikuri

miRwevebi produqciis mocemuli saxis ganvi-

Tarebaze. teqnikuri done ganisazRvreba Sefasebuli

produqciisa da bazuri nimuSebis teqnikuri srulyofis

maCveneblebis Sedarebis gziT.

bazuri nimuSebi warmoadgens produqciis (momsaxurebis)

nimuSebs, romlebic gamoxataven samecniero-teqnikur

miRwevebs mocemuli saxis produqciis ganviTarebis

saqmeSi. bazuris saxiT amoirCeva analogebis (msoflio,

samamulo) jgufidan yvelaze saukeTeso.

teqnikuri donis Sesafaseblad saWiroa gansazRvruli

etapebis gavla kerZod a).unda ganisazRvros maCveneblebis

nomeklatura, romlebic Sesafasebladaa saWiro.

b). analogebis jgufis formireba da maCveneblebis

mniSvnelobis dadgena g). analogebis jgufidan bazuri

nimuSebis gamoyofa d). Sesafasebeli nimuSebis bazisurTan

Sejereba (Sedareba) e). Sefasebis Sedegebze

daskvnis momzadeba.

produqcia SeiZleba Seesabamebodes Semdeg Sefasebebs:

teqnikur doneze maRalia, Seesabameba dones,

teqnkur dones ver pasuxobs.

21


amis Semdeg xorcieldeba produqciis teqnikuri

donis Sefaseba, risTvisac gamoiyeneba xarisxis Semdegi

Semfasebeli maCveneblebi.

daniSnulebis, saimedoobis, ekonomiurobis, ergonomiurobis,

ekologiurobis, usafrTxoebisa da esTetikurobis

maCveneblebi.

damzadebis xarisxi axasiaTebs teqnologiis mdgaradobisa

da danadgarebis xarisxis dones, romlebic gamoiyeneba

nakeTobis dasamzadeblad da mis warmoebaze xarjebis

sidides; fasdeba ekonomiurobisa da efeqtianobis

maCveneblebis mixedviT.

xarisxis Sefasebis saeqspluatacio done gamoxatavs

nakeTobis gamoyenebis teqnikur mxares: saimedoba, remontismedegoba,

produqciis Seuferxebloba aseve iTvaliswinebs

moxmarebis Rirebulebas, rogorc eqspluataciis

xarisxis faqtors.

produqciis teqnikuri donis SefasebisaTvis gamoiyeneba

diferencirebuli, kompleqsuri an Sereuli meTodebi.

diferencirebuli meTodi esaa xarisxis calkeuli

maCveneblebis gamoyeneba imis gasagebad, Tu romlis

mixedviT iqneba miRweuli sabazro nimuSis done. amisa-

Tvis gamoiTvleba xarisxis fardobiTi maCveneblebi

Semdegi formulis mixedviT.

Q i =

p

i

22

p

ib

sadac Qi _ xarisxis fardobiTi i _ri maCvenebelia

pi _ Sesafasebeli produqciis xarisxis i _ri

maCveneblis mniSvneloba;

pib _bazuri nimuSis xarisxis i -maCveneblis mniSvneloba.

fardobiTi maCveneblebis miRebuli mniSvneloba

SeiZleba iyos erTze meti an naklebi, Sesabamisad axali

produqcia calkeuli maCveneblebis mixedviT SeiZleba


iyos bazur nimuSze kargi an cudi. Tu am gaangariSebis

mixedviT erTi maCveneblebiT miviReT kargi xolo sxva

maCveneblebiT ki cudi mniSvneloba, maSin gamoiyeneba

kompleqsuri an Sereuli meTodebi.

kompleqsur meTodSi gamoiangariSeba xarisxis ganmazogadoebuli

maCvenebeli, romelic warmoadgens erTeuli

maCveneblebis funqcias. ganzogadoebuli maCvenebeli SeiZleba

gamoixatos: mTavar maCveneblad, integralur maCveneblad,

saSualo Sewonil maCveneblad.

mTavar maCvenebels gansazRvraven aucilebeli informaciis

arsebobis dros, Semdeg dgindeba xarisxis maCveneblebis

funqcionaluri damokidebuleba sawyis maCveneblebTan.

(moculoba, mwarmoebloba, brunva da a.S.).

integraluri maCvenebeli gamoiyeneba jamuri sasargeblo

efeqtis gansazRvris SesaZleblobis dros

produqciis eqspluataciis moxmarebisa da jamuri

xarjebis SemcirebiT.

integraluri maCvenebeli ganisazRvreba formulis

daxmarebiT

M int. = ПЭ × /[ E(

ЭwL+

Э

eqs.

) × αd

)] sadac,

ЭT

ПЭ _ jamuri sasargeblo efeqti, romelic miiReba obieqtis

saangariSo periodSi gamoyenebiT.

ЭT wl._ obieqtis Seqmnaze wliuri xarjebi;

Эeqs._ obieqtis eqspluataciaze wliuri xarjebi;

E E_ dayvanis norma;

α d_ diskontirebis koeficienti.

Sereuli meTodi damyarebulia, produqciis (momsaxurebis)

Sefasebis calkeuli da kompleqsuri maCveneblebis

erTdroulad gamoyenebaze. gamoiyeneba im SemTxvevaSi,

roca mxolod kompleqsuri maCveneblebis meSveobiT

araa gaTvaliswinebuli produqciis yvela arsebiTi Tvisebebi

an calkeuli maCveneblebis meSveobiT ver vakeTebT

23


sarwmuno Semajamebel daskvnebs e.i. roca diferencirebuli

meTodi ar iZleva daskvnis gakeTebis SesaZleblobas.

Sereul meTodSi gaangariSeba xorcieldeba urTierTdakavSirebuli

calkeuli maCveneblebis dajgufebiT,

riTac xdeba kompleqsuri maCveneblebis gansazRvra. yvelaze

mniSvnelovani maCveneblebi (mag.saimedobis maCvenebeli)

jgufebad ar yalibdeba da ganisazRvreba, rogorc

calkeuli. amis Semdeg diferencirebuli meTodiT xdeba

saboloo Sefasebis miReba.

sxvadasxva produqciis saxeebis erTobliobis xarisxis

SefasebisaTvis gamoiyeneba xarisxisa da defeqturobis

indeqsebi.

xarisxis indeqsi esaa kompleqsuri maCvenebeli,

romelic gansazRvravs sxvadasxva saxis produqciebis

xarisxs, ganisazRvreba formula:

C kom

EB C

i komi × =

24

Ci

baz

Cimah_ xarisxis i_uri obieqtis kompleqsuri maCvenebeli;

C i baz ._ xarisxis i-uri obieqtis bazuri kompleqsuri

maCvenebeli;

i _ sxvadasxva saxis produqciis raodenoba;

Bi _ obieqtis winadobis koeficienti

B i = Pi

/ EPit

sadac Pi _aris i _uri produqciis Rirebuleba gansazRvrul

periodSi. defeqturobis indeqsis Sefaseba xdeba

formuliT

i i Q EB × = ℑdef sadac Qi _i _ri saxis produqciis fardobiTi koeficientia,

romelic warmoadgens produqciis warmoebis

xarisxis maCvenebels Q = D/Dbaz.


sadac D _mocemul periodSi warmoebuli produqciis

defeqturobis koeficientis mniSvneloba.

Dbaz _ igive periodSi warmoebuli produqciis defeqturobis

koeficientis bazuri mniSvneloba.

obieqtis xarisxis gansazRvra SeiZleba aseve eqspertuli

meTodiT. es xdeba maSin, rodesac ar arsebobs

ufro obieqturi meTodebiT xarisxis gansazRvris SesaZlebloba.

am dros, rogorc wesi profesionalebisagan iqmneba

saeqsperto komisia da isini obieqtebis erTobliobisagan

irCeven saukeTesos, risTvisac iyeneben ZiriTad upiratesobis,

mjobinobis princips. aseT eqspertul meTods

miekuTvneba _ rangebis meTodi, uSualo Sefasebis meTodi

da Sedarebis meTodi.

rangebis meTodis mixedviT xorcieldeba gamosakvlevi

obieqtis ranJireba maTi fardobiTi mniSvnelobasTan

damokidebulebiT. yvelaze upirates obieqts

eZleva pirveli rangi, naklebad upiratess bolo rangi,

romelic gamosakvlevi obieqtebis raodenobisa Tanabaria.

TiToeul obieqtze Semajamebeli rangebi eqspertebis

gamokiTxvis Sedegad ganisazRvreba, rogorc

TiToeuli obieqtis rangebis jami. sabolood pirveli

rangi mieniWeba obieqts, romelmac eqspertebis SefasebiT

miiRo yvelaze naklebi rangebis jami.

uSualo Sefasebis meTodi (qulebis meTodi) iyenebs

gamosakvlevi obieqtebis mowesrigebas maT mniSvnelobaze

damokidebulebiT, TiToeulze qulebis miweris gziT.

SefasebaTa skalis diapazoni SeiZleba Seadgendes 0dan

1-mde; 5-mde; 10-mde; 100-mde. Sefasebebis Sedegebis

mixedviT ganisazRvreba TiToeuli obieqtis rangi da

wonadoba.

pirveli rangi miekuTvneba im obieqts romelmac

miiRo maRali wonadoba.

25


saeqsperto daskvnaSi qulebis meTodi saSualebas

iZleva Seamciros saeqsperto Sefasebaze subieqturi

faqtorebis gavlena.

Sejerebis, Sedarebis meTodi xorcieldeba wyvilwyvilad

Sejerebisas. eqsperti gasaanalizebel obieqtebs

Seajerebs wyvil-wyvilad maTi gansakuTrebulobis mixedviT,

adgens ra gansakuTrebulobas TiToeul wyvilSi.

wyvil-wyvilad Sejereba grZeldeba manam sanam ar

moxdeba saukeTeso obieqtis gamovlena.

momsaxurebis xarisxis Sefasebisas xdeba Sejereba

momxmareblis molodinsa da gaweuli momsaxurebis aRqmas

Soris. am SemTxvevaSi gamoiyeneba momxmareblis aRqmis

Sefasebis meTodi momxmarebeli aRiqvams momsaxurebas,

rogorc xarisxians Tuki igi akmayofilebs mas anda

gadaaWarba mis molodins. ra Tqma unda momxmareblis

molodini Camoyalibebulia misi gamocdilebis safuZvelze

anda miRebuli aqvs informaciis sxvadasxva wyaroebidan,

maT Soris mocemuli momsaxurebis reklamis

meSveobiTac.

samomxmareblo aRqma da Sesabamisad momsaxurebis

xarisxi xasiaTdeba Semdegi SesabamisobebiT: samomxamareblo

molodinsa da kompaniis xelmZRvanelobis aRqmas

Soris. xelmZRvaneli valdebulia sworad warmoadginos

ra surT momxmareblebs da romeli parametrebiT afaseben

misi kompaniis momsaxurebas e.i. menejerebis mier

samomxmareblo molodinis aRqmasa da maT gardasaxvas

momsaxurebis xarisxis maCveneblebSi: xelmZRvanelobam

momxmareblebis azris gaTvaliswinebiT konkretul muSa

standartebSi sworad unda Camoayalibos xarisxis

maCveneblebi.

momxmareblebis mier momsaxurebis xarisxi ganisazRvreba

gansazRvruli an maT mier SerCeuli parametrebis

meSveobiT. samomxmareblo molodinis Camoyalibeba

xdeba im informaciis meSveobiT, romelic vrceldeba

26


farTo auditoriisaTvis (sxvadasxva reklamebi). momsaxurebis

xarisxi am SemTxvevaSi damokidebulia momxmarebelze

miwodebuli informaciis utyuarobaze (ueWvelobaze).

momsaxurebis xarisxis gansazRvrisaTvis SeiZleba

gamoyenebuli iqnas C. bernardis “neitraluri zomebis”

koncefcia.

momsaxurebis gawevaze koncefciis arsi gamoixateba

SemdegSi: adamianis pirovnul aRqmebSi arsebobs e.w.

neitraluri zona, romelSidac nebismieri moqmedebebi ar

iwvevs sapirispiro reaqcias. ase, Tu momsaxureba aRmoCndeba

saSualo misaReb doneze momxmareblis sapasuxo

reaqcia rCeba neitraluri. dakamayofilebis grZnoba

(dadebiTi reaqcia) warmoiqmneba, rodesac momsaxurebis

xarisxi da done momxmareblis gonebaSi aRmoCndeba

neitraluri zonis sazRvrebs iqiT. rac ufro gansakuTrebulia

momxmareblisaTvis momsaxurebis parametri, miT

viwroa misi neitraluri zona.

“neitraluri zonebis” koncefciis ganviTarebas

warmoadgens e. kedotis da n. terjenis momsaxurebis

elementebis efeqtianobis tipologia, romlis Sesabamisad

momsaxurebis sxvadasxva elementebs SeiZleba hqondeT

dadebiTi an uaryofiTi reaqcia momxmareblebisagan,

xolo zogierTi arc ki iwvevs sapasuxo reaqcias.

xarisxiani momsaxurebis gawevisaTvis aucilebelia

ganisazRvros: romeli misi parametrebi qmnian dadebiT

sapasuxo reaqcias da uSualod axdens momxmareblis

aRqmis Camoyalibebas. e. kedotma da n.tarjenma

daamuSaves momsaxurebis elementebis Semdegi klasifikacia

rac damokidebulebaSia maT mniSvnelobaze samomxmareblo

aRqmebSi.

1. momsaxurebis kritikuli elementebi:

27


ayalibebs umcires neitralur zonas, warmoadgens

iseT mTavar faqtorebs, romlebic pirdapir moqmedeben

momxmarebelze.

iwvevs dadebiT an uaryofiT reaqcias imis da

damokidebulebiT Seesabameba Tu ara isini samomxmareblo

molodins. esaa momsaxurebis is minimumi, romelic

aucileblad unda iqnas Sesrulebuli mxolod imisaTvis,

rom raRaciT mainc dakmayofilebuli iyos momxmarebeli

(mag. janmrTelobis dacvis biznesis obieqtebSi, sisufTave,

yuradRebiani moqceva, Tavazianoba, keTilganwyobiloba.).

2. momsaxurebis neitraluri elementebi:

qmnian maqsimalur neitralur zonas da praqtikulad

ar moqmedeben momxmareblis aRqmaSi momsaxurebis

xarisxze (mag. personalis uniformis feri).

3. momsaxurebis miRebis kmayofilebis elementebi:

isini iwveven dadebiT reaqcias Tu momxmareblis

molodini gaxda amaRlebuli, magram araviTar (maT Soris

uaryofiTi) reaqcias ar iwveven, Tu molodini ar iqna

dakmayofilebuli. es elementebi ar amcirebs momsaxurebis

xarisxs, Tu maT igi ar Rebulobs magram,

momxmareblis gonebaSi yalibdeba damatebiTi upiratesobani

gaweuli momsaxurebisagan da amiT maRldeba mis

TvalSi momsaxurebis xarisxi.

4. imedis gamcruebeli momsaxurebis elementebi:

Tuki es elementebi ar sruldeba sworad da

mizandasaxulad, maSin isini iwveven uaryofiT reaqcias,

magram maTi Sesrulebisas swored momxmareblis reaqciaa

neitraluri (mag. mowyobilobebis remontisaTvis saWiro

masalebis adgilze danawileba, savadmyofo palataSi

Ramis naTuris moxerxebul adgilze dadgma da sxva.).

28


§1.5. xarisxis gazomva

xarisxis gazomva warmoadgens yvelaze mniSvnelovan

mecnierebatevad, teqnologiurad maRali donisa da uaxloesi

mowyobilobiT aRWurvil saqmes, rac informaciuladac

moculobiTi qmedebaa. (am da yvela sxva

SemTxvevebSi obieqtis qveS igulisxmeba firmisa da misi

saqmianobis xarisxi da Sedegi: saqoneli, momsaxureba,

samuSao, produqti, produqcia) an procesis xarisxis

raodenobrivi Sefasebis dros xSirad gamoiyeneba didi

moculobis informacia, romelic miRebulia gazomvebis

Semdeg.

gazomvebis meTodebisa da gazomvebis moTxovnili

sizustis da iaraRebis erTianobis uzrunvelyofis

Sesaxeb mecnierebas warmoadgens metrologia (berZnuli

sityvebisagan `metron~_zoma, `logos~_sityva, swavleba)

gazomvebs yovelTvis eqceoda didi yuradReba, igi

gansakuTrebiT mniSvnelovani gaxda qveynis ekonomikis

bazris kanonebze saqmianobis dros. sameurneo saqmianoba

xorcieldeba gazomvis informaciis safuZvelze. saqar-

TveloSi yoveldRiurad ramdenime aseuli milioni

sxvadasxva operacia sruldeba. miRebulia, rom

sakontrolo _ sazomi operaciebis Catarebaze xarjebi

Seadgens saerTod warmoebuli produqciis TvioTRirebulebis

20%-s, zog produqciaSi misi sidide ufro metia.

moqalaqeebis interesebis dacvisa da sameurneo

obieqtebis saqmianobis regulirebisaTvis saxelmwifo

axorcielebs metrologiur zedamxedvelobas (gazomvebis

sworad Catarebasa da sazomi mowyobilobebis sworad

gamoyenebaze zedamxedveloba). saqarTveloSi yovelTvis

maRal doneze iyo xarisxis marTvis organizebuli

sistema da produqciis xarisxis kontrols, serTificirebasa

da saerTaSoriso moTxovnebis doneze

standartebis damuSavebas xelmZRvanelobs standartiza-

29


ciis, metrologiisa da serTifikaciis departamenti

(saqstandarti). damoukidebeli saqarTvelo aT welze

metia gadis samrewvelo da sxva produqciis serTifikaciis

sistemaze. qveynis mTavroba serTifikaciis da

standartizaciis kanonis Sesabamisad miiRo dadgenileba

saqarTveloSi produqciis savaldebulo serTifikaciis

etapobrivad SemoRebis Sesaxeb (1994w. 29 agvisto) aqedan

moyolebuli mimdinareobda ganuwyveteli muSaoba da

rogorc avRniSneT saqarTveloSi dRes saqmianobs

xarisxis menejmentis saerTaSoriso standartebis mqone

30 kompania, iwarmoeba SedarebiT mniSvnelovani moculobis

saeqsporto produqcia.

saqmianobaTa sferoebi, romlebzedac xorcieldeba

saxelmwifo metrologiuri zedamxedveloba:

_ janmrTelobis dacva, veterinaria, bunebrivi

garemos dacva, Sromis usafrTxoebis dacva.

_ saxelmwifos Tavdacva.

_ savaWro operaciebi da urTierTangariSgebebi

myidvelebsa da gamyidvelebs Soris.

_ saxelmwifo saaRricxvo operaciebi.

_ geodeziuri da hidrometeorologiuri samuSaoebi.

_ sabanko, sagadasaxado, sabaJo da safosto

operaciebi.

_ produqciis savaldebulo serTifikacia.

_ erovnuli da saerTaSoriso rekordebis

registracia.

metrologiis ZiriTad funqciebs miekuTvneba: gazomvebis

damuSaveba, gazomvaTa meTodebis damuSaveba, gazomvebis

erTianobis uzrunvelyofa, gazomvebis mosaTxovni

sizustis uzrunvelyofa.

gazomvebis saSualebebi – esaa teqnikuri mowyobilobebi,

romlebic gamoiyeneba gazomvebisaTvis da gaaCniaT

normirebuli metrologiuri maxasiaTeblebi: sazomi

30


xelsawyoebi, gasazomi gardamsaxebi, gasazomi danadgarebi,

gasazomi sistemebi, zomebi.

1. zomebi – sazomi saSualebebi mocemuli zomis, sididis

(saxazavebi, sawonebi da sxva) fizikuri mniSvnelobis

aRdgena – asaxvisaTvis.

2. gasazomi xelsawyo – sazomi informaciis miRebis

3.

sazomi saSualeba, romelic operatoris aRsaqmnelad

misawvdomia. Ggasazomi xelsawyoebi iyofa saCvenebel

(cifruli da analoguri) da maregistrirebeli (TviT-

Camwerebi da sabeWdi).

gasazomi gardamsaxi – sazomi saSualeba, romelic

gamoiyeneba gasazomi informaciis signalis dasamuSaveblad,

im formaSi, romelic mosaxerxebeli iqneba

gadacemisaTvis, Semdgomi gardaqmnisaTvis, damuSave-

4.

bisa an Sesanaxad.

gasazomi danadgari – funqcionalurad gaerTianebuli

sazomi saSualebebisa da damxmare mowyobilobebis

5.

erToblioba, romelic gamoiyeneba gasazomi informaciis

misaRebad da xelmisawvdomia operatoris uSualod

aRqmisaTvis.

gasazomi sistemebi – sazomi saSualebebisa da damxmare

mowyobilobebis kompleqsi, romlebic SeerTebulia

erTmaneTTan kavSirgabmulobis arxebis meSveobiT da

gamoiyeneba sazomi informaciis signalis dasamuSaveblad

im formaSi, romelic xelmisawvdomia avtomaturi

damuSavebis, gadacemisa da gamoyenebisaTvis

marTvis avtomatur sistemebSi.

• gazomvis meTodebi – sazomi saSualebebisa da

principebis gamoyenebis midgomebis erToblioba.

gamoyofen uSualo Sefasebis meTodsa da zomasTan

Sedarebis meTods. uSualo Sefasebis meTodi esaa

sididis mniSvnelobis gansazRvra pirdapiri moqmedebis

sazomi xelsawyos Cvenebis mixedviT. zomasTan

Sedarebis meTodi esaa gasazomi sididis Sedareba im

31


sididesTan,

gamoxatuli.

romelic konkretul momentSi gvaqvs

• gazomvebis mizani --- fizikuri sididis saWiro


raodenobis mniSvnelobis gansazRvra.

fizikuri sidide --- esaa fizikuri obieqtis erTerTi

Tviseba (mag. nakeTobis masa) fizikuri sididis

raodenobrivi

erTeulebSi.

mniSvneloba gamoixateba zomis

sxvadasxva qveynebSi gamoiyeneba sakuTari erovnuli

zomis erTeulebi gazomvebis erTianobis uzrunvelyofisaTvis

1960w. zomisa da wonis saerTaSoriso

organizaciis mier miRebuli iqna erTeulebis sistema (si).

erTeulebis saerTaSoriso sistema (si) Sedgeba 7

ZiriTadi erTeulisagan, ori damatebiTi da warmoebulTa

aucilebeli raodenobisagan.

1.

Si sistemis ZiriTadi erTeulebia:

sigrZis erTeuli _ metri.

2. masis erTeuli _ kilogrami.

3. drois erTeuli _ sekundi.

4. eleqtruli denis Zalis erTeuli _ ampere.

5. Termodinamikuri temperatures erTeuli _ kelvini.

6. sinaTlis Zalis erTeuli _ Candela.

7. nivTierebis raodenobis erTeuli _ moli.

Si sistemis damatebiTi erTeulebia:

1. brtyeli kuTxis erTeuli _ radiani.

2. sivrciTi kuTxis erTeuli _ steradiani.

informacia, romelic miiReba gazomvebis procesSi

unda iyos utyuari, zusti sazomi informacia amaRlebs

miRebuli gadawyvetilebebis xarisxs da amcirebs arasawarmoo

xarjebs.

32


gazomvebis xarisxi damokidebulia Semdeg faqtorebze:

_ sazomi xelsawyos sizuste.

_ zomis meTodi.

_ momcveli garemos pirobebi.

_ gazomvis Camtareblis kvalifikacia.

gazomvis xarisxi ganisazRvreba sistemuri da

SemTxveviTi cdomilebaTa erTobliobiT.

sistemuri cdomileba rCeba mudmivad an icvleba

gansazRvruli kanonis mixedviT ganmeorebiTi gazomvebis

dros. gazomvebis xarisxi axasiaTebs sizustes, asaxvas,

siswores, msgavsebas.

sizuste _ esaa gazomvis xarisxi, romelic gamoxatavs

gazomili mniSvnelobis siaxloves namdvil

mniSvnelobasTan.

siswore _ gazomvis xarisxia, romelic gamoxatavs

sistemuri cdomilebebis siaxloves nulTan.

msgavseba _ gazomvis xarisxia, romelic gamoxatavs

gazomvis Sedegebis siaxloves erTmaneTTan, rac

Sesrulebulia Tanabar pirobebSi.

asaxva _ romelic gamoxatavs, sxvadasxva pirobebSi

Sesrulebuli gazomvis Sedegebis siaxloves erTmaneTTan.

produqciis (procesis) xarisxis maCveneblebis gazomvebi

xorcieldeba Semdegnairad:

_ Sesafasebeli parametrebis SerCeva.

_ parametris Sefasebis (dasaSvebi cdomileba)

utyuarobis xarisxis gansazRvra.

_ saWiro sizustis miRwevisaTvis gazomvebis

saSualebaTa da meTodebis SerCeva.

_ gazomvis saSualebaTa SesaZleblobebis Sefaseba,

Seasrulon TavianTi funqciebi moTxovnili sizustiT

sazomi saSualebebis perioduli Semowmebebis gziT.

_ gazomvis Sedegebis damuSavebis ganxorcieleba da

cdomilebis sididis Sefaseba.

33


Tavi II. xarisxis marTvis funqciebi da

marTvis meTodebi

$ 2.1. xarisxis marTvis principebi da

gansazRvrebani

xarisxis menejmentis mimarTulebebSi damuSavebulia

ZiriTadi terminebis saerTaSoriso standartebi.

produqciis (momsaxurebis) xarisxi: produqciis

maxasiaTeblebi da Tvisebebi, romlebic aniWeben maT

Tvisebebs daakmayofilon momxmarebelTa arsebuli an

ganzraxuli moTxovnebi.

xarisxis menejmenti: operatiuli xasiaTi saqmianobis

saxeebi da meTodebi, romlebic gamoiyeneba xarisxze

moTxovnebis Sesasruleblad.

xarisxis uzrunvelyofa: yvela dagegmili da

meTodurad gansaxorcielebeli saqmianobis saxeebi xarisxis

sistemis farglebSi, aucilebeli produqciis (momsaxurebis)

Sesaqmnelad, rac Seesabameba xarisxis moTxovnebs.

xarisxis gaumjobeseba: RonisZiebebi wamowyebuli

sawarmoTa saqmianobis Sedegianobisa da efeqtianobis

asamaRleblad.

xarisxiT xelmZRvaneloba: sawarmos marTvis saerTo

funqciis farglebSi saqmianoba, romelic sazRvravs politikas

xarisxis, miznebisa da valdebulebebis mimarTulebiT

xarisxis sistemis farglebSi, aseve axorcielebs

maT xarisxis dagegmviT, menejmentiT, uzrunvelyofiTa da

gaumjobesebiT.

_ firmis saqmianoba damokidebulia gare da Siga

garemos sxvadasxva elementebze, romlebic gansazRvraven

biznesis xarisxsa da konkurentunarianobas.

biznesis xarisxze moqmedi Siga elementebi:

34


• sawarmos saerTo menejmentis sistema.

• personalis kvalifikacia.

• xarisxian Sromaze motivaciis sistema.

• sakomunikacio sistemis Taviseburebebi.

• sawarmoo-teqnikuri bazis mdgomareoba.

• finansuri resursebis arseboba.

gare faqtorebs miekuTvneba:

• normatul-samarTlebrivi baza.

• saxelmwifo struqturebisa da sazogadoebrivi

organizaciebis moTxovnebi.

• momxmarebelTa moTxovnebi.

• momwodebelTa muSaobis xarisxi.

• sabazro konkurencia.

sawarmoze CamoTvlili elementebis gavlenis analizisa

da aRricxvisaTvis gamoiyeneba xarisxis menejmentis

sistema. Ees sistema warmoadgens mmarTveluri organoebisa

da marTvis obieqtebis, meTodebisa da saSualebebis

erTobliobas, romlebic mimarTulia maRali xarisxis

donis dadgenaze, uzrunvelyofasa da SenarCunebaze.

xarisxis menejmentis Tanamedrove sistemebis damu-

Saveba da funqcionireba xdeba Semdegi principebis safuZvelze:

1. raodenobisa da xarisxis erTianoba: saqmianobis mas-

Stabebis gafarToebisas xarisxis maRali donis

2.

uzrunvelyofa.

xarisxis amaRlebis uwyvetoba: xarisxis menejmenti

warmoadgens uwyvet process, romelic xelSemwyobia

erTis mxriv sawarmos adaptaciisa gare garemos

cvlilebebze da meores mxriv firmam mudmivad unda

gaaumjobesos mdgomareoba danaxarjebis Semcirebis,

momuSaveTa kvalifikaciis amaRlebisa da samuSaos

Sedegebze dainteresebis ganviTarebis gziT.

35


3. xarisxze sistemuri midgoma: xarisxis menejmentis

dros organizacia ganixileba, rogorc urTierTdakavSirebuli

elementebis sistema.

4. momxmareblebze orientacia: sabazro pirobebSi

xarisxi ganisazRvreba produqciis (momsaxurebis)

saboloo momxmareblis poziciis meSveobiT.

5. xarisxis kontrolis kompleqsuroba da uwyvetoba:

xarisxis amaRlebis RonisZiebebis efeqtianobis

amaRlebisaTvis xorcieldeba yvela funqcionaluri

qvedanayofis saqmianobis uwyveti da kompleqsuri

6.

kontroli (monitoringi).

serTificirebisa da standartizaciis kompleqsuroba

saqmianobis normatiul moTxovnebTan SesabamisobaTa

gamovlena xarisxis farglebSi.

7. kontrolis uzrunvelyofaze xarjebis optimizacia:

8.

xarisxis menejmentis ganxorcielebisas arasawarmoo

xarjebis gamovlena da Tavidan acileba.

xarisxze saqmianobis ekonomikuri stimulireba: ekonomikuri

winapirobebis Seqmna xarisxis gaumjobesebaze.

xarisxis menejmentis sistemis damuSaveba da

funqcionireba xorcieldeba debulebebis gamoyenebiT,

romelic mocemulia xarisxis menejmentis saerTaSoriso

standartebSi, kerZod (ISO) sso seria 9000.

xarisxis menejmentis sistemis Seqmnisa da danergvis

ZiriTadi etapebi iso-s Sesabamisad 9000 seriis mixedviT:

1. politikisa da miznebis damuSaveba xarisxis

mimarTulebiT.

2. umaRlesi mmarTvelobis valdebulebebis gansazRvra:

• sawarmoebSi xarisxis politikis damuSaveba.

• miznebis damuSaveba.

• sawarmos yvela TanamSromlamde xarisxze miznebisa

da politikis dayvana.

36


• xarisxis sistemis amocanebisa da funqciis

gansazRvra.

• xarisxis menejmentis funqcionaluri da

struqturuli saqmeebis damuSaveba.

• aucilebeli resursebiT uzrunvelyofa.

• xarisxis sistemis danergva.

• xarisxis marTvis saqmianobis analizi da kontroli.

3. kadrebis momzadeba, TanamSromelTa kvalifikaciis

amaRleba da uwyveti swavlebis sistemis Seqmna.

4. xarisxis menejmentis sistemis dokumentebiT (sabuTebiT)

damtkiceba. Ggamoiyeneba Semdegi saxis sabuTebi:

a) sabuTebi, riTac xasiaTdeba mTlianad xarisxis

menejmentis sistema da gamiznulia Siga da gare gamoyenebisaTvis

– saxelmZRvanelo xarisxze. b) sabuTebi

xarisxze (moTxovnebi produqciis an meTodis mimarT),

romlebic gamoxataven produqciis xarisxs (naxazebi,

teqnikuri pirobebi, saoperacio da sakontrolo

ruqebi). maxasiaTebeli meTodebi (meTodologiuri

instruqciebi procesebis aRweriT); personalis pasuxismgeblobis

ganmsazRvreli (pasuxismgeblobis

matrica, Tanamdebobrivi instruqciebi). g) angariSebi

xarisxze (axasiaTeben dadgenili moTxovnebis Sesrulebis

dones): auditebis Sedegebi, teqnikuri kontrolis

angariSebi, personalis kvalifikaciis

5.

amaRlebaze angariSebi, gazomvis saSualebebis kontrolis

masalebi.

xarisxis menejmentis sistemis winaswari Sefaseba.

6. xarisxis menejmentis sistemis auditi (Semowmeba).

7. xelmZRvanelobis mxridan kontroli da analizi

37


$ 2.2. xarisxis menejmentis zogadi

funqciebi da procesi

xarisxis menejmenti _ esaa mmarTveluri saqmianoba

mimarTuli defeqtebis acilebaze, gamovlenasa da

gafrTxilebaze, aseve xarsisxis gaumjobesebaze, xarjebis

Semcirebaze.

xarisxze marTvis procesis struqturas axasiaTebs

demingis cikli (demingis programa ganixileba Semdgom

TavSi). igi cnobilia rogorc abreviatura – PDCA

_PDcikli – esaa xarisxis marTvaze saqmianobis ganxorcielebis

etapebis erToblioba.

1. PPlan – gegma: miznebisa da procesebis damuSaveba,

romelic aucilebelia maRali xarisxis miRwevisaTvis

momxmareblebis moTxovnebis Sesabamisad.

2. DDo – realizacia: xarisxis uzrunvelyofaze saqmianobis

organizacia, damuSavebuli RonisZiebebis danergva.

3. Check – Semowmeba: xarisxze miRweuli Sedegebis analizi

da kontroli.

4. AAct – Sesworeba: makoreqtirebeli moqmedebis ganxorcieleba

xarisxis mudmivad gaumjobesebaze.

demingis cikli gamoxatavs xarisxis marTvis sagnobriv

mimarTulebas da gansazRvravs xarisxis mixedviT

menejerebis funqciebs.

xarisxis menejmentis ZiriTadi mizania firmis

saqmianobis uwyveti gaumjobeseba, rac mimarTulia xarisxis

amaRlebaze, xarjebis Semcirebaze, sakadro da

sawarmoo potencialis gaumjobesebaze.

xarisxis marTvis procesSi damuSavebuli ZiriTadi

amocanebi gansazRvrulia dadgenili miznebis Sesabamisad,

kerZod:

• Aarsebuli analogebis xarisxis donis Sefaseba.

38


• myidvelTa moTxovnebis analizi.

• xarisxze erovnuli da saerTaSoriso standartebis

Seswavla.

• xarisxis donis dagegmva da grZelvadiani prognozireba.

• masalebisa da sawyisi nedleulis xarisxis kontroli.

• warmoebis procesSi operaciis Semdgomi kontroli.

• mimRebi kontroli.

• eqspluataciis pirobebSi nakeTobis xarisxis kontroli.

• momxmareblebis gamoZaxilisa da reklamaciebis analizi.

xarisxis uzrunvelyofaze gamovlenilia amocanebis

gadawyvetis strategiuli, taqtikuri da operaciuli midgomebi.

xarisxis marTvis strategiuli midgomisas xdeba:

• muSavdeba xarisxze firmis misia da politika.

• yalibdeba grZelvadiani miznebi, romlebic ganapirobeben

kompaniis ganviTarebis strategias.

• ganisazRvreba xarisxis menejmentis sistemaze moTxovnebi

da misi efeqtianobis pirobebi.

• xorcieldeba miRweuli Sedegebis strategiuli kontroli

da analizi.

sawarmos marTvis operatiul da teqnikur doneebze

swarmoebs marTva: resursebis uzrunvelyofaze, axali

produqciis damuSavebasa da proeqtirebaze, personalze,

klientebis momsaxurebis procesze, sabuTebze.

xarisxis marTva xorcieldeba sxvadasxva faqtorebis

gaTvaliswinebiT, romelTa meSveobiT xdeba

xarisxis stimulireba, formireba da uzrunvelyofa.

faqtorebs, romelTa meSveobiT xdeba xarisxis

Camoyalibeba miekuTvneba:

• sawyisi masalebisa da makompleqtebeli nakeTobebis

xarisxi.

39


• mowyobilobebis xarisxi.

• teqnologiuri operaciebis xarisxi.

• momsaxure personalis xarisxi.

faqtorebs, romlebic uzrunvelyofen xarisxis

SenarCunebas miekuTvneba:

• SefuTva, Sesabamisi (markireba) niSandeba, Senaxvisa

da miwodebis pirobebi, profilaqtika da swori

eqspluatacia.

Ffaqtorebs, romelTa meSveobiT xdeba xarisxis stimulireba,

miekuTvneba:

• momuSaveTa moraluri da materialuri stimulirebis

meTodebi.

• samuSao

beseba.

adgilebze Sromis pirobebis gaumjo-

xarisxis marTvis saSualebebsa da meTodebs miekuTvneba

is xerxebi, romelTa meSveobiT marTvis organoebi

zemoqmedeben sameurneo procesze, riTac uzrunvelyofen

da xels uwyoben xarisxis aucilebeli donis miRwevas.

xarisxis marTvis saSualebebs ki miekuTvneba:

• metrologiuri saSualebebi.

• informaciis damuSavebisa da kavSiris saSualebebi.

• normatiuli dokumentebi.

xarisxis marTvis meTodebi:

• socialur-fsiqologiuri.

• Eekonomikuri.

• Oorganizaciul-teqnologiuri.

• Aadministraciul-makontrolebeli.

• Nnormatiul-samarTlebrivi.

• statistikuri.

40


$ 2.3. xarisxis menejmentis ekonomikuri arsi,

aspeqtebi da meTodebi

xarisxis uzrunvelyofaze sawarmos sawarmooteqnologiuri,

saeqspluatacio, safinanso-ekonomikuri,

marketinguli, personalisa da menejeruli saqmianoba

sabolood mimarTulia firmis konkurentunarianobis

amaRlebaze, sameurneo saqmianobis Sedegebis maCveneblebis

gaumjobesebisa da arasawarmoo danaxarjebis

Semcirebis gziT.

xarisxis menejmenti iTvaliswinebs ori fuZemdebluri

miznis miRwevas:

1. saqonlisa da momsaxurebis miwodeba, romelTa xarisxi

mTlianad Seesabameba momxmarebelTa moTxovnebs.

2. saqonlisa da momsaxurebis xarisxis uzrunvelyofaze

xarjebis minimizacia.

D dasmuli miznebis miRwevisaTvis xarisxis menejmentis

sistema eyrdnoba da iyenebs xarisxis uzrunvelyofis

ekonomikur meTodebs:

• xarisxis gaumjobesebaze saqmianobis dazRveva.

• maRali xarisxis profesiul Sedegebze TanamSromlobis

materialuri waxaliseba.

• standartebisa da teqnikuri pirobebis moTxovnaTa

SeusruleblobisaTvis ekonomikuri sanqciebi.

saqmianobis sadazRvevo dacva xorcieldeba gagrZelebuli

garantiis dazRvevis gziT, pasuxismgeblobis

dazRveviT kvebis produqtebis, xangrZlivad mosaxmari

saqonlis, momsaxurebis sferoebSi (eleqtromomarageba,

eleqtrofikacia, samedicino momsaxureba, sayofacxovrebo

momsaxureba da sxva) saqmianobis dazRveva.

rogorc mivuTiTeT, bazarze sawarmoTa konkurentunarianobis

amaRlebis uzrunvelyofa xdeba xarisxis da

momsaxurebis xarisxis mudmivad gaumjobesebiTa da

firmebis sameurneo saqmianobis rentabelobis gazrdiT.

41


amasTan erTad gaumjobesebuli maxasiaTeblebis mqone

saqonlis da momsaxurebis Seqmna dakavSirebulia TviTRirebulebis

zrdasTan, es ki arasasurvelia farTo konkurenciis

pirobebSi. Aamitom Cven gvsurs gamovyoT, rogorc

gansakuTrebuli xarisxis marTvis ekonomikuri amocanebi.

xarisxis marTvis ekonomikis ZiriTad amocanebs

miekuTvneba:

• xarisxis uzrunvelyofaze xarjebis Sefaseba.

• xarisxis menejmentze danaxarjebis optimizacia.

• xarisxis saqmianobaTa ekonomikuri efeqtianobis

gansazRvra.

xarisxis marTvis ekonomika emyareba Semdeg ZiriTad

funqciebs:

_ saqonlis (momsaxurebis) samomxmareblo Rirebuleba,

es warmoadgens nakeTobis, nivTis an momsaxurebis

fass, romelic SesabamisobaSia maT mier Sesasrulebel

funqciebTan, Tanac igi Sesatyvisia momxmareblis cnobierebaSi

mjdar asociaciasTan.

_ saqonlis, momsaxurebis sargeblianoba-esaa im

funqcionaluri maxasiaTeblebis erToblioba, romlebic

gansazRvraven maT SesaZleblobas daakmayofilos momxmareblis

moTxovnilebebi saqonlis, momsaxurebis daniSnulebasTan

Sesabamisad.

_ Tavidan acilebuli zarali-esaa sameurneo

subieqtis (firma, sawarmo) danaxarjebi, romelTa Tavidan

acileba SesaZlebeli gaxda Tavisdrouli menejeruli

RonisZiebebis gatarebiT, (mag. Ddanadgarebis muSaobaSi

mtyunebebi).

_ xelidan gaSvebuli sargebeli-iuridiuli an

fizikuri pirebis mier miuRebeli sargebeli. sxva pirebis

mier maTi uflebebis darRvevis Sedegad miuRebeli

Semosavali im produqciis realizaciiT, romelic

warmoebuli SeiZleba yofiliyo im danadgarebiT,

romlebic mwyobridan iyo gamosuli da sxva.

42


2.4. xarisxis menejmentis miznebi da meTodebi

xarisxis menejmentis ZiriTadi miznebi --- kompaniis

saqmianobis uwyvetad gaumjobeseba, romelic mimarTulia

xarisxis amaRlebaze, xarjebis Semcirebaze, sakadro da

sawarmoo potencialis gaumjobesebaze.

gansazRvruli miznebis Sesabamisad gansazRvrulia

ZiriTadi amocanebi, romlebic damuSavebulia xarisxis

marTvis procesSi:

• arsebuli analogiebis xarisxis donis Sefaseba.

• momxmarebelis moTxovnilebaTa analizi.

• xarisxze saerTaSoriso da erovnuli standartebis

Seswavla.

• xarisxis donis grZelvadiani dagegmva da prognozireba.

• Siga standartebis damuSaveba.

• sawyisi nedleulisa da masalebis xarisxis kontroli.

• warmoebis procesSi operaciis Semdgomi kontroli.

• mimRebi kontroli.

• eqspluataciis pirobebSi nakeTobaTa xarisxis kontroli.

• momxmarebelTa SeniSvnebisa da gamonaTqvamebis analizi.

xarisxis uzrunvelyofaze amocanebis gadasawyvetad

gamokveTilia strategiuli, taqtikuri da operaciuli

doneebi.

xarisxis marTvis strategiul doneze aucileblad

xdeba: xarisxis mimarTulebiT firmis politikisa da

misiis damuSaveba, yalibdeba grZelvadiani miznebi,

romliTac gamoikveTeba kompaniis ganviTarebis strategia,

ganisazRvreba moTxovnebi xarisxis menejmentis sistemis

mimarT da misi efeqtianobis pirobebi: xorcieldeba

miRweuli Sedegebis analizi da strategiuli kontroli.

43


sxvagvaria sawarmos marTvis taqtikuri da operatiuli

doneebis marTva:

_ resursebis uzrunvelyofaze; danadgarebis

xarisxze, teqnologiuri procesebis xarisxsa da

momsaxure personalis xarisxze.

xarisxis marTvis saSualebebsa da meTodebs uwodeben

im xerxebsa da teqnologiebs, romelTa meSveobiT

marTvis organoebi zemoqmedeben sameurneo procesze,

uzrunvelyofen ra xarisxis saWiro donis miRwevasa da

mxardaWeras.

xarisxis marTvis saSualebebs miekuTvneba:

_ materialuri kavSirisa da informaciis saSualebebi.

_ normatuli dokumentebi.

$2.5. xarisxis marTvis organizaciis socialurfsiqologiuri

Taviseburebebi

kompaniis funqcionirebis xarisxi ZiriTadad damokidebulia

Semdeg faqtorebze: personali, ganadgarebi,

teqnologia, masalebi, kontroli, garemo. aqedan yvelaze

mTavar faqtors warmoadgens adamianis faqtori. adamianebis

muSaobis xarisxi ganisazRvreba maTi kvalifikaciur-fiziologiuri

da fsiqologiuri maxasiaTeblebis

erTobliobiT.

momuSaveTa kvalifikacia damokidebulia miRebuli

ganaTlebis, muSaobis staJis, inteleqtualuri SesaZleblobis

doneze.

fiziologiuri maxasiaTeblebi gansazRvravs momuSavis

fizikuri mdgomareobis Taviseburebebs, romlebic

saSualebas aZlevs mas xarisxianad Seasrulos Tavisi

funqciebi (wlovaneba, profesiuli avadmyofoba da sxva).

44


fsiqologiuri maxasiaTeblebi moicavs momuSavis

dainteresebasa da mis CarTvas masSi.

demingis mixedviT momuSaveTa saqmianobis xarisxis

amaRlebisaTvis aucilebelia:

_ avamaRloT momuSaveTa kvalifikacia, gamoyenebuli

iqnas momzadebisa da gadamzadebis sistema.

_ avamaRloT momuSaveTa daintereseba saqmianobis

Sedegebis

sistema.

mimarT, gamoviyenoT motivaciis efeqtiani

personalis swavlebis (momzadebis) sistema, romelic

gamoiyeneba sawarmoebSi, unda efuZnebodes Semdeg

principebs:

• sayovelTaoba (kvalifikaciis amaRleba yvela TanamSromlis

mier: yvela donis menejerebisa da SemsrulebelTaTvis)

• aucilebloba (swavleba warmoadgens momuSaveebis


samsaxureobriv movaleobas).

uwyvetoba (momuSaveebis mier kvalifikaciis amaRleba

warmoadgens uwyvet process).

• ierarqiuli Tanmimdevroba (swavlebis ganxorcieleba

xdeba ierarqiuli struqturis mixedviT zevidan

qveviT).

Mmotivaciis sistemis mizani – yvela momuSavis SromiTi

aqtiurobisa da mwarmoeblobis amaRleba, maTi kompaniis

marTvis procesSi CarTva. gamokveTaven motivaciis

Sinaarsobriv da procesul koncefcias.

motivaciis Sinaarsobrivi koncefcia gansazRvravs

adamianebis motivaciur qcevas maTi moTxovnilebebis

xasiaTis Sesabamisad. Aam koncefcias axasiaTebs maslous

moTxovnilebebis ierarqia, romlis mixedviTac gamoyofen

adamianis moTxovnebis ganviTarebaSi xuT dones:

45


1. yvelaze dabali – fiziologiuri moTxovnilebebi-

axasiaTebs momuSaveebis pirvelad moTxovnilebebs,

sakvebi, tansacmeli, sacxovrebeli.

2. meore done-socialuri moTxovnilebebi-gansazRvraven

momuSavis moTxovnilebas hqondes urTierToba SromiTi

koleqtivis sxva wevrebTan.

3. mesame done-usafrTxoebis moTxovnileba-axasiaTebs

momuSavis moTxovnilebas iyos daculi sxvadasxva

xelyofebisagan misi sicocxle, qoneba, ojaxi,

Tavisufleba, uflebebi.

4. meoTxe done-sazogadoebriv aRiarebaze moTxovnilebaniSnavs

momuSavis swrafvas profesiul zrdaze,

winsvlaze, “karieris safexurebze”, xelmZRvanelebis

mier misi damsaxurebis aRiareba.

5. mexuTe done-(yvelaze maRali) TviTganviTarebasa da

TviTsrulyofaze moTxovnileba-gansazRvravs momuSavis

moTxovnilebas aiTvisos codnis axali dargebi,

axali Cvevebi da unarebi.

motivaciis Sinaarsobrivi koncefciis Sesabamisad

efeqtiani motivaciuri xerxebis dasamuSaveblad menejerma

unda gamoikvlios Tu ra moTxovnilebebis doneze

imyofeba momuSave da ra surs man miiRos Tavisi

samuSaosagan.

motivaciis procesuli koncefcia damyarebulia

maszed, rom adamianis qceva dakavSirebulia ara marto

mis moTxovnilebebTan, aramed mis mier situaciis Sinagan

SefasebebTan da molodinTan, rac dakavSirebulia qcevis

SerCeuli tipis SesaZlebel SedegebTan.

mocemuli koncefcia sainteresoa imiT, rom

TiToeuli adamiani Taviseburad da sxvadasxvagvarad afasebs

Tanabari Sromis erTnairad dajildoebas (waxalisebas)

maTi moTxovnilebebisa da waxalisebis faseulobis

molodinTan dakavSirebiT.

46


procesuli koncefciis Sesabamisad menejerma

aucileblad unda icodes aramarto momuSaveTa qcevis

motivebi, aramed aseve maT mier sakuTari saqmianobis

TviTSefasebis Taviseburebebi.

momuSaveTa motivaciisas SeiZleba gamoyenebuli

iqnas materialuri da socialur-fsiqologiuri meTodebi.

Mmaterialuris dros motivacia eyrdnoba momuSaveebis

ekonomikuri waxalisebis gamoyenebas. maTi Sromis

xarisxis gaumjobesebaze –premiebisa da bonusebis gacema,

sargoebis gazrda, socialur-fsiqologiuri meTodebi

damyarebulia momuSaveebSi pasuxismgebluri urTierTobebis

gazrdaze miRebuli Sedegebis xarisxze, kompaniis

erTgulebaze (SromiTi motivacia-moraluri waxaliseba,

statusuri motivacia _ samsaxurSi win waweva).

maRalxarisxiani Sromis motivaciis forma, romelic

gamoiyeneba sawarmoSi, aseve momuSavis midgomis xasiaTi

Tavisi saqmianobis mimarT, ganisazRvreba firmis

korporaciuli kulturiT.

korporaciuli kultura-esaa muSaobis stili, tradiciebi,

faseulobani, mrwamsi da Sina garemos Taviseburebebi,

romlebic gansazRvraven sawarmos strategiul

saxes.

korporaciuli kultura warmoadgens im mkvebav

garemos, romelSidac viTardeba firma. Kkorporaciuli

kulturis formirebisTvis, romelic SromiT koleqtivs

orientirebas ukeTebs maRali Sedegebis miRwevaze,

aucilebelia dacul iqnas sami piroba:

1. Zlieri lideris arseboba (firmis xelmZRvaneli),

romelic adgens saxelmZRvanelo principebs da

umaRles orientirebas kompaniis ganviTarebis

saqmeSi.

2. kompaniis yvela momuSavis wrfeli grZelvadiani

erTguleba, damyarebuli tradiciebis mimarT.

47


3. namdvili zrunva im ZiriTadi elementebis keTildReobaze,

romlebic gansazRvraven kompaniis

muSaobas-myidvelebi, gamyidvelebi, aqcionerebi.

firmis kulturas gansazRvraven:

sawarmos organizaciuli struqtura, menejmentis

meTodebi, komunikaciuri sistema, sakadro politika,

socialur-fsiqologiuri klimati.

organizaciuli struqtura axasiaTebs organizaciis

elementebis movaleobasa da urTierTobebs. Mmdgradi

urTierTqmedeba da integracia (gaerTianeba) qvedanayofebisa

kompaniis ganviTarebis erTiani miznebis miRwevisaTvis,

raTa uzrunvelyofili iqnas xarisxis dargSi

sasurveli Sedegis miReba.

menejmentis meTodebi gansxvavdebian erTmaneTisagan

centralizaciis donis (marTvis maRal doneze mbrZanebluri

uflebamosilebis koncentracia) uflebamosilebis

delegirebis xarisxis, marTvis stilis mixedviT. xarisxis

amaRlebisaTvis saWiroa amocanebis nawili gadacemuli

iqnas dabali rgolis menejerebze, gamokvleul iqnas

rigiTi TanamSromlebis azri sawarmoSi xarisxis uzrunvelyofis

problemebze.

komunikaciuri sistema-gansazRvravs qvedanayofebis

informaciul uzrunvelyofas. momuSaveTa dainteresebis

zrda Tavisi saqmianobis Sedegebis Sesaxeb xels uwyobs

sawarmoSi saqmeebis mdgomareobis Sesaxeb informaciulobas.

moqnili sakadro politika uzrunvelyofs gamocdil

da axalgazrda (romlebsac SeuZliaT swavla)

TanamSromlebis optimalur Sefardebas, aseve keTilganwyobili

fsiqologiuri klimati qmnis xarisxiani SromisaTvis

damatebiT stimulebs.

amgvarad, samuSaoze dainteresebis zrda da pasuxismgebluri

urTierTobebis ganviTarebas xels uwyobs:

_ saintereso da sxvadasxvagvari samuSao.

48


_ kvalifikaciis mudmivad zrda.

_ sawarmosTvis mniSvnelovani gadawyvetilebebis

miRebaSi monawileoba.

_ xelmZRvanelobisagan dadebiTi Sefaseba.

_ samsaxureobriv safexurze winsvla.

sawarmoebSi xarisxis uzrunvelyofis problemebis

gadawyvetisaTvis gamoiyeneba specialuri qvedanayofebi ---

xarisxis jgufebi, romlebic aerTianeben yvela qvedanayofis

warmomadgenlebs. maT ZiriTad miznebs miekuTvneba:

_ saqmianobis gaumjobeseba da sawarmos

konkurentunarianobis uzrunvelyofa.

_ personalis ganviTarebisaTvis keTilsasurveli

socialur-fsiqologiuri mdgomareobis Seqmna.

_ erToblivad ideebis wamoweva muSaobaSi dabali

xarisxis Tavidan acilebis RonisZiebebis dasamuSaveblad.

$2.6. xarisxis marTvis organizaciulteqnologiuri

meTodebi

xarisxis menejmentis sistemis danergvisa da

srulyofisaTvis gamoiyeneba xarisxis analizis tipuri

funqcionaluri teqnologiebi, kerZod:

_ funqcionalur-RirebulebiTi analizi.

_ FMEA _ analizi.

xarisxis analizis meTodebis damaxasiaTebeli saxea,

is, rom maT safuZvelSi devs gamosakvlevi obieqtis Tu

sistemis funqciis gageba, rogorc xarisxis ZiriTadi

faqtorisa.

funqcionalur-RirebulebiTi analizi – esaa nakeTobis

mier misi funqciebis Sesrulebaze danaxarjebis

analizis teqnologia. Ees meTodi gamoiyeneba aTvisebuli

prodiqciis warmoebaze xarjebis minimizaciisaTvis, ise

49


om ar gauaresdes misi xarisxi; aseve dasamuSavebeli

nakeTobebis TviTRirebulebis SemcirebisaTvis.

meTodis ZiriTadi Sinaarsia – arafunqcionaluri

xarjebis gamovlena, rac araa dakavSirebuli nakeTobis

daniSnulebasTan, maTi Semdgomi Tavidan acilebis mizniT.

am meTodis gamoyenebisas ganisazRvreba teqnikuri obieqtis

an sistemis elementebis funqciebi, tardeba im xarjebis

analizi, romelic gaweulia gamovlenili funqciebis

realizaciaze xarjebis maqsimalurad Semcirebis mizniT.

funqcionalur – RirebulebiTi analizis meTodis

principebi:

1. myidvelisTvis obieqtis funqciis mniSvnelovnobis

Sesabamisoba mis fasTan. (funqcionalobisa da

gasayidi fasis Sesabamisoba).

2. sistemuri midgomebis gamoyeneba (nebismieri obieqti

ganixileba ara izolirebulad, aramed elementis

saxiT (qvesistema) ufro maRali rangis sistemaSi).

3. funqcionaluri midgoma (obieqti ganixileba, rogorc

mis mier Sesrulebuli funqciebis erToblioba).

4. koleqtiuri midgoma (am meTodis ganxorcielebaSi

monawileobs sxvadasxva dargebis specialistebi).

TiToeuli obieqtis daniSnuleba ganisazRvreba misi

funqciebis SemadgenlobiT. Oobieqtis funqciebi iyofa

Siga da gare funqciebad.

gare funqciebi axasiaTeben mTlianad obieqts, gamoxataven

maT Tvisebebs moxmarebis sferoSi (mag; saaTis

funqciaa drois Cveneba) da iyofa Semdeg funqciebad:

_ ZiriTadi funqciebi, romlebic axasiaTeben obieqtis

daniSnulebas.

_ meorexarisxovani funqciebi, romlebic uSualod

ar moqmedeben obieqtis gamoyenebaze, magram aumjobeseben

mis momxmareblur Tvisebebs.

50


Siga funqciebi aTvisebulia obieqtis Semadgeneli

elementis meSveobiT da gamoxataven urTierTkavSirsa da

urTierTdamokidebulebas obieqtis SigniT da iyofa:

_ ZiriTadi funqciebi uzrunvelyofen obieqtis

Sromisunarianobas da xels uwyoben maTi mTavari

funqciebis realizacias.

_ meorexarisxovani funqciebi, romlebic xels

uwyoben ZiriTadi funqciebis ganxorcielebas. Aamis garda

sasargeblo funqciebi gansazRvraven obieqtis sargeblobianobasa

da funqcionalobas. neitraluri funqciebi

ar aumjobesebs nakeTobis efeqtianobas da ar ayeneben

zians.

saziano funqciebi axasiaTeben SesaZleblobas

zianis miyenebaze obieqtis gamoyenebis dros.

nakeTobis ufro Rrmad analizisaTvis gamoiyeneba

FMEA – analizi, rogorc funqcionalur-RirebulebiT

analizTan erTad, ise mis garda. Ees meTodi saSualebas

iZleva SevamciroT xarjebi da riskebi defeqtebis

warmoqmnis dros. igi gamoiyeneba axali procesis an

produqciis mimarTebaSi. FMEA – konstruqciis analizia

da avlens momxmareblis riskebs, xolo analizi procesisa

ki mwarmoeblis (mimwodeblis) riskebs. Ees meTodi

moicavs or etaps: modelis agebisa da gamokvlevis

etapebi.

modelis kvlevis etapze ganisazRvreba:

1. potencialuri defeqtebi nebismieri elementisaTvis,

rac uSualodaa dakavSirebuli:

_ funqcionaluri elementis mtyunebasTan (rRveva,

mtvreva da a.S.)

_ elementis mier misi sasargeblo funqciebis

araswori Sesruleba (sizustisagan, mwarmoeblobisagan

da a. S.).

_ elementis saziano funqciebi.

51


2. defeqtebis potencialuri mizezebi: analizisTvis

SeiZleba gamoyenebuli iqnas isikavas diagramebi, romlebic

aigeba obieqtis TiToeuli funqciisaTvis, rac

dakavSirebulia defeqtebis warmoqmnasTan.

3. defeqtis arsebobisas SesaZlebeli Sedegi nakeTobaSi

momxmareblisaTvis mwarmoeblobis Semcireba, momxmareblis

qonebasa da janmrTelobaze zianis miyenebis

SesaZlebloba.

4. momxmareblis riskis parametric – axasiaTebs momxmareblisTvis

defeqtebis Sedegebis warmoSobis albaTobas.

$2.7. xarisxis menejmentis statistikuri meTodebi

xarisxze sawarmos saqmianobis efeqtianobis

SefasebisaTvis saWiroa

periodulad CavataroT kontroli. kontrols

eqvemdebareba:

• nedleuli da makompleqtebeli nakeTobebi (Sesavali

kontroli).

• mza produqcia (mimRebi kontroli).

• teqnologiuri procesebi.

• xarisxis menejmentis sistema.

Kkontroli tardeba produqciis an momsaxurebis

sasicocxlo ciklis yvela stadiaze.

xarisxis menejmentis ISO seria 9000 saerTaSoriso

standartebis Sesabamisad sawarmoSi xarisxis kontroli

SeiZleba ganxorcieldes statistikuri meTodebis meSveobiT.

statistikuri meTodebi saSualebas iZlevian Tavidan

aviciloT subieqtivizmi gadawyvetilebis miRebis dros,

droulad gamovavlinoT procesis parametrebis cvli-

52


lebis tendenciebi, SevamciroT misi aramdgradoba da

avaridoT defeqtebis warmoSoba.

es meTodebi emyareba maTematikuri statistikis gamoyenebas

eqsperimentul-Teoriuli damokidebulebebis analizis

dros.

statistikuri kontrolis mizania xarisxis SemTxveviTi

cvlilebebis Tavidan acileba, romelic gamowveulia

gansazRvruli mizezebiT. igi xorcieldeba: teqnologiuri

procesebis statistikuri kontroliT. warmoebuli

produqciis (gaweuli momsaxurebis) xarisxis Sesabamisobis

Semowmeba dadgenil moTxovnebTan.

procesis stabiluroba xasiaTdeba sizustisa da

mdgradobis (saimedobis) maxasiaTeblebiT.

procesis sizustis kontrolis obieqtebs miekuTvneba

teqnologiuri procesis yvela elementi.

_ produqcia misi damzadebis sxvadasxva stadiebze.

_ danadgarebi.

_ momsaxure personalis qmedebebi.

warmoebuli produqciis statistikuri kontrolis

xarisxi amocanaa – partiis gamowuneba, riTac xdeba

defeqturi egzemplarebiT im donis amaRleba, rac

reglamentirdeba sawarmos normaluri saqmianobisaTvis

normatuli dokumentebis meSveobiT.

1. statistikuri meTodebi, romlebic gamoiyeneba xarisxis

menejmentis ganviTarebisaTvis. statistikuri erTobliobebis

analizis meTodi ixmareba gasaanalizebeli

parametris cvlilebis SemTxveviTi xasiaTis informaciis

gamosakvlevad, saSualebas iZleva davadginoT

damokidebuleba Sesaswavli faqtorebisa SemTxveviTi

faqtorebisagan, gamoavlinos kavSiri SemTxveviT da

araSemTxveviT sidideebs Soris. maT miekuTvneba

regresiuli, dispersiuli da faqtoruli analizi.

2. ekonomikur-maTematikuri meTodebi warmoadgens ekonomikuri,

maTematikuri da kibernetikuli meTodebis Sexa-

53


mebas. gamoiyeneba sistemis optimizaciisaTvis, e.i. iseTi

saukeTeso variantis sapovnelad, romelic airCeva

SesaZlebeli variantebis erTobliobidan miRebuli

kriteriumis (optimaluroba) gaTvaliswinebiT. Aaq

gaiTvaliswineba: imitaciuri modelireba, TamaSebis

Teoria, funqcionalur-RirebulebiTi analizi da a.S.

3. grafikuli meTodi gamoyenebisas ubraloa, SeiZleba

gamoyenebuli iqnas sawarmos yvela TanamSromlis mier

maT samuSao adgilebze. igi gamoiyeneba damoukideblad

an sxva meTodebTan SexamebiT. maT miekuTvneba kerZod

“xarisxis Svidi instrumenti”. E

esaa xarisxis menejmentis instrumentebi, romlebic

iaponelma specialistebma (k. isikava) SearCies. Svidi yvelaze

martivi da efeqturi statistikuri meTodebia:

1. sakontrolo furceli.

2. paretos diagrama.

3. mizezobriv-sagamoZiebo diagrama.

4. histogramebi.

5. gafantvis diagrama.

6. monacemTa ganfena.

7. sakontrolo ruqa.

aqedan ufro dawvrilebiT ganvixiloT zogierTi:

1. sakontrolo furceli produqciis defeqtianobis

Sesaxeb pirveladi informaciis Segrovebisa da mowesrigebis

saSualebaa. gamoiyeneba gansazRvruli defeqtis

warmoqmnis sixSiris gamovlenisTvis. sakontrolo furcelSi

Seitaneba: Sesaswavli obieqti, sakontrolo

parametrebze monacemebis registraciis cxrili, kontrolis

adgili, gakontrolebis dro, TanamSromlis

Tanamdeboba da gvari, romelmac ganaxorciela kontroli,

dakvirvebis xangrZlivoba da sakontrolo sazomi

xelsawyos dasaxeleba.

2. paretos diagrama – esaa svetiseburi diagrama, romelic

gamoiyeneba gansaxilveli faqtorebis gamosaxulebaTa

TvalsaCinoebisaTvis. Pparetos principebTan Sesa-

54


amisad sistemaSi elementebis umcires nawils gaaCnia

didi mniSvneloba 20:80 proporciaSi. (20% elementebisas

gaaCnia 80%-iani mniSvneloba), amitom xarisxze problemebs

iwvevs arsebuli defeqtebis umniSvnelo raodenoba.

Pparetos diagramis mizania gamoavlinos is problemebi,

romlebic ufro Zlier gavlenas axdenen xarisxze

(xarisxis ganmsazRvrelebi). Pparetos diagramis ageba

xdeba Semdegnairad:

• ganisazRvreba faqtorebi, romlebic gavlenas axdenen

xarisxze.

• Sefasdeba TiToeuli faqtoris SefardebiTi mniSvneloba.

• aigeba svetisebri diagrama TiToeuli faqtoris mniSvnelobis

vardnis mixedviT.

• aigeba kumulaturi mrudi (dagrovili jamis mrudi –

TiToeuli Semdgomi mniSvneloba miiReba mimdinare da

wina mniSvnelobebis SejamebiT).

• swarmoebs diagramis analizi, romlis procesSi xdeba

mniSvnelovani da nakleb mniSvnelovani faqtorebis

dajgufeba.

3. mizezobriv-sagamoZiebo diagrama esaa grafikulad

mowesrigebuli faqtorebi, romlebic gavlenas axdenen

analizis obieqtze. igi gamoxatavs mizezobriv kavSirs

obieqtis (procesis) xarisxsa da im faqtorebs Soris,

romlebic gansazRvraven xarisxs.

mocemuli sqema SemoTavazebulia iaponeli mecnieris

k. isikavas mier. isikavas diagramaSi TandaTanobiTaa

danawilebuli faqtorebi, romlebic ganapirobeben gamosakvlevi

obieqtis xarisxs. SeiZleba gamoyenebuli iqnas

firmis saqmianobis xarisxis damokidebulebebis sxvadasxva

faqtorebze TvalsaCinoebisaTvis.

elementebs, romlebic gansazRvraven xarisxs miekuTvnebian:

55


_ personali (kvalifikacia, ganaTleba, muSaobis

gamocdileba, profesiuli xerxebi).

_ meTodi (teqnologia, menejmentis meTodi).

_ manqana (danadgarebi, moraluri da fizikuri cve-

Tis xarisxi).

_ masala (nedleulisa da makompleqteblebis Tvisebebi).

_ kontroli (kontrolis meTodebi, kontrolis

perioduloba, kontrolis saSualebebi).

_ garemo (sawarmoo, inovaciuri, samewarmeo,

infrastruqtura).

4. histograma _ svetiseburi diagrama gansazRvruli

parametris ganmeorebis sixSiris gamosaxatavad. saSualebas

gvaZlevs SevafasoT parametrebis ganbneva da

teqnologiuri amocanebis mdgradoba.

5. gafantvis diagrama _ gamoiyeneba sxvadasxva

sidideebis erTmaneTze damokidebulebis gasagebad.

gamovlena xdeba korelaciuri analizis meSveobiT.

6. monacemTa ganfena (stratifikacia). statistikuri

monacemebis jgufebad danawileba maTi sxvadasxva niSnebis

mixedviT ganfenis mizniT.

7. sakontrolo ruqa gamoiyeneba saregulirebeli

parametris droSi cvlilebebis dakvirvebisaTvis. Pproduqciis

xarisxi damokidebulia teqnologiuri procesis

stabilurobaze. ruqebi saSualebas iZleva gavaanalizoT

droSi teqnologiuri procesis maxasiaTeblebi da gamovavlinoT

SesaZlebeli gadaxrebi.

sakontrolo ruqis meSveobiT arkveven imyofeba Tu

ara saregulirebeli parametris mniSvneloba dasaSvebis

sazRvrebSi, rac saSualebas gvaZlevs gavigoT gamoyenebuli

teqnologiis stabilurobis done. saregulirebeli

parametris mniSvnelobis gamosvla dasaSvebis sazRvrebs

56


gareT gviCvenebs aramdgrad process. teqnologiuri procesis

stabilurobis cvlilebis prognozireba SesaZlebelia

parametris mniSvnelobis dasaSvebis sazRvrebidan

gamosvlamde Semdegi niSnis mixedviT:

1. regulirebis sazRvrebis siaxloves Cndeba saregulirebeli

parametris ramdenime Tanmimdevruli mniSvneloba.

2. mniSvneloba imyofeba centraluri xazidan erT mxareze.

(saSualo mniSvneloba gadaadgildeba centridan).

3. sakontrolo parametris mniSvneloba Zlier gafantulia.

4. arsebobs parametris mniSvnelobis miaxloebis tendencia

dasaSvebis erT sazRvarTan.

57


Tavi III. xarisxis menejmentis sruli

strategia

$ 3.1. xarisxis menejmentis ganviTarebis etapebi

xarisxis menejmentis Tanamedrove koncefcia

emyareba xuT ZiriTad etaps, romliTac naTlad sCans

xarisxis menejmentis evolucia.

1. xarisxis menejmentis sistemuri midgomis formireba

(teiloris sistema – 1905w) _ produqciis xarisxi

ganisazRvreba, rogorc standartebTan Sesabamisoba.

teiloris sistemis mixedviT xarisxis menejmentis

principebia:

_ xarisxze moTxovna ganisazRvreba daSvebebis

velebis saxiT (zeda da qveda zRvari).

_ sawarmoSi specialuri specialistebis gamoyeneba

xarisxis kontrolisaTvis-inspeqtorebi (saqarTveloSi

teqnikuri gamkontrolebeli).

_ xarisxiani Sromis motivacia, xorcieldeba defeqtebisa

da wunisaTvis jarimebiT, SeiZleba ganTavisuflebac.

_ momuSaveTa swavleba moicavs swavlebas profesiul

codnaze, unarebsa da xerxebze, maT Soris sakontrolo-sazom

mowyobilobebze muSaobis unarebi.

_ TiToeuli nakeTobis xarisxis kontroli

2. xarisxis statistikuri marTva (1924w)_produqciis

xarisxi ganisazRvreba standartebTan SesabamisobiTa da

teqnologiuri procesebis stabilurobiT. Aam SemTxvevaSi

xarisxis menejmentis principebia:

_ statistikuri meTodebis gamoyeneba (sakontrolo

ruqebi) xarisxis marTvis dros (statistikuri Sesasvleli

da statistikuri mimRebi kontoli).

_ xarisxze statistikuri kontrolis Casatareblad

inJinerTa gamoyeneba.

58


_ defeqtebis gamovlenis gziT defeqtebis aridebaze

muSaobis prioriteti.

_ xarisxianad momuSave TanamSromlebis materialuri

stimulireba.

_ swavlebis sistemaSi aucileblad unda Sediodes

statistikuri meTodebis Seswavla.

3. xarisxis totaluri (sruli) marTvis koncefcia.

TQC (1950w) produqciis, procesebis, saqmianobis xarisxi

rogorc sabazro moTxovnebis Sesabamisoba.

_ xarisxis dokumentirebuli sistemebis damuSaveba

da danergva.

_ sawarmos yvela qvedanayofis pasuxismgeblobisa

da uflebamosilebis gansazRvra xarisxze. (aramarto

xarisxis samsaxuri, aramed mTlianad sawarmo).

_ TQC -ze swavleba.

_ xarisxis uzrunvelyofaze saqmianobaSi TanamSromlebis

mTlianad CarTvis formis motivacia.

_ serTificirebis gamoyeneba, rogorc mesame mxrisagan

xarisxis dasturis instrumenti (myidvelisa da

mwarmoeblis garda).

4. xarisxis marTva xarisxis menejmentis saerTa-

Soriso standartebis ISO seria 9000 safuZvelze (1970-

1980ww). xarisxi rogorc momxmareblebisa da TanamSromlebis

moTxovnilebebis dakmayofileba. xarisxis menejmentis

principebi:

_ xarisxis sistema-esaa kompleqsuri sistema, romelic

mimarTulia mudmiv gaumjobesebaze, xarjebis minimizaciasa

da miwodebaze “zustad droSi” JIT(Just in Time).

_ xarisxis uzrunvelyofasTan dakavSirebuli

problemebis gadawyvetisa da analizis koleqtiuri

formebis gamoyeneba.

_ swavleba xdeba mudmiv da uwyvet procesad.

_ xarisxis dasabuTebisaTvis ISO standartebis

seria 9000-is safuZvelze serTifikaciis gamoyeneba.

59


5. xarisxis sruli menejmenti TQM (1989w dRemde)

xarisxi, rogorc sazogadoebis, momxmareblebis moTxovnilebebis

dakmayofileba. xarisxis menejmentis principebi:

_ xarisxis sistemis safuZvels warmoadgens saerTa-

Soriso standartebi Y ISO seria 14000 (ekologiuri

menejmentis standartebi).

_ saWiroa ara marto konkretuli momxmareblebis

gamonaTqvamebisa da azrebis aRricxva, aramed saWiroa

sazogadoebrivi azris Seswavla.

_ motivaciis socialur-fsiqologiuri meTodebis

gamoyeneba, xarisxis marTvaSi TanamSromlebis CarTva,

xarisxis TviTSefaseba.

_ momwodeblebTan kavSiris gaZliereba.

_ TQM -is Seswavla.

_ xarisxis dasabuTebisaTvis serTificirebis ganxorcieleba

seria 9000 Y ISO-sTan Sesabamisad.

$3.2. xarisxis sistemuri menejmentis gaumjobeseba

xarisxis menejmentis Tanamedrove sistemebi emyareba

e. demingis programebs, romelmac SesTavaza igi 1950

w da ganaviTara 1992 wlamde.

Tavis mxriv demingis programa emyareba Suxartis im

naSromebs romelic exeba statistikur marTvas da Sedis

Semdegi debulebebi:

_ nebismieri saqmianoba SeiZleba ganxilul iqnas,

rogorc teqnologiuri procesebis erToblioba da amitom

SeiZleba iqnas gaumjobesebuli (procesuri midgoma).

_ sawarmo SeiZleba ganxilul iqnas, rogorc

sistema, romelic imyofeba stabilur an arastabilur

mdgomareobaSi. (sistemuri midgoma).

60


_ sawarmos umaRlesma menejmentma Tavis Tavze unda

aiRos pasuxismgebloba sawarmos saqmianobaze.

demingis programaSi ki Sedis Semdegi danayofebi:

1. “ToTxmeti punqti”.

2. Svidi “sasikvdili avadmyofoba”.

3. “siZneleebi da falstartebi”

4. demingis jaWvuri reaqcia.

`ToTxmeti punqti” esaa demingis programis nawili,

romelSic Sedis rekomendaciebi menejerebisaTvis, romlebic

amuSaveben da nergaven xarisxis menejmentis sistemas

TavianT sawarmoebSi.

1. aucilebelia uwyvetad gavaumjobesoT xarisxi sawarmoSi

(mudmivi gaumjobesebis procesi).

2. sawarmos konkurentunarianoba ganisazRvreba sawarmoSi

miRebuli xarisxis filosofiis meSveobiT.

3. ar arsebobs xarisxis damokidebuleba mTlian kontrolze.

4. biznesis strategia orientirebuli unda iyos moklevadian

mogebaze (miuRebelia xangrZlivad gamoiyeno

konkurenciis fasis formebi).

5. aucilebelia mudmivad avamaRloT xarisxi da SevamciroT

xarjebi. (xarjebis mudmivad gaumjobesebisa da

xarjebis Semcirebis principi).

6. aucilebelia samuSao adgilebze gvqondes kadrebis

momzadebis sistema.

7. aucilebelia gamoyenebuli iqnas efeqtiani mmarTvelobis

sistema, romelic mimarTuli iqneba momuSaveTa

mier mwarmoebluri SromisaTvis keTilsasurveli pirobebis

Sesaqmnelad.

8. aucilebelia gamoyenebul iqnas efeqtiani komunikaciebi

yvela doneze (vertikaluri da horizontaluri).

9. aucilebelia Tavidan aviciloT qvedanayofebis gancalkeveba

ganviTarebis erTiani miznebis damyarebis

61


gziT, romlebic gansazRvrulia mTeli sawarmos

ganviTarebis miznebiT.

10. aucilebelia ignorireba gavakeToT xelmZRvanelobis

im mowodebaze, romelic exeba nulovan wuns.

11. araa rekomendirebuli avagoT saqmianoba xarisxis

menejmentze mxolod mtkice normebis dadgenis gziT.

12. saWiroa Seiqmnas Sromis swori motivaciis sistema,

imisaTvis rom TanamSromlebi amayobdnen TavianTi

SromiT.

13. saWiroa sawarmoSi dainergos TanamSromelTa TviTsrulyofis

sistema.

14. rekomendirebulia ganisazRvros sawarmos xelmZRvanelobis

movaleobebi xarisxis mudmivad gaumjobesebaze.

“Svidi sasikvdilo avadmyofoba” – esaa demingis

programis nawili, romelic moicavs im faqtorebs, rac

auaresebs xarisxze muSaobas.

1. dagegmva --- kompaniebi konkurenciis pirobebSi Tavisi

saqmianobis ganxorcielebisas ar arian moqnilni da

xistad arian gegmebze damokidebuli, amitom ver

uzrunvelyofen bazris moTxovnebis dakmayofilebas da

maTze araa moTxovna.

2. aqcenti gadatanilia moklevadian mogebaze – xarisxis

Seqmnaze saqmianobas gaaCnia grZelvadiani xasiaTi da

xSirad kapitaltevadia. sawarmos orientacias investiciebis

swrafad dabrunebaze aranairad ar uwyobs xels

xarisxis gaumjobesebas.

3. momuSaveTa Sromis Sefaseba formaluri maCveneblebiT

– momuSaveTa Sromis xarisxis SefasebisaTvis aucilebelia

SeirCes is maCveneblebi, romlebic gamoxataven

maT profesiul dones.

4. maRali donis mmarTvelobaSi gadaadgilebaTa maRali

done – axali xelmZRvaneli yovelTvis gansazRvravs

axal politikas da axal strategias firmis ganviTa-

62


ebaze. strategiaTa xSiri cvla xels ar uwyobs

stabilurobas da rogorc Sedegi auaresebs firmis

funqcionirebis xarisxs.

5. marTva mxolod raodenobrivi maCveneblebis safuZvelze

– firmis muSaobis xarisxi SeiZleba gamoixatos ara

marto raodenobrivi saxiT (rentabeloba, mwarmoebloba,

sabrunavi saxsrebis brunvadoba, mogeba da sxva) aramed

im maCveneblebiTac, romelTa gamoxatva ar SeiZleba

raodenobiT. (mag. sawarmoSi fsiqologiuri klimati,

socialuri garemo da sxva).

6. zemaRali socialuri xarjebi – arasawarmoo xarjebis

zedmetad gazrda auaresebs firmis finansur mdgomareobas,

rac xels ar uwyobs xarisxis amaRlebas.

7. zemaRali xarjebi romelic gaweulia wundebuli

produqciis dabrunebiT – TiToeuli nakeTobis xarisxis

kontroli mniSvnelovnad zrdis saqmianobis

xarjebs da rogorc Sedegi amcirebs mogebas. Mmagram

wundebuli produqciis raodenobis gazrda im donis

zeviT, romelic maRalia normatiul mniSvnelobaze,

uaryofiTad moqmedebs sawarmos finansur maCveneblebze.

sakuTari Sromis saboloo Sedegebze momuSaveTa

dainteresebis mizniT demingma SemogvTavaza sqema e.w.

jaWvuri reaqcia, radganac misi yvela TanamSromlamde

dayvanis Semdeg amoqmeddeba Sida motivaciis meqanizmi

xarisxze.

“jaWvuri reaqcia demingis mixedviT”-esaa moqmedebaTa

Tanmimdevroba, romelic gansazRvravs urTierTobas

Semsruleblis Sromis xarisxsa da sawarmos

efeqturobasa da Semsruleblis sawarmoSi stabilur

mdgomareobas Soris.

1. firmis calkeuli muSakebis muSaobis xarisxis

amaRleba.

2. mwarmoeblobis amaRleba.

3. xarjebis Semcireba.

63


4. moTxovnis doneze fasis dadgena.

5. bazarze firmis poziciebis ganmtkiceba.

6. firmis ekonomikuri mdgomareobis gaumjobeseba.

7. firmaSi momuSaveTa mdgomareobis gaumjobeseba.

demingis programaSi ZiriTadi yuradReba daTmobili

aqvs momuSaveTa efeqtiani muSaobis organizacias, rac

xarisxis matarebelia. Mmocemuli programa miRebuli da

gamoyenebuli iqna cnobili mecnieris feigenbaumis SromebSi,

magram maT Soris arsebobs arsebiTi mniSvnelovani

gansxvavebebi: man gamokveTa xarjebis is Semadgeneli

nawilebi, romelTa optimizacia aucilebelia xarisxis

marTvis dros: 1. xarisxis Sefasebis Rirebuleba. 2.

sawarmoo xarjebis Rirebuleba. 3. kargvebis Rirebuleba.

feigenbaumis mixedviT xarisxis mTliani Rirebuleba

Seesabameba CamoTvlili elementebis jams da xarisxis

gaumjobesebis mizania- mocemuli xarjebis Semcireba.

amgvarad xarisxis marTvis menejmenti orientirebulia

ori ZiriTadi miznis miRwevaze:

_ produqciis (saqoneli, momsaxureba) Sesabamisoba

momxmareblebis moTxovnebTan (xarisxis sasaqonlo

faqtori).

_ produqciis (momsaxurebis) warmodgenisas xarjebis

minimizacia (xarisxis teqnologiuri faqtori).

feigenbaumma SeimuSava principebi, romlebic gansazRvraven

xarisxs:

1. xarisxi esaa momxmareblis moTxovnebis Sesatyvisi.

2. xarisxisa da Rirebulebis urTierTdamokidebuleba.

3. xarisxi damokidebulia yoveli momuSavis CarTvaze

xarisxis gaumjobesebaze.

4. xarisxi-firmis marTvis mizani.

5. xarisxi damokidebulia firmis sainovacio potencialze.

6. xarisxi moiTxovs ganuwyvetliv gaumjobesebas.

7. xarisxi damokidebulia momwodeblebze.

64


$3.3. xarisxis sruli menejmentis strategia

TQM-is koncefcia esaa xarisxis saerTaSoriso

menejmentis standartebis ISO seria 9000-is safuZveli.

TQM - esaa xarisxis kompleqsuri marTva sawarmos yvela

funqcionalur qvedanayofebSi, marTvis yvela doneze,

produqciis sasicocxlo ciklis yvela stadiaze. ISO-s

standartebis Sesabamisad TQM MgansazRvravs organizaciis

marTvis meTods, romelic: 1.. damyarebulia yvela

momuSavis efeqtian saqmianobaze. 2. orientirebulia

xarisxze. 3. organizaciis ekonomikuri miznebis uzrunvelyofaze

momxmareblebis moTxovnebis dakmayofilebis

gziT.

TQM -is ZiriTadi miznebi:

1. momxmarebelze orientacia. kompaniis ganviTarebis strategiaSi

gaTvaliswinebuli unda iqnas samomxmareblo

mimarTuleba. sawarmoSi xarisxis menejmentis dros

mocemul SemTxvevaSi saWiroa momxmarebelTa im moTxovnebis

Seswavla da gaTvaliswineba, romlebzec muSaobs

sawarmo, aseve axorcielebs axali xerxebis mudmiv

Ziebasa da danergvas, rac mimarTulia potencialuri

SemkveTebis mosazidad.

2. xelmZRvanelobis valdebulebebi. xarisxis menejmentis

sistemis damuSaveba iwyeba xarisxis mimarTulebaze

politikis CamoyalibebiT, romelic gansazRvravs amocanebsa

da umaRlesi menejmentis pasuxismgeblobas

xarisxze. saerTod xelmZRvanelobas ekuTvnis wamyvani

roli biznesis ideologiis Seqmnasa da praqtikulad

ganxorcielebaze, romelic mimarTulia xarisxze. xelmZRvanelis

ZiriTadi amocanaa- Seqmnas keTilganmwyobi

pirobebi momuSaveebis xarisxiani saqmianobisaTvis.

3. personalis CarTva. viciT, rom sawarmos ZiriTadi

resursi personalia, rac gansazRvravs misi funqcio-

65


nirebis xarisxs. Mmenejmentis ganxorcielebisaTvis aucilebelia

viRvawoT misken, rom calkeuli momuSaveebis

miznebi eTanxmebodes kompaniis ganviTarebis

miznebs. momuSaveTa saqmianobis xarisxis gaumjobesebisaTvis

gamoiyeneba ori midgoma: a) momuSaveTa

kvalifikaciis amaRleba.Bb) momuSaveTa daintereseba

xarisxian Sromaze.

4. procesuli midgoma.Kkompaniis saqmianoba SeiZleba

warmodgenili iqnas biznes-procesebis erToblioba,

riTac xdeba sxvadasxva resursebis gardaqmna saboloo

produqciis saxeSi. Aaris biznes-procesis ori saxe: a)

ZiriTadi, roca xorcieldeba firmis mimdinare saqmianoba

produqciis sawarmoeblad an momsaxurebis gasawevad.

Bb) damxmare, roca xdeba sameurneo da mmarTveluri

saqmianobis momsaxureba. xarisxis marTva xorcieldeba

mTel biznes-procesSi (procesuli midgoma) da

ara calkeuli operaciebis meSveobiT (operaciuli

midgoma).

5. menejmentze sistemuri midgoma. sistemuri midgomisas

firma ganixileba, rogorc erTi mTliani, urTierTdakavSirebuli

procesebis sistema damuSavebidan

dawyebuli momxmareblisTvis mza produqciis miwodebis

CaTvliT. Aam dros aucilebelia Tu gaerTianebuli

iqneba produqciis damzadebis procesebi misi momxmareblebis

moTxovnebTan Sesabamisobis kontrolis

procesebTan.

6. uwyveti gaumjobeseba. sawarmos Siga da momcvel

garemoSi SeiZleba xdebodes cvlilebebi (mag. Kkanonmdeblobis

Secvla, axali teqnologiis danergva),

magram xarisxis uzrunvelyofaze saqmianoba ar unda

iyos erTjeradi. xarisxis menejmenti unda emyarebodes

uwyvetobis princips. saWiroa mudmivad grovdebodes

informacia xarisxis menejmentis sistemaze Seusabamobebis

Tavis droulad gamovlenis mizniTa da Tavis-

66


droulad makoreqtirebeli moqmedebis Casatareblad

Siga da gare xasiaTis cvlilebebis gaTvaliswinebiT.

7. momwodeblebTan urTierTobebi. Kkompaniis muSaobis

xarisxi damokidebulia nedleulsa da makompleqtebeli

nakeTobebis xarisxze, aseve mowodebis Tavisdroulad

Sesrulebaze (zustad droSi). Aucilebelia aigos

urTierTsargebliani urtierTobebi momwodeblebTan,

rac aZlierebs firmis konkurentul pozicias.

8. xarisxze xarjebis optimizacia. xarisxze marTvis saqmianoba

orientirebulia ara marto xarisxis uzrunvelyofaze,

romelic momxmareblebis moTxovnaa, aseve

xarisxze xarjebis Semcirebaze. xarisxis gaumjobesebis

xarjebis mniSvnelovani gazrda ileqeba firmis safinanso

maCveneblebze da Sesabamisad mis konkurentunarianobaze.

$3.4. iaponuri da erovnuli xarisxis menejmentis

Taviseburebebi

yvela qveyanas xarisxis menejmentis mimarT gaaCnia

sakuTari erovnul-tradiciuli midgoma, romelic emyareba

misi erovnuli sazogadoebis ganviTarebisa da

SesaZleblobebis mdgomareobas. A amitomac, Tanamedrove

TvalTaxedviT ganpirobebuli dRevandeli midgoma

xarisxis menejmentis mimarT gansakuTrebul saxelmwifoebriv

amocanas warmoadgens, radganac xarisxis

menejmenti gadaiqca ara marto calkeuli firmebis Tu

transerovnuli kompaniebis gansakuTrebul amocanad,

aseve saxelmwifoebis gansakuTrebuli yuradRebis mqone

saqmed. xarisxis menejmentis Taviseburebebi mniSvnelovnad

gamoxatavs qveynebis konkurentunarianobas bazarze,

rac Tvisobrivadaa Cadebuli am qveynis firmebis mier

67


warmoebuli saqonlis (momsaxurebis) teqnologiebSi,

inovaciur mimarTulebebsa da xarisxSi.

Cven gvsurs warmovaCinoT am saqmeSi dawinaurebuli

qveynis: iaponuri xarisxis menejmenti da gardamavali

ekonomikis pirobebSi myofi qarTuli xarisxis

menejmentis Taviseburebebi.

I. iaponuri xarisxis menejmentis Taviseburebebi.

a) msoflioSi dagrovili mowinave da progresuli

mmarTveluri, samecniero-teqnikuri, inovaciuri, organizaciuli

gamocdilebis gamoyenebiT xarisxze problemebis

gadawyveta.

b) xarisxis menejmentis ganviTareba momxmareblebTan

urTierTobebis sistemis, klientebTan keTilganwyobili

urTierTobebis, maTi moTxovnebis gaTvaliswinebisa da

upiratesobis miniWebis safuZvelze.

g) xarisxis uzrunvelyofaze muSaobaSi TanamSromelTa

sayovelTao monawileobaSi miswrafebis ganviTareba.

d) xarisxis uzrunvelyofaze saqmianobis ganxorcieleba

mudmivad gaumjobesebis principis mixedviT.

e) xarisxis uzrunvelyofaze samuSaoTa organizacia

uSualod dabali rgolis menejerebis mier.

v) xarisxis problemebze jgufuri analizisaTvis

xarisxis rgolebis gamoyeneba da maTi warmodgenili

winadadebebis erToblivad damuSaveba.

z) maRali xarisxis mniSvnelobis propagandis danergva

da xarisxze calkeuli TanamSromlis da saerTod

firmis mTlianad miRwevebis TvalsaCino demonstrireba.

T) xarisxis uzrunvelyofaze saxelmwifo politikis

arseboba.

krosbis mier damuSavebul programaSi “nuli

defeqti” xarisxis menejmenti xorcieldeba defeqtebis

68


warmoSobis mafrTxilebeli RonisZiebebis damuSavebisa

da danergvis gziT.

“nuli defeqti”-s programa demingis programis

analogiurad aseve moicavs xarisxis sistemis damuSavebis

14 etaps.

1. marTvis organizacia: damuSavdeba xarisxze politika,

ganisazRvreba xelmZRvanelobis funqcia.

2. xarisxze momuSave muSa jgufis Camoyalibeba: am

jgufSi Seiyvaneba sawarmos yvela qvedanayofis

xelmZRvanelebi. muSa jgufis movaleobas warmoadgens:

a) xarisxze programis ganxorcielebis saerTo gegmis

damuSaveba. b). xarisxze programis Sesrulebis uzrunvelyofa

sawarmos sxvadasxva qvedanayofebSi.

3. xarisxis donis gazomva: problemebis Sesasruleblad

xarisxis Sefaseba.

4. xarisxze xarjebis Sefaseba: xarisxze danaxarjebis

Semadgeneli elementebis gansazRvra. krosbis mixedviT

xarjebma xarisxze ar unda gadaaWarbos produqciis

gasayidi fasis 2-3%-s.

5. pasuxismgebloba xarisxze: TanamSromlebis pasuxismgebluri

urTierTobis Camoyalibeba Sesasrulebel

samuSaoze.

6. makoreqtirebeli moqmedeba: gamovlenili Seusabamobis

Tavidan acilebis RonisZiebebis damuSaveba.

7. programa “nuli defeqti”-s dagegmva: yvela pirobebis

Seqmna programis asamoqmedeblad.

8. gamkontrolebelTa swavleba: xarisxis gamkontrolebelTa

specialistebis momzadebis sistemebis damu-

Saveba.

9. “nul defeqtebis” dRe: momuSaveTa krebis Catareba

maTTvis xarisxze programis gasacnobad, xarisxze

erToblivi saqmianobis Sedegebis garCevis mizniT.

10. miznis gansazRvra: sawarmos TiToeuli TanamSromlis,

yoveli qvedanayofisaTvis miznebis Camoyalibeba.

69


11. defeqtebis warmoqmnis mizezebis Tavidanacileba:

xelmZRvanelebisa da TanamSromlebis urTierTqmedebis

sistemis damuSaveba dabali xarisxis mizezebis

gamovlenisa da Tavidanacilebis mizniT.

12. aRiareba: xarisxze saqmianobis Sedegebis sajaro

Sefaseba, xelmZRvanelebis mier momuSaveTa damsaxurebebis

aRiareba.

13. rCevebi xarisxze: xarisxis mixedviT specialistebis

Tavmoyra.

14. daiwyeT yvelaferi Tavidan: xarisxis sistemis uwyveti

gaumjobesebis mizniT axali RonisZiebebis damuSaveba.

II. erovnuli xarisxis menejmentis Taviseburebebi.

Cvens qveyanaSi, ise rogorc yofili sabWoTa kavSiris

respublikebSi xarisxis sistemur marTvaze gadasvla

ganxorcielda 1955 w damuSavebuli da danergili “produqciis

udefeqto warmoeba da pirvel wardgenaze Cabareba”

programis Semdeg. Eesaa krosbis iaponuri programis

“nul defeqtebi” analogi. Tavis mxriv erovnul programis

safuZvlad Cadebuli iyo Semdegi principebi:

1. uSualo Semsruleblis mTliani pasuxismgebloba gamo-

Svebuli produqciis xarisxze anu TviTkontrolis

ganviTareba.

2. teqnologiuri disciplines mkacri dacva.

3. nakeTobis xarisxis mTliani kontroli misi makontrolebeli

samsaxurisTvis wardgena.

4. teqnikuri kontrolis ganxorcieleba ara imisaTvis,

rom gamovlenili iqnas wuni, aramed misi gamovlenis

gafrTxilebisTvis.

5. xarisxze materialuri da moraluri stimulirebis

gamoyeneba calkeuli TanamSromlis an qvedanayofis

Sromis xarisxis raodenobrivi Sefasebis safuZvelze.

70


am programis msvlelobisas xarisxobrivi saqmianobisaTvis

SemoRebul iqna stimulirebis meTodebi _ saku-

Tari damRiT muSaoba. aseT samuSaoze daiSvebodnen

muSakebi, romlebic eqvs Tveze metxans defeqtebis gareSe

amzadebda nawarms da abarebda mas teqnikuri kontrolis

ganyofilebaSi pirveli warmodgenisTanave. aseT muSaks

eZleoda TviTkontrolze mowmoba da isini vinc muSaobda

piradi damRiT igi Rebulobda damatebiT premias.

xarisxis menejmentis sistemis ganviTarebis etaps

warmoadgens “kanarspis” programis danergva (xarisxi, saimedoba,

pirveli nakeTobisagan resursi da sxva). Aam programaSi

aqcenti gadatanil iqna warmoebamde stadiaSi

xarisxis uzrunvelyofa-mecnieruli kvleva, sacdelsakonstruqtoro

samuSaoebi, warmoebis teqnologiuri

momzadeba. aseTi midgomiT maqsimalurad mcirdeboda da

minimumamde daiyvaneboda warmoebis procesSi defeqtebis

warmoSoba.

aRniSnuli programis ganviTareba da danergva

daiwyo 1972 wlidan da am programas ewoda xarisxis

marTvis kompleqsuri sistema.

Aam programis maxasiaTebel Taviseburebebs warmoadgens

Semdegi:

1. xarisxis marTvis mravalsafexuriani organizacia:

sawarmo-samsaxuri-saamqro-ubani-samuSao adgili.

2. sawarmos standartebis gamoyeneba xarisxis marTvis

organizaciul-teqnikuri bazis saxiT.

3. xarisxis marTvaze yvela moqmedebebis dajgufeba

specialuri funqciebis zRvrebSi.

4. xarisxis marTvisas urTierTdakavSirebuli meTodebis

erTobliobis gamoyeneba. Aam meTodebs miekuTvneba:

sistemuroba, menejmentis programul-miznobrivi

mimarTuleba, xarisxis amaRlebis ekonomikuri,

materialuri da moraluri stimulireba.

71


produqciis xarisxis marTvis kompleqsur sistemaSi

xarisxis gaumjobesebis miRweva xdeboda Semdegi Ronisziebebis

damuSavebiTa da gatarebiT:

_ msoflio analogebis Sesabamisi yvela saxis produqciis

aTviseba da Seqmna.

_ warmoebis saerTo moculobaSi maRalxarisxiani

produqciis xvedriTi wilis amaRleba.

_ moralurad daZvelebuli produqciis warmoebidan

Tavisdrouli moxsna.

_ produqciis gamoSvebis ganxorcieleba standartebisa

da momxmareblebis moTxovnebis Sesabamisad.

damoukidebel saqarTveloSi xarisxiani produqciis

warmoebas gansakuTrebuli yuradReba mieqca mxolod XXI

saukunis dasawyisSi, rac ganpirobebulia saqarTvelos

msoflio savaWro organizaciaSi SesvliT. saqarTvelos

sawarmoebi, romelTa saqmianoba ZiriTadad mimarTulia

eqsportze yovelmxriv cdiloben ara marto gaiTvaliswinon,

aramed mkacrad eqcevian xarisxiani produqciis

gamoSvebis yvela mimarTulebas, iyeneben TQM-is

standartebsa da amitomacaa dResdReobiT 2008 wlisaTvis

30 sawarmos gaaCnia ISO-9000 xarisxis serTifikati.

$ 3.5. xarisxis menejmentis sistemis funqciebi da

amocanebi

xarisxis kompleqsuri marTva iTvaliswinebs xarisxis

gaumjobesebas produqciis sasicocxlo ciklis

sxvadasxva etapebze, romelic moicavs Semdeg mimarTulebebs:

1. marketingi-bazris yovelmxrivi gamokvleva da axali

samewarmeo ideebis Zieba.

72


2. produqciis damuSaveba-daproeqteba, teqnologiuri

siaxlis praqtikuli gamoyeneba da teqnikuri moTxovnebis

damuSaveba.

3. SeZenebi da mowodebebi- materialut-teqnikuri momaragebis

ganxorcieleba.

4. warmoeba-sawarmoo-teqnologiuri procesebis marTva

mza produqciis Seqmna.

5. kontroli da gamocda- mza produqciis xarisxze da

sxva moTxovnebze gamokvleva da gamocdis Catareba.

6. SefuTvebi da Senaxva- SefuTva an specialur taraSi

ganTavseba, sasawyobo SenobebSi dalageba.

7. transportireba _ realizaciis an eqspluataciis

ganawilebis adgilze mitana.

8. dayeneba da eqspluataciaSi Seyvana- samontaJo-gawyobis

samuSaoebis Catareba da eqspluataciisaTvis

momzadeba.

9. gayidvis Semdgomi saqmianoba-gayidvis Semdgomi

servisi, momsaxurebaSi teqnikuri daxmareba.

10. gamoyenebis Semdgomi utilizacia-produqciis gadamu-

Saveba misi eqspluataciisaTvis vadis dasrulebis

Semdeg.

amocanebi, romelTa gadawyveta xdeba xarisxis

menejmentis sistemaSi, gamoxataven produqciis sasicocxlo

ciklis etapebTan dakavSirebul problemebsa da

mimarTulebebs, romelTa dadebiTad gadaWra xels uwyobs

xarisxis mudmivad grZelvadian periodSi ganxorcielebas.

Eetapebis mixedviT amocanebs ganekuTvneba:

marketingis etapze – 1. momxmarebelTa saqonlisa da

momsaxurebis xarisxze moTxovnebis moZieba da analizi.

misi Sedegebis gaTvaliswinebiTa da standartebis Sesabamisi

produqciis warmoebisa da bazarze gatanis marketinguli

procesebis marTva. 2. saqonlisa da momsaxurebis

xarisxis donis Sefaseba, romlebic warmoebulia da

SemoTavazebulia konkurentebis mier.

73


produqciis damuSavebis etapze: 1. marketinguli

kvlevis Sedegebis gardaqmna produqciis xarisxis

konkretul maCveneblebSi. 2. produqciis (momsaxurebis)

xarisxze moTxovnaTa normireba. 3. produqciis (momsaxurebis)

xarisxis maCveneblebis mniSvnelobaTa optimizacia.

4. damuSavebuli produqciis teqnikur-teqnologiuri

da inovaciuri donis Sefaseba.

SeZenebisa da mowodebebis etapze: 1. makompleqtebeli

nakeTobebis, nedleulis, momwodeblebis

xarisxis Sesasvleli kontroli. 2. Tavisdrouli

materialur-teqnikuri resursebis mowodebebis uzrunvelyofa.

3. xarisxis produqciis materialur-teqnikur

uzrunvelyofaze danaxarjebis Semcireba, miwodebebis

sqemebis optimaluri damuSaveba.

warmoebis etapze: 1. teqnologiuri procesebis

sizustisa da stabilurobis uzrunvelyofa. 2. sawarmoo

procesebis optimizacia da saimedod marTva. 3. warmoebis

procesSi defeqtebis gamovlena da xarisxis analizi.

kontrolisa da gamocdis etapze: 1. mza produqciis

xarisxis analizi (e.w. mimRebi kontroli) 2. produqciis

gamovlena, romlis xarisxi Tavisi standartebiT ar

Seesabameba moTxovnils.

SefuTvebisa da Senaxvis etapze: mza produqciis

SefuTvisa da Senaxvisas yvela moTxovnebis dacvis

analizi.

transportirebis etapze: 1. mza produqciis miwodebisas

xarisxis uzrunvelyofa. 2. logistikuri amocanebisa

da sqemebis optimizacia.

dayenebisa da eqspluataciaSi Seyvanis etapze: 1. montaJisa

da gawyobis processa da eqspluataciaSi Seyvanisas

moTxovnebis dakmayofileba. 2. produqciis eqspluataciisas

momxmarebelTa danaxarjebis analizi.

gayidvis Semdgomi saqmianobis etapze: 1. momxmarebelTa

reklamaciebis mixedviT mtyunebaTa da sxva

74


SeusabamobaTa analizi. 2. sagarantio da garantiis

Semdgomi momsaxureba.

utilizaciis etapze: 1. araSesabamisi xarisxis

produqciis an produqciis vadis gasvlis Semdgomi

gamoyenebis SesaZleblobebis Seswavla. 2. gamoyenebis

Semdeg usafrTxo utilizaciaze moTxovnebis dacva.

$ 3.6. biznesis xarisxis ganmsazRvreli sawarmoTa

funqciebi

xarisxis menejmentis saerTaSoriso standartebis

seria YISO seria 9000 Sesabamisad sawarmoebSi xarisxis

sistemam unda uzrunvelyos Semdegi procesebis ganxorcieleba:

• xelmZRvanelobis pasuxismgeblobis gansazRvra.

• resursebze marTva.

• produqciis (saqonlis, momsaxurebis) sasicocxlo ciklis

stadiebis mixedviT procesebis marTva.

• saqmianobis gazomva da analizi.

• momwodebelTa analizi.

• momxmarebelTa moTxovnebis aRricxva da analizi.

sawarmoebSi marTvis umaRles doneze muSavdeba

xarisxze politika da xelmZRvanelobis pasuxismgeblobis

sistema. Ees Tavis mxriv sawarmos menejmentis

sistemis safuZvelia, igi sazRvravs ganviTarebis strategiul

orientirebs, gansazRvravs sawarmos calkeuli

qvedanayofis amocanebsa da funqciebs.

sawarmoSi, rodesac miRebulia xarisxze politika,

misi gaTvaliswinebiT xorcieldeba produqciis sasicocxlo

ciklis stadiebis mixedviT procesebisa da

resursebiT marTva, romelic mimarTulia iseTi pro-

75


duqciis Seqmnisaken, romelmac unda daakmayofilos momxmarebelTa

moTxovnebi. Ees sistema moicavs: xarisxis

amaRlebaze programebis damuSavebisaTvis teqnikuri,

sanedleulo, SromiTi, safinanso resursebze moTxovnebis

dagegmvas, bazris ganviTarebis tendenciebis prognozirebas,

xarisxis uzrunvelyofaze saqmianobis organizacias,

TanamSromelTa kvalifikaciis uwyvetad amaRlebas,

procesis parametrebis Sesabamisobis

gamovlenisaTvis controls.

sawarmoSi biznes-procesebis xarisxis uwyvetad

gaumjobesebis uzrunvelsayofad swarmoebs sameurneo

saqmianobis Sedegebis gazomvebi da analizi. teqnologiuri

procesebis parametrebis gazomvas axorcielebs

metrologiuri samsaxuri.

sawarmos saqmianobis xarisxi damokidebulia ara

marto TviT sawarmos efeqtianobaze, aseve momwodebelTa

xarisxian muSaobaze. amitom momwodebelTa xarisxis

analizi ganisazRvreba mowodebuli nedleulisa da

makompleqtebeli nakeTobebis xarisxiT.

xarisxis sruli menejmentis TQM strategiis bazaze

damuSavebulia xarisxis marTvis teqnologia JIT (Just in

Timi-zustad droSi), romelic saSualebas gvaZlevs

vmarToT momwodeblebis muSaobis xarisxi. Aam sistemaSi

TiToeuli nedleulis an makompleqtebelTa momwodebelze

kompania gamoyofs Tavis menejer-makontrolebels,

romelic Tvalyurs adevnebs produqciisa da miwodebis

drois xarisxze.

im SemTxvevaSi Tu SeuZlebelia kompaniis mier

momwodeblis xarisxis kontrolis ganxorcieleba, maSin

misi saqmianobis xarisxis gansazRvra SeiZleba xarisxis

sistemaSi, romelic serTificirebulia sso seria 9000

standartebis Sesabamisad.

produqciis maxasiaTeblebsa da gaweul momsaxurebaze

momxmarebelTa mosazrebaTa analizi da aRricxva

76


saSualebas iZleva avamaRloT maTi xarisxi da

konkurentunarianoba. momxmarebelTan ukukavSiris ganxorcielebisaTvis

gamoiyeneba sociologiuri meTodebi:

ganusazRvreli raodenobis momxmarebelTa anketireba da

gamokiTxvebi maTi mosazrebebis gasagebad produqciasa da

momsaxurebaze,

upiratesobas.

maszed Tu ras aZleven isini

sawarmoTa ZiriTad funqciebs Soris, romelTa

funqcionireba gansazRvravs biznesisi xarisxs, miekuTvneba:

1. strategiuli da operatiuli marTva.

2. marketingi.

3. saqonlis, anu biznes-procesebis daproeqteba.

4. biznes-procesebis materialut-teqnikuri

uzrunvelyofa.

5. procesebis ganxorcielebis teqnologiis marTva.

6. kadrebis menejmenti.

7. SromiTi resursebis marTva da motivaciebis

sistemis gansazRvra.

8. saqonlis an momsaxurebis miwodeba.

9. teqnikuri momsaxureba da remonti.

aRwerili procesebiT xdeba xarisxis menejmentis

ganxorcieleba sawarmoebSi da igi aucileblad unda Seesabamebodes

Tanamedrove xarisxis marTvis saerTaSoriso

standartebs sso seria 9000-is mixedviT.

sawarmos CamoTvlili funqciebi gamoxatavs mis

strategiasa da taqtikas, Pproduqciis an momsaxurebis

maRali xarisxis miRwevaze sawarmos Zalisxmevas.

77


$ 3.7. produqciis xarisxis dagegmva.

1. xarisxis dagegmvis ZiriTadi amocanebi.

produqciis xarisxis amaRlebis RonisZiebebi mravalferovania,

magram miuxedavad amisa dagegmvis ZiriTad

amocanebs miekuTvneba Semdegi mimarTulebebi.

• Pproduqciis gamoSvebis uzrunvelyofa bazris arsebul

da perspeqtiul moTxovnebTan misi Tvisebebis maqsimalurad

Sesabamisi mniSvnelobiT.

• Pproduqciis xarisxisa da teqnikuri donis amaRleba

erovnuli da sazRvargareTuli saukeTeso nimuSebis

doneze.

• Pproduqciis xarisxis amaRlebaze ekonomikurad optimaluri

amocanebis damuSaveba momxmareblis moTxovnebisa

da resursuli uzrunvelyofis safuZvelze.

• gamosaSvebi produqciis struqturis gaumjobeseba.

• serTificirebuli produqciis gamoSvebis gazrda.

• gamoSvebuli produqciis calkeuli samomxmareblo Tvisebebis

gaumjobeseba (saimedoba, usafrTxoeba, ekonomiuroba

da sxva.).

• moralurad daZvelebuli da arakonkurentunariani produqciis

gamoSvebis Tavisdrouli Semcireba an srulebiT

warmoebidan moxsna.

• standartebis, teqnikuri pirobebisa da sxva normatulteqnikuri

dokumentebis moTxovnebis mkacri dacvis

uzrunvelyofa, Zveli standartebis gadaxedva da axlad

damuSavebulis Tavisdrouli danergva.

• xarisxis mocemuli donis miRwevaze konkretuli

RonisZiebebis damuSaveba da maTi realizacia.

• warmoebis ekonomikuri efeqtianobis gazrda da

gaumjobesebuli xarisxis produqciis gamoyeneba.

78


xarisxis amaRlebaze dagegmva unda xorcieldebodes

marTvis sxvadasxva donesa da nakeTobis sicocxlis

ciklis etapebze, maT Soris daproeqteba, warmoeba da

eqspluatacia.

xarisxis amaRlebis gegmebi uzrunvelyofili unda

iqnas aucilebeli materialuri, finansuri da SromiTi

resursebiT, xolo dasagegmavi maCveneblebi da

RonisZiebebi ekonomikurad unda iqnas dasabuTebuli.

2. sawarmoebSi produqciis xarisxis amaRlebis

dagegmva.

sawarmoebis marTvis ganuyofel nawils warmoadgens

mTeli sameurneo saqmianobis dagegmva da maT Soris

gansakuTrebuladaa miCneuli xarisxis gaumjobesebisa da

amaRlebis dagegmva, romelic Tavis mxriv dafuZnebulia

Semdeg RonisZiebebze:

dazustebulad Seswavlil iqnas produqciaze

mimdinare da perspeqtiuli moTxovna.

• Catardes momxmarebelTa azris analizi

produqciis qcevaze misi eqspluataciis pirobebSi.

• moxdes SemkveTebTan xelSekrulebis damuSaveba.

xarisxis amaRlebis gegmebma unda gaiTvaliswinos:

• produqciis serTificirebis Sedegebi.

• sapatento masalebi.

• licenziebi.

• samecniero-teqnikuri informaciis monacemebi.

• momxmarebelTa moTxovnebi.

cnobilia, rom mcire firmebs, aseve xSir SemTxvevaSi

saSualo firmebsac ara aqvs saSualeba Tavis SemadgenlobaSi

gaaCndes samecniero-kvleviTi ganyofileba,

rac gaaCniaT msxvil firmebs, romlebic axorcieleben

ara marto mimdinare, aseve perspeqtiul dagegmvas Tavis

produqciaze aseve mis prognozirebaze. amasTan informaciis

wyaroebad gamoiyeneba produqciis xarisxis

79


faqtiuri maCveneblebi da efeqtianoba, normatul-teqnikuri

dokumentebi, patentebi, samecniero Sromebi da

Sefasebebis saeqsperto masalebi. produqciis saxis,

sawarmoTa winaSe mdgomi amocanebisa da drois periodze

damokidebulebiT SeiZleba gamoyenebuli iqnas prognozirebis

Semdegi modelebi:

• modelireba.

• eqspertuli Sefasebebi.

• maTematikuri statistika.

• eqsrtapoliacia da sxva.

produqciis TviTRirebulebis, mogebis, warmoebis

rentabelobis, momuSaveTa raodenobis, maTi xelfasebis,

kapitaldabandebebis sididisa da sxva. dagegmili cvlilebebi,

romlebic dakavSirebulia xarisxis amaRlebaze

RonisZiebebis gatarebasTan, SeiZleba ganmtkicebuli

iqnas dasabuTebuli gaangariSebebis safuZvelze.

dagegmili davalebebi da valdebulebani aucileblad

SeTanxmebuli unda iqnas sawarmos gegmis sxva danayofebTan

da uzrunvelyofili unda iqnas aucilebeli

masalebiT, SromiTi da finansuri resursebiT.

produqciis xarisxis amaRlebis dagegmvis mimarTulebebi

Tavis mxriv mainc damoukidebel RonisZiebad

iTvleba da iyofa Semdeg mimarTulebebad:

• Sigasafirmo (Sigasawarmoo) dagegmva produqciis

xarisxze.

• xarisxis menejmentis sistemis danergvis dagegmva

sawarmoSi.

• xarisxis amaRlebaze sakadro uzrunvelyofis

dagegmva.

• Siga da gare wunisagan sawarmos danakargebis

dagegmva.

• xarisxis dagegmva xelSekrulebebsa da

kontraqtebSi.

80


Cvenis mxriv gvsurs aseTi SeniSvna SemovitanoT,

maSin rodesac moqmedebaSia xarisxis sruli menejmenti

TQM am SemTxvevaSi wunis dagegmva namdvilad ar unda

iyos saWiro, aramed unda gamoikveTos wunis gareSe

saqmianobis

amoqmedeba.

dagegmva anu nuli defeqtebis sistemis

xarisxis amaRlebis dagegmvis erTerT mniSvnelovan

mimarTulebas warmoadgens gamosaSvebi nakeTobebis

(samuSaoebis, momsaxurebis) gamoSvebis dagegmareba, aseve

xarisxis

dagegmva.

sistemisa da sawarmoebis serTificirebaze

3. Sigasafirmo dagegmvis mimarTulebebi produqciis

xarisxis amaRlebaze.

sawarmoSi produqciis xarisxis amaRlebaze saqmianobaTa

dagegmvas saerTod aucilebelia daematos Siga

sawarmoo dagegmvac. amasTan SeiZleba gamoyenebuli iqnas

xarisxis ganzogadoebuli, erTeuli da kompleqsuri

maCveneblebi, romelTa diferencireba xdeba dagegmvis

Taviseburebebis gaTvaliswinebiT saxeebis (perspeqtiuli,

mimdinare) da doneebis (sawarmo, saamqro, ubani, ganyofileba)

mixedviT.

ZiriTadi saamqroebisaTvis SeiZleba iyos dasagegmavi

Semdegi amocanebi:

damuSavebis sizustis maCveneblebis amaRleba.

• nawilebis gamoSvebis gafarToeba.

• axali nakeTobebis warmoebis aTviseba da a.S.

sakonstruqtoro ganyofilebis gegmebSi unda

Setanili iqnas Semdegi davalebebi:

• produqciis axali saxeebis damuSaveba.

• im produqciis xarisxis amaRleba, romelic eqvemdebareba

modernizacias.

• unificirebis donis amaRleba.

81


• arsebul da gaTvaliswinebul saerTaSoriso

standartebTan Sesabamisoba da sxva.

teqnikuri samsaxurebisaTvis (mTavari energetikosi,

meqanikosi, teqnologi da sxva) mizanmimarTuladaa miCneuli

iseTi RonisZiebebis dagegmva, romlebic pasuxoben am

qvedanayofebis profils.

• axali teqnologiuri procesebis danergva.

• wunis likvidacia.

• sxvadasxva aRWurvilobiTa da teqnologiebiT

aRWurva.

danakargebis Semcireba energetikul qselebSi.

xarisxis amaRlebis maCveneblebi unda dakavSirebuli

iqnas struqturuli erTeulebis saqmianobis sxva

maCveneblebTan.

4.xarisxis menejmentis sistemis danergva

sawarmoebSi.

sawarmoSi produqciis xarisxis menejmentis danergvis

ZiriTad dokuments warmoadgens teqnikuri davaleba

sistemis danergvasa da damuSavebaze.

teqnikuri davaleba moicavs Semdeg mimarTulebebs:

• produqciis xarisxis menejmentis sistemis danergvisa

da damuSavebis miznebi sawarmoSi.

• sawarmos saerTo daxasiaTeba.

• xarisxis menejmentis sistemis agebis principebi.

dasamuSavebel menejmentis sistemaze sawarmos standartebi.

• organizaciul-teqnikuri RonisZiebebi.

• ZiriTadi normatuli da meToduri wyaroebi, saerTa-

Soriso standartizaciis organizaciis moTxovnebi,

romlebic warmoadgenen ZiriTadi moTxovnebis safu-

Zvels, rac waeyeneba xarisxis menejmentis dasamu-

Savebel sistemas.

• samuSaoTa etapebi da maTi Sesrulebis vadebi.

82


teqnikuri davalebis Semdgomi etapebia menejmentis

sistemis teqnikuri da muSa proeqtebis damuSaveba.

xarisxis menejmentis sistemis teqnikuri proeqtSi

damuSavebulia Semdegi nawilebi:

• xarisxis menejmentis sistemis ZiriTadi amocanebi.

• sistemis struqturul-funqcionaluri sqema da

principebi.

• sistemis funqcionirebis uzrunvelyofis saSualebebi.

• xarisxis menejmentze sawarmos standartebi.

• sawarmos organizaciul-teqnikuri donis amaRlebaze

sxvadasxva reagirebis zomebi.

xarisxis menejmentis sistemis muSa proeqtis

dasamuSaveblad aucilebelia Semdegi dokumentebi:

• saerTaSoriso, saxelmwifo da sawarmos (dargobrivi)

standartebi, teqnikuri pirobebi da sxva normatuli da

teqnikuri dokumentebi, romlebic gamoiyeneba sawarmoSi.

• xarisxis menejmentis dasamuSavebel sistemaze sawarmos

standartebi da sxva debulebebi, romlebic exeba

xarisxis menejments mocemul sawarmoSi.

5. produqciis xarisxis dagegmva xelSekrulebebsa

da kontraqtebSi.

Pproduqciis xarisxis mosaTxovni, arsebuli da gansazRvruli

done SeiZleba SeTanxmebulad dagegmili (dadgenili)

iqnas misi mwarmoeblebisa da momxmareblebis

mier xelSekrulebaSi. sxvadasxva aspeqtebi, riTac xdeba

xarisxis donis uzrunvelyofa da kontroli, gaiTvaliswineba

xelSekrulebebsa da kontraqtebSi. aseTebs

miekuTvneba:

• saqarTvelos samoqalaqo kodeqsi.

• saqarTvelos kanoni sisxlis samarTlis Sesaxeb.

• saqarTvelos administraciuli kanoni.

• kanonebi, romlebic aregulireben momxmarebelTa

uflebebs da sxva normatuli dokumentebi.

83


Pproduqciis xarisxis moTxovnili done

xelSekrulebebsa da kontraqtSi SeiZleba ganisazRvros

Semdegnairad:

• standartebis mixedviT.

• teqnikuri aRweriT.

• gamyidvelis katalogebis, nimuSebisa da proeqtebis

mixedviT.

iseTi rTuli teqnikuri produqti da produqciis

xarisxi, romelzedac ar arsebobs standartebi (magram

wardgenilia specialuri moTxovnebi) ganisazRvreba

teqnikuri pirobebiT, rac Tan erTvis xelSekrulebas.

im produqciaze, romelic mzaddeba ramdenime sawarmoSi,

moTxovnebi xarisxis doneze waeyeneba calkeuli

nawilis konkretul damamzadebel sawarmos, romlis

dasaxeleba fiqsirdeba xelSekrulebaSi.

saqonlis xarisxis Semowmeba yovelTvis damokidebulia

mis xasiaTsa da daniSnulebaze. Mmag. rTuli

teqnikuri produqcia aucilebelia SevamowmoT muSaobis

dros. amasTan momxmarebels ufleba eZleva warmoadginos

reklamaciebi (pretenziebi) mwarmoeblis xangrZlivi

periodis ganmavlobaSi.

saqonlis xarisxis garantia, rogorc wesi miTiTebulia

xelSekrulebaSi calke muxlad. xelSekrulebis

mxareebi Tanxmdebian Semdeg pirobebze:

• garantiis vadebi.

• mxareTa valdebulebebi sagarantio periodis

ganmavlobaSi.

• pretenziebis wardgenis wesi.

• reklamaciis dakmayofilebis wesi.

• SemTxvevebi, romelzedac ar vrceldeba garantia.

84


Tavi IV. standartizacia da serTifikacia

xarisxis menejmentSi

$4.1. xarisxis sistemaze moTxovnaTa

standartizacia

procesis, obieqtis an firmis mmarTvelobis xarisxis

gansazRvra xdeba sxvadasxva procedurebis gatarebiT

maTi parametrebis Sesabamisobis gamovlenis mizniT

normatiul moTxovnebTan.

obieqtebis (procesebis) parametrebis mowesrigebaze

saqmianobas, romelic ganxorcielebuli mravaljeradi da

sayovelTao gamoyenebisaTvis dadgenili moTxovnebis

gamosayeneblad, ewodeba standartizacia.

standartizaciis miznebs miekuTvneba:

1. produqciis, samuSaoebis, momsaxurebis usafrTxoeba

momcveli garemosaTvis, adamianTa janmrTelobis da

qonebisaTvis.

2. saqonlis urTierTSecvladoba, teqnikuri da informaciuli

Tavsebadoba.

3. saqonlis, samuSaoebis, momsaxurebis xarisxis uzrunvelyofa

mecnierebis, teqnikisa da teqnologiebis ganvi-

Tarebis pirobebis gaTvaliswinebiT.

4. gazomvaTa erTianoba.

5. yvela saxis resursebis ekonomia.

6. sameurneo obieqtebis usafrTxoeba teqnogenuri da

bunebrivi katastrofebis warmoSobis riskis gaTvaliswinebiT.

7. qveynis Tavdacvisunarianoba.

8. vaWrobaSi sxvadasxva barierebis Tavidan acileba.

standartizacia viTardeba Semdegi meTodebis meSveobiT:

parametruli standartizacia (parametruli rigebis

standartizaciis procesi) mizanmimarTuli nomenklaturisa

da parametrebis ricxvobrivi mniSvnelobis

85


dasabuTeba da amorCeva. Pproduqciis parametric _ misi

Tvisebebis raodenobrivi daxasiaTeba (gabarituli, energetikuli

da sxva).

parametrebis dadgenili mniSvnelobebis wyebas uwodeben

parametrul rigebs. Pparametrebis SerCeuli mniSvnelobebi

eqvemdebarebian geometriuli progresis

gansazRvrul kanons. Ees meTodi saSualebas gvaZlevs

SevaTanxmoT sxvadasxva nakeTobebis parametrebi da

unificireba gavukeToT maT nomenklaturas.

unifikacia – esaa cnobebi nakeTobebis, nawilebis,

kvanZebis kompleqsis ekonomikur da teqnikur minimumze.

Uunifikacia – esaa xarisxis parametrebis optimizacia da

gamosaSvebi nakeTobebis zomebis raodenobis SezRudva.

agregatireba – produqciis damzadebis meTodi calkeuli

standartuli unificirebuli kvanZebis meSveobiT,

romelTa mravaljeradad gamoiyeneba sxvadasxva modifikaciis

nakeTobebis Seqmnis dros.

kompleqsuri standartizacia – erTiani moTxovnebis

damuSaveba iseT sxvadasxva obieqtebze, romlebic urTierTdakavSirebuli

arian proeqtirebis procesSi,

warmoebas da eqspluataciaSi. Uzrunvelyofs damokidebulebas

sxvadasxva dargebis sawarmoebs Soris,

rodesac isini erToblivad awarmoeben produqcias.

wingamswrebi standartizacia – mecnierul-teqnikuri

ganviTarebis perspeqtivebis gaTvaliswinebiT standartizaciis

obieqtebze arsebulTan SedarebiT amaRlebuli

normebis dadgena.

xarisxis normatiuli regulireba swarmoebs: standartebis,

teqnikuri reglamentis, teqnikur-ekonomikuri

informaciis, saerTaSoriso standartizaciis organizaciis

klasifikatorebis safuZvelze.

standarti – esaa dokumenti, romelSic mravaljeradad

gamoyenebis mizniT dgindeba:

• saqonlis (momsaxurebis) maxasiaTeblebi.

86


• sawarmoo procesis maxasiaTeblebis ganxorcielebis

wesi.

• Pproduqciis realizaciis, eqspluataciis, Senaxvis,

gadatanisa da utilizaciis wesebi.

• samuSaoebis Sesrulebis an momsaxurebis gawevis wesebi.

standarti SeiZleba iyos warmodgenili dokumentaciisa

da nimuSebis naturalur-nivTobrivi saxiT

(nivTierebaTa, nakeTobaTa, masalebis etalonebi).

xarisxis menejmentis ganxorcieleba xdeba saerTa-

Soriso, erovnuli, dargobrivi aseve sawarmoTa dadgenili

standartebis safuZvelze.

saerTaSoriso standarti – es is standartia, romelic

miRebulia saerTaSoriso standartizaciis organizaciis

mier ISOsso. saxelmwifoebriv organizaciebs ar

warmoedgens ISOY-sso saerTaSoriso standartizaciis

komiteti, IECwevr qveynebSi nebayoflobiTia.

saerTaSoriso-regionuli standarti- es standarti

mirebuli aqvs saerTaSoriso regional organizacias.

aseTebs miekuTvnebian da evropaSi isini miiReba saxelmwifoTaSorisi

organizaciebis mier

• standartebis evropuli komiteti (CEN)

• Eeleqtroteqnikuri standartizaciis evropuli

komiteti (CENELEC)

• telekomunikaciebis standartebis evropuli instituti

(ETSI)

evrosabWosa da evrokavSiris wevr qveynebSi miRebuli

standartebis gamoyeneba aucilebelia.

erovnuli standarti – esaa standarti romelic

miRebulia erovnuli standartizaciis organizaciis mier.

arsebobs dargobrivi da sawarmoTa standartebi,

romlebic dadgenilia TviT maT mier da gamoiyeneba

mxolod mis damdgen sawarmoSi.

87


teqnikuri reglamenti – dokumentia, romelic adgens

moTxovnebs aucileblad gamosayeneblad da Sesasruleblad

iseT obieqtebze sadac saWiroa teqnikuri

regulireba. Ees gamoiyeneba specializirebul makontrolebel

da zedamxedvelobis organoebis mier. masSi Sedis

samSeneblo normebi da wesebi, sanitaruli normebi da

wesebi, eleqtrosistemebis, danadgarebisa da qselebis

saeqspluatacio normebi da wesebi. Aamis garda arsebobs

sxvadasxva klasifikatorebi, romelTa meSveobiT xdeba

klasifikaciis gansazRvruli jgufebis sistematizirebuli

krebsiTi klasifikacia, romelic Seicavs maT

pirobiT cifrul kodebsa da saxelwodebebs, magaliTad:

sawarmoTa da organizaciaTa klasifikatori:

• Pproduqciis krebsiTi klasifikatori.

• ekonomikuri saqmianobis , produqciebisa da

momsaxurebis saxeebis klasifikatori.

• Mmsoflios qveynebis klasifikatorebi da sxva.

standartizaciis wesebi: esaa normatiuli dokumenti

standartizaciaze, romelSic Sedis:

1. tipiuri organizaciul-teqnikuri an saerTo teqnikuri

wesebi, romlebic aucileblad gamoiyeneba

serTifikaciaze, metrologiasa da standartizaciaze

samuSaoebis Catarebis dros.

2. zemoT CamoTvlili samuSaoebis Sedegebis

gaformebaze aucilebeli moTxovnebi.

standartizaciaze wesebi ZiriTadad gamoiyeneba

teqnikuri reglamentebis, erovnuli da saerTaSoriso

aucilebeli moTxovnebis dacvis kontrolis ganxorcielebis

dros.

Tanamedrove normatiuli dokumentebis meSveobiT

dadgenilia moTxovnebi ara marto obieqtebze an procesebze,

aseve sawarmoebis marTvis menejmentzec.

88


saerTaSoriso standarti sso – ISOseria Seicavs

iseT debulebebs, romlebic saSualebas iZleva davamuSaoT

da davnergoT xarisxis menejmentis sistema

sawarmoSi.

sso standartebis seria 9000 konceptualuri sakiTxebi

mdgomareobs masSi, rom organizaciis saqmianoba

warmoidgineba biznes-procesebis erTobliobis saxiT,

romlebic eqvemdebarebian analizsa da uwyvetad gaumjobesebas

xarisxis donis asamaRleblad.

xarisxis menejmentze saerTaSoriso standartebs

gaaCniaT universaluri xasiaTi da emyareba Semdeg debulebebs:

1. xarisxi warmoadgens samarTav obieqts.

2. xarisxis menejmentis mizans warmoadgens iseTi produqciis

Seqmna, romelic Seesabameba momxmarebelTa yvela

moTxovnasa da survilebs.

3. xarisxis menejmenti esaa sawarmos marTvis sistemis

elementi.

4. xarisxis uzrunvelyofis procesSi CarTuli unda iqnas

sawarmos yvela momuSave.

5. xarisxis menejmenti unda ganxorcieldes sasicocxlo

ciklis yvela etapsa da sawarmos marTvis yvela

ierarqiul safexurze.

6. xarisxis menejmenti xorcieldeba organizaciis yvela

qvedanayofebis gamarTuli urTierTmoqmedebebis meSveobiT.

7. xarisxi menejmentis sistema dokumentirebuli unda

iyos.

8. sawarmoSi xarisxis menejmentis sistema yovelTvis

mimarTuli unda iqnas mudmivad ganviTarebaze.

ISOYO- sso saerTaSoriso standartebi seria

9000:2000 (2000 wlis versia) Seicavs oTx fuZemdeblur

normatul dokuments:

89


1. sso 9000:2000 “xarisxis menejmentis sistema”.

ZiriTadi debulebebi

2. sso 9001:2000 “xarisxis menejmentis sistema”.

moTxovnebi.

3. sso 9004:2000 “xarisxis menejmentis sistema”.

saqmianobis gaumjobesebaze rekomendaciebi.

4. sso 10011. “bunebrivi garemos dacvisa da xarisxis

sistemis Semowmebaze saxelmZRvanelo miTiTebebi”

xarisxis marTvis sso –s standartebi gamoiyeneba:

• xarisxis menejmentis sistemis damuSavebisas.

• xarisxis menejmentis moqmedi sistemis gaumjobesebaze

moqmedebis damuSavebisa da ganxorcielebis dros.

• xarisxis menejmentis sistemis serTificirebis dros.

$ 4.2. serTificireba. Pprocedura, wesebi

serTificireba – esaa gamosakvlevi obieqtis maxasiaTeblebis

Sesabamisobis dadasturebis procedura

dadgenil moTxovnebTan, xorcieldeba mesame mxaris mier,

romelic araa damokidebuli arc mwarmoebelsa da arc

momxmarebelze.

serTificirebis obieqtebs miekuTvneba: produqcia,

saqoneli, momsaxureba, personali, xarisxis menejmentis

sistema, sawarmos menejmenti, procesebi, sawarmos

xelmZRvaneloba, sawarmos saqmianoba da sxva.

serTificirebis procedurebs axorcielebs rogorc

saxelmwifos mier akreditebuli, aseve saxelmwifo-

TaSorisi komisiebis mier dadgenili an saxelmwifo

organo an kerZo struqturebi. zogierT qveyanaSi

kanonmdeblobiTaa gaTvaliswinebuli savaldebulo da

nebayoflobiTi serTificirebis procedurebi.

serTificirebis procedura gamoiyeneba:

90


• bazarze araxarisxiani produqciis SeRwevis

aRsakveTad.

• momxmareblis dasacavad uxarisxo produqciisagan.

• realizebuli produqciis konkurentunarianobis

asamaRleblad.

serTificirebis organoebis mier dadebiTi daskvnisas

ganmcxadebelze gaicema Sesabamisobis serTifikati,

romelic moqmedebaSia gansazRvruli vadis ganmavlobaSi

(magram araumetes 3 welze meti).

Sesabamisobis serTifikati – esaa saxelmwifo dokumenti

- im qveynebisaTvis sadac arsebobs serTificirebis

saxelmwifo organo. sxva danarCen SemTxvevaSi serTifikatis

gamcemi adasturebs serTificirebis obieqtis

parametrebis Sesabamisobas dadgenil moTxovnebTan.

ganmcxadebel kompanias SeuZlia aseve miiRos ufleba

daados damRa Tavis produqcias, razedac gacemulia

Sesabamisobis serTifikati. serTificirebis proceduris

Catarebis Tanmimdevroba:

1. ganmcxadebels

organoSi.

Seaqvs gancxadeba serTificirebis

2. serTificirebis organoSi xdeba gancxadebebis registracia,

aq Rebuloben gadawyvetilebas proceduris

Catarebaze. ganisazRvreba serTificirebis saqmeebi da

pirobebi.

3. sertificirebis organo Tavazobs ganmcxadebels amoir-

Cios kvleviTi laboratoria da serTificirebis organo

warmoebaze an xarisxis menejmentze aformebs xelSekrulebas

sertificirebis Catarebaze; waradgens saWiro

dokumentebsa da nimuSebs.

4. serTificirebis organo kvleviTi laboratoria an maTi

davalebiT sxva kompetenturi organizacia axdens

nimuSebis gamosacdelad SerCevas.

5. kvleviTi laboratoria atarebs Semowmebas da serTificirebis

organos warudgens kvlevebis oqms.

91


serTificirebis organo kvlevis oqmebis aseve produqciis

normatiul moTxovnebTan Sesabamisobis dokumentis

analizis safuZvelze Rebulobs Sesabamisobis serTifikatis

gacemaze gadawyvetilebas da iZleva licenzias

Sesabamisobis niSnis gamoyenebis uflebaze.

uaryofiTi Sedegebisas miiReba gadawyvetileba ser-

Tifikatis gacemaze uaris Sesaxeb da gadaecema ganmcxadebels

uaris mizezebi.

6. warmoebis an xarisxis sistemis serTificirebis organo

axorcielebs warmoebis mdgomareobis analizs, serTificirebis

warmoebisa an xarisxis sistemisas da miawodebs

Tavis daskvnas serTificirebis organos, romelic

aformebs Sesabamisobis serTifikats, akeTebs registracias

gadascems mas licenziasTan erTad Sesabamisobis

niSnis gamoyenebaze.

7. produqciis mwarmoebeli, romelic daeqvemdebareba

aucilebel serTificirebas adebs Tavis nawarms damRas

Sesabamisobis niSniT, xolo serTificirebis organo ki

axorcielebs serTificirebuli produqciis xarisxis

kontrols.

gamosakvlevi obieqtis parametrebis normatiul

moTxovnebTan Sesabamisobis mtkicebulebaTa Tavmoyra

serTificirebis Catarebisas xorcieldeba saqmeebis

Sesrulebis meSveobiT; rogoricaa:

1. kvlevebi: tipisa, produqciis partiisagan amokrefa

TiToeuli nimuSisa.

2. warmoebis Semowmeba: winaswari, warmoebis

serTificireba.

3. serTificirebas daqvemdebarebuli obieqtis

sainspeqcio kontroli

• nimuSebis gamocda, romlebic SerCeulia bazarze

gasatanad.

• nimuSebis gamocda, romlebic amorCeulia warmoebaSi.

• warmoebis sainspeqcio kontroli.

92


• sainspeqcio kontroli xarisxis sistemis.

4. Sesabamisobis deklaraciis ganxilva.

TiToeuli es saqme Sedgeba ramdenime urTierTdakavSirebuli

mimarTulebebisagan, rac serTificirebis

procesSi Rebulobs originalur serTificirebis sqemebs.

davaxasiaToT TiToeuli maTgani:

sqema 1. tipis (saxis) kvleva-gamoiyeneba winaswar

momzadebuli da realizaciisaTvis gamzadebuli SezRuduli

raodenobis produqciaze, romelic miwodebuli

unda iqnas calkeuli partiebis saxiT drois mokle

periodSi. serTificirebis sqema gamoiyeneba aseve importiT

Semosul produqciis mimarT moklevadiani mowodebis

dros.

sqema 2. tipis (saxis) gamocda da realizaciisaTvis

SerCeuli nimuSebis Semdgomi sainspeqcio kontroligamoiyeneba

importirebuli produqciisaTvis grZelvadiani

kontraqtebis an seriuli produqciis mudmivad

mowodebisas calkeuli kontraqtebis mixedviT.

sqema 3. warmoebaSi SerCeuli nimuSebis sainspeqcio

kontroli da tipis (saxis) kvleva-gamoiyeneba produqciis

seriuli warmoebis stabiluri procesebisaTvis.

sqema 4. tipis (saxis) kvleva: im nimuSebis sainspeqcio

kontroli, romlebic SerCeulia warmoebisa da

realizaciisaTvis-gamoiyeneba seriuli warmoebis yovelmxrivi

sainspeqcio kontrolis dros, Tu produqciis

xarisxze wayenebulia gazrdili moTxovnebi.

sqema 5-6. tipis kvleva: warmoebis an xarisxis

sistemis serTificireba. warmoebaSi an realizaciisaTvis

SerCeuli nimuSebis kvleva; sainspeqcio kontroli

warmoebisa an xarisxis sistemisa-gamoiyeneba Semdeg

SemTxvevebSi:

• SerCevis realuri moculoba arasakmarisia gamoSvebuli

produqciis obieqturi SefasebisaTvis.

93


• teqnologiuri procesebi mgrZnobiareni arian gare

faqtorebis mimarT.

• gamoSvebuli produqciis maxasiaTeblebis stabilurobaze

amaRlebuli moTxovnebi.

• Pproduqciis vargisianobis vadebSi kvlevebis Catarebis

droze naklebia.

• Pproduqcia SeiZleba gamokvleul iqnes misi momxmarebelTan

damontaJebis Semdeg.

sqema 7. partiidan amorCevis kvleva.

sqema 8. TiToeuli nimuSis kvleva- gamoiyeneba mcire

partiebis an erTeuli nakeTobis mimarT (nakeTobaTa

erTeuli warmoeba).

sqema 9. Sesabamisobaze deklaraciis ganxilva: gamoiyeneba

unikaluri produqciis mcire partiis serTificirebisas,

rogorc erovnuli aseve sazRvargareTis

firmebis mier warmoebuli, romlebsac gaaCniaT SeubRalavi

saqmiani reputacia an erTeuli nakeTobisaTvis

SeZenili sawarmos an sxva obieqtebis aRWurvisaTvis Tu

ki warmodgenili teqnikuri dokumentaciiT SeiZleba

vimsjeloT xarisxisa da produqtis usafrTxoebaze.

sqema 10. nimuSebis kvleva, romlebic amorCeulia

warmoebaSi an vaWrobaSi; warmodgenil dokumentebTan

Sesabamisobis deklaraciis ganxilva. – moqmedebs mcire

partiebis grZelvadiani warmoebis dros.

xarisxis sistemis serTificirebis procedura gamoiyeneba

sistemis parametrebis Sesabamisobis dasamtkiceblad

dadgenil standartebTan. sistemis serTificirebis

ganxorcieleba xdeba sso saerTaSoriso standartebis

“xarisxis sistemasa da bunebrivi garemos dacvis

Semowmebaze saxelmZRvanelo miTiTebebis” safuZvelze

(sso-10011).

xarisxis sistemis serTificirebis procedura:

94


• sawarmos mier serTificirebis organoSi gancxadebis

Setana da misgan anketa-kiTxvaris miReba.

• sawarmos mier serTificirebis organoSi Sevsebuli

anketa-kiTxvaris da xarisxze xelZRvanelobis wardgena.

• sawarmos xarisxis sistemis serTificirebaze mzadyofnis

winaswari Sefaseba.

• serTificirebaze samuSao programis damuSaveba.

• serTificirebis Catareba serTifikatis gacemiT (dadebiTi

daskvnis SemTxvevaSi).

• xarisxis dasamtkiceblad sainspeqcio Semowmebis Catareba.

$ 4.3 saqarTvelos biznes obieqtebSi ISO

standartebis danergvis Taviseburebebi

saqarTvelos biznes obieqtebSi, maTi sididis Tu

saqmianobis saxis miuxedavad, ISO standartebis danergviT

biznesis sawarmoebi gazrdian Semosavlebs da srulad

dakmayofildeba momxmareblis nebismieri moTxovna produqciis

da momsaxurebis xarisxTan mimarT.

dRevandel pirobebSi msoflios mraval qveyanaSi

danergili da moqmedi ISO9000 da ISO14000 jgufis standartebi

cnobilia, rogorc marTvis sistemis saerTo

standartebi, romelTa gamoyeneba SeuZlia nebismier

organizacias, miuxedavad imisa aris is biznes sawarmo,

asociacia Tu saxelmwifo uwyeba.

msoflios sxvadasxva wveynebSi am jgufis standartebis

danergva da xelSewyoba xdeba saerTaSoriso

eqspertTa korpusis, aSS saerTaSoriso ganviTarebis

saagentos mxardaWeriT. Mmisi danergvis xelSemwyobi

proeqti cnobilia Tavisi inovatoruli saqmianobiT, rac

iTvaliswinebs biznes obieqtebis mxardaWeras ekono-

95


mikuri saqmianobebis da mewarmeobis ganviTarebis mxardaWeras.

Bbiznes obieqtebis daxmareba TviTserTificirebis

mimarTulebiT da ISO standartebis danergva

proeqtis saqmianobis erT-erTi nawilia. ISO9000 da

ISO14000 jgufis standartebis ganxorcieleba saqarTvelos

biznesis obieqtebSi daiwyo 2006 wlis 17 Tebervals.

Bbiznes obieqtebis mmarTvelurma jgufebma gaiTavises Tu

ra SeuZlia codnas standartebis Sesaxeb da aseve Tu ra

sargebels moutans ISO 9000 da ISO 14000 standartebis

danergva organizaciasa Tu qveyanas. ISO standartebis

danergvis ZiriTadi mizania saqarTvelos biznesisTvis

TiToeuli biznes obieqtis wvlilis Setana produqciis

xarisxis donis amaRlebaSi, es ki niSnavs,rom amis garda

ISO standartebis danergviT izrdeba xarisxis,

ekologiis, usafrTxoebis, ekonomikis imedianobis

efeqtianoba.

ISO standartebis danergviT mogebulia ara marto

biznes obieqtebi, aramed mTeli sazogadoeba, momgebiani

iqneba mewarme da misi produqciis momxmarebeli. Ggaumjobesdeba

sainvesticio klimati _ ucxoeli investorebi,

romlebic qveyanaSi ISO standartebs iyeneben da maTTan

TanamSromlobas gaagrZeleben ISO standartebis

Sesabamisad.

saerTaSoriso standartizacia eleqtroteqnikuri

sferodan daiwyo: saerTaSoriso eleqtroteqnikuri komisia

(IEC) 1906 wels daarsda. sxva sferoebSi saqmianoba,

romelsac erovnuli standartizaciis asociaciis saerTa-

Soriso federacia (ISA) axorcielebda 1926 wels

Camoyalibda. maT aqcenti ZiriTadad meqanikur inJineriaze

gadaitanes da moqmedebda 1942-1946 wels, 25 qveynis

warmomadgenlebma londonSi daaarses axali saerTa-

Soriso organizacia, romlis mizania saerTaSoriso

koordinaciis gamartiveba da saerTaSoriso standartebis

96


gaerTianeba. ISO-m oficialurad funqcionireba daiwyo

1947 wlis 23 Tebervals.

saqarTvelosTvis aucilebelia, rom misi saeqsporto

produqcia mowonebuli iqnas momxmareblis mier, rogorc

erovnul ise saerTaSoriso masStabiT. Pproduqcia,

romelic akmayofilebs samomxmareblo bazris standartebs

konkurentunariania. xarisxis demonstrireba da misi

sazogadoebisaTvis wardgena Tavdapirvelad kompaniaSi

xdeba. Kkompanias SeuZlia miiRos sargebeli, rogorc

TviT kompaniis SigniT aseve mis gareT saerTaSoriso

moTxovnebis dakmayofilebis gziT, rac gulisxmobs:

xarjebis dazogvas, gaumjobesebul Sromisnayofierebas,

TanamSromelTa dakmayofilebas, gaumjobesebul kontrols

biznesze, saWiro saqmianobebis gansazRvras,

departamentebs Soris harmoniul muSaobas da xarisxian

produqts, amasTan msoflio bazarze gasvlas.

Tanamedrove saqarTveloSi, rogorc mTavrobam aseve

biznes obieqtebma unda aiTvisos sistemis mniSvneloba da

misi praqtikaSi danergvis aucilebloba, raTa gaxdes

konkurentunariani qveyana da mwarmoebeli firma. imisa-

Tvis, rom ufro meti organizacia moemzados serTificirebisaTvis,

saWiroa mcire da saSualo biznesis

mxardaWera, rac mTavrobis prioritetul amocanas unda

warmoadgendes, xolo mewarmeebisaTvis ki maTi warmatebis

safuZvels. msoflios mraval qveyanaSi arsebobs

erovnuli standartebi, romlebic wlebis ukan iqna

SemuSavebuli (GOST). Bbevri sawarmo kvlav am standartebs

iyenebs. axali standartebis danergva saqarTveloSi

advili ar aris. Mmiuxedavad imisa, rom erovnuli

standartebi mniSvnelovania, ISO standartebi amartivebs

saerTaSoriso vaWrobis process da isini warmoadgenen,

rogorc qveynis aseve produqciisa da firmis saxes,

imijs.

97


saqarTveloSi bevri organizacia iyenebs saerTaSoriso

standartebs. bevr qveyanaSi miRebulia erovnuli

standartebis Sesatyvisi saerTaSoriso standartebis

gamoyenebac.. magaliTisaTvis, aSS-Si arsebobs erovnuli

standartebis organizacia, romelic uSvebs standarts,

romlis numeraciac ISO standartebis Sesabamisia. amJamad

saqarTveloSi mxolod ramodenime organizacias gaaCnia

ISO9000-is serTifikati.

saqarTveloSi 2006 wlis 17 Tebervals Catarda

seminari, romelic iTvaliswinebda ISO standartebis

danergvis RonisZiebebis gatarebas. seminari moewyo ISO-s

saerTaSoriso eqspertTa korpusis aSS-s saerTaSoriso

ganviTarebis saagentos mxardaWeriT. seminaris mier

miRebuli rekomendaciebi gaTvaliswinebuli iqna saqarTvelos

mTavrobis mier da mis mier gatarebuli RonisZiebebis

Sedegad 2006 wlis 1 ivlisidan saqarTvelo ISO-s

standartizaciis saerTaSoriso organizaciis wevr-korespodentis

statusi daibruna. Aam dRidan saqarTvelo

yvela prioritetiT sargeblobs, romelic qveynebs ISO-s

wevr-korespodentis statusiT eniWebaT. saxelmwifo iRebs

saerTaSoriso standartebs, teqnikur angariSebs, saxelmZRvaneloebs,

gamocemuls qveynis droebiT uflebamosilebis

dakargvis periodSi. standartizaciis saerTa-

Soriso organizaciaSi Cvens qveyanas standartizaciis

erovnuli organo – saqarTvelos standartebis, teqnikuri

reglamentebisa da metrologiis erovnuli saagento

warmoadgens. A

amgvarad saqarTvelom 2006 wlis 1 ivlisidan miiRo

uflebamosilebebi: gawevriandes damkvirveblis statusiT

ISO-s komitetebSi: Sesabamisobis Sefaseba CASCO; momxmarebelTa

uflebebi – COPOLGO; ganviTarebadi qveynebis

moTxovnebi – DEVCO; standartizaciisa da Sesabamisobis

Sefasebis sainformacio sistemebi – INFO/ISONET;

98


Seuferxeblad miiRos yvela dokumentacia: saerTaSoriso

standartebi, teqnikuri angariSebi, saxelmZRvaneloebi da

saswavlo dokumentebi; teqnikur komitetebSi gaweuli

saqmianobis angariSebi, generaluri ansambleis, sabWos,

teqnikuri xelmZRvaneli biuros da teqnikuri

komitetebis sxdomebis angariSebi: sxvadasxva publikacia

da dokumentebi organizaciisa da misi wevrebis

saqmianobis Sesaxeb.

msoflio savaWro organizaciisa WTO da sxva

saerTaSoriso organizaciebis ZiriTadi rekomendaciebi

ukavSirdeba teqnikur barierebs vaWrobaSi, teqnikuri

regulirebis sferos saerTaSoriso wesebTan Sesabamisi

xarisxis infrastruqturis maregulirebeli sistemis

Camoyalibebas, romelic safuZvelia saerTaSoriso bazarze

produqciis Tavisufali brunvis xelSewyobisaTvis.

ganxorcielebuli reformebis safuZvelze moxda

(saqarTvelos standartebis, teqnikuri reglamentebis da

metrologiis erovnuli saagentos da akreditaciis

erTiani erovnuli centris Seqmna, cvlilebebi aRniSnuli

sferos maregulirebel ZiriTad kanonebSi – metrologia,

standartebi, Sesabamisobis Sefaseba). ZiriTadi savaWro

partniori qveynebis teqnikuri reglamentebis aRiareba da

qveynis teritoriaze samoqmedod daSveba pirveli

mniSvnelovani wingadadgmuli nabijia saerTaSoriso

ekonomikur struqturebSi CarTvisaken.

ISO-s wevroba iZleva SesaZleblobas, qveyanaSi

xarisxis infrastruqturaSi Cabmulma nebismierma pirma

miiRos da imoqmedos saerTaSoriso standartebis Sesabamisad

jandacvis, ekologiis, usafrTxoebis dacvis,

saerTaSoriso bazarze qarTuli produqciis SeRwevisa

da konkurentunarianobis asamaRleblad. yvela dainteresebuli

mewarmis mier xarisxis Tanamedrove sistemis

danergva saerTaSoriso normebis farTo gamoyenebiT

99


umniSvnelovanesi winapirobaa saqarTvelo gaxdes

saerTaSoriso Tanamegobrobis sruluflebiani wevri.

departamentebi:

Eekonomikuri analizi da politika

bunebrivi resursebis licenzireba

kavSirgabmuloba da sainformacio teqnologiebi

mSenebloba da urbanizacia

transporti

sagareo vaWroba da saerTaSoriso ekonomikuri

urTierTobebi

iuridiuli

sazogadoebasTan urTierToba

qonebis marTva

generaluri inspeqcia

saqarTvelos standartebis, teqnikuri reglamentebis

da metrologiis erovnuli saagentos da akreditaciis

erTiani erovnuli centri Tavis struqturebSi unda

iTavliswinebdes qveynis ekonomikis yvela ZiriTad

mimarTulebebs, romelTa produqciis Tu momsaxurebis

drouli serTificireba xels Seuwyobs saerTaSoriso

standartizaciis organizaciaSi saqmianobasa da qveynis

konkurentunarianobis donis amaRlebas.

saqarTveloSi rogorc aRvniSneT ISO-s

standartebis danergva 2000 wlidan daiwyo. Semdeg

saqarTveloSi yvelaze gavrcelebulia saerTaSoriso

standarti ISO 9001:2000-ia da misi danergvac 2000 wlidan

daiwyo.

saqarTvelos kompaniebs sertifikaciis germanuli

TUV SUD-i kompania ukeTebs, romelic msoflios 70-ze met

qveyanaSi saqmianobs. misi oficialuri partnioria

kompania `menejmentis sistemebi~, romelic sakuTari

eqspertebis meSveobiT sakonsultacio samuSaoebs eweva,

riTac firmebi xarisxis menejmentis sistemis ISO

9001:2000 standartis moTxovnebis Sesabamisad moamzadon.

100


ISO-s standartebi gulisxmobs menejmentis sistemebis

SemuSavebas da Semdeg danergvas ISO 9001:2000 standartis

mixedviT, amas garda, arsebobs sxva standartebi,

iseTi, rogoricaa: teqnikuri, ekologiuri, kvebis produqtebis

usafrTxoebis standarti da a.S. romlebic xels

uwyobs firmis warmatebiT saqmianobas, mis konkurentunarianobas,

SromiTi resursebis efeqtur marTvas,

materialuri resursebis marTvas da yvela im process,

rac ki firmaSi mimdinareobs. sabolood, ISO-s standartebze

momuSave firmis bazarze efeqtiani menejmentiT

gamoirCeva. standartis moTxovnis Sesabamisad. firmis

xarisxi mudmivad unda umjobesdebodes. rodesac

kompaniebs Soris konkurencia izrdeba, matulobs

xarisxze moTxovnas. standartebi ndobasTan asocirdeba,

radgan momxmareblebma ician, rom standartis sertifikatis

mflobel kompanias umaRlesi xarisxis produqcia

aqvs. firmaSi winasasertifikacio samuSaoebis Catarebisas

yuradReba eqceva teqnikur uzrunvelyofas. Tu

ramdenad gamarTulia sawarmo, ramdenad akmayofilebs im

teqnikur moTxovnebs, rasac ISO-s standarti iTxovs.

imisTvis, rom firmam standartis minimaluri teqnikuri

moTxovna daakmayofilos tardeba Sesabamisi sakonsultacio

samuSaoebi. garda teqnikuri uzrunvelyofisa,

standartis dasanergad aucilebelia, rom procesSi

adgilobrivi kadric CaerTos. winaswari samuSaoebi

minimum sam-oTx Tves moicavs. ISO-s xarisxis menejmentis

sertifikaci upirvelesad aris ndoba, momxmarebelze

orientirebuloba. TUV-SUD-ma saqarTveloSi 2007 wlis

monacemebi sertifikati ukve 25 kompaniaze gasca. wlis

bolomde sasertifikacio audits kidev 9 qarTuli

kompania gaivlis.

saqarTveloSi ISO-s standartebis danergvis erTerT

mizezad SeiZleba isic CaiTvalos, rom

101


saerTasoriso sertifikacia Tanamedrove sainvesticio da

inovaciuri procesebisa da konkurentunarianobis

amaRlebis ganuyofeli nawilia da igi saerTaSoriso

standartebis moTxovnaTa Sesabamisad barierebs xsnis

qveynebs Soris.

warmatebuli qarTuli kompaniebi TavianT saqmianobas

ukve saerTaSoriso standartebze ageben. 2008 wlis

1 noembrisaTvis saqarTveloSi ISO 9001:2000 sertifikati

50-mde sxvadasxva sferoSi momuSave kompanias gaaCnia.

sertifikatis miRebis Semdeg kompaniebs adgilobriv da

saerTaSoriso bazarze xarisxis menejmentis saerTa-

Soriso standartebis mqoned aRiareben.

samSeneblo kompania NCC-i am dargSi pirveli iyo,

romelmac ISO 9001:2000 sertifikati miiRo miwisqveSa da

miwiszeda mSeneblobis sferoSi. kompaniaSi acxadeben,

rom sertifikatis arseboba, aris yvelaze kargi dasturi

imisa, rom kompania, misi momsaxureba da menejmenti

yvelaze maRal moTxovnebs akmayofilebs.

sertifikaciis Semdeg kompaniaSi muSaoba da

procesebis marTva ISO 9001:2000 standartebiT xdeba.

sertificireba gulisxmobs momxmareblis moTxovnis

dakmayofilebas, marali xarisxis miRwevas da mudmiv

gaumjobesebas. mniSvnelovani moTxovna iyo samSeneblo

samontaJo samuSaoebis maRali xarisxiT SesrulebasTan

dakavSirebiT, aseve klientebTan mWidro urTierToba da

usafrTxoebis riskebis Semcireba.

farmacevtulma kompania `aversi-racionalma~ farmacevtuli

sawarmos Seqmnis dRidan gadawyvita, kompaniaSi

xarisxis marTvis sistema daenerga da ISO-s standartebis

Sesabamisad emuSava. 2006 wels farmacevtulma sawarmo

`aversi racionalma~ mTeli rigi samuSaoebis Catarebis

da mkacri Semowmebis Sedegad ISO 9001-2000 sertifikati

miiRo saerTaSoriso standartis xarisxis marTvis

sistemis sertificireba ganxorcielda germanuli xari-

102


sxis marTvis sistemebis masertificirebeli organos _

TUV-SUD-is mier. kompaniaSi miaCniaT, rom qarTuli

kompaniebis ISO-s standartisaken swrafva samomxmareblo

bazarze uxarisxo produqciis gavrcelebas mniSvnelovnad

Seamcirebs.

kompania `elit-eleqtroniqsi~ ISO 9001:2000 sertifikatis

mflobeli wels gaxda. rogorc kompaniaSi acxadeben,

ISO-s standartebi maT `elit eleqtroniqss~

umiZgebs, saqmianoba msoflio gamocdilebas da saerTa-

Soriso standartebze aagon.

rogorc gairkva, ISO-s standartebis danergviT,

qarTuli biznesi axal fazaSi Sedis. momxmareblis

interesebis dakmayofilebis paralelurad, qarTuli kompaniebi

cdiloben, xarisxis amaRlebis gziT, saerTa-

Soriso standartebs miuaxlovdnen.

foTis sazRvao navsadguri

foTis sazRvao navsadguris mier miRebuli sertifikatiT

dasturdeba, rom xarisxis marTvis sistema Seesabameba

saerTaSoriso standartis ISO 9001-2000 moTxovnebs

gemebis CatvirTva-gadmotvirTvis, tvirTebis Senaxvis,

navsadgurSi Semavali gemebis momsaxurebisa da gemebis

ekipaJebis usafrTxoebis uzrunvelyofis kuTxiT.

pirvelad sertifikati miRebuli iqna 2002 wels,

romlis Sesabamisobas navsadguri adasturebda yovel 6

TveSi sazedamxedvelo auditis meSveobiT, romlebsac

atarebdnen msoflioSi aRiarebuli saerTaSoriso kompaniebi.

aRniSnuli sertifikatis ganaxleba Catarda 3-jer,

bolo serTificireba Catarda 2006 wlis agvistoSi da

gacemuli iqna axali serTifikati. romelic ZalaSia 2009

wlamde

standarts gaaCnia Semdegi mniSvnelovani faqtori:

103


_ momxmareblis moTxovnis dakmayofileba

_ konkurentunarianoba Sida da gare bazarze

_ xarisxis menejmentis sistemis srulyofa da

Semgomi gaumjobeseba.

2005 wlis 18 noembers IPM-s mieniwa xarisxis

marTvis sistemis Sesabamisobis sertifikati, romelic

adasturebs, rom sazogadoebrivi azris kvlevisa da

marketingis institutma gaiara Semwomeba da aRiarebul

iqna ISO 9001:2000 standartebis Sesabamisad serTificirebis

asociacia rusuli registris mier, romelic

warmoadgens IQNet-s da gaaCnia saerTaSoriso akreditacia.

ratom xarisxis standarti ISO-s 9001:2000?

arsebobs minimum xuTi mizezi:

1. es aris msoflioSi aRiarebuli standartebis

xarisxis menejmentis sferoSi;

2. ISO-s standartebi 9001:2000 gansazRvraven moTxovnebs

produqciisa Tu momsaxurebis xarisxis marTvis

sistemaSi. standartebi mizanmimarTulia marTvis mudmivi

srulyofisaken. ISO 9001-s standartebi ar cvlian, aramed

srulyofen moTxovnebs produqciasa da momsaxurebaze;

3. ISO-s 9001-is xarisxis standartebi Seicavs ara

mxolod principebs da moTxovnebs, aramed mimarTulebebs,

rogor gamoviyenoTYes standartebi saqmianobis

sxvadasxva sferoSi;

4. saSualebas gvaZlevs ara marto gamovavlinoT

yvela dainteresebuli mxaris interesebi, aramed

imuSavebs yvelaze Sesaferis saSualebebsa da meTodebs

procesebis efeqturad marTvisaTvis;

5. ISO 9001 farTod gamoiyeneba msoflios 500000-ze

meti organziaciis Sida organizaciul menejmentSi,

amitomac warmoadgens miRebul instruments saerTa-

Soriso sabazro urTierTobaSi.

104


xarisxis marTvis menejmenti warmoadgens organizaciis

marTvis sistemis nawils, romlisTvisac upirates

orientirs warmoadgens xarisxi _ klientebis molodinebisa

da saWiroebebis dakmayofileba xarisxiani momsaxurebis

uzrunvelyofiT. organizaciis marTvis sxvadasxva

sistemebi erTiandeba xarisxis marTvis sistemebTan da

yalibdeba erTiani unificirebuli marTvis sistema, romelic

mimarTulia efeqtiani dagegmarebis, resursebis efeqtiani

ganawilebis, urTierTSemavsebeli miznebis Camoyalibebisa

da momsaxurebis xarisxi uzrunvelyofisaken.

xarisxis menejmentis principebi

organizaciis warmatebuli fuqncionireba moiTxovs

organziaciis marTvas sistematiuri da mkveTrad gansazRvruli

formiT.

1. organizacia fokusirebulia klientze _ organizaciis

efeqtiani fuqncionireba mis momxmarebelzea damokidebuli.

Sesabamisad warmatebuli organizacia yovel-

Tvis iTvaliswinebs klientis mimdinare da momaval saWiroebebs.

cdilobs daakmayofilos misi moTxovnebi da

gadaaWarbos maT molodins.

2. menejmenti _ samenejmento rgoli ayalibebs

organizaciis erTian mizans, organizaciis mimarTulebas

da organizaciis Sida garemos, romelic uzrunvelyofs

adamianuri resursis optimalur da efeqtian CarTulobas

samuSao procesSi organizaciis saerTo miznebis misa-

Rwevad.

3. adamianuri resursi _ organizaciis ierarqiuli

sistemis nebismieri rgolis TanamSromeli kompaniis

yvelaze mniSvnelovani resursi da mTavari instrumentia.

4. procesualuri midgoma _ organizaciis sasurveli

Sedegis miiRweva ufro efeqtianad, rodesac Sesabamisi

resursebi ganixileba ara cakleulad, aramed imarTeba

rogorc procesi.

105


5. marTvisadmi sistemuri midgoma _ organizaciis

miznebis miRwevisa da efeqtiani fuqncionirebis sistemaSi

CarTuli da urTierTdakavSirebuli procesebis identificireba,

gaanalzieba da marTva.

6. mudmivi gaumjobeseba _ mudmivi gaumjobeseba aris

organizaciis Seucvleli mizani.

7. faqtebze dafuZnebuli gadawyvetilebebi _ miRebis

principi aris _ efeqtiani gadawyvetilebis miReba efu-

Zneba faqtebs da iTvaliswinebs logikur da intuiciur

analizs.

8. urTierTmomgebiani urTierToba _ urTierTmomgebiani

urTierToba organizacias, momwodebelsa da

momxmareblebs Soris aumjobesebs saerTo SesaZleblobebs.

`Tbilwyalkanalma~ saerTaSoriso sertifikati mii-

Ro xarisxis marTvis sferoSi.

qarTulma kopaniam `Tbilisi wyalma~, yofilma

`Tbilwyalkanalma~ saerTaSoriso sertifikati ISO 9001

miiRo xarisxis marTvis sferoSi.

xarisxis marTvis sistemebSi msoflio liderma SAl

GLOBAL da saerTaSoriso sertificirebis qselma IQNet

Tibisi banks xarisxis marTvis sistemis saerTaSoriso

standartis ISO 9001:2000 moTxovnebTan Sesabamisobis

sertifikati mianiWes. Tibisi banki pirveli bankia

saqarTveloSi, romelic ISO-s standarti miiRo.

saqarTvelos navTobisa da gazis korporaciam

xarisxis menejmentis sistemis saerTaSoriso, ISO 9001-2000

standartis Sesabamisobis sertifikati miiRo. serTifikati

msoflioSi cnobilma kompaniam BSI MS (British

Standardization Institute Menagement Systems) gasca.

aRniSnuli sertifikati 2006 wlis oqtomberSi,

Tavdapirvelad, saqarTvelos navTobis saerTaSoriso

korporacias gadaeca. navTobisa da gazis korporaciebis

106


gaerTianebis Semdeg korporaciis xelmZRvanelobam miiRo

strategiuli gadawyvetileba xarisxi menejmentis sistemis

serTifikatis SenarCunebisa da misi uwyveti srulyofis

mizniT.

serTifikatis moqmedebis sferoa: navTobisa da

gazsadenebis mSeneblobisa da eqspluataciis garemosdacviTi

da sainJinro-teqnikuri monitoringi. navTobisa da

gazsadenis miwis farTobebiT uzrunvelyofa.

107


Tavi V. xarisxis menejmentis ekonomikuri

efeqtianoba

$ 5.1. danaxarjebi xarisxis menejmentze

xarisxis amaRlebaze saqmianobas yovelTvis mosdevs

xarjebis gazrda mwarmoebelTan da aseve saqonlis

momxmarebelTanac. sameurneo procesebis _ anu biznes

operaciebis marTvis dros saqonlis konkurentunarianobis

SenarCunebisaTvis xorcieldeba xarisxze xarjebis

optimizacia.

xarjebis optimizaciisaTvis gamoiyeneba funqcionalur-RirebulebiTi

analizi, romelSidac xdeba obieqtis

funqciis gamovlena da fasdeba misi funqcia. Ffunqcia,

romelic ver uzrunvelyofs dadebiT efeqts, Tavidan

icileben. amiT mcirdeba xarjebi obieqtis eqspluataciasa

da warmoebaze.

xarisxis menejmentis sistemaSi, xarisxze xarjebis

optimizacia mimarTulia Semdegi miznebis miRwevaze:

_ warmoebuli produqciis erTeulze xarjebis

Semcireba xarisxis wina donis SenarCunebis pirobebSi.

_ xvedriTi xarjebis Semcireba axali produqciis

samomxmareblo Tvisebebis erTdroulad gaumjobesebis

dros.

_ xvedriTi xarjebis amaRleba maRali donis

xarisxis produqciis SeqmnisaTvis, romelic maRali unda

iyos konkurentis produqciis teqnikur doneze.

_ produqciaze fasis dadgena.

xarisxze danaxarjebis marTvis procesi moicavs

kompaniis saqmianobis gaumjobesebaze RonisZiebebis

regulirebasa da analizs.

xarisxze xarjebis marTvasa da xarisxis menejmentis

sistemis efeqtianobis gansazRvrisas gamoiyofa ori

midgoma:

108


_ RirebulebiTi.

_ samomxmareblo-RirebulebiTi.

RirebulebiTi midgomisas aqcenti gadatanilia

sawarmos saerTo rentabelobis amaRlebaze arasawarmoo

xarjebis Semcirebisa da resursebis ekonomiis Sedegad.

samomxmareblo-RirebulebiTi midgoma emyareba maszed,

rom xarisxze xarjebis optimizaciis dros gaiTvaliswineba

ara marto mwarmoeblis xarjebi, aseve saboloo

momxmareblisac. amasTan uzrunvelyofili iqneba

warmoebis xarjebis Semcireba produqciis Seqmnaze. Aaseve

izrdeba momxmareblebis dakmayofileba produqciis gamoyenebis

meSveobiT xarjebis Semcirebasa da sasargeblo

efeqtis gazrdis xarjze.

firmis marketinguli orientaciis dros fasdeba da

optimizireba xdeba jamuri xarjebis, romlebic dakavSirebulia

produqciis (momsaxurebis) mTel sasicocxlo

ciklze _ Seqmnidan utilizaciamde.

xarisxze xarjebis Sefasebisas gamovlindeba

xarjebis yvela Semadgeneli, romlebic warmoiSvebian

produqciis damuSavebis, warmoebisa da moxmarebis dros.

xarisxze xarjebis struqturis gansazRvrisaTvis

gamoiyeneba klasifikacia, sadac miznobrivi daniSnulebis

mixedviT gamoiyofa Semdegi xarjebi:

_ xarisxis gaumjobesebaze (gaumjobesebuli Tvisebebis

mqone axal produqciaze xarjebi);

_ xarisxis gaumjobesebaze (Sesavali, mimReb kontrolze

xarjebi);

_ xarisxis marTvaze (xarjebi xarisxis menejmentis

sistemaze).

sasicocxlo ciklis stadiebis mixedviT gamoyofen

xarisxze Semdegi saxis xarjebs:

_ axali produqciis Seqmnis dros (Semqmnelis

xarjebi).

109


_ produqciis damzadebis dros (mwarmoeblis

xarjebi).

_ produqciis eqspluataciis dros (momxmareblis

xarjebi).

xarisxze xarjebis klasifikacia, romelic

SemogvTavaza feigenbaumma:

1. defeqtebis gafrTxilebaze xarjebi:

_ xarisxze swavleba.

_ xarisxis ganyofilebis xarjebi.

_ momxmarebelTa moTxovnebis analizze marketinguli

kvlevebi da konkurentis produqciis xarisxis

donis Sefaseba.

_ nedleulze da makompleqtebel nakeTobaTa Sesaval

kontrolze xarjebi (mimwodebelTa xarisxis kontroli)

_ axali danadgaris eqspluataciasa da SeZenaze

xarjebi.

2. xarisxis donis Sefasebaze xarjebi:

_ kontroli da gamocda (produqciis mimRebi kontroli,

produqciis serTificireba).

_ xarisxis uzrunvelyofaze saqmianobis Semowmeba

(xarisxis sistemis serTificireba, gare damoukidebeli

auditi, teqnologiuri procesebis stabilurobis Siga

Semowmeba).

3. wunisgan zarali:

_ defeqtebi (im produqciis warmoebaze xarjebi,

romelSidac kontrolisas aRmoCnda defeqtebi).

_ xarjebi rejlamaciaze (myidvelTa pretenziebis

mixedviT xarjebi-sagarantio remonti, defeqturi

produqciis Secvla da a.S.)

xarisxze saerTo xarjebi Tanabaria xarjebis jamisa

defeqtebis gafrTxilebaze, xarisxis donis Sefasebasa da

gamovlenili defeqtebis Tavidan acilebaze.

110


xarisxze xarjebis marTva mimarTulia wunisagan

kargvebis minimizaciaze. wunisagan danakargebis gansazRvrisas

gamoiTvleba absoluturi da fardobiTi maCveneblebi.

wunis absoluturi sidide ganisazRvreba

formuliT:

A = X + X

5.1.

w w Z

sadac X w _ aris wundebuli nakeTobis warmoebaze

xarjebi.

X Z _ wunis SesaZlebel gasworebaze xarjebi.

wunisagan kargvebis absolururi sidide ganisazRvreba

formuliT:

d w w b

sadac Aw _ wunis absoluturi zomaa.

A = A − S − S − S

5.2.

S w _ gamoyenebis fasis mixedviT wunis Rirebuleba.

S b _ wunze braleulisagan gadaxdevinebis Tanxa.

S m _ momwodeblebze araxarisxiani nedleulisa da

makompleqtebeli

vinebis Tanxa.

nakeTobebis mowodebaze gadaxde-

wunis sididis fardobiTi maCvenebeli da wunisagan

danakargebi gamoisaxulia procentebSi da maTi Sefaseba

xdeba Semdegnairad:

a = A / S da S A a = /

5.3

f

w

sadac A w _ aris wunis fardobiTi sidide. wunisagan

danakargebi.

111

w

A d _ wunisagan danakargebis absoluturi sidide.

S _ produqciis TviTRirebuleba.

xarisxze xarjebis analizisas gamoiangariSeba aseve

xarisxze erToblivi xarjebis wili produqciis saerTo

d

b


TviTRirebulebaSi. amasTan xarisxze xarjebis saerTo

sidide ar unda aWarbebdes nakeTobis (saqonlis) TviTRirebulebis

20%-s. gamonakliss warmoadgens samedicino

produqcia da danadgarebi, samxedro-samrewvelo kompleqsis

produqcia, romelTa xarisxs waeyeneba momatebuli

moTxovnebi, xolo xarjebi mTliani kontrolis gansaxorcieleblad

SeiZleba gautoldes warmoebis Rirebulebas.

$ 5.2. xarisxis menejmentis ekonomikuri

efeqtianobis Sefasebis principebi.

ekonomikuri efeqtianobis gansazRvrisaTvis pirvel

rigSi unda gamoiTvalos saqonlis (momsaxurebis) sasicocxlo

ciklis etapebze RonisZiebebis efeqtianoba

mwarmoeblisa da momxmareblis poziciebis gaTvaliswinebiT.

mwarmoeblis poziciiT efeqti warmoiqmneba Semdegi

RonisZiebebis damuSavebiTa da gatarebiT:

_ materialur da energiaTa moculobis Semcireba.

_ teqnologiuri procesebis Sromatevadobis

Semcireba

_ fondtevadobis Semcireba.

_ standartizaciisa da unificirebis gamoyeneba.

_ defeqtiani nakeTobebis warmoebis moculobis

Semcireba.

eqspluataciis stadiaze efeqtianoba ganpirobebulia

momxmarebelTan xarjebis SemcirebiT. es xdeba Semdegnairad:

_ xarjebis Semcireba transportirebasa da produqciis

Senaxvaze.

112


_ teqnikuri donisa da nakeTobaTa xarisxis

amaRleba.

_ nakeTobaTa gamoyenebis vadis gazrda.

_ saimedoobis amaRleba.

_ energotevadobis, saTbobis, wylisa da sxva

masalebis gamoyenebis Semcireba.

_ momsaxure personalis raodenobis Semcireba.

_ saremonto samuSaoebis Rirebulebis Semcireba.

xarisxis marTvis ekonomikuri efeqtianobis gaTvlebSi

aucilebelia gaviTvaliswinoT drois faqtori,

radganac xarisxis uzrunvelyofaze RonisZiebebis

etapobrivad ganxorcielebis Sedegad warmoiqmneba ara

Tanabari fuladi nakadebi.

sxvadasxva drois fuladi nakadebi drois faqtoris

mixedviT diskontirdeba dayvanis koeficientis daxmarebiT

(daiyvaneba erTian-drois sawyis momentze).

drois faqtoris mixedviT dayvanis koeficients

gaaCnia Semdegi saxe:

t

a t = 1 /( 1+

E)

5.4

sadac a t _ aris dayvanis koeficienti.

E _Ddayvanis normativia.

t _ RonisZiebebis gatarebis dro.

$5.3. xarisxis uzrunvelyofaze RonisZiebebis

ekonomikuri efeqtianobis angariSi

xarisxis uzrunvelyofaze gatarebuli RonisZiebebis

ekonomikuri efeqtianobis gamoTvla xdeba msgavsad da

Sesabamisad im rekomendaciebisa, romelTa meSveobiT

xdeba sainvesticio proeqtebis efeqtianobis Sefaseba,

anda SerCeva Semdgomi finansirebisaTvis.

113


gamoyofen efeqtianobis Semdeg saxeebs:

1. finansuri – proeqtis realizaciis finansuri

Sedegebis maxasiaTeblebi maTi monawileebisaTvis.

2. sabiujeto – proeqtis realizaciis finansuri

Sedegebis maxasiaTeblebi yvela donis saxelmwifo

biujetisaTvis.

3. saxalxo – sameurneo – proeqtis mniSvnelobis

maxasiaTebeli mTlianad mTeli ekonomikisaTvis.

ekonomikuri efeqtianobis gansazRvrisaTvis iyeneben

Semdeg maCveneblebs:

_ wminda diskontirebuli amonagebi.

_ Semosavlianobis indeqsi.

_ Semosavlianobis Siga norma.

_ amogebis vada.

wminda diskontirebuli amonagebi ganisazRvreba

formuliT:

t

P d = ∑ ( Pt

− X t ) /( 1+

E)

5.5.

sadac P t _ xarisxis amaRlebaze t welSi gatarebuli

RonisZiebebisagan miRebuli wliuri amonagebi.

X t _ danaxarjebi dakavSirebuli xarisxis

amaRlebaze RonisZiebebis ganxorcielebasTan

t welSi.

E _ dayvanis normativi.

Ddayvanis normativis saxiT SeiZleba gamoyenebul

iqnas kapitalze amonagebis norma, romelic etoleba

sabanko kreditis ganakveTs.

Semosavlianobis indeqsi fasdeba Semdegi formulis

mixedviT:

t

P n = 1/

K ⋅∑

( Pt

− X t ) /( 1+

E)

5.6

114


sadac K _ xarisxis amaRlebaze mTel saangariSo

periodSi gatarebuli RonisZiebebis ganxorcielebaze

mTliani kapitaldabandeba.

P t _ saangariSo periodis t welSi xarisxis amaRlebaze

gatarebul RonisZiebebisagan miRebuli amonagebi.

X t _ danaxarjebi, romlebic dakavSirebulia xarisxis

amaRlebaze RonisZiebebis ganxorcielebasTan, romelsac

akldeba saangariSo periodis t wlis kapitaldabandeba.

E _ dayvanis normativi.

Semosavlianobis Siga norma warmoadgens diskontis

normas ( E ), romlis drosac wminda diskontirebuli

amonagebi utoldeba nuls.

Semosavlianobis Siga normas warmoadgens gantolebis

gadawyveta:

t

( P − X ) /( 1+

Y )

5.7


t

t

sadac Y _ aris Semosavlianobis Siga normis

saZiebeli sidide. A

mogebis vada axasiaTebs droebiT intervals,

romlis drosac kompania axdens xarisxze xarjebis

kompensirebas damatebiT miRebuli amonagebis miRebiT.

xarisxis menejmentis sistemis efeqtianobis SefasebisaTvis

sawarmoSi SeiZleba iyos aseve gamoyenebuli

xarisxis ganmazogadebeli (fardobiTi) maCvenebeli.

ganmazogadebeli xarisxis maCvenebeli

Semdegi formulis meSveobiT:

M Kfasdeba

M = ( S + S + S ) / S

5.8

w

d

115

sag

sadac S w _ aris produqciis warmoebisas procesSi

gamowunebulis Rirebuleba.

f


S d _ defeqturi produqciis Rirebulebaa, razedac

reklamaciis gamo gadaxdilia jarima.

S sag _ produqciis Rirebuleba, razedac Catare-

bulia sagarantio remonti.

S f _ saangariSo periodSi faqtiurad realizebuli

produqciis Rirebuleba.

rac ufro axloa sarisxis maCvenebeli nulTan, miT

maRalia xarisxis menejmentis sistemis efeqtianoba

sawarmoSi.

xarisxis sruli menejmentis fuZemdeblebi

xarisxis sruli menejmenti SeiZleba ganvixiloT,

rogorc ramdenime koncefciis ganzogadeba, romlebic

SemoTavazebuli iyo saxelganTqmuli mecnierebisa da

specialistebis mier. sxvadasxva qveynebis mecnierebma

didi Rvawli gaswies sarisxis menejmentis ganviTarebaSi

da Seqmnes saZirkveli im didi mecnierul-praqtikuli

Senobisa, romelsac ewodeba xarisxis sayovelTao

menejmenti. Aam mecnierebsa da specialistebs Tavis

droze uwodebdnen, rogorc “maswavlebelbs”, “moZRvrebs”,

“xarisxis damrigebeli moZRvari”. Mmsoflio masStabiT

xarisxis menejmentSi ZiriTad figurebad aRiarebuli

arian: e. demingi, k. isikava, g. taguti, j. jurani, f.

krosbi, a. feigenbaumi.

edvard demingi yvelaze cnobili “damrigebelia

xarisxze”, romelsac udidesi gavlena gaaCnda xarisxis

menejmentis ganviTarebaSi iaponiaSi meore msoflio omis

Semdgom da a.S.S.-Si 1980-iani wlebidan.

1940-iani wlebis bolos e. demingi iaponelebs

aswavlida statistikur meTodebs, amasTan erTad udides

116


yuradRebas aqcevda sistemur midgomas PDCA-ciklis

gamoyenebas (gegma – ganxorcieleba – Semowmeba – makoreqtirebeli

moqmedeba), romelsac uwodeben “demingis

cikls.”

1951 wels iaponiaSi daadgines iaponuri firmebisaTvis

xarisxis miRwevaze e. demingis premia. 1960 w.

iaponiis imperatorma daajildova demingi ordeniT.

e. demingi aris xarisxze mecnierebis ramdenime

mimarTulebis Semqmneli, siRrmiseul codnaTa Teoriis

avtori, romlis safuZvels warmoadgens: sistemebis Teoria,

fsiqologia, igi did yuradRebas iCenda kompaniaTa

menejmentis Camoyalibebaze. Mman Camoayaliba xarisxis

gaumjobesebis 14 principi.

Kkaoru isikava xarisxis menejmentis meTodebze

muSaobs 1949 wlidan misi sicocxlis bolomde (1990). Kk.

isikava avtoria xarisxis kompleqsuri marTvis iaponuri

versiisa, romelic emyareba oTx ZiriTad princips:

_ personalis CarTva

_ personalis swavlebis uwyvetoba

_ xarisxis sistemis Siga auditis regulireba.

_ kontrolis statistikuri meTodebis farTod

gamoyeneba.

k.isikavam 1950 wlis dasawyisSi iaponiaSi daiwyo

kompania firmebis xelmZRvanelobisaTvis kontrolis

statistikuri meTodebis Seswavla, romelmac SemdgomSi

miiRo saxelwodeba “xarisxis Svidi martivi instrumenti”.

Mmis mierve iqna 1962 wels SemoTavazebuli “xarisxis

jgufebis” idea.

k.isikavam Semoitana praqtikaSi xarisxis kontrolis

mizezobriv-Sedegianobis analizis kavSirebis

grafikuli xerxi, dRes cnobilia isikavas diagramis

saxeliT.

geniti taguti 1940-iani wlebis bolos muSaobda

produqciisa da sawarmoo procesebis ganxorcielebis

117


problemebze. igi avtoria ‘xarisxis inJiniringis” koncefciisa,

romlis safuZvels Seadgens Semdegi debulebebi:

• xarisxis analizi unda xdebodes danaxarjebis analizTan

erTad.

• xarisxi da xarjebi dakavSirebulia erTmaneTTan

danakargebis funqciiT.

danakargebi exeba, rogorc mwarmoebels, aseve momxmarebels.

• xarisxis kargvebis funqciis grafiki warmoadgens

parabolas, romlis mwvervalic imyofeba saukeTeso

mniSvnelobis wertilSi (kargvebis ar arsebobisas).

daSvebebis velis sazRvrebze kargvebi aRweven maqsimums

(nakeTobis Secvlisas).

g. tagutim SeZlo Camoeyalibebina eqsperimentis

dagegmvis xerxebi xarisxis uzrunvelyofaze. Mmisi ideebi

30 welze met xans warmoadgenda iaponiaSi sainJinro

ganaTlebis safuZvels. xarisxis menejmentSi g. tagutis

miniWebuli aqvs demingis premia.

jozef jurani, igi avtoria yovelmxriv ganviTarebuli

da sayovelTaod gamosayenebeli modelisa

“xaris-xis spirali”, aseve koncefciisa xarisxis

yovelwliurad ganviTarebis SesaxebAromelic eyrdnoba

Semdeg princi-pebs:

_ xarisxis gaumjobesebaze dagegmva organizaciis

saqmianobis yvela sferosa da mis yvela safexurze.

_ prevenciuli RonisZiebebis damuSaveba.

_ xarisxze sawarmos saqmianobis gegmazomieri

marTvis uzrunvelyofa.

_ administrirebaze uaris Tqma.

j.juranma wamoayena idea da gaatara igi praqtikaSi,

xarisxis uzrunvelyofaze ekonomikuri midgomis aucileblobis

Sesaxeb.

118


j.juranma aSS-Si 1979 wels organizacia gaukeTa da

daaarsa xarisxis instituti.

filip krosbi amerikeli specialistia, igi avtoria

xarisxis gaumjobesebis 14 principisa, “nulovani

defeqtebis” sistema. Mmas ekuTvnis aforizmi “xarisxiufasod”.

Mman pirvelma SesTavaza msoflios xarisxis

problemebis gadawyvetaze sawarmoTa kompetenturobis

Sefasebis meTodi. Eesaa mravalmxrivad ganviTarebuli da

Rrmad gaanalizebuli meTodi, romelic emyareba qulebis

sistemis Sefasebis 6 princips:

1. xarisxis problemaze sawarmos xelmZRvanelobis

urTierToba

2. xarisxis menejmentze qvedanayofis statusi

3. xarisxis problemis ganxilvis xerxebi

4. xarisxze xarjebis done (sabrunavi kapitalidan

procentuli sidide)

5. xarisxis amaRlebaze RonisZiebebi

6. sawarmoSi xarisxze realuri mimdinare

mdgomareoba.

f. krosbim daamuSava sawarmos “efeqtiani lideris

modeli”, romelic iTvaliswinebs top.menejmentis “fsiqologiur

simwifes” da “operatiul simwifes”.

armand feigenbaumi amerikeli specialistia. igi

avtoria xarisxis kompleqsuri marTvis Teoriisa TQC

erT-erTi damfuZnebelia xarisxis saerTaSoriso akademiisa.

TQC warmoSva sawarmoebis marTvis axali kultura,

romelic emyareba Semdeg principebs.

1. xarisxis menejmentma unda moicvas nakeTobis

sasicocxlo ciklis yvela stadia da sawarmos menejmentis

yvela safexuri teqnikuri, ekonomikuri. Oorganizaciuli

da socialur-fsiqologiuri sakiTxebis gadaWris

dros.

2. xarisxis daproeqteba aucilebebia nakeTobis sasicocxlo

ciklis adreul etapze.

119


3. samuSaoebis Sesrulebaze moTxovnebi mizanSewonilia

davadginoT safirmo standartebSi.

4. aucilebelia sawarmoSi xarisxze xarjebis mkacri

kontroli.

esaa im udidesi mecnierebisa da specialistebis

namoRvawaris mokle, magram yovelmxrivi analizi,

romelTa Sromebma safuZveli Cauyara, ganaviTara da

umaRles doneze aiyvana xarisxis menejmentis yvela

mimarTuleba. Aamitomac araa gasakviri ukanaskneli 30

wlis ganmavlobaSi Seqmnili unikaluri teqnologiebi,

qveynebis miRweuli konkurentunarianobis maRali done,

iaponuri saswauli da sxva.

120


Tavi 6. konkurentunarianoba da xarisxis

menejmentis ganviTarebis Taviseburebebi

$6.1. konkurentunarianobis arsi, kriteriumebi da

Sefaseba

konkurentunarianoba Tavisi arsiT gamoxatavs

obieqtis (produqciis, saqonlis, sawarmos, sistemis) im

maxasiaTeblis erTobliobas, romlebic gamokveTaven mas

(obieqts) sxva analogiuri daniSnulebis obieqtebs Soris

da amiT uzrunvelyofen mas damatebiTi upiratesobebiT

konkurentul urTierTobebSi saqmianobisas.

nebismier SemTxvevaSi konkurentunarianoba bazarze

ganisazRvreba mravali faqtorebis erTobliobiT. Tu

saqonelTan gvaqvs saqme, am SemTxvevaSi erT-erT

mniSvnelovan faqtors warmoadgens teqnikuri done,

romelic ganisazRvreba mocemuli saqonlis maCveneblebis

Sedarebisas konkurenciis gamwevi firmebis saqonelTan

maTi saeqsploatacio xarisxisa da inovaciis gaTvaliswinebiT.

TavisTavad cxadia am SemTxvevaSi didi

mniSvneloba eniWeba saqonlis xarisxobriv maCveneblebs,

aseve garegan saxes, SefuTvas, gaformebas, Tanmdevi

informaciis srulyofas, rac Seesabameba momxmarebelTa

konkretul gemovnebas.

am SemTxvevaSi (saqonlis, produqtis konkurentunarianoba)

gansakuTrebiTYfaqtorad moqmedebs saqonlis

fasi, romlis Sedareba xdeba konkurenti firmebis

analoguri produqciis fasebTan.

rodesac saqme exeba saqonlis miwodebas, saqonlis

konkurentunarianobis Sefasebisas didi mniSvneloba

eniWeba fasebidan SeRavaTebis, miwodebis vadebis

sapatento siwmindis, ganxilvasa da aseve momxmarebelze

momsaxurebis moculobebs, romlebsac Tavazoben

konkurenti firmebi momxmareblebs firmebSi manqanebisa

121


da danadgarebis konkurentunarianobis gansazRvrisaTvis

mniSvnelovan rols TamaSobs teqnikuri momsaxurebis

gamyidvelis organizaciis SesaZlebloba da teqnikuri

momsaxurebis organizaciis sistemis Seswavlas konkurent

firmebSi.

niSandoblivia isic, rom firmis mier warmoebuli

produqciis konkurentunarianobis donis gansazRvra da

Sesafaseblad konkretul msoflio, erovnul Tu

dargobriv bazrebze warmoadgens marketinguli kvlevis

mniSvnelovan amocanas.

produqciis konkurentunarianoba saerTod gamoisaxeba

fardobiTi ricxviT an maCvenebliT, romlebic

gamoxataven dainteresebuli saqonlis gansxvavebas

analogi-saqnlisagan teqnikur-ekonomikuri parametrebiTa

da unariT optimalurad daakmayofilos momxmareblis

gansazRvruli moTxovnilebs.

produqciis konkurentunarianobis Sefasebis safuZvels

warmoadgens momxmareblis moTxovnilebebis, bazris

moTxovnebis gamokvleva, romlis meSveobiT, saqoneli,

Sedardeba da mowmdeba momxmareblis konkretuli

moTxovnilebebis Sesabamisobaze. amitom bazarze firmis

saqonlis konkurentunarianobis obieqturi SefasebisaTvis,

mwarmoeblebma analizisas unda gamoiyenos igive

teqnikur-ekonomikuri maCveneblebi, romlebsac iyenebs

momxmarebeli. Tu ki bazarze arsebobs analogebi, maSin

analizis safuZvlad gamoiyeneba ara moTxovnilebebi,

aramed nimuSi romelic ukve cnobilia da masze arsebobs

moTxovnebi momxmareblebis mxridan da pasuxobs maT

moTxovnilebebs. nimuSis mimarT nakeTobis konkurentunarianobis

Sesafaseblad, romelic miRebulia, rogorc

bazuri da SedarebisTvis aucilebelia gaviTvaliswinoT:

xarisxis maCveneblebi, teqnikuri da ekonomikuri maxasia-

Teblebi, normatiuli moTxovnebis mixedviT konkurentunarianobis

done; ZiriTadi SesaZlebeli momxmareblebis

122


saqonelze moTxovnilebebis Sesabamisobis xarisxi.

saqonlis teqnikuri maCveneblebis analizis aucilebloba

imitom dgeba, rom mis mizans yovelTvis warmoadgens

gamoavlinos ricxviTi an sxva maCveneblebi, romlebic

SeiZleba gamoxatavdes nakeTobis konkurentunarianobas

bazarze. amisaTvis xdeba TiToeuli maCveneblis raodenobriv

erTeulebSi gamosaxva (mag. energetikaSi, simZlavre,

Zabvebi, jandacvaSi kaci sawoli, manqanaTmSeneblobaSi –

zomebi, sizuste da sxv). da SemoTavazebuli nakeTobis

maCveneblis mimarT procentuli fardobiTi saxiT

gamoxatva, romlis drosac moTxovnis mocemuli elementi

mTlianad iqneba dakmayofilebuli; rodesac movaxdenT

yvela teqnikuri parametris mixedviT Sejerebas, miviRebT

maCvenebels srul nakrebs (krebsiT maCveneblebs), rac

gamoxatavda SemoTavazebuli nakeTobis Tvisebebis gadaxras

moTxovnilebebis im Tvisebebisagan, rasac moiTxovs

momxmarebeli. am meTodiT gamoTvlili maCveneblebi

warmoadgens indeqsebs, romelTa mimarT xdeba moTxovnis

elementisa da teqnikuri maCveneblis Sejereba, romelic

mimarTulia moTxovnis dasakmayofilebladac. am

maCveneblebs ewodeba parametruli indeqsebi.

mwarmoebeli firma romlis saqmianoba orientirebulia

Tavisi saqonlis konkurentunarianobis uzrunvelyofaze,

cdilobs momxmarebels miawodos nakeToba

iseTi teqnikuri maCveneblebiT, romlebic yvelaze metad

akmayofilebs moTxovnebis Sesabamis elementebs.

romlebic yovelTvis fasdeba ambiciuri 100%-iT. amitom

vRebulobT iseT maCvenebels, romelic ganzogadoebulad

axasiaTebs moTxovnebis dakmayofilebis xarisxs, romelic

dakavSirebulia ama Tu im klasis nakeTobasTan.

firmisaTvis rac maRalia es maCvenebeli, miT ufro metad

iqneba dakmayofilebuli momxmarebeli.

nakeTobis (saqonlis) teqnikuri parametrebiT

konkurentunarianobis analizis Catarebisa konkretul

123


azarze misi momxmareblebis moTxovnilebebTan Sejerebis

Semdeg xdeba nakeTobis konkurentunarianobis

analizi ekonomikuri maCveneblebis mixedviT, anu gasaanalizebeli

nakeTobis Sedareba analogi nakeTobis

moxmarebis fasis mixedviT, rac gamoixateba procentuli

fardobiT anda moxmarebis fasis indeqsSi. moxmarebis

fasis Sedareba xdeba im nakeTobebis mixedviT, romlebic

gankuTvnilia erTi da igive moTxovnis dasakmayofileblad.

saqonlis gasayidi fasi, romelic moxmarebis fasis

nawilia, damokidebulia nakeTobis teqnikur-ekonomikur

maCveneblebsa da momsaxurebis im kompleqsze, romlis

uzrunvelyofa xdeba mwarmoeblis mier saqonlis

miwodebis meSveobiT. (e.i. gamoyenebis dawyebamde). gasayidi

fasi gamoxatavs myidvelis mier saqnlis Sefasebas da igi

konkurentunarianobis mniSvnelovani faqtoria bazarze.

analogis fasTan Sedareba xdeba igiv principiT anu igive

teqnikur-ekonomikuri maCveneblebis gaTvaliswinebiT, rac

gamoiyeneba teqnikuri parametrebiT konkurentunarianobis

Sefasebisas.

konkurentunarianobis teqnikuri da ekonomikuri

maCveneblis mixedviT krebsiTi indeqsebis safuZvelze

gaiangariSeba gasaanalizebeli nakeTobebis konkurentunarianobis

saerTo maCvenebeli saqoneli analogi an

nakeTobis mimarT. sabolod am maCvenebelma unda

gamoxatos gansxvaveba gasaanalizebel nakeTobebs Soris

da samomxmareblo efeqtSi, romelic modis erTeuli

danaxarjebze.

mwarmoebelma firmam, romelic bazris moTxovnis

Sesabamisad awarmoebs da gaaqvs bazarze produqcia, unda

uzrunvelyos misi gansazRvruli konkurentunarianobis

done, amis Sesabamisad igi Sedarebis safuZvelze axdens

misi, erTi an nimuSis jgufis maCveneblebTan Sejerebas,

radganac bazarze SeiZleba iyos erTi klasis mravali

124


nakeToba, romelTagan yovels gaaCnia sakuTari upiratesoba,

riTac igi akmayofilebs momxmareblis moTxovnas; am

SemTxvevaSi mwarmoebelma firmam unda gamoikvlios

nimuSis saxiT SerCeuli saqonlis bazarze warmomadgenloba

anu misi wili bazarze, es xerxi gamosadegia im

dros, rodesac bazarze gaaqvT konkurentunariani

produqcia, firma varaudobs miiRos gansazRvruli wili

bazarze ukve arsebuli, nimuSad aRiarebuli, analogis

Seviwrovebis xarjze, mniSvnelovania firma-mwarmoebelma

icodes sicocxlis stadiis romel ciklSi imyofeba

Sesadarebeli analogi-nimuSi, ris safuZvelze SeiZleba

firmis bazarze gatanil konkurentunarian produqcias

SevuqmnaT mTel gaTvaliswinebul sicocxlis ciklis

stadiebze konkurentunarianobis done (xarisxi). amitom

firma-mwarmoebeli winaswar orientirebuli unda iyos

prognozul parametrebze, romlebSic gviCveneben

produqtis Semdgomi gaumjobesebis dones.

praqtikulad firmam unda moamzados TiTeuli gasaanalizebeli

produqtis mixedviT Tavisi konkurentunarianobis

Sefasebis meTodika romelSidac gaTvaliswinebul

iqneba sasaqonlo bazris formirebis Taviseburebebi

da mecnierul-teqnikuri progresis ganviTarebis

tendenciebi.

konkurentunarianobis Sefasebis meTodebi mravali

saxisaa. maTi mTavari Rirseba gamoixateba imiT, rom maTi

meSveobiT ganisazRvreba konkurentunarianobis ricxviTi

maCvenebeli anu konkurentunarianobis koeficienti, rasac

firmebi farTod iyeneben gansakuTrebiT ki mmarTveluri

gadawyvetilebebis miRebis dros, maT Soris axali

nakeTobebis damuSavebaze, daproeqtebasa da seriul warmoebaze,

tradiciuli produqciis gaumjobesebaze, produqciia

xarisxis menejmentze xarjebis mizanSewonilobaze

da a.S.

125


praqtikaSi xSirad gamoiyeneba konkurentunarianobis

Sefasebis Semdegi ricxviTi maCveneblebi:

- erTjeradi, romelic gamoxatavs romelime teqnikuri

an ekonomikuri sididis procentul fardobas,

konkurentis warmoebuli bazarze adre gatanili da

analogi nimuSad aRiarebuli produqtis, igive

maCveneblebis sididis mimarT.

- jgufuri anu krebsiTi maCvenebeli, romelic

gamaerTianebelia erTjeradi maCveneblebisa da maCvenebelTa

erTgvari jgufis mixedviT (ekonomikuri, teqnikuri,

normatiuli) konkurentunarianobis donis maxasiaTebeli.

- integraluri maCvenebeli, romelic gamoxatavs

saqonlis konkurentunarianobis ricxviT maxasiaTebels,

da warmoadgens teqnikuri parametrebis jgufuri

maCveneblebis fardobas ekonomikuri parametrebis jgufur

parametrebTan.

am maCveneblebis gamoyenebazea dafuZnebuli konkurentunarianobis

donis Sefasebis diferencirebuli,

kompleqsuri da Sereuli meTodebi.

diferencirebuli meTodi damyarebulia erTjeradi

maCveneblebis gamoyenebaze, romelTa daxmarebiT ganisazRvreba

bazuri nimuSis donis Sesabamisoba mTlianad an

romelime maCveneblis mixedviT vlindeba gansxvaveba.

kompleqsuri meTodi damyarebulia jgufuri da integraluri

maCveneblebis gamoyenebaze. Sereuli meTodi iTvaliswinebs,

rogorc erTjeradi aseve kompleqsuri maCveneblis

gamoyenebas da iZleva produqciis konkurentunarianobis

donis ukeTes, mTlian Sefasebas.

konkurentunarianobis analizis Casatareblad gamoiyeneba

jgufuri eqspertiza anu kvalificiuri specialistebis

eqspertebis gamoyeneba. firmebi Tavisi praqtikuli

saqmianobis warmarTvisas farTod iyeneben eqspertul

Sefasebas, romlis Casatareblad gamoiyeneba rogorc

126


firmis sakuTari specialistebi aseve mowveuli specializebuli

firmebi, romlebic dakavebuli arian nakeTobaTa

konkurentunarianobisa da xarisxis eqspertuli

analiziT. mTavari parametrebis siis safuZvelze gamoyenebisas

Sesafaseblad, aReba mravali konkurenti nakeTobebi

da maTze qulebiT Sefasebis Sedegad grovdeba

gasazRvruli jami – integraluri maCvenebeli, romelic

gviCvenebs Sesadarebeli nakeTobis parametrebis gadaxras

romelic `idealuri~ (warmosaxviTi) nakeTobebisgan, romelic

iTvleba gansazRvruli saxis saqonlis etalonad an

bazur nimuSad, romelic miiReba konkurentis nakeTobad.

mwarmoebeli firma konkuretul urTierTobebSi saqmianobis

periodSi unda cdilobdes, ecados gaaumjobesos

firmis saqmianobis menejmenti da moaxerxos bazarze

gaitanos konkuretuli upiratesobis mqone saqoneli,

romelic grZelvadian periodSi konkurentunariani unda

iyos, igi SeiZleba bazuri nimuSic gaxdes, romelic

rogorc wesi unda Seesabamebodes konkurentunarianobis

donis Sefasebis miznebs, igi warmomadgenluri unda iyos

bazarze Sefasebis momentsa da perspeqtivaSi (rac unda

mtkicdebodes utyuari informaciiT).

nakeTobaTa konkurentunarianobis SefasebisaTvis,

gansakuTrebiT im Tvisebebisa, romelTa gamosaxva

raodenobrivad praqtikulad SeuZlevelia (komfortulobis,

dizainis da sxv), gamoiyeneba konkurentunarianobis

kvlevis meTodi – momxmareblebis gamokiTxva,

nimuSebis gamofena, myidvelTa konferenciis organizacia,

rac iTvaliswinebs momxmarebelTa uSualo kontaqtebs.

axali produqciis gamoCenamde konkurentunarianobis

Sefasebaze aucilebloba warmoiSveba – misi daproeqtebis

da damuSavebis etapze. aq gaTvaliswinebulia rom,

xarjebi produqciis komerciulad gamoyenebaze (eqspluatacia)

80%-ze metadaa damokidebuli teqnkur parametrebze,

rac Caideba produqciis damuSavebis sawyis etapze.

127


firma mwarmoeblebis interess warmoadgens saqonlis

iseTi konkurentunarianobis uzrunvelyofa, riTac

garantirebuli iqneba mogebis dasaxuli moculoba. amas

xels uwyobs konkurentunarianobisa da xarisxis marTva,

rac Tavis mxriv sawarmoTa menejmentis ZiriTad mimarTulebebad

iqca ukanaskneli 20-30 wlis ganmavlobaSi.

konkurentunarianoba warmoadgens mravali maCveneblisa

da maxasiaTeblis erTobliobas, romlebzedac gavlenas

axdens mravali faqtori, am gavleniT xdeba aseve

sxva asaxuli parametrebis gamovlena, romlebic moqmedeben

konkurentunarianobaze. saqoneli, momsaxureba, samu-

Saoebi bazris mTavari obieqtebia, romlebic gamoxataven

sabazro urTierTobebis yvela Taviseburebebs; maT

gaaCniaT iseTi maxasiaTeblebi romlebic gansazRvraven

momxmareblisaTvis mimzidvelobas da mniSvnelovnad

konkurentunariania.

saqonlis konkurentunarianoba _ maxasiaTeblebis

gansazRvruli donea: saimedoba, xangrZlioba, unarebi

daakmayofilos moTxovnebi. konkurentunarianoba aseve

SedarebiT maxasiaTebluria, romelic moicavs yvela

sawarmoo, ekonomikur, komerciul da organizaciuli

maCveneblebis erTobliobis integralur Sefasebas, rac

gansazRvravs momxmareblebisaTvis saqonlis Rirebulebas.

saqonlis konkurentunarianobis faqtorebia:

1. teqnikuri maxasiaTeblebi: maTi gansazRvra xdeba

saimedobiT, xarisxiTa da saqonlis konkurentunarianobis

doniT, im moTxovnebis mimarT, romlebic

moiTxoveba momxmareblebis mier dRevandel msoflio

bazarze. yvelaze arsebiTi moTxovnebi wamoyenebulia

da gamoxatulia saxelmwifo da saerTaSoriso

standartebsa da normebSi.

2. standartizacia _ esaa gamosaSvebi produqciis

markirebis xerxebisa da formebis, SefuTvis, Senaxvisa

da transportirebis teqnikuri normativebis dadgenis

128


procesi. TviT dokumentsa da produqciis maxasia-

Teblebis mimarT moTxovnaTa kompleqss uwodeben

standarts. Tu saqonlis xarisxi Sefasebisas irRveva

standartis erTi maCvenebelic ki, iTvleba, rom misi

konkurentunarianoba nulamde dadis. TiToeuli

qveyana, maT Soris saqarTvelo, amtkicebs sakuTari

erovnuli standartebis sistemas. TavisTavad cxadia

im gansakuTrebul produqciaze, romelic orientirebulia

msoflio bazarze gasatanad, am SemTxvevaSi

moqmedebs saerTaSoriso standartebi. msoflioSi

mimdinare globalizaciis process TavisTavad cxadia

Seaqvs Tavisi cvlilebebi standartizaciis procesSi.

3. xarisxis saerTaSorisi standartebis meSveobiT xdeba

im faqtorebis gadalaxva, rogoricaa SezRuduloba,

sxvadasxvagvaroba, winaaRmdegobebi, romlebic Tan

axlavs erovnuli standartebis normebsa da wesebs.

4. saqonlis xarisxi: esaa saqonlis Sesabamisoba xarisxis

dadgenil normasTan, misi gansazRvra SeiZleba

rogorc grZnobis organoebiT aseve specialuri

xelsawyoebis meSveobiT.

5. saqonlis teqnikuri konkurentunarianoba es faqtori

SefardebiTia, radganac mudmivad xdeba mecnierul –

teqnikuri progresis ganviTareba, Tanac sxvadasxva

qveyanaSi sxvadasxvagvarad.

6. komerciuli pirobebi. am faqtors miekuTvneba: _

RirebulebiTi maCveneblebi; miwodebis pirobebi da

gadasaxadi miwodebul saqonelze; moqmedi sabaJo da

sagadasaxado sistemebis Taviseburebebi; gamyidvelis

pasuxismgeblobis xarisxi sxvadasxva valdebulebebisa

da garantiebis Sesrulebaze.

7. saqonlis Sesyidvisa da gamoyenebis organizaciuli

pirobebi aseve uzrunvelyofs konkurentunarianobis

gansazRvrul dones: saqonlis gamyidvelis mniSvnelovnad

miaxloeba mis klientTan, satransporto

129


logistikis Taviseburebebis aRricxva, produqciis

gayidvisSemdgomi momsaxureba, rac amaRlebs mis

mimzidvelobas myidvelisaTvis. saqonlis gamoyenebis

ekonomikur pirobebs miekuTvneba ramdenime maCvenebeli

maT Soris sxvadasxva reJimebSi produqtis

gamoyenebis Rirebuleba.

8. efeqtiani servisisaTvis aucilebelia: TiToeuli

segmentis momsaxurebis specialuri strategia, zusti

da Tavisdrouli reklama, saqonlis moxmarebaze

swavleba, saTadarigo nawilebis gamarTuli miwodeba

da servisis TanamSromelTa klientTa mier

gamoZaxebis awyobili sistema. servisis dayofa xdeba

gayidvamde da gayidvis Semdgomi, romelic Tavis mxriv

iyofa sagarantio da garantiis Semdgom servisad.

9. reklama da teqnikuri informacia. kompaniis sareklamo

mimarTvis mTavar maxasiaTebels warmoadgens

teqstis sakmao Sinaarsi, magram igi ar unda iyos

gadatvirTuli damatebiTi masaliTa da mtkicebulebebiT

10. moTxovnis formireba da gasaRebis stimulireba: esaa

sakvanZo mimarTulebebi bazarze konkurentul urTierTobebSi

moqmedi firmebisaTvis. mTavar amocanas

warmoadgens saqonlis bazarze gatana da misaRebi

moculobis gayidvebis organizeba, gaagebinos

potencialur myidvels saqonlis arsebobisa da mis

samomxmareblo Tvisebebze da rom mwarmoebels unda

endoT.

$6.2. konkurentunarianobis mxardaWeris

problemebi

konkurentunarianobis mTavar kriteriums warmoadgens

momxmareblis dakmayofilebis xarisxi saqonlis

130


gamoyenebisa da moxmarebisagan, riTac xdeba momxmareblebisaTvis

sxvadasxva saqonlis sxvadasxva faseulebis

ganpirobeba. magram uSualod, rom movindomoT: gavzomoT

moTxovnilebaTa dakmayofilebis xarisxi es SeuZlebelia

adamianis mier calkeuli saqonlis fsiqologiuri aRqmis

Taviseburebebis gamo. amitom konkurentunarianobis

analizisaTvis SeiZleba gamoviyenoT iribi maCveneblebi,

isini iyofa ekonomikur da samomxmareblod,

konkurentunarianobis samomxmareblo kriteriumi

gansazRvravs saqonlis an momsaxurebis samomxmareblo

sargeblobas, aseTia xarisxi da asortimentis kriteriumebi.

saWiroa erTi gansxvavebis Sesaxeb visaubroT: ar

SeiZleba gavaigivoT xarisxi da konkurentunarianoba.

xarisxi esaa produqciis Sesabamisoba zogierT kriteriumebTan

da bazur maCveneblebTan. maSin, rodesac konkurentunarianobisaTvis

xarisxi mis erT elements warmoadgens,

romlebsac miekuTvneba fasi, gasaRebis

stimulireba, sareklamo mimarTvebi, imiji, tradiciebi,

sabazri situacia da a.S.

konkurentunarianoba esaa mxolod sabazro urTier-

Tobebis kategoria, xolo produqciis xarisxi SeiZleba

Sefasebuli iqnas nebismier ekonomikaSi. xarisxi xSirad

warmoadgens konkurentunarianobis safuZvels. magaliTad

sawarmoo daniSnulebis saqonlis Sefaseba xdeba mxolod

fasisa da xarisxis SefardebiT, radganac xSirad myidvelebi

mwarmoebelze naklebad ar erkveva aseT saqonelSi.

xarisxis samomxmareblo kriteriumebis gamovlenisaTvis

SeiZleba gamoyenebuli iqnas marketinguli kvlevebi

da sxva meTodebi.

asortimenti xSirad mnuSvnelovani maCvenebelia

vidre xarisxi, magram amasTan konkurenti _ saqonlis

SerCevisas momxmarebeli orientirebulia ukeTes xarisxsa

da Rirebulebaze. konkurentul dapiurispirebaSi firmis

bazarze mdgomareobis gaumjobesebisaTvis asortimentis

131


gafarToeba warmoadgens kompaniis ganviTarebis erT-erT

safuZvels. konkurentunarianobis ekonomikur kriteriumebs

miekuTvneba fasi da fasCamoklebaTa sistema.

Sesyidvis fasi ganisazRvreba mwarmoebeli firmis

mier sawarmoo xarjebis Senaxvaze xarjebis, saqonlis

transportirebis, bazarze saqonlis winwawevaze RonisZiebebze,

xarjebis doneze da mogebis sasurveli moculobis

sididis CaTvliT.

sarealizacio fasi _ am fasiT saqonels an momsaxurebas

iZens saboloo momxmarebeli. aq saWiroa gaviTvaliswinoT

erTi wesi, dabali Sesyidvis fasis SemTxvevaSi

araa aucilebeli, rom sarealizacio fasic dabali iyos.

momxmareblis fasis formireba xdeba sarealizacio

fasisa da produqciis mier gamoyenebuli transportirebis,

montaJis, gawyobis, teqnikur daxmarebaze, Senaxvaze,

dacvaze, momxmarebuli sacxeb – sapoxi masalebze,

remontze, gadasaxadebze gadazidvasa da utilizaciaze

xarjebi fasCamoklebaTa sistema muSavdeba firmebis mier

Semdeg faqtorebze damokidebulebiT: Sesyidvebis moculobaze,

gayidvis droze, saqonlis Sesyidvis regulirebaze

da sxva.

sabazro urTierTobebSi saqmianoba da konkurentuli

dapirispirebis piurobebSi moiTxoveba gansakuTrebuli

yuradreba warmpoebuli produqciis xarisxze da

sawarmos konkurentunarianobis dacva _ mxardaWerasa da

mdgomareobis SenarCunebaze. postindustriulma qveynebma

miaRwies mniSvnelovan warmatebas produqciis xarisxis

marTvis sakiTxebSi. es exeba aSS-s, iaponias, germanias,

kanadas, fineTs da sxva qveynebs. yofil sabWoTa

saqarTveloSi didi yuradReba eqceoda xarisxis marTvas,

zogierT mniSvnelovan sawarmoebSi Seqmnili iyo xarisxis

kompleqsuri marTvis sistemebi. magram imis gamo, rom ar

arsebobda sabazro meqanizmebi, xarisxis marTvis gaumjobesebaze

stimulirebis RonisZiebebi, amitom xarisxis

132


marTvaze yuradReba neldeboda da dadioda nulamde.

bazari diod yuradRebas aqcevs xarisxs da droulad

Seaqvs bazarze orientirebuli sawarmoebis saqmianobaSi

Sesabamisi cvlilebebi. Tu saqonelze an momsaxurebaze

araa moTxovna, esaa imis dadastureba, rom misi done da

xarisxi miuRebelia bazris mocemuli segmentisaTvis.

bazarze gatanili saqoneli yovelTvis eqvemdebareba

Taviseburi kontrolis saxes. pirvelad mas

amowmeben da Tavisebur kontrols uweven konkurentebi,

romlebic atareben sawinaaRmdegod moqmed strategias,

romelTa xasiaTiT SeiZleba gavarkvioT, rogoria

sinamdvileSi maTi Sefaseba. Semdeg ukve saqonels

amowmebs TviT momxmarebeli, iyenebs ra mas, saerTod

konkurentuli dapirispireba Taviseburi TanamSromlobaa

Sejibris saxiT da amasTan yvelaze iafi da efeqtiani

xerxi ekonomikuri kontrolisa, rasac namdvilad ver

SecvliT, imdenad warmatebulia, rom Tanabari am saqmeSi

aravinaa. esaa moqnili Zala, romelic yovelTvis

aiZulebs mwarmoebels warmoebis xarisxisa da fasis

Semcirebisken, warmoebis gafarToebisa da bazris

moTxovnilebis Sesabamisi maRali xarisxis produqciis

miwodebisaken, aiZulebs mewarmes ibrZolos myidvelisaTvis,

pirvel rigSi produqciis xarisxis gaumjobesebis

meSveobiT, konkurentunarianobis donis amaRlebis gziT.

konkurencia gavlenas axdens yvela mmarTvelur

gadawyvetilebebsa da funqciebze, romlebic mimarTulia

produqciis xarisxisa da konkurentunarianobis

regulirebaze.

sawarmoebSi konkurentunarianobisa da xarisxis

donis amaRlebisaTvis aucilebelia yvela qvedanayofisa

da samsaxurebis gamarTuli muSaoba, rac warmoadgens

ucvlel pirobas moTxovnili xarisxis dacvaze mxarda-

WerisaTvis, rac unda Tanxmdebodes yvela mmarTveli

personals Soris Camoyalibebul urTierTqmedebebSi.

133


$6.3. xarisxi da konkurentunarianoba sawarmos

menejmentsa da marketingSi

saqonlis konkurentunarianoba da xarisxi sawarmos

mecnierul-teqnikuri, sameurneo saqmianobis profesiuli

personalis gamoxatuli potencialia. konkurentunarianoba

produqciis samomxmareblo da RirebulebiTi

maxasiaTeblebis mTeli nakrebia, romlebic bazarze

gansazRvraven sawarmos warmatebas konkurentul dapirispirebaSi.

amasTan mocemuli saxis produqciis sabazro

warmatebaa, rac gamoixateba misi upiratesobiT sxva

saqonel – analogebTan mimarTebaSi. konkurenciis faqtori

iZulebiTi xasiaTisaa da aZalebs firma mwarmoeblebs

aucileblad imoqmedon saqonlis konkurentunarianobasa

da xarisxze. aqedan konkurentunarianoba yvelaze mniSvnelovani

maCvenebelia konkurentuli dapirispirebis pirobebSi

kompaniebis, sxvadasxva dargebis, saqonlisa da

momsaxurebis bazrebze.

konkurenciaSi saqoneli unda Seesabamebodes, ara

marto momxmarebelTa moTxovnebs aseve misi gavrcelebisa

da realizaciis pirobebs Semdegi maCveneblebis mixedviT:

fasi, miwodebis vada, saqonelmomaragebis arxebi, servisi,

reklama. konkurentunarianobis gansakuTrebul parametrebs

warmoadgens saeqsploatacio xarjebis done da

maszed damatebuli SeZenaze gaweuli xarjebi. qmnis

momxmareblis fass. TiToeuli saqoneli gaaqvT, ra

bazarze, igi Tavisi sicocxlis ciklis etapebze

TandaTan kargavs konkurentunarianobis potencials. amis

Seyovneba SeiZleba, magram gaCereba SeuZlebelia. amitom

yovel nakeTobas unda gaaCndes wingamswrebi da

grZelvadiani konkurentunarianoba.

saqonlis warmateba da warumatebloba gansazRvravs

konkurentunarianobis krebsiTi, integraluri indeqsi

134


firmas SeuZlia daamuSaos marketinguli saqmianobis

romelime mimarTuleba. kerZod:

_ firmis sasaqonlo strategiaze makoreqtirebeli

mmarTveluri zemoqmedeba, aseve gegmebi da marketingis

strategiac im SemTxvevaSi, Tu moxda firmis mier

warmoebuli produqciis asortimentis mniSvnelovani

nawilis konkurentunarianobis zedmetad Sefaseba.

_ firmis sawarmoo programis gadaxedva aseve

saaRricxvo politikisa da masSi Sesabamisi cvlilebebis

Setana.

_ gamosaSvebi produqciis asortimentis marTva, misi

optimizacia da yvelaze konkurentunarian saqonelTa

wilis struqturaSi misi amaRlebis mizniT.

_ konkurentunarianobis amaRlebis meTodebis

SerCeva da realizacia imisda mixedviT, Tu rogori

konkurentunarianobis integraluri indeqsi miiRo

mocemulma saqonelma, aucilebelia miRebuli iqnas

Sesabamisi mmarTveluri gadawyvetileba, da firmis

menejmentis umaRlesi rgolis amocanaa an aamaRlos

warmoeba da gasaReba, Tu integraluri indeqsi

sakmarisad maRalia an mniSvnelovani saxiT Seamciros

gamoSveba da gasaReba. amis paralelurad menejmenti

aregulirebs saqonlis sainformacio da organizaciul

mxardaWeras.

saqonlis konkurentunarianobis Sefasebis integralur

meTodTan, romelic gavrcelebulia da efeqtiania,

erTad daiSveba sxva meTodebis gamoyenebac, romelTa

meSveobiT SeiZleba SevkriboT monacemebi sxvadasxva

matricul, grafikul da kombinirebul formebSi.

warmoebis procesSi saqonlis konkurentunarianobis

amaRlebis gansakuTrebul mimarTulebebs warmoadgens:

_ mocemuli xarisxis uzrunvelyofa an axali

saqonlis (momsaxurebis) daproeqteba da damuSaveba

135


_ mimzidveli garegnobiTa da SefuTvis zomebis

gamoyeneba

_ warmoebis danaxarjebis Semcireba

warmoebis momsaxurebis xarjze konkurentunarianobis

amaRleba sakmaod rTulia. momsaxurebis sferoSi

konkurentunarianobis amaRlebis perspeqtiul saSualebas

warmoadgens momxmarebelze damatebiTi momsaxurebis

gaweva, srulyofili da sando informaciis miwodeba

warmoebasa da saqonelze.

saqonlis konkurentunarianobis uzrunvelyofis

sistemas warmoadgens firmis menejmenti da misi organizaciul

struqturebis erToblioba, maT mier gatarebuli

menejmenturi funqciebi, RonisZiebebi, mimarTuli mocemuli

saqonlis samomxmareblo upiratesobebis gasazrdelad.

konkurentunarianobis uzrunvelyofis sistema

Sedgeba momcveli garemosagan. romlis struqturas

warmoadgens:

_ Sesasvleli (masalebi, nedleuli, naxevarfabrikatebi,

danadgarebi, makompleqtebeli nakeTobebi, aramaterialuri

resursebi, informacia, personali).

_ gamosasvleli (sawarmoo saqoneli an momsaxureba

miewodeba firmis gavrcelebis sistemaSi an maT

partniorebze).

_ momcvel garemosTan kavSiri (Semdegi faqtorebis

gaTvaliswineba: socialur – ekonomikuri, ekologiuri,

iuridiuli, samecniero – teqnikuri, bunebrivi).

bazarze saqonlis gavrcelebis arxebis marTva, esaa

marketinguli arxebi (saqonelgadaadgilebis arxebi) esaa

urTierTmoqmedi da urTierTdamokidebuli organizaciebis

erToblioba, romlebic axorcieleben saqonlis

mitanas saboloo momxmareblamde. firmis marketingis

sistemaSi saqonel gadaadgilebis aris arCeva yvelaze

pasuxismgebluri gadawyvetilebaa, romelsac SeuZlia

136


gadawyvitos ama Tu im bazarze mTeli saqmianobis bedi.

saqonlis moZraobis marTva, marketinguli saqmianobis

mniSvnelovani mimarTulebaa, es aris firmis konkurentuli

upiratesobis marTvis xerxi da saboloo momxmareblebisaTvis

saqonelze mimzidvelobis amaRleba.

firmis funqcionirebaSi gansakuTrebuli adgili

uWiravs marketingul lojistikas. Siga lojistikas

miekuTvneba: warmoebis faqtorebis miReba, dasawyobeba da

gamoyeneba. marketingis kompetenciis sferos miekuTvneba:

_ gare lojistika _ esaa marketingis marTvis etapi

dakavSirebuli dagrovebasTan, dasawyobebasa da transportirebasTan

mza produqciisa mwarmoeblidan momxmareblamde.

gare lojistikas miekuTvneba: mza produqciis

Senaxva SekveTebis, miReba da damuSaveba, miwodebaTa

gegmis Sedgena, produqciis momxmareblamde an

Suamavlebamde (distributorebamde) miwodeba.

_ marketinguli kvlevebi da gayidvebi _ mniSvnelovani

etapia marketingisa, romelic mdgomareobs momxmarebelTa

SekveTebis Sesaxeb informaciis mokrebaSi da

maTi darwmunebaSi mocemuli markis saqonlis SeZenaze.

marketinguli kvlevis elementebsa da gayidvebis

elementebs miekuTvneba: bazris gamokvleva, reklama,

gasaRebis stimulirebis sxvadasxva xerxebi, faswarmoqmna,

molaparakebebis warmarTva, piradi gayidvebi, sxva

saqmianoba.

_ servisuli momsaxureba _ marketingis marTvis

etapi, romelic dakavSirebulia momsaxurebis gawevaze,

rac zrdis an mxars uWers saqonlis mimzidvelobas.

servisuli momsaxurebis elementebia danadgarebis

dayeneba, sagarantio da garantiis Semdgomi remonti,

saqonlis gamoyenebis swavleba, saTadarigo nawilebis

miwodeba, momxmarebelTa moTxovnebis Sesabamisad

saqonlis da firmis SesaZleblobebis modernizeba, sxva

saqmianoba.

137


$6.4. firmis (sawarmos) konkurentunarianoba

firmis konkurentunarianoba moicavs ekonomikuri

maxasiaTeblebis mTel kompleqss, romlebic gansazRvraven

firmis mdgomareobas bazarze (saqonlis, dargobrivi,

erovnuli, msoflio).

maxasiaTeblebis kompleqsSi Sedis saqonlis maxasia-

Teblebi, romlebic ganisazRvreba warmoebis sferoTi,

aseve is faqtorebi, romlebic ayalibeben mTlianad

saqonlis an momsaxurebis warmoebis ekonomikur pirobebs.

firmis SesaZlebloba iyos gansazRvrul sasaqonlo

bazarze, uSualodaa dakavSirebuli saqonlis konkurentunarianobasa

da firmis saqmianobis ekonomikuri meTodebis

erTobliobaze, romlebic gavlenas axdenen

konkurentuli dapirispirebis Sedegebze.

firmis konkurentunarianobis doneze mniSvnelovan

gavlenas axdens mecnierul – teqnikuri progresi da warmoebis

teqnologiis gaumjobesebis xarisxi, inovaciebis

gamoyeneba da marTvaSi kompiuteruli teqnologiebis

gamoyeneba.

firmis konkurentunarianobaze, romelic axdens nedleulis

gadamuSavebas, gavlenas axdens Semdegi

faqtorebi:

_ mogebis sidide, romelic miRebulia nedleulis

gadamuSavebiT, romelic damokidebulia nedleulis

xarisxobriv da RirebulebiT maxasiaTeblebze, aseve sxva

sawarmoo resursebis Rirebulebaze _ personali,

ZiriTadi kapitali, moxmarebuli saTbobi da energiebi;

_ nedleulis gadamuSavebis saboloo produqciis

bazris koniunqturis mdgomareoba (navTobi _ navTobproduqtebi),

moTxovna – miwodebis rxevebis Sedegad gamowveuli

fasebis dinamika.

_ damuSavebis an gadamuSavebis adgilze nedleu-lis

transportirebis xarjebi.

138


_ mwarmoeblebsa da momxmareblebs Soris komerciuli

da sxva kavSirebis formebi.

sanedleulo saqonlis firma mwarmoeblebis

konkurentunarianobis done ganisazRvreba imiT, Tu riT

vaWroben isini, sad da rogor xdeba am saqonelTa

ganawileba da moxmareba.

firmis konkurentunarianobis gazrdaze mimarTul

organizaciul zomebs miekuTvneba:

_ bazarze firmis produqciis prioritetulobis

gazrdaze teqnikur – ekonomikuri da xarisxobrivi

maCveneblebis uzrunvelyofa

_ nakeTrobis xarisxisa da misi teqnikur –

ekonomikuri parametrebis cvlileba momxmarebelTa

moTxovnilebaTa da konkretuli moTxovnebis aRricxvis

mizniT.

_ konkurenti firmebis warmoebuli saqoneli –

analogis naklovanebaTa da upiratesobaTa gamovlena,

romlebic Seesabameba am Sedegebis gamoyenebas sakuTar

firmaSi.

_ konkurentebis RonisZiebebis Seswavla mimarTuls

analogiuri saqonlis gaumjobesebaze, riTac isini gadian

bazarze da zomebis damuSaveba, romlebic upiratesobas

iZlevian konkurentebTan SedarebiT.

_ saqonlis modifikaciis SesaZleblobaTa gansaz-

Rvra xarisxobrivi maCveneblebis gaumjobesebis gziT, mag.

xangrZlioba, saimedoba, eqsploataciaSi ekonomiuroba,

garegani gaformebis gaumjobeseba (dizaini)

_ produqciis konkurentunarianobis amaRlebis

RirebulebiTi faqtorebis gamovlena da gamoyeneba maT

Soris firma – konkurentebis mier gamoyenebuli meTodebi

(fasebidan fasdakleba, garantiebis vadebi da moculoba

da a.S.)

_ produqciis diferenciacia, romelic uzrunvelyofs

myidvelTa SedarebiT mdgrad upiratesobas, riTac

139


SerCeulia urTierTSemcvleli saqonlis saxeebi; RirebulebiTi

konkurencia am SemTxvevaSi mcirdeba, radganac

myidveli xewlmZRvanelobs mwarmoeblebis mier Camoyalibebuli

upiratesobebiT misi eqspluataciis TaviseburebebiT,

firma – mwarmoeblis reputaciiTa da a.S.

amgvarad firmis konkurentunarianobis Sefaseba

konkretul bazarze an segmentze emyareba firmis

teqnologiur inovaciur sawarmoo, finansur da

marketinguli SesaZleblobebis analizs. igi warmoadgens

firmis marketinguli kvlevebis damamTavrebel etaps da

unda gansazRvros firmisa da RonisZiebebis potencialuri

SesaZleblobebi, romelic unda gamoiyenos firmam

konkretul bazarze konkurenuli poziciebis uzrunvelsayofad

da rac mTavaria konkurentunarianobis donis

mxardasaWerad, misi saqmianobis grZelvadian periodSi.

bazarze firmis konkurentunarianobaze safrTxeebi

mravalgvaria, rogorc Siga ase momcveli garemos

gavlenis Sedegad, amasTan firmis Zalisxmeva mimarTuli

unda iyos gare faqtorebis gverdis avlaze. es unda

icodnen firmaSi, magram aranaklebia gagaCndes iseTi Siga

potenciali, romliTac SeiZleba maT gaumklavdeT. adaptaciis

arsis gaTvaliswinebiT gamosayenebelia manevrireba

da moqniloba. is Siga potenciali, romlis

meSveobiT uzrunvelyofilia winaaRmdegoba gare

gavlenebis mimarT, izrdeba firmis Zlieri mxareebi. aseve

yuradRebis qveS aRmoCndeba firmis susti mxareebi,

romelTa gaZlierebis aucilebloba qmnis firmis imijs,

Rirseulad gamovides da aicilos arasasurveli

gavlenebi. Tu es pirobebi xorcieldeba, maSin firma

inarCunebs konkurentunarianobas, romelic warmoadgens

efeqtiani menejmentis praqtikul Sedegs. rac Tavis mxriv

ufro maRalia Tu paralelurad gamoyenebuli iqneba

informaciuli teqnologiebi.

140


samrewvelo sawarmos konkurentunarianobis uzrunvelyofis

koncefcia iTvaliswinebs ara marto ekonomikuri

subiqtis unars gansazRvros progrozi, gaakeTos da

Seqmnas samomxmareblo moTxovnilebebi, aseve rac aranakleb

mniSvnelovania, gaanawilos finansuri, materialur

– teqnikuri, inteleqtualuri da informaciuli resursebi

gamovlenili moTxovnebis dasakmayofileblad sakmao

mogebiT.

konkurentunarianobis uzrunvelyofis sistemis

Semdeg mniSvnelovan aspeqtad tradiciulad gaiTvaliswineba

menejmentis funqciebi _ dagegmvis, koordinaciisa

da kontrolis procesi. firmis miznebis misaRwevad ki

mTeli misi resursebis gamoyeneba. menejmentis xarisxze

da mis unarzea damokidebuli firmis efeqtiani funqcionireba

da ganviTareba.

firmis potenciali, romelic gansazRvravs mis

SesaZleblobebs mxari dauWiros firmis konkurentul

upiratesobas bazrebze.

firmaSi marTvis struqturebis efeqtian formirebaze

udides gavlenas axdens konkurentunarianobis

parametrebi (Sesasvleli, gamosasvleli) maTi fardoba

gansazRvravs firmis ekonomikur potencials.

firmis konkurentunarianobis uzrunvelyofis sistemis

koncefcia aucileblad emyareba firmaSi marketinguli

konturis arsebobas, romlis mTavari amocanaa

gansazRvros moTxovna sxvadasxva saxis produqciebze,

saboloo produqtis nomenklaturaze, gamoSvebis moculobaze,

xarisxsa da SesaZleblobaze, aseve warmoebis

garantirebuli datvirTvis uzrunvelsayofad gamoSvebis

vadebi da firmis konkurentunarianoba, momgebianoba.

141


$.6.5. msoflios qveynebis konkurentunarianobis

reitingi

konkurentunarianobis done ukanasknel xanebSi

gaxda msoflios qveynebis reitingis gamomxatveli ara

marto ekonomikis aseve teqnologiebis da inovaciebis

ganviTarebis saqmeSi. qveynebis konkurentunarianobis

Sefaseba (pirvelad 2004 w). SemoTavazebuli iqna kolumbiis

(aSS) universitetis profesoris x. salai – martinis

mier specialurad msoflio ekonomikuri forumisaTvis,

romelsac ewodeba globaluri konkurentunarianobis

indeqsi, romelic ganzogadebuli maCvenebelia.

globaluri konkurentunarianobis indeqsi (gki)

Sedgeba konkurentunarianobis 12 nakrebisagan, romlebic

dawvrilebiT aRweren da gansazRvraven msoflios yvela

qveynis konkurentunarianobas, romlebSidac moqmedebs

ekonomikuri sistemebi da sabazro modelebi.

konkurentunarianobis damaxasiaTebel nakrebebs

warmoadgens:

1. makroekonomikuri stabiluroba.

2. umaRlesi ganaTleba da profesiuli saqmianoba.

3. janmrTeloba da dawyebiTi ganaTleba.

4. institutebis xarisxi.

5. Sromis bazris efeqtianoba.

6. saqonlisa da momsaxurebis bazris efeqtianoba.

7. bazris zomebi.

8. kompaniaTa konkurentunarianoba.

9. inovaciuri potenciali.

10. finansuri bazris ganviTarebuloba.

11. infrastruqtura.

12. teqnologiuri done.

msoflio ekonomikurma forumma (mef) moamzada 2007

– 2008 wlebis monacemebi. mef yovelwliurad amzadebs or

reitings erTi mzaddeba teqnologiuri done _ indeqsi

142


zrda – ganviTarebis bazaze (kig), meore ki konkurentunarianobis

indeqsi biznesisaTvis bazaze (kib). indeqsebi

warmoadgens kvlevis Sedegs, romelsac atarebs

yovelwliurad mef da iyenebs statistikur monacemebsac.

2007 w gamokiTxvebSi CarTuli iqna 11000 biznesis lideri

131 qveynidan, maT Soris saqarTvelodan.

konkurentunarianobis indeqsi gamoiyeneba qveynis

ekonomikis SesaZleblobebis Sesafaseblad zrda-ganviTarebisaTvis

miaRwios ekonomikur zrda-ganviTarebas

rogorc saSualo aseve grZelvadian perspeqtivaSi. es

indeqsi mniSvnelovania, radgan misi meSveobiT xdeba

makroekonomikuri faqtorebis gavlenis Sefaseba rac

gansakuTrebulad mniSvnelovania qveynis ekonomikis zrda

– ganviTarebisaTvis. am indeqsSi erTiandeba sami jgufis

faqtorebi: makroekonomikuri garemos faqtorebi,

sazogadoebrivi institutebis efeqtianoba da

teqnologiuri done. am saxis reitingSi Seitaneba

dawvrilebiTi statistikuri nakveTi.

110 – ze meti indikatorebis reitingebis cxrilebi.

cxr. 2. mocemulia ekonomikuri zrda – ganviTarebis

konkurentunarianobis indeqsi _ kig. 2005-2007 w.w. (131

qveynidan).

cxrilSi mocemulia kig-is monacemebis analizi

pirvel aTeulSi 2005 w. sami adgili uWiravs aziis

mowinave qveynebs Soris singapuri (5), taivani (8) iaponia

(10); pirveli adgili aSS-s da danarCen 6 adgili evropis

qveynebs; 2006 wels suraTi Seicvala diamtralurad:

aTeulSi darCa aziis ori qveyana singapuri (5) SeinarCuna

adgili, iaponiam aiwia meSvide adilze. aSS – Camovarda

meeqvse adgilze, danarCeni 7 adgili uWiravs evropis

qveynebs da Sveicariam meoTxe adgilidan amaRlda

pirvelamde, fineTma SeinarCuna meore adgili. 2007w

mdgomareoba ar Secvlila. aziis qveynebidan ase oria

143


singapuri meSvide, xolo iaponia merve adgilze, xolo

dania daubrunda 2005 wlis mesame adgils.

adgili 2005 2006 2007

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

aSS

fineTi

dania

Sveicaria

singapuri

germania

Svecia

taivani

inglisi

iaponia

Sveicaria

fineTi

Svecia

dania

singapuri

aSS

iaponia

germania

niderlandi

inglisi

868 saqarTvelo (62) ruseTi

(64) azerbaijani

(78) ukraina

(82) somxeTi

(85) saqarTvelo

cxrili Sedgenilia [18, 19 – i] mixedviT.

144

cxr. 2.

aSS

Sveicaria

dania

Svecia

germania

fineTi

singapuri

singapuri

inglisi

niderlandebi

ruseTi (58)

azerbaijani (66)

ukraina (73)

saqarTvelo (90)

somxeTi (93)

yofili socialuri qveynebidan 2005 wels saqarTvelos

eWira 86-e adgili, sxvebi ki mis qveviT iyvnen 2006 w

yazaxeTma daikava 56-e adgili, ruseTma (62); azerbaijanma

(64), ukrainam (78) somxeTma (82), xolo saqarTvelom (85),

rac Seexeba 2007 w. aq win waiwia ruseTma (58) adgili,

Camoiwia yazaxeTma (61) adgili, aseve azerbaijanma (66)

adgili. ukraina amaRlda (73) adgili, saqarTvelom

daiwia (90) adgili, aseve somxeTma (93) adgili.

CvenTvis sainteresoa pirveli aTeuli qveynebis

ekonomikuri zrdis romeli maCveneblebi iyo gadamwyveti

reitinguli SefasebisaTvis? aseTebs miekuTvneba: 1. erovnuli

bazrebis efeqtianoba. 2. kompaniaTa konkurentunarianoba,

3. teqnologiur inovaciebze STambeWdavi

SesaZleblobebi, rac dafuZnebulia universitetebisa da

kvleviTi centrebis maRali klasis sistemaze.


konkurentunarianobis indeqsi biznesisaTvis (kib)

SemoTavazebulia harvard biznes-skolis profesor m.

porteris mier da fasdeba mikroekonimkuri faqtorebi,

romlebic Tavisi gavleniT gansazRvraven erovnuli

ekonomikis mimdinare mwarmoeblobas; am indeqsis

Camosayalibeblad gamoyenebulia mis mier Camoyalibebuli

ramdenime aTeuli faqtorebi, romelTa erTi

jgufiT fasdeba kompaniaTa muSaobis efeqtianobisa da

strategiis xarisxi, sxva ki erovnuli biznesis garemos

xarisxi. cxr. 3. mocemulia konkurentunarianobis indeqsi

biznesisaTvis kib. 2005-2007ww.

cxrili Sedgenilia [18,19]-is mixedviT.

cxr. 3.

adgili 2005 2006 2007

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

64

71

90

aSS

germania

fineTi

dania

inglisi

singapuri

niderlandi

Sveicaria

iaponia

safrangeTi

yazaxeTi

ruseTi

saqarTvelo

aSS

germania

fineTi

DSveicaria

dania

niderlandi

Svecia

inglisi

iaponia

honkongi

(77) azerbaijani

(79) ruseTi

100 saqarTvelo

sainteresoa is faqti, rom biznesisaTvis konkurentunarianobis

indeqsi mTeli sami wlis ganmavlobaSi

pirveli, meore da mesame adgilebi ucvlelad uWiravs

aSS, germaniasa da fineTs, rom aziis qveynebidan mxolo

ori-ori qveyanaa moxvedrili da rom evropis qveynebs, ise

rogorc zrda-ganviTarebisaTvis konkurentuli indeqsic,

aTeulSi dominirebuli pozicia uWiravs, ucvlelad 7-7

145

aSS

germania

fineTi

DSveicaria

dania

Svecia

niderlandi

avstria

singapuri

iaponia

71 ruseTi

72 yazaxeTi

78 azerbaijani

81 ukraina

100 saqarTvelo


qveyana. yofili socialisturi qveynebidan mowinave pozicia

uWiravs yazaxeTs (64, 72) ruseTs (71, 79) azerbaijans

(77, 78) rac Seexeba saqarTvelos, mas ukeTesi pozicia

hqonda 2005 wels 90-e adgiliT, xolo 2006-07 ww. misi

poziciebi gauaresda da uWiravs me-100 adgili. amgvarad

qveynebs, romlebsac uWiravT maRali reitingi kig. aseve

maRali reitingi aqvT kib-is mixedviTac, Tumca am

indeqsebs Soris arsebobs didi gansxvavebebic. amis

dasadastureblad mogvyavs mef-is Tanadireqtoris m.

porteris azri `mravalma qveyanam miaRwia progress,

gaixsnen ra msoflio ekonomikisaTvis, moaxdines

makroekonomikuri politikis stabilizacia da moiciles

konkurenciis Siga barierebi. Cveni kvlevebis Sedegebi

gviTiTeben mikrodoneze konkurentunarianobisTvis bazis

Seqmnis aucileblobaze, imisaTvis, rom es miRwevebi

gadaiqces mdgrad keTildReobaSi. biznes garemos

gaumjobesebisa da kompaniebis ganviTarebis gareSe,

qveynebSi dabalia konkurentunarianoba da midrekili

arian socialurad da ekonomikur riskebze. 1

`zrda-ganviTarebaze konkurentunarianobis indeqsis

poziciidan saqarTvelos sust mxareebs warmoadgens

faqtorebi, romlebic axasiaTeben sazogadoebriv institutebs,

maT miekuTvneba: sakuTrebis uflebebis dacva (123

adgili) ssamarTlo damoukidebloba (112), mTavrobis

gamWirvaloba (96), samTavrobo Cinovnikebis gadawyvetilebebSi

favoritizmi (73) samTavrobo xarjebis ganiaveba

(51) da sxva. sust mxareebs aseve miekuTvneba. inflacia

(108), antimonopoluri politikis efeqtianoba (96),

aqciebis erovnuli paketis bazriT dafinanseba (III),

adgilobrivi momwodeblebis raodenoba da xarisxi (129),

ekonomikuri klasterebis saxelmwifo ganviTareba (120) da

a.S. saqarTvelo gamoirCeva Tavisi Zlieri mxareebiTac:

1 mef-is saiti www.weforum.org/ger

146


dro, romelic saWiroa biznesis dasawyebad (27), xelfasis

gansazRvris moqniloba (15), daqiravebisa da daTxovnebis

efeqtiani meTodebi (14) saxelmwifo regulirebis tvirTi

(14) sapolicio momsaxurebis saimedoba (45), rkinigzis

infrastruqturis xarisxi (47). 1

1 e. baraTaSvili, n. nadareiSvili, n. ZiZikaSvili, m. danelia

`konkurentunarianoba, saqarTvelo da msoflio~. `ekonomika~,

#1-2; 2008 w.

147


Tavi VII. proeqtis menejmentis gamoyenebis

Taviseburebebi xarisxis gaumjobesebis

saqmeSi

nebismieri proeqti yovelTvis cvlilebasTanaa

dakavSirebuli, isini uklebliv yvela axdens im garemocvis

gardaqmnas, modificirebasa da transformirebas,

romelSic gviwevs cxovreba da saqmianoba. proeqtebis

ganxorcieleba moiTxovs SemoqmedebiT midgomas,

energiasa da aqtiurobas. proeqtebis gardaqmnis dadebiTi

mxareebi cnobilia rogorc warsul periodebSi, aseve

sicocxlis manZilze ganxorcielebuli proeqtebis

magaliTiT. magram raSi gamoixateba proeqtebis yoveldRiurobis

arsi? gvaZlevs amaze pasuxs istoriaSi

cnobili proeqtebi? xeofsis piramida, aleqsandriis

Suqura, romis kolizeumi, gelaTis monasteri, varZiis

kompleqsi da mravali sxva anu ratom gaxda proeqtebi

Cveni cxovrebis erT-erTi mniSvnelovani nawili?

pasuxi erTsaxaa, Cven ukeTesad gaviazreT proeqtebis

gansakuTrebuloba, ufro Rrmad SeviyvaneT igi Cveni

momcveli garemos ukeT danaxvis teqnologiebSi da

gavacnobiereT, rom proeqtebi saSualebas gvaZlevs ara

marto SevqmnaT raRac axali, aramed efeqturad,

gergiliana

gamoviyeneT bunebrivi resursebi _ Senaxuli

(damarxuli) simdidre vaqcioT xelSesaxeb simdidred

(damarxulis saxiT gamovxatavT im auracxel bunebriv

resursebs saqarTveloSi: qvanaxSirs, geoTermul wylebs,

mosapirkeTebel da samSeneblo qvebs, hidroresursebs,

saqarTvelos inteleqtualur potencials, romlebic

gamouyenebelia an Tu aris gamoyenebuli isic 8-15%).

citata ziraqis sibrZnedan -`dafaruli sibrZne da

uCinari ganZi vis raSi argia an erTi, an meore?~ (biblia).

148


dRevandeli mewarmisaTvis (biznesmenisaTvis) proeqtebi

warmoadgens dagegmvis saSualebasa da sakuTari

sawarmos (firmis) resursebis gamoyenebis ZiriTad mimarTulebebs.

proeqtebiT gavaumjobesebT cxovrebis dones da

amis Sedegia swored, rom proeqtebi gadaiqceva nebismieri

adamianis, firmis, qveynis cxovrebis Tu saqmianobis,

warmatebisa da gafarToebis ganmsazRvrel dadebiT

faqtorad. aq mniSvneloba ara aqvs Tu proeqtebi ra

mizniT xorcieldeba, visTvis an sad da ratom, mTavaria,

rom maTi meSveobiT Cven cxovrebasa da saqmianobas

vaZlevT gansazRvrul mimarTulebas. proeqtebi cvlian

msoflios. is ukve iseTi aRaraa, rogorSic cxovrobdnen

Cveni mSoblebi, bebiebi da babuebi, is arc iseTia,

romelSic gavatareT bavSvoba, yvelaferi icvleba Cven

Tvalwin: ukanaskneli 50 wlis periodis proeqtebi ufro

masStaburi da rTulia.

ra aris organizaciis procesi? _ esaa pirvel rigSi

sistematizacia, e.i. miznis misaRwevad sistemaSi mogvyavs

da Tavs vuyriT erTad adamianebs, resursebs, rac adre

gabneuli iyo da vaZlevT am erTobliobas _ sistemis

gansazRvrul mimarTulebas _ wess da amiT vqmniT axal

struqturas. esaa erTiani mTlianoba, romelsac gaaCnia

Tavisi struqturebi, romlis TiToeuli elementi

asrulebs im saqmes an moculobas, rasac mTliani sistema

erTi miznis mqone da misTvis misaRebi, saWiro kanonebis

safuZvelze. TiToeuli segmenti ar arRvevs sistemis

mTlianobas. amgvarad, organizaciis procesi warmoadgens

Cveni yoveldRiuri cxovrebis ganuyofel nawils.

xeofsis piramida Sendeboda 20 wlis ganmavlobaSi

anu mis Senebas dasWirda erTi Taoba, daixarja 7

milioni muSa saaTi, dRevandeli proeqtebi: mag. kosmosSi

orbitaluri sadgurebis gayvana da eqspluatacia,

mTvareze astronavtebis gadasxma, 525m simaRlis teleanZa

moskovsa da 553m simaRlis teleanZa torontoSi,

149


metropolitenebisa da lamanSis fskerze sarkinigzo

magistralis mSenebloba, baqo-Tbilisi-jeihanis navTobsadenis

mSenebloba da sxv. ganxorcielda SedarebiT

mokle droSi (ukanaskneli ganxorcieldeba 2,5 weliwadSi).

msoflio ekonomikis da msoflio bazrebis

ganviTarebis pirobebSi cvlilebebi globaluri xasia-

Tisaa. magaliTad, is, rac moxdeba orSabaTs niu-iorkSi,

tokioSi an moskovSi, samSabaTs xdeba londonSi, parizSi,

seulsa da berlinSi, xolo xuTSabaTs an paraskevs moxdeba

TbilisSi, SanxaiSi da a.S.

amgvarad, is firmebi (CarTuli transerovnul kompaniebSi),

romlebic Tavisi interesebiT orientirebulia

momxmareblebze, valdebulad miaCniaT gaiTvaliswinon

maTi survilebi da amisaTvis ki sasicocxlo meqanizmia

saWiro, romeliRac aucilebeli procesi, romlebic xels

Seuwyobs maT (firmebs) swrafad da warmatebiT

gadawyviton yvela problema. aseT meqanizmad migvaCnia

proeqti da misi ganxorcielebis procesi, romelsac

sWirdeba sakuTari, mxolod misTvis misadagebuli da

gamosayenebeli marTvis menejmentis kompleqsi. es ki,

Tavis mxriv, adamiani iqneba Tu mcire an saSualo da

transerovnuli kompania, lokalizebas gaukeTebs yvela

resurs, SesaZleblobasa da miznebs, raTa dakmayofildes

momxmarebelTa survilebi, adamianebma gaaumjobeson

sakuTari cxovreba.

muSaoba, mowyobiloba, moqmedeba, gadaiaraReba,

miRweva da Sedegebi warmoidgineba proeqtis saxiT, e.i.

TiToeuli proeqtis arsi gamoixateba saqmianobaSi. imisa-

Tvis, rom TiToeuli proeqtis ganxorcielebiT mivaRwioT

warmatebas, aucilebelia misi zedmiwevniT mofiqrebuli

marTvis ganxorcieleba. Tu es SeuZlebelia, aseTi saxis

marTvis ganxorcieleba, Tu ki menejmenti ar miesadaga

proeqtis miznebsa da saqmianobas, maSin proeqti Sesruldeba

dagvianebiT an saerTod veRar miaRwevs mizans da

150


SeCerdeba romeliRac gansazRvrul etapze, SeiZleba Se-

Cerdes saerTodac. amiT ki ver moxdeba proeqtis mizanSi

Cadebuli Sedegebis miRweva da dagegmilis miReba.

amgvarad, proeqtebis dagegmva ganxorcielda arasworad,

SecdomebiT da, rac mTavaria, misi organizeba moxda

saqmianobaTa sistematizaciis gareSe, amitom proeqtis

saqmianobaSi monawileTa Soris ar iyo Sesabamisi moqnili

da gamarTuli kavSiri. amis sapirispirod warmatebul

proeqtebs miekuTvneba iseTi, romelSic Cadebulia realuri

miznebi da amoxsnasa da gaangariSebas eqvemdebareba

amocanebi. aseT SemTxvevaSi xdeba nabij-nabij mimdinare

Sedegebze yuradRebis gamaxvileba, riTac proeqtis

monawileebs saSualeba eZlevaT droulad gamoavlinon

SesaZlebeli gadaxrebi an problemebi mimdinareobis

periodSi. proeqtis realizaciis procesze warmodgenas

gvaZlevs cnobili mecnieri proeqtebis menejmentis

sferoSi fil begiuli [20].

marTva dagegmva

moqmedeba

kontroli Semowmeba

nax. 4. proeqtis realizaciis procesi

151

proeqtis

Sedegi


naxazze mocemulia proeqtis realizaciis arsi,

yvela misi procesi urTierTkavSirSia erTmaneTTan,

radganac igi gaZlierebulia marTviT, dagegmviT, SemowmebiT

da kontroliT, ra Tqma unda, moqnili marTvis

procesis safuZvelze.

proeqtis realizaciis procesi gvkarnaxobs yvelaze

mniSvnelovan sakiTxs. es aris proeqtis xelmZRvaneloba.

imisaTvis, rom proeqts uxelmZRvanelo, saWiroa iyo

SemoqmedebiTad moazrovne, SegeZlos gardaqmnebis

ganxorcieleba da efeqturad warmarTo saqmianoba, unda

akmayofilebde sam ZiriTad kriteriums: 1. unda gagaCndes

moTxovnileba da survili gaxde proeqtis xelmZRvaneli,

2. unda gqondes SesaZlebloba samuSaoze an saxlSi iyo

proeqtis xelmZRvaneli, 3. unda icode rogor unda

iqceodes proeqtis xelmZRvaneli.

$7.1. proeqtebis saxeebi

proeqtebi erTmaneTisagan gansxvavdeba masStaburobiT,

gansakuTrebulobiT, originalurobiT, xasiaTiT,

daniSnulebiT, SinaarsiT, gamoyenebis saxiT da a.S. proeqtebi

aris msxvili, didi da mcire. msxvilmasStabiani

proeqtebi sazogadoebis yuradRebas ipyrobs grandiozulobiTa

da Zvirad RirebulebiT, aseTi proeqtebi imdenad

globaluri xasiaTisaa, rom isini dganan sazogadoebis

ganviTarebis doneze, Sesabamisad warmoadgenen da gamoxataven

mocemul dros.

msxvilmasStabiani proeqtebi Zvirad Rirebulia,

magram arsebobs milionobiT proeqti, romelTa ganxorcieleba

ar gamoxatavs sazogadoebis suliskveTebas, arc

Zvirad Rirebulia, magram proeqtis monawileebisa da

SemsruleblebisaTvis, aseve im sazogadoebis gansaz-

152


Rvruli jgufebisaTvis isini warmoadgenen xelSesaxeb da

warmatebis mqone saqmianobas. xdeba am proeqtebis

dagegmva, gakontroleba da mTavrdeba SedarebiT mokrZalebuli

SedegiTa da drois naklebi danaxarjebiT. es

aris nebismieri axali produqciis, saqonlisa da momsaxurebis

gamoSveba, gamodis axali gazeTebi, Jurnalebi,

wignebi, iqmneba axali telestudiebi, filmebi, speqtaklebi,

Soubiznesis programebi, warmoebs axali teqnologiebis

Seqmna, danergva, gamoyeneba, danadgarebis gadaiaraReba,

mimdinareobs generaciis, gadacemis, ganawilebis

obieqtebis mSenebloba, ganviTareba, restruqturizacia,

SeerTeba, eleqtroenergiis moxmareba, saqarTvelos

energetikuli politikis ganviTareba da mravali sxv.

mraval proeqts aqvs sakmaod mokrZalebuli mizani,

magaliTad, eleqtroenergiis xarjis blankebis mowesrigeba

momxmareblebis servisis gaumjobesebis mizniT an

sacxovrebel saxlSi remontis Catareba, aseve SviliSvilis

dabadebis dRis aRniSvna, proeqtis sididis Sesabamisad

ganisazRvreba masSi monawileTa raodenoba.

eleqtrovagonSemkeTebel qarxanaSi energomomaragebis

organizacias dasWirdeba ramdenime aTeuli,

xolo saaviacio qarxnis energomomaragebas ki ramdenime

aseuli kaci, magram binaSi Siga eleqtrogayvanilobas

mouvlis 2-3 kaci. amgvarad, aris proeqtebi, romlebsac

esaWiroeba mravalricxovani monawile, magram arsebobs

proeqtebi, romlebSic monawileobs 2-3 kaci an yvelafers

asrulebs erTi adamiani.

aris proeqtebi, romlebic gvamaxsovrdeba imitom,

rom maTi Sedegebi SeiZleba davinaxoT: filarmoniis

Senoba TbilisSi, sportis sasaxle, aseve SeiZleba

davinaxoT an daviWiroT xelSi, magaliTad, personaluri

kompiuteri. aris proeqtebi, romelTa meSveobiT xdeba

aramaterialuri Sedegebis miRweva, magaliTad, momxmarebelTa

Sesaxeb informacia an Cveni Sexedulebebis cvli-

153


leba ama Tu im saganze an problemaze, magram ise,

rogorc materialuri Sedegebis miRwevisas. aqac am

proeqtebis ganxorcielebas esaWiroeba mniSvnelovani

materialuri, finansuri da SromiTi saxsrebi. zogierTi

aseTi proeqti aris `gavlenis~ proeqtebi. magaliTad,

sareklamo programebi mogviwodeben, rom viyidoT meti

dro internetSi samoqmedod sxvadasxva droSi, sxvadasxva

fasiT, SeviZinoT ama Tu im kavSirgabmulobis operatoris

momsaxureba, monawileoba miviRoT politikuri partiebis

kampaniebSi, gverdSi davudgeT saqarTvelos energetikosTa

sazogadoebas da a.S. yvela am proeqtis mizania

aamaRlos organizaciis muSaobis efeqturoba da

amitomac gansakuTrebuli datvirTva gaaCnia.

proeqtebi Tan sdevs Cven cxovrebas, yvelas aqvs

sakuTari gansakuTrebuli proeqti, romelic SeiZleba

Seexos cxovrebis nebismier aspeqts: swavlas, garTobas,

axali sagnebis Seswavlas, specialobis miRebas,

ganaTlebas, sports, urTierTobebs Tu isini sistemaSia

moyvanili. proeqtebi gavlenas axdens Cven cxovrebaze.

amrigad, proeqtebi SeiZleba iyos sxvadasxva saxis

da maT SeuZliaT:

a) Seexos Cveni saqmianobis nebismier aspeqts an

raRac gaakeTos;

b) iyos didi, saSualo da mcire;

g) xorcieldebodes aTwleulebSi an mTavrdebodes

erT dReSi;

d) moiTxovos nebismieri fuladi danaxarjebi _

aTeuli laridan miliardamde;

e) moitanos rogorc materialuri, aseve aramaterialuri

Sedegebi;

v) moiTxovos monawileTa nebismieri raodenoba erTi

kacidan qveynis mosaxleobamde.

miuxedavad aseTi sxvadasxvaobisa, yvela proeqts

aqvs xuTi saerTo maxasiaTebeli [20]:

154


1. proeqtebs aqvs erTjeradi xasiaTi. saerTod yvela

proeqti erTjeradi movlenaa. isini iqmnebian da

qrebian, modian da midian, toveben konkretul Sedegebs,

rac arsebiTad gansxvavdeba Cveni movaleobebisagan

samsaxurSi. iwyeba ra proeqtze muSaoba,

izrdeba datvirTvebi mis realizaciaze. miaRwevs ra

Tavis maqsimums, sabolood mTavrdeba gansazRvruli

Sedegebis miRweviT da TiToeuli maTgani unikaluria

da ganumeorebeli.

2. TiToeuli proeqti Taviseburad unikaluria. ar

arsebobs ori erTnairi proeqti. yovel proeqts,

miuxedavad misi Sedegebisa, Tavis maxasiaTebelSi aqvs

raRac ganumeorebeli, romelic mxolod mas exeba da

misTvisaa damaxasiaTebeli. zogierT proeqtSi es

gansakuTrebiT gamokveTilia. magaliTad, baqo-Tbilisi

-jeihanis navTobis magistrali. aq sxva diametrisa da

masalis milebia, unikaluria dacva, komunikaciuri

sistema, usafrTxoebis sistema. sxva proeqtebSi es

unikaluroba ase gamokveTiT ar gamoixateba, xdeba

misi msgavsebis SeniRbva, magaliTad, sxvadasxva

administraciuli an saofise Senobebis mSeneblobis,

eleqtrogadamcemi xazebis an hidroeleqtro an

Tboeleqtrosadgurebis mSeneblobisas maincaa Cadebuli

maTSi unikaluroba, Senoba an xazi sxvagvaradaa

daproeqtebuli, sxva parametrebiTa da fundamentiT,

sxvaa Semsrulebeli da gamoiyeneba axali teqnologiebi

da a.S.

3. proeqti SezRudulia gansazRvruli drois monakveTiT.

proeqti es aris raRacis Seqmna gansazRvrul

(dadgenil) vadaSi. aqvs dagegmili damTavrebis dro

anu proeqtis realizacia SezRudulia droT.

rodesac proeqti da dro mTavrdeba proeqtis

xelmZRvanelTa jgufs aTavisufleben, xolo

monawileebi gadadian sxva proeqtebsa da saqmeebze.

155


proeqtis realizaciis Sedegebs Rebulobs is, vinc

mas gamoiyenebs. ufro msxvili da rTuli proeqtebis

ganxorcieleba grZeldeba ramdenime weli an aTwleuli.

magaliTad, gelaTis monasteri Sendeboda 25

weli, xolo Tbilisis metropoliteni 10 weli, magram

aseTi proeqtebic mTavrdeba.

4. yvela proeqts Tan axlavs cvlilebebi. proeqtebis

realizaciisas iqmneba raRac axali, xandaxan xdeba

Zvelis ganadgureba. cvlilebebi SeiZleba iyos

mniSvnelovani da umniSvnelo, didi an mcire da

aranairad ar axdens Cven cxovrebaze gavlenas an

SeiZleba mohyves seriozuli Sedegebi. cvlilebebis

marTva moiTxovs gansazRvrul Cvevebs, romlebic

Zirfesvianad gansxvavdeba imaTgan, romlebic

aucilebelia gansazRvruli stabiluri mdgomareobisa

da saqmianobisaTvis.

5. proeqtebi iZleva gansazRvrul Sedegebs. yvela

proeqts aqvs gansazRvruli Sedegi. es SeiZleba iyos

saxli, eleqtrogadamcemi xazi, Carxi an TviTmfrinavi,

kompiuteri, an gamarjveba arCevnebSi. mocemuli

Sedegebis miRwevis gza Sedgeba calkeuli etapebisagan,

romlebsac gaaCniaT Tavisi saSualedo Sedegi

an saSualedo mizani. magaliTad, eleqtrogadamcemi

xazis mSeneblobisaTvis saWiroa, rom jer Catardes

gasavleli trasis saZiebo samuSaoebi, moxdes anZebis

dadgmis adgilebis Seswavla da fundamentebis momzadeba

da a.S. aseTi etapobrivi moqmedeba gvexmareba

proeqtis marTvaSi, dagegmvasa da gakontrolebaSi.

amgvarad, CamoTvlili xuTi Tviseba damaxasia-

Tebelia yvela proeqtisaTvis didi iqneba Tu mcire.

amasTan, mewarmes vTavazobT Tavisi saqmianobis nebismier

periodSi sasurveli Sedegis, efeqtisa Tu mogebis an

firmis ganviTarebisaTvis gamoiyenos proeqtebis modeli

da misi marTvis sakiTxebi.

156


proeqtis gansazRvra. arsebobs proeqtis gansaz-

Rvris ramdenime varianti. pirveli niSnavs, rom ,,raRacaa

dasagegmavi an SemoTavazebulia gansaxorcieleblad

gegma, sqema, mizani, winadadeba’’. mokled da naTladaa

naCvenebi proeqtis ZiriTadi Rirseba. magram ar Cans arc

misi ganumeorebloba, unakaluroba, droze damokidebuleba

da a.S. proeqtis marTvis dargSi produqts ukve

aqvs sxva ganmarteba. aq aRniSnaven proeqtis ganusazRvrelobas,

misi riskisa da gaugebrobaSi nabijebis Sesaxeb,

adamianTa Zalisxmevas da a.S. arc aq aris gamokveTilad

proeqtis srulfasovani ganmarteba. fil begiulis

ganmartebiT, `proeqti esaa urTierTdakavSirebuli

SemTxvevebis (xdomilobaTa) Tanamimdevroba, romlebic

xdeba gansazRvruli droSi da mimarTulia ganumeorebeli,

magram amave dros gansazRvruli Sedegebis

misaRwevad~. Tu am ganmartebas SevadarebT proeqtebis

aRweril maxasiaTeblebs, maSin es meore ganmarteba

zustad esadageba proeqtis Sinaarssa da arss. amgvarad,

SegviZlia daviwyoT ganxilva, rom proeqti aris

dasaxuli Sedegebis miRwevis erT-erTi saSualeba. mag.,

SegviZlia gamoviyenoT proeqti imisaTvis, rom avamoqmedoT

marTvis axali sainformacio sistema, SevcvaloT

aRricxvianobis sistema eleqtromomaragebaSi, reorganizacia

gavuwioT saswavlo process da a.S.

157


proeqtze momuSave gundis Sefasebis testi

SekiTxvebi

1. muSaobis procesi da raodenoba

- vikribebiT xSirad erTad

problemebis gareSe

- diskusiebi mimdinareobs Riad, aqtiuri

formiT

- Sexvedrebsa da diskusiebSi

monawileobs yvela wevri

- sakmarisad gvyavs xalxi

2. miznebi da amocanebi

- yvelam viciT, ra miznebs unda

mivaRwioT

- viciT, rogor Sefasdeba Cveni

-

saqmianoba

miznebi realuria

3. Cvevebi

- yvelas gagvaCnia gansazRvruli

profesiuli Cvevebi

- vxarjavT gansazRvrul dros axali

Cvevebis ganviTarebisTvis

- yvela vmonawileobT gadawyvetilebis

gamotanaSi

- konstuqciulad viyenebT konfliqtebs

4. Cveni midgoma samuSaos mimarT

- Cveni muSaoba moiTxovs Cvevebis

gaumjobesebas

- vwyvetT

mixedviT

problemebs faqtebis

- SegviZlia

meTodika

SevcvaloT muSaobis

158

mTlianad

gvexeba

5

5

5

5

nawilobriv

gvexeba

4

4

4

4

ara var

darwmunebu

3

3

3

3

nawilobriv

ar gvexeba

gasaRebi: 14 _ 42 _ es aris jgufi, vidre gundi. 43 _ 56 _ kargi

maCveneblebia. SeadareT Tqveni gundis sxva wevrebis

maCveneblebs. gamoiyeneT isini Tqveni samuSaoebis

ukeTesad Sesasruleblad. 57_70 _ SeamowmeT,

Tanaxma arian Tu ara Tqven Sefasebaze gundis sxva

wevrebi. Tu `diax~, maSin brwyinvale gundi xarT da

arc erTs ar surs datovos gundi. SemoxazeT

wreebiT TqvenTvis SerCeuli kriteriumi.

5

5

5

5

5

5

5

5

5

5

4

4

4

4

4

4

4

4

4

4

3

3

3

3

3

3

3

3

3

3

2

2

2

2

2

2

2

2

2

2

2

2

2

2

saerTod ar

gvexeba

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1


anketa proeqtis xelmZRvanelisaTvis

SekiTxvebi

- proeqtis warmatebiT Sesasruleblad

aucilebelia Semowmeba

- gunds, romelic dakavebulia proeqtiT,

SeuZlia miiyvanos igi gamarjvebamde an

damarcxebamde

- Tu Tqven yurs ugdebT adamianebs, maSin

isinic gigdeben yurs

- gadawyvetilebis gamotanaze gegmebi qmnian

mtkice safuZvlebs, romlebic exeba

proeqtis marTvas

- saWiroa icodeT Sansis gamoyeneba.

SeitanoT cvlilebebi

- konfliqtebs SeuZlia warmatebis motana,

Tu maT sworad gadavwyvetT

159

Tanaxma var

Tanaxma var umetes

SemTxvevaSi

gasaRebi: 30-24 qula _ araseriozuli mdgomareoba.

23-18 qula _ saWiroa fiqri.

17-12 qula _ kargi samuSao, kargi maCvenebeli da

mtkice safuZveli Semdgomi saqmianobisaTvis.

12-6 qula _ brwyinvalea, imoqmedeT da

warmatebas miaRwevT.

1

1

1

1

1

1

2

2

2

2

2

2

ar mjera

3

3

3

3

3

3

ar veTanxmebi

4

4

4

4

4

4

saerTod ar mexeba

5

5

5

5

5

5


xelmZRvaneloba,

kavSiri,

stimulireba,

molaparakebis

gamarTva

moqmedebebi:

swori

masStabisa da

gadaxrebis

mimarTulebebis

mixedviT.

upirobod

Sesasrulebeli.

ekonomikurad

efeqturi.

Tanazomadi.

marTva dagegmva

kontroli

160

moqmedebebi

rogori

moqmedebebi?

rogor? rodis? ra

vadaSi? vin?

proeqtebis

Sedegebi

Semowmeba

monacemebi

gazomva - Sesabamisi

aRricxva - swori

Sedareba - drouli

analizi - garkvevas

daqvemdebarebuli


$7.2. saqmianobaTa proeqtis organizacia

saqmianobaTa proeqtis realizaciis mizniT saWiroa

da aucilebeli iyos organizacia. pirvel rigSi saWiroa

saqmis anu proeqtis dokumentacia. saproeqto nawili,

romelic gamoxatavs saqmianobis, proeqtis arss, mizans,

Sedegebs, mimarTulebebs, proeqtis safuZvels, razedac

xdeba sxva danarCeni nawilebis misadageba, Sesabamisad,

moiTxovs specifikaciis damuSavebas, proeqtis monawileTa

Soris funqciebisa da movaleobaTa dokumenturad

ganawilebas, proeqtis biujetsa da gaangariSebas,

aseve proeqtis mimdinareobaTa Semowmebisa da kontrolis

procedurebs sxvadasxva cvlilebebis Sesatanad.

organizaciis procesi Cveni cxovrebis nawilia,

riTac vsargeblobT an gvsurs gamoviyenoT igi. organizacia,

pirvel rigSi, im saqmeTa, sagnebis, teqnolo-giebis

erTad Tavmoyraa, romlebic organizaciis dawyebamde iyo

gancalkevebuli da axla mocemuli proeqtisaTvis

vaZlevT gansazRvruli mowesrigebis saSualebas, ufro

sworad maTi sistematizaciis gziT SegviZlia proeqtis

arsis Sesabamisi marTvis wesrigis Seqmna. proeqtis

marTvis sistema iTvaliswinebs, rom sistemis TiToeuli

Semadgeneli nawili _ fuladi saxsrebi, kapitali,

adamianebi, warmoeba, dagegmva, realizacia asrulebs im

funqcias, im movaleobas, romelic eqvemdebareba sistemis

kanonebs, mis mizans. amgvarad, TiToeuli proeqtis

organizaciis meSveobiT vqmniT raRac axals da es

struqtura iwyebs sicocxles, moqmedebas swored proeqtis

arsiT, romelSic gaTvaliswinebulia dro da adgili,

samoqmedo iaraRi, resursebi, adamianebi, mimarTulebebi.

e.i. rodesac viwyebT proeqtis realizacias Tavs vuyriT

erT struqturaSi, erT sistemaSi Semdeg elementebs:

161


informacias: klientebze, proeqtis Sedegebze, mis

Sedgenilobasa da Sinaarsze, Sesrulebis

vadaze, xangrZlivobaze, xarisxsa da

danaxarjebze.

adamianebs: maTi Cvevebis SemoqmedebiTi sawyisebis,

moTxovnilebebis, gamocdilebis, niWis,

unaris, moxerxebisa da motivaciis

safuZvelze.

resursebs: masalebi, mowyobiloba-danadgarebi, kavSiri,

kompiuterebi, finansebi, sabrunavi kapitali

da dro.

is erTi mTliani, romlis sazRvrebSi xdeba zemoT

CamoTvlili komponentebis Tavmoyra da maTi gamoyenebiT

sasurveli Sedegis miRweva, aris Cveni proeqtis organizacia.

proeqtebs Soris mravali moqmedebs aTwleulobiT

da moiTxovs mravali adamianis monawileobas,

romlebic uzrunvelyofen urTierTobebsa da saqmianobaTa

koordinacias da maT marTvas, ris meSveobiTac

xdeba sazogadoebisaTvis saWiro mravalricxovani

funqciebis Sesruleba.

organizaciebi mravalferovania, maTi meSveobiT

xdeba qveynis, sazogadoebis, mosaxleobis interesebis

Sesabamisi saqmianobaTa regulireba da mowesrigeba.

organizaciebi moicavs Cven yoveldRiur cxovrebas:

swavla-ganaTleba, janmrTelobis dacva, samarTlis

dacva, wesrigi, SromiTi saqmianoba, sporti, samewarmeo

saqmianoba, vaWroba, warmoeba, momsaxureba. cxovrebis

manZilze Sexeba gvaqvs mraval organizaciasTan da

droebiT an drois xangrZliv periodSi gviwevs muSaoba

an raime sargeblis miReba. amasTan, TviT Cveni cxovrebis

didi nawili mimdinareobs iseT mtkice da sasurvel

organizaciaSi, rogoric Cveni ojaxia.

162


organizaciebSi arian udidesi, didebi da mcireni,

romelTa saqmianoba gansxvavdeba erTmaneTisagan sirTuliT,

saqmianobis didi teritoriebiT, saqonliT,

tvirTiT, resursebisa da Semosavlebis brunviT,

momuSaveTa raode-nobiT, teqnologiebis siaxliTa da

simravliT, iseTi gavleniani da rTuli (rogoric

saxelmwifo an diversi-ficirebuli korporacia)

transerovnuli kompaniebiT, romlebic qveynebsa da maT

mosaxleobas uzrunvelyofen saWiro saqonliTa da momsaxurebiT.

maT yvelas aqvT sakuTari interesebi, miznebi,

amocanebi da yvela cdilobs ekonomiurad xarjon

TavianTi resursebi da miiRon maTTvis gankuTvnili

sargebeli, amonagebi da dakmayofileba miRweuliT.

TavisTavad cxadia, rom proeqtis realizaciis processa

da organizaciebs Soris arsebobdes kavSiri. es ar

aris gasakviri, radganac organizaciebi awodeben proeqtis

monawileebs danadgarebsa da mowyobilobebs, nedleulsa

da maragnawilebs, energiebs, romlebic gamoiyeneba

proeqtis sarealizaciod, uzrunvelyofen proeqtis

finansirebas, amzadeben da ganaTlebas aZleven specialistebs.

amasTan, organizaciebi, ra Tqma unda, gamoxataven

sxvadasxva jgufebis da proeqtis monawileebis

interesebs, romlebsac surT gavlena moaxdinon maT

Sedegebze. yvelaze mniSvnelovania is, rom yvela organizacia

potenciuri klientia (momxmarebeli), romelTaTvis

muSavdeba mravalsaxa proeqtebi, maT Soris Cveni

ganumeorebeli proeqtic. am saxelmZRvanelos gamoyenebiT

studentoba da samewarmeo saqmianobaSi moqmedi

adamianebi daeuflebian mewarmeobis meTodebs da

teqnologiebs.

$7.3. struqtura

163


struqtura saqmis winapirobaa. sadac aris samuSao -

muSaoba iq aris ierarqia, cocxlobs struqtura, moqmedebs

marTvis mravalmxrivi, yovlismomcveli sistema. struqturis

mixedviT organizaciebi SeiZleba iyos maRalorganizebuli

Zalauflebis ramdenime safexuriT, maTze

formalurad micemuli rolebis ganawilebiT, aseve SeiZleba

arsebobdes organizaciebi, romlebsac praqtikulad

ar gaaCniaT formaluri movaleobisa da ierarqiis mqone

struqtura. yvela am organizaciaSi muSaoben adamianebi,

romlebic cdiloben TavianTi saqmianobiT ganaviTaron es

organizaciebi, radgan aqvT saerTo interesebi, miznebi,

moTxovnilebebi, survilebi. organizaciebma, rom miaRwion

sasurvel Sedegebs, maTSi monawileoben formaluri da

araformaluri sistemebi, romlebic xels uwyoben iseTi

sakiTxebis gadawyvetas, rogoricaa organizaciis resursebis

gamoyeneba (finansebi, masalebi, fuli, informacia,

ZiriTadi kapitali da a.S.), sruluflebiani Zalauflebis

gamoyeneba da gavlenis gaweva. e.i. organizaciebSi arian:

− xelmZRvanelebi, romlebic organizaciis Siga da gare

interesebis Sesabamisad, axdenen Cveni interesebis


fokusirebas da aerTianeben Zalisxmevas organizaciis

sasurveli Sedegebis misaRwevad.

struqtura organizaciis sicocxlis unaris maxasia-

Tebelia, romelic iTvaliswinebs organizaciis TiToeuli

monawilis rolsa da movaleobas.

− muSaobis wesrigi, romelic mimarTulia imisken, rom

organizaciis winaSe arsebuli miznebis SesrulebisaTvis

garantirebuli iyos yvela arsebuli resursis

ekonomikuri da drouli gamoyeneba.

− adamianebi, maTi profesionalizmi, survili SeTanxmebul

saqmianobaze da organizaciis interesebis

Tavisad gaTavisebis xarisxze, gamarTuli muSaoba.

164


nebismieri organizacia SeZlebs gauZlos da

miaRwios warmatebas mxolod maSin, Tu SeuZlia Seuxamos

Tavisi interesebi mudmivad cvalebad garemos. imisaTvis,

rom miaRwios warmatebas aucilebelia proeqtebi axal

produqciaze, saqonelsa da momsaxurebaze. es proeqtebi

ganumeorebelia TavisTavad, e.i esaa axali saqme, axali

mimarTuleba, esaa siaxle. maTi gamoyenebiT

organizaciebi droulad moaxdenen adaptirebas bazris,

sazogadoebis moTxovnebis cvlilebebis mimarT da

miaRweven warmatebas. aq aris yvela aucilebeli

moTxovna, rom proeqtebi iyos organizebuli da

sruldebodes maTi struqturisa da sistemebis

gaTvaliswinebiT.

$.7.4. proeqtsa da organizacias Soris gansxvaveba

maT Soris bevri ram aris saerTo. magaliTad, orive

cdilobs miiRos sasurveli Sedegi an miaRwios gamiznul

Sedegs. maT hyavT xelmZRvaneloba, struqtura, aqvT

muSaobis wesi da sistema. proeqti imarTeba organizaciis

erTi mimarTulebis mier gamoxatavs ra misi ganviTarebis

perspeqtivebs, am SemTxvevaSi maT erTi da igive miznebi

aqvT da erTi struqturisa da erTi organizaciis Tanabari

da pasuxismgebeli wevrebi arian. magram arsebobs

gansxvaveba, romlebic Cadebulia TviT proeqtisa da

organizaciis da daproeqtebis marTvis safuZvlebSi,

amasTan isini uzrunvelyofen proeqtisa da organizaciis

SeTavsebas. pirveli gansxvaveba gamoixateba prognizirebis

arealSi (vadebSi). proeqtis ZiriTadi xuTi

maxasiaTeblidan TiToeuls gaaCnia realizaciis konkretuli

vada, romelic ar unda gascildes SemkveTze

proeqtis monacemebis gadacemisas SeTanxmebul vadas.

165


organizacias aseTi SezRudvebi ara aqvs. misi gegma

grZelvadiania, igi gaTvlilia Soreul momavalze da

ZiriTadad exeba organizaciis SenarCunebas. proeqtebi

organizaciisgan gansxvavebiT, maTi gansakuTrebulobisa

da Sedegebis wonadobis miuxedavad, warmoadgens droebiT

movlenas. maTi miznebi mkveTr damokidebulebaSia

vadebTan, maTi miRweva unda moxdes gansazRvruli

dRisaTvis, romelic cnobilia proeqtis dawyebis

droidan. rogorc ki miznebi miRweuli iqneba, proeqtebi

wyveten arsebobas. amasTan, TiToeuli proeqtis Sedegi

unikaluria, erTaderTi da ganumeorebeli. organizaciaTa

mimarT aseTi midgoma miuRebelia. proeqtebis meSveobiT

SeiZleba SevitanoT cvlilebebi, rac saSualebas miscems

organizacias aamaRlos Tavisi efeqturoba. proeqtebi

SeiZleba gamoyenebul iqnes organizaciis profilis

Sesacvlelad an restruqturizaciisaTvis, romelTa mizania

ar gakotrdes an ar daiRupos organizacia.

magaliTad, saqarTveloSi eleqtroenergetikis obieqtebis

restruqturizaciam mkveTrad gaaumjobesa mdgomareoba

generaciasa da gadacemis sakiTxebSi. sulerTia ra

daniSnulebac ar unda hqondes proeqts, misma organizaciam

da menejmentma unda daakmayofilos klientis (SemkveTis)

moTxovnebi, miuxedavad imisa vinaa igi erTi

adamiani, individualuri mewarme, ojaxi, mcire sawarmo

Tu giganti korporacia.

saqarTveloSi moqmed firmebs, romlebsac surT

aamaRlon firmis konkurentunarianobis done da gamoSvebuli

saqonlis an momsaxurebis xarisxi mimarTeT

saqarTveloSi moqmed `The institute for Polling Marketing~ - s

treningebis gasavlelad.

$. 7.5. informacia kompaniis treningebis Sesaxeb

166


CvenTan TanamSromlobiT Tqven SeiZenT partniors,

romelic gTavazobT ganviTarebasa da warmatebaze

orientirebuli biznes treiningebis programas marTvis

sistemis yvela rgolisaTvis. Cveni momsaxureba upirveles

yovlisa aris:

• biznes treiningebis yvelaze farTe arCevani saqarTveloSi

• korporatiuli, Ria da individualuri treiningebis

adaptaciis da modifikaciis SesaZlebloba klientis

moTxovnebis Sesabamisad

• IPC-is mier sertificirebuli eqspertebisa da

trenerebis gundi.

• ISO 9001:2000 xarisxis menejmentis sistemiT

sertificirebuli organizacia.

• gundi, romelmac oficialuri daregistrirebidan

3wlis ganmavlobaSi ukve atreninga saqarTvelos

biznes da aramomgebian sawarmoTa sivrceSi

pozicionirebuli msxvili, dinamiuri, progresulad

moazrovne, wamyvani kompaniebis, organizaciebis

adamianuri resursi.

• klientebis kmayofilebaze orientirebuli,

praqtikulad mobilizebuli samuSao jgufi, romelic

mzad aris konsultaciebi gagiwioT adamianuri

resursis marTvis procesTan dakavSirebul nebismier

etapTan mimarTebaSi.

• pirveli treining kompania, romelic momxmarebels

sTavazobs adamianuri resursis marTvis srul pakets

(pretreininguli Sida organizaciuli kvleva, identificirebuli

problemebis Sesatyvisi moqnili treining

programis SemuSaveba, treiningebis, gundis formireba,

kadrebis SerCeva, testireba, atestacia, adamianuri

resursis muSaobis efeqtianobis Sefaseba specialuri

167



kvleviTi teqnologiiT _ Msertificireba saerTaSoriso

serTifikatiT)

kompania, romelic treiningebis garda asrulebs organizaciaSi

adamianuri resursis dinamikis maregulirebel

funqcias, is erTveba kadrebis SerCevis,

testirebis, motivirebis, rotaciis, dawinaurebisa da

sxva mniSvnelovani sakiTxebis gadawyvetis procesSi.

• misteri Sopingis standartuli da eqskluziuri

modeli da 5 wliani gamocdileba

biznes da saqmiani treiningebi:

• agebulia Tanamedrove saerTaSoriso biznes teqnologiebis

gaTvaliswinebiT,

• adaptirebulia qarTuli biznes garemos Sesabamisad,

• orientirebulia praqtikuli unar – Cvevebis Camoyalibebaze.

• igegmeba da tardeba organizaciis ganviTarebis

zogadi strategiis gaTvaliswinebiT.

Cveni klientebi

Cven vamayobT Cveni klientebiT!

kompania muSaobs saqarTvelos biznes garemos

mniSvnelovan, warmatebul moTamaSeebTan. Cven klientebs

Soris arian: `Ti-bi-si~ banki, saqarTvelos banki,

standart banki, sadazRvevo kompania `aldagi~, `Teliani

veli~, `rusTavi 2~, `jeoseli~, tuberkulozis erovnuli

centri, `global fondi~, saqarTvelos telekomi, MSCI,

Creative group, `elit eleqtroniqsi~, `centr pointi~, `VF

kredo~ da sxvebi.

kompaniaSi muSaobs ISO-s saerTaSoriso standartis

warmomadgeneli erTaderTi treneri saqarTveloSi,

romelmac gaiara Teoriuli momzadeba `xarisxis

menejmentis sistemis Sida audutis~ programiT da

168


atestirebulia, rogorc xarisxis menejmentis sistemebis

Sida auditori.

biznes treiningis kursi moicavs Semdeg Temebs:

• efeqturi komunikacia

• klientTan urTierToba

• gundi da lideroba

• efeqtiani menejmenti

• drois menejmenti

• problemebis gadawyveta

• SemoqmedebiTi azrovneba

• saqmiani molaparakebebi

• personalis motivacia

• satelefino komunikacia

• konfliqtebis marTva

• stresis menejmenti

• cvlilebebis marTva

• kreativi reklamaSi

• sareklamo kampania _ zustad mizanSi

• efeqtiani prezentaciebi

• gayidvebis menejmenti

• trenerebis treiningi

treining programa iZleva misi kombinirebuli

gamoyenebis mraval saalbaTo models.

treiningis mizani: drois dagegmvisa da marTvis

sistemuri midgomis, praqtikuli teqnikebis Seswavla,

drois efeqtiani menejmentis principuli elementebi

daufleba (miznis dasaxva, amocanebis dasma, delegireba,

kontroli, ukukavSiri, Sedegebis analizi, situaciis

marTva).

efeqtiani menejmentisa da drois marTvis treiningebi

mimarTulia menejmentisa da TviTmenejmentis efeqtianobisaTvis

mniSvnelovani unar-Cvevebis ganviTarebisaken.

169


individualuri da jgufuri muSaoba SesaZleblobas

aZlevs monawileebs gaanalizon problemebi. romelic Tan

axlavs Teoriuli codnis praqtikaSi ganxorcielebas da

sxvadasxva tipis adamianebis marTvisaTvis swori

meqanizmis SemuSavebas. problemis gadaWrasa da rTuli

situaciebidan sasargeblo gamosavlis Zieba ki moqnilsa

da efeqtians xdis adamians.

treiningi moicavs Semdeg Temebs:

• rogor vmarToT dro?

• drois, rogor resursis, Taviseburebebi

• dris menejmentis matrica – mniSvnelovani da `saCqaro~

saqmeebi.

• drois efeqtiani gadanawileba

• drois dagegmva: Sesasrulebel saqmeTa mniSvnelobis

gansazRvra, moqmedebaTa gegmis SemuSaveba.

• miznebis Camoyalibebis wesebi

• miznebis xis ageba

• moqmedebis gegmis Sedgena

dagegmva `bolodan~ - sasurveli Sedegebidan pirvel

qmedebamde.

• droSi saCqroobisa da mniSvnelovnebis mixedviT

gansxvavebuli saqmeebis prioritetis gansazRvra.

problemebis gadawyveta

treningebis mizani: problemis gadawyvetis

kognituri safuZvlebis Seswavla. problemasTan muSaobis

praqtikuli unar-Cvevebis SemuSaveba, problemis gadaWris

modelebis ganxilva analizi.

treningi moicavs Semdeg Temebs:

• problema rogorc winaaRmdegoba

• problemis formulireba

• organizaciis problemuri velis modeli

• problemis gadawyvetis tipiuri algoriTmi

170


• mizez-Sedegobrivi kavSiris analizi

• SezRurvebi problemebis gadawyvetis dros

• problemis gadawyvetis kriteriumebi

• problemis gadawyvetis alternatiuli gzebi

• problemis gadawyvetis principebi

• problemis gadawyvetis realizacia

SemoqmedebiTi azrvneba

treningis mizani: SemoqmedebiTi azrovnebis unari

sxvadasxva adamians sxvadasxva doneze aqvs ganviTarebuli.

treningis mizania adamianSi arsebuli SemoqmedebiTi

potencialis aqtivireba da realizaciis xelSewyoba.

SemoqmedebiTi ideebis generirebis praqtikuli

unar-Cvevebis, teqnikuri daufleba, SemoqmedebiTi azrovnebis

gamoyeneba sxvadasxva krizisul situaciebSi,

aRqmisa da azrovnebis gamoyeneba sxvadasxva krizisul

situaciebSi, aRqmisa da azrovnebis fleqsiburobis

gavarjiSeba.

treningi gankuTvnilia nebismieri adamianisaTvis,

visac profesiul Tu pirad cxovrebaSi sWirdeba, xedavdes

samyaros axleburi rakursiT, iyos siaxleebisdmi

gaxsnili, masze orientirebuli.

treningi moicavs Semdeg Temebs:

• SemoqmedebiTi ideebis Tavisufali produqcirebis

procesis stimulireba;

• situaciis analizis unari

• intuiciis, simboluri azrovnebis, analogiebisa da

metaforebis formulirebis unaris gavarjiSeba;

• problemuri situaciebidan TavisdaRwevis originaluri

gzebis Zieba

• axali, inovaciuri, uCveulo ideebisa da mosazrebebisadmi

mimReblobis gazrda.

SemoqmedebiTi azrovnebis ganviTareba mniSvnelovania

ara mxolod gamosavlis Ziebisas, aramed ukve arse-

171


uli produqtisa Tu momsaxurebis sxvadasxva, SemoqmedebiTi

formiT SeTavazebisaTvis. SemoqmedebiTi moazrovne

adamiani, cdeba CarCoebiTa da standartebiT SezRuduli

azrovnebis formebs, iwyebs sakuTar TavSi arsebuli

SesaZleblobebis Ziebas, rac mas garemoze naklebad

damokidebulsa da Tavisufals xdis azrovnebasa da

qmedebaSi.

satelefono komunikaciis treningi moicavs Temebs:

• satelefono molaparakeba: satelefono molaparakebis

specifiuroba, mdgomareobs imaSi, rom saqmiani komunikacia

imdinareobs vizualuri kontaqtis ararsebobis

pirbebSi. treiningi mogcemT saSualebas satelefono

komunikaciis es naklebad gamoiyenoT, rogorc misi

Rirwseba.

• ucxo xma: komunikatoris Sinagani mdgomareobis verbaluri

indikatorebi: ras gveunbena adamianis xma?

rogorc unda gansazRvroT, vis ekuTvnis is? Tanamosaubris

Sesaxeb informaciis mopoveba misi saubris

tonis, tembris, xmis simaRlis, vibraciebis saSualebiT

(imitaciuri TamaSebi).

• satelefono urTierTobebis dros Tanamosaubris

marTvis fsiqoteqnikebi: parafrazis teqnika, abonenti

individualuri sametyvelo Taviseburebis mixedviT

parafrazebis farTe repertuaris SemuSavebisa da

praqtikaSi gadatanis teqnikebis gacnoba (savarjiSoebi,

roluri TamaSebi). mimarTulebis mimcemi da kvleviTi

kiTxvebis teqnikis daufleba. Tanamosaubris gaxsnis

meTodebis gacnoba.

• informaciis miwodeba telefoniT: informaciis moculobisa

da Sinaarsis Setanxmebisa da daregulirebis

meTodebi.

• kompaniis imiji: kompaniis imijis adeqvaturi satelefono

komunikaciuri stilis SerCeva (imitaciuri

172


TamaSi). potenciuri momxmareblisadmi mimarTvis specifiuri

formebis gacnoba. fsixolingvistikis elementebi.

• urTierToba rTul abonentebTan: muSaoba agresiasTan,

undoblobasTan, gaugebrobasTan (konkretuli qeisebis

ganxilva).

• adamianebs Soris urTierTobis ZiriTadi arxebi da maTi

mniSvnelovani satelefono urTierTobis dros

• praqtikuli rCevebi efeqturi satelefono urTierTobis

formebis mizniT. gamoTqmebi, romelsac unda moeridoT;

konfliqtur situaciebSi situaciis ganeitralebis

meTodebi.

• aqtiuri msmenelis meTodebi

• individualuri satelefono komunikaciuri stilis

analizi, problemebis da maTi gadaWris individualuri

gzebis identificireba

• unda icodeT CanergeT TqvenSi, rom `telefonze

saubris procesSi Tqveni xma aris Tqveni tansacmeli,

Tmis feri, temperamenti, saxis gamometyveleba da sunic

ki. es aris Tqveni savizito baraTi. is unda iyos

gawonasworebuli da Tavdajerebuli, girCevT, gauRimo

telefonis yurmilsac ki.~

CaTvaleT, yoveli saubari erTi lamazi Teatraluri

scenaa da misi Semdgomi Sens sasargeblod ganviTareba,

am saubarzea damokidebuli, aseve Seni warmatebac.

efeqtiani menejmenti

ganaxorcieleT organizaciuli cvlilebebi marTvis

yvela doneze! SecvaleT organizaciis moZveelebuli,

ierarqiuli, araefeqturi modeli axliT!

idealuri menejmentis pirobebSi personali ar

saWiroebs marTvas, kontrols, delegirebas. idealuri

menejeris aryofnis pirobebSi organizacia Cveul reJimSi

ganagrZobs muSaobas.

173


efeqtiani menejmentis treningis mizani: ZiriTadi

samenejero unar-Cvevebis ganviTareba, organizaciaSi

menejeris funqciebis, rolis gacnobiereba. adamianuri da

droiTi resursis marTvis ZiriTadi praqtikuli meqanizmebis

daufleba, situaciis analizis, prognozis, miznis

dasaxvis, misi miRwevis gegmis SemuSavebis da kontrolis

unaris gavarjiSeba. treningi gankuTvnilia saSualo da

zeda rgoli menejerebisaTvis.

treningi moicavs Semdeg Temebs:

• menejeris roli da funqcia

• menejeris uflebebi

• marTvis stilebi

• marTva da menejmenti; msgavseba da gansxvaveba

• administrireba, menejeris funqciebi

• lideroba-efeqturobis paradigma

• mimdinare situaciis analizi

dagegmva

• miznebis gamokveTa (miznebis saxeebi)

• miznebis formulrebis wesebi

• misia, daniSnuleba, xedva

• miznebis miRwevis saSualebebi: strategia, teqnika,

politika, procedura, biujeti

• organizacia – urTierTqmedeba ganyofilebebs Soris

• organizacia – urTierTobebi gare faqtorebTan

• organizacia – urTierTqmedeba ganyofilebis SigniT

• pasuxismgeblobebisa da ufleba-movaleobebis efeqtiani

gadanawileba

• motivaciis ZiriTadi wyaroebi

• standartis miReba

• winaswari, mimdinare da damamTavrebeli kontroli

• miRebuli Sedegebis Sesabamisoba standartebTan

gundi da lideroba

174


treningis mizani: gunduri muSaobis, sakuTar Tavsa

da sxva TanamSromlebSi SromiTi produqtiulobis

zrdisaTvis aucilebelia unar-Cvevebis ganviTareba, damarwmunebeli

komunikaciis unaris, personalis motivirebis,

miznisaken mimarTvis, efeqtiani marTvis unar-Cvevebis

ganviTareba. gankuTvnilia kompaniis ierarqiuli sistemis

nebismieri rgolis warmomadgenlobisaTvis.

gunduri muSaobis treiningebi mniSvnelovania, miuxedavad

imisa, personali SemdgomSi individualurad

ganagrZobs muSaobas Tu gundurad.

treiningis msvlelobisas monawileebis efeqturi

urTierTobisaTvis aucilebelia Seiqmnas atmosfero,

sadac yvela SezRudvebisa da barierebis gareSe gamoxa-

Tavs Tavis mosazrebas, aris gulwrfeli da gulaxdili.

Riaa SeniSvnebis da rekomendaciebisaTvis da nebismieri

kritika gundis mxridan aRiqmeba ara rogorc SeniSvna,

aramed rogorc ganviTarebis SesaZlebloba. garda amisa,

gunduri muSaobisas monawileebs SesaZlebloba eZlevaT

iswavlon pirovnebis individualuri Taviseburebebis

gaTvaliswinebiT efeqtiani urTierToba da TanamSromlobis

SesaZlebloba rolebisa da pasuxismgeblobebis

swori ganawilebis gziT.

treiningi gulisxmobs gundur savarjiSoebs mTliani

jgufisaTvis da aseve qvejgufebis CamoyalibebiT,

gansxvavebuli situaciebis modelirebiT (konkurentuli,

mizanze orientirebuli, TanamSromlobiTi da a.S.) rac

saSualebas aZlevs monawileebs gaacnobieron sakuTari

da sxvaTa qcevis stilebi sxvadasxva situaciebSi da

gaaanalizon isini.

treningi moicavs Semdeg Temebs:

• rogor funqcionirebs jgufi

• normebi, rolebi, funqciebi

• jgufis dinamika

175


• ufleba-movaleobebisa da pasuxismgeblobia gadanawileba

gundSi, gunduri gadawyvetilebebis miReba

• gunduri gadawyvetilebebis upiratesobebis da

naklovanebebis

• liderobis stilebi.

• jgufis marTva, darwmuneba, konfliqtebis mogvareba

• organizaciuli konfliqtebis mogvarebis gzebi

• rTuli auditoriis marTvis Taviseburebebi

• kritikuli azrovneba

• problemis efeqtianad dagawyvetisaTvis jgufis interesebis

upiratesoba pirad interesebTan SedarebiT

• lideris pirovnuli maxasiaTeblebis SefasebiTi

analizi.

saqmiani molaparakebebi da gayidvebi

saqmiani molaparakebebis treningi moicavs Teoriuli

masalis gannxilvas, rolur TamaSebsa da situaciebis

modelirebas. rac saSualebas iZleva TiToeulma

monawilem dainaxos sakuTari SesaZleblobebi: misTvis

yvelaze efeqtiani xerxi, gza molaparakebis warmar-

Tvisas da/an produqtis SeTavazebisas; ganixilos problemebi,

rmelic Tan axlavs saqmian urTierTobebs;

gaanalizos konfliqtebis Seqmnis an warmatebiT gadaWris

situaciebi; ganaviTaros sxvadasxva tipis adamianebTan

ukomfliqto da efeqtiani saqmiani urTierTobis damyarebis

meqanizmebi da daeuflos situaciis kontrolisa

da marTvis gzebs.

treiningi moicavs Semdeg Temebs:

rogor movipovoT partnioris ndoba urTierTobis

pirvelive wuTidan?

• araverbaluri maniSneblebis mniSvneloba

• midgomebi warmatebuli imijis formirebisaTvis

176


ogor moviqceT maSin, rodesac miwodebuli axali

informacia klientebma da saqmianma partniorma aRiqvas

sworad?

• efeqtiani zegavlenis gzebi

• pozitiuri atmosferos Seqmnis xerxebi

mosmenis unari, rogorc klientze zemoqmedebis

uzarmazari SesaZlebloba

• rogor avalaparakoT Tanamosaubre?

• ratom aris saWiro aqtiuri mosmenis molaparakebebis

dros?

• kontaqtebis damyarebis taqtikebi

rogor warvmarToT saubari CvenTvis saWiro

mimarTulebebiT, ise rom ar mimvamarToT zewolas da

konfrontacias?

damarwmunebeli komunikaciis 7 ZiriTadi xerxi

produqtis an momsaxurebis prezentaciisas

• zemoqmedebis damatebiTi faqtorebi

rogor vTqvaT `ara~?

• klientis ararealuri da fantastikuri molodinebi

konfliqtebis molaparakebisas

• agresiuli qcevis motivebi

• kritikis saxeebi da maTze reagirebis konstruqciuli

gzebi

rogor gavumklavdeT manipulacias da zewolas

saqmiani molaparakebis procesSi

• Tavdajerebuli qceva da misi gansxvaveba agresiuli

qcevisagan

• manipulaciuri da TavdacviTi qceva

eWvebze muSaobis oTxi ZiriTadi kanonzomiereba

• rogor gamoviyenoT konkurentebis Sesaxeb informacia

sakuTari kompaniis sasargeblod

177


• ras niSnavs sqema: maxasiaTebeli – sargebeli –

upiratesoba konkurentebTan SedarebiT

TviTanalizis teqnikebi da saqmiani molaparakebebisaTvis

ganwyobis Seqmna

klientebTan urTierToba

klientTan urTierTobis treningi moicavs Semdeg

Temebs:

momsaxurebis Taviseburebebi

• klientTan momuSave TanamSromlebisaTvis aucilebeli

Tvisebebi

• klientebze orientirebuli qceva

• standartebi momsaxurebis sferoSi

• vin aris pasuxismgebeli klientis xariasxian

momsaxurebaze

• momsaxurebis procesis etapebi

• TanamSromlobiTi urTierTobebis strategiebi

kientTa gansxvavebuli tipebis Taviseburebebi

• gare da Sida klientebi

• klientTa sxvadasxvagvari tipologiebi

• sxvadasxva saxis qcevisa da momsaxurebis aucilebloba

klientis taviseburebebidan gamomdinare

klientis moTxovnilebebis gamovlena momsaxurebis

procesSi

• kontaqtis damyareba: rogor movaxdinoT klientze

dadebiTi StabeWdileba

• rogor gavigoT ras saWiroebs klienti

• klientis moTxovnilebebis Sesabamisad saqmiani

urTierTobebis efeqturi stilis SerCeva

• komunikaciuri dinamika da saubris damTavreba

• momsaxurebis SeTavazeba da argumentacia

qceviTi strategiebi momsaxurebis SeTavazebisas

• konsultaciuri momsaxureba

178


• Sida da gare klientebi

• klientis mxridan pretenziis SemTxvevaSi TanamSromlis

qceva

• rTuli klientebi

klientebTan urTierTobebis treiningi sainteresoa

nebismieri tipis organizaciisTvis, visTvisac mniSvnelovania

momxmareblis kmayofileba

konfliqtebis marTva

konfliqtebis marTvis treiningebi moicavs Teoriuli

masalis ganxilvas da rolur TamaSebsa da situaciebis

modelirebas. rac saSualebas iZleva TiToeulma

monawilem dainaxos sakuTari SesaZleblobebi: misTvis

yvelaze efeqtiani xerxi, gza molaparakebis warmarTvisas

da/an produqtis SeTavazebisas; ganixilos problemebi,

romelic Tan axlavs saqmian urTierTobebs; ganalizos

konfliqtebis Seqmnis an warmatebiT gadaWris situaciebi;

ganaviTaros sxvadasxva tipis adamianebTan ukonfliqto

da efeqtiani saqmiani urTierTobis damyarebis meqanizmebi

da daeuflos situaciis kontrolisa da marTvis gzebs.

treningi moicavs Semdeg Temebs:

konfliqti, rogorc rTuli urTierTobebis tipi:

• konfliqturi situaciebis struqtura

• konfliqtis dinamika, CarTuli mxareebis poziciebi da

interesebi

• araswori komunikacia, rogorc konfliqtis

winapiroba

• konstruqciuli da destruqciuli ganwyobebi da

konfliqtur situaciaSi qcevis Taviseburebebi;

konfliqtebis aRqmis stereotipebi; konfliqtis

aRmoCenisa da gadawyvetis gzebi

konfliqtis kostruqciulad gadawyvetis principebi

da xerxebi:

179


ogor SevarCioT sworad konfliqtis situaciaSi

urTierTqmedebis strategiebi?

• konfliqtSi CarTul mxareTa resursebis Sesabamisobis

Sefaseba

• konfliqtis gadawyvetis etapebi, urTierTsasargeblo

SeTanxmebebis moZebna

• oponentze da mis qcevaze zemoqmedebis gzebi da

sakuTari mosazrebebis argumentirebuli dacva

• sakuTati interesebis argumentacia, Tavdajerebuli

Txovna da Tavdajerebuli uari

• konstruqciuli kritika

konfliqtis efeqtiani gadawyvetis gzebi klientTan

da saqmian partniorebTan urTierTobisas

• unari, iyo sando, yuradRebiani da `mudmivi~

klientTan urTierTobisas

• efeqtiani gunduri muSaoba, konfliqtebis gareSe,

rogorc kompaniis komerciuli warmatebis piroba

• klientebTan konfliqtur situaciaSi `sworad~

reagirebis xerxebi

• winakonfliqturi situaciebis gzebi

`arasando~ konfliqtebTan efeqtiani muSaobis unar

– Cvevebi

• klientebis mxridan manipulaciis SemTxvevaSi

reagirebis gzebi;

• stresul da konfliqtur situaciebSi emociuri

TviTreguleciis gzebi.

180


sakontrolo SekiTxvebi

Tavi I. xarisxi rogorc marTvis obieqti

Tavi 1.1.

1. xarisxis gansazRvra.

2. daaxasiaTeT xarisxis maCveneblebi.

3. sqematurad asaxeT “xarisxis Seqmnis” ganzogadebuli

procesi.

4. CamoTvaleT da daaxasiaTeT produqciis xarisxis

maCveneblebi.

5. momsaxurebis xarisxis maCveneblebi.

6. aRwereT xarisxi, rogorc marTvis obieqti.

7. ras niSnavs xarisxis Sefasebisas teqnikuri

Sesabamisoba.

Tavi 1.2.

1. ganixileT xarisxis cnebis gageba saqmianobis

kategoriebis mixedviT.

2. aRwereT teqnikuri efeqtisa da saimedobis

maCveneblebi.

3. aRwereT ekonomiurobisa da ergonomikuli

maCveneblebi.

4. momsaxurebis xarisxis maCveneblebis daxasiaTeba.

5. daaxasiaTeT xarisxis piramida.

6. aRwereT ierarqiis safexurebi.

7. aRwereT produqciis konkurentunarianoba.

Tavi 1.3.

1. xarisxisa da konkurentunarianobis kavSiri.

2. gadmogveciT firmaSi konkurentunarianobis

struqturis SeqmnisaTvis ra aris saWiro.

3. konkurentunarianobis miRwevis struqtura (naxazi).

4. CamoTvaleT konkurentunarianobis mTavari faqtorebi.

5. xarisxis daxasiaTeba momxmareblis da mwarmoeblis

mxridan.

Tavi 1.4.

1. ganixileT xarisxis maCveneblebis gansazRvris

meTodebi.

181


2. ramdeni Semadgeneli eqvemdebareba xarisxis

Sefasebisas aRricxvas? daaxasiaTeT TiToeuli.

3. romeli meTodebi gamoiyeneba produqciis teqnikuri

donis SefasebisaTvis.

4. aRwereT damzadebisa da saeqspluatacio donis

kavSiri xarisxTan.

5. romeli indeqsebi gamoiyeneba xarisxis Sefasebisas?

daaxasiaTeT.

6. aRwereT Sefasebis meTodebi.

7. aRwereT momsaxurebis xarisxi da misi maCveneblebi.

Tavi 1.5.

1. ras warmoadgens xarisxis gazomva?

2. CamoTvaleT gazomvis saSualebebi da daaxasiaTeT

TiToeuli.

3. CamoTvaleT saqmianobaTa sferoebi romlebzedac

xorcieldeba saxelmwifo metrologiuri

zedamxedveloba.

4. metrologiis ZiriTadi funqciebi.

5. ganixileT si sistemis ZiriTadi da damatebiTi

erTeulebi.

Tavi II. xarisxis marTvis funqciebi da marTvis

meTodebi.

Tavi 2.1.

1. gadmoeciT ZiriTadi terminebi xarisxis marTvis

mimarTulebebSi.

2. biznesis xarisxze moqmedi Siga elementebi.

3. biznesis xarisxze moqmedi gare elementebi.

4. romeli principebis safuZvelze xdeba xarisxis

menejmentis sistemis damuSaveba da funqcionireba.

5. CamoTvaleT xarisxis menejmentis sistemis Seqmnisa da

danergvis ZiriTadi etapebi.

Tavi 2.2.

1. aRwereT edvard demingis cikli.

2. CamoTvaleT xarisxis marTvis procesSi damuSavebuli

ZiriTadi amocanebi.

182


3. xarisxis uzrunvelyofaze gamovlenili amocanebis

gadasawyvetad ra saxis midgomebia danergili.

4. rogori faqtorebis gaTvaliswinebiT xdeba xarisxis

marTva.

5. aRwereT faqtorebi, romlebic uzrunvelyofen

xarisxis SenarCunebas.

6. CamoTvaleT xarisxis marTvis meTodebi da

saSualebebi.

Tavi 2.3.

1. ras iTvaliswinebs xarisxis menejmentis ori

fuZemdebluri mizani.

2. daaxasiaTeT xarisxis uzrunvelyofis ekonomikuri

meTodebi.

3. CamoTvaleT xarisxis marTvis ekonomikis ZiriTadi

amocanebi.

4. CamoTvaleT da aRwereT funqciebi, romlebsac

xarisxis marTvis ekonomika emyareba.

Tavi 2.4.

1. CamoTvaleT xarisxis menejmentis ZiriTadi miznebi da

am miznebis Sesabamisad gansazRvruli amocanebi.

2. daaxasiaTeT sawarmos marTvis taqtikuri da

operatiuli doneebis marTva.

3. ras uwodeben xarisxis marTvis saSualebebs.

4. romeli faqtorebi Sedis xarisxis marTvis

saSualebebSi.

5. xarisxis menejmentis funqciebi.

6. razea damokidebuli kompaniis funqcionirebis

xarisxi.

Tavi 2.5.

1. ganixileT xarisxze damuSavebuli ZiriTadi terminebi.

2. CamoTvaleT xarisxis menejmentis principebi.

3. aRwereT elementebi, romlebzedac damokidebulia

saqmianobis xarisxi.

4. daaxasiaTeT xarisxis menejmentis sistema.

183


Tavi 2.6.

1. CamoTvaleT principebi, romlebsac personalis

swavlebis sistema efuZneba.

2. ras emyareba motivaciis sistemis mizani.

3. aRwereT adamianis moTxovnebis ganviTarebis done.

4. raSi mdgomareobs motivaciis Sinaarsobrivi da

procesuli koncefcia.

5. aRwereT momuSaveTa motivaciisas gamoyenebuli

materialuri da socialur-fsiqologiuri meTodebi.

6. CamoTvaleT pirobebi, romlebsic daculi unda iqnas

korporaciuli kulturis formirebisaTvis.

7. ra uqyobs xels samuSaoze dainteresebis da

pasuxismgebluri urTierTobis ganviTarebas?

Tavi 2.7.

1. raSi mdgomareobs xarisxis analizis tipuri

funqcionaluri teqnologiebi.

2. ras warmoadgens funqcionalur-RirebulebiTi

analizi?

3. funqcionalur-RirebulebiTi meTodis principebi da

Sinaarsi.

4. aRwereT Siga da gare funqciebi.

5. CamoTvaleT ra unda ganisazRvros modelis kvlevis

etapze.

Tavi 2.8.

1. ra eqvemdebareba kontrols?

2. CamoTvaleT sawarmoSi xarisxis kontrolis

statistikuri meTodebi.

3. aRwereT statistikuri, ekonomikur-maTematikuri da

grafikuli meTodebi.

4. daasabuTeT paretos diagrama da misi agebis

principebi.

5. ganixileT gamosakvlevi obieqtis xarisxze k. isikavas

mier SemoTavazebuli diagrama.

184


Tavi III. xarisxis menejmentis sruli strategia.

Tavi 3.1.

1. aRwereT teiloris sistemis mixedviT xarisxis

menejmentis principebi.

2. ras warmoadgens xarisxis statistikuri marTava.

3. ganixileT xarisxis totaluri marTvis koncefcia.

4. ra principebs Seicavs xarisxis menejmenti

momxmareblebis da TanamSromlebis moTxovnilebebis

dasakmayofileblad?

5. aRwereT xarisxis sruli menejmenti.

Tavi 3.2.

1. ganixileT edvard demingis programa.

2. CamoTvaleT demingis programaSi Sesuli danayofebi.

3. ganixileT demingis programis nawili “ToTxmeti

punqti”.

4. ganixileT demingis programis nawili “Svidi

sasikvdilo avadmyofoba”.

5. ganixileT demingis programis nawili “jaWvuri

reaqcia”.

6. CamoTvaleT principebi, romlebic SeimuSava a.

feigenbaumma.

Tavi 3.3.

1. ganixileT TQM – is koncefcia.

2. aRwereT TQM – is ZiriTadi miznebi: momxmareblebze

orientacia da xelmZRvanelobis valdebulebebi.

3. aRwereT TQM – is ZiriTadi miznebi: personalis

CarTva da procesuli midgoma.

4. aRwereT TQM – is ZiriTadi miznebi: menejmentze

sistemuri midgoma da uwyveti gaumjobeseba.

5. aRwereT TQM – is ZiriTadi miznebi: momwodeblebTan

urTierTobebi da xarisxze xarjebis optimizacia.

Tavi 3.4.

1. CamoTvaleT iaponuri xarisxis menejmentis

Taviseburebebi.

2. aRwereT “nuli defeqti” xarisxis sistemis

damuSavebis 14 etapi.

185


3. CamoayalibeT erovnuli xarisxis menejmentis

principebi.

4. aRwereT “kanarspis” programa.

5. CamoTvaleT “kanarspis” programis maxasiaTebeli

Taviseburebebi.

6. daaxasiaTeT xarisxis gaumjobesebis miRwevis

RonisZiebebi.

Tavi 3.5.

1. CamoTvaleT xarisxis kompleqsuri marTvis

mimarTulebebi.

2. aRwereT xarisxis menejmentis sistemaSi amocanebis

gadawyveta produqciis damuSavebis etapze.

3. aRwereT xarisxis menejmentis sistemaSi amocanebis

gadawyveta SeZenebisa da mowodebis etapze.

4. aRwereT xarisxis menejmentis sistemaSi amocanebis

gadawyveta warmoebis, kontrolisa da gamocdis

etapze.

5. aRwereT xarisxis menejmentis sistemaSi amocanebis

gadawyveta transportirebis, gayidvebisa da

utilizaciis etapze.

Tavi 3.6.

1. ra unda uzrunvelyos sawarmoebSi xarisxis

menejmentis sistemam?

2. razea damokidebuli sawarmos saqmianobis xarisxi.

3. romeli funqciebi gansazRvravs biznesis xarisxs?

Tavi 3.7.

1. CamoTvaleT xarisxis dagegmvis ZiriTadi amocanebi.

2. rogor mimdinareobs sawarmoebSi produqciis xarisxis

amaRlebis danergva.

3. aRwereT Sigasafirmo dagegmvis mimarTulebebi.

4. rogor xorcieldeba xarisxis menejmentis sistemis

danergva sawarmoebSi?

5. rogor xorcieldeba produqciis xarisxis agegmva

xelSekrulebebsa da kontraqtebSi.

186


Tavi IV. standartizacia da serTifikacia

xarisxis menejmentSi.

Tavi 4.1.

1. CamoTvaleT standartizaciis miznebi.

2. romeli meTodebis meSveobiT viTardeba

standartizacia.

3. aRwereT unifikacia, agregatireba, kompleqsuri da

wingamswrebi standartizacia.

4. mravaljeradad gamoyenebis mizniT ra dgindeba

standartSi.

5. ra Sedis standartizaciis wesebSi.

6. romel debulebebs emyareba saerTaSoriso standarti.

Tavi 4.2.

1. daaxasiaTeT serTificireba.

2. sad gamoiyeneba serTificirebis procedura.

3. ras warmoadgens Sesabamisobis serTifikati.

4. CamoTvaleT serTificirebis proceduris Catarebis

Tanmimdevroba.

5. aRwereT gamosakvlevi obieqtis parametrebis

normatiul moTxovnebTan Sesabamisoba.

6. CamoTvaleT xarisxis sistemis serTificirebis

procedura.

Tavi 4.3.

1. ra gaizrdeba ISO standartebis danergviT biznes

sawarmoebSi.

2. visi mxardaWeriT xdeba am jgufis standartebis

danergva msoflios sxvadasxva qveynebSi.

3. rodis daiwyo saqarTveloSi ISO 9000 da ISO 14000

jgufis standartebis danergva.

4. romeli sferodan daiwyo saerTaSoriso

standartizacia.

5. daasabuTeT saqarTveloSi moqmedi standartebi.

187


Tavi V. xarisxis menejmentis ekonomikuri

efeqtianoba.

Tavi 5.1.

1. CamoTvaleT miznebi, romlebzec mimarTulia xarisxze

xarjebis optimizacia.

2. aRwereT RirebulebiTi midgoma.

3. aRwereT samomxmareblo-RirebulebiTi midgoma.

4. aRwereT klasifikacia, romelic gamoiyeneba xarisxze

xarjebis struqturis gansazRvrisaTvis.

5. daaxasiaTeT feigenbaumis mier SemoTavazebuli

xarisxze xarjebis klasifikacia.

6. gansazRvreT wunis absoluturi da fardobiTi

sidide.

Tavi 5.2.

1. rodis warmoiqmneba mwarmoeblis poziciiT efeqti.

2. razea damokidebuli eqspluataciis stadiaze

efeqtianoba.

3. aRwereT dayvanis koeficienti.

Tavi 5.3.

1. CamoTvaleT ekonomikuri efeqtianobis saxeebi.

2. aRwereT ekonomikuri efeqtianobis gansazrvris

maCveneblebi.

3. aRwereT wminda diskontirebuli amonagebi. (formula).

4. aRwereT Semosavlianobis indeqsi.

5. rogor fasdeba ganmazogadebeli xarisxis maCvenebeli.

188


literatura:

1. m. meskoni, m. alberti, f. xedouri `menejmentis safuZvlebi

moskovi. `delo~, 1992

2. m. koleskini `menejmenti~, moskovi. `priori~. 2001

3. s. varakuta. `produqciis xarisxis marTva~ moskovi,

`riori~. 2004

4. f. kotleri `marketing – menejmenti~. sankt – peterburgi

`piteri~. 1998

5. m. porteri `konkurencia~, moskovi `viliamsi~, 2002.

6. g. amyolaZe, i. amyolaZe, m. Cxenkeli, `sawarmoTa

ekonomikis, samewarmeo saqmianobisa da marketingis

7.

ganmartebiTi leqsikoni, Tbilisi, stu, 2006

z. rumianceva `organizaciis zogadi marTva: Teoria

da praqtika~ moskovi `infra~ - m, 2004.

8. n. feodorova `sawarmos marTvis organizaciuli struqtura.

(marTva da menejmenti, strategiuli dagegmva,

konkurentunarianoba~. moskovi. `knorus~, 2003.

9. n. samsonia, g. amyolaZe, m. lomsaZe `teqnologia da

sazogadoeba~ Tbilisi, stu, 2005.

10. g. amyolaZe `marketingi energetikis sawarmoTa sagareo

ekonomikur urTierTobebSi~ Tbilisi, stu, 2000

11. i. JarCenkovi, `samrewvelo teqnologiebis safuZvlebi~

moskovi, moskovis marTvis saxelmwifo universiteti,

2000.

12. g. amyolaZe `samewarmeo saqmianobis ekonomika da

mewarmis unar – Cvevebi~, Tbilisi, stu, 2005

189


13. v. sidorini `xarisxisa da serTificirebis marTva~.

moskovi, 2002.

14. `xarisxis marTva iaponiaSi~, moskovi, 1999

15. a. nikiforovi `xarisxis marTva~ moskovi, 2004

16. v. nikitini `sso 9000:2000 standartebis bazarze

xarisxis marTva. politika, Camoyalibeba. resursebi~.

moskovi 2002

17. i. visilevskaia, `xarisxis marTva~, moskovi `rior~,

2005.

18. e. baraTaSvili, n. nadareiSvili, n. ZiZikaSvili, m.

danelia `konkurentunarianoba: saqarTvelo msoflio~

`ekonomika~ #1-2; 2008

19. veb saiti. www.weforum.org.ger

20. fil begiuli `proeqtis menejmenti~, `failpresi~

Tb. 2002.

21. p. rozini, `xarisxis menejmenti~, sankt-peterburgi,

2005 w.

190


ibeWdeba avtorTa mier warmodgenili saxiT

gadaeca warmoebas 30.01.2009. xelmowerilia dasabeWdad

05.02.2009. qaRaldis zoma 60X84 1/16. pirobiTi nabeWdi Tabaxi 12.

tiraJi 100 egz.

sagamomcemlo saxli `teqnikuri universiteti~, Tbilisi,

kostavas 77

More magazines by this user
Similar magazines