Justice and Law Legal Journal
Justice and Law Legal Journal
Justice and Law Legal Journal
Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!
Leverage SEO-optimized Flipbooks, powerful backlinks, and multimedia content to professionally showcase your products and significantly increase your reach.
marTlmsajuleba da kanoni<br />
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
'11<br />
da<br />
kanoni<br />
<strong>Justice</strong> <strong>and</strong> <strong>Law</strong><br />
N1<br />
<strong>Justice</strong> <strong>and</strong> <strong>Law</strong> <strong>Legal</strong> <strong>Journal</strong><br />
#1(28)'11
N<br />
marTlmsajuleba<br />
1(28)<br />
'11<br />
da<br />
kanoni<br />
<strong>Justice</strong> <strong>and</strong> <strong>Law</strong><br />
#1(28)'11<br />
<strong>Legal</strong> <strong>Journal</strong>
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
<strong>Justice</strong> <strong>and</strong> <strong>Law</strong><br />
saqarTvelos uzenaesi sasamarTlosa da saqarTvelos mosamarTleTa asociaciis iuridiuli Jurnali<br />
LEGAL JOURNAL OF THE SUPREME COURT OF GEORGIA AND OF THE JUDGES’ ASSOCIATION OF GEORGIA<br />
redaqtori<br />
nino ZiZiguri<br />
redaqtoris TanaSemwe<br />
irma beqauri<br />
nomerze muSaobdnen:<br />
inga alaviZe<br />
leila koSkaZe<br />
marine vasaZe<br />
dizaini:<br />
besik danelia<br />
fotouzrunvelyofa:<br />
daviT xizaniSvili<br />
saredaqcio sabWo:<br />
diana berekaSvili<br />
Tamar zambaxiZe<br />
inga kvaWantiraZe<br />
konstantine kublaSvili<br />
zaza meiSvili<br />
valeri cercvaZe<br />
Editorial Board:<br />
DIANA BEREKASHVILI<br />
TAMAR ZAMBAKHIDZE<br />
INGA KVACHANTIRADZE<br />
KONSTANTINE KUBLASHVILI<br />
ZAZA MEISHVILI<br />
VALERI TSERTSVADZE<br />
saqarTvelos mosamarTleTa<br />
asociacia<br />
JUDGES ASSOCIATION OF GEORGIA<br />
akrZalulia aq gamoqveynebuli masalebis<br />
gadabeWdva, gamravleba an gavrceleba<br />
komerciuli mizniT, saqarTvelos<br />
mosamarTleTa asociaciisa da saqarTvelos<br />
uzenaesi sasamarTlos werilobiTi<br />
nebarTvisa da wyaros miTiTebis gareSe.<br />
Editor:<br />
NINO DZIDZIGURI<br />
Assistant to Editor:<br />
IRMA BEKAURI<br />
The issue was prepared by:<br />
INGA ALAVIDZE<br />
LEILA KOSHKADZE<br />
MARINE VASADZE<br />
Designed by<br />
BESIK DANELIA<br />
Photo support by<br />
DAVIT KHIZANISHVILI<br />
English version of articles has been provided by C<strong>and</strong>idates<br />
of <strong>Law</strong> faculty of Tbilisi State University<br />
uak (UDC) 340.11+340.130.5<br />
m-306<br />
ISSN 1512-259X<br />
2
sarCevi/CONTENTS<br />
5<br />
malxaz guruli: `sasamarTlos mimarT mosaxleobis ndoba<br />
gazrdilia~<br />
MALKHAZ GURULI: "PUBLIC TRUST TOWARD COURTS IS INCREASED"<br />
13<br />
joni xecuriani<br />
saqarTvelos saxelmwifo ena<br />
STATE LANGUAGE OF GEORGIA<br />
JOHN KHETSURIANI<br />
31<br />
irma peraniZe<br />
damoukidebeli sasarCelo moTxovnis gareSe mesame piri<br />
samoqalaqo samarTalwarmoebaSi<br />
THE THIRD PARTY IN CIVIL PROCEEDINGS WITHOUT SEPARATE CLAIM<br />
IRMA PERANIDZE<br />
41<br />
simon CxaiZe<br />
movaleTa da kreditorTa simravle valdebulebaSi<br />
MULTITUDE OF DEBTORS AND CREDITORS IN LIABILITY<br />
SIMON CHKHAIDZE<br />
56<br />
zurab Wyonia<br />
samoqalaqo samarTalwarmoebisa da aRsrulebis sakiTxebi<br />
sabWoTa saqarTveloSi<br />
ISSUES OF CIVIL PROCEEDINGS AND EXECUTION IN THE SOVIET GEORGIA<br />
ZURAB CHKONIA<br />
72<br />
laura miqava<br />
vindikaciuri sarCeli, rogorc sanivTo uflebis dacvis<br />
samarTlebrivi saSualeba<br />
VINDICTIVE APPEAL AS LEGAL MEANS OF PROTECTING<br />
THE PROPERTY RIGHT<br />
LAURA MIKAVA<br />
89<br />
daviT mesxiSvili<br />
gaerTianebuli erebis organizaciis konvencia<br />
transnacionaluri organizebuli danaSaulis winaaRmdeg<br />
UNITED NATIONS CONVENTION AGAINST TRANSNATIONAL<br />
ORGANIZED CRIME<br />
DAVID MESKHISHVILI<br />
3
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
101<br />
giorgi dgebuaZe<br />
kriminaluri miznobrivi dajgufebis - JOINT CRIMINAL<br />
ENTERPRISE doqtrinis Seqmnisa da gamoyenebis aucilebloba<br />
saerTaSoriso sisxlis samarTalSi<br />
NEED FOR CREATION AND USAGE OF THE JOINT CRIMINAL<br />
ENTERPRISE DOCTRINE IN THE INTERNATIONAL CRIMINAL LAW<br />
GEORGE DGEBUADZE<br />
111<br />
adam maxaraZe<br />
sasjelis daniSvnis sakiTxisaTvis TanamonawileobiT<br />
Cadenil danaSaulSi<br />
THE PUNISHMENT INDIVIDUALIZATION MATTER IN COMMITTING CRIME<br />
WITH ACCEESSARY<br />
ADAM MAKHARADZE<br />
123<br />
nino osaZe<br />
fulis gaTeTreba ofSoruli zonebis gamoyenebis gziT<br />
MONEY LAUNDERING THROUGH OFFSHORE ZONES<br />
NINO OSADZE<br />
131<br />
axali wignebi<br />
4
`sasamarTlos mimarT<br />
mosaxleobis ndoba<br />
gazrdilia~<br />
saqarTvelos erT-erTi yvelaze didi sasamarTlos _<br />
quTaisis saapelacio sasamarTlos Tavmjdomare<br />
malxaz guruli acxadebs, rom statistikuri<br />
monacemebis mixedviT, quTaisis saapelacio<br />
sasamarTlom 2010 wels sakmaod produqtiulad<br />
imuSava da wina welTan SedarebiT gacilebiT meti<br />
saqme ganixila.<br />
quTaisis saapelacio sasamarTlos saqmianobis,<br />
mimdinare reformisa da mosalodneli siaxleebis<br />
Sesaxeb gTavazobT intervius quTaisis saapelacio<br />
sasamarTlos TavmjdomaresTan, malxaz gurulTan.<br />
batono malxaz, gasuli wlis 1 oqtombridan amoqmedda<br />
sisxlis samarTlis axali saproceso kodeqsi<br />
da, Sesabamisad, amoqmedda sruliad axali tipis<br />
marTlmsajuleba. ukve oTxi Tve gavida da sainteresoa,<br />
rogor `moergo~ quTaisis saapelacio sasamarTlo<br />
axal process?<br />
_ sisxlis samarTlis axali saproceso kodeqsis amoqmedebiT<br />
sruliad Seicvala sisxlis samarTalwarmoeba. es<br />
5
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
aris procesi, romelic dafuZnebulia mxareTa<br />
Tanasworobisa da SejibrebiTobis<br />
principze, rac niSnavs, rom mxareebis kvalifikaciazea<br />
damokidebuli, Tu rogor<br />
gadawyvetilebas miiRebs mosamarTle, romelic<br />
procesze mxolod arbitris rolSia<br />
da mxareebis mier wardgenil mtkicebulebebs<br />
afasebs.<br />
sasamarTloSi moewyo videokonferenciis<br />
da saprezentacio darbazebi, romlis meSveobiTac,<br />
sasamarTlo procesze aRar iqneba<br />
saWiro regionebidan mowmeebis Camoyvana.<br />
isini daikiTxebian sasamarTloSi<br />
TavianTi sacxovrebeli adgilis mixedviT,<br />
rac xels Seuwyobs swrafi da efeqtiani<br />
marTlmsajulebis ganxorcielebas.<br />
rac Seexeba quTaisis saapelacio sasamar-<br />
Tlos, Cven iseve, rogorc mTlianad sasamarTlo<br />
sistema, momzadebuli SevxvdiT am<br />
cvlilebebs. mosamarTleebi ori wlis ganmavlobaSi<br />
intensiur treningebs gadiodnen,<br />
rogorc qarTvel, ise ucxoel eqspertebTan.<br />
Tamamad SeiZleba iTqvas, rom sisxlis<br />
samarTlis axali saproceso kodeqsis<br />
implementacia warmatebiT mimdinareobs.<br />
quTaisis saapelacio sasamarTlo<br />
erT-erTi yvelaze msxvili sasamar-<br />
Tloa, emsaxurebiT dasavleT saqar-<br />
Tvelos, amitomac, sainteresoa,<br />
Tqveni analizi, rogor SeafasebdiT<br />
quTaisis saapelacio sasamarTlos<br />
muSaobas 2010 wels?<br />
_ statistikuri monacemebis mixedviT, qu-<br />
Taisis saapelacio sasamarTlom 2010 wels<br />
sakmaod produqtiulad imuSava da wina<br />
welTan SedarebiT ufro meti saqme daasrula.<br />
aRsaniSnavia, rom 2010 wels SemoRebuli<br />
iqna sasamarTlo gadawyvetilebis axali<br />
formebi samoqalaqo da administraciul<br />
saqmeebze, romlis meSveobiTac, sasamarTlos<br />
mier gamotanili gadawyvetilebebi<br />
ufro daixvewa da moqalaqeebisaTvis advilad<br />
aRsaqmeli gaxda.<br />
administraciuli marTlmsajuleba<br />
saqarTveloSi 10 welia rac moqmedebs,<br />
SeiZleba Tqma, rom is mainc<br />
axali rgolia marTlmsajulebisaTvis<br />
rogor SeafasebdiT Tqveni sasamarTlos<br />
administraciuli kolegiis<br />
saqmianobas? miT umetes, rom<br />
administraciuli davisas, erTmane-<br />
Tis pirispir dgas moqalaqe da saxelmwifo,<br />
sajaro samsaxuris saxiT.<br />
rogori maCvenebeli aqvs quTaisis<br />
saapelacio sasamarTlos _ gadawyvetilebebis<br />
ramdeni procentia moqalaqeebis<br />
sasargeblod gamotanili?<br />
_ postsabWoTa qveynebs Soris, administraciuli<br />
samarTalwarmoebis mxriv, saqar-<br />
Tvelo lideria da es naTlad dadasturda<br />
cota xnis winaT kievSi gamarTul saerTa-<br />
Soriso konferenciaze, sadac sxvadasxva<br />
qveynebis warmomadgenlebi TavianT moxsenebebSi<br />
xazgasmiT saubrobdnen im warmatebebis<br />
Sesaxeb, romelsac saqarTvelom<br />
administraciuli marTlmsajulebis mxriv<br />
am 10 wlis ganmavlobaSi miaRwia.<br />
rac Seexeba moqalaqeTa sasargeblod gamotanil<br />
gadawyvetilebebs, arsebuli monacemebiT,<br />
gadawyvetilebebis 60 procenti<br />
maT sasargeblod gamodis.<br />
6
sasamarTlos saqmianobis maCvenebeli<br />
mosamarTleebis mier gamotanili<br />
gadawyvetilebebis xarisxia.<br />
rogor fiqrobT, quTaisis saapelacio<br />
sasamarTlos mosamarTleebis<br />
profesionalizmi da kvalifikacia<br />
akmayofilebs Tanamedrove sasamar-<br />
Tlos st<strong>and</strong>artebs?<br />
_ geTanxmebiT, rom sasamarTlos saqmianobis<br />
maCvenebeli mosamarTleebis mier gamotanili<br />
gadawyvetilebebis xarisxzea damokidebuli.<br />
gadawyvetilebebis xarisxs ki<br />
gansazRvravs, Tu ramdenad xSirad xdeba<br />
maTi Secvla zemdgomi instanciis mier. Cveni<br />
sasamarTlos statistikis mixedviT, sakasacio<br />
wesiT gasaCivrebuli saqmeebis<br />
umetesoba ZalaSi rCeba, rac quTaisis saapelacio<br />
sasamarTlos mosamarTleebis ma-<br />
Ral profesionalizmze metyvelebs.<br />
Tumca, mTavari Semfasebeli mainc<br />
sazogadoebaa, rogor fiqrobT, gaizarda<br />
Tu ara sazogadoebis ndoba<br />
sasamarTlo xelisuflebis mimarT?<br />
_ Cveni saqmianobis yvelaze obieqturi Semfasebelni<br />
arian is moqalaqeebi, romelTac<br />
uSualo Sexeba hqondaT sasamarTlosTan.<br />
2010 wels, sxvadasxva saerTaSoriso organizaciebis<br />
mier Catarebuli gamokiTxvebis<br />
mixedviT, sasamarTlos mimarT mosaxleobis<br />
ndoba aSkarad gazrdilia da igi saSualod,<br />
daaxloebiT, 60 procents Seadgens.<br />
sainteresoa, Tqveni azri kodeqsiT<br />
gaTvaliswinebul mniSvnelovan siaxlesTan<br />
_ nafic msajulTa sasamarTlosTan<br />
dakavSirebiT. am insmalxaz<br />
guruli _ 1996 wels, Tbilisis ivane<br />
javaxiSvilis saxelobis saxelmwifo universitetis<br />
iuridiuli fakultetis dam-<br />
Tavrebis Semdeg, zestafonis Sinagan saqme-<br />
Ta raiganyofilebis ekologiis policiis<br />
qveganyofilebaSi ufros momkvlev inspeqtorad<br />
muSaobda.<br />
1998 wels, iusticiis saswavlo centrSi warmatebiT<br />
gaiara samTviani sasawavlo kursi<br />
mosamarTlis TanaSemwis Tanamdebobis dasakaveblad.<br />
1999-2004 wlebSi muSaobda Tbilisis saolqo<br />
sasamarTloSi mosamarTlis TanaSemwed<br />
_ samoqalaqo saqmeTa saapelacio palataSi<br />
da sisxlis samarTlis saqmeTa saapelacio<br />
palataSi.<br />
2003 wels, warmatebiT Caabara prokuraturis<br />
muSakTa sakvalifikacio gamocda. 2004<br />
wels, aseve warmatebiT Caabara advokatTa<br />
7
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
sakvalifikacio gamocda. 2004-2005 wlebSi<br />
muSaobda Sida qarTlis saolqo prokuraturaSi,<br />
prokurorad.<br />
2005 wels, Caabara mosamarTlis sakvalifikacio<br />
gamocda sisxlis samarTlis specializaciiT.<br />
imave wels, saqarTvelos prezidentis<br />
brZanebulebiT dainiSna foTis saqalaqo<br />
sasamarTlos mosamarTled. Semdeg,<br />
saqarTvelos prezidentis gankargulebiT,<br />
daekisra quTaisis saqalaqo sasamarTlos<br />
Tavmjdomaris uflebamosileba.<br />
2006 wels, saqarTvelos mosamarTleTa konferenciis<br />
administraciuli komitetis<br />
dadgenilebiT airCies saqarTvelos iusticiis<br />
umaRlesi sabWos wevrad.<br />
2007 wels, saqarTvelos prezidentis brZanebulebiT<br />
dainiSna quTaisis saapelacio<br />
sasamarTlos mosamarTled da saqarTvelos<br />
iusticiis umaRlesi sabWos gadawyvetilebiT<br />
daekisra quTaisis saapelacio sasamar-<br />
Tlos Tavmjdomaris uflebamosileba.<br />
saqarTvelos mosamarTleTa konferenciis<br />
administraciuli komitetis 2007 wlis 31<br />
ivlisis #6 dadgenilebiT, airCies saqarTvelos<br />
iusticiis umaRlesi sabWos wevrad.<br />
tituts garda momxreebisa, mowinaaRmdegeebic<br />
mravlad hyavs, romel-<br />
Ta mtkicebiT, es instituti saqarTveloSi<br />
ver imuSavebs.<br />
_ nafic msajulTa sasamarTlos amoqmedebiT<br />
moqalaqeebs miecaT Sansi pirdapir CaerTon<br />
marTlmsajulebis ganxorcielebaSi<br />
da gadawyviton pirovnebis damnaSaveobis<br />
Tu udanaSaulobis sakiTxi, Tavis Tavze gamocadon,<br />
Tu rogori rTulia mosamarTleoba,<br />
rac gamoiwvevs maTi marTlSegnebis<br />
amaRlebas da xels Seuwyobs sasamarTlos<br />
imijis kidev ufro gazrdas.<br />
am institutis mowinaaRmdegeebis argumentebi<br />
ZiriTadad, is aris, rom nafic msajulTa<br />
sasamarTlo ver iqneba Cvens qveyanaSi<br />
warmatebuli, radgan patara qveyanaa<br />
da naTesauri kavSirebi Zalze gavrcelebulia.<br />
es aris absurduli mosazreba, radgan<br />
gasaTvaliswinebelia im qveynebis gamocdileba,<br />
romlebic saqarTvelos hgavs.<br />
am mxriv, aRsaniSnavia Sotl<strong>and</strong>ia, romelic<br />
aseve, patara qveyanaa da sazogadoebac axlo<br />
kavSirebze aris dafuZnebuli. amis miuxedavad,<br />
nafic msajulTa sasamarTlo<br />
Sotl<strong>and</strong>iaSi mainc warmatebiT muSaobas.<br />
2007 wlis 15 oqtombers, saqarTvelos iusticiis<br />
umaRlesi sabWos gadawyvetilebiT,<br />
dainiSna quTaisis saapelacio sasamarTlos<br />
sisxlis samarTlis saqmeTa palatis Tavmjdomared.<br />
2007 wlis 15 oqtombers, saqarTvelos iusticiis<br />
umaRlesi sabWos gadawyvetilebiT,<br />
dainiSna quTaisis saapelacio sasamarTlos<br />
Tavmjdomared.<br />
ra azris xarT kidev erT siaxleze<br />
_ sakonstitucio cvlilebaze, romlis<br />
mixedviTac, mosamarTleebi uvadod<br />
unda dainiSnon?<br />
_ es aris Zalian mniSvnelovani sakonstitucio<br />
cvlileba da sasamarTlo reformis<br />
erT-erTi yvelaze pozitiuri nabiji. uvadod<br />
daniSnul mosamarTles stabilurobis<br />
da damoukideblobis ufro meti gancda<br />
aqvs.<br />
8
sasamarTlo reformis ramdenimewliani<br />
gegma arsebobs, sainteresoa,<br />
reforma quTaisis saapelacio sasamarTloSi<br />
rogor mimdinareobs, reformis<br />
romel etapze xarT axla da<br />
2011 wlisTvis ra siaxleebs gegmavT?<br />
_ saqarTveloSi sasamarTlo reforma warmatebulad<br />
mimdinareobs. amis Tqmis saSualebas<br />
maZlevs sxvadasxva avtoritetuli<br />
saerTaSoriso organizaciebis mier Catarebuli<br />
kvlevis Sedegebi, romlis mixedviT,<br />
sasamarTlos momxmarebelTa ndobis<br />
maCvenebeli sakmaod maRalia.<br />
rac Seexeba siaxleebs, 2011 wlisTvis vgegmavT<br />
saqmis warmoebis eleqtronuli programis<br />
amaoqmedebas, rac nebismier moqalaqes<br />
sasamarTloSi warmoebuli misi saqmis<br />
Sesaxeb detaluri informaciis miRebis sa-<br />
Sualebas miscems.<br />
9
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
PUBLIC TRUST TOWARD<br />
COURTS IS INCREASED<br />
Chairman of the Kutaisi Appellate Court _ one of the biggest courts<br />
in Georgia, Malkhaz Guruli states that according to the statistics,<br />
year 2010 was quite productive for this court <strong>and</strong> has deliberated<br />
much more cases compared to the previous year.<br />
To review activities, reforms <strong>and</strong> anticipated novelties, we offer<br />
interview with the Chairman of Kutaisi Appellate Court, Mr. Malkhaz<br />
Guruli.<br />
Mr. Malkhaz, starting October 1, last year, new Criminal Procedure<br />
Code entered the legal force <strong>and</strong> accordingly, entirely new<br />
model of administration of justice in enforced. 4 months passed<br />
<strong>and</strong> it is interesting, how Kutaisi Appellate Court adjusted to<br />
the novelties?<br />
_ New Criminal Procedure <strong>Law</strong> completely changed criminal proceedings.<br />
This process is based on the adversarial principle between the parties. This<br />
means that the decision of a judge completely depends on the competence<br />
of the parties. Judge has the role of arbiter <strong>and</strong> evaluates the evidences presented<br />
by the parties.<br />
As for the Kutaisi Appellate Court, we as well as the entire judiciary, were<br />
ready for these changes. Judges had been trained during two years with Georgian<br />
as well as international experts. We can easily say that the implementation<br />
of the new Criminal Procedure Code is successful.<br />
10
Kutaisi Appellate Court is one of the biggest<br />
courts, you cover west Georgia, thus it is interesting<br />
to know your analysis, how would<br />
you evaluate the work of Kutaisi Appellate<br />
Court in 2010?<br />
_ According to the statistics, Kutaisi Appellate Court<br />
worked very productively in 2010 <strong>and</strong> finished more<br />
cases than last year.<br />
It has to be mentioned that the new templates were introduced<br />
for civil <strong>and</strong> administrative cases in 2010. This<br />
facilitated improvement of the decisions <strong>and</strong> making<br />
them easier to underst<strong>and</strong> for the citizens.<br />
Indicator of the court’s work is the quality of<br />
the court decisions. Do you think the competence<br />
<strong>and</strong> qualification of the Kutaisi Appellate<br />
Court judges comply with modern st<strong>and</strong>ards<br />
in the courts?<br />
_ I agree – indicator of the court work depend on the<br />
quality of the court decisions. Quality of the decisions is<br />
verified when <strong>and</strong> how often they are appealed <strong>and</strong><br />
changed in the upper instances. According to the statistics<br />
of our court, the majority of the decisions that are<br />
appealed in the cassation, are maintained – this confirms<br />
the competence <strong>and</strong> high qualification oft he Kutaisi<br />
Appellate Court judges.<br />
Video Conference <strong>and</strong> presentation rooms have been<br />
arranged in the court. Through that there will be no<br />
need to bring witnesses from the regions <strong>and</strong> they will<br />
be questioned in the court according to their residence<br />
– this will facilitate ensuring speedy <strong>and</strong> effective administration<br />
of justice.<br />
Administrative case proceeding is enforced in<br />
Georgia for 10 years, it being relatively new, how<br />
would you evaluate the work of administrative<br />
collegium? It is especially interesting as during<br />
this proceeding we have a citizen <strong>and</strong> the<br />
state, through the public service, as opposing<br />
parties. What is the statistics of the Kutaisi<br />
Appellate Court – what is the percentage of<br />
the decisions made in favor of the citizens?<br />
_ Among the post soviet countries, Georgia is leader in<br />
administrative case processing <strong>and</strong> this was proved at the<br />
recent international Conference held in Kiev. Representatives<br />
of different countries spoke about the success that<br />
Georgia achieved in this field during the last 10 years.<br />
However, the main appraiser is public; do<br />
you think the public confidence towards judiciary<br />
has increased?<br />
– The most objective assessors of our activities, are those<br />
citizens that had to deal with the courts. According to<br />
the surveys conducted by different international research<br />
organizations, the public confidence towards courts has<br />
clearly increased <strong>and</strong> composes 60-65 %.<br />
It is interesting to know your opinion regarding<br />
the most important novelty of the Code<br />
– Jury Trail. This institute had many supporters<br />
as well as many opponents, who argue<br />
that this institute will not work in Georgia.<br />
– Through introducing the jury trail court, citizens got<br />
opportunity to directly participate in the administration<br />
of justice <strong>and</strong> decide the guilt <strong>and</strong> innocence of a person;<br />
to judge themselves how difficult it is to be a judge. This<br />
is result in raising their legal awareness <strong>and</strong> will facilitate<br />
improvement of the court image.<br />
As for the percentage of court decisions made in favor of<br />
citizens, 60 % of the decisions are made in favor of them.<br />
The opponents of this institute mainly refer to the fact<br />
that the country is small <strong>and</strong> connections are too strong<br />
11
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
– thus this institute will not work. This is absurd because<br />
we have to see the experience of the countries<br />
similar to Georgia. For example Scotl<strong>and</strong> that is also a<br />
small country <strong>and</strong> society is based on the strong connection.<br />
Regardless this, jury trail is very successfully<br />
implemented in Scotl<strong>and</strong>.<br />
What do you think about one more novelty –<br />
constitutional amendment according to which<br />
judges will be appointed for the lifetime?<br />
– This is a significant constitutional amendment <strong>and</strong> one<br />
of the most positive steps in the judicial reform. Judge<br />
appointed for life will have higher sense of stability <strong>and</strong><br />
independence.<br />
There is the plan of the judicial reform for the<br />
years to come. It is interesting to know how is<br />
the reform going on in Kutaisi Appellate Court.<br />
At which stage are you currently <strong>and</strong> what kind<br />
of novelties do you plan for 2011?<br />
– Judicial reform is successfully implemented. The surveys<br />
conducted by different international organizations<br />
allow me to say this – confidence of court consumers<br />
towards the judiciary is quite high.<br />
As for the novelties, in 2011 we plan to start implementation<br />
of the new electronic case management program<br />
that will allow all the citizens to receive detailed information<br />
on his / her case in the proceeding.<br />
12
saqarTvelos<br />
saxelmwifo ena<br />
joni xecuriani<br />
saqarTvelos sakonstitucio sasamarTlos mosamarTle,<br />
iuridiul mecnierebaTa doqtori, profesori,<br />
saqarTvelos mecnierebaTa erovnuli akademiis<br />
wevr-korespondenti<br />
qarTuli ena uZvelesi enaa, romelsac unikaluri damwerloba<br />
aqvs qarTuli anbanis saxiT. msoflioSi 14 anbania,<br />
maT Soris, erT-erTi qarTulia. marTalia, qarTuli<br />
werilobiTi Zeglebi dReisaTvis mxolod V saukunidan<br />
mogvepoveba, magram qarTuli damwerlobis SemoRebas XI saukunis<br />
qarTveli istorikosi leonti mroveli farnavaz<br />
mefis (Zv.w. I I I s.) damsaxurebad miiCnevs, romelmac `ganavrco<br />
ena qarTuli da arRara izraxeboda sxva ena qarTlsa<br />
Sina Tvinier qarTulisa, da aman Seqmna mwignobroba qar-<br />
Tuli.~ 1<br />
qarTuli ena ara mxolod saero enaa. IV saukunidan, rodesac<br />
saqarTveloSi qristianoba saxelmwifo religiad gamocxadda,<br />
qarTuli ena saqarTvelos marTlmadidebeli<br />
eklesiis, RvTismsaxurebis enac gaxda.<br />
qarTulma marTlmadidebelma eklesiam didi roli Seasrula<br />
qveyanaSi wera-kiTxvisa da ganaTlebis gavrcelebaSi.<br />
eklesia-monastrebTan iyo skolebi da akademiebi (gelaTSi,<br />
iyalToSi), sadac eklesiis mecnieri msaxurni eweodnen<br />
mwignobrul moRvaweobas. maT Seqmnes erovnuli hagiografiuli<br />
literaturis, filosofiuri da saistorio<br />
mwerlobis mniSvnelovani Zeglebi.<br />
qarTuli ena aZlierebda erovnuli erTianobis Segnebas.<br />
kulturasTan, religiasTan da istoriasTan erTad qarTu-<br />
13
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
li ena erovnulobis, nacionaluri identobis umTavresi niSani iyo. igi yovelTvis<br />
erovnuli mTlianobisa da konsolidaciis mZlavr saSualebas warmoadgenda da qarTvelTa<br />
kulturul da eTnikur erTobas uzrunvelyofda. samefoebad da samTavroebad<br />
saqarTvelos daSlisa da daqucmacebis drosac ki, qarTuli ena sruliad saqarTvelos<br />
mwignobrobisa da eklesiis enad rCeboda. swored amitom ambobda giorgi merCule (X s.),<br />
rom `qarTlad friadi qveyana aRiracxebis, romelsaca Sina qarTuliTa eniTa Jami<br />
Seiwirvis da locva yoveli aResrulebis.~ 2<br />
qarTulma enam da damwerlobam mraval istoriul qartexils gauZlo da miuxedavad<br />
qarTuli saxelmwifos ara Tu daSlisa da danawevrebis, aramed misi sruli gauqmebis<br />
drosac ki, ganagrZobda arsebobasa da ganviTarebas. qarTveli eris istoriis am monakveTSi,<br />
qarTuli ena saxelmwifoebriobawarTmeul qarTvelTa erovnuli cnobierebisa<br />
da TviTmyofadobis SenarCunebis, qarTvelTa gadagvarebisagan gadarCenis umTavres<br />
Zalas warmoadgenda.<br />
XIX saukunis damdegs, ruseTis mier saqarTvelos aneqsias Sedegad mohyva qarTuli<br />
saxelmwifoebriobisa da qarTuli marTlmadidebeli eklesiis avtokefaliis gauqmeba.<br />
saqarTvelo ruseTis imperiis nawili gaxda. qarTul enas saxelmwifoebrivi mniSvneloba<br />
da funqcia daekarga, radgan aRar arsebobda qarTuli saxelmwifo _ saqarTvelo.<br />
mravalsaukunovani qarTuli saxelmwifoebriobis gauqmebis Semdeg, caristuli ruseTi<br />
yovelgvari saSualebiT cdilobda qarTuli erovnuli erTobis moSlas, raTa qar-<br />
Tvel xalxs aRarasodes gasCenoda sakuTari saxelmwifoebriobis aRdgenis survili.<br />
am miznis misaRwevad mTeli ZaliT amoqmedda antiqarTuli, gamarusebeli politika,<br />
romlis mTavari samizne swored qarTvelTa erovnuli erTobis erT-erTi safuZveli _<br />
qarTuli ena gaxda. sajaro da sazogadoebriv dawesebulebebSi rusuli enis damkvidrebasTan<br />
erTad daiwyo skolebidan da eklesiidan qarTuli enis gamodevna, romlis<br />
adgils rusuli ena ikavebda. amasTanave, samegrelos, svaneTisa da aWaris skolebSi<br />
qarTuli enis nacvlad swavleba SemoiRes megrulad, svanurad da Turqulad. ieriSi<br />
qarTul damwerlobazec miitanes. 1889 wels rusuli anbanis mixedviT Seqmnes `megruli<br />
anbani~. daiwyes saRvTo wignebis megrulad Targmna. ufro adre ki, 1864 wels rusuli<br />
grafikis safuZvelze Seiqmna svanuri saanbano wigni ("luSnu anban"). damoukidebel, araqarTvel<br />
xalxebad cxaddebodnen megrelebi, svanebi, aWarlebi, xevsurebi da sxva. 3 rogorc<br />
samecniero literaturaSi aRniSnaven, `es iyo aSkarad gamiznuli politikuri<br />
nabiji, romlis mizansac qarTuli enis, rogorc eris SemakavSirebeli da gamaerTianebeli<br />
faqtoris, Ziris gamoTxra, saqarTvelos sxvadasxva eTnokulturebis dapirispireba<br />
da saerTo qarTuli cnobierebis mospoba warmoadgenda.~ 4<br />
safrTxe marTlac realuri iyo. saxelmwifo mxardaWeras moklebuli, ufunqciod<br />
darCenili qarTuli ena e.w. mkvdari enebis xvedrisaTvis iyo gamzadebuli. swored am<br />
dros saqarTvelos erovnul-ganmaTavisuflebeli moZraobis mesveurebma (il. WavWavaZe,<br />
d. yifiani, i. gogebaSvili, ak. wereTeli da sxva) naTlad gaacnobieres, rom enis sikvdili<br />
TviT eris sikvdils moaswavebda da saTaveSi Caudgnen erovnul-kulturul moZraobas<br />
qarTuli enis gadasarCenad, romelic imavdroulad qarTveli eris gadarCenisaTvis<br />
brZolas niSnavda mefis ruseTis antiqarTuli gamarusebeli politikis pirobebSi.<br />
14
maTi mondomebiTa da ZalisxmeviT ganaxlda da ganviTarda qarTuli kultura, ganaTleba,<br />
mecniereba, literatura, presa, wigni, xelovneba. ganxorcielda Tavad qar-<br />
Tuli anbanisa da saliteraturo enis reforma samwerlobo enis sasaubro enasTan daaxloebis<br />
gziT, raTa qarTuli saliteraturo ena mTeli erisaTvis gasagebi gamxdariyo.<br />
aRadgines qarTuli Teatri, daaarses sajaro biblioTeka, gamosces qarTuli JurnalgazeTebi<br />
(`ciskari~, `saqarTvelos moambe~, `iveria~) da sxva. 5 uaRresad STambeWdavia<br />
ganaTlebis sferoSi maTi moRvaweoba. qarTuli enis gadarCena skolis gareSe warmoudgeneli<br />
iyo. ilia WavWavaZe da misi Taoba moiTxovdnen, rom dawyebiT skolebSi swavleba<br />
mxolod mSobliur enaze warmarTuliyo. amis Semdeg ki, SesaZlebeli iqneboda<br />
rusuli enis `viTarca saxelmwifo enis~ Seswavla. dedaenisa da rusuli enis erTdroulad<br />
Seswavlas dawyebiT skolebSi isini yovlad miuReblad miiCnevdnen. `cxadia, rom<br />
saero skola, rogorc pirvel-dawyebiTi skola erisa, sxva ara unda iyos-ra, garda dedaenisa<br />
da samSoblo qveynis maswavlebel skolisa...~ _ werda ilia WavWavaZe. 6 amasTanave,<br />
mowinave qarTveli moRvaweebi mxolod msjelobebiTa da survilebiT rodi kmayofildebian<br />
da saganmanaTleblo sakiTxebis gadasawyvetad praqtikul nabijebs dgamen. 1879<br />
wels maT daarses `qarTvelTa Soris wera-kiTxvis gamavrcelebeli sazogadoeba~, romlis<br />
uaRresad farTo kulturul-saganmanaTleblo saqmianobaSi umTavres mimarTulebas<br />
qarTuli saxalxo skolebis daarseba, qarTuli saskolo saxelmZRvaneloebis Seqmna<br />
da gamocema warmoadgenda. sazogadoebam Seiswavla skolebis mdgomareoba saqar-<br />
Tvelos sxvadasxva kuTxeSi. aRricxa saskolo asakis bavSvebis raodenoba da Seudga<br />
saxalxo skolebis daarsebas saqarTvelos teritoriaze da mis farglebs gareTac, sadac<br />
qarTvelebi kompaqturad saxlobdnen (magaliTad, vladikavkazSi, alagirSi, mozdokSi,<br />
nalCikSi, baqoSi da sxv.). didi Sroma gaswia sazogadoebam baTumis skolis daarsebisaTvis,<br />
radgan igi unda yofiliyo qarTuli enis sayrdeni da gamavrcelebeli axalSemoerTebuli<br />
aWaris gamahmadianebul qarTvel mosaxleobaSi. gansakuTrebuli yurad-<br />
Reba mieqca skolebis gaxsnas borCaloSi, saingiloSi, mesxeT-javaxeTSi. sazogadoebis<br />
TaosnobiT ibeWdeboda iakob gogebaSvilis `deda ena~, `bunebis kari~, agreTve sxva avtorebis<br />
mier Seqmnili geografiis, bunebismetyvelebis, ariTmetikis, saqarTvelos<br />
istoriis da sxva saxelmZRvaneloebi. 7 da mainc, qarTuli enis gadarCenis saqmeSi sruliad<br />
gamorCeuli roli ekuTvnis iakob gogebaSvilis `deda enas~, romelzedac aRizardnen<br />
qarTvelTa mTeli Taobebi. 8 `qarTvelTa Soris wera-kiTxvis gamavrcelebelma<br />
sazogadoebam~, rogorc moswrebulad iTqva literaturaSi, `ruseTis mier dapyrobil<br />
uuflebo saqarTveloSi faqtobrivad, ganaTlebis saministros funqcia Seasrula.~ 9<br />
ilia WavWavaZisa da misi Taobis brZolas qarTuli enis gadarCenisa da axali saliteraturo<br />
qarTulis damkvidrebisaTvis uSedegod ar Cauvlia. `am brZolam didad Seuwyo<br />
xeli eris dacemuli vinaobis aRdgenas. qarTuli ena T<strong>and</strong>aTan iqca mecnierebis, literaturis,<br />
skolis, erTiani qarTuli saxelmwifos saxelmwifo enad.~ 10<br />
1917 wlis Teberval-martSi ruseTSi momxdari revoluciis Semdeg, ruseTis imperiis<br />
dapyrobil erebSi erovnul-ganmaTavisuflebeli moZraobis gaZlierebis gamo, ruseTis<br />
droebiTi mTavroba iZulebuli gaxda, garkveulad SeezRuda rusuli enis monopoliuri<br />
mdgomareoba da nacionaluri enebisaTvis meti asparezi mieca.<br />
15
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
1917 wlis 10 seqtembers, ruseTis droebiTi mTavrobis amierkavkasiis sagangebo komitetma<br />
daamtkica debuleba kavkasiis saskolo olqSi saswavlo dawesebulebaTa nacionalizaciis<br />
(gaerovnebis) Sesaxeb. masSi naTqvami iyo, rom saxelmwifos mier dafinansebul<br />
skolebSi swavleba unda warmarTuliyo mSobliur enaze erovnuli saskolo komitetebis<br />
mier Sedgenili da damtkicebuli programebis mixedviT. erovnul sagnebad<br />
miCneuli iyo dedaena, erovnuli literatura, eris istoria da geografia 11 .<br />
1917 wlis oqtomberSi ruseTSi bolSevikuri gadatrialebis Semdeg, saqarTvelo<br />
ruseTis imperiisagan Tavis daRwevisa da damoukidebel saxelmwifod Camoyalibebis gzas<br />
daadga. saqarTvelos erovnulma yrilobam 1917 wlis 20 noembers Seqmna skolebisa da<br />
universitetis seqcia, romlis xelmZRvanelad airCies ivane javaxiSvili. am seqcias unda<br />
SeemuSavebina da erovnuli sabWosaTvis dasamtkiceblad waredgina saqarTveloSi arsebuli<br />
skolebis gaqarTulebisa da erovnuli universitetis daarsebis proeqti, 12 rac<br />
SemdgomSi warmartebiT ganxorcielda.<br />
1918 wlis 26 maiss, saqarTvelos saxelmwifoebrivi damoukideblobis aRdgenis Semdeg,<br />
saswavlo da saganmanaTleblo dawesebulebebis paralelurad gaerovnebis (rusuli<br />
enidan qarTul enaze gadasvlis) procesi saxelmwifoebriv da sazogadoebriv dawesebulebebSic<br />
daiwyo. am mxriv gansakuTrebul gulmodginebas iusticiis saministro iCenda<br />
(ministri Salva aleqsi-mesxiSvili). am uwyebaSi aikrZala rusul enaze dawerili gancxadebebis<br />
miReba. saministrom miiRo dadgenileba, mosamarTleebad qarTuli enis<br />
mcodneni gaemwesebinaT, marTlmsajuleba qarTul enaze ewarmoebinaT. amasTanave, saqarTvelos<br />
mTavrobam miiRo dadgenileba, saministroebsa da uwyebebSi Seqmniliyo qar-<br />
Tuli enis Semswavleli ufaso kursebi qarTuli enis armcodne moxeleTaTvis, raTa<br />
qarTuli enis arcodna ar gamxdariyo maTi samuSaodan gaTavisuflebis safuZveli. 13<br />
saqarTvelos erovnulma xelisuflebam 1918 wlis 1 oqtombers miiRo kanoni `saqarTvelos<br />
saxelmwifo enisa,~ 14 romliTac qarTul enas saxelmwifo enis statusi mianiWa.<br />
kanonis Tanaxmad, saqarTvelos erovnul sabWoSi 15 yovelnairi saqmis warmoeba da kamaTi<br />
unda gamarTuliyo qarTul enaze. amasTanave, kanonSi miTiTebuli iyo, rom erovnul<br />
umciresobaTa enis xmareba sxvadasxva dawesebulebaSi calke kanoniT ganisazRvreboda.<br />
imave wlis 15 oqtombers miRebuli kanoniT `wesi enis xmarebisa~ 16 damateba Sevida parlamentis<br />
reglamentSi da saxelmwifo enasTan erTad ganisazRvra erovnul umciresobaTa<br />
enebis gamoyenebis pirobebi da procedurebi. kanonma daadgina zogadi wesi, rom<br />
parlamentis wevrebs sityva unda warmoeTqvaT qarTul enaze. amasTanave, qarTulidan<br />
sxva enaze sityva ar gadaiTargmneboda. rac Seexeba parlamentar erovnul umciresobaTa<br />
warmomadgenlebs, romlebmac qarTuli ena ar icodnen, kanonis Tanaxmad, maT SeeZloT<br />
sityvis warmoTqma, garda Tavisi dedaenisa, umciresobis enaze, romelic parlamentis<br />
prezidiumis erTma wevrma mainc icoda. amave dros, umciresobis enaze warmoTqmuli<br />
sityvis dedaazri gadmocemuli unda yofiliyo qarTul enaze, Tu amas aranakleb 15<br />
deputati mainc moiTxovda. werilobiTi winadadebebis, Sesworebisa da sxvaTa Setana<br />
ki, SeiZleboda mxolod qarTul enaze. erovnuli umciresobis warmomadgenlis mier<br />
warmoTqmuli sityva sxva umciresobis enaze ar gadaiTargmneboda.<br />
16
kanonis am normebSi aSkarad moCans gardamavali epoqis kvali. axalfexadgmuli qar-<br />
Tuli saxelmwifo cdilobda, erTi mxriv, imperiuli rusuli enis nacvlad qarTuli<br />
enis rogorc saxelmwifo enis damkvidrebas saxelisuflebo organoebSi, xolo meore<br />
mxriv, enobriv bariers naklebad SeeSala xeli saqarTveloSi mcxovrebi erovnuli umciresobebis<br />
qveynis marTvaSi monawileobisaTvis.<br />
erovnulma xelisuflebam aseve, sagangebo yuradReba dauTmo enebis gamoyenebis sakiTxs<br />
adgilobrivi TviTmmarTvelobis organoebSi. am mizniT, 1919 wlis 14 ianvars miRebuli<br />
kanoniT `adgilobriv TviTmarTvelobaTa organoebSi enis xmarebisa~ 17 dadginda,<br />
rom `msjeloba, saqmis warmoeba da miwer-mowera qalaqis da erobis TviTmarTvelobaSi<br />
swarmoebs saxelmwifo eniT~. amave dros kanonma gaiTvaliswina sagamonakliso wesebic,<br />
saxeldobr, `ukeTu romelime TviTmarTvelobis farglebSi mcxovreb respublikis moqalaqeTa<br />
naxevarze metisaTvis salaparako ena aris mxolod erTi romelime ara qarTuli<br />
adgilobrivi ena, TviTmarTvelobis organoebis dadgenilebiT msjeloba da saqmis<br />
warmoeba saxelmwifo enasTan erTad SeiZleba SemoRebul iqnes am umravlesobis enazec.~<br />
am da sxva sakanonmdeblo aqtebma samarTlebrivi safuZvlebi Seuqmnes qarTuli enis<br />
saxelmwifoebriv statuss, amasTanave, gansazRvres saqarTveloSi mcxovreb erovnul<br />
umciresobaTa enebis gamoyenebis pirobebi da farglebi, rac Semdeg saTanadod aisaxa<br />
saqarTvelos 1921 wlis konstituciaSi. 18 saqarTvelos pirvelma konstituciam saqarTvelos<br />
saxelmwifo enad qarTuli ena daadgina (me-3 muxli). saqarTvelos istoriaSi<br />
pirvelad qarTulma enam, rogorc saxelmwifo enam, konstituciuri statusi moipova.<br />
saqarTvelos ZiriTad kanonSi aseve, mniSvnelovani adgili daeTmo erovnul umciresobaTa<br />
enebis sakiTxs. konstituciis me-14 Tavi, romelic mTlianad erovnul umciresobaTa<br />
uflebebs eZRvneba, im epoqisaTvis uaRresad progresul normebs adgenda.<br />
konstituciiT ikrZaleboda saqarTvelos respublikis erovnuli umciresobis misi<br />
dedaeniT swavla-aRzrdis SezRudva (129-e muxli). amasTanave, adgilobrivi mmarTveloba<br />
valdebuli iyo swavla-ganaTlebisaTvis gamiznuli TanxebiT daearsebina skolebis<br />
sakmao raodenoba moqalaqeTa erovnuli Semadgenlobis proporciulad (134-e muxli).<br />
adgilobrivi mmarTvelobis farglebSi, sadac erTi romelime erovnuli umciresobis<br />
raodenoba aRemateboda yvela moqalaqis 20 procents, am umciresobis moTxovniT,<br />
msjeloba da saqmiswarmoeba saxelmwifo da sazogadoebriv dawesebulebaSi, saxelmwifo<br />
enasTan erTad, SemoRebuli unda yofiliyo mis mSobliur enazec (136-e muxli). araqar-<br />
Tvel deputats, romelmac sakmarisad ar icoda saxelmwifo ena, SeeZlo parlamentSi<br />
sityva warmoeTqva mSobliur enaze, romlis swor Targmans winaswar warudgenda<br />
parlamentis prezidiums (137-e muxli).<br />
amasTan dakavSirebiT, saWirod migvaCnia, aRvniSnoT, rom saqarTvelos 1921 wlis konstituciis<br />
zemoaRniSnul normebSi asaxuli erovnul umciresobaTa enobrivi uflebebi<br />
saqarTvelos konstituciis miRebidan mxolod naxevari saukunis Semdeg gamocemul<br />
saerTaSoriso samarTlebrivi aqtebiT aRiares adamianis saerTaSoriso uflebebad. 19<br />
samwuxarod, saqarTvelos damoukidebeli saxelmwifoebrivi ganviTarebis gza saqar-<br />
Tvelos 1921 wlis konstituciis miRebisTanave Sewyda. sabWoTa ruseTis mier 1921 wlis<br />
17
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
TebervalSi, saqarTvelos mimarT ganxorcielebul intervencias, okupaciasa da aneqsias<br />
Sedegad mohyva saqarTveloSi socialisturi tipis saxelmwifos Camoyalibeba saqarTvelos<br />
sabWoTa socialisturi respublikis saxiT, romelic sabWoTa kavSirSi iZulebiT<br />
iqna gaerTianebuli.<br />
sabWoTa kavSiri, romelic modernizebul rusul imperias warmoadgenda, enobriv<br />
politikas ori ZiriTadi mimarTulebiT atarebda. erTi mxriv, oficialurad aRiarebda<br />
mokavSire respublikebSi maT erovnul enebs saxelmwifo enad, rasac garkveul etapze<br />
politikuri da ideologiuri mniSvneloba hqonda saqmis ise warmosaCenad, TiTqos sab-<br />
WoTa kavSirSi gaerTianebuli erebi inarCunebdnen TavianT TviTmyofadobas da uzrunvelyofili<br />
iyo sruli enobrivi Tanasworoba, xolo meore mxriv, sakavSiro xelisuflebis<br />
organoebis samuSao enas faqtobrivad rusuli ena warmoadgenda. amasTanave, rusuli<br />
ena ganixileboda, rogorc sabWoTa kavSirSi mcxovreb xalxTa Soris urTierTobis<br />
ena. Caketil sabWour sivrceSi igi am funqcias marTlac asrulebda. rusuli ena faqtobrivad<br />
dominanti ena gaxda mTel sabWoeTSi, rasac uzrunvelyofda mTeli sabWoTa<br />
politikuri, partiuli da ideologiuri institutebis mizanmimarTuli saqmianoba saxelmwifoebrivi<br />
da sazogadoebrivi cxovrebis TiTqmis yvela sferoSi rusuli enis<br />
dasamkvidreblad.<br />
sabWoTa saxelmwifos amgvari enobrivi politikis gavleniT Camoyalibda imdroindeli<br />
sakanonmdeblo aqtebic, kerZod, rusuli ena sabWoTa kavSiris arc erTi konstituciiT<br />
(1924, 1936, 1977 w.w.) saxelmwifo enad ar iyo aRiarebuli, xolo mokavSire respublikebSi,<br />
magaliTad, saqarTveloSi qarTuli ena sabWoTa saqarTvelos oTxive konstituciiT<br />
(1922, 1927, 1937, 1978 w.w.) aRiarebuli iyo, rogorc saxelmwifo ena.<br />
gasuli saukunis 70-ani wlebis bolos, sabWoTa xelisuflebam ganacxada, rom sabWoTa<br />
kavSirSi aSenebulia ganviTarebuli socialisturi sazogadoeba, romlis erT-erTi gamoxatuleba<br />
iyo yvela klasisa da socialuri jgufis daaxloebis, yvela eris iuridiuli<br />
da faqtobrivi Tanasworobisa da maTi Zmuri TanamSromlobis safuZvelze, adamianTa<br />
axali istoriuli erTobis (îáùíîñòü) _ sabWoTa xalxis Camoyalibeba. azri martivi<br />
iyo: sabWoTa kavSirSi mcxovrebi erebi imdenad daaxlovdnen, rom maTi eTnikuri gansxvavebebi<br />
TiTqmis waiSala da Sedegad miviReT sabWoTa xalxi. sabWoTa xalxs ki, erT<br />
enaze unda elaparaka. es ena, ra Tqma unda, rusuli ena unda yofiliyo. axali `istoriuli<br />
sinamdvile~ saTanadod unda asaxuliyo sabWoTa kavSirisa da mokavSire respublikebis<br />
konstituciebSi, romelTa miReba dagegmili iyo 1977-1978 wlebSi. imisaTvis,<br />
rom rusuli ena iuridiulad ssr kavSiris saxelmwifo enad gamocxadebuliyo da mis<br />
oficialur gamoyenebas mokavSire respublikebSi samarTlebrivi safuZveli Sehqmnoda,<br />
sabWoTa xelisuflebam ssr kavSiris 1977 wlis axal konstituciaSi Tavi aarida saxelmwifo<br />
enis gansazRvris sakiTxs, samagierod mokavSire respublikebs mosTxova, maT axal<br />
konstituciebSi adgilobrivi nacionaluri enebis saxelmwifoebrivi statusi aRar gaeTvaliswinebinaT.<br />
Tu es Canafiqri warmatebiT Sesruldeboda, maSin amis Semdeg ssr<br />
kavSiris konstituciaSi Seit<strong>and</strong>nen damatebas rusuli enis ssr kavSiris saxelmwifo<br />
enad gamocxadebis Sesaxeb da mTel sabWoeTSi es ena ukve iuridiulad erTaderTi saxelmwifo<br />
ena iqneboda.<br />
18
am gegmis ganxorcielebas 1978 wels Seudgnen. magaliTad, saqarTvelos ssr 1937 wlis<br />
konstituciisagan 20 gansxvavebiT, sadac garkveviT iyo naTqvami, rom `saqarTvelos ssr-s<br />
saxelmwifo ena aris qarTuli ena~ (156-e muxli), 1978 wlis 23 marts sayovelTao-saxalxo<br />
ganxilvisaTvis gamoqveynebul saqarTvelos ssr axali konstituciis proeqtSi qarTuli<br />
ena saqarTvelos ssr-is saxelmwifo enad ukve aRar iyo moxseniebuli. proeqtis 75-e<br />
muxli aseTi Sinaarsis iyo: `saqarTvelos ss respublika uzrunvelyofs qarTuli enis<br />
xmarebas saxelmwifo da sazogadoebriv organoebSi, kulturul da sxva dawesebulebebSi<br />
da axorcielebs saxelmwifo zrunvas misi yoveli RonisZiebiT ganviTarebisaTvis. saqar-<br />
Tvelos ss respublikaSi, Tanasworuflebianobis safuZvelze, uzrunvelyofilia yvela<br />
am organosa da dawesebulebaSi rusuli, agreTve sxva enebis Tavisufali xmareba, romlebiTac<br />
mosaxleoba sargeblobs. raime privilegiebi an SezRudvebi ama Tu im enis xmarebaSi<br />
ar daiSveba.~ 21<br />
proeqtis am normaSi sagulisxmo iyo ori principuli xasiaTis siaxle. jer erTi, qar-<br />
Tuli enis saxelmwifoebrivi statusi gauqmebuli iyo, saqarTvelos saxelmwifo enas<br />
konstitucia aRar adgenda da meore, pirvelad saqarTvelos konstituciaSi qarTuli<br />
enis Tanabari statusi eniWeboda rusul enas.<br />
saqarTvelos ss respublikis axali konstituciis proeqtis gamoqveynebas, romelic<br />
qarTuli enis saxelmwifoebriv statuss auqmebda, 1978 wlis 14 aprils, TbilisSi moqalaqeTa<br />
farTomasStabiani saprotesto aqcia mohyva mSobliuri enis dasacavad. xelisuflebam<br />
ukan daixia da qarTul enas saxelmwifo enis statusi SeunarCunda. saqarTvelos<br />
ss respublikis 1978 wlis konstituciis 75-e muxlSi Caiwera, rom `saqarTvelos<br />
sabWoTa socialisturi respublikis saxelmwifo ena aris qarTuli ena.~ 22 amasTanave,<br />
konstituciis proeqtSi arsebuli Canaweri rusuli enis Tavisufali xmarebisa saxelmwifo<br />
organoebsa da sazogadoebriv dawesebulebebSi, konstituciaSi ucvlelad gadavida.<br />
ufro metic, axali konstituciiT saqarTvelos ss respublikis kanonebis, umaRlesi<br />
sabWos dadgenilebebisa da sxva aqtebis gamoqveyneba qarTulTan erTad rusuladac<br />
savaldebulo gaxda (110-e muxli).<br />
sabWoTa kavSiris xelisuflebam am etapze dasaxul mizans srulad ver miaRwia, rusuli<br />
ena ssr kavSiris saxelmwifo enad ar iqna aRiarebuli, xolo saqarTveloSi qarTulma<br />
enam kvlav SeinarCuna saxelmwifo enis statusi. am movlenebma qarTul sazogadoebaSi<br />
kidev ufro gaaRviva mSobliuri enis pativiscemisa da dacvis interesi. 23 miuxedavad<br />
amisa, sabWoTa xelisuflebas dasaxuli miznis miRwevaze xeli ar auRia. rusuli enis<br />
saxelmwifo enad iuridiulad gaformebis miswrafeba imdenad Zlieri iyo, rom zemoaRniSnuli<br />
movlenebidan zustad me-12 wlisTavze, 1990 wlis 24 aprils agoniaSi myofma<br />
sabWoTa kavSirma gamosca kanoni `ssr kavSiris xalxTa enebis Sesaxeb,~ 24 romlis Tanaxmad,<br />
ssr kavSirSi rusuli ena oficialur (anu saxelmwifo) enad gamocxadda. kanonis me-4<br />
muxlSi naTqvami iyo: `istoriulad damkvidrebuli pirobebis gaTvaliswinebiT da saerTo<br />
sakavSiro amocanebis uzrunvelyofis mizniT rusuli ena ssr kavSiris teritoriaze<br />
miCneulia ssr kavSiris oficialur enad da gamoiyeneba rogorc erovnebaTaSorisi<br />
urTierTobis saSualeba.~<br />
unda aRiniSnos, rom am kanonma rusuli enis, rogorc oficialuri enis, gamoyenebis<br />
imdenad farTo areali daadgina, rom mokavSire respublikebis saxelmwifo enebi faq-<br />
19
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
tobrivad oficialuri (rusuli) enis danamatad gadaaqcia, romlebic droTa ganmavlobaSi<br />
usaTuod dakargavdnen saxelmwifoebriv mniSvnelobas da, saukeTeso SemTxvevaSi,<br />
mxolod yofiTi urTierTobebis enad SemorCeboda.<br />
marTalia, sabWoTa kavSiris xelisuflebam zemoaRniSnuli kanonis miRebiT didi xnis<br />
Canafiqri sabolood mainc aisrula, magram kanonis samoqmedod SemoRebidan weliwadnaxevarSi<br />
ssr kavSirma, rogorc saxelmwifom da masTan erTad am kanonmac Sewyvita arseboba,<br />
samagierod, saqarTvelom 1991 wlis 9 aprils saxelmwifoebrivi damoukidebloba<br />
aRidgina.<br />
erovnulma xelisuflebam saqarTveloSi gardamavali periodi gamoacxada da axali<br />
konstituciis SemuSavebamde Seudga saqarTvelos imJamad moqmedi (1978 wlis) konstituciis<br />
modernizebas. sxva mniSvnelovan sakiTxebTan erTad cvlilebebi Seexo saqarTvelos<br />
konstituciis 75-e muxlsac, romelic, rogorc es zemoT iTqva, saqarTveloSi<br />
enebis samarTlebriv statuss adgenda. cvlilebebis Sedegad, konstituciis am normidan<br />
amoRebuli iqna `rusuli ena~, romelic gamorCeulad iyo moxseniebuli saqarTveloSi<br />
mcxovreb erovnul umciresobaTa sxva enebTan SedarebiT.<br />
saqarTvelos saxelmwifoebrivi damoukideblobis aRdgenis Semdeg naTlad gamoCnda<br />
sabWoTa xelisuflebis mier aTeuli wlebis ganmavlobaSi gatarebuli rusifikatoruli<br />
enobrivi politikis Sedegebi. miuxedavad imisa, rom sabWoTa periodis saqarTveloSi<br />
qveynis ZiriTadi kanoniT saxelmwifoebrivi statusi mxolod qarTul enas hqonda, misi<br />
gamoyenebis areali saqarTvelos teritoriaze mainc mniSvnelovnad iyo SezRuduli.<br />
sakmarisia iTqvas, rom saqarTveloSi mcxovreb erovnul umciresobaTa 25 didma nawilma<br />
(gansakuTrebiT maTi kompaqturad dasaxlebis adgilebSi) saerTod ar icoda qarTuli<br />
ena. isini flobdnen mxolod maT mSobliur da rusul enebs, rac maTTvis savsebiT<br />
sakmarisi iyo qveynis saxelmwifoebriv da sazogadoebriv cxovrebaSi, SromiT da ekonomikur<br />
urTierTobebSi integrirebisaTvis.<br />
aseTi iyo realuri enobrivi situacia saqarTveloSi gasuli saukunis 90-iani wlebis<br />
dasawyisisaTvis. am realobebis gaTvaliswinebiT, `saqarTvelos moqalaqeobis Sesaxeb~<br />
1993 wlis 25 marts miRebulma saqarTvelos respublikis kanonma 26 saqarTvelos moqalaqeebad<br />
CaTvala saqarTveloSi mcxovrebi pirebi mxolod maTi binadrobis cenzis mixedviT<br />
(rasakvirvelia, Tu isini uars ar ganacxadebdnen saqarTvelos moqalaqeobaze).<br />
rac Seexeba qarTuli enis codnas, am kanoniT igi erT-erT pirobad iqna gaTvaliswinebuli<br />
naturalizaciiT saqarTvelos moqalaqeobis miRebisas. amrigad, `saqarTvelos<br />
moqalaqeobis Sesaxeb~ kanonis amoqmedebis Semdeg, saqarTveloSi mcxovrebi qarTuli<br />
enis armcodne erovnul umciresobaTa warmomadgenlebi saqarTvelos moqalaqeebi gaxdnen,<br />
maTi STamomavlebi ki, qarTuli enis dauflebis gareSec xdebian dabadebiT saqar-<br />
Tvelos moqalaqeebi.<br />
am arasaxarbielo mdgomareobis gamosworeba, uwinares yovlisa, saxelmwifo enis Sesaxeb<br />
kanonis miRebiT unda dawyebuliyo, xolo Semdeg, aucilebeli iyo am kanonis aRsrulebisaTvis<br />
iseTi programis SemuSaveba da ganxorcieleba, romelic Seqmnida pirobebs<br />
saxelmwifoebriv da mosaxleobis yoveldRiur saqmianobaSi saxelmwifo enis gamoyenebisaTvis.<br />
Tumca saqarTvelos saxelmwifo enis Sesaxeb kanonis miRebis sakiTxma gan-<br />
20
sakuTrebuli aqtualuroba mxolod saqarTvelos 1995 wlis konstituciis miRebis Semdeg<br />
SeiZina. qveynis ZiriTadma kanonma saqarTvelos mTel teritoriaze saxelmwifo enad<br />
qarTuli ena daadgina, xolo afxazeTis avtonomiur respublikaSi agreTve _ afxazuri.<br />
aRsaniSnavia, rom pirvelad saqarTvelos konstituciiT, afxazur enas mieniWa saxelmwifo<br />
enis statusi. saqarTvelos 1995 wlis konstituciis miRebamde, afxazuri enis<br />
saxelmwifoebrivi statusi ganmtkicebuli iyo mxolod afxazeTis avtonomiuri respublikis<br />
konstituciiT. amasTanave, unda iTqvas, rom afxazeTis avtonomiuri ss respublikis<br />
1978 wlis konstituciiT saxelmwifo enis statusi afxazurTan erTad mikuTvnebuli<br />
hqonda qarTul da rusul enebsac. 27<br />
saxelmwifo enis kanonproeqtze muSaoba 1997 wels daiwyo enis saxelmwifo palatis<br />
iniciativiT da ramdenime weliwads gagrZelda. sabolood, 2001 wlis 19 ivniss, saqarTvelos<br />
prezidentma `saxelmwifo enis Sesaxeb~ saqarTvelos kanonis proeqti sakanonmdeblo<br />
iniciativiT parlaments warudgina.<br />
amave periodSi, kanonproeqtis ganxilvaSi aqtiurad Caeba evropis uSiSroebisa da<br />
TanamSromlobis organizacia (euTo). erovnul umciresobaTa umaRlesi komisari rolf<br />
ekeusi `saxelmwifo enis Sesaxeb~ kanonproeqtis parlamentSi pirveli mosmeniT ganxilvamde<br />
erTi TviT adre, 2002 wlis 8 aprils, parlamentis xelmZRvanelobisadmi gagzavnil<br />
werilSi aRniSnavda: `saxelmwifo enis Sesaxeb kanonis miReba saqarTvelos ara mxolod<br />
suverenuli uflebaa, aramed es aris aucilebeli nabiji, raTa Seiqmnas Zlieri da erTiani<br />
qarTuli saxelmwifo... swored amitom saxelmwifo enis kanonis miReba prioritetuli<br />
sakiTxia. mimaCnia, rom saWiroa saqarTveloSi saxelmwifo enis statusi ganmtkicdes,<br />
gaZlierdes da Seiqmnas pirobebi qveynis teritoriaze mis gamosayeneblad... amasTanave,<br />
aucilebelia saqarTvelos parlamentma da mTavrobam dauyovnebliv daiwyon SemuSaveba<br />
farTo programisa, romelic uzrunvelyofs enis Seswavlas da mTel qveyanaSi mis gamoyenebas,<br />
gaaCaRebs saxelmwifo enis Seswavlis masStabur process saxalxo ganaTlebisa<br />
da sajaro samsaxuris sferoSi (es gansakuTrebiT exeba qveynis zog regions), ...minda<br />
dagarwmunoT, rom Cems movaleobad mimaCnia, am mniSvnelovan procesSi saqarTvelos<br />
parlamentsa da mTavrobas daxmareba gavuwioT TviT finansuri mxardaWeris CaTvliT.~ 28<br />
2002 wlisaTvis TiTqos yvela wina piroba iyo Seqmnili `saxelmwifo enis Sesaxeb~<br />
kanonis misaRebad, magram samwuxarod, parlamentis wevrebs saamisod ar aRmoaCndaT<br />
politikuri neba da kanonproeqtis ganxilva gaurkveveli vadiT gadaido. 2004 wlis 23<br />
agvistos ki, es kanonproeqti ukan gamoiTxova misma iniciatorma. amgvarad, qveyana darCa<br />
saxelmwifo enis kanonis, xolo saxelmwifo enobrivi politika _ sakanonmdeblo uzrunvelyofis<br />
gareSe.<br />
samagierod, 2005 wlis 13 oqtombers, saqarTvelos parlaments saTanado politikuri<br />
neba aRmoaCnda `erovnul umciresobaTa dacvis Sesaxeb~ evrosabWos 1995 wlis CarCo<br />
konvenciis ratificirebisaTvis. 29 es konvencia xelSemkvreli mxareebisaTvis erovnul<br />
umciresobaTa enebis saxelmwifoebriv da sazogadoebriv cxovrebaSi gamoyenebis uzrunvelyofisa<br />
da maTi dacvis mraval valdebulebas iTvaliswinebs.<br />
amasTanave, obieqturobisaTvis unda iTqvas, rom saqarTvelos parlaments upirobod<br />
ar mouxdenia CarCo konvenciis ratificireba da Tavisi dadgenilebiT mniSvnelovani<br />
21
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
daTqmebi daurTo saratifikacio dokuments. 30 aRsaniSnavia, rom daTqmebis ZiriTadi<br />
nawili Seexeba erovnul umciresobaTa enebis gamoyenebis sakiTxs.<br />
`erovnul umciresobaTa dacvis Sesaxeb~ CarCo konvenciis ratificirebis Taobaze<br />
saqarTvelos parlamentis dadgenilebiT, saqarTvelom aiRo valdebuleba, erovnuli<br />
umciresobebisadmi mikuTvnebuli pirebi 31 administraciul organoebTan urTierTobaSi<br />
da samarTalwarmoebis procesSi uzrunvelyos Tarjimnis daxmarebiT. amasTanave, saqar-<br />
Tvelom aiRo valdebuleba, da es metad mniSvnelovania, maqsimalurad Seuqmnas pirobebi<br />
erovnuli umciresobebisadmi mikuTvnebul pirebs saxelmwifo enis Sesaswavlad (meore<br />
punqtis `b~ qvepunqti). parlamentis dadgenilebaSi aRniSnulia, rom oficialur dokumentebSi<br />
erovnuli umciresobebisadmi mikuTvnebul pirTa saxelebisa da gvarebis<br />
Cawera qarTul enaze ise, rom imavdroulad, SeZlebisdagvarad, daculi iyos maT enaze<br />
gamoTqmis wesi, ganisazRvreba saqarTvelos kanonmdeblobiT (meore punqtis `g~ qvepunqti).<br />
saqarTvelos kanonmdeblobiT unda ganisazRvros agreTve CarCo konvenciis<br />
me-11 muxlis pirveli punqtiT gaTvaliswinebuli is debulebebi, romlebic Seexeba<br />
erovnuli umciresobebiT tradiciulad dasaxlebul regionebSi quCebisa da sxva topografiuli<br />
dasaxelebis qarTul da erovnul umciresobaTa enaze gamoyenebas. amas-<br />
Tanave, parlamentis dadgenilebaSi miTiTebulia, rom saqarTvelo ar ganixilavs erovnul<br />
umciresobaTa am uflebas rogorc saxelmwifos valdebulebas, Secvalos teritoriuli<br />
erTeulebis arsebuli dasaxelebebi (meore punqtis `d~ qvepunqti).<br />
rac Seexeba meore saerTaSoriso samarTlebriv aqts, kerZod, evrosabWos 1992 wlis<br />
2 oqtombris `evropul qartias regionuli an umciresobaTa enebis Sesaxeb~, 32 saqarTvelos<br />
parlaments jerjerobiT misi ratificireba ar mouxdenia, Tumca amis valdebuleba<br />
saqarTvelos nakisri aqvs da darwmunebuli unda viyoT, rom am valdebulebis<br />
Sesrulebas usaTuod moiTxoven.<br />
Cveni azriT, rac ar unda damajereblad JRerdes evropuli qartiis debulebebi,<br />
rom `regionuli an umciresobaTa enebis dacvam da waxalisebam ziani ar unda miayenos<br />
oficialur enebsa da maTi Seswavlis aucileblobas~, an kidev `qveynis suverenitetisa<br />
da teritoriuli mTlianobis dacvis principebs~, im enobrivi situaciis gaTvaliswinebiT,<br />
romelic Cvens qveyanaSia amJamad Seqmnili, zemoaRniSnuli evropuli qartiis<br />
ratificireba da amoqmedeba ara gvgonia mizanSewonili iyos. amis safuZvels iZleva is<br />
garemoeba, rom evropuli qartiis mixedviT, mxareebi iReben valdebulebas im teritoriebze,<br />
sadac regionuli an umciresobaTa enebi gamoiyeneba, xelmisawvdomi gaxadon am<br />
enebze araTu skolamdeli, dawyebiTi, saSualo, teqnikuri da profesiuli, aramed sauniversiteto<br />
da sxva saxis umaRlesi ganaTleba; sasamarTloebSi nebismieri samarTalwarmoeba<br />
(sisxlis, samoqalaqo, administraciuli) erT-erTi mxaris moTxovniT unda<br />
ganxorcieldes regionul an umciresobaTa enebze; xelisuflebis administraciulma<br />
organoebma unda gamoiyenon regionuli an umciresobaTa enebi dokumentebis Sedgenisa da<br />
saqmiswarmoebis CaTvliT, uzrunvelyon Tundac erTi radiosadgurisa da satelevizio<br />
arxis Seqmna regionul an umciresobaTa enebze, dafaron im masmediis damatebiTi xarjebi,<br />
romlebic iyeneben am enebs; komerciul praqtikasTan dakavSirebiT, safinanso da<br />
sabanko sferoSi nebadarTuli unda iyos regionuli an umciresobebis enebis gamoyeneba,<br />
22
gadaxdis orderebis (Cekebi, Tamasuqebi) an sxva finansuri dokumentebis Sedgena da<br />
sxva.<br />
Zneli ar unda iyos imis mixvedra, rom Tu saqarTvelos parlamenti moaxdens am saerTaSoriso<br />
samarTlebrivi aqtis ratificirebas da igi srulad amoqmeddeba, erovnuli<br />
umciresobebiT kompaqturad dasaxlebul saqarTvelos regionebidan, sadac qarTuli<br />
enis gamoyenebis areali isedac SezRudulia, saqarTvelos saxelmwifo ena sabolood<br />
iqneba gamodevnili da am regionebis mosaxleoba saqarTvelos saxelmwifoebrivi da<br />
sazogadoebrivi cxovrebisagan mowyvetili aRmoCndeba. Cven, ra Tqma unda, sruliadac<br />
ara varT imis winaaRmdegi, rom erovnul umciresobaTa enebi saTanadod iyos daculi,<br />
waxalisebuli da mxardaWerili saxelmwifosagan, magram ara ise, rom amas Sedegad mohyves<br />
saxelmwifo enis daknineba da qarTveli xalxis dezintegracia, daSla da dacalkeveba,<br />
saqarTveloSi mcxovreb moqalaqeTa jgufebis erTmaneTisagan gaucxoeba, rac sabolood,<br />
qveynis mTlianobas realur safrTxes Seuqmnis.<br />
imisaTvis, rom kargad gavacnobieroT, Tu rasTan gvaqvs saqme, magaliTisaTvis SeiZleba<br />
movitanoT belgia, evropis erT-erTi ganviTarebuli da dawinaurebuli qveyana,<br />
sadac konstituciiT 33 Seqmnilia oTxi enobrivi regioni: frangulenovani regioni,<br />
niderl<strong>and</strong>urenovani regioni, dedaqalaq briuselis orenovani regioni da germanulenovani<br />
regioni, romelTa sazRvrebis Secvla an dazusteba SeiZleba mxolod parlamentis<br />
TiToeul palataSi arsebuli yoveli enobrivi jgufis xmaTa Tanabrobis dacviT<br />
miRebuli kanoniT (me-4 muxli). SeiZleba iTqvas, rom msoflios arc erTi qveynis konstituciaSi<br />
ar eniWeba enobriv principebs iseTi mniSvneloba saxelmwifo xelisuflebis<br />
organoTa formirebasa da saxelmwifoebriv-teritoriul mowyobaSi, rogorc es belgiaSia.<br />
enebis gamoyenebisa da maT warmomadgenelTa proporciulobis gaTvaliswinebiT<br />
yalibdeba belgiis parlamenti, mTavroba, erTiani marTlmsajulebis sabWo da sxva organoebi,<br />
rom aRaraferi vTqvaT ganaTlebis sistemaze. amasTan, belgiam gasuli saukunis<br />
meore naxevarSi, qveynis erTianobis SenarCunebis mizniT mniSvnelovani nabijebi gadadga<br />
decentralizaciisaken. flam<strong>and</strong>urma, frangulma da germanulma gaerTianebebma oficialuri<br />
avtonomiis statusi miiRes da qveyana T<strong>and</strong>aTanobiT unitarizmidan federalur<br />
mowyobaze gadavida. 34 miuxedavad yovelive amisa, belgiis samefom enobrivi regionebis<br />
dapirispirebisa da qveynis erTianobis SenarCunebis problemebi mainc ver daZlia.<br />
rogorc iuridiul literaturaSi aRniSnaven, erT-erTi partiis lideris, Jiul<br />
destres mimarTvas belgiis mefe albert I-sadmi 1912 wels, rom `belgiaSi arian valonebi<br />
da flam<strong>and</strong>elebi, magram ara belgielebi~, dRemde ar daukargavs Tavisi aqtualuroba. 35<br />
samwuxarod, saqarTveloSi regionuli enebis dakanonebis Tu enobrivi regionebis<br />
Seqmnis ideas dResac gamouCndnen momxreebi. mimdinare wels masobrivi informaciis sa-<br />
SualebebiT gavrcelda cnoba, rom samegreloSi arasamaTavrobo organizaciam _ ganaTlebis<br />
centrma `kolxidam~ megrul enaze gamosca gazeTi `Surobumu~ (uTqmeli). sagazeTo<br />
interviuSi misi damfuZnebeli dabejiTebiT moiTxovs megruli da svanuri enebisaTvis<br />
regionuli enebis statusis miniWebas. misi azriT, `megrelebi arian kolxebi da<br />
ara gurjebi~. saqarTvelo ki, unda gadakeTdes federaciad, sadac yvela regioni Tanasworuflebiani<br />
iqneba. am gazeTSi megrul enaze gamoqveynebulia fragmentebi ioanes<br />
23
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
saxarebidan (`saxareba ioaneSi~) da vefxistyaosnidan (`yiloStyebami~). 36 XIX saukunis<br />
ruseTis imperiis antiqarTuli politikis gamoZaxili, rogorc vxedavT, XXI saukuneSic<br />
gaismis. amasTan dakavSirebiT, sworad SeniSnavs profesori soso sigua: `es imTaviTve<br />
qarTuli cnobierebis daSlisken mimarTuli movlena iyo. ruseTs xels aZlevda svanuri,<br />
megruli da qarTuli enebis dacalkeveba, raTa advilad gaenadgurebina qarTuli<br />
saxelmwifoebrioba.~ 37<br />
Tanamedrove periodSi am safrTxeze sagangebod miuTiTebs sruliad saqarTvelos<br />
kaTolikos-patriarqi ilia I I 2010 wlis saSobao epistoleSi. kaTolikos-patriarqi<br />
qarTul enas qarTveli eris rwmenis, erTobis da mTlianobis saZirkvelsa da mtkice<br />
fuZes uwodebs da aRniSnavs: `dResac, rodesac Cvens winaSea umniSvnelovanesi amocana<br />
teritoriuli mTlianobis aRdgenisa, T<strong>and</strong>aTan izrdeba meore, aranaklebi safrTxe<br />
enobrivi daSlisa; arian iseTi Zalebi, romelnic naklebad moazrovne adamianebs ubiZgeben,<br />
rom iTargmnos biblia an sxva wignebi megrulad, svanurad, lazurad da moamzadon<br />
niadagi imisaTvis, rom axlo momavalSi qarTuli enis es ganStoebani ukve calke enebad<br />
gamoacxadon.<br />
msoflioSi vrceldeba rukebi da kvalifikaciebi, TiTqos saqarTvelo aWarlebis,<br />
lazebis, svanebis, megrelebis, TuSebis da sxvaTa xelovnuri gaerTianebaa, TiTqos yvelas<br />
Cven-Cveni ena da kultura gvaqvs. amiT undaT Cveni eris sxvadasxva erovnul gaer-<br />
Tianebebad warmoCena. aqedan ki, saxelmwifos daSlamde erTi nabijia.~ 38<br />
cxadia, Tu saqarTvelo am gzas daadgeba da regionul enebs oficialurad aRiarebs,<br />
maSin regionuli enebidan enobriv regionebamde erTi nabijia, enobrivi regionebidan<br />
politikur avtonomiebamde meore, mesame ki, ueWvelad qveynis daSla iqneba.<br />
es safrTxe rom Tavidan aviciloT, amisaTvis aucilebelia saxelmwifos swori enobrivi<br />
politika hqondes. Cveni azriT, qarTuli saxelmwifos enobrivi politika sami<br />
ZiriTadi mimarTulebiT unda warimarTos:<br />
pirveli, qarTuli enis, rogorc saxelmwifo enis (afxazeTSi agreTve afxazuri enis),<br />
srulyofili sakanonmdeblo safuZvlebis, misi dacvis samarTlebrivi da instituciuri<br />
garantiebis Seqmna;<br />
meore, saqarTvelos moqalaqeebis, agreTve saqarTveloSi mcxovrebi sxva pirebisaTvis<br />
qarTuli enis Sesaswavlad saTanado pirobebis Seqmna;<br />
mesame, saqarTveloSi mcxovreb erovnul umciresobaTa enebis gamoyenebis farglebis<br />
dadgena da maTi dacvis uzrunvelyofa.<br />
Tu enobrivi politikis meore da mesame mimarTulebiT saqarTveloSi garkveuli<br />
praqtika arsebobs, romelic, rasakvirvelia, saWiroebs Semdgom srulyofas, qarTuli<br />
enis, rogorc saxelmwifo enis, sakanonmdeblo safuZvlebi jer kidev, Sesaqmnelia. saqarTvelos,<br />
rogorc es ukve iTqva, ara aqvs saxelmwifo enis kanoni. saxelmwifo enasTan<br />
dakavSirebuli urTierTobebis momwesrigebeli samarTlis normebi amJamad sxvadasxva<br />
dargobriv sakanonmdeblo aqtebSia gafantuli. mxedvelobaSi gvaqvs saqarTvelos moqalaqeobis,<br />
reklamis, mauwyeblobis, ganaTlebis, sajaro samsaxuris Sesaxeb kanonebi,<br />
zogadi administraciuli kodeqsi da sxv. ra Tqma unda, sakanonmdeblo teqnikis TvalsazrisiT,<br />
es Cveulebrivi movlenaa da ama Tu im sferoSi samarTlebrivi regulirebis<br />
24
sagnis TaviseburebebiTaa ganpirobebuli. magram, amasTanave, aucileblad migvaCnia<br />
saxelmwifo enis Sesaxeb CarCo kanonis miReba, radganac swored am kanonSi Camoyalibebuli<br />
normebisa da principebis Sesabamisad unda ganxorcieldes sxvadasxva sferoebSi<br />
saxelmwifo enis gamoyenebis konkretuli sakanonmdeblo regulaciebi. amisaTvis ki,<br />
saWiroa saxelmwifo enis Sesaxeb sakanonmdeblo aqti organuli kanonis rangSi iyos<br />
ayvanili, raTa misi iuridiuli Zala aRematebodes sxva Cveulebrivi, dargobrivi kanonebis<br />
iuridiul Zalas. es Tavidan agvacilebs saxelmwifo enis Sesaxeb organuli kanoniT<br />
dadgenili normebisa da principebis sawinaaRmdego wesebis dadgenas mimdinare<br />
sakanonmdeblo aqtebiT da uzrunvelyofs saxelmwifo enis sakanonmdeblo regulirebis<br />
erTianobas.<br />
saxelmwifo enis organulma kanonma, uwinares yovlisa, unda gansazRvros saxelmwifoebrivi<br />
da sazogadoebrivi cxovrebis is sferoebi, sadac qarTuli enis gamoyeneba<br />
savaldebulo iqneba. Cveni azriT, qarTuli enis gamoyeneba savaldebulo unda iyos:<br />
saxelmwifo xelisuflebis, maT Soris, avtonomiuri respublikebis xelisuflebis, adgilobrivi<br />
TviTmmarTvelobisa da sxva sajaro dawesebulebebis saqmianobaSi, maT mier<br />
miRebuli samarTlebrivi aqtebis oficialuri gamoqveynebisas; samxedro ZalebSi; sakonstitucio,<br />
sisxlis, samoqalaqo, administraciul samarTalwarmoebaSi; sanotaro<br />
moqmedebaSi; referendumisa da arCevnebis Catarebisas; zogadi, profesiuli da umaRlesi<br />
ganaTlebis miRebisas; informatikaSi; kavSirgabmulobaSi; satransporto, savaWro<br />
da sxva saxis momsaxurebaSi; teleradio mauwyeblobasa da beWdviT mediaSi; reklamebSi;<br />
geografiuli obieqtebis, agreTve, sagzao niSnebis aRniSvnisas. saqarTvelos saxelmwifo<br />
da sxva sajaro dawesebulebebis mier Catarebuli oficialuri Sexvedrebisas;<br />
sajaro samarTlis iuridiuli pirebis mier ganxorcielebul saregistracio saqmianobaSi;<br />
saqarTvelos iuridiuli pirebis mier dokumentebis warmoebisas; saqarTvelos<br />
teritoriaze fizikuri da iuridiuli pirebis mier garigebebis dadebisas.<br />
ra Tqma unda, es sruliadac ar aris qarTuli enis savaldebulo gamoyenebis sferoebis<br />
amomwuravi CamonaTvali. organuli kanoniT kidev ufro dazustdeba rogorc qar-<br />
Tuli enis savaldebulo gamoyenebis sferoebi, ise misi gamoyenebis konkretuli SemTxvevebi<br />
da wesebi. amasTanave, am kanoniT qarTuli enis savaldebulo gamoyenebis zogierT<br />
sferoSi (magaliTad, ganaTlebis miRebisas) gaTvaliswinebuli iqneba saqarTveloSi<br />
mcxovrebi erovnuli umciresobebis enebis da ucxo enebis gamoyenebis SesaZleblobebi<br />
da pirobebi.<br />
saxelmwifo enis organulma kanonma unda daadginos aseve, iuridiuli pasuxismgebloba<br />
saxelmwifo enis Sesaxeb kanonmdeblobis darRvevisaTvis. am samarTaldarRvevaTa<br />
konkretuli saxeobebis da maTi Sesabamisi iuridiuli pasuxismgeblobis zomebi gaTvaliswinebuli<br />
unda iyos samarTlis sxvadasxva dargis (sisxlis, administraciuli, samoqalaqo)<br />
sakanonmdeblo aqtebiT.<br />
saxelmwifo enis organulma kanonma unda gaiTvaliswinos saxelmwifos enobrivi<br />
politikis ganxorcielebis, agreTve, saxelmwifo enis Sesaxeb kanonmdeblobis moTxovna-<br />
Ta aRsrulebisa da saxelmwifo enis dacvis uzrunvelyofis instituciuri garantiebi.<br />
SeiZleba iTqvas, rom am mxriv amJamad arsebuli mdgomareoba aradamakmayofilebelia.<br />
25
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
Cveni azriT, ar iyo marTebuli 2004 wels saqarTvelos enis saxelmwifo palatis<br />
gauqmeba, romelic 1997 wels Seiqmna, damoukideblobiT sargeblobda, angariSvaldebuli<br />
iyo mxolod saqarTvelos prezidentis winaSe da amasTanave, realuri makontrolebeli<br />
funqciebiT iyo aRWurvili saxelmwifo enis funqcionirebisa da qarTuli saliteraturo<br />
enis normaTa dacvis, saxelmwifo enobrivi politikis ganxorcielebisa<br />
da moqalaqeTa enobrivi uflebebis dacvis sferoSi. sadReisod saxelmwifo enobrivi<br />
politikis ganxorcieleba, saxelmwifo enis swavlebisa da ganviTarebis xelis Sewyoba,<br />
agreTve Tvalyuris devneba mis swor gamoyenebaze saqarTvelos ganaTlebisa da mecnierebis<br />
saministros aqvs mikuTvnebuli. saministros struqturaSi am amocanebis Sesruleba,<br />
sxva sakiTxebTan erTad, davalebuli aqvs or qvedanayofs: samarTlebrivi uzrunvelyofis<br />
departamentsa da zogadi da profesiuli ganaTlebis ganviTarebis<br />
departaments. 39<br />
vfiqrobT, mxolod Tvalyuris devneba saxelmwifo enis swor gamoyenebaze saqmes<br />
ver uSvelis. Tvalyuris devnebas Tu ar axlavs danaxulsa da gagonilze mkacri reagireba,<br />
saxelmwifo enis upativcemulobisa da araswori gamoyenebis SemTxvevebi kvlavac<br />
mravlad iqneba. am saqmis Sesruleba mizanSewonilia daekisros saTanado damoukideblobisa<br />
da uflebamosilebis mqone specialur organos, romelic kanoniT iqneba aRWurvili<br />
am sferoSi kontrolisa da zedamxedvelobis funqciebiT. Cveni azriT, `sajaro<br />
samarTlis iuridiuli piris Sesaxeb~ saqarTvelos kanoni aseTi dawesebulebis Seqmnis<br />
SesaZleblobas iZleva.<br />
qarTuli enis, rogorc saxelmwifo enis dacva gulisxmobs ara mxolod mis uflebriv<br />
dacvas, aramed, rac ase aucilebelia Tanamedrove periodSi, misi siwmindis dacvasac.<br />
am mizniT, saxelmwifo enis organulma kanonma unda gansazRvros qarTuli saliteraturo<br />
enis normebis damdgeni samTavrobo organo (komisia), misi samarTlebrivi statusi<br />
da qarTuli saliteraturo enis normebis dacvis savaldebulooba.<br />
yovelive zemoaRniSnulidan gasagebia, Tu ra ganuzomeli mniSvneloba aqvs qarTul<br />
enas qarTuli saxelmwifoebriobisaTvis da rom misi dacva, mofrTxileba da masze zrunva<br />
uaRresad saSuri saqmea, miT umetes dRes, rodesac kacobriobas e.w. globalizaciis<br />
epoqa daudga. Tu adre, imperiebis SemadgenlobaSi saqarTvelos yofnisas qarTul enas<br />
safrTxes uqmnida imperiuli enis, rogorc oficialuri enis da imperiaSi Semavali<br />
erebis saurTierTobo saSualebis privilegirebuli mdgomareoba, axla, globalizaciis<br />
epoqaSi, igive safrTxe arsebobs ucxo enebiT qarTuli enis Canacvlebis zRvardaudebeli<br />
da ukontrolo praqtikis gamo. Tu es praqtika saswrafod ar ailagma, uaxloes<br />
momavalSi qarTuli enis adgils aucileblad daikavebs ucxo ena. es ar aris gadaWarbebuli<br />
Sefaseba. safrTxe realuria, radganac saqarTvelos saxelmwifo enis kanoni ar<br />
gaaCnia da amdenad, am procesis winaaRmdegobis gamwevi kanonismieri saSualebebic ar<br />
arsebobs.<br />
qarTuli enis patroni mxolod qarTuli saxelmwifoa. qarTul enas ara aqvs qveynis<br />
gareT xalxTa Soris sakomunikacio mniSvneloba. amitom, Tu qarTuli ena Tavad qarTuli<br />
saxelmwifos mzrunvelobis gareSe darCa, maSin darwmunebuli unda viyoT, rom masze<br />
sxva aravin izrunebs.<br />
26
qarTuli enis saxelmwifoebrivi statusis mxolod konstituciiT deklarireba ar<br />
aris sakmarisi. saWiroa saxelmwifo enis Sesaxeb specialuri kanonis miReba da efeqtiani<br />
saxelmwifo enobrivi politikis gatareba am kanonis moTxovnaTa aRsrulebisaTvis.<br />
winaaRmdeg SemTxvevaSi, saqarTvelo SesaZlebelia irl<strong>and</strong>iis mdgomareobaSi aRmoCndes,<br />
sadac irl<strong>and</strong>iur enaze, romelic konstituciiT aRiarebulia erovnul enad da pirvel<br />
oficialur enad, laparakobs mosaxleobis mesamedze naklebi, xolo inglisur enaze,<br />
romelic konstituciiT meore oficialuri enaa, laparakobs mosaxleobis naxevarze<br />
meti. 40<br />
rogorc vxedavT, qarTuli ena, uwinares yovlisa, saxelmwifoebriv mxardaWeras sa-<br />
Wiroebs. swored saxelmwifom unda Seqmnas iseTi pirobebi, rodesac qarTuli ena srulad<br />
iqneba damkvidrebuli saxelmwifoebriv da sazogadoebriv cxovrebaSi qveynis mTel<br />
teritoriaze.<br />
27
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
SeniSvnebi:<br />
1<br />
qarTlis cxovreba, mT. red. roin metreveli, `meridiani~, `artanuji~,<br />
Tbilisi, 2008, gv. 46.<br />
2<br />
giorgi merCule, grigol xanZTelis cxovreba, qarTuli proza, wigni I,<br />
Tbilisi, 1982, gv. 279-280.<br />
3<br />
ix.: qarTuli ena, enciklopedia, `erovnuli mwerloba~, Tbilisi, 2008,<br />
gv. 180.<br />
4<br />
ix.: omar gogiaSvili, ilia dRes, ideologia, politika, Tbilisi, 2008,<br />
gv. 408.<br />
5<br />
ix.: mixeil gafrindaSvili, qarTuli sazogadoebrivi azrovnebis istoria<br />
uZvelesi droidan meoce saukunemde, `mecniereba~, Tbilisi, 2004,<br />
gv. 499-507; mamia faRava, ilia WavWavaZe da qarTuli saliteraturo<br />
enis problemebi, krebuli: `ilia WavWavaZe 170~, gamomcemloba `baTumis<br />
universiteti~, 2007, gv. 26-54.<br />
6<br />
ilia WavWavaZe, b-n ianovskis werilisa gamo, rCeuli nawarmoebebi 5<br />
tomad, Tbilisi, 1987, tomi me-4, gv. 197.<br />
7<br />
qarTuli ena, enciklopedia, gv. 495.<br />
8<br />
sagulisxmoa, rom i. gogebaSvilis `deda enis~ I nawili 45-jer gamoica<br />
milionsamasiaTasiani tiraJiT, xolo me-2 nawili 36-jer, 670 aTasi<br />
calis odenobiT (ix.: qarTuli ena, enciklopedia, gv. 139; mamia CorgolaSvili,<br />
mTawminda, gamomcemloba `xelovneba~, Tbilisi, 1991, gv. 80).<br />
9<br />
vaJa SubiTiZe, yvela drois asi udidesi qarTveli, Tbilisi, 2008, gv.<br />
313.<br />
10<br />
mamia faRava, miT. naSromi, gv. 54.<br />
11<br />
ix.: aleqs<strong>and</strong>re bendianiSvili, saqarTvelos pirveli respublika (1918-<br />
1921w.w.), Tbilisi, 2001, gv. 257.<br />
12<br />
aleqs<strong>and</strong>re bendianiSvili, miT. naSromi, gv. 258.<br />
13<br />
iqve, gv. 258-259.<br />
14<br />
saqarTvelos demokratiuli respublikis samarTlebrivi aqtebis krebuli,<br />
1918-1921, `iverTa mxare~, Tbilisi, 1990, gv. 80-81.<br />
15<br />
1918 wlis 8 oqtombridan erovnul sabWos saqarTvelos parlamenti<br />
ewoda.<br />
16<br />
saqarTvelos demokratiuli respublikis samarTlebrivi aqtebis krebuli,<br />
gv. 83.<br />
17<br />
saqarTvelos demokratiuli respublikis samarTlebrivi aqtebis krebuli,<br />
gv. 206.<br />
18<br />
saqarTvelos demokratiuli respublikis samarTlebrivi aqtebis<br />
krebuli, gv. 458-484.<br />
19<br />
ix.: rona k. m. smiti, adamianis saerTaSoriso uflebebi, saxelmZRvanelo,<br />
meore gamocema. oqsfordis universitetis gamomcemloba, mTargmneli<br />
m. kobiaSvili, `sezani~, Tbilisi, 2005, gv. 446-463.<br />
20<br />
saqarTvelos ssr konstituciuri aqtebis krebuli (1921-1978), Semdgeneli<br />
prof. gr. eremovi, Tbilisis universitetis gamomcemloba,<br />
Tbilisi, 1983, gv. 131-160.<br />
21<br />
saqarTvelos ssr konstituciuri aqtebis krebuli (1921-1978), gv. 192.<br />
22<br />
saqarTvelos ssr konstituciuri aqtebis krebuli (1921-1978), gv. 268.<br />
23<br />
1983 wels uprecedento ram moxda, TbilisSi aRimarTa dedaenis, anu<br />
qarTuli enis Zegli.<br />
24<br />
ix.: gazeTi `komunisti~, 1990 wlis 8 maisi.<br />
28
25<br />
1990 wlisaTvis erovnul umciresobaTa raodenoba saqarTvelos mosaxleobis<br />
TiTqmis erT mesameds Seadgenda (ix.: saqarTvelos mosaxleoba,<br />
statistikuri krebuli, Tbilisi, 2003, gv. 68).<br />
26<br />
saqarTvelos parlamentis uwyebebi, #5 (622), 1993, marti, mux. 66.<br />
27<br />
ix.: qarTuli sabWoTa enciklopedia, Tbilisi, 1985, t. 9, gv. 245.<br />
28<br />
ix.: saqarTvelos parlamentSi 2002 wlis 7-10 maiss `saxelmwifo enis<br />
Sesaxeb~ kanonproeqtis ganxilvis masalebi.<br />
29<br />
CarCo konvencia erovnul umciresobaTa dacvis Sesaxeb, strasburgi,<br />
1995, 1 Tebervali, ix.: adamianis uflebaTa sferoSi ZiriTadi saerTa-<br />
Soriso samarTlebrivi aqtebis krebuli, saxalxo damcvelis biblioTeka,<br />
meore nawili, Tbilisi, 2008, gv. 207-220.<br />
30<br />
ix.: saqarTvelos sakanonmdeblo macne, nawili mesame, 2005, 27 oqtomberi,<br />
#125, mux. 1401.<br />
31<br />
saqarTvelos parlamentis zemoaRniSnuli dadgenilebiT gansazRvrulia,<br />
pirTa romeli jgufi SeiZleba CaiTvalos erovnul umciresobad.<br />
dadgenilebis mixedviT, pirTa jgufi erovnuli umciresobis<br />
statusiT SeiZleba sargeblobdes, Tu: misi wevrebi arian saqarTvelos<br />
moqalaqeebi; isini mosaxleobis udidesi nawilisagan gansxvavdebian<br />
sakuTari enobrivi, kulturuli da eTnikuri identurobiT;<br />
xangrZlivi drois ganmavlobaSi cxovroben saqarTvelos teritoriaze<br />
da kompaqturad arian dasaxlebulebi (meore punqtis `a~ qvepunqti).<br />
32<br />
ix.: adamianis uflebaTa sferoSi ZiriTadi saerTaSoriso samarTlebrivi<br />
aqtebis krebuli, saxalxo damcvelis biblioTeka, Tbilisi, 2008,<br />
gv. 221-244.<br />
33<br />
sazRvargareTis qveynebis konstituciebi, red. v. gonaSvili, nawili<br />
IV, Tbilisi, 2007, gv. 106-161.<br />
34<br />
sazRvargareTis qveynebis konstituciebi, red. v. gonaSvili, nawili<br />
IV, gv. 90.<br />
35<br />
Êîíñòèòóöèè ãîñóäàðñòâ Åâðîïåéñêîãî Ñîþçà, Ïîä ðåä. Ë. À. Îêóíüêîâà,<br />
"Íîðìà-Èíôðà", Ì., 1997, ñ. 103.<br />
36<br />
`kviris palitra~, yovelkvireuli gazeTi, #44 (848), 1-7 noemberi<br />
2010, gv. 5.<br />
37<br />
iqve.<br />
38<br />
`yvela siaxle~, sazogadoebriv-politikuri gazeTi (#193), 7-13 ianvari,<br />
2010, gv. 11.<br />
39<br />
ix.: saqarTvelos sakanonmdeblo macne, 2004, #54, nawili I I I , muxli 460.<br />
40<br />
sazRvargareTis qveynebis konstituciebi, red. v. gonaSvili, nawili<br />
V, gv. 254.<br />
29
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
STATE LANGUAGE<br />
OF GEORGIA<br />
JOHN KHETSURIANI<br />
Judge of the Constitutional Court of Georgia,<br />
Doctor of <strong>Law</strong>, Professor, Member of the National Science Academy of Georgia<br />
Georgia language is an ancient language having its own, unique alphabet.<br />
The historians believe that the King Parnavaz (III c. BC) was the one to popularize<br />
the Georgian language <strong>and</strong> literacy in Georgia. Since IV century AD, when<br />
the Christianity was declared as the state religion of Georgia, the Georgian language<br />
has become the service language of the Georgian Orthodox Church.<br />
Notwithst<strong>and</strong>ing of the Russification politics of the Russian Empire <strong>and</strong> the<br />
Soviet Authorities, the Georgian people managed to preserve <strong>and</strong> develop the<br />
national language. During the times of the first republic of Georgia (1918-1921)<br />
the Georgian language was legally assigned the status of State Language for the<br />
first time with the means of the special law (in 1918), as well as the Constitution<br />
of Georgia (in 1921). Throughout the Soviet times, the Georgian Language was<br />
recognized as the state language by all four constitutions of Georgia. According<br />
to the acting Constitution of Georgia (since 1995) “The state language of Georgia<br />
shall be Georgian, <strong>and</strong> in Abkhazia – also Abkhazian” (Article 8).<br />
To our opinion, declaring the status of the Georgian as the State language<br />
only by the Constitution of Georgia is not enough. The globalization<br />
process poses the Georgian language increased threat to be replaced with<br />
some foreign languages. This threat is real, since the State does not have the<br />
law on language <strong>and</strong> therefore legal means of fighting against this threat is<br />
unavailable. Therefore, organic law on the state language shall be developed<br />
<strong>and</strong> adopted. The law would define the rules for m<strong>and</strong>atory usage of State<br />
language in various fields of state <strong>and</strong> social life, determine the legal liability<br />
for violating the law on state language, provide for the institutional guarantees<br />
for the protection of state language <strong>and</strong> ensure the implementation of<br />
the state language policy in general.<br />
30
damoukidebeli<br />
sasarCelo moTxovnis<br />
gareSe mesame piri<br />
samoqalaqo<br />
samarTalwarmoebaSi<br />
irma peraniZe<br />
quTaisis saapelacio sasamarTlos mosamarTle<br />
saqarTvelos samoqalaqo saproceso kodeqsi aris kodificirebuli<br />
normatiuli aqti, romelic detalurad gansazRvravs<br />
samarTalwarmoebis zogad principebs, sasamar-<br />
Tlos uwyebriv qvemdebareobas da gansjadobas, procesis<br />
monawile mxareebs, maT uflebaunarianobasa da qmedunarianobas,<br />
saqmeTa warmoebas yvela instanciis sasamarTlo-<br />
Si, sasamarTlo gadawyvetilebaTa gasaCivrebas da a.S.<br />
sasamarTloSi samoqalaqo davis ganxilvaSi monawile<br />
TiToeul pirs Tavisi saproceso statusi da Sesabamisi ufleba-movaleobebi<br />
aqvs. ZiriTad mxareebs mosarCele da mopasuxe<br />
warmoadgenen, Tumca erT-erTi umniSvnelovanesi<br />
subieqtia mesame piri.<br />
samoqalaqo saproceso kodeqsi ganasxvavebs mesame pirebs<br />
damoukidebeli sasarCelo moTxovniTa da damoukidebeli<br />
sasarCelo moTxovnis gareSe.<br />
saqarTvelos samoqalaqo saproceso kodeqsis 89-e muxlis<br />
pirvel nawilSi mocemulia damoukidebeli sasarCelo<br />
moTxovnis gareSe mesame piris definicia.<br />
31
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
miTiTebuli normis Tanaxmad, damoukidebeli sasarCelo moTxovnis gareSe mesame<br />
piri aris saproceso subieqti, romelic, marTalia, uSualod ar aris sadavo samar-<br />
TalurTierTobis monawile, ar acxadebs damoukidebel moTxovnas davis saganze an mis<br />
nawilze, magram mimdinare sasamarTlo davis samarTlebrivi Sedegebi samomavlod SeiZleba<br />
uSualod Seexos mis kanonier ufleba-movaleobebsa da interesebs. igi SesaZloa<br />
momdevno davaSi iyos mopasuxe.<br />
ganvixiloT ramdenime SemTxveva:<br />
1. samoqalaqo kodeqsis 301-e muxlis 1-li nawilis Sesabamisad, Tu movale ar daakmayofilebs<br />
moTxovnas, romlis uzrunvelyofis saSualebac aris ipoTeka, ipoTekari<br />
uflebamosilia moiTxovos uZravi nivTis realizacia, Tu ipoTekis xelSekrulebiT<br />
sxva ram ar aris gaTvaliswinebuli.<br />
iseT SemTxvevaSi, rodesac ipoTekis sagnis mesakuTre da piradi movale erTi da<br />
igive piri ar aris, ipoTekiT uzrunvelyofili sesxis dabrunebis Taobaze mimdinare<br />
davaSi SesaZlebelia damoukidebeli moTxovnis gareSe mesame pirad Cabmuli iqnes<br />
ipoTekis sagnis mesakuTre, vinaidan, Tuki dakmayofildeba kreditoris sasarCelo<br />
moTxovna da Tanxis gadaxda daekisreba movales, samoqalaqo kodeqsis 301-e muxlis<br />
1-li nawilis safuZvelze samomavlo davaSi savaraudo mopasuxe iqneba ipoTekis<br />
sagnis mesakuTre.<br />
2. samoqalaqo kodeqsis 199-e muxlis Sesabamisad, moTxovnis mflobels (kreditors)<br />
SeuZlia movalis Tanxmobis gareSe moTxovna dauTmos mesame pirs... aseT SemTxvevaSi<br />
Tavdapirveli mflobelis adgils ikavebs mesame piri.<br />
Tuki sasamarTlo warmoebaSi iqneba axali kreditoris (visac dauTmes moTxovna) dava<br />
movalis mimarT, saqmeSi damoukidebeli moTxovnis gareSe mesame pirad SeiZleba Cabmuli<br />
iqnes Tavdapirveli kreditori, romelmac sk is 199-e muxlis Sesabamisad, gadasca<br />
moTxovnis ufleba axal kreditors, vinaidan, saqmeSi monawileobiT SesaZloa<br />
igi daexmaros mosarCeles, daicvas misi moTxovna mopasuxis mimarT.<br />
garda amisa, mocemuli davis dasrulebis Semdeg, SesaZloa axal kreditors gauCndes<br />
regresis wesiT moTxovnis ufleba Zveli kreditoris mimarT.<br />
3. samoqalaqo kodeqsis Sesabamisad, mometebuli safrTxis wyarodan gamomdinare, zianis<br />
anazRaurebis sarCelebSi materialuri samarTalurTierToba arsebobs mosar-<br />
Celes (dazaralebuli) da mometebuli safrTxis wyaros mflobels Soris da ara mosarCelesa<br />
da zianis uSualo mimyenebels Soris. uSualod zianis mimyenebeli SeiZleba<br />
saqmeSi monawileobdes damoukidebeli moTxovnis gareSe, mesame pirad.<br />
amdenad, ganxilul magaliTebze dayrdnobiT dasturdeba, rom damoukidebeli moTxovnis<br />
gareSe, mesame piri aris fizikuri an iuridiuli piri, romelsac aqvs safuZvliani<br />
samarTlebrivi interesi mimdinare samarTalwarmoebis mimarT. procesSi maTi monawileoba<br />
ganpirobebulia materialursamarTlebrivi urTierTobidan. saqmeSi Car-<br />
Tuli damoukidebeli moTxovnis gareSe, mesame piri cdilobs daexmaros im pirs, romlis<br />
mxaresac igi monawileobs procesSi, raTa daicvas Tavisi piradi interesebi. igi ebmeba<br />
Tavdapirvel mxareTa Soris ukve dawyebul da mimdinare procesSi. misi mizani procesSi<br />
monawileobisas aris piradi interesebis dacva, radgan ZiriTad davaze sasamarTlo<br />
32
gadawyvetilebam SeiZleba gavlena moaxdinos mis uflebebsa da movaleobebze erT-erTi<br />
mxaris mimarT.<br />
Tu SevadarebT Tanamonawilisa da mopasuxis mxareze Cabmul damoukidebeli moTxovnis<br />
gareSe mesame pirs, maTi interesebi erTmaneTisagan gansxvavdeba: Tanamopasuxe yovelTvis<br />
aris mosarCelis mowinaaRmdege mxare da mis winaSe gaaCnia, mTlianad an nawilobriv,<br />
uSualo, pirdapiri pasuxismgebloba, xolo mopasuxis mxareze damoukidebeli<br />
moTxovnis gareSe, mesame piri imyofeba materialursamarTlebriv damokidebulebaSi<br />
mxolod mopasuxesTan da pirdapiri pasuxismgebloba mosarCelis mimarT ar gaaCnia.<br />
aseT mesame pirs pasuxismgebloba SeiZleba daekisros mopasuxis mier regresuli wesiT<br />
wardgenil damoukidebel procesSi.<br />
unda aRiniSnos, rom umTavres SemTxvevaSi, tipiuri safuZveli ukve dawyebul saqmeSi<br />
damoukidebeli moTxovnis gareSe, mesame piris CarTvisa aris ZiriTad davaze sasamar-<br />
Tlo gadawyvetilebis gamotanis Semdeg erT-erTi modave mxaris regresuli sarCelis<br />
wardgenis SesaZlebloba mesame piris mimarT.<br />
mniSvnelovania im sakiTxis garkveva, SesaZlebelia Tu ara erTad iqnes ganxiluli<br />
ZiriTadi da regresuli sarCelebi.<br />
sasamarTlo praqtikis analiziT dgindeba, rom ufro xSirad isini ganixileba<br />
damoukideblad, Tumca, saproceso kanonmdebloba ar gamoricxavs maTi erTad ganxilvis<br />
SesaZleblobas.<br />
samoqalaqo saproceso kodeqsis 182-e muxlis me-4 nawilis Sesabamisad, Tu sasamar-<br />
Tlos warmoebaSia ramdenime erTgvarovani da samarTlebrivad erTmaneTTan dakavSirebuli<br />
saqme, romlebSic erTi da igive an sxvadasxva mxare monawileobs, sasamarTlos<br />
SeuZlia Tavisi iniciativiT an mxaris SuamdgomlobiT gaaerTianos es saqmeebi erT warmoebad,<br />
erTad ganxilvisaTvis, Tu aseT gaerTianebas Sedegad mohyveba davis swrafad<br />
da sworad ganxilva.<br />
miTiTebuli normis Tanaxmad, dasaSvebia erTad iqnes ganxiluli damoukidebeli moTxovnis<br />
gareSe mesame piris monawileobiT ZiriTadi da regresuli sarCelebi, rac gamoiwvevs<br />
sasamarTlo droisa da resursis ekonomias.<br />
damoukidebeli moTxovnis gareSe, mesame piris saqmeSi daSvebis sakiTxi regulirdeba<br />
samoqalaqo saproceso kodeqsis 89-90-e muxlebiT.<br />
sssk-is 89-e muxlis Sesabamisad, `yovel dainteresebul pirs, romelic ar acxadebs<br />
damoukidebel moTxovnas davis saganze, an mis nawilze, SeuZlia mimarTos sasamarTlos<br />
gancxadebiT, raTa dauSvas igi mesame pirad mosarCelis an mopasuxis mxareze, radgan<br />
sasamarTlo gadawyvetilebas am saqmeze SeuZlia SemdgomSi gavlena moaxdinos mis uflebebsa<br />
da movaleobebze erT-erTi mxaris mimarT. damoukidebeli moTxovnis gareSe,<br />
mesame pirad daSvebis sakiTxs mxareTa mosazrebebis gaTvaliswinebiT, wyvets sasamar-<br />
Tlo~.<br />
sssk-is 90-e muxlis Sesabamisad, mesame piri damoukidebeli sasarCelo moTxovnis<br />
gareSe SeiZleba saqmeSi Cabmuli iqnes erT-erTi mxaris iniciativiT, risTvisac igi<br />
mimarTavs sasamarTlos motivirebuli gancxadebiT. aseTi gancxadeba sasamarTlo gadawyvetilebis<br />
gamotanamde SeiZleba gakeTdes rogorc werilobiTi, ise zepiri formiT.<br />
33
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
zepiri formis gancxadeba Seitaneba sasamarTlo sxdomis oqmSi. mxareTa mosazrebebis<br />
gaTvaliswinebiT, sasamarTlo gamoitans ganCinebas mesame piris saqmeSi monawileobisaTvis<br />
Cabmis an aseT Cabmaze uaris Tqmis Sesaxeb.<br />
miTiTebul normaTa mixedviT, mesame piri, mosarCelisa da mopasuxisagan gansxvavebiT,<br />
erTveba ukve dawyebul sasamarTlo proceSi da iuridiuli interesi aqvs gansaxilveli<br />
davis mimarT.<br />
samoqalaqo saproceso kodeqsis mixedviT damoukidebeli moTxovnis gareSe, mesame<br />
piris Cabmis samarTlebriv safuZvels mxolod iuridiuli interesi ar warmoadgens.<br />
igi aucilebelia, magram arsebobs maSin, rodesac sasamarTlo gadawyvetilebas SeuZlia<br />
gavlena moaxdinos mesame piris uflebebsa da movaleobebze erT-erTi mxaris mimarT. 1<br />
mesame piri damoukidebeli sasarCelo moTxovnis gareSe, saqmeSi SeiZleba daSvebul<br />
iqnas rogorc Tavad dainteresebuli mxaris, aseve, mosarCelis an mopasuxis SuamdgomlobiT<br />
(gancxadebiT).<br />
praqtikuli daskvnebi am gadawyvetilebisa mdgomareobs SemdegSi: Tu mopasuxe yovelTvis<br />
mxolod pasiuri mxarea saqmeSi imdenad, ramdenadac mas iwvevs mosarCele, damoukidebeli<br />
moTxovnis gareSe mesame piris saqmeSi Cabma SeiZleba iyos Tavad am piris<br />
piradi iniciativa, anu adreuli miswrafeba, gamoricxos SesaZlebloba mopasuxis regresuli<br />
sarCeliT misTvis gansazRvruli valdebulebis dakisrebisa.<br />
damoukidebeli moTxovnis gareSe, mesame piris procesSi CabmisaTvis ar aris sakmarisi<br />
mxolod mxaris Suamdgomloba (gancxadeba). gancxadeba damoukidebeli moTxovnis<br />
gareSe, mesame piris saqmeSi CarTvis Taobaze motivirebuli unda iyos. igi SeiZleba ar<br />
daakmayofilos sasamarTlom. aRniSnulis Taobaze pirdapir ar aris miTiTebuli samoqalaqo<br />
saproceso kodeqsSi, Tumca, miTiTebulia, rom saqmis momzadebis etapze sasamarTlo<br />
wyvets sakiTxs damoukidebeli moTxovnis gareSe, mesame piris saqmeSi monawileobasTan<br />
dakavSirebiT (ssk-is 201-e muxlis me-2 nawilis `z.b~ qvepunqti).<br />
rogorc werilobiTi, aseve, zepiri Suamdgomlobis ganxilvisas, sasamarTlo valdebulia<br />
moisminos mxareTa mosazrebebi da motivirebuli ganCinebiT saqmeSi CarTos damoukidebeli<br />
moTxovnis gareSe, mesame piri an uari Tqvas mis CarTvaze. sasamarTlos gan-<br />
Cineba unda Seicavdes miTiTebas, Tu vis mxareze xdeba mesame piris CarTva da konkretulad<br />
raSi gamoixateba misi iuridiuli interesi, agreTve, ra gavlena SeiZleba moaxdinos<br />
sasamarTlo gadawyvetilebam mesame piris uflebebsa an/da valdebulebebze procesis<br />
monawile erT-erTi mxaris mimarT. 2<br />
aqedan gamomdinare, imisaTvis, rom sworad e.i. kanonis Sesabamisad, gadawyvitos mesame<br />
pirad daSvebis sakiTxi, sasamarTlom zustad da naTlad unda gaarkvios, ra gavlenas<br />
moaxdens am saqmeze gamotanili gadawyvetileba im piris erT-erTi mxaris mimarT uflebebsa<br />
da movaleobebze, romlebic mesame pirad saqmeSi CarTvas moiTxovs. 3<br />
sasamarTlo praqtikaSi gvxvdeba SemTxvevebi, rodesac saqmeSi mesame pirebad damoukidebeli<br />
sasarCelo moTxovnis gareSe Cabmulni arian pirebi, romlebsac mocemul saqmeze<br />
gamotanili gadawyvetilebiT ar SeiZleba warmoeSvaT raime uflebebi da movaleobebi<br />
saqmeSi monawile romelime mxaris mimarT. magaliTad, nasyidobis xelSekrulebis<br />
baTilad cnobis Sesaxeb sarCelebze mesame pirad Cabmul notariuss sarCelis dakmayo-<br />
34
filebis, an maszed uaris Tqmis SemTxvevaSi, aranairi uflebebi da movaleobebi mxareTa<br />
mimarT ar warmoeSoba.<br />
Sesabamisad, SeiZleba davaskvnaT, rom amosaval wertils saqmeSi mesame pirad damoukidebeli<br />
sasarCelo moTxovnis gareSe Cabmis sakiTxis gadawyvetisas gasarkvevia, warmoeSoba<br />
Tu ara dainteresebul pirs sasamarTlos mier miRebuli gadawyvetilebiT garkveuli<br />
uflebebi da movaleobebi romelime mxaris mimarT. 4<br />
dReisaTvis, saqarTveloSi arsebuli sasamarTlo praqtikiT, nebismier SemTxvevaSi,<br />
sasamarTlom unda daakmayofilos Suamdgomloba da Caabas saqmeSi mesame piri damoukidebeli<br />
sasarCelo moTxovnis gareSe, Tu daadgens, rom sasamarTlo gadawyvetilebas<br />
am saqmeze SeuZlia, SemdgomSi, gavlena moaxdinos piris uflebebsa da movaleobebze<br />
erT-erTi mxaris mimarT. aseTi mesame piri davaSi, rogorc wesi, erTveba mxolod pirveli<br />
instanciis sasamarTlo gadawyvetilebis gamotanamde, xolo saapelacio sasamarTloSi<br />
misi CarTva dasaSvebia, Tu arsebobs samoqalaqo saproceso kodeqsis 215-e muxlis<br />
me-3 nawiliT gaTvaliswinebuli sapatio mizezebi aseTi Suamdgomlobis pirveli<br />
instanciis sasamarTloSi warudgenlobisa.<br />
aRsaniSnavia, rom damoukidebeli moTxovnis gareSe, mesame pirs, rogorc saproceso<br />
subieqts da misi davaSi Cabmis wesebs aseve, iTvaliswinebs sazRvargareTis qveynebis<br />
saproceso kanonmdebloba.<br />
magaliTad, ruseTis samoqalaqo saproceso kodeqsis 43-e muxlisa da ruseTis arbitraJis<br />
saproceso kodeqsis 39-e muxlis mixedviT, damoukidebeli moTxovnis gareSe, mesame<br />
pirebi SeiZleba saqmeSi monawileobisaTvis Cabmuli iqnen mxolod pirveli instanciis<br />
sasamarTlo gadawyvetilebis an arbitraJis gadawyvetilebis gamotanamde, saqmeSi<br />
monawile pirTa SuamdgomlobiT an sasamarTlos (arbitraJis) iniciativiT.<br />
ruseTisa da saqarTvelos saproceso kanonmdeblobebiT damoukidebeli moTxovnis<br />
gareSe, mesame pirebis saqmeSi CarTvis wesebs Soris is arsebiTi gansxvavebaa, rom saqar-<br />
Tvelos kanonmdebloba ar iTvaliswinebs sasamarTlos iniciativiT aseTi mesame piris<br />
saqmeSi Cabmis procesualur SesaZleblobas. Tumca, sssk-is 201-e muxlis me-2 nawilis<br />
`z.b~ qvepunqti uflebas aZlevs sasamarTlos winadadeba misces mxareebs droulad ganacxadon,<br />
Tu vin SeiZleba Caebas saqmeSi mesame pirad, damoukidebeli moTxovnis gareSe. 5<br />
garda amisa, ruseTis kanonmdeblobisagan gansxvavebiT, saqarTvelos kanonmdebloba<br />
ar gamoricxavs saapelacio instanciis sasamarTloSi damoukidebeli moTxovnis gareSe,<br />
mesame pirebis davaSi Cabmis SesaZleblobas.<br />
davis ganxilvaSi damoukidebeli moTxovnis gareSe, mesame piris monawileoba uzrunvelyofs<br />
procesualuri amocanebis mTeli kompleqsis Sesrulebas: upirvelesad, es aris<br />
damoukidebeli moTxovnis gareSe, mesame piris saxiT monawile subieqtis materialursamarTlebrivi<br />
interesis dacva; meore mxriv, saqmeSi mosarCeled an mopasuxed monawile<br />
pirTa subieqturi uflebebis dacvaSi daxmareba; mesame _ saqmeze yvela garemoebis<br />
mravalmxrivi, sruli gamokvleva da sworad dadgena; meoTxe _ sasamarTlo droisa da<br />
resursis ekonomia. 6<br />
rogorc irkveva, mesame pirebi, damoukidebeli sasarCelo moTxovnis gareSe, davaSi<br />
mniSvnelovan subieqts warmoadgenen. Tumca, samoqalaqo saproceso kodeqsis Tanaxmad,<br />
35
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
isini ar sargebloben mxaris yvela uflebiT, kerZod, maT ar gaaCniaT ufleba: gaadidon<br />
an Seamciron sasarCelo moTxovnis odenoba; Secvalon sarCelis safuZveli an sagani;<br />
cnon sarCeli; uari Tqvan sarCelze; morigdnen; aRZran Segebebuli sarCeli; saapelacio<br />
an sakasacio wesiT gaasaCivron sasamarTlos gadawyvetilebebi; moiTxovon sasamarTlo<br />
gadawyvetilebis iZulebiTi aRsruleba 7 (ssk-is 91-e, 364-e muxlebi). Tumca, aRsaniSnavia,<br />
rom damoukidebeli moTxovnis gareSe, mesame pirebis saproceso uflebebi, am normisgan<br />
gansxvavebiT, ufro ganvrcobilad aris ganmartebuli sasamarTlo praqtikiT, razedac<br />
SemdgomSi iqneba saubari.<br />
damoukidebeli sasarCelo moTxovnis gareSe, mesame piris erT-erTi umTavresi saproceso<br />
uflebaa, samoqalaqo saproceso kodeqsis 414-e muxlis me-2 punqtiT gaTvaliswinebul<br />
SemTxvevaSi, waradginos kerZo saCivari iseT ganCinebebze, romlebic Seexeba<br />
mis interesebs da romelTa gasaCivreba damoukideblad aris SesaZlebeli.<br />
garda 414-e muxlis me-2 punqtiT gaTvaliswinebuli gasaCivrebis uflebisa, saqmis<br />
ganxilvaSi monawileobisas damoukidebeli moTxovnis gareSe, mesame pirebi iZlevian<br />
ganmartebebs saqmesTan dakavSirebiT, maT SeuZliaT monawileoba miiRon mowmeTa dakiTxvaSi,<br />
werilobiT da nivTier mtkicebulebaTa gamokvlevaSi, eqspertTa dakiTxvaSi,<br />
monawileoba miiRon sasamarTlo kamaTSi da a.S. 8<br />
marTalia, saqarTvelos samoqalaqo saproceso kodeqsis mixedviT, damoukidebeli<br />
moTxovnis gareSe, mesame pirs ara aqvs ufleba saapelacio Tu sakasacio wesiT gaasaCivros<br />
sasamarTlos gadawyvetileba, magram dReisaTvis arsebuli sasamarTlo praqtikiT<br />
dadgenilia, rom calkeul SemTxvevebSi, aseTi gasaCivreba SesaZlebelia.<br />
saqarTvelos uzenaesi sasamarTlos 2007 wlis 28 maisis ganCinebiT samoqalaqo saqmeze<br />
#as-323-676-07 ganxiluli iqna damoukidebeli moTxovnis gareSe, mesame piris saapelacio<br />
saCivris dasaSvebobis sakiTxi.<br />
saqmis masalebis Tanaxmad, modave mxareebs (mosarCele, mopasuxe) warmoadgendenen<br />
pirveli rigis memkvidreebi, xolo davis sagans warmoadgenda samkvidros miRebis vadis<br />
aRdgena da memkvidred cnoba. aRniSnul davaSi Cabmuli iqna damoukidebeli moTxovnis<br />
gareSe, mesame piri, romelsac Cuqebis xelSekrulebis safuZvelze, gadaeca sadavo samkvidro<br />
uZravi qoneba. pirveli instanciis sasamarTlos gadawyvetilebiT sarCeli dakmayofilda<br />
da, imavdroulad, gauqmda damoukidebeli moTxovnis gareSe, mesame piris<br />
saxelze Sedgenili Cuqebis sanotaro xelSekruleba. pirveli instanciis sasamarTlo<br />
gadawyvetileba saapelacio wesiT gaasaCivra damoukidebeli moTxovnis gareSe, mesame<br />
pirma. misi saapelacio saCivari dauSveblad iqna miCneuli, rac kerZo saCivris safuZvelze,<br />
sakasacio sasamarTlos msjelobis sagani gaxda.<br />
sakasacio sasamarTlom ganmarta, rom samoqalaqo saproceso kodeqsis 364-e muxlis<br />
Tanaxmad, sasamarTlos pirveli instanciiT gamotanili gadawyvetileba mxareebma da<br />
mesame pirebma damoukidebeli sasarCelo moTxovniT SeiZleba kanoniT dadgenil vadaSi<br />
gaasaCivron saapelacio sasamarTloSi. miTiTebuli normis analizi cxadyofs, rom<br />
kanonmdebeli, gansazRvravs ra, saapelacio saCivris Setanaze uflebamosil pirTa wres,<br />
aRniSnul SesaZleblobas aZlevs im pirebs, romelTa kanonier interesebsac uSualod<br />
exeba gasaCivrebuli gadawyvetileba. amasTan, Tu sasamarTlos gadawyvetileba Seexo<br />
36
iseTi piris uflebebs, romelic saqmeSi ar iyo Cabmuli mosarCeled, mopasuxed an Tanamonawiled,<br />
arc mesame pirad, damoukidebeli sasarCelo moTxovniT da arc uflebamonacvled,<br />
aseT pirs ufleba aqvs gaasaCivros gadawyvetileba, radgan darRveulia<br />
mxaris kanoniT garantirebuli ufleba _ monawileoba miiRos saqmis ganxilvaSi. 9<br />
sakasacio sasamarTlom miTiTebul davaze aRniSna, pirveli instanciis sasamarTlos<br />
gadawyvetilebiT gauqmda ra, damoukidebeli moTxovnis gareSe, mesame piris saxelze<br />
sanotaro aqtis safuZvelze Sedgenili uZravi qonebis Cuqebis xelSekruleba, igi uflebamosili<br />
iyo saapelacio wesiT gaesaCivrebina mis mimarT gamotanili gadawyvetileba.<br />
aRsaniSnavia, rom uzenaesi sasamarTlos ganCinebaSi asaxulia is konkretuli SemTxveva,<br />
rodesac gadawyvetilebis sarezolucio nawiliT gadawyda sakiTxi, romelic uSualod<br />
Seexo damoukidebeli moTxovnis gareSe, mesame piris uflebas.<br />
am msjelobidan gamomdinareobs, rom damoukidebeli moTxovnis gareSe, mesame pirs<br />
yvela SemTxvevaSi ara aqvs gadawyvetilebis gasaCivrebis ufleba. mas SeuZlia gadawyvetileba<br />
gaasaCivros mxolod im SemTxvevaSi, rodesac gadawyvetileba pirdapir da<br />
uSualod Seexeba kanoniT dacul mis uflebebs.<br />
mniSvnelovania im SemTxvevis ganxilva, Tu ra gavlenas axdens gadawyvetilebiT dadgenili<br />
faqtebi da samarTlebrivi urTierTobebi damoukidebeli moTxovnis gareSe, mesame<br />
piris uflebebze:<br />
samoqalaqo saproceso kodeqsis 266-e muxlis Sesabamisad, gadawyvetilebis kanonier ZalaSi<br />
Sesvlis Semdeg, mxareebs, agreTve maT uflebamonacvleebs, ar SeuZliaT... sadavo gaxadon sxva<br />
procesSi gadawyvetilebiT dadgenili faqtebi da samarTlebrivi urTierTobani.<br />
amave kodeqsis 106-e muxlis `b~ punqtis Tanaxmad, mxareebi Tavisufldebian mtkicebulebaTa<br />
warmodgenisagan iseTi faqtebis dasadastureblad, romlebsac Tumca emyareba<br />
maTi moTxovnebi, Tu Sesagebeli, magram damtkicebas ar saWiroeben. esenia: faqtebi,<br />
romlebic dadgenilia erT samoqalaqo saqmeze sasamarTlos kanonier ZalaSi Sesuli gadawyvetilebiT,<br />
Tu sxva samoqalaqo saqmeebis ganxilvisas igive mxareebi monawileoben.<br />
miTiTebul normaTa mixedviT, damoukidebeli moTxovnis gareSe mesame pirTa monawileobiT<br />
gamotanili, kanonier ZalaSi Sesuli sasamarTlo gadawyvetilebiT dadgenili<br />
faqtebi, rogorc preiudiciuli mniSvnelobisa, vrceldeba mesame pirTa mimarTac da<br />
regresuli sarCelebis procesSi ar SeiZleba sadavo gaxdes.<br />
magaliTad, Tu sasamarTlos kanonier ZalaSi Sesuli gadawyvetilebiT mopasuxes mosarCelis<br />
sasargeblod daekisreba zianis anazRaureba, aseT davaSi monawile damoukidebeli<br />
moTxovnis gareSe, mesame piris mimarT ukumoTxovnis wayenebisas, anu regresuli<br />
sarCelis ganxilvisas damoukidebeli moTxovnis gareSe, mesame pirs aRar eqneba ufleba<br />
amtkicos, rom ukumoTxovnis wamyenebels usafuZvlod daekisra zianis anazRaureba.<br />
mas mxolod maSin aqvs ufleba amtkicos, rom ukumoTxovnis aRmZvrel mosarCeles usafuZvlod<br />
daekisra zianis anazRaureba, Tu igi ar iyo Cabmuli procesSi (ar iyo saTanadod<br />
gafrTxilebuli procesis Sesaxeb). es niSnavs, rom faqtebis dadgenis nawilSi<br />
gadawyvetilebis kanonieri Zala vrceldeba mesame pirze, damoukidebeli moTxovnis<br />
gareSe, Tu igi Cabmuli iyo saqmis ganxilvaSi. 10<br />
37
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
rogorc ukve aRiniSna, nebismier SemTxvevaSi, sasamarTlom unda daakmayofilos dasabuTebuli<br />
Suamdgomloba da Caabas saqmeSi mesame piri, damoukidebeli sasarCelo<br />
moTxovnis gareSe, Tu daadgens, rom sasamarTlo gadawyvetilebas am saqmeze SeuZlia,<br />
SemdgomSi, gavlena moaxdinos aseTi piris uflebebsa da movaleobebze erT-erTi mxaris<br />
mimarT. Tumca, aseTma moqmedebam SesaZloa mesame pirs samomavlo davaSi SeuzRudos<br />
samoqalaqo saproceso kodeqsiT gaTvaliswinebuli ZiriTadi uflebebi, rac gamomdinareobs<br />
Tanasworobis, SejibrebiTobisa da dipoziciurobis principebidan.<br />
samoqalaqo saproceso kodeqsis me-4 muxlis Tanaxmad, `samarTalwarmoeba mimdinareobs<br />
SejibrebiTobis safuZvelze. mxareebi sargebloben Tanabari uflebebiTa da SesaZleblobebiT,<br />
daasabuTon TavianTi moTxovnebi, uaryon an gaaqarwylon meore mxaris<br />
mier wamoyenebuli moTxovnebi Tu mtkicebulebebi. mxareebi TviTon gansazRvraven, Tu<br />
romeli faqtebi unda daedos safuZvlad maT moTxovnebs, an romeli mtkicebulebebiT<br />
unda iqnes dadasturebuli es faqtebi.~<br />
amdenad, davis warmoebisas, mopasuxes ufleba aqvs gamoTqvas mosazrebebi mosarCelis<br />
mier warmodgenili faqtebis uarsayofad, agreTve, warudginos sasamarTlos faqtebi<br />
da mtkicebulebebi, romlebic amarTleben mis Sesagebels, aqarwyleben mosarCelis mier<br />
warmodgenil mtkicebulebebs, adastureben am mtkicebulebaTa siyalbes, arasarwmunoobas<br />
da a.S.<br />
Tu sarCeli wardgenili iqneba im mopasuxis mimarT, romelic Tavdapirvel davaSi<br />
monawileobda, rogorc damoukidebeli moTxovnis gareSe, mesame piri, aseTi mopasuxe<br />
araTanabar mdgomareobaSi aRmoCndeba mosarCelis mimarT, radganac dadasturebulad<br />
CaiTvleba kanonier ZalaSi Sesuli gadawyvetilebiT dadgenili is faqtobrivi garemoebebi,<br />
romelTa Sedavebisa da gasaCivrebis SesaZlebloba mxares, rogorc damoukidebeli<br />
moTxovnis gareSe, mesame pirs ar gaaCnda.<br />
dReisaTvis moqmedi saproceso kanonmdebloba ar iTvaliswinebs mxaris, maT Soris<br />
damoukidebeli sasarCelo moTxovnis gareSe, mesame piris, saqmidan amoricxvis SesaZleblobas<br />
da, rodesac igi saqmeSi Cabmulia mosarCelis, an mopasuxis iniciativiT, aRniSnuli<br />
iwvevs dispoziciurobisa da SejibrebiTobis principebidan gamomdinare,<br />
uflebebSi SezRuduli piris davaSi iZulebiT monawileobas da zrdis samomavlo davaSi<br />
misi, rogorc mopasuxis, uflebebis SezRudvis risks.<br />
Sesabamisad, misi davaSi Cabmis sakiTxis gadawyvetisas, sasamarTlo mxolod saproceso<br />
normis sityvasityviTi ganmartebiT ar unda Semoifarglos, samomavlod sasamar-<br />
Tlom unda gaiTvaliswinos ramdenad iqneba daculi damoukidebeli moTxovnis gareSe,<br />
mesame piris uflebebi, xom ar iqneba darRveuli samoqalaqo samarTalwarmoebis Ziri-<br />
Tadi principebi da ise gadawyvitos mosarCelis an mopasuxis Suamdgomlobis safuZvelze,<br />
damoukidebeli moTxovnis gareSe, mesame piris saqmeSi daSvebis sakiTxi.<br />
mosarCelis an mopasuxis Suamdgomlobis safuZvelze, saqmeSi damoukidebeli moTxovnis<br />
gareSe, mesame piris daSvebis sakiTxis gadawyvetamde mizanSewonilia, sasamarTlom<br />
moisminos aseTi piris mosazreba da mxolod misi Tanxmobis SemTxvevaSi, Caabas igi<br />
davaSi. aseTi moqmedebiT daculi iqneba ZiriTad mxareTagan gansxvavebiT uflebaSez-<br />
Ruduli mesame piri, raTa aicilos samomavlo davaSi sssk-is 106-e muxliT gansazRvruli<br />
saproceso Sedegebi.<br />
38
SeniSvnebi:<br />
1. T. liluaSvili, samoqalaqo saproceso samarTali Tb., 2005, gv. 135;<br />
2. T. liluaSvili, samoqalaqo saproceso samarTali Tb., 2005, gv. 136;<br />
3. T. liluaSvili, samoqalaqo saproceso samarTali Tb., 2005, gv.131;<br />
4. T. liluaSvilisadmi miZRvnili saiubileo krebuli, Tb., 2003, gv. 267-<br />
272;<br />
5. T. liluaSvili, v. xrustali, saqarTvelos samoqalaqo saproceso<br />
kodeqsis komentari, meore gamocema, Tb., 2007, gv. 173;<br />
6. Ãðàæäàíñêèé ïðîöåññ, Þðèäè÷åñêàÿ ëèòåðàòóðà, Ìîñêâà, 1968, ñòð.<br />
86-93;<br />
7. T. liluaSvili, samoqalaqo saproceso samarTali Tb., 2005, gv. 137;<br />
8. Ãðàæäàíñêèé ïðîöåññ, Þðèäè÷åñêàÿ ëèòåðàòóðà, Ìîñêâà, 1968, ñòð. 90;<br />
9. saqarTvelos uzenaesi sasamarTlos gadawyvetilebani samoqalaqo,<br />
samewarmeo da gakotrebis saqmeebze, 2005 weli, #12, gv. 50-52; am sakiTxTan<br />
dakavSirebiT ix. agreTve: T. liluaSvili, apelacia samoqalaqo<br />
procesSi, Tb., 2005, gv. 31-33;<br />
10. T. liluaSvili, samoqalaqo saproceso samarTali Tb., 2005, gv. 382-<br />
384.<br />
gamoyenebuli literatura:<br />
1. saqarTvelos samoqalaqo saproceso kodeqsi, Tb., 2011;<br />
2. T. liluaSvili, v. xrustali, saqarTvelos samoqalaqo saproceso<br />
kodeqsis komentari, meore gamocema, Tb., 2007;<br />
3. T. liluaSvili, samoqalaqo saproceso samarTali Tb., 2005;<br />
4. saqarTvelos uzenaesi sasamarTlos gadawyvetilebani samoqalaqo,<br />
samewarmeo da gakotrebis saqmeebze, 2005 weli, #12;<br />
5. Ãðàæäàíñêèé ïðîöåññ, Þðèäè÷åñêàÿ ëèòåðàòóðà, Ìîñêâà, 1968;<br />
6. T. liluaSvilisadmi miZRvnili saiubileo krebuli, Tb., 2003;<br />
7. T. liluaSvili, apelacia samoqalaqo procesSi, Tb., 2005;<br />
8. saqarTvelos konstitucia, Tb., 1995.<br />
39
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
THE THIRD PARTY IN CIVIL<br />
PROCEEDINGS WITHOUT<br />
SEPARATE CLAIM<br />
IRMA PERANIDZE<br />
Judge of the Kutaisi Appellate Court<br />
The new Civil Procedure Code of Georgia, which is substantially different<br />
from the Civil Procedure code of Georgia dated back to 1964, entered into<br />
force in 1997, though some set of norms that comply with current social <strong>and</strong><br />
economic requirements are retained in a new code as well.<br />
Substantial law is basically dispositional <strong>and</strong> enables the participants of<br />
legal relations to freely define the contents, rights <strong>and</strong> responsibilities of<br />
these relations.<br />
Whereas the norms of procedure law are normally of imperative nature<br />
<strong>and</strong> the participants of these legal relations are not authorized to change or<br />
transform them.<br />
In other words, participants of formal relationships are equipped only<br />
with those rights <strong>and</strong> responsibilities prescribed by legislation or law practice.<br />
Therefore, the quality of democracy <strong>and</strong> freedom of the legal system of<br />
state is determined on the bases of procedure legislation.<br />
Despite of the amount of rights a person has, they will be deemed if the<br />
person fails to realize <strong>and</strong> protect these rights through coercion mechanisms<br />
of the state.<br />
Therefore, the European Court of Human Rights when dealing with the<br />
cases involving the violation of Article 6 of the European Convention on<br />
Human Rights, always examines whether the formal, procedure rights of the<br />
applicant were observed <strong>and</strong> whether these rights recognized by national<br />
legislation comply with prescribed human rights st<strong>and</strong>ards.<br />
The Civil Procedure Code defines the separate issues of law proceedings in<br />
details, but after adoption of this law, it is necessary to find out whether the procedure<br />
norm is effective, <strong>and</strong> whether some amendments <strong>and</strong> additions are needed.<br />
Chapter XI of the Civil Procedure Code refers to third parties. The code<br />
differentiates between the third parties with separate claim <strong>and</strong> the third<br />
parties without separate claim.<br />
This article aims to analyze the acting norms related with the rightsresponsibilities<br />
of the third party without separate claim, envisaged under<br />
the Civil Procedure Code <strong>and</strong> to provide suggestions on the protection of<br />
rights of these persons.<br />
40
movaleTa da<br />
kreditorTa simravle<br />
valdebulebaSi<br />
simon CxaiZe<br />
quTaisis saapalacio sasamarTlos mosamarTle<br />
vaxtang abaSmaZe wignSi `qarTuli inteleqtualuri fenomeni~<br />
ganixilavs kolxeTis mefis, gubazis mkvlelobas-<br />
Tan dakavSirebul sasamarTlo process da aRniSnavs `anonim<br />
kolx swavlul iuristTa~ gawafulobas, ara marto qarTul,<br />
aramed Zvel romaul samarTalSic 1 . es kidev erTxel mowmobs,<br />
rom saqarTvelosaTvis odiTganve ar iyo ucxo romauli<br />
samarTali da is, rasac am samarTlis recefcia daerqva,<br />
CvenSi, dasavleT evropasTan SedarebiT adre unda momxdariyo.<br />
magram, rogorc ityvian, istoriulma bedukuRmarTobam<br />
sxvagvarad warmarTa qveynis bedi. amitom, me-20<br />
saukunis bolos, romanul-germanuli samarTlis principebze<br />
agebuli samoqalaqo kodeqsis miReba CvenTvis tradiciebisaken<br />
mibrunebaa da ara axlis Seqmna.<br />
romaelebi samoqalaqo samarTlis Semoqmedni arian. samarTlis<br />
am dargis umniSvnelovanesi sakiTxebi pirvelad,<br />
swored maT daaregulires. maT Soris iyo e.w. solidaruli<br />
urTierTobebic.<br />
solidarul urTierTobaTa arsi romSi ramdenadme gansxvavdeboda<br />
Tanamedrovesagan. uwinares yovlisa, unda aRiniSnos,<br />
rom movaleTa da kreditorTa yoveli simravle solidarulobad<br />
ar iTvleboda. valdebulebebs in solidum<br />
(srulad) hqonda Tavisi moqmedebis sfero da iyofoda ara<br />
marto aqtiur da pasiur, aramed ufro viwro kuTxiT: uSualo<br />
da korealur solidarulobad (Tumca, mogvianebiT,<br />
am meore datvirTvam Tavisi mniSvneloba dakarga). amasTan,<br />
Tuki pirvel dayofas gaaCnda hqonda materialursamarTlebrivi<br />
Sinaarsi, meore ufro procesTan iyo dakavSirebuli<br />
da, rogorc Cans, Tavdapirvelad specifikur mniSvnelobas<br />
atarebda.<br />
41
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
romSi solidaruloba SeeZlo gaeTvaliswinebina kanons an xelSekrulebas. im SemTxvevaSi,<br />
roca es ase ar xdeboda, dgeboda pirTa wilobrivi valdebuleba, amasTan, Cveulebriv,<br />
Tu sxva ram ar iyo daTqmuli, igulisxmeboda Tanabari wili. Tumca, savaldebulo<br />
ar iyo pirdapir miTiTebuliyo in solidum, amisaTvis sakmarisi iqneboda movaleTa<br />
urTierTTavdeboba. aseTive TaviseburebiT xasiaTdeboda deliqturi pasuxismgeblobac.<br />
zogierTi maTganis dadgoma iwvevda pirTa movaleobas gadaexadaT jarima sruli<br />
moculobiT da es ar gaaTavisuflebda sxva movaleebs imave valdebulebis Sesrulebisagan.<br />
ase, rom kreditors SeeZlo mieRo anazRaureba imdenjer, ramdeni movalec hyavda. 2<br />
amaT garda, arsebobda valdebulebebi in solidum, romelSic igulisxmeboda:<br />
a) kreditorTa simravle (aqtiuri solidaruloba), rodesac movales SeeZlo valdebuleba<br />
Seesrulebina nebismieri kreditoris winaSe da piriqiT: nebismier kreditors<br />
ufleba hqonda moeTxova valdebulebis Sesruleba sruli moculobiT da es gaaTavisuflebda<br />
movales valdebulebisagan sxva kreditorebis mimarT, magram ar xsnida uflebas<br />
Tavad kreditorebs moeTxovaT valdebulebis Sesruleba, oRond amjerad yofili<br />
Tanakreditoris mier, rasakvirvelia, misi wilis gamoklebiT.<br />
b) movaleTa simravle (pasiuri solidaruloba), rodesac kreditors SeeZlo mTeli<br />
valdebulebis Sesruleba mieRo nebismieri movalisagan (e.i. erT valdebulebaze<br />
arsebobda ramdenime movale) da valdebulebis Sesruleba, am SemTxvevaSi, wyvetda valdebulebis<br />
moqmedebas yvela sxva movalis mimarT. aqac valdebuleba amsrulebel movaleze<br />
gadavidoda e.i. mas warmoeSoboda pasiuri solidaruloba yofil TanamovaleTa<br />
mimarT.<br />
raRa Tqma unda, SeiZleboda arsebuliyo erTdroulad pasiuri da aqtiuri solidaruloba,<br />
es im SemTxvevaSi, Tu erT valdebulebaze erTdroulad ramdenime movale da<br />
kreditori gamovidoda.<br />
rogorc aRvniSneT, klasikuri periodis samarTali solidarulobas sxva kuTxiTac<br />
ganasxvavebda: maT Soris, sakuTriv solidaruloba, warmoiSoboda im SemTxvevaSi, Tu<br />
valdebuleba pirebs ekisrebodaT maTi nebisagan damoukideblad, anu kanonis ZaliT, rac<br />
gulisxmobda, rom valdebulebis Sesruleba erT-erTi movalis mier aTavisuflebda sxva<br />
movaleebs am valdebulebisagan, xolo meore _ korealuri, im SemTxvevaSi, Tu solidaruloba<br />
warmoiSoboda valdebulebis monawile mxareTa nebiT, igive Sedegi dadgeboda,<br />
roca kreditori miiyv<strong>and</strong>a sarCels erT-erTi movalis mimarT litiskontestaciamde,<br />
Tundac sarCeli ar dakmayofilebuliyo. mogvianebiT, iustinianes kodifikaciisas, am<br />
or saxes Soris gansxvaveba ukve aRar arsebobda da litiskontestacia aRar iTvleboda<br />
valdebulebis moqmedebis Semwyvet pirobad. 3<br />
arsebobda Tu ara qarTul samarTalSi valdebulebebi in solidum, rTuli saTqmelia.<br />
rogorc ivane javaxiSvili araerTxel aRniSnavs, wyaroTa simcire aZnelebs qarTuli<br />
samarTlis kvlevas. 4 gansakuTrebiT es SeiZleba qarTuli samoqalaqo samarTlis Sesaxeb<br />
iTqvas, magram msgavsi urTierTobebis arseboba (da, rom arsebobda xelSekruleba davuSvaT<br />
sesxisa, sadac ramdenime piri monawileobda, udavod dadasturebulia faqtebiTa<br />
da dokumentebiT), agreTve qarTuli da romauli (SemdgomSi _ bizantiuri) samarTlis<br />
mWidro kavSiri gvafiqrebinebs, rom solidarul valdebulebaTa sistema CvenSiac<br />
42
mowesrigebuli unda yofiliyo. yovel SemTxvevaSi, erT-erTi piroba solidarulobisa,<br />
Tavdeboba valdebulebebSi, namdvilad arsebobda, rac SesaniSnavad aqvs gamokvleuli<br />
ivane javaxiSvils da, agreTve, mas exeba (marTalia, sxva kuTxiT) ilia WavWavaZec aRniSnavs<br />
Tavis cnobil narkvevTa ciklSi `cxovreba da kanoni~, sadac igi pirdapir miuTi-<br />
Tebs, rom valdebulebebze Tavdebobas qarTveli glexebi solidaruli valdebulebis<br />
warmomSobad Tvlidnen (rasakvirvelia, am termins igi ar xmarobs, magram Sinaarsobrivad<br />
zustad es igulisxmeba) da gaurbodnen. 5 yvelaferi es gvafiqrebinebs, rom saWiroa am<br />
sagnis ufro saguldagulo kvleva da, saerTod, mTeli qarTuli samarTlis, rac Cveni<br />
Tanamedrove samoqalaqo kanonmdeblobis srulyofas udavod Seuwyobs xels.<br />
vidre, saqarTveloSi moqmed solidarul urTierTobebze gadavidodeT, oriode sityviT<br />
unda mimovixiloT dasavleTis qveynebSi arsebuli solidarul urTierTobaTa<br />
sistema. am mxriv, yvelaze samagaliTod SeiZleba franguli sistema miviCnioT, radgan<br />
Tu romaelebma saerTod samoqalaqo samarTali Seqmnes, frangebi arian Tanamedrove<br />
samoqalaqo samarTlis Semoqmedni.<br />
solidarul urTierTobaTa franguli koncefcia, ZiriTadad, emyareba imave principebs,<br />
rasac Zveli romauli. aqac ganasxvaveben erTmaneTisagan aqtiursa da pasiur<br />
solidarulobas da agreTve, sakuTriv solidarulobasa da valdebulebebs in solidum,<br />
Tumca, am ukanasknels gansxvavebuli datvirTva aqvs. aqtiuri solidaruloba warmoiSoba<br />
valdebulebebSi kreditorTa simravlis dros. kreditorTa simravle gamoixateba<br />
imaSi, rom nebismieri kreditorTagan aris mTeli valdebulebis kreditori da aqvs<br />
valdebulebis mTlianad Sesrulebis moTxovnis ufleba, xolo Tu movale srulad Seusrulebs<br />
valdebulebas kreditorTagan erT-erTs, igi mTlianad Tavisufldeba movaleobisagan.<br />
6 aqtiuri solidarulobis principebia:<br />
1. yvela kreditors calk-calke aqvs valdebulebis Sesrulebis moTxovnis ufleba;<br />
2. erT-erTi kreditoris mier valdebulebis Sesrulebis vadis darRvevis aRniSvna an<br />
moqmedeba, romelic wyvets sasarCelo x<strong>and</strong>azmulobas ericxeba yvela kreditors;<br />
3. movale uflebamosilia, Seusrulos sruli valdebuleba nebismier kreditors da amiT<br />
gaTavisufldes. amas igi akeTebs sakuTari arCevaniT, Tu ra Tqma unda, romelimes<br />
mier ar aris aRZruli sarCeli;<br />
4. kreditorTagan is, romelic miiRebs mTeli valdebulebis Sesrulebas, movalea, Tu<br />
valdebuleba gayofadia, danarCenebs misces is wili, rac maT ekuTvniT.<br />
pasiuri solidaruloba dgeba maSin, roca erT valdebulebaze ramdenime movalea<br />
(aqac romauli samarTlis principi moqmedebs). valdebulebis Sesrulebis moTxovnis<br />
ufleba saerTo kreditors aqvs nebismieri movalisagan. es uflebamosileba wydeba ma-<br />
Sin, rodesac erT-erTi movale gardaicvleba. STamomavlobaze gadadis mxolod wili<br />
da ara solidaruli pasuxismgebloba sxva movaleTa msgavsad (Tu xelSekrulebiT sxva ram<br />
ar aris daTqmuli). pasiuri solidaruloba aris garantia kreditorTaTvis erT-erTi<br />
movalis gadaxdisuunarobis SemTxvevaSi. 7 Cveulebriv, am xelSekrulebas deben Tavdeb-<br />
Tanac (magaliTad, rodesac piri Tavdebobs sesxSi).<br />
franguli samarTlis mixedviT, `solidaruloba ar igulisxmeba~, 8 radgan igi aris<br />
gamonaklisi saerTo wesidan, rac Tavis Sedegebs iwvevs:<br />
43
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
1. vinc miuTiTebs solidarulobaze, unda amtkicos, rom amis Sesaxeb iyo gamoTqmuli<br />
mxareTa neba;<br />
2. sasamarTlos ara aqvs ufleba daadasturos solidarulobis arseboba movaleTa<br />
Soris, misi warmoSobis safuZvlebis miTiTebis gareSe, winaaRmdeg SemTxvevaSi, gadawyvetileba<br />
eqvemdebareba gauqmebas sakasacio instanciaSi.<br />
is, rom solidaruloba unda iyos dadasturebuli ar gulisxmobs, rom garigebaSi<br />
aucileblad unda arsebobdes werilobiTi daTqma solidarulobis arsebobis Sesaxeb,<br />
sakmarisia, mxareTa neba gamoxatuli iyos aSkarad da pirdapir.<br />
savaWro samarTali gamonaklisia wesidan _ aq solidaruloba igulisxmeba.<br />
romauli tradiciis Tanaxmad, solidarulobis safuZveli garda mxareTa nebisa, aris<br />
kanoni. es xdeba sam SemTxvevaSi:<br />
1. mxareTa nebis ganmartebiT:<br />
a) rodesac ramdenime piri aiRebs sesxs erToblivad, isini kreditoris winaSe solidarulad<br />
arian pasuxismgebelni;<br />
b) rodesac mindobil pirs rwmuneba miecema ramdenime marwmuneblis mier erToblivad,<br />
rwmunebuli marwmunebelTa winaSe solidarulad agebs pasuxs;<br />
g) sruli amxanagobis (sps) partniorebi solidarulad arian pasuxismgebelni sawarmos<br />
mier nakisr valdebulebebze, Tundac warmomadgenlobiTi uflebamosileba ganexorcielebina<br />
ara yvela partniors erToblivad, aramed mxolod erT-erT maTgans;<br />
d) indosantebi Tamasuqze, Tamasuqis gamcemTan erTad solidarulad arian pasuxismgebelni<br />
Tamasuqis mflobelis winaSe.<br />
2. kanoni, garantiis saxiT, solidarulobas awesebs im kreditorebis mimarT, romlebic<br />
gansakuTrebul mzrunvelobas saWiroeben, magaliTad, meurve daqorwinebis<br />
Semdeg meuRlesTan erTad solidarulad aris pasuxismgebeli sameurveo piris<br />
qonebis marTvaze.<br />
3. solidaruli pasuxismgebloba aris zianis anazRaurebis uzrunvelyofis saSualeba<br />
kanoniT gansazRvrul zogierT SemTxvevaSi:<br />
a) Tu erT-erTi meuRlis gardacvalebis Semdgom cocxali meuRle, romelic gaxdeba<br />
Tavisi arasrulwlovani Svilis meurve (franguli samoqalaqo kanonmdeblobis mixedviT,<br />
mSoblebis samarTalurTierToba SvilebTan ganisazRvreba, rogorc kanonismieri<br />
_ oficialuri meurvisa sameurveo pirTan) ar Caatarebs meuRleTa saerTo<br />
qonebis aRweras, mas ekisreba solidaruli pasuxismgebloba meurvis moadgilesTan<br />
erTad yvela im moTxovnaze, romlis dakmayofilebis uflebac aqvs meurveobis qveS<br />
myof pirs;<br />
b) sa<strong>and</strong>erZo danakisris amsrulebelni arian solidarulad pasuxismgebelni;<br />
g) yvela piri, romelic dasjili iqneba erToblivi danaSaulisaTvis an gadacdomisaTvis,<br />
solidarulad aris pasuxismgebeli jarimis gadaxdaze da qonebis dabrunebaze;<br />
d) pirebi, romlebic erToblivi danaSaulebrivi qmedebiT zians miayeneben pirs solidarulad<br />
arian pasuximgebelni mis winaSe. es principi amoRebulia romis samarTlisa<br />
da revoluciamdeli franguli samarTlis praqtikidan, Tumca, garkveulwilad winaaRmdegobaSia<br />
safrangeTis samoqalaqo kodeqsis 1202-e muxlTan, rom solidaruloba<br />
44
ar igulisxmeba. magram frangi iuristebi zemoxsenebul muxls avrceleben mxolod<br />
saxelSekrulebo valdebulebebze. 9 amiT isini yvela am princips icaven da savsebiT<br />
samarTlianadac.<br />
solidaruli movaleobis dros kreditoris uflebebi efuZneba erTiani valis cnebas,<br />
valdebulebis erTi sagniTa da ramdenime movaliT, romelTagan yoveli piradad da<br />
sxvebisagan damoukideblad agebs pasuxs am valis mTlianad, sruli moculobiT dafarvaze.<br />
amasve efuZneba movalis dacviTi saSualebebi. Sesabamisad, pasiuri solidarulobis<br />
dros moqmedebs ori principi: a) valis erTianoba; b) movaleobaTa simravle. am<br />
or princips emyareba, rogorc kreditorTa, aseve movaleTa uflebebi.<br />
kreditoris uflebebia:<br />
erTiani valis principis Sedegad:<br />
moTxovos nebismier movales valis mTlianad dafarva da Sesabamisad, moTxovnis<br />
daukmayofileblobis SemTxvevaSi, Seitanos sarCeli amis Taobaze, nebismieri<br />
solidaruli movalis mimarT. movales, Tavis mxriv, ufleba aqvs daayenos Suamdgomloba<br />
saqmeSi TanamovaleTa CarTvis moTxovniT.<br />
movaleobaTa simravlis principis Sedegad:<br />
es principi gamomdinareobs, rom nebismieri TanamovaleTagan movaleobas damoukideblad<br />
atarebs, amis gamo:<br />
a) erT-erTi movalis mimarT sarCelis Setana kreditors xels ar uSlis sarCeli Seitanos<br />
sxva TanamovaleTa mimarTac;<br />
b) erT-erTi Tanamovalis gardacvalebis SemTxvevaSi, memkvidreebi valdebulni arian<br />
ara solidarulad, aramed wilobrivad, Sesabamisad, maTi wilisa samkvidroSi. es safrTxes<br />
uqmnis kreditors da amitom, Cveulebriv, xelSekrulebaSi uTiTeben ara marto<br />
valdebulebis solidarulobas, aramed mis ganuyoflobasac. 10<br />
solidarul movaleTa dacviTi saSualebebia:<br />
erTiani valis principis Sedegad:<br />
a) yovel Tanamovales ufleba aqvs miuTiTos im safuZvlebze, romelic valdebulebis<br />
mTlianad gauqmebas gamoiwvevs. magaliTad, gadaxda, x<strong>and</strong>azmulobis vadis gasvla da<br />
a.S.<br />
b) yovel movales ufleba aqvs kreditoris sarCelis winaaRmdeg wamoayenos is Sesagebeli,<br />
romelic exeba valdebulebis arss. magaliTad, valdebulebis baTiloba misi<br />
kanonsawinaaRmdegobisa an saTanado formis daucvelobis gamo. amas ewodeba yoveli<br />
movalisaTvis saerTo Sesagebeli.<br />
movaleobaTa simravlis principis Sedegad:<br />
a) erT-erTi movalis valdebulebebi SesaZlebelia ar emTxveodes TanamovaleTa valdebulebebs.<br />
magaliTad, kreditoris mier erT-erTi Tanamovalis gaTavisufleba<br />
valdebulebisagan, movalis mier saerTo kreditoris kreditorad an erTaderT memkvidred<br />
gaxdoma da a.S. msgavsi urTierTdamTxvevebi faravs mxolod aRniSnuli movalis<br />
valdebulebas. franguli doqtrinis Tanaxmad, amas movleTa piradi Sesagebeli<br />
ewodeba.<br />
piradi Sesagebeli SesaZlebelia iyos:<br />
45
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
a) wmindad piradi. magaliTad, rodesac valdebulebis CaTvlis moTxovnis ufleba aqvs<br />
mxolod am Tanamovales piradad;<br />
b) ubralod piradi, rodesac valdebulebis CaTvlis moTxovnis ufleba aqvT sxva<br />
Tanamovaleebsac, rasakvirvelia, CasaTvleli valdebulebis wilis odenobiT.<br />
franguli koncefciis mixedviT, solidaruli valdebuleba, garda ZiriTadisa iwvevs,<br />
agreTve, e.w. meorexarisxovan Sedegebsac. ganasxvaveben sam meorexarisxovan Sedegs: 11<br />
1) erT-erTi Tanamovalis mier valdebulebis Sesrulebis vadis gadacilebis dadgena<br />
iTvleba imaves dadgenad yvela Tanamovalis mimarT da iwvevs Sesabamis Sedegebs<br />
(procentebisa da pirgasamtexlos daricxva da a.S.);<br />
2) kreditoris mier erT-erTi Tanamovalis mimarT sarCelis Setana wyets sasarCelo<br />
x<strong>and</strong>azmulobis vadis moqmedebas sxva TanamovaleTa mimarTac;<br />
3) Tu nivTi, romelic iyo valdebulebis sagani ganadgurdeba erT-erTi Tanamovalis<br />
braliT, zianis anazRaurebaze movaleebi solidarulad ageben pasuxs, magram mxolod<br />
nivTis daRupvaSi braleul movales SeiZleba daekisros damatebiTi pasuxismgebloba.<br />
erT-erTi Tanamovalis mier valdebulebis srulad Sesrulebis Semdeg dgeba regresuli<br />
anazRaurebis problema. franguli samoqalaqo kodeqsi aRiarebs movalis ukumoTxovnis<br />
uflebas. am SemTxvevaSi, darCenil Tanamovaleebs anazRaureba ekisrebaT<br />
valdebulebaSi maTi wilis proporciulad. roca amis dadgena SeuZlebelia, anazRaurebis<br />
sakiTxs wyvets sasamarTlo. regresuli anazRaurebis moTxovnis ufleba cxadia<br />
ar dgeba Tavdebobisas, rodesac valdebulebas Seasrulebs movale da ara Tavdebi.<br />
safrangeTSi regresuli moTxovna xorcieldeba Semdegi sarCelebis meSveobiT:<br />
1) mindobilobis xelSekrulebis sarCeli;<br />
2) sxvisi saqmeebis mindobilobis gareSe warmoebis sarCeli.<br />
orive SemTxvevaSi, fuladi valdebulebisas, dasaSvebia, rom gadaxdis dRis dadgomidan<br />
mTlianad gadasaxdel Tanxas daericxos procentebi.<br />
Sesabamisad, valdebulebis Sesrulebis Semdeg movale xdeba yofil TanamovaleTa<br />
kreditori, oRond darCenili movaleebi mis winaSe valdebulni arian ara solidarulad,<br />
aramed valdebulebaSi TavianTi wilis Sesabamisad, magram im SemTxvevaSi, Tu erTerTi<br />
movale aRmoCndeba valauvali, misi wili valdebulebaSi nawildeba yvela sxva<br />
gadaxdisunarian movaleze, gakreditorebuli movalis CaTvliT.<br />
solidarul valdebulebebTan dakavSirebiT franguli doqtrina did mniSvnelobas<br />
aniWebs valdebulebis ganuyoflobis cnebasac.<br />
ganuyofelia valdebuleba, romlis Sesruleba SeiZleba mxolod da mxolod srulad,<br />
ufro zustad: `valdebuleba gayofadia an ganuyofelia imis mixedviT, SeiZleba Tu ara<br />
gaiyos is nivTi an moqmedeba, romelic Seadgens mis sagans.~ 12 Tu valdebulebaSi aris<br />
erTi kreditori da erTi movale, valdebuleba yovelTvis srulad unda Sesruldes<br />
(rasakvirvelia, Tu ar arsebobs kanonisa an xelSekrulebis specialuri daTqma). kreditori<br />
uflebamosilia es movalisagan moiTxovos, xolo movales, Tundac valdebuleba<br />
iyofodes, ara aqvs ufleba aiZulos mevale valdebulebis nawil-nawil Sesrulebis<br />
miRebaze. magram, rodesac movaleTa an\da kreditorTa simravlea, valdebulebaTa<br />
46
gayofa-ganuyofloba seriozuli msjelobis sagania, radgan, rodesac valdebulebis<br />
erT-erTi subieqti gardaicvleba da datovebs ramdenime memkvidres: a) valdebuleba,<br />
romelic iyofa, gaiyofa memkvidreebze, samkvidroSi maTi wilis proporciulad; b) ganuyofadi<br />
valdebuleba warmoSobs aqtiur an pasiur soldarulobas. e.i. gansxvaveba<br />
valdebulebaTa ganuyoflobas da solidarul valdebulebebs Soris is aris, rom<br />
ganuyofeli valdebuleba memkvidreebze gadadis srulad, xolo gayofadi _ wilis Sesabamisad.<br />
ganuyofeli valdebuleba, amasTanave, ar iwvevs e.w. meorexarisxovan Sedegebs,<br />
garda x<strong>and</strong>azmulobis vadasTan dakavSirebuli Sedegebisa.<br />
garda solidaruli valdebulebebisa, rogorc aRvniSneT, franguli samarTali icnobs<br />
valdebulebebs in solidum. arsebiTad, es aris igive solidaruli valdebulebebi,<br />
oRond yovelgvari meorexarisxovani Sedegis gareSe da ZiriTadad, exeba samoqalaqo<br />
samarTlebriv deliqtebs, kerZod: braleuli qmedeba; erToblivad miyenebuli ziani;<br />
agreTve, Tamasuqidan warmoSobili valdebulebani da msg.<br />
amiT SegviZlia davasruloT frangul samoqalaqo samarTalSi solidarul urTier-<br />
TobaTa sistemis mimoxilva da gadavideT uSulod qarTul sistemaze.<br />
saqarTvelos samoqalaqo kodeqsSi solidarul urTierTobebs exeba mesame wignis<br />
meSvide kari; agreTve, muxlebi 895_896 _ solidaruloba Tavdebobisas; muxli. 998 _<br />
deliqturi solidaruloba da msg. samewarmeo sferoSi solidarul urTierTobebs<br />
aregulirebs saqarTvelos kanoni `mewarmeTa Sesaxeb~ (muxlebi dakavSirebuli sps-sTan;<br />
ks-sTan; agreTve, zogadi nawilis zogierTi muxli) da a.S. solidarul pasuxismgeblobas<br />
awesebs, aseve, zogierTi sxva kanonic (mag., saqarTvelos kanoni `fasiani qaRaldebis<br />
bazris Sesaxeb,~ sadac solidaruli pasuxismgebloba, ratomRac sajaro samarTalTanaa<br />
kavSirSi 13 ) da a.S. qarTuli koncefcia icnobs solidarulobis or saxes: aqtiursa da<br />
pasiurs. valdebulebebi in solidum Cveni samarTlis sistemas ar gaaCnia.<br />
aqtiuri solidaruloba dgeba im SemTxvevaSi, roca ramdenime piri uflebamosilia<br />
moiTxovos valdebulebis Sesruleba ise, rom TiToeuls SeuZlia mTliani Sesrulebis<br />
moTxovna, xolo movale valdebulia mxolod erTjeradad Seasrulos. am SemTxvevaSi,<br />
zemoxsenebul pirebs ewodebaT solidarulad uflebamosili pirebi, anu solidaruli<br />
kreditorebi. 14 rogorc gansazRvrebidan Cans, aqtiuri solidarulobis dasadgomad<br />
saWiroa ramdenime piroba:<br />
1. unda arsebobdes valdebulebis monawile ramdenime piri (kreditori);<br />
2. TiToeul kreditors unda hqondes valdebulebis mTlianad Sesrulebis moTxovnis<br />
ufleba;<br />
3. movales unda evalebodes valdebulebis erTjeradad Sesruleba.<br />
aqedan gamomdinareobs, rom movales kreditorebis mimarT aqvs saerTo valdebuleba,<br />
aseve samoqalaqo kodeqsis 378-e muxlis mixedviT: kreditoris Tanxmobis SemTxvevaSi,<br />
movales ufleba aqvs valdebuleba nawil-nawil Seasrulos. definiciis meore<br />
punqtidan gamomdinare, aseTi Tanxmoba SeiZleba gasces mxolod yvela kreditorma erTxmad.<br />
dabolos, Cveni samoqalaqo kanonmdeblobiT dauSvebelia Zveli romauli wesis<br />
gamoyeneba deliqturi solidarulobis SemTxvevaSi. kodeqsi ar azustebs, igulisxmeba<br />
Tu ara solidaruloba, Tumca, zogadi specifikidan gamomdinare, SeiZleba rig SemTxvevaSi,<br />
am kiTxvas dadebiTi pasuxi gavceT.<br />
47
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
solidarulobis sami safuZveli arsebobs:<br />
1. kanoni;<br />
2. xelSekruleba;<br />
3. valdebulebis sagnis ganuyofloba.<br />
sxva danarCen SemTxvevaSi, wilobrivi valdebuleba pirTa simravliT warmoiSoba. 15<br />
kanonis mixedviT, solidaruli valdebuleba warmoiSoba: Tavdebobis SemTxvevaSi,<br />
deliqturi valdebulebis SemTxvevaSi, agreTve samewarmeo urTierTobebSi. amaTgan,<br />
aqtiuri solidaruloba SeiZleba warmoiSvas bolo or SemTxvevaSi.<br />
deliqturi valdebuleba warmoSobs aqtiur solidarulobas maSin, rodesac erTi piri<br />
an pirTa jgufi miayenebs ramdenime pirs saerTo zians. aqtiuri solidaruloba aqvT<br />
solidaruli pasuxismgeblobis sazogadoebis partniorebsa da kom<strong>and</strong>ituri sazogadoebis<br />
komplementarebs sawarmos movaleTa mimarT. xelSekrulebam SeiZleba gaiTvaliswinos<br />
solidaruloba nebismier SemTxvevaSi da aseT daTqmas eqneba savaldebulo<br />
Zala. Tu ra igulisxmeba ganuyofel valdebulebebSi, ganmartebuli araa, magram SegviZlia<br />
davaskvnaT, rom es aris iseTi valdebulebebi, romelTa cal-calke Sesruleba<br />
SeuZlebelia. aqedan gamomdinare, samoqalaqo kodeqsis 461-e muxli, romlic Tanaxmad,<br />
Tu solidarul kreditors hyavs ramdenime memkvidre, maTze gadadis mxolod is wili<br />
valze uflebisa, rac maT samkvidro wils Seesabameba, moiTxovs dazustebas, rameTu:<br />
a) valdebulebis sagnis ganuyoflobis SemTxvevaSi, rTuldeba am saganSi memkvidreTa<br />
wilis gansazRvra, Tumca, aq SesaZlebelia analogiiT amoqmeddes muxli 1459, romelic<br />
gulisxmobs, rom ganuyofeli qoneba (davumatoT _ moTxovna) ar eqvemdebareba<br />
gayofas da xdeba memkvidreTa saerTo sakuTreba (saerTo ufleba); 16<br />
b) gaurkvevelia, solidaruli kreditoris gardacvalebis SemTxvevaSi, rogor urTier-<br />
TobaSi iqnebian misi memkvidreebi TanakreditorebTan, anu maT Soris imoqmedebs isev<br />
aqtiuri solidaruloba, Tu iqneba wilobrivi. aqac, Tu analogiiT gamoviyenebT<br />
`mewarmeTa Sesaxeb~ kanonis 33-e muxls SegviZlia davaskvnaT, rom: a) msgavsi SeTanxmeba<br />
SeiZleba gaiTvaliswinos xelSekrulebam; b) SeiZleba aseTi gadawyvetileba<br />
miiRon Tanakreditorebma memkvidris gancxadebis safuZvelze, gansakuTrebiT im Sem-<br />
TxvevaSi, Tu piri iqneba erTaderTi memkvidre samkvidros damtoveblisa. nebismier<br />
SemTxvevaSi, gadawyvetileba unda ecnobos movaleebs. aseTi gadawyvetileba did mniSvnelobas<br />
iZens aqtiuri solidarulobis specifikidan gamomdinare. saxeldobr, movalis<br />
uflebamosilebidan Seasrulos valdebuleba nebismieri Tanakreditoris winaSe<br />
(Tuki romelime maTgans ara aqvs mis mimarT wayenebuli Sesagebeli) da, amasTan,<br />
gaTavisufldes valdebulebisagan aseTi Sesrulebis Semdeg.<br />
garda amas, bevri sxva sakiTxic bundovani rCeba. kerZod: wyvets Tu ara erT-erTi<br />
kreditoris mier valdebulebis Sesrulebaze sarCelis aRZvra sasarCelo x<strong>and</strong>azmulobis<br />
moqmedebas yvela danarCeni kreditoris mimarT; ra saxis valdebulebebi ekisrebaT<br />
movalis memkvidreebs; rogor daregulirdeba valdebulebisa da moTxovnis Tanxvedra<br />
erT pirovnebaSi (savaraudoa, rom aseT SemTxvevaSi, movales unda gamoakldes am<br />
kreditoris wili, magram maSin iqneba problema valdebulebis sagnis ganuyoflobasTan<br />
dakavSirebiT, radgan, nebismier SemTxvevaSi, aseTi valdebuleba unda Sesruldes sru-<br />
48
lad) da, ukanasknelic, Tu movale gaxdeba Tanakreditoris kreditori moxdeba Tu ara<br />
valdebulebis CaTvla sxva kreditorebis mimarTac.<br />
am kiTxvebs, erTgvarad, naTels hfens samoqalaqo kodeqsis 459-e muxli, romlis mixedviTac:<br />
`Tu erT-erTi kreditori uars ityvis movalis winaSe moTxovnaze, maSin movale<br />
Tavisufldeba mxolod im nawilis gadaxdisagan, romelic mocemul kreditors<br />
ergeboda~. Tumca, igi mainc zog kiTxvas srulad da zogsac _ saerTod ar pasuxobs.<br />
kodeqsi aregulirebs aqtiuri solidarulobis zogierT procesualur mxaresac (igulisxmeba<br />
ara formalur-samarTlebrivi, aramed procesTan dakavSirebuli). kerZod,<br />
movales ar SeuZlia erT-erTi kreditoris mimarT gamoiyenos is faqtebi, romlebic sxva<br />
kreditorTanaa dakavSirebuli (es muxlic erTgvarad pasuxobs dasmul kiTxvebs, magram<br />
misi komentari mravalgvarad SeiZleba, radgan erTob zogadia), aq saubari exeba valdebulebis<br />
CaTvlas, Camoweras da msg. am muxlis analogiiT, arc solidarul kreditors<br />
unda hqondes imis ufleba, wamoayenos movalis mimarT iseTi moTxovna, romelic eqneboda<br />
mis Tanakreditors saerTo valdebulebis mimarT. yvela am problemis gadaWra, albaT,<br />
mxolod Sesabamisi sasamarTlo gadawyvetilebebis precedentebis safuZvelze moxerxdeba.<br />
dabolos, movale uflebamosilia valdebuleba Seasrulos nebismieri solidaruli<br />
kreditoris winaSe. rasakvirvelia, aseTi Sesrulebis Semdeg, am kreditors ekisreba<br />
garkveuli valdebulebebi TanakreditorTa mimarT. aseTi Sesruleba ar warmoSobs axal<br />
aqtiur solidarulobas, aramed mxolod kreditoris movaleobas gadauxados danarCen<br />
kreditorebs kuTvnili wili. am wilis odenobas gansazRvraven Tavad kreditorebi, xolo<br />
Tu ar arsebobs aseTi gansazRvra, igulisxmeba, rom TiToeul maTgans Tanabari wili<br />
aqvs. 17 sakorporacio samarTalSi aseT wils gansazRvraven `mewarmeTa Sesaxeb~ kanonis<br />
Sesabamisi muxlebi.<br />
rogorc aRvniSneT, saqarTvelos kanoni garda aqtiurisa, icnobs pasiur solidarulobasac.<br />
kanonis mixedviT, solidaruli valdebuleba dgeba im SemTxvevaSi, rodesac ramdenime<br />
pirs evaleba valdebulebis Sesruleba ise, rom TiToeulma unda miiRos monawileoba<br />
mTliani valdebulebis SesrulebaSi, xolo kreditors eqneba Sesrulebis mxolod<br />
erTjeradi moTxovnis ufleba. e.i. solidaruli valdebuleba (pasiuri solidaruloba)<br />
dgeba, roca:<br />
1. aris erTiani valdebuleba;<br />
2. aris am valdebulebaze erToblivad pasuxismgebeli ramdenime movale;<br />
3. aris kreditori;<br />
4. valdebuleba unda Sesruldes erTxel.<br />
pasiuri solidaruloba, iseve, rogorc aqtiuri dgeba xelSekrulebiT, kanoniT an<br />
valdebulebis sagnis ganuyoflobiT. kanoniT pasiuri solidaruloba SeiZleba gamoiwvios<br />
Tavdebobamac. am SemTxvevaSi, solidaruli valdebuleba dgeba, Tu:<br />
1. Tavdebi ikisrebs pasuxismgeblobas solidarulad an sxva TanabarmniSvnelovani saxiT;<br />
2. erTsa da imave valdebulebaze iqneba ramdenime Tavdebi, Tundac amaT Tavdeboba<br />
erTad ar ekisraT;<br />
3. Tavdebi kreditoris winaSe ivaldebulebs winamorbed TavdebTa mier nakisr valdebulebaTa<br />
Sesrulebas.<br />
49
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
am sami daTqmidan, pirvelSi, Tavdebs solidaruli valdebuleba warmoeSoba ZiriTad<br />
movalesTan erTad, xolo danarCen or SemTxvevaSi _ sxva TavdebebTan erTad. Tumca,<br />
rasakvirvelia, Tavdebi, nebismier SemTxvevaSi, aris damatebiTi movale da masze valdebulebis<br />
Sesrulebis moqceva daiSveba mxolod mas Semdeg, rac kreditori uSedegod<br />
ecdeba igive ganaxorcielos ZiriTad movalesTan. Tumca Tavdebis mier kreditoris<br />
dakmayofilebis Semdeg, masze gadadis kreditoris moTxovna ZiriTadi movalis mimarT.<br />
deliqtur valdebulebebze pasiuri solidaruloba dgeba, roca ramdenime piri er-<br />
Toblivad miayenebs zians dazaralebuls. am SemTxvevaSi, solidaruloba gavrceldeba<br />
im pirebzec, vinc:<br />
1. daiyolia zianis mimyenebeli aseT moqmedebaze;<br />
2. xeli Seuwyo mas;<br />
3. Segnebulad isargebla miyenebuli zianiT.<br />
naTelia, rom `xelSemwyobSi~ igulisxmeba, ara marto, damxmare, aramed zianis miyenebis<br />
organizatoric.<br />
sakorporacio samarTalSi pasiuri solidaruloba, iseve, rogorc aqtiuri warmoi-<br />
Soba solidaruli pasuxismgeblobis sazogadoebebSi, kom<strong>and</strong>itur sazogadoebebSi, agreTve,<br />
zogierT sxva SemTxvevaSi. magaliTad: sawarmos Camoyalibebamde nakisr valdebulebebze;<br />
18 sazogadoebis xelmZRvanelTa valdebulebebze movaleobaTa arajerovani<br />
SesrulebisaTvis 19 da msg.<br />
fasiani qaRaldebis brunvidan warmoSobili valdebulebebi ganuyofeli valdebulebebia<br />
da aqac pasiuri solidaruloba upirobod moqmedebs.<br />
rogorc definiciidan gamomdinareobs, kreditors aqvs mxolod erTjeradi moTxovnis<br />
ufleba, Tumca, es moTxovna man sakuTari arCevaniT SeiZleba nebismieri movalis<br />
winaSe ganaxorcielos. kreditorma SeiZleba moiTxovos movalisagan valdebulebis<br />
mTlianad Sesruleba, an misi Sesruleba nawilobriv. Tu erT-erTi movale valdebulebas<br />
mTlianad Seasrulebs, maSin es Sesruleba moxsnis kreditors uflebas, xolo danarCen<br />
movaleebs movaleobas _ Seasrulon valdebuleba (sainteresoa, rom Tu isini Seutyobineblobis<br />
an sxva ram mizezis gamo, mainc Seasruleben mas, maT Tavad mouwevT aseTi<br />
Sesrulebis usafuZvlobis mtkiceba, radgan samoqalaqo kodeqsis 361-e muxlis Tanaxmad,<br />
moqmedebs valdebulebis arsebobis prezumfcia). nebismier SemTxvevaSi, Tundac<br />
movale apirebdes kreditoris winaSe valdebulebis mTlianad Sesrulebas, Sesrulebamde<br />
danarCeni movaleebis valdebuleba ZalaSi rCeba (e.i. maT SeiZleba moeTxovoT<br />
Sesruleba; aRiZras sarCeli da a.S.).<br />
garda valdebulebis Sesrulebisa, valdebulebis Sinaarsze moqmedebs, agreTve:<br />
1. erT-erT movalis mier valdebulebis nawilobriv Sesruleba;<br />
2. erT-erTi movalis mier kreditorTan valdebulebis gaqviTva;<br />
3. erT-erTi movalis valis gaerTianeba kreditoris moTxovnasTan;<br />
4. kreditoris mier valis patieba movalisaTvis.<br />
rogori damokidebuleba eqneba nawilobrivi Sesrulebis Semdeg movales TanamovaleebTan,<br />
gansazRvruli ar aris, magram logikuria, rom amis Semdeg dadges ramdenime<br />
Sedegi:<br />
50
1. Tu Sesrulebuli valdebuleba Seesabameba movalis wils saerTo valdebulebaSi,<br />
igi gaTavisufldeba, rogorc valdebulebisagan, agreTve regresuli moTxovnis uflebamosilebisagan.<br />
aseve, Tanamovaleebis saerTo valdebulebas gamoakldeba gaTavisuflebuli<br />
movalis wili;<br />
2. Tu aRemateba an naklebia wilze, am SemTxvevaSi, Sesabamisad:<br />
a) gaTavisufldes valdebulebisagan da darCes regresuli anazRaurebis moTxovnis<br />
ufleba im valdebulebaze, rac zedmetad Seasrula;<br />
b) gaTavisufldes valdebulebisagan saerTo kreditoris mimarT da darCes Sesasrulebel<br />
valdebulebaze movaleoba TanamovaleTa mimarT.<br />
3. Tu solidaruloba warmoSobilia Tavdebobis safuZvelze, movaleobis nawilobrivi<br />
Sesruleba ver gaaTavisuflebs ZiriTad movales valdebulebis mTlianad Sesrulebisagan<br />
an yovel SemTxvevaSi, es ar warmoSobs Tavdebis valdebulebas Seasrulos<br />
movaleoba mTlianad.<br />
valdebulebis gaqviTva SeiZleba moxdes, Tu movale gaxdeba kreditoris kreditori,<br />
agreTve, zogierT sxva SemTxvevaSi. gaqviTva SeiZleba moxdes, rogorc mTlianad valisa,<br />
aseve misi nawilisac. gaqviTva, yovelTvis vrceldeba saerTo valze da yvela movaleze<br />
e.i. Tu solidarul movalesa da kreditors Soris moxdeba valis gaqviTva mTeli TanxiT,<br />
es gaaTavisuflebs Sesrulebis movaleobisagan danarCen Tanamovaleebsac. Tumca, aqac<br />
saWiro iqneba ramdenime ganmarteba. kerZod: a) aseTi gaqviTvis Semdeg im movales, romelmac<br />
moaxdina gaqviTva unda warmoeSvas regresuli anazRaurebis ufleba sxva TanamovaleTa<br />
winaSe; b) solidarul movales Tu saerTos garda piradi aqvs valic kreditorisa,<br />
gaqviTva SeiZleba moxdes swored am kerZo valis da ara saerTo valisa, amas-<br />
Tan gadawyvetilebis miRebis ufleba unda hqondes kreditors. garda amisa, kanoniT<br />
miTiTebulia SemTxvevebi, rodesac valis gaqviTva dauSvebelia, kerZod:<br />
a) Tu es winaswar iyo gamoricxuli;<br />
b) deliqturi valdebulebis SemTxvevaSi, roca miyenebulia ziani (maT Soris, erToblivi)<br />
piris janmrTelobisa da sicocxlisaTvis da msg.<br />
erT-erTi movalisaTvis valis patieba aTavisuflebs sxva solidarul movaleebsac,<br />
magram aqac arsebobs daTqma: ar unda iyos miTiTebuli, rom vali epatieba mxolod da<br />
mxolod erT movales. aseT SemTxvevaSi, danarCen TanamovaleTa pasuxismgebloba rCeba,<br />
oRond, ra Tqma unda, gaTavisuflebuli movalis wilis gamoklebiT.<br />
kidev erTi garemoeba, romelic moqmedebs valdebulebis bunebaze aris kreditoris<br />
moTxovnis gaerTianeba erT-erTi solidaruli movalis valTan. amasve unda mivakuTvnoT<br />
is SemTxvevebi, rodesac kreditori da erT-erTi movale aRmoCndebian erTi da<br />
igive piri. es SeiZleba moxdes im SemTxvevaSi, Tu movale aRmoCndeba kreditoris erTaderTi<br />
memkvidre an piriqiT. msgavsi situacia daregulirebulia samoqalaqo kodeqsis<br />
1493-e muxliT, romlis mixedviTac: `Tu mamkvidrebelma Tavisi qoneba kreditors<br />
u<strong>and</strong>erZa, es ar SeiZleba CaiTvalos kreditoris moTxovnis uflebis gaqviTvad.~ Tumca,<br />
es specialuri daTqmaa. moTxovnisa da valis faqtobrivi gaerTianeba aTavisuflebs<br />
movales valdebulebis Sesrulebisagan, xolo saerTo vals danarCeni movaleebisaTvis<br />
akldeba gaTavisuflebuli movalis wili.<br />
51
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
rogorc cnobilia, valdebulebaTa arsi gulisxmobs, ara marto, movalis Sesrulebis<br />
valdebulebas, aramed kreditoris valdebulebasac miiRos Susruleba. rasakvirvelia,<br />
Sesrulebis miReba SeiZleba dayovndes kreditoris an movalis mizeziT. Cveni kanonmdeblobis<br />
Tanaxmad, Tu Sesruleba dayovnebulia kreditoris mizeziT, misi Sedegebi gavrceldeba<br />
yvela solidarul movaleze, xolo Tu erT-erTi movalis mizeziT _ Sedegebis<br />
gavrceleba yvela movaleze dauSvebelia (Sedegi ki, SeiZleba iyos procentebis daricxva,<br />
pirgasamtexlos gadaxda da a.S.).<br />
solidarul movaleTa mier valdebulebis Seusrulebloba aris safuZveli kreditoris<br />
mier sarCelis Setanisa. kreditors ufleba aqvs sarCeli Seitanos, rogorc erTi<br />
movalis, agreTve, yvela movalis mimarTac. amasTan, erTi movalis mimarT sarCelis Setana<br />
sxva movaleebzec sasamarTlo wesiT, moTxovnis uflebas ar arTmevs. e.w. meorexarisxovani<br />
Sedegebi, romelsac franguli samarTali icnobs, Cveni sistemis mier ar aris<br />
aRiarebuli. davazustebT: erT movaleze sarCelis Setana ar wyvets x<strong>and</strong>azmulobis<br />
moqmedebas sxva movaleebze. cxadia, am SemTxvevaSi, upriania kreditorma Seitanos<br />
saerTo sarCeli. aRsaniSnavia, rom es wesebi ar SeiZleba gavrceldes deliqtur valdebulebebze<br />
da sakorporacio samarTliT daregulirebul urTierTobebze.<br />
zogadad, rogorc Cans, solidarul valdebulebebSi kanonmdebeli kreditorTa interesTan<br />
erTad, cdilobda maqsimalurad daculi yofiliyo movaleTa interesebic.<br />
sasamarTlo davis SemTxvevaSi, movales ufleba aqvs kreditors warudginos yvela is<br />
Sesagebeli, romelic:<br />
a) gamomdinareobs valdebulebis arsidan;<br />
b) romlis uflebac aqvs marto mas;<br />
g) romelic saerToa yvela solidaruli movalisaTvis.<br />
kreditors ki, Tavis mxriv, ufleba aqvs, erT-erTi solidaruli movalis winaaRmdeg<br />
gamoiyenos mxolod is faqtebi, romlebic uSualod mas exeba. magram Tu konkretuli<br />
valdebulebiTi urTierTobidan sxva ram gamomdinareobs, zemoxsenebuli principi aRar<br />
imoqmedebs.<br />
rogorc zemoT aRiniSna, movaleTa solidaruloba aris kreditorisaTvis valdebulebis<br />
Sesrulebis garantia. es pirdapiraa miTiTebuli kanonSi, romlis mixedviTac,<br />
Tu erT-erTi movale aRmoCndeba valauvli, misi wili nawildeba yvela sxva gadaxdisunarian<br />
movaleze. aman unda uzrunvelyos movalisaTvis valdebulebis utyuarad<br />
Sesruleba.<br />
mas Semdeg, rac erT-erTi movale valdebulebas mTlianad Seasrulebs kreditoris<br />
winaSe, mas uCndeba ukumoTxovnis ufleba yofil TanamovaleTa mimarT. 20 am SemTxvevaSi,<br />
SeiZleba amoqmeddes ori wesi:<br />
1. moeTxovos Tanamovaleebs anazRaureba gadamxdelis wilis gamoklebiT;<br />
2. moeTxovos anazRaureba srulad.<br />
es meore SemTxveva SeiZleba gaiTvaliswinos:<br />
a) kanonma. magaliTad, Tavdebobis SemTxvevaSi, rodesac Tavdebi dafaravs ZiriTadi<br />
movalis vals;<br />
b) mxareTa SeTanxmebam.<br />
52
wili ganisazRvreba:<br />
a) mxareTa SeTanxmebiT;<br />
b) logikuri analiziT.<br />
roca SeTanxmeba ar arsebobs da sxvagvaradac SeuZlebelia pasuxismgeblobis odenobis<br />
gansazRvra, igulisxmeba Tanabari wili. amas garda, moqmedebs erTi friad mniSvnelovani<br />
wesi: Tu erT-erTi solidaruli movale miiRebs sargebels am solidaruli valdebulebidan,<br />
maSin im solidarul movales, romelsac sargebeli ar miuRia, SeuZlia<br />
moTxovos mas dakmayofileba Tavisi valdebulebis Sesasruleblad. solidaruli valdebulebis<br />
arseboba, garda erToblivi movaleobisa, gulixmobs erTobliv mizans,<br />
amasTanave, movaleTa garkveuli xasiaTis Tanadgomas. swored am postulatebidan gamomdinareobs<br />
zemoxsenebuli muxli, sadac aRsaniSnavia sami momenti:<br />
1. erT-erTma movalem miiRo mogeba swored saerTo solidaruli valdebulebisagan<br />
da ara sxvagvari movaleobiTa da uflebiT;<br />
2. Tanamovales sargebeli ar miuRia;<br />
3. am ukanasknels ufleba aqvs mosTxovos pirvels dakmayofileba mxolod im odenobiT,<br />
rac saWiroa kreditoris winaSe solidaruli valdebulebis dasafaravad.<br />
savaraudod, am valdebulebis Secvla SeuZlia movaleTa SeTanxmebas.<br />
dabolos, kidev erTi sakiTxi, romelic unda ganvixiloT, aris movalis memkvidreTa<br />
uflebebi. rogorc aqtiuri solidarulobis SemTxvevaSi, pasiuri solidarulobisas memkvidreze<br />
gadadis mxolod wili valdebulebisa (Sesabamisad _ uflebisa), gamomdinare<br />
samkvidro qonebidan, magram es wesi ar imoqmedebs valdebulebis ganuyoflobis Sem-<br />
TxvevaSi, amitom frangebis msgavsad, kreditorisaTvis umjobesia aseTi daTqma gaukeTdes<br />
xelSekrulebis teqsts. am SemTxvevaSi, amoqmeddeba 1484-e muxlis me-2 nawili, romlis<br />
mixediTac: Tu mamkvidrebeli memkvidreebze gadasuli valebiT solidaruli movale iyo,<br />
maSin memkvidreebic solidarulad ageben pasuxs. es SeiZleba moxdes samkvidro qonebis<br />
gayofamdec. solidaruli movalis memkvidreTa SeTanxmebiT SesaZlebelia erT-erTi<br />
memkvidrisaTvis valdebulebis Sesrulebis mTlianad dakisreba, samkvidrodan valdebulebis<br />
Sesabamisad gazrdili wilis micemis sanacvlod. 21 savaraudod, aseT SeTanxmebas,<br />
valdebulebis sagnis ganuyoflobisas dasWirdeba kreditoris Tanxmoba.<br />
daskvna<br />
daskvnis saxiT SegviZlia vTqvaT, rom qarTuli samoqalaqo kodeqsiT ganmtkicebuli<br />
solidaruli urTierTobebis sistema uaRresad daxvewilia da savsebiT Seesabameba,<br />
rogorc Tanamedrove dasavlur sistemas, aseve mTlianad samoqalaqo samarTlebriv<br />
tradicias.<br />
53
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
gamoyenebuli literatura<br />
1. vaxtang abaSmaZe, qarTuli inteleqtualuri fenomeni;<br />
2. ivane javaxiSvili, qarTuli samarTlis istoria;<br />
3. ilia WavWavaZe, cxovreba da kanoni;<br />
4. saqarTvelos samoqalaqo kodeqsi;<br />
5. saqarTvelos kanoni `mewarmeTa Sesaxeb~;<br />
6. saqarTvelos kanoni `fasiani qaRaldebis bazris Sesaxeb~;<br />
7. `mewarmeTa Sesaxeb~ kanonis komentari, me-2 gamocema;<br />
8. zurab axvlediani, valdebulebiTi samarTali;<br />
9. Salva CikvaSvili, saojaxo da memkidreobiTi samarTali;<br />
10. saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis komentari, wigni I;<br />
11. Ëåîí Æþëëèî äå ëà Ìîðàíäüåð, Ãðàæäàíñêîå ïðàâî Ôðàíöèè;<br />
12. È. Á. Íîâèöêèé, È. Ñ. Ïåòåðñêèé, Ðèìñêîå ÷àñòíîå ïðàâî;<br />
13. Ãðàæäàíñêîå, òîðãîâîå è ñåìåéíîå ïðàâî êàï. ñòðàí,<br />
Ñáîðíèê íîðìàòèâíûõ àêòîâ.<br />
SeniSvnebi:<br />
1<br />
vaxtang abaSmaZe, qarTuli inteleqtualuri fenomeni, Tb., 1992.<br />
2<br />
È. Á. Íîâèöêèé, È. Ñ. Ïåòåðñêèé, Ðèìñêîå ÷àñòíîå ïðàâî, Ìîñêâà, 1994.<br />
3<br />
È. Á. Íîâèöêèé, È. Ñ. Ïåòåðñêèé, Ðèìñêîå ÷àñòíîå ïðàâî, Ìîñêâà, 1994.<br />
4<br />
ivane javaxiSvili, qarTuli samarTlis istoria, Txzulebani Tormet<br />
tomad, t. VI.<br />
5<br />
ilia WavWavaZe, cxovreba da kanoni, rCeuli xuT tomad, t. IV, Tb., 1987.<br />
6<br />
Ãðàæäàíñêîå, òîðãîâîå è ñåìåéíîå ïðàâî êàï. ñòðàí, Code civil, ñòàòüÿ.<br />
1197, Ì., 1986.<br />
7<br />
Ëåîí Æþëëèî äå ëà Ìîðàíäüåð, Ãðàæäàíñêîå ïðàâî Ôðàíöèè, Ò. I,<br />
Ìîñêâà, 1960.<br />
8<br />
Ãðàæäàíñêîå, òîðãîâîå è ñåìåéíîå ïðàâî êàï. ñòðàí, Code civil. ñòàòüÿ.<br />
1202, Ìîñêâà, 1986.<br />
9<br />
Ëåîí Æþëëèî äå ëà Ìîðàíäüåð, Ãðàæäàíñêîå ïðàâî Ôðàíöèè, Ò. I,<br />
Ìîñêâà, 1960.<br />
10<br />
Ëåîí Æþëëèî äå ëà Ìîðàíäüåð, Ãðàæäàíñêîå ïðàâî Ôðàíöèè, Ò. I,<br />
Ìîñêâà, 1960.<br />
11<br />
Ãðàæäàíñêîå, òîðãîâîå è ñåìåéíîå ïðàâî êàï. ñòðàí, Code civil, Article.<br />
1205-1207, Ìîñêâà, 1986.<br />
12<br />
Ãðàæäàíñêîå, òîðãîâîå è ñåìåéíîå ïðàâî êàï. ñòðàí, Code civil, Article.<br />
1217, Ìîñêâà, 1986.<br />
13<br />
saqarTvelos kanoni `fasiani qaRaldebis bazris Sesaxeb~, muxli 4.13.<br />
14<br />
saqarTvelos samoqalaqo kodeqsi, muxli 455, Tb., 1997.<br />
15<br />
zurab axvlediani, valdebulebiTi samarTali, Tb., 1999.<br />
16<br />
Salva CikvaSvili, saojaxo da memkidreobiTi samarTali, Tb., 1999. unda<br />
moxdes nivTis (uflebis) iseTi gayofa, `romelic am nivTs ar<br />
daukargavs sameurneo an sxva miznobriv daniSnulebas~.<br />
17<br />
zurab axvlediani, valdebulebiTi samarTali, Tb., 1999.<br />
18<br />
saqarTvelos kanoni `mewarmeTa Sesaxeb~, muxli 3.4.<br />
19<br />
iqve, muxli 9.7.<br />
20<br />
zurab axvlediani, valdebulebiTi samarTali, Tb., 1999.<br />
21<br />
Salva CikvaSvili, saojaxo da memkidreobiTi samarTali, Tb., 1999.<br />
54
MULTITUDE OF DEBTORS<br />
AND CREDITORS IN<br />
LIABILITY<br />
SIMON CHKHAIDZE<br />
Judge of the Kutaisi Appellate Court<br />
Pursuant to the Article 455 of the Civil Code of Georgia, if several persons<br />
are authorized to request the fulfillment of liability in a form, where each of<br />
them can request absolute fulfillment <strong>and</strong> where the debtor is obliged to<br />
fulfill it only once, they can be referred as solidery authorized persons –<br />
Solider creditors.<br />
In accordance with the Article 463 of the same Code, if several persons<br />
are obliged to fulfill their liability in a form, where each of them should<br />
participate in the fulfillment of the common liability (solider liability), <strong>and</strong><br />
the creditor is authorized to file as single request on fullfillment, then they<br />
represent solider debtors.<br />
According to the law, these types of legal relations are referred as multitude<br />
of creditors <strong>and</strong> debtors in liability.<br />
Similar types of legal relations are also covered by the Roman Civil <strong>Law</strong><br />
<strong>and</strong> as a result of its processing, modern civil law of Continental Europe <strong>and</strong><br />
the civil legislation of the Continental European states were developed. Our<br />
country joined these laws on November 25, 1997, immediately after the Civil<br />
Code of Georgia entered into force.<br />
In order to better realize the contents of legal relations, it is necessary to<br />
study the grounds <strong>and</strong> sources that after processing <strong>and</strong> development served<br />
as the bases for the establishment of legal system in its current form.<br />
The presented paper serves the same purpose.<br />
55
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
samoqalaqo<br />
samarTalwarmoebisa<br />
da aRsrulebis<br />
sakiTxebi sabWoTa<br />
saqarTveloSi<br />
zurab Wyonia<br />
saqarTvelos teqnikuri universitetis doqtoranti<br />
saqarTvelos damoukideblobis aRdgenis Semdeg dadga<br />
sakiTxi im samoqalaqo, Tu sxva dargis marTlmsajulebis<br />
mankieri da korufciuli sistemisagan gaTavisuflebisa,<br />
romelic saqarTvelos sabWoTa epoqidan memkvidreobiT ergo.<br />
swored amitomac, damoukideblobis Semdeg pirveli wlebi<br />
saqarTveloSi gardamaval etapad gamocxadda. 1995 wels<br />
miRebul iqna saqarTvelos konstitucia. daiwyo sasamar-<br />
Tlo sistemisa da samoqalaqo saproceso kanonmdeblobis<br />
reforma, romelic dRemde ar dasrulebula. zemoaRniSnulidan<br />
gamomdinare, mniSvnelovnad migvaCnia sabWoTa samoqalaqo<br />
samarTalwarmoebisa da misi efeqtianobis ganmsazRvreli<br />
saaRsrulebo warmoebis, rogorc uaryofiTi,<br />
ise dadebiTi mxareebis mimoxilva da analizi, raTa reformisas<br />
gaTvaliswinebul iqnes aRniSnuli gamocdileba.<br />
sabWoTa xelisufleba aneqsiisTanave Seudga saqarTveloSi<br />
marTlmsajulebis sistemis uzurpacias. am mizniT<br />
revkomma gaauqma damoukidebeli saqarTvelos sasamarTlo<br />
xelisufleba. 1 1923 wels miRebul iqna debuleba sasamar-<br />
Tlo wyobilebis Sesaxeb, xolo 1924 wels ki, samoqalaqo<br />
samarTlis saproceso kodeqsi. 2<br />
sabWoTa saqarTveloSi saerTo sasamarTloebis sistemaSi<br />
arsebobda ori instanciis sasamarTlo. I instanciis<br />
sasamarTlo saqmes wyvetda arsebiTad, xolo meore instan-<br />
56
cia (sakasacio, anu sarevizio) ki, saqmeebs amowmebda mxolod iuridiuli kuTxiT. 3 Seiqmna<br />
da moqmedebda aRmosavleT da dasavleT saqarTvelos olqis sasamarTloebi, aseve<br />
uzenaesi sasamarTlo. afxazeTSi, aWaraSi da oseTSi arsebobda sakuTari sasamarTloebi.<br />
4 sakasacio sasamarTlo axdenda aseve, kanonis ganmartebas gadawyvetilebis gamotanisas,<br />
rac savaldebulo iyo konkretuli ganxiluli saqmisaTvis, amasTan, saxelmZRvanelo<br />
xasiaTis gaxldaT analogiuri saqmis gadawyvetisas, anu praqtikuli mniSvneloba<br />
hqonda. Tumca, realurad sasamarTlo praqtikis Camoyalibeba SesaZlebeli<br />
iqneboda mxolod erTi sakasacio instanciis arsebobis SemTxvevaSi. .5<br />
pirveli instanciis wesiT saqmeebi ganixileboda saxalxo sasamarTloebSi, olqis<br />
sasamarTloebSi da aseve uzenaes sasamarTloSic. 6<br />
saxalxo mosamarTlisaTvis da saxalxo sasamarTloebisaTvis sakasacio instancias<br />
warmoadgenda olqis sasamarTlo (samoqalaqo sakasacio Tanaganyofileba), olqis sasamarTloebisaTvis<br />
_ uzenaesi sasamarTlo (sakasacio kolegia), xolo uzenaesi sasamarTlosaTvis<br />
sakasacio instancia ar arsebobda. 7<br />
saqmeebis ganxilva ZiriTadad, saerTo sasamarTloebSi mimdinareobda kolegiurad<br />
_ yvela instanciis sasamarTloebSi, kerZod: saxalxo sasamarTloSi erTi mudmivi mosamarTlisa<br />
da ori saxalxo msajulis SemadgenlobiT, olqis sasamarTloebSi da uzenaes<br />
sasamarTloSi ki, sasamarTlos erTi wevrisa da ori msajulis SemadgenlobiT. 8 mxolod<br />
SedarebiT martivi saqmeebis gadawyveta iyo SesaZlebeli I instanciis saxalxo mosamarTlis<br />
mier erTpirovnulad. 9<br />
mudmivi mosamarTle iniSneboda 1 wliT, xolo saxalxo msajuli miiwveoda sxdomaze<br />
weliwadSi mxolod 6 dRiT. mosamarTleobis k<strong>and</strong>idats ar moeTxoveboda arc iuridiuli<br />
da arc saerTo ganaTleba. mosamarTled SeiZleboda daniSnuliyo 18 wels miRweuli<br />
piri. 10 mosamarTlis Tanamdeboba gaxldaT arCeviTi da misi arCeva xdeboda samazro aRmasrulebeli<br />
komitetis im k<strong>and</strong>idatTa siidan, romlebic naCvenebi iqnebodnen olqis<br />
sasamarTlos an iusticiis saxalxo komisariatis mier. 11<br />
rac Seexeba mosamarTlis damoukideblobas, unda iTqvas, rom mosamarTle ar gaxldaT<br />
damoukidebeli da arc Seucvleli. igi SeiZleba gamowveuliyo vadamdec, im organoebis<br />
mier, romlebic mas irCevdnen. maSin moqmedi konstitucia saxelmwifo xelisuflebis<br />
ramdenime Stod danawilebas ar scnobda. amis dasturia aseve, cnobili lozungi<br />
`mTeli xelisufleba sabWoebs~. `muSaTa da glexTa saxelmwifos xelisuflebisagan<br />
damoukidebeli ver iqneba verc erTi organo an Tanamdebobis piri, maSasadame verc<br />
mosamarTle.~ 12<br />
maSin moqmedi samoqalaqo procesi scnobda dispoziciurobis princips, Tumca, es<br />
principi kanonmdeblobiT gaxldaT mniSvnelovnad ugulebelyofili. magaliTisaTvis,<br />
marTalia saqmis ganxilvas sasamarTlo iwyebda mxolod dainteresebuli mxaris gancxadebiT<br />
da mxares SeeZlo sasarCelo moTxovnis gadideba da Semcireba, Tumca, samoqalaqo<br />
saqmis aRZvris ufleba hqonda prokurorsac, rogorc saxelmwifo xelisuflebis<br />
warmomadgenels, rodesac misi azriT, amas moiTxovda saxelmwofos an mSromelTa<br />
interesi. amave mizniT prokurors ufleba hqonda Careuliyo sxvis mier dawyebul procesSi.<br />
13 amasTan, sasamarTlos SeeZlo mxareTa moTxovnis farglebs gascdenoda da<br />
57
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
mxarisaTvis imaze meti miekuTvnebina, rasac igi moiTxovda. mxares SeeZlo uari eTqva<br />
Tavis uflebaze da aseve, saqme daemTavrebina morigebiT, Tumca uaric da morigebac<br />
eqvemdebareboda sasamarTlos kontrols. procesi iTvaliswinebda gadawyvetilebis<br />
gauqmebas mxaris saCivris arsebobis miuxedavad, Tavad uzenaesi sasamarTlos iniciativiT<br />
da aseve, Sesabamisi dawesebulebis da Tanamdebobis pirTa iniciativiTac, im<br />
SemTxvevaSic ki, Tundac gadawyvetileba ZalaSi yofiliyo Sesuli. 14<br />
dispoziciurobis principis msgavsad mniSvnelovnad SezRuduli gaxldaT SejibrebiTobis<br />
principic, vinaidan sasamarTlos Tavad hqonda miniWebuli farTo iniciativa. 15<br />
maSin moqmedi saproceso kanonmdeblobiT saqmeTa ganxilva mimdinareobda sajarod.<br />
rac Seexeba saaRsrulebo warmoebas procesis Tanaxmad, ZiriTadad, aRsrulebas axdendnen<br />
sasamarTlo aRmasruleblebi, Tumca, sasamarTlo gadawyvetilebiT aRsrulebis<br />
movaleoba SeiZleboda dakisreboda milicias da raionis aRmasrulebel komitets.<br />
isini aRsrulebisas xelmZRvanelobdnen sasamarTlo aRmasrulebisaTvis gansazRvruli<br />
wesebiT. 16 is piri, romlis sasargeblodac gamotanili iyo gadawyvetileba iwodeboda<br />
`gadamxdevineblad~, xolo is vis winaaRmdegac iyo gadawyvetileba miRebuli, iwodeboda<br />
`movaled~. sasamarTlo gadawyvetilebis aRsruleba iwyeboda gadamxdevineblis mier<br />
sasamarTlos gacemuli aRsrulebis furclis wardgeniT im adgilis saaRsrulebo organoSi,<br />
sadac unda aRsrulebuliyo gadawyvetileba. aRsrulebis procesSi monawileobda<br />
orive mxare. 17 gadawyvetilebis gadadebis, SeCerebisa da Sewyvetis ufleba aRmasrulebels<br />
hqonda mxolod gadamxdevineblis gancxadebis safuZvelze mosamarTlis<br />
specialuri dadgenilebiT. 18 aRmasrulebels miniWebuli hqonda uflebamosileba, Tu<br />
gadamxdevinebeli konkretulad ver miuTiTebda sasamarTlo aRmasrulebels movalis<br />
qonebaze, aRmasrulebels ufleba hqonda gaeCxrika movalis bina miliciis da saxlis<br />
administraciis warmomadgenlis daswrebiT. 19 fulis iZulebiT gadaxdevineba xdeboda<br />
aRweriT da gayidviT. amasTan, Tuki movale iyo saxelwifo dawesebuleba, centraluri,<br />
Tu adgilobrivi, saxelmwifo biujetze myofi ar SeiZleboda misi qonebis aRwera da<br />
gayidva. Tu gadawyvetilebas ar Seasrulebda nebayoflobiT, gadamxdevinebels SeeZlo<br />
eCivla movalis zemdgom organosTan. Tu dawesebuleba ar gadaixdida iseTi saaRsrulebo<br />
furcliT, romelic gacemuli iyo Sromis sasamarTlos mier, Sromis prokuroris<br />
gankargulebiT, gadawyvetileba SeiZleba iZulebiT yofiliyo aRsrulebuli an damna-<br />
Save Tanamdebobis piri SeiZleba pasuxisgebaSi yofiliyo micemuli. .20<br />
aRsaniSnavia, rom procesiT gansazRvruli iyo is minimumi, romelzedac ar SeiZleboda<br />
iZulebiTi aRsruleba. 21<br />
aRmasruleblis moqmedeba da gadawyvetileba mxareebs SeeZloT gaesaCivrebinaT sasamarTloSi.<br />
22<br />
procesSi arsebuli xarvezis Taobaze aRsrulebasTan dakavSirebiT, cnobili qarTveli<br />
procesualisti sergi jafariZe aRniSnavda, rom `samoqalaqo procesi sruliad aras<br />
ambobs imis Sesaxeb, Tu ra wesiT unda aRsruldes sasamarTlos gadawyvetileba maSin,<br />
rodesac mopasuxes davalebuli aqvs iseTi moqmedebis Sesruleba, rac sxvisi saSualebiT<br />
ar Sesruldeba, an raime moqmedebisagan Tavis Sekaveba.~ 23<br />
58
1929 wels, f. m. naximsoni ganmartavda, rom `sasamarTlo gadawyvetilebis aRsruleba<br />
warmoadgens Cvens samuSaoSi erT-erT yvelaze mniSvnelovan funqcias. dRemde saqmis am<br />
ubanze Cven gvaqvs sruliad arasaxarbielo mdgomareoba. centrSi amJamad muSavdeba<br />
sakiTxi sasamarTlo aRsrulebis aparatis Zirfesviani reorganizaciis da racionalizaciis<br />
Sesaxeb~. 24.<br />
rac Seexeba ucxo qveynebis sasamarTloebis gadawyvetilebis aRsrulebas, aRsrulebas<br />
eqvemdebareboda mxolod im qveynebis sasamarTlo gadawyvetilebebi, romlebTanac<br />
sabWoTa kavSirs dadebuli hqonda xelSekruleba. 25<br />
1931 wels miRebul iqna saqarTvelos ssr samoqalaqo samarTlis saproceso kodeqsi.<br />
am kodeqsis me-11 muxlis Tanaxmad, saqmiswarmoeba mimdinareobda qarTul enaze an saTanado<br />
adgilis mosaxleobis umetesobis enaze. 26 amave kodeqsis 98-e muxlis Sesabamisad,<br />
saqmis garCeva mimdinareobda sajarod da sityvierad. gansakuTrebul SemTxvevebSi,<br />
saqme unda ganxiluliyo daxurul sxdomaze, Tumca, me-100 muxlis Tanaxmad, sasamar-<br />
Tlos gadawyvetileba sajarod unda gamocxadebuliyo. 101-e muxlis Sesabamisad, sasamarTlos<br />
SeeZlo saqmeSi monawile pirebis gaZeveba am pirTa mxridan wesrigis darRvevisas,<br />
amasTan, ar SeiZleboda prokuraturis warmomadgenlis da damcvelis gaZeveba.<br />
rac Seexeba dispoziciurobas da SejibrebiTobas, procesi aRiarebda aRniSnul principebs,<br />
27 Tumca, realurad sasamarTlo gaxldaT inkviciziuri da mas miniWebuli hqonda<br />
uflebamosileba xSir SemTxvevaSi, sakuTari iniciativiT mniSvnelovani sakiTxebis gadawyvetisa.<br />
cnobili procesualisti s. abramovi ganmartavda, rom `gamomdinare iqidan,<br />
rom sabWoTa marTlmsajulebis uryev mizans warmoadgens materialuri WeSmaritebis<br />
dadgena, kanoni (sssr samoqalaqo samarTlis saproceso kodeqsis muxli. 6) avaldebulebs<br />
sasamarTlos, rom manve yoveli Rone ixmaros, raTa gamoarkvios mxareTa namdvili<br />
uflebani da urTierTobani.~ 28 samoqalaqo saproceso kodeqsis 182-e muxliT sasamarTlos<br />
ufleba hqonda gascdenoda sarCelis moTxovnas da saqmis garemoebebis gaTvaliswinebiT,<br />
mxarisaTvis miekuTvnebina imaze meti, vidre is moiTxovda. mtkicebis tvir-<br />
Ti mxareebs Soris nawildeboda Tanabrad. 1931 wlis samoqalaqo samarTlis saproceso<br />
kodeqsis 126-e muxliT TiToeulma mxarem unda daamtkicos is garemoeba, razedac igi<br />
amyarebs Tavis moTxovnas da Sesagebels.<br />
1936 wels miRebul iqna sabWoTa socialisturi respublikebis kavSiris konstitucia.<br />
29 `procesis mTeli rigi principebi damkvidrebul iqna stalinuri konstituciiT,<br />
amitomac maT sxvagvari Tviseba SeiZines. aseT principebs miekuTvneba a) marTlmsajulebis<br />
ganxorcieleba mxolod sasamarTlos mier (ssr kavSiris konstituciis 102-e muxli);<br />
b) marTlmsajulebis ganxorcieleba kolegiuri sasamarTlos mier (ssr kavSiris<br />
konstituciis 103-e muxli); g) marTlmsajulebis ganxorcieleba saxalxo msajulebis<br />
monawileobiT (ssr kavSiris konstituciis 103-e muxli); d) marTlmsajulebis ganxorcieleba<br />
arCeul mosamarTleTa mier (ssr kavSiris konstituciis 105-109-e muxlebi);<br />
marTlmsajulebis ganxorcieleba damoukidebel da mxolod kanonisadmi damorCilebul<br />
mosamarTleTa mier (ssr kavSiris konstituciis 112-e muxli); v) marTlmsajulebis<br />
ganxorcieleba mokavSire an avtonomiuri respublikis, avtonomiuri olqis, naciona-<br />
59
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
luri okrugis an raionis enaze, moqalaqeTaTvis sasamarTloSi dedaenaze gamosvlis<br />
uflebis uzrunvelyofiT (ssr kavSiris konstituciis 110-e muxli); z) marTlmsajulebis<br />
ganxorcieleba sajaro procesis safuZvelze (ssr kavSiris konstituciis 111-e muxli).~<br />
30<br />
1936 wlis `ssr kavSiris konstitucia iTvaliswinebda mTel ssr kavSirisaTvis erTiani<br />
samoqalaqo saproceso kodeqsis gamocemas. 31<br />
samoqalaqo samarTlis saproceso kodeqsiT gansazRvruli iyo saqmis warmoeba sasarCelo<br />
wesiT (nawili I) da aseve, saqmis warmoeba gansakuTrebuli wesiT (nawili II ), anu<br />
udavo warmoebis wesiT.<br />
sasamarTlo gadawyvetileba samoqalaqo samarTlis saproceso kodeqsis 266-e muxliT<br />
saCivrdeboda sakasacio wesiT, xolo 290-e muxliT respublikis prokurors da<br />
uzenaesi sasamarTlos Tavmjdomares ufleba hqondaT gamoeTxovaT respublikis yoveli<br />
sasamarTlodan zedamxedvelobis wesiT gadaTvalierebisaTvis kanonier ZalaSi Sesuli<br />
yvela saqme, gadawyvetileba da SeeCerebinaT gadawyvetilebis aRsruleba saqmis<br />
warmoebis zedamxedvelobis wesiT damTavrebamde. Tu aRmoCndeboda, rom gadawyvetilebiT<br />
arsebiTad da TvalsaCinod iyo darRveuli moqmedi kanoni, an kanonis pidapiri<br />
moTxovnis miuxedavad, aSkarad darRveuli iyo muSaTa da glexTa saxelmwifos, Tu mSromeli<br />
masebis interesebi, respublikis prokurors da uzenasi sasamarTlos Tavmjdomares<br />
ufleba hqondaT gaeprotestebinaT es gadawyvetileba zedamxedvelobis wesiT<br />
uzenaes sasamarTloSi. protests ganixilavda sasamarTlos samoqalaqo sakasacio kolegiis<br />
plenumi, xolo uzenaesi sasamarTlo kolegiis gadawyvetilebaze da uzenaesi<br />
sasamarTlos sakasacio kolegiis gadawyvetilebaze _ uzenaesi sasamarTlos plenumi.<br />
gamomdinare zemoaRniSnulidan, 290-e muxli gaxldaT dispoziciurobis principis ugulebelyofis<br />
klasikuri magaliTi.<br />
1933 wels sabWoTa kavSiris prokuraturis CamoyalibebiT uzenaesi sasamarTlo gaTavisuflda<br />
kanonierebaze saerTo zedamxedvelobis funqciidan. amasTan, gaizarda misi<br />
sasamarTlo-sazedamxedvelo funqciebi. 32 1938 wels miRebul iqna kanoni sasamarTlo<br />
wyobilebis Sesaxeb, xolo 1958 wlis 25 dekembers ki, kanonmdeblobis safuZvlebi sab-<br />
WoTa kavSirisa da mokavSire respublikebis sasamarTlo mowyobis, samoqalaqo da sisxlis<br />
samarTlis samarTalwarmoebis Sesaxeb. 33<br />
saaRsrulebo warmoeba 1931 wels miRebuli samoqalaqo samarTlis saproceso kodeqsiT<br />
daregulirebuli gaxldaT kodeqsis V nawiliT. ssr kavSiris, mokavSire da avtonomiuri<br />
respublikebis sasamarTlo wyobilebis kanonis me-80 muxliT, sasamarTlo ganaCenebis,<br />
gadawyvetilebebisa da dadgenilebebis aRsrulebasTan dakavSirebiT, sasamarTlo<br />
aRmasruleblis mier wardgenili moTxovna savaldebulo iyo yvela Tanamdebobis<br />
pirisa da moqalaqisaTvis. sasamarTlo aRmasrulebels gadawyvetileba sisruleSi<br />
mohyavda aRmasrulebeli furcliT, romelsac rogorc wesi, gascemda sasamarTlo, gadawyvetilebis<br />
ZalaSi Sesvlis Semdeg (aRmasrulebeli furceli gaicemoda dauyovnebliv<br />
aRsasrulebel gadawyvetilebaze). 34 saaRsrulebo moqmedebas sasamarTlos aRmasrulebeli<br />
Seudgeba gadamxdevineblis sityvieri an werilobiTi gancxadebiT, agreTve,<br />
sasamarTlos an prokuroris winadadebiT, saTanadod gacemuli saaRsrulebo dokumentis<br />
safuZvelze. 35 aRsaniSnavia, rom alimentis gadaxdevinebis saqmeze aRmasrulebeli<br />
60
furceli ara ugvianes meore dRisa, dRidan gadawyvetilebis gamotanisa, unda gadagzavniliyo<br />
movalis samuSao adgilis Sesabamisad. 36<br />
maSin moqmedi saqarTvelos samoqalaqo samarTlis saproceso kodeqsis 301-e muxlis<br />
Sesabamisad, `ukeTu nebayoflobiT aRsrulebisaTvis sasamarTlos gadawyvetilebiT<br />
gansakuTrebuli vada ar iqneba micemuli, sasamarTlo aRmasrulebeli, movalisaTvis<br />
uwyebis wardgenisa da gagzavnisTanave dauniSnavs mas aRsasrulebel vadas ara umetes<br />
5 dRisa~. 303-e muxliT saWiroebis SemTxvevaSi, sasamarTlo aRmasrulebels SeeZlo<br />
daeTvalierebina movalis sadgomi da sacavebi saxlis administraciis an sasoflo sab-<br />
Wos warmomadgenlis T<strong>and</strong>aswrebiT. sasamarTlo aRmasrulebels iZulebiTi aRsruleba<br />
unda daemTavrebina 10 dRis vadaSi. iZulebiTi aRsrulebisas sasamarTlo aRmasrulebels<br />
ufleba ar hqonda mosarCelisa an mopasuxisaTvis gadaexdevinebina raime gamosa-<br />
Rebi gadawyvetilebis aRsrulebisaTvis. 37<br />
saxelmwifo, kooperaciul-sakolmeurneo da sxva sazogadoebriv dawesebulebaTa,<br />
sawarmoTa da organizaciaTa Soris davebis gamo sasamarTlo gadawyvetilebaTa aRsrulebisaTvis<br />
dadgenili iyo erTwliani x<strong>and</strong>azmulobis vada. yvela sxva davaTa gamo ki,<br />
samwliani vada. 38<br />
gadawyvetilebis iZulebiTi aRsruleba SesaZlebeli gaxldaT mxolod dedani aRmasrulebeli<br />
furclis safuZvelze. amasTan, Tundac, notariulad damowmebuli asliT, ar<br />
daiSveboda aRsruleba. dakargvis SemTxvevaSi, dainteresebul pirs SeeZlo miemarTa<br />
sasamarTlosaTvis TxovniT gaeca aRmasrulebeli furclis dublikati. mosamarTle<br />
saTanado gamokvlevis Semdeg dadgenilebis safuZvelze gascemda dublikats, anu gamoiwereboda<br />
aRmasrulebeli furceli, romelzedac keTdeboda warwera `dublikati~. 39<br />
`saxalxo mosamarTleni da saTanado sasamarTloebis Tavmjdomareni pasuxs ageben<br />
sasamarTlo gadawyvetilebaTa aRsrulebis dargSi muSaobis mdgomareobaze da, rom maT<br />
ekisrebaT mudmivi kontroli gauwion sasamarTlos aRmasrulebelTa muSaobas.~ 40 sasamarTlo<br />
aRmasruleblis saqmianobaze mudmiv kontrols uwevda sasamarTlo, rogorc<br />
administraciuli zedamxedveli mis daqvemdebarebaSi myof Tanamdebobis pirs. 41 sasamar-<br />
Tlo aRmasruleblis moqmedebaze saCivari ori saxis iyo, kerZod, saCivari, romelic<br />
ganixileboda sasamarTlo wesiT da saCivari, romelic ganixileboda administraciuli<br />
wesiT. saCivari sasamarTlo wesiT ganixileboda sasamarTlo aRmasruleblis moqmedebaze<br />
mis mier kanonis araswor gamoyenebaze, xolo saCivari sasamarTlo aRmasruleblis<br />
moqmedebaze ganixileboda mis araswor samsaxurebriv moqmedebaze. 42 saCivari sasamarTlo<br />
wesiT ganixileboda erTpirovnulad, saxalxo mosamarTlis mier (1941 wlis 29<br />
martis cvlilebiT ki, kolegiurad) samsjavro sxdomaze. 43<br />
1964 wlis 26 dekembers miRebul iqna axali saqarTvelos ssr samoqalaqo samarTlis<br />
saproceso kodeqsi, romelic samoqmedod SemoRebul iqna 1965 wlis 1 ivlisidan. 44 am<br />
kodeqsis 1-li muxlis Tanaxmad, aseve, ganixileboda sasamarTlos mier administraciulsamarTlebrivi<br />
urTierTobidan gamomdinare davebi. me-4 muxliT sasarCelo warmoebis<br />
saqmeebze Sedioda sasarCelo gancxadebebi, xolo administraciulsamarTlebrivi<br />
urTierTobidan warmoSobil saqmeebze da gansakuTrebuli warmoebis saqmeebze _<br />
saCivrebi da gancxadebebi. me-5 muxliT marTlmsajulebas samoqalaqo saqmeebze axorci-<br />
61
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
elebda mxolod sasamarTlo kanonisa da sasamarTlos winaSe yvela moqalaqis Tanasworobis<br />
sawyisebze. me-6 muxlis Tanaxmad, samoqalaqo saqmeebs ssr yvela sasamarTloSi<br />
ganixilavdnen mosamarTleni da saxalxo msajulebi, romlebic arCeuli iyvnen kanoniT<br />
dadgenili wesiT. amave muxliT samoqalaqo saqmeebi pirveli instanciis yvela sasamar-<br />
TloSi ganixileboda ori saxalxo msajulis SemadgenlobiT, romlebic sargeblobdnen<br />
sasamarTlo sxdomis Tavmjdomaris Tanaswori uflebebiT yvela sakiTxis gadaWraSi.<br />
sasamarTloebi saqmeebis ganxilvas sakasacio wesiT axorcielebdnen sasamarTlos sami<br />
wevris SemadgenlobiT, xolo sasamarTlo zedamxedvelobis wesiT _ sasamarTlos sul<br />
cota, sami wevris SemadgenlobiT.<br />
saproceso kodeqsis me-10 muxliT uzrunvelyofili gaxldaT saqmeTa ganxilvisas<br />
sajarooba. imave kodeqsis me-8 muxliT aRiarebuli iyo mosamarTleTa da msajulTa<br />
damoukideblobis principi. amave kodeqsis 52-e muxliT TiToeul mxares unda daemtkicebina<br />
is garemoebani, romlebzedac igi amyarebda Tavis moTxovnas da Sesagebels.<br />
sasamarTlos movaleoba iyo saqmeze obieqturi WeSmaritebis dadgena. samoqalaqo<br />
samarTlis saproceso kodeqsis me-11 muxliT, `sasamarTlo movalea ar dasjerdes<br />
warmodgenil masalebsa da axsna-ganmartebebs da miiRos kanoniT gaTvaliswinebuli<br />
yvela zoma, raTa yovelmxriv, srulad da obieqturad gamoarkvios saqmis namdvili<br />
garemoebani da mxareTa ufleba-movaleobani.~ aqedan gamomdinare, aSkaraa, rom sasamarTlo<br />
mkveTrad inkviziciuri iyo, anu procesi ar emyareboda SejibrebiTobis princips.<br />
marTalia, saproceso kodeqsis 34-e muxli formalurad Seicavda dispoziciurobis<br />
princips, magram ara tradiciuli gagebiT. dispoziciurobis principi Tavad 1977 wels<br />
miRebul sabWoTa kavSiris konstiutuciis 37-e muxliT iyo garantirebuli, Tumca,<br />
saqarTvelos samoqalaqo samarTlis saproceso kodeqsis 34-e muxlis meore abzaciT,<br />
es principi faqtobrivad fundamenturad SezRuduli gaxldaT, vinaidan meore abzacis<br />
Tanaxmad, `sasamarTlo ar miiRebs mosarCelis uars sarCelze, mopasuxis mier sarCelis<br />
cnobas da ar daamtkicebs mxareTa morigebas, Tu es moqmedeba ewinaaRmdegeba kanons an<br />
arRvevs visime uflebebs da kanoniT dacul interess.~ zemoaRniSnuli SezRudva ki,<br />
ukavSirdeboda imave saproceso kodeqsis me-2 muxlis meore abzaciT gansazRvrul daTqmas,<br />
romlis Tanaxmadac, `samoqalaqo samarTalwarmoeba xels unda uwyobdes socialisturi<br />
kanonierebis ganmtkicebas, samarTaldarRvevis Tavidan acilebas, moqalaqeTa<br />
aRzrdas sabWoTa kanonebis ganuxreli Sesrulebisa da socialisturi saerTo cxovrebis<br />
wesebis pativiscemis suliskveTebas.~ amasTan, saqmis aRZvra sasamarTloSi SesaZlebeli<br />
iyo prokuroris gancxadebis safuZvelzec. aseve, sazedamxedvelo warmoebis aRZvra<br />
SeeZloT ara dainteresebul pirebs, aramed protestis aRZvris uflebamosilebis mqone<br />
prokuraturis da sasamarTlos Tanamdebobis pirebs. 45<br />
migvaCnia, rom yuradRebas imsaxurebs saqarTvelos samoqalaqo samarTlis saproceso<br />
kodeqsis 164-e muxli, romliTac gansazRvrulia sxdomaze saqmeSi monawile pirTa da<br />
maT warmomadgenelTa gamoucxadeblobis Sedegebi. am muxlis Tanaxmad, sasamarTlo uflebamosili<br />
iyo erT-erTi mxaris gamoucxadeblobis SemTxvevaSi (Tuki saqmeSi iyo cnoba,<br />
rom mas uwyeba Cabarda) mosamarTles SeeZlo ganexila saqme mis dauswreblad, anu<br />
62
procesi iTvaliswinebda ara dauswrebeli gadawyvetilebis gamotanas, aramed, gadawyvetilebis<br />
mxaris dauswreblad miRebas. amasTan, imave muxlis Tanaxmad, sasamarTlos miniWebuli<br />
hqonda uflebamosileba, Tu igi saWirod scnobda gamoucxadebeli mxaris<br />
piradi axsna-ganmartebis mosmenas, gadaedo saqmis ganxilva. sagulisxmoa, rom imave<br />
muxliT, sasamarTlos SeeZlo mosarCelis an mopasuxis piradi axsna-ganmartebisaTvis<br />
dabareba, im SemTxvevaSic, Tu saqmeSi maTi warmomadgenlebi monawileobdnen. 166-e muxliT<br />
alimentis saqmeebze sasamarTlos SeeZlo savaldebulod ecno mopasuxis gamocxadeba,<br />
xolo gamoucxadeblobis SemTxvevaSi, daejarimebina 10 maneTamde da daedgina<br />
iZulebis wesiT misi sasamarTloSi miyvana. 167-e muxliT, Tu orive mxare (mopasuxe da<br />
mosarCele) ar gamocxaddebodnen sapatio mizezis gareSe, sasamarTlo gadadebda saqmis<br />
ganxilvas im SemTxvevaSi, Tu arc erTi mxarisagan ar Sevidoda gancxadeba saqmis mis<br />
dauswreblad ganxilvis Sesaxeb. ganmeorebiT dabarebuli mxareebis arasapatio mizeziT<br />
gamoucxadeblobis SemTxvevaSi, sasamarTlo gamoit<strong>and</strong>a ganCinebas sarCelis ganuxilvelad<br />
datovebis Sesaxeb. imave kodeqis 201-e muxliT sasamarTlos, msgavsad 1931 wlis<br />
redaqciis samoqalaqo samarTlis saproceso kodeqsisa, saqmis garemoebaTa gamorkvevis<br />
mixedviT SeeZlo gascdenoda mosarCelis moTxovnis farglebs.<br />
rac Seexeba sabWoTa sasamarTlo praqtikis mniSvnelobas, aRniSnulze parizis universitetis<br />
profesori rene davidi Tavis monografiaSi werda, rom `im viTarebaSi, roca<br />
samarTali Zalian mWidrodaa dakavSirebuli saxelmwifo politikasTan da roca ase<br />
mowadinebuli arian xalxis suvereniteti qmediTi gaxadon, gamoricxulia SesaZlebloba,<br />
rom sasamarTlo samarTlis Semqmnelad gvevlinebodes da mas mxolod samarTlis<br />
zusti ganmarteba ZaluZs~. 46 imave naSromSi igi aseve ganmartavs, rom `xazgasmiT unda<br />
aRiniSnos is faqti, rom sabWoTa kavSirSi sasamarTloebis gamocdilebas ar ugulebelyofen.<br />
47<br />
sabWoTa periodSi sasamarTlos damoukidebloba gaxldaT konstituciiT aRiarebuli<br />
principi, Tumca, realurad am mxriv, qveyanaSi Seqmnili iyo sruliad radikaluri mdgomareoba,<br />
kerZod, `mosamarTlis arCeva Tanamdebobaze xdeboda mxolod maSin, Tu is iyo<br />
komunisturi partiis wevri, rac arCevis momentidanve iZleoda saSualebas masze ganxorcielebuliyo<br />
umkacresi partiuli kontroli da moexdinaT masze gavlena. es e.w.<br />
`satelefono samarTlis~ periodia, rodesac mosamarTleTa mier partiuli xelmZRvanelebis<br />
davalebis sawinaaRmdego yoveli gadawyvetilebis gamotanis Semdeg, xdeboda<br />
maTi `gamogdeba xaliCaze~, dawyebuli raikomis an qalaqkomis pirveli mdivnidan da<br />
nebismieri ganyofilebis instruqtoriT damTavrebuli.~ 48<br />
sabWoTa periodSi `Tavad gageba `sasamarTlo xelisufleba~ praqtikulad ucnobi<br />
gaxldaT, vinaidan sasamarTlo organoebis sistema ganixileboda ara xelisuflebis<br />
gagebis principiT, aramed sasamarTlo saqmianobis poziciidan~. 49 `sasamarTlo xelisuflebis~<br />
Sesaxeb ufro seriozuli midgomis dasawyiss miekuTvneba 80-iani wlebis bolo<br />
da 90-iani wlebis periodi. aRiarebul iqna, ra `sasamarTlo xelisuflebis~ gagebis<br />
uqonloba da rom sabWoTa kavSiris istoriis manZilze sasamarTlo xelisuflebas<br />
arasodes ekava saTanado adgili da ar iyo damoukidebeli aRmasrulebeli xelisuflebisagan<br />
da sxva xelisuflebis Stoebisagan~. 50<br />
63
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
`unda aRiniSnos aseve, rom mosamarTleTa materialuri mdgomareoba gaxldaT imdenad<br />
mZime (rigiTi mosamarTlis xelfasi, romelsac hqonda mcire staJi, Seadgenda 180<br />
maneTs), rom bevr mosamarTles ubiZgebda qrTamis aRebisaken.~ 51<br />
sabWoTa xelisuflebis damyarebis Semdeg, sameurneo urTierTobebis ganviTarebas-<br />
Tan erTad, gaCnda aucilebloba saxelmwifo sawarmoebsa da organizaciebs Soris davebis<br />
gadawyvetis mizniT specialuri organos Seqmnisa. am mizniT 1922 wels Seiqmna<br />
saarbitraJo komisiebi. 1931 wels, mmarTvelobis organoebis sistemaSi Seiqmna saxelmwifo<br />
arbitraJi dawesebulebaTa, sawarmoTa da sabWoTa sameurneo organizaciaTa Soris<br />
qonebrivi davebis gadasawyvetad. Camoyalibda ori saxis arbitraJi _ saxelmwifo da<br />
sauwyebo. saxelmwifo arbitraJSi wydeboda davebi sxvadasxva uwyebaTa daqvemdebarebis<br />
sawarmoTa da organizaciaTa Soris, xolo sauwyeboSi ki, erT uwyebas daqvemdebarebul<br />
organizaciebs Soris (saministros, komitetis da sxva daqvemdebarebis). 52<br />
arbitraJebis saqmianobam gansakuTrebuli mniSvneloba SeiZina 1965 wlis sameurneo<br />
reformis Semdeg, rodesac daiwyo saxalxo meurneobis gadayvana dagegmvisa da ekonomikuri<br />
stimulirebis axal sistemaze. 53<br />
saxelmwifo arbitraJis saboloo etapi dakavSirebulia 1977 wels, ssrk konstituciis<br />
miRebisTan, sadac arbitraJi cnobil iqna sakonstitucio organod. saxelmwifo<br />
arbitraJis muSaobis organizacia da wesi pirvelad ganisazRvra 1979 wlis 30 noembers<br />
miRebuli ssrk-is kanoniT `ssrk saxelmwifo arbitraJis Sesaxeb.~ 54 am kanonis miRebamde<br />
saqarTvelos saxelmwifo arbitraJis saqmianoba regulirdeboda 1974 wlis 14 maisis<br />
specialuri debulebiT. 55 ssrk ministrTa sabWos 1980 wlis 5 ivnisis dadgenilebiT damtkicda<br />
saxelmwifo arbitraJis mier sameurneo davebis ganxilvis wesebi. 56<br />
profesori rene davidi sabWoTa arbitraJis Sesaxeb werda, rom `davis dasaxelebuli<br />
kategoria imitomac ar SeiZleba sasamarTloebs gadaeces, rom sasamarTloebis dakompleqtebis<br />
wesi ver uzrunvelyofs amgvari davis sakmaod kvalificiur gadawyvetas.<br />
roca moqalaqeTa yoveldRiuri cxovrebis interesebsa da garemoebebzea saubari, ar-<br />
CeviT mosamarTles, zogadi kompetenciiT, SeuZlia dava gadawyvitos da kanoni gamoiyenos.<br />
saxelmwifo da sameurneo sawarmoebs Soris warmoSobil davas ki, sruliad sxva<br />
xasiaTi aqvs, maTi gadawyveta organizaciul-teqnikur normebs ufro ukavSirdeba, vidre<br />
samarTlisa da moralis gagebas. 57<br />
rac Seexeba ssrk-is saxelmwifo arbitraJis organoebs, is Sedgeboda ssrk ministrTa<br />
sabWosTan arsebuli saxelmwifo arbitraJisagan, aseve, mokavSire da avtonomiuri respublikebisa<br />
da ministrTa sabWoebTan, mSromelTa deputatebis samxareo, saolqo da saqalaqo<br />
(moskovi, leningradi) sabWoebis aRmaskomebTan arsebuli saxelmwifo arbitra-<br />
Jebisagan (saqarTvelos ssr-Si Semaval avtonomiur respublikebSi da samxreT oseTis<br />
avtonomiur olqSi arbitraJi ar arsebobda). saxelmwifo arbitraJis organoebs saTaveSi<br />
edgnen mTavari arbitrebi da maTi moadgileebi. arbitraJSi saqme aRiZvreboda dainteresebuli<br />
mxaris mier an arbitraJis mier. davas ganixilavdnen saxelmwifo arbitri da<br />
mxareTa warmomadgenlebi. arbitraJis gadawyvetileba dauyovnebliv Sedioda ZalaSi.<br />
gadawyvetilebis Sesasruleblad arbitraJi gamoscems brZanebas. arbitraJi saministros<br />
(uwyebis) organo iyo da iqmneboda mis aparatSi da muSaobda misi xelmZRvanelobiT. 58<br />
64
progresulad unda iqnes miCneuli, rom rogorc sakavSiro, ise saqarTvelos ss respublikis<br />
kanonmdebloba aseve, iTvaliswinebda samoqalaqo davebis samediatoro sasamarTloebis<br />
mier gadawyvetis SesaZleblobas. saqarTvelos ssr samoqalaqo saproceso<br />
kodeqsi Seicavda danarTs #3 saxelwodebiT, `debuleba samediatoro sasamarTloebis<br />
Sesaxeb~. am debulebis 1 muxlis Sesabamisad, `moqalaqeebs SeuZliaT maT Soris warmo-<br />
Sobili yoveli dava gadasces gansaxilvelad samediatoro sasamarTlos, garda davisa,<br />
romelic gamomdinareobs SromiTi da ojaxuri urTierTobidan.~ debulebis me-7 muxlis<br />
Sesabamisad, `saqmis ganxilva samediatoro sasamarTloSi usasyidlod warmoebs~. debulebis<br />
me-2 muxliT, sasamarTlo iqmneboda mxareTa SeTanxmebiT erTi an ramdenime mosamarTlisagan,<br />
romelTac irCevdnen mxareebi. samediatoro sasamarTlos gadawyvetileba<br />
Tanaxmad, saproceso kodeqsis 352-e muxlis me-10 punqtisa eqvemdebareboda iZulebiT<br />
aRsrulebas. zemoaRniSnuli debulebis me-17 muxliT iZulebiTi aRsruleba SesaZlebeli<br />
iyo saxalxo sasamarTlos mier gacemuli saaRsrulebo furcliT. garda droebiT<br />
konkretuli saqmeTa gadawyvetisaTvis Seqmnili samediatoro sasamarTloebisa, moqmedebda<br />
mudmivmoqmedi samediatoro sasamarTloebi. 59<br />
sabWoTa saqarTveloSi aseve, arsebobda arCeviTi sazogadoebrivi organo amxanaguri<br />
sasamarTlo, romelic iqmneboda sawarmoebSi, dawesebulebebSi, organizaciebSi, umaRles<br />
da saSualo spec. saswavleblebSi, kolmeurneobebSi, dabebsa da soflebSi, saxlmmarTvelobebsa<br />
da quCis komitetebTan. sasamarTlos wevrebs weliwadSi erTxel Ria<br />
kenWisyriT irCevda mSromelTa koleqtivis saerTo kreba. amxanaguri sasamarTloebi<br />
ganixilavdnen Sromis disciplinis darRvevis da administraciuli gadacdomebis SemTxvevebs,<br />
roca saqme gadacemuli iyo saTanado organoebis mier, aseve, zogierTi samoqalaqo<br />
samarTlebrivi saqme (sacxovrebel da arasacxovrebel SenobaTa dazianeba, moqalaqeTa<br />
dava damxmare saTavsoebiT sargeblobis Taobaze da sxva). saqmeebi ganixileboda<br />
Ria sxdomaze da gadawyvetileba cxaddeboda sajarod. samarTaldamrRvevze SeiZleboda<br />
gamoyenebuli yofiliyo gafrTxileba, sazogadoebrivi gakicxva, jarima, sayveduri<br />
da sxva. gamotanili gadawyvetileba saboloo iyo, magram Tu igi ewinaaRmdegeboda<br />
saqmis garemoebebs an moqmed kanonmdeblobas, profkavSiris Sesabamisi komitetis an adgilobrivi<br />
sabWos aRmaskomis winadadebiT amxanaguri sasamarTlo saqmes xelaxla arCevda. 60<br />
rac Seexeba saaRsrulebo warmoebas, is daregulirebuli gaxldaT 1964 wlis redaqciis<br />
saqarTvelos ssr samoqalaqo samarTlis saproceso kodeqsis V kariT. amave kodeqsis<br />
362-e muxliT, `sasamarTloebisa da sxva organoebis dadgenilebaTa aRsrulebas<br />
awarmoebdnen sasamarTlo aRmasruleblebi, romlebic raionul (saqalaqo) saxalxo sasamarTloebTan<br />
funqcionirebdnen.~ 363-e muxliT, kvlav, `gadawyvetilebaTa droulad<br />
da sworad aRsrulebaze kontrols axorcielebs mosamarTle.~ SemdgomSi sasamarTlo<br />
aRmasruleblebi aRmoCndnen ormag daqvemdebarebaSi, kerZod, maT niSnavda da aTavisuflebda<br />
iusticiis ministri, Tumca, isini sasamarTloebTan iyvnen da maT xelmZRvanelobas<br />
sasamarTlos Tavmjdomare axorcielebda. aseTma Taviseburma ormagma daqvemdebarebam<br />
realurad gamoiwvia sasamarTlo aRmasruleblebis moqmedebaTa ukontroloba.<br />
61 garda aRniSnulisa, sasamarTlo aRmasruleblis moqmedebis kanonierebaze kontrols<br />
axorcielebda prokuratura. 62<br />
65
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
unda aRiniSnos, rom 1964 wlis redaqciis saqarTvelos ssr-is axali samoqalaqo samarTlis<br />
saproceso kodeqsiT arsebiTi cvlilebebi saaRsrulebo warmoebaSi ar ganxorcielebula.<br />
garda zemoaRniSnulisa, saaRsrulebo warmoeba regulirdeboda 1985<br />
wlis 15 noembers ssrk-is ministrTa sabWos brZanebiT damtkicebuli instruqciiT `saaRsrulebo<br />
warmoebaTa Sesaxeb.~ 63<br />
daskvna<br />
saqarTvelSi, sabWoTa aneqsiis Semdeg, Camoyalibda aRmasrulebel xelisuflebaze<br />
da mis politikur nebaze mniSvnelovnad damokidebuli sasamarTlo sistema. sabWoTa<br />
kanonmdebloba ar scnobda saxelmwifo xelisuflebis danawilebas ramdenime Stod.<br />
zemoaRniSnulidan gamomdinare, sasamarTlo organo sabWoTa periodSi saerTod ar<br />
ganixileboda, rogorc `xelisufleba~. sasamarTloze prokuraturis zedamxedveli<br />
funqcia mniSvnelovnad zRudavda mis damoukideblobas da Sesabamisad, gamoricxavda<br />
samarTliani sasamarTlos arsebobas. samoqalaqo saqmis ganxilvisas, sasamarTlos<br />
inkviciziuri xasiaTi, prokuroris monawileoba da misi SeuzRudavi roli ugulebelyofda<br />
iseT saproceso principebs, rogoricaa dispoziciurobis, SejibrebiTobis<br />
da sxva principi, rac procesis monawile mxareebis uflebaTa arsebiTad SelaxvaSi<br />
vlindeboda.<br />
marTalia, kanoniT aRiarebuli iyo mosamarTleTa damoukidebloba da mosamarTled<br />
gamweseba xdeboda arCevnebis gziT, magram, aRniSnuli realurad ver uzrunvelyofda<br />
maT damoukideblobas, vinaidan arCevnebi atarebda formalur xasiaTs da amasTan,<br />
aucilebeli iyo k<strong>and</strong>idatisaTvis komunisturi partiis wevroba, rac TavisTavad gamoricxavda<br />
mosamarTlis obieqturobas da damoukideblobas, vinaidan partiuli interesi<br />
yvela sxva interesze maRla idga. aseve, sabWoTa sasamarTlos erT-erTi uaryofiTi<br />
momenti iyo mosamarTleTa da msajulTa arakvalificiuroba.<br />
garda zemoaRniSnulisa, aseve, uaryofiTad unda Sefasdes sabWoTa sasamarTlo sistemaSi<br />
apelaciis uqonloba.<br />
rac Seexeba saaRsrulebo warmoebas, unda iTqvas, rom igi mTeli sabWoTa periodis<br />
ganmavlobaSi, rogorc saqarTveloSi, ise mTels sabWoTa kavSirSi naklebad efeqturi<br />
iyo.<br />
miuxedavad yovelive zemoaRniSnulisa, sabWoTa periodis samoqalaqo samarTalwarmoeba<br />
da aRsruleba ar SeiZleba Sefasdes mxolod uaryofiTad, vinaidan aRniSnuli<br />
periodis ganmavlobaSi, sxva rom araferi, dagrovda mdidari sasamarTlo praqtika.<br />
aseve, pozitiurad unda miviCnioT davebis gadawyvetis sasamarTlos alternatiuli<br />
saSualebebis _ arbitraJis, samediatoro da amxanaguri sasamarTloebis arseboba. Tumca,<br />
msgavsad sasamarTlo xelisuflebisa, aRniSnuli sistemebic gaxldnen politizebuli,<br />
vinaidan saqmis politikuri da saproceso mniSvneloba erTimeorisagan ganuyoflad<br />
iyo miCneuli. 64<br />
66
migvaCnia, rom Tanamedrove periodSi mimdinare samoqalaqo samarTalwarmoebis reformis<br />
warmatebisaTvis ualternativo gzaa aramarto sasamarTlo sistemis da saproceso<br />
kanonmdeblobis srulyofa, aramed iseTi sakanonmdeblo bazis Seqmna, romlis<br />
pirobebSic erT-erTi mniSvnelovani adgili samoqalaqo samarTalwarmoebis sistemaSi<br />
miCenili eqneba davaTa gadawyvetis saSualebebs sasamarTlos alternatiuli gzebiT.<br />
gamoyenebuli literatura<br />
1. Ghttp://ka.wikipedia.org/wiki/ saqarTvelos sabWoTa socialisturi<br />
respublika;<br />
2. sergi jafariZe, samoqalaqo procesi, iusticiis saxalxo komisariatis<br />
gamomcemloba, tfilisi, 1926, gv. 10;<br />
3. iqve, gv. 16;<br />
4. iqve, gv. 17;<br />
5. iqve, gv. 16;<br />
6. iqve, gv. 32;<br />
7. iqve, gv. 32;<br />
8. iqve, gv. 32;<br />
9. iqve, gv. 14;<br />
10. iqve, gv. 23;<br />
11. iqve, gv. 24;<br />
12. Ïðîô. Ãóðâè÷, Îñíîâû Ñîâåòñêîé êîíñòèòóöèè, èçä. 4-îå, ñò. 78-79;<br />
13. sergi jafariZe, samoqalaqo procesi, iusticiis saxalxo komisariatis<br />
gamomcemloba, tfilisi, 1926, gv. 66, 67;<br />
14. iqve, gv. 67, 68;<br />
15. iqve, gv. 68;<br />
16. iqve, gv. 142;<br />
17. iqve, gv. 143;<br />
18. iqve, gv. 144;<br />
19. iqve, gv. 144;<br />
20. iqve, gv. 145;<br />
21. iqve, gv. 145, 146;<br />
22. iqve, gv. 152;<br />
23. iqve, gv. 140;<br />
24. Ä. ß. Ìàëåèøèí, èñïîëíèòåüíîå ïðîèçâîäñòâî (ôóíêöèè ñóäà), 2-å<br />
èçäàíèå, ïåðåðàáîòàíîå è äîïîëíåíîå, îàî Èçäàòåëüñêèé äîì “Ãîðîäåö”,<br />
Ìîñêâà, 2005, ñ. 39;<br />
67
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
25. iqve, gv. 141;<br />
26. saqarTvelos ssr samoqalaqo samarTlis saproceso kodeqsi, gamomcemloba<br />
`saxelgami~, 1956;<br />
27. s. abramovi, samoqalaqo samarTlis procesi, wigni 5, saqarTvelos ssr<br />
saxelmwifo gamomcemloba, 1952, gv. 58;<br />
28. iqve, gv. 67;<br />
29. Âûñøèé ñóäåáíèé îðãàí ÑÑÑÐ, “Þðèäè÷åñêàÿ ëèòåðàòóðà”, Ìîñêâà,<br />
1984, ñ. 14;<br />
30. s. abramovi, samoqalaqo samarTlis procesi, wigni 5, saqarTvelos<br />
ssr saxelmwifo gamomcemloba, 1952, gv. 57, 58;<br />
31. iqve, gv. 63;<br />
32. Âûñøèé ñóäåáíèé îðãàí ÑÑÑÐ, “Þðèäè÷åñêàÿ ëèòåðàòóðà”, Ìîñêâà,<br />
1984, ñ. 12;<br />
33. iqve, gv. 15;<br />
34. b. a. liskoveci da g. v. Cugunovi, sasamarTlo gadawyvetilebaTa aRsruleba,<br />
saxalxo mosamarTlis biblioTeka, wigi 9, `saxelgami~, 1954,<br />
gv. 8, 9;<br />
35. iqve, gv. 39;<br />
36. iqve, gv. 14;<br />
37. iqve, gv. 44;<br />
38. s. abramovi, samoqalaqo samarTlis procesi, wigni 5, saqarTvelos<br />
ssr saxelmwifo gamomcemloba, 1952, gv. 213;<br />
39. iqve, gv. 214;<br />
40. b.a. liskoveci da g. v. Cugunovi, sasamarTlo gadawyvetilebaTa aRsruleba,<br />
saxalxo mosamarTlis biblioTeka, wigni 9, `saxelgami~, 1954,<br />
gv. 187;<br />
41. s. abramovi, samoqalaqo samarTlis procesi, wigni 5, saqarTvelos ssr<br />
saxelmwifo gamomcemloba, 1952, gv. 217;<br />
42. b.a. liskoveci da g. v. Cugunovi, sasamarTlo gadawyvetilebaTa aRsruleba,<br />
saxalxo mosamarTlis biblioTeka, wigni 9, `saxelgami~, 1954,<br />
gv. 170;<br />
43. s. abramovi, samoqalaqo samarTlis procesi, saxelmwifo gamomcemloba,<br />
1952, gv. 218;<br />
44. `saqarTvelos ssr umaRlesi sabWos uwyebebi~, 1964, #36, mux. 662;<br />
45. Àâòîðñêèé êîëëåêòèâ, Ñîâåòñêèé ãðàæäàíñêèé ïðîöåññ, èçä.-âî “Þðèäè-<br />
÷åñêàÿ ëèòåðàòóðà”, Ìîñêâà, 1985, ñ. 42;<br />
46. rene daviTi, Tanamdroveobis ZiriTadi samarTlebrivi sistemebi, gamomcemloba<br />
ganaTleba, Tbilisi, 1993, gv. 187;<br />
47. iqve, gv. 189;<br />
48. Âàøèíñêèé Å. Â., æóðíàë, “Àðáèòðàæíûé è ãðàæäàíñêèé ïðîöåññ”,<br />
èçäàòåëêàÿ ãðóïïà “Þðèñò”, 2003, ¹2, ñ. 12;<br />
49. À. Ñ. Áåçíàñþê, Õ.Ó. Ðóñòàìîâ, ”Ñóäåáíàÿ âëàñòü”, Ó÷åáíèê, èçä-âî<br />
þíèòè-äàíà, Ìîñêâà, 2002, ñ. 25;<br />
50. òàìæå. Ñ. 28;<br />
51. Âàøèíñêèé Å. Â., æóðíàë “Àðáèòðàæíûé è ãðàæäàíñêèé ïðîöåññ”,<br />
èçäàòåëüêàÿ ãðóïïà “Þðèñò”, 2003, ¹2, ñ.12;<br />
68
52. Ä.Õ. Ñàèäóìîâ, Íàó÷íî-ïðàêòè÷åñêèé æóðíàë “Ñîâðåìåííîå ïðàâî”,<br />
èçä-âî íîâûé èíäåêñ, 2010, ¹10, c. 98;<br />
53. qarTuli sabWoTa enciklopedia tomi I, specialuri samecniero<br />
redaqcia, Tbilisi 1975 w. gv. 547;<br />
54. Ä.Õ. ñàèäóìîâ, Íàó÷íî-ïðàòè÷åñêèé æóðíàë “Ñîâðåìåííîå ïðàâî”,<br />
èçä-âî íîâèé èíäåêñ, 2010, ¹10, c. 98;<br />
55. qarTuli sabWoTa enciklopedia tomi I, specialuri samecniero<br />
redaqcia, Tbilisi 1975 w. gv. 547;<br />
56. Àâòîðñêèé êîëëåêòèâ, Ñîâåòñêèé ãðàæäàíñêèé ïðîöåññ, èçä.-âî “Þðèäè÷åñêàÿ<br />
ëèòåðàòóðà”, Ìîñêâà, 1985, ñ. 438, 439;<br />
57. rene daviTi, Tanamdroveobis ZiriTadi samarTlebrivi sistemebi,<br />
gamomcemloba ganaTleba, Tbilisi 1993 w. gv. 181;<br />
58. qarTuli sabWoTa enciklopedia tomi I, specialuri samecniero<br />
redaqcia, Tbilisi 1975 w. gv. 547;<br />
59. Àâòîðñêèé êîëëåêòèâ, Ñîâåòñêèé ãðàæäàíñêèé ïðîöåññ, èçä.-âî “Þðèäè÷åñêàÿ<br />
ëèòåðàòóðà”, Ìîñêâà, 1985, ñ. 489, 490;<br />
60. qarTuli sabWoTa enciklopedia tomi I, specialuri samecniero<br />
redaqcia, Tbilisi 1975 w. gv. 417;<br />
61. Ä. ß. Ìàëåèøèí, Èñïîëíèòåëüíîå ïðîèçâîäñòâî (ôóíêöèè ñóäà), 2-å<br />
èçäàíèå, ïåðåðàáîòàííîå è äîïîëíåíîå, ÎÀÎ Èçäàòåëüêèé äîì “Ãîðîäåö”,<br />
Ìîñêâà, 2005, ñ. 40,41;<br />
62. Â.À. Ãóðååâ, Â.Â. Ãóùèí, Èñïîëíèòåëüíîå ïðîèçâîäñòâî, èçä.-âî “Åêñìî”,<br />
Ìîñêâà, 2009, ñ. 42;<br />
63. iqve, gv. 43;<br />
64. s. abramovi, samoqalaqo samarTlis procesi, wigni 5, saqarTvelos ssr<br />
saxelmwifo gamomcemloba, 1952, gv. 56.<br />
69
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
ISSUES OF CIVIL<br />
PROCEEDINGS AND<br />
EXECUTION IN<br />
THE SOVIET GEORGIA<br />
ZURAB CHKONIA<br />
Doctoral C<strong>and</strong>idate, Technical University of Georgia<br />
After the Soviet annexation of Georgia, the Judicial system of the state<br />
became significantly dependant upon the executive authorities <strong>and</strong> their political<br />
wills. The Soviet legislation did not recognize the separation of state<br />
authorities into several branches. Therefore, during the Soviet era, the judicial<br />
body was not considered as an “authority” at all. The supervisory function<br />
of the prosecutor’s office over the judiciary, limited its independence<br />
<strong>and</strong> accordingly possibility of having fair trial was completely excluded. While<br />
considering the civil cases, the inquisitive nature of the court, prosecutor’s<br />
participation <strong>and</strong> his/her unrestricted role would disregard proceeding principles<br />
of disposition, adversity <strong>and</strong> others, that were reflected in substantial<br />
violation of the rights of the Parties.<br />
The law officially recognized the independence of judges <strong>and</strong> they were<br />
elected on the bases of elections, but in reality, it still failed to guarantee their<br />
independence. The elections were just a formality <strong>and</strong> at the same time, the<br />
potential c<strong>and</strong>idates were required to be the members of the Communist<br />
party, which automatically excluded the possibility of having objective <strong>and</strong><br />
independent judge, since the Party interest was the priority. Lack of qualified<br />
judges was one more negative side of the Soviet Judiciary.<br />
Besides the above mentioned, the negative side of the soviet system was<br />
the lack of possibility for the appeal.<br />
As for the execution proceedings, we should say that during the entire<br />
period of soviet time, in Georgia, as well as in entire Soviet Union, it was less<br />
effective.<br />
70
Besides all above mentioned, the civil case proceedings during the soviet time <strong>and</strong> the execution may not be<br />
evaluated only as negative. Along with other things, during this period, we have collected a very reach court<br />
practice. Also, a very positive thing was possibility of alternative dispute resolution through arbitrage, mediation<br />
<strong>and</strong> friendship courts. Although, similar to the judiciary, the above-mentioned systems were also extremely politicized.<br />
As the procedural <strong>and</strong> political meaning of the case were not differentiated.<br />
We believe that in modern times, in order to ensure the success of the civil case proceedings, the only successful<br />
way is not just reformation of the judiciary <strong>and</strong> procedural legislations, but also introducing the legislation that<br />
will allow <strong>and</strong> even prioritize the alternative dispute resolutions in civil case proceedings.<br />
71
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
vindikaciuri sarCeli,<br />
rogorc sanivTo<br />
uflebis dacvis<br />
samarTlebrivi saSualeba<br />
Ibi jus, ibi remedium _ sadac uflebaa, iqvea misi dacvis saSualebac<br />
laura miqava<br />
zugdidis raionuli sasamarTlos mosamarTle,<br />
ivane javaxiSvilis saxelobis Tbilisis saxelmwifo<br />
universitetis iuridiuli fakultetis doqtoranti<br />
sakuTrebis uflebis dacva samarTlis arsebobisa da samarTlebrivi<br />
sistemis funqcionirebis erT-erTi umniSvnelovanesi<br />
qvakuTxedia. sakuTrebis ufleba adamianis<br />
fundamentur uflebaTa ricxvs ganekuTvneba, romlis gareSec<br />
SeuZlebelia demokratiuli saxelmwifos arseboba.<br />
saqarTvelos sakonstituco sasamarTlos erT-erT gadawyvetilebaSi<br />
vkiTxulobT: `sakuTreba aris instituti, romelic<br />
saxelmwifos ekonomikur safuZvels warmoadgens.<br />
sakuTrebis uflebis dacva ucxoa totalitaruli saxelmwifosaTvis,<br />
xolo demokratiuli, samarTlebrivi da socialuri<br />
saxelmwifosaTvis sasicocxlod aucilebelia<br />
erTi mxriv, sakuTrebis, rogorc institutis konstituciursamarTlebrivi<br />
garantireba, xolo meore mxriv _ mesakuTrisaTvis,<br />
rogorc subieqtisaTvis uflebis samarTlebrivi<br />
dacvis sakmarisi saSualebebis miniWeba, misi xel-<br />
Sewyobisa da uzrunvelyofis garantiebis Seqmna. sakuTrebis<br />
uflebis ignorireba gamoricxavs Tavisufali sabazro<br />
ekonomikis ganviTarebas mTlianad sazogadoebisa da mis<br />
calkeul wevrTa Rirseuli cxovrebis uzrunvelyofas da<br />
politikur, ekonomikur Tu socialur stabilurobas. de-<br />
72
mokratiuli, samarTlebrivi da socialuri saxelmwifos ekonomikuri siZliere swored<br />
sakuTrebis uflebis pativiscemasa da dacvas eyrdnoba.~ 1<br />
sakuTrebis ufleba warmoSobilia adamianis bunebidan, vinaidan igi individualuri<br />
survilebis ganviTarebis saSualebaa. sakuTreba fundamentur rols asrulebs ekonomikaSi<br />
imdenad, ramdenadac uzrunvelyofs qonebis mimoqcevas, mis moxmarebasa da eqspluatacias,<br />
simdidris wyaros. sakuTreba aris konkretuli gamoyeneba Tavisuflebisa<br />
romelic icavs adamianebis Tanasworobas sakuTrebaze Tavisuflad xelmisawvdomobis<br />
meSveobiT da aseve, icavs maT Rirsebas, qonebis gamoyenebisas pasuxismgeblobis gziT.<br />
sakuTreba sazogadoebrivi urTierTobebisa da ekonomikuri saqmianobis safuZvelia,<br />
misi dacva Tanabar SesaZleblobas iZleva, arapirdapir uzrunvelvyoT mTeli rigi fundamenturi<br />
uflebebis dacva (mrewvelobis Tavisufleba, socialuri da ekonomikuri<br />
urTierTobebis Tavisufleba, Tanasworoba, Rirseba, samarTali). 2<br />
bunebrivia, demokratiuli saxelmwifos arseboba praqtikulad, SeuZlebelia sakuTrebis<br />
uflebis dasacavad myari samarTlebrivi garantiebis Seqmnisa da maTi realurad<br />
uzrunvelyofis gareSe.<br />
rogorc zemoT aRiniSna, sakuTrebis ufleba waruvali da uzenaesi adamianuri Rirebulebaa,<br />
demokratiuli sazogadoebisa da samarTlebrivi saxelmwifos qvakuTxedia.<br />
Tumca, sakuTrebis uflebis ganxorcielebam ar unda daarRvios sxvaTa uflebebi, sakuTrebiT<br />
sargebloba imavdroulad unda emsaxurebodes saerTo keTildReobas, vinaidan<br />
sakuTreba adamianis yofierebis arsebiTi safuZvelia. aseve aRiniSna isic, rom<br />
sakuTrebis ufleba adamianis ZiriTad uflebaTa jgufs ganekuTvneba, xolo `ZiriTadi<br />
uflebebis dacva SeuZlebelia, Tuki, ar arsebobs uflebaTa saerTo wesrigi. es wesrigi<br />
adamianis organizmiviTaa da rac ufro janmrTelia igi, miT ufro garantirebulia<br />
aRniSnuli uflebebis dacva. sakuTrebis uflebis garantiebs sakuTrebiTi wesrigi<br />
qmnis. samoqalaqo brunvis wesrigi safuZvelia samoqalaqo uflebebis realizaciisaTvis.<br />
nebismieri uflebis dacva samarTlebrivi wesrigis sivrceSi unda jdebodes~. 3 saqarTveloSi<br />
sakuTrebis arsebobis da dacvis fundamentur garantias qmnis saqarTvelos<br />
konstitucia, romlis 21-e muxlis pirveli punqtis Tanaxmad, `sakuTreba da memkvidreobis<br />
ufleba aRiarebuli da uzrunvelyofilia. dauSvebelia sakuTrebis, misi SeZenis,<br />
gasxvisebis an memkvidreobiT miRebis sayovelTao uflebis gauqmeba.~ sakuTrebis ufleba<br />
aRiarebulia adamianis uflebaTa da ZiriTad TavisuflebaTa dacvis evropuli<br />
konvenciis pirveli damatebiTi oqmiT, romlis pirveli muxlis Tanaxmad: `yovel fizikur<br />
da iuridiul pirs aqvs Tavisi sakuTrebiT Seuferxeblad sargeblobis ufleba...~<br />
2001 wlis 27 dekembers, saqarTvelos parlamentma 1950 wlis evropuli konvenciis pirveli<br />
damatebiTi oqmis ratificireba moaxdina, 4 riTac Tavisi iurisdiqciis farglebSi,<br />
sakuTar Tavze aiRo sakuTrebis uflebis dacvis uzrunvelyofis valdebuleba. swored<br />
saxelmwifos valdebuleba, uzrunvelyos sakuTrebis ufleba, moiTxovs Sesabamisi samarTlebrivi<br />
wesrigis, maT Soris, kerZosamarTlebrivi wesrigis Seqmnas. sakuTrebis<br />
uflebis sruli da efeqtiani dacvisaTvis aucilebelia adekvaturi, srulyofili da<br />
detalurad gawerili procedurebis arseboba, raTa mesakuTrem SeZlos qonebis kuTvnilebis<br />
marTlzomierebaze dava da am gziT uzrunvelyofil iqnes sakuTrebis insti-<br />
73
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
tutis xelSeuxebloba. yovelive es kanonmdebels avaldebulebs, Seqmnas materialur<br />
da procesualur normaTa iseTi sistema, romelic am institutis arsebobas eWvqveS ar<br />
daayenebs.<br />
samarTlebriv saxelmwifoSi yvelaze mniSvnelovania samarTlebrivi garantiebi sakuTrebis<br />
uflebebis dacvis sferoSi. Tavis mxriv, sakuTrebis uflebebis dacvis garantiebi<br />
gamoxatulebas poulobs kanonis calkeul normebSi, romlebic akontroleben<br />
sakuTrebasTan dakavSirebul uflebebs, adgenen misi ganxorcielebis wesebsa da dacvis<br />
saSualebebs. es normebi unda icavdes TiToeuli piris sakuTrebis uflebas, rac aseve,<br />
moicavs mesakuTris samarTlebriv SesaZleblobas, nebismieri sxva piris mxridan mis<br />
sakuTrebaSi ukanono Carevis SemTxvevaSi, sakuTrebis uflebis dasacavad sarCeliT<br />
warsdges sasamarTloSi. sainteresoa, evro sasamarTlos ganmarteba, sadac saubaria,<br />
rom `nebismieri RonisZieba, romelic ereva sakuTrebiT daubrkoleblad sargeblobis<br />
uflebis gamoyenebaSi, samarTlian wonasworobas unda amyarebdes sazogadoebis zogadi<br />
interesis moTxovnilebebsa da individis ZiriTadi uflebebis dacvis moTxovnebs<br />
Soris.~ 5 aqve unda aRiniSnos, rom demokratiul sazogadoebaSi sakuTrebis uflebis<br />
garanti kanonis uzenaesobaa, xolo kanonis uzenaesobis umaRlesi damcveli _ sasamar-<br />
Tlo. davis SemTxvevaSi, mxolod sasamarTlos gziT sakuTrebis dacvas SeuZlia uzrunvelyos<br />
am fundamenturi uflebis realizacia.<br />
sasamarTlos gziT sakuTrebis uflebis dacvis samoqalaqosamarTlebriv saSualebebs<br />
Soris erT-erT umniSvnelovanes da uZveles samarTlebriv meqanizms vindikaciuri<br />
sarCeli warmoadgens, romlis ZaliTac mesakuTre uflebamosilia sxvisi ukanono mflobelobidan<br />
gamoiTxovos nivTi (moaxdinos nivTis vindicireba). vindikaciuri sarCeli,<br />
rogorc sakuTrebis uflebis dacvis sanivTosamarTlebrivi saSualeba, uzrunvelyofs<br />
kanonis ZaliT sakuTrebis uflebis dacvas. vindikaciur sarCels mravali qveynis samar-<br />
Tali icnobs, Tavdapirvelad ki, igi Zveli romis civilur samarTalSi warmoiSva (rei<br />
vindicatio da actio negatoria). gaiusis 6 azriT _ sanivToa sarCeli (actio in rem), roca vacxadebT<br />
pretenzias sxeulebrivi nivTis kuTvnilebaze. nivTze sakuTrebis uflebis warmoSobisaTvis<br />
romis samarTlis mixedviT saWiro iyo nivTis gadacema _ "tradicio". adamianebs<br />
Soris nivTebis Taobaze warmoqmnili urTierTobebi sanivTo samarTliT wesrigdeboda,<br />
romliTac calkeul pirTa an pirTa jgufebisaTvis nivTebis kuTvnilebis forma da maTi<br />
sruli gankargvis dadgena xdeboda. Zveli romauli samarTlis mixedviT nivTze sakuTrebis<br />
uflebis (dominium) 7 safuZvelze, nivTis mimarT nivTis mesakuTres absoluturi<br />
samarTlebrivi pozicia hqonda. nivTze sakuTrebis uflebis Taobaze gamarTul sasamar-<br />
Tlo procesze (in rem) mesakuTres, nebismier mesame pirze, maT Soris, imave nivTze raime<br />
sxva uflebis mqoneze, gacilebiT myari samarTlebrivi mdgomareoba hqonda. amitom<br />
sakuTrebis uflebiT yovelgvari samarTlebrivi SezRudvis gareSe, nivTze piris abstraqtuli<br />
kuTvnileba (proprietas) sruli moculobiT igulisxmeboda. maSasadame, mxolod<br />
mesakuTres SeeZlo eTqva, rom nivTi mxolod mas ekuTvnoda (meum esse aio).<br />
romauli samarTlis mixedviT, `vindikaciur sarCelze ufleba mesakuTres eniWeboda<br />
im SemTxvevaSi, rodesac vinme TavisTan akavebda mesakuTris kuTvnil nivTs da ar ubrunebda<br />
mas. amdenad, pirs sakuTrebis uflebis srulad darRvevisas rei vindicatio<br />
74
eniWeboda. 8 `vindikaciuri sarCelis meSveobiT mflobel aramesakuTres edaveboda<br />
mesakuTre aramflobeli. TiToeuli modave mxareTagani acxadebda magistratis winaSe<br />
sakuTari mesakuTruli uflebebis Sesaxeb da Tavisi naTqvamis dasadastureblad joxs<br />
_ `viniktas~ daadebda sadavo nivTs. aqedan warmoiSva saxelwodeba – vindikacuri<br />
procesi, sadac mosarCeles awva mtkicebis tvirTi _ `onus propadi~. es ki imas niSnavda,<br />
rom mosarCeles unda emtkicebina, rom sadavo nivTi mas ekuTvnoda sakuTrebis uflebiT,<br />
xolo mopasuxe ar iyo valdebuli raime emtkicebina misi uflebis Sesaxeb. `iTvleboda,<br />
rom mopasuxis sasargeblod metyvelebda TviT nivTis flobis faqti. im SemTxvevaSi,<br />
Tu mosarCele ver SeZlebda Tavisi kanonieri uflebis damtkicebas, rom nivTi<br />
mas ekuTvnoda sakuTrebis uflebiT, mas sarCelze uars etyodnen. romis samoqalaqo<br />
samarTals Camoyalibebuli hqonda wesi: sadac me vipovni Cems nivTs, iq vavendicireb _<br />
vibruneb (Ubi meam rem invenio, ibi eam vindicio). Rei indicatio-s meSveobiT xdeboda mesakuTris<br />
uflebis dacva, romelsac misi nebis sawinaaRmdegod CamoarTves nivTis flobis ufleba.<br />
civilur mesakuTres SeeZlo vindikaciuri sarCelis wardgena im SemTxvevaSi, Tu<br />
moxdeboda mis sakuTrebaSi arsebuli nivTis flobis xelyofa. mosarCele sasarCelo<br />
moTxovnas im mopasuxes uyenebda, romelic uSualod flobda sadavo nivTs.<br />
rogorc zemoT aRiniSna, davis SemTxvevaSi, mopasuxes ukeTesi mdgomareoba hqonda,<br />
vinaidan swored mosarCeles awva mtkicebis tvirTi, rom sadavo nivTze sakuTrebis ufleba<br />
mxolod mas ekuTvnoda, amitom xSirad vindikaciur process win uswrebda ganxilva,<br />
Tu ramdenad marTlzomierad flobda nivTs mopasuxe. romauli samarTlis mixedviT,<br />
nivTze mflobelobis aRdgena sami aspeqtis gaTvaliswinebiT unda momxdariyo: 1. nivTis<br />
nayofisa da damatebiTi nawilebis daangariSeba; 2. im xarjebis dacva, rolmlebic nivTis<br />
mflobelma nivTis mimarT gaswia; 3. nivTisaTvis miyenebuli zianis an zaralis Sedegebi.<br />
samive aspeqtis Sinaarsze gavlenas axdenda mosamarTlis gadawyvetileba imis Taobaze,<br />
iyo Tu ara nivTis faqtobrivi mflobeli-mopasuxe keTilsindisieri an arakeTilsindisieri<br />
(possessio icesta, possesssio inuista (vitiosa)) SemZeni.<br />
romis samarTlis mixedviT, nivTi mesakuTres ubrundeboda nayofisa da namatis CaTvliT.<br />
mflobelis mier nivTis mimarT gaweuli xarjebi sami kriteriumiT fasdeboda: 1.<br />
aucilebeli xarjebi, romelTa gaweva gardauvali iyo nivTis Senaxvis mizniT; 2. sasargeblo<br />
xarjebi, romlebmac xeli Seuwyves nivTis gadidebas an gaumjobesebas; 3. TviTneburi<br />
an fuWi xarjebi, romelTa mizani ar iyo sameurneo efeqtis miReba da Sesabamisad,<br />
ar SeiZleboda maTi xarjebis safasurSi CaTvla. klasikur samarTalSi, keTilsindisieri<br />
mflobelis mier gaweuli saWiro da sasargeblo xarjebis anazRaureba nivTis mesakuTres<br />
evaleboda, Tu aseTi xarjebis gaweva davis sagnis (litis colntestatio) dadgenamde<br />
moxdeboda. keTilsindisieri mflobeli mxolod im zianis gamo agebda pasuxs, romelic<br />
nivTs misi braleuli qmedebis Sedegad miadga, Tumca, mxolod davis sagnis (litis colntestatio)<br />
dadgenamde da araviTar SemTxvevaSi, mis Semdgom. arakeTilsindisieri mflobeli ki,<br />
pasuxismgebeli iyo nebismier viTarebaSi. `nivTi mesakuTres ubrundeboda mflobelis<br />
keTilsindisierebis miuxedavad, vinaidan romis samoqalaqo samarTali idga SeuzRudavi<br />
vindikaciis poziciaze.~ 9 qarTul feodalur samarTalSic sapatio adgili hqonda daTmobili<br />
vindikacias. amasTan dakavSirebiT vaxtang meeqvsis samarTlis wignma Semogvinaxa<br />
75
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
Zveli qarTuli wesi _ `kaci Tavis saqonels icnobs, Suas wyalSi CaeWidebiso~ (158-e<br />
muxli).~ 10<br />
romanul-germanuli samarTlebrivi sistemis qveynebSi sakuTrebis uflebis dasacavad<br />
aseve, gamoiyeneba vindikaciuri sarCeli _ sasarCelo moTxovnis gziT mesakuTris<br />
mier sxvisi ukanono mflobelobidan nivTis gamoTxovaze. imdenad, ramdenadac vindikaciur<br />
sarCels aqvs mizani daicvas mesakuTris interesi konkretuli obieqtis mimarT,<br />
romelic gamovida mesakuTris xelidan da ara raime kompensaciis micema nivTis dakargvis<br />
safasurad, is gankuTvnilia mesakuTris uflebis dasacavad individualurad gansazRvrul<br />
saqonelze an im sagnebze, romlebic SeiZleba iyvnen individualizebulni.<br />
es ar niSnavs, rom gansazRvrul situaciaSi vindikaciuri sarCelis wardgena ar SeiZleba<br />
damTavrdes mosarCelis mimarT saTanado anazRaurebis gadaxdiT. aseTi anazRaureba<br />
gaTvaliswinebulia germaniis samoqalaqo samarTalSi, kerZod, im SemTxvevaSi, rodesac<br />
sasamarTloSi saqmis aRZvris Semdeg, saqoneli daiRupa mflobeli-mopasuxis braliT<br />
(par. 989 gsk). 11<br />
romis samarTlis gavleniT, rei vindicatio-s iTvaliswinebs franguli samarTali.<br />
Tumca, aRniSnuli sarCelebi, safrangeTis samoqalaqo kodeqsis normaTa Sinaarsidan<br />
gamomdinare, eniWeboda, rogorc wesi, mxolod miwis nakveTis mesakuTres. 12 safrangeTSi<br />
wesebi vindikaciur sarCelze ar aris gaTvaliswinebuli samoqalaqo kodeqsiT, magram<br />
damuSavebulia doqtriniT da sasamarTlo praqtikiT. 13 aseTi SezRudva ar arsebobs<br />
germaniis samoqalaqo kodeqsSi, romelSic sakuTrebis uflebidan gamomdinare, moTxovnis<br />
uflebebi, maT Soris, nivTis ukanono mflobelobidan gamoTxovis Sesaxeb moTxovnebi<br />
SemuSavebulia mesame wignis meoTxe TavSi (par. 985-1007 gsk); italiis samoqalaqo<br />
kodeqsSi sakuTrebis uflebidan gamomdinare moTxovnis uflebebs daTmobili aqvs 948-<br />
949 muxlebi; kvebekis samoqalaqo kodeqsSi _ 929-e, 953-e muxlebi; hol<strong>and</strong>iis samoqalaqo<br />
kodeqsSi ki, 5:1 muxlis me-2 punqti.<br />
germaniis samoqalaqo kodeqsis mixedviT vindikaciuria sarCeli, rodesac qonebis<br />
aramflobeli mesakuTre sarCeliT iTxovs mflobeli aramesakuTris mier am qonebis<br />
dabrunebas (par. 985, 1004 gsk). germaniis samoqalaqo samarTalSi arsebobs prezumfcia,<br />
rom moZravi qonebis mflobeli iTvleba mis mesakuTred (par. 1006 gsk); safrangeTis<br />
samoqalaqo kodeqsis mixedviT (2279 fsk) `moZravi qonebis mflobeloba erTgvarovania<br />
masze uflebamosilebis~ (analogiurad aris mowesrigebuli es sakiTxi Sveicariis samoqalaqo<br />
kodeqsiT _ 930 Ssk). `mesakuTres, romelic axorcielebs vindikacias nivTze<br />
(saqonelze) SeuZlia mimarTos sxvadasxva xerxs, raTa gaaqarwylos miTiTebuli prezumfcia<br />
da mtkiceba imisa, rom mopasuxe aris am qonebis mflobeli. uwinares yovlisa, mesakuTres<br />
aqvs saSualeba amtkicos, rom mopasuxis mier ganxorcielebuli mflobeloba<br />
ar Seesabameba moTxovnebs, romlebsac iTvaliswinebs kanoni mflobelobis dacvaze, mopasuxem<br />
unda amtkicos kanonieri safuZvlis arseboba _ masze gacemuli sakuTrebis<br />
ufleba, miuxedavad imisa, rom es ewinaaRmdegeba prezumfcias _ dawesebuls mis sasargeblod<br />
da Tu is ver SeZlebs daamtkicos aRniSnulis arseboba, nivTi iqneba gamoTxovili,<br />
anu CamorTmeuli mosarCele-mesakuTris sasargeblod; mesakuTris interesebis<br />
dasacavad SeiZleba gamoyenebul iqnes sxva xerxic, kerZod, mas aqvs ufleba warmo-<br />
76
adginos mopasuxis mier mflobelobis ganxorcielebis arakeTilsindisieri xasiaTis<br />
mtkicebulebebi. am SemTxvevaSi zemoT naxsenebi prezumfcia ar aTavisuflebs mopasuxemflobels<br />
nivTze misi mflobelobis safuZvlebze miTiTebisagan, kerZod, man unda<br />
waradginos mtkicebuleba (aqti), ris safuZvelzec mas ergo es nivTi dabolos, mosarCele-mesakuTrem<br />
SeiZleba miuTiTos mtkicebulebaze, rom mopasuxem arakeTilsindisierad<br />
Caigdo xelSi nivTi. magaliTad: icoda, rom is iyo moparuli, dakarguli an<br />
sxvagvarad gasuli mesakuTris mflobelobidan, es debuleba, rogorc gamonaklisi saerTo<br />
prezumfciisagan (par. 1006) aRiarebulia agreTve, franguli sasamarTlo praqtikiT.<br />
vindikaciis pirobebSi mesakuTre valdebulia daamtkicos ara marto qurdobis<br />
faqti an nivTis dakargva (gaqroba) misi nebis gareSe, aramed nivTis SemZeni mopasuxemflobelis<br />
arakeTilsindisiereba. ganviTarebuli qveynebis samoqalaqo samarTali (par.<br />
932 gsk, 933 Ssk, 2-403 aSS, franguli sasamarTlo praqtika), romelic uzrunvlyofs<br />
keTilsindisieri SemZenis intersebis dacvas, iTvaliswinebs seriozul zRvars mesakuTris<br />
mier nivTis gamoTxovaze. saerTo principis Tanaxmad, nivTi SeiZleba iyos gamoTxovili<br />
mesakuTris mier mxolod arakeTilsindisieri mflobelisagan. 14 aseT mflobelad<br />
igulisxmeba pirovneba, romelic marTlsawinaaRmdegod daeufla nivTs, an icoda, rom<br />
iZens am nivTs arauflebamosili pirisagan (magaliTad, Semnaxvelisagan, romelic mar-<br />
TlsawinaaRmdegod daeufla aRniSnul nivTs _ par. 932 gsk). keTilsindisieri mflobelis<br />
uflebebi kanoniT daculia am nivTis aramflobeli mesakuTrisagan. keTilsindisierad<br />
iTvleba is mflobeli, romelic uxeSi daudevrobis gareSe moqmedebs, ar icis,<br />
rom nivTi (saqoneli) ar ekuTvnis mis gamsxvisebels (par. 932 gsk). gamonakliss warmoadgens<br />
mxolod SemTxveva, roca xdeba iseTi nivTis ukan dabruneba, romelic gamosulia<br />
mesakuTris mflobelobidan misi nebis gareSe. nivTis vindikaciis SemTxvevaSi, romelic<br />
SeZenil iqna sajaro bazrobaze (par. 932-935 gsk). 15 moZravi nivTi, keTilsindisierad<br />
SeZenili nebismieri pirisagan, maT Soris, mis gasxvisebaze arauflebamosilisaganac,<br />
ar SeiZleba gamoTxovil iqnes mesakuTris mier, is xdeba SemZenis sakuTreba. `piri, romelsac<br />
aqvs sakamaTo tituli, SeuZlia gadasces srulfasovani tituli keTilsindisier<br />
SemZens anazRaurebad sawyisebze~ (2-403 aSS). aseTi pozicia ganapirobebs saxelmwifos<br />
miswrafebas gaamartivos samoqalaqo brunva, gamoricxos SemZenis mier yvela SemTxvevaSi,<br />
Semowmeba gamsxviseblis uflebamosilebisa, rac xels uSlis samoqalaqo brunvis<br />
ganviTarebas. miwasTan dakavSirebuli saqmianoba eqvemdebareba specialur gaformebas,<br />
sadac ufro advilia gamsxviseblis uflebis dadgena. saerTo wesidan keTilsindisieri<br />
SemZenis dasacavad keTdeba gamonaklisi imasTan dakavSirebiT, Tu ra pirobebSi dakarga<br />
mesakuTrem qoneba, pirveli gamonaklisi aris nivTis dakargva mesakuTris nebis gareSe.<br />
safrangeTis samoqalaqo kodeqsis Tanaxmad, qurdobis an sxva gziT nivTis dakargvisas<br />
mesakuTres aqvs ufleba mosTxovos nivTi keTilsindisier mflobels sami wlis vadaSi<br />
dRidan dakargvisa an qurdobisa (2279 fsk), germaniis samoqalaqo kodeqsis mixedviT,<br />
mesakuTre uflebamosilia mosTxovos keTilsindisier SemZens praqtikulad, yvela<br />
saqonlis dabruneba, romelic misi nebis gareSea gasuli misi mflobelobidan. meore<br />
gamonaklisi exeba saqonlis vindikacias, romelic SeZenilia sajaro vaWrobis dros<br />
(auqcionze). germaniis samoqalaqo kodeqsis Tanaxmad, aseT SemTxvevaSi, ar aris daSve-<br />
77
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
buli nivTis gamoTxova mesakuTris mier (par. 935 gsk). franguli samarTliT vindikacia<br />
SeiZleba nivTis keTilsindisieri SemZenisagan, magram im pirobiT rom mas gadaecema<br />
fuladi anazRaureba, rac man gadaixada am nivTze (2280 fsk). amavdroulad mesakuTre<br />
uflebamosilia moiTxovos misi saqonlis ara marto dabruneba, aramed nivTis nayofi<br />
da Semosavalic. arakeTilsindisieri mflobeli valdebulia gadasces yvela nayofi da<br />
Semosavali, romelic miRebuli aqvs qonebis gamoyenebis dros, keTilsindisieri<br />
mflobeli ki, valdebulia gadasces is nayofi da Semosavali, romelic miRebulia im<br />
droidan, roca man gaigo arakanonier mflobelobaze an sarCelis wardgenis mere. Tu<br />
es saqoneli mas aqvs SeZenili anazRaurebis gareSe, maSin is valdebulia nayofi da Semosavali<br />
gadasces usafuZvlo gamdidrebis wesiT (par. 987-988, 990 gsk). garda valdebulebisa,<br />
daubrunos nayofi da Semosavali, mflobeli valdebulia aunazRauros mesakuTres<br />
dakarguli sargebeli (par. 987 gsk). Tanaxmad kvebekis samoqalaqo kodeqsisa,<br />
nayofsa da Semosavals ubrunebs mxolod keTilsindisieri mflobeli im droidan, roca<br />
misi mflobeloba gaxda arakeTilsindisieri. mflobels, visganac vindicirebulia (gamoTxovilia)<br />
nivTi, aqvs ufleba aunazRauron aucilebeli xarjebi mis Senaxvaze. rogorc<br />
keTilsindisier, ise arakeTilsindisier mflobels aqvs ufleba Sesabamisi anaz-<br />
Raurebis: safrangeTSi _ mTeli mflobelobis dros (1381 fsk), germaniaSi _ sasamarTloSi<br />
sarCelis aRZvramde (par. 994 gsk), Sveicariis samoqalaqo kodeqsiT, mxolod ke-<br />
Tilsindisier mflobels aqvs ufleba xarjebis anazRaurebaze da rogorc germanul<br />
samarTalSi _ aqvs ufleba iqonios nivTi im dromde, vidre meore mxare ar aanazRaurebs<br />
xarjebs (939-940 Ssk, par. 1000 gsk). mflobels aseve, aqvs ufleba moiTxovos xarjebis<br />
anazRaureba, romelic man gaswia saqonlis gaumjobesebaze im dromde, roca misTvis<br />
cnobili gaxda samarTlebrivi safuZvlis gareSe, mflobelobis Sesaxeb. safrangeTSi,<br />
SveicariaSi, germaniaSi aseT xarjebs uwodeben sasargeblo xarjebs (1381 fsk, 939 Ssk).<br />
Tanaxmad, germaniis samoqalaqo kodeqsisa, isini ganisazRvrebian, rogorc mflobelis<br />
xarjebi, ris gamoc gaizarda saqonlis Rirebuleba (par. 996 gsk). 16 aRniSnulidan gamomdinare,<br />
vindikaciuri sarCelis pirobebSi mesakuTrisa da nivTis mflobels Soris<br />
urTierTobebi moicavs Semdegi saxis urTierTmavaldebulebel moTxovnebs: ‘roca mesakuTres<br />
SeuZlia mosTxovos mflobels nivTis gadacema; roca mesakuTres aqvs ufleba<br />
mosTxovos zaralis anazRaureba nivTis gauaresebis an ganadgurebasTan dakavSirebiT;<br />
mesakuTres SeuZlia mosTxovos Semosavlebis dabruneba, miRebuli mflobelis mier<br />
nivTis gamoyenebis Sedegad; roca mesakuTre piriqiT, valdebulia aunazRauros mflobels<br />
xarjebi, romlebic dakavSirebulia nivTis SenaxvasTan (e. w. `saWiro xarjebi~). 17<br />
naTelia, rom vindikaciuri sarCelis arsi sakuTrebis absoluturi bunebidan momdinareobs.<br />
saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis 170-e muxlis Tanaxmad, mesakuTres SeuZlia<br />
kanonismieri an sxvagvari, kerZod, saxelSekrulebo SeboWvis farglebSi Tavisuflad<br />
flobdes da sargeblobdes qonebiT (nivTiT), ar dauSvas sxva pirTa mier am qonebiT<br />
sargebloba, gankargos igi. amave muxlis me-3 nawilis, agreTve ssk 158-e muxlis Sesabamisad,<br />
mesakuTres ufleba aqvs ar flobdes an ar sargeblobdes kuTvnili nivTiT.<br />
amdenad, mesakuTres aqvs sakuTari nivTis Tavisufali flobisa da sargeblobis ufleba,<br />
Tu ar arsebobs sargeblobis aucilebeli socialuri interesi. es ki, gulisxmobs<br />
78
mesakuTris Tavisuflebas, nebismier dros daeuflos kuTvnil nivTs an isargeblos am<br />
nivTiT, maT Soris, gamoiTxovos kuTvnili nivTi sxva piris ukanono mflobelobidan.<br />
ukanono mflobelobidan nivTis gamoTxovis ufleba mesakuTris prerogativaa da mas<br />
SeuZlia nivTis mflobels mosTxovos nivTis dabruneba sasamarTloSi sarCelis Setanis<br />
gziT. yovel konkretul SemTxvevaSi, vindikaciuri sarCelis aRZvris safuZveli vlindeba<br />
ukanono mflobelobaSi arsebuli qonebis gamoTxovaSi _ ukanono, anu samarTlebrivi<br />
safuZvlis gareSe, mesakuTris nebis sawinaaRmdegod arsebuli qonebis mopasuxis<br />
mflobelobidan gamoTxovaSi. maSasadame, gansaxilveli sarCeli miznad isaxavs<br />
arauflebamosil pirTagan nivTis gamoTxovas da mis gadacemas uflebamosili pirisaTvis.<br />
aRniSnul urTierTobas awesrigebs saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis 172-e muxlis<br />
pirveli nawili, kerZod, `mesakuTres SeuZlia mflobels mosTxovos nivTis ukan dabruneba,<br />
garda im SemTxevebisa, roca mflobels hqonda am nivTis flobis ufleba~. mflobelis<br />
mimarT mesakuTres wardgenili unda hqondes dasabuTebuli pretenzia, amisaTvis<br />
vindikaciuri sarCeli unda akmayofilebdes ssk 172-e muxlis pirveli nawilis Semadgenel<br />
sam elements:<br />
1. mosarCele unda iyos nivTis mesakuTre;<br />
2. mopasuxe unda iyos nivTis mflobeli;<br />
3. mopasuxes ar unda hqondes am nivTis flobis ufleba (normis aRwerilobiTi nawilis<br />
e.w. negatiuri, uaryofiTi Semadgeneli elementi).<br />
mxolod mas Semdeg, rodesac mosamarTle am samive winapirobis (normis aRwerilobiTi<br />
nawilis Semadgeneli elementebis) arsebobas daadgens, SeuZlia ganawesos samarTlebrivi<br />
Sedegi: mosarCelis sasargeblod mopasuxisaTvis ukanono mflobelobidan nivTis<br />
gamoTxovis dakisreba. 18<br />
rogorc zemoT aRiniSna, vindikaciuri sarCelis dakmayofilebis pirveli pirobaa,<br />
rom mosarCele unda iyos nivTis mesakuTre. saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis 172-e<br />
muxlis 1-li nawilis normiT dadgenili moTxovnis ufleba ekuTvnis, rogorc moZravi,<br />
ise uZravi nivTis mesakuTres. nivTis ukanono mflobelobidan gamoTxova aseve, SeuZlia<br />
erT-erT TanamesakuTresac, Tu adgili aqvs saerTo sakuTrebaSi arsebul nivTze ukanono<br />
mflobelobis ganxorcielebas. am SemTxvevaSi, TanamesakuTrem nivTi unda gamoiTxovos<br />
mxolod mTlianad, yvela TanamesakuTris sasargeblod da ara mxolod Tavisi<br />
wilis farglebSi (saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis 173-e muxlis 1-li nawilis me-3<br />
winadadeba). vindikaciaze uflebis subieqtia mesakuTre (mosarCele), xolo valdebulebis<br />
subieqtia aramarTlzomieri mflobeli (mopasuxe), romelic faqtobrivad flobs<br />
sadavo nivTs moTxovnis wardgenis momentisaTvis. `vindikaciis viTarebaSi mesakuTres<br />
SerCenili aqvs mxolod nivTze sakuTrebis ufleba, romelic TavisTavad aramaterialuri<br />
uflebaa da vis xelSic ar unda iyos sakuTrebis obieqti, mesakuTres es ufleba ar<br />
waerTmeva. vindicirebis wesi mTlianad damokidebulia, Tu ra gziTaa gamosuli mesakuTris<br />
xelidan sakuTrebis obieqti~, 19 iyo Tu ara nivTis mflobeli am nivTis keTilsindisieri<br />
SemZeni. kanonmdebloba mesakuTrisa da keTilsindisieri SemZenis interesTa<br />
konfliqtis sakiTxs gansxvavebulad awesrigebs moZravi da uZravi qonebis brunvis<br />
SemTxvevaSi. Tu pirvel SemTxvevaSi, wina planze dgas qonebis mesakuTris interesebi,<br />
79
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
meore SemTxvevaSi, prioriteti eZleva keTilsindisieri SemZenis interesebs. uZrav<br />
qonebaze sakuTrebis warmoSobisaTvis `aucilebelia garigebis werilobiTi formiT<br />
dadeba da SemZenze am garigebiT gansazRvruli sakuTrebis uflebis registracia sajaro<br />
reestrSi~ (ssk 183-e muxli). `uZravi qonebis SeZenis es wesi ganapirobebs keTilsindisieri<br />
SemZenis interesebis dacvis mowesrigebas. samoqalaqo kodeqsis 185-e muxlSi<br />
aRniSnulia: `SemZenis interesebidan gamomdinare, gamsxvisebeli iTvleba mesakuTred,<br />
Tu igi aseTad aris registrirebuli sajaro reestrSi, garda im SemTxvevebisa, roca<br />
SemZenma icoda, rom gamsxvisebeli ar iyo mesakuTre~. keTilsindisieri SemZenis aseTi<br />
uflebrivi mdgomareoba gamowveulia sajaro reestris specifikuri daniSnulebiT<br />
samoqalaqo brunvis meqanizmSi. `uZravi nivTis gamsxviseblis mesakuTred miCnevisaTvis<br />
SemZenisaTvis sakmaris safuZvelia, rom gamsxvisebeli mesakuTred registrirebuli<br />
iyos sajaro reestrSi. Tumca, am wesidan gamonaklisi dadgenilia amave normiT. es is<br />
SemTxvevaa, rodesac SemZenma icis, rom sajaro reestrSi registrirebuli gamsxvisebeli<br />
ar aris mesakuTre. amdenad, aRniSnuli normiT dawesebuli SemZenis keTilsindisierebis<br />
dadgenisaTvis, sakmarisi ar aris mxolod sajaro reestris monacemebis gaTvaliswineba,<br />
vinaidan mocemul SemTxvevaSi, arsebiTi sakiTxia mesakuTris vinaobisadmi SemZenis<br />
subieqturi damokidebuleba (icoda Tu ar icoda). Sesabamisad, SemZenis interesebis<br />
dacvis maregulirebeli normis gamoyenebisas unda Semowmdes rogorc sajaro reestris<br />
monacemebi, aseve utyuarad unda dadgindes, rom SemZenma ar icoda qonebis sxva<br />
mesakuTris Taobaze.~ 20 sxva SemTxvevaSi reestris monacemebs kanonmdebeli apriorulad<br />
utyuarobisa da sisrulis niSniT naTlavs. samoqalaqo kodeqsis 312-e muxliT: `1. reestris<br />
monacemebis mimarT moqmedebs utyuarobisa da sisrulis prezumfcia e.i. reestris<br />
Canawerebi iTvleba sworad, vidre ar damtkicdeba maTi uzustoba. 2. im piris<br />
sasargeblod, romelic garigebis safuZvelze sxva pirisagan iZens romelime uflebas<br />
da es ufleba gamsxviseblis saxelze iyo reestrSi registrirebuli, reestris Canaweri<br />
iTvleba sworad, garda im SemTxvevebisa, roca am Canaweris sawinaaRmdegod Setanilia<br />
saCivari, an SemZenma icoda, rom Canaweri uzustoa~. amgvarad, roca saqme exeba uZravi<br />
qonebis SeZenas, aq sajaro reestris (uflebis registraciis faqtis) s<strong>and</strong>oobis prezumfcia<br />
gvaqvs saxeze, romelic warmoadgens samoqalaqo brunvis garants da emsaxureba<br />
brunvis monawilis interesebis uzrunvelyofas da dacvas. aRniSnuli principis safuZvelze,<br />
obieqturad arsebuli faqti _ sajaro reestrSi uflebis registracia, icavs<br />
ndobisa da keTilsindisierebis princips sajaro reestrSi registraciaunarian uflebebis<br />
gankargvis dros da misi sisworis prezumfcia exeba rogorc adrindeli mesakuTris,<br />
aseve, axali SemZenis uflebebs. …mag.: a-m sarCeli aRZra sasamarTloSi b-s mimarT<br />
da moiTxova ukanono mflobelobidan nivTis gamoTxova im safuZvliT, rom sadavo qoneba<br />
warmoadgenda mis sakuTrebas, rac dasturdeboda g-sTan dadebuli yidva-gayidvis<br />
xelSekrulebiT, xolo `b~ aRniSnul qonebas flobda ukanonod. b-m sarCeli ar cno,<br />
vinaidan igi sadavo qonebas flobda d-sTan dadebuli qiravnobis xelSekrulebis safuZvelze.<br />
sasamarTlom dadgenilad miiCnia, rom sadavo qonebis mesakuTre iyo `a~, vinaidan<br />
misi sakuTrebis ufleba uZrav qonebaze dasturdeboda sajaro reestris monacemebiT,<br />
xolo `b~ ki, flobda qonebas, magram ar gaaCnda misi flobis ufleba, vinaidan man qirav-<br />
80
nobis xelSekruleba dado d-sTan, romelic ar warmoadgenda aRniSnuli qonebis mesakuTres.<br />
sasamarTlom sruliad samarTlianad b-s daakisra sadavo farTobis gamonTavisuflebis<br />
movaleoba. dasaxelebuli normebidan naTlad Cans, rom uZravi nivTis<br />
keTilsindisieri SeZena am qonebaze sakuTrebis SeZenis TaviseburebiTaa ganpirobebuli.<br />
uZravi qonebis SeZenisas dapirispirebul mxareebs Soris dgas, uxeSad rom vTqvaT,<br />
`arbitri~, romelic pasuximgeblobis ZiriTad tvirTs Tavis Tavze iRebs. es `arbitri~<br />
sajaro reestria, romlis wyalobiTaa, rom keTilsindisiereba imarjvebs sakuTrebaze. 21<br />
Tumca, iuridiul literaturaSi gamoTqmuli mosazrebis Tanaxmad, `is garemoeba, rom<br />
myidveli SeiZleba aRmoCndes keTilsindisieri SemZenis rolSi, romlis mimarTac<br />
kanonmdebeli ar uSvebs vindikacias, ar unda uSlides mesakuTres xels, waradginos<br />
sarCeli baTili (arara) garigebis Sedegebidan gamomdinare,~ 22 arara garigebebi samar-<br />
Tlebriv Sedegebs ar warmoSobs da Sesabamisad, realurad ar moxdeba amgvari nasyidobis<br />
dros sakuTrebis uflebis gadacema myidvelze, anu aseT SemTxvevebSi, myidvelis<br />
keTilsindisiereba damabrkolebeli garemoeba ar unda iyos titulovani mesakuTrisaTvis.<br />
kanonmdeblis aseTi midgoma o. skvorcovis azriT, ganixileba, rogorc xarvezi<br />
vindikaciis maregulirebel normebSi, kerZod, igi aRniSnavs, rom `xarvezebs vindikaciis<br />
wesis konstruirebaSi Tanamedrove civilur modelSi iuridiulad mivyavarT sakuTrebis<br />
uflebis usafuZvlo SeZenis legitimaciisaken, iseT xarvezian faqtebze dayrdnobiT,<br />
rogoricaa baTili garigebebi.~ 23<br />
Cvens mier motanil normebSi erTmaneTis pirispir dganan mesakuTre da keTilsindisieri<br />
SemZeni. rogorc ukve iTqva, maTi mdgomareoba arsebiTad gansxavebulia moZravi<br />
da uZravi nivTebis SeZenisas. samoqalaqo kodeqsis 186-e muxlidan gamomdinare, moZrav<br />
qonebaze sakuTrebis SeZena xdeba misi gadacemiT. aq iseTi sinamdvile yalibdeba, rodesac<br />
erTmaneTis pirispir dganan nivTis mesakuTre da misi SemZeni. maT Soris ar dgas<br />
araviTari sxva iseTi piri, romelic uxeSad rom vTqvaT, TavisTavze aiRebda raime pasuxismgeblobas.<br />
nivTis SemZenis bed-iRbali mTlianadaa damokidebuli gamsxviseblis<br />
samarTlebriv mdgomareobaze da sakuTar windaxedulobaze. ar aRmoCndeba gamsxvisebeli<br />
mesakuTre _ SemZenis keTilsindisiereba ver gaxdeba yovelTvis misi uflebis dacvis<br />
iaraRi. umeteswilad, aq sakuTreba imarjvebs keTilsindisierebaze da amis gamo<br />
orTabrZola mesakuTris sasargeblod mTavrdeba. aseve, samoqalaqo brunvis mniSvnelovani<br />
Taviseburebaa, rom yoveli mxare im tvirTis matarebeli SeiZleba iyos, romlis<br />
zidvac mas SeuZlia. roca mtkicdeba, rom igi uZluria zidos es tvirTi, pasuxismgeblobis<br />
sakiTxic ixsneba. 24 sanivTo samarTalSi moqmedebs principi _ ,,nemo plus iuris ad alium<br />
transferrepotest quam ipsehabet”, rac niSnavs, rom aravis SeuZlia imaze ukeTesi ufleba gadasces<br />
sxvas nivTze, rac TviTon mas aqvs. amis Sedegia, rom Tu `a~ usasyidlod gadascems `b~-s<br />
nivTs, romlis mesakuTre aris ara TviTon, aramed `g~, `d~ ver gaxdeba am nivTis mesakuTre.<br />
Tu d dauflebulia aRniSnul nivTs, `g~-s SeuZlia, aRZras sarCeli `d~-s mimarT<br />
da gamoiTxovos igi. erTaderTi ufleba, rac `d~-s kanoniT aqvs, aris ufleba, aRZras<br />
sarCeli `a~-s mimarT miyenebuli zianis gamo (meoradi moTxovnis ufleba). sanivTo samarTlis<br />
xisti wesebis mixedviT, mniSvneloba ara aqvs d-m icoda Tu ara, rom g iyo<br />
misTvis gadacemuli nivTis mesakuTre da ara `a~. sagulisxmoa, rom moZravi nivTis mflo-<br />
81
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
belis SemTxvevaSi, SesaZeni uflebis namdvilobis da aqedan gamomdinare, s<strong>and</strong>oobis<br />
varaudi gvaqvs saxeze. es kargad Cans samoqalaqo kodeqsis 158-e muxliT; dadgenilia:<br />
`1. ivaraudeba, rom nivTis mflobeli aris misi mesakuTre. 2. es wesi ar moqmedebs im<br />
SemTxvevaSi, roca nivTze sakuTrebiTi urTierTobis xasiaTi vlindeba sajaro<br />
reestridan. sakuTrebis prezumfcia ar gamoiyeneba arc Zveli mflobelis mimarT, Tu<br />
man es nivTi dakarga, mopares an sxvagvarad gavida igi misi mflobelobidan. sakuTrebis<br />
prezumfcia moqmedebs Zveli mflobelis sasargeblod mxolod misi mflobelobis<br />
periodSi.~ 25<br />
saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis danawesebidan gamomdinare, aseve sayuradReboa,<br />
namdvili mesakuTris mflobelobidan moZravi nivTis gamosvlis nebiTi momentis gansaz-<br />
Rvra, anu Tu keTilsindisieri SemZenis mier SeZenili moZravi nivTi mesakuTris mflobelobidan<br />
gamovida misi nebis gareSe, e. i. mopares, dakarga da a. S. maSin keTilsindisierebis<br />
miuxedavad, mesame piri ver gaxdeba misi mesakuTre da igi valdebulia, nivTi<br />
daubrunos namdvil mesakuTres 26 . Tumca, aseT SemTxvevaSi dgeba restituciis sakiTxi.<br />
sk-is 187-e muxlis 1-li nawilis Tanaxmad, SemZeni xdeba moZravi nivTis mesakuTre maSinac,<br />
roca gamsxvisebeli ar iyo uflebamosili piri (nivTis mesakuTre), magram SemZeni<br />
am faqtis mimarT keTilsindisieria. piri keTilsindisieria maSin, roca man ar icoda da<br />
arc movale iyo, scodnoda is garemoeba, rom gamsxvisebeli ar aris mesakuTre (sk-is<br />
187-e muxlis I nawilis me-2 winadadeba), magram yovelTvis, roca saeWvo xdeba gamsxviseblis<br />
uflebamosilebis sakiTxi, sakuTrebis SeZena ar miiCneva keTilsindisierad. aseT<br />
SemTxvevaSi dagvexmareba sk-is 158-e muxliT gaTvaliswinebuli mesakuTred yofnis prezumfcia,<br />
romlis mixedviT, ivaraudeba, rom wina mflobeli misi flobis periodSi iyo<br />
mesakuTre. urTierTsawinaaRmdego prezumfciaTa konfliqtis SemTxvevaSi, sayurad-<br />
Reboa, sk-is 158-e muxlis me-2 nawilis me-2 winadadeba: sakuTrebis prezumfcia axl<strong>and</strong>eli<br />
mflobelis sasargeblod ar gamoiyeneba Zveli mflobelis mimarT, Tu man es nivTi<br />
dakarga an mopares. es debuleba zemoT aRniSnul sk-187-e muxlis me-2 nawils exmaureba.<br />
amiT navaraudevia uflebamosili piris sakuTreba misi mflobelobis periodSi, radgan<br />
Tu dadgenilia qurdobis faqti, gamoiricxeba Semdgom periodSi sakuTrebis keTilsindisieri<br />
SeZena da arc erT amJamindel mflobels ar SeuZlia daeyrdnos sk-158-e<br />
muxlis I nawiliT gaTvaliswinebul prezumfcias. 27 `umetesoba samarTlis sistemebSi<br />
zemoT aRniSnuli SeuTavseblobis gadaWra xdeba amgvarad: xelSesaxebi sagnebis SemTxvevaSi<br />
mxare, romelic keTilsindisierad SeiZens nivTs _ gaxdeba nivTis kanonieri mesakuTre,<br />
xolo Tavdapirveli mesakuTre kargavs sakuTrebis uflebas da rCeba arakeTilsindisieri<br />
gamyidvelis winaaRmdeg zianis anazRaurebis moTxovnis amara. magaliTad,<br />
b-m iqirava velosipedi Tavisi axlo megobari a-sgan, raTa gaiseirnos, magram dRis bolos<br />
man es velosipedi mihyida `c~-s, rom iSovos cota fuli da iyidos ludi, radgan mas<br />
Zalian moswyurda mTeli dRe velosipedze seirnobis Semdeg. Tu `c~ keTilsindisierad<br />
moqmedebs, maSin is gaxdeba velosipedis mesakuTre da igi valdebuli ar iqneba daubrunos<br />
velosipedi `a~-s. `a~-s ki, rCeba erTaderTi SesaZlebloba, rom ziani ainazRauros<br />
`b~-sgan, romelmac daarRvia Tavisi valdebuleba `a~-s mimarT _ dRis bolos daebru-<br />
82
nebina misTvis velosipedi, amasTan, mTlianad daxarja fuli, rac velosipedis gayidviT<br />
moipova, riTac `a~ ugergilo moTxovnis uflebis amara datova.~ 28<br />
vindikaciuri sarCelis dakmayofilebis meore aucilebel pirobas warmoadgens, rom<br />
mopasuxe unda iyos nivTis mflobeli. aRniSnuli TavisTavad gamomdinareobs moTxovnis<br />
arsidan, vinaidan sasarCelo moTxovna exeba nivTis mflobelobidan gamoTxovas, magram<br />
aqve aRsaniSnavia, rom mflobeloba ar unda iyos kanonieri, vinaidan ssk 172-e muxlis<br />
pirveli nawili mxolod im SemTxvevaSi iZleva mflobelobidan nivTis gamoTxovis<br />
SesaZleblobas, Tu mflobeloba arakanonieria, mflobeli arakeTilsindisieria, Sesabamisad,<br />
keTilsindisier mflobels ar SeiZleba CamoerTvas nivTi. mflobeloba wydeba<br />
mxolod maSin, `Tu mesakuTre mflobels wauyenebs dasabuTebul pretenzias~ (sk-168-e<br />
muxli).<br />
`keTilsindisieri mflobelis cneba mocemulia sk-is 159-e muxlSi: keTilsindisieria<br />
mflobeli, romelic nivTs marTlzomierad flobs, an romelic uflebamosil pirad<br />
SeiZleba iqnes miCneuli saqmian urTierTobebSi, saWiro gulmodgine Semowmebis safuZvelze.<br />
unda aRiniSnos, rom uflebamosili mflobeli ar warmoadgens keTilsindisieri<br />
mflobelis qvesaxeobas, aramed sruliad sxvas, mis sapirispiros: erTmaneTisgan unda<br />
ganvasxvaoT mflobeli, romelsac faqtobrivad aqvs mflobelobis ufleba (Sead. sk<br />
172-e muxlis pirveli nawilis bolo winadadeba) da mflobeli, romelsac ara aqvs<br />
mflobelobis ufleba, magram saqmian urTierTobebSi saWiro gulmodgine arabraleuli<br />
(bralis xarisxi gamomdinareobs sk-is 395-e da 326-e muxlebidan) Semowmebis safuZvelze,<br />
SeiZleba uflebamosil pirad iqnes miCneuli. mxolod am ukanasknels Seesabameba ke-<br />
Tilsindisierebis cneba. sasurvelia, rom 159-e muxlis cnebis amgvari ganmartebis gziT,<br />
erTmaneTisagan gaimijnos uflebamosili da keTilsindisieri mflobelebi~. 29<br />
uZrav nivTebTan mimarTebiT sakiTxi martivad wydeba, vinaidan sakuTrebis ufleba<br />
sajaro reestridan dasturdeba, xolo rac Seexeba moZrav nivTebs, am SemTxvevaSi sasamarTlom<br />
unda gaiTvaliswinos iseTi mniSvnelovani garemoebebi, rogoricaa mewarmis<br />
gulisxmiereba, sakuTrebis uflebis gadacemis momenti da a.S. magaliTad, `a~-m sarCeli<br />
aRZra sasamarTloSi `b~-s mimarT da moiTxova ukanono mflobelobidan nivTis gamoTxova<br />
Semdegi safuZvlebidan gamomdinare: `a~-m zepiri garigebis Sedegad avtomanqana gadasca<br />
`g~-s, im pirobiT, rom `g~ avtomanqanas gadaiformebda mxolod Rirebulebis gadaxdis<br />
Semdeg. `g~-m isargebla avtomanqanis saregistracio mowmobiT da notariusTan SeTanxmebis<br />
gziT, avtomanqana daagirava `b~-sTan 8000 aSS dolaris sesxis uzrunvelsayofad<br />
da miimala. samoqalaqo kodeqsis 186-e muxlis pirveli nawilis Tanaxmad‚ moZrav niv-<br />
Tebze sakuTrebis gadasacemad aucilebelia‚ rom mesakuTrem namdvili uflebis safuZvelze<br />
gadasces SemZens nivTi. amrigad‚ moZrav nivTze sakuTrebis gadacemisavTis aucilebelia<br />
ori winapirobis arseboba _ namdvili ufleba (am konkretul SemTxvevaSi nasyidobis<br />
xelSekrulebidan warmoSobili ufleba myidvelisa moiTxovos nivTis gadacema)<br />
da nivTis faqtobrivi gadacema (am SemTxvevaSi avtomanqanis gadacema myidvelze). samoqalaqo<br />
kodeqsis 188-e muxlis pirveli nawilis, pirveli winadadebis Tanaxmad, Tu gamsxvisebelma<br />
pirobad daTqva sakuTrebis gadasvla SemZenze mxolod nivTis safasuris<br />
83
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
gadaxdis Semdeg, SemZenze gadacemuli nivTi safasuris srulad gadaxdamde, gamsxviseblis<br />
sakuTrebaa. miuxedavad, `a~-sa da `b~-s Soris dadebuli nasyidobis xelSekrulebisa‚<br />
`a~ darCa avtomanqanis mesakuTred da sakuTrebis ufleba avtomanqanaze `b~sTvis<br />
ar gadaucia. amitom rogorc mesakuTres‚ mas SeuZlia samoqalaqo kodeqsis 172-e<br />
muxlis pirveli nawilis Sesabamisad‚ moiTxovos sxvisi ukanono mflobelobidan avtomanqanis<br />
gamoTxova. 30<br />
aRsaniSnavia isic, rom `samoqalaqo brunvis monawileebs yovelTvis ar SeuZliaT,<br />
namdvili uflebebis Sesaxeb zusti da amomwuravi informacia miiRon maSin, rodesac<br />
brunvam ukve upirovno formebi SeiZina. Sesabamisad, isini mudmivi saSiSroebis winaSe<br />
dganan, Tu daujereben faqtobriv viTarebas, magaliTad, rom moZravi nivTis mflobeli<br />
namdvilad misi mesakuTrea (sk-is 158-e muxlis pirveli nawili), sinamdvileSi ki, nivTze<br />
mflobeloba SeiZleba titulovanma mesakuTrem dakarga misi nebis sawinaaRmdegod.<br />
problemas SesaZlebelia sami ukiduresi gadawyveta hqondes: 1. SesaZlo Secdomis yvela<br />
riskis gadatana moxdes mesakuTreze; 2. yvela riski gadatanil iqnes myidvelze; 3. yvela<br />
SesaZlo riskis Tavidan asacileblad, SemoRebul iqnes yoveli uflebis registraciisa<br />
da aRricxvis reestrebi. gasagebia, rom nebismieri maTganisaTvis upiratesobis miniWeba<br />
samoqalaqo brunvis paralizebas gamoiwvevda. mesakuTris nebis ararsebobis SemTxvevaSi,<br />
sakuTrebis mkacrad ganusxviseblobis principis dacva dasaSvebia, mxolod sustad<br />
ganviTarebuli sasaqonlo brunvis pirobebSi. brunvis swraf ganviTarebas, rac<br />
TavisTavad gulisxmobs upirovno dinamikis zrdas, mivyavarT sagamonakliso wesebis<br />
rigorizmTan Sejaxebamde. gamosavali am dapirispirebis SerbilebaSia da swored amitom,<br />
kanonmdebeli mimarTavs e.w. or borotebas Soris `naklebi borotebis~ arCevanis gzas,<br />
rac keTilsindisieri SemZenis institutis SemoRebas ukavSirdeba (sk-is 185-e da 187-e<br />
muxlebi). 31<br />
nivTis ukanono mflobelobidan gamoTxovis ufleba waredgineba mflobels, romelic<br />
ar aris uflebamosili nivTis flobaze. Tu mflobeli nivTs flobs gansazRvruli<br />
samarTlebrivi safuZvliT, maSin aRniSnuli moTxovnis wardgena dauSvebelia. samar-<br />
Tlebriv safuZvels warmoadgens, magaliTad, xelSekruleba, romlis pirobis Tanaxmad,<br />
SeiZleba an unda ganxorcieldes nivTze mflobeloba, aseve sanivTo uflebebi, romlebic<br />
Tavisi Sinaarsidan gamomdinare, dakavSirebulia gansazRvruli nivTis mflobelobasTan,<br />
kerZod, uzufruqti, servituti, giravnoba. aseT mflobels saqarTvelos<br />
samoqalaqo kodeqsi marTlzomier mflobelad miiCnevs da mas icavs agreTve, 162-e<br />
muxliTac, romlis 1-li nawilis 1-li winadadebis Tanaxmad: `dauSvebelia marTlzomier<br />
mflobels moeTxovos nivTis ukan dabruneba.~ 32 magaliTad: Tu gamqiravebelma nivTi<br />
droebiT sargeblobaSi gadasca damqiravebels (sk muxli 531), mas ara aqvs ufleba SemdgomSi<br />
vindikaciuri sarCeliT daibrunos es nivTi, aramed man unda ixelmZRvanelos<br />
mxolod qiravnobis xelSekrulebiT gansazRvruli qonebis gadacemisa da dabrunebis<br />
pirobebiT. am wesis praqtikuli azri aSkaraa: Tu mesakuTres nebismier SemTxvevaSi (rogorc<br />
saxelSekrulebo, ise sxva SemTxvevebSic) eqneba vindikaciuri sarCelis wardgenis<br />
ufleba, anu Tu davuSvebT erTdroulad sanivTo da valdebulebiTi sarCelis wardgenis<br />
SesaZleblobas, maSin mesakuTre aSkarad privilegirebul mdgomareobaSi aRmoCn-<br />
84
deba, xolo samoqalaqo brunva ar ganviTardeba da igi mxolod martivi yidva-gayidvebiT<br />
iqneba Semofargluli. `garda aRniSnulisa, kanoniT dadgenilia SemTxvevebi, rodesac<br />
ara marto marTlzomier, aramed aramarTlzomier mflobelsac SeuZlia uari ganacxados<br />
nivTis ukan dabrunebaze im pirobiT, rom igi nivTs flobs keTilsindisierad. ker-<br />
Zod saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis 163-e muxlis Tanaxmad, keTilsindisier mflobels<br />
SeuZlia uflebamosil pirs mosTxovos im gaumjobesebisa da xarjebis anazRaureba,<br />
rac man gaiRo nivTze keTilsindisieri mflobelobis dros da rac ar aris kompensirebuli<br />
am nivTiT sargeblobiTa da misgan miRebuli nayofiT. mflobelis braliT miuRebeli<br />
nayofis Rirebuleba unda gamoiqviTos. igive wesi vrceldeba iseT gaumjobesebebze,<br />
romelTa Sedegadac gaizarda nivTis Rirebuleba, Tuki gazrdili Rirebuleba<br />
nivTis dabrunebis momentisaTvis jer kidev arsebobda. swored aRniSnuli moTxovnebis<br />
dakmayofilebamde aris keTilsindisieri mflobeli uflebamosili uari ganacxados<br />
nivTis ukan dabrunebaze. 33<br />
rogorc zemoT aRvniSneT vindikaciuri sarCelis dakmayofilebis erT-erT aucilebel<br />
pirobas warmoadgens, rom mopasuxe unda iyos nivTis mflobeli. aqve aRiniSna isic,<br />
rom mflobeloba ar unda iyos kanonieri, Sesabamisad, keTilsindisier mflobels ar<br />
SeiZleba CamoerTvas nivTi. mflobeloba wydeba mxolod maSin, `Tu mesakuTre mflobels<br />
wauyenebs dasabuTebul pretenzias~ (sk-168-e muxli). Tumca, rodesac vambobT, rom<br />
prioritetulia mesakuTris uflebebi da vacxadebT, rom mesakuTris ufleba yvela<br />
SemTxvevaSi unda dakmayofildes _ garkveuli sifrTxile gvmarTebs, raTa ukiduresobaSi<br />
ar gadavvardeT da mflobelobis aranakleb, mniSvnelovani ufleba ar ugulebelvyoT.<br />
mflobelobis uflebas mTeli rigi normebi da institutebi eZRvneba saqarTvelos<br />
samoqalaqo kodeqsSi, sakmaod didi Teoriuli safuZvlebia imisaTvis, rom ganvacxadoT:<br />
`mflobelobis instituti farTo gagebiT moicavs sakuTrebasac.~ miT umetes Tu gaviTvaliswinebT,<br />
rom sabazro urTierTobebSi, gansakuTrebiT, samoqalaqo brunvis dros<br />
garkveuli brunvis obieqtebis mesakuTre yvela ver iqneba, magram is, rom brunvaSi Cven<br />
ama Tu im nivTebs viyenebT da ama Tu im moqmedebebs vaxorcielebT, ar unda dagvaviwydes<br />
swored, rom mflobeloba aniWebs brunvis monawileebs imis uflebamosilebas, rom esa<br />
Tu is nivTebi mflobelobis institutis safuZvelze iyos brunvaSi moqceuli. amitom aq<br />
erTgvari sirTulec iqmneba, magaliTad: SesaZlebelia Tu ara nebismier dros, Tu mesakuTres<br />
dasabuTebuli pretenzia aqvs, movTxovoT mflobels nivTis ukan dabruneba?<br />
raSi unda gamoixatebodes dasabuTebuli pretenzia? Tumca isic naTeli da calsaxaa,<br />
rom mflobelobac ar unda iyos mudmivi da uwyveti xasiaTis. gulwrfelad unda gvawuxebdes<br />
mesakuTris interesebi, mesakuTris bedi, magram aranakleb, mflobelTa interesebi.<br />
es sakiTxi dRemde sadavoa da arc sasamarTlo praqtikaSi ar aris srulyofilad<br />
daregulirebuli.<br />
85
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
SeniSvnebi:<br />
1<br />
saqarTvelos sakonstitucio sasamarTlos gadawyvetileba #2/1-370,<br />
382, 390, 402, 404, 18 maisi, 2007 w. (saqmis dasax.: saqarTvelos moqalaqeebi:<br />
z. elaSvili, s. maSia, r. gogia da sxvebi da saqarTvelos saxalxo<br />
damcveli saqarTvelos parlamentis winaaRmdeg).<br />
2<br />
natali frisero, ufleba qonebis pativiscemaze, gamoqveynebulia<br />
wignSi `sakuTrebis ufleba da samarTliani sasamarTlos ufleba~,<br />
saerTaSoriso samecniero-praqtikuli konferenciis masalebi, Tbilisi,<br />
2005 w., gv. 33.<br />
3<br />
besarion zoiZe, sakonstitucio kontroli da RirebulebaTa wesrigi<br />
saqarTveloSi, Tbilisi, 2007 w., gv. 45.<br />
4<br />
ix.: saqarTvelos parlamentis 27.12.2001 wlis #1243 dadgenileba _<br />
`adamianis uflebaTa da ZiriTad TavisuflebaTa dacvis evropis konvenciis<br />
pirveli oqmis ratificirebis Sesaxeb~. pirveli oqmis mimarT<br />
saqarTvelom gaakeTa rigi daTqmebi. ix.: evropis sabWos saxelSekrulebo<br />
samsaxuris veb-gverdi: http://conventions.coe.int.<br />
5<br />
adamianis uflebaTa evropuli sasamarTlo, meore seqcia, pinkova da<br />
pinki CexeTis respublikis winaaRmdeg (ganacxadi #36548/97), saboloo<br />
versia 05/02/2003 ganCineba, strasburgi, 2002 wlis 5 noemberi, gv. 17.<br />
6<br />
gaiusi moRvaweobda daaxloebiT qr. Sobis 117/138-180/192 w.w. mis kalams<br />
ekuTvnis: kerZo samarTlis klasikuri saxelmZRvanelo "Institutiones".<br />
7<br />
uZveles romaul samarTalSi sakuTrebis aRmniSvneli specialuri termini<br />
ar arsebobda. vinmes xelisuflebaSi arsebuli raime nivTis aRsaniSnavad,<br />
yvela SemTxvevaSi, batonobis aRmniSvneli Zalze Zveli<br />
termini dominium (zmna moTvinierebidan) gamoiyeneboda. civiluri,<br />
kvirituli sakuTrebis uZveles saxes dominium ex iure Quiritium<br />
ewodeboda.<br />
8<br />
Wolf Manfred, Sachenrecht, 13. Auflage, München, 1996, gv. 77.<br />
9<br />
ix.: Î. Ñ. Èîôôå, Â. À. Ìóñèí, Îñíîâû ðèìñêîãî ãðàæäàíñêîãî ïðàâà,<br />
Ë., 1974, ñòð. 79.<br />
10<br />
giorgi nadareiSvli, romis samoqalaqo samarTali, Tbilisi, 2007, gv.<br />
82-83.<br />
11<br />
Å.À. Âàñèëüåâ, À.Ñ. Êîìàðîâ, Ãðàæäàíñêîå è òîðãîâîå ïðàâî çàðóáåæíûõ<br />
ãîñóäàðñòâ, ò. I., Ìîñêâà, 2004, ñòð. 372; germanul iuridiul literaturaSi<br />
vxvdebiT termins `fuladi vindikacia~, aRniSnulTan mimar-<br />
TebiT farTod ganixileboda sakiTxi _ aucilebeli iyo Tu ara individualizebis<br />
moTxovna fuladi vindikaciis SemTxvevaSi. am kiTxvas<br />
uaryofiTi pasuxi gaeca, upirveles yovlisa, h. vestermanis da pingeris<br />
mier, radgan fulis gadaxdis SemTxvevaSi, kreditoris interesi<br />
Rirebulebas exeba, xolo (BGB par. 985) sanivTo sarCeli, rogorc<br />
wesi, ganixileboda valdebulebiTi samarTlis mixedviT, amitom germaneli<br />
iuristebis azriT, fuladi vindikacia warmoadgens ara saniv-<br />
To vindikacias, aramed Rirebulebis vindikacias, radgan igi exeba ara<br />
konkretul kupiurebs, aramed Rirebulebas. Hh. vestermanis es msjeloba<br />
fulad vindikaciasTan dakavSirebiT ar iqna aRiarebuli, radgan<br />
am interesis dakmayofileba xdeba wminda valdebulebiTsamarTlebrivi<br />
moTxovnebiT da ara sanivTosamarTlebrivi miTxovnis gziT...<br />
germaniis samoqalaqo kodeqsis mixedviT vindikacia orientirebulia<br />
ZiriTadad, qonebis gadacemaze, garkveul SemTxvevebSi, igi moicavs<br />
nivTze wvdomis ganxorcielebis SesaZleblobas... ix.: C. H. Beck.<br />
Bürgerliches Gesetzbuch Sachenrecht 4. Auflage, gv. 1061-1062.<br />
86
12<br />
ix.: Zachariä von Lingenthal, Karl Salomo: H<strong>and</strong>buch des französischen<br />
Civilrechts, 8., verm. und verb. Aufl. / bearb. von Carl Crome, Freiburg<br />
i. B. B<strong>and</strong> 2 - 1894, gv. 610.<br />
13<br />
Å.À. Âàñèëüåâ, À.Ñ. Êîìàðîâ, Ãðàæäàíñêîå è òîðãîâîå ïðàâî çàðóáåæíûõ<br />
ãîñóäàðñòâ, ò. I., Ìîñêâà, 2004 , ñòð. 373.<br />
14<br />
Å.À. Âàñèëüåâ, À.Ñ. Êîìàðîâ, dasax. naSromi, gv. 374-375.<br />
15<br />
Ñ. Þ. Ïÿòèí, Ãðàæäàíñêîå è òîðãîâîå ïðàâî çàðóáåæíûõ ñòðàí, Ìîñêâà,<br />
2009, ñòð. 102-103.<br />
16<br />
ix.: Å.À. Âàñèëüåâ, À.Ñ. Êîìàðîâ, dasax. naSromi, gv. 375-377.<br />
17<br />
Ïðîáëåìû ãðàæäàíñêîãî è ïðåäïðèíèìàòåëüñêîãî ïðàâà Ãåðìàíèè,<br />
Êíèãà 2, Èçäàòåë ñåðèè – ïð. Â. Áåðãìàíí, Ìîñêâà, Èçäàòåëüñòâî<br />
ÁÅÊ, 2001, gv. 187.<br />
18<br />
www.Supremecourt.ge, ix.: saqarTvelos uzenaesi sasamarTlos erTgvarovani<br />
praqtika samoqalaqo saqmeebTan dakavSirebiT.<br />
19<br />
besarion zoiZe, qarTuli sanivTo samarTali, Tbilisi, 2003, gv. 97.<br />
20<br />
www.Supremecourt.ge, ix.: saqarTvelos uzenaesi sasamarTlos samoqalaqo,<br />
samewarmeo da gakotrebis saqmeTa palatis gadawyvetileba<br />
#as-980-1243-05, q. Tbilisi, 9 marti, 2006 w. gadawyvetileba (kasatori<br />
_ l. suTiZe, mowinaaRmdege mxare _ a. gogSeliZe).<br />
21<br />
www.Supremecourt.ge, ix.: saqarTvelos uzenaesi sasamarTlos erTgvarovani<br />
praqtika samoqalaqo saqmeebTan dakavSirebiT.<br />
22<br />
Ì. Áðàãèíñêè, Âèòðÿíñêè, Äîãîâîðíîãî ïðàâà, Ìîñêâà, 1997, ñòð. 654.<br />
23<br />
Î. Þ. Ñêâîðöîâ, Âåùíûå èñêè â ñóäåáíî-àðáèòðàæíîé ïðàêòèêå,<br />
Ìîñêâà, 1998, ñòð. 59.<br />
24<br />
www.Supremecourt.ge, ix.: saqarTvelos uzenaesi sasamarTlos erTgvarovani<br />
praqtika samoqalaqo saqmeebTan dakavSirebiT.<br />
25<br />
www.Supremecourt.ge, ix.: saqarTvelos uzenaesi sasamarTlos erTgvarovani<br />
praqtika samoqalaqo saqmeebTan dakavSirebiT.<br />
26<br />
mesame pirisadmi aRniSnul midgomas aviTarebs kontinenturi evropis<br />
samarTalic, maT Soris, hol<strong>and</strong>iuric, Tumca am ukanasknel SemTxvevaSi,<br />
hol<strong>and</strong>ielma kanonmdebelma 3.68 muxlis mesame nawilSi gaiTvaliswina<br />
gamonaklisis gamonaklisi da Cawera, rom mesame piri, romelic,<br />
rogorc momxmarebeli, keTilsindisierad SeiZens xelSesaxeb<br />
nivTs pirisgan, romelic misi Cveulebrivi samewarmeo saqmianobis<br />
farglebSi yidis am nivTs (magaliTad, Tu momxmarebeli SeiZens velosipeds<br />
Cveulebriv velosipedebis maRaziaSi), aseTi myidveli daculia<br />
da igi xdeba saqonlis mesakuTre (ix.: hol<strong>and</strong>iis samoqalaqo<br />
kodeqsi; agreTve, m. Todua, h. vilemsi dasax. naSromi, gv. 80.).<br />
27<br />
hain boelingi, peter lutringhausi, saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis<br />
calkeuli moTxovnis safuZvlebis sistemuri analizi, bremeni-Tbilisi,<br />
2004-2009w.w. gv. 63-66.<br />
28<br />
mzia Todua, huub vilemsi, valdebulebiTi samarTali, nawili I I , Tbilisi,<br />
2006, gv. 79-80.<br />
29<br />
hain boelingi, lado Wanturia. samoqalaqo saqmeebze sasamarTlo gadawyvetilebaTa<br />
miRebis meTodika, Tbilisi, 2004, gv. 126.<br />
30<br />
www.Supremecourt.ge, ix.: saqarTvelos uzenaesi sasamarTlos erTgvarovani<br />
praqtika samoqalaqo saqmeebTan dakavSirebiT.<br />
31<br />
mzia Todua, huub vilemsi, valdebulebiTi samarTali, Tbilisi, 2006,<br />
gv. 10-11.<br />
32<br />
zurab WeWelaSvili, sanivTo samarTali, Tbilisi, 2009, gv. 331.<br />
33<br />
ix.: z. WeWelaSvili, dasax. naSromi, gv. 331.<br />
87
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
VINDICTIVE APPEAL AS<br />
LEGAL MEANS OF<br />
PROTECTING<br />
THE PROPERTY RIGHT<br />
LAURA MIKAVA<br />
Judge, Zugdidi District Court,<br />
Doctoral C<strong>and</strong>idate of the <strong>Law</strong> department, Tbilisi Iv. Javakhishvili State University<br />
The article refers to the legal means of protecting the property right –<br />
vindictive appeal, its role <strong>and</strong> importance on all stages of law development<br />
from the point of view of protecting the fundamental right of a person.<br />
This topic is reviewed based on the analysis of the relevant norms from<br />
the Civil Code of Georgia <strong>and</strong> the developed states back from the time of<br />
Rome law up to present. Special attention is paid to the contradiction between<br />
the legal interests of the proprietor <strong>and</strong> the property owner from the point<br />
of protection of the property rights; In addition, analysis of the court practice<br />
is presented; challenges related to the movable <strong>and</strong> immovable property cases<br />
are outlined <strong>and</strong> the opinions related to their solutions <strong>and</strong> solution means<br />
are proposed.<br />
88
gaerTianebuli erebis<br />
organizaciis<br />
konvencia<br />
transnacionaluri<br />
organizebuli<br />
danaSaulis winaaRmdeg<br />
daviT mesxiSvili<br />
grigol robaqiZis saxelobis universitetis<br />
iuridiuli fakultetis doqtoranti<br />
aRiarebulia, rom organizebuli danaSauli gvevlineba<br />
kriminalis erT-erT yvelaze rTul da saSiS saxeobad, romelic<br />
gavlenas axdens sazogadoebis ekonomikur, politikur,<br />
samarTlebriv da zneobriv sferoebze. amasTan,<br />
aseve xazgasasmelia, rom xsenebuli saxis kriminali ufro<br />
da ufro iRebs transnacionalur xasiaTs. Sesabamisad, dRis<br />
wesrigSi dgeba saerTaSoriso doneze organizebuli danaSaulis<br />
winaaRmdeg RonisZiebebis ganxorcieleba, rac cxadia,<br />
naklebad efeqtiani iqneba Sesabamisi aqtebis arsebobis<br />
gareSe, romelTa safuZvelzedac gansazRvruli iqneba<br />
sxvadasxva qveynebis mier, miTiTebuli saxis kriminalis dasamarcxeblad,<br />
rogorc erTiani strategiis dasaxvis, aseve,<br />
TanamSromlobis Zireuli principebis SemuSaveba.<br />
organizebuli danaSaulis winaaRmdeg brZolis erTerT<br />
umniSvnelovanes saerTaSoriso aqts warmoadgens gaerTianebuli<br />
erebis organizaciis konvencia `transnacionaluri<br />
organizebuli danaSaulis winaaRmdeg~, romelic<br />
miRebul iqna 2000 wlis 15 noembers da misive 38-e muxlis<br />
Tanaxmad, ZalaSi Sevida 2003 wlis 29 seqtembers. aRniSnuli<br />
89
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
konvencia saqarTvelos saxelmwifos mier xelmoweril iqna 2000 wlis 13 dekembers, xolo<br />
misi ratificireba ki, 2006 wlis 7 ivniss moxda.<br />
upirvelesad, aRsaniSnavia, rom miTiTebuli konvencia organizebuli danaSaulis<br />
definicias ar adgens, Tumca, masSi detaluradaa ganmartebuli miTiTebuli saxeobis<br />
kriminalTan dakavSirebuli terminebi da aseve, mkafiod aris gadmocemuli mis winaaRmdeg<br />
brZolis meTodebi.<br />
`transnacionaluri organizebuli danaSaulis winaaRmdeg~ gaeros konvenciis me-2<br />
muxliT amave aqtis miznebisaTvis ganmartebulia iseTi terminebi, rogoricaa damna-<br />
SaveTa organizebuli jgufi, mZime danaSauli, struqturuli formis mqone jgufi, qoneba,<br />
danaSaulebrivi gziT miRebuli Semosavali, yadaRa, amoReba, konfiskacia, kontrolirebadi<br />
miwodeba da a.S. konvenciis terminebis ganmartebas aqvs erTi metad mniSvnelovani<br />
datvirTva, kerZod, konvencia Tavisi SinaarsiT, daniSnulebiTa da gamoyenebis<br />
sferoebiT erTgvarovnad unda iqnas aRqmuli amave konvenciis monawile yvela saxelmwifos<br />
mier, raTa TanamSromlobis periodSi, misi implementaciisa Tu pirdapiri gamoyenebis<br />
etapze ar warmoiSvas kiTxvebi konvenciiT gaTvaliswinebuli danaSaulebis SemadgenlobasTan<br />
dakavSirebiT, rac, TavisTavad, eWvqveS daayenebs aRniSnuli saerTa-<br />
Soriso aqtis gamoyenebis efeqtianobas. konvenciiT gaTvaliswinebul danaSaulebis cnebebis<br />
ganmartebebTan dakavSirebiT aRsaniSnavia, rom saqarTvelo konvenciis im monawile<br />
saxelmwifoebis ricxvs ganekuTvneba, romlebmac organizebuli danaSaulis winaaRmdeg<br />
brZolis mizniT erovnul doneze sakanonmdeblo normebis SemuSavebisas aRniSnuli<br />
konvenciis cnebebiT ixelmZRvaneles. magaliTisaTvis, saqarTvelos sisxlis<br />
samarTlis kodeqsis 27-e muxlis mesame nawilSi mocemuli organizebuli jgufis ganmarteba<br />
konvenciiT gaTvaliswinebuli organizebuli jgufis cnebis identuria.<br />
`transnacionaluri organizebuli danaSaulis Sesaxeb~ gaeros konvenciiT gansazRvrulia<br />
misi moqmedebis sfero. kerZod, igi gamoiyeneba, raTa aRikveTos, gamoZiebul<br />
iqnes da sisxlissamarTlebriv devnas daeqvemdebaros:<br />
damnaSaveTa organizebul jgufSi monawileoba;<br />
danaSaulebrivi gziT miRebuli Semosavlebis gaTeTreba;<br />
korufcia;<br />
marTlmsajulebis ganxorcielebisaTvis xelis SeSla.<br />
miTiTebulTan erTad konvenciis moqmedebis sferoSi aseve, eqceva nebismieri mZime<br />
danaSauli, Tu igi atarebs transnacionalur xasiaTs da Cadenilia organizebuli danaSaulebrivi<br />
dajgufebis mier. `transnacionaluri organizebuli danaSaulis winaaRmdeg~<br />
gaeros konvenciis mixedviT, mZime danaSauls warmoadgens danaSauli, romlis<br />
CadenisTvisac sasjelis maqsimaluri zRvari warmoadgens aranakleb oTx wels. 1 rac<br />
Seexeba kriminaluri qmedebis transnacionalurobas, aRniSnuli ganmartebulia miTiTebuli<br />
konvenciiT, romlis Sesabamisadac, danaSaulebrivi saqmianoba transnacionaluria,<br />
Tu igi:<br />
Cadenilia erTze met saxelmwifoSi;<br />
Cadenilia erT saxelmwifoSi, magram misi momzadebis, dagegmvis, xelmZRvanelobis<br />
an kontrolis arsebiTi nawili ganxorcielda sxva saxelmwifoSi;<br />
90
Cadenilia erT saxelmwifoSi, magram damnaSaveTa organizebuli jgufis monawileobiT,<br />
romelic danaSaulebriv saqmianobas eweva erTze met saxelmwifoSi;<br />
Cadenilia erT saxelmwifoSi, magram misi arsebiTi Sedegebi vlindeba meore<br />
saxelmwifoSi. 2<br />
rogorc zemoaRniSnulidan Cans, garda konkretulad gansazRvruli danaSaulebebisa,<br />
miTiTebuli konvenciis moqmedebis sferoSi aseve, xvdeba nebismieri kriminaluri<br />
qmedeba, romlis CadenisTvisac sasjelis maqsimumi warmoadgens aranakleb oTx wels,<br />
oRond amasTan, igi ganxorcielebuli unda iyos organizebuli danaSaulebrivi jgufis<br />
mier da atarebdes transnacionalur xasiaTs.<br />
imisaTvis, rom detalurad moxdes organizebuli danaSaulis winaaRmdeg gaerTianebuli<br />
erebis organizaciis konvenciis iurisdiqciis dadgena, sasurvelia, cal-calke<br />
iqnes ganxiluli TiToeuli danaSaulebrivi qmedeba, romelzedac vrceldeba winamdebare<br />
saerTaSoriso aqti.<br />
miTiTebuli konvenciis me-2 muxlis `a~ punqtis Sesabamisad, damnaSaveTa organizebuli<br />
jgufi niSnavs erTi an ramdenime mZime danaSaulis an am konvenciis mier aseTad<br />
miCneuli danaSaulis Cadenis mizniT drois gansazRvrul periodSi arsebul da SeTanxmebulad<br />
moqmed struqturuli formis mqone, sami an meti pirisagan Semdgar jgufs,<br />
romlis mizania pirdapir an arapirdapir miiRos finansuri an sxvagvari sargebeli. 3<br />
amave muxlis `b~ punqtis Sesabamisad, mZimea danaSauli, romlis CadenisTvisac sasjelis<br />
maqsimumi warmoadgens aranakleb oTx wels, xolo rac Seexeba struqturuli formis<br />
mqone jgufs, `c~ punqtis Sesabamisad, miTiTebuls warmoadgens jgufi, romelic ar<br />
aris SemTxveviT Seqmnili danaSaulis dauyovnebliv Casadenad da romelSic aucilebeli<br />
ar aris, formalurad iyos ganawilebuli rolebi mis wevrTa Soris, wevrobas hqondes<br />
uwyveti xasiaTi an Camoyalibebuli iyos ganviTarebuli struqtura. 4<br />
zemoT aRniSnulis ganxilvis Sedegad Tamamad SeiZleba iTqvas, rom saqarTvelos<br />
sisxlis samarTlis kodeqsSi organizebul jgufTan dakavSirebuli definiciebi Seqmnilia<br />
swored am konvenciis debulebaTa gavleniT. kerZod, saqarTvelos sisxlis samar-<br />
Tlis kodeqsis 27-e muxlis me-3 nawili gansazRvravs, Tu ra SemTxvevaSi CaiTvleba dana-<br />
Sauli organizebuli jgufis mier Cadenilad. miTiTebul muxls konvenciisagan ganasxvavebs<br />
mxolod is, rom saqarTvelos sisxlis samarTlis kodeqsSi ar aris dakonkretebuli<br />
jgufSi wevrebis minimaluri odenoba, kvalifikaciisaTvis mniSvneloba ar eniWeba<br />
Tu ra kategoriis danaSaulebis Casadenad SekavSirdnen kriminalebi, xolo Semosavlis<br />
miRebis saxe ki, dakonkretebulia, kerZod, sargebeli SesaZlebelia miRebul iqnes<br />
mxolod ukanono gziT.<br />
rogorc winamdebare konvenciidan Cans, imisaTvis, rom danaSaulebrivi gaerTianeba<br />
CaiTvalos organizebul jgufad,<br />
igi unda arsebobdes drois gansazRvrul periodSi;<br />
masSi wevrTa odenoba ar unda iyos samze naklebi;<br />
jgufis moqmedeba unda iyos urTierTSeTanxmebuli;<br />
jgufs unda hqondes struqturuli forma;<br />
wevrebi unda gaerTi<strong>and</strong>nen erTi an meti mZime danaSaulis Casadenad;<br />
91
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
mizans unda warmoadgendes pirdapiri an arapirdapiri, finansuri an sxva saxis<br />
sargeblis miReba.<br />
axla SesaZlebelia saTiTaod ganxilul iqnes zemoT CamoTvlili niSnebi. imisaTvis,<br />
rom `transnacionaluri organizebuli danaSaulis winaaRmdeg~ gaeros konvenciis konteqstSi<br />
jgufi CaiTvalos organizebul jgufad amisaTvis upirvelesad, saWiroa, rom:<br />
igi arsebobdes drois garkveul periodSi, anu jgufis Seqmnidan danaSaulis Cadenamde<br />
aris drois gansazRvruli monakveTi. cxadia, jgufuri danaSaulis SemTxvevaSi,<br />
kriminaluri qmedebis Cadenas, yovelTvis win uswrebs adamianTa SekavSireba, romelic<br />
SeiZleba ganxorcieldes, rogorc uSualod qmedebis ganxorcielebisas winaswar Seu-<br />
Tanxmeblad, ise winaswari SeTanxmebiT, magram organizebuli jgufis SemTxvevaSi, igi<br />
garkveuli periodis ganmavlobaSi arsebobs, rogorc danaSaulebrivi ganzraxviT gaerTianebul<br />
pirTa erToba, drois aRniSnul periodSi xdeba danaSaulTa detaluri<br />
dagegmva, funqciaTa gadanawileba da a.S.<br />
wevrTa odenoba jgufSi ar unda iyos samze naklebi, anu nebismier SemTxvevaSi, Tu<br />
kriminalur gaerTianebaSi mxolod ori wevria, imisda miuxedavad ra danaSauls Caidenen<br />
isini, an eqneba Tu ara maT ganxorcielebul kriminalur qmedebebs transnacionaluri<br />
xasiaTi, aRniSnuli mainc ar iqneba organizebuli danaSaulebrivi dajgufeba.<br />
jgufis moqmedeba unda iyos urTierTSeTanxmebuli, anu organizebuli jgufis<br />
mier danaSaulis Cadena ar xdeba spontanurad, misi wevrebis TiToeuli nabiji aris<br />
winaswar SeTanxmebuli, kargad dagegmili da yovelive amis Semdeg xdeba qmedebis ganxorcielebaze<br />
gadawyvetilebis miReba, rac Zalian efeqturs xdis maT danaSaulebriv<br />
saqmianobas.<br />
jgufs unda hqondes struqturuli forma. winamdebare konvenciis Sesabamisad,<br />
jgufis struqturuli formis mqone jgufad CasaTvlelad aucilebelia, rom igi ar iyos<br />
SemTxveviT Seqmnili danaSaulis dauyovnebliv Casadenad, aucilebeli araa formalurad<br />
ganawilebuli iqnes rolebi wevrTa Soris, wevrobas hqondes uwyveti xasiaTi an<br />
Camoyalibebuli iyos ganviTarebuli struqtura. rogorc miTiTebuli punqtidan Cans,<br />
imisaTvis, rom jgufi CaiTvalos struqturuli formis mqone jgufad, misi Seqmna ar<br />
unda moxdes SemTxveviT danaSaulis dauyovnebliv Casadenad, anu miTiTebuli gaerTianebis<br />
Camoyalibebas safuZvlad udevs, rogorc wesi, gamocdil kriminalTa myari er-<br />
Toba. ra Tqma unda, miznebi aris danaSaulebrivi, magram am miznebis miRweva xdeba kargad<br />
dagegmili da gansazRvruli qmedebebis ganxorcielebiT. organizebul jgufSi<br />
pirTa kavSiri ara marto winaswaria, e.i. danaSaulis Cadenamdea organizebuli, aramed gansakuTrebiT<br />
myaria, imdenad mtkicea, rom mis mier danaSaulis Cadenas win araferi udgas. 5<br />
aqve aRsaniSnavia isic, rom konvenciis Tanaxmad, ar aris aucilebeli wevrTa Soris<br />
rolebis formaluri gadanawileba, mkacri subordinacia, radgan SesaZlebelia jgufi<br />
Seqmnas erTma pirma, moamzados danaSaulis Casadenad, xolo uSualod danaSaulebrivi<br />
qmedeba jgufma ganaxorcielos meore wevris xelmZRvanelobiT. aseve, araa aucilebeli,<br />
rom organizebuli jgufis wevrobas hqondes uwyveti xasiaTi. erTi mxriv, wevrobis<br />
uwyvetoba savaldebulo araa, radgan miuxedavad imisa, rom organizebuli jgufi, rogorc<br />
wesi, iqmneba ramdenime mZime an gansakuTrebiT mZime danaSaulis Casadenad, gamo-<br />
92
icxuli araa, rom igi Camoyalibdes mxolod erTi danaSaulis Casadenadac, 6 Sesabamisad,<br />
am danaSaulis Cadenis Semdeg jgufi daiSleba da wevrobac Sewydeba. meore mxriv,<br />
wevrebis cvalebadoba SesaZlebelia ganxorcieldes organizebul jgufSi, romelic<br />
Seqmnilia araerTi danaSaulis Casadenad, rac SeiZleba ganpirobebuli iyos im faqtiT,<br />
rom TviTon organizebuli jgufis Seqmna miuTiTebs wevrebis mizanze, rom maT ganaxorcielon<br />
gansakuTrebiT rTuli danaSaulebi, radgan yoveli kriminaluri qmedeba da<br />
misi Semadgenloba individualuria. maTi ganxorcieleba moiTxovs sxvadasxva xerxebis<br />
SerCevas, Sesabamisad, saWiro xdeba yoveli konkretuli danaSaulis Casadenad specialuri<br />
codnis mqone pirebis gamoyeneba. amdenad, maT winaSe arsebuli amocanebidan<br />
gamomdinare, cvlilebebi organizebul jgufSi SeiZleba Seexos pirebs, romlebic specializebulni<br />
arian sxvadasxva konkretuli danaSaulebrivi qmedebebis ganxorcielebaSi.<br />
Tumca, aRsaniSnavia, is faqtic, rom jgufSi wevrTa cvalebadoba xorcieldeba<br />
mkacri kontrolisa da konspiraciis pirobebSi, raTa am jgufis saqmianoba sxva pirebisaTvis<br />
ucnobi darCes, an masSi ar SeaRwion SemTxveviTma pirebma, romlebmac SeiZleba<br />
jgufis dezorganizacia gamoiwvion. 7<br />
jgufis wevrebi unda gaerTi<strong>and</strong>nen erTi an ramdenime mZime danaSaulis Casadenad.<br />
rogorc zemoT aRiniSna, winamdebare konvenciis Sesabamisad, mZimea danaSauli, romlisTvisac<br />
Tavisuflebis aRkveTis maqsimaluri vada aris aranakleb oTxi wlisa, Sesabamisad,<br />
kriminaluri gaerTianebis wevrebs miznad unda hqondeT erTi an ramdenime<br />
danaSaulis Cadena, romelTaTvisac sasjelis maqsimumi oTx welze naklebi ar aris.<br />
mizani unda iyos pirdapiri an arapirdapiri finansuri an sxva saxis sargeblis<br />
miReba. aRniSnuli warmoadgens erT-erT yvelaze mTavar niSans. sabolood, organizebuli<br />
jgufis Seqmnis idea da mizani, pirdapiri an arapirdapiri finansuri an sxva materialuri<br />
sargeblis miRebaa. 8 aqve aRsaniSnavia, rom gansxvavebiT saqarTvelos sisxlis<br />
samarTlis kodeqsisagan, romlis Sesabamisadac, organizebuli jgufis mizani Semosavlis<br />
ukanono miReba unda iyos, miTiTebuli konvencia ar akonkretebs Semosavlis<br />
saxeobas, mxolod miuTiTebs, rom mizani unda iyos pirdapiri an arapirdapiri finansuri<br />
an sxva saxis sargeblis miReba.<br />
rogorc zemoT aRiniSna, transnacionaluri organizebuli danaSaulis winaaRmdeg<br />
gaeros konvenciis moqmedebis sferoSi eqceva damnaSaveTa organizebul jgufSi monawileoba.<br />
organizebuli danaSaulebrivi dajgufebis garkvevis Semdeg, aseve sasurvelia,<br />
detalurad ganvixiloT, Tu ra saxis monawileobaa dasjadi miTiTebuli saxeobis<br />
kriminalur gaerTianebaSi.<br />
upirvelesad, aRsaniSnavia, rom miTiTebuli konvencia yvela monawile saxelmwifos<br />
avaldebulebs miiRos iseTi sakanonmdeblo an sxva zoma, romelTa Sesabamisad, qvemoT<br />
CamoTvlili qmedebebi ganzrax Cadenis SemTxvevaSi, CaiTvleba danaSaulad:<br />
1. qvemoT dasaxelebul qmedebaTagan erT-erTi an orive danaSaulebriv qmedebaTa<br />
ganxorcieleba miuxedavad imisa, Cadenil iqna mcdeloba, Tu dasrulebuli danaSauli:<br />
erT an ramdenime pirTan SeTanxmeba mZime danaSaulis Casadenad, pirdapiri an arapirdapiri<br />
gziT, finansuri an sxva materialuri sargeblis miRebis mizniT, da Tu<br />
amas iTvaliswinebs Sida kanonmdebloba, aseve moicavs romelime monawilis mier<br />
93
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
SeTanxmebis sisruleSi mosayvanad garkveuli qmedebis Sesrulebas an organizebuli<br />
danaSaulebrivi jgufis saqmianobaSi Cabmas;<br />
piris, romelic acnobierebs damnaSaveTa organizebuli jgufis mizans da saerTo<br />
danaSaulebriv saqmianobas, an am jgufis ganzraxvas, Caidinos Sesabamisi danaSaulebi,<br />
aqtiuri monawileoba:<br />
a. organizebuli danSaulebrivi jgufis saqmianobaSi;<br />
b. organizebul danaSaulebriv jgufSi sxvagvari saqmianoba, imis winaswari SecnobiT,<br />
rom amgvari monawileoba xels uwyobs gaerTianebis kriminaluri miznis miRwevas.<br />
2. organizebuli danaSaulebrivi jgufis mier mZime danaSaulis Cadenis organizeba,<br />
xelmZRvaneloba, xelSewyoba, waqezeba, daxmareba an rCevis micema. 9<br />
rogorc miTiTebulidan Cans, konvencia avaldebulebs xelmomwer saxelmwifoebs, rom<br />
miiRon zomebi, romelTa safuZvelzec, danaSaulad CaiTvleba pirTa SeTanxmeba mZime<br />
danaSaulis Casadenad, pirdapiri an arapirdapiri materialuri sargeblis miRebis mizniT,<br />
am SeTanxmebis sisruleSi mosayvanad garkveuli qmedebis Sesruleba, an danaSaulebrivi<br />
gaerTianebis saqmianobaSi CarTva. aseve unda moxdes organizebuli danaSaulebrivi jgufis<br />
saqmianobaSi aqtiuri monawileobis miReba gaerTianebis miznis miRwevaSi dasaxmareblad.<br />
Tumca aRsaniSnavia, rom nebismieri zemoT CamoTvlili qmedeba ganxorcielebul<br />
unda iqnes ganzrax da damnaSaves gacnobierebuli unda hqondes misi qmedebis arsi,<br />
xolo winaswari Secnobis, ganzraxvis, Canafiqrisa, Tu miznis dadgena unda moxdes saqmis<br />
obieqturi faqtobrivi garemoebebis gamokvlevis Sedegad. aqve xazgasasmelia is faqti,<br />
rom konvenciis Tanaxmad, aseve, dasjadad unda CaiTvalos ara mxolod uSualod monawileobis<br />
miReba organizebuli danaSaulebrivi jgufis saqmianobaSi, aramed kriminaluri<br />
gaerTianebis monawileobiT mZime danaSaulis Cadenis xelmZRvaneloba, organizeba, xel-<br />
Sewyoba da a.S.<br />
yovelive zemoaRniSnulidan gamomdinare, SesaZlebelia gakeTdes daskvna, rom gacnobierebulia<br />
ra organizebuli danaSaulis didi safrTxe, konvenciiT xdeba sawinaaRmdego<br />
zomebis gatareba ara mxolod uSualod organizebul jgufSi CarTul pirTa<br />
mimarT, aramed nebismieris, romelic Tavis qmedebiT xels Seuwyobs kriminaluri gaer-<br />
Tianebis miznis miRwevas.<br />
transnacionaluri organizebuli danaSaulis winaaRmdeg gaeros konvenciis me-6<br />
muxliT xdeba danaSaulebrivi gziT miRebuli Semosavlebis gaTeTrebis kriminalizacia.<br />
miTiTebuli normiT konvenciis yvela wevr saxelmwifos ekisreba valdebuleba miiRos<br />
iseTi sakanonmdeblo an sxva zomebi, romelTa Sedegad danaSaulad iqneba aRiarebuli<br />
Semdegi ganzraxi qmedebebi:<br />
winaswari SecnobiT danaSaulebrivi gziT miRebuli qonebis gardaqmna an gadacema<br />
am qonebis ukanono warmoSobis dafarvis an damalvis mizniT an daxmarebis gaweva<br />
nebismieri pirisaTvis, romelic monawileobda `ZiriTadi samarTaldarRvevis~ 10<br />
CadenaSi, raTa Tavidan airidos mis mier ganxorcielebul qmedebebze samarTlebrivi<br />
pasuxismgebloba;<br />
94
winaswari SecnobiT danaSaulebrivi gziT miRebuli qonebis namdvili xasiaTis,<br />
wyaros, adgilmdebareobis, gadaadgilebis, qonebaze uflebis an misi kuTvnilebis<br />
dafarva an Secvla. 11<br />
rogorc miTiTebulidan Cans, wevr saxelmwifoebs ekisrebaT valdebuleba, ganaxorcielon<br />
sxvadasxva zomebi, romelTa safuZvelzec winaswari SecnobiT danaSaulebrivi<br />
gziT miRebuli qonebisaTvis kanonieri saxis micemis procesSi monawileoba CaiTvleba<br />
danaSaulad. Tumca, aqve unda aRiniSnos, rom konvenciis normebi ufro Sorsac midis<br />
da ukanono qonebis legalizaciis procesSi monawileobis garda, dasjadad acxadebs,<br />
aseve:<br />
winaswari SecnobiT danaSaulebrivi gziT mopovebuli qonebis SeZenas, flobasa<br />
da gamoyenebas;<br />
zemoT miTiTebuli danaSaulebis Casadenad SekavSirebas, Cadenis mcdelobasa da<br />
mis Casadenad daxmarebas, waqezebas, uzrunvelyofasa da rCevis micemas. 12<br />
amdenad, konvenciiT gansazRvrulia, rom ara mxolod aqtiuri qmedeba unda daisajos<br />
ukanono Semosavlis gaTeTrebis procesSi, aramed iseTi pasiuri, `umniSvnelo~ qmedebac,<br />
rogoricaa magaliTad, samarTaldamrRvevebisaTvis rCevis micema saqmianobis gansaxorcieleblad.<br />
aqve aRsaniSnavia is faqtic, rom konvenciis Sesabamisad, zemoT miTiTebuli qmedebebi<br />
CaiTvleba dasjadad mxolod im SemTxvevaSi, Tu isini ganxorcielda ganzrax da winaswari<br />
SecnobiT, xolo amave muxlis `f~ punqtiT ganmartebulia, rom danaSaulebrivi<br />
qmedebebis miTiTebuli Semadgeneli elementebi unda dadgindes yovel konkretul<br />
saqmeze garemoebaTa obieqturi gamokvlevis Sedegad.<br />
konvencia monawile saxelmwifoebs avaldebulebs, rom maT sakanonmdeblo zomebis<br />
garda unda ganaxorcielon sxva qmedebebic, romlebiTac aRikveTeba danaSaulebrivi<br />
gziT miRebuli qonebis legalizacia. aRniSnuli mimarTulebiT saxelmwifoTa movaleobas<br />
warmoadgens erTiani yovelmxrivi regulaciebis da reJimis SemuSaveba, romelic<br />
mimarTuli iqneba danaSaulebrivi Semosavlis gaTeTrebis winaaRmdeg da gaTvlili iqneba<br />
bankebisa da arasabanko finansuri institutebisaTvis, aseve organizaciebisaTvis,<br />
romlebic gansakuTrebiT daucvelni arian ukanono Semosavlis legalizaciis TvalsazrisiT.<br />
aRniSnuli reJimis farglebSi unda moxdes klientTa identificireba, aseve,<br />
saeWvo tranzaqciebis dafiqsireba da Setyobineba.<br />
konvenciis Sesabamisad, wevri saxelmwifoebi valdebulebas iReben, xeli Seuwyon<br />
miTiTebuli danaSaulis winaaRmdeg mebrZoli organizaciebisa da dawesebulebebis<br />
urTierTTanamSromlobas, rogorc erovnul, aseve, saerTaSoriso doneze. aRniSnuli miznis<br />
srulyofili ganxorcielebisTvis savaldebuloa finansuri dazvervis samsaxuris<br />
Seqmna, romelic fulis gaTeTrebis SemTxvevebSi imoqmedebs, rogorc informaciis Segrovebis,<br />
analizisa da gavrcelebis erovnuli centri.<br />
yovelive aRniSnulTan erTad, wevr saxelmwifoebs eZlevaT rekomendacia, rom ganaxorcielon<br />
sxvadasxva RonisZiebebi maT sazRvarze naRdi fuladi saxsrebisa da Sesabamisi<br />
sabrunavi dokumentebis gadaadgilebis gamovlenisa da kontrolis mizniT. Tum-<br />
95
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
ca, aqve miTiTebulia, rom miRebuli informacia araviTar SemTxvevaSi ar unda iqnes<br />
gamoyenebuli kanonieri kapitalis nebismieri gziT gadaadgilebis xelis SesaSlelad.<br />
rogorc yovelive zemoaRniSnulidan Cans, organizebuli danaSaulebrivi dajgufebis<br />
wevrobis garda, miTiTebuli konvencia aseve, avaldebulebs wevr saxelmwifoebs,<br />
miiRon sxvadasxva zomebi, raTa danaSaulebrivi gziT miRebuli qonebis legalizacia<br />
CaiTvalos danaSaulad. aRniSnuls Zalian didi mniSvneloba aqvs, radgan, rogorc cnobilia,<br />
organizebuli danaSaulis mizani, upirvelesad, Semosavlis miRebaa, xolo imisaTvis,<br />
rom miRebuli resursebi gamoyenebul iqnes, saWiroa misTvis kanonieri saxis<br />
micema, winaaRmdeg SemTxvevaSi, danaSaulebriv saqmianobas azri ekargeba. Sesabamisad,<br />
konvencia adgens valdebulebebs wevri saxelmwifoebisaTvis, rom gansakuTrebiT gaamkacron<br />
brZola, rogorc ukanono Semosavlebis legalizaciis, aseve, maTi gadaadgilebis<br />
winaaRmdeg.<br />
`transnacionaluri organizebuli danaSaulis winaaRmdeg~ gaeros konvencia aseve,<br />
did yuradRebas uTmobs korufcias. aRniSnuli sworedac rom metad mniSvnelovan mimarTulebas<br />
warmoadgens, radgan cnobilia, rom korufcia organizebuli danaSaulebrivi<br />
dajgufebis arsebobis erT-erTi berketia. kriminalebis mier xdeba sajaro pirTa<br />
mosyidva, Sesabamisad, damnaSaveebi iReben oficialur moxeleTa mfarvelobas, rac<br />
Zalian arTulebs organizebuli danaSaulis winaaRmdeg brZolas.<br />
konvenciis me-8 muxlis Sesabamisad, TiToeuli wevri saxelmwifo valdebulia miiRos<br />
iseTi sakanonmdeblo da sxva zomebi, romelTa Sedegad danaSaulad CaiTvleba:<br />
sajaro moxelisaTvis, pirdapir an arapirdapir, raime aramarTlzomieri upiratesobis<br />
dapireba, SeTavazeba an miniWeba moxelis an sxva iuridiuli Tu fizikuri<br />
piris sasargeblod, imisaTvis, rom am moxelem misi Tanamdebobrivi movaleobis<br />
Sesrulebisas ganaxorcielos raime moqmedeba an Tavi Seikavos misi Sesrulebisgan;<br />
pirdapir an arapirdapir, raime aramarTlzomieri upiratesobis miReba an moTxovna<br />
sajaro moxelis mier, piradad am moxelis an sxva iuridiuli Tu fizikuri<br />
piris sasargeblod, rom am moxelem misi Tanamdebobrivi movaleobis Sesrulebisas<br />
ganaxorcielos raime moqmedeba an Tavi Seikavos raime moqmedebis ganxorcielebisagan.<br />
13<br />
konvencia aseve, miuTiTebs, rom uSualo Sesrulebis garda, danaSaulad miCneul unda<br />
iqnes miTiTebul qmedebebSi Tanamonawileobac. garda amisa, xazi esmeba saxelmwifoTa<br />
valdebulebebs, rom sisxlissamarTlebrivad dasjad qmedebad miiCnios, rodesac zemoT<br />
miTiTebul qmedebebs axorcielebs ucxo qveynis sajaro moxele an saerTaSoriso samoqalaqo<br />
samsaxurSi myofi piri.<br />
rogorc vxedavT, transnacionaluri organizebuli danaSaulis winaaRmdeg gaeros<br />
konvencia did yuradRebas uTmobs korufcias, rac udavod gasaTvaliswinebelia zemoT<br />
aRniSnuli mizezebidan gamomdinare. savaraudod, yovelgvari valdebulebis miuxedavad,<br />
romelTac konvencia uwesebs wevr saxelmwifoebs, korufcia isedac dasjadia<br />
yvela qveyanaSi. korufciis kriminalizaciaze aqcentis gakeTebiT, gaerTianebuli erebis<br />
organizaciam kidev erTxel gausva xazi miTiTebuli kanonsawinaaRmdego qmedebis<br />
96
ols organizebuli danaSaulobis sistemaSi da mis winaaRmdeg ukompromiso brZolis<br />
warmoebis saWiroebas.<br />
konvencia transnacionaluri organizebuli danaSaulis winaaRmdeg brZolis procesSi<br />
erT-erT umniSvnelovanes faqtorad miiCnevs marTlmsajulebis ganxorcielebisaTvis<br />
xelis SeSlis kriminalizacias. wevr saxelmwifoebs valdebuleba ekisrebaT<br />
gaataron RonisZiebebi, romelTa Sedegad danaSaulad CaiTvleba ganzrax Cadenili<br />
Semdegi qmedebebi:<br />
fizikuri Zalis, muqaris an daSinebis gamoyeneba an aramarTlzomieri upiratesobis<br />
dapireba, SeTavazeba an miniWeba, yalbi Cvenebis micemaze dayoliebis an Cvenebis<br />
micemaSi an mtkicebulebis wardgenaSi Carevis mizniT, miTiTebuli konvenciiT<br />
gaTvaliswinebul danaSaulebTan dakavSirebul samarTalwarmoebis procesSi;<br />
am konvenciiT gaTvaliswinebul danaSaulebTan dakavSirebul samarTalwarmoebis<br />
procesSi sasamarTlo an sxva samarTaldamcavi organos Tanamdebobis piris<br />
samsaxurebrivi movaleobis ganxorcielebaSi Carevis mizniT fizikuri Zalis, muqaris<br />
an daSinebis gamoyeneba. Tumca, aRniSnuli ar zRudavs saxelmwifos uflebas,<br />
Seqmnas kanonmdebloba samarTalwarmoebis sxva monawileTa dasacavadac. 14<br />
rogorc aRniSnulidan Cans, konvencia zemoT miTiTebul qmedebas imdenad mniSvnelovnad<br />
miiCnevs, rom mas iseTi mZime danaSaulebis gverdiT ayenebs, rogoricaa organizebul<br />
danaSaulebriv dajgufebaSi monawileoba, ukanono Semosavlis legalizacia<br />
da korufcia, rac safuZvels moklebuli namdvilad ar unda iyos, radgan organizebuli<br />
danaSaulis winaaRmdeg brZolis warmoebisas, rogorc samarTaldamcavi organoebis<br />
warmomadgenelTaTvis, aseve, mowmeTaTvis metad mniSvnelovania, rom maT Tavi usafrTxod<br />
igrZnon. winaaRmdeg SemTxvevaSi, isini Tavs Seikaveben samarTalwarmoebaSi aqtiurad<br />
monawileobis miRebisagan, rac mniSvnelovanwilad Seasustebs organizebul<br />
danaSaulTan brZolis efeqtianobas.<br />
zemoT aRniSnulis paralelurad, konvencia avaldebulebs wevr saxelmwifoebs, rom<br />
uzrunvelyon sxvadasxva zomebis miReba mowmeTa (sacxovrebeli adgilis Secvla, pirovnebisa<br />
da adgilsamyofelis Sesaxeb informaciis gasaidumloeba da a.S.) da dazaralebulTa<br />
dasacavad da samarTalwarmoebis procesSi monawileobis misaRebad.<br />
garda danaSaulebrivi qmedebebisa, romelTac yvelze didi yuradReba unda mieqces<br />
organizebuli danaSaulis winaaRmdeg brZolis saqmeSi, winamdebare konvencia aseve,<br />
adgens rekomendaciebs saerTaSoriso TanamSromlobis TvalsazrisiT, rac aRniSnul<br />
saerTaSoriso aqts kidev ufro met Rirebulebas aniWebs. wevr saxelmwifoebs saSualeba<br />
aqvT ganaxorcielon samarTlebrivi daxmareba, awarmoon erToblivi gamoZieba da damnaSaveTa<br />
eqstradicia miuxedavad imisa, aqvT Tu ara maT urTierTSoris raime sxva Se-<br />
Tanxmeba. amasTan, aRsaniSnavia is faqtic, rom konvencia did mniSvnelobas aniWebs, rogorc<br />
wevri qveynebis samarTaldamcavTa Soris praqtikis gaziarebas, aseve, erTmaneTis<br />
kadrebis profesiul momzadebasa da gadamzadebas, rac metad mniSvnelovania, radgan<br />
transnacionaluri organizebuli danaSauli, TviT definiciidan gamomdinare, scildeba<br />
erTi konkretuli qveynis teritoriis farglebs. Sesabamisad, msgavs dajgufebaSi<br />
97
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
SeiZleba monawileobdnen sxvadasxva qveynis kriminalebi, romelTac saqmianobis saku-<br />
Tari meTodebi aqvT. cxadia, aseT dros fasdaudebelia kriminalis warmoSobis qveynis<br />
samarTaldamcavi sistemis rogorc gamocdileba, aseve, momzadebisa da gadamzadebis<br />
kursebi, sadac kargadaa gaanalizebuli da Seswavlili adgilobrivi danaSaulebis<br />
Taviseburebani.<br />
aseve metad mniSvnelovania, rom konvenciis Sesabamisad, saxelmwifoebi valdebulebas<br />
iReben, ganixilon sasjelis Semcirebis SesaZlebloba im pirisaTvis, romelic arsebiTad<br />
TanamSromlobs gamoZiebasTan. miTiTebuli garemoebis aucilebloba gamowveulia<br />
imiT, rom umetes SemTxvevaSi, tradiciuli transnacionaluri danaSaulebrivi<br />
dajgufebebis saqmianoba, maTi wesebi da wevrTa Semadgenloba gasaidumloebulia. Sesabamisad,<br />
samarTaldamcavi organoebisaTvis ukiduresad Zneli xdeba maT winaaRmdeg<br />
brZola, radgan ar gaaCniaT informacia maTi Sida saqmianobisa Tu struqturis Sesaxeb.<br />
miTiTebuli danawesi gansakuTrebiT Rirebuli da efeqtiania Tanamedrove kriminaluri<br />
dajgufebebis struqturis pirobebSi. kerZod, gasaTvaliswinebelia, rom liderebi<br />
maqsimalurad arian izolirebulni rigiTi wevrebisagan da uSualod, isini araviTar<br />
danaSaulebriv qmedebas ar axorcieleben. Tumca, swored maT mier xdeba danaSaulebrivi<br />
sindikatis saqmianobis politikis SemuSaveba da swored maTi davalebis Sedegad xdeba<br />
kanonsawinaaRmdego moqmedebebis ganxorcieleba. aqedan gamomdinare, erTi mxriv, saxezea<br />
piri, romelic warmarTavs danaSaulebrivi dajgufebis saqmianobas, xolo meore<br />
mxriv ki, mis mimarT sisxlissamarTlebrivi devnis ganxorcieleba TiTqmis SeuZlebelia,<br />
radgan uSualod igi danaSaulebriv qmedebas ar Cadis. Sesabamisad, aseT dros didi<br />
mniSvneloba eniWeba kriminaluri gaerTianebis wevris mier mowodebul informacias,<br />
romelsac cxadia, amgvari informaciis gamJRavnebis motivi unda hqondes. sasjelis<br />
Semcireba ki, amgvari motivaciis Sesaqmnelad aprobirebuli meTodia, romelic Tu gaviTvaliswinebT<br />
saerTaSoriso praqtikasa da saqarTvelos gamocdilebas, danaSaulTan<br />
brZolis saqmeSi sakmaod efeqtianad muSaobs.<br />
yovelive zemoaRniSnulidan gamomdinare, SesaZlebelia gamotanil iqnes daskvna, rom<br />
`transnacionaluri organizebuli danaSaulis winaaRmdeg~ gaeros konvencia erT-erTi<br />
yvelaze mniSnvelovani saerTaSoriso aqtia miTiTebuli saxis kriminalTan brZolaSi.<br />
metad mniSvnelovania, rom winamdebare konvencia akonkretebs, Tu romel qmedebebze<br />
unda gamaxvildes yuradReba transnacionaluri kriminaluri dajgufebebis winaaRmdeg<br />
brZolisas. aseve mniSvnelovania, rom konvenciis wevri saxelmwifoebi iReben valdebulebas,<br />
moaxdinon gansazRvruli qmedebebis kriminalizacia Sida kanonmdeblobaSi,<br />
rac xels Seuwyobs transnacionalur danaSaulTan erTobliv brZolas, radgan cxadia,<br />
romelime qmedeba Tu danaSaulia erT qveyanaSi, xolo meoreSi ki, ara, isini ver iTanamSromleben<br />
aseTi saxis kriminalis winaaRmdeg. amasTan, didi mniSvneloba eniWeba rekomendaciebs,<br />
romelic Seexeba TanamSromlobas wevr saxelmwifoTa Sesabamis organoebs<br />
Soris. aRniSnuli momenti gadamwyvetia transnacionaluri organizebuli danaSaulis<br />
winaaRmdeg brZolis procesSi, radgan rogorc zemoT aRiniSna, msgavsi xasiaTis<br />
kriminalis ganmaxorcielebli organizebuli dajgufeba arasdros moqmedebs erTi<br />
qveynis teritoriaze. Sesabamisad, Tu ar iqneba am qveynebs Soris mWidro urTierTTa-<br />
98
namSromloba, misi bolomde damarcxeba SeuZlebeli iqneba. aseve xazgasasmelia, rom<br />
winamdebare xelSekrulebiT mxareebs eZlevaT saSualeba ganaxorcielon samarTlebrivi<br />
urTierTdaxmareba da damnaSaveTa eqstradicia, rac aseve, mniSvnelovania, radgan rig<br />
SemTxvevaSi, SeiZleba qveynebs ar gaaCndeT SeTanxmeba msgavs sakiTxebSi TanamSromlobis<br />
Sesaxeb. am dros, saWiro xdeba konkretul faqtTan dakavSirebiT SeTanxmebis gaformeba,<br />
rasac xangrZlivi dro sWirdeba, xolo organizebul danaSaulTan brZolaSi operatiulobas<br />
gadamwyveti mniSvneloba eniWeba. amasTan, aucileblad unda aRiniSnos wevri<br />
saxelmwifoebis movaleoba erTmaneTis kadrebis momzadebis Sesaxeb. vinaidan, specialuri<br />
codnis gareSe, rac ar unda aqtiurad ganxorcieldes qmedebebi kriminalTan<br />
sabrZolvelad, igi efeqtiani ver iqneba, radgan yovel konkretul dajgufebasTan warmatebis<br />
misaRwevad gansxvavebuli midgomaa saWiro. Sesabamisad, swored am meTodebisa<br />
da wesebis Sewavla iqneba SesaZlebeli partniori qveynis samarTaldamcavTa specialur<br />
saswavleblebSi.<br />
SeniSvnebi<br />
1<br />
United Nations Convention Against Transnational Organized Crime, Article<br />
2, Sec. (b).<br />
2<br />
United Nations Convention Against Transnational Organized Crime, Article<br />
3, Sec.2.<br />
3<br />
United Nations Convention Against Transnational Organized Crime, Article<br />
2, Sec. (a).<br />
4<br />
United Nations Convention Against Transnational Organized Crime, Article<br />
2, Sec. (c).<br />
5<br />
avtorTa koleqtivi, sisxlis samarTlis zogadi nawili, Tbilisi, 2007<br />
weli, gv. 225.<br />
6<br />
merab turava, sisxlis samarTali _ zogadi nawilis mimoxilva,<br />
Tbilisi, 2008 weli, gv. 297.<br />
7<br />
avtorTa koleqtivi, sisxlis samarTlis zogadi nawili, Tbilisi, 2007<br />
weli, gv. 225.<br />
8<br />
oTar gamyreliZe, saqarTvelos sisxlis samarTlis kodeqsis ganmarteba,<br />
Tbilisi, 2008 weli, gv. 210.<br />
9<br />
United Nations Convention Against Transnational Organized Crime, Article<br />
5, Sec. 1.<br />
10<br />
nebismieri samarTaldarRveva, romlis Sedegadac miRebuli iqna Semosavali,<br />
romelic Semdgom SeiZleba gaxdes e. w. `gaTeTrebis~ obieqti.<br />
11<br />
United Nations Convention Against Transnational Organized Crime, Article<br />
6, Sec. 1 (a).<br />
12<br />
United Nations Convention Against Transnational Organized Crime, Article<br />
6, Sec. 1 (b).<br />
13<br />
United Nations Convention Against Transnational Organized Crime, Article<br />
8, Sec. 1.<br />
14<br />
United Nations Convention Against Transnational Organized Crime, Article<br />
23.<br />
99
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
UNITED NATIONS<br />
CONVENTION AGAINST<br />
TRANSNATIONAL<br />
ORGANIZED CRIME<br />
DAVIT MESKHISHVILI<br />
Doctoral C<strong>and</strong>idate of the <strong>Law</strong> department, Grigol Robakidze University<br />
It is well know that the organized crime is one of the most complicated<br />
<strong>and</strong> dangerous for of crime that is effects all spheres of public life. Besides,<br />
the mentioned crime, is almost never the problem of one sole country. It is<br />
becoming more <strong>and</strong> more transnational. Baring this in mind, it is even more<br />
important to facilitate the mutual legal assistance between the states at the<br />
international level – <strong>and</strong> this without the relevant legal framework would be<br />
impossible to implement. The Article reviews one of the most important<br />
international act in this field – UN Convention against the Transnational<br />
Organized Crime.<br />
This Article analysis the general principles of the above-mentioned Convention.<br />
Specifically, it reviews the definitions provided in the Convention,<br />
like: organized group, heavy crime, structured group, property <strong>and</strong> income<br />
obtained through the criminal ways. In accordance with the Criminal Code,<br />
as a result of comparison with the norms, the Article concludes that the<br />
norms in Georgian legislations regulated the above mentioned issues in compliance<br />
with the Convention.<br />
Besides that, the Article is focused on the methods of fighting against<br />
organized crime <strong>and</strong> the commitments of the member states in this regard.<br />
At the end, it is concluded that the UN Convention against Transnational<br />
Organized Crime is one of he most important international act while fighting<br />
against this crime, <strong>and</strong> envisages effective provisions to ensure mutual<br />
cooperation between the states at the international level.<br />
100
saerTaSoriso sisxlis samarTliT dadgenili danaSaulebis<br />
maxasiaTebeli erT-erTi mTavari niSania makrokrikriminaluri<br />
miznobrivi dajgufebis<br />
- JOINT CRIMINAL<br />
ENTERPRISE doqtrinis<br />
Seqmnisa da gamoyenebis<br />
aucilebloba<br />
saerTaSoriso sisxlis<br />
samarTalSi<br />
giorgi dgebuaZe<br />
saqarTvelos universitetis doqtoranti<br />
saerTaSoriso sisxlis samarTliT gaTvaliswinebuli<br />
danaSaulebis Cadena xasiaTdeba adamianTa didi jgufis,<br />
saerTo mizniT gamsWvaluli gaerTianebebis TanamoqmedebiT,<br />
sadac pasuxismgebeli piris gansazRvra SedarebiT<br />
rTulia, vidre nacionalur samarTlebriv sistemaSi. aRniSnuli<br />
individualuri pasuxismgeblobis sakiTxs ufro<br />
metad bundovans da Znelad dasadgens xdis. am Temis irgvliv<br />
sainteresoa yofili iugoslaviis sisxlis samarTlis<br />
saerTaSoriso tribunalis saapelacio palatis mier SemuSavebuli<br />
kriminaluri miznobrivi dajgufebis doqtrina,<br />
1 kerZod, Tu ram ganapiroba misi Seqmnisa da gamoyenebis<br />
aucilebloba.<br />
1. Sesavali<br />
101
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
minaluri garemo. braldebuli pirebi praqtikulad, yvela SemTxvevaSi moqmedeben<br />
erTiani gegmiTa da ganzraxviT, amoZravebT saerTo mizani, organizebuli formiT iyeneben<br />
Zalismier meTodebs msxverplis winaaRmdeg. magaliTisaTvis gavixsenoT holokosti,<br />
iugoslaviis (srebrenica), ru<strong>and</strong>is SemTxvevebi, sadac uamravi adamiani gaxda<br />
ramdenime dReSi ganxorcielebuli Zaladobis msxverpli. adgili hqonda masStaburi<br />
xasiaTis danaSaulebs, sadac mtkicebulebebis moZieba, Tu vin Caidina ukanono qmedeba<br />
Tu aqti, faqtobrivad SeuZlebeli iyo.<br />
zemoT aRniSnulidan gamomdinare, saerTaSoriso sisxlis samarTali iTvaliswinebs<br />
individualur da koleqtiur Seracxvis formas. pirveli saxezea, rodesac mcire teritoriul<br />
monakveTze Cadenilia ukanono qmedeba, sadac konkretuli damnaSavis dadgena<br />
da mtkicebulebebis mopoveba SesaZlebelia, romlebic pirdapir kavSirSia braldebulis<br />
braleulobasTan. meores ki, adgili aqvs sistemuri, did geografiul regionze<br />
gavrcelebuli danaSaulebis dros. garda amisa, SegviZlia visaubroT aseve SemTxvevebze,<br />
romlebic exeba rogorc individualur, ise koleqtiur Seracxvis formas. isini<br />
saerTaSoriso sisxlis samarTalSi gamoiyeneba ara erTdroulad, aramed erTmaneTis<br />
monacvleobiT. aris ormagi perspeqtiva. Tu naTeli gaxda, konkretulad vis mier aris<br />
Cadenili danaSauli, gamoiyeneba individualuri Seracxvis modeli, Tu ara, maSin _<br />
koleqtiuri 2 .<br />
saerTaSoriso sisxlis samarTlSi konkretuli qmedebis kvalifikaciis procesSi gaTvaliswinebul<br />
unda iqnes individis wvlili danaSaulis CadenaSi, Sedegis dadgomaSi.<br />
sruli pasuxismgebloba, upirveles yovlisa, daekisreba imas, vinc iyo gadawyvetilebis<br />
mimRebi dajgufebis, gaerTianebis, organizaciis farglebSi.<br />
zemoT aRniSnuli sakiTxis irgvliv, did yuradRebas ipyrobs yofili iugoslaviis<br />
tribunalis saapelacio palatis mier precedentul samarTalze dayrdnobiT Seqmnili<br />
doqtrina, kriminaluri miznobrivi dajgufeba _ Joint Criminal Enterprise (JCE). is ufro<br />
da ufro gamoiyeneba saerTaSoriso sisxlis samarTlSi, rogorc `jadosnuri iaraRi~<br />
saerTaSoriso danaSaulebTan sabrZolvelad 3 da xSirad, bralmdeblebisaTvis `sayvarel<br />
cnebadac~ moiazreba. 4<br />
2. kriminaluri miznobrivi dajgufebis doqtrina<br />
kriminaluri miznobrivi dajgufebis doqtrina siaxles warmoadgens rogorc saerTa-<br />
Soriso, aseve, nacionalur samarTlebriv sistemaSi. is aris mniSvnelovani iaraRi im<br />
pirebis gasasamarTleblad, romlebmac danaSauli Caidines Tanaamsruleblobisa da<br />
saerTo miznis principebze dayrdnobiT. is emsaxureba mizans, rom individis mier Cadenili<br />
ukanono qmedeba, an misi jgufur danaSaulSi monawileobis Sedegi miaweros `gaer-<br />
Tianebis~ farglebs. kriminaluri miznobrivi dajgufebis doqtrina SegviZlia ganvmartoT,<br />
rogorc danaSaulSi monawilis mxridan pirdapiri, an iribi Tanxmoba, romelic<br />
mimarTulia kriminaluri aqtis aRsrulebisaken, an daumTavrebeli danaSaulebrivi miznis<br />
sisruleSi moyvanisaken.<br />
102
kriminaluri miznobrivi dajgufebis doqtrinis gamoyeneba yovelTvis iyo kamaTis<br />
sagani. braldeba umetesad mas iyenebda, rodesac ar iyo sakmarisi mtkicebuleba pirovnebis<br />
gasasamarTleblad. aseve, diskusiis obieqti iyo misi gaurkveveli definiciac.<br />
mas xSirad uwodeben pasuxismgeblobis `uvargis Teorias~ da `nadirs~, romelic eZebs<br />
msxverpls. 5 yofili iugoslaviis mosamarTle fer-johan lindholmi werda, rom JCE<br />
iyo arasasargeblo tribunalis saqmianobisaTvis. 6 miuxedavad amisa, doqtrina gamoiyeneboda<br />
da ganagrZobs kidevac arsebobas saerTaSoriso sisxlis samarTlis farglebSi.<br />
JCE-is saSualebiT bralmdebels SeuZlia, sisxlissamarTlebrivi pasuxismgebloba<br />
daakisros adamianTa farTo wres. dajgufebis gegmasTan mimarTebaSi ar aris aucilebeli,<br />
rom is iyos danaSaulis Cadenamde momzadebuli. 7 is SeiZleba formirebuli iqnes,<br />
aseve, danaSaulis Cadenis procesSi. yvela SemTxvevaSi, doqtrinis farglebSi Tanaamsrulebloba<br />
arsebobs, rodesac erTi amsruleblis qmedeba Seesabameba sxva amsruleblis<br />
mizans da yvela moqmedebs erTdroulad erTi da igive adgilas xangrZlivi drois<br />
ganmavlobaSi. 8 mniSvnelovania, rom gegma, mizani, Tavisi SinaarsiT iyos aramarTlzomieri,<br />
iTvaliswinebdes danaSaulis Cadenas. 9<br />
kriminaluri miznobrivi dajgufebis doqtrina Seqmnil iqna braldebis mxarisaTvis,<br />
maRali Tanamdebobis pirebis, serbi politikosi da samxedro Cinovnikebis samarTalSi<br />
micemis mizniT, 10 romlebic farul organizebasa da marTvas uwevdnen danaSaulebs, romlebsac<br />
adgili hqonda yofili iugoslaviis teritoriaze. 11 yvelaze cnobili da gamor-<br />
Ceuli pirovneba, vinc iugoslaviis tribunalma gaasamarTla, iyo slobodan miloSeviCi.<br />
sabraldebo aqtSi is iyo cnobili damnaSaved kriminalur miznobriv dajgufebaSi monawileobisaTvis<br />
bosniaSi, xorvatiasa da kosovoSi ganxorcielebuli qmedebebisaTvis. 12<br />
maRali Tanamdebobis pirebis gasamarTleba doqtrinis meSveobiT ufro intensiur xasiaTs<br />
atarebda, vidre sxva pirebisa. aRsaniSnavia, rom tribunalze braldebis mxare<br />
doqtrinas umetesad iyenebda, rodesac braldebulebs Segnebuli monawileoba da Semxebloba<br />
hqondaT danaSaulTan.<br />
saerTo mizani, es aris JCE-is doqtrinis elementi da mas warmoadgens, rogorc<br />
jgufuri pasuxismgeblobis Teorias. 13 dajgufebis wevrebis makavSirebeli rgoli aris<br />
maTi erTiani ganzraxva, miaRwion saerTo mizans. is Cadenil unda iyos erToblivad an<br />
urTierTSeTanxmebiT. 14 JCE SeiZleba Sedgebodes, aseve patara, subsidiuri qvegaerTianebebisagan.<br />
15 es SeiZleba moxdes, Tu is farTo xasiaTis matarebelia. magaliTad, genocidis<br />
danaSaulis SemTxvevaSi.<br />
3. kriminaluri miznobrivi dajgufebis doqtrinis Seqmnis aucilebloba<br />
JCE, rogorc saerTo sisxlissamarTlebrivi pasuxismgeblobis sistemuri Seracxvis<br />
forma, damkvidrda yofili iugoslaviis saapelacio palatis mier tadiCis saqmeze, sadac<br />
ganisazRvra kidevac pirvelad, doqtrinis gamoyenebis aucilebloba. 16<br />
yofili iugoslaviis tribunalis saapelacio palata eZebda Teoriul komponents,<br />
romelic gamoyenebuli iqneboda jgufuri danaSaulebis mimarT, romelic daexmareboda<br />
103
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
sasamarTlos mZime winaRobebis gadalaxvaSi, mtkicebulebebis mopovebis saqmeSi, romelic,<br />
umeteswilad, Znelad mosaZiebeli an rTulad dasanaxi iqneboda. magaliTad,<br />
individebis Semxebloba da kavSiri saerTaSoriso danaSaulSi. JCE-is sqemis Tanaxmad,<br />
dajgufebis erT-erTi wevris mier Cadenili qmedeba sxva wevrs danaSaulad Seefardeba,<br />
Tu es iyo kriminaluri gegmis gonivruli winaswarganWvretadi Sedegi. 17<br />
yofili iugoslaviis tribunalamde, kriminaluri miznobrivi dajgufebis doqtrinas<br />
adgili hqonda saerTaSoriso tribunalebSi, rogoricaa niurnbergi da tokio. 18 aRniSnuli<br />
gamoiyeneboda individebis dasasjelad, romlebsac brali miuZRodaT dajgufebebis<br />
mier Cadenil genocidis, omisa da adamianurobis winaaRmdeg mimarTul danaSaulebSi.<br />
im dros, rodesac adamianebi pasuxismgebelni iyvnen danaSaulis dagegmvasa da<br />
aRsrulebaSi, faqtobrivad SeuZlebeli iyo sxva saSualebiT sisxlissamarTlebriv pasuxisgebaSi<br />
maTi micema, gamomdinare im mtkicebulebebis mopovebis sirTulidan, romlebic<br />
konkretul danaSaulSi maT pirdapir monawileobaze miuTiTebda.<br />
4. kriminaluri miznobrivi dajgufebis doqtrinis gamoyenebis aucilebloba<br />
dusko tadiCi iyo im SeiaraRebuli dajgufebis wevri, romelic Sevida prijedoris<br />
(Prijedor) regionis sofel jaskiSi (Jaskici), ganacalkeva mamakacebi qalebisa da bavSvebisagan<br />
da umowyalod scema isini. soflidan dajgufebis gasvlis Semdgom, xuTi mokluli<br />
mamakaci iqna napovni. 19<br />
yofili iugoslaviis tribunalis sasamarTlo procesze ramdenime mowmem amoicno<br />
dusko tadiCi, rogorc erT-erTi SeiaraRebuli piri, romelic Sevida dasaxlebaSi,<br />
magram arc erTs ar SeeZlo Tqma, rom mas raime kavSiri hqonda mkvlelobasTan. ar iyo<br />
araviTari mtkicebuleba, vin ganaxorciela danaSaulebrivi qmedeba, kerZod, mkvleloba,<br />
vin esrola TavSi oTx maTgans. sasamarTlo palatam ar gamoricxa faqti, rom qmedebebi,<br />
romelsac adgili hqonda dasaxlebaSi, ganxorcielebuli yofiliyo im pirebis mier,<br />
romlebic Sevidnen sofelSi, magram braldebuli ver iqneboda pasuxismgebeli aseTi<br />
qmedebebisaTvis. 20 gaTvaliswinebul iqna is garemoebac, rom zustad im dRes, mezobel<br />
sofel sivCSi (Sivci) Sevida didi SeiaraRebuli serbuli dajgufeba da iq eTnikur<br />
wmendas axorcielebda. faqti, rom ar yofila msxverpli sofel sivCSi, iZleoda varaudis<br />
saSualebas, rom mkvleloba ar iyo ori soflis eTnikuri wmendis ganxorcielebis<br />
gegmis nawili, romelSic braldebulma miiRo monawileoba. 21<br />
braldebis mxarem gaasaCivra sasamarTlo palatis gadawyvetileba, vinaidan darwmunebuli<br />
iyo, rom tadiCi monawileobda jaskiSi ganxorcielebul TavdasxmebSi, romlis<br />
mizani iyo prijedoris regionis gawmenda araserbi mosaxleobisagan arahumanuri da<br />
ZaladobiTi aqtebiT. mkvleloba braldebulisaTvis iyo warmosadgeni, winaswargaTvaliswinebadi<br />
movlena, romelic braldebis azriT, mas gacnobierebuli unda hqonoda.<br />
sabolood, tadiCi unda yofiliyo cnobili damnaSaved yofili iugoslaviis tribunalis<br />
statutis me-7(1) muxliT, miuxedavad imisa, Tu vin mokla xuTi mamakaci. 22<br />
104
dacvis mxare ar eTanxmeboda braldebis mosazrebas da ambobda, rom unda damtkicebuliyo,<br />
moicavda Tu ara Tavis TavSi Tavdasxmis gegma, romelSic tadiCi savaraudod<br />
monawileobda, mkvlelobas da CaTreul iqna Tu ara is masSi mkvlelobis gegmiT. 23<br />
mas Semdeg, rac aRmoCnda, rom SeiaraRebulma dajgufebam, romelSic iyo braldebuli,<br />
mokla 5 mamakaci jaskiSi, saapelacio palatam dasva sakiTxi _ SeiZleboda Tu ara<br />
saerTaSoriso sisxlis samarTlis mixedviT, piri damnaSaved yofiliyo cnobili, miuxedavad<br />
imisa, rom ar moipoveboda araviTari mtkicebuleba, rom man mokla erT-erTi<br />
mainc. 24<br />
yofili iugoslaviis tribunalis saapelacio palata, tadiCis saqmis kvalifikaciis<br />
procesSi dadga Teoriuli komponentis Seqmnis aucileblobis winaSe, raTa saerTaSoriso<br />
sisxlissamarTlebriv pasuxismgeblobaSi mieca jgufur danaSaulSi braldebuli<br />
pirebi. amiT is gaaiolebda im pirTa dasjas, romlebsac brali miuZRodaT danaSaulebSi,<br />
romlebSic isini monawileobas Rebulobdnen aramarto pirdapiri monawileobis formiT.<br />
tribunalis wesdeba ar gansazRvravs kriminalur miznobriv dajgufebas, rogorc<br />
pasuxismgeblobis SesaZleblobas, Sesabamisad konkretul muxlSi. is iqna moZiebuli<br />
ukve dafuZnebul saerTaSoriso CveulebiT samarTalSi meore msoflio omis precedentuli<br />
samarTlis analizis Sedegad. 25 aseve, Seswavlil iqna rigi qveynebis nacionaluri<br />
kanonmdebloba, magram ver iqna moZiebuli Tanmimdevruli, gamarTlebuli praqtika.<br />
saapelacio palatam dasZina, rom saerTo gegmis doqtrina, rogorc Tanaamsruleblobis<br />
pasuxisgeblobis forma, mkafiod iyo Camoyalibebuli saerTaSoriso CveulebiT samar-<br />
TalSi da misi gamoyeneba tribunalis wesdebis farglebSi SesaZlebeli iyo. 26<br />
yofili iugoslaviis saerTaSoriso tribunali doqtrinas sxvadasxva terminebiT<br />
moixseniebda. magaliTad, saerTo gaerTianeba, saerTo mizani da a.S. mogvianebiT, precedentulma<br />
samarTalma gansazRvra, rom yvela es termini pasuxobda pasuxismgeblobis<br />
erT saerTo formas, romelic unda yofiliyo moxsenebuli, rogorc kriminaluri<br />
miznobrivi dajgufeba (Joint Criminal Enterprise). 27<br />
tadiCis pasuxismgebloba dafuZnebuli iyo swored kriminaluri miznobrivi dajgufebis<br />
doqtrinaze. mas aqvs sami kategoria. samive exeba danaSaulis Casadenad saerTo<br />
mizniT gamsWvalul adamianTa dajgufebas, romelic garkveuli TaviseburebebiT xasiaTdeba.<br />
gaaCnia ra, samive kategorias saerTo obieqturi mxaris niSnebi, yvelas gansxvavebuli<br />
subieqturi mxaris forma aqvs. 28<br />
pirveli kategoria, romelsac ZiriTad JCE-s uwodeben, xasiaTdeba SemTxveviT, rodesac<br />
yvela braldebuli monawileobs saerTo gegmis farglebSi da amoZravebs erTi da<br />
igive saerTo ganzraxva. aq yvela monawile aris pasuxismgebeli jgufis mier Cadenili<br />
danaSaulisaTvis, ganurCevlad maTi monawileobis xarisxisa. 29 imisaTvis, rom qmedebis<br />
kvalifikacia moxdes pirveli kategoriiT, unda dadgindes dajgufebis erT-erT aspeqtSi<br />
mainc, braldebulis mxridan monawileobis survili da danaSaulebrivi ganzraxva,<br />
gaziarebuli sxva jgufis wevrebTan erTad. 30<br />
meore kategorias, sistemur JCE-s, adgili aqvs, rodesac saxezea `sistemuri sisastike,<br />
Zaladoba~, upirveles yovlisa, rogoricaa sakoncentracio banaki. 31 kriminaluri<br />
105
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
miznobrivi dajgufebis meore kategoriiT pasuxismgeblobisaTvis unda damtkicdes<br />
organizebuli represiuli sistemis arseboba, braldebulebis mxridan masSi aqtiuri<br />
monawileoba, misi bunebis codna da SemdgomSi monawileobis ganzraxva. 32<br />
mesame kategoria, gavrcobili JCE, es aris SemTxveva, sadac saerTo gegmis farglebSi<br />
adamianTa jgufi sCadis qmedebas, romelic araa gaTvaliswinebuli gegmiT. 33 mesame kategoriis<br />
dros braldebis mxridan unda damtkicdes, winaswarganWvretadi iyo Tu ara,<br />
rom danaSauli Cadenili iqneboda jgufis erT-erTi wevris mier da braldebulma icoda<br />
ra, rom aseTi danaSauli SesaZlebeli iyo momxdariyo gaerTianebis farglebSi, nebayoflobiT<br />
`aiRo riski Tavis Tavze.~ 34<br />
saapelacio palatam tadiCis saqmeze miiCnia, rom mesame kategoria iyo yvelaze axlos<br />
braldebulis mier gamoxatul qmedebebTan. jgufs hqonda araserbi mosaxleobis gawmendis<br />
saerTo mizani. mkvleloba ar iyo maT gegmaSi mocemuli, magram moiazreboda,<br />
rom araserbebi iqnebodnen mokluli qmedebaTa sisruleSi moyvanis procesSi. palatam<br />
gamoiZia, rom tadiCma icoda aRniSnulis SesaZleblobis Sesaxeb da man nebayoflobiT<br />
`aiRo riski Tavis Tavze.~ 35<br />
gavrcobilma JCE-m Camoayaliba doqtrinis pasuxismgeblobis subieqturi da obieqturi<br />
kriteriumebis axali saxe, romlis saSualebiTac, arsebuli mtkicebulebis done<br />
damakmayofilebeli gaxada. yofili iugoslaviis tribunalis saapelacio palatam daadgina,<br />
rom sasamarTlo palatam dauSva Secdoma, 36 braldebuli iyo serbuli warmomavlobis<br />
SeiaraRebuli dajgufebis wevri, romelmac miznad daisaxa Zalismieri formiT<br />
soflis gawmenda mamakacebisagan. mkvleloba iyo warmosadgeni, winaswargaTvaliswinebadi<br />
movlena, romelic, braldebis azriT, unda yofiliyo gacnobierebadi. braldebuli<br />
gasamarTlebul iqna omisa da adamianurobis winaaRmdeg mimarTuli araerTi danaSaulisaTvis.<br />
mravali braldebidan, romelic mas wayenebuli hqonda, erT-erTi iyo xuTi mamakacis<br />
mkvleloba sofel jaskiSi. 37<br />
5. daskvna<br />
miuxedavad mravali problemisa, romelic arsebobs individualuri pasuxismgeblobis<br />
sferoSi, aSkaraa warmatebebi, romelic droTa ganmavlobaSi iqna miRweuli saer-<br />
TaSoriso sisxlis samarTlis ganviTarebis procesSi.<br />
yofili iugoslaviis saapelacio palata tadiCis saqmeze, kriminaluri miznobrivi<br />
dajgufebis doqtrinis Camoyalibebis dros daeyrdno niurnbergis sasamarTlo praqtikas,<br />
iuridiuli normebis simwiris gamo. ar arsebobda Camoyalibebuli dispozicia,<br />
romelic saSualebas miscemda braldebis mxares gamoeyenebina igi qmedebis kvalifikaciis<br />
procesSi. Tu braldebis mxare, zemoT aRniSnul doqtrinaze dayrdnobiT, daamtkicebda,<br />
rom braldebulebi imyofebodnen danaSaulis Cadenis procesSi, miuxedavad maTi<br />
monawileobis xarisxisa, daawesebda sisxlissamarTlebriv pasuxismgeblobas maTze.<br />
kriminaluri miznobrivi dajgufebis doqtrinam braldebis aqtebi ufro ioli gaxada.<br />
is saSualebas aZlevs braldebas masSi Seitanos ufro meti braldebebi, vidre sxva<br />
106
formis pasuxismgeblobebi, vinaidan mesame kategorias aqvs subieqturi mxaris ufro<br />
dabali moTxovnilebebi, rom piri micemul iqnes samarTalSi. mesame kategoria mxolod<br />
iTxovs, rom umaRlesi Tanamdebobis pirisagan moxdes nebismieri qmedebis Cadena, romelic<br />
SeiZleba Sors iyos dajgufebis saerTo gegmisagan. gavrcobili JCE-iT braldebam<br />
unda daadginos, rom braldebuls hqonda codna im varaudis Sesaxeb, romelmac gamoiwvia<br />
damatebiTi danaSauli, anu qmedeba, romelic iyo winaswargaTvaliswinebadi. is, rom<br />
kriminalur miznobriv dajgufebas aqvs ufro dabali subieqturi mxaris niSnebi, vidre<br />
pasuxismgeblobis sxva saxes, xdis mas ufro Zlier iaraRad braldebis mxarisaTvis.<br />
nebismieri axali Teoriuli komponenti, doqtrina, romelic daexmareba marTlmsajulebas<br />
problemuri sakiTxebis gadalaxvaSi, ra Tqma unda, misaRebi unda iyos saerTa-<br />
Soriso sisxlis samarTlis dogmatikisaTvis. magaliTad, Tu meTauris pasuxismgebloba<br />
srulad Tavs ver arTmevda Tavis daniSnulebas, JCE-is mesame kategoriiT, ukve SesaZlebeli<br />
gaxda pasuxismgeblobis sxvagvarad dakisreba. saerTaSoriso danaSaulebi xasiaTdeba<br />
ra, adamianTa TanamoqmedebiT, marTlac, am procesSi, rodesac maTi konkretul<br />
qmedebebTan pirdapiri Semxeblobis dadgena SeuZlebelia, kriminaluri miznobrivi dajgufebis<br />
doqtrina sakiTxis regulirebis Sesabamisi safuZvelia. is qmnis prevencias<br />
momavalSi im danaSaulTa aRsakveTad, romelic SeiZleba Cadenil iqnes kacobriobis<br />
mimarT. globalizaciis sakiTxi, komunikaciis saSualebebis ganviTareba, saerTaSoriso<br />
sisxlis samarTliT gaTvaliswinebul danaSaulebSi mizezobrivi kavSiris dadgenas qmedebasa<br />
da Sedegs Soris ufro da ufro Znelad dasadgens xdis. kriminaluri miznobrivi<br />
dajgufeba, gansakuTrebiT ki, doqtirinis mesame kategoria, subieqturi mxaris<br />
minimaluri moTxovniT idealuri variantia aRniSnuli sakiTxis dasaregulireblad,<br />
aseve, maRali Tanamdebobis pirebis gasasamarTleblad, romlebic arapirdapiri formiT<br />
marTaven `organizacias~.<br />
miuxedavad imisa, rom kriminaluri miznobrivi dajgufebis doqtrinis mimarT arsebobs<br />
garkveuli uaryofiTi damokidebuleba, man saTanado adgili daimkvidra saerTa-<br />
Soriso sisxlis samarTlis iurisprudenciaSi.<br />
107
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
SeniSvnebi:<br />
1<br />
ix.: Joint Criminal Enterprise terminTan mimarTebaSi; merab turava,<br />
sisxlis samarTlis zogadi nawilis mimoxilva, me-8 gamocema, 2010,<br />
gv. 281; aseve, aRniSnuli wignis me-7 gamocema, 2008, gv. 234.<br />
2<br />
ix.: Kai Ambos, Internationales Strafrecht, 2 Auflage, 2008, gv. 151-152.<br />
3<br />
ix.: Kai Ambos, Joint Criminal Enterprise <strong>and</strong> Comm<strong>and</strong> Responsibility,<br />
<strong>Journal</strong> of International Criminal <strong>Justice</strong>, 2007, www.oxfordjournals.org.<br />
4<br />
ix.: Antonio Cassese, The Proper Limits of Individual Criminal Responsibility<br />
Under the Doctrine of Joint Criminal Enterprise, <strong>Journal</strong> of International<br />
Criminal <strong>Justice</strong>, 2007, www.oxfordjournals.org.<br />
5<br />
ix.: Ciara Damgaard, Individual Criminal Responsibility for Core International<br />
Crime, 2008, gv. 128.<br />
6<br />
ix.: iqve.<br />
7<br />
ix.: Kriangsak Kittichaisaree, International Criminal <strong>Law</strong>, 2002, gv. 238;<br />
aseve, Gerhard Werle, Principles of International Criminal <strong>Law</strong>, Second<br />
Edition, 2009, gv. 173; Prosecutor v Vasiljevic (saqme IT-98-32-A) saapelacio<br />
palatis 2004 wlis 25 Tebervlis gadawyvetileba, par. 100.<br />
8<br />
ix.: Otto Triffterer, Commentary on the Rome Statute of the International<br />
Criminal Court, Second Edition, 2008, gv. 749-751.<br />
9<br />
ix.: William A. Shabas, The Un International Criminal Tribunal-The former<br />
Yugoslavia, Rw<strong>and</strong>a <strong>and</strong> Sierra Leone, 2006, gv. 309-314.<br />
10<br />
ix.: Allison Marston Danner <strong>and</strong> Jenny S. Martinez, Guilty Associations:<br />
Joint Criminal Enterprise, Comm<strong>and</strong> Responsibility, <strong>and</strong> the Development<br />
of International Criminal <strong>Law</strong>, 2004, www.ssrn.com.<br />
11<br />
ix.: Elies van Sliedregt, JCE as a Pathaway to Convicting Individuals for<br />
Genocide, <strong>Journal</strong> of International Criminal <strong>Justice</strong>, 2007, www.oxfordjournals.org.<br />
12<br />
ix.: Prosecutor v Milosevic (saqme IT-02-54).<br />
13<br />
ix.: Kai Ambos, Joint Criminal Enterprise <strong>and</strong> Comm<strong>and</strong> Responsibility,<br />
<strong>Journal</strong> of International Criminal <strong>Justice</strong>, 2007, www.oxfordjournals.org.<br />
14<br />
ix.: Prosecutor v Krajisnik (saqme IT-00-39-T) sasamarTlo palatis 2006<br />
wlis 27 seqtembris gadawyvetileba, par. 884.<br />
15<br />
ix.: Prosecutor v Kvocka et all. (saqme IT-98-30/1) sasamarTlo palatis<br />
2001 wlis 2 noembris gadawyvetileba, par. 307.<br />
16<br />
ix.: Prosecutor v Tadic (saqme IT-94-1-A) saapelacio palatis 1999 wlis<br />
15 ivlisis gadawyvetileba, par. 172.<br />
17<br />
ix.: William A. Schabas, An Introduction to the International Criminal<br />
Court, Third Edition, 2009, gv. 215-216.<br />
18<br />
ix.: Allison Marston Danner <strong>and</strong> Jenny S. Martinez, Guilty Associations:<br />
Joint Criminal Enterprise, Comm<strong>and</strong> Responsibility, <strong>and</strong> the Development<br />
of International Criminal <strong>Law</strong>, 2004, www.ssrn.com.<br />
19<br />
ix.: iqve, par. 178.<br />
20<br />
ix.: Prosecutor v Tadic (saqme IT-94-1-T) sasamarTlo palatis 1999 wlis<br />
7 maisis gadawyvetileba, par. 373.<br />
21<br />
ix.: iqve, par. 373.<br />
22<br />
ix.: Prosecutor v Tadic (saqme IT-94-1-A) saapelacio palatis 1999 wlis<br />
15 ivlisis gadawyvetileba, par. 175.<br />
23<br />
ix.: iqve, par. 176, 177.<br />
24<br />
ix.: iqve, par. 185.<br />
25<br />
ix.: Allison Marston Danner <strong>and</strong> Jenny S. Martinez, Guilty Associations:<br />
Joint Criminal Enterprise, Comm<strong>and</strong> Responsibility, <strong>and</strong> the Development<br />
of International Criminal <strong>Law</strong>, 2004, www.ssrn.com.<br />
108
26<br />
ix.: Prosecutor v Tadic (saqme IT-94-1-A) saapelacio palatis 1999 wlis<br />
15 ivlisis gadawyvetileba, par. 220.<br />
27<br />
ix.: Prosecutor v Brdjanin (saqme IT-99-36) sasamarTlo palatis 2001<br />
wlis 26 ivnisis gadawyvetileba, par. 26.<br />
28<br />
ix.: Robert Cryer, Hakan Friman, Darryl Robinson, Elizabeth Wilmshurst,<br />
An Introduction to International Criminal <strong>Law</strong> <strong>and</strong> Procedure, 2007, gv.<br />
305-310.<br />
29<br />
ix.: Antonio Cassese - International Criminal <strong>Law</strong>, Second Edition, 2008, gv.<br />
191.<br />
30<br />
ix.: Prosecutor v Simic, Tadic <strong>and</strong> Zaric (saqme IT-95-9) 2003 wlis 17<br />
oqtombris gadawyvetileba, par. 157; aseve, Prosecutor v Stakic (saqme<br />
IT-97-24-T) 2003 wlis 31 ivlisis gadawyvetileba, par. 436; aRniSnul<br />
saqmeebSi monawileebs amoZravebT saerTo ganzraxva miznis gansaxorcieleblad.<br />
31<br />
ix.: Prosecutor v Tadic (saqme IT-94-1-A) saapelacio palatis 1999 wlis<br />
15 ivlisis gadawyvetileba, par. 202.<br />
32<br />
ix.: iqve, par. 203; ix. aseve, Prosecutor v Krnojelac (saqme IT-97-25-A)<br />
saapelacio palatis 2003 wlis 17 seqtembris gadawyvetileba, par. 96.<br />
33<br />
ix.: Prosecutor v Tadic (saqme IT-94-1-A) saapelacio palatis 1999 wlis<br />
15 ivlisis gadawyvetileba, par. 204.<br />
34<br />
ix.: iqve, par. 220, 228; ix. aseve, sam kategoriasTan dakavSirebiT Jennifer<br />
Trahan, Genocide, War Crimes, Crimes Against Humanity - A Topical<br />
of the Case <strong>Law</strong> of International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia,<br />
Human Rights Watch Organization, 2006, gv. 417-427; Prosecutor v<br />
Vasiljevic (saqme IT-98-32) saapelacio palatis 2004 wlis 25 Tebervlis<br />
gadawyvetileba, par. 101.<br />
35<br />
ix.: Prosecutor v Tadic (saqme IT-94-1-A) saapelacio palatis 1999 wlis<br />
15 ivlisis gadawyvetileba, par. 231-232.<br />
36<br />
ix.: iqve, par 233.<br />
37<br />
ix.: tadiCis sxva braldebebTan dakavSirebiT konkretulad Prosecutor<br />
v Tadic (saqme IT-94-1).<br />
109
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
NEED FOR CREATION<br />
AND USAGE OF<br />
THE JOINT CRIMINAL<br />
ENTERPRISE DOCTRINE<br />
IN THE INTERNATIONAL<br />
CRIMINAL LAW<br />
GEORGE DGEBUADZE<br />
Doctoral C<strong>and</strong>idate, The University of Georgia<br />
The following article is dedicated to the issue of personal liability in International<br />
Criminal <strong>Law</strong>, in other words the doctrine of Joint Criminal Enterprise.<br />
According to the International Criminal law joint crime involves coperpetration<br />
by a large group of people with common goal, where compared<br />
to the national law system, it is more difficult to identify the responsible<br />
persons. This makes the issue of personal liability even more vague <strong>and</strong> difficult<br />
to determine. One of the tools for solving this legal issue is the doctrine<br />
of the Joint Criminal Enterprise developed by the Appeals Chamber of<br />
the International Criminal Tribunal of the former Yugoslavia. This doctrine<br />
enables to apply criminal liability to a large group of people.<br />
The article reviews the Dusko Tadic’s Case. During the qualification of the<br />
mentioned case, the Appeals Chamber of International Criminal Tribunal<br />
for the Former Yugoslavia used the doctrine of Joint Criminal Enterprise<br />
for the first time <strong>and</strong> formulated 3 categories of it: 1. I category – basically<br />
referred as JCE – deals with the situation when all the defendants are acting<br />
in the framework of the common plan <strong>and</strong> according to the common goal;<br />
2) II Category – systemic JCE – is characterized with “systemic cruelty, violence”,<br />
primarily a phenomena such as a concentration camp. 3), III category<br />
– extended/advanced JCE – when the group of people in the framework of<br />
the common goal are committing an act not envisaged ender the plan.<br />
Though there is some negative attitude towards the doctrine of JCE, it<br />
has still found relevant place in the common international criminal law.<br />
110
Tanamonawileobisas, sisxlis samarTlis pasuxismgeblobis<br />
sirTules warmoadgens, rom danaSauli ramdenime<br />
piris erToblivi moqmedebiT xorcieldeba. erToblivi<br />
moqmedeba momdinareobs organizatoris, wamqezeblis da<br />
damxmaris, aseve, amsruleblis moqmedebidan. TanamonawileobiT<br />
Cadenili danaSauli, ramdenime piris Zalisxmevis<br />
nayofs warmoadgens, romelic danaSaulis amsruleblis<br />
moqmedebaSi da amis safuZvelze, saerTo danaSaulebriv SedegSi<br />
gaerTi<strong>and</strong>eba. Tanamonawileebs pasuxismgebloba er-<br />
Tiani danaSaulisaTvis daekisrebaT. Tumca, es ar niSnavs,<br />
rom yvela Tanamonawiles erTi zomis erTgvarovani sasjeli<br />
unda Seefardos. Tanamonawileobisas unda ganxorcieldes<br />
sasjelis individualizacia. samarTlianadaa aRniSnuli<br />
iuridiul literaturaSi, rom araindividualizebul<br />
sasjels ar SeuZlia warmatebiT ganaxorcielos<br />
Tavisi funqciuri daniSnuleba. Tu sasjeli ar aris individualizebuli,<br />
is usamarTloa. usamarTlo sasjeli ar<br />
iwvevs sazogadoebaSi da msjavrdebulSi im reaqcias, romelic<br />
aucilebelia zogadi da specialuri prevenciis amocanaTa<br />
gadawyvetisaTvis. 1<br />
TanamonawileobiT Cadenil danaSaulSi sasjelis individualizacia<br />
mniSvnelovnadaa damokidebuli im kriterisasjelis<br />
daniSvnis<br />
sakiTxisaTvis<br />
TanamonawileobiT<br />
Cadenil danaSaulSi<br />
adam maxaraZe<br />
rusTavelis saxelmwifo universitetis sruli profesori<br />
111
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
umTa Tu midgomaTa Sinaarsze, romelic sasamarTlom kanonmdeblis miTiTebiT unda<br />
gaiTvaliswinos. sxvadasxva qveynebis sisxlis samarTlis kodeqsTa gaTvaliswinebiT,<br />
aRniSnuli problemis gadawyvetis ramdenime mimarTuleba SeiniSneba.<br />
pirvel maTgans unda mivakuTnoT is qveynebi, sadac danaSaulis Tanamonawilis saxis<br />
mixedviT dadgenilia sasjelis Semcireba. amis naTeli magaliTia germaniis sisxlis<br />
samarTlis kodeqsi, romlis 26-e paragrafis mixedviT danaSaulis wamqezebeli amsruleblis<br />
msgavsad isjeba, magram damxmaresaTvis (par. 27) sasjeli Semcirebulia par. 49,<br />
I abzacis mixedviT. masSi dadgenilia sasjelis Semsubuqebis Semdegi wesebi:<br />
1. Tavisuflebis uvado aRkveTa icvleba vadiani Tavisuflebis aRkveTiT aranakleb<br />
sami wliT.<br />
2. danaSaulisaTvis gansazRvruli vadiani Tavisuflebis aRkveTisas gaTvaliswinebuli<br />
sasjelis maqsimaluri vada mcirdeba sam meoTxedamde. igive wesi moqmedebs fuladi<br />
jarimis drosac.<br />
3. minimaluri vada sasjelisa Tavisuflebis aRkveTis saxiT mcirdeba: im SemTxvevaSi,<br />
Tu minimaluri vada aTidan an xuTi wlidan aris gansazRvruli ori wliT; Tu minimaluri<br />
vada samidan an ori wlidan aris _ eqvsi TviT; Tu minimaluri vada aris erTi<br />
wlidan _ sami TviT; sxva SemTxvevebSi ki, kanoniT dadgenili minimaluri vadiT. 2<br />
zogierTi saxelmwifos sisxlis samarTlis kodeqsebi damxmaris mimarT aweseben zogadad,<br />
sasjelis fakultatiuri Semcirebis SesaZleblobas. ase, magaliTad, Sveicariis<br />
1938 wlis sisxlis samarTlis kodeqsis 25-e muxli adgens, rom `is vinc ganzrax Seuwyobs<br />
xels sxvas danaSaulis CadenaSi an gadacdomaSi SeiZleba daisajos msubuqad~. sasjelis<br />
fakultatiur Semcirebas aseve, iTvaliswinebs daniis 1933 wlis sisxlis samarTlis<br />
kodeqsic (23-e mux.) da sxv.<br />
calkeuli qveynis sisxlis samarTlis kodeqsebi ar gansazRvraven sasjelis savaldebulo<br />
an fakultatiur Semcirebas, aramed saerTo saxelmZRvanelo sawyisebis saxiT<br />
aweseben Tanabar pasuxismgeblobas yvela TanamonawilisaTvis. am gziT midis, magaliTad,<br />
safrangeTis 1992 wlis sisxlis samarTlis kodeqsi, romlis 121-6 muxlSi naTqvamia, rom<br />
erToblivi danaSaulebrivi qmedebis Tanamonawile iseve daisjeba, rogorc danaSaulis<br />
amsrulebeli. 3 analogiur pozicias icavs iaponiis 1907 wlis sisxlis samarTlis kodeqsic,<br />
romlis 63-e muxli adgens, rom damxmares sasjeli unda Seumsubuqdes amsruleblis<br />
sasjelis Sesabamisad. 4<br />
sagulisxmoa is faqti, rom iaponiisa da safrangeTis sisxlis samarTlis kodeqsebi<br />
TanamonawileTa dasjis SesaZleblobas zRudaven mcire mniSvnelobis mqone danaSaulebrivi<br />
qmedebis dros. ase magaliTad, iaponiis sisxlis samarTlis kodeqsis 64-e muxlis<br />
Tanaxmad, iseTi danaSaulis damxmare an wamqezebeli, romelic sasjelis saxiT patimrobas<br />
an mcire fulad jarimas iwvevs, mxolod im SemTxvevaSi daisjeba, Tu amis Sesaxeb<br />
specialuradaa miTiTebuli kanonSi. safrangeTis sisxlis samarTlis kodeqsis mixedviT,<br />
danaSaulebrivi qmedebebi Tavisi simZimis mixedviT sam nawilad iyofa: danaSaulad,<br />
gadacdomad da darRvevad, magram Tanamonawileoba mxolod danaSaulSi da gadacdomaSia<br />
(111-1; 121-6 da 121-7 mm.) dasjadi.<br />
112
iaponiisa da safrangeTis kanonmdeblobis msgavsad, saqarTvelos moqmedi sisxlis<br />
samarTlis kodeqsi ar zRudavs im ganzrax danaSaulTa wres, romlisTvisac SesaZlebelia<br />
sisxlis samarTlis pasuxismgebloba TanamonawileobisaTvis. Tumca, es ar niSnavs,<br />
rom Cveni kanonmdeblobiT Tanamonawileebs pasuxismgebloba yvela mcire mniSvnelobis<br />
mqone nebismieri qmedebisaTvis daekisrebaT. Tanamonawileobis institutis aseTi gageba<br />
winaaRmdegobrivi da usafuZvlo iqneboda. Tanamonawileobis institutis debulebebi<br />
sisxlis samarTlis kodeqsis sxva normebTan erTianobaSi unda gaviazroT. es konkretuli<br />
SemTxveva me-7 muxlis I I nawilTan organul kavSirSi unda warmovidginoT. masSi naTqvamia,<br />
rom qmedeba SesaZlebelia kodeqsiT gaTvaliswinebul niSnebs Seicavdes Tumca,<br />
mcire mniSvnelobis gamo aucilebeli ar iyos misi Camdenis sisxlis samarTlis pasuxisgebaSi<br />
micema. maSasadame, Tanamonawileebi ssk-is me-7 muxlis I I nawilis safuZvelze,<br />
SesaZlebelia gaTavisufldnen sisxlis samarTlis pasuxismgeblobisagan an kidev, romelime<br />
Tanamonawiles, magaliTad, msubuqi danaSaulis Cadenis SemTxvevaSi, danaSaulSi<br />
monawileobis mcire xarisxis gamo ar daekisros pasuxismgebloba. 5<br />
moqmedi sisxlis samarTlis kodeqsi ar iTvaliswinebs Tanamonawilis romelime saxis<br />
mimarT sasjelis savaldebulo an fakultatiur Semcirebas. igi istoriuli warsulis<br />
msgavsad, potenciurad yvela TanamonawilisaTvis sasjelis Tanabar farglebs awesebs.<br />
amitom erTi SexedviT, iqmneba STabeWdileba, TiTqosda moqmedi kanonmdeblobisaTvis<br />
ar aris aucilebeli TanamonawileTa saxeebad dayofa. Tumca, amgvari daskvna ar Seesabameba<br />
moqmedi sisxlis samarTlis kodeqsis zogad principebsa da dadgenilebebs TanamonawileebisaTvis<br />
sasjelis daniSvnis Taobaze.<br />
sasamarTlom TanamonawileobiT Cadenil danaSaulSi sasjelis individualizaciis<br />
principis dacvis mizniT unda ixelmZRvanelos, rogorc sasjelis daniSvnis zogad sawyisebSi<br />
gansazRvruli debulebebiT (53-e mux.) aseve, im specialuri kriteriumebiT,<br />
romelic danaSaulSi TanamonawileobisaTvis da danaSaulSi amsruleblobisaTvis aris<br />
dadgenili (57-e mux.). magaliTad, sasjelis daniSvnis zogad sawyisebSi miTiTebuli<br />
debuleba, rom `sasamarTlo damnaSaves samarTlian sasjels dauniSnavs am kodeqsis<br />
kerZo nawilis Sesabamisi muxliT dadgenil farglebSi da amave kodeqsis zogadi nawilis<br />
debulebaTa gaTvaliswinebiT~ Tanabrad vrceldeba, rogorc erTpirovnuli, aseve, Tanamonawileobis<br />
gamovlenili danaSaulis mimarTac. erTpirovnulad Cadenili danaSaulis<br />
msgavsad, TanamonawileobiT Cadenili danaSaulis drosac, sasamarTlos ar SeuZlia<br />
damnaSaves sasjelis zomad dauniSnos Cadenili danaSaulisaTvis gansazRvruli<br />
sanqciis minimalur zRvarze naklebi da maqsimalurze meti.<br />
garda amisa, kanonmdebeli amave normaSi gansazRvravs, rom sasamarTlom sasjelis<br />
daniSvnisas unda ixelmZRvanelos am kodeqsis zogadi nawilis debulebaTa gaTvaliswinebiT.<br />
es miTiTeba sakmaod farTo da tevadi cnebaa. masSi igulisxmeba rogorc zogadi,<br />
aseve is specialuri normebi, romlebic konkretul viTarebaSi dakavSirebulni arian<br />
sasjelis daniSvnasTan da zegavlenas axdenen am procesze. magaliTad, moqmedi kodeqsi<br />
iTvaliswinebs sasjelis daniSvnis wesebs daumTavrebeli danaSaulisaTvis (56-e mux.)<br />
da danaSaulSi Tanamonawileobisa Tu TanaamsruleblobisaTvis (57-e mux.). im<br />
113
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
SemTxvevaSi, Tu TanamonawileobiT ganxorcieldeba danaSaulis mcdeloba, sasamarTlom<br />
sasjelis daniSvnisas mxedvelobaSi unda miiRos ara marto 57-e, aramed 56-e muxlSi<br />
gansazRvruli debulebebic, cxadia, im danaSaulTan erTad, romlis ganxorcielebasac<br />
Tanamonawileebi cdilobdnen.<br />
53-e muxlis meore nawiliT, kanonmdebeli adgens iseT SemTxvevebs, rodesac SeiZleba<br />
dainiSnos kodeqsis kerZo nawilis Sesabamisi muxliT gaTvaliswinebulze ufro mkacri<br />
an ufro msubuqi sasjeli. ufro mkacri sasjeli SeiZleba dainiSnos danaSaulTa da<br />
ganaCenTa erTobliobiT (59-e mux.), xolo ufro msubuqi 55-e muxlis safuZvelze. ker-<br />
Zod, maSin Tu mxareebs Soris dadebulia saproceso SeTanxmeba, sasamarTlos eZleva<br />
ufleba daniSnos kodeqsis Sesabamisi muxliT dawesebuli zomis umdables zRvarze naklebi<br />
sasjeli an sxva ufro msubuqi saxis sasjeli. es debulebebi sasamarTlom mxedvelobaSi<br />
unda miiRos TanamonawileobiT Cadenili danaSaulis drosac. Tu, magaliTad,<br />
sasamarTlo daadgens, rom gansakuTrebiT mZime danaSaulis Tanamonawilem, romelsac<br />
misjili hqonda 15 wliT Tavisuflebis aRkveTa, sasjelis moxdamde, man kvlav Caidina<br />
TanamonawileobiT (an erTpirovnulad) araerTi mZime an gansakuTrebiT mZime danaSauli,<br />
aseT pirobebSi sasamarTlos aqvs ufleba, ganaCenTa erTobliobiT (59-e mux.), sasjelis<br />
Sekrebis gziT, danaSaulSi monawile pirs, saboloo sasjelad mTlianobaSi Seufardos<br />
ormoc wlamde Tavisuflebis aRkveTa. maSasadame, sasjelis daniSvnis zogad sawyisebSi<br />
miTiTebas, rom sasamarTlom sasjelis gansazRvrisas unda ixelmZRvanelos zogad<br />
nawilSi gansazRvruli debulebebiT, `jaWvur reaqciaSi mohyavs~ zogad nawilSi gansaz-<br />
Rvruli is normebi, romlebic dakavSirebuli arian sasjelis daniSvnasTan an zegavlenas<br />
axdenen am procesze.<br />
amasTan, am normebidan zogierTi maTgani specialuri xasiaTisaa da maT sasjelis<br />
daniSvnis dros sasamarTlo mxolod konkretuli sisxlis samarTlis saqmeTa ganxilvisas<br />
iyenebs, xolo zogierT maTgans zogadi xasiaTi aqvs da isini sasamarTlos mier,<br />
Cadenili danaSaulisaTvis sasjelis daniSvnisas, mxedvelobaSi miiReba nebismieri<br />
kategoriis sisxlis samarTlis saqmeze. magaliTad, 56-e muxliT sasamarTlom unda<br />
ixelmZRvanelos mxolod daumTavrebeli danaSaulisaTvis sasjelis daniSvnisas. magram<br />
53-e muxlis me-3 nawiliT gansazRvruli debuleba, pasuxismgeblobis Semamsubuqebeli<br />
da damamZimebel garemoebebis Sesaxeb, kerZod, miTiTeba danaSaulis motivze da mizanze,<br />
qmedebaSi gamovlenil marTlsawinaaRmdego nebaze, movaleobaTa darRvevis xasiaTze,<br />
damnaSavis warsul cxovrebaze Tu a.S. sasamarTlom mxedvelobaSi unda miiRos nebismieri<br />
saxiTa Tu formiT gamovlenili danaSaulis SemTxvevaSi sasjelis daniSvnisas,<br />
iqneba es damTavrebuli Tu daumTavrebeli an kidev erTpirovnuli Tu TanamonawileobiT<br />
Cadenili danaSauli da sxv.<br />
kanonmdeblis moTxovna sasjelis daniSvnis dros pasuxismgeblobis Semamsubuqebeli<br />
da damamZimebeli garemoebebis, agreTve, damnaSavis pirovnebis gaTvaliswinebis Taobaze,<br />
warmoadgens sasjelis individualizaciis principis realurad ganxorcielebas.<br />
erTpirovnulad Cadenili danaSaulis dros sasamarTlos SesaZlebloba aqvs da amasTan,<br />
valdebulic aris garegnulad Tundac erTnairi, ori sxvadasxva danaSaulis Cadenis<br />
SemTxvevaSi, konkretuli garemoebebis dadgenis gziT, muxlis sanqciis farglebSi da-<br />
114
niSnos mkacri an naklebad mkacri sasjeli <strong>and</strong>a ufro msubuqi sasjelis saxe Tu zoma,<br />
anu ganaxorcielos sasjelis realuri individualizacia. 6<br />
kanonmdeblis moTxovna sasjelis daniSvnis dros Semamsubuqebeli da damamZimebeli<br />
garemoebebis gaTvaliswinebis Sesaxeb, cxadia, TanamonawileobiT Cadenil danaSaulsac<br />
Seexeba, Tumca, am ukanasknels garkveuli specifikac axasiaTebs. kerZod, erTpirovnulad<br />
Cadenili danaSaulis dros, nebismieri saxis Semamsubuqebeli da damamZimebeli<br />
garemoeba, am erTi pirisaTvis aris damaxasiaTebeli da Sesabamisad, saqmis yvela konkretuli<br />
garemoebebis dadgena da maTi gaTvaliswineba sasamarTlos mier, sasjelis<br />
daniSvnis dros, am erTi piris mimarT xdeba. Tanamonawileobisas ki, es sakiTxi ramdenadme<br />
gansxvavebulad da SedarebiT rTulad wydeba.<br />
Tanamonawileobis SemTxvevaSi, Semamsubuqebeli da damamZimebeli garemoebebis diferencirebuli<br />
Sefaseba unda ganxorcieldes. es garemoebebi unda daiyos or nawilad:<br />
personalur da arapersonalur garemoebebad. personaluri niSani, romelic danaSaulSi<br />
monawile romelime piris mxares aris mocemuli, igi sasamarTlom sasjelis individualizaciis<br />
dros mxedvelobaSi mxolod im piris mimarT unda miiRos visac igi uSualod<br />
axasiaTebs. igive unda iTqvas bralis niSanzec, romelic zrdis an amcirebs bralis<br />
xarisxs. arapersonaluri garemoeba ki, romelic amsruleblis mier ganxorcielebul<br />
marTlsawinaaRmdego qmedebas axasiaTebs, man sasjelis gansazRvrisas zegavlena unda<br />
iqonios ara marto amsrulebelze, aramed danaSaulSi monawile sxva pirebzec. cxadia,<br />
Tu maT Secnobili hqondaT es garemoebebi. 7 magaliTad, danaSaulis amsruleblis uaryofiTma<br />
an dadebiTma warsulma cxovrebam an misma piradma Tu ekonomikurma pirobebma,<br />
asakma, orsulobam Tu sxva personaluri xasiaTis garemoebebma ar unda gaamkacron an<br />
Seamsubuqon sxva TanamonawileTa sasjeli. magram arapersonalurma garemoebebma, rogorebicaa,<br />
magaliTad, danaSaulis Cadena gansakuTrebuli sisastikiT, danaSauliT mZime<br />
Sedegebis gamowveva, danaSaulis Cadena sayovelTaod saSiSi saSualebebiT da a.S.<br />
msgavsi xasiaTis obieqturi niSnebi sasamarTlom sasjelis individualizaciis dros<br />
unda gaiTvaliswinos, rogorc amsruleblis mimarT, aseve, danaSaulis TanamonawileTa<br />
mimarTac, Tu maT Secnobili hqondaT es niSnebi. Tanamonawileobisas sajelis daniSvnis<br />
Semamsubuqebeli da damamZimebeli garemoebebis zegavlenis amgvar specifikaze, sxvaTa<br />
Soris pirdapir miuTiTebs moqmedi sisxlis samarTlis kodeqsis 57-e muxli, romelic<br />
danaSaulSi TanamonawileobisaTvis sasjelis daniSvnis specialur kriteriumebs gansazRvravs.<br />
aRniSnuli muxlis meore nawilSi naTqvamia, rom `Semamsubuqebeli an damam-<br />
Zimebeli garemoeba, romelic erT-erTi Tanamonawilis an amsruleblis pirovnebas Seexeba,<br />
mxedvelobaSi miiReba mxolod am TanamonawilisaTvis an amsruleblisaTvis sasjelis<br />
daniSvnis dros~. maSasadame, personaluri niSani, romelic axasiaTebs romelime<br />
Tanamonawiles, ar SeiZleba pasuxismgeblobaSi Seeracxos sxva Tanamonawileebs.<br />
zemoT aRniSnulidan gamomdinare, SeiZleba gavakeToT daskvna, rom TanamonawileobiT<br />
Cadenil danaSaulSi sasjelis individualizaciis principis dacvisaTvis 53-e<br />
muxlis mesame nawiliT da 57-e muxlis meore nawiliT gansazRvruli debulebebi erTian,<br />
ganuyofel nawils warmoadgenen. pirveli maTgani Tu sasamarTlos sasjelis individualizaciis<br />
zogad principze miuTiTebs, romlis gamoyenebac nebismieri saxiTa Tu<br />
115
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
formiT Cadenili danaSaulisaTvis aris aucilebeli, meore, ukve akonkretebs im specifikas,<br />
romelic am normis gamoyenebis dros TanamonawileobiT Cadenil danaSauls axasiaTebs.<br />
TanamonawileobiT Cadenili danaSaulis dros danaSaulSi monawile pirebis<br />
mimarT sasjelis daniSvnisas sasamarTlom unda ganxorcielos am debulebaTa sinTezuri<br />
gamoyeneba.<br />
danaSaulSi Tanamonawileobisas sasjelis individualizaciisaTvis specialuri mniSvneloba<br />
aqvs ara marto, zemoT ganxilul 57-e muxlis meore nawiliT gansazRvrul<br />
debulebas sxvadasxva niSnebis Seracxvis Taobaze, aramed amave muxlis pirvel nawiliT<br />
dadgenil debulebas danaSaulSi monawileobis xasiaTze da xarisxze, kerZod: `danaSaulSi<br />
TanamonawileobisaTvis da amsruleblobisaTvis sasjelis daniSvnis dros mxedvelobaSi<br />
miiReba piris faqtobrivi monawileobis xasiaTi da xarisxi, am monawileobis<br />
mniSvneloba danaSaulis miznis misaRwevad, misi gavlena gamowveuli an SesaZlebeli<br />
zianis xasiaTze da xarisxze.~<br />
monawileobis xasiaTi da xarisxi mWidrod dakavSirebuli da urTierTganpirobebuli<br />
cnebebia, Tumca, araerTgvarovani. monawileobis xasiaTi Tvisebrivi maxasiaTebelia da<br />
masSi Tanamonawilis mier Sesrulebuli roli _ misi funqciis Taviseburebebi igulisxmeba<br />
erTobliv danaSaulebriv qmedebaSi. monawileobis xarisxi raodenobrivi maCvenebelia<br />
da igi piris aqtiurobis zomas, misi monawileobis intensiurobasa da efeqturobas<br />
asaxavs, rogorc danaSaulis momzadebaSi, aseve danaSaulebrivi Sedegis miRwevaSi.<br />
danaSaulSi monawileobis xarisxi, samarTlianad aRiniSneba iuridiul literaturaSi,<br />
rom arsebiTi zomiT ganisazRvreba moqmedebis im xasiaTiT, romelsac esa Tu is piri<br />
asrulebs danaSaulis CadenaSi. 8 am TvalsazrisiT, danaSaulis organizatoris intensiuroba<br />
da maSasadame, misi monawileobis xarisxi ufro maRalia vidre, magaliTad, dana-<br />
Saulis damxmaris, romelic mxolod xels uwyobs danaSaulis Cadenas, aiolebs mis ganxorcielebas.<br />
amitom, Tu sxva pirobebi Tanabaria _ organizatori, rogorc wesi, ufro<br />
mkacrad unda daisajos, vidre damxmare.<br />
amasTan, monawileobis xarisxi asaxavs ara mxolod im moqmedebebis intensiurobas,<br />
romlebic danaSaulSi monawileobis xasiaTiT gansxvavdebian, aramed intensiurobas<br />
calkeuli Tanamonawileebis moqmedebebis, romlebic erToblivad Cadenil danaSaulSi<br />
erTi da igive xasiaTis funqciebs asruleben. aviRoT, magaliTad, SemTxveva, sadac<br />
mkvlelobis damxmaris roli gamoixata mxolod imaSi, rom man urCia amsrulebels, Tu<br />
sad da rodis ukeTesia msxverplisaTvis Casafreba da SemTxveva, sadac damxmaris moqmedeba<br />
garda aRniSnuli xelSewyobisa gamoixata mkvlelobis Casadenad iaraRis micemaSi,<br />
dabrkolebaTa acilebaSi, winaswar SepirebaSi, rom miscemda amsrulebels TavSesafars<br />
da a.S. orive SemTxvevaSi moqmedebebis xasiaTi erTgvarovania. Sesrulebuli moqmedebebi<br />
funqciuri TvalsazrisiT, damxmaris moqmedebis sferos miekuTvneba, Tumca, sxvadasxvagvaria<br />
maTi danaSaulSi monawileobis xarisxi. amasTan, damxmaris intensiuroba, anu<br />
misi monawileobis xarisxi, rac ar unda didi iyos, is ar SeiZleba organizatorad<br />
gadaiqces. amisaTvis ukve aucilebelia aseTma pirma Secvalos moqmedebis xasiaTi. man<br />
organizeba unda gaukeTos an uxelmZRvanelos TanamonawileTa moqmedebebs.<br />
116
maSasadame, danaSaulSi monawileobis xarisxiT erTmaneTisagan SeiZleba gansxvavdebodnen,<br />
ara mxolod is Tanamonawileebi, romlebic sxvadasxva saxelis mqone _ amsruleblis,<br />
organizatoris, wamqezeblis da damxmaris funqciebs asruleben, aramed<br />
isinic, romlebic erTi da igive saxelis mqone funqciebs asruleben. iseve, rogorc<br />
Tanaamsruleblobis dros SeiZleba TiToeuli amsruleblis monawileobis xarisxi<br />
gansxvavdebodes, zustad aseve, SeiZleba gansxvavebuli iyos erTmaneTisagan monawileobis<br />
xarisxi im damxmareebis, an wamqezeblebis, romlebic xels uwyoben an aqezeben<br />
erTi da igive danaSaulis Casadenad.<br />
rogorc ukve vTqviT, danaSaulSi monawileobis xasiaTi da xarisxi mWidrod dakav-<br />
Sirebuli cnebebia da monawileobis xarisxi arsebiTi zomiT ganisazRvreba danaSaulSi<br />
monawileobis xasiaTiT. am mxriv, danaSaulis organizatoris moqmedebas amsruleblis<br />
msgavsad, xSirad ganmsazRvreli mniSvneloba eniWeba danaSaulebrivi qmedebis ganxorcielebaSi<br />
da Sedegis miRwevaSi. erTobliv qmedebaSi danaSaulis organizators<br />
dominirebuli funqcia ukavia. praqtikis Seswavla cxadyofs, rom ‘organizatori, rac<br />
ufro gamWriaxi, Ronieri da mizanswrafulia, miT ufro efeqturia TanamonawileobiT<br />
Cadenili danaSaulis dros miRweuli Sedegi. zogadad, organizators sxva TanamonawileebTan<br />
SedarebiT da gansakuTrebiT damxmaris figurasTan SedarebiT, danaSaulSi<br />
monawileobis gaTvaliswinebiT, prevalirebuli mniSvneloba unda mivaniWoT. amitom,<br />
amsruleblis msgavsad, marTalia organizatori uSualod (ar klavs, ar Zarcvavs da a. S.)<br />
ar sCadis danaSauls, magram igi amsruleblis Tanabrad, rig SemTxvevebSi ki, masze mkacradac<br />
SeiZleba daisajos.<br />
wamqezeblis moqmedebis xasiaTidan gamomdinare, sakmaod maRalia misi monawileobis<br />
xarisxi. wamqezebeli danaSaulis ganxorcielebis iniciatori da misi ideuri sulisCamdgmelia.<br />
Sesabamisad, misi monawileobis xarisxic ufro mniSvnelovania, vidre damxmarisa.<br />
danaSaulis wamqezeblis sasjelic sxva Tanabari pirobebis arsebobisas SesaZlebelia<br />
gauTanabrdes amsruleblis sasjels.<br />
yvelaze nakleb rols danaSaulis CadenaSi, rogorc wesi, damxmare asrulebs, igi<br />
wamqezeblis msgavsad, ar aris danaSaulis sulisCamdgmeli, aramed mxolod xels uwyobs<br />
mis ganxorcielebas, uiolebs Tanamzraxvelebs dasaxuli miznis miRwevas. amitom, sworad<br />
unda CaiTvalos iuridiul literaturaSi erTob myarad gabatonebuli pozicia,<br />
rom im SemTxvevebSi, rodesac sxva garemoebebi, romlebic zegavlenas axdenen sasjelis<br />
gansazRvraze _ Tanabaria da sasjelis zomis sxvaoba danaSaulSi Sesrulebuli xasiaTiT<br />
da xarisxiT unda ganisazRvros. am SemTxvevaSi, danaSaulis damxmares naklebad mkacri<br />
sasjeli unda daeniSnos, vidre danarCen Tanamonawileebs. 9<br />
aRniSnul Tvalsazriss, arsebiTad adasturebs sasamarTlo praqtikis Seswavlac.<br />
Cvens mier ganzrax mkvlelobis sisxlis samarTlis saqmeTa SerCeviTi Seswavlisas, magaliTad,<br />
im SemTxvevebSi, rodesac damxmaris moqmedebis kvalifikacia amsruleblis moqmedebis<br />
kvalifikacias emTxveva da amasTan, pasuxismgeblobis Semamsubuqebeli da damamZimebeli<br />
garemoebebi mocemuli amsruleblis da damxmaris mxares metnaklebad<br />
Tanabaria, amsrulebelisaTvis daniSnulis sasjelis saxe vadiani Tavisuflebis aRkveTa<br />
saSualod 3-4 wliT aRemateba damxmaris sasjelis zomas.<br />
117
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
danaSaulis damxmaris mimarT SedarebiT mkacri sasjelis daniSvna gamarTlebulad<br />
SeiZleba CaiTvalos maSin, rodesac damxmare Tavisi piradi TvisebebiT ufro mkacr<br />
sasjels imsaxurebs, vTqvaT, aris warsulSi araerTjer nasamarTlevi, an rodesac amsruleblis<br />
mxares mocemulia imdenad mniSvnelovani Semamsubuqebeli garemoeba, romelic<br />
sasamarTlos sasjelis daniSvnis dros aiZulebs ZiriTadi yuradReba gadaitanos<br />
ara TviT moqmedebis xasiaTze, aramed damnaSavis pirovnebaze. Tu davuSvaT, danaSaulis<br />
amsrulebeli aris arasrulwlovani, romelic ufrosi damxmaris garkveuli zegavlenis<br />
qveS moeqca, aseT pirobebSi SesaZlebelia sasamarTlom SedarebiT msubuqi sasjeli<br />
dauniSnos arasrulwlovan amsrulebels. magram, Tu danaSaulSi daxmarebis dros amsruleblis<br />
mxareze mocemulia iseTi piradi Semamsubuqebeli garemoeba, romelic Tavisi<br />
arsiT principul zegavlenas ver axdens sasjelis zomis gansazRvraze, magaliTad, rogorebicaa<br />
dadebiTi daxasiaTebis arseboba, garkveuli waxaliseba, kmayofaze yofna da<br />
a.S. aseT garemoebaTa arsebobisas, vinaidan amsrulebeli uSualod Cadis danaSauls da<br />
maSasadame, misi moqmedeba ufro qmediT pirobas warmoadgens danaSaulis Casadenad,<br />
samarTlianobis principi moiTxovs, rom aseT SemTxvevaSi amsrulebels ufro mkacri<br />
sasjeli daeniSnos, vidre damxmares.<br />
amasTan, aqve unda aRiniSnos, rom aseTi wesi ar SeiZleba dogmad vaqcioT. vinaidan,<br />
iSviaTad, Tumca mainc, damxmaris danaSaulSi faqtobrivi xelSewyoba da misi monawileobis<br />
intensiurobis xarisxi zogjer imdenad mniSvnelovania, rom igi danaSaulis<br />
miznis miRwevis gzaze ar CamorCeba danaSaulis amsruleblis Tu sxva TanamonawileTa<br />
moqmedebebis xarisxs. aseTi viTareba gansakuTrebiT maSin SeiniSneba, rodesac damxmaris<br />
moqmedeba droisa da adgilis mixedviT amsruleblis moqmedebas emTxveva da misi xel-<br />
Sewyoba erT-erT umniSvnelovanes pirobas warmoadgens danaSaulis Casadenad. amgvar<br />
SemTxvevebSi, sasamarTlo zogjer mniSvnelovnad uaxloebs erTmaneTs amsruleblis<br />
da damxmaris sasjelis zomas, xolo zogjer, kidevac aTanabrebs maT.<br />
pirveli maTganis dasadastureblad SesaZlebelia mivuTiToT saqarTvelos uzenaesi<br />
sasamarTlos mier ganxiluli saqme s. kvaracxelias, j. saxokias, m. saxokias da sxvaTa<br />
mimarT. sadac damxmareebma j. saxokiam, m. saxokiam da sxva pirebma, romlebic urikaze<br />
moTavsebul msxverpls gars Semoertynen, adgilze misul policiis muSakebs, msxverplis<br />
daxsnas rom cdilobdnen, gauwies medgari winaaRmdegoba. amiT, amsrulebel s.<br />
kvaracxelias aaciles dabrkoleba, am ukanasknels misces saSualeba danis gamoyenebiT<br />
Caedina mkvleloba. sasamarTlom amsrulebels 12 wliT Tavisuflebis aRkveTa dauniSna,<br />
xolo damxmareebs _ 10-10 wliT.<br />
rac Seexeba amsruleblis da damxmaris sasjelis gaTanabrebis sakiTxs, es garemoeba<br />
iSviaTad, Tumca, mainc SeiniSneba sakuTari xeliT Casaden deliqtebSi, sadac damxmare<br />
Tavisi faqtobrivi monawileobis mixedviT, arsebiT rols asrulebs danaSaulis CadenaSi.<br />
Cvens mier 7 wlis winaT Seswavlili iqna baTumis saqalaqo sasamarTloSi da<br />
aWaris avtonomiuri respublikis umaRles sasamarTloSi sazRvris ukanonod gadakve-<br />
TaSi xelSewyobis aRmoCenis 12 faqti. ZiriTadad, maTi Sinaarsi Semdegi saxis iyo: danaSaulis<br />
amsrulebeli, romelsac ar hqonda pasporti, winaswar uTanxmdeboda sarfis<br />
sabaJo sakontrolo gamSvebi punqtisaken momavali avtobusis mZRols, rom mas, gark-<br />
118
veuli Tanxis safasurad, daemala misi marTvis qveS myofi avtobusis salonSi an winaswar<br />
mowyobil saidumlo saTavsoSi da am gziT ukanonod gadaeyvana saxelmwifos sazRvarze.<br />
amgvari Sinaarsis 12 sisxlis samarTlis saqmidan sasamarTlom sam SemTxvevaSi, amsrulebelsac<br />
da damxmare-mZRolsac Seufarda or-ori wliT Tavisuflebis aRkveTa, xolo<br />
erT SemTxvevaSi _ erTi wliT da eqvsi TviT. amasTan, sasamarTlom erT-erTi saqmis<br />
ganxilvisas damxmaresTan mimarTebaSi xazi gausva im garemoebas, rom `misi moqmedeba<br />
aris erT-erTi efeqturi piroba, romelic danaSaulis CadenaSi monawileobis xarisxiT<br />
ar CamorCeba amsruleblis moqmedebas~ 10 maSasadame, sasamarTlom gaiTvaliswina amsruleblis<br />
da damxmaris danaSaulSi monawileobis SefardebiTi xarisxi, aseve, damxmaris<br />
xelSewyobis faqtobrivi mniSvneloba danaSaulis Casadenad, damxmaresac sasjelis igive<br />
zoma dauniSna, rac danaSaulis amsrulebels.<br />
amrigad, daskvna, rom damxmares ufro naklebad mkacri sasjeli unda daeniSnos vidre<br />
sxva Tanamonawileebs, aseTi daskvna ar SeiZleba yovelTvis gakeTdes mxolod formalurad<br />
danaSaulSi Sesrulebuli moqmedebis xasiaTis gaTvaliswinebis safuZvelze. moqmedi<br />
kanonmdeblobis dadgenileba, romelic ar avaldebulebs sasamarTlos yvela Tanamonawiles<br />
erTnairi sasjelis zoma dauniSnos an dauniSnos erT Tanamonawiles ufro<br />
mkacri, vidre meores, maT mier Sesrulebuli moqmedebis xasiaTze damokidebulebaSi,<br />
principSi sworad unda CaiTvalos. vinaidan igi sasamarTlos aZlevs SesaZleblobas<br />
calkeul SemTxvevebSi, Tavi daaRwios formalur midgomas TanamonawileTa moqmedebebis<br />
SefasebaSi da mTeli moculobiT gaiTvaliswinos sasjelis daniSvnisas misi faqtobrivi<br />
roli mocemuli danaSaulis CadenaSi, realuri mniSvneloba moqmedebisa sxva<br />
TanamonawileTa moqmedebebisaTvis da danaSaulebrivi Sedegis miRwevisaTvis.<br />
amasTan, ar unda daviviwyoT, rom sasamarTlo TanamonawileTa dasjisas saboloo<br />
daskvnas ara mxolod danaSaulSi faqtobrivi monawileobis xasiaTisa da xarisxis safuZvelze<br />
akeTebs, aramed Semamsubuqebeli da damamZimebeli garemoebebis safuZvelzec,<br />
romelic ara marto Cadenil marTlsawinaaRmdego qmedebas Seexeba, aramed danaSaulSi<br />
monawile pirebsac. am kriteriumTa gamoyenebam cxadia, maqsimalurad unda uzrunvelyos<br />
sasjelis individualizaciis principis ganxorcieleba.<br />
TanamonawileTa mimarT sasjelis daniSvnis kriteriumebze msjelobisas aqve unda<br />
SevCerdeT sakmao mniSvnelobis mqone erT saintereso faqtze, romelic sisxlis samar-<br />
Tlis kodeqsis kerZo nawilSi ganxorcielebuli cvlilebebis tendencias Seexeba. ker-<br />
Zod, es ukavSirdeba konkretuli danaSaulebisaTvis sanqciiT gansazRvruli sasjelebis<br />
zomis Seviwroebas, anu sasjelis minimaluri zomis maRla awevas da maqsimaluris dabla<br />
dawevas. aseTi midgoma, sadac xSir SemTxvevebSi, sasjelis minimalur da maqsimalur<br />
zRvars Soris aris gansxvaveba ori wliT Tavisuflebis aRkveTa, arc Tu iSviaTad, xels<br />
uSlis sasjelis individualizaciis principis gatarebas. nimuSisaTvis aviRoT moqmedi<br />
ssk-is 137 muxlis (gaupatiureba) pirveli nawili, romelic sasjelis zomad iTvaliswinebs<br />
4 dan 6-wlamde Tavisuflebis aRkveTas. sasamarTlom sasjelis individualizaciis<br />
principis ganxorcielebisas Semamsubuqebeli da damamZimebeli garemoebebis gaTvaliswinebiT<br />
amsrulebels, vTqvaT, Seufarda 5 weli. magram ibadeba kiTxva: ramdeni<br />
weli unda Seufardos sasamarTlom damxmares? romlis xelSewyobac gamoixata mxolod<br />
119
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
rCevis micemaSi, Tu rogor mietyuebina SerCeuli msxverpli Tavis binaSi. amasTan, warmovidginoT,<br />
rom damxmaris mxareze aris araerTi Semamsubuqebeli da arc erTi damam-<br />
Zimebeli garemoeba. aseT SemTxvevaSi, sasamarTlos SeuZlia sasjelis minimalur vadad<br />
ganusazRvros 4 wliT Tavisuflebis aRkveTa. sasjelis aseTi daniSvna, vfiqrobT, rom<br />
ar iqneba samarTliani. Cveulebriv pirobebSi, roca Tanabaria amsruleblis da damxmaris<br />
mxareze arsebuli piradi Semamsubuqebeli da damamZimebeli garemoebebi, Sesrulebuli<br />
rolis gaTvaliswinebiT, mocemuli sasjelis zomaSi gansxvaveba unda iyos minimum<br />
erTi wlis vadiT. aqedan gamomdinare, sasamarTlos ar eZleva SesaZlebloba gaiTvaliswinos<br />
sxva piradi Semamsubuqebeli garemoebebi da amis mixedviT, realurad ganaxorcielos<br />
sasjelis individualizacia.<br />
aRniSnulidan gamomdinare, vfiqrobT, sasurveli iqneboda sisxlis samarTlis kodeqsis<br />
zogadi nawilis 57-e muxlSi, sadac TanamonawileobisaTvis sasjelis daniSvnis specialuri<br />
kriteriumebia dadgenili, mesame nawilSi Camoyalibebuliyo norma, romelic<br />
sasamarTlos miscemda SesaZleblobas msgavs SemTxvevebSi, damxmarisaTvis ufro naklebi<br />
sasjeli Seefardebina. es norma SeiZleba aseTi saxiT Camoyalibdes: `sisxlis samar-<br />
Tlis kodeqsis kerZo nawiliT Tavisuflebis aRkveTis saxiT gansazRvruli sasjelis<br />
minimaluri zRvari, damxmaresTan mimarTebaSi SeiZleba Semcirdes ori wlis vadiT,<br />
magram aranakleb sisxlis samarTlis zogadi nawiliT sasjelis mocemuli saxisaTvis<br />
gansazRvruli minimaluri zRvarisa.~ vfiqrobT, aseTi miTiTeba xels Seuwyobs sasamar-<br />
Tlos ganaxorcielos sasjelis realuri individualizacia, rogorc faqtobrivad<br />
ganxorcielebuli obieqturi rolis mixedviT aseve, personaluri Semamsubuqebeli Tu<br />
damamZimebeli garemoebis gaTvaliswinebiT.<br />
120
SeniSvnebi:<br />
1<br />
Ï. È. Ãðèøàåâ, Ã. À. Êðèãåð, Ñîó÷àñòèå ïî ñîâåòñêîìó óãîëîâíîìó ïðàâó,<br />
Ì., 1959, ñò. 184; Â. Ñ. Ïðîõîðîâ, Ñîó÷àñòèå â ïðåñòóïëåíèè ïî ñîâåòñêîìó<br />
óãîëîâíîìó ïðàâó, Äèñ. íà ñîèñêàíèå ó÷åíîé ñòåïåíè ê. þ. í. Ë., 1962,<br />
ñò. 292.<br />
2<br />
Óãîëîâíîå çàêîíîäàòåëüñòâî çàðóáåæíûõ ñòðàí, (Àøëèè, ÑøÀ, Ôðàíöèè,<br />
Ãåðìàíèè, ÿïîíèè) Ïîä ðåä. È Ä. Êîçà÷êèíà, Ì., 1999, ñò. 258.<br />
3<br />
iqve, gv. 197.<br />
4<br />
iqve, gv. 344.<br />
5<br />
aRniSnuli sakiTxebis garSemo sworad msjeloben p. telnovi, p. gri-<br />
Saevi, g. krigeri. ix.: Ï. Ô. Òåëüíîâ, Îòâåòñòâåííîñòü çà ñîó÷àñòèå â<br />
ïðåñòóïëåíèè, Ì., 1978, ñò.58; Ï. È. Ãðèøàåâ, Ã. À. Êðèãåð, Ñîó÷àñòèå<br />
ïî ñîâåòñêîìó óãîëîâíîìó ïðàâó, Ì., 1959, ñò. 170-171.<br />
6<br />
ix.: z. goTua, sisxlis samarTali, sasjeli, leqciebis kursi, Tb., 2001,<br />
gv. 36-53.<br />
7<br />
am sakiTxze vrclad ixileT, a. maxaraZe, sisxlis samarTlis pasuxismgebloba<br />
danaSaulSi daxmarebisaTvis, Tb., 2006, gv. 229-252; o. gamyreliZe,<br />
danaSaulis SualobiTi amsrulebloba da Tanaamsrulebloba,<br />
Tb., 1974, gv. 165-171.<br />
8<br />
Ï. È. Ãðèøàåâ, Ã. À. Êðèãåð, Ñîó÷àñòèå ïî ñîâåòñêîìó óãîëîâíîìó ïðàâó,<br />
Ì., 1959, ñò. 189; Â. Ñ. Ïðîõîðîâ, Ñîó÷àñòèå â ïðåñòóïëåíèè ïî ñîâåòñêîìó<br />
óãîëîâíîìó ïðàâó, Äèñåðòàöèÿ íà ñîèñêàíèå ó÷åíîé ñòåïåíè ê. þ. Í. Ë.,<br />
1962, ñò. 312; Ó. Ñ. Äæåêåáàåâ, Ë. Ì. Âàéåáåðã, Ð. Ï. Ñóäàíîâà, Ñîó÷àñòèå<br />
â ïðåñòóïëåíèè, Àëìà-Àòà, 1981, ñò. 115-1 1á è äð.<br />
9<br />
T. wereTeli, Tanamonawileoba danaSaulSi, Tb., 1965, gv. 229-231; sisxlis<br />
samarTlis zogadi nawili, red. g. tyeSeliaZe, g. naWyebia, Tb.,<br />
2004, gv. 304; Ì, È, Êîâàëåâ, Ñîó÷àñòèå â ïðåñòóïëåíèè, ÷àñòü âòîðàÿ,<br />
Ñâåðäëîâñê, 1962, ñò. 153-154 è äð.<br />
10<br />
aWaris avtonomiuri respublikis uzenaesi sasamarTlos arqivi, 1998,<br />
saqme #1-13.<br />
121
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
THE PUNISHMENT<br />
INDIVIDUALIZATION<br />
MATTER IN COMMITTING<br />
CRIME WITH ACCEESSARY<br />
ADAM MAKHARADZE<br />
Full Professor of Rustaveli State University<br />
The article deals with analyses of accessarial punishment individualization<br />
matter of executor, organizer, instigator, <strong>and</strong> helpmate in accessarial crime.<br />
The author reviews penal legislation of different countries, which anticipating<br />
accessory sometimes establish reduction of compulsory or facultative<br />
punishment. On the other h<strong>and</strong>, independently from accessarial nature establish<br />
equal punishment based on common initial directions.<br />
The article also deals with general or special criterions based on current<br />
Georgian Criminal Code, which impact punishment individualization of accessory.<br />
The author discusses factual participation nature <strong>and</strong> quality, personal<br />
or non-personal signs existed on accessary’s side, that influence on other<br />
accessary’s responsibility <strong>and</strong> on defining individualization process.<br />
122
fulis gaTeTreba<br />
ofSoruli zonebis<br />
gamoyenebis gziT<br />
nino osaZe<br />
hamburgis universitetis samarTlis magistri,<br />
Teusu-s samarTlis fakultetis doqtoranti<br />
ofSoruli centrebis zogadi mimoxilva<br />
bankebi an sxva finansuri institutebi, romlebic axorcieleben<br />
ofSorul operaciebs, gaTavisuflebulebi arian<br />
im farTo speqtris regulaciebisagan, romelic Tan sdevs<br />
qveynis SigniT arsebul finansur institutebs. ofSoruli<br />
bankebis mier ganxorcielebuli tranzaqciebi, rogorc wesi,<br />
Tavisufalia gadasaxadebisagan, amavdroulad, ofSoruli<br />
bankebi Tavidan icileben yovelgvar dadgenil moTxovnebs,<br />
romlebic kapitalis finansur brunvas Tu uZravi qonebis<br />
flobas axlavs. aseve, xSirad, magram ara yovelTvis,<br />
Tavisufldebian maregulirebeli organoebis mier kapitalze<br />
dawesebuli kontrolisa da likvidaciisagan.<br />
arsebobs mosazreba, rom ofSorul centrebs pirvelad<br />
safuZveli Caeyara maSin, rodesac aSS-sgan SeSinebulma sab-<br />
WoTa kavSirma, rom ar gayinuliyo misi qoneba, daiwyo britanul<br />
bankebSi Tavisi anabrebis dab<strong>and</strong>eba dolaris valutaSi,<br />
ris Sedegadac grZelvadiani anabrebis (ucxour valutaSi)<br />
Senaxvis winapiroba `civi omi~ gaxda. omis Sedegad<br />
is bankebi, romlebsac hqondaT sabWoTa kavSiris mier mi-<br />
Rebuli anabrebi, ar gaTavisufldnen gadasaxadebisa da<br />
fulis tranzaqciasTan dakavSirebuli moTxovnebebisagan.<br />
123
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
aqedan gamomdinare, SegviZlia vivaraudoT, rom ofSoruli bankebis istorias did<br />
britaneTSi daedo safuZveli. 1<br />
aRsaniSnavia is faqtoric, rom ofSoruli bankebis aRzevebis xana daiwyo 1970-1980<br />
wlebSi. 1960 wels, aSS-ma mis bankebze kapitalis kontroli daawesa, maSin roca umetesi<br />
bankebi arRvevdnen maTTvis dadgenil wesebs da axdendnen sxvadasxva safinanso sistemidan<br />
izolirebas. amave wels investorebis mosazidad bankebma daiwyes grZelvadiani<br />
anabrebis gacema, ramac xeli Seuwyo pirdapir konkurencias kerZo korporaciebsa da<br />
xelisuflebas Soris. 1970 wels, dasavleTis umravlesma bankebma sesxis gacema sxvadasxva<br />
suverenul saxelmwifoebze daiwyes, romlebic saWiroebdnen sesxebs sazRvargareT,<br />
rac TavisTavad, am ukanasknelTa aqtiur monawileobas gulisxmobda ofSorul<br />
centrebSi. 2<br />
dRev<strong>and</strong>el periodSi dawesebulma sxvadasxva moTxovnebma Tu kanonebma, ofSorul<br />
centrebze nawilobriv iqonia zegavlena. kanonmdeblobisa Tu sxva maregulirebeli<br />
organos moTxovnebis Tanaxmad, maT unda SeinarCunon TavianTi mniSvneloba, magram unda<br />
gaxdnen gamWvirvaleni, raTa aRmoifxvras yovelgvari sabanko maqinaciebi. Tumca, aqve<br />
aRsaniSnavia, rom amgvari centrebis Camoyalibebas mxolod kriminaluri safuZveli ar<br />
udevs, magaliTad, ekonomikurad dasustebuli e.w. Raribi qveynebi aRniSnul finansur<br />
centrebs ayalibeben, raTa moizidon investorebi qveynis ekonomikuri mdgomareobis<br />
gasaumjobeseblad.<br />
interesmoklebuli ar iqneba yuradReba SevaCeroT, Tu ratom xdeba kriminaluri<br />
samyaros mier danaSaulebrivi gziT mopovebuli fulis udidesi nawilis ofSorul<br />
centrebSi dab<strong>and</strong>eba misi gaTeTrebis mizniT, kerZod:<br />
ofSoruli centrebi klients sTavazobs e.w. „Tavisufleba, momsaxureba da SesaZleblobas~<br />
(freedom, service <strong>and</strong> opportunity). TavisuflebaSi igulisxmeba gadasaxadebisagan<br />
Tavisufleba; Tavisufleba sarezervo aqtivebis Tanafardobis moTxovnisagan;<br />
Tavisufleba informaciis gamoaSkaravebisagan; momsaxureba gulisxmobs<br />
klientis personalur da korporatiul momsaxureobas; ofSoruli kapitalis<br />
menejmentsa da globalur meurveoba-mzrunvelobas.<br />
individualuri mewarmeebi Tu transnacionaluri korporaciebi ofSorul zonebs<br />
iyeneben, rogorc TavianTi konfidencialobisa da biznes garemoSi konkurentunarianobis<br />
SesanarCuneblad.<br />
ofSorul centrebs aqvT „moZravi angariSi~. xSir SemTxvevaSi kriminalebi angariSs<br />
erT iurisdiqciaSi myof bankSi xsnian, magram sabanko operacias sxva iurisdiqciaSi<br />
axorcieleben. kerZod ki, erTi iurisdiqciis bankSi angariSis gaxsnis<br />
SemTxvevaSi, xdeba meore bankis gafrTxileba, raTa am ukanasknelma transferi<br />
ganaxorcielos sxva iurisdiqciis bankSi. aRsaniSnavia, rom aRniSnuli „moZravi<br />
angariSi~ samarTaldamcavebs did problemas uqmnis e.w. Savi fulis konfiskaciisas.<br />
umetesi ofSoruli centrebi pirdapir kavSirSi imyofebian kazinoebTan. kerZod<br />
ki, aRniSnuli kavSiris meSveobiT, fulis gaTeTreba xdeba Semdegi sqemiT: fulis<br />
124
gaTeTrebis mesveurebi gasaTeTrebeli fuliT yiduloben saTamaSo Cipebs da<br />
TamaSoben kazinoSi. Semdgom abruneben Cipebs da iReben qviTars, riTic midian<br />
romelime bankSi mogebuli Tanxis gasanaRdeblad. aRniSnuli procesis dros,<br />
aravin interesdeba Tu saidan gaCnda gasaTeTrebeli fuli, romelic sabolood,<br />
mogebul Tanxad ubrundebaT.<br />
ofSorul centrebs mWidro kavSiri aqvT e.w. xelSemwyob agentebTan romlebic<br />
Suamavloben klientebTan. xelSemwyobi agentebis SeTavazeba iTvaliswinebs finansur<br />
konsultaciebs/rCevebs da klientis darwmunebas finansuri centriT sargeblobis<br />
upiratesobaSi.<br />
arsebobs uamravi e.w. iatakqveSa sabanko sistema (Underground banking system), romelic<br />
Tavis mxriv, kompleqsuri ofSoruli zonaa. aseTi tipis bankebia Cinuri „Chip system”<br />
an „Chop system”, pakistanur-induri „Hundi system” igive „Hawalah system”. aRniSnuli<br />
sistemebiT klientis kapitalis tranzaqcia xdeba telefonis, faqsis an eleqtronuli<br />
fostis saSualebiT. iseTi saxis simdidre, rogoricaa oqro da Zvirfasi qvebi erTi<br />
qveynidan meore qveyanaSi gadadis yovelgvari savaldebulo finansuri dokumentaciis<br />
gareSe. iqidan gamomdinare, rom e.w. iatakqveSa sabanko sistema finansur tranzaqcias<br />
axorcielebs saerTaSoriso qselis (Network) meSveobiT, samarTaldamcavi organoebi<br />
ver uweven kontrols aRniSnul process, rac Tavis mxriv, aadvilebs kriminalebis mier<br />
fulis gaTeTrebis SesaZleblobas. 3<br />
gadaxdis axali meTodebis ofSoruli uzrunvelyofa<br />
potenciuri risk-faqtori, romelic SeiZleba saerTo iyos gadaxdis axali meTodebis<br />
yvela saxisaTvis, aris iurisdiqcia. zog SemTxvevaSi, gadaxdis axali meTodebis Semqmnelebi<br />
an momsaxurebis mimwodeblebi SeiZleba imyofebodnen ofSorul finansur centrSi,<br />
sadac rogorc aRvniSneT, kanonebisa da normatiuli aqtebis naklebad saimedo<br />
sistemebia. amasTan, procesebi, romlebic gadaxdis axal meTodebTanaa dakavSirebuli,<br />
xSirad ramdenime iseT iurisdiqcias gaivlis, romelTa gavleniTac ufro kompleqsuri<br />
produqti iqmneba. ramdenime iurisdiqciis monawileoba qmnis tranzaqciebis dafarvas,<br />
romelic Tavis mxriv, arTulebs gadaxdis axali meTodebis zedamxedvelobis efeqtianobas<br />
samarTaldamcavi organoebis mxridan. rodesac gadaxdis axali meTodebi internetiT<br />
vrceldeba, iurisdiqciasTan dakavSirebuli problemebi matulobs. kerZod, Tu<br />
romel iurisdiqciebs miekuTvnebian momsaxurebis provaiderebi, sad arian isini Car-<br />
Tulebi, xelisuflebis romeli organoebi ageben pasuxs maT kontrolze da fulis ga-<br />
TeTrebasa da terorizmis dafinansebasTan brZolis romeli reJimi gamoiyeneba maT<br />
winaaRmdeg. am SemTxvevaSi, nebismieri im iurisdiqciisaTvis, sadac rigiTi klientebisaTvis<br />
gadaxdis axali meTodebis gamoyeneba daSvebulia, gansakuTrebiT rTuli xdeba<br />
aRniSnul ukanono qmedebebSi Careva da maTi SeCereba. problemis naTlad warmoCenisaTvis,<br />
warmogidgenT gadaxdis axali meTodebis sqemas.<br />
125
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
a) gadaxdis axali meTodebis riskebi fulis gaTeTrebisas 4<br />
gadaxdis meTodi<br />
potenciuri<br />
risk-faqtorebi<br />
mimdinare da potenciuri<br />
riskebis Semamcireblebi<br />
winaswari gadaxdis baraTebi:<br />
Ria sistema<br />
(Prepaid cards: open-system)<br />
baraTis anonimuri<br />
mflobeli;<br />
anonimuri dafinanseba<br />
(Semodineba) da Tanxebis<br />
anonimuri gatana (gadineba);<br />
sabaraTe Tanxis maRali<br />
limiti da/an<br />
aralimitirebuli baraTebis<br />
raodenoba, romelic kerZo<br />
pirs SeuZlia SeiZinos;<br />
naRdi fulis gatana yvela<br />
bankomatidan;<br />
ofSorulma emitentebma<br />
yvela iurisdiqciaSi<br />
SesaZloa kanonebi ar<br />
daicvan.<br />
baraTis mflobelis<br />
identifikacia;<br />
dafinansebis SezRudvis<br />
variantebi;<br />
baraTis Sevsebis limiti da/<br />
an baraTebis raodenoba,<br />
romelic kerZo pirs<br />
SeuZlia SeiZinos;<br />
erTi tranzaqciis<br />
Rirebuleba;<br />
naRdi fulis sazRvargareT<br />
aRebis SezRudva;<br />
tranzaqciebis monitoringi<br />
da saeWvo aqtivobebis Sesaxeb<br />
angariSebis warmodgena;<br />
baraTis/angariSis dablokva;<br />
arasasurveli movaWreebis<br />
qselisa da bankomatebis<br />
mimwodeblebis/qselis<br />
SezRudva<br />
winaswari gadaxdis baraTebi:<br />
daxuruli sistema<br />
(Prepaid cards: closed-system)<br />
baraTis anonimuri<br />
mflobeli;<br />
anonimuri dafinanseba;<br />
sabaraTe Tanxis maRali<br />
limiti;<br />
naRdi fulis masis<br />
Canacvleba;<br />
aralimitirebuli baraTebis<br />
raodenoba, romelic kerZo<br />
pirs SeuZlia SeiZinos.<br />
baraTis mflobelis<br />
identifikacia;<br />
baraTis Sevsebis limiti da/<br />
an baraTebis raodenoba,<br />
romelic kerZo pirs<br />
SeuZlia SeiZinos;<br />
dafinansebis SezRudvis<br />
variantebi;<br />
tranzaqciebis monitoringi<br />
da saeWvo aqtivobebis Sesaxeb<br />
angariSebis warmodgena;<br />
pirdapir bankomatidan naRdi<br />
fuli moxsnis SezRudva;<br />
baraTis/angariSis dablokva.<br />
eleqtronuli safule<br />
(Electronic Purse)<br />
baraTis anonimuri mflobeli<br />
anonimuri dafinanseba da<br />
Tanxebis anonimurad miReba<br />
sabaraTe Tanxis maRali limiti<br />
tranzaqciis Sesaxeb<br />
Canawerebis ararseboba<br />
baraTis mflobelis<br />
identifikacia;<br />
baraTidan baraTze<br />
gadaricxvis SesaZleblobis<br />
ararseboba;<br />
daxarjuli/Senaxuli fulis<br />
raodenobis SezRudva;<br />
126
sazRvargareT<br />
funqcionirebis SezRudva;<br />
dafinansebis SezRudvis<br />
variantebi;<br />
tranzaqciebis monitoringi<br />
da saeWvo aqtivobebis Sesaxeb<br />
angariSebis warmodgena;<br />
baraTis/angariSis dablokva;<br />
mobiluriT gadaxdebi<br />
(Mobile payments)<br />
anonimuri angariSebi;<br />
anonimuri dafinanseba da<br />
Tanxebis anonimurad miReba;<br />
maRali an ararsebuli<br />
angariSis dafinansebis<br />
SezRudva.<br />
angariSis mflobelebis<br />
identifikacia telefonebis,<br />
rogorc sabanko an sakredito<br />
baraTis angariSTan damakav-<br />
Sirebeli mowyobilobis,<br />
gamoyenebisas an satelefono<br />
kompaniis mier telefonis<br />
mflobelis identifikacia;<br />
sazRvargareT<br />
funqcionirebis SezRudva<br />
angariSis an tranzaqciis<br />
Tanxis SezRudva;<br />
dafinansebis SezRudvis<br />
variantebi;<br />
tranzaqciebis monitoringi<br />
da saeWvo aqtivobebis Sesaxeb<br />
angariSebis warmodgena;<br />
baraTis/angariSis dablokva;<br />
qselis gamoyenebis SezRudva.<br />
Zvirfasi liTonebi<br />
(Precious metals)<br />
anonimuri angariSebi;<br />
anonimuri dafinanseba da<br />
Tanxebis anonimurad miReba;<br />
ofSoruli momsaxurebis<br />
provaiderebma sxva<br />
iurisdiqciebSi SeiZleba<br />
kanonebi ar daicvan.<br />
angariSis mflobelis<br />
identifikacia;<br />
gadamxdelisa da mimRebis<br />
mier tranzaqciis Sesaxeb<br />
Canawerebis Senaxva;<br />
tranzaqciebis monitoringi<br />
da saeWvo aqtivobebis Sesaxeb<br />
angariSebis warmodgena;<br />
baraTis/angariSis dablokva;<br />
momsaxurebis miRebis SezRudva.<br />
internetiT gadaxdis<br />
sistemebi<br />
(Internet payment system)<br />
anonimuri angariSebi;<br />
anonimuri dafinanseba da<br />
Tanxebis anonimurad miReba<br />
(bankomatiT);<br />
maRali an ararsebuli<br />
angariSis dafinansebis<br />
SezRudva;<br />
angariSis mflobelis<br />
identifikacia;<br />
gadamxdelisa da mimRebis<br />
mier tranzaqciis Sesaxeb<br />
Canawerebis Senaxva;<br />
tranzaqciebis monitoringi<br />
da saeWvo aqtivobebis Sesaxeb<br />
angariSebis warmodgena;<br />
127
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
ofSoruli momsaxurebis<br />
provaiderebma sxva<br />
iurisdiqciebSi SeiZleba<br />
kanonebi ar daicvan.<br />
dafinansebis SezRudvis<br />
variantebi;<br />
baraTis/angariSis<br />
dablokva;<br />
momsaxurebis miRebis<br />
SezRudva.<br />
xelisuflebis organoebs Soris saerTaSoriso TanamSromloba SesaZloa mniSvnelovani<br />
instrumenti aRmoCndes am situaciebis gadawyvetisaTvis, gansakuTrebiT iq, sadac<br />
informaciis gacvlis efeqturi da qmediTi sistemebi arsebobs. amasTan dakavSirebiT,<br />
germaniis mier 2003 wlis bolos berlinSi Catarebul ASEM-is simpoziumze SemoTavazebuli<br />
iqna `adreuli gafrTxilebisa da informaciis gaziarebis sistema.~ 5<br />
adreuli gafrTxilebisa da informaciis gaziarebis sistema<br />
ofSoruli centrebisa da gadaxdis servisebis emitentebi, romlebic e.w. xelSemwyobi<br />
agentebis an internetis saSualebiT moqmedeben, yovelTvis rodi icaven kanons im qveynebSi,<br />
sadac TavianTi biznesis ganviTareba surT. 2003 wlis oqtomberSi, berlinSi Catarebul<br />
ASEM-is simpoziumze germaniam warmoadgina `adreuli gafrTxilebisa da informaciis<br />
gaziarebis sistema~ fulis gadaricxvis alternatiuli sistemebisa da iatakqveSa<br />
sabanko saqmianobis konteqstSi, iurisdiqciebs Soris koordinaciisa da informaciis<br />
gacvlis gasaaqtiureblad. ASEM-is 6 eqspertebi `SeTanxmdnen, rom ASEM-is yovel qveyanaSi<br />
samarTaldamcavi an sazedamxedvelo organosagan, anu finansuri dazvervis samsaxurisagan<br />
(FIU) koordinaciis gaaqtiurebis mizniT, sakontaqto punqti SeeqmnaT, rac<br />
moicavs informaciis gacvlas da, SeZlebisdagvarad, erToblivi RonisZiebebis gatarebas<br />
Sesabamis adgilobriv da ucxouri xelisuflebis organoebs Soris ukanono saqmianobis<br />
an borotmoqmedebis Cadenis Tavidan asacileblad. ASEM-is qveynebis eqspertebi<br />
aseve, SeTanxmdnen, rom adreuli gafrTxilebis aseTi sistema xels Seuwyobs ukanono<br />
saerTaSoriso tranzaqciebis CaSlas erTdroulad yvela dazaralebul qveyanaSi da<br />
saSualebas miscems samarTaldamcav da sazedamxedvelo organoebs TavianTi iurisdiqciis<br />
farglebSi aucilebeli koordinirebuli muSaoba ganaxorcielon. eqspertebi miesalmnen<br />
sxva qveynebis am procesSi monawileobas.~ 7<br />
adreuli gafrTxilebisa da informaciis gaziarebis sistema mogvianebiT moiwona<br />
FATF-is ramdenime wevrma, romlebic am sistemas SeuerTdnen. maTTvis es sistema gansaxilvelad<br />
warmoadgines FATF-is seminarze terorizmis dafinansebis Sesaxeb parizSi,<br />
2004 wlis TebervalSi. 8<br />
aRsaniSnavia, rom adreuli gafrTxilebis sistema Tavdapirvelad gamiznuli iyo<br />
iatakqveSa sabanko saqmianobasTan sabrZolvelad, Tumca mas aseve SeuZlia Zalze efeqtiani<br />
instrumenti gaxdes gadaxdis axali sistemebis borotad gamoyenebis winaaRmdeg<br />
brZolaSi.<br />
128
gadaxdis aRniSnul axal meTodebs, gansakuTrebiT ki, maTTvis, vinc internets<br />
iyenebs, TavisTavad Zalian hgavs iatakqveSa sabanko qselebs. gadaxdis axali meTodebi<br />
SeiZleba gamoyenebuli iqnas Tanxebis gadasaricxad mTeli msoflios masStabiT. ase,<br />
rom adreuli gafrTxilebis sistema Zalian sasargeblo da efeqtiani instrumentia ara<br />
marto koordinirebuli muSaobisaTvis, aramed gadaxdis aseTi axali sistemebis borotad<br />
gamoyenebis Tavidan asacileblad.<br />
gamoyenebuli literatura:<br />
1. fulis gadaricxvis alternatiuli servisebisa da iatakqveSa sabanko<br />
saqmianobis Sesaxeb berlinis simpoziumis saboloo daskvnebi, 2003<br />
wlis 30-31 oqtomberi, IV paragrafi;<br />
2. FATF-GAFI Financial Action Task Force, money laundering <strong>and</strong> terrorist<br />
financing vulnerabilities of commercial websites <strong>and</strong> internet payment systems,<br />
2008;<br />
3. FATF-GAFI Financial Action Task Force, Report on New Payment Methods<br />
2006;<br />
4. Global Financial Crime Terrorism, Money Laundering <strong>and</strong> Offshore Centres,<br />
Donato Maci<strong>and</strong>aro 2004;<br />
5. Financial havens, banking secrecy <strong>and</strong> money-laundering Double issue 34<br />
<strong>and</strong> 35 of the crime prevention <strong>and</strong> criminal justice newsletter Issue 8 of the<br />
UNDCP technique series UNITED NATIONS, New York 1998.<br />
SeniSvnebi:<br />
1<br />
Financial havens, banking secrecy <strong>and</strong> money-laundering Double issue 34 <strong>and</strong><br />
35 of the crime prevention <strong>and</strong> criminal justice newsletter Issue 8 of the UNDCP<br />
technique series UNITED NATIONS, New York 1998.<br />
2<br />
Financial havens, banking secrecy <strong>and</strong> money-laundering Double issue 34 <strong>and</strong><br />
35 of the crime prevention <strong>and</strong> criminal justice newsletter Issue 8 of the UNDCP<br />
technique series UNITED NATIONS, New York 1998.<br />
3<br />
Global Financial Crime Terrorism, Money Laundering <strong>and</strong> Offshore Centres,<br />
Donato Maci<strong>and</strong>aro 2004.<br />
4<br />
FATF-GAFI Finacial Action Task Force, Report on New Payment Methods<br />
2006.<br />
5<br />
FATF-GAFI Financial Action Task Force, Report on New Payment Methods<br />
2006.<br />
6<br />
abreviatura ASEM iSifreba, rogorc azia-evropis Sexvedra (Asia-<br />
Europe Meeting), araformaluri forumi evropul da aziur iurisdiqciebs<br />
Soris dialogisaTvis. damatebiTi informacia ASEM-is da misi<br />
wevrebis Sesaxeb ixileT, saitze www.aseminfoboard.org<br />
7<br />
fulis gadaricxvis alternatiuli servisebisa da iatakqveSa sabanko<br />
saqmianobis Sesaxeb berlinis simpoziumis saboloo daskvnebi, 2003<br />
wlis 30-31 oqtomberi, IV paragrafi.<br />
8<br />
FATF-GAFI Financial Action Task Force, money laundering <strong>and</strong> terrorist<br />
financing vulnerabilities of commercial websites <strong>and</strong> internet payment systems,<br />
2008.<br />
129
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
MONEY LAUNDERING<br />
THROUGH OFFSHORE<br />
ZONES<br />
NINO OSADZE<br />
Master of <strong>Law</strong> of the Hamburg University<br />
Doctoral C<strong>and</strong>idate of the <strong>Law</strong> Department, TEUSU<br />
The article outlines an acute problem such as offshore financial centers<br />
that are extremely popular worldwide. They are used for illegal money<br />
laundering <strong>and</strong> large amount of capital investing, which on their side represent<br />
to be the international economic crime.<br />
It should be noted, that these types of centers are used not only in big<br />
industrial states, but in the ones with developing market economy, where<br />
cash flow, short-term loans, or currency exchange rates are unsteady. Offshore<br />
centers encourage the state capital to become less transparent, which naturally<br />
results in exploitation of the ownership system <strong>and</strong> make different jurisdictions<br />
contradictory to each other. Offshore zones, that are also frequently referred<br />
as offshore banks, envisage keeping assets in the framework of one legal<br />
jurisdiction, but at the same time these assets are circulated using the other<br />
jurisdictions as well.<br />
130
axali wignebi<br />
gamomcemloba `meridianma~ gamosca samarTlis doqtoris,<br />
levan darbaiZis monografia `aleqs<strong>and</strong>re amilaxvris<br />
samarTlebrivi Sexedulebebi~, romlis samecniero redaqtoria<br />
iuridiul mecnierebaTa doqtori, profesori, iakob<br />
futkaraZe.<br />
naSromi kompleqsuri gamokvlevis Sedegad Seiqmna. monografiis<br />
Teoriul, meTodologiur da wyaroTmcodneobis<br />
mTavar baziss warmoadgens zogad-samecniero meTodebi.<br />
mecnieruli kvlevisas gamoyenebul iqna SedarebiTsamarTlebrivi,<br />
logikuri da istoriuli meTodebi.<br />
wigni qarTuli samarTlis istoriis im ZiriTadi sakiTxebis<br />
mecnieruli analizis Sedegia, romelTac Tanamedrove<br />
sakonstitucio, administraciuli Tu sisxlis samar-<br />
Tlis saWirboroto problemebis gadasaWrelad mniSvnelovani<br />
roli eniWeba. monografiuli naSromis kvlevis Ziri-<br />
Tadi mizania aleqs<strong>and</strong>re amilaxvris samarTlebriv SexedulebaTa<br />
aqtualurobis mecnierulad dasabuTeba da imis<br />
warmoCena, Tu rogor hqonda mas Camoyalibebuli Tavisi<br />
mosazrebani sazogadoebisa da saxelmwifos mowyobis samarTlebrivi<br />
safuZvlebis, saxelmwifo xelisuflebis `sazogadoebrivi<br />
xelSekrulebis~ Sedegad Camoyalibebis, samefo<br />
xelisuflebis bunebisa da samarTlebrivi farglebis,<br />
mefis arCevis, xelisuflebis danawilebis, sazogadoebis<br />
sxvadasxva socialuri fenis uflebaTa dacvis, saxelmwifosa<br />
da eklesiis urTierTdamokidebulebis, religiuri<br />
konfesiebis warmomadgenelTa uflebebis dacvis, sakanonmdeblo<br />
da sisxlis samarTlis sakiTxebis, samarTliani<br />
sasamarTlos Seqmnis aucileblobis, sasjelis umaRlesi<br />
zomis _ sikvdiliT dasjis, adamianis bunebiTi uflebebis<br />
da kanonis winaSe Tanasworobis Sesaxeb.<br />
131
marTlmsajuleba<br />
N1<br />
da<br />
kanoni<br />
saqarTvelos mosamarTleTa asociacia<br />
JUDGES ASSOCIATION OF GEORGIA<br />
tel-faqsi/Tel-Fax: (+995 32) 92 34 90<br />
saqarTvelos uzenaesi sasamarTlo<br />
THE SUPREME COURT OF GEORGIA<br />
tel-faqsi/Tel-Fax: (+995 32) 99 70 01<br />
132