msoflmxedvelobrivi azrovneba saqarTveloSi da sruliad saqarTvelos
msoflmxedvelobrivi azrovneba saqarTveloSi da sruliad saqarTvelos
msoflmxedvelobrivi azrovneba saqarTveloSi da sruliad saqarTvelos
Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!
Leverage SEO-optimized Flipbooks, powerful backlinks, and multimedia content to professionally showcase your products and significantly increase your reach.
1. Sesavali<br />
a<strong>da</strong>miani, rogorc sasruli gonieri<br />
arseba, cxovrobs samyaroSi, romelic<br />
usasruloa yoveli mimarTebiT;<br />
am samyaros TiToeul nawilSi, ragind<br />
umniSvneloc un<strong>da</strong> gveCvenebodes igi,<br />
aisaxeba mTelis kanonzomiereba. amdenad,<br />
yvelaferi yvelaferSia. amis yvelaze<br />
TvalsaCino nimuSia Tavad a<strong>da</strong>miani.<br />
amitom Zvelma berZenma moazrovneebma<br />
mas mikrokosmosi uwodes. amgvari <strong>da</strong>Sveba<br />
kacobriobis mecnieruli <strong>da</strong> <strong>msoflmxedvelobrivi</strong><br />
azrovnebis mravalsaukunovan<br />
gamocdilebas emyareba. TavisTavad<br />
aq araviTari siZnele ar un<strong>da</strong><br />
iyos: a<strong>da</strong>miani Tavisi sasruli gonebiT<br />
ikvlevs usasrulo samyaros <strong>da</strong> misi<br />
nebismieri warmatebis SemTxvevaSic, es<br />
kvleva usasrulod grZeldeba, radgan<br />
nebismieri konkretuli problemis<br />
warmatebiT axsna axal problemaTa<br />
rigs warmoSobs, rogorc aucilebels<br />
ukve axsnilis ukeT gasagebad. es problemebi<br />
aqamde ar Candnen kvlevis horizontze.<br />
amitom sokrates Semdeg imeoreben<br />
mis sityvebs, rom codnis zr<strong>da</strong><br />
arcodnis zr<strong>da</strong>caa,e.i. imis gagebaa,rom<br />
imaze gacilebiT meti ram ar gvcodnia,<br />
vidre aqamde gvegona. siZnelis sruli<br />
gacnobiereba gviCvenebs, rom a<strong>da</strong>mians,<br />
cxovelisagan gansxvavebiT, SeuZlia<br />
Seimecnos <strong>da</strong> imoqmedos mxolod rogorc<br />
msoflmxedvelobis mqonem. mas<br />
raRac un<strong>da</strong> swamdes an<strong>da</strong> ar swamdes,<br />
61<br />
guram TevzaZe<br />
<strong>msoflmxedvelobrivi</strong> <strong>azrovneba</strong> <strong>saqarTveloSi</strong> <strong>da</strong><br />
<strong>sruliad</strong> <strong>saqarTvelos</strong> kaTolikos-patriarqi,<br />
misi uwmidesoba <strong>da</strong> unetaresoba ilia II<br />
an<strong>da</strong> skeptikosi iyos <strong>da</strong> fiqrobdes,<br />
rom a<strong>da</strong>miani ueWvelobiT verafers<br />
ver <strong>da</strong>adgens. TiToeul amgvar pozicias<br />
aqvs arsebobis ufleba <strong>da</strong> amave<br />
dros _ Tavisi ga<strong>da</strong>ulaxavi siZneleebi,<br />
romlebic sapirispiro poziciis aseTsave<br />
uflebaze miuTiTebs. es ki imas<br />
niSnavs, rom usasrulo samyaroSi, usasrulo<br />
siZneleTa winaSe mdgomma a<strong>da</strong>mianma<br />
sakuTari pozicia un<strong>da</strong> airCios<br />
ise, rom mas sruli mecnieruli an<strong>da</strong><br />
praqtikuli garantia Tavisi amorCeulis<br />
sisworisa arasdros eqneba. igi<br />
irCevs sakuTari riskiT <strong>da</strong> pasuxismgebelic<br />
Tavad aris am arCevanze.<br />
ase irCev<strong>da</strong> <strong>da</strong> irCevs a<strong>da</strong>miani msoflmxedvelobas,rogorc<br />
Tavis ZiriTad<br />
orientirs sazogadoebasa <strong>da</strong> samyaroSi.<br />
am procesSi codnisa <strong>da</strong> gamocdilebis<br />
gverdiT udidesi mniSvneloba aqvs Tavad<br />
pirovnebas, mis interesebs. amitom<br />
ambob<strong>da</strong> didi germaneli filosofosi<br />
i.g. fixte (1762_1814): `ra filosofias<br />
airCevs a<strong>da</strong>miani <strong>da</strong>mokidebulia imaze,<br />
Tu ra a<strong>da</strong>miania igi~.<br />
ramdena<strong>da</strong>c TiToeuli a<strong>da</strong>miani Tavad<br />
irCevs msoflmxedvelobas, es msoflmxedvelobani<br />
iseve gansxvavdebian<br />
erTmaneTisagan, rogorc maTi amomrCeveli<br />
a<strong>da</strong>mianebi. magram es araa TviTneburi<br />
arCevani, radgan yvela irCevs<br />
mas, rogorc sayovelTao sazoms, rogorc<br />
TavisTvis, ise sxvebisaTvis.<br />
ragind gaunaTlebeli an<strong>da</strong> egoisti
iyos a<strong>da</strong>miani, Tavis arCevans igi imaze<br />
miTiTebiT amarTlebs, rom qveyana asea<br />
mowyobili, an<strong>da</strong>, rom a<strong>da</strong>mianis buneba<br />
aseTia <strong>da</strong> sxvebi Tu amas ar aRiareben,<br />
ubralod gulwrfelni ar arian.<br />
am <strong>da</strong>SvebiT TiToeuli a<strong>da</strong>miani Tavs<br />
saerTod kacobriobis warmomadgenlad<br />
cnobs [2, 10].<br />
imis mixedviT, Tu a<strong>da</strong>mianis romeli<br />
interesia misi arCevanis ganmsazRvreli,<br />
(warmosaxviTi, <strong>da</strong>sabuTebiTi Tu rwmeniTi)<br />
msoflmxedvelobani SeiZleba sam<br />
tipad <strong>da</strong>iyos: miTologiuri, filosofiuri<br />
<strong>da</strong> religiuri. nebismieri tipi<br />
Seicavs sxvebs, rogorc <strong>da</strong>qvemdebarebul<br />
elementebs [3, 397_402].<br />
Tanamedrove <strong>saqarTveloSi</strong> <strong>msoflmxedvelobrivi</strong><br />
<strong>azrovneba</strong> mimdinareobs<br />
yovlismomcveli sekularizaciisa<br />
<strong>da</strong> globalizaciis pirobebSi. es<br />
axal <strong>da</strong>matebiT, specifikur siZneleebs<br />
qmnis Cveni qveynisaTvis, romelsac<br />
faqtobrivad ukiduresad aTeisturi<br />
sabWoTa reJimis xangrZlivi batonobis<br />
tvirTi awevs.<br />
qarTulma orTodoqsulma eklesiam<br />
qveynis Tavisuflebis miRebis Semdeg<br />
<strong>da</strong>iwyo sakuTari konstituciuri <strong>da</strong><br />
istoriuli uflebebis aRdgena. amas,<br />
bunebrivad, <strong>da</strong>emata sxva konfesiebis<br />
aqtivoba. globalizaciis politikis<br />
garduvalobis gacnobiereba qveyanaSi<br />
im siRrmisa ar aRmoCn<strong>da</strong>, rom sxva<strong>da</strong>sxva<br />
religiis <strong>da</strong> nacionalobis saerTosamomavlo<br />
interesebi gamoevlinebina<br />
<strong>da</strong> ama Tu im eris interesebi qveynis<br />
interesebisaTvis <strong>da</strong>eqvemdebarebina.<br />
samwuxarod, maT, vinc racionalur <strong>da</strong><br />
realur safuZvlebs eZebdnen qveynis<br />
<strong>da</strong> erovnebaTa TviTmyofobis ga<strong>da</strong>sar-<br />
Cenad, <strong>da</strong>upirispirdnen nacionalizmis<br />
apologetebi. meore mxriv, saerTa-<br />
Soriso valdebulebebi, romelTa Sesruleba<br />
uaRresad aucilebelia Cveni<br />
qveynisaTvis ase saWiro <strong>da</strong>xmarebis<br />
misaRebad <strong>da</strong>savleTis saxelmwifoebi<strong>da</strong>n,<br />
<strong>da</strong>matebiT siZneleebs uqmnis mTavrobas.<br />
<strong>da</strong>bolos, un<strong>da</strong> mieTiTos yvela<br />
62<br />
sxvis momcvel <strong>da</strong> yvelaze mniSvnelovan<br />
problemaze, romelic qveynisagan<br />
droebiT gamoyofili teritoriebis _<br />
afxazeTis <strong>da</strong> cxinvalis regionis <strong>da</strong>brunebas<br />
exeba.<br />
<strong>saqarTveloSi</strong> yvela aRniSnuli<br />
problemis ga<strong>da</strong>sawyvetad, maTi mravalnairi<br />
gamovlinebis gaTvaliswinebiT,<br />
iqneba es moraluri Tu politikuri,<br />
materialuri, ekonomikuri Tu iuridiuli,<br />
saxelmwifos konstituciuri<br />
xelmZRvanelobis gverdiT, sxva<strong>da</strong>sxva<br />
gziTa <strong>da</strong> saSualebiT <strong>da</strong>xmarebisa <strong>da</strong><br />
samarTlis misaRwevad mimarTaven erT<br />
a<strong>da</strong>mians _ es aris <strong>sruliad</strong> <strong>saqarTvelos</strong><br />
kaTolikos-patriarqi, misi uwmidesoba<br />
<strong>da</strong> unetaresoba ilia meore.<br />
2007 weli uwmidesisa <strong>da</strong> unetaresis<br />
ilia II aRsaydrebis 30-e welia.<br />
gulwrfelad mjera: <strong>saqarTveloSi</strong><br />
yvela gonieri <strong>da</strong> gulwrfeli a<strong>da</strong>miani<br />
Tvlis, rom am xnis ganmavlobaSi,<br />
romelic ga<strong>da</strong>tvirTuli iyo qveynisaTvis<br />
cnobili tragikuli movlenebiT,<br />
uwmidesi <strong>da</strong> unetaresi ilia II<br />
naxulob<strong>da</strong> <strong>da</strong> naxulobs problemebis<br />
maqsimalurad SesaZlebel optimalur<br />
ga<strong>da</strong>wyvetas. es exeba ara mxolod im<br />
sakiTxebs, romlebic <strong>da</strong>kavSirebulia<br />
qarTul orTodoqsul eklesiasTan, aramed<br />
saerTod <strong>saqarTveloSi</strong> religiuri<br />
<strong>da</strong> moraluri Rirebulebebis arsebobasTan<br />
<strong>da</strong> maTi Sinaarsis gaSinaganebasTan.<br />
amasTan <strong>da</strong>kavSirebiT winamdebare<br />
statiaSi or sakiTxs ganvixilav:<br />
1. kaTolikos-patriarqi ilia II <strong>da</strong><br />
codnisa <strong>da</strong> rwmenis mimarTebis is gza,<br />
romelic <strong>da</strong>viT aRmaSenebelma (1073_<br />
1125) <strong>da</strong>afuZna <strong>saqarTveloSi</strong>.<br />
2. Semwynareblobis, ara rogorc<br />
mowyalebis, saCuqris an<strong>da</strong> TanagrZnobis,<br />
aramed, rogorc yvela a<strong>da</strong>mianis<br />
sulis Sinagani erTianobis <strong>da</strong> Tanasworobis<br />
gamomxatvelis gageba.<br />
misi uwmidesobis, ilia II mraval<br />
Tanamedroves hqon<strong>da</strong> <strong>da</strong> aqvs bedniereba<br />
masTan piradi mimarTebisa, rac mniS-
vnelovanwilad gansazRvravs am a<strong>da</strong>mianTa<br />
saqmianobas <strong>da</strong> keTilismyoflad<br />
moqmedebs maTze. saWirod mimaCnia oriode<br />
viTareba gavixseno,romelTac Seu-<br />
ZliaT garkveuli aspeqtiT mianiSnon<br />
mis rolsa <strong>da</strong> mniSvnelobaze <strong>saqarTveloSi</strong><br />
sulier RirebulebaTa Sesaxeb<br />
sazogadoebrivi azris formirebis<br />
procesSi.<br />
30 wlis win, roca <strong>saqarTvelos</strong><br />
axali kaTolikos-patriarqis arCevis<br />
sakiTxi idga, erTi SexedviT religiisadmi<br />
saerTod, <strong>da</strong> gansakuTrebiT<br />
qarTuli marTlmadidebeli eklesiisadmi<br />
keTilganwyobili guSindeli<br />
`mebrZoli aTeistebi~ rogorc partiasa<br />
<strong>da</strong> mTavrobaSi, aseve sazogadoebis<br />
garkveul nawilSi mniSvnelovan<br />
winaaRmdegobas waawydnen. manamde es<br />
sakiTxi, SeiZleba iTqvas, problemas ar<br />
warmoadgen<strong>da</strong>. qveynis kaTolikos-patriarqs<br />
ubralod niSnavdnen partiis<br />
miTiTebiT. 1977 wlis arCevnebis dros<br />
ki sazogadoebis azris Cveuli ugulebelyofa<br />
aRar SeiZlebo<strong>da</strong>. upirveles<br />
kandi<strong>da</strong>tad mitropoliti ilia moiazrebo<strong>da</strong>.<br />
axalgazr<strong>da</strong>, ganaTlebuli,<br />
sanimuSo zneobis <strong>da</strong> biografiis mqone<br />
sulieri meufisagan didi umravlesoba<br />
mTavrobaSi <strong>da</strong> partiaSi religiasTan<br />
<strong>da</strong>axloebis araoficialurad mimdinare<br />
procesis oficialur <strong>da</strong>kanonebas<br />
xe<strong>da</strong>v<strong>da</strong>. meufe ilia am dros ukve<br />
10 weli cxum-afxazeTis episkoposi<br />
iyo. misi <strong>da</strong> mis TanamoazreTa zneobrivi<br />
gavlenis wvlili didi iyo<br />
imaSi, rom <strong>da</strong>dga dro, roca mravali<br />
raikomis mdivani <strong>da</strong> partkomi gulis<br />
jibeSi partbileTs <strong>da</strong> gulze jvars<br />
atareb<strong>da</strong>. zogierTi `gabeduli~ maT<br />
Soris, mavanisadmi piradi ndobis niSnad,<br />
sakinZesac gaixsni<strong>da</strong>. arc imis gaxseneba<br />
aviwydebo<strong>da</strong>, rom misi mama, biZa<br />
Tu babua mRvdeli iyo <strong>da</strong> amas aqamde<br />
malav<strong>da</strong>. amasTanave, isini intensiurad<br />
avrcelebdnen im ambavs,rom II msoflio<br />
omis Semdeg stalinsac neba miucia<br />
kaTolikos-patriarq kalistrate cincaZisaTvis<br />
(1866_1952), sikvdilis Sem-<br />
TxvevaSi misi sulisTvis paraklisi<br />
ga<strong>da</strong>exa<strong>da</strong>. miuxe<strong>da</strong>vad amisa, partiaSi<br />
<strong>da</strong> mTavrobaSi cota ar iyvnen iseTebi,<br />
romlebic miiCnevdnen, rom eklesiisaTvis<br />
amgvari <strong>da</strong>Tmoba mxolod droebiTi<br />
taqtikuri svla iyo, risTvisac male<br />
moekiTxebo<strong>da</strong>T imaT, vinc saTanadod<br />
ver afaseb<strong>da</strong> `mebrZoli materializmis~<br />
Sesaxeb leninis naTel pozicias.<br />
kandi<strong>da</strong>tTa SerCeva umaRles doneze<br />
gasaidumloebuli iyo, magram mainc<br />
cnobili gax<strong>da</strong> erT-erTi maRali partiuli<br />
muSakis pozicia: `rac uaresia<br />
– miT ukeTesia~, e.i. rac ufro uaresi<br />
iqneba(mecnierulad <strong>da</strong> zneobrivad)<br />
momavali patriarqi, miT ukeTesia partiisa<br />
<strong>da</strong> saxelmwifosaTvis. es xalxi<br />
xe<strong>da</strong>v<strong>da</strong>, rom Sesaferisi kandi<strong>da</strong>tis<br />
arCevis SemTxvevaSi Seiqmnebo<strong>da</strong> didmniSvnelovani<br />
RirebulebiTi centri,<br />
romelic `RmerTisa <strong>da</strong> siyvarulis gareSe<br />
<strong>da</strong>Rlili~ (misi uwmidesobis sityvebia)<br />
<strong>da</strong> dezorientirebuli a<strong>da</strong>mianebis<br />
sayrdenad ga<strong>da</strong>iqceo<strong>da</strong> WeSmariti<br />
zneobrivi Rirebulebebis ZiebaSi. Sei-<br />
Zleba iTqvas, rom mitropolit ilias<br />
<strong>saqarTvelos</strong> kaTolikos-patriarqad<br />
arCeva <strong>saqarTveloSi</strong> sazogadoebrivi<br />
azris pirveli didi oficialuri<br />
gamarjveba iyo.<br />
am didmniSvnelovani faqtis sasikeTo<br />
Sedegebi male <strong>da</strong>etyo <strong>saqarTveloSi</strong><br />
msoflmxedvelobiT <strong>azrovneba</strong>s<br />
saerTod <strong>da</strong>, kerZod, _ mecnierebis<br />
<strong>da</strong> religiis mimarTebas. gaadvil<strong>da</strong><br />
Teologiur problemebze obieqturi<br />
sajaro msjelobebi, `saeWvo~ avtorTa<br />
qarTuli Targmanebis gamocema. 1988<br />
wels TbilisSi <strong>da</strong>ars<strong>da</strong> sasuliero<br />
akademia, <strong>saqarTvelos</strong> kaTolikos-patriarqi<br />
am saqmis organizatori <strong>da</strong> akademiis<br />
mudmivi mzrunvelia. 1998 wels<br />
<strong>saqarTvelos</strong> mecnierebaTa akademiasTan<br />
TanamSromlobis Sedegad uwmidesma<br />
<strong>da</strong> unetaresma ilia II <strong>da</strong>amtkica `debuleba<br />
<strong>saqarTveloSi</strong> saRvTismetyvelo<br />
mecnierebis <strong>da</strong>rgSi umaRlesi kvalifi-<br />
63
64<br />
kaciis kadrebis momzadebis Sesaxeb~.<br />
misi locva-kurTxeviT <strong>da</strong> monawileobiT<br />
gamodis saRvTismetyvelo Jurnalebi,<br />
krebulebi, imarTeba saerTa-<br />
Soriso konferenciebi <strong>da</strong> a. S.<br />
es procesi sasikeTod Semexo mec,<br />
rac araerTxel aRminiSnavs rogorc<br />
Cvens, ise ucxoeTis presaSi. saqme exebo<strong>da</strong><br />
didi germaneli filosofosis, m.<br />
haidegeris mTavari naSromis _ `yofiereba<br />
<strong>da</strong> dro~ _ qarTuli Targmanis<br />
gamocemas. am naSromis Cemi Targmani<br />
prof. T. buaCiZis re<strong>da</strong>qciiT ramdenime<br />
weli ido sxva<strong>da</strong>sxva gamomcemlobaSi.<br />
yvela mpirdebo<strong>da</strong> gamocemas, magram<br />
<strong>da</strong>yovnebis namdvil mizezs aravin<br />
meubnebo<strong>da</strong>, kerZod imas, rom am wignis<br />
Targmani jer rusulad gamoqveynebuli<br />
ar iyo. es wigni ilia II mxar<strong>da</strong>WeriT<br />
gamoica. amis Sesaxeb madlobiT<br />
aRvniSne kantis VII saerTaSoriso kongresisaTvis<br />
wardgenil moxsenebaSi<br />
_ `kanti aTeistis moralis SesaZleblobis<br />
Sesaxeb (namdvili Semwynareblobis<br />
<strong>da</strong>fuZnebisaTvis)~ [4, 712]. sanam<br />
Targmanis mxar<strong>da</strong>Weras gamoTqvam<strong>da</strong>,<br />
uwmidesma <strong>da</strong> unetaresma gamonaxa<br />
dro CemTan sasaubrod. saqme is iyo,<br />
rom zogierTi, patriarqis garemocvi<strong>da</strong>n,<br />
haidegeris mravalricxovan mowinaaRmdegeTa<br />
gavleniT,mis filosofias<br />
aTeisturad Tvli<strong>da</strong>. es zerele Sexeduleba<br />
sakmaod gavrcelebuli iyo rogorc<br />
socialisturi banakis qveynebSi,<br />
ise <strong>da</strong>savleTSi: k. iaspersi (1883_1969)<br />
<strong>da</strong> g. marseli (1889_1973) religiuri<br />
egzistencializmis, xolo m. haidegeri<br />
(1889_1976) <strong>da</strong> J. p. sartri (1905_1980)<br />
aTeisturi egzistencializmis <strong>da</strong>mcvelebad<br />
iTvlebodnen [5, 295]. patriarqs<br />
sur<strong>da</strong> gaego, rogor vafasebdi me,<br />
rogorc mTargmneli <strong>da</strong> mkvlevari haidegeris<br />
pozicias. haidegeris, rogorc<br />
yoveli didi moazrovnis Sesaxeb mravali<br />
urTierTgamomricxveli Sexeduleba<br />
arsebob<strong>da</strong> <strong>da</strong> arsebobs. mraval<br />
maTgans u<strong>da</strong>vod aqvs safuZveli Tavad<br />
haidegeris urTules naazrevSi. me Sevecade<br />
meCvenebina haidegerze gavrcelebuli<br />
zogi Sexedulebis usafuZvloba.<br />
Cans, es mTlad <strong>da</strong>majereblad<br />
ver movaxerxe, miuxe<strong>da</strong>vad imisa, rom<br />
1972 wlis Tavis interviuSi haidegeri<br />
erTmniSvnelovnad acxadeb<strong>da</strong>, rom misi<br />
filosofia aris `RmerTis lodini~ [5,<br />
430]. misma uwmidesobam <strong>da</strong>misva kiTxva,<br />
romelSic naTlad Can<strong>da</strong> misi, rogorc<br />
didi erovnuli moRvawis, mTavari orientiri:<br />
sWirdeba Tu ara am wignis qar-<br />
Tuli Targmanis gamoqveyneba qarTul<br />
kulturas? <strong>da</strong>debiTi pasuxi misTvis<br />
naTeli iyo <strong>da</strong> amisaTvis mimiwvia sasaubrod.<br />
wigni 1989 wels, haidegeris<br />
<strong>da</strong>badebi<strong>da</strong>n 100 wlisTavze gamoqveyn<strong>da</strong>,<br />
sul 300 egzemplari, romelic ufasod<br />
<strong>da</strong>urig<strong>da</strong> <strong>da</strong>interesebul pirebs <strong>da</strong><br />
uwyebebs. erTi egzemplari meskirxSi,<br />
haidegeris muzeumSi devs. adgilobrivma<br />
gazeTma es aRniSna weriliT: `<br />
haidegeris muzeumis Zvirfasi SenaZeni~<br />
[9, 2].<br />
§1. codnisa <strong>da</strong> rwmenis mimarTebis<br />
sakiTxi.<br />
es problema yoveli <strong>msoflmxedvelobrivi</strong><br />
azrovnebisaTvis ZiriTadia.<br />
cnobilia, rom a<strong>da</strong>mianis istoria mis<br />
mier Tavisufali arCevanis faqtiT<br />
<strong>da</strong>iwyo, rac Sinaarsobrivad rwmenas-<br />
Tan codnis konfliqts warmoadgen<strong>da</strong>.<br />
amiT bibliaSi genialurad ganzogad<strong>da</strong><br />
istoriis mizanic: codnisa <strong>da</strong> rwmenis<br />
erTianobis, rogorc maT Soris<br />
harmoniis, aRdgena. ramdena<strong>da</strong>c RmerTi<br />
Tavad gaiazreba rogorc absoluturi<br />
codnis mqone, misgan sasjeli codnisaken<br />
miswrafebis gamo ki ar iyo, aramed<br />
imitom, rom rogorc giorgi mer-<br />
Cule usvam<strong>da</strong> xazs, `a<strong>da</strong>m Wama xili igi,<br />
romel arRa mwife iyo~ [6, 130].<br />
a<strong>da</strong>mianisaTvis, rogorc sasrulo<br />
gonieri arsebisaTvis, romelsac Tavisi<br />
ganviTarebis nebismier doneze<br />
samyaroSi sakuTari arsebobis rac<br />
SeiZleba saimedo garantireba surs,
saboloo mizani mu<strong>da</strong>m misi gonebis<br />
SesaZleblobis miRma dgas. masTan<br />
miaxloeba <strong>da</strong>usrulebeli procesia.<br />
meore mxriv, a<strong>da</strong>miani imiT gansxvavdeba<br />
cxovelisagan, rom man aucileblad<br />
un<strong>da</strong> gaakeTos <strong>da</strong>skvna sakuTari marad<br />
SezRuduli codni<strong>da</strong>n saboloo mizanze,<br />
e.i.saerTod samyaros raobaze <strong>da</strong><br />
sakuTari cxovrebis sazrisze. cxadia,<br />
Tavad amgvari miznis arseboba <strong>da</strong> mas-<br />
Tan miaxloebis procesi gonebis gareSe<br />
SeuZlebelia.<br />
didma Teologebma <strong>da</strong> gansakuTrebiT<br />
basili kapadokielma naTlad<br />
uCvenes,rom a<strong>da</strong>mianis Tavisufali<br />
ga<strong>da</strong>wyvetilebis unaris uaryofa codnisa<br />
<strong>da</strong> rwmenis mimarTebis problemis<br />
axsna ki ara, ubralod moxsna iqnebo<strong>da</strong><br />
[10, 148]. dionise areopagelis saxeliT<br />
cnobilma avtorma (V s.) zRvruli sicxadiT<br />
miuCina sakuTari sfero rogorc<br />
codnas, ise rwmenas. isini erTmaneTs ki<br />
ar zRu<strong>da</strong>ven, aramed avseben rogorc<br />
msoflmxedvelobisaTvis aucilebeli<br />
unarebi <strong>da</strong> maTi <strong>da</strong>pirispireba Tavisebur<br />
antinomias qmnis, sa<strong>da</strong>c mowinaaRmdegis<br />
uarmyofeli mxare Zalauneburad<br />
uCvenebs misi arsebobis uflebas<br />
<strong>da</strong> Rirebulebas [8, 7]. amis safuZveli<br />
naTeli gaxdeba imaze miTiTebiT, rom<br />
nebismieri rwmena SeuZlebelia Cemi<br />
rwmena iyos, Tu me gacnobierebuli ara<br />
maqvs <strong>da</strong> raRac doneze ar vici, Tu ratom<br />
mwams igi, ratom vayeneb mas sxva<br />
rwmenebze maRla <strong>da</strong> ratom ar vTvli<br />
saWirod argumentebs mis <strong>da</strong>sasabuTeblad.<br />
meore mxriv, nebismieri codna,<br />
empiriuli iqneba igi, aprioruli Tu<br />
intuitiuri, Tavisi ueWvelobis pirobad<br />
miuTiTebs imaze, rac codnis gareTaa<br />
<strong>da</strong>, saboloo angariSiT, emyareba<br />
<strong>da</strong>usabuTebad <strong>da</strong>Svebas, romelic raime<br />
saxis rwmenis arCevis saxes iRebs.<br />
rwmena, rogorc grZnobebze <strong>da</strong>fuZnebuli,<br />
<strong>da</strong>usabuTebeli <strong>da</strong> xSirad<br />
<strong>da</strong>usabuTebadi mindoba raimesadmi,<br />
a<strong>da</strong>mianis bunebrivi mdgomareobaa. a<strong>da</strong>miani<br />
xom bavSvobi<strong>da</strong>nve miiswrafis<br />
65<br />
mfarvelisa <strong>da</strong> <strong>da</strong>mcvelisaken? rac Seexeba<br />
aTeizms, igi mxolod zr<strong>da</strong>sruli<br />
<strong>da</strong> moazrovne a<strong>da</strong>mianis mdgomareoba<br />
SeiZleba iyos. es maSin xdeba, roca<br />
a<strong>da</strong>miani bunebisa <strong>da</strong> sakuTari Tavis<br />
kanonebis garkveul codnas flobs<br />
<strong>da</strong> naCqarev <strong>da</strong>skvnas akeTebs, rom mas,<br />
diaxac, SeuZlia arseboba Seucnobadi<br />
mSvelelis <strong>da</strong> mfarvelis gareSe [4,<br />
712]. axali filosofiis ganviTarebis<br />
pirvel etapze am poziciis Sedegi iyo<br />
ganmanaTleblobis epoqa, romelsac<br />
kantma `sakuTari arasrulwlovanebi<strong>da</strong>n<br />
gamosvla~ uwo<strong>da</strong>. igi mecnierebis<br />
warmatebebiT imedmocemuli ver xe<strong>da</strong>v<strong>da</strong><br />
sakuTari gonebis SesaZleblobis<br />
sazRvrebs, ramac krizisSi Seiyvana<br />
<strong>da</strong>savleTis filosofia <strong>da</strong> saWiro<br />
gax<strong>da</strong> rwmenisa <strong>da</strong> codnis sazRvrebis<br />
kidev erTxel (sokratesa <strong>da</strong> areopagelis<br />
Semdeg) naTeli gamijvna.<br />
dRes yvela aRiarebs, rom aTeisturi<br />
sazogadoebis agebis uzarmazarma<br />
eqsperimentma(sabWoTa kavSirsa <strong>da</strong> socialisturi<br />
banakis qveynebSi) sruli<br />
kraxi ganica<strong>da</strong>. misi gameorebis Tavi<strong>da</strong>n<br />
acilebis erTaderTi qmediTi saSualebaa<br />
WeSmariti Semwynarebloba, romelic<br />
Tanamedrove mowinave msoflios<br />
azrovnebis <strong>da</strong> politikis erT-erTi<br />
qvakuTxedia.<br />
XX s-is erT-erTma udidesma filosofosma<br />
<strong>da</strong> cnobilma fizikosma a.n.<br />
uaithedma (1861_1947) Tavis wignSi _<br />
`ideaTa Tavga<strong>da</strong>savali~ specialurad<br />
gamoikvlia rwmenisa <strong>da</strong> codnis,rogorc<br />
mecnierebis <strong>da</strong> religiis, konfliqtebi<br />
<strong>da</strong> uCvena, rom TiToeul SemTxvevaSi<br />
konfliqtis safuZveli iyo sakuTari<br />
kompetenciis sazRvrebis ga<strong>da</strong>laxva an<br />
sasuliero xelisuflebis, an<strong>da</strong> mecnierebis<br />
warmomadgenelTa mier. amis<br />
Teoriuli safuZveli iyo Zireulad<br />
mc<strong>da</strong>ri debuleba,rom mecniereba gamoricxavs<br />
religias. es saukuneebis man-<br />
Zilze upirispirdebo<strong>da</strong> did moazrovneTa<br />
WeSmarit pozicias, romlis Tanaxma<strong>da</strong>c<br />
mcodne ufro morwmune xdeba
(moSe maimonide, pier abeliari, frensis<br />
bekoni <strong>da</strong> sxvani) [10, 261,278]. dRes<br />
sayovelTaod aRiarebulia, rom rwmena<br />
<strong>da</strong> codna, maTi gansxvavebis miuxe<strong>da</strong>vad,<br />
aucilebelni arian erTmaneTisaTvis,<br />
radgan isini erTmaneTis funqcias ver<br />
Seasruleben. codnis funqciis mimTvisebeli<br />
morwmune, rogorc pier abeliari<br />
ambob<strong>da</strong>, `brmaa <strong>da</strong> brmaTa winamZRoli~.<br />
xolo rwmenis mniSvnelobis<br />
uarmyofeli codna, Tun<strong>da</strong>c ukiduresi<br />
empiristuli iyos, ver xe<strong>da</strong>vs, rom mis<br />
pozicias saboloo sayrdenad oden rwmeniTi<br />
<strong>da</strong>Sveba aqvs imisa, rom empiria<br />
Cveni Semecnebis erTaderTi safuZveli<br />
<strong>da</strong> sayrdenia.<br />
am <strong>da</strong>pirispirebis dros gaugebrobani<br />
xSirad imazea <strong>da</strong>mokidebuli, rom<br />
rwmenisa <strong>da</strong> codnis cnebebi erTmniSvnelovnad<br />
ar ixmareba. rwmena aris<br />
yoveldRiuri, sayofacxovrebo, aseve<br />
mecnieruli <strong>da</strong> hipoTeturi. rwmenis<br />
umaRles formad un<strong>da</strong> CaiTvalos religiuri<br />
rwmena,romlis specifikis gamosaxatavad<br />
qristianobis apologet<br />
tertulianes (<strong>da</strong>axl. 160_230) miaweren<br />
debulebas: `mwams, radgan absurdia~.<br />
absurds igi, maSindeli filosofiuri<br />
tradiciis Sesabamisad, uwodeb<strong>da</strong> debulebas,<br />
romelic, formalur-logikuri<br />
TvalsazrisiT, sakuTar TavSi Seicavs<br />
winaaRmdegobas: arsi ararsi<strong>da</strong>n Seiqmna,<br />
sameba erTarsebaa, RvTismSobeli<br />
qalwulia, konkretuli <strong>da</strong> e.i. sasruli<br />
a<strong>da</strong>miani – qriste aris RmerTi, e.i.<br />
66<br />
usasrulo <strong>da</strong> sxva. <strong>da</strong>sawyisSi mecnierul<br />
codnas, berZnuli filosofiis<br />
saxiT, radikalurad <strong>da</strong>upirispir<strong>da</strong><br />
qristianuli religia, romelic logikurze<br />
maRla mdgomi RmerTis ueWvelobas<br />
amtkiceb<strong>da</strong>. magram ara yvela didma<br />
Teologma male <strong>da</strong>inaxa <strong>da</strong>masabuTebeli<br />
codnis saWiroeba (mag., klement<br />
aleqsandrieli, 150_215) <strong>da</strong> Sua saukuneebs<br />
aucilebel amocanad ga<strong>da</strong>sca am<br />
problemis saTanado gaazreba. am dros<br />
rogorc codnis, ise rwmenisaTvis sayuradRebo<br />
Teoriebi Seiqmna(dionise areopageli,<br />
ioane filoponosi, ioane <strong>da</strong>maskeli,<br />
anselm kenterberieli <strong>da</strong> sxv.).<br />
maT rigs miekuTvnebian ioane petriwi<br />
<strong>da</strong> <strong>da</strong>viT aRmaSenebeli. am ukanasknelTa<br />
poziciis SesaniSnav gamgrZelebels<br />
<strong>da</strong> ganmaviTarebels vxe<strong>da</strong>vT uwmidesis<br />
qa<strong>da</strong>gebebSi <strong>da</strong> mis praqtikul moRvaweobaSi.<br />
<strong>saqarTveloSi</strong> yvela didi saeklesio<br />
moRvawe codnisa <strong>da</strong> rwmenis<br />
mimarTebis am xazs agrZeleb<strong>da</strong>. ilia<br />
II Tavisi Sinagani sikeTisa <strong>da</strong> sibrZnis<br />
safuZvelze didi sifrTxiliT<br />
<strong>da</strong> xelovnebiT anviTarebs pozicias,<br />
romlis ZiriTadi mizania, rom absoluturi<br />
WeSmaritebisaken mimaval or<br />
gzas _ codnasa <strong>da</strong> rwmenas erTmane-<br />
Tisgan <strong>da</strong>moukidebeli funqciebi ara<br />
marto ar <strong>da</strong>ekargos, aramed arc Seez-<br />
Rudos. xalxTan (ara marto marTlmadidebel<br />
qristianebTan) gaucxoebis<br />
asacileblad, uwmidesi <strong>da</strong> unetaresi<br />
ilia II emyareba im cnobil princips,<br />
rom ar arsebobs codva, romlis gamosyidva<br />
ar SeiZlebodes gulwrfeli<br />
monaniebiT. gar<strong>da</strong> amisa, rogorc<br />
`maRalTa Tavm<strong>da</strong>blobas~ (qalbatoni<br />
ana kalan<strong>da</strong>Zis sityvebia) sCvevia, igi<br />
ucodveli maswavleblis rolSi ki ar<br />
gamodis, romelic sxvebs uCvenebs gzas,<br />
aramed xSirad usvams xazs, rom Tavad<br />
igi yvelaze codvilia, rom yvela a<strong>da</strong>mianma,<br />
ragind amaRlebuli un<strong>da</strong> iyos<br />
igi,un<strong>da</strong> icodes,rom masSicaa sikeTisa<br />
<strong>da</strong> borotebis mudmivi brZola <strong>da</strong> yvelas<br />
cxovreba sikeTis gamarjvebis gza<br />
un<strong>da</strong> iyos, rogorc RmerTisaken mudmivi<br />
amaRleba, `mu<strong>da</strong>m sakuTar Tavze maRla~<br />
<strong>da</strong>dgoma, rogorc grigol noseli<br />
(<strong>da</strong>axl. 335_394) mouwodeb<strong>da</strong>. swored am<br />
viTarebas akavSireb<strong>da</strong> kanti WeSmarit<br />
tolerantobasTan <strong>da</strong> swored amitom<br />
moiTxov<strong>da</strong> igi Semwynareblobis urwmunoebze<br />
gavrcelebas. es Tavisufali<br />
<strong>da</strong> gulwrfeli partnioroba kacobriobis<br />
sakeTildReod Tanamedrove<br />
<strong>msoflmxedvelobrivi</strong> azrovnebis<br />
erT-erTi mniSvnelovani maxasiaTebe-
lia. evropuli azrovnebis saukeTeso<br />
tradiciebic amaze miuTiTebs. es mizani<br />
amoZraveb<strong>da</strong> ganaTlebul <strong>da</strong> znekeTil<br />
romis paps _ benediqte XIV (1675_1758),<br />
roca mimoweras awarmoeb<strong>da</strong> Tavis did<br />
TanamedrovesTan m. fr. volterTan<br />
(1694_1778), romelic mowinaaRmdegeebis<br />
mier udides aTeistad iyo CaTvlili,<br />
sinamdvileSi ki <strong>da</strong>savleTis kaTolikuri<br />
eklesiis praqtikas akritikeb<strong>da</strong>.<br />
mas papze aranakleb aintereseb<strong>da</strong><br />
WeSmariti rwmenis bedi. igive iyo<br />
mizani benediqte XVI (maSin kardinali<br />
i. ratcingeri) dialogisa XX s-<br />
is udides filosofosTan, i. habermas-<br />
Tan, e.w. <strong>da</strong>savluri marqsizmis cnobil<br />
warmomadgenelTan. habermasi aRiareb<strong>da</strong>,<br />
rom igi `religiurad aramusikaluria~.<br />
magram man, mravalTa gasaocrad,<br />
is debuleba <strong>da</strong>icva, rom religia sekularul<br />
saxelmwifoSi warsulis naS-<br />
Ti ki araa, aramed `filosofiisaTvis<br />
cnebiT doneze~ gamowvevas warmoadgens<br />
[10,10]. <strong>da</strong> amitom i. ratcingerTan<br />
Tavisi saubari 2004 w. mniSvnelovnad<br />
CaTvala. oriveni msgavs Sedegebamde<br />
mividnen: Tanamedrove sazogadoebaSi<br />
a<strong>da</strong>mianTa qcevaTa <strong>da</strong> motivTa gagebis<br />
TvalsazrisiT saWiroa filosofiisa<br />
<strong>da</strong> religiis dialogi.<br />
§ 2. Semwynarebloba rogorc a<strong>da</strong>mianTa<br />
urTierTmimarTebis arsebiTi forma.<br />
am kardinaluri mniSvnelobis mqone<br />
sakiTxis analizisas yovelTvis un<strong>da</strong><br />
gvaxsovdes is milionobiT gulwrfeli<br />
morwmune, romelmac SeiZleba werakiTxva<br />
ar icodes, magram rwmenis arss<br />
SesaniSnavad xe<strong>da</strong>vdes <strong>da</strong> Tavis praqtikul<br />
saxelmZRvanelod miiCnevdes.<br />
kacobriobis istoriaSi yvelaze<br />
didi racionalisti, romelic cdilob<strong>da</strong><br />
<strong>da</strong>esabuTebina, rom saerTod arsebuli<br />
an logikuria, an masze <strong>da</strong>iyvaneba,<br />
Tavisi Ziebebis <strong>da</strong>sawyisSi naTlad<br />
gamokveT<strong>da</strong> erTmaneTisagan rwmenisa<br />
<strong>da</strong> codnis bunebas. 24 wlis hegeli<br />
67<br />
(1770_1831) wer<strong>da</strong>: `roca me vambob, rom<br />
esa Tu is a<strong>da</strong>miani religiuria, es ar<br />
niSnavs, rom mas religiis didi codna<br />
aqvs. es imas niSnavs, rom misi guli<br />
grZnobs RvTaebis siZlieres mis saqmeebSi,<br />
igi cnobs <strong>da</strong> xe<strong>da</strong>vs RmerTs Tavis<br />
bunebaSi,a<strong>da</strong>mianTa bedSi, igi eTayvaneba<br />
mas,madlobelia misi <strong>da</strong> adidebs<br />
mas Tavisi saqmeebiT. igi afasebs Tavis<br />
moqmedebas ara mxolod imis mixedviT,<br />
kargi <strong>da</strong> gonivrulia Tu ara igi, aramed<br />
xSirad ufro met mniSvnelobas<br />
imas aniWebs, aris Tu ara es RvTisTvis<br />
saTno <strong>da</strong> misi mamoZravebeli RmerTisgan<br />
momdinareobs Tu ara~ [2, 14]. `religia<br />
gulis saqmea~ [2, 17].<br />
aseTi a<strong>da</strong>mianebi morwmuneTa birTvs<br />
Seadgenen <strong>da</strong> maTgan imis moTxovna,<br />
rom mecnieruli Semecnebis safexurebi<br />
gaiaron,sanam rwmenas miaRweven,araa<br />
gamarTlebuli arc zneobrivad <strong>da</strong> arc<br />
Teoriulad. uwmidesisa <strong>da</strong> unetaresis<br />
sasaxelod un<strong>da</strong> iTqvas, rom mas-<br />
Tan, petriwisa <strong>da</strong> <strong>da</strong>viT aRmaSeneblis<br />
msgavsad, acilebulia berZnuli neoplatonizmis<br />
inteleqtualizmi, sa<strong>da</strong>c<br />
RmerTisaken mecnieruli, SemecnebiTi<br />
gza erTaderTad <strong>da</strong> Seucvlelad aris<br />
miCneuli. misTvis es gza mxolod erTerTia,romelic<br />
Tavisi SedegebiT ki ar<br />
ewinaaRmdegeba,aramed aZlierebs RvTis<br />
uSualo wyalobis gagebas. `uTqoi sityuais~<br />
(petriwi) winaSe krZalviT Se-<br />
Cerebuli mecnieruli xedvis gareSe<br />
nebismieri religia, SesaZlebelia, magiad<br />
<strong>da</strong> wyalobis gamoZalvis mcdelobad<br />
ga<strong>da</strong>iqces, rac zneobasa <strong>da</strong> religiasTan<br />
kavSirs gamoricxavs.<br />
es problema uSualod ukavSirdeba<br />
a<strong>da</strong>mianTa RvTis winaSe Tanasworobis<br />
princips. igia kantis kategoriuli<br />
imperativis WeSmariti Sinaarsi. namdvili<br />
Semwynareblobac am principis<br />
specifikuri gamoxatulebaa. maTi saboloo<br />
safuZveli is rwmenaa, rom yvela<br />
a<strong>da</strong>miani, raRacnairad aucilebel<br />
<strong>da</strong> specifikur Rirebulebas flobs<br />
RmerTisaTvis. amis gacnobierebis gamo
iyo, rom didi germaneli mistikosi,<br />
maister ekharti (1260_1327) arwmuneb<strong>da</strong><br />
msmenelebs, rom marto a<strong>da</strong>miani ki ar<br />
eZebs RmerTs, aramed RmerTic eZebs<br />
a<strong>da</strong>mians. es pozicia arsebiTia yvela<br />
namdvili morwmunisaTvis, romelsac<br />
a<strong>da</strong>mianTa Tanasworoba esmis rogorc<br />
rasaze,erovnebaze,religiur gansxvavebaze<br />
maRla mdgomi principi, romlis<br />
Sinaarsi sxva a<strong>da</strong>mianis iuridiulad<br />
Tanasworad cnobaSi, mis SewyalebaSi<br />
an sibralulSi ki ar gamoixateba, aramed<br />
Seni gulisa <strong>da</strong> gonebisaTvis misi<br />
Seucvlelobis <strong>da</strong>naxvaSi.<br />
rogorc aRiniSna,msoflmxedveloba<br />
aucileblad gulisxmobs, rogorc<br />
sayrdens <strong>da</strong> amosavals,raRac princips,<br />
romelic raRacnairad, magram, u<strong>da</strong>vod,<br />
pirovnebis arCevans emyareba. arCevanis<br />
am sayovelTaobi<strong>da</strong>n gamomdinare,<br />
bunebrivia maTi Tanasworuflebianobis<br />
<strong>da</strong>Sveba <strong>da</strong> am safuZvelze, sazogadoebis<br />
saWiroebis Tanaxmad, maTi urTierTobis<br />
samarTlebrivi mowesrigeba<br />
<strong>da</strong> zneobrivi Sefaseba. aqe<strong>da</strong>n gamomdinare,<br />
Tanamedrove mowinave qveynebSi<br />
bunebrivad wamoiwevs Semwynareblobis<br />
(tolerantobis) principis mniSvneloba.<br />
igi Seucvlelia Tanamedrove samyaroSi,<br />
romelSic pirovnebaTa, erTa,<br />
saxelmwifoTa, rasaTa <strong>da</strong>pirispireba<br />
_ faqtia. amgvari samyaro sul ufro<br />
grZnobs globalizaciis garduvali<br />
procesis safrTxes <strong>da</strong> Zalauneburad<br />
imis gamoTvlas iwyebs, Tu romeli<br />
eri, saxelmwifo Tu kultura ga<strong>da</strong>r-<br />
Ceba. yovlismomcveli Semwynareblobis<br />
principi ki im saSualebebze fiqris<br />
aucileblobaze miuTiTebs, romlebic<br />
SesaZleblobas iZlevian de<strong>da</strong>miwis<br />
ekonomikuri TvalsazrisiT globalizacia,<br />
rogorc faqti, gansxvavebuli<br />
iqnes erTiani <strong>da</strong> erTaderTi politikuri<br />
saxelmwifos Seqmnis aucileblobisagan,<br />
<strong>da</strong> momavali msoflio wesrigi<br />
gansxvavebulTa harmoniul mTelad<br />
iqnes warmodgenili [11,12]. amgvari<br />
principi rom, Uupirveles yovlisa, er-<br />
68<br />
Teuli pirovnebis <strong>da</strong>cvasa <strong>da</strong> garantias<br />
un<strong>da</strong> gulisxmobdes, es qristianobam<br />
amcno samyaros. rac Seexeba mis<br />
msoflmxedvelobriv gaazrebas, es kantis<br />
<strong>da</strong>msaxurebaa,romelmac pirovnebis<br />
samoqmedo maqsima cnobili kategoriuli<br />
imperativis saxiT ase Camoayaliba:<br />
moiqeci ise, rom Sens moqmedebaSi<br />
yoveli a<strong>da</strong>miani yovelTvis iyos<br />
agreTve mizani <strong>da</strong> arasdros mxolod<br />
saSualeba.<br />
siamayis grZnobiT SeiZleba aRiniSnos,<br />
rom uwmidesis mTeli moRvaweoba<br />
am mizans emsaxureba, rasac Seucvleli<br />
mniSvneloba aqvs saerTod <strong>da</strong> gansakuTrebiT<br />
Cvens qveyanaSi, sa<strong>da</strong>c mravalerovneba<br />
<strong>da</strong> mravalgvari aRmsarebloba<br />
saukuneebs iTvlis. igi <strong>da</strong>majereblad<br />
qa<strong>da</strong>gebs marTlmadideblur<br />
qristianobas, rogorc zogadsakacobrio<br />
moralis matarebel moZRvrebas,<br />
romelic Semwynareblobas <strong>da</strong> moyvasis<br />
siyvaruls mTels kacobriobaze, yvela<br />
a<strong>da</strong>mianze avrcelebs.<br />
1989 wels, <strong>saqarTveloSi</strong> qveynis istoriaSi<br />
erT-erT yvelaze <strong>da</strong>Zabul periodSi,<br />
roca garkveuli <strong>da</strong>jgufebebi<br />
nacionaluri SuRlis gaRvivebasac ar<br />
eridebodnen sakuTari miznebis misaRwevad,<br />
ilia II Tavis saaxalwlo epistoleSi<br />
miuTiTa saxarebi<strong>da</strong>n yvelasTvis<br />
cnobil keTil samaritelze,`romelmac<br />
yovelgvari religiuri valdebulebis<br />
gareSe, <strong>da</strong>xmareba gauwia avazakis mier<br />
gaZarcul <strong>da</strong> nagvem a<strong>da</strong>mians~. `es aris<br />
saqcieli,_ gvaswavlis uwmidesi <strong>da</strong> unetaresi,_<br />
romelic bunebrivi un<strong>da</strong> iyos<br />
yvelasTvis <strong>da</strong> miT umetes qristianisaTvis.<br />
Tu Cven ver vamCnevT calkeul<br />
pirovnebas, ver vamCnevT mis tkivilsa<br />
<strong>da</strong> wuxils, ra fasi aqvs Cvens, Tun<strong>da</strong>c,<br />
sakacobrio humanur ideebs, ubralo<br />
frazebs?~ (12.VI).<br />
dRes, rodesac iuridiulad yvela<br />
religia Tanasworia, maT Soris<br />
mimarTeba SeiZleba mxolod Semwynareblobis,<br />
rogorc moraluri kanonis,<br />
mixedviT wesrigdebodes. uwmidesisa
<strong>da</strong> unetaresis ilia II qa<strong>da</strong>gebebSi<br />
qristianoba gamodis rogorc zogadsakacobrio<br />
idealis, WeSmariti Semwynareblobis<br />
matarebeli, romelic<br />
erovnebaTa, religiaTa, aRmsareblobaTa<br />
gansxvavebaze maRla dgas im azriT,<br />
rom yvela maTTvis uSinaganes <strong>da</strong><br />
umniSvnelovanes aspeqtze miuTiTebs:<br />
`Zvel dros msoflioSi moqmedeb<strong>da</strong><br />
e.w. oqros kanoni, romlis mixedviTac<br />
sikeTis sanacvlod sikeTe un<strong>da</strong> migego,<br />
xolo usamarTloba, samarTliani<br />
SurisZiebiT gamoesworebiaT. qristem<br />
es Secvala. marTlmorwmunes ara Tu<br />
mtrisTvis codvis Sendoba, aramed misi<br />
siyvaruli mosTxova~ (12, VII).<br />
literatura<br />
1. narkvevebi filosofiis istoriaSi, Tbilisi, 1993.<br />
2. Hegel C. W., Werke in 20 Bänden, Bd. I, Suhrkamp, 1971, S. 14.<br />
3. Politik-Religion- Menschenwürde. Hrsg. B. Jendorf, G. Schmalenberg, Giessen,<br />
1993.<br />
4. Tewzadze Guram, Über die Möglichkeit der Atheistischen Moral. Zur Begründung<br />
der echten Toleranz. _ In: Akten des Siebenten Internationalen Kant-Kongresses,<br />
Mainz,1990; Bonn, 1991.<br />
5. Noack H., Die Philosophie Westeuropas, Darmstadt,1967.<br />
6. Zveli qarTuli literaturis qrestomaTia, s. yubaneiSvilis<br />
red., Tbilisi, 1946.<br />
7. basili kesarielis swavlanis efTvime aToneliseuli Targmani,<br />
Tbilisi, 1983.<br />
8. petre iberieli (fsevdo-dionise areopageli), Sromebi, Tbilisi,<br />
1960.<br />
9. ...”Bibliophile Kostbarkeit für Heidegger Archiv (Eine Georgische Übersetzung<br />
von “Sein und Zeit”... Mit Hilfe des Katholikos Patriarchen aller<br />
Georgier Ilia II ist ihm die Übersetzung und Herausgeben von “Sein und<br />
Zeit” gelungen.<br />
Von den 300 Exemplaren limitierten Ausgabe ist nun ein Exemplar in<br />
die Heimat des großen Fragers und Suchers gekommen; <strong>da</strong>rüber herrscht<br />
bei den Freunden von Heideggers Philosophie in Meßkirch große Freude”<br />
(«Schwäbische Zeitung», Sonntag, April 1991, S.2).<br />
10. Jürgen Habermas, Joseph Ratzinger. Dialektik der Säkularisierung. Über Vernunft<br />
und Religion, Freiburg im Breisgau, 2005.<br />
11. lumani n., sazogadoebrivi komunikaciis cvlilebani <strong>da</strong><br />
masobrivi media, gamomcemloba `arxe~, Tbilisi, 2008.<br />
12 <strong>saqarTvelos</strong> eklesiis kalen<strong>da</strong>ri, 1989, Tbilisi.<br />
69
zaza aleqsiZe<br />
rogor iwyebo<strong>da</strong> sinuri aRmoCenebi<br />
`gevedrebi ufalo, ganunaTle<br />
goneba mecnierTa, mweralTa <strong>da</strong> xelovanTa<br />
CvenTa. <strong>da</strong>loce saqme maTi, raTa<br />
iqmnas naRvawi maTi sakeTilod qveynisa,<br />
raTa SromiTa TavisiTa gemsaxuron<br />
Sen, emsaxuron ersa Sensa iveriisasa~<br />
(ilia II, locva sinis mTaze. _ Jurn.<br />
`jvari vazisa~, 1984, # 1, gv. 6).<br />
70<br />
<strong>sruliad</strong> <strong>saqarTvelos</strong> kaTolikospatriarqma,<br />
uwmidesma <strong>da</strong> unetaresma<br />
ilia meorem gansakuTrebuli roli<br />
Seasrula <strong>saqarTvelos</strong> bolo ormoci<br />
wlis istoriaSi. vgulisxmob<br />
ara mxolod sasuliero cxovrebas,<br />
eklesia-monastrebis, saepiskoposo eparqiebis<br />
ganaxleba-aRdgenas, aramed<br />
mis keTilismyofel gavlenas saero<br />
cxovrebis sxva<strong>da</strong>sxva sferoze, pirvel<br />
rigSi humanitarul <strong>da</strong>, gansakuTrebiT,<br />
qarTvelologiur mecnierebebze. rom<br />
ara misi uwmidesoba, vin icis, ramdeni<br />
wliT ga<strong>da</strong>iwev<strong>da</strong> sinis mTaze, wm. ekaterines<br />
monasterSi axlad aRmoCenili<br />
141 qarTuli xelnaweris jer arsebobis<br />
<strong>da</strong>fiqsireba, xolo Semdeg maTi<br />
Seswavla <strong>da</strong> samenovani (qarTul-ber-<br />
Znul-inglisuri) katalogisa <strong>da</strong> mravali<br />
gamokvlevis gamocema. Cemi azriT,<br />
qarTulma mecnierebam <strong>da</strong> kulturam<br />
ar icis amaze ufro didi aRmoCena <strong>da</strong><br />
<strong>saqarTvelos</strong> patriarqis roli masSi<br />
udidesia.<br />
1734 wels wmi<strong>da</strong> ekaterines monasterSi<br />
sina-raiTis arqiepiskoposma nikifore<br />
marTalisma biblioTekisaTvis<br />
specialuri Senoba aago, xelnawerebi<br />
iq ga<strong>da</strong>itana <strong>da</strong> wesrigSi moiyvana. is,<br />
rac maSin praqtikuli gamoyenebisaTvis<br />
zedmetad iqna miCneuli, rogorc Cans,<br />
<strong>da</strong>toves aRniSnul saTavsSi. 1761 wels<br />
piligrimi donati aRniSnav<strong>da</strong>, rom man<br />
nikifore marTalisis biblioTekaSi,<br />
kargad movlili xelnawerebis gar<strong>da</strong>,<br />
naxa uyuradRebod mitovebulebic. am<br />
xelnawerTa arseboba etyoba Tan<strong>da</strong>Tan<br />
<strong>da</strong>viwyebas mieca.<br />
amJamad sinuri xelnawerebi inaxeba<br />
1990 wels wm. ekaterines monastris<br />
biblioTekisaTvis specialurad agebul<br />
SenobaSi. es biblioTeka erTerTi<br />
umdidresia mTels msoflioSi<br />
Tavisi mraval enaze arsebuli xelnawerebiT.<br />
sinis mTis saganZurs (xelnawerebs,<br />
xatebs <strong>da</strong> sxv.) miniWebuli<br />
aqvs msoflio saganZuris statusi.<br />
1975 wlis 26 maiss sinis mTaze,<br />
wmi<strong>da</strong> ekaterines monasterSi iustiniane<br />
keisris (527_565) kedlis CrdiloeT<br />
nawilSi moTavsebul wmi<strong>da</strong> giorgis<br />
saxelobis samlocvelos xanZari<br />
gauCn<strong>da</strong>. sxvaTa Soris, es samlocvelo<br />
sinis mTaze unaxavs XVI saukunis moRvawes,<br />
rodosel mitropolits paisis,<br />
romelic aRniSnavs, rom igi aRdgenili<br />
yofila `iberTa mefis~ saxsrebiT.<br />
rodesac berebma xanZari Caaqres <strong>da</strong><br />
<strong>da</strong>zianebuli farTobi gawmindes, samlocvelos<br />
iatakis qveS, miwiT savse
71<br />
saTavsSi didi raodenobiT uZvelesi<br />
xelnawerebi aRmoaCines.<br />
sinis mTaze xelnawerTa aRmoCenas<br />
ramdenime wlis ganmavlobaSi ar axmaurebdnen.<br />
marTalia, presaSi ukve gaCn<strong>da</strong><br />
cnobebi amis Sesaxeb, magram jerjerobiT<br />
isini mxolod paparaci Jurnalistebis<br />
mopovebuli iyo <strong>da</strong> Tavisi<br />
TvaliT arc erT mecniers ar enaxa.<br />
pirveli oficialuri cnoba axali<br />
xelnawerebis Sesaxeb <strong>da</strong>ibeW<strong>da</strong> 1980<br />
wlis seqtemberSi maSindeli <strong>da</strong>savleT<br />
germaniis q. goslarSi Catarebuli<br />
siriis problemebisadmi miZRvnili<br />
simpoziumis mimoxilvis saxiT. am<br />
simpoziumze axlad aRmoCenili siriuli<br />
xelnawerebis Sesaxeb moxseneba<br />
waikiTxa am <strong>da</strong>rgis specialistma de<strong>da</strong><br />
filoTeam. man Tavisi moxsenebis SesavalSi<br />
aRniSna, rom wm. ekaterines<br />
monasterSi axal xelnawerTa Soris<br />
56 somxuri xelnaweri aRmoCn<strong>da</strong> <strong>da</strong>,<br />
SesaZloa, maT Soris oTxi mrgvlovani<br />
asomTavruliT Sesrulebuli qarTuli<br />
xelnaweric iyoso.<br />
rodesac de<strong>da</strong> filoTeas mier gakeTebuli<br />
gancxadeba waikiTxa cnobilma<br />
germanelma qarTvelologma, profesorma<br />
iulius asfalgma, eWvi gamoTqva,<br />
somxurad miCneul xelnawerTa nawili<br />
mainc SesaZloa nusxurad <strong>da</strong>werili qarTuli<br />
xelnawerebi iyoso. aseTi eWvi<br />
bunebrivi iyo, radgan wm. ekaterines<br />
monasteri <strong>da</strong>sabami<strong>da</strong>n marTlmadidebluri<br />
monasteria <strong>da</strong> iq didi raodenobiT<br />
somxuri xelnawerebis aRmoCena<br />
mosalodneli ar aris. i. asfalgma sinis<br />
mTaze somxuri xelnawerebis aRmoCenisa<br />
<strong>da</strong> Tavisi eWvebis Sesaxeb maSinve<br />
a. SaniZes Seatyobina. ra Tqma un<strong>da</strong>,<br />
a. SaniZem <strong>da</strong> maleve m. SaniZemac (1981)<br />
<strong>da</strong>a<strong>da</strong>stures qarTuli xelnawerebis<br />
somxurSi aRrevis SesaZlebloba.<br />
eWvebi isev eWvebad <strong>da</strong>rCebo<strong>da</strong>, rom<br />
ara 1984 wlis 24_28 maiss <strong>sruliad</strong><br />
<strong>saqarTvelos</strong> kaTolikos-patriarqis,<br />
uwmidesisa <strong>da</strong> unetaresis ilia II oficialuri<br />
viziti egvipteSi. 26 maiss sinis<br />
mTaze wm. ekaterines monastris biblioTekis<br />
<strong>da</strong>Tvalierebisas, mas mieca<br />
saSualeba enaxa e. w. `somxuri~ xelnawerebi,<br />
romlebic sinamdvileSi qar-<br />
Tuli aRmoCn<strong>da</strong>. movusminoT <strong>sruliad</strong><br />
<strong>saqarTvelos</strong> kaTolikos-patriarqs:<br />
`is, rom aq raRac xelnawerebi<br />
aRmoCn<strong>da</strong>, Cven adrec vicodiT,<br />
magram ar vicodiT, iyo Tu ara<br />
maTSi qarTuli. gviCvenes ber-<br />
Znuli xelnawerebi, Cven vkiTxeT,<br />
qarTuli Tu aris-Tqo. biblioTekis<br />
ufrosma moZRvarma<br />
gviTxra: qarTuli samwuxarod<br />
ar aris, magram aris somxurio.<br />
Zalian guli <strong>da</strong>mwy<strong>da</strong>, kidev ra<br />
aris-meTqi. kidev ariso kopturi,<br />
eTiopuri <strong>da</strong> sxva. maCveneT, somxuri<br />
mainc vnaxoT-meTqi. rva yuTi<br />
iyo es `somxuri~ xelnawerebi.<br />
gadmoiRes, vnaxeT <strong>da</strong>, Turme, qar-<br />
Tulia. SecdomiT miukuTvnebiaT<br />
somxurisaTvis. tyavze Sesrulebuli<br />
asomTavruli,nusxa-xucuri<br />
xelnawerebi...<br />
vkiTxe: vin muSaob<strong>da</strong> aq <strong>da</strong> vin<br />
miakuTvna es xelnawerebi somxurs,<br />
vin giTxraT, rom es xelnawerebi<br />
somxuria. aq mecnierebi<br />
iyvnen, magram Cven imaT gvarebs<br />
ar vambobTo. Semdeg velaparake<br />
sinis mTis mTavarepiskoposs, ganvucxade,<br />
rom ar SeiZleba ase<br />
mopyroba xelnawerebisadmi, rom<br />
amas aucileblad sWirdeba specialisti,<br />
mecnieri, romelic<br />
waikiTxavs maT <strong>da</strong> Seadgens katalogs.<br />
isic <strong>da</strong>meTanxma. Tu mecniers<br />
gamogzavniT, Sevecdebi<br />
<strong>da</strong>gexmaroTo.~ (uwmidesisa <strong>da</strong> unetaresis<br />
ilia II qa<strong>da</strong>geba sionis<br />
sapatriarqo taZarSi. _ `jvari<br />
vazisa~, 1984, # 1, gv. 21_22).<br />
saintereso <strong>da</strong>mTxvevaa qarTveli<br />
mkiTxvelisaTvis: 1975 wlis 26 maiss<br />
aRmoCn<strong>da</strong> xelnawerTa axali koleqcia,<br />
xolo 1984 wlis aseve 26 maiss <strong>saqarTvelos</strong><br />
patriarqma <strong>da</strong>a<strong>da</strong>stura amave<br />
koleqciaSi didi raodenobiT qarTuli<br />
xelnawerebis arseboba. magram ilia II
ar <strong>da</strong>kmayofil<strong>da</strong> mxolod kerZo saubarSi<br />
gakeTebuli SeniSvniT. meore<br />
dRes, erToblivi wirvis <strong>da</strong>mTavrebis<br />
Semdeg patriarqsa <strong>da</strong> arqiepiskoposs<br />
Soris oficialuri sityvebis gacvlisas<br />
man xazi gausva:<br />
`Cven Camosvlas vaniWebT did<br />
mniSvnelobas, radganac misi sa-<br />
SualebiT un<strong>da</strong> ganaxldes is kavSiri,<br />
romelic Cven Soris saukuneebis<br />
manZilze arsebob<strong>da</strong>.<br />
gamovTqvamT imeds, rom es kav-<br />
Siri iqneba Rrma <strong>da</strong> ormxrivi~<br />
(kaTolikos-patriarqis ilia II<br />
sityva, warmoTqmuli sinis mTis<br />
wmi<strong>da</strong> ekaterines monasterSi. _<br />
`jvari vazisa~, 1984, # 1, gv. 14).<br />
<strong>da</strong>brun<strong>da</strong> Tu ara TbilisSi, kaTolikos-patriarqma<br />
Segvkriba yvela is<br />
mecnieri, romelTaTvisac axlos iyo<br />
sinis monastris qarTul siZveleTa<br />
problemebi, <strong>da</strong>wvrilebiT gviambo imis<br />
Sesaxeb, rac naxa wm. ekaterines monasterSi,<br />
sina-raiTis arqiepiskoposTan<br />
molaparakebis Sesaxeb <strong>da</strong> SemogvTavaza<br />
am sakiTxze aqtiuri muSaobis <strong>da</strong>wyeba.<br />
…magram Tav<strong>da</strong>pirvelad aqtiuri muSaoba<br />
TviTon <strong>saqarTvelos</strong> kaTolikospatriarqma<br />
gaagrZela.<br />
1987 wlis 3_6 ivniss <strong>saqarTvelos</strong><br />
sapasuxo vizitiT ewvia misi maRalyovladusamRvdeloesoeba,<br />
soeba, sina-raiTisa <strong>da</strong><br />
faranis mTavarepiskoposi <strong>da</strong>miane. patriarqma<br />
savizito programaSi CarTo<br />
<strong>saqarTvelos</strong> mecnierebaTa akademiis<br />
k. kekeliZis saxelobis xelnawerTa<br />
instituti. am vizitis amsaxveli sainformacio<br />
cnoba iuwyebo<strong>da</strong>:<br />
`stumrebs saSualeba miecaT<br />
gascnobodnen <strong>saqarTvelos</strong> mecnierebaTa<br />
akademiis k. kekeliZis<br />
saxelobis xelnawerTa institutis<br />
xelnawerTa fonds <strong>da</strong> am<br />
institutis muSaobis struqturas.<br />
gaaocaT institutis TanamSromlebis<br />
<strong>da</strong>mokidebulebam<br />
xelnawerebisadmi, maTma maRalma<br />
kvalifikaciam <strong>da</strong> saqmisadmi<br />
72<br />
erTgulebam. institutis direqtorma,<br />
akademikosma elene metrevelma<br />
dro ar <strong>da</strong>zoga <strong>da</strong> maT<br />
zedmiwevniT zustad uambo yoveli<br />
xelnaweris Tavga<strong>da</strong>savali.<br />
gansakuTrebulad gaamaxvila<br />
yuradReba sinuri warmomavlobis<br />
xelnawerebze, rac, marTlac,<br />
stumarTa did interess iwvev<strong>da</strong>.<br />
isini gulwrfelad madlobelni<br />
<strong>da</strong>rCnen q-n elene metrevelisa.<br />
es informacia metad mniSvnelovani<br />
iyo maTTvis, radgan,<br />
rogorc aRniSnes, ukve Seudgnen<br />
wm. sinis mTisa <strong>da</strong> monastrebis<br />
<strong>da</strong>wvrilebiTi istoriis weras~.<br />
axlad aRmoCenil sinur xelnawerebze<br />
iyo saubari Sexvedrebzec Tbilisis<br />
saxelmwifo universitetSi. rodesac<br />
TanamSromlobisaTvis nia<strong>da</strong>gi<br />
srulad momzad<strong>da</strong>, rodesac stumrebma<br />
<strong>da</strong>inaxes, rom xelnawerTa institutTan<br />
TanamSromloba TviTon sinis mTisa-<br />
Tvisac uaRresad sasargeblo iqnebo<strong>da</strong>,<br />
<strong>da</strong>ido TanamSromlobis xelSekruleba.<br />
`ga<strong>da</strong>wy<strong>da</strong>,rom Seiqmnas sinuri<br />
problemebis sapatriarqosTan<br />
arsebuli samecniero kvlevis<br />
centri. gamoiyos axlad aRmo-<br />
Cenili qarTuli xelnawerebis<br />
Semswavleli jgufi, romelSic<br />
specialistebTan erTad berZeni<br />
paleografebic _ wmi<strong>da</strong> ekaterines<br />
monastris berebi _ iqnebian<br />
gaerTianebulni. gaigzavnos sinis<br />
mTaze mecnierTa <strong>da</strong> samRvdelo<br />
pirTa jgufi <strong>da</strong> adgilzeve Sesruldes<br />
pirveladi samuSaoebi,<br />
Sedges pirveli mokle aRweriloba<br />
<strong>da</strong> sxva.<br />
sinis mTavarepiskoposma ivaldebula,<br />
rom sinuri problemebis<br />
kvlevis centri aRWurvos sinis<br />
mTaze arsebuli yvela qarTuli<br />
xelnaweris mikrofilmiT <strong>da</strong> im<br />
gamocemebiT, romlebic monastris<br />
biblioTekaSi arsebobs...<br />
sabolood, sinuri problemebis<br />
kvlevis centris mier momzadebuli<br />
axlad aRmoCenil
qarTul xelnawerTa katalogi<br />
gamoicema or enaze _ qarTulad<br />
<strong>da</strong> berZnulad, mokle inglisuri<br />
reziumeTi, uxvi fotomasaliT~<br />
(stumrebi sinis mTi<strong>da</strong>n. _ `jvari<br />
vazisa~, Tb., 1987, gv. 18_19).<br />
dRes am xelSekrulebi<strong>da</strong>n TiTqmis<br />
yvela muxli Sesrulebulia: moewyo<br />
Svidi samecniero eqspedicia sinis<br />
mTaze axlad aRmoCenili qarTuli<br />
xelnawerebis Sesaswavlad, Seiqmna<br />
sinis qarTul siZveleTa kvlevis centri,<br />
gamoica axlad aRmoCenili qarTuli<br />
xelnawerebis aRweriloba berZnulad,<br />
qarTulad <strong>da</strong> inglisurad. Sesasrulebeli<br />
<strong>da</strong>rCa mTavari: sinis mTaze<br />
arsebuli yvela qarTuli xelnaweris<br />
mikrofilmis gadmocema. jerjerobiT<br />
es muxli mxolod nawilobriv aris<br />
Sesrulebuli. xelnawerTa instituts<br />
(amJamad xelnawerTa erovnul centrs)<br />
gadmocemuli aqvs mxolod ramdenime<br />
mniSvnelovani xelnaweris mikrofilmi.<br />
dRes ukve, ra Tqma un<strong>da</strong>, laparaki aRar<br />
aris mikrofilmebze. monasteri aRWurvilia<br />
mZlavri distanciuri skanirebis<br />
aparaturiT <strong>da</strong> Cveni mizania, cxadia, kvlav<br />
<strong>saqarTvelos</strong> kaTolikos-patriarqis<br />
TanadgomiT,mivaRwioT kompaqt-diskebze<br />
Cawerili xelnawerebis miRebas.<br />
wm. ekaterines monastris axali<br />
koleqcia sul 1100 xelnawers iTvlis.<br />
xelnawerTa umravlesoba berZnulia,<br />
<strong>da</strong>narCeni _ arabuli,siriuli,eTiopuri,<br />
slavuri <strong>da</strong> qarTuli, erTi laTinuri<br />
<strong>da</strong> erTi ebrauli. amaT gar<strong>da</strong> aqve aRmoCn<strong>da</strong><br />
120 gragnili <strong>da</strong> mravali fragmenti.<br />
qronologiurad axali koleqcia<br />
Tavsdeba IV_XVIII saukuneebSi.<br />
xelnawerTa institutma sinis<br />
mTaze eqspediciis mosawyobad zrunva<br />
xelSekrulebis <strong>da</strong>debisTanave <strong>da</strong>iwyo,<br />
magram maSin, CemTvis ucnobi mizezebis<br />
gamo, es ver ganxorciel<strong>da</strong>. 1988 wlis<br />
bolos, Cemi xelnawerTa institutis<br />
direqtoris Tanamdebobaze misvlis<br />
pirvelive dRi<strong>da</strong>n <strong>saqarTvelos</strong> patriarqTan<br />
uSualo kontaqtSi <strong>da</strong>viwye aqtiuri<br />
muSaoba wm. ekaterines monasterSi<br />
eqspediciis mosawyobad. 1989_90 wlebi<br />
ar iyo advili wlebi <strong>saqarTvelos</strong>Tvis<br />
saerTod, <strong>da</strong> miT ufro saerTaSoriso<br />
eqspediciis gansaxorcieleblad<br />
<strong>da</strong>, SesaZloa, araferi gamosuliyo, rom<br />
ara sami faqtori: <strong>sruliad</strong> <strong>saqarTvelos</strong><br />
kaTolikos-patriarqis sruli<br />
Tanadgoma, egvipteSi sabWoTa kavSiris<br />
saelCos gasaocari aqtivoba <strong>da</strong> <strong>saqarTvelos</strong><br />
mTavrobis mier eqspediciis<br />
<strong>da</strong>uyovnebeli <strong>da</strong>finanseba.<br />
axal koleqciaSi 141 <strong>da</strong>saxelebis<br />
qarTuli xelnaweri gamovlin<strong>da</strong>. aqe<strong>da</strong>n<br />
umravlesoba xelnaweri wignia,<br />
xolo 10 gragnili. zogi maTgani srulia,<br />
zogi Zlier nakluli. furcel-<br />
Ta saerTo raodenoba 4000-ze metia.<br />
amaT gar<strong>da</strong>, aqve inaxeba didi raodenobis<br />
fragmenti (1600) erTi furclis<br />
Tu furcelTa naxevebis saxiT. fragmentebis<br />
fotopirebi xelnawerTa institutSi<br />
inaxeba <strong>da</strong> maTi Seswavla<br />
xelnawerTa erovnuli centris morigi<br />
amocanaa.<br />
axali koleqciis xelnawerebi<strong>da</strong>n<br />
ramdenime aRmoCn<strong>da</strong> Zveli koleqciis<br />
xelnawerTa nawili, umravlesoba ki<br />
<strong>sruliad</strong> axalia. Zvelis nawilTagan<br />
mniSvnelobis TvalsazrisiT SeiZleba<br />
<strong>da</strong>saxeldes yvelaze adrindeli<br />
TariRiani qarTuli xelnaweri, cnobili<br />
864 wlis sinuri mravalTavi.<br />
axlad aRmoCenil xelnawerTa didi umravlesoba<br />
warmodgenilia pergamentze,<br />
Se<strong>da</strong>rebiT naklebia qaRaldze Sesrulebuli.<br />
yvela teqsti <strong>da</strong>werilia<br />
asomTavruliTa <strong>da</strong> nusxa-xucuriT. mxedruli<br />
<strong>da</strong>werilobiT Sesrulebulia<br />
mxolod Se<strong>da</strong>rebiT gviani xanis (XII_<br />
XV) zogierTi minaweri.<br />
sinur koleqciaSi dRes ukve xelTa<br />
gvaqvs saerTo jamSi 230-ze meti xelnaweri<br />
<strong>da</strong> mravali fragmenti, amitom<br />
gacilebiT meti viciT sinis qarTuli<br />
samonastro koloniisa <strong>da</strong> misi Semoqmedebis<br />
Sesaxeb, vidre aqamde vicodiT.<br />
sinis xelnawerTa (Zveli <strong>da</strong> axali)<br />
73
didi umravlesoba X saukunisaa. rodesac<br />
va<strong>da</strong>rebT aqve <strong>da</strong>cul <strong>da</strong> aq Seqmnil<br />
xelnawerebs (Zvelsa <strong>da</strong> axals)<br />
sxva enebze (berZnuli, arabuli, siriuli<br />
<strong>da</strong> sxv.), vxe<strong>da</strong>vT, rom X saukunis<br />
meore naxevari sinis mTaze upiratesad<br />
qarTulia <strong>da</strong> mxolod XI saukuni<strong>da</strong>n<br />
iwyeba berZenTa <strong>da</strong> arabTa didi aqtivoba.<br />
amasve mowmobs axali koleqciis<br />
xelnawerTa minawerebi, romlebic<br />
axal <strong>da</strong> saintereso cnobebs iZlevian<br />
qarTvelTa samSeneblo saqmianobis<br />
Sesaxeb sinis mTaze. es aris erTi<br />
umniSvnelovanesi <strong>da</strong>skvna, gakeTebuli<br />
axali aRmoCenebis safuZvelze.<br />
sinis qarTulma masalam, gansakuTrebiT<br />
axalma, Semoinaxa saeklesio<br />
RvTismsaxurebis is etapi, romelsac<br />
ierusalimurs uwodeben. es aris X<br />
saukunemde (CaTvliT) liturgikuli<br />
wignebi (iadgarebi, leqcionarebi,<br />
Jamiswirvebi,kalendrebi),romelTa ber-<br />
Znuli dednebic <strong>da</strong>kargulia imis gamo,<br />
rom meaTe saukuni<strong>da</strong>n xmarebaSi Semovi<strong>da</strong><br />
liturgikis axali wesi, romelsac<br />
konstantinopolurs an bizantiurs<br />
uwodeben. sul ukanasknel xanebamde am<br />
safexuris aRdgenas cdilobdnen somxuri<br />
mwerlobis safuZvelze, romelic<br />
adre <strong>da</strong>scil<strong>da</strong> marTlmadideblurs<br />
<strong>da</strong> amitom mas marTlmadidebluri<br />
eklesiis reformebi aRar un<strong>da</strong> Sexebo<strong>da</strong>.<br />
sinurma xelnawerebma, jer kidev<br />
Zvelma,<strong>da</strong> mas emateba axalic,Secvales<br />
aqcentebi <strong>da</strong> saerTaSoriso yuradReba<br />
somxurTan erTad qarTulze gadmoitanes,<br />
rogorc uZvelesi safexuris<br />
maCvenebelze.<br />
axalma koleqciam aCvena sinis mTis<br />
qarTuli Zmobis mWidro kontaqti sxva<br />
qarTul kulturul kerebTan. gansakuTrebiT<br />
mniSvnelovania misi SesaZlo<br />
pir<strong>da</strong>piri kavSiri aTonis mTasTan <strong>da</strong><br />
aTonel moRvaweebTan, rac <strong>da</strong>a<strong>da</strong>stura<br />
aTonze Seqmnili Zeglebis aRmoCenam<br />
maTi Seqmni<strong>da</strong>n mokle xnis manZlze.<br />
axal koleqciaSi liturgikuli<br />
krebulebis gverdiT gvxvdeba oTx-<br />
74<br />
Tavebi, fsalmunebi, mamaTa swavlani,<br />
hagiografiuli krebulebi, sakiTxavebi<br />
Zveli aRTqmis wignebi<strong>da</strong>n. amaTgan<br />
calke SeiZleba gamoiyos X saukunis<br />
(974 w.) erTi xelnaweri (N/Sin-67)<br />
_ `wmi<strong>da</strong>Ta mamaTa sinelTa swavlani<br />
<strong>da</strong> sakÂrvelebani~. krebuli originaluria,<br />
Tumca calkeul TxrobaTa <strong>da</strong>Zebna<br />
SesaZlebelia qarTul an sxva ber-<br />
Znulenovan paterikebSic. qarTvelolog<br />
specialistTa yuradRebas teqsti<br />
imiTac ipyrobs, rom masSi pirvelive<br />
mTxroblad <strong>da</strong>saxelebulia sxva wyaroebiT<br />
CvenTvis ucnobi `wmi<strong>da</strong> mama<br />
samuel qarTveli~.<br />
axal koleqciaSi gansakuTrebiT<br />
mniSvnelovani aRmoCn<strong>da</strong> X saukunis ori<br />
xelnaweri. erTi maTgani (N/Sin-48) warmoadgens<br />
sakmaod vrcel nawils pirveli<br />
qarTuli istoriuli Txzulebisa,<br />
romelic `moqcevaÁ qarTlisaÁ~-s saxeliT<br />
aris cnobili. aRniSnuli Txzuleba<br />
ori nawilisagan Sedgeba:<br />
e.w. `moqcevaÁ qarTlisaÁ~-s matiane,<br />
romelSic gadmocemulia <strong>saqarTvelos</strong><br />
istoria <strong>da</strong>sabami<strong>da</strong>n VII saukunemde<br />
(Tan<strong>da</strong>rTuli qarTlis erismTavarTa<br />
<strong>da</strong> kaTalikosTa siiT X saukunis <strong>da</strong>mdegamde),<br />
<strong>da</strong> qarTvelTa ganmanaTleblis,<br />
wmi<strong>da</strong> ninos cxovreba.<br />
N/Sin-48-m Cvenamde naklulad moaRwia.<br />
ga<strong>da</strong>rCenilia mxolod `matianis~<br />
nawili, romelic Seicavs Txrobas qarTlis<br />
gaqristianebi<strong>da</strong>n VI saukunis<br />
miwurulamde. `moqcevaÁ qarTlisaÁ~<br />
dRemde Cvenamde moRweuli iyo ori re<strong>da</strong>qciiT:<br />
Satberduli (Xs.) <strong>da</strong> Weli-<br />
Suri (XIV_XV ss.). axali re<strong>da</strong>qcia<br />
erTsa <strong>da</strong> imave dros orivesTan poulobs<br />
saerTosac <strong>da</strong> gansxvavebulsac.<br />
cxadia, igi momdinareobs saerTo winaprisagan<br />
<strong>da</strong> qronologiurad misi de<strong>da</strong>ni<br />
mniSvnelovnad uswrebs win rogorc<br />
Satberduls, ise WeliSurs. es<br />
<strong>da</strong>skvna gansakuTrebulad mniSvnelovania<br />
`moqcevaÁ qarTlisaÁ~-s warmoSobis<br />
urTulesi problemis gasarkvevad.<br />
kidev ufro mniSvnelovani aRmoCn<strong>da</strong>
meore xelnaweri (N/Sin-50),romelic krebuls<br />
warmoadgens. xelnaweri X saukunis<br />
pirveli naxevriT TariRdeba. krebulSi<br />
moTavsebulia zemoT ukve naxsenebi<br />
`moqcevaÁ qarTlisaÁ~ (rogorc<br />
`matiane~, ise `wmi<strong>da</strong> ninos cxovreba~)<br />
<strong>da</strong> asurel mamaTa cxovrebis wignebi.<br />
krebuli Tavsa <strong>da</strong> boloSi naklulia.<br />
saocaria, magram faqtia, rom N/Sin-50-Si<br />
`moqcevaÁ qarTlisaÁ~-s teqsti iwyeba<br />
TiTqmis iq, sa<strong>da</strong>c wydeba N/Sin-48, Tumca<br />
eseni <strong>sruliad</strong> sxva<strong>da</strong>sxva xelnaweria.<br />
ufro metic, meore eqspediciis<br />
dros aRmoCn<strong>da</strong> N/Sin-50-is SemorCenili<br />
nawilis <strong>da</strong>sawyisi<strong>da</strong>n kidev ori furceli,<br />
romelTac Sexvedra naxes N/Sin-<br />
48-is <strong>da</strong>sasrulTan. aRmoCn<strong>da</strong>, rom es<br />
ori xelnaweric sxva<strong>da</strong>sxva re<strong>da</strong>qcias<br />
warmoadgens.<br />
`moqcevaÁ qarTlisaÁ~-s mimarT N/<br />
Sin-50-is Sesaxeb un<strong>da</strong> gavimeoroT is,<br />
rac vTqviT N/Sin-48-is Taobaze: igi<br />
gansxvavdeba rogorc Satberduli, ise<br />
WeliSuri re<strong>da</strong>qciebisagan <strong>da</strong> amasTanave<br />
msgavsebas poulobs orivesTan.<br />
sinuri xelnaweri TavisTava<strong>da</strong>c Satberdul<br />
xelnawerze ufro adrindelia,<br />
re<strong>da</strong>qciula<strong>da</strong>c igi, cxadia, mniSvnelovnad<br />
uswrebs orives <strong>da</strong> saeWvo<br />
SemTxvevebSic iZleva maTze gacilebiT<br />
ukeTes wakiTxvebs.<br />
sinuri aRmoCenebis Semdeg Tavisuflad<br />
SegviZlia vTqvaT, rom X s-Si<br />
ukve arsebob<strong>da</strong> `moqcevaÁ qarTlisaÁ~s<br />
oTxi erTmaneTisagan mniSvnelovnad<br />
gansxvavebuli re<strong>da</strong>qcia. cxadia, amdeni<br />
gansxvavebuli re<strong>da</strong>qciis Camoyalibeba<br />
did dros moiTxovs, rac gamoricxavs<br />
Zeglis Seqmnas IX saukuneSi.<br />
aranakleb sainteresoa qarTvelologiisa<br />
<strong>da</strong>, saerTod, aRmosavluri<br />
qristianobis istoriisaTvis<br />
imave N/Sin-50-Si <strong>da</strong>culi asurel mama-<br />
Ta cxovrebis wignebi. es aris im 13<br />
sirieli saeklesio moRvawis istoria,<br />
romlebic VI saukuneSi movidnen <strong>saqarTveloSi</strong>,<br />
safuZveli <strong>da</strong>udes CvenSi<br />
samonastro cxovrebas <strong>da</strong>, SesaZloa,<br />
gansazRvres <strong>saqarTvelos</strong> religiuri<br />
saxe mravali saukunis manZilze. axlad<br />
aRmoCenili teqsti <strong>sruliad</strong> ueWvelia,<br />
rom gacilebiT ufro Zvelia, vidre<br />
dRemde Cvenamde moRweuli mravali sxva<strong>da</strong>sxva<br />
saxis re<strong>da</strong>qcia <strong>da</strong> igi maTgan<br />
gansxvavdeba ara marto re<strong>da</strong>qciulad,<br />
aramed Sinaarsobriva<strong>da</strong>c. N/Sin-50 <strong>sruliad</strong><br />
axleburad ayenebs asurel mama-<br />
Ta cxovrebis teqstebis istorias.<br />
asurel mamaTa cxovrebis wignebSi<br />
CarTulia <strong>sruliad</strong> unikaluri cnobebi<br />
<strong>saqarTvelos</strong> istoriis dRemde<br />
yvelaze cu<strong>da</strong>d Seswavlili <strong>da</strong> cnobebiT<br />
mwiri periodis, e.w. erismTavrobis<br />
xanis (VI_VIII ss.) Sesaxeb (epitafiebi<br />
genealogiuri <strong>da</strong> qronologiuri<br />
miTiTebebiT). pirvel yovlisa<br />
un<strong>da</strong> aRiniSnos, rom maT Soris gvxvdeba<br />
qarTvelTa samefo sagvareulos _<br />
bagrationTa _ <strong>da</strong>saxeleba didi xniT<br />
adre, vidre dRemde iyo <strong>da</strong><strong>da</strong>sturebuli<br />
wyaroebSi; pirveli <strong>da</strong> erTaderTi<br />
moxsenieba rusTavelTa (`ruvisTavel-<br />
Ta~) sagvareulosi <strong>da</strong> maTi lokalizeba<br />
istoriuli kaxeTis teritoriaze;<br />
samonastro (mcxeTis jvari, ze<strong>da</strong>zeni,<br />
<strong>da</strong>viT-gareja) biblioTekebisa <strong>da</strong> saganZurebis<br />
aRwerilobebi.<br />
specialuri yuradRebis Rirsia is<br />
anderZ-minawerebi, romlebic mravlad<br />
aris <strong>da</strong>culi axali koleqciis xelnawerebze.<br />
pirvel yovlisa maTi saSualebiT<br />
di<strong>da</strong>d izrdeba Cveni codna sinis<br />
mTaze moRvawe qarTveli berebis<br />
Sesaxeb, gansakuTrebiT X saukuneSi,<br />
vinai<strong>da</strong>n minawerTa didi umravlesoba<br />
<strong>da</strong>TariRebulia.<br />
magaliTad SeiZleba <strong>da</strong>vasaxeloT<br />
erTi minaweri axali qarTuli koleqciis<br />
#2 xelnawerze. am xelnaweris<br />
anderZSi mocemulia sinis mTisaTvis<br />
kvirike miZnaZorelis mier Sewiruli<br />
qarTuli wignebis sia,TiToeuli <strong>da</strong>saxelebuli<br />
wignis raodenobis miTiTebiT<br />
(sul 45). amgvari sia, rogorc zemoT<br />
aRvniSneT, 1902 wels sinis mTaze aRmoaCina<br />
n. marma <strong>da</strong> es ori sia yvelaze<br />
75
76<br />
adrindelia maT Soris,sinis mTaze bibliografiul<br />
saqmianobas rom uCvenebs.<br />
amave minawerSi yuradRebas ipyrobs anderZ-minaweris<br />
avtoris mier aRwerili<br />
Tavisi samSeneblo moRvaweoba wmi<strong>da</strong><br />
ekaterines saxelobis monastris teritoriaze.<br />
specialistTa did yuradRebas<br />
gamoiwvevs axlad aRmoCenil xelnawerebs<br />
Soris palimfsestebi. maTi<br />
raodenoba mniSvnelovania. qve<strong>da</strong> teqsti<br />
aris qarTuli, berZnuli, eTiopuri,<br />
siriuli <strong>da</strong> somxuri.<br />
gansakuTrebiT mniSvnelovania ori<br />
xelnaweris (N/Sin-13, 55) qve<strong>da</strong> teqstSi<br />
kavkasiis albaneTis <strong>da</strong>karguli mwerlobis<br />
ZeglTa gamovlena.<br />
X saukuneSi Zveli xelnawerebis<br />
gamoyeneba axlis Sesaqmnelad sinis<br />
mTaze gamowveulia pergamentis deficitiT,<br />
rac xelnawerTa minawerebiTac<br />
<strong>da</strong>sturdeba. amasve miuTiTebs Zveli<br />
xelnawerebis CamonaWrebisagan Sekerili<br />
axali wignebis <strong>da</strong><strong>da</strong>stureba axal<br />
koleqciaSi.<br />
1994 wlis noember-dekemberSi xelnawerTa<br />
institutis meore eqspediciis<br />
ukanasknel dRes restavratorebma<br />
gaxsnes N/Sin-55, romelic xanZris Sedegad<br />
mTlianad erT gaqvavebul masad<br />
iyo ga<strong>da</strong>qceuli. xelnaweri aRmoCn<strong>da</strong><br />
palimfsesti, romlis orive teqsti<br />
(ze<strong>da</strong> <strong>da</strong> qve<strong>da</strong>) imave xeliT iyo naweri,<br />
rogoriTac N/Sin-13. am ori xelnaweris<br />
qve<strong>da</strong> teqsti aRmoCn<strong>da</strong> kavkasiis albaneTis<br />
mwerlobis Zegli.<br />
albaneTi iyo kavkasiis teritoriaze<br />
mesame civilizebuli saxelmwifo<br />
antikur xanasa <strong>da</strong> adrind. Sua<br />
saukuneebSi <strong>da</strong>axloebiT Tanamedrove<br />
azerbaijanis teritoriaze. X s-i<strong>da</strong>n<br />
mokidebuli, mezobeli qveynebis, momTabare<br />
tomebisa <strong>da</strong> arabTa saxalifos<br />
Zlieri gavlenis Sedegad igi <strong>sruliad</strong><br />
gaqra istoriis asparezi<strong>da</strong>n.<br />
1830-iani wlebi<strong>da</strong>n <strong>da</strong>iwyo intensiuri<br />
saerTaSoriso samecniero Zieba am<br />
qveynis raime kvalisa materialur kulturaSi.<br />
1937 wlis 28 seqtembers eCmiaZinis<br />
(erevanSi) xelnawerebs Soris i.<br />
abulaZem miakvliaA XV s-is somxur xelnawers,<br />
romelic warmoadgen<strong>da</strong> sxva<strong>da</strong>sxva<br />
enisa <strong>da</strong> <strong>da</strong>mwerlobis saxelmZRvanelos.<br />
am xelnawerSi aRmoCn<strong>da</strong> albanuri<br />
anbanic. anbani Seiswavla a. SaniZem<br />
<strong>da</strong> <strong>da</strong>askvna, rom albanebis memkvidreebi<br />
un<strong>da</strong> yofiliyvnen azerbaijanis teritoriaze<br />
<strong>da</strong> nawilobriv <strong>saqarTveloSi</strong> mcxovrebi<br />
mcirericxovani xalxi udiebi,<br />
romelTa ena kavkasiuri enebis samxreT<strong>da</strong>Restnur<br />
enaTa jgufs ekuTvnis. <strong>da</strong>axloebiT<br />
aTi wlis Semdeg azerbaijanis<br />
teritoriaze mingeCauris gaTxrebis<br />
dros aRmoCn<strong>da</strong> albanuri <strong>da</strong>mwerlobiT<br />
Sesrulebuli ramdenime warwera. imedi,<br />
rom i. abulaZis mier aRmoCenili anbaniT<br />
gaiSifrebo<strong>da</strong> es warwerebi, ar gamarTl<strong>da</strong>.<br />
mecnierTa erT wreSi gaCn<strong>da</strong><br />
Sexeduleba, romlis mixedviTac albanuri<br />
kultura, <strong>da</strong>mwerloba <strong>da</strong> mwerloba<br />
saerTod arc arsebula.<br />
sinis mTaze aRmoCenili ori xelnaweris<br />
qve<strong>da</strong>, albanuri teqsti ga<strong>da</strong>recxes<br />
X s-Si <strong>da</strong> zevi<strong>da</strong>n <strong>da</strong>aweres<br />
qarTuli anbanuri pateriki. qve<strong>da</strong> teqstis<br />
300 ga<strong>da</strong>rCenili gverdi<strong>da</strong>n <strong>da</strong>axloebiT<br />
asis amokiTxva SesaZlebelia<br />
ultraiisferi ganaTebiT, gamadidebeli<br />
saSualebebiT, ultraiisferi ga<strong>da</strong>Rebisa<br />
<strong>da</strong> kompiuteruli <strong>da</strong>muSavebis<br />
Semdeg.<br />
albanuri xelnaweris kodikologiuri<br />
saxis gansazRvra adgilzeve<br />
moxerx<strong>da</strong>. aman SesaZlebloba momca<br />
orad gakecili <strong>da</strong> sxva<strong>da</strong>sxva adgilas<br />
moxvedrili furceli warmosaxviT gameerTianebina<br />
<strong>da</strong> Semdeg kompiuterSi<br />
misi pirvandeli saxe aRmedgina. aRmoCn<strong>da</strong>,<br />
rom albanuri teqsti naweria<br />
or svetad, vertikalurad, <strong>da</strong> TiToeul<br />
svetSi 22 striqonia, gairkva furclebis<br />
formatic, areebis farTobi <strong>da</strong> ganisazRvra<br />
areebze gakeTebuli minawerebis<br />
adgili.<br />
gabmulad naweri teqstis sityvebad<br />
<strong>da</strong>Slis SesaZleblobas iZleo<strong>da</strong> sxva
Zveli mwerlobebis msgavsad mozrdili<br />
abzacebis <strong>da</strong>wyeba didi asoTi, <strong>da</strong>qaragmebuli<br />
sityvebi,garkveuli monakveTebis<br />
erTmaneTisgan gamoyofa sasveni<br />
ori wertiliT, gameorebuli erTi<br />
<strong>da</strong> igive sityvebi <strong>da</strong> mTeli frazebi.<br />
Teoriulma gaTvlebma <strong>da</strong> teqstis<br />
garegnuli saxis tipologiurma analizma<br />
mimiyvana <strong>da</strong>skvnamde, rom albanuri<br />
teqsti un<strong>da</strong> yofiliyo mTeli<br />
wlis saRvTismsaxuro wigni „leqcionari“.<br />
amis Semdeg <strong>da</strong>dga amocana sxva<br />
enebze arsebuli leqcionarebis Sesatyvisi<br />
adgilebis moZebnisa albanurSi.<br />
xangrZlivi <strong>da</strong> teqnikurad rTuli samuSaos<br />
Sesrulebis Sedegad moxerx<strong>da</strong><br />
im Se<strong>da</strong>rebiT wvrili asoebiT naweri<br />
wina<strong>da</strong>debebis gadmowera, romlebsac<br />
Teoriulad leqcionarebis sakiTxavTa<br />
saTaurebad miviCnevdi. erT-erTi aseTi<br />
saTauri gaiSifra <strong>da</strong> igi aRmoCn<strong>da</strong> pavle<br />
mociqulis epistole Tesalonikel-<br />
Ta mimarT,romelic ikiTxebo<strong>da</strong> aliluias<br />
Sesrulebis moTxovniT. <strong>da</strong>narCeni<br />
ormoci saTauris gaSifrva ukve drois,<br />
moTminebisa <strong>da</strong> „teqnikis“ saqme iyo.<br />
saTaurebis amokiTxvisa <strong>da</strong> ga-<br />
Sifvris Semdeg saWiro iyo sakiTxavebis<br />
identifikacia nacnob enebze arsebuli<br />
leqcionarebis sakiTxavebTan.<br />
albanuri teqstis is monakveTi, romelSic<br />
erTi <strong>da</strong> igive fraza cxrajer<br />
meordebo<strong>da</strong>, aRmoCn<strong>da</strong> nawyveti pavle<br />
mociqulis meore epistole<strong>da</strong>n (axali<br />
aRTqma), me-11 Tavis 25_27-e muxlebi. gamoirkva,<br />
rom qarTul, somxur <strong>da</strong> berZnul<br />
Sesatyvis teqstebSi gamoyenebuli<br />
leqsika zog SemTxvevaSi Tanxvdeba<br />
albanurs. aseT sityvebSi gamoyenebul<br />
grafemaTa (asoTa) fonemuri (bgeriTi)<br />
mniSvnelobis didi sizustiT <strong>da</strong>dgena<br />
Zneli aRar iyo. paralelurma teqstebma<br />
saSualeba momca, agreTve, <strong>da</strong>medgina<br />
albanuri enis ramdenime gramatikuli<br />
kategoria, ramac kvlav didi siaxlove<br />
miCvena Tanamedrove udiurTan.<br />
albanuri anbani grafikulad axlos<br />
aris qarTulTan, somxurTan <strong>da</strong><br />
77<br />
eTiopurTan. igi Sedgenili un<strong>da</strong> iyos<br />
palestinur samyaroSi. axali aRTqmi<strong>da</strong>n<br />
sakiTxavebi uCvenebs gansxvavebebs<br />
sxva enebze arsebul axali aRTqmis<br />
teqstebTan <strong>da</strong> a<strong>da</strong>sturebs, rom amierkavkasiis<br />
xalxTa enebze arsebuli bibliis<br />
teqstebis gareSe wmi<strong>da</strong> werilis<br />
arqetipis aRdgena ar iqneba srulyofili.<br />
albanuri leqcionaris gaSifvris<br />
Semdeg gaCn<strong>da</strong> Semdegi Teoriuli <strong>da</strong><br />
praqtikuli perspeqtivebi: udiur enas<br />
(saerTod mTis kavkasiis enebs) SesaZlebloba<br />
miecema Tavisi <strong>da</strong>mwerlobisaTvis<br />
diakritikuli niSnebiT <strong>da</strong>mZimebuli<br />
rusuli an laTinuri anbanis<br />
magier gamoiyenos albanuri, romlis<br />
TiToeuli grafema Seesatyviseba Ti-<br />
Toeul fonemas. SesaZlebeli gaxdeba<br />
aRdges udi xalxis saRvTismsaxuro ena<br />
albanuri leqsikis safuZvelze. aseTi<br />
gza imave dros ga<strong>da</strong>arCens udiur enas,<br />
romelic wiTel wignSi Setanil enaTa<br />
Soris iTvleba.<br />
mTis kavkasiuri enebis Se<strong>da</strong>rebiTi<br />
Seswavlisas gamoyenebuli iqneba erTaderTi<br />
uZvelesi samwerlobo ena _<br />
albanuri, rac SesaZleblobas miscems<br />
specialistebs dokumenturad Seamowmon<br />
arsebuli Teoriuli rekonstruqciebi<br />
<strong>da</strong> gacilebiT ufro Sors wavidnen<br />
istoriis siRrmeSi. meti sizustiT<br />
SegveZleba vilaparakoT albaneTis<br />
saxelmwifos ganviTarebis donis, misi<br />
teritoris farglebis, religiis, eTnikuri<br />
<strong>da</strong> enobrivi situaciisa <strong>da</strong> sxva<br />
problemebis Sesaxeb. SeiZleba iTqvas,<br />
rom gauSifrav <strong>da</strong>mwerlobaTa jer kidev<br />
arsebuli sakmao raodenoba XX<br />
saukuneSi erTiT kidev Semcir<strong>da</strong>. <strong>da</strong>mwerlobaTmcodneebs<br />
gaufarTovdebaT<br />
TavianTi kvlevis areali, radgan xelT<br />
eqnebaT kidev erTi anbanuri <strong>da</strong>mwerloba,<br />
romlis arsebobac maT icodnen,<br />
magram Teoriuli <strong>da</strong>skvnebisaTvis gamoyenebis<br />
saSualeba ar hqon<strong>da</strong>T somxur<br />
xelnawerSi Semonaxul anbanSi<br />
<strong>da</strong>Svebuli mravali Secdomis gamo.
albanuri teqstebis sruli saxiT<br />
(faqsimile, transkrifcia, Targmani,<br />
paraleluri teqsti, aRmoCenisa <strong>da</strong> ga-<br />
Sifvris istoria, gramatikuli aRwera,<br />
cnobebi albanuri <strong>da</strong>mwerlobisa <strong>da</strong><br />
albaneTis istoriis Sesaxeb) gamoqveynebas<br />
(savaraudoa, 2008 wlis bolos)<br />
udidesi mniSvneloba eqneba ara marto<br />
kavkasiologiis mravali <strong>da</strong>rgisaTvis,<br />
aramed, zoga<strong>da</strong>d, uZvelesi qristianuli<br />
mwerlobis Sesaswavlad. gamocemaze<br />
muSaobs mecnierTa jgufi (z. aleqsiZe,<br />
i. giperti, J.-p. mae, v. Sulce).<br />
<strong>da</strong>sasrul, min<strong>da</strong> erTxel kidev gavimeoro,rom<br />
<strong>sruliad</strong> <strong>saqarTvelos</strong> ka-<br />
Tolikos-patriarqis, uwmidesisa <strong>da</strong> unetaresis<br />
ilia meoris aqtiuri <strong>da</strong> uSualo<br />
monawileobis gareSe Cvens Taobas<br />
SesaZloa didxans araferi scodno<strong>da</strong><br />
sinis mTaze aRmoCenili saganZuris<br />
WeSmariti Rirebulebis Sesaxeb.<br />
78
uwmidesi <strong>da</strong> unetaresi patriarqi ilia II<br />
qarTveli eris sulierebis mfarveli<br />
SoTa nadiraSvili<br />
<strong>saqarTvelos</strong> kaTolikos-patriarqis,<br />
uwmidesisa <strong>da</strong> unetaresis ilia II<br />
moRvaweobis Sedegad <strong>saqarTvelos</strong> sulierebis<br />
ganviTarebaSi mniSvnelovani<br />
sasikeTo Zvrebi mox<strong>da</strong>.<br />
rogorc cnobilia, XX saukuneSi<br />
saqarTvelo mZime sulier <strong>da</strong> materialur<br />
pirobebSi cxovrob<strong>da</strong>. sabWoTa<br />
kavSirSi, sa<strong>da</strong>c saqarTvelo faqtobrivad<br />
koloniur mdgomareobaSi iyo,<br />
uxeSad irRveo<strong>da</strong> a<strong>da</strong>mianisa <strong>da</strong> eris<br />
uflebebi. gansakuTrebiT mZime mdgomareoba<br />
Seiqmna sulieri cxovrebis<br />
sferoSi. sarwmunoebisa <strong>da</strong> erovnuli<br />
interesebis <strong>da</strong>mcveli a<strong>da</strong>mianebis<br />
mimarT saxelmwifo sagangebo represiebs<br />
mimarTav<strong>da</strong>. aseT pirobebSi<br />
<strong>da</strong>iwyo patriarqma Tavisi moRvaweoba.<br />
man rwmeniT aRsavse gonivruli<br />
saqmianobiT qarTvel erSi gaaRviva<br />
<strong>da</strong> ganamtkica qristianul-marTlmadidebluri<br />
rwmena, raze<strong>da</strong>c agebuli<br />
iyo odiTganve qarTveli eris kultura<br />
<strong>da</strong> cnobiereba. patriarqis <strong>da</strong>msaxurebaa,<br />
rom dRes qarTveli xalxi<br />
masobrivad Semobrun<strong>da</strong> eklesiuri<br />
cxovrebisaken; xalxs gauCn<strong>da</strong> miswrafeba<br />
icxovros qristianul-mar-<br />
Tlmadidebluri moTxovnebis mixedviT.<br />
patriarqis moRvaweobiT aseTi<br />
rwmenis gavrceleba <strong>da</strong> ganmtkiceba<br />
drouli <strong>da</strong> saWiroa CvenTvis, radgan<br />
qarTveli xalxi dRes erovnuli saxelmwifos<br />
Camoyalibebis gzaze dgas.<br />
patriarqma didi wvlili Seitana<br />
<strong>da</strong>moukideblobis ideis ganmtkicebaSi,<br />
magram <strong>da</strong>moukideblobis mopovebis Semdeg<br />
verc erTma xelisuflebam qarTvel<br />
ers ver <strong>da</strong>usaxa Tavisufali erovnuli<br />
saxelmwifos aSenebis amocana, mizani,<br />
idea, rac qarTvel ers gaaerTianeb<strong>da</strong><br />
am amocanis Sesasruleblad.<br />
xelisuflebasa <strong>da</strong> a<strong>da</strong>mianebs gauCn<strong>da</strong>T<br />
kerZo miznebi <strong>da</strong> amocanebi,<br />
romelTa ganxorcielebis procesSi<br />
a<strong>da</strong>mianebi, calkeuli jgufebi <strong>da</strong> partiebi<br />
<strong>da</strong>upirispirdnen erTmaneTs, ris<br />
gamoc SeuZlebeli gax<strong>da</strong> Tavisufali<br />
erovnuli saxelmwifos aSeneba.<br />
patriarqma <strong>da</strong>iwyo moRvaweoba saer-<br />
To-erovnuli amocanis <strong>da</strong>saxvisaTvis,<br />
rac aucilebelia erovnuli saxelmwifos<br />
mSeneblobis <strong>da</strong>sawyebad. am<br />
mxriv, did mniSvnelobas iZens patriarqis<br />
moRvaweoba, ris Sedega<strong>da</strong>c Cvenma<br />
xalxma <strong>da</strong>iwyo religiur-kulturuli<br />
Zeglebis aRdgena <strong>da</strong> eklesiuri saqmianoba.<br />
<strong>da</strong>iwyo a<strong>da</strong>mianebs Soris <strong>da</strong>debiTi<br />
ganwyobilebebis Camoyalibeba <strong>da</strong><br />
es urTierTobebi ufro Semwynarebluri<br />
gax<strong>da</strong>.<br />
<strong>saqarTvelos</strong> istoriaSi cnobil<br />
saeklesio moRvaweTa saxelebi eklesiebis<br />
mSeneblobasTanaa <strong>da</strong>kavSirebuli.<br />
sagangebod un<strong>da</strong> aRiniSnos patriarq<br />
ilia II didi moRvaweoba axali<br />
saeklesio mSeneblobis saqmeSi. misi<br />
xelmZRvanelobiT aigo samebis ekle-<br />
79
80<br />
sia, romelic udidesi <strong>da</strong> brwyinvale<br />
nagebobaa. igi ukve did rols asrulebs<br />
xalxis sulieri gaerTianebis<br />
saqmeSi. TviT mSeneblobis procesic<br />
iqca qarTvelTa <strong>da</strong>axloebis <strong>da</strong> Tanam-<br />
Sromlobis arenad. masSi mravalma<br />
a<strong>da</strong>mianma Seitana garkveuli wvlili.<br />
rogorc patriarqma aRniSna,ar SeiZleba<br />
ar movixsenioT am saqmeSi didi qarTveli<br />
mecenati, romelmac Tavisi gvaris<br />
<strong>da</strong>saxelebac ar isurva. qarTveli<br />
eri didi madlierebiT <strong>da</strong> pativiscemiT<br />
aris ganmsWvaluli batoni biZina<br />
ivaniSvilis mimarT.<br />
eris cxovrebaSi patriarqis moRvaweoba<br />
mxolod saeklesio saqmianobiT<br />
ar amoiwureba. misi Sexedulebebi<br />
qarTveli xalxis cxovrebis wesis,<br />
pirovnebis aRzrdis, axalgazrdobis<br />
ganaTlebis <strong>da</strong>, saerTod, mecnierebis<br />
Sesaxeb did gavlenas axdens qarTveli<br />
eris sulier ganviTarebaze. es Sexedulebebi<br />
kargad aris warmodgenili patriarqis<br />
epistoleebSi, rac mis did<br />
erudiciaze miuTiTebs.<br />
Cven sagangebod gvin<strong>da</strong> aRvniSnoT<br />
patriarqis mosazrebebi aRzrdisa<br />
<strong>da</strong> swavlebis Sesaxeb, romelTa gaTvaliswineba<br />
aucilebelia saskolo<br />
swavla-aRzrdis procesSi. patriarqis<br />
azriT, skolaSi bavSvebs un<strong>da</strong><br />
SevumuSaoT analitikuri <strong>azrovneba</strong>,<br />
romlis safuZvelzec SesaZlebelia<br />
rTul socialur viTarebebSi<br />
garkveva <strong>da</strong> wamoWrili problemebis<br />
ga<strong>da</strong>wyveta. analitikuri <strong>azrovneba</strong><br />
movlenaTa mizezebisa <strong>da</strong> maTi mimdinareobis<br />
kanonzomierebaTa gagebis<br />
saSualebas iZleva. <strong>saqarTveloSi</strong>,<br />
samwuxarod, politikurma partiebma<br />
sakuTari Sexedulebebis <strong>da</strong>mcveli<br />
poziciuri <strong>azrovneba</strong> <strong>da</strong>amkvidres.<br />
am calmxrivi tendenciis <strong>da</strong>saZlevad<br />
analitikuri azrovnebis swavleba<br />
aris saWiro. patriarqis am miTiTebis<br />
safuZvelze Camoyalib<strong>da</strong> fsiqolog-<br />
Ta jgufi, romelmac ga<strong>da</strong>wyvita maswavleblebisaTvis<br />
Seeqmna analitikuri<br />
azrovnebis swavlebis meToduri<br />
saxelmZRvanelo. masSi <strong>da</strong>lagebuli<br />
iqneba Semecnebis unarebis ganviTarebis<br />
<strong>da</strong> analitikuri azrovnebis<br />
swavlebis meTodebi. gar<strong>da</strong> amisa, moswavleTaTvis<br />
Sedgenili iqneba azrovnebis<br />
<strong>da</strong>uflebisa <strong>da</strong> gavarjiSebis<br />
saxelmZRvanelo.<br />
patriarqma aRniSna isic, rom axalgazrdebis<br />
aRzrdis saqmeSi didi<br />
rolis Sesruleba SeuZlia ganwyobis<br />
Teorias; misi gamoyenebiT Cven Segvi-<br />
Zlia <strong>da</strong>debiTi ganwyobebi SevuqmnaT<br />
a<strong>da</strong>mianebs maRali, moraluri Rirebulebebis<br />
mimarT.<br />
gansakuTrebul rols asrulebs patriarqi<br />
<strong>saqarTveloSi</strong> narkomaniis winaaRmdeg<br />
brZolaSi.<br />
narkomania didi ubedurebaa, romelic<br />
Tavs <strong>da</strong>aty<strong>da</strong> kacobriobas. misi<br />
SesaZlo tragikuli Sedegebi jer<br />
kidev bolomde ar aris gacnobierebuli.<br />
narkomans zogi avadmyofad Tvlis,<br />
zogi _ kriminalad. swori ar<br />
iqneba narkomanis mxolod avadmyofad<br />
an mxolod <strong>da</strong>mnaSaved CaTvla. kibo-<br />
Ti <strong>da</strong> tifiT a<strong>da</strong>miani misi survilisa<br />
<strong>da</strong> nebis gareSe avaddeba. narkomaniiT<br />
<strong>da</strong>avadebaSi ki Tavad individs<br />
Seaqvs wvlili. Cveulebrivad, a<strong>da</strong>miani<br />
Tavisi survilis gareSe am seniT<br />
ar avaddeba. man TviTon gamoiwvia<br />
es seni _ is eSmakis msaxuri gax<strong>da</strong>,<br />
riTac xSirad prestiJuli a<strong>da</strong>mianis<br />
rols asrulebs; avrcelebs am sens<br />
sazogadoebaSi <strong>da</strong> borotebis samsaxurSi<br />
dgeba. sazogadoebam un<strong>da</strong> gamonaxos<br />
narkomaniis winaaRmdeg brZolis<br />
efeqturi formebi, raTa <strong>da</strong>icvas<br />
narkomanis sicocxle <strong>da</strong> suliereba.<br />
aseve sazogadoebam un<strong>da</strong> <strong>da</strong>icvas Tavi<br />
am senis gamavrceleblebisagan.<br />
narkomaniam katastrofulad farTo<br />
gavrceleba pova msoflioSi. <strong>saqarTveloSi</strong><br />
narkomanTa Tavzar<strong>da</strong>mcem ricxvs<br />
asaxeleben. mis winaaRmdeg sabrZolvelad<br />
erisa <strong>da</strong> mTeli materialuri <strong>da</strong><br />
sulieri Zalebis Cabma aris saWiro.
patriarqma narkomaniis winaaRmdeg<br />
seriozuli muSaoba <strong>da</strong>iwyo, masTan sabrZolvelad<br />
saTanado samecniero <strong>da</strong><br />
sazogadoebrivi organizaciebi Car-<br />
To. patriarqis inteleqtualuri <strong>da</strong><br />
materialuri <strong>da</strong>xmarebis wyalobiT<br />
aRniSnulma organizaciebma narkomaniis<br />
winaaRmdeg seriozuli muSaoba<br />
<strong>da</strong>iwyes.<br />
aRmoCn<strong>da</strong>, rom narkomaniis winaaRmdeg<br />
brZola sami mimarTulebiT aris<br />
saWiro:<br />
1. narkomaniis winaaRmdeg muSaoba<br />
warmatebiT ver <strong>da</strong>mTavrdeba, Tu xelisufleba<br />
intensiurad ar CaerTveba<br />
am saqmianobaSi. saWiroa kanonebis ukiduresi<br />
gamkacreba narkotikebis gamavrceleblebis<br />
winaaRmdeg. fsiqologebma<br />
sazogadoebas un<strong>da</strong> SeumuSaon<br />
uaryofiTi ganwyoba, siZulvili narkotikebis<br />
gamavrceleblebis mimarT.<br />
am mimarTulebiT garkveuli programebi<br />
muSavdeba. saWiroa maTi gafar-<br />
Toeba.<br />
2. seriozuli muSaobaa saWiro Tvi-<br />
Ton narkomanebTan. maT sul ufro<br />
uZneldebaT sazogadoebrivi cxovreba,<br />
samsaxurebrivi movaleobis Sesruleba<br />
<strong>da</strong> narkotikebis SeZena. aseTi vi-<br />
Tareba ki maT kriminalisken ubiZgebs.<br />
maTi mkurnaloba garkveul reJimSi<br />
cxovrebas moiTxovs, raze<strong>da</strong>c narkomanTa<br />
mcire raodenoba Tanxmdeba. maT<br />
un<strong>da</strong> SevuqmnaT saTanado ganwyoba,<br />
Tavad CaerTon Tavis mkurnalobaSi.<br />
sazogadoebaSi un<strong>da</strong> SemuSavdes narkomanebisadmi<br />
ambivalenturi, ormagi<br />
<strong>da</strong>mokidebuleba: TanagrZnoba misi<br />
pirovnebisadmi, romelic Sepyrobilia<br />
borotebis msaxuris, satanis, mier <strong>da</strong><br />
siZulvili misi pirovnebis im aspeqtis<br />
mimarT, romelic Tanxmdeba borotebas-<br />
Tan TanamSromlobas. narkomani ava<strong>da</strong>a,<br />
romelsac gankurneba, Svela un<strong>da</strong>, <strong>da</strong><br />
is <strong>da</strong>mnaSavec aris _ borotebas emsaxureba,<br />
ar ibrZvis misgan gansaTavisufleblad<br />
<strong>da</strong> sxvebsac abams am ubedurebaSi.<br />
81<br />
3. rogorc vTqviT, axalgazrdobis<br />
garkveul nawils narkomanoba erTgvar<br />
prestiJul saqmianobad miaCnia. axalgazrdobis<br />
erT nawils narkotikebis<br />
gasinjvis interesi aqvs; maTSi arsebobs<br />
imedi imisa, rom roca moindomeben,<br />
masze uars ityvian. aseTi mc<strong>da</strong>ri<br />
Sexedulebebi narkomaniis winaaRmdeg<br />
brZolas abrkolebs.<br />
fsiqologebma <strong>da</strong> aRzrdis specialistebma<br />
un<strong>da</strong> gamoimuSaon specialuri<br />
meTodebi, romelTa <strong>da</strong>xmarebiT<br />
axalgazrdebs SeumuSaveben mkve-<br />
Tr uaryofiT ganwyobas narkotikebisa<br />
<strong>da</strong> narkomanebis mimarT. am ganwyobebSi<br />
dominirebuli un<strong>da</strong> iyos siZulvili<br />
<strong>da</strong> zizRi narkotikebisa <strong>da</strong> narkomanebis<br />
mimarT. sulac ar aris saWiro<br />
axalgazrdobaSi narkomanisadmi, rogorc<br />
avadmyofisadmi TanagrZnobisa<br />
<strong>da</strong> Sewynarebis gancdis gamomuSaveba.<br />
patriarqis <strong>da</strong>valebiT <strong>da</strong> <strong>da</strong>xmarebiT<br />
ukve tardeba garkveuli muSaoba<br />
fsiqologebisa <strong>da</strong> fsiqoTerapevtebis<br />
mier narkomaniis winaaRmdeg.<br />
patriarqis didi moRvaweobis safuZvelze<br />
CvenSi sul ufro mtkicdeba pativiscema<br />
sarwmunoebisadmi, romelic<br />
a<strong>da</strong>mianis sulierebas emsaxureba. amave<br />
dros patriarqis moRvaweobis Sedegad<br />
sul ufro izrdeba CvenSi samSoblos,<br />
qarTveli eris ganviTarebisa <strong>da</strong> ganmtkicebis<br />
moTxovnileba.<br />
qarTveli eri erovnuli saxelmwifos<br />
aSenebis Znel gzas adgas.<br />
yoveli eri qmnis <strong>da</strong> inaxavs codnasa<br />
<strong>da</strong> Tavis kulturas, rac aucilebelia<br />
a<strong>da</strong>mianTa socialuri cxovrebis organizaciisaTvis.<br />
momavali Taobebi euflebian<br />
<strong>da</strong> aviTareben mas. ase iqmneba<br />
garemo,socialuri pirobebi pirovneba-<br />
Ta Sinagani Zalebisa <strong>da</strong> SesaZleblobebis<br />
realizaciisaTvis. monur, feo<strong>da</strong>lur,<br />
diqtatorul <strong>da</strong> sabazro principebze<br />
agebul sazogadoebebSi ver<br />
moxerx<strong>da</strong> a<strong>da</strong>mianTa idealebis ganxorcieleba.<br />
magram a<strong>da</strong>mianTa miswrafeba<br />
gonivruli <strong>da</strong> moraluri cxovrebisak-
82<br />
en sul ufro izrdeba. am miznebis misaRwevad<br />
aucilebelia im uflebebisa<br />
<strong>da</strong> movaleobebis naTelyofa <strong>da</strong> aRiareba,<br />
romlebic a<strong>da</strong>mianebs <strong>da</strong> erebs,<br />
rogorc sulier subieqtebs, moekiTxebaT.<br />
didi erebi dResac ver ganTavisufldnen<br />
imperiuli ambiciebisagan. es<br />
badebs mtrobas erebs Soris <strong>da</strong> erebs<br />
SigniT _ a<strong>da</strong>mianebs Soris.<br />
dRes kacobriobis istoriaSi erTgvari<br />
Semobruneba mox<strong>da</strong>: <strong>da</strong>moukidebeli<br />
<strong>da</strong> Tavisufali erovnuli saxelmwifoebis<br />
Camoyalibebis procesi <strong>da</strong>iwyo.<br />
isini didi siZnelis winaSe aRmoCndnen.<br />
saqarTveloc swored aseTi siZnelis<br />
winaSe dgas. msoflios <strong>da</strong>moukidebeli<br />
<strong>da</strong> Tavisufali qveynebis sistemaSi<br />
CarTva didi sirTuleebis ga<strong>da</strong>laxvas<br />
moiTxovs. am sirTuleebis <strong>da</strong>ZlevisaTvis<br />
<strong>da</strong>moukideblobis mopoveba ar aris<br />
sakmarisi. <strong>da</strong>moukidebloba jer kidev<br />
ar aris Tavisufleba. fsiqologebisTvis<br />
kargad aris cnobili, rom bavSvi<br />
<strong>da</strong>badebis Semdeg <strong>da</strong>moukidebeli organizmi<br />
xdeba, magram is jer kidev<br />
ar aris Tavisufali arseba. Tavisuflebis<br />
miRweva mas 16_17 wlis asakSi<br />
SeuZlia, rodesac man Tavad un<strong>da</strong> air-<br />
Cios cxovrebis wesi, romelsac is Seasrulebs<br />
<strong>da</strong> romelzec is pasuxismgeblobas<br />
aiRebs. aseTsave mdgomareoba-<br />
Sia eri. <strong>da</strong>moukideblobis mopovebis<br />
Semdeg man Tavad un<strong>da</strong> SeZlos Seqmnas<br />
Tavisi arsebobis pirobebi, airCios<br />
Tavisi cxovrebis wesi, <strong>da</strong>amyaros sxva<br />
erebTan TanamSromluri urTierToba,<br />
gaiTvaliswinos Tavisi <strong>da</strong> masTan urTierTobaSi<br />
myofi eri-saxelmwifoebis<br />
ufleba-movaleobebi, pasuxi agos Tavis<br />
moqmedebebze.<br />
aRmoCn<strong>da</strong>, rom <strong>da</strong>moukidebloba Zalian<br />
mZimea. am gzis gavlis Semdeg eri<br />
yalibdeba Tavisufal erovnul saxelmwifod,<br />
subieqtad, Tavisufal sulier<br />
arsebad. amitom a<strong>da</strong>mianebi gaurbian<br />
<strong>da</strong>moukideblobas <strong>da</strong> ara Tavisuflebas,<br />
rogorc es froms egona.<br />
<strong>da</strong>dgin<strong>da</strong>, rom <strong>da</strong>moukideblobisagan<br />
gaqcevis oTxi gza arsebobs:<br />
pirveli _ ukan, Zveli patronisaken<br />
<strong>da</strong>bruneba; meore _ axali patronis<br />
Zieba; mesame _ nevrozuli fusfusi,<br />
riTac a<strong>da</strong>mianebi Tavisuflebis iluzias<br />
iqmnian. bolo 17 wlis manZilze<br />
Cven samive gza ukve vcadeT, meoTxes,<br />
Tavisuflebisaken mimaval gzas, jer<br />
kidev ver <strong>da</strong>vadeqiT.<br />
erT dros Cveni xelisufleba ukan<br />
<strong>da</strong>brunebas cdilob<strong>da</strong>. miRebulad iTvlebo<strong>da</strong><br />
debuleba: `<strong>saqarTvelos</strong> ruseTis<br />
gareSe cxovreba ar SeuZlia~.<br />
SemdgomSi axali patronis Ziebis<br />
periodi <strong>da</strong>iwyo; miiCneo<strong>da</strong>, rom Cven<br />
axali patronis mfarvelobis qveS<br />
un<strong>da</strong> SevsuliyaviT, aqtualuri gax<strong>da</strong><br />
debuleba: `<strong>saqarTvelos</strong> evropisa <strong>da</strong><br />
amerikis mfarvelobis gareSe cxovreba<br />
ar SeuZlia~. <strong>da</strong>iwyo `nevrozuli<br />
fusfusi~. Cven Tavisufali saxelmwifo<br />
rom gavxdeT, un<strong>da</strong> aRvadginoT<br />
`abreSumis gza~, saqarTveloze un<strong>da</strong><br />
gavataroT navTobisa <strong>da</strong> gazis milebi,<br />
gzebi, un<strong>da</strong> <strong>da</strong>vemsgavsoT ganviTarebul<br />
saxelmwifoebs; aqamde arsebulma<br />
verc erTma xelisuflebam qveyanas<br />
ver <strong>da</strong>usaxa erTiani erovnuli mizani,<br />
rac gaaerTianeb<strong>da</strong> qarTvel ers Tavisufali<br />
saxelmwifos mSeneblobis<br />
saqmeSi. ra miznebisa <strong>da</strong> amocanebis<br />
<strong>da</strong>saxvaa amisaTvis saWiro? Cem mier<br />
uxerxulia am sakiTxebze msjeloba,<br />
magram zoga<strong>da</strong>d mainc vityvi: <strong>saqarTvelos</strong><br />
xelisuflebam un<strong>da</strong> gamonaxos<br />
<strong>saqarTvelos</strong>Tvis prioritetuli<br />
<strong>da</strong>rgebi, romelTa ganviTarebis<br />
safuZvelze Cven gavxdebiT erovnuli<br />
saxelmwifo. eseni Semdegia: erovnuli<br />
mrewveloba <strong>da</strong> soflis meurneoba,<br />
erovnuli ganaTleba <strong>da</strong> kultura.<br />
erovnul kulturaSi vgulisxmob<br />
literaturas, musikas, Teatrs, kinos<br />
<strong>da</strong> sxva<strong>da</strong>sxva saxis SemoqmedebiT<br />
saqmianobas. saWiroa ganviTardes<br />
mecniereba, jan<strong>da</strong>cva, sazogadoebrivi<br />
usafrTxoeba <strong>da</strong> samxedro saqme.<br />
aseT viTarebaSi yuradRebiT un<strong>da</strong>
movekidoT patriarqis <strong>da</strong>rigebas, rom<br />
Cveni qveynis saxelmwifod Camoyalibebis<br />
procesSi yvelaze didi Rirebuleba<br />
RmerTs, ersa <strong>da</strong> a<strong>da</strong>mians eni-<br />
Weba. igi Tavis sulier moRvaweobasa<br />
<strong>da</strong> praqtikul saqmianobaSi warmatebiT<br />
amkvidrebs aRniSnul Sexedulebas.<br />
qarTveli xalxi didi mowiwebiT<br />
gamoxatavs Tavis siyvaruls <strong>saqarTvelos</strong><br />
kaTolikos-patriarqis,uwmidesisa<br />
<strong>da</strong> unetaresis ilia II mimarT. usurvebs<br />
mas xangrZliv sicocxles, raTa kidev<br />
didxans emsaxuros Cveni qveynis sulieri<br />
zrdisa <strong>da</strong> ganviTarebis saqmes.<br />
83
swored amitom saxelisuflo Zalebs<br />
ar sur<strong>da</strong>T, rom eklesiis saTaveSi ase-<br />
Ti pirovneba mosuliyo. did WidilSi<br />
ilia SiolaSvilis kandi<strong>da</strong>turam sabolood<br />
gaimarjva. Znelia Tqma, ra Zalebma<br />
imoqmedes, magram am saqmeSi rom<br />
ga<strong>da</strong>mwyveti uflis neba iyo, es u<strong>da</strong>voa.<br />
saerTo ganukiTxaobisa <strong>da</strong> urwmunoebis<br />
pirobebSi qveyanaSi naTeli adgili<br />
un<strong>da</strong> yofiliyo. ufalma sabolood<br />
ar gawira RvTismSoblis wilxvedri<br />
saqarTvelo.<br />
ilia II kurTxevamde <strong>saqarTveloSi</strong><br />
eklesias mcirericxovani mrevli hyav<strong>da</strong>.<br />
magram mis intronizacias sveticxovlis<br />
taZarSi bevri xalxi <strong>da</strong>eswro,<br />
eklesia <strong>da</strong> sveticxovlis ezo<br />
xalxiT iyo savse, morwmuneebiT, sanaxaobis<br />
moyvarulebiTa <strong>da</strong> saTanado organoTa<br />
TanamSromlebis didi raodenobiT.<br />
kurTxevis dros ilia II TiTqos na-<br />
Tels afrqvev<strong>da</strong>. Cem siaxloves mdgomi<br />
Cemi kargi nacnobi aTeistebi gakvirvebas<br />
ver malavdnen.<br />
ilia II aRsaydrebi<strong>da</strong>n eklesiaSi<br />
mlocvelTa ricxvma Tan<strong>da</strong>Tan imata.<br />
intronizaciis erTi wlisTavze ukve<br />
mcxeTis misadgomebi<strong>da</strong>n aRar iyo<br />
xalxis teva. eklesiaSi axalgazrdoba<br />
momravl<strong>da</strong>, ZiriTa<strong>da</strong>d gogonebi, gulze<br />
jvriT, magram iyvnen ymawvilebic. wirvis<br />
dros eklesiaSi teva aRar iyo. uwmidesis,<br />
ilia II madli moefina saqamariam<br />
lorTqifaniZe<br />
patriarqi <strong>da</strong> morwmuneni<br />
Cems Taobas <strong>saqarTvelos</strong> istoriis<br />
erT-erT umZimes dros ergo cxovreba.<br />
komunisturi totalitaruli reJimis<br />
represiebis viTarebaSi, sarwmunoebis,<br />
eklesiis msaxurTa devnis, eklesiaTa<br />
<strong>da</strong>rbevis, urwmunoebis sayovelTao<br />
<strong>da</strong>nergvisaTvis brZolis pirobebSi<br />
Taobebi izrdebodnen <strong>da</strong> gaizardnen<br />
aTeistebad.<br />
qarTuli eklesia Cveni inteligenciis<br />
mcirericxovani warmomadgenlebis,<br />
sakmaod mcirericxovani morwmune<br />
mrevlis mxar<strong>da</strong>WeriT, eklesiis<br />
msaxurTa Tav<strong>da</strong>debiTa <strong>da</strong> simtkiciT<br />
mainc idga fexze <strong>da</strong> erTgulad icav<strong>da</strong><br />
Tavis principebs, sakuTar arsebobas,<br />
cdilob<strong>da</strong> ga<strong>da</strong>erCina eri ga<strong>da</strong>gvarebisagan.<br />
miuxe<strong>da</strong>vad sastiki devnisa,qarTulma<br />
eklesiam, kaTolikos-patriarqebma,<br />
rigiTma <strong>da</strong> maRali donis msaxurebma<br />
<strong>da</strong>icves qarTuli eklesiis Rirseba.<br />
1977 wels gar<strong>da</strong>icvala kaTolikospatriarqi<br />
<strong>da</strong>viT V, romelic 1972 wli<strong>da</strong>n<br />
iyo Cveni eklesiis uzenaesi xelisufali.<br />
<strong>da</strong>dga patriarqis `arCevis~<br />
sakiTxi, rac faqtobrivad samTavrobo<br />
doneze wydebo<strong>da</strong>. qarTuli inteligenciis<br />
mcirericxovani jgufi cxumafxazeTis<br />
mitropolits ilia SiolaSvils<br />
uWer<strong>da</strong> mxars. mas icnobdnen<br />
rogorc ganaTlebul, xalxisa <strong>da</strong> rwmenisaTvis<br />
Tav<strong>da</strong>debul pirovnebas, mas<br />
ukve didi saxeli hqon<strong>da</strong> moxveWili.<br />
84
Tvelos, xalxi eklesiisaken, rwmenisaken<br />
mobrun<strong>da</strong>. ar iyo advili aTeuli<br />
wlebis manZilze Seqmnili zRurblis<br />
ga<strong>da</strong>laxva. es zRurbli qarTvel xalxs<br />
ilis II madlma ga<strong>da</strong>alaxvina.<br />
zogi skeptikosi eWvs gamoTqvam<strong>da</strong>,<br />
rom axalgazrdobis nawili fexis<br />
xmas ahyva. ar aris gamoricxuli, rom<br />
eklesiaSi misulTa Soris aTeistebic,<br />
saerTo gatacebas ayolilebic iyvnen,<br />
magram Tan<strong>da</strong>Tan isinic Seicnobdnen<br />
rwmenis madls, maTi Svilebi, SviliSvilebi<br />
eklesiurad,morwmuneebad gaizrdebodnen.<br />
wirvis, didi saeklesio dResaswaulebis<br />
dros, eklesiaSi yovelTvis<br />
iyvnen garkveul samsaxurTa warmomadgenlebi.<br />
kargad viciT, rogor<br />
ibarebdnen axalgazrdebs,emuqrebodnen<br />
kidec, magram ukve am rwmenis amoZirkva<br />
SeuZlebeli iyo <strong>da</strong> am SemobrunebaSi<br />
udidesi Rvawli patriarqs miuZRvis.<br />
gaxSir<strong>da</strong> jvriswerebi, bavSvebs ukve,<br />
rogorc wesi, yvela naTlav<strong>da</strong>. <strong>da</strong> es<br />
yvelaferi jer kidev komunisturi re-<br />
Jimis dros xdebo<strong>da</strong>.<br />
eri imediT Sescqero<strong>da</strong> <strong>da</strong> Sescqeris<br />
uwmidessa <strong>da</strong> unetaress. mis<br />
locvas auracxeli xalxi eswreba, eswrafvian<br />
misi `epistoleebis~ mosmenas<br />
<strong>da</strong> wakiTxvas,radgan maTSi qveynis momavlis<br />
imeds xe<strong>da</strong>ven. aTeisti qarTveloba<br />
morwmune erad Camoyalib<strong>da</strong>. yvela<br />
marTlmadidebel qarTvels uwmidesisa<br />
<strong>da</strong> unetaresis ilia II didi imedi aqvs.<br />
ufali iyos ilia II <strong>da</strong> Cveni Semwe.<br />
85
mama giorgi zvia<strong>da</strong>Ze<br />
Jami Senebisa...<br />
<strong>sruliad</strong> <strong>saqarTvelos</strong> kaTolikospatriarqis,<br />
uwmidesisa <strong>da</strong> unetaresis<br />
ilia II Rvawli uaRresad mravalferovani<br />
<strong>da</strong> nayofieria. albaT SeuZlebelia<br />
im <strong>da</strong>msaxurebis zedmiwevniT aRnusxva<br />
<strong>da</strong> gadmocema, romlis aRsrulebac<br />
<strong>saqarTvelos</strong> eklesiis mwyemsmTavaris<br />
maRali sulierebis, ganaTlebis,<br />
gonierebisa <strong>da</strong> sibrZnis Sedegad gax<strong>da</strong><br />
SesaZlebeli. kaTolikos-patriarqis<br />
moRvaweoba mxolod imiT ar amoiwureba,<br />
rac dRes yvelasTvis xelSesaxebi<br />
<strong>da</strong> cxadia. masSi bevri ram aris iseTi,<br />
rasac udidesi mniSvneloba aqvs Cveni<br />
sulierebisa <strong>da</strong> aRorZinebisTvis, Tumca,<br />
Cveulebriv, aseTi Rvawli materialuri<br />
TvaliT ar ixilveba <strong>da</strong> mxolod RvTisTvis<br />
aris sacnauri. misi uwmidesobis patriarqobis<br />
oc<strong>da</strong>aTwliani moRvaweoba<br />
86<br />
erTgvari mowameobaa, ramac <strong>da</strong>sabami<br />
misca Cveni xalxis sulier feriscvalebas,<br />
eklesiurobisagan gaucxoebuli<br />
qarTveli eris kvlav eklesiis wiaRSi<br />
<strong>da</strong>brunebas, rac mxolod <strong>da</strong> mxolod<br />
patriarqis udidesi ZalisxmeviTa <strong>da</strong><br />
pirovnuli magaliTiT gax<strong>da</strong> SesaZlebeli.<br />
yvelasTvis cnobilia, Tu ra mniSvneloba<br />
hqon<strong>da</strong> Cveni eklesiisa <strong>da</strong> erisaTvis<br />
Tbilisis sasuliero akademiis<br />
<strong>da</strong>fuZnebas, romlis gareSec warmoudgeneli<br />
iqnebo<strong>da</strong> qarTuli saRvTismetyvelo<br />
azrovnebis aRorZineba <strong>da</strong> ganviTareba,<br />
an, Tun<strong>da</strong>c, _ gelaTis akademiis<br />
amoqmedebas, gelaTis mecnierebaTa<br />
akademiis <strong>da</strong>fuZnebas; sasuliero saswavleblebisa<br />
<strong>da</strong> samrevlo skolebis<br />
gaxsnas qveynis sxva<strong>da</strong>sxva regionSi;<br />
eklesia-monastrebis aRdgenasa <strong>da</strong> aRm-<br />
Seneblobas; eparqiebis gamravlebasa<br />
<strong>da</strong> axali mRvdelmTavrebis kurTxevas;<br />
axali wmin<strong>da</strong>nebis kanonizacias;<br />
saRvTismetyvelo literaturis gamocemas;<br />
sapatriarqoSi sxva<strong>da</strong>sxva umniSvnelovanesi<br />
samsaxuris Seqmnas, rac<br />
miznad isaxavs eklesiis aRorZinebas;<br />
wmi<strong>da</strong> samebis taZris agebas, rac erTgvari<br />
gvirgvinia <strong>saqarTvelos</strong> kaTolikos-patriarqis<br />
moRvaweobisa.<br />
erTmniSvnelovnad SeiZleba iTqvas,<br />
rom gansakuTrebuli mniSvneloba<br />
hqon<strong>da</strong> sulierebis, kulturisa <strong>da</strong> mecnierebis<br />
aRorZinebisa <strong>da</strong> ganviTarebis<br />
<strong>sruliad</strong> <strong>saqarTvelos</strong> kaTolikos-patriarqis<br />
saerTaSoriso saqvelmoqmedo<br />
fondis <strong>da</strong>fuZnebas.<br />
rogorc uwmidesi patriarqi Tavis<br />
erT-erT epistoleSi aRniSnavs: `saqarTvelo<br />
mxolod maSin ga<strong>da</strong>rCeba <strong>da</strong> <strong>da</strong>imkvidrebs<br />
Rirseul adgils msoflioSi,<br />
Tu igi Tavis tradiciebze <strong>da</strong>yrdnobiT<br />
Seqmnis Tanamedrove teqnologiebsa <strong>da</strong><br />
miRwevebze <strong>da</strong>fuZnebul qarTul saxelmwifos.<br />
am orive pirobis Sesruleba<br />
metad mniSvnelovania Cveni arsebobisa<br />
<strong>da</strong> Semdgomi ganviTarebisaTvis. Tun<strong>da</strong>c<br />
erT-erTi maTganis mokleba umZimesi<br />
Sedegis momtani iqneba qveynisaTvis~<br />
(saaRdgomo epistole. 23 aprili,<br />
2006 weli).<br />
patriarqis fondi <strong>da</strong>fuZn<strong>da</strong> 2005<br />
wlis 8 Tebervals, samebis sakaTedro
taZarSi, rodesac wmi<strong>da</strong> eklesia <strong>da</strong><br />
<strong>sruliad</strong> saqarTvelo sazeimod aRniSnavdnen<br />
<strong>da</strong>viT aRmaSeneblis xsenebis<br />
dRes.<br />
misma uwmidesobam am dResTan <strong>da</strong>kavSirebiT<br />
sagangebod aRniSna: `dRes<br />
aris gansakuTrebuli, istoriuli<br />
dRe. dRes fuZndeba <strong>sruliad</strong> <strong>saqarTvelos</strong><br />
kaTolikos-patriarqis fondi,<br />
romelsac didi mniSvneloba eqneba<br />
<strong>saqarTvelos</strong>aTvis. es iqneba is fondi,<br />
romlis saqmianobaSic monawileobis<br />
miReba SeeZleba nebismier a<strong>da</strong>mians,<br />
miuxe<strong>da</strong>vad misi religiuri <strong>da</strong><br />
erovnuli kuTvnilebisa. es iqneba is<br />
fondi, romelic Zalisxmevas ar <strong>da</strong>i-<br />
Surebs, raTa ganamtkicos erovnuli <strong>da</strong><br />
saxelmwifoebrivi <strong>azrovneba</strong>; Cven un<strong>da</strong><br />
vicodeT vina varT, vin viyaviT an vin<br />
un<strong>da</strong> viyoT...<br />
es fondi izrunebs ara marto sulierebis<br />
ganmtkicebisTvis, aramed<br />
kulturisa <strong>da</strong> mecnierebis aRorZinebisa<br />
<strong>da</strong> ganviTarebisTvis, rasac udidesi<br />
mniSvneloba aqvs <strong>saqarTvelos</strong> momavlisaTvis.<br />
amitom, Cven gveqneba Zalian<br />
mWidro kavSiri Cvens mecnierebaTa akademiasTan,<br />
Cvens universitetebTan,umaRles<br />
saswavleblebTan <strong>da</strong> yvelafers<br />
gavakeTebT imisaTvis, rom mecnierebs<br />
<strong>da</strong>vexmaroT. magram mTavari mainc is<br />
aris, rom erovnuli <strong>da</strong> saxelmwifoebrivi<br />
<strong>azrovneba</strong> ganmtkicdes CvenSi.~<br />
bunebrivia, fondis <strong>da</strong>fuZnebasTan<br />
87<br />
erTad Seiqmna debuleba, romelSic<br />
gaTvaliswinebul iqna yvela mniSvnelovani<br />
sakiTxi, rac uSualod ukav-<br />
Sirdeba fondis muSaobis organizaciasa<br />
<strong>da</strong> struqturas. fondis saqmianobas,<br />
<strong>sruliad</strong> <strong>saqarTvelos</strong> kaTolikos-patriarqis<br />
TavmjdomareobiT,warmarTavs<br />
mmarTveli sabWo, romlis SemadgenlobaSi<br />
Sedian: <strong>sruliad</strong> <strong>saqarTvelos</strong><br />
kaTolikos-patriarqis qorepiskoposi,<br />
mitropoliti Teodore (WuaZe), mwerali<br />
guram doCanaSvili, <strong>saqarTvelos</strong><br />
saxalxo artisti anzor erqomaiSvili,<br />
xelovnebaTmcodneobis doqtori rusu<strong>da</strong>n<br />
lorTqifaniZe, akademikosi SoTa<br />
nadiraSvili, <strong>saqarTvelos</strong> saxalxo<br />
artisti, kompozitori biZina kvernaZe,<br />
<strong>saqarTvelos</strong> mecnierebaTa erovnuli<br />
akademiis prezidenti Tamaz gamyreliZe,<br />
akademikosi <strong>da</strong>viT musxeliSvili, xuTgzis<br />
msoflio <strong>da</strong> qalTa olimpiadebis<br />
TerTmetgzis Cempioni WadrakSi nona<br />
gafrin<strong>da</strong>Svili, kavSiri `nacionaluri<br />
lobis~ xelmZRvaneli giorgi andriaZe,<br />
mxatvari rusu<strong>da</strong>n fetviaSvili, xelovnebaTmcodne<br />
rusu<strong>da</strong>n yenia.<br />
<strong>saqarTvelos</strong> kaTolikos-patriarqma<br />
qarTuli saxelmwifoebriobisadmi<br />
xelSewyoba <strong>da</strong> Tanadgoma fondis moRvaweobis<br />
umTavres prioritetad miiCnia<br />
<strong>da</strong>, Sesabamisad, yoveli warmodgenili<br />
proeqtis ganxilvisas mxedvelobaSi<br />
miiReba is, Tu ramdenad mniSvnelovania<br />
ama Tu im proeqtis ganxorcieleba<br />
sulierebis, kulturisa <strong>da</strong> mecnierebis<br />
ganviTarebisTvis. sxdomebs, romlebic<br />
TveSi erTxel imarTeba, Tavad kaTolikos-partiarqi<br />
warmarTavs, romelic<br />
ama Tu im proeqtis safuZvliani ganxilvis<br />
Semdgom,mmarTveli sabWos wevrebTan<br />
erTad iRebs ga<strong>da</strong>wyvetilebas misi<br />
<strong>da</strong>finansebis Sesaxeb. saWiroebis Sem-<br />
TxvevaSi <strong>saqarTvelos</strong> kaTolikos-patriarqi<br />
sabWos sxdomaze iwvevs mxar<strong>da</strong>Werili<br />
proeqtebis avtorebs, raTa<br />
Tavad maTgan moisminos amomwuravi<br />
informacia proeqtis mizan<strong>da</strong>saxulobisa<br />
<strong>da</strong> misi ganxorcielebis saSualebebis<br />
Sesaxeb. patriarqis fondTan arsebobs<br />
droebiTi komisiebi, romlebic<br />
saWiroebis SemTxvevaSi fondis mmarTvel<br />
sabWos uzrunvelyofen kompetenturi<br />
rekomen<strong>da</strong>ciebiTa <strong>da</strong> <strong>da</strong>skvnebiT.<br />
<strong>saqarTvelos</strong> kaTolikos-patriarqma<br />
saTanadod Seafasa qveyanaSi arsebuli<br />
umwvavesi viTareba, rac narkomanias<br />
ukavSirdeba <strong>da</strong> mis winaaRmdeg brZola<br />
fondis erT-erT umTavres prioritetad<br />
gamoacxa<strong>da</strong>.<br />
am mizniT, d. uznaZis fsiqologiis<br />
institutis mecnierTa jgufis mier es<br />
sakiTxi mecnierulad iqna Seswavlili.
aseve garkveuli samuSao Sesrul<strong>da</strong> narkomaniis<br />
mimarT sazogadoebis <strong>da</strong>mokidebulebis<br />
gamosavlenad (2005 w.).<br />
kvlevis monacemebze <strong>da</strong>yrdnobiT<br />
SemuSav<strong>da</strong> sazogadoebaSi antinarkotikuli<br />
ganwyobis Seqmnis gegma <strong>da</strong> Seiqmna<br />
fondTan arsebuli antinarkotikuli<br />
centri (2006 w.), romlis umTavres amocanas<br />
warmoadgens narkomaniis winaaRmdeg<br />
brZolis prevenciuli midgomebis<br />
kvleva <strong>da</strong> ganxorcieleba.<br />
amave programis farglebSi Tbilisis<br />
Taboris mTaze mdebare `feriscvalebisa~<br />
<strong>da</strong> martyofis `yovelTa wmi<strong>da</strong>-<br />
Tas~ monastrebis <strong>da</strong>xmarebiT <strong>da</strong>ars<strong>da</strong><br />
qimiur nivTierebebze <strong>da</strong>mokidebulebis<br />
mqone pirTa narkologiuri fsiqosareabilitacio<br />
centrebi (2006 w.).<br />
fondis muSaoba am kuTxiT sul<br />
ufro <strong>da</strong> ufro kvalificiuri <strong>da</strong><br />
masStaburi xdeba.<br />
fondis xelSewyobiTa <strong>da</strong> <strong>da</strong>finansebiT<br />
aRdga qarTuli Jurnalebis:<br />
`ciskaris~, `mnaTobisa~ <strong>da</strong> `literatura<br />
<strong>da</strong> xelovnebis~ gamocema; <strong>da</strong>finans<strong>da</strong><br />
mravali samecniero,literaturuli,<br />
istoriuli, saswavlo-SemecnebiTi Tu<br />
avtobiografiuli xasiaTis wigni <strong>da</strong><br />
gamocema, maT Soris:<br />
_ axalgazr<strong>da</strong> mecnieris irakli gunias<br />
wigni `<strong>saqarTvelos</strong> monastrebi~;<br />
_ Rvawlmosili mecnieris mixeil<br />
gafrin<strong>da</strong>Svilis fun<strong>da</strong>menturi naSromi<br />
`qarTuli sazogadoebrivi azrovnebis<br />
istoria~;<br />
_ profesor vaxtang jobaZis naSromi<br />
`adreuli Sua saukuneebis qar-<br />
Tuli monastrebi istoriul taoSi,<br />
klarjeTsa <strong>da</strong> SavSeTSi~;<br />
_ mweral SoTa xo<strong>da</strong>Snelis wigni<br />
`moqan<strong>da</strong>ke, restavratori – karlo bakuraZe~;<br />
_ profesor amiran arabulisa <strong>da</strong><br />
eTer TaTaraiZis wigni-albomi `SendobiT<br />
momixsenieT~;<br />
_ wigni _ `Seni ca, ana~, romelic<br />
eZRvneba cnobili qarTveli poetis ana<br />
kalan<strong>da</strong>Zis 80 wlis iubiles.<br />
88<br />
_ mayvala berianiZis wigni _ `gul-<br />
Si <strong>da</strong>teuli didi saqarTvelo~. wigni<br />
warmoadgens <strong>saqarTvelos</strong> istorias<br />
bavSvebisaTvis (5 nawilad).<br />
fondis TanadgomiT gamomcemloba<br />
`xelovnebam~ <strong>da</strong>beW<strong>da</strong> trilogiis<br />
pirveli wigni _ `<strong>saqarTvelos</strong> sulieri<br />
saganZuri~, romelSic warmodgenilia<br />
<strong>saqarTveloSi</strong> arsebuli eklesia-monastrebis<br />
istoria <strong>da</strong> maTi mniSvneloba<br />
Cveni kulturisa <strong>da</strong> sulierebisTvis.<br />
naSromi gamoica qarTul <strong>da</strong> inglisur<br />
enebze.<br />
fondis erT-erTi mTavari prioritetia<br />
kulturuli TanamSromloba<br />
ucxoeTSi mcxovreb Cvens TanamemamuleebTan.<br />
am programis farglebSi:<br />
_ Caiwera lazuri folkloruli<br />
simRerebis pirveli kompaqt-diski;<br />
_ <strong>da</strong>finans<strong>da</strong> qarTuli delegaciis<br />
gamgzavreba istoriul lazur qalaq<br />
arqabSi (TurqeTi) gamarTul folklorul<br />
festivalze, sa<strong>da</strong>c pirvelad<br />
aJRer<strong>da</strong> sapatriarqos radio `iveriis~<br />
studiaSi Cawerili axali lazuri sim-<br />
Rerebi;<br />
_ <strong>da</strong>ars<strong>da</strong> kulturuli centri<br />
<strong>da</strong> sastumro saxli fereidneli qarTvelebisaTvis.<br />
fondi did yuradRebas uTmobs<br />
qveynis ekonomikuri ganviTarebisa<br />
<strong>da</strong> energetikuli usafrTxoebisaTvis<br />
aucilebeli proeqtebis mecnierulad<br />
<strong>da</strong>muSavebasa <strong>da</strong> momzadebas. am mizniT,<br />
fondTan Seiqmna `navTobisa <strong>da</strong> gazis~<br />
droebiTi komisia, romelic muSaobs<br />
<strong>saqarTvelos</strong> navTobisa <strong>da</strong> gazis<br />
saZiebo <strong>da</strong> mompovebeli <strong>da</strong>rgis ganvi-<br />
Tarebis erovnuli programis SemuSavebaze.<br />
patriarqis fondi yovelwliurad<br />
atarebs did saerTaSoriso festivals<br />
_ `aRdgomi<strong>da</strong>n amaRlebamde,~ romlis<br />
mizania axalgazrdobis <strong>da</strong>intereseba<br />
qarTuli <strong>da</strong> msoflio klasikuri xelovnebiT,<br />
ucxoeTSi moRvawe qarTvel<br />
xelovanTa <strong>da</strong> qarTuli kulturiT
<strong>da</strong>interesebul ucxoel Semsrulebel-<br />
Ta Semoqmedebis popularizaciiT <strong>saqarTveloSi</strong>.<br />
2006 wels <strong>sruliad</strong> <strong>saqarTvelos</strong><br />
kaTolikos-patriarqis fondTan <strong>da</strong>ars<strong>da</strong><br />
qarTuli sagaloblisa <strong>da</strong> xalxuri<br />
simReris saerTaSoriso centri,<br />
romlis mizania lotbarebis momzadeba,<br />
samgaloblo saswavleblebisa <strong>da</strong><br />
folkloruli centrebis <strong>da</strong>arseba <strong>da</strong><br />
qarTuli kulturis popularizacia<br />
sazRvargareT.<br />
fondi aqtiurad monawileobs qveynis<br />
kulturuli memkvidreobis <strong>da</strong>cvisa<br />
<strong>da</strong> ga<strong>da</strong>rCenis saqmeSi.<br />
fondma <strong>da</strong>afinansa saxelmwifo saistorio<br />
arqivSi <strong>da</strong>culi, XII_XIII saukuneebiT<br />
<strong>da</strong>TariRebuli,erT-erTi uZvelesi<br />
qarTuli xelnaweri Zeglis – an-<br />
Cis saxarebis (oTxTavi) restavracia.<br />
fondi aqtiurad TanamSromlobs<br />
sxva<strong>da</strong>sxva qarTul <strong>da</strong> saerTaSoriso<br />
telemauwyebelTan; misi patronaJiTa<br />
<strong>da</strong> <strong>da</strong>finansebiT safuZveli Caeyara<br />
sxva<strong>da</strong>sxva saswavlo-SemecnebiT teleproeqts;<br />
<strong>da</strong>finans<strong>da</strong> sxva<strong>da</strong>sxva Janris<br />
satelevizio-dokumenturi filmi,<br />
maT Soris, saxelmwifoTaSorisi teleradiokompania<br />
`mir~-is <strong>saqarTvelos</strong><br />
warmomadgenlobis mier warmodgenili<br />
proeqti _ `eris sulieri aRorZineba~;<br />
fondis aqtiuri mxar<strong>da</strong>WeriT mauwyeblobs<br />
<strong>da</strong>moukidebeli qarTuli<br />
telekompania `iveria~.<br />
fondi zrunavs gamoCenil <strong>da</strong> axalgazr<strong>da</strong><br />
qarTvel mxatvarTa Semoqmedebis<br />
popularizaciaze. am programis<br />
farglebSi moewyo mxatvar reno<br />
Turqias <strong>da</strong>badebis 80 wlisTavisadmi<br />
miZRvnili saRamo <strong>da</strong> ferweruli <strong>da</strong><br />
grafikuli namuSevrebis gamofena.<br />
agreTve, periodulad tardeba Tematuri<br />
niSniT Seqmnili sabavSvo naxatebis<br />
gamofena-konkursi.<br />
<strong>sruliad</strong> <strong>saqarTvelos</strong> kaTolikospatriarqis<br />
locva-kurTxeviT fondi<br />
aqtiurad muSaobs demografiuli<br />
problemis mogvarebisaTvis saWiro<br />
erovnuli programis Seqmnaze. programis<br />
amoqmedeba <strong>da</strong>gegmilia 2008 wlis<br />
<strong>da</strong>sawyisisTvis.<br />
aRsaniSnavia isic, rom fondSi, <strong>sruliad</strong><br />
<strong>saqarTvelos</strong> kaTolikos-patriarqTan,<br />
xSirad ikribebian qarTveli<br />
mecnierebi, mwerlebi, xelovnebisa <strong>da</strong><br />
kulturis muSakebi, sazogadoebis warmomadgenlebi,<br />
sa<strong>da</strong>c msjeloben sxva<strong>da</strong>sxva<br />
mniSvnelovan sakiTxze; gansakuTrebuli<br />
yuradReba eTmoba afxaze-<br />
Tisa <strong>da</strong> cxinvalis regionis Temas <strong>da</strong><br />
im gzebis Ziebas, romlebic aRadgens<br />
Cveni xalxebis mSvidobian Tanacxovrebas<br />
erTian saxelmwifoSi.<br />
misi uwmidesobis iniciativiT<br />
fondSi xSirad imarTeba saintereso<br />
ideebisa <strong>da</strong> naSromebis prezentacia,<br />
romelic sazogadoebisa <strong>da</strong> mediis did<br />
<strong>da</strong>interesebas iwvevs.<br />
fondis yoveldRiur saqmianobasa <strong>da</strong><br />
gamarTul funqcionirebas, mmarTveli<br />
sabWos ga<strong>da</strong>wyvetilebebis aRsrulebas<br />
<strong>da</strong> fondis mier gacemuli grantebis<br />
miznobriv xarjvaze kontrols uzrunvelyofs<br />
fondis samdivno, romelsac<br />
xelmZRvanelobs aRmasrulebeli mdivani.<br />
fonds finansur mxar<strong>da</strong>Weras uweven<br />
qarTveli <strong>da</strong> ucxoeli mecenatebi.<br />
gansakuTrebiT aRsaniSnavia fondisadmi<br />
<strong>saqarTvelos</strong> mosaxleobis mier<br />
gaweuli finansuri mxar<strong>da</strong>Wera.<br />
<strong>da</strong>rwmunebiT SeiZleba iTqvas, rom<br />
fondma qarTveli sazogadoebriobis<br />
didi ndoba <strong>da</strong> Tanadgoma moipova, rac,<br />
bunebrivia, ganpirobebulia imiT, rom<br />
misi Tavmjdomare Tavad <strong>saqarTvelos</strong><br />
kaTolikos-patriarqi, uwmidesi <strong>da</strong> unetaresi<br />
ilia meorea, romelic udidesi<br />
avtoritetiT sargeblobs ara marto<br />
Tavis samSobloSi – <strong>saqarTveloSi</strong>,<br />
aramed mTel marTlmadideblur samyaroSi.<br />
ar SeiZleba ar aRiniSnos,<br />
rom <strong>saqarTvelos</strong> samociqulo eklesiis<br />
saWeTmpyroblis locva-kurTxeviT<br />
fonds hyavs uaRresad kompetenturi<br />
mmarTveli sabWo, romlis Semadgenlo-<br />
89
aSic Cveni inteligenciis TvalsaCino<br />
warmomadgenlebi arian. fonds samomavlod<br />
Zalian mniSvnelovani miznebi<br />
aqvs <strong>da</strong>saxuli, romelTa ganxorcielebac,<br />
vfiqrobT, di<strong>da</strong>d Seuwyobs xels<br />
saxelmwifoebriv aRmSeneblobas, sulierebis,<br />
kulturisa <strong>da</strong> mecnierebis<br />
Semdgom aRorZinebasa <strong>da</strong> ganviTarebas.<br />
imedi gvaqvs, rom RvTis madliT,<br />
uwmidesi <strong>da</strong> unetaresi patriarqis sibrZniTa<br />
<strong>da</strong> <strong>saqarTvelos</strong> mosaxleobis<br />
SewevniT fondis saqmianoba momavalSi<br />
kidev ufro warmatebuli iqneba, rac,<br />
uTuod, gulisxmobs qarTuli saxelmwifosa<br />
<strong>da</strong> <strong>saqarTvelos</strong> samociqulo<br />
eklesiisadmi Tanadgomas.<br />
90
joni xecuriani<br />
<strong>sruliad</strong> <strong>saqarTvelos</strong> kaTolikos-patriarqi ilia II<br />
<strong>da</strong> konstituciuri SeTanxmeba<br />
XX saukunis miwurulsa <strong>da</strong> XXI<br />
saukunis <strong>da</strong>mdegs, mesame aTaswleulis<br />
mijnaze, <strong>saqarTveloSi</strong> momx<strong>da</strong>rma umniSvnelovanesma<br />
movlenebma didi gavlena<br />
iqonia qarTveli eris politikur,ekonomikur,kulturul<br />
<strong>da</strong> sulier<br />
cxovrebaze. qveyanam aRidgina <strong>da</strong>karguli<br />
saxelmwifoebrivi <strong>da</strong>moukidebloba<br />
<strong>da</strong> Tavis bunebriv mdgomareobas<br />
<strong>da</strong>ubrun<strong>da</strong> – gaagrZela qarTuli<br />
saxelmwifoebriobis samiaTaswlovani<br />
tradicia. amasTanave, Seudga demokratiuli,<br />
samarTlebrivi saxelmwifos<br />
mSeneblobas.<br />
saxelmwifoebrivi mSeneblobis ur-<br />
Tules problemebTan erTad ga<strong>da</strong>sawyveti<br />
iyo <strong>saqarTvelos</strong> marTlmadidebeli<br />
eklesiis, agreTve sxva religiuri<br />
organizaciebis samarTlebrivi<br />
mdgomareobis, saxelmwifos <strong>da</strong> eklesiis<br />
urTierTobis, rwmenisa <strong>da</strong> aRmsareblobis<br />
Tavisuflebis sakanonmdeblo<br />
reglamentaciis sakiTxebi.<br />
Tanamedrove etapze am sakiTxebis<br />
ga<strong>da</strong>wyveta TiTqos ioli saqme un<strong>da</strong><br />
yofiliyo, radganac sayovelTao<strong>da</strong>a<br />
cnobili rwmenisa <strong>da</strong> aRmsareblobis<br />
sferoSi a<strong>da</strong>mianis ZiriTadi uflebebi<br />
<strong>da</strong> religiuri organizaciebis<br />
Tanasworuflebianobis saerTaSoriso<br />
samarTlebrivi stan<strong>da</strong>rtebi. bunebrivia,<br />
demokratiuli, samarTlebrivi saxelmwifos<br />
mSenebloba moiTxov<strong>da</strong>, uwinares<br />
yovlisa, swored am sayovelTaod<br />
97<br />
aRiarebuli saerTaSoriso samarTlebrivi<br />
normebisa <strong>da</strong> principebis gadmoRebas<br />
nacionalur kanonmdeblobaSi.<br />
magram, amasTanave, gasaTvaliswinebeli<br />
iyo qarTuli saxelmwifos istoriuli<br />
gamocdileba <strong>da</strong> qarTveli eris<br />
tradiciebi.<br />
qarTveloba uZvelesi qristiani<br />
marTlmadidebeli eria. <strong>saqarTvelos</strong><br />
mosaxleobis didi umravlesoba marTlmadidebeli<br />
qristiania, Tumca qristianuli<br />
sarwmunoebis mniSvneloba qarTvelobisaTvis<br />
mxolod morwmune mrevlis<br />
raodenobiT rodi ganisazRvreba.<br />
qristianulma marTlmadideblobam Camoayaliba<br />
mravalsaukunovani qarTuli<br />
kultura, erovnuli msoflmxedveloba<br />
<strong>da</strong> faseulobebi. rogorc ilia WavWavaZe<br />
wer<strong>da</strong>: „qristianobam Segvinaxa Cven<br />
Cveni miwa-wyali, Cveni ena, Cveni vinaoba,<br />
Cveni erovneba... qristianoba niSnav<strong>da</strong><br />
mTels <strong>saqarTvelos</strong>... niSnav<strong>da</strong> qarTvelobas...<br />
qarTveli <strong>da</strong> qristiani erTisa<br />
<strong>da</strong> imave mniSvnelobis sityvebi arian.” <br />
qristianuli sarwmunoebis aseTi mniSvneloba<br />
qarTveli erisTvis Sedegi iyo<br />
<strong>saqarTvelos</strong> marTlmadidebeli samociqulo<br />
eklesiis TavauRebeli moRvaweobisa,<br />
romelic mu<strong>da</strong>m erovnul nia<strong>da</strong>gze<br />
idga <strong>da</strong> udides rols asruleb<strong>da</strong> <strong>saqarTvelos</strong><br />
<strong>da</strong>moukidebeli saxelmwifos<br />
ilia WavWavaZe. qarTveli eri <strong>da</strong> Rvawli wm.<br />
ninosi. _ wignSi: naTeli qristesi _ saqarTvelo.<br />
wigni I, Tbilisi, 2003 w., gv. 40.
Camoyalibebis, qarTveli eris fizikuri<br />
<strong>da</strong> sulieri ga<strong>da</strong>rCenisTvis brZolis<br />
istoriul procesSi. Tamamad SeiZleba<br />
iTqvas, rom qarTuli civilizaciis<br />
mTavari safuZveli swored rom mar-<br />
Tlmadidebloba iyo. <strong>sruliad</strong> <strong>saqarTvelos</strong><br />
kaTolikos-patriarqi, uwmidesi<br />
<strong>da</strong> unetaresi ilia II brZanebs: „bevri<br />
ram, riTac amayobs Cveni eri literaturis,<br />
arqiteqturisa <strong>da</strong> xelovnebis sxva<br />
sferoSi, qristianuli sulierebisa <strong>da</strong><br />
civilizaciis safuZvelze Seiqmna.” <br />
swored amitom iyo,rom istoriulad<br />
qristianuli marTlmadidebloba <strong>saqarTveloSi</strong><br />
saxelmwifo religia iyo. es<br />
periodi yvelaze xangrZlivia <strong>da</strong> mraval<br />
saukunes iTvlis.<br />
me-19 saukunis <strong>da</strong>sawyisSi ruseTis<br />
imperiis mier <strong>saqarTvelos</strong> aneqsias<br />
Sedegad mohyva qarTuli saxelmwifoebriobis<br />
gauqmeba <strong>da</strong> <strong>saqarTvelos</strong> mar-<br />
Tlmadidebeli eklesiis avtokefaliis<br />
<strong>da</strong>kargva. Cveni saxelovani winaprebis,<br />
TvalsaCino sasuliero <strong>da</strong> saero<br />
moRvaweebis, mTeli qarTuli sazogadoebis<br />
erToblivi mecadineobiTa <strong>da</strong><br />
ZalisxmeviT 1917 wels <strong>saqarTvelos</strong><br />
marTlmadidebelma eklesiam aRidgina<br />
avtokefalia. ruseTis imperiaSi qar-<br />
Tuli eklesiis avtokefaliis aRdgena<br />
ara mxolod Cveni eklesiisTvis warTmeuli<br />
TviTmmarTvelobis uflebis xelaxla<br />
mopovebas niSnav<strong>da</strong>, aramed gareSe<br />
Zalebis mier gauqmebuli qarTuli<br />
saxelmwifoebriobis aRdgenis <strong>da</strong>sawyiss<br />
moaswaveb<strong>da</strong>. marTlac, 1918 wlis 26<br />
maiss saqarTvelom saxelmwifoebrivi<br />
<strong>da</strong>moukidebloba moipova <strong>da</strong> demokratiuli<br />
respublikis formiT Camoyalib<strong>da</strong>.<br />
demokratiuli respublikis mTavrobasa<br />
<strong>da</strong> parlamentSi umravlesobas socialdemokratebi<br />
Seadgendnen, romelTa<br />
socialisturi ideologia aTeistur<br />
principebs eyrdnobo<strong>da</strong> <strong>da</strong>, bunebrivia,<br />
marTlmadidebeli eklesiisadmi keTilganwyobili<br />
ver iqnebo<strong>da</strong>. <strong>saqarTvelos</strong><br />
ix. naTeli qristesi _ saqarTvelo, wigni I,<br />
Tbilisi, 2003 w., gv. 502.<br />
pirveli respublikis konstituciiT<br />
(1921 w.), arc erT sarwmunoebas ar mieni-<br />
Wa upiratesoba, saxelmwifo <strong>da</strong> eklesia<br />
gancalkevebul subieqtebad aRiares.<br />
manamde, 1918 wlis 26 noembris kanoniT<br />
gaauqmes saRvTo sjulis swavleba <strong>da</strong><br />
saRvTo sjulis maswavleblis Tanamdeboba<br />
„yoveli tipisa <strong>da</strong> safexuris<br />
saxazino <strong>da</strong> kerZo uflebian skolaSi.”<br />
1919 wlis 17 ivnisis kanoniT ki uqme<br />
dReTa CamonaTvali<strong>da</strong>n amoiRes sauflo<br />
dResaswaulebi. samagierod, samoqalaqo<br />
uqme dReebad gamoacxades ruseTis<br />
didi revoluciis pirveli dRe<br />
– 12 marti <strong>da</strong> internacionalis dResaswauli<br />
_ pirveli maisi. <br />
1921 wels sabWoTa ruseTis mier<br />
<strong>saqarTvelos</strong> demokratiuli respublikis<br />
okupaciasa <strong>da</strong> aneqsias mohyva<br />
70-wliani agresiuli aTeizmis epoqa,<br />
rodesac aTeizmi saxelmwifo ideologiis<br />
rangSi iyo ayvanili. sabWouri<br />
konstituciebiT eklesia gamoyofili<br />
iyo saxelmwifosagan, xolo skola<br />
– eklesiisagan. am periodSi eklesia,<br />
yovelgvar samarTlebriv safuZvlebs<br />
moklebuli, ganagrZob<strong>da</strong> arsebobas.<br />
<strong>saqarTvelos</strong> revkomis 1921 wlis 15<br />
aprilis dekretiT, <strong>saqarTvelos</strong> mar-<br />
Tlmadidebel eklesias iuridiuli<br />
piris statusi CamoerTva. komunisturi<br />
reJimis dros sarwmunoebisadmi mtrulad<br />
ganwyobili xelisuflebisagan<br />
aunazRaurebeli vneba <strong>da</strong> ziani miadga<br />
qarTul eklesias. administraciuli<br />
wesiT <strong>da</strong>xures eklesia-monastrebis<br />
umravlesoba,bevri ki <strong>da</strong>wves,<strong>da</strong>angries<br />
an ara<strong>da</strong>niSnulebisamebr gamoiyenes,<br />
mTeli saeklesio qoneba konfiskebul<br />
iqna, xolo sasuliero pirebis didi<br />
nawili – represirebuli. <br />
miuxe<strong>da</strong>vad imisa, rom eklesiis<br />
98<br />
<strong>saqarTvelos</strong> demokratiuli respublikis<br />
samarTlebrivi aqtebis krebuli. 1918-1921,<br />
Tbilisi, 1990 w., gv. 110, 197.<br />
ix. sergo vardosaniZe, 1917-1977 wlebis matiane.<br />
_ wignSi: naTeli qristesi _ saqarTvelo.<br />
wigni I, Tbilisi, 2003 w., gv. 476-484.
samarTlebriv mdgomareobaSi raime<br />
xelSesaxebi cvlileba ar momx<strong>da</strong>ra<br />
<strong>da</strong> sabWoTa xelisufleba kvlavac<br />
ganagrZob<strong>da</strong> aTeisturi ideologiis<br />
principebis gulmodgine <strong>da</strong>nergvas<br />
sazogadoebaSi,gasuli saukunis 70-iani<br />
wlebi<strong>da</strong>n <strong>sruliad</strong> <strong>saqarTvelos</strong> kaTolikos-patriarqis,<br />
ilia II ZalisxmeviT<br />
<strong>da</strong>iwyo <strong>saqarTvelos</strong> marTlmadidebeli<br />
eklesiis aRorZinebis rTuli procesi,<br />
romlis mizani iyo ara mxolod<br />
sakuTriv eklesiis organizaciuli <strong>da</strong><br />
materialuri safuZvlebis ganmtkiceba,<br />
aramed qarTvel erSi „erovnuli<br />
TviT cnobis” gaRviveba, qarTuli cnobierebis<br />
<strong>da</strong>bruneba, qarTveli eris moqceva<br />
Tavisi tradiciuli religiuri<br />
<strong>da</strong> zneobrivi sawyisebisken. <strong>saqarTvelos</strong><br />
sazogadoebriv cxovrebaSi qar-<br />
Tuli eklesiis rolis gazr<strong>da</strong>m di<strong>da</strong>d<br />
Seuwyo xeli am wlebSi erovnul-ganmaTavisuflebeli<br />
moZraobis gamoRvi-<br />
Zebasa <strong>da</strong> aRmavlobas, rac 1991 wlis<br />
9 aprils <strong>saqarTvelos</strong> saxelmwifoebrivi<br />
<strong>da</strong>moukideblobis aRdgeniT <strong>da</strong>gvirgvin<strong>da</strong>.<br />
saxelmwifos saTaveSi mosuli<br />
erovnuli xelisufleba <strong>saqarTvelos</strong><br />
axali konstituciis miRebamde Seudga<br />
sabWoTa <strong>saqarTvelos</strong> 1978 wlis konstituciis<br />
modernizebas. cvlileba<br />
garkveulwilad Seexo saxelmwifosa<br />
<strong>da</strong> eklesiis urTierTobas. Tu konstituciis<br />
adrindel re<strong>da</strong>qciaSi aRniSnuli<br />
iyo, rom „<strong>saqarTvelos</strong> ss respublikaSi<br />
eklesia gamoyofilia saxelmwifosgan<br />
<strong>da</strong> skola – eklesiisagan”<br />
(50-e muxli), cvlilebebis Semdeg konstituciis<br />
es debuleba ase Camoyalib<strong>da</strong>:<br />
„<strong>saqarTvelos</strong> respublikaSi eklesia<br />
gamoyofilia saxelmwifosgan.”<br />
konstituciuri cvlilebis azri<strong>da</strong>n<br />
gamomdinare, SeiZleba iTqvas, rom saxelmwifo<br />
<strong>da</strong> eklesia gancalkevebul,<br />
erTmaneTisgan <strong>da</strong>moukidebel subieqtebad<br />
arian miCneulni, Tumca amasve<br />
ver vityviT skolisa <strong>da</strong> eklesiis urTierTobaze.<br />
konstitucia eklesiisa <strong>da</strong><br />
skolis urTierTobas pir<strong>da</strong>pir <strong>da</strong><br />
imperatiulad aRar krZalav<strong>da</strong>. amis<br />
Sedegad zogierTma saswavlebelma im<br />
wlebSi Tavisi iniciativiT aRadgina<br />
saRvTo sjulis swavleba. erovnuli<br />
xelisuflebis iniciativiT, amasTanave,<br />
gauqm<strong>da</strong> qarTveli erisaTvis ucxo<br />
dResaswaulebi <strong>da</strong> aRdga tradiciuli,<br />
maT Soris sauflo dResaswaulebi,<br />
riTac xelisuflebam <strong>da</strong>a<strong>da</strong>stura Tavisi<br />
keTilganwyoba eklesiis mimarT. <br />
cnobili garemoebebis gamo saxelmwifosa<br />
<strong>da</strong> eklesiis urTierTobis samar-<br />
Tlebrivi mowesrigebis RonisZiebebi<br />
maSin, samwuxarod, amiT amoiwura.<br />
1993 wli<strong>da</strong>n <strong>saqarTveloSi</strong> <strong>da</strong>iwyo<br />
konstituciuri procesi, romelic<br />
or-naxevari weli mimdinareob<strong>da</strong> ukiduresad<br />
<strong>da</strong>Zabuli Si<strong>da</strong>politikuri<br />
viTarebis pirobebSi <strong>da</strong> romlis mizani<br />
iyo <strong>da</strong>moukidebeli <strong>saqarTvelos</strong> rigiT<br />
meore konstituciis SemuSaveba.<br />
umTavresi sakiTxi, romelic konstituciuri<br />
procesis yvela etapze cxare<br />
diskusiebis sagans warmoadgen<strong>da</strong><br />
<strong>da</strong> mravaljer ganica<strong>da</strong> cvlileba,<br />
saxelmwifo mmarTvelobis sakiTxi<br />
iyo, radganac igi uSualod iyo <strong>da</strong>kavSirebuli<br />
im periodSi xelisuflebisaTvis<br />
gaCaRebul brZolasTan. amitom<br />
man Tavisi aqtualurobiT <strong>da</strong>Crdila<br />
sxva aranakleb mniSvnelovani saxelmwifo-samarTlebrivi,<br />
maT Soris saxelmwifosa<br />
<strong>da</strong> eklesiis urTierTobis<br />
konstituciur-samarTlebrivi reglamentaciis<br />
problemebi. sakonstitucio<br />
komisiaSi diskusiebi saxelmwifosa <strong>da</strong><br />
eklesiis urTierTobis problemaze<br />
saerTod ar gamarTula, xolo qveynis<br />
ZiriTadi kanonis proeqtis TiTqmis yvela<br />
variantSi ucvlelad iyo moyvanili<br />
am sakiTxis ga<strong>da</strong>wyvetis trafaretuli<br />
debulebebi: saxelmwifo <strong>da</strong> eklesia<br />
erTmaneTisagan <strong>da</strong>moukidebelia <strong>da</strong> uzrunvelyofilia<br />
rwmenisa <strong>da</strong> aRmsareblobis<br />
Tavisufleba. konstituciis<br />
99<br />
ix. <strong>da</strong>viT CikvaiZe, saeklesio samarTlis sakiix.<br />
<strong>da</strong>viT CikvaiZe, saeklesio samarTlis saki-<br />
Txebi, wigni I, Tbilisi, 2004 w., gv. 40.
proeqtis SemuSavebis <strong>da</strong>skvniT etapze<br />
<strong>sruliad</strong> <strong>saqarTvelos</strong> kaTolikos-patriarqis,<br />
uwmidesisa <strong>da</strong> unetaresis<br />
ilia II iniciativiT saxelmwifosa<br />
<strong>da</strong> eklesiis urTierTobis zemoaRniSnul<br />
debulebas <strong>da</strong>emata, erTi SexedviT,<br />
TiTqos deklaraciuli, magram Tavisi<br />
azriT metad mniSvnelovani wina<strong>da</strong>deba:<br />
„saxelmwifo aRiarebs qarTuli<br />
marTlmadidebluri eklesiis gansakuTrebul<br />
rols <strong>saqarTvelos</strong> istoriaSi.”<br />
radganac es Canaweri qarTuli<br />
eklesiis rols retrospeqtivaSi<br />
ganixilav<strong>da</strong>, politikurad uaRresad<br />
mravalspeqtrian parlamentSi masze<br />
yuradReba ar gamaxvilebula <strong>saqarTvelos</strong><br />
konstituciis saboloo teqstis<br />
miRebisas.<br />
amrigad, <strong>sruliad</strong> <strong>saqarTvelos</strong> ka-<br />
Tolikos-patriarqis wina<strong>da</strong>debis gaTvaliswinebiT,<strong>saqarTvelos</strong><br />
axalma (1995<br />
wlis) konstituciam saxelmwifosa <strong>da</strong><br />
eklesias Soris urTierTobis gansaz-<br />
Rvrisas sami umniSvnelovanesi principi<br />
<strong>da</strong>adgina:<br />
pirveli, eklesia <strong>da</strong>moukidebelia<br />
saxelmwifosgan;<br />
meore, saxelmwifo acxadebs rwmenisa<br />
<strong>da</strong> aRmsareblobis srul Tavisuflebas;<br />
mesame, saxelmwifo aRiarebs qarTuli<br />
marTlmadidebeli eklesiis gansakuTrebul<br />
rols <strong>saqarTvelos</strong> istoriaSi.<br />
axlad miRebuli konstituciis ZalaSi<br />
Sesvlis Semdeg farTod gaiSala<br />
samarTalSemoqmedebiTi saqmianoba<br />
konstituciiT gaTvaliswinebuli<br />
100<br />
kanonebis miRebis, saxelmwifoebrivi<br />
<strong>da</strong> sazogadoebrivi cxovrebis TiTqmis<br />
yvela sferoSi sakanonmdeblo safuZvlebis<br />
Seqmnisa <strong>da</strong> moqmedi kanonmdeblobis<br />
mTeli masivis konstitucias-<br />
Tan SesabamisobaSi moyvanis mizniT.<br />
dRis wesrigSi <strong>da</strong>dga religiuri<br />
gaerTianebebis Sesaxeb kanonis miRebis<br />
sakiTxic. samTavrobo Tu arasamTavrobo<br />
organizaciebis mier SemuSavebuli<br />
kanonproeqtebi, rogorc wesi, erTi<br />
sakanonmdeblo aqtiT yvela religiuri<br />
gaerTianebis samarTlebrivi statusis<br />
gansazRvris mcdelobas warmoadgen<strong>da</strong>.<br />
iyo agreTve wina<strong>da</strong>debebi konfesiebis<br />
tradiciul <strong>da</strong> aratradiciul religiur<br />
gaerTianebebad <strong>da</strong>yofisa <strong>da</strong>, Sesabamisad,<br />
maTi gansxvavebuli samarTlebrivi<br />
reglamentaciis Sesaxeb.<br />
imTaviTve cxadi gax<strong>da</strong>, rom erT<br />
sakanonmdeblo sibrtyeze yvela religiuri<br />
gaerTianebis samarTlebrivi<br />
mdgomareobis <strong>da</strong> maT saqmianobasTan<br />
<strong>da</strong>kavSirebuli urTierTobebis mowesrigeba<br />
ar iqnebo<strong>da</strong> marTebuli. saqme<br />
isaa, rom <strong>saqarTvelos</strong> konstitucia,<br />
gar<strong>da</strong> imisa,rom acxadeb<strong>da</strong> rwmenisa <strong>da</strong><br />
aRmsareblobis srul Tavisuflebas,<br />
saxelmwifosgan eklesiis <strong>da</strong>moukideblobas,amave<br />
dros,rogorc ukve aRvniSneT,<br />
aRiareb<strong>da</strong> qarTuli marTlmadidebeli<br />
eklesiis gansakuTrebul rols<br />
<strong>saqarTvelos</strong> istoriaSi. am istoriul<br />
rols ematebo<strong>da</strong> isic, rom aRorZinebuli<br />
marTlmadidebeli eklesia sul<br />
ufro mniSvnelovan rols asruleb<strong>da</strong><br />
qarTveli eris sulier cxovrebaSi<br />
ara marto warsulSi, aramed dResac,<br />
Tanamedrove pirobebSi. amitom <strong>saqarTvelos</strong><br />
marTlmadidebeli eklesiis es<br />
gansakuTrebuli roli <strong>da</strong> mniSvneloba<br />
moiTxov<strong>da</strong> misi samarTlebrivi reglamentaciis<br />
araordinarul ga<strong>da</strong>wyvetas.<br />
amocana metad rTuli iyo, magram<br />
moiZebna istoriuli <strong>da</strong> iuridiuli<br />
TvalsazrisiT misi ga<strong>da</strong>wyvetis mar-<br />
Tebuli forma. <strong>sruliad</strong> <strong>saqarTvelos</strong><br />
kaTolikos-patriarqis, ilia II wina<strong>da</strong>debiT,<br />
<strong>saqarTvelos</strong> marTlmadidebeli<br />
eklesis statusis <strong>da</strong> misi samar-<br />
Tlebrivi mdgomareobis sakiTxebis<br />
gansazRvrisaTvis saxelmwifosa <strong>da</strong><br />
eklesias, rogorc or <strong>da</strong>moukidebel<br />
subieqts Soris konstituciuri SeTanxmeba<br />
un<strong>da</strong> <strong>da</strong>debuliyo. „saxelmwifosa<br />
<strong>da</strong> eklesias Soris urTierToba Tanamedrove<br />
etapze, _ brZaneb<strong>da</strong> patriarqi, _<br />
gansxvavebul midgomas moiTxovs, rac
ganpirobebulia qveynis Si<strong>da</strong>politikuri<br />
mowyobiT <strong>da</strong> aseve saerTaSoriso<br />
situaciis gaTvaliswinebiT. aqe<strong>da</strong>n gamomdinare,<br />
saxelmwifosa <strong>da</strong> eklesias<br />
Soris urTierTobis yvelaze misaReb<br />
formad miCneul iqna konstituciuri<br />
SeTanxmeba.” <br />
konstituciuri SeTanxmeba <strong>sruliad</strong><br />
axali instituti iyo qarTul samar-<br />
TalSi. am SeTanxmebas konstituciuri<br />
imitom ewo<strong>da</strong>, rom misi <strong>da</strong>debis Sesa-<br />
Zlebloba, procedurebi <strong>da</strong> subieqtTa<br />
wre mxolod saxelmwifos ZiriTadi<br />
kanoniT un<strong>da</strong> gansazRvruliyo. amasTanave,<br />
konstituciur SeTanxmebas qveynis<br />
ZiriTadi kanonis Semdeg upiratesi iuridiuli<br />
Zala eqnebo<strong>da</strong> sxva samarTlebrivi<br />
aqtebis mimarT.<br />
saxelmwifosa <strong>da</strong> eklesias Soris<br />
urTierTobis aseTi forma, bunebrivia,<br />
konstituciur cvlilebebs moiTxov<strong>da</strong>.<br />
2000 wels am mizniT gamoqveynebuli<br />
konstituciuri cvlilebebis kanonproeqtis<br />
ganxilva mwvave diskusiebiT<br />
warimarTa, romelSic monawileobdnen<br />
rogorc samTavrobo, ise arasamTavrobo<br />
organizaciebi, sasuliero Tu<br />
saero pirebi, mecnierebi, specialistebi,<br />
politikuri partiebi, umaRlesi<br />
skolebi <strong>da</strong> sxv. gamoiTqva mosazrebebi,<br />
rom konstituciuri SeTanxmebisTvis<br />
esoden maRali iuridiuli Zalis<br />
miniWeba gamoiwvev<strong>da</strong> religiuri organizaciebis<br />
Tanasworuflebianobis<br />
<strong>da</strong>rRvevas, rwmenisa <strong>da</strong> aRmsareblobis<br />
Tavisuflebis Sesaxeb a<strong>da</strong>mianis uflebebis<br />
Selaxvas, marTlmadideblobis<br />
saxelmwifo religiad ga<strong>da</strong>qcevas <strong>da</strong><br />
a.S. am mosazrebebis usafuZvloba <strong>da</strong>majereblad<br />
<strong>da</strong> argumentirebulad iqna<br />
<strong>da</strong>sabuTebuli kanonproeqtis sajaro<br />
ganxilvisas. sabolood, saRma azrma<br />
gaimarjva <strong>da</strong> <strong>saqarTvelos</strong> umaRlesi<br />
aRmasrulebeli <strong>da</strong> sakanonmdeblo xelisufleba<br />
<strong>da</strong>rwmun<strong>da</strong> konstituciuri<br />
SeTanxmebis institutis SemoRebis<br />
mizanSewonilobaSi.<br />
2001 wlis 30 marts <strong>saqarTvelos</strong><br />
konstituciaSi Setanili cvlilebebis<br />
Sesabamisad, <strong>saqarTvelos</strong> saxelmwifosa<br />
<strong>da</strong> <strong>saqarTvelos</strong> samociqulo avtokefaliuri<br />
marTlmadidebeli eklesiis<br />
urTierToba ganisazRvra konstituciuri<br />
SeTanxmebiT.<br />
zemoaRniSnulma konstituciurma<br />
cvlilebebma sakanonmdeblo safuZveli<br />
Seqmnes saxelmwifosa <strong>da</strong> eklesias<br />
Soris konstituciuri SeTanxmebis<br />
<strong>da</strong>debisTvis, rac ganxorciel<strong>da</strong> kidec<br />
2002 wlis 14 oqtombers. mcxeTaSi sveticxovlis<br />
sapatriarqo taZarSi konstituciur<br />
SeTanxmebas xeli moaweres<br />
<strong>saqarTvelos</strong> saxeliT <strong>saqarTvelos</strong><br />
prezidentma <strong>da</strong> <strong>saqarTvelos</strong> samociqulo<br />
avtokefaliuri marTlmadidebeli<br />
eklesiis saxeliT – <strong>sruliad</strong> <strong>saqarTvelos</strong><br />
kaTolikos-patriarqma.<br />
xelmoweris ceremoniisas kaTolikos-patriarqma<br />
ilia II aseTi sityvebiT<br />
mimarTa <strong>saqarTvelos</strong> prezidents:<br />
„bunebrivia, araerTi umniSvnelovanesi<br />
dokumentisTvis gaqvT xeli mowerili,<br />
magram vfiqrob, eris sasicocxlo interesebi<strong>da</strong>n<br />
gamomdinare, es SeTanxmeba<br />
erT-erTi yvelaze gamorCeulia. uflis<br />
nebis gareSe araferi xdeba.” <br />
konstituciur SeTanxmebaSi <strong>saqarTvelos</strong><br />
marTlmadidebeli eklesia<br />
aRiarebulia sajaro samarTlis iuridiul<br />
pirad, gansazRvrulia eklesiis<br />
uflebamosilebebi kulturulsaganmanaTleblo,<br />
Tav<strong>da</strong>cvis, iusticiis,<br />
socialuri <strong>da</strong>cvis sferoebSi, eklesiis<br />
sakuTrebad gamocxadebulia <strong>saqarTvelos</strong><br />
mTel teritoriaze arsebuli<br />
marTlmadidebluri taZrebi, monastrebi,<br />
miwis nakveTebi, saxelmwifo <strong>da</strong>cva-<br />
Si (muzeumebSi, sacavebSi) arsebuli<br />
saeklesio saganZuri. saxelmwifo a<strong>da</strong>sturebs<br />
XIX_XX saukuneebSi, saxelmwifoebrivi<br />
<strong>da</strong>moukideblobis <strong>da</strong>kargvis<br />
periodSi eklesiisaTvis materialuri<br />
ix. sapatriarqos uwyebani, 2002 w. 18-24 oqtomberi,<br />
gv. 4.<br />
101<br />
ix. sapatriarqos uwyebani, 2002 w. 18-24 oqtomix.<br />
sapatriarqos uwyebani, 2002 w. 18-24 oqtomberi,<br />
gv. 5.
<strong>da</strong> moraluri zianis miyenebis faqts<br />
<strong>da</strong> iRebs valdebulebas materialuri<br />
zianis nawilobriv kompensaciaze.<br />
konstituciuri SeTanxmeba mtkice<br />
samarTlebrivi safuZvelia <strong>saqarTvelos</strong><br />
marTlmadidebeli eklesiisaTvis.<br />
masSi cvlilebebisa <strong>da</strong> <strong>da</strong>matebebis<br />
Setana SesaZlebeli iqneba mxolod<br />
saxelmwifosa <strong>da</strong> eklesiis urTierTSe-<br />
TanxmebiT. amasTanave, saxelmwifo organoebis<br />
mier konstituciuri SeTanxmebis<br />
normebisa <strong>da</strong> principebis sawinaaRmdegod<br />
gamocemul samarTlebriv<br />
aqtebs iuridiuli Zala ar eqnebaT.<br />
konstituciuri SeTanxmebis <strong>da</strong>debas<br />
un<strong>da</strong> mohyolo<strong>da</strong> mTeli wyeba normatiuli<br />
aqtebisa, romlebic moawesrigebdnen<br />
jvrisweris saxelmwifo aRiarebis,samxedro-sajariso<br />
formirebeb-<br />
Si, Tavisuflebis aRkveTis adgilebSi<br />
moZRvris institutis SemoRebis, saganmanaTleblo<br />
<strong>da</strong>wesebulebebSi marTlmadidebluri<br />
sarwmunoebis Sesaxeb sagnis<br />
swavlebis, kulturuli memkvidreobis<br />
<strong>da</strong>cvisa <strong>da</strong> sargeblobis, eklesiisaTvis<br />
miyenebuli materialuri zianis<br />
kompensaciis sakiTxebTan <strong>da</strong>kavSirebiT<br />
saxelmwifosa <strong>da</strong> eklesias Soris warmoSobil<br />
urTierTobebs.<br />
miuxe<strong>da</strong>vad <strong>saqarTvelos</strong> prezidentis<br />
2003 wlis 7 ianvris brZanebulebisa,<br />
samwuxarod, es sakiTxebi jerjerobiT<br />
Seuswavleli <strong>da</strong> ga<strong>da</strong>uwyveteli rCeba,<br />
ris gamoc konstituciuri SeTanxmebis<br />
mniSvnelovani debulebebis amoqmedeba<br />
ferxdeba. rogorc Cans, jer kidev ar<br />
<strong>da</strong>srulebula saxelmwifosa <strong>da</strong> <strong>saqarTvelos</strong><br />
marTlmadidebel eklesias<br />
Soris urTierTobis momwesrigebeli<br />
sakanonmdeblo aqtebis Seqmnis procesi.<br />
vfiqrobT, am sferoSi samarTal-<br />
Semoqmedebis gaaqtiureba un<strong>da</strong> icqes<br />
Cveni sakanonmdeblo xelisuflebis<br />
erT-erT prioritetul mimarTulebad.<br />
amasTan <strong>da</strong>kavSirebiT, <strong>sruliad</strong><br />
<strong>saqarTvelos</strong> kaTolikos-patriarqi<br />
ilia II brZanebs:<br />
„konstituciuri SeTanxmeba aris didmniSvnelovani<br />
nabiji <strong>da</strong> movlena. magram,<br />
amave dros, es aris mxolod ZiriTadi<br />
mimarTulebis ganmsazRvreli xelSekruleba,<br />
romlis ganxorcieleba un<strong>da</strong><br />
moxdes saxelmwifos mxri<strong>da</strong>n sxva<strong>da</strong>sxva<br />
samarTlebrivi aqtebis miRebiT.<br />
iwyeba axali etapi saxelmwifosa<br />
<strong>da</strong> eklesias Soris urTierTobisa <strong>da</strong><br />
is yoveldRiur did Sromas moiTxovs.<br />
dRes Cven yvelam kidev ufro meti pasuxismgebloba<br />
aviReT RvTis, erTmaneTisa<br />
<strong>da</strong> sazogadoebis winaSe <strong>da</strong> es<br />
bevrs gvavalebs.” <br />
102<br />
ix. sapatriarqos uwyebani, 2002 wlis 18-24 oqix.<br />
sapatriarqos uwyebani, 2002 wlis 18-24 oqtomberi,<br />
gv. 4-5.
kacisTvis ekiTxa, sad midio<strong>da</strong>, mas ki<br />
pasuxad gaeca _ romSi mivdivar mis<br />
<strong>da</strong>sapyrobado, SemkiTxveli aucileblad<br />
ifiqreb<strong>da</strong>, rom ucnauri mgzavri<br />
an Tavis gonebaze aRar iyo, an sizmars<br />
xe<strong>da</strong>v<strong>da</strong>. magram Cven viciT, rom petre<br />
mociqulma pavle mociqulTan erTad<br />
marTlac <strong>da</strong>ipyro uzarmazari imperiis<br />
mrisxane de<strong>da</strong>qalaqi romi, romlis<br />
moqalaqenic gansakuTrebuli qedmaRlobiT<br />
gamoirCeodnen, <strong>da</strong> <strong>da</strong>ipyro igi<br />
sityviT.<br />
SeuZlebelia, vinmes ukeT esmodes<br />
Zala sityvisa _ logosisa, vidre WeSmarit<br />
qristians, romelic Tayvans<br />
scems sityva RmerTs, ieso qristes. aqe<strong>da</strong>n<br />
gamomdinare, qristiani moazrovneni<br />
gansakuTrebiT ufrTxildebodnen<br />
<strong>da</strong> pativs scemdnen saerTod sityvas<br />
<strong>da</strong>, cxadia, a<strong>da</strong>mianis sulieri zrdisa<br />
<strong>da</strong> ganviTarebisaTvis sityvieri xelovnebis<br />
mniSvnelobac kargad esmo<strong>da</strong>T.<br />
maT icodnen, rom rogorc sxeuli<br />
ganmtkicebisa <strong>da</strong> moqmedebisaTvis<br />
aucileblad saWiroebs materialur<br />
sakvebs, aseve saWiroebs sazrdels sulic,<br />
romelsac misTvis WeSmaritebis<br />
sityva warmoadgens <strong>da</strong> romelic mas<br />
RmrTisa <strong>da</strong> moyvasis samsaxuris Zalas<br />
aZlevs. amasTan, ramdena<strong>da</strong>c qristianoba<br />
a<strong>da</strong>mianze, romelic Semoqmedma Tavisufali<br />
nebiT <strong>da</strong>ajildova, yovelgvar<br />
Zal<strong>da</strong>tanebas gamoricxavs, yvela qveyanaSi,<br />
sa<strong>da</strong>c ki qristes moZRvreba gavrgvanca<br />
koplataZe<br />
<strong>sruliad</strong> <strong>saqarTvelos</strong> kaTolikos-patriarqis, uwmidesisa <strong>da</strong><br />
unetaresis ilia II saganmanaTleblo-sagamomcemlo moRvaweoba<br />
efeselTa mimarT epistoleSi pavle<br />
mociquli qristes mimdevrebs aswavlis,rogor<br />
aRiWurvon WeSmaritebis<br />
<strong>da</strong>sacavad materialur samyaroSi, sa<strong>da</strong>c<br />
sulni ukeTurebisani batonoben,<br />
kerZod, farad sarwmunoebis, xolo<br />
maxvilad RmrTis sityvis gamoyenebas<br />
urCevs: `yovelsa Sina aRiReT fari<br />
igi sarwmunoebisa, romliTa SeuZloT<br />
yovelTa maT isarTa borotisaTa ganxurvebulTa<br />
<strong>da</strong>Sretad. <strong>da</strong> Cafxuti igi<br />
cxovrebisaÁ <strong>da</strong>idgiT <strong>da</strong> maxvili igi<br />
sulisaÁ, romel ars sityuaÁ RmrTisaÁ~<br />
(ef. 6, 16-17).<br />
marTlac, qristianul sarwmunoebas,<br />
mxedvelobaSi gvaqvs WeSmariti<br />
qristianuli sarwmunoeba, Tavisi arsebobis<br />
manZilze sxva iaraRi arc gamouyenebia<br />
<strong>da</strong> arc erT qveyanaSi Zal<strong>da</strong>tanebiTa<br />
<strong>da</strong> fizikuri ganadgurebis<br />
SiSiT ar gavrcelebula. mociqulebma,<br />
mociqulTa mowafeebma <strong>da</strong>, saerTod,<br />
pirvelma qristianulma eklesiam, romelic<br />
<strong>da</strong>axloebiT 120-mde wevrs iTvli<strong>da</strong>,<br />
macxovris moZRvreba imdroindel<br />
msoflioSi mxolod sityvis ZaliT,<br />
qa<strong>da</strong>gebiT gaavrceles. erT Tavis<br />
qa<strong>da</strong>gebaSi wm. ioane oqropiri, roca<br />
qristianobis, rogorc erT<strong>da</strong>erTi WeSmariti<br />
religiis, Sesaxeb saubrobs,<br />
msmenelebs mimarTavs, warmoidginon<br />
kaci, romelic ierusalimi<strong>da</strong>n gamovi<strong>da</strong><br />
<strong>da</strong> gzas <strong>da</strong>adga mxolod joxiTa <strong>da</strong><br />
ramdenime wigniT xelSi. vinmes rom am<br />
103
104<br />
cel<strong>da</strong>, eklesia xalxSi ganaTlebis<br />
Setanas cdilob<strong>da</strong>, raTa a<strong>da</strong>mianebs<br />
sarwmunoebrivi aRmsareblobis miRebisas<br />
Tavisufali arCevanis gakeTebis<br />
SesaZlebloba miscemo<strong>da</strong>T. ase rom,<br />
qristianoba <strong>da</strong> wigniereba Tavi<strong>da</strong>nve<br />
ganuyofel cnebebad iqca <strong>da</strong> qristes<br />
moZRvrebis gavrcelebas qristianuli<br />
mecnierebisa <strong>da</strong> filosofiis warmoSobac<br />
umokles droSi mohyva. saxarebis<br />
pirveli mkvlevari pavle mociquli<br />
brZandebo<strong>da</strong>, xolo pirveli qristiani<br />
filosofosi wm. mowame iustine<br />
II saukuneSi moRvaweob<strong>da</strong>. pirvelive<br />
saukuneebSi warmoiSva <strong>da</strong> Camoyalib<strong>da</strong>,<br />
agreTve, sasuliero mwerloba Tavisi<br />
mravalferovani <strong>da</strong>rgebiT. amitom<br />
qristianTa sulebisaTvis gamzadebul<br />
tablas Tavi<strong>da</strong>nve amSveneb<strong>da</strong> sameufo<br />
sazrdeli _ RmrTeebrivi sityva anu<br />
sasuliero mwerloba, romelic miwieri<br />
yofis moTxovnilebebiT gauxeSebuli<br />
gulebisaTvis igivea, rac zeTi<br />
Camqrali kandelisa <strong>da</strong> wvima gvalviT<br />
gaficxebuli, <strong>da</strong>msk<strong>da</strong>ri miwisaTvis.<br />
Cveni xalxi im erTa ricxvs ekuTvnis,<br />
romelnic, RmrTis wyalobiT,<br />
qristes naTels pirvelive saukuneSi<br />
eziarnen; meoTxe saukuni<strong>da</strong>n moyolebuli<br />
ki, roca qristianoba saxelmwifo<br />
religiad gamocxad<strong>da</strong>, rCeuli<br />
Svilebis Tav<strong>da</strong>debuli moRvaweobis<br />
Sedegad,patara saqarTvelo cdilob<strong>da</strong><br />
mwignobrobisa <strong>da</strong> ganaTlebis saqmeSi<br />
qristianuli kulturis akvnis _ TviT<br />
bizantiis imperiisaTvisac ki ar <strong>da</strong>edo<br />
toli. amaze rogorc originaluri qarTuli<br />
sasuliero mwerloba, romelic<br />
bizantiurs mxolod raodenobrivad<br />
Tu CamorCeba, aseve sxva enebi<strong>da</strong>n, upiratesad<br />
ki berZnuli<strong>da</strong>n Targmnili<br />
didZali saRmrTismetyvelo literaturac<br />
metyvelebs. aqve SevniSnavT, rom<br />
Targmnili Zeglebi, rogorc qarTuli<br />
enis araCveulebriv gamomsaxvelobiT<br />
Zalas, romelic Sesabamisad misi Semqmneli<br />
xalxis azrovnebis maRal doneze<br />
miuTiTebs, aseve mTargmnelTa RmrTivsulierebasa<br />
<strong>da</strong> maRalniWierebasac<br />
a<strong>da</strong>stureben.<br />
ra Tqma un<strong>da</strong>, qveyanaSi saganmanaTleblo<br />
saqmianobas ZiriTa<strong>da</strong>d<br />
eklesia <strong>da</strong> misi saukeTeso moRvaweni<br />
warmarTavdnen. IX saukuni<strong>da</strong>n qarTul<br />
eklesia-monastrebTan rogorc CvenSi,<br />
ise sazRvargareTac ramdenime mZlavri<br />
saliteraturo skola Seiqmna. taoklarjeTsa<br />
Tu sinisa <strong>da</strong> aTonis mTaze<br />
moRvawe qarTveli mwignobari berebi,<br />
romelTac kargad esmo<strong>da</strong>T, rom qveynis<br />
simtkicis upirvelesi burji swori<br />
sarwmunoeba <strong>da</strong> masze <strong>da</strong>fuZnebuli<br />
maRali zneoba iyo, dResa <strong>da</strong> Rames asworebdnen,<br />
raTa qarTvelTa sulier<br />
tablas siuxve <strong>da</strong> mravalferovneba ar<br />
mohklebo<strong>da</strong>.<br />
samwuxarod,jer XIII saukuneSi mon-<br />
Rolebis Semosevam, xolo Semdeg, XV<br />
saukuneSi bizantiis imperiis <strong>da</strong>cemam,<br />
ris Sedega<strong>da</strong>c qarTuli saxelmwifo<br />
mahmadianur zRvaSi Cakarguli patara<br />
kunZuli aRmoCn<strong>da</strong>, es gacxovelebuli<br />
kulturul-saganmanaTleblo moRvaweoba<br />
karga xniT SeaCera. bunebrivia,<br />
sulieri sazrdelis moklebam Cvens<br />
erovnul saxesac <strong>da</strong> zneobasac Tavisi<br />
mZime <strong>da</strong>Ri <strong>da</strong>asva. amitomac erisa<br />
<strong>da</strong> qveynis bedze <strong>da</strong>fiqrebulma mamuliSvilebma<br />
qristianul samyarosTan<br />
<strong>da</strong>sakavSireblad axali gzebis Zieba<br />
<strong>da</strong>iwyes. SeuZlebelia uaryofa imisa,<br />
rom miuxe<strong>da</strong>vad saxelmwifoebriobisa<br />
<strong>da</strong> politikuri Tavisuflebis <strong>da</strong>kargvisa,<br />
marTlmadideblur ruseTTan<br />
SeerTebis Sedegad qarTul saRmrTismetyvelo<br />
<strong>azrovneba</strong>s, iseve rogorc<br />
saerTod qarTul mwerlobas,romelsac<br />
sxva qristianul erebTan kulturuli<br />
urTierTobis saSualeba didi xnis<br />
ganmavlobaSi warTmeuli hqon<strong>da</strong>, erTgvari<br />
aRorZineba <strong>da</strong>etyo; samwuxarod,<br />
es procesi ruseTis qristianuli imperiis<br />
ZaliT <strong>da</strong>mxobam <strong>da</strong> mis nangrevebze<br />
aTeisturi imperiis Seqmnam Sewyvita,<br />
romelmac Tavi uwinaresad sarwmunoebisa<br />
<strong>da</strong> eklesiis devniT gamoiC-
105<br />
ina. calke saukuneTa ganmavlobaSi<br />
mahmadianTa TareSiTa <strong>da</strong> calke XIX<br />
saukuneSi aTeisturi mecnierebisa <strong>da</strong><br />
filosofiis zegavleniT Seryeul rwmenas<br />
Cvens qveyanaSi mZime gansacdelis<br />
Jami <strong>da</strong>udga. marTalia, eklesiam arseboba<br />
saswaulebrivad SeinarCuna, magram<br />
mas misi erT-erTi ZiriTadi funqcia<br />
_ saganmanaTleblo-sagamomcemlo<br />
saqmianobis warmarTva ZaliT waarTves,<br />
xolo sasuliero literaturis Seqmna-Targmnasa<br />
<strong>da</strong> gamocemaze laparakic<br />
ar SeiZlebo<strong>da</strong>.<br />
am TvalsazrisiT viTareba ukeTesisaken<br />
gasuli saukunis 70-iani wlebis<br />
miwurulSi Seicvala, roca <strong>saqarTvelos</strong><br />
marTlmadidebel eklesias saTaveSi<br />
axlad aRsaydrebuli patriarqi,<br />
uwmidesi <strong>da</strong> unetaresi ilia II Caudga.<br />
ramdena<strong>da</strong>c qristes mimdevrebad<br />
ara monebi, aramed megobrebi sWirdeba<br />
(in. XV, 15), amitom misi eklesia yovelTvis<br />
gansakuTrebulad zrunav<strong>da</strong><br />
ara mxolod moZRvarTa, aramed samwysos<br />
ganaTlebazec, raTa mas RmrTis<br />
arseboba ara mxolod intuiciurad <strong>da</strong><br />
misi Zlierebisadmi SiSis gamo erwmuna,<br />
aramed guliT, gonebiTa <strong>da</strong> suliT, anu<br />
mTeli arsebiT Seeyvarebina (mk. XII, 30).<br />
Zalian kargad moexsenebo<strong>da</strong> ra es, jer<br />
kidev <strong>saqarTvelos</strong> sapatriarqo taxtze<br />
aRsaydrebamde uwmidesis aqtiuri<br />
monawileobiT, mravali wlis iZulebi-<br />
Ti wyvetilobis Semdeg, <strong>saqarTveloSi</strong><br />
pirveli sasuliero saminaria gaixsna<br />
mcxeTaSi, romlis pirveli reqtoric<br />
TviTon brZandebo<strong>da</strong>; xolo 1988 wels,<br />
rva saukunis Semdeg, Cvens qveyanaSi<br />
pirvelad amoqmed<strong>da</strong> sasuliero akademia<br />
TbilisSi, romelsac kaTolikospatriarqma<br />
miznad gelaTis saxelovani<br />
akademiis saukeTeso tradiciebis aRdgena-gagrZeleba<br />
<strong>da</strong>usaxa. Tbilisis<br />
sasuliero seminariasa <strong>da</strong> akademias,<br />
gar<strong>da</strong> ganswavluli moZRvrebis momzadebisa,<br />
uwinaresad RmrTismetyvelebis<br />
yvelaze aqtualur sakiTxebze muSaobac<br />
evalebo<strong>da</strong>, raTa is udidesi sulieri<br />
saunje, romelic winaprebma Cveni<br />
tragikuli istoriis qartexilebs gamoatares<br />
<strong>da</strong> Seuryvnelad Semogvinaxes<br />
_ WeSmariti rwmena _ marTlmadidebloba,<br />
sxva<strong>da</strong>sxva religiis ideolog-<br />
Ta faruli Tu aSkara mtrobisagan <strong>da</strong>ecva.<br />
am Canafiqris gansaxorcieleblad<br />
uwmidesma <strong>da</strong> unetaresma axalgaxsnili<br />
akademiis pe<strong>da</strong>gogebad qarTuli mecnierebis<br />
moRvaweni moiwvia.<br />
akademiaSi sami _ RmrTismetyvelebis,<br />
qristianuli anTropologiisa<br />
<strong>da</strong> qristianuli xelovnebaTmcodneobis<br />
fakulteti <strong>da</strong> ramdenime kaTedra<br />
<strong>da</strong>ars<strong>da</strong>: RmrTismetyvelebis, <strong>saqarTvelos</strong><br />
eklesiis istoriis, religiaTmcodeobis,<br />
qarTuli literaturisa <strong>da</strong><br />
xelovnebaTmcodneobis. akademiasTan<br />
Seiqmna, agreTve, saRmrTismetyvelo,<br />
dekoratiuli mebaReobisa <strong>da</strong> ekologiisa<br />
<strong>da</strong> samedicino institutebi, romlebSic<br />
vaJebTan erTad gogonebic<br />
swavloben <strong>da</strong> SerCeul profesias euflebian.<br />
Tbilisis sasuliero akademiasa<br />
<strong>da</strong> seminariasTan funqcionirebs, aseve,<br />
xatweris, qargvis <strong>da</strong> galobis Semswavleli<br />
skolebi, sa<strong>da</strong>c yvela msurvels,<br />
visac amis Sesaferisi monacemebi aqvs,<br />
SeuZlia, RmrTisgan mimadlebuli niWi<br />
ganaviTaros <strong>da</strong> arCeul saqmes moaxmros.<br />
calke saubris Temaa kaTolikospatriarqis,<br />
rogorc reqtoris (ramdenime<br />
welia igi Tbilisis sasuliero<br />
akademiisa <strong>da</strong> seminariis reqtori<br />
brZandeba) <strong>da</strong>mokidebuleba profesormaswavleblebsa<br />
<strong>da</strong> studentebTan. misi<br />
gulisxmiereba marTlac gansacvifrebelia.<br />
igi cdilobs yuradRebis gareSe<br />
aravin <strong>da</strong>tovos <strong>da</strong> mzrunveloba<br />
<strong>da</strong> siTbo yovel maTgans agrZnobinos.<br />
uwmidesisa <strong>da</strong> unetaresis pe<strong>da</strong>gogiur<br />
moRvaweobas safuZvlad udevs rwmena<br />
imisa, rom maswavlebelsa <strong>da</strong> moswavles,<br />
studentsa <strong>da</strong> profesors Soris<br />
urTierTobas siyvaruli <strong>da</strong> urTierTpativiscema<br />
un<strong>da</strong> gansazRvravdes <strong>da</strong>
ara pe<strong>da</strong>gogTa mxri<strong>da</strong>n sakuTari upiratesobis<br />
warmoCena, xolo axalgazrdobis<br />
mxri<strong>da</strong>n SiSi <strong>da</strong> sakuTari arasrulfasovnebis<br />
SegrZneba. amitomac<br />
misi yoveli mobrZaneba akademiasa <strong>da</strong><br />
seminariaSi rogorc studentebis, ise<br />
profesor-maswavleblebisTvisac dResaswaulad<br />
iqceva xolme.<br />
sakuTari SesaZleblobebisa <strong>da</strong> ni-<br />
Wierebis warmosaCenad kaTolikos-patriarqi<br />
axalgazrdebs xSirad avalebs<br />
TxzulebaTa <strong>da</strong>weras sxva<strong>da</strong>sxva problemur<br />
sakiTxze <strong>da</strong> Semdeg pe<strong>da</strong>gogTa<br />
<strong>da</strong> studentTa Tan<strong>da</strong>swrebiT yuradRebiT<br />
ismens, rac axalgazrdebisaTvis<br />
ara mxolod pativs, aramed Semdgomi<br />
muSaobisaTvis udides stimulsac warmoadgens.<br />
uwmidesisa <strong>da</strong> unetaresis<br />
ZalisxmeviT akademiisa <strong>da</strong> seminariis<br />
studentebs saSualeba miecaT Tavian-<br />
Ti SemoqmedebiTi Zalebi sakuTar JurnalSi<br />
mosinjon.<br />
<strong>saqarTvelos</strong> kaTolikos-patriarqis<br />
saganmanaTleblo moRvaweoba mxolod<br />
religiur sferos ar moicavs.<br />
rogorc ukve aRvniSneT, Tbilisis sasuliero<br />
akademiasTan misi kurTxeviT<br />
dekoratiuli mebaReobisa <strong>da</strong> ekologiis<br />
<strong>da</strong> samedicino institutebi gaixsna,<br />
xolo am bolo dros misi uwmidesoba<br />
aqtiurad iRvwis marTlmadidebluri<br />
universitetis <strong>da</strong>safuZneblad,<br />
romelSic qarTveli axalgazrdebi<br />
humanitarul mecnierebebTan er-<br />
Tad sabunebismetyvelo mecnierebebsac<br />
Seiswavlian.<br />
aRsaydrebi<strong>da</strong>n umokles droSi, 1978<br />
wels sapatriarqoSi, romelsac manamde<br />
mxolod saeklesio kalendris gamocemis<br />
ufleba hqon<strong>da</strong>, uwmidesis ZalisxmeviT<br />
sagamomcemlo ganyofileba<br />
Seiqmna <strong>da</strong> gamosvla <strong>da</strong>iwyo sapatriarqos<br />
periodulma beWdviTma organom<br />
_ Jurnalma `jvari vazisa~. am faqt-<br />
Tan <strong>da</strong>kavSirebiT warmoTqmul qa<strong>da</strong>gebaSi<br />
kaTolikos-patriarqi madlobas<br />
swirav<strong>da</strong> RmerTs, romelmac is<br />
saqme aRasrulebina, mravali aTeuli<br />
wlis ganmavlobaSi Taobebis fiqrisa<br />
<strong>da</strong> zrunvis sagans rom Seadgen<strong>da</strong>. Jurnalma,<br />
romelSic Cveni eklesiis istoriis,<br />
saSinao cxovrebis amsaxveli<br />
masalebi sistematurad ibeWdebo<strong>da</strong>,<br />
eklesiisa <strong>da</strong> sazogadoebis <strong>da</strong>axloebis<br />
saqmeSi Tavisi roli u<strong>da</strong>vod Seasrula.<br />
80-ian wlebSi gamoica, agreTve,<br />
ramdenime saRmrTismetyvelo krebuli,<br />
romlebSic, sxva rom yvelafers Tavi<br />
<strong>da</strong>vaneboT, Zveli qarTuli sasuliero<br />
mwerlobis ramdenime sayuradRebo Zegli<br />
<strong>da</strong>ibeW<strong>da</strong>.<br />
1989 wels sapatriarqom <strong>da</strong>beW<strong>da</strong> qarTul<br />
enaze Sesrulebuli bibliis axali<br />
Targmani, aRsaniSnavia, rom Zveli<br />
<strong>da</strong> axali aRTqmis wignebis Targmnis<br />
process,miuxe<strong>da</strong>vad mouclelobisa,Tavad<br />
misi uwmidesoba ze<strong>da</strong>mxedvelob<strong>da</strong>.<br />
igi pira<strong>da</strong>d xvdebo<strong>da</strong> mTargmnelebs <strong>da</strong><br />
wmi<strong>da</strong> werilis teqstSi CawvdomisaTvis<br />
mraval sayuradRebo rCevasac aZlev<strong>da</strong>.<br />
SesaZlebelia, am axali Targmanis<br />
mimarT mkiTxvels SeniSvnebi gauCndes,<br />
magram im faqtis uaryofa, rom misi gamocemiT<br />
mainc didi saqme gakeT<strong>da</strong>, ar<br />
SeiZleba. marTalia,RmrTismsaxurebaSi<br />
Zveli qarTuli Targmani <strong>da</strong>rCa, magram<br />
mkiTxvelTa farTo wrem misTvis gasageb<br />
Tanamedrove qarTul enaze miiRo<br />
wigni, romlis codnac aucilebelia<br />
WeSmariti ganaTlebis SesaZenad.<br />
aRsaniSnavia, rom am faqtis Semdeg<br />
sapatriarqoSi Seiqmna jgufi, romelic<br />
protopresviter giorgi gamrekelis<br />
xelmZRvanelobiT axali aRTqmis wignebis<br />
axal qarTul enaze gadmosaRebad<br />
muSaobs.<br />
1990 wlis 15 aprils, ieso qristes<br />
brwyinvale aRdgomis dRes, uwmidesisa<br />
<strong>da</strong> unetaresis RvawliTa <strong>da</strong> locvakurTxeviT<br />
sapatriarqos gazeTis _<br />
`madlis~ pirveli nomeri gamovi<strong>da</strong>.<br />
aqve SevniSnavT, rom msgavsad Jurnalisa,<br />
gazeTsac saxelwodeba Tavad misma<br />
uwmidesobam SeurCia. rogorc Tvi-<br />
Tonve brZana, gazeTs es saxeli imisTvis<br />
ewo<strong>da</strong>, rom igi `xalxisTvis sarw-<br />
106
munoebis, sikeTis, siyvarulis, codnisa<br />
<strong>da</strong> madlis mimniWebeli yofiliyo~. gamocemi<strong>da</strong>n<br />
aTi wlis Tavze Cveni eris<br />
sulieri aRirZinebisaTvis `madlis~<br />
mniSvneloba kaTolikos-patriarqma ase<br />
Seafasa: `gazeTma namdvilad gaamarTla<br />
<strong>da</strong> mizans miaRwia~. xolo, roca gazeTs<br />
TxuTmeti weli Seusrul<strong>da</strong>,brZana: mox<strong>da</strong><br />
saswauli <strong>da</strong> gazeTma `madlma~ madli<br />
moitana <strong>saqarTveloSi</strong>o. marTalac,<br />
albaT, arcTu ise didia im gazeTebis<br />
ricxvi, romelTa mier gamoqveynebul<br />
masalebze, arsebobis Se<strong>da</strong>rebiT mokle<br />
droSi, ramdenime wigni <strong>da</strong>ibeW<strong>da</strong>.<br />
aTeisturi mwerlobis mravalricxovani<br />
Zeglebis, fsevdofilosofiurisa<br />
<strong>da</strong> fsevdomecnieruli wignebisaTvis,<br />
romelTac am bolo wlebSi<br />
niaRvariviT momsk<strong>da</strong>ri seqtanturi<br />
literaturac <strong>da</strong>emata, sapatriarqos<br />
gamomcemlobas, uwmidesisa <strong>da</strong> unetaresis<br />
locva-kurTxeviT, RmrTeebrivi<br />
swavlebis WeSmariteba <strong>da</strong> sidiade<br />
un<strong>da</strong> <strong>da</strong>epirispirebina, romelic Seqmnil<br />
qaosSi a<strong>da</strong>mianebs sulis ga<strong>da</strong>rCenaSi<br />
<strong>da</strong>exmarebo<strong>da</strong> <strong>da</strong> Seeweo<strong>da</strong>.<br />
kaTolikos-patriarqis locva-kur-<br />
Txevis Sesasruleblad gamomcemlobam<br />
upirvelesad axali aRTqmis <strong>da</strong>beWdvaze<br />
izruna <strong>da</strong> 1995 wels mkiTxvels<br />
misi giorgi mTawmidliseuli re<strong>da</strong>qcia<br />
miawo<strong>da</strong>, romelic Cvens sinamdvileSi<br />
axali aRTqmis kritikulad <strong>da</strong>dgenili<br />
teqstis pirvel srul gamocemas warmoadgen<strong>da</strong>.<br />
igive teqsti qristeSobis<br />
oriaTasi wlis aRsaniSnavad meore<strong>da</strong>c<br />
gamoica, xolo 2003 wels mesamed <strong>da</strong>ibe-<br />
W<strong>da</strong>.<br />
saRmrTo werilis sxva wignebi<strong>da</strong>n<br />
didi tiraJiT gamoica wm. mefisa <strong>da</strong><br />
winaswarmetyvelis <strong>da</strong>viTis `fsalmunni~,romelic<br />
morwmune qristianisaTvis<br />
samagido wigns warmoadgens. aRsaniS-<br />
107<br />
navia, rom fsalmunTa yoveldRiuri<br />
kiTxvis wesis aRdgenaca <strong>da</strong> mkiTxvel-<br />
Ta jgufebis Seqmnac uwmidesisa <strong>da</strong> unetaresis<br />
ilia II saxels ukavSirdeba.<br />
gamomcemlobam am SemTxvevaSic fsalmunTa<br />
giorgi mTawmidliseuli Targmanis<br />
kritikulad <strong>da</strong>dgenili teqsti<br />
<strong>da</strong>beW<strong>da</strong>, romelsac Tan eklesiis dogmaturi<br />
swavleba yovladwmi<strong>da</strong> samebaze<br />
<strong>da</strong> wm. mamaTa mier <strong>da</strong>viT winaswarmetyvelis<br />
sagaloblebi<strong>da</strong>n gamokrebili<br />
winaswarmetyvelebani <strong>da</strong>urTo.<br />
wmi<strong>da</strong> werilis teqstebis WeSmariti<br />
Sinaarsis wvdoma rom eklesiis RmrTivganbrZnobilTa<br />
moZRvarTa mier maTTvis<br />
gakeTebuli komentarebis gareSe<br />
Wirs,es sa<strong>da</strong>vo ar un<strong>da</strong> iyos. zemoTqmulis<br />
gaTvaliswinebiT, misi uwmidesobis<br />
locva-kurTxeviT, gamomcemlobaSi<br />
Zv. berZnuli<strong>da</strong>n iTargmna <strong>da</strong> gamoica<br />
mose winaswarmetyvelis `Sesaqmisa~ <strong>da</strong><br />
<strong>da</strong>viTis fsalmunTa komentarebi, romelic<br />
msoflio eklesiis moZRvars, wm.<br />
basili dids ekuTvnis. marTalia, Zvel<br />
qarTul mwerlobaSi basili didis<br />
`equsTa dReTac~ <strong>da</strong> `fsalmunis~ komentarebic<br />
Targmnili iyo, magram maTi<br />
Tanamedrove qarTul saliteraturo<br />
enaze Targmna mainc saWirod miviCnieT,<br />
raTa es saRmrTismetyvelo azrisa <strong>da</strong><br />
metyvelebis silamaziT gamorCeuli<br />
Txzulebani mkiTxvelTa rac SeiZleba<br />
farTo wrisaTvis yofiliyo xelmisawvdomi.<br />
pirvelad iTargmna qarTul enaze<br />
netari Teofilaqte bulgarelis maTes<br />
saxarebis komentarebi, romelic gamomcemlobam<br />
2006 wels gamosca.<br />
sasuliero saswavleblebis studenti<br />
axalgazrdobisa <strong>da</strong>,saerTod,sazogadoebis<br />
im nawilisaTvis, romelsac<br />
qristianuli moZRvrebis ZiriTadi<br />
swavlebani ainteresebs, gamomcemlobaSi<br />
iTargmna <strong>da</strong> orjer gamoica episkopos<br />
aleqsandre semionov-tianSanskis<br />
`marTlmadidebluri katexizmo~,<br />
agreTve, cnobil avtorTa TxzulebaTa<br />
safuZvelze Sedgenili saxelmZRvanelo<br />
dogmaturi RmrTismetyvelebisaTvis<br />
_ `dogmatur-istoriuli sakiTxebi~.<br />
am rigis naSromTa ricxvSi un<strong>da</strong><br />
<strong>da</strong>vasaxeloT `hagiografiis RmrTismetyvelebac~,<br />
romelic qarTuli hagio-
108<br />
grafiis Zeglebi<strong>da</strong>n gamorCeuli adgilebis<br />
saRmrTismetyvelo komentarebs<br />
Seicavs <strong>da</strong>, amdenad, <strong>da</strong>xmarebas gauwevs<br />
skolebsa <strong>da</strong> umaRles saswavleblebs<br />
am teqstebis safuZvliani swavlebis<br />
saqmeSi. gansakuTrebiT aRsaniSnavia<br />
gamomcemlobaSi Targmnili <strong>da</strong><br />
2007 wels <strong>da</strong>beWdili sqemarqimandritis<br />
iovane maslovis `leqciebi samo-<br />
ZRvro RmrTismetyvelebaSi~, romelic<br />
seminariasa <strong>da</strong> akademiaSi aucileblad<br />
wasakiTx saswavlo disciplinaSi _<br />
samoZRvro RmrTismetyvelebaSi qar-<br />
Tul enaze pirvelad Seqmnil saxelmZ-<br />
Rvanelos warmoadgens.<br />
saRmrTismsaxuro Txzulebebi<strong>da</strong>n,<br />
uwmidesisa <strong>da</strong> unetaresis locvakurTxeviT<br />
gamomcemlobam 1996 wlis<br />
kalen<strong>da</strong>rSi <strong>da</strong>beW<strong>da</strong> kerZo msaxurebani<br />
_ mcire kurTxevani sazogado msaxurebasTan<br />
erTad, xolo 1997 wels calke<br />
gamosca gasworebuli <strong>da</strong> gamSvenebuli<br />
teqsti <strong>saqarTvelos</strong> kaTolikos-patriarqisa<br />
<strong>da</strong> episkoposTa kurTxevisa;<br />
aqve <strong>da</strong>vasaxelebdiT wmin<strong>da</strong>nTa savedrebel<br />
<strong>da</strong>ujdomel sagaloblebsac<br />
<strong>da</strong> mravalgzis gamocemul locvebsac.<br />
calke un<strong>da</strong> aRiniSnos andria kretelis<br />
`didi kanonis~ axali qarTuli<br />
Targmani gamokvleviTurT, romelic<br />
2007 wels gamomcemlobam Tsu-is klasikuri<br />
filologiis, bizantinistikisa<br />
<strong>da</strong> neoelinistikis institutis gamomcemloba<br />
`logosTan~ erTad gamosca.<br />
qarTuli saRmrTismetyvelo skolis<br />
TavisTavadobisa <strong>da</strong> maRali donis<br />
warmosaCenad gamomcemlobaSi momzad<strong>da</strong><br />
<strong>da</strong> <strong>da</strong>ibeW<strong>da</strong> wm. gabriel episkoposis<br />
(qiqoZe) qa<strong>da</strong>gebaTagan anbanur<br />
rigze <strong>da</strong>lagebuli gamokrebili swavlani,<br />
xolo 1997 wels <strong>saqarTvelos</strong><br />
kaTolikos-patriarqis aRsaydrebis<br />
oci wlisTavisaTvis momzad<strong>da</strong> <strong>da</strong> or<br />
tomad gamoica misi uwmidesobisa <strong>da</strong><br />
unetaresobis ilia II `epistoleni, sityvani,<br />
qa<strong>da</strong>gebani~.<br />
uwmidesisa <strong>da</strong> unetaresis locvakurTxeviT<br />
sapatriarqos gamomcemlobas<br />
mxedvelobi<strong>da</strong>n arc eklesiis<br />
istoria gamorCenia; 1998 wlis kalen<strong>da</strong>rSi<br />
qarTuli eklesiis istoriis<br />
mokle kursi <strong>da</strong>ibeW<strong>da</strong>, xolo 2002_04<br />
wlebis kalendrebSi zogadi eklesiis<br />
istoria. 2005 wels gamomcemlobam <strong>da</strong>beW<strong>da</strong><br />
`mcire saeklesio enciklopedia~,<br />
romelic qarTul enaze saeklesio enciklopediis<br />
Seqmnis gzaze pirvel ga<strong>da</strong>dgmul<br />
nabijs warmoadgens.<br />
calke un<strong>da</strong> aRiniSnos wignebi,<br />
romelnic seqtantTa cru swavlebis<br />
samxileblad gamoica: `romauli ka-<br />
Tolicizmi~, `azri <strong>da</strong> ena xatebisa~<br />
(xatTa Tayvaniscemis uarmyofelTa sapasuxod),<br />
`vin arian ieRovas mowmeebi~,<br />
`ideqiT mtkiced <strong>da</strong> Seuryevelad~, _<br />
saZiebeli seqtantur swavlebaTa winaaRmdeg.<br />
seriiT _ `qarTveli wmin<strong>da</strong>nebi~<br />
gamomcemlobam 2006_07 wlebSi<br />
gamosca ori SesaniSnavi krebuli, miZ-<br />
Rvnili wm. gabriel episkoposisadmi<br />
(qiqoZe) <strong>da</strong> wm. eqvTime RmrTiskacisadmi<br />
(TayaiSvili),romelnic qarTulma eklesiam<br />
wmin<strong>da</strong>nebad uwmidesisa <strong>da</strong> unetaresis<br />
iniciativiT Seracxa. am seriiT<br />
wignebis gamocema kvlavac gagrZeldeba<br />
<strong>da</strong> mkiTxveli amgvar krebulebs<br />
sxva axlad Seracxil wmin<strong>da</strong>nTa Sesaxebac<br />
miiRebs.<br />
vfiqrobT, mkiTxvelTa yuradReba<br />
<strong>da</strong> interesi ar mohklebia agreTve<br />
gamomcemlobis mier <strong>da</strong>beWdil iseT<br />
wignebsac, rogoricaa: `ra aris marTlmadidebloba~,<br />
`kvarTi qristesi~ (qarTul,<br />
rusulsa <strong>da</strong> inglisur enebze),<br />
`jumaTis monastris siZveleebi~, `me-19<br />
saukunis qarTveli moRvaweebi <strong>da</strong> qarTuli<br />
galoba~, `mogonebani wm. ilia<br />
marTalze~, `<strong>saqarTvelos</strong> eklesiis<br />
marTva-gamgeobis debuleba~, `locvani<br />
bavSvebisaTvis~, `iuliusis kalendris<br />
arsi <strong>da</strong> mniSvneloba~, `antiqristes<br />
mosvlis niSnebi~, `wm. arCil mefe~ <strong>da</strong><br />
sxv.<br />
qristeSobis oriaTasi wlis aRsaniSnavad,<br />
sapatriarqos gamomcemlobam<br />
gamomcemloba `lazierTan~ erTad
109<br />
kedlis feradi kalen<strong>da</strong>ri <strong>da</strong>beW<strong>da</strong>,<br />
romelic misi uwmidesobisa <strong>da</strong> unetaresobis<br />
ilia II <strong>da</strong>werili xatebiT<br />
iyo Semkuli. kaTolikos-patriarqis<br />
ferwerul namuSevrebSi maTi avtoris<br />
mdi<strong>da</strong>ri sulieri samyaro, romelic<br />
yovelgvar amqveyniur silamazeze ama-<br />
Rlebuli mSvenierebisaken iswrafvis,<br />
kidev erTi axali aspeqtiT warmoCn<strong>da</strong>.<br />
kalen<strong>da</strong>rSi uwmidesisa <strong>da</strong> unetaresis<br />
mier Seqmnili eqvsi xati <strong>da</strong>ibeW<strong>da</strong>:<br />
ufali sabaoT, wm. mefe Tamari, solomon<br />
brZeni, yovladwmi<strong>da</strong> RmrTismSobeli<br />
yrmiT, wm. didmowame giorgi <strong>da</strong> wm.<br />
didi mefe vaxtang gorgasali.<br />
yovelma kacma, visac sityvis Zala<br />
<strong>da</strong> mniSvneloba moexseneba, icis, rom<br />
misi gamoyenebisas gansakuTrebuli goniereba<br />
<strong>da</strong> sifrTxile hmarTebs. sagnis<br />
Rrma <strong>da</strong> safuZvlian codnasTan erTad<br />
es goniereba <strong>da</strong> sifrTxile miT umetes<br />
moeTxovebaT imaT, romelnic RmrTeebrivi<br />
WeSmaritebis gadmocemas anu Tavisi<br />
Zalebis mosinjvas sasuliero mwerlobaSi<br />
cdiloben. uwmidesisa <strong>da</strong> unetaresis<br />
ilia II locva-kurTxeviT, 1995 wli<strong>da</strong>n<br />
sapatriarqos gamomcemlobasTan<br />
Seqmnilia sarecenzio sabWo, romelsac<br />
gamosacemad momzadebul TxzulebaTa<br />
recenzireba <strong>da</strong> gamocemisaTvis uflebis<br />
an grifis miniWeba evaleba.<br />
SeiZleba iTqvas, rom am wlebis ganmavlobaSi<br />
sabWom intensiurad imuSava<br />
<strong>da</strong> <strong>da</strong>kisrebul movaleobas Tavi<br />
gaarTva, razec sarecenziod warmodgenil<br />
naSromTa simravlec metyvelebs,<br />
romelTagan, bunebrivia, gamocemis<br />
ufleba yvelam ver miiRo. ramdena<strong>da</strong>c<br />
maTi didi nawili Targmanebs<br />
warmoadgens, gamomcemlobam Targmanis<br />
xelovnebasTan <strong>da</strong>kavSirebiT ramdenime<br />
moTxovna SeimuSava, romelTac<br />
safuZvlad qarTuli mTargmnelobi-<br />
Ti skolis mdi<strong>da</strong>ri gamocdileba <strong>da</strong><br />
cnobil mecnier-mTargmnelTa Sexedulebani<br />
<strong>da</strong>edo: saTargmneli sagnis,<br />
saliteraturo (Cvens SemTxvevaSi _<br />
qarTuli) enisa <strong>da</strong> im enis kargi codna,<br />
romelze<strong>da</strong>c originalia Seqmnili.<br />
marTlac, sagnis codnis gareSe, e. i.<br />
roca mTargmnelisaTvis gaugebaria,<br />
razea saubari originalSi, sasurveli<br />
Sedegis miReba SeuZlebelia. ramdena<strong>da</strong>c<br />
mTargmnelobiTi saqmianoba mecnieruli<br />
gamokvlevis erTgvari saxea,<br />
mTargmnelma teqsti un<strong>da</strong> gaSifros <strong>da</strong><br />
xelaxla Seqmnas sxva enaze. rogorc<br />
nebismier sxva mecnierul gamokvleva-<br />
Si, romelSic obieqtTa samyaro ganixileba,<br />
aseve Targmnis drosac mxolod<br />
erTi mecnieruli strategia SeiZleba<br />
arsebobdes _ original-teqstis Taobaze<br />
hipoTezebis ageba, maTi gamokvleva,<br />
axali hipoTezebis uaryofa an miReba.<br />
am process bolo ara aqvs <strong>da</strong> amitom<br />
<strong>sruliad</strong> adekvaturi Targmanis miRweva<br />
SeuZlebelia, Tumca, es ar niSnavs imas,<br />
rom amisken ar un<strong>da</strong> viswrafodeT.<br />
Targmnis xelovnebis sirTule<br />
ZiriTa<strong>da</strong>d imaSi mdgomareobs, rom<br />
arc azris sizuste Seewiros enobrivi<br />
normebis <strong>da</strong>cvasa <strong>da</strong> stilis <strong>da</strong>xvewilobas<br />
<strong>da</strong> arc stilis silamaze<br />
<strong>da</strong> enobrivi normebi _ azris zustad<br />
gadmocemas. saRmrTismetyvelo literaturis<br />
mTargmnels, gar<strong>da</strong> zemoCamoTvlilisa,<br />
kidev erTi umTavresi ram<br />
moeTxoveba _ WeSmariti sarwmunoeba,<br />
radgan RmrTeebrivi WeSmaritebis wvdoma<br />
mxolod <strong>da</strong> mxolod suliwmidis<br />
madliTaa SesaZlebeli.<br />
ase rom, sarecenzio sabWos SeqmniT<br />
misi uwmidesobisa <strong>da</strong> unetaresobis Zalisxmeva<br />
iqiTken iyo mimarTuli, rom<br />
sagamomcemlo saqmianobis gaaqtiurebasTan<br />
erTad saRmrTismetyvelo Txzulebebis<br />
swavlebaTa sizusteca <strong>da</strong><br />
maTi gadmocemis Sesabamisi formac<br />
erTgvarad <strong>da</strong>culi yofiliyo.<br />
RmrTis wyalobiTa <strong>da</strong> misi uwmidesobis<br />
locva-kurTxeviT sapatriarqos<br />
gamomcemlobam SeZlo Tavisi<br />
mcire wvlili Seetana im codvis gamosyidvaSi,<br />
romelic Cvenma erma misTvis<br />
Tav<strong>da</strong>debuli Svilis,wm. ilia marTlis<br />
mkvlelobiT Caidina.
ilia WavWavaZis <strong>da</strong>badebi<strong>da</strong>n 170<br />
<strong>da</strong> mkvlelobi<strong>da</strong>n 100 wlis aRsaniSnavad<br />
gamomcemlobaSi momzad<strong>da</strong> <strong>da</strong> 2007<br />
wlis kalen<strong>da</strong>rSi <strong>da</strong>ibeW<strong>da</strong> krebuli<br />
`mamuli, ena, sarwmunoeba~, romelSic<br />
Tavmoyrilia <strong>da</strong> anbanze <strong>da</strong>lagebuli<br />
wm. ilia marTlis aqamde gamoqveynebuli<br />
yvela publicisturi werili<strong>da</strong>n<br />
amokrebili erovnul-politikuri, socialuri,<br />
kulturul-zneobrivi Tu<br />
sasuliero sakiTxebi, romelTac sami<br />
cneba _ mamuli,ena <strong>da</strong> sarwmunoeba aer-<br />
Tianebs. krebuls wamZRvarebuli aqvs<br />
Tav<strong>da</strong>debuli mamuliSvilis cxovrebisa<br />
<strong>da</strong> moqalaqeobis amsaxveli Txzuleba,<br />
romelic misi uwmidesobis kurTxeviT<br />
<strong>da</strong>iwera <strong>da</strong> wm. ilia marTlis<br />
Sesaxeb hagiografiuli nawarmoebis<br />
Seqmnis pirvel mcdelobas warmoadgens.<br />
gamomcemlobam, SeiZleba iTqvas,<br />
<strong>da</strong>kargvas ga<strong>da</strong>arCina saflavi ilias<br />
erTguli msaxuris, iakob TaraSvilisa,<br />
romelic 1907 wlis 30 agvistos <strong>saqarTvelos</strong>Tvis<br />
nasrol tyvias pirveli<br />
Seegeba. saflavi, romelic keTilmoewyo,<br />
oriaTasi wlis or agvistos, iliaobas<br />
ikurTxa. ramdena<strong>da</strong>c, qristes<br />
moZRvrebis mixedviT, rwmenas sicocxles<br />
keTili saqme aniWebs, `sarwmunoebaÁ<br />
TÂnier saqmeTasa mku<strong>da</strong>r ars~ (iak.<br />
II, 26), vfiqrobT, gamomcemlobam am saqmis<br />
aRsrulebiT Cveni xalxis sulieri<br />
amaRlebisaTvis aranakleb izruna, vidre<br />
amas erTi kargi wignis gamocemiT<br />
gaakeTeb<strong>da</strong>.<br />
pirveli sityvebi, romliTac aRdgomilma<br />
macxovarma mociqulebs<br />
mimarTa, iyo: `mSÂdoba Tquen Tana~. moexseneba<br />
ra uwmidessa <strong>da</strong> unetaress mSvidobis<br />
mniSvneloba pirovnebis Sinagani<br />
samyarosaTvis, qa<strong>da</strong>gebisas xSirad<br />
Segvaxsenebs <strong>da</strong>viT winaswarmetyvelis<br />
sityvebs: `moixsene, ufalo, <strong>da</strong>viT <strong>da</strong><br />
yoveli simSvide misi~.<br />
Cveni upirvelesi savedrebelic<br />
esaa saxieri <strong>da</strong> kacTmoyvare Semoqmedis<br />
mimarT _ yoveli qarTvelis gulSi<br />
simSvide sufevdes, rac mTlianad Cvens<br />
qveyanaSi mSvidobis sawin<strong>da</strong>ri gaxdeba<br />
<strong>da</strong>, bunebrivia, RmrTis sityvis samsaxurisaTvisac<br />
met Zalas mogvcems <strong>da</strong> im<br />
mraval wignsac,romelic sapatriarqos<br />
gamomcemlobaSi <strong>da</strong>sabeW<strong>da</strong><strong>da</strong>a gamzadebuli,<br />
misi uwmidesobis madliani<br />
locva-kurTxeviT dRis sinaTles axilvinebs.<br />
110
patriarqi <strong>da</strong> wmi<strong>da</strong> samebis sakaTedro taZari<br />
Woroxis, rionisa Tu enguris Walebisaken,<br />
aramed udides ideologiur eqspansias<br />
axorcieleb<strong>da</strong>, upirvelesad, islamis<br />
gavrcelebiTa <strong>da</strong> im faseuloba-<br />
Ta CvenSi <strong>da</strong>mkvidrebiT, romlebic absoluturad<br />
ucxo iyo qarTveli kacis<br />
bunebisaTvis. Cveni erisTvis am ga<strong>da</strong>mwyvet<br />
momentSi <strong>saqarTvelos</strong> de<strong>da</strong>eklesia<br />
qarTuli kulturis, saukuneebiT<br />
arsebuli a<strong>da</strong>T-wesebis, cxovrebis<br />
niris qedCauxrel <strong>da</strong>mcvelad iqca.<br />
swored qristianobam gvixsna erovnuli<br />
<strong>da</strong> kulturuli ga<strong>da</strong>jiSebisagan.<br />
mTeli aTas xuTasi weli qristianoba<br />
im Suquras warmoadgen<strong>da</strong>, romelic<br />
CvenSi asxiveb<strong>da</strong> <strong>da</strong>savluri kulturis<br />
sxivebs. <strong>da</strong> Tu Cven saukuneebis man-<br />
Zilze evropul civilizacias viyaviT<br />
naziarebi <strong>da</strong> politikurad evropisaken<br />
vicqirebodiT, esec didwilad qristianobis<br />
<strong>da</strong>msaxureba iyo.<br />
<strong>saqarTvelos</strong> istoriaSi TiTqos<strong>da</strong><br />
kanonzomiera<strong>da</strong>a qceuli, rom qveynis<br />
politikur aRmavlobas yovelTvis<br />
uswreb<strong>da</strong> qarTuli marTlmadidebeli<br />
eklesiis aRorZineba, erisa <strong>da</strong> beris<br />
erTianoba. igive ganmeor<strong>da</strong> XX saukunis<br />
miwurulsac.<br />
1977 wels kaTolikos-patriarqis<br />
ilia II intronizaciis Semdeg de<strong>da</strong>eklesiis<br />
roli <strong>da</strong> adgili sazogadoebriv<br />
cxovrebaSi mniSvnelovnad<br />
gaizar<strong>da</strong>. XX s-is 80-iani wlebis<br />
SuaxanebSi sabWoTa saxelmwifosa <strong>da</strong><br />
eklesiis urTierTobaSi sagrZnobi cvlilebebi<br />
mox<strong>da</strong>. sabWoTa xelisuflejaba<br />
samuSia<br />
qarTvel xalxs dRenia<strong>da</strong>g locva,<br />
Sroma <strong>da</strong> brZola uxdebo<strong>da</strong>. uTvalav<br />
mterTan <strong>da</strong>pirispirebam abjari SemogvacviTa<br />
<strong>da</strong> <strong>da</strong>gvimsxvria. msoflio imperiebTan<br />
WidilSi ganvvleT saukuneebi<br />
<strong>da</strong> aTaswleulebi. aTasi rjulis<br />
<strong>da</strong>mpyrobeli cdilob<strong>da</strong> qarTvelTa<br />
gancalkevebas, ganadgurebasa <strong>da</strong> amierkavkasiis<br />
strategiuli <strong>da</strong> mdi<strong>da</strong>ri<br />
regionis xelT gdebas. arabebsa Tu<br />
bizantielebs, iranelebsa Tu osmalo-<br />
Turqebs Cveni samSoblos <strong>da</strong>nawevreba<br />
TavianTi pragmatuli politikis<br />
nawilad miaCn<strong>da</strong>T. ram ga<strong>da</strong>gvarCina <strong>da</strong><br />
ram gamogvatara am Savbnel epoqaSi?<br />
pasuxis gacema am SekiTxvaze advilia<br />
_ Cvenma rwmenam. <strong>da</strong> marTlac, muslimur<br />
saxelmwifoTa garemocvaSi moqceuli<br />
<strong>saqarTvelos</strong>Tvis qristianoba<br />
mxolod aRmsarebloba ar gaxl<strong>da</strong>T.<br />
igi citadelad iyo Semovlebuli Cvens<br />
samSoblos <strong>da</strong> yvelaze did xan<strong>da</strong>ks<br />
warmoadgen<strong>da</strong> mterTaTvis, romlis <strong>da</strong>-<br />
Zlevas verasdros axerxebdnen. qarTveluri<br />
tomebis religiuri mTlianoba<br />
iyo is balavari, romelmac saukuneebiT<br />
SeaduRaba Cveni erToba. yovelive<br />
aman ki qarTul samociqulo eklesias<br />
udidesi politikuri misia SesZina.<br />
im urTules Jams ki, rodesac <strong>saqarTvelos</strong><br />
sazRvrebs monRolTa,iranel-<br />
Ta,TurqTa marbielni moawydnen <strong>da</strong> Cveni<br />
qveyana saTareSod aqcies, Cveni de<strong>da</strong>eklesia<br />
<strong>da</strong>rajad <strong>da</strong>udga qarTvelTa<br />
TviTSegnebas. mteri martooden xmliT<br />
rodi moiwev<strong>da</strong> alaznisa Tu mtkvris,<br />
111
am mniSvnelovnad Seasusta eklesiis<br />
Seviwroeba. komunist Tu komkavSirel<br />
aqtivistebs ukve aRar avalebdnen<br />
saeklesio dResaswaulebze eklesiis<br />
karibWesTan <strong>da</strong>rajobas <strong>da</strong> imaT <strong>da</strong>smenas,<br />
vinc wirvas eswrebo<strong>da</strong>. amas <strong>da</strong>emata<br />
<strong>saqarTveloSi</strong> erovnuli moZraobis<br />
axali etapis <strong>da</strong>wyeba <strong>da</strong> xalxis masobrivi<br />
mibruneba eklesiisaken. mokle<br />
xanSi Cveni taZrebi ukve mrevls veRar<br />
itev<strong>da</strong>,saSobao Tu saaRdgomo wirvisas<br />
aTasobiT a<strong>da</strong>miani taZris mimdebare<br />
teritoriaze Tu axerxeb<strong>da</strong> moxvedras.<br />
ukve naTeli gax<strong>da</strong>,rom didi sakaTedro<br />
taZari qveynis de<strong>da</strong>qalaqisaTvis araTu<br />
saWiro, aramed aucilebeli iyo. `wmi<strong>da</strong><br />
samebis agebis idea ar warmoiSva imisaTvis,<br />
rom didi taZari aSenebuliyo,<br />
_ ixsenebs <strong>saqarTvelos</strong> kaTolikos-patriarqi,<br />
_ es azri gaCn<strong>da</strong> erTdroulad<br />
eklesiaSi <strong>da</strong> xalxSi. Cven ar vicodiT,<br />
rogor gamogvexata RvTisadmi<br />
madlierebis grZnoba. am dros <strong>da</strong>iba<strong>da</strong><br />
idea, rom un<strong>da</strong> aSenebuliyo taZari, romelic<br />
iqnebo<strong>da</strong> taxti wmi<strong>da</strong> samebisa~.<br />
<strong>sruliad</strong> samarTlianad uwodes wmi<strong>da</strong><br />
samebis sakaTedro taZris mSeneblobas<br />
`saukunis mSenebloba~. momaval kaTedrals<br />
sxva <strong>da</strong>tvirTvac hqon<strong>da</strong>, igi<br />
un<strong>da</strong> qceuliyo axali qarTuli saxelmwifos<br />
simbolod.<br />
dRevandeli ga<strong>da</strong>saxedi<strong>da</strong>n SeiZleba<br />
iTqvas, _ rom ara misi uwmidesoba,<br />
<strong>saqarTvelos</strong> kaTolikos-patriarqi<br />
ilia II,es taZari ar aigebo<strong>da</strong>. aq ar igulisxmeba<br />
martooden ideis <strong>da</strong>badeba.<br />
taZris proeqtirebisa <strong>da</strong> mSeneblobis<br />
nebismieri detali kaTolikos-patriarqTan<br />
Tanxmdebo<strong>da</strong>. igi iyo am udidesi<br />
saqmis sulisCamdgmeli <strong>da</strong> maorganizebeli.<br />
misi uwmidesoba kviraSi ramdenjerme<br />
adio<strong>da</strong> wm. samebis sakaTedro<br />
taZris mSeneblobaze,aTvaliereb<strong>da</strong> momavali<br />
kaTeralis TiToeul detals.<br />
wm. samebis sakaTedro taZris mSeneblobaze<br />
misi uwmidesobis misvla araviTari<br />
pompezuri ceremonialiT ar<br />
112<br />
mimdinareob<strong>da</strong>. bevrjer <strong>saqarTvelos</strong><br />
kaTolikos-patriarqi, moulodnelad,<br />
oriode kacis TanxlebiT swvevia xara-<br />
CoebSi Casmul kaTedrals.<br />
mSeneblobaze amosul mis uwmidesobas<br />
megzurobas fondis xelmZRvaneloba<br />
uwev<strong>da</strong>.<br />
patriarqis mobrZanebas samreklos<br />
zarebis rekva amcnob<strong>da</strong> iq myofT. saocari<br />
sanaxavi iyo am dros taZari.<br />
muSebi nel-nela tovebdnen xaraCoebs,<br />
patriarqs Semoexveodnen <strong>da</strong> locvakurTxevas<br />
iRebdnen, taZarSi saxel<strong>da</strong>xelod<br />
gamzadebul magi<strong>da</strong>sTan patriarqi<br />
<strong>da</strong> fondis mesveurebi mSeneblobis<br />
sakiTxebs ixilavdnen. Semdeg uwmidesi<br />
mosapirkeTebel masalas Seamowmeb<strong>da</strong>,<br />
mimdinare samuSaoebsac moinaxuleb<strong>da</strong>.<br />
igi xSirad esaubrebo<strong>da</strong> mSeneblebs,xelosnebs,<br />
qviTxuroebs.<br />
cxra weli moandoma qarTvelma<br />
xalxma wmi<strong>da</strong> samebis sakaTedro taZris<br />
mSeneblobas. es iyo urTulesi periodi<br />
Cveni qveynis uaxles istoriaSi, magram,<br />
miuxe<strong>da</strong>vad ekonomikuri siZneleebisa,<br />
qarTvelobam SeZlo uflis sadidebeli<br />
taZari aRemarTa. <strong>saqarTvelos</strong><br />
kaTolikos-patriarqma samebis taZris<br />
kurTxevisas aRniSna: `Cven varT momswreni<br />
RvTis erT-erTi saocrebisa, _<br />
SeWirvebis Jams qarTvelma xalxma Se-<br />
Zlo aReSenebina didebuli taZari ese<br />
wmidisa samebisa, sadideblad RvTisa<br />
<strong>da</strong> mosaqcevad erisa Cvenisa, magram,<br />
mowyale RmerTo, Cven viyaviT oden m<strong>da</strong>balni<br />
muSakni Senni. ese Sen mogvec gulisxmisyofa<br />
<strong>da</strong> Zala,raTa Sens sadideblad<br />
<strong>da</strong> Cven<strong>da</strong> nugeSad mogverTmia<br />
es Sesawiri...~ erisa <strong>da</strong> beris erTobam<br />
SeaZlebina qarTvelebs es saswauli.<br />
SeuZlebelia auRelveblad CaikiTxo<br />
kaTedralis mSeneblobisaTvis gakeTebul<br />
SemowirulobaTa nusxa, visac ra<br />
gaaCn<strong>da</strong>, imas swirav<strong>da</strong> mSeneblobas.<br />
iyvnen a<strong>da</strong>mianebi, romelTac materialuri<br />
Senatanis gakeTeba ar SeeZloT <strong>da</strong><br />
fizikuri SromiT cdilobdnen am didi<br />
wamowyebis Tanadgomas. mis uwmideso-
as araerTxel aRuniSnavs, rom wmi<strong>da</strong><br />
samebis sakaTedro taZari qarTveli<br />
xalxis avtoportretia. marTlac, kaTedralis<br />
mSenebloba qarTvelTa sulis<br />
gamoc<strong>da</strong>s warmoadgen<strong>da</strong>. <strong>da</strong>sawyisSi<br />
iyvnen a<strong>da</strong>mianebi, romlebic skeptikurad<br />
uyurebdnen am wamowyebas. im<br />
droisaTvis Cvens arqiteqtorebsa <strong>da</strong><br />
mSeneblebs eklesiaTa agebis gamocdileba<br />
TiTqmis ar gaaCn<strong>da</strong>T. dRes, 15-<br />
ode wlis Semdeg ra SesaniSnavad Cans<br />
am saukunis wamowyebis de<strong>da</strong>azri. saqme<br />
martooden erTi konkretuli taZris,<br />
Tun<strong>da</strong>c sakaTedro taZari yofiliyo,<br />
agebaSi rodi mdgomareob<strong>da</strong>. misi uwmidesoba,<br />
<strong>saqarTvelos</strong> kaTolikos-patriarqi<br />
ilia II SesaniSnavad xe<strong>da</strong>v<strong>da</strong>,<br />
rom es mSenebloba Cveni eris sulieri<br />
aRmavlobis sawindrad iqceo<strong>da</strong>. imavdroulad,<br />
es wamowyeba aTwleulobiT<br />
miviwyebuli saeklesio arqiteqturis,<br />
mxatvrobis, Wedurobisa Tu sxva <strong>da</strong>rg-<br />
Ta aRorZinebis safuZveli gaxdebo<strong>da</strong>.<br />
<strong>saqarTvelos</strong> marTlmadidebel<br />
eklesiasa <strong>da</strong> xelisuflebas Soris mimowera<br />
axali sakaTedro taZris agebasTan<br />
<strong>da</strong>kavSirebiT 1988 wels <strong>da</strong>iwyo.<br />
umokles xanSi aRmaskomis Tavmjdomaris<br />
TaosnobiT Seiqmna specialuri<br />
komisia, romelsac <strong>da</strong>evala sakaTedro<br />
taZrisTvis adgilis SerCeva.<br />
komisiam <strong>da</strong>iwyo momavali taZrisaTvis<br />
adgilis Zieba. moinaxules<br />
Tbilisis ramdenime ubani. aRniSnuli<br />
sakiTxis irgvliv imsjeles Tbilisis<br />
saqalaqo sabWos aRmaskomSi kaTolikos-patriarqis<br />
ilia II stumrobisas.<br />
sabolood, komisiam mizanSewonilad<br />
miiCnia taZris ageba mtkvris marcxena<br />
sanapiroze, baraTaSvilis aRmarTis<br />
ze<strong>da</strong> terasaze. ga<strong>da</strong>wyvetilebam ar<br />
<strong>da</strong>ayovna <strong>da</strong> Tbilisis saqalaqo sab-<br />
Wos aRmaskomma 1989 wlis 23 Tebervals,<br />
04.30.107 nomriT, sagangebo dokumenti<br />
gamosca (Tbilisis saistorio arqivi,<br />
Tbilisis saqalaqo sabWos aRmaskomi,<br />
aRw. 5, saqme 758):<br />
`qarTuli marTlmadidebluri<br />
taZris asaSeneblad adgilis<br />
SerCevis Sesaxeb<br />
Tbilisis saqalaqo sabWos aRmaskomi<br />
aRniSnavs, rom am ramdenime xnis<br />
winaT Sesrul<strong>da</strong> <strong>saqarTvelos</strong> sapatriarqos<br />
<strong>da</strong>moukideblobis 1500 weli. am<br />
TariRTan <strong>da</strong>kavSirebiT, <strong>saqarTvelos</strong><br />
sapatriarqo iTxovs, TbilisSi aSendes<br />
taZari, rogorc simboluri gamoxatuleba<br />
qarTuli avtokefaluri eklesiis<br />
TxuTmetsaukunovani istoriisa.<br />
Tbilisis saqalaqo sabWos aRmaskomis<br />
1989 wlis 5 noembris N1755 gankargulebiT,am<br />
mizniT Seqmnilma kompetenturma<br />
komisiam, <strong>sruliad</strong> <strong>saqarTvelos</strong> kaTolikos-patriarqis<br />
ilia II monawileobiT,<br />
SearCia adgili baraTaSvilis<br />
aRmarTis qimze <strong>da</strong> Semodis aRmaskomis<br />
winaSe saTanado wina<strong>da</strong>debiT.<br />
Tbilisis saqalaqo sabWos aRmaskomma<br />
ga<strong>da</strong>wyvita:<br />
1. <strong>da</strong>kmayofildes <strong>saqarTvelos</strong> sapatriarqos<br />
Txovna <strong>da</strong> qarTuli mar-<br />
Tlmadidebluri taZris asaSeneblad<br />
gamoeyos baraTaSvilis aRmarTis qimze<br />
SerCeuli adgili _ samoqalaqo quCis,<br />
xidisTavis quCis, avlabris quCis <strong>da</strong>sawyisis<br />
marjvena mxaris CaTvliT <strong>da</strong><br />
kaliaevis quCas Soris moqceuli kvartali.<br />
2. eTxovos <strong>saqarTvelos</strong> sapatriarqos,<br />
<strong>saqarTvelos</strong> arqiteqtorTa kav-<br />
SirTan erTad, konkursis gamocxadeba<br />
taZris proeqtze.<br />
3. mTavarma arqiteqturul-<strong>da</strong>gegmarebiTma<br />
sammarTvelom ZeglTa <strong>da</strong>cvis<br />
mTavar sammarTvelosTan <strong>da</strong> arqiteqtorTa<br />
kavSirTan erTad moamzados<br />
arqiteqturul-<strong>da</strong>gegmarebiTi <strong>da</strong>valeba<br />
<strong>da</strong> konkursisaTvis saWiro masalebi.<br />
aRmaskomis Tavmjdomare<br />
i. andriaZe<br />
aRmaskomis mdivani<br />
v. jafariZe~<br />
113
am dokumentis gamocemis Semdeg wmi<strong>da</strong><br />
samebis taZris mSeneblobis saqmem<br />
seriozulad waiwia win. Tbilisis aRmaskomis<br />
mier miRebuli dokumentis<br />
safuZvelze, <strong>saqarTvelos</strong> sapatriarqos<br />
<strong>da</strong> <strong>saqarTvelos</strong> arqiteqtorTa kavSirs<br />
eTxova saukeTeso proeqtis SesarCevad<br />
konkursis gamocxadeba, xolo<br />
mTavar arqiteqturul-<strong>da</strong>gegmarebiT<br />
sammarTvelos, ZeglTa <strong>da</strong>cvis mTavar<br />
sammarTvelosTan <strong>da</strong> arqiteqtorTa kavSirTan<br />
erTad, konkursisaTvis saWiro<br />
masalebis _ programisa <strong>da</strong> pirobebis<br />
momzadeba <strong>da</strong>evala.<br />
1989 wlis 5 maiss Tbilisis mTavar<br />
arqiteqturul-<strong>da</strong>gegmarebiT sammarTveloSi<br />
gamarTul Sexvedrazec,<br />
romelsac <strong>sruliad</strong> <strong>saqarTvelos</strong> kaTolikos-patriarqi,<br />
uwmidesi <strong>da</strong> unetaresi<br />
ilia II, qalaqis saxalxo deputatTa<br />
sabWos Tavmjdomare, aRmasrulebeli<br />
komitetis Tavmjdomare, arqiteqtorebi,<br />
xelovnebaTmcodneebi <strong>da</strong> mowveuli<br />
sazogadoeba eswrebodnen, moismines<br />
informacia momavali kaTedralis<br />
asagebi adgilis Sesaxeb. konkursis<br />
gamocxadebisas TiTqmis ukve garkveuli<br />
iyo, Tu sad un<strong>da</strong> aRmarTuliyo wm.<br />
samebis sakaTedro taZari. `sagangebo<br />
ganCinebiT~ gamocxadebul konkursSi<br />
monawileobis msurvelT TavianTi proeqti<br />
swored im garemosTvis un<strong>da</strong> SeexamebinaT,<br />
sa<strong>da</strong>c ganzraxuli iyo kaTedralis<br />
ageba, TumcaRa, am etapze arqiteqtorebs<br />
SeeZloT TavianTi variantis<br />
SemoTavazebac. amdenad, avlabris<br />
platoze, baraTaSvilis aRmarTis ze<strong>da</strong><br />
terasaze taZris agebis idea erTgvar<br />
`samuSao variants~ warmoadgen<strong>da</strong>.<br />
1990 wlis Tebervlis <strong>da</strong>sawyisisTvis<br />
yvelaferi mzad iyo Ria konkursis<br />
Casatareblad. arqiteqtorebi TavianTi<br />
proeqtebis ukanasknel detalebs<br />
amuSavebdnen. 8 Tebervals mxatvris<br />
saxlSi moewyo konkursis gaxsnis ceremoniali,<br />
romelsac auarebeli stumari<br />
<strong>da</strong>eswro. mcire xniT adre cnobili gax<strong>da</strong><br />
Jiuris Semadgenlobac. masSi Sediodnen:<br />
114<br />
<strong>sruliad</strong> <strong>saqarTvelos</strong> kaTolikospatriarqi,<br />
uwmidesi <strong>da</strong> unetaresi ilia<br />
II _ Tavmjdomare; alaverdeli mitropoliti<br />
grigoli (cercvaZe); cxumafxazeTis<br />
mitropoliti <strong>da</strong>viTi (Wkadua);<br />
baTum-Semoqmedeli mitropoliti<br />
konstantine (meliqiZe); bodbeli mitropoliti<br />
aTanase (CaxvaSvili); agarak-walkeli<br />
mTavarepiskoposi Tadeozi<br />
(ioramaSvili); nikorwmindeli<br />
mTavarepiskoposi ambrosi (qaTamaZe);<br />
quTaTel-gaenaTeli mTavarepiskoposi<br />
kalistrate (margalitaSvili); margveli<br />
episkoposi qristefore (wamalaiZe);<br />
axalcixisa <strong>da</strong> samcxe-javaxe-<br />
Tis episkoposi anania (jafariZe); urbneli<br />
episkoposi vaxtangi (axvlediani);<br />
wilkneli episkoposi zosime (SioSvili);<br />
Wyondideli episkoposi giorgi<br />
(SalamberiZe); Tbilisis sasuliero<br />
seminariisa <strong>da</strong> akademiis reqtori protopresviteri<br />
giorgi gamrekeli.<br />
sasuliero pirTa gar<strong>da</strong>, Jiuris<br />
SemadgenlobaSi Sediodnen: irakli<br />
andriaZe _ Tbilisis saxalxo deputatTa<br />
saqalaqo sabWos aRmaskomis<br />
Tavmjdomare; guram mirianaSvili _<br />
<strong>saqarTvelos</strong> `saxmSenis~ Tavmjdomare;<br />
no<strong>da</strong>r mgalobliSvili _ <strong>saqarTvelos</strong><br />
arqiteqtorTa kavSiris Tavmjdomare;<br />
albert TavxeliZe _ <strong>saqarTvelos</strong><br />
mecnierebaTa akademiis prezidenti;<br />
no<strong>da</strong>r amaRlobeli _ ivane javaxiSvilis<br />
saxelobis Tbilisis saxelmwifo<br />
universitetis reqtori; akaki baqraZe<br />
_ <strong>sruliad</strong> <strong>saqarTvelos</strong> rusTavelis<br />
sazogadoebis prezidenti; no<strong>da</strong>r na-<br />
TaZe _ <strong>saqarTvelos</strong> saxalxo frontis<br />
Tavmjdomare; ana kalan<strong>da</strong>Ze _ poeti;<br />
no<strong>da</strong>r janberiZe _ <strong>saqarTvelos</strong> xelovnebis<br />
institutis direqtori; Tengiz<br />
kvirkvelia _ <strong>saqarTvelos</strong> teqnikuri<br />
universitetis profesori; giorgi<br />
baTiaSvili _ <strong>saqarTvelos</strong> samxatvro<br />
akademiis profesori; elizbar javeliZe<br />
_ gazeT `literaturuli <strong>saqarTvelos</strong>~<br />
re<strong>da</strong>qtori; <strong>da</strong>viT ciciSvili<br />
_ sazogadoeba `Tbiliselis~ Tavmj-
domaris moadgile; Tengiz buaCiZe _<br />
<strong>saqarTvelos</strong> kulturis fondis Tavmjdomare;<br />
elguja amaSukeli _ <strong>saqarTvelos</strong><br />
mxatvarTa kavSiris Tavmjdomare;<br />
Tamaz naTiZe _ ZeglTa <strong>da</strong>cvis<br />
mTavari samecniero sammarTvelos<br />
ufrosis moadgile; merab mamar<strong>da</strong>Svili<br />
_ filosofiis mecnierebaTa doqtori;<br />
vaxtang <strong>da</strong>viTaia _ <strong>saqarTvelos</strong><br />
teqnikuri universitetis profesori.<br />
eqspozicia ganlagebuli iyo mxatvris<br />
saxlis pirvel <strong>da</strong> meore sarTulze.<br />
sul gamofenili iyo 41 namuSevari.<br />
maT Soris 34 proeqti <strong>da</strong>srulebuli<br />
saxiT iyo warmodgenili, xolo 7 namuSevari<br />
samuSao variants an moswavleTa<br />
mier Seqmnil maketebs warmoadgen<strong>da</strong>.<br />
pirvelma konkursma gamarjvebuli<br />
ver gamoavlina <strong>da</strong> ga<strong>da</strong>wy<strong>da</strong> meore turis<br />
gamarTva, romelic 1990 wlis 2 seqtembers<br />
Catar<strong>da</strong>. sul warmodgenili<br />
iyo 59 namuSevari. konkursSi monawileob<strong>da</strong><br />
56 avtori Tu saavtoro jgufi.<br />
1990 wlis 29 seqtembers, 6 saaTze<br />
Tbilisis mxatvris saxlSi, sakonsultacio<br />
sabWos sxdomaze konkursis saboloo<br />
Sejameba mox<strong>da</strong>. misi uwmidesobis<br />
ga<strong>da</strong>wyvetilebiT gamarjvebulad arCil<br />
mindiaSvilis proeqti <strong>da</strong>saxel<strong>da</strong>.<br />
pirvel etapze yvelaze mniSvnelovan<br />
problemas taZris asagebi konkretuli<br />
adgilis <strong>da</strong>dgena warmoadgen<strong>da</strong>.<br />
xuroTmoZRvarni, odiTganve, udides<br />
mniSvnelobas aniWebdnen adgils, sa<strong>da</strong>c<br />
un<strong>da</strong> aRemarTaT TavianTi qmnileba, sa<strong>da</strong>c<br />
harmoniulad Seerwymo<strong>da</strong> erTmaneTs<br />
garemo <strong>da</strong> taZari.<br />
qarTuli eklesia-monastrebis xilvisas<br />
upirvelesad aRtacebaSi mohyavxar<br />
arqiteqtoris ga<strong>da</strong>wyvetilebas:<br />
ra saocari gumaniT SeurCevia adgili<br />
taZrisaTvis. tao-klarjeTis, samcxis,<br />
qarTl-kaxeTis, guria-aWarisa Tu imereT-samegrelos<br />
Zeglebi gana iseTsave<br />
esTetikur siamovnebas mogvaniWebdnen<br />
sxva reliefze rom yofiliyvnen agebulni?<br />
Cveni xuroTmoZRvarni saocrad<br />
115<br />
uTavsebdnen garemos momavali taZris<br />
formasa <strong>da</strong> masStabebs. Tu ra mniSvneloba<br />
aqvs taZrisa <strong>da</strong> mSeneblobis<br />
adgilis Sexamebas zoga<strong>da</strong>d Zeglis<br />
aRqmaSi, kargad Cans mcxeTis jvris<br />
magaliTze. igi isea Serwymuli mcxeTis<br />
Tavze aRmarTul mTas, rom mnaxvels<br />
eqmneba STabeWdileba, TiTqos am<br />
mTi<strong>da</strong>n iyos amozrdili. an<strong>da</strong> aviRoT<br />
banas SesaniSnavi kaTedrali. taos es<br />
nawili sakmaod xriokia, miuxe<strong>da</strong>vad<br />
amisa, xuroTmoZRvarma mainc moZebna<br />
iseTi adgili,sa<strong>da</strong>c buneba Tavad qmnis<br />
ferTa harmonias. taZris fasadi SeZerwilia<br />
moyviTalo naTali qviT <strong>da</strong> saocrad<br />
miesa<strong>da</strong>geba garemos.<br />
romeli erTi Zegli CamovTvaloT.<br />
es sakiTxi yvela qveynisa <strong>da</strong> epoqis<br />
arqiteqtorTa safiqrali iyo <strong>da</strong> aris.<br />
sakaTedro taZris mSeneblobis <strong>da</strong>wyebamde,<br />
amave problemis winaSe <strong>da</strong>dga<br />
Cveni sazogadoebac, yvelas kargad esmo<strong>da</strong>,<br />
rom momavali qmnileba harmoniulad<br />
un<strong>da</strong> Serwymo<strong>da</strong> garemos <strong>da</strong> qalaqis<br />
organul nawilad qceuliyo. jer<br />
kidev sawyis etapze, rodesac mxolod<br />
proeqtebis ganxilva mimdinareob<strong>da</strong>,<br />
arqiteqtorebi <strong>da</strong> xelovnebaTmcodneebi<br />
sagangebod miuTiTebdnen wm. samebis<br />
taZris kompleqsis qalaqis <strong>da</strong>gegmarebaSi<br />
faqizad `Casmis~ aucileblobaze.<br />
meore turis Semdeg TiTqos ga<strong>da</strong>wyvetili<br />
iyo momavali taZris avlabris<br />
platoze ageba. magram sxva<strong>da</strong>sxva faqtorma<br />
ganapiroba axali adgilis Zieba.<br />
upirvelesi mizezi iyo is, rom 1991_1992<br />
ww. Semdeg, faqtobrivad, SeuZlebeli<br />
gaxl<strong>da</strong>T baraTaSvilis aRmarTis ze<strong>da</strong><br />
terasis gamoTavisufleba mSeneblobisaTvis.<br />
am periodisaTvis sakiTxis<br />
ga<strong>da</strong>wyvetis erTaderTi realuri gza<br />
iyo qalaqis centralur nawilSi Tavisufali<br />
adgilis moZieba, sa<strong>da</strong>c SesaZlebeli<br />
iqnebo<strong>da</strong> kaTedralisa <strong>da</strong><br />
sapatriarqo rezidenciis ganTavseba.<br />
didi sja-baasis Sedegad ga<strong>da</strong>wy<strong>da</strong>, rom<br />
wm. samebis taZrisaTvis vakeSi, studqalaqis<br />
teritoriaze gamoeyoT adgili.
1995 wels kaTedris asagebi adgili<br />
kidev erTxel Seicvala.<br />
vakis studqalaqis teritoriaze<br />
kaTedralisaTvis sakmaod mcire far-<br />
Tobi iyo gamoyofili, amasTanave, vake-<br />
Si sapatriarqo rezidenciis ga<strong>da</strong>tana<br />
aSkarad gamoiwvev<strong>da</strong> qalaqis am nawil-<br />
Si qalaq<strong>da</strong>gegmarebiT sirTuleebs. am<br />
periodSi <strong>saqarTvelos</strong> sapatriarqoSi<br />
gamarTuli Sexvedrisas vakis studqalaqis<br />
paralelurad, variantis doneze,<br />
momavali kaTedralis asagebad Seir-<br />
Ca aseve avlabarSi `megobrobis parkis~<br />
teritoria. am mosazrebas Tavi<strong>da</strong>nve<br />
bevri mxar<strong>da</strong>mWeri gauCn<strong>da</strong>, rasac<br />
araerTi <strong>da</strong>debiTi faqtori ganapirobeb<strong>da</strong>.<br />
jer erTi, `megobrobis parkis~<br />
teritoria gacilebiT didi iyo, vidre<br />
vakis studqalaqisa, meore, am adgilze<br />
agebuli kaTedrali Tbilisis uamravi<br />
adgili<strong>da</strong>n iqnebo<strong>da</strong> SesamCnevi <strong>da</strong><br />
mesame, mas Tavisuflad SeeZlo de<strong>da</strong>qalaqis<br />
am nawilSi dominantis rolis<br />
Sesruleba. sabolood, 1995 wlis seqtemberSi,wm.<br />
samebis sakaTedro taZris<br />
asagebad SeirCa isan-samgoris raionSi,<br />
elias ubanSi arsebuli `megobrobis<br />
parkis~ teritoria.<br />
didi masStabis mSeneblobis wamowyeba<br />
TavisTavad iTxov<strong>da</strong> iseT struqturas,<br />
romelic organizebas gauwev<strong>da</strong><br />
mimdinare samuSaoebs. swori menejmenti<br />
saqmis warmatebis erT-erTi winapirobaa.<br />
nebismieri didi wamowyebisadmi<br />
amgvari midgoma ara marto Cveni epoqis<br />
maxasiaTebeli niSania, ase iyo odiTganve,<br />
saukuneebis manZilze.<br />
did saqmeTa <strong>da</strong>wyeba TavisTavad Znelia,<br />
magram maTi srulyofilebamde miyvana<br />
rCeulTa xvedria yovelTvis. Cveni<br />
grandiozuli kaTedralebis mSeneblobebi<br />
did Zalisxmevas, upirvelesad,<br />
qarTvel xuroTmoZRvarTagan moiTxov<strong>da</strong>.<br />
yoveli epoqa Tavis moTxovnebs uyenebs<br />
SemoqmedT. uwin Tu xuroTmoZ-<br />
Rvari Tavad iyo mSeneblobis xelmZ-<br />
Rvanelic <strong>da</strong> arqiteqtoric, amJamad<br />
TviT am sferoSi mox<strong>da</strong> diferenciacia.<br />
116<br />
arqiteqtorebi dReisaTvis, ZiriTa<strong>da</strong>d,<br />
pasuxs ageben nawarmoebis funqciur,<br />
konstruqciul <strong>da</strong> esTetikur mxareze.<br />
rac Seexeba uSualod mSeneblobas, mas<br />
profesionali mSeneblebi uZRvebian.<br />
yovelive amas imitom aRvniSnavT, rom<br />
wm. samebis taZris mSeneblobis saqmeSi<br />
lomis wili mSeneblobis swor <strong>da</strong>gegmvasa<br />
<strong>da</strong> organizebas miuZRvis, rasac<br />
`wm. samebis sakaTedro taZris mSeneblobis<br />
fondi~ uZRveba. misi uwmidesobis,<br />
<strong>saqarTvelos</strong> kaTolikos-patriarqis<br />
ilia II avtoritetisa <strong>da</strong> neba-survilis,<br />
qarTveli eris mxar<strong>da</strong>Weris, Sesabamisi<br />
<strong>da</strong>finansebisa <strong>da</strong> gamarTuli<br />
menejmentis wyalobiT Seisxa xorci am<br />
udidesma wamowyebam.<br />
1994 wlis 14 oqtombers,sveticxovlobis<br />
dResaswaulze, sveticxovlis<br />
sakaTedro taZarSi <strong>sruliad</strong> <strong>saqarTvelos</strong><br />
kaTolikos-patriarqma samebis<br />
sakaTedro taZris mSeneblobis fondis<br />
<strong>da</strong>fuZneba gamoacxa<strong>da</strong>. kaTedralisTvis<br />
saWiro Tanxis akumulireba fondis angariSze<br />
un<strong>da</strong> momx<strong>da</strong>riyo, mSeneblobac<br />
masve un<strong>da</strong> waremarTa. fondis sapatio<br />
Tavmjdomareebi brZandebodnen misi<br />
uwmidesoba, kaTolikos-patriarqi ilia<br />
II <strong>da</strong> <strong>saqarTvelos</strong> prezidenti eduard-giorgi<br />
SevardnaZe, fondis prezidentad<br />
airCies cnobili mxatvari <strong>da</strong><br />
moqan<strong>da</strong>ke zurab wereTeli.<br />
1995 wlis ivlisi<strong>da</strong>n fondSi Zireuli<br />
reorganizacia ganxorciel<strong>da</strong>.<br />
fonds saTaveSi Caudga irakli andriaZe,<br />
ga<strong>da</strong>idga konkretuli nabijebi.<br />
Seiqmna samuSao jgufi <strong>da</strong> ramdenime<br />
TveSi moxerx<strong>da</strong> elias mTaze samuSaoebis<br />
<strong>da</strong>wyeba. paralelurad warmoeb<strong>da</strong><br />
proeqtis srulyofa. kaTolikos-patriarqis<br />
kurTxeviT Seiqmna `saeklesio<br />
xuroTmoZRvrebis centri~, sa<strong>da</strong>c<br />
arqiteqtorma arCil mindiaSvilma<br />
Semoikriba axalgazr<strong>da</strong> arqiteqtorTa<br />
mTeli plea<strong>da</strong>. proeqtirebasTan erTad,<br />
e. kizirias xelmZRvanelobiT warmoeb<strong>da</strong><br />
taZris konstruqciuli elementebis<br />
<strong>da</strong>muSaveba.
1998 wli<strong>da</strong>n kaTolikos-patriarqis<br />
kurTxeviT `xuroTmoZRvrebis<br />
saeklesio centrs~ gamoeyo kaTedralis<br />
proeqtze momuSave jgufi <strong>da</strong> mas<br />
SemoqmedebiTi gaerTianeba `kaTedrali~<br />
ewo<strong>da</strong> (xelmZRvaneli arCil mindiaSvili).<br />
imave wlis ivnisSi, fondis<br />
TxovniT, xuroTmoZRvrebis centrma<br />
Sewyvita taZris proeqtireba <strong>da</strong> es<br />
funqcia `kaTedrals~ ga<strong>da</strong>eca.<br />
1995 wlis 29 oqtombers, `Tbilisobis~<br />
dResaswaulze, kaTolikos-patriarqma<br />
momavali kaTedralis adgili<br />
akurTxa <strong>da</strong> im adgilze, sa<strong>da</strong>c wmi<strong>da</strong><br />
samebis sakaTedro taZari aRimarTebo<strong>da</strong>,<br />
jvari <strong>da</strong>asvena.<br />
1995 wlis 23 noembers elias mTaze<br />
momavali sakaTedro taZris qvabulis<br />
amoReba <strong>da</strong>iwyo. 1996 wlis 3 marts<br />
saZirkveli ekurTxa.<br />
saZirkvlis kurTxevis Semdeg,<br />
pirvel etapze,mSenebloba sakmaod kargi<br />
tempiT mimdinareob<strong>da</strong>. magram male<br />
siZneleebma iCina Tavi. misi uwmidesobis<br />
ganwyoba, rwmena imisa, rom taZari<br />
aucileblad aigebo<strong>da</strong>, yvelas udides<br />
enTuziazms unergav<strong>da</strong>. mwiri <strong>da</strong>finansebis<br />
pirobebSi taZari nel-nela miiwev<strong>da</strong><br />
nulovani niSnulisaken. amis paralelurad<br />
1998 wels sakaTedro taZris<br />
samxreTiT aigo wm. ilia Tezbitelis<br />
xis eklesia (1999 wlis 2 marts gam-<br />
Teniisas xis eklesia gaurkvevel vi-<br />
TarebaSi <strong>da</strong>iwva. 2000 wlisaTvis wm.<br />
ilia Tezbitelis axali qvis eklesiis<br />
Seneba <strong>da</strong>iwyo).<br />
2000 wlisaTvis kaTedralis miwisqveSa<br />
nawili <strong>da</strong>srulebuli iyo.<br />
swored 2000 wels kaTedralis generaluri<br />
sponsori gax<strong>da</strong> cnobili qarTveli<br />
biznesmeni <strong>da</strong> qvelmoqmedi bi-<br />
Zina ivaniSvili, romlis TanadgomiTa<br />
<strong>da</strong> finansuri <strong>da</strong>xmarebiTac aigo es<br />
grandiozuli taZari.<br />
ZiriTadi karkasis mSenebloba 2001<br />
wlis miwurulisTvis <strong>da</strong>srulebuli<br />
iyo. 2002 wlis ianvar-martSi ukve gumbaTis<br />
yelis mSenebloba warmoeb<strong>da</strong>.<br />
117<br />
wmi<strong>da</strong> samebis sakaTedro taZris<br />
mSeneblobis istoriaSi erT-erTi<br />
ZiriTadi etapi <strong>da</strong>srul<strong>da</strong> 2002 wlis<br />
31 marts, rodesac gumbaTze bolo betoni<br />
Caisxa. kaTedrali mTeli grandiozulobiT<br />
amoiwia Tbilisis Tavze.<br />
2002_2003 wlebSi ZiriTa<strong>da</strong>d taZris<br />
mopirkeTebis samuSaoebi mimdinareob<strong>da</strong>.<br />
2003 wlis 6 dekembers wm. samebis<br />
sakaTedro taZarze jvari aRimarTa.<br />
qarTul xuroTmoZRvrul ZeglTagan<br />
wmi<strong>da</strong> samebis sakaTedro taZari<br />
yvelaze masStaburia. de<strong>da</strong>qalaqSi igi<br />
TiTqmis yvela wertili<strong>da</strong>n Cans. uSualod<br />
kaTedrali ori _ miwisze<strong>da</strong> <strong>da</strong> miwisqveSa<br />
_ nawilisagan Sedgeba. saerTo<br />
simaRle nulovani niSnuli<strong>da</strong>n jvris<br />
CaTvliT 86,10 metria (uSualod jvari 7,5<br />
metris simaRlisaa). lavris miwisqveSa<br />
nawilSi ori sarTuli mdebareobs. taZris<br />
fun<strong>da</strong>menti 14, 07 metris siRrmezea<br />
(qve<strong>da</strong> sarTulis iataki 13,07 metrzea.<br />
amas emateba erTmetriani fun<strong>da</strong>menti).<br />
wm. samebis taZris saerTo simaRle, am<br />
monacemebiT, 100,17 metria (86,10+14,07).<br />
wm. samebis taZris sigrZe 70,450 metri,<br />
sigane ki 64,68 metria.<br />
2004 wlis gazafxulze ga<strong>da</strong>wy<strong>da</strong>,<br />
wmi<strong>da</strong> samebis sakaTedro taZari 23<br />
noembers, giorgobis brwyinvale dResaswaulze<br />
ekurTxebinaT. aRsaniSnavia,<br />
rom mTlianad kompleqsSi 12 eklesiaa;<br />
uSualod kaTedralSi ganTavsebulia<br />
10 eklesia: wm. samebis sakaTedro<br />
taZari, xarebis eklesia, mTavarangelozTa<br />
saxelobis eklesia, wmi<strong>da</strong> ioane<br />
naTlismcemlis saxelobis eklesia,<br />
wmi<strong>da</strong> ninos saxelobis eklesia, wmi<strong>da</strong><br />
andria pirvelwodebulis saxelobis<br />
eklesia, wmi<strong>da</strong> nikolozis saxelobis<br />
eklesia, yovelTa wmi<strong>da</strong>Ta saxelobis<br />
eklesia, Tormeti mociqulis saxelobis<br />
eklesia, wmi<strong>da</strong> giorgis saxelobis<br />
eklesia. kompleqsis samxreT karibWes-<br />
Tan aRmarTulia wm. ilia Tezbitelis<br />
saxelobis eklesia, xolo <strong>da</strong>savleTi<br />
(centraluri) karibWis Tavze _ iveriis<br />
RvTismSoblis saxelobis eklesia.
<strong>saqarTvelos</strong> kaTolikos-patriaqis ga<strong>da</strong>wyvetilebiT,<br />
21_23 noembers un<strong>da</strong> Catarebuliyo<br />
yvela taZris kurTxeva.<br />
pirvelad <strong>da</strong>gegmili iyo patara eklesiebis<br />
kurTxeva, xolo 23 noembers _<br />
uSualod wm. samebis taZris.<br />
21 noembers dilis 7 saaTi<strong>da</strong>n<br />
samebis taZarSi <strong>saqarTvelos</strong> sxva<strong>da</strong>sxva<br />
kuTxi<strong>da</strong>n CamobrZandnen morwmuneebi.<br />
<strong>saqarTvelos</strong> samociqulo eklesiis<br />
9 eparqiis winamZRvarma Seasrula<br />
samebis kompleqsSi ganTavsebuli 9<br />
taZris kurTxeva (teqnikuri mizezebis<br />
gamo ar ekurTxa xarebisa <strong>da</strong> iveriis<br />
RvTismSoblis saxelobis eklesia).<br />
taZris miwisze<strong>da</strong> nawilSi mdebare<br />
oTxi eklesia akurTxes mRvdelm-<br />
Tavrebma:<br />
mTavarangelozTa saxelobis taZari<br />
_ quTaTel-gaenaTelma mitropolitma<br />
kalistratem (margalitaSvili);<br />
wmi<strong>da</strong> ioane naTlismcemlis saxelobis<br />
taZari _ borjomisa <strong>da</strong> bakurianis<br />
mTavarepiskoposma serafimem<br />
(jojua);<br />
wmi<strong>da</strong> ninos saxelobis taZari _<br />
niqozisa <strong>da</strong> cxinvalis mTavarepiskoposma<br />
isaiam (Wanturia);<br />
wmi<strong>da</strong> andria pirvelwodebulis saxelobis<br />
taZari _ gorisa <strong>da</strong> samTavisis<br />
episkoposma andriam (gvazava).<br />
akurTxes kompleqsis miwisqveSa<br />
nawilSi ganTavsebuli oTxi taZari:<br />
wmi<strong>da</strong> nikolozis saxelobis taZari<br />
_ axalqalaqisa <strong>da</strong> kumurdos mTavarepiskoposma<br />
nikolozma ( faCuaSvili).<br />
yovelTa wmi<strong>da</strong>Ta saxelobis taZari<br />
_ axalcixisa, tao-klarjeTisa <strong>da</strong><br />
lazeTis mTavarepiskoposma Teodorem<br />
(WuaZe).<br />
Tormeti mociqulis saxelobis<br />
taZari _ xonisa <strong>da</strong> samtrediis mTavarepiskoposma<br />
sabam (gigiberiam).<br />
wmi<strong>da</strong> giorgis saxelobis taZari _<br />
vanisa <strong>da</strong> baR<strong>da</strong>Tis mTavarepiskoposma<br />
antonma (buluxia).<br />
wmi<strong>da</strong> samebis taZris ezoSi arsebuli<br />
wmi<strong>da</strong> ilia Tezbitelis saxelobis<br />
taZari ki amba alaverdelma mitropolitma<br />
<strong>da</strong>viTma (maxaraZe) akurTxa.<br />
cxra taZris kurTxevis Semdeg<br />
mRvdelmTavrebma sazeimo wirva aRavlines.<br />
2004 wlis 23 noemberi, wm. samebis<br />
sakaTedro taZris kurTxeva, <strong>sruliad</strong><br />
<strong>saqarTvelos</strong>aTvis udides dResaswaulad<br />
iqca. televiziam Tu presam 23<br />
noembramde karga xniT adre <strong>da</strong>iwyo<br />
am movlenisadmi miZRvnili ga<strong>da</strong>cemebisa<br />
Tu publikaciebis momzadeba.<br />
iuneskos <strong>da</strong>dgenilebiT, <strong>saqarTvelos</strong><br />
sapatriarqos ga<strong>da</strong>wyvetilebiT 22_25<br />
noembers sazeimod aRiniSna `qristianobis<br />
oci saukune <strong>saqarTveloSi</strong>~.<br />
Catar<strong>da</strong> saerTaSoriso samecniero<br />
konferencia, romelSic monawileoba<br />
miiRes sxva<strong>da</strong>sxva qveynis mecnierebma<br />
<strong>da</strong> saeklesio moRvaweebma. misi uwmidesobis,<br />
kaTolikos-patriarqisa <strong>da</strong><br />
wm. sinodis ga<strong>da</strong>wyvetilebiT samebis<br />
sakaTedro taZris kurTxeva saerTosaxalxo<br />
zeimis _ `qristianobis oci<br />
saukune <strong>saqarTveloSi</strong>~_ Semadgeneli<br />
nawili gax<strong>da</strong>.<br />
23 noembers, dili<strong>da</strong>nve aTasobiT<br />
morwmune ewvia elias mTas. wmi<strong>da</strong><br />
samebis sakTedro taZris kurTxeva dilis<br />
7 saaTze <strong>da</strong>iwyo <strong>da</strong> igi Caatares<br />
ninowmidisa <strong>da</strong> sagarejos episkoposma<br />
lukam, samTavisisa <strong>da</strong> goris episkoposma<br />
andriam <strong>da</strong> gurjaanisa <strong>da</strong> veliscixis<br />
episkoposma eqvTimem. trapezis<br />
kurTxeva <strong>da</strong>asrula <strong>sruliad</strong> <strong>saqarTvelos</strong><br />
kaTolikos-patriarqma, uwmidesma<br />
<strong>da</strong> unetaresma ilia II, ris Semdegac<br />
<strong>da</strong>iwyo sadResaswaulo wirva.<br />
wm. samebis taZris kurTxevas eswrebodnen<br />
<strong>saqarTvelos</strong> prezidenti m.<br />
saakaSvili, parlamentisa <strong>da</strong> mTavrobis<br />
wevrebi, mecnierebis, xelovnebis, biznesis,<br />
ucxoeTis diplomatiuri korpusisa<br />
<strong>da</strong> religiuri konfesiebis warmomadgenlebi.<br />
taZarSi myofT sityviT<br />
mimarTes <strong>saqarTvelos</strong> kaTolikos-patriarqma<br />
ilia II <strong>da</strong> <strong>saqarTvelos</strong> prezidentma<br />
mixeil saakaSvilma.<br />
118
kurTxevi<strong>da</strong>n samma welma ganvlo.<br />
amJamad taZari ukve <strong>da</strong>srulebulia. sam-<br />
Seneblo samuSaoebi mxolod kompleqsis<br />
ramdenime obieqtze mimdinareobs<br />
(sanaTlavi, seminaria-akademiis Senoba<br />
<strong>da</strong> muzeumi). taZari yovelTvis savsea<br />
mlocvelebiT. wm. samebis sakTedro<br />
taZari Cveni eris Seuryeveli rwmenis,<br />
erTobisa <strong>da</strong> SemarTebis simbolo<strong>da</strong>a<br />
aRmarTuli.<br />
119
<strong>saqarTvelos</strong> sapatriarqosTan arsebuli<br />
gelaTis mecnierebaTa akademia<br />
<strong>da</strong>mana meliqiSvili<br />
1994 wlis <strong>da</strong>sasruls quTaisis<br />
saxelmwifo universitetis reqtoris,<br />
prof. m. Toduas <strong>da</strong> qarTvel mecnier-<br />
Ta erTi jgufis iniciativiT ga<strong>da</strong>wy<strong>da</strong>,<br />
<strong>da</strong>fuZnebuliyo gelaTis mecnierebaTa<br />
akademia, romelic wm. <strong>da</strong>viT mefis mier<br />
XII saukuneSi, gelaTis monasterSi<br />
<strong>da</strong>arsebuli saswavleblis msgavsad<br />
simbolo un<strong>da</strong> yofiliyo rwmenisa <strong>da</strong><br />
codnisa. es azri moxsen<strong>da</strong> <strong>saqarTvelos</strong><br />
kaTolikos-patriarqs, mis uwmidesobas<br />
ilia II, romelic didi gulisxmierebiT<br />
gamoexmaura am cnobas _ man Tavis<br />
saaRdgomo epistoleSi sixaruliT<br />
amcno mrevls: `misasalmebelia, rom<br />
Cvens mecnierTa wreSi gaCn<strong>da</strong> survili<br />
<strong>da</strong> moTxovnileba gelaTis akademiis,<br />
rogorc samecniero centris aRdgenisa<br />
im saxiT, rogorc es iyo <strong>da</strong>dginebuli<br />
wmi<strong>da</strong> mefe <strong>da</strong>viT aRmaSeneblis<br />
mier. cnobilia, rom <strong>da</strong>viT mefis mecadineobiT<br />
gelaTis akademia iqca `sxuad<br />
aTinad <strong>da</strong> meore ierusalemad~, anu<br />
sulierebisa <strong>da</strong> mecnieruli kvlevis<br />
centrad... Cven mxari <strong>da</strong>vuWireT inteligenciis<br />
am ideas <strong>da</strong> ga<strong>da</strong>vwyviteT,<br />
<strong>saqarTvelos</strong> sapatriarqos sulieri<br />
mfarvelobiT <strong>da</strong> xelisuflebis aqtiuri<br />
TanadgomiT quTaisSi <strong>da</strong>arsdes<br />
gelaTis mecnierebaTa akademia, sa<strong>da</strong>c<br />
arCeul akademikosTa xelmZRvanelobiT<br />
<strong>da</strong>muSavdeba didi speqtri sulieri<br />
TvaliT <strong>da</strong>naxuli samecniero<br />
Temebisa. gansakuTrebuli yuradReba<br />
mieqceva bibliologias,RvTismetyvelebas,<br />
qarTvelologiur enaTmecnierul<br />
kvlevas, kulturuli, fsiqologiuri,<br />
anTropologiuri, eTikuri, istoriuli<br />
<strong>da</strong> sxva sakiTxebis gaSuqebas. aq erTad<br />
imoRvaweben Cveni cnobili saero mkvlevarni<br />
<strong>da</strong> sasuliero pirni. eklesiis<br />
cxovrebaSi iyo gamorCeuli periodebi,<br />
roca gansakuTrebulad Rvivdebo<strong>da</strong><br />
saRvTismetyvelo azri. aseT dros sxva<strong>da</strong>sxva<br />
adgilze Cndebo<strong>da</strong> sulier-inteleqtualuri<br />
kerebi. vfiqrobT,gela-<br />
Tis akademiac msgavs savaned iqceva.~<br />
1995 wlis 14 marts uwmidesma <strong>da</strong><br />
unetaresma <strong>saqarTvelos</strong> sapatriarqos<br />
rezidenciaSi moiwvia sainiciativo<br />
jgufis sxdoma, xolo amave wlis<br />
5 aprils wm. sinodis sxdomaze miRebul<br />
iqna ganCineba: `qarTveli erisa<br />
<strong>da</strong> <strong>sruliad</strong> <strong>saqarTvelos</strong> mosaxleobis<br />
sulieri ganmtkicebisaTvis, misi<br />
inteleqtualuri <strong>da</strong> zneobrivi ganvi-<br />
TarebisaTvis, q. quTaisSi, gelaTis akademiasTan,<br />
gar<strong>da</strong> sasuliero saswavleblisa,<br />
<strong>da</strong>arsdes gelaTis mecnierebaTa<br />
akademia <strong>da</strong> amiT aRdges wm. mefe <strong>da</strong>viT<br />
aRmaSeneblis mier <strong>da</strong>fuZnebuli<br />
gelaTis akademiis tradicia”.<br />
<strong>sruliad</strong> <strong>saqarTvelos</strong> kaTolikospatriarqis,<br />
uwmidesisa <strong>da</strong> unetaresis<br />
ilia II kurTxeviTa <strong>da</strong> TanadgomiT<br />
idea gelaTis mecnierebaTa akademiis<br />
<strong>da</strong>arsebisa ganxorciel<strong>da</strong> 1995 wlis<br />
25 maisis brZanebiT, romelsac xels<br />
120