LAPORAN - Jabatan Audit Negara

audit.gov.my

LAPORAN - Jabatan Audit Negara

LAPORANKETUA AUDIT NEGARAAKTIVITI KEMENTERIAN/JABATAN/AGENSIDAN PENGURUSAN SYARIKAT KERAJAANNEGERI SABAHTAHUN 2010JABATAN AUDIT NEGARAMALAYSIA


KANDUNGAN


KANDUNGANPERKARAMUKA SURATKATA PENDAHULUANviiINTISARI LAPORANxiBAHAGIAN I - AKTIVITI KEMENTERIAN/JABATAN/AGENSI NEGERIPendahuluan 3Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri SabahPenyenggaraan Sekolah AgamaJabatan Perhutanan Negeri SabahPengurusan Kenderaan Jabatan331Korporasi Pembangunan DesaProgram Pembangunan Tanaman42Jabatan Perkhidmatan Haiwan Dan Perusahaan TernakProjek Lembu Pedaging53Jabatan Pelabuhan Dan DermagaPengurusan Kapal Dan Lanca67Dewan Bandaraya Kota KinabaluPenyenggaraan Sistem Saluran Najis79Majlis Perbandaran TawauPengurusan Tempat Letak Kereta94Majlis Daerah Kunak, Majlis Daerah Lahad Datu DanMajlis Daerah SempornaPengurusan Perolehan Oleh Pihak Berkuasa Tempatan (PBT)112Kementerian Pembangunan Masyarakat Dan Hal Ehwal PenggunaProgram Bantuan Pelajar Sekolah Rendah Dan Tadika141Perpustakaan Negeri SabahKerja Penyenggaraan Dan Pengurusan Koleksi Perpustakaan161iii


PERKARAMUKA SURATLembaga Pemegang Amanah Taman-Taman SabahProjek Kemudahan Pelancongan184BAHAGIAN II - PENGURUSAN SYARIKAT KERAJAAN NEGERIPendahuluan 205Lembaga Pelancongan SabahSri Pelancongan Sabah Sdn. Bhd.205Lembaga Pembangunan Perumahan Dan BandarSupernesa Sdn. Bhd.216Kementerian Kewangan Negeri SabahSabah Air Aviation Sdn. Bhd.241BAHAGIAN III - PERKARA AMPendahuluan 261Kedudukan Masa Kini Perkara Yang Dibangkitkan DalamLaporan Ketua Audit Negara Tahun 2009261Pembentangan Laporan Ketua Audit Negara Mengenai AktivitiKementerian/Jabatan/Agensi Dan Pengurusan Syarikat KerajaanNegeri Sabah Bagi Tahun 2009263Mesyuarat Jawatankuasa Kira-Kira Wang Awam Negeri 263PENUTUP 267iv


KATA PENDAHULUAN1. Perkara 106 dan 107, Perlembagaan Persekutuan dan Akta Audit 1957 menghendakiKetua Audit Negara selain mengaudit Penyata Kewangan Kerajaan Negeri di mana telahdilaporkan dalam Laporan Penyata Kewangan Kerajaan Negeri Dan Pengurusan KewanganKementerian/Jabatan/Agensi Negeri, Ketua Audit Negara juga dikehendaki mengaudit aktivitiKerajaan Negeri dan mengemukakan Laporan mengenainya kepada Seri Paduka BagindaYang di-Pertuan Agong dan Tuan Yang Terutama Yang di-Pertua Negeri Sabah. Seri PadukaBaginda Yang di-Pertuan Agong akan menitahkan Laporan Ketua Audit Negara untukdibentangkan di Parlimen manakala Tuan Yang Terutama Yang di-Pertua Negeri Sabahmemperkenankan untuk membentangkan Laporan Ketua Audit Negara di Dewan UndanganNegeri Sabah. Bagi memenuhi tanggungjawab ini, Jabatan Audit Negara telah menjalankanPengauditan Prestasi yang bertujuan untuk menilai sama ada sesuatu aktivitiKementerian/Jabatan/Syarikat Kerajaan/Agensi Negeri dilaksanakan dengan cekap, berhematdan mencapai objektif yang ditetapkan.2. Laporan saya mengenai pelaksanaan Aktiviti Kementerian/Jabatan/Agensi danPengurusan Syarikat Kerajaan Negeri Sabah Tahun 2010 adalah hasil daripada pengauditanyang dijalankan terhadap aktiviti-aktiviti tertentu yang dilaksanakan di 13 buahKementerian/Jabatan/Agensi Negeri dan 3 buah Syarikat Kerajaan Negeri. Laporan tersebutmengandungi 3 bahagian seperti berikut:Bahagian I : Aktiviti Kementerian/Jabatan/Agensi NegeriBahagian II : Pengurusan Syarikat Kerajaan NegeriBahagian III : Perkara Am3. Pengauditan terhadap aktiviti Kerajaan Negeri adalah untuk menilai sama ada programdan aktiviti yang dirancang telah dilaksanakan dengan jayanya mengikut tempoh yangditetapkan, tiada pembaziran dan mencapai matlamatnya. Pada umumnya, didapatiKementerian/Jabatan/Agensi dan Syarikat Kerajaan Negeri Sabah telah membuatperancangan dengan memuaskan bagi aktiviti/projek yang dijalankan. Bagaimanapun darisegi pelaksanaannya, terdapat beberapa kelemahan yang berpunca seperti kekurangansistem pengurusan maklumat, penguatkuasaan, penyeliaan yang kurang rapi dan ketiadaanpemantauan yang berkesan dan kekurangan peruntukan kewangan. Semua pegawaipengawal yang berkenaan telah dimaklumkan tentang perkara yang dilaporkan untukpengesahan mereka. Bagi menambah baik kelemahan yang dibangkitkan atau bagimengelakkan kelemahan yang sama berulang, saya telah mengemukakan sebanyak 51 syoruntuk diambil tindakan oleh Ketua Jabatan berkenaan.4. Saya berharap Laporan ini dapat dijadikan asas untuk memperbaiki segalakelemahan, memantapkan usaha penambahbaikan dan meningkatkan akauntabiliti danintegriti serta mendapat value for money bagi setiap perbelanjaan yang dibuat seperti manahasrat kerajaan. Secara tidak langsung ia akan menyumbang ke arah Program Transformasivii


INTISARI LAPORAN


INTISARI LAPORANBAHAGIAN I – AKTIVITI KEMENTERIAN/JABATAN/AGENSI NEGERI1. JABATAN HAL EHWAL AGAMA ISLAM NEGERI SABAH- Penyenggaraan Sekolah Agama1.1. Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri Sabah (JHEAINS) bertanggungjawab untukmentadbir sekolah agama di seluruh Negeri Sabah yang menerima bantuan penuh KerajaanNegeri. Sehingga tahun 2010, JHEAINS bertanggungjawab untuk menyenggara 5 buahSekolah Menengah Agama Negeri (SMAN) dan 106 buah Sekolah Agama Negeri (SAN).1.2. Pengauditan yang dijalankan antara bulan Julai sehingga Oktober 2010 terhadappenyenggaraan di 3 SMAN dan 10 SAN di Bahagian yang terpilih iaitu Bahagian Pantai BaratSelatan (Kota Kinabalu, Papar, Penampang dan Tuaran), Bahagian Tawau (Lahad Datu,Kunak, Semporna dan Kecil Tunku) dan Bahagian Pedalaman Atas (Tenom, Keningau,Nabawan, Tambunan dan Kecil Sook) mendapati wujud beberapa kelemahan seperti berikut:1.2.1. Kerja penyenggaraan di flat guru, asrama perempuan dan rumah pengetua di SMANPantai Manis, asrama lelaki dan asrama perempuan di SMAN Kunak dan asrama perempuandi SMAN Tambunan tidak dilaksanakan.1.2.2. Pembekalan peralatan dan perabot serta kerja penyenggaraan di SAN Benoni, Papardan SAN Meninipir, Keningau tidak mengikut spesifikasi serta kos perolehan 60 unit kerusi diSAN Meninipir bernilai RM6,060 diperolehi pada harga yang tidak munasabah.1.2.3. Penyenggaraan flat guru di SMAN Pantai Manis, asrama perempuan di SMANTambunan dan bilik darjah di SAN Benoni tidak dilaksanakan dengan sempurna.1.2.4. Penyenggaraan di rumah pengetua, flat guru dan asrama lelaki SMAN Pantai Manis,bilik darjah SAN Pengalat Kecil, SAN Bongawan dan SAN Menawo tidak dibuat denganberkualiti.1.2.5. Kerosakan bangunan dan kemudahan di 3 SMAN dan 10 SAN tidak dibaikimenyebabkan keselesaan proses pengajaran dan pembelajaran terjejas.1.2.6. Senarai Kuantiti bagi kontrak penyenggaraan 3 SMAN tidak spesifik mengakibatkankontraktor mengeksploitasi kontrak.1.2.7. Persekitaran bagi 3 SMAN dan 10 SAN tidak disenggara dengan baik menyebabkankeselamatan dan keselesaan pelajar terjejas.1.3. Bagi memastikan penyenggaran sekolah agama dibuat dengan teratur, JHEAINSdisyorkan supaya mengambil langkah-langkah berikut:1.3.1. Memantau dan memastikan kerja-kerja penyenggaraan oleh kontraktor dijalankandengan sempurna mengikut kontrak sebelum pembayaran dibuat.xi


1.3.2. Menyenarai hitam kontraktor yang gagal membuat kerja mengikut spesifikasi/SenaraiKuantiti yang ditetapkan.1.3.3. Membuat siasatan dan mengambil tindakan terhadap pihak yang didapati cuai atauterlibat dengan unsur-unsur penyelewengan.1.3.4. Melaksanakan kajian pasaran bagi mendapat ‘value for money’ sebelum membuatperolehan dan menyemak penilaian kadar harga secara item by item di Senarai Kuantitidengan teliti untuk memastikan pembekalan adalah setimpal dengan jumlah yang dibayar.1.3.5. Menjalankan pemeriksaan fizikal di sekolah agama secara berkala supaya sebarangkerosakan yang dikesan dapat dibaiki segera bagi mengelakkannya bertambah serius danmeningkatkan kos pembaikan.2. JABATAN PERHUTANAN- Pengurusan Kenderaan Jabatan2.1. Jabatan Perhutanan (Jabatan) memiliki 384 buah kenderaan pelbagai jenis yang terdiridaripada kereta pacuan 4 roda, van, bas, lori, motorsikal dan kenderaan lain. Kenderaan iniberusia antara 1 hingga 29 tahun. Bagi tempoh 2008 hingga 2010, perbelanjaan bagipenyenggaraan kenderaan Jabatan adalah berjumlah RM20.24 juta yang melibatkanpembelian minyak berjumlah RM12.49 juta.2.2. Pengauditan yang dijalankan antara bulan November tahun 2010 hingga Februaritahun 2011 terhadap pengurusan kenderaan Jabatan di Pejabat Perhutanan Daerah (PPD)dan Bahagian Monitoring, Controlling, Enforcement and Evaluation (MCEE) Sandakan,Tawau, Kota Kinabalu dan Keningau serta Jabatan Kerja Raya (JKR) mendapati beberapakelemahan seperti berikut:2.2.1. Sebanyak 10 daripada 29 kenderaan di PPD dan MCEE telah digunakan untuk tujuanpentadbiran berbanding operasi pemantauan. Kekerapan penggunaannya adalah antara 60%hingga 100%. Kekerapan penggunaan kenderaan PPD Kota Kinabalu untuk tujuan rutinutama merupakan yang terendah iaitu sebanyak 21%.2.2.2. Harga minyak yang ditawarkan oleh JKR adalah tidak kompetetif kerana Jabatanmenanggung kos lebihan harga minyak. Bagi tempoh 2008 hingga 2010 sejumlah RM1.45juta atau purata RM0.48 juta setahun telah ditanggung oleh Jabatan.2.2.3. Kos penyenggaraan kenderaan di 5 PPD dan MCEE Tawau adalah tinggi. Bagitempoh 2006 hingga 2010 sejumlah RM629,482 telah dibelanjakan untuk 12 buah kenderaanyang berusia antara 10 hingga 24 tahun.2.2.4. Kelulusan penyenggaraan bagi 12 kenderaan di 2 PPD dan MCEE Tawau mengambilmasa antara 28 hari hingga 158 hari untuk penyenggaraan biasa seperti servis kereta, tukarbateri dan sebagainya.2.3. Bagi memastikan Kerajaan mendapat value for money daripada perbelanjaan yangdibuat dan penggunaan kenderaan secara optimum, adalah disyorkan supaya JabatanPerhutanan mengambil langkah-langkah berikut:xii


2.3.1. Mengkaji keperluan penggunaan kenderaan bersesuaian dengan KPI supaya ia dapatdioptimumkan bagi mencapai objektif Jabatan.2.3.2. Meningkatkan pemantauan terhadap penggunaan kenderaan dan mengemaskini bukulog agar operasi Jabatan dapat dilaksanakan dengan berkesan.2.3.3. Menyediakan rancangan program penyenggaraan yang menyeluruh terhadap semuakenderaan supaya kos penyenggaraan dapat diminimumkan dan kenderaan berada dalamkeadaan baik serta selamat digunakan. Selain itu, Jabatan perlu merancang penggantiankenderaan yang berusia melebihi 10 tahun supaya kecekapan dan produktiviti meningkat.Sehubungan itu, peruntukan yang mencukupi perlu disediakan bagi maksud tersebut.3. KORPORASI PEMBANGUNAN DESA- Program Pembangunan Tanaman3.1. Korporasi Pembangunan Desa (Korporasi) bertanggungjawab melaksanakan ProgramPembangunan Tanaman yang melibatkan Cendawan, Vanilla serta sayur-sayuran dan buahbuahandilaksanakan melalui dua kaedah iaitu Perladangan Secara Kontrak dengan pesertadan Perladangan Milik Korporasi. Sehingga tahun 2010 sejumlah RM8.93 juta telahdibelanjakan dalam program ini melibatkan seramai 26 peserta Tanaman Cendawan dan 563peserta Tanaman Vanilla. Matlamat Program Perladangan Kontrak bagi Tanaman Cendawandan Tanaman Vanilla adalah untuk meningkatkan pendapatan masyarakat luar bandar danmempertingkat serta menambah baik secara berterusan keberkesanan penyampaianperkhidmatan dan kecekapan pengeluaran hasil tani melalui sistem pengurusan kualiti bagimemenuhi kehendak pelanggan. Perladangan Milik Korporasi pula adalah bagi menjaminkonsistensi pengeluaran hasil.3.2. Pengauditan yang dijalankan antara bulan Jun hingga September 2010 mendapati,pendapatan 11 peserta Tanaman Cendawan masih dibawah Kadar Pendapatan GarisKemiskinan. Selain itu, terdapat kelemahan dari segi pemilihan tapak Tanaman Cendawan diatas rezab jalan yang membahayakan keselamatan pengusaha, pondok dan TanamanCendawan; dan baki pinjaman 10 peserta semakin meningkat walaupun pembayaran baliktelah dilakukan.3.3. Bagi memastikan Program Pembangunan Tanaman dapat dilaksanakan secaraberkesan dan mencapai matlamat untuk meningkatkan pendapatan peserta melepasi gariskemiskinan penambaikan berikut disyorkan:3.3.1. Korporasi hendaklah mengkaji semula dasar pemilikan tanah peserta TanamanCendawan agar tidak mendatangkan risiko keselamatan tanaman. Di samping itu bagi tanahhak milik Kerajaan yang diusahakan Tanaman Cendawan, kuasa mengurus tanah hendaklahdiberikan kepada Korporasi demi menjaga kepentingan Korporasi.3.3.2. Korporasi hendaklah meningkatkan kapasiti pengeluaran bibit dan keluasan tapakTanaman Cendawan bagi membolehkan pendapatan peserta ditingkatkan.3.3.3. Syarat bayaran balik perlu dikaji semula dari segi kadar dan tempoh bayaran balikagar tidak membebankan peserta.xiii


4. JABATAN PERHIDMATAN HAIWAN DAN PERUSAHAAN TERNAK- Projek Lembu Pedaging4.1. Projek Lembu Pedaging yang merangkumi Projek Ternakan Pekebun Kecil LembuPedaging (PKLP), Projek Integrasi Ternakan (PINTAR) dan Projek TRANSFORMASI adalahbertujuan meningkatkan pengeluaran ternakan/hasil ternakan lembu pedaging bagimenampung keperluan makanan penduduk Negeri Sabah seterusnya dapat membantumengurangkan import daging lembu. Pelaksanaan program dibiayai oleh Kerajaan Negeri danKerajaan Persekutuan. Bagi tempoh 2008 hingga 2010 sejumlah RM18.7 juta telahdibelanjakan daripada peruntukan Kerajaan Negeri dan RM9.7 juta daripada peruntukanKerajaan Persekutuan.4.2. Hasil pengauditan yang dijalankan pada bulan Mei hingga Ogos 2010 di PejabatJabatan Perkhidmatan Haiwan Dan Perusahaan Ternak daerah Keningau, Tawau, LahadDatu dan Ranau mendapati prestasi Projek Lembu Pedaging adalah memuaskan.Bagaimanapun pencapaian pengambilan penternak naik taraf bagi projek PKLP dan PINTARbagi tempoh 2008 hingga 2010 adalah 0%; produktiviti penternak bagi projek PKLP hanyamencapai 37%; bayaran balik bagi 12 penternak adalah rendah iaitu antara 0% hingga 90%;dan purata berat lembu yang diagihkan kepada 7 penternak adalah kurang antara 19kghingga 39kg.4.3. Bagi mempertingkatkan lagi prestasi projek ini, adalah disyorkan supaya JabatanPerkhidmatan Haiwan Dan Perusahaan Ternak (Jabatan) mengambil tindakan terhadapperkara-perkara berikut:4.3.1. Mengkaji semula sasaran pengambilan penternak baru dan penternak naik tarafdengan mengambil kira syarat minimum yang ditetapkan seperti bilangan minima pemilikanternakan sedia ada, keluasan tanah dan kesesuaian lokasi agar lebih ramai penternakmenyertai projek.4.3.2. Jabatan perlu memastikan penternak mempunyai sumber makanan ternakan yangmencukupi dan penjagaan yang teratur bagi mengurangkan kadar kematian danmeningkatkan produktiviti ternakan.4.3.3. Jabatan perlu menyediakan pengangkutan dan pusat pengumpulan lembu yangmencukupi bagi membolehkan bayaran balik ternakan dapat dibuat dengan teratur. Selain itu,sekiranya penternak memilih untuk menyimpan ternakan, penternak perlu membayar balikpinjaman ternakan secara tunai.4.3.4. Setiap ternakan yang diterima dari pembekal yang kurang daripada berat minima300kg hendaklah dipulihkan terlebih dahulu sebelum diagihkan kepada penternak.5. JABATAN PELABUHAN DAN DERMAGA- Pengurusan Kapal Dan Lanca5.1. Jabatan Pelabuhan Dan Dermaga (Jabatan) merupakan sebuah agensi yangbertanggungjawab mengawal serta mengurus sistem lalu lintas air yang selamat dan cekap dipelabuhan, dermaga dan sungai di Negeri Sabah. Sehingga tahun 2010, Jabatan mempunyaixiv


sebanyak 23 buah kapal dan lanca (tidak termasuk bot) berusia antara 1 hingga 41 tahunyang digunakan untuk menjalankan aktiviti penguatkuasaan, menyediakan perkhidmatanpemaliman, merapat kapal, aktiviti pengangkutan serta menyediakan dan menyenggara alatalatbantuan pelayaran.5.2. Pengauditan yang dijalankan antara bulan Mei hingga September 2010 di W.P Labuanserta 3 cawangan di Kota Kinabalu, Sandakan dan Tawau melibatkan 18 buah kapal danlanca mendapati kelemahan seperti berikut:5.2.1. Sebanyak 3 daripada 18 buah kapal dan lanca tidak digunakan sepanjang tempoh 3tahun disebabkan oleh kerosakan dan tiadanya permintaan daripada pihak luar. Manakala,bagi tempoh 2008 hingga 2010, kapal dan lanca bagi tujuan penguatkuasaan di 4 cawanganJabatan hanya digunakan antara 1 hingga 24 kali.5.2.2. Kapal jenis pilot belum pernah digunakan bagi menyediakan perkhidmatan pemalimandan menyebabkan potensi hasil iaitu fi pemaliman antara RM600 hingga RM900 sehari bagisebuah kapal tidak dapat dikutip.5.2.3. Penggunaan 1 daripada 4 buah kapal dan lanca yang disemak didapati merosotkerana kapal dan lanca tersebut tidak disenggara sebagaimana dirancang menyebabkan iatidak dapat digunakan untuk melaksanakan aktiviti Jabatan.5.2.4. Penyenggaraan sebuah kapal dan lanca Jabatan pada tahun 2010 dilaksanakan olehkontraktor berhampiran dengan kawasan setinggan dan tidak berpagar.5.2.5. Kekerapan kerosakan bagi 9 buah kapal dan lanca yang berusia antara 28 hingga 37tahun menyebabkan kos penyenggaraan adalah tinggi iaitu sejumlah RM6.10 juta daripadakeseluruhan kos penyenggaraan yang berjumlah RM10.73 juta. Ini menyebabkan kecekapankapal dan lanca tersebut berada di tahap rendah.5.3. Bagi memastikan kapal dan lanca dapat digunakan dengan cekap dan berkesan,adalah disyorkan pihak Jabatan melaksanakan perkara-perkara berikut:5.3.1. Menetapkan petunjuk prestasi atau sasaran penggunaan kapal dan lanca di semuacawangan Jabatan bagi meningkatkan kecekapan pelaksanaan fungsi Jabatan.5.3.2. Membentuk pasukan pelapis dengan melatih dan memberikan kursus kepada pegawaiJabatan yang mempunyai potensi dari segi kelayakan dan pengalaman bagi menampungkekurangan pegawai Malim dan pegawai Penguat Kuasa.5.3.3. Jabatan perlu menyediakan peruntukan yang mencukupi bagi kerja-kerjapenyenggaraan dan pembaikan kapal dan lanca agar ia dalam keadaan siap sedia dan bolehdigunakan secara optimum.5.3.4. Penyeliaan dan pemantauan secara berkala perlu dijalankan oleh pegawai dariBahagian Kejuruteraan Laut terhadap kerja-kerja penyenggaraan oleh kontraktor yangdilantik. Perkara ini penting bagi menjamin kualiti kerja penyenggaraan yang dilaksanakandan keselamatan aset Kerajaan.xv


5.3.5. Mengambil tindakan pelupusan terhadap kapal dan lanca yang tidak boleh digunakandan sering mengalami kerosakan atau Beyond Economic Repair bagi mengelakkan Jabatanmenanggung kos penyenggaraan yang tinggi.6. DEWAN BANDARAYA KOTA KINABALU- Penyenggaraan Sistem Saluran Najis6.1. Dewan Bandaraya Kota Kinabalu (DBKK) adalah bertanggungjawab untuk menguruskerja penyenggaraan sistem saluran najis dengan teratur di kawasan pentadbirannya. DBKKtelah melantik kontraktor South Pacific Master (S) Sdn. Bhd. melalui kaedah rundingan terusuntuk melaksanakan kerja penyenggaraan mulai Januari 2008 hingga Disember 2010 dengannilai kontrak berjumlah RM15 juta. Skop kerja kontraktor adalah menjalankan kerjapenyenggaraan yang merangkumi pemeriksaan berkala, penyenggaraan berjadual, kerjapembersihan sekitar loji pengolahan kumbahan dan pembaikan terhadap paip saluran najis,manhole, rumah pam serta loji pengolahan kumbahan.6.2. Pengauditan yang dijalankan antara Mei hingga September 2010 terhadap 17daripada 55 sistem loji pengolahan kumbahan, 1 daripada 3 sistem kolam pengoksidaan dan11 daripada 99 rumah pam mendapati wujud beberapa kelemahan seperti berikut:6.2.1. Kerja penyenggaraan tidak dijalankan secara berjadual.6.2.2. Kerosakan belum diambil tindakan sejak tahun 2008.6.2.3. Arahan pembaikan lewat dikeluarkan dengan mengambil masa antara 168 hingga 191hari.6.2.4. Tuntutan kontraktor bagi tempoh Januari hingga November 2010 yang berjumlahRM2.88 juta belum dibayar walaupun tuntutan telah diterima melebihi 30 hari iaitu antara 46hingga 361 hari.6.2.5. Aspek keselamatan di kawasan loji tidak mencukupi seperti dinding pagar loji pecahdan lubang pam tidak bertutup.6.3. Bagi memastikan penyenggaraan sistem saluran najis dapat dilaksanakan dengancekap dan berkesan, adalah disyorkan DBKK dan Kerajaan Negeri mengambil tindakanseperti berikut:6.3.1. Rancangan jangka panjang bagi penyenggaraan sistem saluran najis perlu disediakandan dilaksanakan.6.3.2. Mempertingkatkan ciri-ciri keselamatan di loji pengolahan kumbahan dan kolampengoksidaan bagi menjamin keselamatan penduduk sekitar.6.3.3. Mempertingkatkan pemantauan pelaksanaan kerja kontraktor.6.3.4. Kerajaan Negeri mempertimbangkan untuk memberi peruntukan bagi kerjapenyenggaraan dan pembaikan sistem saluran najis.xvi


7. MAJLIS PERBANDARAN TAWAU- Pengurusan Tempat Letak Kereta7.1. Majlis Perbandaran Tawau (Majlis) telah menswastakan pengurusan tempat letakkereta semenjak tahun 1993 hingga kini dengan melantik Tawau Carparks Sdn. Bhd. sebagaiSyarikat Konsesi. Dalam tempoh 12 tahun (1998 hingga 2010), penswastaan telahmenyumbang kepada hasil Majlis berjumlah RM5.50 juta.7.2. Pengauditan yang dijalankan antara bulan Mei hingga September 2010 berkaitankemudahan tempat letak kereta, penyenggaraan tempat letak kereta, hasil yang tidak dapatdikutip dan penguatkuasan mendapati kelemahan seperti berikut:7.2.1. Bilangan petak letak kereta yang terhad di kawasan yang menjadi tumpuanpengunjung telah menyebabkan kesesakan lalulintas terutama pada waktu puncak.7.2.2. Syarikat Konsesi tidak menyenggara kawasan letak kereta sebagaimana syaratkontrak di mana terdapat kawasan letak kereta yang ditakungi air, tidak berturap, papan notiskadar bayaran telah usang serta garisan dan nombor petak telah pudar.7.2.3. Hasil berjumlah RM3.6 juta tidak dapat dikutip kerana Tawau Municipal (ParkingPlaces) By-Laws 1982 belum dipinda.7.2.4. Majlis tidak mengambil tindakan penguatkuasaan terhadap pengguna yang ingkarmembayar caj letak kereta. Kegagalan ini menjejaskan pendapatan Syarikat Konsesi.7.3. Bagi mempastikan pengurusan tempat letak kereta dilaksanakan dengan cekap danberkesan, adalah disyorkan supaya Majlis mengambil langkah-langkah berikut:7.3.1. Menambah bilangan petak letak kereta terutamanya di kawasan yang menjaditumpuan pengguna dengan mengecilkan pulau-pulau lalu lintas dan membina tempat letakkereta bertingkat.7.3.2. Memantau dan memastikan kerja-kerja penyenggaraan oleh Syarikat Konsesidijalankan mengikut kehendak kontrak.7.3.3. Mempercepatkan pindaan By-Laws bagi membolehkan hasil Majlis ditingkatkan.7.3.4. Pihak Majlis perlu merujuk kepada Bahagian Perundangan, Kerajaan Tempatan DanPerumahan Negeri Sabah dan Peguam Besar Negeri untuk menentukan pihak yangbertanggungjawab mengambil tindakan penguatkuasaan terhadap pemilik kenderaan yanggagal membayar caj letak kereta dalam kawasan konsesi.8. MAJLIS DAERAH KUNAK, MAJLIS DAERAH LAHAD DATU DAN MAJLISDAERAH SEMPORNA- Pengurusan Perolehan Oleh Pihak Berkuasa Tempatan (PBT)8.1. Bagi tempoh tahun 2008 hingga 2010, Majlis Daerah Kunak (MDK), Majlis DaerahLahad Datu (MDLD) dan Majlis Daerah Semporna (MDS) telah membuat sebanyak 238perolehan menggunakan peruntukan Kerajaan Persekutuan, Kerajaan Negeri dan Dana Majlisyang melibatkan perbelanjaan berjumlah RM28.87 juta. Pengauditan yang dijalankan antaraxvii


ulan September 2010 hingga Januari 2011 terhadap 58 perolehan yang dilaksanakan olehMDK, MDLD dan MDS mendapati beberapa kelemahan berikut:8.1.1. Perolehan bekalan berjumlah RM104,250 dan 6 kerja pembinaan berjumlahRM139,880 tidak mengikut Senarai Kuantiti;8.1.2. Tandas awam di 2 taman yang telah disiapkan pada tahun 2009 dan 2010 masihbelum digunakan manakala bekalan traktor bernilai RM83,839 yang diperolehi pada tahun2009 dan peralatan serta bahan kawalan penyakit berjumlah RM44,200 tidak digunakan;8.1.3. Kerja pembinaan 3 titian umum berjumlah RM83,325 tidak berkualiti manakala 4 unitkipas tidak berfungsi dan bumbung skyroof bocor di Pasar Rakyat Lahad Datu;8.1.4. Projek naik taraf di Kunak yang melibatkan tandas awam, dewan masyarakat dandewan serbaguna tidak disenggara sejak tahun 2008.8.2. Bagi memastikan perolehan PBT dapat dilaksanakan dengan teratur dan Kerajaanmendapat Value for money terhadap perbelanjaan yang telah dibuat serta kelemahan yangdibangkitkan tidak berulang lagi di masa hadapan, adalah disyorkan supaya PBT yang terlibatmengambil tindakan berikut:8.2.1. Surcaj/tindakan tatatertib dikenakan terhadap pegawai yang bertanggungjawabmembuat perolehan tidak munasabah dan memperakui kerja yang tidak disiapkansepenuhnya.8.2.2. Penalti dan menyenarai hitamkan kontraktor yang gagal mematuhi syarat kontrak.8.2.3. Majlis Daerah Semporna perlu membuat siasatan dan laporan polis terhadap keskehilangan peralatan pejabat berdasarkan Surat Pekeliling Kementerian kewangan Negeri Bil.8 Tahun 2010 – Tatacara Pengurusan Laporan Kehilangan Wang dan Harta Benda Kerajaan.8.2.4. Meningkatkan pemantauan terhadap kerja-kerja perolehan yang dilaksanakan olehkontraktor bagi memastikan peraturan dan undang-undang dipatuhi.8.2.5. Menyediakan peruntukan penyenggaraan dan melaksanakan program penyenggaraankemudahan awam secara berjadual agar kemudahan yang disediakan dapat digunakandengan berkesan.9. KEMENTERIAN PEMBANGUNAN MASYARAKAT DAN HAL EHWAL PENGGUNA- Program Bantuan Pelajar Sekolah Rendah Dan Tadika9.1. Program Bantuan Pelajar Sekolah Rendah dan Tadika (BPSRT) adalah salah satuprogram perkhidmatan sosial di bawah Kementerian Pembangunan Masyarakat Dan HalEhwal Pengguna (KPMHEP). Matlamat program ini adalah untuk mendorong peningkatanmutu pendidikan melalui pemberian bantuan asas persekolahan seperti pakaian seragam,kasut sekolah, alat tulis seperti pen, pensil dan buku tulis serta bekalan minuman susu.Program ini juga bertujuan membantu meringankan beban ibu bapa menyekolahkan anakmereka. Program ini menetapkan pelajar yang layak menerima bantuan adalah pelajar tadika,prasekolah, pendidikan khas dan pelajar tahun 1 hingga 6. Pada tahun 2010, sebanyak 1,069xviii


uah sekolah rendah dan 1,225 buah tadika/tabika membabitkan seramai 291,538 pelajarsekolah rendah dan 46,580 pelajar tadika.9.2. Pengauditan yang dijalankan antara bulan Jun hingga September 2010, mendapati di37 buah sekolah rendah, 3 buah prasekolah dan 2 buah tadika prestasi pelaksanaan programBPSRT adalah memuaskan. Bagaimanapun kelemahan yang diperhatikan antaranya sepertiberikut:9.2.1. Bantuan susu tidak/belum dihantar di 16 buah sekolah rendah dan 44 buah tadikamenyebabkan seramai 8,682 pelajar sekolah serta pelajar tadika tidak menerima bantuansusu yang sepatutnya akibat kegagalan penghantaran oleh pembekal.9.2.2. Bantuan susu lewat dihantar di 121 buah sekolah rendah dan 21 buah tadikamenyebabkan pelajar tidak dapat minum mengikut jadual peminuman yang ditetapkan.9.2.3. Bantuan pakaian dan kasut sekolah lewat diterima di 25 buah sekolah rendah yangdilawati. Juga berlaku lebihan pakaian dan kasut di 10 buah sekolah rendah yang tidaksempat diagihkan terutamanya pelajar tahun 6 kerana memasuki Tingkatan 1.9.2.4. Keadaan stor dan kaedah penyimpanan tidak sesuai serta tidak menepati GarisPanduan di 25 buah sekolah rendah dan 2 buah tadika.9.2.5. Bantuan buku, pen dan pensil di 8 buah sekolah rendah tidak diagihkan sepenuhnyakepada pelajar.9.3. Bagi tujuan penambahbaikan terhadap program bantuan ini disyorkan KPMHEP danJabatan Pelajaran Negeri mengambil langkah berikut:9.3.1. Memastikan pihak pembekal mematuhi jadual penghantaran barang bantuan dapatdisampaikan kepada pelajar dalam tempoh yang sepatutnya.9.3.2. Tindakan denda dan penamatan kontrak perlu diambil terhadap pembekal yang ingkardan gagal mematuhi syarat kontrak.9.3.3. Menyediakan tempat penyimpanan khusus dengan kelengkapan yang bersesuaianbagi memastikan susu berkeadaan baik dan terjamin kualitinya.10. PERPUSTAKAAN NEGERI SABAH- Kerja Penyenggaraan Dan Pengurusan Koleksi Perpustakaan10.1. Sehingga tahun 2010, Perpustakaan Negeri Sabah (Perpustakaan) mempunyaisejumlah 103 perpustakaan iaitu Ibu Pejabat, 4 perpustakaan Wilayah, 18 PerpustakaanCawangan, 13 perpustakaan bergerak, 8 perpustakaan Bergerak Des@Net dan 59Perpustakaan Desa. Antara objektif Perpustakaan adalah untuk memberi perkhidmatan,menyediakan sumber rujukan dan kemudahan akses internet kepada pengguna.10.2. Pengauditan dijalankan antara bulan Mei hingga Ogos 2010 terhadap 4 perpustakaanwilayah iaitu di Kota Kinabalu, Tawau, Kudat dan Sandakan, 6 perpustakaan cawangan, 18xix


perpustakaan desa, 5 perpustakaan bergerak dan 5 perpustakaan Des@net mendapatikelemahan-kelemahan seperti berikut:10.2.1. Sebanyak 45 kes kerosakan di 4 perpustakaan wilayah, 6 perpustakaan cawangandan 17 perpustakaan desa kerana tidak disenggara dengan teratur.10.2.2. Sistem keselamatan bangunan di Perpustakaan Wilayah Kota Kinabalu dan Sandakantidak berfungsi manakala 7 perpustakaan desa alat pemadam api luput tarikh dan 7perpustakaan desa tidak berpagar.10.2.3. Sebanyak 11,644 koleksi di 3 perpustakaan cawangan dan 1 perpustkaan desa tidakdipamerkan sejak tahun 2008 kerana bangunan perpustakaan masih belum disiapkan. Koleksitersebut disimpan sementara di Perpustakaan Cawangan Kudat.10.2.4. Sebanyak 19,619 koleksi baru bagi 2 perpustakaan bergerak tidak dipamerkan keranabas bergerak sudah tidak beroperasi dan berstatus BER.10.2.5. Sebanyak 19 komputer di 8 perpustakaan desa yang menyediakan kemudahaninternet tidak mempunyai capaian sejak tahun 2009 kerana tempoh kontrak antaraPerpustakaan dengan Kementerian Tenaga, Air Dan Komunikasi (KTAK) telah tamat.Daripada 19 komputer tersebut, sebanyak 8 buah telah rosak dan belum dibaiki keranaurusan penyelenggaraan adalah di bawah KTAK.10.3. Bagi memperbaiki kelemahan-kelemahan tersebut, adalah disyorkan Perpustakaanmelaksanakan perkara-perkara berikut:10.3.1. Perpustakaan perlu melakukan pemeriksaan fizikal secara rutin bagi mengesankerosakan dan mengambil tindakan pembaikan dengan segera. Sehubungan itu, peruntukanpenyenggaraan yang mencukupi perlu disediakan bagi mengelakkan kerosakan yang lebihserius hingga menjejaskan keselamatan pengguna.10.3.2. Perpustakaan perlu mengkaji keperluan perolehan koleksi, kelengkapan asas dankemudahan terutamanya perpustakaan bergerak dan perpustakaan desa supaya koleksidapat dipamerkan dan dimanfaatkan oleh pengguna. Tindakan perlupusan dan pengantianterhadap bas perpustakaan bergerak yang berstatus BER perlu dilaksanakan segera bagimenjamin kesinambungan operasi perpustakaan bergerak. Selain itu, koordinasi antaraPerpustakaan Negeri dan Perpustakaan Negara perlu dipertingkatkan agar pengkatalogandan pengagihan koleksi dapat dilakukan dengan teratur.10.3.3. Kemudahan perpustakaan khususnya pengaksesan internet di perpustakaan desaperlu dipertingkatkan agar jurang digital antara penduduk bandar dan luar bandar dapatdirapatkan.11. LEMBAGA PEMEGANG AMANAH TAMAN-TAMAN SABAH- Projek Kemudahan Pelancongan11.1. Bagi tempoh tahun 2006 hingga 2010, Lembaga Pemegang Amanah Taman-TamanSabah (TTS) telah membelanjakan sejumlah RM18.97 juta daripada peruntukan Kerajaanxx


Negeri dan sejumlah RM23.76 juta daripada peruntukan Kerajaan Persekutuan bagimelaksanakan 45 projek kemudahan pelancongan TTS.11.2. Pengauditan terhadap 11 buah projek kemudahan pelancongan yang melibatkandaerah Kota Kinabalu, Semporna, Keningau, Tawau dan Kota Marudu telah dijalankan antarabulan Jun hingga Oktober 2010 mendapati kelemahan dalam pelaksanaan danpenyenggaraan seperti berikut:11.2.1. Sebanyak 4 buah projek yang melibatkan kos berjumlah RM5.31 juta telah siap dalamtahun 2006 hingga 2008 belum digunakan sepenuhnya.11.2.2. Kerja-kerja pembinaan bagi 2 buah projek di Sorinsim, Kota Marudu dan Mahua,Tambunan tidak berkualiti disebabkan kurangnya penyeliaan oleh pihak berkuasa projek.11.2.3. Kemudahan di Taman Bukit Tawau, Stesen Padang Point dan Stesen Pulau BoheyDulang telah reput, rosak dan tidak selamat kerana tidak disenggara secara berkala.11.3. Bagi memastikan kelemahan yang dibangkitkan dalam laporan ini tidak berulang,adalah disyorkan supaya TTS mengambil langkah-langkah penambahbaikan seperti berikut:11.3.1. TTS hendaklah mengambil tindakan proaktif untuk memastikan setiap kemudahanyang telah siap diguna dan dibuka kepada pelancong.11.3.2. Komunikasi dan koordinasi antara TTS dan JKR perlu wujud dari peringkatperancangan projek sehinggalah proses penyerahan projek supaya pemantauan terhadapkerja-kerja oleh kontraktor dan juruperunding adalah seperti syarat kontrak.11.3.3. Program penyenggaraan preventive dan corrective secara bersepadu di seluruh tamanperlu dibuat secara berkala bagi memelihara kelestarian taman yang dapat menarik lebihramai pelancong.BAHAGIAN II – PENGURUSAN SYARIKAT KERAJAAN NEGERI12. LEMBAGA PELANCONGAN SABAH- Sri Pelancongan Sabah Sdn. Bhd.12.1. Sri Pelancongan Sabah Sdn. Bhd. (SPS) adalah sebuah syarikat milik penuh LembagaPelancongan Sabah (LPS), ditubuhkan pada 21 Oktober 1977 dengan nama Sri PelancunganHornbill Sdn. Bhd. sebelum ditukar kepada Sri Pelancongan Sabah Sdn. Bhd. pada 5 Januari2001. Modal saham dibenarkan berjumlah RM2.50 juta dan modal saham berbayar berjumlahRM2.20 juta. Pengauditan yang dijalankan pada bulan Julai hingga Oktober 2010 mendapatisecara keseluruhannya objektif penubuhan SPS adalah tercapai dari segi penganjuran danpengaturan acara pelancongan untuk menarik pelancong dalam dan luar negara dan jugamempromosikan kraftangan buatan tempatan. Kedudukan kewangan SPS adalahmemuaskan tetapi masih bergantung kepada bantuan geran yang diterima daripada badaninduknya iaitu LPS. SPS mencatatkan keuntungan bersih bagi tempoh 2007, 2008 dan 2009masing-masing berjumlah RM371,709, RM686,507 dan RM677,036.xxi


12.2. Dari segi pengurusan aktiviti yang meliputi pengurusan acara dan jualan serta promosikraftangan tempatan terdapat kelemahan seperti stok berlebihan; bayaran pengurusan acaratidak mengikut kadar dan kerugian disebabkan pembatalan acara. Selain itu, terdapatbeberapa kelemahan dalam pengurusan kewangan berpunca dari ketidakpatuhan ArahanTetap Polisi Dan Prosedur Kewangan syarikat.12.3. Bagi memantapkan pengurusan SPS dan membolehkannya berdaya maju, pihak Auditmengesyorkan tindakan berikut:12.3.1. SPS perlu merancang perolehan stok berdasarkan keperluan sebenar bagimengelakkan lambakan stok. Tindakan proaktif perlu diambil untuk menangani lebihan stoksedia ada seperti Jualan Penghabisan Stok dan berkerjasama dengan agen-agenpelancongan untuk memasarkan stok SPS.12.3.2. SPS perlu meminimumkan overhead cost dan meningkatkan jualan KADAIKU bagimengelakkan kebergantungan bantuan geran. Bagi aktiviti penganjuran acara pelancongan,tajaan dari pihak swasta boleh dipertimbangkan untuk menambah pendapatan.12.3.3. SPS perlu memantau pengurusan kewangan terutamanya dari aspek kutipan hasil,kawalan perbelanjaan dan pengurusan aset agar lebih teratur dan mematuhi peraturan.12.3.4. Mengemas kini Arahan Tetap Polisi Dan Peraturan Kewangan serta business planyang baru. Selain itu, Manual Prosedur Kerja untuk aktiviti KADAIKU perlu disediakan.12.3.5. Lembaga pengarah LPS perlu memantau aktiviti dan pengurusan kewangan SPS bagimeningkatkan kecekapan dan mengelakkan berlakunya pembaziran.13. LEMBAGA PEMBANGUNAN PERUMAHAN DAN BANDAR- Supernesa Sdn. Bhd.13.1. Supernesa Sdn. Bhd. (Supernesa) ditubuhkan pada tahun 1977 di bawah AktaSyarikat 1965. Supernesa mempunyai saham dibenarkan berjumlah RM5 juta dan berbayarberjumlah RM2 juta. Supernesa merupakan syarikat milik penuh Lembaga PembangunanPerumahan Dan Bandar (LPPB). Aktiviti utama Supernesa adalah sebagai kontraktor danpemaju projek serta pelabur, pengurus projek dan hartanah. Pada tahun 2009 Supernesatelah mengalami kerugian bersih berjumlah RM0.01 juta berbanding keuntungan pada tahun2008 berjumlah RM0.48 juta. Ini disebabkan oleh pengurangan pendapatan kontrak danproject entitlement. Pengauditan yang dijalankan antara bulan Jun hingga Oktober 2010mendapati beberapa kelemahan seperti pelantikan sub kontraktor tidak melalui jawatankuasatender dan bercanggah dengan keputusan lembaga pengarah; pelaksanaan projek tidakmengikut jadual; mutu kerja tidak memuaskan; dan pembayaran dibuat terhadap kerja yangbelum dilaksanakan.13.2. Selain itu, terdapat beberapa kelemahan dalam aspek tadbir urus korporat sertapengurusan kewangan seperti Standard Operating Procedures (SOP) tidak disediakan danpengurusan pembayaran, perolehan, sumber manusia serta aset tidak memuaskan.xxii


13.3. Bagi memperbaiki kelemahan yang dibangkitkan dalam laporan ini dan jugamemastikan perkara yang sama tidak berulang dalam pelaksanaan projek yang lain, adalahdisyorkan agar pihak Supernesa mengambil langkah penambahbaikan seperti berikut:13.3.1. Mempertingkatkan pemantauan terhadap kerja-kerja pembinaan oleh sub kontraktordan konsultan untuk memastikan penyiapan projek mengikut tempoh yang ditetapkan danmenjamin kualiti kerja pembinaan.13.3.2. Mengenakan penalti terhadap sub kontraktor yang gagal mematuhi syarat kontrak.13.3.3. Mewujudkan Standard Operating Procedure (SOP) yang terperinci merangkumiBahagian Kewangan, Bahagian Pentadbiran Dan Sumber Manusia dan Bahagian Teknikaldan Pembangunan. SOP tersebut perlu mengandungi prosedur, proses kerja dan kuasakewangan yang diturunkan kepada Bahagian dan pegawai yang bertanggungjawab.13.3.4. Mewujudkan sistem kawalan dalaman yang berkesan bagi memastikan pengurusankewangan terutamanya kawalan perbelanjaan, pengurusan sumber manusia dan aset teratur.13.3.5. Lembaga Pengarah Supernesa dan LPPB perlu memantau secara rapi pentadbiranSupernesa agar operasi berjalan lancar dan mencapai objektif penubuhan syarikat.14. KEMENTERIAN KEWANGAN NEGERI SABAH- Sabah Air Aviation Sdn. Bhd.14.1. Sabah Air Aviation Sdn. Bhd. (Sabah Air) ditubuhkan pada tahun 1975 di bawah AktaSyarikat 1965. Sabah Air mempunyai saham dibenarkan berjumlah RM100 juta dan berbayarberjumlah RM40.87 juta. Aktiviti utama yang dijalankan oleh Sabah Air adalah dalamperkhidmatan pengangkutan udara dan penyenggaraan kapal terbang. Pengauditan yangdijalankan antara 1 Disember 2010 hingga 25 Februari 2011 mendapati, pada umumnyaSabah Air telah berupaya menyediakan perkhidmatan pengangkutan udara danpenyenggaraan kapal terbang sebagaimana objektif penubuhannya. Bagaimanapun,pendapatan Sabah Air daripada perkhidmatan pengangkutan udara dan penyenggaraankapal terbang bagi tahun 2007 hingga 2009 adalah tidak konsisten. Sabah Air mencatatkankeuntungan bersih berturut-turut bagi tahun 2007 dan 2008, manakala kerugian bersihdicatatkan pada tahun 2009.14.2. Selain itu, terdapat beberapa kelemahan dalam pengurusan aktiviti khususnya yangberkaitan usaha pemasaran dan penggunaan kapal terbang/helikopter menyebabkan SabahAir tidak mendapat value for money bagi perbelanjaan yang telah dibuat. Di samping itu,Standard Operating Procedures (SOP) yang disediakan adalah tidak komprehensif keranaprosedur perolehan, polisi perakaunan, penerimaan, pembayaran, pengurusan aset,pelaburan dan pinjaman tidak disediakan.14.3. Bagi memperbaiki kelemahan yang dibangkitkan dalam laporan ini dan jugamemastikan perkara yang sama tidak berulang, adalah disyorkan agar pihak Sabah Airmengambil langkah penambahbaikan seperti berikut:xxiii


14.3.1. Menggiatkan aktiviti pemasaran dan promosi bertujuan meluaskan liputan pasaran danmeningkatkan permintaan bagi membolehkan kapal terbang/helikopter dan juruterbangdigunakan secara optimum untuk menjana pendapatan syarikat.14.3.2. Melengkapkan SOP sedia ada dengan mengambil kira prosedur perolehan, polisiperakaunan, penerimaan, pembayaran, pengurusan aset, pelaburan dan pinjaman sertapengurusan sumber manusia yang terperinci.14.3.3. Lembaga Pengarah perlu memainkan peranan aktif dan berkesan untuk memantauaktiviti dan pengurusan kewangan syarikat agar syarikat berdaya maju dan mampu bersaingserta mematuhi peraturan kewangan sepenuhnya.xxiv


BAHAGIAN IAKTIVITI KEMENTERIAN/JABATAN/AGENSI NEGERI


BAHAGIAN IAKTIVITI KEMENTERIAN/JABATAN/AGENSI NEGERI1. PENDAHULUANBerdasarkan kepada Seksyen 6 (d) Akta Audit 1957, Jabatan Audit Negara dikehendakimengaudit program atau aktiviti Kementerian/Jabatan/Agensi Kerajaan Negeri untuk menilaisama ada ia dilaksanakan dengan cekap, ekonomi dan berkesan. Pada tahun 2010 sebanyak11 aktiviti yang dilaksanakan oleh Kementerian/Jabatan/Agensi telah dipilih dan dikaji iaituPenyenggaraan Sekolah Agama, Pengurusan Kenderaan Jabatan, Program PembangunanTanaman, Projek Lembu Pedaging, Pengurusan Kapal Dan Lanca, Penyenggaraan SistemSaluran Najis, Pengurusan Tempat Letak Kereta, Pengurusan Perolehan Oleh PihakBerkuasa Tempatan, Program Bantuan Pelajar Sekolah Rendah Dan Tadika, KerjaPenyenggaraan Dan Pengurusan Koleksi Perpustakaan dan Projek KemudahanPelancongan. Pemerhatian Audit tersebut telah dimaklumkan kepada semuaKementerian/Jabatan/Agensi terlibat. Hanya penemuan Audit yang penting dilaporkan diBahagian ini.JABATAN HAL EHWAL AGAMA ISLAM2. PENYENGGARAAN SEKOLAH AGAMA2.1. LATAR BELAKANG2.1.1. Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri Sabah (JHEAINS) bertanggungjawab untukmentadbir sekolah agama di seluruh Negeri Sabah yang menerima bantuan penuh KerajaanNegeri. Jumlah sekolah agama di bawah pentadbiran JHEAINS adalah seperti di Jadual 2.1.Jadual 2.1Bilangan Sekolah Agama Mengikut Bahagian Di Seluruh Negeri SabahBil.BahagianSekolah AgamaPeratusJumlahSAN SMAN(%)1. Pantai Barat Selatan (KotaKinabalu,Papar,Penampang,Tuaran)24 2 26 232. Pedalaman Bawah (Beaufort,Sipitang,KualaPenyu)34 1 35 323. Pantai Barat Utara (Kudat,Kota Belud,KotaMarudu,Pitas,Ranau)17 0 17 154. Pedalaman Atas(Keningau,Tenom,Nabawan,Tambunan,Kecil 12 1 13 12Sook)5. Sandakan(Sandakan,Kinabatangan,Beluran,Kecil Tongod,Kecil Telupid)11 0 11 106. Tawau (Lahad Datu,Kunak,Semporna,KecilTunku)8 1 9 8Jumlah 106 5 111 100Sumber: Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri SabahNota: SAN: Sekolah Agama NegeriSMAN: Sekolah Menengah Agama Negeri3


2.1.2. Penyenggaraan sekolah agama terletak dibawah tanggungjawab BahagianPembangunan JHEAINS. Bahagian ini dianggotai 4 orang pegawai diketuai oleh JuruteraGred J48, Pembantu Teknik Gred J29, Pelukis Pelan Gred J17 dan Penyelia Masjid GredS17. Bahagian ini berperanan mengurus hal ehwal penyenggaraan sekolah agama di NegeriSabah. JHEAINS telah menyediakan anggaran peruntukan tahunan untuk menjalankanpenyenggaraan di sekolah agama bagi memastikan keadaan sekolah selesa, selamat sertakondusif untuk proses pengajaran dan pembelajaran.2.1.3. Bagi tempoh tahun 2008 hingga 2010, JHEAINS telah menerima peruntukanberjumlah RM48.61 juta bagi penyenggaraan sekolah agama (termasuk peruntukan bagimasjid dan surau) dan sejumlah RM40.69 juta telah dibelanjakan. Jumlah peruntukan danperbelanjaan bagi tempoh tahun 2008 hingga 2010 adalah seperti di Jadual 2.2.Jadual 2.2Peruntukan Dan Perbelanjaan Penyenggaraan Sekolah Agama Bagi Tahun 2008 Hingga 2010Tahun*Peruntukan(RM Juta)*Perbelanjaan(RM Juta)Peratus(%)2008 10.79 9.01 83.52009 14.00 12.63 90.22010 23.82 19.05 79.9Jumlah 48.61 40.69 83.7Sumber: Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri Sabah* Peruntukan dan perbelanjaan untuk penyenggaraan sekolah agama (termasuk peruntukan bagi masjiddan surau)2.1.4. Penyenggaraan sekolah agama dilaksanakan secara ad-hoc dan tiada jadual yangkhusus disediakan. Antara komponen penyenggaraan ialah pembinaan dan membaik pulihbangunan serta pendawaian semula.2.1.5. Kerja penyengggaraan di sekolah agama dilaksanakan secara rundingan terus dengankelulusan Kementerian Kewangan Negeri Sabah. Butiran kontrak penyenggaraan sekolahagama yang diaudit bagi tahun 2008 hingga 2010 adalah seperti di Jadual 2.3.Jadual 2.3Butiran Kontrak Penyenggaraan Sekolah Agama Yang Diaudit Bagi Tempoh 2008 Hingga 2010NilaiBil. Bahagian Daerah Tajuk KontrakKontrak(RM Juta)Tarikh SiapCadangan Kerja-Kerja MembaikpulihFlat Guru Dan Rumah PengetuaSekolah Menengah Ugama Islam0.50 30.10.2009Pantai Manis Papar.1.PantaiBaratSelatanPaparCadangan Kerja-Kerja MembaikpulihAsrama Perempuan SekolahMenengah Ugama Islam PantaiManis.Cadangan Kerja-Kerja MembaikpulihAsrama Lelaki Sekolah MenengahUgama Islam Pantai Manis.Cadangan Kerja-Kerja MembaikpulihDewan Serbaguna SekolahMenengah Ugama Islam PantaiManis.0.42 30.11.20090.42 09.11.20090.25 26.08.20094


Bil. Bahagian Daerah Tajuk Kontrak2. Tawau Kunak3.PedalamanAtasTambunanKeningauSumber: Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri SabahCadangan Kerja-Kerja MembinaSemula Dua (2) Bilik Darjah DanPemagaran Suis Pengalat Kecil,Papar.Cadangan Kerja-Kerja MembuatPendawaian Semula Bilik Darjah,Bilik Guru, Bilik Mesyuarat, KoridorDan Kantin Serta Kerja-KerjaBerkaitan Suis Kg. Benoni, Papar.Cadangan Kerja-Kerja MembinaTiga(3) Buah Bilik Darjah BangunanTambahan Suis Bongawan.Cadangan Kerja-Kerja MembaikpulihAsrama Lelaki Sekolah MenengahUgama Islam Pekan Kunak.Cadangan Kerja-Kerja MembaikpulihAsrama Perempuan SekolahMenengah Ugama Islam PekanKunak.Cadangan Kerja-Kerja MembaikpulihKeseluruhan Asrama Lelaki DanPerempuan Sekolah MenengahUgama Islam Tambunan.Cadangan Kerja-Kerja Membina Dua(2) Bilik Darjah (Tambahan) DanMembaikpulih Serta PendawaianBangunan Lama Suis Kg. Meninipir,Keningau.Cadangan Kerja-Kerja MembinaTiga(3) Buah Bilik Darjah(Tambahan) Dan Bilik Guru Suis Kg.Menawo.NilaiKontrak(RM Juta)Tarikh Siap0.17 18.03.20090.12 26.03.20100.40 15.02.20100.35 Belum Siap0.70 26.04.20100.18 10.12.20090.25 16.01.20100.28 11.09.20092.2. OBJEKTIF PENGAUDITANObjektif pengauditan adalah untuk menilai sama ada penyenggaraan sekolah agama diNegeri Sabah telah dilaksanakan dengan cekap dan berkesan serta mencapai objektifnya.2.3. SKOP DAN KAEDAH PENGAUDITANSkop pengauditan ditumpukan terhadap penyenggaraan di sekolah agama bagi tahun 2008hingga 2010. Pengauditan dijalankan di JHEAINS dan sekolah agama. Pemilihan sampelterdiri daripada 3 SMAN dan 10 SAN di Bahagian yang terpilih iaitu Bahagian Pantai BaratSelatan (Kota Kinabalu, Papar, Penampang, Tuaran), Bahagian Tawau (Lahad Datu, Kunak,Semporna dan Kecil Tunku) dan Bahagian Pedalaman Atas (Tenom, Keningau, Nabawan,Tambunan dan Kecil Sook). Semakan Audit dibuat terhadap fail, rekod, minit mesyuarat dandokumen berkaitan dengan penyenggaraan sekolah agama.2.4. PENEMUAN AUDITPengauditan dijalankan antara bulan Julai hingga Oktober 2010 mendapati, penyenggaraansekolah agama tidak dilaksanakan dengan memuaskan. Terdapat beberapa kelemahan5


seperti kerja penyenggaraan tidak dilaksanakan, pembekalan peralatan dan perabotserta kerja penyenggaraan tidak dibekalkan dan dilaksanakan mengikut spesifikasiserta kos perolehan yang tidak munasabah, kerja dilaksanakan tidak sempurna, kerjatidak berkualiti, kerosakan bangunan dan kemudahan sekolah agama, Senarai Kuantititidak spesifik dan persekitaran sekolah yang tidak memuaskan. Penjelasan lanjutmengenai kelemahan yang diperhatikan adalah seperti di perenggan-perenggan berikut:2.4.1. Kerja Penyenggaraan Tidak DilaksanakanKerja penyenggaraan terhadap bangunan dan kemudahan sekolah agama hendaklahdisiapkan mengikut spesifikasi kontrak. Lawatan Audit pada Julai dan Oktober 2010 ke SMANPantai Manis, SMAN Kunak dan SMAN Tambunan mendapati, kerja penyenggaraan tidakdilaksanakan, tetapi pembayaran telah dijelaskan sepenuhnya.2.4.1.1. SMAN Pantai Manisa. Syarikat Milure Solution telah dilantik secara rundingan terus untuk melaksanakankerja-kerja membaik pulih flat guru dan rumah Pengetua SMAN Pantai Manis, Papardengan harga kontrak berjumlah RM0.50 juta. JHEAINS telah mengeluarkan SijilPerakuan Siap Kerja yang ditandatangani oleh Ketua Penolong Pengarah (KPP)Bahagian Pembangunan pada 11 November 2009.b. Kerja-kerja membaik pulih asrama perempuan SMAN Pantai Manis, Papar denganharga kontrak berjumlah RM0.42 juta telah dilaksanakan oleh Shar Associates yangdilantik secara rundingan terus. Sijil Perakuan Siap Kerja telah dikeluarkan pada 15Disember 2009.c. Kementerian Kewangan telah meluluskan pelantikan Pemborong Kecil Binaan secararundingan terus untuk melaksanakan kerja-kerja membaik pulih asrama lelaki SMANPantai Manis, Papar dengan harga kontrak berjumlah RM0.42 juta. Berdasarkan SijilPerakuan Siap Kerja bertarikh 15 Disember 2009, projek ini telah disiapkan pada 9November 2009.d. Azimin Enterprise telah dilantik secara rundingan terus untuk melaksanakan kerjakerjamembaik pulih dewan serbaguna SMAN Pantai Manis, Papar dengan hargakontrak berjumlah RM0.25 juta. Sijil Perakuan Siap Kerja yang ditandatangani olehKPP Bahagian Pembangunan telah dikeluarkan pada 7 Oktober 2009.e. Semakan Audit selanjutnya mendapati, kerja penyenggaraan di SMAN Pantai ManisPapar tidak dilaksanakan seperti di Jadual 2.4.6


Jadual 2.4Butiran Kerja Penyenggaraan Tidak DilaksanakanJumlah(RM)Bil. Tempat Jenis Kerja Kuantiti1. Flat GuruSilingMembekal dan membuat kerja-kerjamembaiki mana-mana kerosakan siling.Dapur- Membekal dan membuat kerja-kerjamembuka/ membongkar tile sedia adadi bahagian dapur flat rumah guru.- Membekal dan membuat kerja-kerjamemasang tile di ruang dapur flatrumah guru ukuran tile 12” x 12”.DapurMembekal dan membuat kerja-kerjamemasang water proofing baru dikeseluruhan bahagian dapur flat rumahguru.Paip AirMembekal dan membuat kerja-kerjamembaiki kerosakan mana-mana paipair di bahagian dapur.Mangkuk Dan Pam TandasMembekal dan membuat kerja-kerjamengganti mana-mana mangkuk danpam tandas yang rosak.Pendawaian Semula- Membekal dan membuat kerja-kerjapendawaian semula dua blok flatrumah guru.- Kipas jenis Panasonic berserta switchmengikut jumlah sedia ada.Handrail TandasMembekal dan membuat kerja-kerjamengganti mana-mana besi handrailtandas yang rosak di dua blok flat rumahguru.Frame PintuAsramaMembekal dan membuat kerja-kerja2. Perempuanmengganti mana-mana frame pintu yangBlok Brosak/buruk.Penutup Parit KonkritMembekal dan membuat kerja-kerjamengganti baru mana-mana penutupparit konkrit pecah dan tiada.3. DewanLantai Kayu DewanSerbagunaMembekal dan membuat kerja-kerjamengganti mana-mana lantai kayudewan yang rosak dan tiada mengikutsaiz sedia ada.Sumber: Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri SabahLumpSum 10,000LumpSumLumpSumLumpSumLumpSumLumpSumLumpSumLumpSum6,00024,00012,0006,000Keadaan FizikalSiling tidak dibaiki sepertidi Gambar 2.1.Kerja membongkar danmemasang tile di dapurhanya dilaksanakan di 4daripada 12 rumah guruseperti di Gambar 2.2.Water proofing baru tidakdibuat di lantai dapurtingkatatasmenyebabkan berlakuresapan air di silingdapur rumah guru ditingkat bawah seperti diGambar 2.3.Pili paip air di sinki dapurtidak dipasang seperti diGambar 2.4.5,000 Mangkuk dan pamtandas tidak digantiseperti di Gambar 2.5.9,6003,8008,000LumpSum 2,000LumpSum 15,500Kipas dan suisberjenama Panasonictidak diganti seperti diGambar 2.6.Tiada sebarang handrailtandas di mana-manaflat guru.Frame pintu tandas tidakdiganti seperti diGambar 2.7.Penutup parit konkritpecah tidak diganti.Lantai kayu dewan rosaktidak diganti seperti diGambar 2.8.7


Gambar 2.1Siling Dapur RosakTidak Dibaiki Di Flat Guru A3-2Gambar 2.2Tiles Lantai Tidak DipasangDi Dapur Flat Guru B1-2Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SMAN Pantai Manis, PaparTarikh: 1 Oktober 2010Gambar 2.3Air Menitis Dari Siling Dapur Yang BocorSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SMAN Pantai Manis, PaparTarikh: 30 September 2010Gambar 2.4Pili Paip Air Sinki Di DapurTidak Dipasang Di Flat Guru A2-1Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SMAN Pantai Manis, PaparTarikh: 18 Oktober 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SMAN Pantai Manis, PaparTarikh: 1 Oktober 20108


Gambar 2.5Mangkuk DanPam Tandas Tidak DigantiGambar 2.6Kipas Siling Di BilikFlat Guru A3-2 Tidak DigantiSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SMAN Pantai Manis, PaparTarikh: 1 Oktober 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SMAN Pantai Manis, PaparTarikh: 1 Oktober 2010Gambar 2.7Frame Pintu Tandas Yang RosakTidak Diganti Di Asrama Perempuan Blok BGambar 2.8Lantai Kayu RosakTidak Diganti Di Dewan SerbagunaSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SMAN Pantai Manis, PaparTarikh:18 Oktober 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SMAN Pantai Manis, PaparTarikh: 4 Oktober 20102.4.1.2. SMAN KunakKementerian Kewangan telah meluluskan pelantikan Syarikat Pembinaan Umum Kasariahsecara rundingan terus untuk melaksanakan kerja-kerja membaik pulih asrama lelakiSMAN Pekan Kunak dengan harga kontrak berjumlah RM0.35 juta. Projek ini perludisiapkan pada 20 Januari 2010. Bagaimanapun, kontraktor memohon lanjutan masadisebabkan oleh masalah perpindahan pelajar untuk mengosongkan kawasan tempatkerja, cuaca dan kekurangan bekalan pasir. Perakuan kelambatan dan lanjutan masa telahdikeluarkan pada 15 Januari 2010 dan tarikh siap projek dilanjutkan sehingga 19 Mei 2010.Manakala bagi melaksanakan kerja-kerja membaik pulih asrama perempuan SMAN PekanKunak pula, Pembekal Cekal telah dilantik secara rundingan terus dengan harga kontrakberjumlah RM0.70 juta. Sijil Perakuan Siap Kerja yang ditandatangani oleh KPP Bahagian9


Pembangunan telah dikeluarkan pada 21 Jun 2010. Lawatan Audit pada 22 Julai 2010 dan21 Oktober 2010 mendapati, kerja penyenggaraan tidak dilaksanakan seperti diJadual 2.5.Jadual 2.5Butiran Kerja Penyenggaraan Tidak DilaksanakanJumlahBil. Tempat Jenis Kerja KuantitiKeadaaan Fizikal(RM)1.AsramaLelakiDINDINGMembekal dan menyiapkan kerja-kerjamenggantikan mana-mana kerangka dindingyang rosak/reput kepada kayu jenishardwood mengikut saiz asal di tapak.PINTUMenanggal frame dan pintu lama sertamenggantikan baru frame dan pintu jenispintu panel keras termasuk lock set sertakeseluruhan accessories pada bahagiankeseluruhan bangunan.TANGGAMenanggal dan memasang baru handraildari jenis iron handrail pada bahagiankeseluruhan tangga asrama.DEWAN MAKANMembekal dan menyiapkan kerja-kerjapemasangan jubin 300mmX300mm padabahagian lantai keseluruhan ruang makanserta memasang sinki cuci tangan termasukkeseluruhan accessories.TANDAS DALAM BANGUNANMembekal dan menyiapkan kerja-kerjapembaikan tandas lama serta menggantikanmana-mana kerosakan sistem sanitaritermasuk bekalan air.PENDAWAIANMembekal dan membuat kerja-kerjapendawaian semula pada bahagiankeseluruhan bangunan: Socket Switches Fluorescent double batten Fans(Panasonic) Earthing Rods DB Emergency Lights Exit LightsLAUNDRY AND TOILETMembongkar keseluruhan struktur laundrylama serta membina baru laundry dari r.cfoundation, slab, beam, column, roof beamdari jenis konkrit bertetulang serta atap darijenis spandek SWG 28, siling, dinding bataberlepa pada kedua permukaan serta lantaidengan kekemasan jubin 300mmX300mmtermasuk keseluruhan accessories sertakeperluan sanitari dan tempat menjemurkain/pakaian.LumpSumLumpSumLumpSumLumpSumLumpSumLumpSumLumpSum12,000 Dinding rosak/reputtidak diganti.13,000 Frame dan pintulama tidak digantidan hanya dicat.5,500 Handrail yang rosaktidak diganti sepertidi Gambar 2.9.12,000 Sinki cuci tangantidak dipasang.15,5004,0005,0007,50012,0001,5004,0002,0003,500Tandas di dalambangunan asramatiada bekalan airdan tidak dibaiki. 24 daripada 60unit kipas silingtidak digantidengan kipassiling berjenamaPanasonic sepertidi Gambar 2.10. Lampu Exit tidakdipasang.42,500 Struktur laundrytidak dibina ditandas asrama lelakisemasa lawatanAudit yang pertama.Bagaimanapun,semasa lawatanAudit yang keduastruktur laundrysedang dibinaseperti di Gambar2.11.10


Bil. Tempat Jenis Kerja Kuantiti2.AsramaPerempuanPAGARMembekal dan menyiapkan kerja-kerjamembuat fencing dari jenis PVC coateddengan angel bar pada jarak 3,000mm c/c,termasuk r.c beam dan foundation sertakeseluruhan accessories.PINTUMenanggal frame dan pintu lama sertamenggantikan baru frame dan pintu darijenis pintu panel keras termasuk locksetserta keseluruhan accessories padabahagian keseluruhan bangunan.DEWAN MAKANMembekal dan menyiapkan kerja-kerjapemasangan jubin 300mmX300mm padabahagian lantai keseluruhan ruang makanserta memasang sinki cuci tangan termasukkeseluruhan accessories.Sumber: Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri SabahGambar 2.9Handrail Tidak DigantiLumpSumLumpSumLumpSumJumlah(RM)30,00020,00015,000Gambar 2.10Kipas Tidak DigantiKeadaaan FizikalPagar lama dibelakang asramaputera tidak digantiseperti di Gambar2.12.Pintu lama tidakdiganti dan hanyadicat semula.Sinki cuci tangantidak dipasang.Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SMAN KunakTarikh: 22 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SMAN KunakTarikh: 22 Julai 201011


Gambar 2.11Struktur Laundry Sedang DibinaSemasa Lawatan Audit Yang KeduaGambar 2.12Pagar Lama Tidak DigantiSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SMAN KunakTarikh: 21 Oktober 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SMAN KunakTarikh: 22 Julai 20102.4.1.3. SMAN Tambunana. Tunas Harapan Enterprise telah dilantik secara rundingan terus untuk melaksanakankerja-kerja membaik pulih keseluruhan asrama lelaki dan perempuan SMANTambunan dengan harga kontrak berjumlah RM0.18 juta.b. Lawatan Audit pada 14 Julai 2010 dan 20 Oktober 2010 mendapati, kerja baik pulihtidak dilaksanakan walaupun bayaran penuh telah dibuat. Hasil daripada teguranAudit, JHEAINS akan menggunakan bon pelaksanaan sebanyak RM9,000 bagimelaksanakan kerja baik pulih seperti di Jadual 2.6.Jadual 2.6Butiran Kerja Penyenggaraan Tidak DilaksanakanBil. Tempat Klausa Spesifikasi Kerja KuantitiJumlah(RM)Keadaaan FizikalKORIDORMembuka, menggantikanHandrail tangga tidakdan menyiapkan manamanadicat menggunakan1.kerosakan padalapisan anti karat danKoridorLumpAsrama 03 bahagian handrail tangga20,000 finishing coat seperti diSumPerempuandan koridor keseluruhanGambar 2.13.bangunan serta mengecatmenggunakan lapisan antiAsramaPerempuankarat dan finishing coat.SILINGMembekal dan menggantimana-mana siling yangrosak termasuk pada2.06bahagian keseluruhanbangunan asrama lelakidan perempuan.Sumber: Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri SabahLumpSum20,000Siling yang rosak tidakdiganti seperti diGambar 2.14.12


Gambar 2.13Handrail Tangga Tidak DicatLapisan Anti Karat Dan Finishing CoatGambar 2.14Siling Rosak Tidak DigantiSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SMAN TambunanTarikh: 20 Oktober 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SMAN TambunanTarikh: 14 Julai 20102.4.1.4. Semakan Audit selanjutnya mendapati pembayaran telah dijelas sepenuhnyaterhadap 4 kerja yang tidak dilaksanakan berjumlah RM1.35 juta kecuali CadanganKerja-kerja Membaik Pulih Asrama Lelaki SMAN Kunak seperti di Jadual 2.7.Bil.1.2.3.Jadual 2.7Butiran Pembayaran Bagi Kerja Yang Tidak DilaksanakanKontrakCadangan Kerja-Kerja Membaikpulih Flat GuruDan Rumah Pengetua Sekolah MenengahUgama Islam Pantai Manis Papar.Cadangan Kerja-Kerja Membaikpulih DewanSerbaguna Sekolah Menengah Ugama IslamPantai Manis.Cadangan Kerja-Kerja Membaikpulih AsramaPerempuan Sekolah Menengah Ugama IslamPantai Manis Papar.No. BaucarDan Tarikh642925.11.2009635123.10.2009654331.12.2009Jumlah(RM Juta)JumlahDibayar(RM Juta)0.50 0.500.25 0.250.42 0.424.Cadangan Membaikpulih Keseluruhan AsramaLelaki Dan Perempuan Sekolah MenengahAgama Islam Tambunan652831.12.2009531424.08.20100.130.050.130.055.Cadangan Kerja-Kerja Membaikpulih AsramaLelaki Sekolah Menengah Ugama Islam PekanKunak.513602.06.20100.35 0.30Jumlah 1.70 1.65Sumber: Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri Sabah2.4.1.5. Perkara ini berlaku disebabkan JHEAINS gagal membuat pengesahan kerja siapdengan teliti mengakibatkan bayaran dijelaskan tetapi kerja baik pulih tidak dilaksanakan.Bagaimanapun, kerja yang tidak dilaksanakan telah dibuat oleh kontraktor pada November2010 selepas mendapat teguran Audit. JHEAINS telah mengarahkan kontraktor membaikikerosakan dan kecacatan kerja yang disedari selepas tempoh kecacatan berakhir di SMAN13


Pantai Manis, Papar dan SMAN Kunak. Bagi kerja tidak dilaksanakan di SMAN Tambunan,JHEAINS telah memberi amaran kepada kontraktor untuk menyiapkan kerja pembaikantersebut.Pada pendapat Audit, pengesahan terhadap kerja yang telah dilaksanakan adalah tidakmemuaskan. Pengesahan kerja siap tidak dilakukan dengan teliti menyebabkanpembayaran dibuat terhadap kerja yang tidak disiapkan sepenuhnya.2.4.2. Pembekalan Peralatan Dan Perabot Serta Kerja Penyenggaraan Tidak MengikutSpesifikasi Serta Kos Perolehan Tidak MunasabahPembekalan peralatan dan perabot serta kerja penyenggaraan hendaklah dibekalkan dandilaksanakan mengikut spesifikasi yang telah ditetapkan. Selain itu, perolehan hendaklahdilakukan dengan cara yang paling sesuai dan menguntungkan Kerajaan. Berdasarkan suratkelulusan perolehan secara rundingan terus Kementerian Kewangan Negeri Sabah, JHEAINSbertanggungjawab untuk memastikan kos adalah munasabah dan berpatutan.2.4.2.1. SAN Benonia. Jad Enterprise telah dilantik secara rundingan terus untuk melaksanakan kerja-kerjapendawaian semula bilik darjah, bilik guru, bilik mesyuarat, koridor dan kantin SANBenoni, Papar dengan harga kontrak berjumlah RM0.12 juta.b. Lawatan Audit ke SAN Benoni, Papar pada 27 September 2010 dan 19 Oktober 2010mendapati, pemasangan distribution board dan kipas tidak mengikut spesifikasikontrak seperti di Jadual 2.8.Jadual 2.8Kerja Penyenggaraan Tidak Mengikut SpesifikasiJumlahBil. Tempat Spesifikasi Kerja KuantitiKeadaaan Fizikal(RM)PENDAWAIAN DIBILIK DARJAH7 way distribution board15 Way SPNdipasang seperti di GambarLuar Bilik1.Distribution Board c/w 3 unit 7,500 2.15.Darjah40A DP RCD (30mA &100mA), 40A DP MCBand earthing system.2.BilikMesyuaratPENDAWAIAN DIBILIK MESYUARAT15 Way SPNDistribution Board c/w40A DP RCD (30mA &100mA), 40A DP MCBand earthing system.1 unit3 unit60” sweep ceiling fanc/w m.s mounting hook,speed regulator etc.Sumber: Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri Sabah2,5001,350 15 way distribution boardtidak dipasang. Kipas siling tidakdipasang tetapi digantidengan kipas dindingseperti di Gambar 2.16.14


Gambar 2.157 Way Distribution BoardGambar 2.16Kipas Siling Diganti Dengan Kipas DindingSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SAN Benoni, PaparTarikh: 19 Oktober 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SAN Benoni, PaparTarikh: 27 September 2010c. JHEAINS memaklumkan pemasangan distribution board tidak mengikut spesifikasikerana bilangan distribution board telah ditambah dari 6 unit kepada 9 unit. Bilangandistribution board ditambah setelah pihak JHEAINS mengenal pasti keperluan sebenardan kesesuaian di sekolah tersebut. Selain itu, kipas dinding dipasang denganpersetujuan pihak sekolah disebabkan jarak antara lantai dan siling yang tidak sesuaiuntuk dipasang kipas siling.2.4.2.2. SAN Meninipira. Kementerian Kewangan Negeri Sabah telah meluluskan pelantikan Renna Enterpriseuntuk melaksanakan kerja-kerja membina dua bilik darjah tambahan dan membaikpulih serta pendawaian bangunan lama SAN Meninipir, Keningau dengan hargakontrak berjumlah RM0.25 juta secara rundingan terus. Projek ini telah disiapkan pada16 Januari 2010.b. Pemeriksaan Audit mendapati, pembinaan tandas lelaki dan perempuan tidakmengikut pelan susun atur manakala bilangan sinki dikurangkan dari 5 kepada 2 dan 5bilik tandas dikurangkan kepada 4 bilik. JHEAINS memaklumkan penguranganbilangan bilik tandas lelaki dan perempuan supaya kos yang dijimatkan dapatdigunakan bagi menyimen cerun dan meminimumkan hakisan tanah seperti diJadual 2.9.Jadual 2.9Kerja PenyenggaraanTidak Mengikut SpesifikasiJumlahBil. Senarai Kuantiti/PPT KuantitiKeadaan Fizikal(RM)1.EXTERNAL WORKSKerja membina tandaslelaki dan tandasperempuan seperti diKeratan Pelan 2.1.Lump Sum 11,000Sumber: Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri SabahTandas dibina tidak mengikut pelan.Hanya 4 daripada 5 bilik tandasdibina dan 2 daripada 5 sinkidibekalkan seperti di Gambar 2.17.15


Keratan Pelan Susunatur 2.1Sinki Di Tandas LelakiDan Perempuan Seperti Dalam KontrakGambar 2.17Bilangan SinkiTidak Dipasang Mengikut PelanSumber: Jabatan Hal Ehwal Agama Islam NegeriSabahSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SAN Meninipir, KeningauTarikh: 15 Julai 2010c. Lawatan Audit ke SAN Meninipir mendapati, pembekalan 60 unit kerusi murid bernilaiRM6,060 diperolehi pada harga yang tidak munasabah. JHEAINS membuat perolehanmelalui Pesanan Pembelian Tempatan (PPT) untuk membekalkan 60 buah kerusimurid berjenama Robin Hood/Peipee yang berharga RM101 seunit. Berdasarkankajian pasaran, harga di Keningau bagi kerusi murid berjenama Robin Hood/Peipeeialah RM25 seunit termasuk penghantaran ke SAN Meninipir. Bagaimanapun,pemeriksaan Audit mendapati kerusi yang dibekalkan berjenama HKT seperti diGambar 2.18.Gambar 2.18Kerusi Yang Dibekalkan Berjenama HKTSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SAN MeninipirTarikh: 13 Julai 2010d. Pembayaran sebanyak RM6,060 telah dibuat kepada pembekal selepas pengesahanpenerimaan dibuat tanpa menyedari kerusi dibekalkan tidak mengikut spesifikasi yangditetapkan. Analisis Audit mendapati, perbezaan harga PPT berbanding kajian pasaranbagi kerusi murid berjenama Robin Hood/Peipee adalah RM4,560 (RM6,060-16


RM1,500). Oleh yang demikian, JHEAINS sepatutnya membayar RM1,500 berbandingRM6,060 bagi 60 unit kerusi berjenama Robin Hood/Peipee yang sepatutnyadibekalkan. Kerajaan telah kerugian sebanyak RM4,560 bagi pembekalan denganharga yang tidak munasabah. Perkara ini berlaku disebabkan pihak JHEAINS tidakmembuat pemantauan dengan teliti dan kajian pasaran sebelum membuat perolehanmengakibatkan pembekalan kerusi dan kerja penyenggaraan tidak dilaksanakanmengikut spesifikasi.Pada pendapat Audit, pengesahan terhadap penerimaan bekalan dan pengesahan siapkerja baik pulih dan penyenggaraan tidak dilaksanakan dengan teliti menyebabkanpembayaran dibuat terhadap bekalan dan kerja penyenggaraan yang tidak mengikutspesifikasi. Selain itu, kajian pasaran tidak dilakukan menyebabkan bekalan diperolehipada harga yang tinggi dan tidak munasabah.2.4.3. Kerja Dilaksanakan Tidak SempurnaKerja hendaklah dilaksanakan dengan sempurna dan tapak projek berada dalam keadaanbersih dan kemas selepas projek disiapkan.2.4.3.1. Lawatan Audit pada 14 Julai 2010 di SMAN Tambunan, 30 September 2010 dan 1Oktober 2010 di SMAN Pantai Manis Papar serta 4 Oktober 2010 SAN Benoni Paparmendapati, kontraktor telah meninggalkan bahan-bahan terbuang ditapak kerja sepertilampu, pintu dan paip di beberapa lokasi serta pendawaian earth chamber tidakdilaksanakan dengan sempurna seperti di Jadual 2.10.Jadual 2.10Kerja Dilaksanakan Tidak SempurnaBil. SAN/SMAN Tempat Keadaan Fizikal1. SMAN Pantai Manis Flat GuruPintu lama yang diganti diletakkan di kawasan belakangflat guru seperti di Gambar 2.19.Lampu lama yang diganti diletakkan di koridor belakangseperti di Gambar 2.20.Lampu kalimantang yang diganti diletakkan di koridordepan.Pintu lama yang diganti diletakkan di koridor belakang.2. SMAN TambunanBatang paip PVC bagi kerja pendawaian tidakAsramadibersihkan dan diletakkan di atas siling seperti GambarPerempuan2.21.Earth chamber tidak ditutup dan dibuat di koridor bilik3. SAN Benoni Bilik Darjah darjah yang boleh membahayakan pelajar seperti diGambar 2.22.Sumber: Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri Sabah17


Gambar 2.19Pintu Lama Yang DigantiDiletakkan Di Belakang Flat GuruGambar 2.20Lampu Lama Yang DigantiDiletakkan Di Koridor Flat Guru A2-2Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SMAN Pantai Manis, PaparTarikh: 30 September 2010Gambar 2.21Batang Paip PVC TidakDibersihkan Dan Terbiar Di Atas SilingSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SMAN Pantai Manis, PaparTarikh: 1 Oktober 2010Gambar 2.22Earth Chamber Tidak DitutupDi Koridor Bilik Darjah YangBoleh Membahayakan PelajarSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SMAN TambunanTarikh: 14 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SAN Benoni, PaparTarikh: 4 Oktober 20102.4.3.2. Kerja yang dilaksanakan kurang sempurna kerana JHEAINS tidak membuatpemeriksaan yang teliti untuk memastikan tapak bersih selepas projek disiapkan. Inimengakibatkan bahan-bahan rosak yang telah diganti ditinggalkan di tapak projek bolehmenjejaskan keselesaan dan keselamatan pelajar. Hasil teguran Audit, bahan-bahan yangditinggalkan telah dibersihkan dan earth chamber telah disimen.Pada pendapat Audit, JHEAINS tidak memantau dengan teliti kerja-kerja yangdilaksanakan untuk memastikan tapak projek bersih, kerja dilaksanakan dengansempurna dan selamat selepas projek disiapkan.18


2.4.4. Kerja Tidak Berkualiti2.4.4.1. Kerja penyenggaraan hendaklah dilaksanakan dengan baik dan boleh digunakandengan sempurna. Lawatan Audit pada 27 September 2010 di SAN Bongawan Papar, 1dan 5 Oktober 2010 di SMAN Pantai Manis Papar, 19 Oktober 2010 di SAN Pengalat KecilPapar dan 20 Oktober 2010 di SAN Menawo Keningau mendapati, hasil kerja yangdilaksanakan tidak berkualiti seperti di Jadual 2.11.Jadual 2.11Kerja Tidak BerkualitiBil. SAN/SMAN Tempat Keadaan FizikalRumah PengetuaSliding window yang baru diganti di dapur tidakboleh dibuka.Pemasangan tiles tidak kemas.1.SMAN PantaiKerja pemasangan sliding window tidak berkualiti.Flat GuruManisKerja pemasangan sliding window tidak kemasseperti di Gambar 2.23.Asrama LelakiTiang penyidai kain dipasang tidak kukuh sepertidi Gambar 2.24.Lantai dibuat tidak kemas.Lampu hampir tertanggal seperti di Gambar 2.25.Bilik DarjahKeretakan dinding.2. SAN Pengalat KecilKipas dan siling hampir tertanggal seperti diGambar 2.26.Dinding tidak dicat under coat dan 2 lapisan catLuar Bilik Darjahpenyudah.Gutter bocor.Paip PVC bocor.Koridor Bilik Darjah Resapan air di siling.Tiada penyokong saluran paip kumbahan sepertiBawah Bilik Darjahdi Gambar 2.27.3 SAN BongawanBilik DarjahLampu dipasang hampir tertanggal.Koridor Bilik Darjah Saluran paip air hujan tidak bersambung.4. SAN MenawoLuar Bilik Darjah Tanah mendap seperti di Gambar 2.28.Pembinaan longkang tidak kemas.Sumber: Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri SabahGambar 2.23Kerja Pemasangan Sliding WindowTidak Kemas Di Flat Guru A2-2Gambar 2.24Tiang Penyidai Kain Tidak KukuhSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SMAN Pantai Manis, PaparTarikh: 1 Oktober 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokas : SMAN Pantai Manis, PaparTarikh: 5 Oktober 201019


Gambar 2.25Lampu Hampir TertanggalGambar 2. 26Kipas Dan Siling Hampir TertanggalSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SAN Pengalat Kecil, PaparTarikh: 19 Oktober 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SAN Pengalat Kecil, PaparTarikh: 19 Oktober 2010Gambar 2.27Tiada Penyokong Saluran Paip KumbahanGambar 2.28Tanah MendapSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SAN Bongawan, PaparTarikh: 27 September 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SAN Menawo, KeningauTarikh: 20 Oktober 20102.4.4.2. JHEAINS tidak dapat memastikan kerja penyenggaraan yang dilaksanakan telahmematuhi piawaian yang ditetapkan. Ini mengakibatkan kerja yang dilaksanakan tidakberkualiti dan menjejaskan imej Kerajaan. Hasil dari teguran Audit, JHEAINS telahmengarahkan kontraktor untuk membaiki kerosakan di SAN Bongawan, SMAN PantaiManis dan SAN Menawo pada November 2010.Pada pendapat Audit, JHEAINS tidak membuat pemantauan yang teliti untukmemastikan kerja penyenggaraan dilaksanakan dengan mematuhi piawaian yangditetapkan.2.4.5. Kerosakan Bangunan Dan Kemudahan Sekolah AgamaBangunan dan kemudahan sekolah agama hendaklah dibina dan disenggara dengan baiksupaya bebas dari kerosakan yang akan menjejaskan keselesaan guru dan pelajar. Lawatan20


Audit ke 3 buah SMAN dan 10 buah SAN mendapati, kerosakan pada bangunan dankemudahan sekolah agama seperti di Jadual 2.12.Jadual 2.12Kerosakan Bangunan Sekolah AgamaBil. SAN/SMAN Tempat Keadaan FizikalFlat GuruTiles dinding rosak seperti di Gambar 2.29.Tiles lantai pecah seperti di Gambar 2.30.Resapan air di siling.Kerja pembaikan tidak kemas seperti di Gambar 2.31.Saluran paip di bilik air berlubang dan floor trap tidakdipasang seperti di Gambar 2.32.Keretakan di siling tandas.Keretakan di siling bilik.1.Rumah Pengetua Resapan air di siling ruang tamu.SMAN PantaiKesan resapan air di siling bilik.ManisPaip air di sinki rosak.Asrama LelakiPaip air yang dipasang di bilik mencuci pakaian rosakdan sering diganti baru.Tandas rosak dan tidak berfungsi seperti di GambarAsrama PerempuanBlok B2.33.Pintu tandas rosak.Tombol pintu tandas rosak.Saluran paip tandas bocor seperti di Gambar 2.34.Siling pecah.2. SAN Benoni Bilik DarjahPemasangan saluran paip air hujan tidak sempurnaseperti di Gambar 2.35.Bilik Darjah Sambungan handrail di dinding pecah.Koridor Bilik Darjah Keretakan di sepanjang koridor.3.Bilik Darjah Siling rosak akibat resapan air seperti di Gambar 2.36.SANDinding Luar Bilik Keretakan di dinding.BongawanDarjahDinding Dalam Keretakan di dinding.Bangunan4. SAN Menawo Luar Bilik Darjah Siling pecah.5.Cermin tingkap pecah seperti di Gambar 2.37.SAN TudanBilik Darjah Dinding rosak seperti di Gambar 2.38.BaruPermukaan lantai tidak rata seperti di Gambar 2.39.SAN KotaCermin tingkap pecah.6.Bilik DarjahAyanganSiling rosak.7. SAN PekanPintu rosak.Bilik DarjahKeningauSAN Pekan Bilik Darjah Siling rosak dan bocor seperti di Gambar 2.40.8.Kunak Luar Bilik Darjah Rain gutter rosak dan usang seperti di Gambar 2.41.SAN Pekan9.Bilik Darjah Kipas siling rosak seperti di Gambar 2.42.SempornaSumber: Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri Sabah21


Gambar 2.29Tiles Dinding RosakGambar 2.30Tiles Lantai Yang RosakSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SMAN Pantai Manis, PaparTarikh: 30 September 2010Gambar 2.31Kerja Pembaikan Tidak Kemas Di Flat Guru B1-1Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SMAN Pantai Manis, PaparTarikh: 1 Oktober 2010Gambar 2.32Saluran Paip Berlubang Dan Floor TrapTidak Dipasang Di Bilik Air Flat Guru B3-2Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SMAN Pantai Manis, PaparTarikh: 30 September 2010Sumber: Jabatan Audit Negara MalaysiaLokasi: SMAN Pantai Manis, PaparTarikh: 30 September 201022


Gambar 2.33Tandas Tidak Berfungsi Di Asrama LelakiGambar 2.34Saluran Paip Tandas BocorDi Asrama Perempuan Blok BSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SMAN Pantai Manis, PaparTarikh: 5 Oktober 2010Gambar 2.35Penyambungan SaluranPaip Air Hujan Tidak SempurnaSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SMAN Pantai ManisTarikh: 4 Oktober 2010Gambar 2.36Siling Bilik Darjah Rosak Akibat Resapan AirSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SAN Benoni, PaparTarikh: 27 September 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SAN Bongawan, PaparTarikh: 27 September 201023


Gambar 2.37Cermin Tingkap Pecah Di Bilik DarjahGambar 2.38Dinding Bilik Darjah RosakSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SAN Tudan Baru, KeningauTarikh: 13 Julai 2010Gambar 2.39Permukaan Lantai Tidak Rata Di Bilik DarjahSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SAN Tudan Baru, KeningauTarikh: 13 Julai 2010Gambar 2.40Siling Rosak Dan BocorSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SAN Tudan Baru, KeningauTarikh:13 Julai 2010Gambar 2.41Rain Gutter Rosak Dan UsangSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SAN Pekan KunakTarikh: 22 Julai 2010Gambar 2.42Kipas Siling RosakSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SAN Pekan KunakTarikh: 22 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SAN Pekan SempornaTarikh: 23 Julai 201024


2.4.5.1. Pemeriksaan dan penyenggaraan sekolah agama tidak dilaksanakan secaraberkala menyebabkan keselesaan proses pengajaran dan pembelajaran guru serta pelajarterjejas. Hasil teguran Audit, JHEAINS telah mengarahkan kontraktor untuk melakukanpembaikan segera dan sebahagian kerosakan telah dibaiki pada November 2010. Bagikerosakan yang tidak termasuk dalam skop kerja kontrak penyenggaraan, ia akan dibaikisekiranya JHEAINS mempunyai peruntukan yang mencukupi.Pada pendapat Audit, pemeriksaan dan penyenggaraan secara berkala terhadapsekolah agama tidak dilaksanakan dengan memuaskan menyebabkan kemudahansekolah rosak dan menjejaskan keselesaan pembelajaran dan pengajaran.2.4.6. Senarai Kuantiti Tidak SpesifikDokumen kontrak yang ditandatangani hendaklah jelas dan lengkap supaya boleh dijadikanrujukan semasa pelaksanaan projek di samping melindungi kepentingan pihak Kerajaan.Butiran kerja yang disenaraikan dalam Senarai Kuantiti hendaklah dinyatakan denganterperinci dari aspek keluasan, jenis, kadar seunit, kuantiti dan jumlah harga secara item byitem. Perkara ini adalah penting untuk tujuan penyeliaan dan menentukan hanya barang ataubutiran yang dinyatakan dalam Senarai Kuantiti dibekal atau disenggara.2.4.6.1. Semakan Audit mendapati, Senarai Kuantiti kontrak penyenggaraan SMANKunak, SMAN Pantai Manis dan SMAN Tambunan tidak spesifik sebaliknya disediakansecara lump sum seperti di Jadual 2.13.Nama ProjekCadangan Kerja-Kerja MembaikpulihFlat Guru DanRumah PengetuaSekolah MenengahUgama Islam PantaiManis Papar.Cadangan Kerja-Kerja MembaikpulihDewan SerbagunaSekolah MenengahUgama Islam PantaiManis.Cadangan Kerja-Kerja MambaikpulihAsrama LelakiSekolah MenengahKos Kerja(RM)500,000250,000350,000Jadual 2.13Butiran Tidak TerperinciPerihalMANGKUK DAN PAM TANDAS- Membekal dan membuat kerja-kerjamengganti mana-mana mangkukdan pam tandas yang rosak.- Membekal dan membuat kerja-kerjamengganti mana-mana sistem paipair yang rosak di dapur dan tandas.- Membekal dan membuat kerja-kerjamengganti mana-mana kepala paipyang rosak.TILEMembekal dan membuat kerja-kerjamengganti mana-mana tile yangpecah dan tiada mengikut mengikutwarna tile sedia ada.LANTAI KAYU DEWANMembekal dan membuat kerja-kerjamengganti, mana-mana lantai kayudewan yang rosak dan tiadamengikut saiz sedia ada.SILINGMembekal dan menyiapkan kerjakerjamenggantikan mana-manakerangka siling yang rosak/reputCatatanTidak menyatakanlokasi, kuantiti dankadar secaraspesifik.Tidak menyatakanlokasi, kuantiti dankadar secaraspesifik.Tidak menyatakanlokasi, kuantiti dankadar secaraspesifik.25


Nama ProjekUgama Islam PekanKunak.Cadangan Kerja-Kerja MembaikpulihKeseluruhan AsramaLelaki DanPerempuan SekolahMenengah UgamaIslam Tambunan.Kos Kerja(RM)180,000Perihalkepada kayu jenis hardwoodmengikut saiz asal di tapak.DINDINGMembekal dan menyaipkan kerjakerjamenggantikan mana-manakerangka dinding yang rosak/reputkepada kayu jenis hardwoodmengikut saiz asal di tapak.KORIDORMembuka, menggantikan manamanakerosakan pada bahagianhandrail tangga dan koridorkeseluruhan bangunan sertamengecat menggunakan lapisananti karat dan finishing coat.SILINGMembekal dan mengganti manamanasiling yang rosak termasukkeseluruhan accessories padabahagian keseluruhan bangunanasrama lelaki dan perempuan.CatatanTidak menyatakanlokasi, kuantiti dankadar secaraspesifik.Sumber: Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri SabahKeratan Kontrak 2.1Senarai KuantitiSumber: Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri SabahNota: LS: Lump Sum26


2.4.6.2. Keadaan ini berlaku disebabkan JHEAINS tidak menyediakan kontrak dengan telitidan mengakibatkan kontraktor mengeksploitasi kelemahan yang tercatat dalam syaratkontrak. Akibatnya, kerja yang dilaksanakan tidak dapat ditentukan lokasi, jumlah, kadarharga seunit dan sebagainya selepas projek disiapkan. JHEAINS memaklumkan skopkerja seperti lokasi, kuantiti, kadar harga serta pelan reka bentuk akan diperbaiki darisemasa ke semasa.Pada pendapat Audit, penyediaan Senarai Kuantiti adalah tidak memuaskan. SenaraiKuantiti tidak disemak dengan teliti dan penilaian kadar harga tidak dilakukan secaraitem by item.2.4.7. Persekitaran Sekolah AgamaPersekitaran sekolah perlulah berada dalam keadaan kondusif dan selesa untuk memastikanproses pengajaran dan pembelajaran berjalan dengan lancar. Lawatan Audit pada 13 Julai2010 di SAN Tudan Baru, 15 Julai 2010 di SAN Meninipir Keningau, 22 Julai 2010 di SMANKunak serta 5 dan 18 Oktober 2010 di SMAN Pantai Manis Papar mendapati, persekitaransekolah tidak disenggara dengan baik. Hasil dari teguran Audit, JHEAINS akan mengambiltindakan untuk membaiki kekurangan dan kedaifan kemudahan di sekolah agama sertamempertingkatkan kemudahan-kemudahan tersebut secara berperingkat. Contohpersekitaran sekolah yang tidak disenggara dengan baik adalah seperti di Jadual 2.14.Jadual 2.14Persekitaran Sekolah AgamaBil. SAN/SMAN Tempat Keadaan FizikalSampah menyekat pengaliran air di longkangLuar Bilik DarjahSAN Tudanseperti di Gambar 2.43.1.BaruBanjir di kawasan sekolah akibat longkang tidakKawasan Sekolahdisenggara seperti di Gambar 2.44.Tilam usang digunakan pelajar asrama lelakiseperti di Gambar 2.45.Asrama LelakiKatil tidak mencukupi menyebabkan pelajarasrama berkongsi katil seperti di Gambar 2.46.2.3.SMANPantaiManisSMANKunakAsrama Perempuan Blok BAsrama Perempuan Blok ASMAN KunakAsrama PuteraSaluran najis tersumbat.Katil rosak belum dilupuskan dan disimpan.Saluran paip bocor dari tingkat atas seperti diGambar 2.47.Bekalan air diperolehi dengan membuatpenyambungan dari pili bomba seperti diGambar 2.48.Penghuni asrama mandi di belakang bangunanasrama kerana tiada bekalan air di dalam tandasseperti di Gambar 2.49.4. SAN Benoni Luar Bilik Darjah Longkang tidak disenggara.5.SANTembok penahan tidak dibina menyebabkanBelakang Bilik DarjahMeninipirtanah runtuh seperti di Gambar 2.50.6.Pelajar sekolah agama menggunakan tandasMasjidSAN Kotamasjid yang berdekatan.AyanganPenyambungan air dari rumah berhampiranBelakang Sekolahsekolah.7.Sekolah tidak mendapat bekalan air. Bekalan airSANLuar Sekolahdiperolehi daripada hujan yang melalui GutterMeninipirseperti di Gambar 2.51.Sumber: Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri Sabah27


Gambar 2.43Sampah MenyekatPengaliran Air Di LongkangGambar 2.44Banjir Di Kawasan SekolahAkibat Longkang Tidak DisenggaraSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SAN Tudan Baru, KeningauTarikh: 13 Julai 2010Gambar 2.45Tilam UsangDigunakan Pelajar Asrama LelakiSumber: SAN Tudan Baru, KeningauLokasi: SAN Tudan Baru, KeningauGambar 2.46Kekurangan Katil MenyebabkanPelajar Asrama Berkongsi KatilSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SMAN Pantai Manis, PaparTarikh: 5 Oktober 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SMAN Pantai Manis, PaparTarikh: 18 Oktober 201028


Gambar 2.47Saluran Paip Bocor DariTingkat Atas Di Asrama Perempuan Blok AGambar 2.48Penyambungan DariPili Bomba Ke Tangki AsramaSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SMAN Pantai Manis, PaparTarikh: 18 Oktober 2010Gambar 2.49Penghuni Asrama PuteraMandi Di Belakang BangunanSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SMAN KunakTarikh: 22 Julai 2010Gambar 2.50Tembok Penahan Tidak DibinaSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SMAN KunakTarikh: 22 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SAN Meninipir, KeningauTarikh: 15 Julai 201029


Gambar 2.51Bekalan Air DiperolehiDaripada Hujan Yang Melalui GutterSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SAN Meninipir, KeningauTarikh: 15 Julai 2010Pada pendapat Audit, persekitaran sekolah agama adalah tidak memuaskan.Persekitaran dan kemudahan sekolah agama tidak berada dalam keadaan yang baikdan sempurna untuk proses pengajaran dan pembelajaran.2.5. SYOR AUDITBagi memastikan kelemahan yang dibangkitkan tidak berulang dalam pelaksanaan projekpenyenggaraan yang lain, adalah disyorkan supaya JHEAINS mengambil langkah-langkahberikut:2.5.1. Memantau dan memastikan kerja-kerja penyenggaraan oleh kontraktor dijalankandengan sempurna mengikut kontrak sebelum pembayaran dibuat.2.5.2. Menyenarai hitam kontraktor yang gagal membuat kerja mengikut spesifikasi/SenaraiKuantiti yang ditetapkan.2.5.3. Membuat siasatan dan mengambil tindakan terhadap pihak yang didapati cuai atauterlibat dengan unsur-unsur penyelewengan.2.5.4. Melaksanakan kajian pasaran bagi mendapat ‘value for money’ sebelum membuatperolehan dan menyemak penilaian kadar harga secara item by item di Senarai Kuantitidengan teliti untuk memastikan pembekalan adalah setimpal dengan jumlah yang dibayar.2.5.5. Menjalankan pemeriksaan fizikal di sekolah agama secara berkala supaya sebarangkerosakan yang dikesan dapat dibaiki segera bagi mengelakkannya bertambah serius danmeningkatkan kos pembaikan.30


JABATAN PERHUTANAN3. PENGURUSAN KENDERAAN JABATAN3.1. LATAR BELAKANG3.1.1. Jabatan Perhutanan Negeri Sabah (Jabatan) adalah bertanggungjawab untukmerancang dan melaksanakan pengurusan sumber hutan Negeri dengan berkesan dancekap selaras dengan prinsip-prinsip pengurusan hutan mapan. Jabatan Perhutanan NegeriSabah merupakan salah satu Jabatan yang besar di Negeri Sabah iaitu mempunyai 27pejabat perhutanan Daerah dan 54 buah Mukim. Oleh itu, kenderaan merupakan aset pentingbagi melancarkan perjalanan aktiviti Jabatan. Mengikut rekod, Jabatan memiliki 384 buahkenderaan pelbagai jenis yang terdiri daripada kereta pacuan 4 roda, van, bas, lori, motorsikaldan kenderaan lain. Kenderaan ini berusia antara 1 hingga 29 tahun. Maklumat komposisikenderaan Jabatan seperti di Jadual 3.1 dan Carta 3.1.Jadual 3.1Komposisi Kenderaan Jabatan Mengikut Umur15 Tahun Jumlah41 129 53 49 112 38410.68% 33.59% 13.80% 12.76% 29.17% 100%Sumber: Jabatan Perhutanan Negeri SabahCarta 3.1Komposisi Kenderaan Jabatan Mengikut Umur>10 Tahun42%< 10 Tahun58%Sumber: Jabatan Perhutanan Negeri Sabah< 10 Tahun >10 Tahun3.1.2. Bagi memastikan Jabatan dapat merancang dan melaksanakan pengurusan sumberhutan Negeri dengan berkesan dan cekap selaras dengan prinsip-prinsip pengurusan hutanmapan, pada tahun 2008 hingga 2010 Jabatan telah menerima peruntukan sejumlahRM19.79 juta untuk tujuan penyenggaraan loji dan kenderaan termasuk peruntukan untuk kosperolehan minyak. Pecahan peruntukan dan perbelanjaan penyenggaraan kenderaanJabatan bagi tahun 2008 hingga 2010 adalah seperti di Jadual 3.2.31


Jadual 3.2Peruntukan Dan Perbelanjaan Mengurus Bagi PenyenggaraanKenderaan Jabatan Perhutanan Negeri Sabah Tahun 2008 Hingga 20102008 2009 2010Butir(RM Juta) (RM Juta) (RM Juta)Jumlah(RM Juta)Peruntukan Penyenggaran Loji Dan Kenderaan * 7.28 6.41 6.10 19.79Perbelanjaan Penyenggaraan Loji DanKenderaan1.78 2.99 2.98 7.75Perbelanjaan Minyak (P.O.L) JKR 5.35 3.15 3.99 12.49Sumber: Jabatan Perhutanan Negeri SabahNota: * Peruntukan merangkumi kos perolehan minyak dan penyenggaraan kenderaan (termasukgenerator).3.2. OBJEKTIF PENGAUDITANObjektif pengauditan adalah untuk menilai sama ada pengurusan kenderaan Jabatan telahdilaksanakan dengan cekap dan berkesan bagi mencapai matlamat Jabatan.3.3. SKOP DAN KAEDAH PENGAUDITANSkop pengauditan meliputi penggunaan dan penyenggaraan kenderaan Jabatan dari tahun2008 hingga 2010. Pengauditan ini dijalankan dengan menyemak rekod/dokumen yangberkaitan dengan penggunaan dan penyenggaraan kenderaan. Temu bual dan perbincangandengan pegawai/kakitangan yang terlibat dalam tugas-tugas pengurusan kenderaan sertapemeriksaan fizikal juga dilakukan terhadap kenderaan berkaitan serta lawatan fizikal kePejabat Perhutanan Daerah (PPD) dan Bahagian Monitoring, Controlling, Enforcement andEvaluation (MCEE) Sandakan, Tawau, Kota Kinabalu dan Keningau serta Jabatan Kerja Raya(JKR). Pemilik bengkel juga ditemu bual untuk mendapatkan maklumat yang diperlukan.3.4. PENEMUAN AUDITPengauditan yang dijalankan antara bulan November 2010 hingga Februari 2011 mendapatipada keseluruhannya, pengurusan kenderaan Jabatan adalah memuaskan.Bagaimanapun, masih terdapat kelemahan antaranya seperti penggunaan kenderaantidak mencapai sasaran, penggunaan kenderaan berbeza dengan arahan tugas, hargaminyak JKR tanpa subsidi, kos penyenggaraan yang tinggi dan tempoh kelulusanpenyenggaraan mengambil masa lama. Penjelasan lanjut berhubung dengan perkara yangditemui adalah seperti di perenggan-perenggan berikut:3.4.1. Penggunaan Kenderaan3.4.1.1. Prestasi Penggunaan Kenderaana. Kenderaan Jabatan hendaklah digunakan sebagaimana yang telah ditetapkan bagimaksud perolehannya. Penggunaan kenderaan secara optimum akan menyumbangkepada pencapaian matlamat dan objektif Jabatan. Kenderaan yang diguna pakaihendaklah bersesuaian dengan fungsi dan aktiviti Jabatan dari segi keupayaan,keselamatan dan jangka hayat penggunaan; penempatan kenderaan hendaklahberdasarkan kepada keperluan dan rutin utama Jabatan; kenderaan beroperasimengikut jadual; dan kenderaan digunakan mengikut yang dikhususkan. Jabatan32


menetapkan sasaran minimum pelaksanaan tugas di lapangan sekurang-kurangnya10 hari setiap bulan bagi Pegawai MCEE, Pegawai Perhutanan Daerah dan PenolongPegawai Perhutanan Daerah. Bagi melihat kenderaan Jabatan telah digunakansepenuhnya untuk rutin utama Jabatan, pihak Audit membahagikan penggunaankenderaan Jabatan kepada 2 kriteria iaitu pertama dari segi rutin utama penggunaankenderaan bagi kerja-kerja operasi seperti pemantauan atau rondaan ke hutansimpan, kilang kayu, kawasan Forest Management Unit (FMU), kes-kes kecurian ataupencerobohan dan aduan awam. Kriteria kedua dari segi penggunaan kenderaan bagitujuan pentadbiran seperti menghantar surat, penghantaran wang kutipan ke bank,membawa pegawai berkursus/mesyuarat dan kenderaan dipinjam bagi urusan rasmiKerajaan Negeri. Semakan Audit terhadap penggunaan kenderaan Jabatanmendapati:i. Penggunaan Kenderaan Jabatan tidak mencapai tahap perjalanan minima 10 harisebulan atau 120 hari setahun bertugas di lapangan. Mengikut maklum balasJabatan selain menggunakan kenderaan mereka juga akan menggunakanpengangkutan udara dan air (helikopter dan bot). Bagaimanapun pihak Audit tidakdapat membuat analisis terperinci kerana rekod penggunaan helikopter dan bottidak diperolehi. Pencapaian sasaran minimum operasi kerja lapangan bagi tahun2010 untuk pejabat PPD dan MCEE yang dilawati seperti di Jadual 3.3.Jadual 3.3Pencapaian Sasaran Minima Operasi Kerja Lapangan UntukPejabat PPD dan MCEE Yang Dilawati Bagi Tahun 2010Bilangan Hari Kerja LapanganBil Daerah Pegawai TerlibatSasaran Sebenar Pencapaian (%)1. MCEE SandakanPegawai MCEE 120 115 96Penolong Pegawai MCEE 120 47 39Jumlah 240 162 68Pegawai Perhutanan Daerah 120 50 422. PPD SandakanPenolong Pegawai Perhutanan Daerah 120 63 53Penolong Pegawai Perhutanan Daerah 120 17 14Penolong Pegawai Perhutanan Daerah 120 64 53Jumlah 480 194 403. MCEE Keningau Pegawai MCEE 120 161 134Jumlah 120 161 134Pegawai Perhutanan Daerah 120 48 404. PPD Keningau Penolong Pegawai Perhutanan Daerah 120 55 46Penolong Pegawai Perhutanan Daerah 120 6 5Jumlah 360 109 305. MCEE Kota Kinabalu Pegawai MCEE 120 150 125Jumlah 120 150 125Pegawai Perhutanan Daerah 120 12 106. PPD Kota Kinabalu Penolong Pegawai Perhutanan Daerah 120 0 0Penolong Pegawai Perhutanan Daerah 120 26 22Jumlah 360 38 117. MCEE Tawau Pegawai MCEE 120 132 110Jumlah 120 132 1108. PPD TawauPegawai Perhutanan Daerah 120 94 78Penolong Pegawai Perhutanan Daerah 120 0 0Jumlah 240 94 39Sumber: Jabatan Perhutanan Negeri Sabah33


Bil.ii. Pencapaian keseluruhan setiap bahagian mendapati hanya 4 daripada 8 BahagianHariyang tidak mencapai tahap kerja lapangan dengan memuaskan iaitu PPDSandakan 40%, PPD Keningau 30%, PPD Kota Kinabalu 11% dan PPD Tawau39% seperti di Carta 3.2.Carta 3.2Sasaran Dan Pencapaian Operasi Kerja Lapangan Bagi Tahun 2010550500450400350300250200150100500240162MCEESDK480194PPDSDK161120MCEEKGU360150120PPDKGU MCEEKK PPDKKMCEETWUPPDTWUSasaran 240 480 120 360 120 360 120 240Sebenar 162 194 161 109 150 38 132 94Nota: KK – Kota Kinabalu, SDK – Sandakan, KGU – Keningau, TWU – Tawau109iii. Bagi 29 buah kenderaan di PPD dan MCEE yang dilawati, didapati 10 kenderaanJabatan lebih banyak digunakan untuk tujuan pentadbiran berbanding operasipemantauan pada tahun 2010 seperti di Jadual 3.4.Jadual 3.4Kekerapan Penggunaan Kenderaan Jabatan Bagi Rutin Utama Pada Tahun 2010Rutin Bilangan Kekerapan PencapaianJenis PentadbiranUtama Perjalanan Operasi (%)Kenderaan(a) (b)(c)(b/c = d)No.KenderaanA. PPD Keningau1. SB 7594 A Double Cab 18 186 204 912. SS 5880 E* Station Wagon 134 - - -3. SAB 3930 A Double Cab 52 131 183 724. SAB 3927 A Double Cab 33 66 99 67Jumlah 237 383 486 79B. MCEE Keningau5. SB 9546 A Double Cab 37 110 147 756. SB 8354 A Double Cab 19 177 196 907. SAA 1409 R Fortuner 24 111 135 828. SB 7608 A Double Cab 13 93 106 889. SAA 5154 J Double Cab 3 151 154 98Jumlah 96 642 738 87C. PPD Kota Kinabalu10. SAA 1350 R Double Cab 128 63 191 3311. SAA 2457 D Double Cab 146 34 180 1912. SAA 4907 D Double Cab 3 53 56 TM13. SA 7629 U* Isuzu Tropper 96 - - -Jumlah 373 150 427 35D. MCEE Kota Kinabalu14. SAA 2334 B Double Cab 43 44 87 51360381201322409434


Rutin Bilangan Kekerapan PencapaianNo.JenisBil.PentadbiranUtama Perjalanan Operasi (%)Kenderaan Kenderaan(a) (b)(c)(b/c = d)15. SAA 1415 R Fortuner 64 42 106 40Jumlah 107 86 193 45E. PPD Sandakan16. SAA 1408 R Fortuner 231 98 329 3017. SB 7559 A Double Cab 266 136 402 3418. SB 7558 A Double Cab 34 83 117 71Jumlah 531 317 848 37F. MCEE Sandakan19. SAA 1413 R Fortuner 184 62 246 2520. SAA 6760 L Double Cab 50 132 182 73Jumlah 234 194 428 45G. PPD Tawau21. SAA 2053 A Double Cab 12 75 87 8622. SAA 8326 L Double Cab 53 174 227 7723. SA 4823 T Station W 198 4 202 224. SB 7542 A Fortuner 101 16 117 14Jumlah 364 269 633 42H. MCEE Tawau25. SAA 1411 R Fortuner 88 75 163 4626. SAA 6756 L Double Cab 1 132 133 9927. SAA 2035 A Double Cab 0 251 251 10028. SAA 8320 L Double Cab 22 95 117 8129. SB 7560 A Double Cab 33 141 174 81Jumlah 144 694 838 83Sumber: Jabatan Perhutanan Negeri SabahNota: * Kenderaan dikhaskan untuk Unit Pentadbiraniv. Analisis Audit mendapati 5 buah kenderaan di setiap MCEE Tawau dan Keningautelah digunakan untuk tujuan rutin utama berbanding pentadbiran iaitu masingmasingmencapai tahap 83% dan 87%. Bagaimanapun, PPD Kota Kinabalu adalahyang terendah dalam penggunaan kenderaan untuk tujuan rutin utama iaitusebanyak 35%. Bahagian penguatkuasa Jabatan menunjukkan MCEE KotaKinabalu dan Sandakan hanya menggunakan kenderaan sebanyak 45% untuk rutinutama berbanding pentadbiran 55%. PPD Sandakan dan Tawau menunjukkankenderaan kurang digunakan untuk rutin utama iaitu masing-masing hanyamencapai 37% dan 42%.v. Berdasarkan temu bual Audit dengan pegawai Jabatan, kenderaan masih tidakmencukupi untuk tujuan rutin utama seperti rondaan atau kerja lapangan.Bagaimanapun, semakan Audit mendapati daripada 8 Bahagian yang dilawatihanya 3 Bahagian yang menunjukkan pencapaian baik dalam kekerapaanpenggunaan kenderaan untuk tujuan rutin utama. Manakala bagi PPD KotaKinabalu, Sandakan dan Tawau serta MCEE Kota Kinabalu dan Sandakan,kenderaan lebih kerap digunakan untuk tujuan pentadbiran berbanding rutin utama.Ini menunjukkan kekerapan penggunaan kenderaan Jabatan bagi rutin utamaberbanding urusan pentadbiran boleh dilaksanakan. Antara sebab penggunaankenderaan lebih kepada pentadbiran berbanding rutin utama kerana buku log35


kenderaan tidak direkod dengan betul; pegawai kerja di lapangan turut terlibatdengan hal-hal pentadbiran; agensi lain kerap kali meminjam kenderaan Jabatanatas tujuan urusan rasmi Kerajaan. Secara keseluruhan pencapaian kekerapanpenggunaan kenderaan untuk tujuan rutin utama Jabatan seperti di Carta 3.3.Carta 3.3Kekerapan Penggunaan Kenderaan Jabatan bagi Tahun 2010Peratus100%90%80%70%60%50%40%30%20%10%0%65%55%63% 55%45%45%35%37%PPDKKMCEEKKPPDSDKMCEESDK21%79%PPDKGU13%87%MCEEKGU58%42%PPDTWU17%MCEETWUPentadbiran 65% 55% 63% 55% 21% 13% 58% 17%RutinUtama 35% 45% 37% 45% 79% 87% 42% 83%Nota: KK – Kota Kinabalu, SDK – Sandakan, KGU – Keningau, TWU – TawauPada pendapat Audit, Jabatan hendaklah menggunakan kenderaan bagi tujuanpelaksanaan rutin utama kerana hanya 3 daripada 8 Bahagian yang dilawatimenunjukkan penggunaan kenderaan sepenuhnya untuk tujuan rutin utama.83%3.4.1.2. Penggunaan Kenderaan Berbeza Dengan Arahan Tugasa. Setiap kerja-kerja rutin utama dilaksanakan menggunakan kenderaan Jabatantermasuk urusan rasmi yang lain. Bagi memastikan penggunaan kenderaan Jabatanadalah atas urusan rasmi, semak silang dilakukan di antara tuntutan perjalananpegawai dan buku log bagi menentukan perjalanan sebenar. Semakan Audit terhadapBuku Log Kenderaan dan rekod tuntutan perjalanan di setiap PPD dan MCEE yangdilawati mendapati catatan perjalanan di Buku Log Kenderaan (PVR 3) tidak selaridengan rekod tuntutan perjalanan. Contohnya penggunaan atau perjalanan kenderaanJabatan berbeza dengan rekod tuntutan perjalanan; rekod buku log tidak menyatakandengan jelas tujuan perjalanan; dan buku log tidak diselenggara dengan kemaskini.Antara sebab buku log tidak kemaskini, tidak lengkap dan tidak tepat adalah keranatidak mengetahui peraturan yang sedia ada, tidak memahami cara mengisi buku logdan keperluan untuk menghantar buku log kepada pegawai bertanggungjawab untukdiperiksa.Pada pendapat Audit, tindakan mengemas kini Buku Log Kenderaan penting agarpemantauan terhadap penggunaan kenderaan Jabatan dapat dilaksanakan. Selain itu,setiap perubahan arahan tugasan kerja hendaklah mendapat kelulusan.36


3.4.2. Penggunaan Minyak KenderaanSemua Jabatan di Negeri Sabah membeli/mengambil minyak dari JKR Negeri Sabah denganmenggunakan Buku/Resit “Purchase Of Lubricant” (P.O.L). JKR telah melantik 2 pembekaliaitu Syarikat Liaw Yuk Yin dan Montis Sdn. Bhd. untuk menghantar minyak Diesel dan Petrolke Daerah Sandakan, Tawau, dan seluruh kawasan Pantai Barat. Harga kontrak keseluruhanberjumlah RM95 juta dengan anggaran kuantiti penghantaran minyak Diesel dan Petrolmasing-masing sebanyak 63 juta liter dan 7.8 juta liter bagi tempoh 3 tahun. Perjanjiankontrak dibuat selama 3 tahun dan kontrak telah disambung setiap 3 tahun sehingga kini.Semakan Audit mendapati:3.4.2.1. Harga minyak yang dicaj oleh JKR adalah berbeza mengikut daerah dan bulan.Temu bual pihak Audit dengan Juruukur Bahan JKR Sabah mendapati harga minyak yangdibekalkan oleh 2 Syarikat Pembekal adalah tanpa subsidi dan JKR Sabah akanmengenakan caj sebanyak 3% seliter kepada semua kenderaan Kementerian/JabatanNegeri. Bagaimanapun tujuan sebenar caj sebanyak 3% yang dikenakan oleh JKRterhadap Jabatan tidak dapat dipastikan kerana maklumat mengenainya tidak diperolehi.Senarai Harga Minyak Diesel seliter yang diperolehi dari JKR Sabah bagi tahun 2008sehingga 2010 mengikut Daerah yang dilawati adalah seperti di Jadual 3.5.Jadual 3.5Perbandingan Harga Minyak Diesel SeliterDi Pasaran Dengan JKR Bagi Tahun 2008 Hingga 20102008 2009 2010Bulan Pasaran(RM)KK(RM)SDK(RM)TWU(RM)KGU(RM)Pasaran(RM)KK(RM)SDK(RM)TWU(RM)KGU(RM)Pasaran(RM)KK(RM)SDK(RM)TWU(RM)KGU(RM)Jan 1.584 2.58 2.67 2.68 2.63 1.700 1.60 1.69 1.69 1.64 1.700 2.16 2.23 2.22 2.21Feb 1.584 2.53 2.62 2.57 2.58 1.700 1.68 1.75 1.74 1.74 1.700 2.21 2.26 2.28 2.28Mac 1.584 2.58 2.66 2.67 2.62 1.700 1.51 1.58 1.57 1.56 1.700 2.16 2.25 2.25 2.25April 1.584 2.89 2.97 2.98 2.93 1.700 1.60 1.66 1.66 1.66 1.700 2.26 2.32 2.32 2.32Mei 1.584 3.12 3.20 3.21 3.16 1.700 1.71 1.77 1.77 1.77 1.700 2.34 2.40 2.40 2.39Jun 1.584 3.56 3.66 3.66 3.61 1.700 1.81 1.88 1.87 1.86 1.700 2.22 2.28 2.28 2.28Julai 2.584 3.81 3.89 3.90 3.85 1.700 2.10 2.16 2.16 2.15 1.750 2.19 2.25 2.25 2.25Ogos 2.584 3.80 3.89 3.90 3.85 1.700 2.05 2.05 2.05 2.05 1.750 2.14 2.20 2.20 2.19Sept 2.500 3.15 3.23 3.24 3.19 1.700 2.15 2.21 2.21 2.21 1.750 2.15 2.21 2.21 2.20Okt 2.400 2.93 3.02 3.03 2.98 1.700 2.05 2.11 2.11 2.10 1.750 2.12 2.18 2.18 2.17Nov 2.050 2.22 2.30 2.31 2.26 1.700 2.13 2.18 2.18 2.18 1.750 2.23 2.29 2.29 2.29Dis 1.800 1.87 1.96 1.96 1.91 1.700 2.20 2.27 2.27 2.27 1.800 2.33 2.38 2.38 2.38Sumber: Jabatan Kerja RayaNota: Pasaran – Harga Minyak dengan subsidi di stesen minyak.KK – Kota Kinabalu, SDK – Sandakan, TWU – Tawau, KGU – Keningau3.4.2.2. Mengikut perkiraan Audit, sampel analisis yang diambil bagi bulan Disember tahun2010 untuk kawasan Sandakan mendapati, pihak pembekal mengenakan caj RM2.31seliter minyak Diesel kepada JKR manakala JKR menambah caj tambahan sebanyak 3%seliter kepada Jabatan dan Jabatan akan membayar kepada JKR RM2.38 seliter. Inimenyebabkan Jabatan terpaksa menanggung kos lebihan RM0.58 seliter seperti perkiraanberikut:Bulan Disember 2010Harga Minyak seliter Pembekal caj kepada JKRJKR mengenakan caj tambahan 3% seliter kepada JabatanJabatan membayar kepada JKR seliter= RM2.31= RM0.07= RM2.3837


Jabatan membayar seliter minyak DieselHarga Minyak Diesel seliter di pasaran(dengan subsidi)Jabatan menanggung kos lebihan minyak Diesel seliter= RM2.38= RM1.80= RM0.583.4.3. Penyenggaraan Kenderaan Jabatan3.4.3.1. Penyenggaraan kenderaan bertujuan untuk memastikan kenderaan dapat berfungsidengan lancar, selamat digunakan, memelihara dan memanjangkan jangka hayat,meningkatkan keupayaan, mengurangkan kerosakan serta menjimatkan perbelanjaanKerajaan. Tatacara Pengurusan Aset Alih Kerajaan menetapkan, penyenggaraan terbahagikepada dua jenis iaitu Penyenggaraan Pencegahan dan Penyenggaraan Pemulihan.Penyenggaraan Pencegahan adalah tindakan penyenggaraan berjadual danPenyenggaraan Pemulihan ialah tindakan membaiki atau mengganti komponen atausumber fizikal supaya kenderaan dapat berfungsi mengikut standard yang ditetapkan.Pekeliling Kementerian Kewangan Sabah Bil. 3 Tahun 2008 PengurusanPenyenggaraan Kenderaan Kerajaan Negeri menyatakan JKR dipertanggungjawabkansebagai pusat untuk menyenggara semua kenderaan milik Kerajaan Negeri berdasarkankepada faktor-faktor berikut:a. Kemudahan yang sedia ada di Daerah seluruh Sabah seperti bengkel, tenaga kerjateknikal yang berkemahiran dan peralatan yang berkaitan akan dapat digunakansecara optimum;b. Dapat menyumbang kepada pengurusan kawalan perbelanjaan awam;c. Mempercepatkan pengeluaran Sijil Tak Ekonomik Dibaiki (B.E.R.), jika kenderaansesuai untuk dilupuskan oleh jabatan berkenaan;d. Memudahkan dari segi pengurusan dengan akauntabiliti; dane. Pangkalan Data (Data Base) perihal semua kenderaan Kerajaan Negeri untuk tujuanrujukan, rekod dan sebaran dapat diwujudkan dengan lebih kemaskini.3.4.3.2. Jabatan menghantar kenderaan ke JKR bagi tujuan penyenggaraan pemulihandan pencegahan dan telah dilaksanakan di semua pejabat yang dilawati. Kospenyenggaraan kenderaan Jabatan bagi 384 buah kenderaan pelbagai jenis bagi tempoh2008 hingga 2010 masing-masing berjumlah RM1.78 juta, RM2.99 juta dan RM2.98 juta.Analisis Audit terhadap kos penyenggaraan kenderaan mendapati kos penyenggaraankenderaan meningkat bagi tahun 2009 dan 2010 masing-masing sebanyak 68% dan 67%berbanding tahun 2008.38


3.4.3.3. Kos Penyenggaraana. Semakan Audit terhadap rekod-rekod kenderaan Jabatan di PPD dan MCEE yangdilawati mendapati kos penyenggaraan kenderaan yang melebihi 10 tahun adalahtinggi seperti di Jadual 3.6.Jadual 3.6Kos Penyenggaraan Yang Tinggi Bagi Kenderaan LamaBilNilaiNo. JenisUmur 2006 2007 2008 2009 2010 JumlahLokasi PerolehanKenderaan Kenderaan(RM) (Tahun) (RM) (RM) (RM) (RM) (RM) (RM)1. SA 4386 Y DC PPD Tenom 74,350 17 TM TM 27,598 22,908 12,148 62,6542. SAA 1994 A DC PPD Tenom 76,600 10 7,564 8,375 11,622 7,950 11,893 47,4043. SA 9067 V DC PPD SDK TM 20 TM 11,994 11,381 5,639 13,036 42,0504. SAA 2052 A DC PPD SDK 76,600 10 TM 9,099 7,496 15,927 7,229 39,7515. SS 7247 E DC PPD SDK TM 15 TM 5,137 12,927 5,462 9,099 32,6256. SS 579 F DC PPD KK 71,057 10 TM TM 11,184 6,767 17,006 34,9577. SAA 2015 A DC PPD KGU 76,600 10 7,127 12,148 6,246 998 10,476 36,9958 SG 3255 Lori PPD TWU TM 24 4,172 10,977 1,845 2,881 5,438 25,3139. SA 4823 T DC PPD TWU 73,500 20 24,592 24,585 12,648 8,879 9,401 80,10510. SAA 2053 A DC PPD TWU TM 11 15,065 16,551 15,432 12,094 22,171 81,31311. SAA 2035 A DC MCEE TWU 76,600 11 20,383 18,342 21,462 16,688 20,901 97,77612. SS 570 F DC MCEE TWU 71,037 11 13,519 6,968 18,796 4,604 4,652 48,539Jumlah 92,422 124,176 158,637 110,797 143,450 629,482Sumber: Jabatan Perhutanan Negeri SabahNota: SDK – Sandakan, KK – Kota Kinabalu, KGU – Keningau, TWU - TawauTM – Tiada Maklumat diperolehiDC – Double Cab/ Pacuan 4 Rodab. Analisis Audit mendapati kos penyenggaraan kenderaan berusia 10 tahun ke atastelah meningkat sebanyak 34% bagi tahun 2007 berbanding tahun 2006. Manakalapada tahun 2008 pula, peningkatan adalah sebanyak 28% berbanding tahun 2007.Peratusan kos penyenggaraan meningkat semula pada tahun 2010 sebanyak 29%berbanding tahun 2009. Dalam tempoh 5 tahun tersebut, terdapat 3 buah kenderaanbernombor SA 4823T, SAA 2053A dan SAA 2035A yang ditempatkan di PPD danMCEE Tawau menunjukkan kos penyenggaraannya telah melebihi harga perolehankenderaan tersebut.c. Setiap kenderaan tidak dapat dianalisis untuk mengetahui sama ada kospenyenggaraan bagi setiap kenderaan telah melebihi kos perolehannya keranakekurangan rekod kos penyenggaraan bagi setiap kenderaan. Bagaimanapun, pihakAudit dimaklumkan bahawa kos penyenggaraan yang tinggi adalah disebabkan olehfaktor usia kenderaan, kekerapan penggunaan dan major repairing.Pada pendapat Audit, kos penyenggaraan kenderaan Jabatan adalah tinggi danmelebihi nilai asal perolehan kenderaan disebabkan jangka hayat kenderaan telahmelebihi 10 tahun.3.4.3.4. Tempoh Penyenggaraana. Pekeliling Kementerian Kewangan Sabah mengenai Pengurusan PenyenggaraanKenderaan Kerajaan Negeri menyatakan, penjimatan Kerajaan dari segi kos dan masa39


No.KenderaanSAA 5139 NSAA 2015 ASAB 3930 ASAB 9561 ASAB 3927 ASS 578 FSAA 2035 ASAA 1326 RSAA 1339 RSAA 6756 LSB 7560 ASA 9067 Vapabila semua urusan yang melibatkan penyenggaraan kenderaan dikendalikan olehJKR. Semakan Audit terhadap surat permohonan pemeriksaan untuk pembaikan dariJabatan ke JKR dan perbandingan tarikh kelulusan JKR (Borang JKR.1) mendapatitempoh memberikan kelulusan kepada Jabatan adalah terlalu lama seperti diJadual 3.7.LokasiPPDKGUPPDKGUPPDKGUPPDKGUPPDKGUPPDKGUMCEETWUMCEETWUMCEETWUMCEETWUMCEETWUPPDSDKJadual 3.7Tempoh Masa Kelulusan Penyenggaraan Terlalu LamaTarikh SuratPermohonanJabatanTarikhKelulusanJKRTarikhPengesahanPembaikanJenisPenyenggaraanTempohKelulusanPenyenggaraan(Hari)TempohPengesahanPembaikan(Hari)12.03.2010 16.08.2010 TM Penyenggaraan. 158 TM01.02.2010 28.04.2010 TMPeriksa DanSenggaraPenghawaDingin.87 TM22.03.2010 16.08.2010 TM Ganti Cermin Sisi. 148 TM02.08.2010 20.09.2010 TM Penyenggaraan. 50 TM17.05.2010 12.08.2010 TMPenyenggaraanAm/ Greasing.88 TM11.06.2010 16.08.2010 TM Tukar Tayar. 67 TM14.10.2009 07.12.2009 TMPenyenggaraanDan Tukar Bateri.55 TM27.07.2009 07.12.2009 TMTukar Spring DanBush.134 TM13.01.2009 23.04.2009 TMPenyenggaraanDan BaikiMudguard.101 TMTukar Spring03.02.2010 03.02.2010 31.03.2010 Bush Dan Ganti 1 57Absorber.17.11.2009 17.11.2009 29.01.2010Periksa Dan BaikiEnjin.1 7419.10.2009 16.11.2009 29.01.2010Baiki HousingGearbox.28 7530.11.2009 30.11.2009 12.01.2010Senggara DanBaiki Brek.1 4421.07.2010 21.07.2010 22.10.2010 Ganti Tayar. 1 9430.11.2009 30.11.2009 12.01.2010 Wheel Alligment. 1 44Baiki Bonet09.12.2009 09.12.2009 05.02.2010Belakang DanPenghawa1 59Dingin.Ganti Penapis02.06.2010 02.06.2010 15.07.2010 Penghawa1 44Dingin.Pendawaian,26.03.2010 17.05.2010 TMPenyenggaraanDan Penggantian53 TMPam Minyak.Sumber: Jabatan Perhutanan Negeri SabahNota: SDK – Sandakan, KK – Kota Kinabalu, KGU – Keningau, TWU – TawauTM – Tiada Maklumat di catatb. Semakan Audit selanjutnya mendapati, tempoh masa kelulusan dan tempoh masapengesahan pembaikan dari pihak JKR untuk penyenggaraan sesebuah kenderaan40


mengambil masa terlalu lama untuk kelulusan iaitu di antara 28 hari hingga 158 hari.Penyenggaraan tersebut adalah penyenggaraan biasa seperti servis kenderaan, servispenghawa dingin, tukar bateri, tukar tayar dan sebagainya. Kelewatan untukmemeriksa kenderaan dan seterusnya memberi kelulusan untuk penyenggaraan akanmenyebabkan kenderaan tidak boleh digunakan apabila diperlukan serta menjejaskanoperasi kerja Jabatan.Pada pendapat Audit, tempoh masa kelulusan bagi penyenggaraan kenderaan adalahtidak cekap kerana mengambil masa yang lama untuk melaksanakan kerjapenyenggaraan. Sehubungan ini, peruntukan yang mencukupi hendaklah disediakanuntuk tujuan penyenggaraan bagi memastikan keadaan fizikal kenderaan Kerajaansentiasa dalam keadaan baik dan selamat untuk digunakan.3.5. SYOR AUDITBagi memastikan pengurusan kenderaan Jabatan dapat dipertingkatkan di samping Kerajaanmendapat value for money daripada perbelanjaan yang dibuat, adalah disyorkan supayaJabatan melaksanakan perkara-perkara berikut:3.5.1. Mengkaji keperluan penggunaan kenderaan bersesuaian dengan KPI supaya ia dapatdioptimumkan bagi mencapai objektif Jabatan.3.5.2. Meningkatkan pemantauan terhadap penggunaan kenderaan dan mengemaskini bukulog agar operasi Jabatan dapat dilaksanakan dengan berkesan. Oleh yang demikian, latihanatau bengkel mengenai penyelenggaraan buku log kenderaan perlu diberikan kepada parapemandu dan pegawai yang terlibat dengan kenderaan.3.5.3. Menyediakan program penyenggaraan yang menyeluruh terhadap semua kenderaanJabatan supaya kos penyenggaraan dapat diminimumkan dan kenderaan berada dalamkeadaan baik serta selamat digunakan. Selain itu, Jabatan perlu merancang penggantiankenderaan yang berusia melebihi 10 tahun untuk mengelakkan perbelanjaan penyenggaraanyang terus meningkat.41


KORPORASI PEMBANGUNAN DESA4. PROGRAM PEMBANGUNAN TANAMAN4.1. LATAR BELAKANG4.1.1. Korporasi Pembangunan Desa (Korporasi) adalah sebuah agensi Kerajaan di bawahKementerian Pertanian dan Industri Makanan Sabah. Korporasi bertanggungjawabmelaksanakan Program Pembangunan Tanaman. Program Pembangunan Tanamanmerangkumi Tanaman Cendawan, Vanilla serta tanaman yang diusahakan oleh Korporasiiaitu sayur-sayuran dan buah-buahan. Program Tanaman Cendawan diperkenalkan sejaktahun 1992 bermula di kawasan Kundasang dan seterusnya diperluaskan ke kawasan Moyog.Manakala Tanaman Vanilla telah diperkenalkan pada tahun 2007 di mana Korporasi telahmembuka pusat semaian di Lumadan, Beaufort.4.1.2. Program Pembangunan Tanaman dilaksanakan melalui dua kaedah iaitu PerladanganSecara Kontrak dan Perladangan Milik Korporasi. Perladangan Secara Kontrak diusahakanoleh peserta yang telah memeterai perjanjian dengan Korporasi, manakala Perladangan MilikKorporasi pula diusahakan sendiri oleh Korporasi. Sehingga 31 Disember 2010, terdapatseramai 26 orang peserta dan 563 orang peserta yang mengusahakan Tanaman Cendawandan Tanaman Vanilla.4.1.3. Matlamat Perladangan Kontrak dan Perladangan Milik Korporasi adalah untukmeningkatkan pendapatan masyarakat luar bandar, menambah baik secara berterusan,keberkesanan penyampaian perkhidmatan dan mempertingkat kecekapan pengeluaran hasiltani serta menjamin konsistensi pengeluaran hasil tani.4.1.4. Korporasi menerima peruntukan di bawah RMKe-9 berjumlah RM7.83 juta dansejumlah RM8.95 juta telah dibelanjakan seperti di Jadual 4.1.Jadual 4.1Peruntukan Dan Perbelanjaan Bagi Tahun 2006 Hingga 2010Peningkatan/Peruntukan PerbelanjaanTahun(Penurunan)Varians(RM Juta) (RM Juta) (RM Juta) (%)2006 0.63 0.98 0.35 55.52007 0.74 1.20 0.47 63.52008 2.29 1.57 (0.72) 31.42009 2.69 3.71 1.03 38.32010 1.48 1.49 0.01 67.6Jumlah 7.83 8.95 1.14 14.5Sumber: Korporasi Pembangunan Desa4.1.5. Korporasi menerima Peruntukan Khas FELDA berjumlah RM4.0 juta pada tahun 2010bagi mengusahakan Tanaman Cendawan di bawah Program Membasmi Kemiskinan.42


4.2. OBJEKTIF PENGAUDITANObjektif pengauditan adalah untuk menilai sama ada Program Pembangunan TanamanKorporasi telah diurus secara cekap dan berkesan serta mencapai matlamat untukmeningkatkan pendapatan peserta.4.3. SKOP DAN KAEDAH PENGAUDITANSkop pengauditan adalah bagi tempoh tahun 2008 hingga 2010 dan meliputi pengauditan diIbu Pejabat Korporasi dan Pejabat Korporasi Daerah. Kaedah pengauditan adalah denganmembuat semakan terhadap rekod, fail, Laporan Prestasi Program Pembangunan Tanamandan dokumen berkaitan seperti surat perjanjian pinjaman peserta. Perbincangan dan temubual dengan pegawai dan peserta yang terlibat dengan Program Pembangunan Tanaman.Lawatan Audit juga dilakukan ke lokasi Projek Program Pembangunan Tanaman di Masilau,Ranau, Moyog, Tawau, Sandakan dan Beaufort.4.4. PENEMUAN AUDITPengauditan terhadap Program Pembangunan Tanaman Korporasi telah dijalankan antarabulan Jun hingga September 2010 serta lawatan Audit juga telah dibuat pada bulanNovember 2009. Pada keseluruhannya, Program Pembangunan Tanaman Korporasi telahberjaya meningkatkan pendapatan peserta khasnya bagi peserta Tanaman Cendawan.Bagaimanapun, terdapat beberapa kelemahan seperti pematuhan terhadap DasarPerladangan Kontrak, pengeluaran bibit Cendawan tidak mencapai sasaran, agihanbibit Vanilla tidak menyeluruh, prestasi hasil jualan Tanaman Milik Korporasi menurundan baki pinjaman peserta meningkat. Penjelasan terhadap penemuan Audit sepertiperenggan berikut:4.4.1. Prestasi Penyertaan PesertaSasaran dan pencapaian sebenar peserta Tanaman Vanilla dan Tanaman Cendawan adalahseperti di Jadual 4.2. Bagi tanaman Vanilla, didapati bilangan peserta adalah 143 orangberbanding sasaran seramai 200 peserta iaitu kurang 57 peserta atau 71.5%. Bagaimanapun,pada tahun 2009 dan 2010, peserta sebenar telah bertambah dengan begitu ramai melebihisasaran yang ditetapkan iaitu seramai 563 orang. Bagi tanaman cendawan pula, didapatibilangan peserta adalah 35 orang pada tahun 2008, sama seperti yang disasarkan. Padatahun 2009, prestasi bilangan peserta menurun dari 35 peserta kepada 26 peserta atau74.3%. Manakala pada tahun 2010, prestasi bilangan peserta menurun dari 75 pesertakepada 26 peserta atau 34.7%. Pada tahun 2009 dan 2010, sasaran tidak tercapai keranasumbangan peruntukan FELDA hanya diterima oleh Korporasi dari Kerajaan Negeri padaOktober 2010.43


Jadual 4.2Sasaran Peserta Berbanding Sebenar Program Pembangunan TanamanTanaman VanillaTanaman CendawanBilangan PesertaPeratusBilangan PesertaPeratusTahunPencapaianPencapaianSasaran Sebenar Perbezaan Sasaran Sebenar Perbezaan(%)(%)2008 200 143 (57) 71.5 35 35 0 1002009 200 563 363 281.5 35 26 9 74.32010 200 563 363 281.5 75 26 49 34.7Sumber: Korporasi Pembangunan Desa4.4.1.1. Pendapatan Peserta Tidak Mencapai Sasarana. Matlamat Program Pembangunan Tanaman Korporasi adalah bagi menambahpendapatan peserta dan keluar daripada pendapatan garis kemiskinan. KadarPendapatan Garis Kemiskinan bagi Negeri Sabah adalah RM960 sebulan/Isi Rumahdan Kadar Pendapatan Kemiskinan Tegar adalah RM540 sebulan/Isi Rumah.Pemilihan peserta berdasarkan senarai Bank Data Kemiskinan Nasional (e-Kasih).b. Semakan Audit terhadap 26 rekod Maklumat Total Pendapatan Peserta PerladanganKontrak mendapati, pendapatan 15 peserta telah melepasi kadar pendapatan gariskemiskinan manakala pendapatan bulanan 11 peserta Tanaman Cendawan setelahmengambil kira pendapatan lain bagi tahun 2010 masih di bawah garis kemiskinanseperti di Jadual 4.3.Bil.Nama PesertaJadual 4.3Pendapatan Peserta Cendawan Untuk Tahun 2010Lain-Lain JumlahCendawan Pendapatan Pendapatan(a)(b)(a+b=c)(RM)(RM)(RM)c. Analisis Audit terhadap pendapatan peserta mendapati, pada tahun 2010, 2 pesertaCendawan masih di bawah Kadar Pendapatan Garis Kemiskinan dan 9 peserta lagi dibawah Kadar Pendapatan Kemiskinan Tegar. Pendapatan dari projek Cendawanmerupakan pendapatan sampingan sebagai tambahan kepada pendapatan pesertayang sedia ada.Pada pendapat Audit, prestasi penyertaan peserta Tanaman Kontrak bagi TanamanVanilla adalah baik tetapi bagi peserta Tanaman Cendawan perlu dipertingkatkan.Manakala pendapatan sebahagian peserta Tanaman Cendawan masih di bawah KadarPendapatan Garis Kemiskinan dan di bawah Kadar Pendapatan Kemiskinan Tegar.44Pendapatan Bulanan(c/12)(RM)1. Maria Gokuta 8,990 360 9,350 7792. Julin Dompoton 6,825 600 7,425 6193. Joaseph Gokuta 4,333 1,800 6,133 5114. Tiunah Gokutah 5,430 600 6,030 5025. Gamato Galagub 5,084 720 5,804 4846. Martin Galagub 5,269 480 5,750 4797. Gudip Gokuta 5,116 600 5,716 4768. Subina Giandun 4,231 720 4,951 4139. Golugo Guntias 3,076 600 3,676 30610. Peter Gatimbun 1,920 480 2,400 20011. Felicia Dambu 2,246 0 2,246 187Sumber: Korporasi Pembangunan Desa


4.4.2. Pemilihan Tapak Tanaman Cendawan Di Atas Rezab Jalan4.4.2.1. Mengikut Manual Dasar Perladangan Kontrak Tanaman Cendawan, pemilihanpeserta adalah rakyat Malaysia dan tinggal di Sabah, berumur 18 tahun ke atas,mempunyai tanah sendiri atau tanah yang mendapat surat kelulusan daripada pihakberkuasa tempatan dan merupakan petani luar bandar yang miskin dengan pendapatanKetua Isi Rumah (KIR) di bawah garis kemiskinan. Semakan Audit mendapati, seramai 26peserta terlibat dalam Program Penanaman Cendawan dan mereka tidak mempunyaitanah sendiri tetapi telah mendapat kelulusan daripada Jabatan Tanah Dan Ukur untukmengusahakan Tanaman Cendawan di atas tanah rezab jalan Kerajaan. Bagaimanapun,kedudukan tapak Tanaman Cendawan di tepi jalan raya membahayakan keselamatanpengusaha, pondok dan Tanaman Cendawan.4.4.2.2. Pada Jun 2010, lawatan Audit ke tapak Tanaman Cendawan yang diusahakanoleh peserta adalah di tepi jalan raya yang merupakan tanah rezab Kerajaan sepertiGambar 4.1 dan Gambar 4.2 manakala Gambar 4.3 dan Gambar 4.4 adalah tapakTanaman Cendawan salah seorang peserta di Moyog yang telah dirempuh lori.Gambar 4.1Rumah Cendawan Di Tepi Rezab JalanGambar 4.2Rumah Cendawan Di Tepi Rezab JalanSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: MoyogTarikh: 22 Jun 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: KundasangTarikh: 23 Jun 201045


Gambar 4.3Rumah Cendawan DirempuhGambar 4.4Rumah Cendawan DirempuhSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: MoyogTarikh: 22 Jun 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: MoyogTarikh: 22 Jun 2010Pada pendapat Audit, Korporasi perlu memastikan pemilihan tapak program TanamanCendawan tidak mendatangkan risiko keselamatan kepada peserta, pondok danTanaman Cendawan walaupun telah mendapat kelulusan daripada pihak berkuasatempatan.4.4.3. Bibit PertanianKorporasi telah membina Pusat Pengeluaran Bibit Cendawan dikenali dengan nama BorneoMushroom pada tahun 1992 di Masilau, Kundasang bagi membekalkan Bibit Cendawankepada 26 peserta di Daerah Kundasang dan Daerah Moyog. Pusat ini berkeupayaan untukmengeluarkan Bibit Cendawan sebanyak 5,500 polypropylene (p/p) bag per batch dengan 10kali pusingan sebulan dan menghasilkan 660,000 p/p bag setahun. Manakala bagi BibitVanilla pula, pusat semaian telah dibuka di Lumadan, Beaufort yang boleh menampungkapasiti 50,000 pokok bibit Vanilla untuk dibekalkan kepada 563 peserta Perladangan Kontrakdi seluruh Negeri Sabah. Semakan Audit mendapati:4.4.3.1. Pengeluaran Bibita. Korporasi telah mensasarkan pengeluaran bibit Vanilla dan Cendawan bagi tempoh2008 hingga 2010 masing-masing sebanyak 150,000 pokok dan 1,879,800 p/p bag.Prestasi sebenar pengeluaran bibit seperti di Jadual 4.4.46


TanamanVanilla (Pokok)Jadual 4.4Prestasi Sebenar Pengeluaran BibitBibitPeningkatan/ VariansTahunSasaran Sebenar (penurunan) (%)2008 50,000 80,718 30,718 61.42009 50,000 218,213 168,213 336.42010 50,000 177,136 127,136 254.3Bilangan Keseluruhan 150,000 476,067 326,067 217.0Cendawan (p/p bag)2008 660,000 586,206 (73,794) 11.02009 660,000 664,960 4,960 0.82010 559,800 534,440 (25,360) 3.8Bilangan Keseluruhan 1,879,800 1,785,606 (94,194) 5.0Sumber: Korporasi Pembangunan Desab. Analisis Audit terhadap prestasi pengeluaran bibit pada tahun 2008, 2009 dan 2010mendapati, pengeluaran sebenar bibit Cendawan masing-masing sebanyak 586,206p/p bag, 664,960 p/p bag dan 534,440 p/p bag. Sasaran sebenar tidak tercapai bagipengeluaran bibit Cendawan sebanyak 94,194 p/p bag. Ini adalah disebabkan, padatahun 2008, Tanaman Cendawan telah menghadapi masalah kekurangan pembekalandedak padi disebabkan persaingan dari sektor ternakan kambing yang berkembangpesat pada masa itu dan bencana banjir yang berlaku di Kawasan Utara, Sabah. Bagimengatasi masalah ini, Korporasi telah mengimport dedak gandum sebagai ganti.Manakala pada tahun 2010, pengeluaran bibit Cendawan tidak mencapai sasarandisebabkan Korporasi hendak meningkatkan kapasiti pengeluaran denganmenggunakan teknologi baru iaitu mesin autoclave seperti Gambar 4.5 danGambar 4.6. Bagaimanapun, mesin ini menghadapi masalah teknikal kerana tidakmempunyai alat steam trap. Manakala bagi bibit Vanilla, pengeluaran bibit melebihisasaran 326,067 pokok.Gambar 4.5Mesin Boiler (Komponen Autoclave)Gambar 4.6Mesin AutoclaveSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: KundasangTarikh: 12 November 2009Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: KundasangTarikh: 12 November 200947


4.4.3.2. Agihan Bibita. Bibit pertanian yang diagihkan kepada peserta adalah merangkumi bibit Cendawandan bibit Vanilla. Bibit-bibit tersebut dibekalkan oleh Korporasi secara kredit kepadapeserta yang terlibat dengan program Perladangan Kontrak. Agihan bibit dibuatberdasarkan permohonan oleh peserta. Butiran mengenai bibit Tanaman Vanilla danCendawan yang disemai dan diagihkan pada tahun 2008 hingga 2010 adalah sepertidi Jadual 4.5.Jadual 4.5Semaian Dan Agihan Bibit TanamanJualan BibitSebenar Agihan Ke Kepada Bukan BibitTahunDisemai Peserta Peserta Rosak Baki Bibit(a)(b)(c)(d) (e = a- (b+c+d))Tanaman2008 80,718 5,961 25,218 (22,306) 27,233Vanilla2009 218,213 40,100 50,401 (73,691) 54,021(Pokok)2010 177,136 16,708 40,968 (49,459) 70,001Bilangan Keseluruhan 476,067 62,769 116,587 (145,456) 151,255Cendawan(p/p bag)2008 586,208 133,040 328,523 80,277 96,2002009 761,160 233,000 315,028 89,389 123,7432010 658,183 173,500 279,004 160,538 45,143Bilangan Keseluruhan 2,005,551 539,540 922,555 330,204 265,086Sumber: Korporasi Pembangunan Desab. Analisis Audit terhadap semaian dan agihan bibit mendapati, pengeluaran bibit Vanillapada tahun 2008 hingga 2010 adalah sebanyak 476,067 pokok. Daripada bilangantersebut sebanyak 62,769 pokok telah diagihkan kepada peserta, 116,587 pokok telahdijual kepada bukan peserta, 145,456 pokok bibit Vanilla yang rosak dan baki tidakdiagihkan adalah sebanyak 151,255 pokok. Manakala pengeluaran bibit bagi TanamanCendawan pada tahun 2008 hingga 2010 adalah sebanyak 2,005,551 p/p bag. Daribilangan tersebut, sebanyak 539,540 p/p bag telah diagihkan kepada peserta, 922,555p/p bag telah dijual kepada bukan peserta dan 330,204 p/p bag telah rosak. Baki bibitpada tahun 2010 adalah sebanyak 45,143 p/p bag dan dibawa ke stok tahun 2011.c. Berdasarkan rekod agihan bibit Vanilla ke Korporasi daerah Sipitang, Tenom danSandakan pada tahun 2010 mendapati, peserta mendapat agihan bibit daripadaKorporasi. Manakala kawasan-kawasan lain mendapat bibit daripada syarikat swasta.Agihan bibit adalah seperti di Jadual 4.6.48


Jadual 4.6Agihan Bibit Vanilla Ke Korporasi DaerahTahunLokasiJumlah Bibit(Pokok)Sipitang 360Membakut 4,0002008Kota Marudu 201Sandakan 500Kudat 500Tawau 40020092010Jumlah 5,961Sipitang 9,124Membakut 8,910Kota Marudu 4,340Sandakan 1,600Tawau 1,450Ranau 3,721Tuaran 1,500Telupid 1,200Lahad Datu 1,500Tenom 6,755Jumlah 40,100Sipitang 4,127Tenom 4,220Sandakan 8,361Jumlah 16,708Sumber: Korporasi Pembangunan DesaPada pendapat Audit, sasaran pengeluaran bibit Cendawan pada tahun 2008 dan tahun2010 tidak tercapai. Pada tahun 2008, bekalan bibit tidak dapat dikeluarkan keranapihak Korporasi menghadapi masalah bekalan dedak padi. Manakala pada tahun 2010,mesin autoclave mengalami masalah teknikal.4.4.4. Prestasi Hasil Jualan Korporasi4.4.4.1. Program Pembangunan Tanaman yang dijalankan secara Perladangan Kontrak diantara peserta dengan Korporasi menyatakan Bibit Pertanian (Bibit Cendawan dan BibitVanilla) yang disemai oleh Korporasi dan diagihkan kepada peserta secara kredit adalahmerupakan hasil jualan Korporasi. Manakala sayur-sayuran dan buah-buahan yangdiusahakan oleh Perladangan Milik Korporasi juga mendatangkan hasil jualan Korporasi.Semakan Audit mendapati jualan hasil pertanian adalah seperti di Jadual 4.7.49


Jadual 4.7Prestasi Jualan Hasil PertanianTanamanTahunSasaran Sebenar Perbezaan Varians(RM Juta) (RM Juta) (RM Juta) (%)Bibit Cendawan/ 2008 0.66 0.54 (0.12) (18.2)Cendawan2009 0.63 0.68 0.05 7.92010 0.53 0.70 0.17 32.1Jumlah Keseluruhan 1.82 1.92 0.10 0.52008 0 0.44 0.44 0Vanilla2009 1.35 0.64 (0.71) (52.6)2010 0.15 0.48 0.33 220Jumlah Keseluruhan 1.50 1.56 0.06 82008 TM 0.04 0.04 TMTanaman Milik Korporasi2009 0.23 0.02 (0.21) (91.3)Sayuran dan Buah-buahan2010 0.25 0.02 (0.23) (92)Jumlah Keseluruhan 0.48 0.08 (0.40) (83.3)Sumber: Korporasi Pembangunan DesaTM: Tiada Maklumat4.4.4.2. Analisis Audit terhadap prestasi jualan hasil pertanian mendapati, pada tahun 2009hingga 2010 sasaran yang ditetapkan oleh Korporasi bagi Tanaman Milik Korporasi tidaktercapai iaitu kurang sebanyak RM0.40 juta atau 83.3%. Hasil jualan Tanaman MilikKorporasi adalah rendah kerana kebun milik Korporasi tidak lagi disenggara disebabkanketiadaan sumber air, serangan penyakit, peratusan pembungaan tanaman yang rendahdan ketiadaan pekerja ladang seperti di Gambar 4.7 hingga Gambar 4.9. Manakala jualanTanaman Cendawan bagi tempoh 2009 hingga 2010, telah melebihi sasaran iaitumeningkat sejumlah RM0.10 juta atau 0.5%. Hasil jualan bagi Tanaman Vanilla telahmeningkat sebanyak RM0.33 juta atau 220% bagi tahun 2010.Gambar 4.7Tanaman Milik Korporasi Tidak DisenggaraGambar 4.8Tanaman Milik Korporasi Tidak DisenggaraSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Kuala PenyuTarikh: 14 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: KundasangTarikh: 12 November 200950


Gambar 4.9Kebun Sayur Milik KorporasiTidak DisenggaraSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: KundasangTarikh: 12 November 2009Pada pendapat Audit, prestasi jualan Tanaman Milik Korporasi adalah rendahdisebabkan tanaman sayur-sayuran milik Korporasi tidak disenggara, ketiadaansumber air, serangan penyakit, peratusan pembungaan tanaman yang rendah danketiadaan pekerja ladang.4.4.5. Tunggakan Bayaran Balik Pinjaman4.4.5.1. Adalah menjadi Dasar Program Perladangan Kontrak Tanaman Cendawan untukmenyediakan kemudahan pinjaman kepada peserta. Peserta Kontrak Korporasi akandiberikan modal pinjaman dalam bentuk bibit tanaman, pondok Cendawan dan kapurpertanian. Pinjaman perlu dibayar balik oleh peserta melalui potongan daripada jualan hasilCendawan segar yang dibekalkan kepada Korporasi dimana pihak Korporasi akanmemotong sebanyak 70% daripada hasil jualan peserta sebagai bayaran balik dalamtempoh 5 tahun.4.4.5.2. Semakan Audit terhadap 12 Penyata Baki Pinjaman Peserta mendapati, bakipinjaman Tanaman Cendawan kawasan Moyog semakin meningkat walaupun telahmembuat pembayaran balik bagi tempoh 2008 hingga 2010. Senarai baki pinjamanpeserta seperti di Jadual 4.8.51


BilPesertaJadual 4.8Senarai Bayaran Balik Pinjaman Peserta Tanaman CendawanBaki Bayaran Baki Bayaran BayaranPinjaman Balik Pinjaman Balik Balik2008 2008 2009 2009 2010(RM) (RM) (RM) (RM) (RM)BakiPinjaman2010(RM)1. Cathrine Gibal 0 0 17,837 29 12,563 19,2542. Midin Dompoton 9,265 1,380 18,746 9,719 7,600 19,1473.RusinahGongkung0 0 14,139 2,258 10,956 17,1834. Golugo Guntias 0 0 9,821 0 2,153 14,0685. Juin Dompoton 0 0 6,740 782 5,940 8,0306. Peter Gatimbun 3,563 0 5,197 766 1,365 7,8337.SulinahLimbunan7,298 5,921 8,740 11,358 15,905 6,4358. Gudip Gokuta 0 0 5,357 90 3,581 5,7769.SimbinGatimbun1,644 994 4,931 1,513 4,067 5,66410. Maria Gokuta 0 0 3,285 30 6,293 (3,008)11. Tiunah Gokutah 0 0 1,521 1,198 3,643 (2,122)12. Marcus Giandum 2,400 0 2,587 9,413 10,196 (409)Sumber: Korporasi Pembangunan Desa4.4.5.3. Analisis Audit terhadap senarai bayaran balik pinjaman peserta mendapati,jumlah baki pinjaman 10 peserta semakin meningkat walaupun bayaran balik telah dibuatsemasa penjualan hasil oleh peserta kerana pinjaman baru masih dibuat walaupunpinjaman lama belum diselesaikan. Selain itu, terdapat 3 peserta telah terlebih bayar.Pada pendapat Audit, bayaran balik pinjaman peserta Tanaman Cendawan adalahmemuaskan. Bagaimanapun, baki pinjaman semakin meningkat disebabkan pinjamanbaru diluluskan tanpa mengambil kira kedudukan baki pinjaman yang belumdiselesaikan.4.5. SYOR AUDITBagi memastikan Program Pembangunan Tanaman dapat dilaksanakan secara berkesan danmencapai matlamat untuk meningkatkan pendapatan peserta melepasi garis kemiskinanpenambaikan berikut disyorkan:4.5.1. Korporasi hendaklah mengkaji semula dasar pemilikan tanah peserta TanamanCendawan agar tidak mendatangkan risiko keselamatan tanaman. Di samping itu, bagi tanahhak milik Kerajaan yang diusahakan Tanaman Cendawan kuasa mengurus tanah hendaklahdiberikan kepada Korporasi demi menjaga kepentingan Korporasi;4.5.2. Korporasi hendaklah meningkatkan kapasiti pengeluaran bibit dan keluasan tapakTanaman Cendawan bagi membolehkan pendapatan peserta ditingkatkan; dan4.5.3. Syarat bayaran balik perlu dikaji semula dari segi kadar dan tempoh bayaran balikagar tidak membebankan peserta.52


JABATAN PERKHIDMATAN HAIWAN DAN PERUSAHAAN TERNAK5. PROJEK LEMBU PEDAGING5.1. LATAR BELAKANG5.1.1. Jabatan Perkhidmatan Haiwan Dan Perusahaan Ternak Negeri Sabah (Jabatan)merupakan agensi yang bertanggungjawab membangunkan industri ternakan di NegeriSabah. Objektif utama Jabatan antaranya adalah untuk menggalakkan pertumbuhan danpembangunan industri ternakan di Negeri Sabah. Bagi mencapai objektif tersebut, Jabatantelah melaksanakan Projek Lembu Pedaging yang merangkumi Projek Ternakan PekebunKecil Lembu Pedaging (PKLP) dan Projek Integrasi Ternakan (PINTAR) serta ProjekTRANSFORMASI. Objektif projek adalah untuk meningkatkan pengeluaran ternakan/hasilternakan lembu pedaging supaya pengeluaran daging tempatan dapat dipertingkatkan bagimenampung keperluan makanan penduduk Negeri Sabah seterusnya dapat membantumengurangkan import daging lembu.5.1.2. Setiap penternak yang ingin menyertai Projek PKLP dan PINTAR perlulah memenuhisyarat yang ditetapkan antaranya berumur 18 hingga 45 tahun, mempunyai tanahberkeluasan 10 ekar ke atas dan mempunyai ternakan 3 ekor lembu induk. Sementara itubagi penternak yang memohon untuk menyertai Projek TRANSFORMASI, syarat yang perludipatuhi adalah mempunyai keluasan tanah 50 ekar ke atas dan memiliki ternakan sebanyak30 ekor lembu induk. Bantuan projek yang diberikan bagi setiap projek adalah dalam bentukpinjaman ternakan dengan menggunakan konsep ”PAWAH”. Sehingga bulan Disember 2010,bilangan penternak yang menyertai projek berjumlah 254 orang penternak dengan bilanganagihan lembu sebanyak 10,721 ekor.5.1.3. Peruntukan bagi melaksanakan projek ini diperolehi daripada Kerajaan Negeri danKerajaan Persekutuan. Jumlah peruntukan dan perbelanjaan bagi melaksanakan projektersebut bagi tempoh 2008 hingga 2010 adalah seperti di Jadual 5.1.Jadual 5.1Peruntukan Dan Perbelanjaan Bagi Tahun 2008 Hingga 2010Peruntukan Perbelanjaan Peratus Peruntukan Perbelanjaan PeratusTahun NegeriPerbelanjaan PersekutuanPerbelanjaan(RM Juta) (RM Juta) (%) (RM Juta) (RM Juta) (%)2008 7.19 6.92 96.2 0.47 0.47 1002009 6.98 6.60 94.6 0.14 0.43 307.12010 6.61 5.20 78.7 10.47 8.80 84.1Jumlah 20.78 18.72 90.1 11.08 9.70 87.6Sumber: Jabatan Perkhidmatan Haiwan dan Perusahaan Ternak Negeri Sabah5.2. OBJEKTIF PENGAUDITANObjektif pengauditan adalah untuk menilai sama ada Projek Lembu Pedaging telahdilaksanakan dengan cekap dan berkesan bagi mencapai matlamat yang ditetapkan.53


5.3. SKOP DAN KAEDAH PENGAUDITANSkop pengauditan meliputi pelaksanaan Projek PKLP, PINTAR dan TRANSFORMASI dibawah Projek Lembu Pedaging bagi tempoh tahun 2008 hingga 2010. Bagaimanapun,maklumat-maklumat tambahan sebelum tahun 2008 ada juga digunakan dalam menilaikeberkesanan projek ini. Pengauditan dijalankan di peringkat Ibu Pejabat, Daerah Keningau,Tawau, Lahad Datu dan Ranau. Pengauditan dijalankan dengan menyemak dokumen kontrakdan fail yang berkaitan dengan projek. Temu bual dengan penternak terpilih dan pegawaiyang bertanggungjawab juga dijalankan. Selain itu, untuk tujuan pengesahan, lawatan keprojek-projek yang dipilih juga dijalankan bagi memastikan Projek Lembu Pedaging telahdilaksanakan mengikut perancangan yang ditetapkan. Sebagai maklumat tambahan, terdapatjuga gambar-gambar yang diambil pada bulan November 2010 dimasukkan sebagai susulankepada isu-isu penemuan audit.5.4. PENEMUAN AUDITPengauditan yang dijalankan pada bulan Mei hingga Ogos 2010 mendapati secarakeseluruhannya pencapaian Projek Lembu Pedaging adalah memuaskan kerana dapatmembantu meningkatkan hasil pengeluaran daging tempatan dan seterusnyameningkatkan pendapatan penternak. Bagaimanapun, terdapat beberapa kelemahaniaitu dari aspek perolehan ternakan di mana pencapaian hanya di antara 70.2% hingga85.3%, pengambilan penternak baru dan penternak yang dinaik taraf tidak mencapaisasaran yang ditetapkan, pembayaran balik pinjaman oleh penternak tidak memuaskaniaitu 40% bagi Projek PKLP dan PINTAR serta 37% bagi Projek TRANSFORMASI danlembu yang diagihkan kepada penternak mempunyai berat kurang dari 300kg.Penjelasan lanjut berhubung perkara yang ditemui adalah seperti berikut:5.4.1. Perolehan Ternakan5.4.1.1. Berdasarkan Cadangan Pembangunan Rancangan Malaysia Kesembilan(RMKe-9), Jabatan telah menetapkan sasaran tahunan iaitu bagi Projek PKLP, seramai 10penternak baru akan diagihkan antara 10 hingga 30 ekor ternakan dan 10 penternak naiktaraf akan diagihkan antara 20 hingga 50 ekor ternakan. Manakala bagi Projek PINTAR,seramai 10 penternak baru akan diagihkan antara 20 hingga 50 ekor ternakan dan 10penternak naik taraf yang akan diagihkan 50 ekor ternakan. Bagi Projek TRANSFORMASIpula, seramai 10 orang penternak sedia ada akan dinaik taraf ke peringkat semi komersial(pemilikan ternakan 50 hingga100 induk) atau komersial (pemilikan induk 100 ekor dan keatas) dan 10 orang penternak baru setiap tahun dengan agihan 10 ekor ternakan. Secarakeseluruhannya, Jabatan memerlukan sejumlah 1,500 ekor atau 500 ekor lembu setiaptahun bagi setiap projek untuk diagihkan kepada penternak yang dipilih untuk menyertaiProjek PKLP, PINTAR dan TRANSFORMASI. Sasaran dan pencapaian perolehan lembubagi tahun 2008 hingga 2010 adalah seperti di Jadual 5.2.54


Jadual 5.2Prestasi Perolehan Bekalan LembuBil. ProjekSasaranPencapaian2008 2009 2010 2008 2009 20101. Pekebun Kecil LembuPedaging ( PKLP )500 500 5002. Projek Integrasi1,261 1,280 1,053500 500 500Ternakan ( PINTAR )3. TRANSFORMASI 500 500 500Jumlah 1,500 1,500 1,500 1,261 1,280 1,053Sumber: Jabatan Perkhidmatan Haiwan dan Perusahaan Ternak Negeri SabahNota: Maklumat pembelian ternakan adalah secara keseluruhan dan tidak dapat dipecahkanmengikut projek5.4.1.2. Prestasi perolehan sebenar bekalan lembu bagi tahun 2008 adalah sebanyak1,261 ekor atau 84.1%, tahun 2009 sebanyak 1,280 ekor atau 85.3% dan tahun 2010sebanyak 1,053 ekor atau 70.2%. Bagaimanapun, sasaran 1,500 ekor ternakan setiapprojek bagi setiap tahun yang telah ditetapkan oleh Jabatan tidak dapat dicapai.Berdasarkan maklumbalas, prestasi perolehan bekalan tidak mencapai sasaran yangditetapkan sepenuhnya adalah disebabkan bilangan penternak yang menyertai ProjekPKLP dan PINTAR sebagaimana yang dirancang tidak memenuhi kriteria.Pada pendapat Audit, prestasi perolehan ternakan adalah memuaskan, kecuali sasaranperolehan ternakan yang ditetapkan tidak tercapai sepenuhnya.5.4.2. Prestasi Pengambilan Penternak Baru Dan Naik Taraf PenternakPelaksanaan Projek Lembu Pedaging juga bertujuan untuk mewujudkan lebih ramaipenternak baru serta menaik taraf penternak sedia ada ke peringkat semi komersial denganpemilikan ternakan antara 50 hingga 100 ekor induk atau komersial dengan bilangan ternakanmelebihi 100 ekor induk.5.4.2.1. Penternak BaruJabatan mensasarkan seramai 10 penternak baru dipilih untuk menyertai projek ini setiaptahun. Setiap penternak akan diagihkan antara 10 hingga 30 ekor lembu ternakan bagiProjek PKLP dan PINTAR, manakala bagi Projek TRANSFORMASI pula dibekalkan 20hingga 50 ekor lembu ternakan. Prestasi pengambilan penternak baru adalah seperti diJadual 5.3.55


Jadual 5.3Prestasi PengambilanPenternak Baru Bagi Tahun 2006 Hingga 2010Tahun PerkaraPKLPPINTAR TRANSFORMASI(Bil. Penternak) (Bil. Penternak) (Bil. Penternak)Sasaran 10 10 102006 Pencapaian 12 7 15Peratus (%) 120 70 150Sasaran 10 10 102007 Pencapaian 6 6 12Peratus (%) 60 60 120Sasaran 10 10 102008 Pencapaian 4 3 42Peratus (%) 40 30 420Sasaran 10 10 102009 Pencapaian 6 1 38Peratus (%) 60 10 380Sasaran 10 10 102010 Pencapaian 9 7 45Peratus (%) 90 70 450Sumber: Jabatan Perkhidmatan Haiwan dan Perusahaan Ternak Negeri Sabaha. Penternak baru yang telah diluluskan pada tahun 2006 bagi Projek PKLP adalahseramai 12 orang penternak melebihi sasaran iaitu 10 penternak baru yang ditetapkanoleh Jabatan. Bagaimanapun, pada tahun 2007 hingga 2010, pencapaian sebenaradalah kurang daripada sasaran yang ditetapkan iaitu antara 4 hingga 9 orangpenternak. Bagi tempoh tahun 2006 hingga 2010 pencapaian sebenar Projek PINTARadalah kurang daripada sasaran yang ditetapkan iaitu antara 1 hingga 7 orangpenternak. Antara sebab sasaran tidak tercapai adalah kurangnya minat di kalanganpenternak untuk memohon. Manakala bagi Projek TRANSFORMASI, pencapaiansebenar penternak baru bagi tempoh yang sama adalah melebihi sasaran yangditetapkan iaitu antara 12 hingga 45 orang penternak.5.4.2.2. Penternak Dinaik TarafPenternak sedia ada yang menunjukkan prestasi yang memuaskan dan telah membayarbalik ternakan yang telah dipinjamkan, akan dinaik taraf sebagai penternak semi komersialdengan bilangan ternakan induk lembu 50 hingga 100 ekor. Jabatan mensasarkan untukmenaik taraf 10 orang penternak yang memenuhi syarat bagi setiap projek setiap tahunsebagai penternak semi komersial. Prestasi pengambilan penternak yang dinaik tarafadalah seperti di Jadual 5.4.56


Jadual 5.4Prestasi PengambilanPenternak Yang Dinaik Taraf Bagi Tahun 2006 Hingga 2010Tahun PerkaraPKLPPINTAR TRANSFORMASI(Bil. Penternak) (Bil. Penternak) (Bil. Penternak)Sasaran 10 10 102006 Pencapaian 15 16 23Peratus (%) 150 160 230Sasaran 10 10 102007 Pencapaian 3 17 5Peratus (%) 30 170 50Sasaran 10 10 102008 Pencapaian 0 0 5Peratus (%) 0 0 50Sasaran 10 10 102009 Pencapaian 0 0 10Peratus (%) 0 0 100Sasaran 10 10 102010 Pencapaian 0 0 5Peratus (%) 0 0 50Sumber: Jabatan Perkhidmatan Haiwan dan Perusahaan Ternak Negeri Sabaha. Pada tahun 2006, Jabatan telah mencapai sasaran untuk naik taraf 10 penternak yangditetapkan bagi Projek PKLP dan PINTAR. Pada tahun 2007, bagi Projek PKLPbilangan penternak yang diluluskan untuk naik taraf adalah 3 orang penternak sajakurang dari sasaran yang ditetapkan. Tiada penternak yang diluluskan untuk naik tarafbagi tempoh 2008 hingga 2010. Manakala bagi Projek PINTAR, penternak yangdiluluskan untuk naik taraf pada tahun 2007 adalah seramai 17 orang penternakberbanding 10 orang penternak yang disasarkan. Tiada penternak yang diluluskanuntuk naik taraf bagi tempoh 2008 hingga 2010.b. Sementara itu, bagi Projek TRANSFORMASI tahun 2006 dan 2009, sasaran untukmenaik taraf 10 orang penternak adalah tercapai. Bilangan penternak yang diluluskanuntuk naik taraf bagi tempoh tersebut adalah masing-masing berjumlah 23 dan 10orang penternak. Manakala pencapaian sebenar Jabatan pada tahun 2007, 2008 dan2010 adalah kurang berbanding sasaran yang telah ditetapkan.c. Hasil dari temu bual dengan pegawai Jabatan, kegagalan Jabatan mencapai sasaranyang ditetapkan antaranya adalah kerana penternak yang memohon untuk menaiktaraf tidak menunjukkan prestasi yang memuaskan.Pada pendapat Audit, prestasi pencapaian pengambilan penternak baru dan naik tarafpenternak bagi Projek PKLP dan PINTAR adalah rendah kerana peserta yang memohontidak memenuhi kriteria yang ditetapkan.5.4.3. Produktiviti Ternakan Penternak5.4.3.1. Projek Lembu Pedaging adalah merangkumi Projek PKLP, PINTAR danTRANSFORMASI yang dilaksanakan dengan melibatkan penternak luar bandar. Penternakyang telah dipilih untuk mengikuti projek ini akan diagihkan baka lembu Brahman bagi57


tujuan peningkatan populasi ternakan penternak. Semakan Audit terhadap fail berkaitanmaklumat penternak mendapati, seramai 11 penternak telah menyertai Projek PKLP, 3penternak Projek PINTAR dan 57 penternak Projek TRANSFORMASI. Daripada bilangantersebut, pihak Audit telah membuat lawatan terhadap 4 penternak Projek PKLP, 2penternak Projek PINTAR dan 14 penternak Projek TRANSFORMASI pada bulan Julaihingga Disember 2010 di Daerah Lahad Datu, Tawau, Ranau dan Keningau untuk menilaipelaksanaan fizikal projek. Hasil lawatan Audit adalah seperti di Jadual 5.5.DaerahBil.PesertaAgihanIndukJadual 5.5Produktiviti Ternakan PenternakBil.LahirBil.AnakMatiBil.IndukMatiJualanBayarBalikPopulasiSemasaPeratusPopulasiTambah/(Kurang)(Ekor) (Ekor) (Ekor) (Ekor) (Ekor) (Ekor) (Ekor) (%)Projek PKLPRanau 3 25 13 0 14 0 2 22 (4)Keningau 1 15 17 1 0 0 6 25 106BilanganKeseluruhan4 40 30 1 14 0 8 47 37Projek PINTARRanau 1 13 23 3 0 0 13 20 153Keningau 1 10 10 2 0 0 5 13 80BilanganKeseluruhan2 23 33 5 0 0 18 33 121Projek TRANSFORMASILahad Datu 4 336 271 10 5 25 104 463 76Tawau 3 245 289 1 24 117 53 339 107Ranau 2 64 52 0 13 2 37 64 61Keningau 5 130 117 43 39 5 36 124 27BilanganKeseluruhan14 775 729 54 81 149 230 990 76Sumber: Jabatan Perkhidmatan Haiwan dan Perusahaan Ternak Negeri Sabah5.4.3.2. Pada keseluruhannya, produktiviti ternakan bagi setiap projek adalah meningkatberdasarkan faktor-faktor berikut:a. Projek PKLPBagi Projek PKLP, seramai 4 penternak telah dipilih dengan bilangan agihan induksebanyak 40 ekor, bilangan peningkatan populasi ternakan adalah 15 ekor atau 37%(Populasi Semasa - Agihan Induk + Penjualan Dan Bayaran Balik). Bagaimanapun,bagi daerah Ranau, peratus populasi ternakan adalah berkurang iaitu dari 25 indukyang diagihkan menjadi 22 ekor atau (4%) disebabkan kematian induk yang tinggi iaitusebanyak 14 ekor atau 35%.b. Projek PINTARi. Sementara itu, bagi Projek PINTAR seramai 2 penternak telah dipilih iaitu denganbilangan agihan induk sebanyak 23 ekor. Dari bilangan tersebut, terdapatpeningkatan populasi ternakan sebanyak 28 ekor atau 121%.58


ii. Hasil temu bual dengan penternak dan pegawai Jabatan serta lawatan ke ladangpenternak Projek PKLP di daerah Ranau, antara sebab prestasi penternak tidakmencapai sasaran adalah kerana terdapat penternak yang mengikuti projek ini tidakmengusahakan projek sepenuh masa dan tinggal jauh dari ladang ternakan. Selainitu, induk yang diagihkan juga mati semasa dalam jagaan penternak.Bagaimanapun, punca kematian tidak dapat dipastikan kerana tiada laporan bedahsiasat dibuat bagi mengetahui punca kematian. Gambar 5.1 hingga Gambar 5.4menunjukkan ternakan lembu penternak Projek PKLP dan PINTAR bagi daerahyang dilawati.Gambar 5.1 Gambar 5.2Keadaan Fizikal Ternakan Peserta Projek PKLPSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Kg. Ulu Lohan, RanauTarikh: 9 November 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Kg. Ulu Lohan, RanauTarikh: 9 November 2010Gambar 5.3 Gambar 5.4Keadaan Fizikal Ladang Ternakan Peserta Projek PKLPSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Kg. Kuala Punteh, KeningauTarikh: 15 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Kg. Ansip, KeningauTarik : 14 Julai 2010c. Projek TRANSFORMASIi. Bagi Projek TRANSFORMASI, semakan Audit terhadap fail projek di daerah LahadDatu, Tawau, Ranau dan Keningau, seramai 14 penternak telah dipilih untuk59


dilawati dengan bilangan agihan induk sebanyak 775 ekor. Secara keseluruhannya,terdapat peningkatan populasi ternakan sebanyak 594 ekor atau 76%. Bilangankematian induk pembiak sebanyak 81 ekor atau 10% sepanjang tempoh projek.ii. Berdasarkan semakan terhadap rekod produktiviti ternakan bagi peserta di daerahLahad Datu dan Tawau mendapati, peningkatan populasi ternakan adalahsebanyak 256 ekor atau 76% dan 264 ekor atau 107%. Lawatan Audit ke ladangpenternak di Ladang Felda Sahabat dan Ladang Segama Daerah Lahad Datu sertadi Ladang Felda Umas-Umas daerah Tawau mendapati, penternak telahmengusahakan ternakan lembu pedaging sebelum menyertai projek dengan jumlahinduk antara 20 ekor hingga 300 ekor dan kawasan ladang ragut dengan keluasanmelebihi 100 ekar. Kaedah penternakan adalah secara integrasi dengan ladangladang kelapa sawit. Ternakan dilepaskan meragut secara bebas dalam kawasanladang yang telah ditetapkan dan pergerakan ternakan dengan dikawalmenggunakan pagar elektrik di bawah jagaan pekerja yang diupah oleh penternak.Daripada 7 penternak yang dilawati, populasi ternakan bagi 6 penternak telahmeningkat antara 65% hingga 213%. Peningkatan ini disebabkan penternaktersebut mempunyai kawasan ragut yang luas, modal yang kukuh, telah lamabergiat dalam bidang penternakan dan mempunyai sistem pemasaran yangberkesan. Salah seorang penternak berkenaan telah berjaya mendapat AnugerahUsahawan Tani Felda 2010 daripada Lembaga Kemajuan Tanah Persekutuan(FELDA). Gambar 5.5 hingga Gambar 5.8 menunjukkan ternakan lembu penternakProjek TRANSFORMASI di Daerah Lahad Datu dan Tawau.Gambar 5.5 Gambar 5.6Keadaan Fizikal Ladang Dan Ternakan Peserta Projek TRANSFORMASISumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Felda Sahabat 02, Lahad DatuTarikh: 21 Julai 2010Sumber : Jabatan Audit NegaraLokasi: Ladang Segama, Lahad DatuTarikh: 22 Julai 201060


Gambar 5.7 Gambar 5.8Keadaan Fizikal Ladang Dan Ternakan Peserta Projek TRANSFORMASISumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Felda Umas-4, TawauTarikh: 19 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Felda Umas 03, TawauTarikh: 19 Julai 2010iii. Bagi Daerah Ranau, peningkatan populasi ternakan bagi 2 penternak yang dipilihadalah sebanyak 61% atau 39 ekor. Lawatan Audit ke ladang penternak diKampong Toupos dan di Ladang Kelapa Sawit Lobou-Timbua Daerah Ranaumendapati, sebelum menyertai projek ternakan lembu pedaging, penternak telahmengusahakan ternakan lembu pedaging masing-masing berjumlah 3 dan 4 ekorinduk secara integrasi dengan ladang kelapa sawit. Jumlah keluasan ladang adalahantara 50 ekar dan 300 ekar. Berdasarkan semakan fail dan temubual denganpenternak di Ladang Kelapa Sawit Lobou-Timbua mendapati daripada 43 ekorinduk yang diagihkan, ternakan telah meningkat sekali ganda menjadikan populasiternakan sebanyak 86 ekor. Daripada jumlah tersebut, sebanyak 33 ekor telahdibayar balik dan 2 ekor telah dijual menjadikan populasi ternakan semasasebanyak 51 ekor. Manakala bagi penternak di Kampong Toupos, sejumlah 13ekor induk pembiak yang diagihkan telah mati. Semakan lanjut mendapati antarasebab kematian adalah penyakit, keguguran dan mati semasa melahirkan anak.iv. Bagi Daerah Keningau, peningkatan populasi yang rendah disebabkan bilanganinduk yang mati adalah tinggi iaitu 39 ekor atau 30%. Punca kematian tidak dapatdipastikan kerana kematian dilaporkan selepas tempoh 24 jam. Untuk tujuan bedahsiasat ke atas ternakan, kematian ternakan perlu dilaporkan dengan segera olehpenternak atau dalam tempoh 24 jam. Lawatan Audit ke ladang penternakmendapati 3 daripada 5 penternak mengusahakan ternakan lembu pedaging secaraintegrasi masing-masing di Kampong Ansip, Kampong Kikiran dan KampongMogitom, manakala 2 penternak lagi mengusahakan ternakan lembu pedaging dipadang ragut Kampong Limbawan dan tanah kebun milik penternak di KampongBiah, Keningau. Gambar 5.9 dan Gambar 5.10 menunjukkan ternakan lembupenternak Projek TRANSFORMASI bagi daerah Keningau.61


Gambar 5.9 Gambar 5.10Keadaan Fizikal Ladang Dan Ternakan Peserta Projek TRANSFORMASISumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Kg. Mongitom, KeningauTarikh: 15 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Kg. Kikiran, KeningauTarikh: 15 Julai 2010Pada pendapat Audit, pada keseluruhannya prestasi pencapaian produktiviti ternakanpenternak yang menyertai Projek PKLP dan PINTAR adalah meningkat iaitu sebanyak37% dan 121%. Manakala bagi Projek TRANSFORMASI peningkatan populasi adalahsebanyak 76%.5.4.4. Prestasi Bayaran Balik Ternakan5.4.4.1. Penternak yang berjaya menyertai projek dikehendaki menandatangani PerjanjianPinjaman Lembu Pedaging sebelum diagihkan ternakan lembu pedaging dengan jumlahbayaran balik yang telah ditetapkan dalam dokumen perjanjian pinjaman. Takrifan bayaranbalik adalah meliputi bayaran dalam bentuk ternakan atau wang tunai. Mengikut perjanjian,penternak dikehendaki membayar balik lembu tersebut dalam bentuk anak yang berumur 9bulan serta dalam keadaan sihat dalam jangka masa 1 hingga 3 tahun. Pihak Jabatanmenyediakan pengangkutan untuk mengangkut anak-anak lembu tersebut ke pusatpengumpulan ternakan di daerah terlibat. Hasil semakan Audit mendapati prestasi bayaranbalik bagi 15 penternak yang dipilih adalah seperti di Jadual 5.6.62


PKLPPINTARJadual 5.6Prestasi Bayaran Balik Penternak Projek PKLP, PINTAR Dan TRANSFORMASIBagi Daerah Lahad Datu, Tawau, Ranau Dan KeningauProjek Daerah PenternakProjekDimula(Tahun)AgihanInduk(Ekor)Bayar Balik(Ekor)NilaiAnakTunai1 01 00 0PeratusBayarBalik(%)BakiPinjaman(Ekor)Ranau1.Saldin Saimin2.Rosnani Zanin3.Sabdin Sablee20052007200510510102009410Keningau 1.Eleh Siah 2006 15 6 0 40 9Ranau1.PaulusKimpuang2006 13 13 0 100 0Bilangan Keseluruhan 53 21 0 40 32TRANSFORMASILahadDatuTawauRanauKeningau1.Lim Hock Ling2.Mahadir Sultan3.Suhaime Sari1.Felix Sung2.Hj. AmarullahSudin1.Jipulis Ginti2.JohanyAbdullah1.Asik Emor2.Shawal Ghani3.Kennedy John2006200620062006200620072006200620072006Bilangan Keseluruhan 625 222 12 37 391Sumber: Jabatan Perkhidmatan Haiwan dan Perusahaan Ternak Negeri Sabah60301461520021435030305212401142433012780040000001004027100211977039001810601581710502935.4.4.2. Seramai 4 penternak PKLP telah dipilih dengan agihan sebanyak 40 ekor danseorang penternak projek PINTAR dengan agihan 13 ekor ternakan. Bagi penternak PKLPdaripada 40 ekor lembu yang diagihkan hanya 8 ekor atau 20% sahaja yang telah dibayarbalik dan setakat lawatan Audit baki pinjaman yang perlu dibayar balik adalah berjumlah 32ekor. Manakala, penternak projek PINTAR telah selesai membayar balik kesemua 13 ekorternakan yang telah diagihkan. Sementara itu, seramai 10 penternak ProjekTRANSFORMASI dari daerah yang dipilih telah diagihkan ternakan sebanyak 625 ekor.Dari bilangan tersebut, hanya 234 ekor atau 37% telah dibayar balik. Setakat tahun 2010,baki pinjaman yang perlu dibayar balik adalah berjumlah 391 ekor.5.4.4.3. Pemeriksaan Audit di ladang penternak di Daerah Lahad Datu dan Tawaumendapati penternak mempunyai anak lembu yang memenuhi kriteria bayaran balik.Bagaimanapun, Jabatan menghadapi masalah untuk mengangkut anak-anak lembu dariladang penternak ke pusat pengumpulan ternakan di Kelumpang, Semporna. Inidisebabkan terdapat 1 buah lori sahaja yang diperuntukan untuk mengangkut anak-anaklembu dan lembu untuk diagihkan bagi Daerah tersebut. Selain itu, didapati keluasan pusatpengumpulan ternakan di Kelumpang, Semporna yang berkeluasan 150 ekar hanyaberupaya menampung 100 ekor lembu sahaja. Manakala bagi sebahagian penternak diDaerah Ranau dan Keningau, tidak dapat membayar balik ternakan yang telah dipinjamkandisebabkan antaranya kematian induk yang diagihkan semasa dalam jagaan penternakserta anak lembu mati semasa dilahirkan. Gambar 5.11 dan Gambar 5.12 menunjukkananak lembu untuk diserahkan kepada Jabatan bagi maksud bayaran balik.63


Gambar 5.11 Gambar 5.12Anak Lembu Untuk Tujuan Bayaran BalikSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Felda Umas-3,TawauTarikh: 19 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Felda Sahabat 2, Lahad DatuTarikh: 21 Julai 20105.4.4.4. Bagi menambah keberkesanan proses pembayaran balik pinjaman ternakan,Jabatan telah menubuhkan Unit Pembayaran Balik Ternakan di peringkat Ibu Pejabat yangberperanan menyelaras ketiga-tiga pihak iaitu pihak penternak, ladang milik Jabatan danPejabat Cawangan di daerah bagi membantu mengatasi masalah yang dihadapi Jabatan.Pada pendapat Audit, prestasi bayaran balik ternakan adalah tidak memuaskan keranajumlah bayaran balik ternakan sangat rendah iaitu 37% bagi Projek TRANSFORMASIdan 20% bagi Projek PKLP.5.4.5. Pengagihan Ternakan Tidak Mengikut Spesifikasi5.4.5.1. Penternak yang berjaya dipilih untuk mengikuti projek ini akan diagihkan bakalembu import dan mempunyai kriteria iaitu lembu tersebut berumur antara 24 hingga 36bulan, telah bunting dalam lingkungan 3 hingga 4 bulan, mempunyai berat minima 300kgdan 50% baka lembu Brahman.5.4.5.2. Semakan terhadap dokumen pembekalan lembu kepada penternak di DaerahTawau mendapati bekalan baka lembu yang diagihkan adalah mematuhi spesifikasi kecualiberat lembu yang dibekalkan tidak mengikut kriteria ditetapkan iaitu berat minimum 300kg.Daripada 180 ekor lembu yang diagihkan kepada 7 orang penternak, sebanyak 88 ekoratau 49% mempunyai berat kurang dari 300kg. Purata berat lembu yang dibekalkan adalahantara 261kg hingga 281kg. Jabatan memaklumkan, perubahan iklim dan tempohperjalanan yang mengambil masa antara 20 hingga 30 hari serta kaedah pemakanan yangberbeza adalah antara punca berat ternakan menurun. Maklumat bagi agihan bekalanadalah seperti di Jadual 5.7.64


Bil1.2.NamaOmar Bin Abd.JamalJulganahJammas3. Hamkah KasmahJadual 5.7Bekalan Lembu Kepada Penternak Daerah TawauBilangan Bilangan LembuLembu Yang TidakTarikhYang Cukup BeratPenghantaranDibekalkan (Ekor)(Ekor)(a)25.06.2010dan03.07.201025.06.2010dan03.07.201026.06.2010dan03.07.2010JumlahBerat(kg)(b)PurataBerat(kg)(b)÷(a)30 17 4,772 28130 13 3,551 27330 13 3,474 2674. Kong Wei How 26.06.2010 20 13 3,398 26126.06.2010Anuar Yeoh5.dan30 16 4,313 270Abdulah03.07.20106. Hasli Bin Jalil 03.07.2010 20 7 1,931 2767. Jalis bin Sindan 04.07.2010 20 9 2,472 275Sumber: Jabatan Perkhidmatan Haiwan dan Perusahaan Ternak Negeri Sabah5.4.5.3. Hasil perbincangan dengan Pegawai Veterinar Daerah Tawau, ketidakpatuhanberlaku disebabkan dokumen kontrak tidak dibekalkan oleh Ibu Pejabat kepada pegawaiyang menerima bekalan daripada pembekal dan seterusnya menyebabkan prosesmenimbang berat ternakan bagi memastikan berat minima 300kg setiap ekor tidak dibuat.Penimbangan berat hanya dibuat ketika ternakan diagihkan kepada penternak. Gambar5.13 hingga Gambar 5.16 menunjukkan baka lembu Brahman yang diimport dari Australiadan sedia untuk dibekalkan kepada penternak.Gambar 5.13Lembu Import YangBaru Tiba Di Pelabuhan TawauGambar 5.14Lembu Import YangBakal Diagihkan Kepada PenternakSumber: JPHPT DaerahTawauSumber: JPHPT Daerah Tawau65


Gambar 5.15 Gambar 5.16Baka Lembu Import Yang Telah Diterima Oleh PenternakSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: KM16, Lahad Datu.Tarikh: 23 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Felda Umas-4, Tawau.Tarikh: 19 Julai 2010Pada pendapat Audit, perolehan lembu yang diagihkan kepada penternak adalahmemuaskan kerana telah mematuhi spesifikasi yang ditetapkan.5.5. SYOR AUDITBagi mempertingkatkan lagi prestasi projek ini adalah disyorkan supaya Jabatan Haiwan DanPerusahaan Ternak mengambil tindakan terhadap perkara-perkara berikut:5.5.1. Mengkaji semula sasaran pengambilan penternak baru dan penternak naik tarafdengan mengambil kira syarat minimum yang ditetapkan seperti bilangan minimum pemilikanternakan sedia ada, keluasan tanah dan kesesuaian lokasi agar lebih ramai penternakmenyertai projek.5.5.2. Jabatan perlu memastikan penternak mempunyai sumber makanan ternakan yangmencukupi dan penjagaan yang teratur bagi mengurangkan kadar kematian danmeningkatkan produktiviti ternakan.5.5.3. Jabatan perlu menyediakan pengangkutan dan pusat pengumpulan lembu yangmencukupi bagi membolehkan bayaran balik ternakan dapat dibuat dengan teratur. Selain itu,sekiranya penternak memilih untuk menyimpan ternakan, penternak perlu membayar balikpinjaman ternakan secara tunai.5.5.4. Setiap ternakan yang diterima dari pembekal yang kurang daripada berat minimum300kg hendaklah dipulihkan terlebih dahulu sebelum diagihkan kepada penternak.66


JABATAN PELABUHAN DAN DERMAGA6. PENGURUSAN KAPAL DAN LANCA6.1. LATAR BELAKANG6.1.1. Jabatan Pelabuhan Dan Dermaga (Jabatan) beribu pejabat di Wilayah PersekutuanLabuan (W.P Labuan) merupakan sebuah agensi di bawah Kementerian PembangunanInfrastruktur Negeri Sabah yang bertanggungjawab mengawal serta mengurus sistem lalulintas air yang selamat dan cekap di pelabuhan, dermaga dan sungai di Negeri Sabah.Sehingga tahun 2010, Jabatan mempunyai sebanyak 23 buah kapal dan lanca (tidaktermasuk bot) berusia antara 1 hingga 41 tahun yang diperbuat daripada besi, aluminium,kayu dan gentian kaca. Sebanyak 23 buah kapal dan lanca ditempatkan di 6 cawanganJabatan (termasuk Ibu Pejabat) iaitu 7 buah di W.P Labuan, 5 buah di Kota Kinabalu, 3 buahdi Sandakan, 3 buah di Tawau, 2 buah di Kudat, 2 buah di Lahad Datu dan 1 buah diSemporna. Selain itu, kapal dan lanca disimpan di tempat yang sesuai iaitu dilabuhkan di jeti,marina atau ditambat di boya bagi memastikan keselamatan aset Kerajaan.6.1.2. Di bawah Rancangan Malaysia Kesembilan (RMKe-9), sebanyak 8 buah kapal danlanca telah dibina menggunakan peruntukan yang telah diluluskan iaitu sejumlah RM6.70 jutayang terdiri daripada 6 buah lanca penguatkuasaan, sebuah kapal tunda dan sebuah kapaljenis pilot. Perolehan kapal dan lanca dibuat dengan membuat panggilan secara tenderterbuka. Kapal dan lanca digunakan untuk melaksanakan fungsi-fungsi Jabatan sepertimenjalankan aktiviti penguatkuasaan, menyediakan perkhidmatan pemaliman, merapat kapal,aktiviti pengangkutan serta menyediakan dan menyenggara alat-alat bantuan pelayaran.6.1.3. Penggunaan kapal dan lanca secara optimum dan berkesan boleh menyumbangkepada peningkatan kutipan hasil. Antaranya, pungutan hasil melalui aktiviti penguatkuasaanpelesenan kapal-kapal kecil, bayaran sewa kapal dan lanca serta caj perkhidmatanpengangkutan di mana pada tahun 2008 hingga 2010, pungutan hasil Jabatan adalahsejumlah RM11.12 juta. Selain itu, peruntukan yang diluluskan bagi perbelanjaanpenyenggaraan kapal dan lanca bagi tempoh 3 tahun iaitu dari tahun 2008 hingga 2010adalah sejumlah RM11.07 juta. Manakala, perbelanjaan sebenar penyenggaraan kapal danlanca adalah sejumlah RM10.73 juta bagi tempoh yang sama. Butiran lanjut mengenai kutipanhasil, peruntukan diluluskan dan perbelanjaan sebenar bagi tempoh 3 tahun adalah seperti diJadual 6.1.67


Jadual 6.1Kutipan Hasil, Peruntukan Diluluskan Dan Perbelanjaan Sebenar PengurusanKapal Dan Lanca Bagi Tahun 2008 Hingga 2010TahunBil.Butiran2008(RM Juta)2009(RM Juta)2010(RM Juta)Jumlah(RM Juta)1. Kutipan Hasil 2.01 3.89 5.22 11.122. Peruntukan Penyenggaraan Diluluskan 3.80 3.37 3.90 11.073. Perbelanjaan Penyenggaraan Sebenar 3.65 3.33 3.75 10.734. Peratusan Pencapaian Perbelanjaan 96.1% 98.8% 96.2% 96.9%Sumber: Jabatan Pelabuhan Dan Dermaga6.2. OBJEKTIF PENGAUDITANObjektif pengauditan adalah untuk menilai sama ada pengurusan kapal dan lanca telahdilaksanakan dengan cekap dan berkesan.6.3. SKOP DAN KAEDAH PENGAUDITANSkop kajian adalah meliputi pengurusan kapal dan lanca seperti perolehan, penggunaan,penyimpanan, penyenggaraan dan pemantauan bagi tempoh 3 tahun iaitu tahun 2008 hingga2010. Pemeriksaan dan lawatan Audit dijalankan di Ibu Pejabat Jabatan iaitu di W.P Labuanserta 3 cawangan yang lain iaitu di Kota Kinabalu, Sandakan dan Tawau yang melibatkan 18buah kapal dan lanca. Kaedah pengauditan adalah dengan membuat semakan terhadap fail,rekod, minit mesyuarat dan dokumen lain yang berkaitan dengan pengurusan kapal danlanca. Rekod dan dokumen berkaitan pengurusan kapal dan lanca sebelum tahun 2008 turutdiperiksa. Selain itu, temu bual dengan pegawai bertanggungjawab dijalankan.6.4. PENEMUAN AUDITPengauditan telah dijalankan antara bulan Mei hingga September 2010 mendapati prestasipengurusan kapal dan lanca adalah memuaskan. Namun begitu, beberapa kelemahan darisegi penggunaan kapal dan lanca yang kurang optimum telah menyebabkan aktiviti Jabatantidak dapat dijalankan dengan berkesan. Antara kelemahan yang dikenal pasti adalah kapaldan lanca tidak digunakan sepanjang tempoh 3 tahun, perkhidmatan pemaliman belumdisediakan, sasaran Jabatan dalam menjalankan aktiviti penguatkuasaan tidak tercapai,rancangan penyenggaraan yang tidak dilaksanakan memberi kesan kepada bilanganpenggunaan kapal dan lanca, kapal disenggara berhampiran kawasan setinggan olehkontraktor, tidak ada pemantauan oleh pegawai dari Bahagian Kejuruteraan Lautterhadap kerja penyenggaraan oleh kontraktor serta usia kapal dan lanca melebihi 25tahun menjejaskan prestasi kecekapan kapal dan lanca yang menyebabkan Kerajaantidak mendapat value for money atas perbelanjaannya. Penjelasan lanjut mengenaiperkara yang dibangkitkan adalah seperti di perenggan-perenggan berikut:6.4.1. Prestasi Penggunaan Kapal Dan LancaKapal dan lanca hendaklah digunakan secara optimum bagi memastikan fungsi Jabatan dapatdijalankan dengan cekap. Oleh itu, bagi mengoptimumkan penggunaan kapal dan lancadengan lebih berkesan, jadual atau sasaran penggunaan kapal dan lanca hendaklah68


disediakan bagi memastikan aktiviti Jabatan berjalan lancar dengan keadaan kapal siapsedia. Semakan Audit mendapati, pihak Jabatan tidak ada menyediakan jadual atau sasaranpenggunaan kapal dan lanca kecuali sasaran bagi kapal dan lanca untuk aktivitipenguatkuasaan telah ditetapkan sebanyak 24 kali dalam setahun. Penggunaan kapal danlanca Jabatan adalah secara ad hoc iaitu tertakluk kepada arahan atau Sailing Orders olehPegawai Pelabuhan di cawangan masing-masing. Butiran lanjut mengenai prestasipenggunaan kapal dan lanca di 4 cawangan Jabatan adalah seperti di Jadual 6.2.Jadual 6.2Penggunaan Kapal Dan Lanca Bagi Tahun 2008 Hingga 2010KekerapanBil.Jenis Tahun Nama Kapal Penggunaan BagiPenggunaan Dibina Lanca Tempoh 3 TahunCatatan2008 2009 20101. Pemaliman 1995 1.Jasmine 6 21 3 Kapal dan lanca2008 2.Pilot Satu 0 2 0 digunakan untuk aktiviti1979 3.Jemalin M28 0 0 0 penguatkuasaan dan1975 4.Janek 2 98 17 pentadbiran.2. Penguatkuasaan 2008 1.Padas 5 1 53 51 Kapal dan lanca turut2009 2.Padas 6 0 0 35 digunakan untuk2006 3.Padas 2 0 2 1 meronda di sekitar jeti,2006 4.Padas 4 0 0 20 memeriksa feri dan2006 5.Padas 3 0 169 89bagang.3. Pentadbiran 1982 1.Jelita M17 1 4 11 Kapal dan lanca2001 2.Tg.Dumpil 1 13 1 digunakan untuk1974 3.Timbun 7 148 99 rondaan dan disewaMata M07kepada pihak swasta.1973 5.Langisan II 0 10 04. Tunda 1973 1.Tarek M47 0 0 0 Kapal mengalamikerosakan.2006 2.JPD Satu 97 178 63 Disewa kepada pihakswasta.5. Landing Craft 1976 Gaya II M19 0 3 37 Disewa kepada pihakswasta.6. Penumpang 1973 Kuala6 10 6 Kapal dan lancaBerjayadigunakan untukrondaan, pentadbirandan disewa kepadapihak swasta.7. VIP 1979 Johan M01 0 0 0 -Sumber: Jabatan Pelabuhan Dan DermagaNota : Kadar sewa kapal dan lanca kepada pihak swasta adalah antara RM100 hingga RM120 sejam.6.4.1.1. Pemeriksaan Audit terhadap rekod penggunaan kapal dan lanca bagi tempohtahun 2008 hingga 2010 mendapati selain digunakan mengikut jenis penggunaan sebenar,kapal dan lanca Jabatan turut digunakan untuk menjalankan fungsi Jabatan yang lain sertadisewakan kepada pihak swasta. Antaranya, jenis kapal dan lanca bagi penggunaanpemaliman digunakan untuk menjalankan aktiviti penguatkuasaan dan pentadbiran. Selainitu, kapal JPD Satu dan kapal Gaya II M19 yang masing-masing digunakan sebagai kapaltunda dan landing craft disewakan kepada pihak swasta.6.4.1.2. Pemeriksaan Audit terhadap laporan penggunaan kapal dan lanca mendapati, 3buah kapal dan lanca tidak digunakan sepanjang tempoh 3 tahun iaitu kapal Jemalin M28untuk perkhidmatan pemaliman, kapal Tarek M47 sebagai kapal tunda dan kapal Johan69


M01 iaitu kapal yang digunakan untuk membawa tetamu khas (VIP). Gambar 6.1 danGambar 6.2 menunjukkan kapal dan lanca yang tidak digunakan sepanjang tahun 2008hingga 2010.Gambar 6.1Kapal Johan M01 - Kapal VIPGambar 6.2Kapal Jemalin M28 – Kapal PemalimanSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: W.P LabuanTarikh: 20 Mei 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SandakanTarikh: 21 Julai 2010a. Faktor yang menyumbang kapal Jemalin M28 dan kapal Johan M01 tidak digunakansepanjang tahun 2008 hingga 2010 adalah disebabkan kapal Jemalin M28 seringmengalami kerosakan, manakala bagi kapal Johan M01 tidak mendapat permintaanatau penyewaan daripada golongan VIP atau pihak swasta.b. Kapal Tarek M47 yang dibina pada tahun 1973 tidak digunakan sepanjang 3 tahunkerana sering mengalami kerosakan sejak tahun 2004. Jabatan telah mengemukakansurat kepada Kementerian Kewangan Negeri Sabah (MOF) pada 24 Julai 2009 untukmelupuskan kapal Tarek M47. Lembaga Pemeriksa telah ditubuhkan pada 8 Januari2010 dengan 3 orang pegawai dilantik yang terdiri daripada pegawai Jabatan sendiri,pegawai Jabatan Kerja Raya serta pegawai MOF. Pemeriksaan telah dijalankan pada9 April 2010 di mana Lembaga Pemeriksa mendapati kapal Tarek M47 tidak ekonomikdibaiki dan boleh dilupuskan dengan syor penjualan secara tender kepada orangawam. Lawatan Audit pada 24 Jun 2010 mendapati, kapal berkenaan berlabuh di jetiKota Kinabalu seperti di Gambar 6.3.70


Gambar 6.3Kapal Tarek M47 Yang Tidak DigunakanKerana RosakSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Kota KinabaluTarikh: 24 Jun 2010c. Pada 12 Mei 2011, MOF telah memberikan kelulusan kepada pihak Jabatan untukmelupuskan kapal Tarek M47. Pihak Jabatan telah melaksanakan tindakan pelupusanpada 21 Jun 2011 secara jualan kepada syarikat swasta dengan harga RM0.16 juta.Pada pendapat Audit, penggunaan kapal dan lanca yang tidak optimum danmengalami kerosakan menjejaskan fungsi Jabatan.6.4.1.3. Kapal Jenis Pilot Belum Digunakan Untuk Perkhidmatan PemalimanSalah satu fungsi Jabatan adalah menyediakan perkhidmatan pemaliman dalam kawasanpemaliman wajib yang diisytiharkan di bawah peruntukan Peraturan-Peraturan PelabuhanDan Dermaga 2008. Pemeriksaan Audit terhadap fail kapal dan lanca mendapati, Jabatanmempunyai 4 buah kapal jenis pilot termasuk sebuah kapal yang dibina di bawah RMKe-9iaitu pada tahun 2008 dengan kos sejumlah RM2.44 juta belum pernah digunakan dalammenjalankan fungsi pemaliman (pilotage). Faktor penyebab perkhidmatan pemalimanbelum dapat dilaksanakan kerana kekurangan Pegawai Malim (Pilot). Buat masa ini,Jabatan hanya mempunyai 2 orang pilot yang berkelayakan iaitu, Pengarah dan TimbalanPengarah masing-masing terikat dengan tugas pentadbiran serta beban tugas yang lain.Kelayakan seorang Pilot hendaklah memiliki nautical studies dan Certificate ofCompetency, arif mengenai hal ehwal serta selok belok kawasan perairan pemaliman wajibdan pelabuhan serta berpengetahuan mengenai undang-undang perkapalan.Perkhidmatan pemaliman untuk membawa kapal keluar masuk pelabuhan di Negeri Sabahdijalankan oleh pihak swasta. Kesannya, fungsi Jabatan dalam menyediakan perkhidmatanpemaliman tidak terlaksana serta potensi hasil iaitu fi pemaliman, antara RM600 hinggaRM900 bagi sebuah kapal dalam kawasan pemaliman wajib tidak dapat dikutip.Bagaimanapun, pihak Jabatan memaklumkan kapal jenis pilot ada digunakan untukmenjalankan fungsi Jabatan yang lain seperti aktiviti pentadbiran.71


Pada pendapat Audit, fungsi Jabatan dalam menyediakan perkhidmatan pemalimanperlu dilaksanakan dan diberikan perhatian kerana perkhidmatan pemaliman bolehmemberikan hasil kepada Kerajaan.6.4.1.4. Sasaran Penggunaan Kapal Dan Lanca Penguatkuasaan Tidak Tercapaia. Salah satu aktiviti Jabatan adalah mengeluarkan lesen kepada kapal-kapal kecil dibawah 15 Net Registered Tonnage (NRT) yang berlayar ke pesisiran pantai atausungai-sungai di Negeri Sabah. Jadual 6.3 menunjukkan bilangan lesen yang telahdikeluarkan oleh Jabatan bagi tempoh 3 tahun.Jadual 6.3Lesen Kapal (Di Bawah 15 NRT) Yang Dikeluarkan Oleh JabatanBagi Tahun 2008 Hingga 2010Bil.CawanganBilangan Lesen Dikeluarkan2008 2009 20101. W.P Labuan (Menumbok) 540 610 7952. Kota Kinabalu 912 894 1,2293. Sandakan 2,174 2,347 1,9514. Tawau 197 270 1,1185. Kudat 3,263 3,038 1,5116. Lahad Datu 823 808 8117. Semporna 2,433 1,805 1,743Bilangan Keseluruhan 10,342 9,772 9,158Sumber: Jabatan Pelabuhan Dan Dermagab. Semakan Audit mendapati Jabatan mengguna pakai Prosedur Penguatkuasaan dantelah mendapat pensijilan MS ISO 9001:2008 bagi aktiviti penguatkuasaan Jabatan.Prosedur ini menyatakan operasi penguatkuasaan dilaksanakan bagi memastikankapal-kapal kecil mempunyai lesen yang sah dan mematuhi peraturan-peraturan kapalkecil berlesen di Negeri Sabah. Selain itu, prosedur sama menyatakan rondaanpenguatkuasaan dijalankan untuk memantau kapal-kapal yang berlabuh di kawasanLabuhan Menunggu (Laid up Anchorage) bagi memastikan kapal-kapal berkenaanmempunyai surat kebenaran berlabuh dari Jabatan.c. Objektif kualiti Jabatan ada menyatakan Jabatan perlu menjalankan rondaanpenguatkuasaan sekurang-kurangnya 2 kali sebulan atau 24 kali dalam setahun.Semakan Audit terhadap rekod penguatkuasaan Jabatan mendapati penggunaankapal dan lanca di 4 cawangan Jabatan bagi tempoh 3 tahun adalah seperti diJadual 6.4.Jadual 6.4Penggunaan Kapal Dan Lanca Untuk Operasi Dan Rondaan PenguatkuasaanBagi Tahun 2008 Hingga 2010Bilangan Operasi Dan Rondaan PenguatkuasaanBil. Cawangan2008 2009 2010Norma Sebenar Norma Sebenar Norma Sebenar(Kali) (Kali) (Kali) (Kali) (Kali) (Kali)1. W.P Labuan 24 24 24 24 24 242. Kota Kinabalu 24 0 24 4 24 13. Sandakan 24 0 24 0 24 04. Tawau 24 0 24 0 24 0Sumber: Jabatan Pelabuhan Dan Dermaga72


d. Sasaran operasi penguatkuasaan yang dijalankan di cawangan W.P Labuan adalahtercapai pada setiap tahun iaitu sebanyak 24 kali atau 100% bagi tahun 2008 hingga2010. Bagi cawangan Kota Kinabalu, rondaan penguatkuasaan hanya dilaksanakanpada tahun 2009 dan 2010 iaitu masing-masing sebanyak 4 kali atau 16.7% dan 1 kaliatau 4.2% berbanding norma operasi 24 kali setahun. Manakala, bagi cawanganSandakan dan Tawau, tidak ada rondaan penguatkuasaan dibuat pada tahun 2008hingga 2010.e. Prestasi sasaran penguatkuasaan Jabatan tidak tercapai adalah disebabkan Jabatantidak ada menyediakan jadual atau rancangan penguatkuasaan seperti yangditetapkan dalam Prosedur Penguatkuasaan. Selain itu, pihak Jabatan hanyamempunyai seorang Pegawai Penguat Kuasa bagi menjalankan pemeriksaan ke atassetiap kapal yang berlesen dengan Jabatan di seluruh Negeri Sabah. Pihak Jabatanmemaklumkan norma operasi sebanyak 24 kali bagi aktiviti penguatkuasaan hanyaberkuat kuasa di peringkat Ibu Pejabat iaitu W.P Labuan dan cawangan Kota Kinabaluyang ditetapkan dalam Manual Kualiti prosedur berkenaan.Pada pendapat Audit, rondaan dan operasi penguatkuasaan yang dijalankan olehJabatan perlu diaktifkan di semua cawangan Jabatan kerana pengeluaran lesenkapal-kapal kecil juga terdapat di cawangan Jabatan yang lain. Selain itu, Jabatanperlu menetapkan pemakaian Prosedur Penguatkuasaan ke setiap cawanganJabatan yang lain kerana kapal dan lanca yang ditempatkan di cawangan Jabatanturut digunakan bagi menyokong fungsi Jabatan secara menyeluruh.6.4.2. Penyenggaraan Kapal Dan Lanca6.4.2.1. Penyenggaraan aset Kerajaan perlu dilaksanakan bagi memastikan aset berfungsidengan baik, selamat digunakan, meningkatkan keupayaan serta memelihara danmemanjangkan jangka hayat. Semakan Audit mendapati Jabatan mengguna pakaiProsedur Penyelenggaraan Bot/Lanca Kerajaan sebagai panduan penyenggaraan kapaldan lanca. Dua jenis penyenggaraan yang dilaksanakan adalah penyenggaraan tahunan dimana rancangan penyenggaraan disediakan dan penyenggaraan kecemasan di manapenyenggaraan dibuat adalah secara ad hoc. Pelaksanaan penyenggaraan ini melibatkankapal dan lanca dinaikkan sedaian (dockyard) bagi membaiki dan menggantikan strukturbadan, mesin serta peralatan kapal dan lanca.6.4.2.2. Sebelum kerja penyenggaraan dilaksanakan, Serang dan Juruinjin (krew kapal)menyediakan defect list kapal dan lanca untuk dikemukakan kepada pihak pengurusan diIbu Pejabat. Pihak pengurusan akan memilih kapal dan lanca yang mengalami kerosakanteruk untuk dinaikkan sedaian (dockyard) dan memilih kontraktor sedia ada yang dilantiksecara direct award oleh MOF bagi melaksanakan kerja penyenggaraan. Selain itu, jointinspection bersama pegawai dari Bahagian Kejuruteraan Laut, krew kapal dan kontraktordijalankan bagi mengenal pasti kerja penyenggaraan yang bakal dilaksanakan. Setelah73


kontrak ditandatangani di antara pihak Jabatan dengan kontraktor yang terlibat, krew kapalJabatan akan ditempatkan bagi memantau kerja penyenggaraan berkenaan.6.4.2.3. Pemeriksaan Audit turut mendapati Jabatan ada menubuhkan Jawatankuasa KosKuiri yang dipengerusikan oleh Pengarah Jabatan. Jawatankuasa ini bertanggungjawabdalam pengurusan berkaitan penyenggaraan kapal dan lanca seperti membuat pengagihankerja penyenggaraan kapal dan lanca yang rosak kepada kontraktor yang dilantik sertamenyemak tuntutan kos yang dikemukakan oleh pihak kontraktor sebelummemuktamadkan pembayaran.6.4.2.4. Rancangan Penyenggaraan Tahunan Kapal Dan Lanca Tidak Dilaksanakana. Jabatan melaksanakan penyenggaraan tahunan kapal dan lanca secara penggilirandengan menggunakan peruntukan kewangan sedia ada yang terhad. Semakan Auditterhadap rekod dan fail penyenggaraan kapal dan lanca (termasuk rancanganpenyenggaraan) adalah seperti di Jadual 6.5.Jadual 6.5Rancangan Dan Pelaksanaan Penyenggaraan Tahunan Serta PenggunaanKapal Dan Lanca Bagi Tahun 2008 Hingga 2010Nama Kapal Dan Tahun 2008 2009 2010Lanca Dibina R L G R L G R L G1. Jelita M17 1982 / / 1 / / 4 - / 112. Kuala Berjaya 1973 - - 5 / / 7 - - 13. Tg. Dumpil 2006 - - 0 / X 0 / X 04. Timbun Mata M07 1974 / / 7 - - 3 / / 4Sumber: Jabatan Pelabuhan Dan DermagaNota: R- Rancang, L-Laksana, G-Guna/ - Disenggara, X – Belum Disenggara, - Tidak Ada Dirancang/ Tidak Ada Dilaksana*Penyenggaraan Tahunan adalah mengikut keputusan minit perbincangan acara penyadaian lanca tahunandi mana mesyuarat telah diadakan masing-masing pada 16.01.2008, 12.01.2009 dan 10.03.2010.**Bilangan penggunaan bagi setiap kapal dan lanca di Jadual 6.5 hanya melibatkan penggunaan mengikutfungsi Jabatan dan tidak termasuk penyewaan kapal dan lanca.b. Penyenggaraan kapal dan lanca yang tidak mengikut rancangan atau jadual memberikesan kepada bilangan penggunaan kapal dan lanca berkenaan. Analisis Auditterhadap bilangan penggunaan kapal Tg. Dumpil yang tidak disenggara sebagaimanadirancang bagi tempoh 3 tahun telah menyebabkan ia tidak dapat digunakan untukmelaksanakan aktiviti Jabatan. Manakala, bilangan penggunaan bagi kapal dan lancayang disenggara mengikut rancangan seperti kapal Jelita M17, kapal Kuala Berjayadan kapal Timbun Mata M07 adalah masing-masing meningkat berbanding tahunsebelumnya. Analisis Audit terhadap bilangan penggunaan kapal berkenaanmendapati, bilangan penggunaan kapal Jelita M17 telah meningkat dari 1 kali padatahun 2008 kepada 4 kali pada tahun 2009 serta 11 kali pada tahun 2010. Kapal KualaBerjaya telah digunakan sebanyak 7 kali pada tahun 2009 berbanding 5 kali padatahun 2008 dan merosot kepada 1 kali apabila penyenggaraan tidak dirancang dandilaksanakan pada tahun 2010. Selain itu, bilangan penggunaan kapal Timbun MataM07 bertambah pada tahun penyenggaraan dilaksanakan iaitu pada tahun 2008, iatelah digunakan sebanyak 7 kali manakala pada tahun 2009, penggunaan menurun74


kepada 3 kali dan seterusnya meningkat semula kepada 4 kali apabila rancanganpenyenggaraan dijalankan pada tahun 2010.c. Pihak Jabatan memaklumkan dengan peruntukan kewangan yang terhad, keutamaanpenyenggaraan dibuat terhadap kapal dan lanca yang mengalami kerosakan teruk.Selain itu, faktor usia kapal dan lanca yang turut menjejaskan kecekapan kapalJabatan dalam menjalankan fungsi Jabatan.Pada pendapat Audit, program penyenggaraan tahunan kapal dan lanca perludilaksanakan mengikut rancangan bagi memastikan keadaan fizikal kapal dan lancaberada dalam keadaan baik dan selamat untuk digunakan.6.4.2.5. Kapal Disenggara Dalam Kawasan Yang Tidak Berpagara. Surat Pekeliling Perbendaharaan Bil.2 Tahun 2003 menyatakan agensi Kerajaanboleh menghantar bot atau kapal yang rosak ke kontraktor atau limbungan untuktujuan penyenggaraan dan pembaikan. Selain itu, di bawah klausa 5 - Place OfExecution Of Works dalam Agreement For The Service, Maintenance, Repair,Modification And Alterations Of Government Vessels menyatakan the works underthis Agreement shall be carried out at the contractor’s premises or at any other placemay be mutually agreed upon. Pemeriksaan Audit terhadap fail penyenggaraan kapaldan lanca mendapati, pihak Jabatan memilih kontraktor Mandarin EngineeringSdn.Bhd. yang dilantik secara direct award oleh MOF bagi menjalankan kerjapenyenggaraan ke atas kapal Langisan II. Lawatan Audit pada 21 Julai 2010 keDaerah Sandakan mendapati, kontraktor menjalankan kerja-kerja penyenggaraankapal milik Jabatan di kawasan yang tidak berpagar seperti di Gambar 6.4 hinggaGambar 6.7.Gambar 6.4Kapal Langisan II Yang Sedang DisenggaraGambar 6.5Penyenggaraan Kapal Langisan IIDilaksanakan Berhampiran DenganKawasan SetingganKawasanSetingganKapal Langisan IIYang SedangDisenggaraSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SandakanTarikh: 21 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SandakanTarikh: 21 Julai 201075


Gambar 6.6Penyenggaraan Kapal Langisan IIDilaksanakan Berhampiran DenganKawasan SetingganKawasanSetingganGambar 6.7Penyenggaraan Kapal Langisan IIDilaksanakan Berhampiran DenganKawasan SetingganKawasanSetingganAnak SungaiSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SandakanTarikh: 21 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SandakanTarikh: 21 Julai 2010b. Kawasan penyenggaraan kapal dan lanca yang terbuka ini boleh menyebabkan risikokerosakan pada lanca yang sedang dibaiki, kehilangan peralatan atau alat ganti sertaboleh menjejaskan keselamatan kapal Langisan II yang sedang disenggara.Sungguhpun pihak Jabatan memaklumkan bahawa kontraktor bertanggungjawabsepenuhnya terhadap kehilangan dan kerosakan kapal sepanjang tempohpenyenggaraan dilaksanakan, namun Jabatan tetap dipertanggungjawabkan terhadapkehilangan aset Kerajaan yang boleh menjejaskan nama baik Kerajaan Negeri amnyadan Jabatan khasnya.Pada pendapat Audit, kawasan penyenggaraan kapal yang dilaksanakan olehkontraktor berhampiran kawasan setinggan dan tidak berpagar boleh menjejaskankeselamatan kapal.6.4.2.6. Pemeriksaan Fizikal Secara Berkala Tidak Dijalankan Oleh Pegawai DariBahagian Kejuruteraan LautMenurut peraturan kewangan yang berkuat kuasa, kerja-kerja penyenggaraan yang dibuatoleh pihak swasta hendaklah dipantau bagi memastikan syarat-syarat perjanjian dipatuhidan hasil kerja penyenggaraan adalah berkualiti. Pemeriksaan Audit terhadap rekodpenyenggaraan kapal dan lanca mendapati lawatan fizikal oleh pegawai bertanggungjawabdari Bahagian Kejuruteraan Laut, Ibu Pejabat hanya dibuat selepas kerja penyenggaraansiap iaitu bagi memeriksa kapal serta membuat ujian layak laut. Kesannya, ada potensikerja-kerja penyenggaraan yang dilaksanakan oleh kontraktor tidak memenuhi spesifikasiserta menggunakan alat ganti yang tidak tulen. Menurut maklum balas pihak Jabatan, kerjapenyeliaan diberikan kepada krew kapal yang bertanggungjawab memantau danmemaklumkan kepada Ibu Pejabat mengenai kerja-kerja penyenggaraan yangdilaksanakan oleh kontraktor. Walaupun pihak Jabatan menyatakan penempatan krew76


kapal bagi menyelia kerja penyenggaraan adalah memadai, namun krew kapal yangditempatkan tidak mempunyai kepakaran teknikal.Pada pendapat Audit, pemantauan dan penyeliaan pihak Jabatan terhadap kerjapenyenggaraan yang dilakukan oleh kontraktor perlu dijalankan oleh pegawai yangmempunyai kepakaran teknikal bagi memastikan kerja yang dilaksanakan adalahberkualiti.6.4.2.7. Penyenggaraan Dan Penggunaan Kapal Dan Lanca Yang Berusia Lebih 25Tahuna. Semakan Audit terhadap fail kapal dan lanca mendapati, sebanyak 9 daripada 18 buahsampel kapal dan lanca adalah berusia melebihi 25 tahun seperti di Jadual 6.6.Jadual 6.6Kos Penyenggaraan Dan Penggunaan Kapal Dan Lanca Berusia Melebihi 25 TahunBagi Tahun 2008 Hingga 2010UsiaTahunNama Kapal Tahun Kapal Dan 2008 2009 2010Bil.Dan Lanca Dibina Lanca Kos Guna Kos Guna Kos Guna(Tahun) (RM) (Kali) (RM) (Kali) (RM) (Kali)1. Kuala1973 37 317,936 6 553,825 10 436,207 6Berjaya2. Tarek M47 1973 37 10,731 0 10,183 0 0 03. Langisan II 1973 37 538,037 0 0 10 325,535 0M054. Timbun 1974 36 330,057 7 131,117 148 394,857 99Mata M075. Janek 1975 35 23,595 2 344,679 98 34,611 176. Gaya II M19 1976 34 0 0 541,009 3 0 377. Jemalin M28 1979 31 5,443 0 325,132 0 0 08. Johan M01 1979 31 119,343 0 405,470 0 0 09. Jelita M17 1982 28 411,627 1 715,115 4 125,986 11Jumlah Kos 1,756,769 3,026,530 1,317,196Jumlah Kos Keseluruhan (3 Tahun) 6,100,495Sumber: Jabatan Pelabuhan Dan DermagaNota: Jabatan tidak mempunyai rekod kos perolehan bagi kapal dan lanca berkenaan.b. Jabatan memiliki 9 buah kapal dan lanca berusia 28 hingga 37 tahun iaitu 4 buahkapal dan lanca berusia 36 hingga 37 tahun, 4 buah kapal dan lanca berusia 31 hingga35 tahun dan sebuah kapal berusia 28 tahun di mana pihak Jabatan menanggung kospenyenggaraan sejumlah RM6.10 juta bagi tempoh 3 tahun. Selain itu, 3 buah kapaldan lanca iaitu kapal Tarek M47, kapal Jemalin M28 dan kapal Johan M01 tidakdigunakan bagi tahun 2008 hingga 2010. Manakala, kapal dan lanca lain seperti lancaKuala Berjaya lanca Langisan II M05 serta kapal Jelita M17 kurang digunakan bagitempoh 3 tahun iaitu antara 1 kali hingga 11 kali. Bagi kapal Timbun Mata M07, kapalJanek dan kapal Gaya II M19, kadar penggunaan adalah antara 2 kali hingga 148 kalibagi tempoh 3 tahun.77


c. Pihak Jabatan menyatakan kapal dan lanca yang berusia melebihi 25 tahun seringmengalami kerosakan dan memerlukan penyenggaraan khusus tetapi tidak dapatdilaksanakan kerana kekangan peruntukan kewangan.Pada pendapat Audit, prestasi kecekapan kapal dan lanca Jabatan yang uzur dan rosakmenjejaskan aktiviti Jabatan.6.5. SYOR AUDITBagi memastikan pengurusan kapal dan lanca dilaksanakan dengan baik dan sempurna bagitujuan mengawal dan mengurus sistem lalu lintas air dengan selamat dan cekap di NegeriSabah, pihak Audit mengesyorkan Jabatan mengambil tindakan-tindakan bagi tujuanpenambahbaikan seperti berikut:6.5.1. Menetapkan petunjuk prestasi atau sasaran penggunaan kapal dan lanca di semuacawangan Jabatan bagi meningkatkan kecekapan pelaksanaan fungsi Jabatan.6.5.2. Membentuk pasukan pelapis dengan melatih dan memberikan kursus kepada pegawaiJabatan yang mempunyai potensi dari segi kelayakan dan pengalaman bagi menampungkekurangan pegawai Malim dan pegawai Penguat Kuasa.6.5.3. Jabatan perlu menyediakan peruntukan yang mencukupi bagi kerja-kerjapenyenggaraan dan pembaikan kapal dan lanca agar ia dalam keadaan siap siaga dan bolehdigunakan secara optimum.6.5.4. Penyeliaan dan pemantauan secara berkala perlu dijalankan oleh pegawai dariBahagian Kejuruteraan Laut terhadap kerja-kerja penyenggaraan oleh kontraktor yangdilantik. Perkara ini penting bagi menjamin kualiti kerja penyenggaraan yang dilaksanakandan keselamatan aset Kerajaan.6.5.5. Mengambil tindakan pelupusan terhadap kapal dan lanca yang tidak boleh digunakandan sering mengalami kerosakan atau Beyond Economic Repair bagi mengelakkan Jabatanmenanggung kos penyenggaraan yang tinggi.78


DEWAN BANDARAYA KOTA KINABALU7. PENYENGGARAAN SISTEM SALURAN NAJIS7.1. LATAR BELAKANG7.1.1. Dewan Bandaraya Kota Kinabalu (DBKK) bertanggungjawab menyediakankemudahan dan perkhidmatan yang berkualiti kepada masyarakat di kawasan pentadbirannyatermasuk perkhidmatan sistem saluran najis. Untuk memberikan perkhidmatan sistem salurannajis, DBKK mengendalikan 99 rumah pam, 55 loji pengolahan kumbahan dan 3 kolampengoksidaan. Penyenggaraan perlu dijalankan di rumah pam, loji pengolahan kumbahan dankolam pengoksidaan bagi memastikan sistem saluran najis sentiasa berfungsi dengan baiksupaya air kumbahan yang dialirkan ke sistem perparitan telah menjalani proses rawatanuntuk memelihara sumber air, melindungi kesihatan awam serta mewujudkan persekitaranyang bersih dan selamat.7.1.2. Secara amnya, sistem perawatan kumbahan yang disenggara oleh DBKK adalahSistem Loji Pengolahan Kumbahan dan Sistem Kolam Pengoksidaan. Loji pengolahankumbahan mekanikal adalah sistem aerobic yang mana menggunakan tekanan angindaripada kaedah surface aerators atau air blowers. Loji pengolahan kumbahan mekanikal iniadalah berbentuk Package Sewage Treatment Plant yang dibina oleh pemaju yang tidakdapat menyambungkan sistem saluran kumbahan mereka ke rangkaian sistem berpusat sediaada. Kapasiti sistem loji pengolahan kumbahan mekanikal sedia ada adalah di antara 200sehingga 8,600 P.E (penduduk). Kolam pengoksidaan pula merupakan sistem perawatankumbahan berpusat yang melalui proses 3 kolam pemendapan semula jadi berperingkat iaituAnaerobic Pond, Facultative Pond dan Maturation Pond. Sebagai contoh, KolamPengoksidaan berpusat sedia ada di Inanam Lagoon yang boleh menampung kumbahansekitar 60,000 P.E.7.1.3. DBKK telah melantik kontraktor South Pacific Master (S) Sdn. Bhd. melalui kaedahrundingan terus untuk melaksanakan kerja penyenggaraan mulai Januari 2008 hinggaDisember 2010 dengan nilai kontrak berjumlah RM15 juta. Pada tahun 2008, 2009 dan 2010,kos perbelanjaan bagi kerja penyenggaraan dan pembaikan sistem saluran najis adalahmasing-masing berjumlah RM2.7 juta, RM3.65 juta dan RM4.24 juta. Skop kerja kontraktoradalah menjalankan kerja penyenggaraan yang merangkumi pemeriksaan berkala,penyenggaraan berjadual, kerja pembersihan sekitar loji pengolahan kumbahan danpembaikan terhadap paip saluran najis, manhole, rumah pam serta loji pengolahankumbahan.7.2. OBJEKTIF PENGAUDITANObjektif pengauditan adalah untuk menilai sama ada kerja penyenggaraan sistem salurannajis DBKK telah dilaksanakan dengan cekap dan sistemnya berfungsi dengan berkesanuntuk kebaikan penduduk dan mengelakkan pencemaran alam sekitar.79


7.3. SKOP DAN KAEDAH PENGAUDITAN7.3.1. Skop pengauditan adalah merangkumi kerja penyenggaraan sistem saluran najis yangdilaksanakan bagi tempoh tahun 2008 hingga 2010. Pengauditan dijalankan denganmenyemak dokumen-dokumen yang berkaitan kerja penyenggaraan sistem saluran najistermasuk dokumen pemilihan kontraktor, dokumen kontrak, laporan kemajuan kerja, laporanteknikal, dokumen penyeliaan kerja kontraktor serta aduan orang awam. Lawatan Audit antara14 Julai hingga 10 Ogos 2010 bersama Jurutera DBKK juga dijalankan terhadap 17 daripada55 sistem loji pengolahan kumbahan, 1 daripada 3 sistem kolam pengoksidaan dan 11daripada 99 rumah pam yang dipilih secara rawak untuk menentukan loji pengolahankumbahan, kolam pengoksidaan, rumah pam, paip saluran najis dan manhole berfungsidengan baik serta mengambil gambar untuk menyokong penemuan Audit. Lawatan susulanAudit juga dijalankan pada 14 Januari 2011 untuk memastikan tindakan telah diambil selepasteguran Audit.7.3.2. Temu bual dan perbincangan dengan pihak DBKK dijalankan untuk mendapatkanpandangan bagi mengesahkan pendapat Audit. Ujian terhadap air kumbahan yang dilepaskanke sistem perparitan juga dijalankan pada 28 September 2010 dengan kerjasama JabatanAlam Sekitar Negeri Sabah untuk menentukan kesannya terhadap alam sekitar. Selain itu,maklum balas daripada orang awam juga diperolehi melalui pengedaran borang soal selidik.7.4. PENEMUAN AUDITPengauditan terhadap penyenggaraan sistem saluran najis di DBKK yang dijalankan antaraMei hingga September 2010 mendapati pada keseluruhannya, prestasi penyenggaraansistem saluran najis adalah kurang memuaskan. Pihak Audit mendapati kelemahan darisegi kerja penyenggaraan tidak dijalankan secara berjadual, kerosakan belum diambiltindakan, arahan pembaikan lewat dikeluarkan, kelewatan membuat bayaran kepadakontraktor dan aspek keselamatan di kawasan loji tidak mencukupi. Penjelasan lanjutmengenai kelemahan yang diperhatikan adalah seperti di perenggan-perenggan berikut:7.4.1. Kerja Penyenggaraan Tidak Dijalankan Secara Berjadual7.4.1.1. Mengikut kontrak, kontraktor bertanggungjawab menjalankan kerjapenyenggaraan pencegahan yang merangkumi penyenggaraan secara berjadual sekalisetahun terhadap air blower dan pam, pemeriksaan fizikal secara berkala 2 kali semingguterhadap loji pengolahan kumbahan dan rumah pam, kerja pembersihan loji dan salurannajis yang tersumbat. Bayaran bagi kerja penyenggaraan pencegahan adalah sejumlahRM240,731 sebulan tertakluk kepada penambahan atau pengurangan loji yangdisenggara.7.4.1.2. Kontraktor antara lainnya bertanggungjawab menjalankan kerja penyenggaraanberjadual seperti penukaran atau penambahan minyak pelincir terhadap air blower danpam. Mengikut Manual Operasi Dan Penyenggaraan untuk air blower dan pam, kerjapenyenggaraan berjadual hendaklah dijalankan sekali setahun. Kelewatan menjalankanpenyenggaraan berjadual ini boleh menjejaskan ketahanan atau jangka hayat peralatan80


erkenaan. Satu program penyenggaraan berjadual perlu disediakan dengan mengambilkira kekerapan yang ditetapkan dalam manual berkenaan iaitu sekali setahun bagimengelakkan kemungkinan air blower atau pam tidak disenggara.7.4.1.3. Semakan Audit mendapati, kontraktor tidak menjalankan penyenggaraan secaraberjadual. Penyenggaraan hanya dibuat secara ad-hoc. Kontraktor tidak menyediakanprogram penyenggaraan berjadual dan rekod atau laporan yang menunjukkan penukaranatau penambahan minyak pelincir terhadap air blower dan pam telah dibuat. Pihak Audittidak dapat mengesahkan sama ada penyenggaraan berjadual tersebut telah dilaksanakansecara teratur. Kerja penyenggaraan yang tidak mengikut jadual boleh mengakibatkan airblower dan pam mengalami kerosakan. DBKK memaklumkan bahawa programpenyenggaraan berjadual bagi tempoh setahun terhadap semua pam dan air blower telahdisediakan selepas teguran Audit. Rekod khas untuk kerja-kerja penyenggaraan berjadualturut disediakan di setiap loji dan rumah pam bagi tujuan pemantauan dan rujukan.Pada pendapat Audit, kerja penyenggaraan adalah tidak memuaskan kerana kerjapenyenggaraan hanya dibuat secara ad-hoc dan tidak menyediakan rekod yangberkaitan.7.4.2. Kerosakan Belum Diambil Tindakan7.4.2.1. Mengikut kontrak, kontraktor bertanggungjawab menjalankan kerjapenyenggaraan pemulihan yang merangkumi kerja pembaikan dan penggantian paipsaluran najis serta sebarang kerosakan terhadap loji pengolahan kumbahan dan rumahpam. Kerja penyenggaraan pemulihan hendaklah dijalankan secepat mungkin terhadapsebarang kerosakan air blower, pam dan sebagainya supaya loji pengolahan kumbahansentiasa berfungsi dengan baik. Kontraktor bertanggungjawab untuk memastikan lojipengolahan kumbahan dan rumah pam sentiasa berfungsi dengan mengemukakanlaporan bulanan kepada DBKK. Kontraktor juga perlu melaporkan dengan segerasebarang kerosakan yang berlaku dan melakukan kerja pembaikan apabila mendapatarahan daripada DBKK. Bayaran bagi kerja penyenggaraan pemulihan adalah berdasarkankos pembaikan sebenar berpandukan jadual kadar yang ditetapkan.7.4.2.2. Semakan Audit mendapati, kerosakan loji pengolahan kumbahan belum diambiltindakan menyebabkan sebanyak 27 daripada 55 atau 49% loji pengolahan kumbahantidak berfungsi. Mengikut rekod DBKK, loji-loji tersebut tidak berfungsi sejak tahun 2008dan tindakan penyenggaraan pemulihan belum diambil seperti di Carta 7.1 danGambar 7.1 hingga Gambar 7.4.81


Carta 7.1Bilangan Loji Pengolahan Kumbahan Yang Tidak BerfungsiBagi Tempoh 2008 Hingga 201029282827272727BerfungsiBilangan272626TidakBerfungsi2524200820092010TahunSumber: Dewan Bandaraya Kota KinabaluGambar 7.1Air Kumbahan Dalam Aeration Tank TanpaProses RawatanGambar 7.2Rumpai Air (Algae) Tumbuh Di LojiPengolahan Kumbahan Yang Tidak BerfungsiSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Bunga Raja, Kota KinabaluTarikh: 15 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Permai Menggatal, Kota KinabaluTarikh: 16 Julai 201082


Gambar 7.3 Gambar 7.4Pepejal Terapung Di Loji Pengolahan Kumbahan Yang Tidak BerfungsiSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Kingfisher II, Kota KinabaluTarikh: 16 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Seri Baru Menggatal, Kota KinabaluTarikh: 16 Julai 20107.4.2.3. Pihak Audit juga mendapati, sebanyak 37 daripada 55 loji pengolahan kumbahanatau 67% beroperasi dengan 1 pam sahaja sedangkan sekurang-kurangnya 2 pamdiperlukan untuk beroperasi secara bergilir-gilir bagi mengelakkan kelebihan penggunaanpam. Mengikut rekod DBKK, sebanyak 42 daripada 113 unit pam mengalami kerosakan.Semakan Audit selanjutnya mengenal pasti pam yang rosak berkenaan disimpan dalambengkel dan tindakan kerja pembaikan belum diambil seperti di Gambar 7.5.Gambar 7.5Pam Yang Rosak Belum DibaikiSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Kinamount, Kota KinabaluTarikh:14 Julai 20107.4.2.4. Mengikut DBKK, pam yang rosak tidak dibaiki dengan segera kerana lojiberkenaan masih boleh beroperasi dengan 1 pam. Bagaimanapun, kelewatan menjalankankerja pembaikan boleh menjejaskan jangka hayat pam yang satu lagi dan mengakibatkankerosakan. Selain itu, loji pengolahan kumbahan tidak berfungsi antara lainnya disebabkankerosakan air blower, pam dan komponen control panel. Mengikut DBKK, terdapat jugakes loji tidak berfungsi kerana air blower, pam atau komponen control panel dicuri. DBKKmenganggarkan kos pembaikan berjumlah RM16 juta bagi membolehkan loji-loji83


erkenaan berfungsi semula. Akibat daripada kekurangan sumber kewangan, kerosakanberkenaan belum diambil tindakan.7.4.2.5. Kerja penyenggaraan pemulihan yang belum diambil tindakan menyebabkan lojipengolahan kumbahan tidak berfungsi dengan berkesan dan seterusnya mengakibatkanair kumbahan yang berwarna hitam serta berbau busuk dilepas ke sistem perparitanseperti di Gambar 7.6 hingga Gambar 7.9. Perkara ini pernah dilaporkan oleh sebuahakhbar pada 12 April 2009 seperti di Keratan Akhbar 7.1.Gambar 7.6 Gambar 7.7Air Kumbahan Lepas Dari Loji Pengolahan Kumbahan Yang Tidak BerfungsiSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Kingfisher II, Kota KinabaluTarikh: 16 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Seri Baru Menggatal, Kota KinabaluTarikh: 10 Ogos 2010BerfungsiGambar 7.8 Gambar 7.9Perbandingan Air Kumbahan Dari Loji Pengolahan KumbahanYang Berfungsi Dan Tidak BerfungsiTidak BerfungsiSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Sinar Light Industri, Kota KinabaluTarikh: 28 September 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi:Taman Kingfisher II, Kota KinabaluTarikh: 28 September 201084


Keratan Akbar 7.1Kolam Pengoksidaan Mengeluarkan Bau BusukSumber: Daily ExpressTarikh: 12 April 20097.4.2.6. Air kumbahan yang dilepas ke sistem perparitan tanpa menjalani proses rawatanyang sewajarnya boleh mengakibatkan penyakit bawaan air dan menjejaskan kesihatanpenduduk setempat. Mengikut Pejabat Kesihatan Kawasan Kota Kinabalu, terdapatbeberapa penyakit yang berkaitan dengan air kumbahan yang tidak dirawat sepertiDisentri, Kolera, Kepialu dan Keracunan Makanan. Pada tahun 2010, sebanyak 76 kespenyakit bawaan air telah dilaporkan di kawasan Menggatal, Inanam, Sepanggar dan Likasseperti di Jadual 7.1.Jadual 7.1Senarai Penyakit Bawaan Air Mengikut Kawasan Bagi Tahun 2010Penyakit Bawaan AirBil. Kawasan Disentri Kolera KepialuKeracunan Jumlah BilanganMakanan(Kes) (Kes) (Kes) (Kes) (Kes)1. Menggatal 0 3 4 8 152. Inanam 1 2 1 0 43. Sepanggar 0 0 2 0 24. Likas 0 1 1 53 55Bilangan Keseluruhan 76Sumber: Pejabat Kesihatan Kawasan Kota Kinabalu7.4.2.7. Pejabat Kesihatan Kawasan Kota Kinabalu tidak dapat mengesahkan kes penyakitbawaan air tersebut mempunyai kaitan secara langsung dengan air kumbahan yang tidakdirawat. Ini disebabkan terdapat faktor penyebab penyakit bawaan air yang lain sepertikejadian banjir.7.4.2.8. DBKK memaklumkan akan mempercepatkan pembaikan dan penggantian pamyang rosak. Bagaimanapun, peruntukan terhad menyebabkan keutamaan perlu diberikepada kerja-kerja pembaikan asas seperti pembersihan paip tersumbat, membaiki pam85


yang rosak dan sebagainya bagi memastikan tidak berlaku blockage yang akanmenyulitkan orang awam.Pada pendapat Audit, prestasi penyenggaraan pemulihan adalah tidak memuaskankerana 49% daripada loji pengolahan kumbahan tidak berfungsi disebabkan kerosakanperalatan loji belum dibaiki.7.4.3. Arahan Pembaikan Lewat Dikeluarkan7.4.3.1. Mengikut kontrak, kontraktor bertanggungjawab melaporkan sebarang kerosakanyang berlaku dan melaksanakan kerja penyenggaraan pemulihan dengan segera. Kerjapembaikan seperti membaiki atau memasang pam, air blower dan control panel yang baruperlu mendapat arahan daripada DBKK. Arahan bertulis hendaklah dikeluarkan oleh DBKKdalam tempoh 7 hari sekiranya arahan lisan diberi terlebih dahulu. Semakan Auditmendapati, pihak kontraktor ada melaporkan kerosakan secara bertulis kepada DBKK.Bagaimanapun, DBKK lewat mengeluarkan arahan pembaikan bertulis. Tindakan bagimengeluarkan arahan pembaikan bertulis mengambil tempoh antara 168 hingga 191 hariseperti di Jadual 7.2.Jadual 7.2Tempoh Masa Arahan Pembaikan Dikeluarkan Bagi Kerja Penyenggaraan PemulihanBil.KosTarikhLoji Pengolahan Jenis KerjaTempohPembaikan Laporan ArahanKumbahan Pembaikan(Hari)(RM) Kerosakan Pembaikan1.Taman Bukit Mengganti AirSaujanaBlower48,600 16.2.2009 3.8.2009 1682. Sinsuran/Segama Membaiki Pam 18,387 5.2.2009 3.8.2009 1793. Taman IramanisMengganti AirBlower dan Pam115,382 10.2.2009 10.8.2009 1804.Taman KualaMenggatalMengganti Pam 26,113 23.12.2008 2.7.2009 1905. Kepayan Fasa 1 & 2 Membaiki Pam 15,350 23.12.2008 2.7.2009 191Sumber: Dewan Bandaraya Kota Kinabalu7.4.3.2. Mengikut DBKK, arahan lisan diberi terlebih dahulu sebelum arahan bertulisdikeluarkan. Selepas arahan lisan diterima, kontraktor mengemukakan dokumen yangberkaitan untuk semakan DBKK dan arahan bertulis hanya dikeluarkan selepas dokumenberkenaan disemak secara teliti. Keadaan ini menyebabkan arahan bertulis lewatdikeluarkan. Kelewatan mengeluarkan arahan pembaikan menyebabkan kerosakan lewatdibaiki dan mengakibatkan loji pengolahan kumbahan tidak berfungsi. Selepas teguranAudit, DBKK telah menambahbaik proses kerja pengeluaran arahan yang menghendakiarahan bertulis dikeluarkan pada hari arahan lisan dibuat.Pada pendapat Audit, proses pengeluaran arahan pembaikan adalah tidak cekapkerana mengambil masa yang lama untuk mengeluarkan arahan pembaikan bertulis.86


7.4.4. Kelewatan Membuat Bayaran Kepada Kontraktor7.4.4.1. Mengikut kontrak, tuntutan kontraktor hendaklah dibayar dalam tempoh 30 haridaripada tarikh tuntutan dibuat. Bagaimanapun, semakan Audit mendapati setakat 31Disember 2010, tuntutan kontraktor bagi tempoh Januari hingga November 2010 yangberjumlah RM2.88 juta belum dibayar walaupun tuntutan telah diterima melebihi 30 hariiaitu antara 46 hingga 361 hari. DBKK memaklumkan bahawa dokumen tuntutan yangtidak lengkap menyebabkan pembayaran tidak dapat dibuat mengikut jadual. Tuntutantertunggak tersebut terdiri daripada tuntutan bayaran penyenggaraan berjumlah RM1.45juta dan tuntutan kerja pembaikan berjumlah RM1.43 juta seperti di Jadual 7.3.Jadual 7.3Senarai Tuntutan Melebihi 30 Hari Yang Belum Dibayar Setakat 31 Disember 2010Tuntutan PenyenggaraanTuntutan PembaikanTempohTempohTarikh AmaunTarikh AmaunTertunggakTertunggakInbois(RM)Inbois (RM)(Hari)(Hari)4.1.2010 238,017 361 5.1.2010 90,878 3602.7.2010 242,168 182 5.2.2010 140,672 3293.8.2010 242,317 150 4.3.2010 43,647 3022.9.2010 243,605 120 6.5.2010 225,232 2391.10.2010 243,605 81 6.7.2010 288,941 1781.11.2010 243,605 46 6.9.2010 407,863 116-* -* -* 5.10.2010 167,192 87-* -* -* 8.11.2010 68,424 53Jumlah 1,453,317 Jumlah 1,432,849Sumber: Dewan Bandaraya Kota KinabaluNota: (*) - Tiada Tuntutan Penyenggaraan7.4.4.2. Semakan Audit selanjutnya mengenal pasti proses pengesahan pembayaran olehBahagian Kejuruteraan mengambil masa antara 76 hingga 225 hari sebelum dikemukakankepada Bahagian Kewangan untuk pembayaran. Keadaan ini menyebabkan tempohpembayaran mengambil masa antara 124 hingga 266 hari seperti di Jadual 7.4.Jadual 7.4Tempoh Masa Pengesahan TuntutanBil.TempohTarikhAmaun Pengesahan TempohTarikh Terimaan TarikhTuntutan Bahagian PembayaranInbois Bahagian Baucar(RM) Kejuruteraan (Hari)Kewangan(Hari)1. 5.1.2009 15.7.2009 17.9.2009 229,875 191 2552. 5.2.2009 15.7.2009 4.8.2009 240,536 160 1803. 4.3.2009 7.10.2009 25.11.2009 240,536 217 2664. 2.4.2009 15.7.2009 4.8.2009 240,877 104 1245. 4.5.2009 16.12.2009 7.1.2010 239,407 225 2486. 3.6.2009 16.12.2009 28.1.2010 239,407 196 2397. 3.7.2009 16.12.2009 3.2.2010 239,407 166 2158. 3.8.2009 16.12.2009 3.2.2010 239,407 135 1849. 2.9.2009 16.12.2009 8.4.2010 239,407 105 21810. 2.10.2009 16.12.2009 8.4.2010 245,752 76 18811. 2.11.2009 24.3.2010 29.6.2010 235,840 141 23912. 2.12.2009 24.3.2010 29.7.2010 236,963 112 239Sumber: Dewan Bandaraya Kota Kinabalu87


Pada pendapat Audit, prestasi pembayaran adalah tidak memuaskan kerana lewatmembayar tuntutan oleh pihak kontraktor. Bayaran kepada kontraktor perludisegerakan bagi mengelak prestasi kerja kontraktor terjejas serta menjaga imejKerajaan.7.4.5. Aspek Keselamatan Di Kawasan Loji Tidak Mencukupi7.4.5.1. Aspek keselamatan di kawasan loji adalah penting untuk menjamin keselamatanorang awam dan mengelakkan kejadian kecurian peralatan loji seperti komponen controlpanel, pam dan air blower. Lawatan Audit bersama pegawai DBKK yang dijalankan antara14 Julai hingga 10 Ogos 2010 mendapati tiada penutup bagi lubang pam di dalam kawasantapak loji dan dinding pagar loji yang pecah belum dibaiki seperti di Gambar 7.10 danGambar 7.11. Orang awam bebas keluar masuk tanpa kawalan ke tapak loji yang dibinabersebelahan dengan tempat awam seperti taman permainan kanak-kanak. Selain itu,DBKK tidak menyediakan rekod mengenai kerosakan dinding pagar maka pihak Audit tidakdapat mengesahkan tempoh kerosakan.Gambar 7.10Dinding Pagar Pecah Dan Taman PermainanDi Sebelah Lokasi Loji Pengolahan KumbahanGambar 7.11Pagar Yang RosakTamanPermainanKanak-kanakSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Seri Baru Menggatal, Kota KinabaluTarikh: 10 Ogos 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Kingfisher II, Kota KinabaluTarikh: 16 Julai 20107.4.5.2. Lubang pam tiada penutup dan dinding pagar loji pecah disebabkan kejadiankecurian dan vandalisme. Selain itu, DBKK memaklumkan sesetengah dinding pagarsengaja dipecahkan oleh orang awam untuk memudahkan laluan pintas mereka. Dindingpagar loji pengolahan kumbahan yang pecah bukan sahaja menjejaskan keselamatanorang awam terutamanya kanak-kanak, malah ia turut menambahkan risiko berlakunyakejadian kecurian atau vandalisme terhadap control panel, air blower, blower house danpam seperti di Gambar 7.12 dan Gambar 7.13. DBKK dalam maklum balasnyamenyatakan bahawa tindakan pembaikan telah diambil selepas teguran Audit. Lawatansusulan Audit bersama pegawai DBKK pada 14 Januari 2011 mendapati kerosakan pagartelah dibaiki dan lubang pam ditutup seperti di Gambar 7.14 hingga Gambar 7.21.88


Gambar 7.12Vandalisme Terhadap Blower HouseGambar 7.13Bekas Tempat Letak Air BlowerAir BlowerTelah DicuriSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Kemajuan Likas, Kota KinabaluTarikh: 14 Julai 2010Gambar 7.14Lubang Pam Tidak BertutupSebelumSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Teluk Likas, Kota KinabaluTarikh: 14 Julai 2010Gambar 7.15Lubang Pam Telah DitutupSelepasSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Bunga Raja, Kota KinabaluTarikh: 15 Julai 2010Gambar 7.16Lubang Pam Tidak BertutupSebelumSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Bunga Raja, Kota KinabaluTarikh: 14 Januari 2011Gambar 7.17Lubang Pam Telah DitutupSelepasSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Permai Menggatal, Kota KinabaluTarikh: 16 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Permai Menggatal, Kota KinabaluTarikh: 14 Januari 201189


Gambar 7.18Dinding Pagar PecahSebelumGambar 7.19Dinding Pagar Telah DibaikiSelepasSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Bunga Raja, Kota KinabaluTarikh: 15 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Bunga Raja, Kota KinabaluTarikh: 14 Januari 2011SebelumGambar 7.20Dinding Pagar PecahSelepasGambar 7.21Dinding Pagar Telah DibaikiSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Seri Baru Menggatal, Kota KinabaluTarikh: 10 Ogos 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Seri Baru Menggatal, Kota KinabaluTarikh: 14 Januari 2011Pada pendapat Audit, aspek keselamatan di kawasan loji pengolahan kumbahan adalahmemuaskan kecuali lubang pam yang tidak ditutup dan pagar yang pecah bolehmenjejaskan keselamatan orang awam terutamanya kanak-kanak.7.4.6. Impak Terhadap Alam Sekitar7.4.6.1. Mengikut kontrak, kontraktor hendaklah menjalankan ujian air kumbahan yangdilepas daripada loji pengolahan kumbahan sekali setiap suku tahun (4 kali setahun)dengan menghantar sampel air kumbahan ke makmal bertauliah. Ujian tersebut adalahbertujuan untuk menentukan sama ada air kumbahan yang dilepas daripada lojipengolahan kumbahan memenuhi standard yang ditetapkan oleh Akta Kualiti Alam Sekitar1974, Peraturan-peraturan Kualiti Alam Sekeliling (Kumbahan) 2009 seperti di Jadual 7.5.90


ParameterBiochemical OxygenDemand(BOD 5 pada 20 o C)Chemical OxygenDemand (COD)Jadual 7.5Standard Pembuangan KumbahanStandard BDibina Sebelum Januari 1999 Dibina Selepas Januari 1999LojiLojiKolamKolamPengolahanPengolahanPengoksidaanPengoksidaanKumbahanKumbahan 60 mg/l 120 mg/l 50 mg/l 50 mg/l 240 mg/ 360 mg/l 200 mg/l 200 mg/lSuspended Solids (SS) 120 mg/l 150 mg/l 100 mg/l 100 mg/lSumber: Akta Kualiti Alam Sekitar 1974, Peraturan-peraturan Kualiti Alam Sekeliling (Kumbahan) 20097.4.6.2. Semakan Audit mendapati, pihak kontraktor hanya menjalankan ujian airkumbahan yang dilepas daripada loji pengolahan kumbahan yang berfungsi dan kekerapanadalah sebanyak 1 atau 2 kali setahun sahaja. Ujian air kumbahan bagi loji pengolahankumbahan yang tidak berfungsi tidak dijalankan. Pihak Audit juga telah menjalankan ujianair kumbahan bersama dengan Jabatan Alam Sekitar Negeri Sabah pada 28 September2010 di 4 loji pengolahan kumbahan dan 1 kolam pengoksidaan untuk menentukan samaada kualiti air kumbahan yang dilepas daripada loji pengolahan kumbahan memenuhistandard yang ditetapkan. Keputusan analisis air kumbahan tersebut yang dikeluarkan olehJabatan Alam Sekitar Negeri Sabah adalah seperti di Jadual 7.6.Jadual 7.6Keputusan Ujian Air KumbahanLoji Pengolahan Kumbahan DibinaParameter (mg/l)Sebelum Januari 1999Bil.Bil.LokasiStatusBOD 5Pada 20 o CStandard 60CODStandard 240SSStandard 120Catatan1. Taman Bunga Raya, InanamTidakBerfungsi51 110 31 Lulus2. Sinar Light Industrial, Inanam Berfungsi < 2 < 6 < 5 Lulus3. Taman Wijaya Park, Menggatal Berfungsi 30 95 17 LulusKolam Pengoksidaan DibinaSebelum Januari 1999Parameter (mg/l)Bil.LokasiStatusBOD 5Pada 20 o CStandard 120CODStandard 360SSStandard 150Catatan1. Kolam Pengoksidaan, Inanam Berfungsi 22 83 14 LulusLoji Pengolahan Kumbahan DibinaParameter (mg/l)Selepas Januari 1999LokasiStatusTidak1. Taman Kingfisher II, LikasBerfungsiSumber: Laporan Jabatan Alam Sekitar Negeri SabahBOD 5Pada 20 o CStandard 50CODStandard 200SSStandard 100Catatan41 91 50 Lulus7.4.6.3. Semua ujian air kumbahan yang dijalankan bersama Jabatan Alam Sekitar NegeriSabah dari loji yang berfungsi, telah memenuhi standard yang ditetapkan. Bagaimanapun,91


ujian air kumbahan bagi loji pengolahan kumbahan yang tidak berfungsi menunjukkankandungan Biochemical Oxygen Demand (BOD5 pada 20 o C) yang lebih tinggi berbandingdengan loji yangberfungsi. Kandungan BOD 5 pada 20 o C yang tinggi menunjukkan kualitiair kumbahan yang dilepaskan daripada sistemloji pengolahan kumbahan berkenaanberada dalam keadaan defisit oksigen. Pelepasan air kumbahan yang mempunyaikandungan BOD5 pada 20 o C yang tinggi akan memberi kesan kepada pencemaran air danseterusnya menjejaskan populasi haiwan akuatik.Padaa pendapatAudit, tindakan pembaikan perlu diambil terhadap loji pengolahankumbahan yangtidak berfungsi supaya kualiti air kumbahan yangdilepas daripadaloji pengolahann kumbahan dapat dipertingkatkan bagi mengelakkan pencemaran air.7.4.7. Maklum Balas Orang Awam7.4.7.1. Untuk mendapatkan maklumm balas orang awam mengenai keberkesanan kerjapenyenggaraansistem saluran najis, pihak Audit telah mengedarkanborang soal selidikkepada penduduk sekitar lokasi sistem loji pengolahan kumbahan ataukolampengoksidaan. Tujuan soal selidik ini adalah untuk mendapatkan pandangan dan tahapkepuasan responden terhadap kerja penyenggaraan sistem saluran najis. Pihak Audit telahmengedarkan sebanyak 100 borang soal selidik dan berjaya mengumpul sebanyak25 atau25% borang soal selidik. Analisis Auditterhadap maklum balas responden adalah seperti diCartaa 7.2.Carta 7.2MaklumBalas Responden807268Peratus (%)70605040302056442832YaTidak100Kepuasan PerkhidmatanBau BusukKesesuaian LokasiSumber: Pengedaran Borang Soal Selidik Dan TemuBual Audit7.4.7.2. Sebanyak 56% daripada responden berpuas hati terhadap kualiti perkhidmatanDBKK. Bagaimanapun, sebanyak 72% responden berpendapat sistem loji pengolahankumbahanataukolam pengoksidaanmengeluarkanbau busukyang kurangmenyenangkan.Sebanyak 68% responden pula berpendapaat lokasi sistem loji pengolahankumbahan atau kolam pengoksidaann adalah tidak sesuai kerana lokasinya berdekatandengan kawasanperumahan seperti di Gambar 7.22 dan Gambar 7.23.92


Gambar 7.22 Gambar 7.23Lokasi Loji Pengolahan Kumbahan Berdekatan Dengan Kawasan PerumahanKawasanPerumahanSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Permai Menggatal, Kota KinabaluTarikh: 16 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Seri Baru Menggatal, Kota KinabaluTarikh: 14 Julai 2010Pada keseluruhannya, responden berpuas hati terhadap kualiti perkhidmatan DBKKkecuali lokasi sistem loji pengolahan kumbahan kerana keberkesanan rawatan lojipengolahan kumbahan yang kurang memuaskan menyebabkan bau busuk daripada lojipengolahan kumbahan atau kolam pengoksidaan serta dari longkang di mana airkumbahan dilepaskan.7.5. SYOR AUDITBagi tujuan penambahbaikan dan mengatasi masalah yang dibangkitkan seperti di atas sertamengelakkan daripada terus berulang, pihak Audit mengesyorkan DBKK dan Kerajaan Negerimengambil tindakan seperti berikut:7.5.1. Rancangan jangka panjang bagi penyenggaraan sistem saluran najis perlu disediakandan dilaksanakan.7.5.2. Mempertingkatkan ciri-ciri keselamatan di loji pengolahan kumbahan dan kolampengoksidaan bagi menjamin keselamatan penduduk sekitar.7.5.3. Mempertingkatkan pemantauan pelaksanaan kerja kontraktor.7.5.4. Kerajaan Negeri mempertimbangkan untuk memberi peruntukan bagi kerjapenyenggaraan dan pembaikan sistem saluran najis.93


MAJLIS PERBANDARAN TAWAU8. PENGURUSAN TEMPAT LETAK KERETA8.1. LATAR BELAKANG8.1.1. Tempat letak kereta adalah satu kemudahan yang sangat mustahak dalamperancangan pengangkutan dan trafik. Penyediaan kemudahan tempat letak kereta yang baikdan sistematik adalah satu cara untuk mengawal aliran trafik di samping dapat memberikemudahan tempat letak kereta yang mencukupi kepada pengguna kereta yang mengunjungipusat bandar. Pengurusan tempat letak kereta Majlis Perbandaran Tawau (Majlis) adalahtertakluk di bawah Tawau Municipal Council (Parking Places) By-Laws 1982 yangmenyatakan dengan jelas tanggungjawab dan kuasa mengenai perkara ini. Pengurusantempat letak kereta Majlis diletakkan di bawah tanggungjawab Bahagian Harta Benda.8.1.2. Setakat bulan Disember 2010, bilangan kenderaan bermotor pelbagai kelas yangberdaftar dengan Jabatan Pengangkutan Jalan Tawau adalah 153,302 buah dan sehinggatarikh yang sama terdapat 4,358 petak letak kereta di Majlis yang bahagikan kepada 9 zonseperti di Peta 8.1.Peta 8.1Lokasi Zon Tempat Letak KeretaZon 3DewanZon 4BandarZon 5PlazaZon 7City Zon 1FajarZon 6MarketZon 9KastamZon 8Tai YuenZon 2SabindoSumber: Majlis Perbandaran Tawau8.1.3. Majlis telah menswastakan pengurusan tempat letak kereta pada bulan September1993 kepada Tawau Carparks Sdn. Bhd. (Syarikat Konsesi) sehingga tahun 1998 (5 tahun)dan perjanjian diperbaharui selama 10 tahun mulai tahun 1998 hingga tahun 2008.Penswastaan ini adalah bertujuan antara lain untuk mengurangkan bilangan kakitangannya,mengurangkan kos operasi dan meningkatkan kecekapan pengurusan tempat letak kereta.94


Setelah tamat tempoh kontrak pada tahun 2008, ianya disambung menggunakan kaedah‘tempoh bulan ke bulan’ sehingga mendapat kelulusan dari Kementerian Kerajaan TempatanDan Perumahan Negeri Sabah (Kementerian) untuk penyediaan kontrak baru. Majlismemperoleh hasil dari yuran konsesi tempat letak kereta berjumlah RM5.50 juta untuk tempohtahun1998 hingga 2010.8.1.4. Bayaran bagi penggunaan tempat letak kereta di Majlis adalah menggunakan sistemresit. Mengikut Tawau Municipal Council (Parking Places) By-Laws 1982, terdapat tiga kadarbayaran yang berbeza mengikut lokasi dikenakan kepada pengguna yang meletak kenderaandalam petak yang disediakan seperti di Jadual 8.1.Jadual 8.1Kadar Bayaran Letak KeretaBil. Kadar Dikenakan Masa Lokasi1. 50 sen bagi setengah jampertama atau sebahagiandarinya dan RM1.00 bagisetengah jam kedua atausebahagian darinya. RM2.00bagi setengah jam berikutnyaatau sebahagian darinya.2. 20 sen bagi setengah jampertama atau sebahagiandarinya dan 40 sen bagisetiap jam berikut atausebahagian darinya atauRM100 sebulan.3 20 sen bagi setengah jampertama atau sebahagiandarinya dan 40 sen bagisetiap jam berikutnya.Sumber: Majlis Perbandaran Tawau7.00 pg. – 6.00 ptg.Isnin – Jumaat7.00 pg. – 1.00 ptg.Sabtu dan Ahad7.00 pg. – 6.00 ptg.Isnin – Jumaat7.00 pg. – 1.00 ptg.Sabtu dan Ahad7.00 pg. – 6.00 ptg.Isnin – Jumaat7.00 pg. – 1.00 ptg.Sabtu dan Ahad95- Petak letak kereta di Pasar IkanTawau.- Petak letak kereta di PasarLama Jalan Chester.- Sebahagian dari Jalan Dunlop.- Sebahagian dari Jalan ColeAdam.- Sebahagian dari Jalan StephenTan.- Sebahagian dari of Jalan Klinik.- Sepanjang Lorong Sabindo No.2 di Bandar Sabindo.- Sebahagian dari Jalan Bakau.- Petak letak kereta antara JalanDunlop dan Jalan Sabindo.- Petak letak kereta di Jalan HabibHusin.- Petak letak kereta di TownExtension No.2.- Petak letak kereta di JalanMerdeka 1.- Petak letak kereta di JalanMerdeka 3.Petak letak kereta selain dari di 1dan 2.8.1.5. Pengurusan tempat letak kereta Majlis telah dilaporkan dalam Laporan Ketua AuditNegara Tahun 1999 (setahun selepas perjanjian kedua diperbaharui pada tahun 1998).Penemuan yang dilaporkan antaranya adalah perjanjian pelanjutan tempoh konsesi tidakmengambil kira kakitangan atendan yang dipulangkan kepada Majlis, bayaran konsesi lewatdijelaskan dan garisan petak telah pudar. Jawatankuasa Kira-Kira Wang Awam dalammesyuaratnya pada bulan Mac 2001 telah mengarahkan pihak Majlis dan Syarikat Konsesiberbincang bagi mencari penyelesaian terhadap pemasalahan ini. Hasil dari perbincanganyang diadakan, dua ketetapan telah dicapai iaitu pihak Syarikat Konsesi bersetuju menaikkankadar bayaran konsesi dari RM25,000 kepada RM32,712 tanpa syarat dan meningkatkan


ayaran dari RM32,712 kepada RM60,000 dengan syarat Tawau Municipal Council (ParkingPlaces) By-Laws 1982 dipinda dan dikuatkuasakan.8.2. OBJEKTIF PENGAUDITANObjektif pengauditan adalah untuk menilai sama ada pengurusan tempat letak keretadilaksanakan secara teratur, cekap dan berkesan selaras dengan matlamat yang ditetapkandengan mengambil kira objektif penswastaan adalah tercapai.8.3. SKOP DAN KAEDAH PENGAUDITANPengauditan ini meliputi pengurusan tempat letak kereta di Majlis Perbandaran Tawau bagitempoh tahun 2008 hingga 2010. Pengauditan ini dijalankan dengan menyemak data, rekod,fail dan dokumen berkaitan dengan pengurusan tempat letak kereta. Selain itu, sebanyak 60borang soal selidik telah diedarkan kepada pengguna tempat letak kereta untuk mendapatkanmaklum balas dan pandangan mengenai tahap kepuasan mereka terhadap kemudahan yangdisediakan. Lawatan Audit ke lokasi tempat letak kereta yang melibatkan 9 zon terbabit telahdibuat dan lawatan susulan telah dilakukan pada bulan November dan Disember 2010.8.4. PENEMUAN AUDITPengauditan yang dijalankan pada bulan Mei hingga Ogos 2010 dan lawatan susulan padabulan November hingga Disember 2010 mendapati wujud kelemahan dalam pengurusantempat letak kereta di bawah seliaan Majlis Perbandaran Tawau antaranya ialahbilangan petak letak kereta terhad, tempat letak kereta tidak disenggara, hasil tidakdapat dikutip berjumlah RM3.60 juta dan tindakan saman tidak diambil terhadap pemilikyang gagal menjelaskan bayaran letak kereta. Penjelasan lanjut berhubung perkaratersebut adalah seperti berikut:8.4.1. Petak Letak Kereta Terhad8.4.1.1. Bagi memenuhi tanggungjawabnya, Majlis telah menyediakan sebanyak 4,358petak letak kereta dan dibahagikan kepada 9 zon seperti di Jadual 8.2.Jadual 8.2Bilangan Zon Dan Petak Letak KeretaBil. Zon Bilangan Petak1. Fajar 8342. Sabindo 7233. Dewan 5644. Bandar 5005. Plaza 4776. Market 3687. City 3448. Tai Yuen 2779. Kastam 271Bilangan keseluruhan 4,358Sumber: Majlis Perbandaran Tawau96


8.4.1.2. Bilangan kenderaan persendirian yang berdaftar di Jabatan Pengangkutan JalanTawau bagi tempoh 5 tahun iaitu dari tahun 2006 hingga 2010 adalah sebanyak 18,805buah. Manakala bilangan petak yang disediakan untuk tempoh 17 tahun iaitu dari tahun1993 hingga 2010 meningkat sebanyak 787 petak iaitu dari 3,571 petak kepada 4,358 petakatau purata 1.3% setahun. Pertambahan bilangan petak berbanding bilangan kenderaanyang berdaftar di Jabatan Pengangkutan Jalan di Tawau adalah tidak seimbang. SemakanAudit mendapati, sebanyak 15,305 resit telah dikeluarkan pada 21 dan 22 Disember 2010,tidak termasuk bilangan petak yang disewakan secara bulanan seperti di Carta 8.1 danCarta 8.2.Carta 8.1Bilangan Resit Dikeluarkan Pada 21 Disember 2010Bilangan Resit2,5002,0001,5001,00050002011,6631,8211,619 1,747 1,1781,087Waktu2,1031,6169781104 7.008.009.0010.00 11.00 12.00 1.002.00 3.004.005.00 6.007.00pagi8.00pagi9.00pagi10.00pagi11.00pagi12.00pagi1.00ptg.2.00ptg.3.00ptg.4.00ptg.Sumber: Analisis Jabatan Audit NegaraCarta 8.2Bilangan Resit Dikeluarkan Pada 22 Disember 2010Bilangan Resit2,5002,0001,5001,00050001901,5701,9281,7841,5531,078 9972,037Waktu1,5338987.008.009.0010.00 11.00 12.00 1.00 2.003.004.005.006.009307.00pagi8.00pagi9.00pagi10.00pagi11.00pagi12.00pagi1.00ptg.2.00ptg.3.00ptg.4.00ptg.5.00ptg.6.00ptg.Sumber: Analisis Jabatan Audit Negara97


8.4.1.3. Analisis terhadap data penggunaan petak letak kereta pada 21 dan 22 Disember2010 mendapati, jam 8.00 pagi hingga 11.00 pagi dan jam 2.00 petang hingga 3.00 petangadalah waktu puncak di mana bilangan pengguna meletak kenderaan atau penggunaanpetak letak kereta adalah banyak. Keadaan ini menyebabkan pengguna meletakkenderaan tidak mengikut peraturan seperti berikut:a. Zon FajarSebanyak 834 petak disediakan di kawasan Zon Fajar. Zon ini adalah kawasantumpuan pengguna kerana terdapat bank-bank dan hotel-hotel. Kebanyakanpengguna yang berurusan di zon ini meletak kereta secara berlapis dengan kereta laindan meletak kenderaan di luar petak. Keadaan ini menambah kesesakan lalu lintasseperti di Gambar 8.1 hingga Gambar 8.4.Gambar 8.1 Gambar 8.2KenderaanKenderaan DiletakkanDiletakkan Di luar PetakBerlapis Dengan Kereta LainSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Zon FajarTarikh: 21 Disember 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Zon FajarTarikh: 21 Disember 2010Gambar 8.3 Gambar 8.4KenderaanDiletakkan Di luar PetakKenderaanDiletakkan Di luar PetakSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Zon FajarTarikh: 22 Disember 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Zon FajarTarikh: 22 Disember 201098


. Zon Marketi. Zon Market sentiasa menjadi tumpuan pengguna bukan saja penduduk setempatbahkan pengunjung dari luar Daerah Tawau. Bilangan petak yang disediakansebanyak 368 di sekeliling pasar dan kawasan berhampiran tidak dapatmenampung keperluan pengguna. Kekurangan petak letak kereta di kawasan pasarmenyebabkan pengguna meletak kenderaan di atas pembahagi jalan dan meletakkenderaan berlapis dengan kenderaan lain seperti di Gambar 8.5 dan Gambar 8.6.Gambar 8.5Kenderaan DiletakkanAtas Pembahagi JalanGambar 8.6Kenderaan DiletakkanBerlapis Dengan Kereta LainSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Zon MarketTarikh: 21 Disember 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Zon MarketTarikh: 21 Disember 2010ii. Lawatan Audit juga mendapati petak letak kereta yang disediakan tidak mengambilkira faktor keselamatan di mana terdapat petak yang menghalang pili bomba.Aspek keselamatan perlu diberi perhatian supaya tugas anggota bomba tidakterganggu sekiranya berlaku kebakaran. Petak yang menghalang pili bomba sepertidi Gambar 8.7.Gambar 8.7Petak Disediakan Menghalang Pili BombaSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Zon MarketTarikh: 21 Mei 201099


iii. Bagi mengatasi masalah bilangan letak kereta yang terhad di lokasi yang menjaditumpuan, pihak Audit mencadangkan supaya pulau-pulau lalu lintas (pembahagijalan) yang lebarnya lebih 12 kaki seperti jalan di Zon Market dan Zon Sabindodikecilkan saiznya. Manakala petak yang sedia ada di kiri dan kanan jalan ditukardari jenis parallel kepada jenis bersudut 45 darjah. Keadaan ini akan dapatmenambah bilangan petak letak kereta di kiri jalan tersebut serta mesra pengguna.Ini berdasarkan ukuran ruang yang diperlukan bagi petak jenis bersudut 45 darjahlebih menjimatkan ruang berbanding petak jenis parallel. Pembahagi jalan yangterlalu lebar di Zon Market dan Zon Sabindo adalah seperti di Gambar 8.8 hinggaGambar 8.10.Gambar 8.8Pembahagi Jalan Terlalu Lebar15kaki15kakiSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Zon MarketTarikh: 23 Disember 2010Gambar 8.9Pembahagi Jalan Yang LebarSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Zon MarketTarikh: 23 Disember 2010Gambar 8.10Pembahagi Jalan Yang Lebar15kaki15kakiSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Zon MarketTarikh: 23 Disember 2010Sumber: Jabatan audit NegaraLokasi: Zon SabindoTarikh: 23 Disember 2010iv. Pihak Majlis bersetuju mengenai petak letak kereta yang tidak mencukupi. Bagimengatasi masalah ini, tempat letak kereta sementara di kawasan Sabindo telahdiwujudkan dan membuat kajian mengecilkan pulau-pulau lalu lintas (pembahagi100


jalan) seperti dicadangkan. Pembinaan tempat letak kereta bertingkat akandicadangkan untuk dimasukkan dalam RMKe-10.Pada pendapat Audit, bilangan tempat letak kereta masih tidak dapat menampungkeperluan pengguna di waktu puncak.8.4.2. Tempat Letak Kereta Tidak Disenggara8.4.2.1. Petak letak kereta hendaklah sentiasa berada dalam keadaan baik bagikemudahan pengguna meletak kenderaan dan notis kadar bayaran juga hendaklahdipamerkan di tempat yang sesuai serta jelas supaya senang dilihat oleh pengguna.Merujuk kepada klausa 6.4 dan klausa 6.8 terma perjanjian menyatakan dengan jelastanggungjawab Syarikat Konsesi iaitu:a. Klausa 6.4 ‘To erect or put up notice or signboard in a conspicuous place near theparking space or any part thereof which shall contain the parking rate payable’.b. Klausa 6.8 ‘To maintain, repair and paint at its own cost all the concession areaincluding parking boundaries for reserved parking spaces’.8.4.2.2. Bagi menilai sama ada Syarikat Konsesi mematuhi syarat kontrak, lawatan Audittelah dilakukan ke 9 zon tempat letak kereta dan mendapati tahap pematuhan adalahseperti di Jadual 8.3.Jadual 8.3Pematuhan Syarikat Konsesi Terhadap Kehendak KontrakZonBil. ButiranTaiFajar Sabindo Dewan Bandar Plaza Market CityYuenKastam1. Papan notiskadar bayaran Ya Tidak Ya Ya Tidak Ya Ya Tidak Yausang.2. Garisanpudar.Tidak Tidak Ya Tidak Tidak Tidak Tidak Tidak Ya3. Air bertakung. Ya Tidak Tidak Ya Tidak Tidak Tidak Tidak Tidak4. Permukaanpetak tidak Ya Tidak Tidak Tidak Tidak Tidak Tidak Tidak Tidakrata.Sumber: Jabatan Audit Negara8.4.2.3. Kelemahan-kelemahan yang ditemui adalah seperti berikut:a. Papan Notis Kadar Bayarani. Keadaan Papan Notis yang terdapat di 4 Zon iaitu Zon Dewan, Zon Kastam, ZonCity dan Zon Bandar telah usang, rosak dan tertanggal telah menyebabkan kadarbayaran tidak dapat dilihat, manakala di Zon Market papan notisnya pula terlindungdi belakang binaan iklan seperti di Gambar 8.11 hingga Gambar 8.15.101


Gambar 8.11Notis Bayaran Telah UsangSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Zon KastamTarikh: 10 Mei 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Zon KastamTarikh: 10 Mei 2010Gambar 8.12Notis Bayaran Telah Usang Dan RosakSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Zon DewanTarikh: 10 Mei 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Zon DewanTarikh: 10 Mei 2010102


Gambar 8.13Notis Bayaran Telah Usang Dan RosakSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Zon CityTarikh: 10 Mei 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Zon CityTarikh: 10 Mei 2010Gambar 8.14Notis Bayaran Telah TertanggalSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Zon BandarTarikh: 10 Mei 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Zon BandarTarikh: 10 Mei 2010103


Gambar 8.15Notis Kadar Bayaran TerlindungSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Zon MarketTarikh: 11 Mei 2010ii. Keadaan notis kadar bayaran di kawasan letak kereta di zon lain adalahmemuaskan. Contoh notis kadar bayaran yang dilekatkan di pondok bayaran ataudilekatkan di tiang berkeadaan masih baik dan jelas dilihat seperti di Gambar 8.16hingga Gambar 8.18.Gambar 8.16Notis Kadar Bayaran Berkeadaan BaikGambar 8.17Notis Kadar Bayaran Berkeadaan BaikSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Zon SabindoTarikh: 11.Mei 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Zon MarketTarikh: 11 Mei 2010104


Gambar 8.18Notis Kadar Bayaran Yang Berkeadaan BaikSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Zon FajarTarikh: 11 Mei 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Zon FajarTarikh: 11 Mei 2010b. Petak Letak Keretai. Lawatan Audit juga mendapati, petak letak kereta tidak disenggara di mana airbertakung di ruang petak, permukaan petak tidak berturap, garisan dan nomborpetak letak kereta telah pudar seperti contoh di Gambar 8.19 hingga Gambar 8.23.Gambar 8.19Air Bertakung Di Ruang PetakGambar 8.20Air Bertakung Di Ruang PetakSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Zon FajarTarikh: 14 Mei 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Zon BandarTarikh: 14 Mei 2010105


Gambar 8.21 Gambar 8.22Petak Tidak DisenggaraGarisan Dan Nombor Petak Telah PudarSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Zon FajarTarikh: 14 Mei 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Zon KastamTarikh: 14.Mei 2010Gambar 8.23Garisan Dan Nombor Petak Telah PudarSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Zon DewanTarikh: 14 Mei 2010ii. Keadaan ini menunjukkan Syarikat Konsesi tidak mematuhi terma perjanjian yangdipersetujui dan pihak Majlis juga tidak menguatkuasakan terma kontrak denganmengambil tindakan yang sewajarnya terhadap kerja menyenggara yang patutdilaksanakan. Keadaan ini memberi kesan kepada pengguna yang tidak selesadengan keadaan tempat letak kereta yang ditakungi air, sukar meletakkan keretakerana garisan petak yang telah pudar serta menafikan hak mereka untukmengetahui kadar bayaran kerana papan notis bayaran tidak jelas akibatkeusangan dan kerosakan.iii. Selepas teguran Audit, Majlis telah menulis surat kepada Syarikat Konsesi untukmembuat penyenggaraan terhadap tempat letak kereta dan menggantikan notisnotisyang telah usang, rosak dan tertanggal.106


Pada pendapat Audit, penyenggaraan tempat letak kereta kurang memuaskan keranaterdapat tempat letak kereta yang tidak disenggara dengan sempurna.8.4.3. Bayaran Konsesi8.4.3.1. Mengikut perjanjian yang ditandatangani pada bulan Mei 1998, Syarikat Konsesibertanggungjawab membuat bayaran konsesi kepada Majlis sejumlah RM25,000 sebulanberdasarkan jumlah petak sebanyak 3,571. Jumlah tersebut telah ditingkatkan kepadaRM32,712 sebulan mulai Ogos 2002 berdasarkan Perjanjian Tambahan yang dipersetujui.Syarikat Konsesi dikenakan bayaran tambahan bagi setiap petak letak kereta yangditambah iaitu berjumlah RM85.00 setahun atau RM7.08 sebulan bagi setiap penambahan.Demikian juga sekiranya berlaku pengurangan petak letak kereta, bayaran konsesi akandikurangkan sejumlah RM85.00 bagi setiap petak setahun.8.4.3.2. Semakan Audit mendapati, Syarikat Konsesi telah membuat bayaran konsesi bagitahun 2009 dan tahun 2010 dengan teratur setiap bulan iaitu masing-masing RM0.46 jutadan RM0.45 juta. Bayaran dibuat antara 1 haribulan hingga 30 haribulan pada bulan yangsama setiap bulan kecuali bagi bayaran konsesi bulan Oktober dan November 2010 telahdibayar masing-masing pada bulan November dan Disember 2010.Pada pendapat Audit, bayaran konsesi adalah baik kerana dibayar dengan teraturkesan dari pemantauan yang berterusan daripada pihak Majlis.8.4.4. Hasil Tidak Dapat Dikutip8.4.4.1. Pada tahun 1999, pengauditan telah dijalankan terhadap penswastaan TempatLetak Kereta Majlis Perbandaran Tawau. Secara keseluruhannya pihak Majlis bersetujudengan penemuan Audit bahawa 5 tahun pertama penswastaan iaitu pada 1 September1993 hingga 31 Ogos 1998, Majlis mendapat penjimatan dan pulangan berjumlah RM1.65juta setahun hasil dari yuran konsesi dan penjimatan gaji atendan yang dibayar olehSyarikat Konsesi sebagaimana syarat yang dipersetujui dalan kontrak perjanjian tersebutiaitu ‘To absorb into the said functions such parking attendant of Majlis as is alreadydeployed by it in the concession area and who is listed in the Third Scedule annexedhereto for the duration of this agreement’. Bagaimanapun, apabila perjanjiandiperbaharui bagi tempoh 10 tahun iaitu dari tahun 1998 hingga 2008, klausaberkenaan tidak diambil kira dalam perjanjian. Akibatnya Majlis terpaksamenanggung bayaran gaji 83 atendan termasuk pengurusan yang berjumlahRM864,755 setahun di samping pertambahan kenaikan gaji tahunan pada tahuntahunberikutnya. Lanjutan dari itu, Jawatankuasa Kira-Kira Wang Awam Negeri Sabahtelah mengesyorkan supaya perbincangan dengan Syarikat Konsesi diadakan untukmeningkatkan bayaran konsesi. Perbincangan bersama Syarikat Konsesi yang dibuat pada18 Januari 2000, bersetuju:107


a. Pihak Syarikat menambah bayaran konsesi dari RM25,000 kepada RM32,712 sebulantanpa syarat berkuat kuasa daripada tarikh Perjanjian Tambahan dikeluarkanberdasarkan Seksyen 37 (2) Local Government Ordinance, 1961.b. Pihak Syarikat menambah bayaran konsesi kepada RM60,000 sebulan dengan syaratianya berkuat kuasa dari tarikh pindaan Tawau Municipal Council (Parking Places) By-Laws, 1982 dikuatkuasakan.c. Pegawai Undang-Undang Majlis diberi tempoh 6 bulan untuk menyiapkan pindaanUndang-Undang Kecil Tawau Municipal Council (Parking Places) By-Laws, 1982.8.4.4.2. Pada 27 Ogos 2002, Perjanjian Tambahan telah diluluskan oleh Menteri KerajaanTempatan Dan Perumahan Sabah di bawah Seksyen 37 (2) Local Government Ordinance,1961 dan dengan itu bayaran konsesi ditingkatkan daripada RM25,000 sebulan atauRM300,000 setahun kepada RM32,712 sebulan atau RM392,544 setahun. Bagaimanapun,pindaan Undang-Undang Kecil Tawau Municipal Council (Parking Places) By-Laws, 1982masih belum dilaksanakan bagi membolehkan bayaran konsesi ditingkatkan kepadaRM60,000 sebulan atau RM720,000 setahun sebagaimana dipersetujui.8.4.4.3. Pada 31 Oktober 2000 dan 21 Mei 2001, pihak Majlis telah mengemukakanpermohonan kepada Kementerian untuk memansuhkan Undang-Undang Kecil TawauMunicipal Council (Parking Places) By-Laws, 1982 dan mengantikannya dengan Undang-Undang Kecil Tawau Municipal Council (Parking Places) By-Laws, 2000. Bagaimanapun,sehingga tarikh pengauditan dijalankan, belum ada keputusan mengenainya keranaKementerian sedang dalam peringkat menyeragamkan Undang-Undang Kecil PihakBerkuasa Tempatan di Sabah. Kelewatan melaksanakan pindaan terhadap Undang-Undang Kecil menyebabkan hasil tidak dapat dikutip berjumlah RM3.60 juta bagitempoh 10 tahun 4 bulan iaitu 6 bulan selepas persetujuan dengan Syarikat Konsesidicapai iaitu bagi tempoh bulan Januari 2000 sehingga bulan Disember 2010.Anggaran hasil yang kurang dikutip sebagaimana kiraan Audit adalah seperti diJadual 8.4.TempohJadual 8.4Anggaran Kiraan Hasil Yang Kurang DikutipKiraanJumlah(RM)Ogos 2000 hingga Ogos 2002. (RM60,000 - RM25,000) X 25 bulan 875,000September 2002 hingga Disember 2010. (RM60,000 - RM32,712) X 100 bulan 2,728,800Jumlah 3,603,800Sumber: Analisis AuditNota: Kiraan di atas adalah bayaran asas dan tidak mengambil kirabayaran pertambahan atau pengurangan petak.Pada pendapat Audit, tindakan untuk meminda Undang-undang Kecil adalah tidakmemuaskan kerana mengambil masa yang terlalu lama menyebabkan hasil berjumlahRM3.60 juta tidak dapat dikutip. Tindakan awal dalam menyelesaikan Undang-UndangKecil tersebut juga boleh mengimbangi perbelanjaan gaji 83 atendan yangdikembalikan kepada Majlis.108


8.4.5. Penguatkuasaan8.4.5.1. Tawau Municipal Council (Parking Places) By-Laws 1982, memberi mandatkepada Majlis untuk menyedia, mengurus dan mengawal tempat letak kereta sertamengutip bayaran letak kereta dan jika perlu mengambil tindakan Undang-undangterhadap mana-mana pesalah yang melanggar By-Laws ini seperti berikut:a. ‘Fasal 11. If the registered owner or any person in charge of a motor vehicle, in respectof whom an advice note is issued in accordance with the provisions of By-Laws 10 failsto pay the charge or charges within the time prescribed in the advice note first issued,he shall pay the surcharge of two ringgit for every hour or half-hour, as the case maybe, during which the motor vehicle has been parked in contravention of By-Laws 9subject to maximum of twenty ringgit on any one occation’.b. ‘Fasal 29. Any person who contravenes any of the provisions of these By-Laws, shallbe guilty of an offence and shall on conviction be liable to a fine not exceeding onehundred ringgit and in addition there shall be paid to the Council any surcharge dueand payable under the provisions of these By-Laws’.8.4.5.2. Kedua-dua Fasal di atas menjelaskan bidang kuasa Majlis terhadap pelanggaranBy-Laws oleh pemilik kenderaan berdaftar. Bahagian Perundangan, Kementerian pada 8Disember 2000, telah memperincikan bahawa hanya services sahaja yang bolehdiswastakan dan dilaksanakan oleh Syarikat Konsesi. Manakala penguatkuasaan Undangundangtermasuk tuntutan bayaran letak kereta tertunggak hanya boleh dilaksanakan olehpihak Majlis.8.4.5.3. Semakan Audit mendapati, pada tahun 2008 hingga 2010, bilangan saman yangdikeluarkan bagi kesalahan meletak kenderaan adalah 905 saman, 965 saman dan 3,946saman masing-masing seperti di Carta 8.3. Manakala hasil yang dikutip bagi tempoh yangsama adalah RM19,085, RM20,890 dan RM99,690 masing-masing.Carta 8.3Bilangan Saman Dikeluarkan Dan Saman DijelaskanBilangan3,9463,566905772965778TahunSumber: Majlis Perbandaran Tawau109


Tindakan Majlis terhadap kesalahan meletak kenderaan adalah baik dimana peratusansaman yang dijelaskan berbanding saman dikeluarkan adalah melebihi 80%.8.4.5.4. Bagaimanapun, semakan Audit selanjutnya mendapati, Majlis telah tidakmengambil tindakan saman terhadap pemilik kenderaan yang gagal membuat bayaranletak kereta sebagaimana kehendak Fasal 11, Tawau Municipal Council (Parking Places)By-Laws 1982. Sebaliknya, Majlis hanya memberi peringatan kepada pemilik denganmengiklankan nombor pendaftaran kenderaan berkenaan dalam akhbar See Hua DailyNews pada 9 Oktober 2010, Daily Express pada 29 September 2010 dan Borneo Postpada 25 September 2010. Majlis sedang dalam rangka perbincangan dengan JabatanPengangkutan Jalan (JPJ) untuk mendapat maklumat pemilik kenderaan melalui capaiansecara online.Pada pendapat Audit, penguatkuasaan terhadap kesalahan meletak kenderaanadalah baik. Bagaimanapun, tindakan saman terhadap pemilik kenderaan yang gagalmenjelaskan bayaran letak kereta tidak diambil.8.4.6. Maklum Balas Pengguna8.4.6.1. Bagi mengukur tahap kepuasan pengguna terhadap kemudahan tempat letakkereta, sebanyak 60 borang soal selidik telah disediakan bagi menemu bual pengguna di 3zon iaitu Zon Market, Zon Fajar dan Zon Plaza yang merupakan kawasan tumpuanpengguna tempat letak kereta. Secara keseluruhannya, pendapat pengguna terhadapkemudahan tempat letak kereta adalah seperti di Jadual 8.5.Jadual 8.5Maklum Balas Pengguna Terhadap Kemudahan Tempat Letak KeretaBil.Pendapat RespondenBilangan PeratusResponden (%)1. Sukar mendapat petak yang kosong/ terpaksa menunggu. 35 582. Kadar bayaran letak kereta yang dikenakan adalah tinggi. 5 83. Hadapi masalah dihalang oleh kenderaan lain untuk keluarpetak letak kereta.20 334. Tidak puas hati dengan tahap kebersihan di kawasan letakkereta, air bertakung dan garisan tidak jelas.10 165. Sukar membuat bayaran letak kereta. 5 8Sumber: Jabatan Audit Negara8.4.6.2. Pengguna kurang berpuas hati terhadap tahap kemudahan tempat letak kereta dimana 58% responden menyatakan sukar mendapat petak yang kosong untuk meletakkereta dan terpaksa menunggu. Sebanyak 33% responden menyatakan menghadapimasalah kerana kenderaan lain menghalang untuk keluar dari petak. Responden yangberpendapat kadar bayaran yang dikenakan tinggi, tidak puas hati tahap kebersihantempat letak kereta serta garisan petak telah pudar dan sukar membuat bayaran mewakili8%, 16% dan 8% masing-masing. Secara keseluruhan, responden memberi cadangansupaya bilangan petak letak kereta ditambah di kawasan yang menjadi tumpuanpengunjung.110


Pada pendapat Audit, ketidakpuasan hati pengguna terhadap kemudahan tempat letakkereta boleh diatasi sekiranya bilangan petak ditambah terutama di kawasan tumpuan.8.5. SYOR AUDITBagi memastikan pengurusan tempat letak kereta diuruskan dengan cekap dan berkesan,pihak Majlis Perbandaran Tawau hendaklah mengambil tindakan berikut:8.5.1. Menambah bilangan petak letak kereta terutamanya di kawasan yang menjaditumpuan pengguna dengan mengecilkan pulau-pulau lalu lintas dan membina tempat letakkereta bertingkat.8.5.2. Memantau dan memastikan kerja-kerja penyenggaraan oleh Syarikat Konsesidijalankan mengikut kehendak kontrak.8.5.3. Mempercepatkan pindaan By-Laws bagi membolehkan hasil Majlis ditingkatkan.8.5.4. Pihak Majlis perlu merujuk kepada Bahagian Perundangan Kementerian dan PeguamBesar Negeri untuk menentukan pihak yang bertanggungjawab mengambil tindakanpenguatkuasaan terhadap pemilik kenderaan yang gagal membayar caj letak kereta dalamkawasan konsesi.111


MAJLIS DAERAH KUNAK, MAJLIS DAERAH LAHAD DATU DANMAJLIS DAERAH SEMPORNA9. PENGURUSAN PEROLEHAN OLEH PIHAK BERKUASA TEMPATAN (PBT)9.1. LATAR BELAKANG9.1.1. Tatacara Perolehan PBT adalah tertakluk kepada Akta, Ordinan dan Arahan TetapPihak Berkuasa Tempatan dan Pekeliling yang dikeluarkan oleh Kerajaan Negeri danPersekutuan dari semasa ke semasa. Perolehan yang dimaksudkan ialah perolehan kerja danbekalan yang dilaksanakan melalui pembelian secara terus, sebut harga, tender, pemberianterus dari Kementerian Kerajaan Tempatan Dan Perumahan Negeri Sabah (KKTP).9.1.2. Pada tahun 2008 hingga 2010, Majlis Daerah Kunak (MDK), Majlis Daerah LahadDatu (MDLD) dan Majlis Daerah Semporna (MDS) telah melaksanakan sebanyak 238perolehan melibatkan peruntukan berjumlah RM28.87 juta menggunakan peruntukanKerajaan Persekutuan, Kerajaan Negeri dan Dana Majlis bagi perolehan perbekalan ataukerja. Kaedah pelaksanaan perolehan MDK, MDLD dan MDS sepanjang tahun 2008 hingga2010 adalah seperti di Jadual 9.1.Jadual 9.1Perolehan MDK, MDLD Dan MDS Bagi Tempoh 2008 Sehingga 2010Bilangan PerolehanJumlahJumlahBil. Kaedah PBT Penggunaan PeruntukanKeseluruhanPeratusPersekutuan Negeri Majlis (RM Juta) (RM Juta) (%)1.MDK 13 4 0 3.73PemberianMDLD 28 4 2 1.75TerusMDS 4 6 27 2.367.84 27MDK 3 0 0 0.792. Tender MDLD 0 0 0 00.79 3MDS 0 0 0 03.MDK 35 6 4 5.19SebutMDLD 40 0 4 6.55HargaMDS 33 0 0 5.8817.62 614.MDK 0 0 0 0PembelianMDLD 0 0 1 0.03TerusMDS 0 4 0 0.450.48 25.MDK 0 6 0 1.00PerolehanMDLD 7 6 0 0.85Dari KKTPMDS 0 1 0 0.292.14 7Jumlah 163 37 38 28.87 100Sumber: MDK, MDLD Dan MDS9.1.3. Sebanyak 61% perolehan kerja/bekalan berjumlah RM17.62 juta adalah melalui sebutharga, manakala 27% perolehan kerja/bekalan berjumlah RM7.84 juta adalah melaluipemberian terus. Perolehan dari KKTP mewakili 7% daripada keseluruhan perolehankerja/bekalan berjumlah RM2.14 juta yang dilaksanakan bagi tempoh 2008 sehingga 2010.112


9.2. OBJEKTIF PENGAUDITANObjektif pengauditan adalah untuk menilai sama ada MDK, MDLD dan MDS mematuhiundang-undang dan peraturan yang ditetapkan serta melaksanakan pengurusan perolehansecara cekap dan ekonomi serta mencapai matlamat perolehan.9.3. SKOP DAN KAEDAH PENGAUDITANSkop pengauditan pengurusan perolehan meliputi tahun 2008 hingga 2010 di MDK, MDLDdan MDS. Saiz sampel pengauditan adalah 58 atau 24% daripada 238 perolehan yangdilaksanakan oleh ketiga-tiga PBT tersebut. Pengauditan meliputi pengurusan perolehan yangdibiayai daripada peruntukan Kerajaan Persekutuan, Kerajaan Negeri dan Dana Majlis.Pengauditan dijalankan dengan menyemak rekod dan dokumen berkaitan serta membuatanalisis terhadap data dan borang soal selidik pelanggan. Lawatan ke tapak projek dan temubual dengan pegawai yang terlibat serta orang awam juga dijalankan bagi mendapatkanmaklum balas terhadap aktiviti perolehan yang dilaksanakan.9.4. PENEMUAN AUDITPengauditan yang dijalankan antara bulan September 2010 hingga Januari 2011 terhadappengurusan perolehan PBT di MDK, MDLD dan MDS mendapati wujudnya beberapakelemahan seperti kerja/bekalan tidak mengikut Senarai Kuantiti iaitu berjumlahRM244,130, kerja/bekalan siap tidak digunakan, kerja tidak berkualiti dan kemudahanawam tidak disenggara. Penjelasan lanjut berhubung perkara yang ditemui adalah seperti diperenggan-perenggan berikut:9.4.1. Kerja/Bekalan Tidak Mengikut Senarai KuantitiPelaksanaan kontrak hendaklah mengikut Senarai Kuantiti yang telah ditetapkan dalamdokumen kontrak dan sebarang perubahan kerja/bekalan perlu mendapat kelulusan terlebihdahulu daripada pihak yang bertanggungjawab. Lawatan Audit ke PBT mendapati adakerja/bekalan tidak mengikut Senarai Kuantiti yang melibatkan kos berjumlah RM244,130seperti di Jadual 9.2.Jadual 9.2Kerja/Bekalan Tidak Mengikut Senarai KuantitiKosKaedah Kos ProjekBil. PBT Tahun Perolehan Kerja/BekalanTerlibatPerolehan(RM) (RM)Pembekalan Peralatan DanRundingan1.2008 Kelengkapan Pejabat Baru256,600 104,250TerusMDS.2. 20103. MDS 20104. 20105. 2010Membina Tandas AwamKawasan Pekan Semporna.Membina Parit Dari HospitalKe Jeti PelanconganSemporna.Membina Titian Umum DiKawasan Perumahan SekitarMDS.Naik taraf Jambatan PasarIkan Masin Dan Titian-TitianSebutHargaSebutHargaRundinganTerusRundinganTerus135,000 17,130168,888 35,110300,000 22,445250,000 49,715113


Bil. PBT Tahun Perolehan Kerja/Bekalan6. MDLD 20107.2008MDK8. 2009Sumber: Majlis Daerah SempornaUmum Semporna.Naik taraf Pasar RakyatLahad Datu.Naik taraf Dewan SerbagunaKg. Jaya Baru.Naik taraf Titian UmumKunak.KaedahPerolehanSebutHargaSebutHargaRundinganTerusKos Projek(RM)KosTerlibat(RM)216,300 15,000197,000 Lump Sum220,000 480Jumlah 1,743,788 244,1309.4.1.1. Pembekalan Peralatan Dan Kelengkapan Pejabat Baru MDSa. Bekalan peralatan dan kelengkapan pejabat baru MDS menggunakan peruntukanNegeri telah dimulakan pada 15 September 2008 dan disiapkan pada 28 November2008 dengan kos berjumlah RM256,600. Semakan Audit terhadap baucar bayaranmendapati, pembayaran ini telah dibuat tanpa disokong Delivery Order sebagaipengesahan terimaan bekalan tersebut.b. Lawatan Audit bersama Pegawai Aset MDS pada 24 Januari 2011 mendapati,perolehan bekalan berjumlah RM104,250 daripada keseluruhan perolehan sebanyakRM256,000 tidak dibekalkan mengikut Senarai Kuantiti seperti di Jadual 9.3.Jadual 9.3Perolehan Bekalan Tidak Mengikut Senarai KuantitiKos BekalanBil. Spesifikasi KerjaLokasi Kuantiti Kadar HargaTidakKeadaan FizikalPenempatanDibekalkan(RM) (RM) (RM)1. Set kabinet untuk Bilik Fail. 3 6,566 19,700 Tidak dibekalkan. 19,700fail.2. Set sofa untuktetamu.UnitPentadbiranDanPengurusan.3. Set kabinet. Bilik PembantuKhas PegawaiEksekutif.4. a) Set kerusipejabat.b) Set mejapejabat.5. a) Set kerusipejabat.b) Set mejapejabat.c) Set kabinet.d) Set komputerjenisLCD/Plasmajenama Acerperisian Vista.PembantuPenolongAkauntan.PembantuPenguatkuasa.1 2,400 2,400 Tidak dibekalkan. 2,4004 1,000 4,000 Tidak dibekalkan. 4,0004477742007002005713502,0008002,8001,4004,0002,4508,000 2 unit tidakdibekalkan. 2 unit tidakdibekalkan. Tidakdibekalkan. Tidakdibekalkan. Tidakdibekalkan. Tidakdibekalkan.4001,4001,4004,0002,4508,000114


Bil.Spesifikasi Kerja6. a) Set meja sidangmesyuarat.LokasiPenempatanBilik DewanPersidangan.Kos BekalanKeadaan FizikalTidakDibekalkan(RM) (RM) (RM)18,000 18,000 Tidak18,000dibekalkan.Kuantiti Kadar HargaLumpSumb) Set kerusi sidangmesyuarat.LumpSum35014,000 Tidakdibekalkan.14,000c) Kelengkapan PASystem.d) KelengkapanLCD jenamaSony.e) Set PA SystemjenamaYamaha.f) Set LCDProjectorjenama Sonydan skrin.7. Set kerusi plastikjenis tetap.8. Set kerusi plastikjenis tetap.Sumber: Majlis Daerah SempornaRuanganTempatMenungguTingkat 1.RuanganTempatMenungguTingkat 2.LumpSum412,0001,00014,0002,0004,00014,000 Tidakdibekalkan. Tidakdibekalkan. Tidakdibekalkan. Tidakdibekalkan.1 4,500 4,500 KeadaanRuang BilikDewanPersidangantidakdibekalkanmeja, kerusi,kelengkapanPA Systemdan LCDProjectorseperti diGambar 9.1dan Gambar9.2.20 200 4,000 10 unit tidakdibekalkan.Contoh set kerusiplastik seperti diGambar 9.3.20 200 4,000 10 unit tidakdibekalkan.Contoh set kerusiplastik seperti diGambar 9.4.2,0004,00014,0004,5002,0002,000Jumlah 104,250115


Gambar 9.1 Gambar 9.2Tiada Bekalan Meja, Kerusi, Kelengkapan PA System Dan LCD ProjectorSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Bilik Dewan PersidanganTarikh: 24 Januari 2011Gambar 9.3Bekalan Kerusi Kurang Di Tingkat 1Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Bilik Dewan PersidanganTarikh: 24 Januari 2011Gambar 9.4Bekalan Kerusi Kurang Di Tingkat 2Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Tingkat 1, Majlis Daerah SempornaTarikh: 24 Januari 2011Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Tingkat 2, Majlis Daerah SempornaTarikh: 24 Januari 2011c. Selepas teguran Audit, MDS telah membuat laporan polis terhadap bekalan yang tidakdapat dikesan dibilik Pembantu Penguatkuasa, kelengkapan PA system dan setkelengkapan LCD dibilik Dewan Persidangan. Seterusnya, kontraktor akanmembekalkan set kerusi plastik jenis tetap yang terkurang dibekalkan di RuanganTempat Menungu Tingkat 1 dan Tingkat 2 mengikut Senarai Kuantiti. Manakala setkabinet di Bilik Fail dan set kerusi meja pejabat di bilik Pembantu Penolong Akauntantelah dapat dikesan.9.4.1.2. Membina Tandas Awam Kawasan Pekan Sempornaa. Projek Pembinaan Tandas Awam Kawasan Pekan Semporna di Taman Tongtalundengan kos berjumlah RM135,000 telah dilaksanakan secara sebut harga. Perolehankerja dimulakan pada 28 Januari 2010 dan telah siap pada 30 Ogos 2010, manakalaSijil Perakuan Siap telah dikeluarkan pada 3 September 2010. Bayaran sepenuhnya116


agi kerja tersebut berjumlah RM135,000 telahpun dibuat kepada kontraktorberkenaan. Lawatan Audit bersama pegawai Unit Pembangunan MDS pada 20Januari 2011 mendapati, ada kerja-kerja atau bekalan yang dilaksanakan tidakmengikut Senarai Kuantiti sepenuhnya berjumlah RM17,130 seperti di Jadual 9.4.Jadual 9.4Pembinaan Tandas Awam Tidak Mengikut Senarai KuantitiBil. Spesifikasi Kerja Kuantiti1. Membekal danmemasang pintu jenis: Solid Door4Kos BekalanTidakDilaksanakanKadar HargaKeadaan Fizikal(RM) (RM) (RM)2,90011,600 2 unit pintu tidakdibekalkanseperti diGambar 9.5.5,800 Pintu4 1,800 7,200 4 unit tidak 7,200dibekalkan.Membekal dan 6 450 2,700 1 unit tidak 450memasang pintu jenisdibekalkan.2. PVC pada bahagiandalam pintu tandaslelaki/perempuan.Membekal dan Lump 10,000 10,000 4 unit kipas elektrik Lump Sum3.memasangSumtidak dibekalkan.kelengkapan elektrik: Kipas elektrik.44.Mangkuk tandas jenis 6 300 1,800 3 unit tidak 900squarting.dibekalkan.5.Sinki tandas jenis 10 230 2,300 6 unit tidak 1,380aluminium.dibekalkan.6.Pili air. 16 32 512 5 unit tidak 160dibekalkan.7.Bekal dan pasang 4 310 1,240 4 unit tidak 1,240ventilation fan wall.dibekalkan.Jumlah 17,130Sumber: Majlis Daerah Sempornab. Memandangkan pembayaran penuh telah dibuat terhadap projek ini sedangkankontraktor tidak melaksanakan kerja dengan sempurna, pihak MDS sepatutnyamenuntut semula kos bekalan RM17,130 yang tidak dilaksanakan daripada kontraktortersebut.117


Gambar 9.5Pembinaan Tandas Tidak SempurnaSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Tandas Awam Pekan SempornaTarikh: 20 Januari 20119.4.1.3. Membina Parit Dari Hospital Ke Jeti Pelancongan Sempornaa. Kerja membina parit dari Hospital ke Jeti Pelancongan Semporna sepanjang 1,950kaki dimulakan pada 5 Oktober 2010 dan telah disiapkan pada 19 Oktober 2010dengan kos berjumlah RM168,888. Lawatan Audit pada 20 Januari 2011 mendapati,pelaksanaan kerja berjumlah RM35,110 tidak mengikut Senarai Kuantiti seperti diJadual 9.5.Bil. Spesifikasi Kerja Kuantiti1. Memasang penutupparit slab denganbancuhan konkritdan BRC R10.2. Memasang besi grillperangkap sampahdisetiap penghujungculvert parit.Sumber: Majlis Daerah SempornaJadual 9.5Pembinaan Parit Tidak Mengikut Senarai KuantitiKos KerjaTidakDilaksanakanKadar HargaKeadaan Fizikal(RM) (RM) (RM)650 35 22,750 546 unit tidak 19,110dipasang seperti diGambar 9.6 danGambar 9.7.20 800 16,000 Tiada sebarangpemasangan dibuatseperti di Gambar9.8.16,000Jumlah 35,110118


Gambar 9.6 Gambar 9.7Parit Tidak Dipasang Dengan Penutup Parit SlabSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Klinik Kesihatan Daerah SempornaTarikh: 20 Januari 2011Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Klinik Kesihatan Daerah SempornaTarikh: 20 Januari 2011Gambar 9.8Penghujung CulvertParit Tidak Dipasang DenganBesi Grill Perangkap SampahGambar 9.9Penghujung CulvertParit Telah Dipasang DenganBesi Grill Perangkap SampahSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Klinik Kesihatan Daerah SempornaTarikh: 20 Januari 2011Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Jeti Pelancongan Daerah SempornaTarikh: 8 April 2011b. Lawatan Audit kedua pada 25 Febuari 2011 ke tapak projek mendapati, paritsepanjang 1,950 kaki dan penghujung culvert masih belum dipasang dengan penutupdan besi grill perangkap sampah. Pemeriksaan Audit juga mendapati, laluan aliran airdi penghujung culvert tidak dibuat seperti di Gambar 9.10. Sijil Siap Praktikal telahdikeluarkan pada 22 Oktober 2010 dan pembayaran telah dibuat sepenuhnyawalaupun kerja tidak mengikut Senarai Kuantiti sepenuhnya. Bagaimanapun, hasilteguran Audit MDS telah mengambil tindakan memasang besi grill perangkap sampahdan membuat laluan air di penghujung culvert seperti di Gambar 9.9 dan Gambar 9.11kecuali penutup parit yang masih belum dipasang.119


Gambar 9.10Laluan Aliran AirDi Penghujung Culvert Tidak DibuatSebelumGambar 9.11Laluan Aliran Air DiPenghujung Culvert Telah DibuatSelepasSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Jeti Pelancongan Daerah SempornaTarikh: 25 Februari 2011Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Jeti Pelancongan Daerah SempornaTarikh: 8 April 20119.4.1.4. Membina Titian Umum Di Kawasan Perumahan Sekitar MDSa. Kerja membina Titian Umum di kawasan perumahan sekitar MDS dimulakan pada 9Julai 2010 dan telah siap pada 9 November 2010 dengan kos berjumlah RM300,000.Lawatan Audit pada 20 Januari 2011 mendapati, pelaksanaan kerja tidak mengikutSenarai Kuantiti seperti di Jadual 9.6.Jadual 9.6Pembinaan Titian Umum Tidak Mengikut Senarai KuantitiBil. Spesifikasi Kerja Kuantiti1. Membina tapakpemunggahanbarangan (RAMP).2. Kerja-kerja memasangjaring daripada bahanplastik perangkapsampah padapenyokong tiangbracing.Sumber: Majlis Daerah SempornaLumpSumKos KerjaTidakDilaksanakanKadar Harga KeadaanFizikal(RM) (RM) (RM)Lump 22,445 Tiada22,445Sumpembinaandibuat sepertidi Gambar9.12.Lump Lump 4,000 Hanya-Sum Sumdipasangjaring padaseparuhpenyokongtiang bracingseperti diGambar 9.14.Jumlah 22,445b. Selepas teguran Audit dibuat dan lawatan susulan ke tapak projek bersama pegawaiMDS pada 20 Januari 2011, MDS telah mengarahkan kontraktor membina tapakpemunggahan barangan dan memasang jaring perangkap sampah pada penyokongtiang bracing seperti di Gambar 9.13 dan Gambar 9.15.120


Gambar 9.12Tapak Pemunggahan barangan (RAMP)Belum Dibina Semasa Lawatan AuditSebelumGambar 9.13Tapak Pemunggahanbarangan (RAMP) Telah Dibina SelepasTeguran AuditSelepasSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Jeti Awam SempornaTarikh: 20 Januari 2011Gambar 9.14Jaring Perangkap SampahDipasang Separuh PenyokongTiang Bracing Semasa Lawatan AuditSebelumSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Jeti Awam SempornaTarikh: 25 Februari 2011Gambar 9.15Jaring Perangkap SampahDipasang Pada PenyokongTiang Bracing Mengikut PelanSelepasSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Jeti Awam SempornaTarikh: 20 Januari 2011Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Jeti Awam SempornaTarikh: 25 Februari 20119.4.1.5. Menaik Taraf Jambatan Pasar Ikan Masin Dan Titian-Titian Umum Sempornaa. Kerja menaik taraf Jambatan Pasar Ikan Masin dan Titian-Titian Umum Sempornadimulakan pada 9 Julai 2010 dan telah disiapkan pada 9 November 2010 dengan kosberjumlah RM250,000. Lawatan Audit pada 25 Januari 2011 bersama pegawai UnitPembangunan MDS mendapati pembinaan tidak mengikut Senarai Kuantiti seperti diJadual 9.7.121


Jadual 9.7Menaik Taraf Jambatan Dan Titian Umum Tidak Mengikut Senarai KuantitiBil. Lokasi Spesifikasi Kerja Kuantiti1. Titian UmumGusungMalanta.2. Titian UmumEgang-EgangMalanu.3. Titian UmumSungaiAmbung.4. Titian UmumKg. PanjiTengah.5. Titian UmumKg. Sri Jaya.Memasang penyokongtiang bracing.a) Menggantikantiang daripadakayu belian.b) Menggantikanalang beamdaripada kayukeras.c) Menggantikanrasuk lantai floorjoist daripada kayukeras.d) Menggantikanlantai daripadakayu keras.e) Memasangpenyokong tiangbracing.a) Menggantikantiang daripadakayu belian.b) Menggantikanalang beamdaripada kayukeras.c) Menggantikanrasuk lantai floorjoist daripada kayukeras.d) Menggantikanlantai daripadakayu keras.a) Menggantikantiang daripadakayu belian.b) Menggantikanlantai daripadakayu keras.c) Memasangpenyokong tiangbracing.a) Menggantikanrasuk lantai floorjoist daripada kayukeras.b) Menggantikanlantai daripadakayu keras.c) Memasangpenyokongtiang122KadarHargaKeadaan FizikalKos KerjaTidakDilaksanakan(RM) (RM) (RM)10 40 400 Tidak dipasang 400seperti di Gambar9.18.301560450305025100750304503080600402504535254025045352525025403525407,5006752,10011,2501,20012,5001,1253,50018,7507,50011,2501,2002,80015,0001,600 6 unit tidakdiganti. 3 unit tidakdiganti. 24 unit tidakdiganti. 256 unit tidakdiganti. Tidak dipasangseperti diGambar 9.16. 10 unit tidakdiganti sepertidi Gambar9.26. 1 unit tidakdiganti. 52 unit tidakdiganti sepertidi Gambar9.25. 556 unit tidakdiganti. 10 unit tidakdiganti sepertidi Gambar9.20. 175 unit tidakdiganti sepertidi Gambar9.22. 28 unit tidakdipasang. 50 unit tidakdiganti sepertidi Gambar9.24. 326 unit tidakdiganti sepertidi Gambar9.23. 37 unit tidakdipasang.1,5001358406,4001,2002,500451,82013,9002,5004,3751,1201,7508,1501,480


Bil. Lokasi Spesifikasi Kerja Kuantiti6. Titian UmumRumahPegawaiDaerah.Sumber: Majlis Daerah Sempornabracing.Memasang penyokongtiang bracing.Kos KerjaKadar HargaTidakKeadaan FizikalDilaksanakan(RM) (RM) (RM)40 40 1,600 Tidak dipasang. 1,600Jumlah 49,715b. Secara keseluruhannya, semakan Audit terhadap baucar bayaran mendapatipembayaran telah dibuat sepenuhnya ke atas kerja/bekalan yang tidak mengikutSenarai Kuantiti. Penyeliaan yang tidak dibuat secara teliti oleh pegawaibertanggungjawab menyebabkan kerja/bekalan yang tidak dilaksanakan telah dibayar.Keadaan ini merugikan dan menjejaskan imej MDS. Bagaimanapun, MDS telahmengarahkan kontraktor memasang tiang bracing dan menggantikan tiang selepasteguran Audit seperti di Gambar 9.17, Gambar 9.19 dan Gambar 9.21.Gambar 9.16Penyokong Tiang Bracing Tidak DipasangSebelumGambar 9.17Penyokong Tiang Bracing Telah DipasangSelepasSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi : Titian Umum Egang-Egang MalanuTarikh: 25 Januari 2011Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi : Titian Umum Egang-Egang MalanuTarikh: 8 April 2011123


Gambar 9.18Penyokong Tiang Bracing Tidak DipasangSebelumGambar 9.19Penyokong Tiang Bracing Telah DipasangDi Hujung TitianSelepasPenyokongTiang BracingSepatutnyaDipasangSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Titian Umum Gusung MalantaTarikh: 25 Januari 2011Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi : Titian Umum Gusung MelantaTarikh: 8 April 2011Gambar 9.20Penggantian TiangDaripada Kayu Belian Kurang 10 UnitSebelumGambar 9.21Penggantian Tiang TelahDilaksanakan Daripada Kayu BelianSelepasSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Titian Umum Kg. Panji TengahTarikh: 25 Januari 2011Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Titian Umum Kg. Panji TengahTarikh: 8 April 2011124


Gambar 9.22Penggantian LantaiDaripada Kayu Keras Kurang 175 UnitGambar 9.23Penggantian LantaiDaripada Kayu Keras Kurang 326 UnitSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Titian Umum Kg. Panji TengahTarikh: 25 Januari 2011Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Titian Umum Kg. Sri JayaTarikh: 25 Januari 2011Gambar 9.24Penggantian Rasuk LantaiDaripada Kayu Keras Kurang 50 UnitGambar 9.25Penggantian Rasuk LantaiDaripada Kayu Keras Kurang 52 UnitSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Titian Umum Kg. Sri JayaTarikh: 25 Januari 2011Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Titian Umum Sungai AmbungTarikh: 24 Januari 2011125


Gambar 9.26Penggantian Tiang Daripada Kayu Belian Kurang 10 UnitSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Titian Umum Sungai AmbungTarikh: 24 Januari 20119.4.1.6. Naik Taraf Pasar Rakyat Lahad Datua. Projek Naik Taraf Pasar Rakyat Lahad Datu telah dilaksanakan secara sebut hargadengan kos berjumlah RM216,300. Kerja tersebut telah dimulakan pada 12 Mei 2010dan siap pada 20 Ogos 2010. Sijil Perakuan Siap telah dikeluarkan pada 24 Ogos2010. Berdasarkan semakan Senarai Kuantiti, kontraktor perlu membaiki/menggantimeja dan kerusi yang rosak di gerai makan dengan kos berjumlah RM15,000. LawatanAudit bersama pegawai Unit Pembangunan MDLD pada 23 Disember 2010 mendapatimeja yang rosak tidak dibaiki/diganti seperti di Gambar 9.27 dan Gambar 9.28.Keadaan ini berlaku kerana pemeriksaan oleh pegawai bertanggungjawab tidak dibuatsecara teliti. Ini merugikan MDLD kerana pelaksanaan kerja oleh pihak kontraktoradalah kurang berbanding Senarai Kuantiti.Gambar 9.27 Gambar 9.28Meja Rosak Yang Tidak Dibaiki/DigantiSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Pasar Rakyat, Lahad DatuTarikh: 23 Disember 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Pasar Rakyat, Lahad DatuTarikh: 23 Disember 2010b. MDLD memaklumkan bahawa kerosakan pada meja disebabkan vandalisme setelahkerja pembaikan dilaksanakan oleh kontraktor. Bagaimanapun, pihak Audit tidak dapat126


mengesahkan pembaikan meja telah dilaksanakan oleh kontraktor kerana laporankerja siap daripada kontraktor menunjukkan pembaikan hanya dibuat ke atas kerusisahaja.9.4.1.7. Naik Taraf Dewan Serbaguna Kg. Jaya Baru KunakProjek Naik Taraf Dewan Serbaguna Kg. Jaya Baru yang berjumlah RM197,000 telahdilaksanakan secara sebut harga. Mengikut Senarai Kuantiti, kontraktor perlumelaksanakan pemasangan bagi 6 unit kipas besar dinding dan pintu masuk pagar dewandari jenis besi menggunakan roller. Sijil Siap Kerja telah dikeluarkan pada 24 Oktober 2008dan bayaran bagi kerja-kerja tersebut berjumlah RM197,000 telah dibuat sepenuhnya pada14 November 2008. Lawatan Audit bersama pegawai Unit Pembangunan MDK pada 2Disember 2010 mendapati kontraktor tidak melaksanakan kerja berdasarkan SenaraiKuantiti seperti di Gambar 9.29 dan Gambar 9.30. MDK dalam maklum balasnyamengakui tentang kelemahan istilah teknikal kipas besar di dalam Senarai Kuantiti keranadicatat secara umum. Pihak MDK juga telah terlepas pandang berkaitan roller yang perludipasang pada pagar dan akan mengarahkan kontraktor memasangnya tanpa sebarangkos tambahan. MDK telah mengambil tindakan memasang roller hasil daripada teguranAudit seperti di Gambar 9.31.Gambar 9.29Kipas Kecil Yang Dipasang Dalam Dewan Serbaguna Kg. Jaya BaruSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Dewan Serbaguna Kg. Jaya Baru, KunakTarikh: 2 Disember 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Dewan Serbaguna Kg. Jaya Baru, KunakTarikh: 2 Disember 2010127


Gambar 9.30Pintu Pagar Bukan Jenis RollerGambar 9.31Pintu Pagar Jenis Roller Telah DipasangSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Dewan Serbaguna Kg. Jaya Baru, KunakTarikh: 2 Disember 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Dewan Serbaguna Kg. Jaya Baru, KunakTarikh: 7 April 20119.4.1.8. Naik Taraf Titian Umum Kunaka. Projek Naik Taraf Titian Umum Kunak telah dilaksanakan secara rundingan terusdengan kos berjumlah RM220,000. Kerja naik taraf tersebut telah dimulakan pada 6November 2009 dan telah siap pada 2 Disember 2009 dan Sijil Perakuan Siap telahdikeluarkan pada 2 Disember 2009. Berdasarkan Senarai Kuantiti, kontraktor perlumembina titian umum di Kg. Jaya Baru serta Pasar Ikan dan Ayam di Pangkalan.Spesifikasi kerja titian umum Kg. Jaya Baru melibatkan pembinaan berukuran 182meter x 1.82 meter dan laluan pintu utama kiri/kanan (5 meter x 2.4 meter – Pintu Adan 5 meter x 1.9 meter – Pintu B) di Titian Umum Pasar Ikan dan Ayam di Pangkalan.b. Lawatan Audit bersama pegawai Unit Pembangunan MDK pada 28 September 2010mendapati, panjang Titian Umum di Kg. Jaya Baru terkurang dibina sepanjang 11meter daripada yang ditetapkan dalam spesifikasi kerja. Manakala lebar pembinaanTitian Umum Pasar Ikan dan Ayam di Pangkalan terkurang sepanjang 0.7 meter bagiPintu A dan 0.2 meter bagi Pintu B seperti di Gambar 9.32 hingga Gambar 9.34. Iniberlaku disebabkan penyeliaan rapi oleh pegawai tidak dibuat terhadap kerja-kerjayang dilaksanakan oleh kontraktor. Pemeriksaan untuk memperakui kerja/projekdisiapkan tidak dibuat dengan sewajarnya oleh MDK.128


Gambar 9.32Lebar Pintu A –Titian Umum Kurang 0.7 MeterGambar 9.33Lebar Pintu B –Titian UmumKurang 0.2 MeterSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Pasar Umum, KunakTarikh: 28 September 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Pasar Umum, KunakTarikh: 28 September 2010Gambar 9.34Panjang Titian Umum Kg. Jaya Baru Kurang 11 MeterSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Kg. Jaya Baru, KunakTarikh: 28 September 2010Pada pendapat Audit, perolehan kerja dan bekalan tidak dilaksanakan mengikut SenaraiKuantiti kerana kurangnya penyeliaan dan pemantauan oleh pegawai yangbertanggungjawab. Sehubungan itu, PBT perlu membuat pemeriksaan dan memastikankontraktor melaksanakan kerja/bekalan mengikut Senarai Kuantiti sebelummemulangkan wang tahanan atau sebelum Tempoh Tanggungan Kecacatan tamat. Bagikehilangan perbekalan setelah perolehan dilaksanakan, PBT yang terlibat perlumelakukan siasatan dalaman dan seterusnya membuat laporan polis atas kehilangandan kerugian tersebut.9.4.2. Kerja/Bekalan Siap Tidak DigunakanPegawai Pengawal perlu memastikan pengurusan bekalan/kerja/perkhidmatan dikendalikanberdasarkan sistem kawalan dalaman yang kukuh dan mengikut peraturan kewangan yang129


telah ditetapkan dan digunakan secara optimum. Adalah menjadi amalan pengurusan yangbaik untuk memastikan perolehan dibuat mempunyai value for money.9.4.2.1. Projek Pembinaan Tandas Awam Taman Aman 3 Lahad Datua. Projek Pembinaan Tandas Awam Taman Aman 3 telah disiapkan pada bulan Ogos2009 dengan kos berjumlah RM196,900. Lawatan Audit pada 19 Oktober 2010mendapati, kerja yang dilaksanakan terbiar serta tidak digunakan dan mengalamikerosakan teruk. Tiada kawalan dan penjagaan selepas siap pembinaanmenyebabkan tandas telah dirosakkan oleh orang awam serta mengakibatkanpembaziran wang Kerajaan. Gambar 9.35 hingga Gambar 9.38 menunjukkankeadaan tandas awam di Taman Aman 3 yang terbiar, tidak digunakan dan mengalamikerosakan.b. MDLD memaklumkan bahawa kerosakan tandas disebabkan oleh perbuatanvandalisme. Penjagaan tandas telah diserahkan kepada kontraktor yang dilantik danakan melantik pengawal keselamatan untuk mengawal tandas daripada perbuatanvandalisme.Gambar 9.35Pintu Tandas PecahGambar 9.36Cermin Hilang Dan Kepala Paip RosakSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Aman 3, Lahad DatuTarikh: 19 Oktober 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Aman 3, Lahad DatuTarikh: 19 Oktober 2010130


Gambar 9.37Cermin Tingkap PecahGambar 9.38Dinding DicontengSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Aman 3, Lahad DatuTarikh: 19 Oktober 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Aman 3, Lahad DatuTarikh: 19 Oktober 20109.4.2.2. Projek Pembinaan Tandas Awam Taman Bandar Lahad DatuProjek membina Tandas Awam Taman Bandar telah disiapkan pada bulan Ogos 2010dengan kos berjumlah RM183,500 secara sebut harga. Lawatan Audit pada 23 Disember2010 mendapati, tandas masih belum dibuka untuk kegunaan orang awam. MDLD jugabelum melantik syarikat yang akan menguruskan tandas ini supaya dapat beroperasi,digunakan dan disenggara dengan baik seperti di Gambar 9.39. MDLD memaklumkan,pada masa kini tandas masih di bawah penjagaan Majlis mengikut waktu pejabat dansebagai langkah keselamatan, pagar akan dibina di sekeliling tandas. MDLD masih dalamproses mendapatkan kontraktor bagi tujuan mengambil alih penjagaan tandas.Gambar 9.39Tandas Awam Siap Belum BeroperasiSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Bandar, Lahad DatuTarikh: 23 Disember 20109.4.2.3. Projek Menaik Taraf Padang Bandaran Lahad Datua. Projek menaik taraf Padang Bandaran telah siap pada bulan Ogos 2010 dengan kosberjumlah RM225,860 secara sebut harga. Lawatan Audit pada 23 Disember 2010mendapati, kemudahan yang belum digunakan iaitu pondok kawalan keselamatan131


erharga RM35,000 telah mengalami kerosakan dan kabel bagi 4 set spotlightberharga RM18,128. Kerosakan ini berpunca daripada kecurian yang dilakukan olehpihak yang tidak bertanggungjawab. MDLM akan membincangkannya dalammesyuarat tindakan Daerah untuk mendapatkan bantuan daripada pihak polis bagimengelakkan kejadian yang sama berulang. Keadaan pondok keselamatan yang rosakdan kabel lampu spotlight yang hilang adalah seperti di Gambar 9.40 hinggaGambar 9.42.Gambar 9.40Kehilangan Sliding WindowGambar 9.41Grill Tingkap Yang Telah RosakSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Padang Bandaran, Lahad DatuTarikh: 23 Disember 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Padang Bandaran, Lahad DatuTarikh: 23 Disember 2010Gambar 9.42Kehilangan Kabel SpotlightSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Padang Bandaran, Lahad DatuTarikh: 23 Disember 20109.4.2.4. Bekalan Traktor Pertanian Di MDLDa. Perolehan bekalan yang diterima daripada KKTP perlu sesuai mengikut keperluan dankeutamaan perolehan itu dilaksanakan. Semakan Audit ke atas perolehan bekalanmendapati sebuah Traktor Pertanian berharga RM83,839 telah diserahkan oleh KKTPpada tahun 2009 kepada Majlis Daerah Lahad Datu. Bagaimanapun, lawatan Auditmendapati traktor tersebut tidak pernah digunakan kerana MDLD tidak pernah132


memohon untuk mendapatkannya daripada KKTP. Oleh itu, traktor tersebut hanyadisimpan di garaj MDLD sejak diterima seperti di Gambar 9.43.Gambar 9.43Traktor PertanianYang Tidak Pernah DigunakanSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Garaj Majlis Daerah Lahad DatuTarikh: 20 Oktober 2010b. Sehingga tarikh pengauditan, tiada maklumat secara bertulis daripada MDLD kepadaKKTP berkaitan terimaan traktor pertanian yang tidak digunakan. Keadaan inimerupakan suatu pembaziran kerana jentera tersebut tidak digunakan dan disimpan diMDLD. Menurut penjelasan MDLD, traktor tidak pernah digunakan kerana tidak sesuaidengan aktiviti Majlis. Bagaimanapun, MDLD bercadang untuk disewakan kepadaorang awam yang berminat untuk menggunakannya.9.4.2.5. Bekalan Peralatan Dan Bahan Kawalan Penyakit Berjangkit Di MDKPerolehan peralatan dan bahan kawalan penyakit berjangkit dibuat melalui peruntukanKawalan Vektor dan Penyakit Berjangkit (BP 3) yang disalurkan oleh KKTP kepada PBTpada setiap tahun. Semakan Audit mendapati, MDK telah membuat pembelian bekalanuntuk barang yang sama dan berulang sepanjang tempoh 2008 sehingga 2010 namuntidak digunakan sehingga kini seperti di Jadual 9.8.Jadual 9.8Pembelian Barang BerulangHarga JumlahBil. Perkara Tahun Kuantiti(RM) (RM)1. Mesin ‘ULV Blower’ Sandang 2008 1 unit 2,500 2,5003WF-2-6A Orimas Blower. 2009 2 unit 2,500 5,0002. Kawalan Mutu dan SanitasiMakanan-Perkakas/peralatanuntuk sampling:2010 2 unit 2,500 5,000a) 62008b) 122,000 2,000a) Thermometer 0 to 110° C(Mercury).b) Forcep blunt & sharp – 120mm.c) Cooler Box.2009c) 1 seta) 6b) 121,500 1,500c) 1 seta) 6 2,000 2,000133


Bil. Perkara Tahun Kuantiti3. Racun Rumpai Paraquat25%.Harga(RM)Jumlah(RM)b) 122010 c) 1 set2008 35 liter 120 4,2002009 50 liter 180 9,0002010 55 liter 180 9,9004. Racun Tikus. 2009 42 kg 50 2,1002010 20 kg 50 1,000Sumber : Majlis Daerah KunakPada pendapat Audit, bekalan dan kemudahan awam yang telah siap tetapi tidakdigunakan adalah merupakan satu pembaziran dan perkara ini dapat dielakkansekiranya PBT merancang dengan teliti sesuatu perolehan.9.4.3. Kerja Tidak BerkualitiPelaksanaan projek yang melibatkan kerja-kerja pembinaan hendaklah berkualiti dan bermutuselaras dengan perjanjian kontrak berkaitan senarai kuantiti, lukisan pelan dan spesifikasikerja yang ditetapkan.9.4.3.1. Menaik Taraf Jambatan Pasar Ikan Masin Dan Titian-Titian Umum Sempornaa. Kerja menaik taraf Jambatan Pasar Ikan Masin dan pembinaan melibatkan 8 titianumum berharga RM250,000 telah dimulakan pada 9 Julai 2010 dan siap pada 9November 2010 di mana bayaran sepenuhnya telah dibuat pada 25 Januari 2011.Spesifikasi kerja melibatkan penggantian tiang, gelegar/alang (beam), rasuk lantai,lantai dan penyokong tiang bracing. Lawatan Audit pada 25 Januari 2011 mendapati,papan lantai patah dan kayu rosak digunakan dalam kerja-kerja menaik taraf titianumum tersebut. Maklumat lanjut adalah seperti di Jadual 9.9. Keadaan ini berlakudisebabkan pemeriksaan yang dijalankan sebelum Sijil Siap Kerja dikeluarkan tidakdilaksanakan dengan teliti. MDS telah mengarahkan kontraktor untuk mengambiltindakan terhadap penemuan yang dibangkitkan oleh pihak Audit melalui surat yangdikeluarkan kepada kontraktor bertarikh 7 Mac 2011 dan tindakan telah diambil sepertidi Gambar 9.45 dan Gambar 9.47.Jadual 9.9Kerja Pembinaan Tidak Sempurna/Tidak Berkualiti Pada Tahun 2010KosBil.TempatProjekKeadaan Fizikal(RM)Titian Umum Egang-EgangPapan lantai patah dan rosak seperti di1.22,725Malanu.Gambar 9.46.Papan lantai rosak dan tiang diganti kayu rosak2. Titian Umum Sungai Ambung. 37,875seperti di Gambar 9.48 dan Gambar 9.49.Tiang yang diganti dengan kayu rosak seperti3. Titian Umum Kg. Panji Tengah. 22,725di Gambar 9.44.Sumber : Majlis Daerah Semporna134


Gambar 9.44Keadaan Tiang YangDiganti Dengan Kayu Yang RosakGambar 9.45Keadaan Tiang YangTelah Diganti Dengan Kayu BaruSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Titian Umum Kg. Panji TengahTarikh: 25 Januari 2011Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Titian Umum Kg. Panji TengahTarikh: 8 April 2011Gambar 9.46Keadaan LantaiDiganti Dengan Papan PatahSebelumGambar 9.47Keadaan Lantai Yang Telah DigantiSelepasSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Titian Umum Egang-Egang MalanuTarikh: 25 Januari 2011Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Titian Umum Egang-Egang MalanuTarikh: 8 April 2011135


Gambar 9.48Keadaan LantaiDiganti Dengan Papan RosakGambar 9.49Keadaan TiangDiganti Dengan Kayu RosakSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Titian Umum Sungai AmbungTarikh: 24 Januari 2011Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Titian Umum Sungai AmbungTarikh: 24 Januari 20119.4.3.2. Naik Taraf Pasar Rakyat Lahad Datua. Projek naik taraf Pasar Rakyat telah siap pada 20 Ogos 2010 dengan kos berhargaRM216,300. Tempoh Tanggungan Kecatatan bagi projek ini berakhir pada 20 Februari2012. Mengikut spesifikasi kerja, sebanyak 20 unit kipas berharga RM30,000 danbumbung skyroof yang berharga RM17,500 perlu dipasang di bangunan Pasar Rakyattersebut. Lawatan Audit pada 23 Disember 2010 mendapati, hasil kerja yangdilaksanakan oleh kontraktor adalah tidak berkualiti dan sebanyak 4 unit kipas yangtelah dipasang tidak berfungsi serta bumbung skyroof mengalami kebocoran seperti diGambar 9.50 dan Gambar 9.51.Gambar 9.50Kipas Yang Tidak BerfungsiGambar 9.51Kebocoran Pada Bumbung SkyroofSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Pasar Rakyat, Lahad DatuTarikh: 23 Disember 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Pasar Rakyat, Lahad DatuTarikh: 23 Disember 2010b. Keadaan ini berlaku disebabkan pemeriksaan yang dijalankan sebelum Sijil Siap Kerjadikeluarkan tidak dilaksanakan dengan sempurna. Kebocoran pada bumbung skyroofmenyebabkan ruang niaga di bawahnya basah jika berlaku hujan. Hasil temubual136


dengan 3 orang peniaga, pihak Audit dimaklumkan kebocoran ini berlaku selepas kerjapenggantian bumbung asal dengan jenis skyroof. Akibat daripada kerosakan kipas dankebocoran bumbung menyebabkan keselesaan pengguna terjejas semasa berurusandi pasar. Menurut maklumbalas, MDLD telah mengarahkan pihak kontraktor membaikikerosakan kipas dan kebocoran skyroof kerana projek ini masih dalam TempohTanggungan Kecacatan.Pada pendapat Audit, pemeriksaan yang dilakukan oleh pegawai yangbertanggungjawab mengeluarkan Sijil Siap Kerja adalah tidak teliti menyebabkan kerjapemasangan 4 unit kipas tidak berfungsi dan bumbung skyroof bocor. Bagimengelakkan Kerajaan menanggung risiko membiayai kos pembaikankerosakan/kecacatan serta memberi keselesaan kepada pengguna pasar, PBT perlumemastikan kontraktor membaiki kerosakan tersebut dengan segera sebelum tamattempoh Tanggungan Kecacatan.9.4.4. Kemudahan Awam Tidak DisenggaraKemudahan awam perlu diperiksa dan disenggara untuk memastikan ia berfungsi dengansempurna dan selamat digunakan; memanjangkan jangka hayat; meningkatkan keupayaan;mengurangkan kerosakan dan menjimatkan perbelanjaan Kerajaan. Pemeriksaan Auditmendapati, projek naik taraf yang dilaksanakan telah mengalami kerosakan disebabkan tiadapemeriksaan dan program penyenggaraan berjadual dilaksanakan seperti berikut:9.4.4.1. Projek Naik Taraf Tandas Awam Kawasan Pekan KunakPerolehan kerja dimulakan pada 13 Jun 2009 dan siap pada 12 Julai 2009 dengan kosberjumlah RM72,000 secara sebut harga. Projek naik taraf tandas awam ini melibatkan 4tandas iaitu di Gerai Tamu Minggu, Bangunan Pangi, Bangunan Sapang dan TamanAwam. Lawatan Audit pada 2 Disember 2010 mendapati, Tandas Awam Bangunan Pangiyang dinaik taraf dengan kos berjumlah RM15,938 mengalami kerosakan dan berkeadaankotor menyebabkan ianya tidak digunakan seperti di Gambar 9.52 hingga Gambar 9.55.Gambar 9.52Pandangan Hadapan Tandas Awam PangiGambar 9.53Keadaan Tandas Yang KotorSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Bangunan Pangi, KunakTarikh: 2 Disember 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Bangunan Pangi, KunakTarikh: 2 Disember 2010137


Gambar 9.54Kepala Paip RosakGambar 9.55Mangkuk Tandas Yang KotorSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Bangunan Pangi, KunakTarikh: 2 Disember 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Bangunan Pangi, KunakTarikh: 2 Disember 20109.4.4.2. Projek Naik Taraf Dewan Masyarakat Sri KunakKerja naik taraf Dewan Masyarakat Sri Kunak dimulakan pada 18 Mei 2009 dan siap pada18 Ogos 2009 dengan kos berjumlah RM364,100 secara sebut harga. TempohTanggungan Kecatatan bagi projek ini berakhir pada 18 Ogos 2010 dan Sijil PengesahanPelepasan Bon Jaminan telah dikeluarkan pada 19 Ogos 2010. Lawatan Audit pada 28September 2010 mendapati, berlaku kerosakan tetapi tindakan pembaikan tidakdilaksanakan seperti di Gambar 9.56 dan Gambar 9.57.Gambar 9.56Lantai Dewan Yang PecahGambar 9.57Papan Backdrop RosakSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Dewan Masyarakat Sri Kunak, KunakTarikh: 28 September 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Dewan Masyarakat Sri Kunak, KunakTarikh: 28 September 20109.4.4.3. Projek Naik Taraf Dewan Serbaguna Kg. Jaya KunakKerja naik taraf Dewan Serbaguna Kg. Jaya Baru Kunak dimulakan pada 26 Jun 2008 dansiap pada 24 Oktober 2008 dengan kos berjumlah RM197,000. Lawatan Audit pada 2Disember 2010 mendapati, kerosakan berlaku seperti di Gambar 9.58 dan Gambar 9.59.Kurangnya pemantauan dan kerja penyenggaraan oleh MDK menyebabkan projek yang138


telah dinaik taraf mengalami kerosakan. Menurut penjelasan MDK, penyenggaraan tidakdibuat terhadap kemudahan yang telah disiapkan kerana tidak mempunyai peruntukankewangan.Gambar 9.58Kaca Pecah Mengundang BahayaSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Dewan Serbaguna Kg. Jaya Baru, KunakTarikh: 2 Disember 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Dewan Serbaguna Kg. Jaya Baru, KunakTarikh: 2 Disember 2010Gambar 9.59Kaca Pecah Mengundang BahayaSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Dewan Serbaguna Kg. Jaya Baru, KunakTarikh: 2 Disember 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Dewan Serbaguna Kg. Jaya Baru, KunakTarikh: 2 Disember 2010Pada pendapat Audit, MDK perlu merancang dan memasukkan programpenyenggaraan ke dalam anggaran belanjawan tahunan MDK supaya kemudahan awamyang disediakan dapat disenggara dengan sempurna serta sentiasa dalam keadaanbaik untuk keselesaan pengguna.9.5. SYOR AUDITBagi membaiki kelemahan yang dibangkitkan dalam laporan ini dan juga memastikan perkarayang sama tidak berulang dalam pelaksanaan perolehan yang lain, adalah disyorkan supayaPBT mengambil tindakan berikut:139


9.5.1. Tindakan surcaj/tatatertib dikenakan terhadap pegawai yang bertanggungjawabmembuat perolehan tidak munasabah dan memperakui kerja yang tidak disiapkansepenuhnya.9.5.2. Mengenakan penalti dan tindakan menyenarai hitamkan kontraktor yang gagalmematuhi syarat kontrak.9.5.3. Majlis Daerah Semporna perlu melakukan siasatan dan membuat laporan polisterhadap kes kehilangan peralatan pejabat berdasarkan Surat Pekeliling KementerianKewangan Negeri Bil. 8 tahun 2010 – Tatacara Pengurusan Laporan Kehilangan Wang DanHarta Benda Kerajaan.9.5.4. Bagi menangani perbuatan vandalisme, Majlis Daerah Lahad Datu perlu memohonkerjasama pihak polis bagi menjamin kemudahan awam sentiasa terpelihara dan bolehdigunakan.9.5.5. Meningkatkan pemantauan terhadap kerja-kerja pembinaan dan perolehan yangdilaksanakan oleh kontraktor bagi memastikan Senarai Kuantiti/Spesifikasi Kerja dipatuhi.9.5.6. Menyediakan peruntukan penyenggaraan dan melaksanakan penyenggaraankemudahan awam secara berjadual agar kemudahan yang disediakan dapat digunakandengan berkesan.140


KEMENTERIAN PEMBANGUNAN MASYARAKATDAN HAL EHWAL PENGGUNA10. PROGRAM BANTUAN PELAJAR SEKOLAH RENDAH DAN TADIKA10.1. LATAR BELAKANG10.1.1. Program Bantuan Pelajar Sekolah Rendah Dan Tadika (BPSRT) adalah salah satuprogram perkhidmatan sosial di bawah Kementerian Pembangunan Masyarakat Dan HalEhwal Pengguna (KPMHEP). Matlamat program ini adalah untuk mendorong peningkatanmutu pendidikan melalui pemberian bantuan asas persekolahan seperti pakaian seragam,kasut sekolah, alat tulis seperti pen, pensil dan buku tulis serta bekalan minuman susu.Program ini juga bertujuan membantu meringankan beban ibu bapa menyekolahkan anakmereka. Program ini menetapkan semua sekolah rendah, prasekolah, pendidikan khas dantabika/tadika (termasuk tabika/tadika swasta) di Negeri Sabah layak diberi bantuan. Programini dilaksanakan selaras dengan kehendak Kerajaan dalam Bidang Keberhasilan UtamaNegara (NKRA) untuk membantu meningkatkan taraf hidup rakyat dengan mengurangkanbebanan terutamanya ibu bapa yang berpendapatan rendah. Agensi Kerajaan berkenaanperlu memastikan bantuan Kerajaan seperti program BPSRT ini sampai kepada kumpulansasaran dan diterima pada masa yang tepat. Pada tahun 2010, bilangan sekolah dan tadikayang terlibat dalam program bantuan ini adalah 1,069 buah sekolah rendah dan 1,225 buahtadika/tabika yang membabitkan seramai 291,538 pelajar sekolah rendah dan 46,580 pelajartadika.10.1.2. Program BPSRT menyediakan 3 jenis bantuan kepada pelajar iaitu bantuan susu, alattulis dan pakaian seragam sekolah termasuk kasut. Pelajar yang layak menerima bantuanadalah pelajar tadika, prasekolah, pendidikan khas dan pelajar tahun 1 hingga 6. Butiranpengagihan barang bantuan yang terperinci adalah seperti di Jadual 10.1.Jadual 10.1Jenis Bantuan Dan KuantitiKumpulan SasaranJenisKadar Kuantiti/Barang Bantuan Pembahagian Bagi Setiap PelajarPelajar sekolah berumur 9 Susu UHT dan Tiga pek dalam seminggu haritahun dan ke bawah (Pelajar susu berperisa persekolahan sehingga penghujungsekolah rendah tahun 3 dan coklattahun hari persekolahan.ke bawah serta Pelajar (200ml/pek).tabika/tadika).Pakaian seragam 2 pasang setahun hari persekolahan.Pelajar tahun 1 hingga 6.sekolah.Kasut seragam 2 pasang setahun hari persekolahan.sekolah.Pelajar tahun 1 hingga 6. Buku tulis. Sedozen setahun hari persekolahan.Pelajar tahun 1 hingga 3. Pensil. Sedozen setahun hari persekolahan.Pen.Sedozen setahun hari persekolahan.Pelajar tahun 4 hingga 6. Pensil. Setengah dozen setahun haripersekolahan.Sumber: Kementerian Pembangunan Masyarakat Dan Hal Ehwal Pengguna141


10.1.3. Pada tahun 2010, nilai bantuan bagi seorang pelajar untuk setahun adalah sebanyakRM79.04 bagi pelajar prasekolah dan tadika, RM150.39 bagi pelajar tahun 1 hingga 3 danRM72.80 bagi pelajar tahun 4 hingga 6. Nilai bantuan kepada seorang pelajar bagi tahun2008 hingga 2010 adalah seperti di Jadual 10.2.Jadual 10.2Nilai Bantuan BPSRT Bagi Seorang Pelajar Bagi Tahun 2008 Hingga 2010TahunBil. Butiran Pelajar 2008(RM)2009(RM)2010(RM)1. Tadika/Tabika/Prasekolah 63.08 67.64 79.042. Tahap 1 (Tahun 1 hingga 3) 132.30 138.99 150.393. Tahap 2 (Tahun 4 hingga 6) 70.32 72.80 72.80Sumber: Kementerian Pembangunan Masyarakat Dan Hal Ehwal Pengguna10.1.4. Pada tahun 2008 hingga 2010, kadar harga barang mengikut jenis bantuan kepadapelajar adalah seperti di Jadual 10.3.Jadual 10.3Kadar Harga Mengikut Jenis Barang Bantuan Bagi Tahun 2008 Hingga 2010TahunBil. Jenis Bantuan Unit 2008(RM/unit)2009(RM/unit)2010(RM/unit)1.Pakaian Seragam Sekolah.17.50 17.50 17.50SepasangKasut Seragam Sekolah. 13.50 13.50 13.502. Susu UHT. Satu Pek 0.76 0.76 0.76Pensil.2.40 3.10 3.103. Pen. Sedozen 2.30 3.00 3.00Buku Tulis. 4.82 6.25 6.25Sumber: Kementerian Pembangunan Masyarakat Dan Hal Ehwal Pengguna10.1.5. Pada tahun 2008 hingga 2010, KPMHEP telah membelanjakan sejumlah RM86.79juta daripada peruntukan berjumlah RM89.44 juta untuk program BPSRT manakala jumlahpelajar yang menerima bantuan bagi tempoh 2008 hingga 2010 adalah seperti di Jadual 10.4.Jadual 10.4Bilangan Pelajar Dan Jumlah Perbelanjaan Program BPSRTBagi Tahun 2008, 2009 Dan 2010Bilangan PelajarPeratusPeruntukan PerbelanjaanTahun Jenis Bantuan SekolahPerbelanjaanTadikaRendah(RM Juta) (RM Juta) (%)Susu 152,902 42,380 13.04 11.98 91.92008Alat Tulis 274,917 0 2.14 2.12 99.0Pakaian dan274,917 0 12.61 12.60 99.9KasutSusu 108,914 45,754 13.29 12.04 90.6Alat Tulis 272,661 0 2.77 2.77 100.02009Pakaian dan272,661 0 16.70 16.70 100.0KasutSusu 154,024 46,580 15.90 15.59 98.02010Alat Tulis 270,295 0 2.74 2.74 100.0Pakaian dan270,295 0 10.25 10.25 100.0KasutJumlah 89.44 86.79 97.7Sumber: Kementerian Pembangunan Masyarakat Dan Hal Ehwal Pengguna142


10.1.6. Pembekal untuk membekalkan barang bantuan telah dilantik secara rundingan terusoleh Kementerian Kewangan. Tiga pembekal tersebut adalah Syarikat Koperasi SerbagunaSanya Berhad (KOSAN), Sabah International Dairies Sdn. Bhd. (SiD) dan CP Form Sdn. Bhd.yang membekalkan barang bantuan dan diberikan tempoh kontrak seperti di Jadual 10.5.Jadual 10.5Pembekal Yang DilantikBil. Nama Pembekal Jenis Bantuan Tempoh Kontrak1.Syarikat Koperasi Serbaguna Sanya Pakaian dan KasutBerhad (KOSAN).Seragam Sekolah2007 hingga 20182.Sabah International Dairies Sdn. Bhd.(SiD).Susu UHT 2008 hingga 20103. CP Form Sdn. Bhd.Alat Tulis(Buku, Pensil dan Pen)2007 hingga 2012Sumber: Kementerian Pembangunan Masyarakat Dan Hal Ehwal Pengguna10.2. OBJEKTIF PENGAUDITANObjektif pengauditan adalah untuk menilai sama ada pengurusan Bantuan ProgramPerkhidmatan Sosial dilaksanakan dengan cekap dan berkesan serta mencapai matlamatyang ditetapkan.10.3. SKOP DAN KAEDAH PENGAUDITANSkop kajian adalah meliputi tempoh 3 tahun iaitu dari tahun 2008 hingga 2010. Lawatan Auditdilakukan di 37 buah sekolah, 3 buah prasekolah dan 2 buah tadika di daerah Kota Kinabalu,Beaufort dan Ranau. Kaedah pengauditan dijalankan dengan membuat semakan terhadapdokumen, lawatan fizikal, temu bual dan soal selidik dengan pegawai terlibat, pelajar, ibubapa serta guru/kakitangan penyelaras program.10.4. PENEMUAN AUDITPengauditan yang dijalankan antara bulan Jun hingga September 2010 mendapati, padakeseluruhannya pelaksanaan Program Bantuan Sekolah Rendah Dan Tadika adalahmemuaskan. Program ini telah berjaya membantu meringankan beban kewangan ibubapa pelajar. Bagaimanapun, terdapat beberapa aspek kelemahan yang memerlukanpenambahbaikan. Antara kelemahan yang diperhatikan adalah bantuan susutidak/belum dihantar telah menyebabkan seramai 8,682 pelajar sekolah termasukpelajar tadika dan prasekolah tidak menerima bantuan susu akibat kegagalanpenghantaran oleh pembekal; bantuan susu lewat dihantar menyebabkan pelajar tidakdapat minum susu mengikut jadual peminuman; bantuan pakaian dan kasut lewatdihantar menyebabkan pelajar tahun 6 tidak sempat menggunakannya di sekolah; storpenyimpanan susu tidak sesuai; dan bantuan alat tulis tidak diagihkan sepenuhnya.Penjelasan lanjut mengenai aspek di atas adalah seperti di perenggan berikut:10.4.1. Penghantaran Barang Bantuan10.4.1.1. Mengikut kontrak yang ditandatangani di antara KPMHEP dengan pihakpembekal, semua barang bantuan hendaklah dibekalkan ke sekolah mengikut jadualpenghantaran. Pihak Sabah International Dairies Sdn. Bhd. (SiD) sebagai pembekal utama143


telah melantik 10 kontraktor penghantar bekalan susu ke sekolah dan tadika. SyarikatKoperasi Serbaguna Sanya Berhad (KOSAN) pula telah melantik 3 kontraktor penghantardi samping membuat penghantaran sendiri ke beberapa daerah. Jadual penghantaran bagibarang bantuan adalah seperti di Jadual 10.6.Jadual 10.6Jadual Penghantaran Barang Bantuan Ke SekolahBil. Jenis Bantuan Jadual Penghantaran1. Pakaian sekolah:Sebelum 31 Oktober dalam tahun tersebut.- White shirt hard collar and long trouser.- Baju kurung dan kain kurung.- White shirt soft collar and short trouser.- White shirt and pinafore.Kasut Sekolah.2. Alat tulis:- Buku latihan.- Pen.- Pensil.Waktu persekolahan bermula 1 Januari hingga30 Jun setiap tahun.3. Susu:- Perisa coklat.- Perisa tembikai susu.- Perisa campuran semula.- Perisa susu penuh krim (mulai 2010).Sumber: Kementerian Pembangunan Masyarakat Dan Hal Ehwal Pengguna1. Penghantaran hendaklah dibuat sebelumJadual Tarikh Hari Peminuman iaitu 83 haripada tahun 2008, 89 hari pada tahun 2009dan 104 hari pada tahun 2010 kepada setiappelajar.2. Pada tahun 2010 hasil perbincangan diantara KPMHEP dengan pihak pembekalsatu jadual penghantaran baru telahdikeluarkan.10.4.1.2. Semakan Audit terhadap rekod bayaran dan lawatan fizikal Audit pada 1 Meihingga 27 September 2010 ke sekolah, prasekolah serta tadika terhadap pelaksanaanprogram BPSRT mendapati perkara berikut:a. Bantuan Susu Tidak/Lewat DihantarBantuan susu hendaklah dihantar oleh pembekal ke sekolah atau tadika mengikutJadual Tarikh Hari Peminuman seperti yang dikehendaki dalam kontrak perjanjian.Kontrak boleh ditamatkan apabila pembekal telah gagal memenuhi kehendakKPMHEP ataupun melanggar terma kontrak perjanjian. Bagaimanapun, pihak Auditmendapati perjanjian tidak memasukkan klausa denda terhadap pembekal yang gagalmenghantar barang bantuan oleh pembekal sebagaimana perjanjian bantuan pakaiandan alat tulis. KPMHEP telah menetapkan pelajar yang layak diberi bantuan susuadalah pelajar tadika, prasekolah dan pelajar tahun 1 hingga 3. Pada tahun 2009,bilangan pelajar yang menerima bantuan susu adalah 108,914 pelajar sekolah rendahdan 45,754 pelajar sekolah tadika. Manakala pada tahun 2010, seramai 154,024pelajar sekolah rendah dan 46,580 pelajar tadika telah menerima bantuan susu.Semakan Audit terhadap rekod KPMHEP dan maklumat yang dikemukakan oleh pihaksekolah mendapati:i. Pada tahun 2009, sebanyak 16 buah sekolah rendah atau 1.5% dan 44 buahtadika/tabika atau 3.9% di daerah Tawau dan Kinabatangan tidak menerimabantuan susu daripada pihak pembekal membabitkan bekalan antara bulan Mei144


hingga November 2009. Manakala pada tahun 2010, sebuah sekolah rendah telahtidak menerima bantuan susu iaitu bagi bekalan bulan Januari hingga April 2010.Oleh kerana kegagalan penghantaran ini, seramai 6,265 pelajar sekolah dan 2,417pelajar tadika tidak menerima bantuan susu yang sepatutnya.ii. Semakan Audit terhadap rekod bayaran di Unit Akaun KPMHEP bagi 8 Daerahuntuk tahun 2008 hingga 2010 mendapati, 121 buah sekolah dan 21 buah tadikalewat menerima bantuan susu mengikut Jadual Tarikh Hari Peminuman yangditetapkan dalam kontrak perjanjian. Seterusnya didapati sebanyak 114 kespenghantaran lewat sebulan, 70 kes penghantaran lewat 2 bulan dan 4 kespenghantaran lewat 3 bulan adalah seperti di Jadual 10.7.Jadual 10.7Bilangan Sekolah Dan Tadika Yang LewatDihantar Bantuan Susu Tahun 2008 Hingga 2010Bilangan SekolahKelewatan PenghantaranBil. Daerah SekolahTahunTadika Bulan Bilangan KesRendah2 0 2008 1 21. Ranau8 0 2009 1 1310 0 2008 1 131 282. Beaufort12 0 2009 2 133 43 0 2008 1 31 107 0 2009Kota2 23.Kinabalu1 15 0 20102 40 1 2010 2 114 0 2009 1 141 1647 0 20104. Sandakan2 311 80 20 20102 121 35. Telupid 8 0 20102 56. Sipitang 1 0 2010 2 17. Lahad Datu 3 0 2010 1 38. Pitas 1 0 2010 2 1Sumber: KPMHEP dan rekod sekolah yang dilawatiiii. Hasil temu bual Audit dengan pihak KPMHEP dan pihak pembekal serta semakanterhadap rekod KPMHEP mendapati, kegagalan penghantaran bantuan susu kesekolah dan tadika mengikut jadual disebabkan oleh masalah kekurangan logistikdan tenaga kerja yang dihadapi kontraktor penghantar. Pemantauan terhadappenghantaran bekalan susu juga tidak dikawal selia sepenuhnya oleh pihakpembekal. Selain itu, Unit Program Sosial, KPMHEP tidak dapat melaksanakanpemantauan yang menyeluruh kerana kakitangan yang terhad iaitu 5 pegawaisahaja yang juga melaksanakan tugas lain. Sebagai contoh pada tahun 2010,KPMHEP hanya mampu melaksanakan pemantauan di 64 buah sekolah rendahdan 325 buah tadika daripada 1,069 sekolah rendah dan 1,225 buah tadika untukmemastikan pengurusan program BPSRT dilaksanakan dengan cekap dan teratur.145


Program pemantauan yang mampu dilaksanakan dalam tahun 2008, 2009 dan2010 adalah seperti di Jadual 10.8.Jadual 10.8Pemantauan Di Sekolah Dan Tadika Oleh Unit Program SosialTahun Dirancang Dan Dilaksanakan PemantauanBil. Butiran2008 2009 2010SK Tadika SK Tadika SK TadikaTiada TiadaTiada1. Rancangan390165 373rancangan rancanganrancanganTiadaTiada2. Pelaksanaan 8214564 325lawatanlawatanSumber: Kementerian Pembangunan Masyarakat Dan Hal Ehwal PenggunaNota: SK – Sekolah Kebangsaaniv. Masalah logistik dan kekurangan tenaga kerja penghantar yang dilantik olehsyarikat pembekal dan tiada pemantauan secara berterusan oleh KPMHEP telahmengakibatkan program BPSRT tidak dapat dilaksanakan dengan teratur dankeperluan pelajar untuk minum susu mengikut jadual tidak tercapai.Bil.v. Kelewatan penghantaran bekalan susu telah memberi kesan kepada pelajar yangsepatutnya meminum 3 pek susu dalam seminggu terpaksa menerima bilangan peksusu yang berlebihan. Hasil analisis Audit mendapati, 8 daripada 37 buah sekolahyang dilawati menerima stok bekalan susu yang banyak untuk tempoh antara 2hingga 4 bulan pada tahun 2009. Ini menyebabkan pelajar menerima purata agihansusu di antara 4 hingga 32 pek susu seorang berdasarkan kadar baki haripeminuman pada bulan tersebut seperti di Jadual 10.9.Jadual 10.9Agihan Susu Kepada Pelajar Tahun 2009Jadual TarikhHari PeminumanNamaSekolahBilanganPelajar1. SK Maraba 642. SK Lubok 663.4.5.6.7.8.SKLingkunganSK PekanSipitangSRK St.PaulBeaufortSK PekanBeaufortSK LajauBeaufortSK KotaKliasBeaufort3644621724112645Sumber: Rekod di sekolah yang dilawatBekalanBulanMachingga JunMachingga JunMachingga JunFebruarihinggaAprilMei hinggaJulaiMachingga MeiMei hinggaJulaiMei hinggaJulaiTarikhStokSusuDiterimaBakiHariAgihanBulanBilanganHariBilanganPekSusuAnggaranPek SusuDiberiKepadaPelajar30.6.2009 0 Jun 6 2,048 3230.6.2009 0 Jun 6 2,112 3230.6.2009 0 Jun 6 1,152 3228.5.2009 0 Mei 8 12,042 2727.7.2009 1 Julai 8 4,774 2227.5.2009 2 Mei 8 6,266 1320.7.2009 3 Julai 8 2,772 713.7.2009 5 Julai 8 990 4146


. Bantuan Pakaian Dan Kasut Lewat DihantarKPMHEP telah membelanjakan sebanyak RM12.60 juta (2008), RM16.70 juta (2009)dan RM10.20 juta (2010) untuk bantuan pakaian dan kasut seragam sekolah.Mengikut kontrak perjanjian dengan Syarikat Koperasi Serbaguna Sanya Berhad(KOSAN), pakaian dan kasut seragam sekolah hendaklah dihantar ke sekolahsebelum 31 Oktober pada tahun tersebut. Kegagalan pembekal melaksanakanpenghantaran bekalan akan dikenakan denda mengikut berapa bilangan pakaian ataukasut yang tidak dihantar merujuk kepada kadar harga sepasang pakaian atau kasutseragam sekolah yang ditetapkan. KPMHEP telah menetapkan sebanyak 2 pasangpakaian dan kasut seragam sekolah bagi pelajar tahun 1 hingga 6. Sasaran pelajaryang menerima bantuan adalah 274,917 orang pelajar untuk tahun 2008, 272,661orang pelajar untuk tahun 2009 dan 270,295 orang pelajar untuk tahun 2010.Semakan Audit mendapati:i. Pada tahun 2008 dan 2009, sebanyak 25 daripada 37 buah sekolah yang dilawatilewat menerima bantuan pakaian dan kasut. Pada tahun 2008, pembekal lewatmenghantar bantuan pakaian di 18 buah sekolah dan bantuan kasut di 15 buahsekolah. Pada tahun 2009, bantuan pakaian lewat dihantar di 3 buah sekolah,manakala bantuan kasut lewat dihantar di 17 buah sekolah.ii. 10 daripada 18 buah sekolah berlaku lebihan bekalan pakaian dan kasut yangdianggarkan bernilai RM14,283 yang tidak sempat diagihkan kepada pelajarterutamanya pelajar tahun 6 serta pelajar yang berpindah sekolah seperti diJadual 10.10. Pakaian dan kasut yang berlebihan di 10 buah sekolah rendahkerana tidak sempat diagihkan kepada pelajar adalah seperti di Gambar 10.1hingga Gambar 10.10.Jadual 10.10Bilangan Pakaian Dan Kasut Tidak Sempat DiagihBilangan PakaianNilaiDan Kasut Tidak Sempat DiagihBil.Nama SekolahBarangBaju Seluar/Kain Kasut(Helai) (Helai) (Pasang) (RM)1. SK Tanjung Aru II, Kota Kinabalu 71 185 19 2,4962. SK Inanam Dua, Kota Kinabalu 12 19 17 5013. SK Tebobon, Kota Kinabalu 34 29 77 1,5914. SK Moyog, Penampang 21 25 6 4845. SK Kundasang, Ranau 6 6 0 1056. SK Lohan, Ranau 0 4 49 6967. SK Bongkud, Ranau. 29 53 29 1,1098. SK Ratau, Ranau 0 0 18 2439. SK Waang, Ranau 55 55 55 1,70510. SK Tansau, Putatan 171 180 169 5,353Bilangan Keseluruhan 399 556 439Jumlah (RM) 3,491 4,865 5,927 14,283Sumber: Hasil lawatan Audit ke sekolahNota: Harga sepasang pakaian lelaki/perempuan RM17.50 dan kasut RM13.50147


Gambar 10.1 Gambar 10.2Pakaian Dan Kasut Tidak Sempat DiagihkanSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Tanjung Aru II, Kota KinabaluTarikh: 27 September 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Inanam Dua, Kota KinabaluTarikh: 7 Mei 2010Gambar 10.3 Gambar 10.4Pakaian Dan Kasut Tidak Sempat DiagihkanSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Tebobon, Kota KinabaluTarikh: 19 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Moyog, PenampangTarikh: 22 Julai 2010Gambar 10.5 Gambar 10.6Pakaian Tidak Sempat DiagihkanPakaian Dan Kasut Tidak Sempat DiagihkanSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Kundasang, RanauTarikh: 19 Ogos 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Lohan, RanauTarikh: 18 Ogos 2010148


Gambar 10.7 Gambar 10.8Pakaian Tidak Sempat DiagihkanKasut Tidak Sempat DiagihkanSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Bongkud, RanauTarikh: 18 Ogos 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Ratau, RanauTarikh: 17 Ogos 2010Gambar 10.9 Gambar 10.10Pakaian Dan Kasut Tidak Sempat Diagihkan Pakaian Tidak Sempat DiagihkanSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Waang, RanauTarikh: 19 Ogos 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Tansau, PutatanTarikh: 2 September 2010iii. Pembekal menghadapi masalah logistik untuk membuat penghantaran mengikutjadual ditetapkan menyebabkan bantuan pakaian dan kasut lewat diterima olehsekolah. Perkara ini bermula pada tahun 2008 apabila Kerajaan Negerimemperluaskan pemberian bantuan pakaian dan kasut kepada pelajar sertapertambahan kuantiti bantuan daripada 1 pasang kepada 2 pasang. Akibatkelewatan penghantaran bekalan, pelajar tidak mendapat bantuan yang ditetapkandan berlaku lebihan pakaian dan kasut di sekolah kerana tidak sempat diagihkankepada pelajar terutamanya pelajar tahun 6 yang telah memasuki tingkatan 1.iv. KPMHEP memaklumkan bagi menambahbaik kelemahan penghantaran barangbantuan ke sekolah dan tadika penggunaan aplikasi ICT akan dilaksanakan bagitujuan kawalan dan pemantauan penghantaran barang bantuan ke sekolah dantadika.149


Pada pendapat Audit, penghantaran bantuan susu, pakaian dan kasut oleh pembekalkurang memuaskan kerana pelajar tidak mendapat bantuan pada masa yangsepatutnya.10.4.2. Stor Penyimpanan Susu Tidak Sesuai10.4.2.1. KPMHEP telah mengguna pakai 2 Garis Panduan yang perlu dipatuhi oleh pihaksekolah dan tadika bagi menjamin kualiti susu tidak terjejas dan boleh memudaratkanpelajar seperti berikut:a. Garis Panduan Pengendalian Bekalan Susu Sekolah dikeluarkan oleh KementerianKesihatan Malaysia antara lain menghendaki:i. Reka bentuk stor penyimpanan hendaklah dapat mengawal risiko ancamanmakhluk perosak dan mempunyai pengudaraan mencukupi bagi mengelakkanbahang berlebihan;ii. Sekolah digalakkan menyediakan chiller;iii. Sekolah dibenarkan menyimpan stok susu untuk pengagihan 1 bulan sahaja;iv. Stok susu tidak boleh disimpan lebih daripada 6 minggu di sekolah;v. Stok susu disusun pada ketinggian 20sm dari lantai dan berada 15sm dari dinding;danvi. Stok bekalan susu yang tersimpan di dalam kotak tidak disusun melebihi ketinggiandibenarkan (8 - 10 tray).b. Garis Panduan Penyimpanan Susu dikeluarkan oleh KPMHEP antara lainmenghendaki:i. Stok susu yang diterima oleh sekolah hendaklah disimpan di tempat yang bersihdan tidak terdedah kepada sinaran matahari;ii. Stok susu tidak diletakkan di atas lantai dan tidak dicampur aduk dengan baranganlain; daniii. Stok susu disimpan di tempat selamat daripada makhluk perosak.10.4.2.2. Pemeriksaan Audit terhadap stor penyimpanan susu antara 30 April hingga 27September 2010 di 37 buah sekolah dan 2 buah tadika mendapati, keadaan stor dankaedah penyimpanannya tidak sesuai serta tidak menepati kehendak Garis Panduan di 25buah sekolah dan 2 buah tadika seperti berikut:a. 23 buah sekolah termasuk 2 buah tadika menyusun stok susu di atas lantai yang tidakberalas dan kedudukan stok susu rapat ke dinding;b. 14 buah sekolah tidak mempunyai stor penyimpanan yang khusus dan bercampurdengan barang lain; danc. Stok susu disimpan dalam almari besi dan kayu yang terdedah kepada bahang panasyang berlebihan di 5 buah sekolah termasuk 2 buah tadika.150


10.4.2.3. Keadaan stor penyimpanan susu dan kaedah penyimpanannya yang tidaksesuai dan terdedah kepada serangan makhluk/serangga perosak seperti tikus dan lipasyang boleh menjejaskan kualiti susu seperti di Gambar 10.11 hingga Gambar 10.28.Gambar 10.11 Gambar 10.12Susu Diletak Di Atas Lantai Dan Rapat Ke Dinding15sm15sm20sm20smSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Tanjung Aru I, Kota KinabaluTarikh: 21 September 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Tanjung Aru II, Kota KinabaluTarikh: 27 September 2010Gambar 10.13 Gambar 10.14Susu Disimpan Dalam Almari BesiDan Diletak Di Atas LantaiSusu Diletak Di AtasLantai Dan Rapat Ke Dinding15sm20sm20smSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Tadika St. Francis Konven, Kota KinabaluTarikh: 30 April 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Inanam Dua, Kota KinabaluTarikh: 7 Mei 2010151


Gambar 10.15 Gambar 10.16Susu Diletak Di Atas LantaiBercampur Aduk Dengan Barangan LainSusu Diletak Di AtasLantai Dan Rapat Ke Dinding15sm20sm20smSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Inanam Laut, Kota KinabaluTarikh: 19 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Tebobon, Kota KinabaluTarikh: 19 Julai 2010Gambar 10.17 Gambar 10.18Susu Diletak Di Atas LantaiBercampur Aduk Dengan Barangan LainSusu Disimpan Dalam Almari BesiBercampur Aduk Dengan Barangan Lain20smSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Penampang, PenampangTarikh: 20 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Tadika Kemas Babagon, PenampangTarikh: 21 Julai 2010152


Gambar 10.19 Gambar 10.20Susu Diletak Di AtasLantai Tanpa Alas Dan Rapat Ke DindingSusu Diletak Di AtasLantai Tanpa Alas Dan Rapat Ke Dinding15sm15sm20sm20smSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Pekan Putatan, PenampangTarikh: 22 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Likas, Kota KinabaluTarikh: 23 Julai 2010Gambar 10.21 Gambar 10.22Susu Disimpan Dalam Almari KayuSusu Diletak Di Atas LantaiBercampur Aduk Dengan Barangan Lain20smSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Pekan BeaufortTarikh: 26 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Luagan, BeaufortTarikh: 26 Julai 2010153


Gambar 10.23 Gambar 10.24Susu Disimpan Dalam Almari Besi DanBercampur Aduk Dengan Barangan LainSusu Diletak Di Atas LantaiBercampur Aduk Dengan Barangan Lain20smSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Lubuk WestonTarikh: 27 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Meraba, BeaufortTarikh: 28 Julai 2010Gambar 10.25 Gambar 10.26Susu Diletak Di Atas LantaiBercampur Aduk Dengan Barangan LainSusu Diletak Di Atas LantaiDan Diserang Makhluk PerosakDimakan Tikus20sm20smSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SRK St Paul, BeaufortTarikh: 29 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Pekan Dua, RanauTarikh: 16 Ogos 2010154


Gambar 10.27 Gambar 10.28Susu Disimpan Dalam Almari BesiSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Keranaan, RanauTarikh: 17 Ogos 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Waang, RanauTarikh: 19 Ogos 201010.4.2.4. Hasil perbincangan dengan pegawai kesihatan di Bahagian Keselamatan danKualiti Makanan, Jabatan Kesihatan Negeri Sabah juga mengesahkan kaedahpenyimpanan dan penyusunan susu seperti di Gambar 10.11 hingga Gambar 10.28adalah tidak sesuai dan berkemungkinan boleh menjejaskan kualiti susu. KPMHEP jugamemaklumkan pihak pembekal bersedia membantu pihak sekolah dan tadika memberikanlatihan kaedah pengurusan stor penyimpanan susu.Pada pendapat Audit, keadaan stor dan kaedah penyimpanan susu adalah kurangmemuaskan dan boleh menjejaskan kualiti susu di 25 buah sekolah dan 2 buah tadikayang dilawati.10.4.3. Bantuan Alat Tulis Tidak Diagihkan SepenuhnyaMengikut Garis Panduan yang dikeluarkan melalui Pekeliling Perkhidmatan KementerianPembangunan Masyarakat dan Hal Ehwal Pengguna Sabah Bil. 1/2004 Bahagian III (C)Pembahagian Barang Alat Tulis Kepada Pelajar, bantuan alat tulis yang diterima oleh pihaksekolah perlu diagihkan segera mengikut kadar yang ditetapkan. Bentuk bantuan alat tulisyang disumbangkan kepada pelajar adalah seperti buku, pen dan pensil. Pemeriksaan Auditke 8 buah sekolah mendapati:10.4.3.1. Bantuan alat tulis tidak diagihkan sepenuhnya kepada pelajar yang dianggarkanbernilai RM13,398 seperti di Jadual 10.11. Manakala keadaan alat tulis seperti buku, pendan pensil yang tidak diagihkan sepenuhnya kepada pelajar di 8 buah sekolah rendahadalah seperti di Gambar 10.29 hingga Gambar 10.36.155


Jadual 10.11Bilangan Alat Tulis Tidak Diagihkan SepenuhnyaBilangan Alat TulisBil. Nama SekolahTidak Diagihkan Sepenuhnya Nilai BarangBuku Pen Pensil (RM)(Dozen) (Dozen) (Dozen)1. SK Tanjung Aru II 166 0 0 1,0372. SK Inanam Dua 988 5 725 8,4373. SK Sembulan 35 127 0 6004. SK Pekan Putatan 2 0 285 8965. SK Weston, Beaufort 24 27 20 2936. SK Lohan, Ranau 5 247 76 1,0087. SK Waang, Ranau 52 28 47 5558. SK Tansau, Putatan 32 35 86 572Bilangan Keseluruhan 1,304 469 1,239Jumlah (RM) 8,150 1,407 3,841 13,398Sumber : Hasil lawatan Audit ke sekolahNota : Harga sedozen buku RM6.25, pen RM3.00 dan pensil RM3.10Gambar 10.29 Gambar 10.30Alat Tulis Tidak Diagihkan SepenuhnyaSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Tanjung Aru II, Kota KinabaluTarikh: 27 September 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Inanam Dua, Kota KinabaluTarikh: 7 Mei 2010Gambar 10.31 Gambar 10.32Alat Tulis Tidak Diagihkan SepenuhnyaSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Sembulan, Kota KinabaluTarikh: 23 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Pekan Putatan, Kota KinabaluTarikh: 22 Julai 2010156


Gambar 10.33 Gambar 10.34Alat Tulis Tidak Diagihkan SepenuhnyaSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Weston, BeaufortTarikh: 28 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Lohan, RanauTarikh: 18 Ogos 2010Gambar 10.35 Gambar 10.36Alat Tulis Tidak Diagihkan SepenuhnyaSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Waang, RanauTarikh: 19 Ogos 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: SK Tansau, PutatanTarikh: 2 September 201010.4.3.2. Lebihan stok alat tulis yang tersimpan dan tidak diagihkan sepenuhnya kepadapelajar adalah disebabkan pihak sekolah tidak menerima garis panduan berkaitan kadarpembahagian bantuan alat tulis kepada pelajar. Ini memberi kesan kepada pelajar keranatidak mendapat bantuan mengikut kadar yang ditetapkan dan lebihan barang bantuan yangtersimpan tidak dapat dimanfaatkan dengan sewajarnya. Berdasarkan maklum balas yangditerima dari KPMHEP, pihak Jabatan Pelajaran Negeri Sabah akan memastikan sekolahyang terlibat mengambil tindakan terhadap lebihan alat tulis yang berada dalam simpanansekolah untuk diagihkan kepada pelajar.Pada pendapat Audit, agihan bantuan alat tulis adalah kurang memuaskan di manapelajar tidak mendapat bantuan yang sepatutnya kerana pihak sekolah tidak menerimaGaris Panduan berkaitan kadar pembahagian bantuan dan menyebabkan barangbantuan tersimpan serta tidak dimanfaatkan dengan sewajarnya.157


10.4.4. Maklum Balas Pelajar, Ibu Bapa Dan Guru Penyelaras BantuanBagi mendapat maklum balas mengenai program bantuan, pihak Audit telah mengedarkanborang soal selidik kepada pelajar, ibu bapa dan guru penyelaras bantuan di sekolah yangdilawati. Hasil maklum balas adalah untuk mengetahui sama ada barang bantuan telahditerima dan memberikan manfaat kepada mereka. Hasil maklum balas guru penyelarasbantuan pula adalah untuk mengetahui masalah yang dihadapi dalam mengendalikanbantuan dan cadangan untuk mengatasinya. Sebanyak 520 borang soal selidik telahdiedarkan kepada pelajar, 126 orang ibu bapa dan 64 guru penyelaras bantuan dan semuaborang soal selidik telah dikembalikan. Bagaimanapun, daripada 520 borang soal selidik yangdikembalikan oleh pelajar sebanyak 243 borang soal selidik sahaja yang terlibat untuk diambilkira maklum balasnya mengenai bantuan susu iaitu maklum balas dari pelajar tahun 1 hingga3 serta tadika. Analisis terhadap soal selidik mendapati:10.4.4.1. Maklum Balas Pelajara. Bantuan SusuKesemua pelajar suka terhadap bantuan susu yang diberi. Seramai 187 pelajar atau77% daripadanya menggemari susu perisa coklat, 27 orang pelajar atau 11%menggemari perisa susu penuh krim, manakala 29 orang pelajar meliputi 12%menggemari kedua-dua perisa. Sebanyak 17 orang pelajar atau 7% daripadanyamemaklumkan susu diterima di antara 4 hingga 5 kali dalam seminggu dan inimenunjukkan terdapat sekolah tidak mematuhi jadual peminuman. Pihak sekolahmemaklumkan perkara ini berlaku disebabkan penghantaran yang hampir dengan cutisekolah dan masalah ruang penyimpanan. Selain itu, sebanyak 56% atau seramai 136orang pelajar memaklumkan mereka menerima purata 2 kotak dan lebih pada setiapkali hari peminuman. Pelajar memaklumkan ini berlaku terutamanya semasa hampirdengan cuti sekolah. Seterusnya seramai 233 orang yang merangkumi 96% pelajarmemaklumkan tidak pernah terminum susu yang rosak.b. Bantuan Alat TulisKesemua pelajar suka terhadap bantuan alat tulis yang diberi. Seramai 489 pelajaryang meliputi 94% darinya menyatakan, kualiti alat tulis yang diterima adalahmemuaskan dan boleh digunakan. Sebanyak 99% atau seramai 515 orang pelajarmemaklumkan alat tulis yang dibekalkan adalah untuk kegunaan sendiri, manakala 1%pula berkongsi dengan adik beradik mereka.c. Bantuan PakaianDidapati seramai 406 orang pelajar atau 78% adalah berpuas hati dengan saizpakaian yang diterima, manakala hanya 114 orang pelajar atau 22% memaklumkantidak berpuas hati. Bagi saiz yang tidak bersesuaian pelajar memaklumkan ianyaberlaku terhadap seluar dan kasut. Sebanyak 95% pelajar atau seramai 494 orangmemaklumkan bahawa pakaian yang dibekalkan tersebut selesa dipakai. Sebanyak58% pelajar atau seramai 302 orang lagi berpuas hati kerana pakaian tersebut tahan158


dan dapat digunakan bagi tempoh sekurang-kurangnya sehingga penggal ketigapersekolahan.10.4.4.2. Maklum Balas Ibu BapaKesemua ibu bapa memaklumkan bahawa anak mereka ada menerima bantuan programperkhidmatan sosial ini. Sebanyak 94% atau seramai 118 orang ibu bapa memaklumkananak mereka tidak menghadapi apa-apa masalah akibat minum susu. Sebanyak 63% ibubapa atau 79 orang berpuas hati dengan kualiti pakaian diterima dan bersesuaian dengansaiz anak mereka. Kesemua ibu bapa pelajar bersetuju bahawa bantuan yang diberikandapat meringankan beban persekolahan anak mereka. Sebagai penambahbaikan, merekaturut mencadangkan agar pihak berkenaan memberikan bantuan pakaian dan alat tulisyang berkualiti, memberikan saiz pakaian dan kasut yang sesuai, bantuan diagih padaawal tahun, bantuan susu juga diberikan kepada pelajar tahap 2, penghantaran pembekaldibuat mengikut jadual, bantuan alat tulis ditambah kuantiti dan lebih banyak pemantauandibuat bagi memantapkan pelaksanaan di peringkat sekolah. Secara amnya, ibu bapayang telah mendapat faedah dengan pelaksanaan program ini amat menghargai bantuandiberikan.10.4.4.3. Maklum Balas Guru Penyelarasa. Didapati 50% atau seramai 32 orang daripada guru penyelaras mengetahui tentangadanya Garis Panduan pengendalian bantuan ini. Selain itu, hanya 72% atau 46 orangguru mengetahui tentang tugas yang perlu dilakukan. Di samping itu, 60% daripadaguru penyelaras yang terdiri dari 38 orang guru mengetahui borang/dokumen yangperlu dilengkapkan manakala 40% atau 25 orang lagi tidak mengetahui. Sebanyak41% pula yang terdiri dari 26 orang guru memaklumkan serah tugas tidak dilakukansecara rasmi apabila berlaku pertukaran guru penyelaras. Seramai 20 orang guru atau32% guru penyelaras menyatakan tidak mengetahui cara penyimpanan barangbantuan yang diterima. Bagaimanapun, bagi guru yang mengetahui memaklumkandisebabkan ketiadaan tempat yang sesuai maka tindakan sewajarnya tidak dapatdilakukan dan terpaksa menggunakan ruang yang ada walaupun tidak sesuai. Gurupenyelaras menyatakan masalah dihadapi semasa menjalankan tugas kerana tidakmempunyai panduan yang khusus untuk pelaksanaan program, masa yang terhaduntuk membuat pengagihan barang bantuan, komitmen pengajaran terjejas keranamembahagi masa untuk mengendalikan penerimaan, pembahagian dan penyediaanlaporan bulan serta mingguan, masalah tempat penyimpanan, perubahan jumlahpelajar yang kerap dan barang bantuan yang diterima tidak seperti dimohon.b. Kesemua guru penyelaras yang ditemu bual berpendapat bantuan ini dapatmeringankan beban ibu bapa menyekolahkan anak mereka. Mereka turutmencadangkan agar kualiti barang bantuan ditingkatkan, program dilaksanakan olehpekerja am dengan bantuan kerani, kuantiti bekalan susu tanpa perisa perludikurangkan kerana pelajar kurang berminat, guru bertugas perlu diberi latihanterhadap program, jadual penghantaran perlu disediakan dan penghantaran159


dimaklumkan terlebih dahulu oleh pembekal, tempat penyimpanan yang khas, namapelajar perlu dilekatkan pada kasut dan pakaian bagi memudahkan pengagihan sertamelantik orang yang berkebolehan dan bukannya di kalangan guru akademik/kelas.Secara amnya, guru penyelaras menghadapi masalah tidak mengetahui secaramenyeluruh cara pengendalian bantuan ini.Pada pendapat Audit, program ini perlu diteruskan dan diperluaskan keranaberdasarkan maklum balas dari pelbagai pihak, barang-barang bantuan yangdibekalkan memberikan manfaat dan membantu meringankan beban ibu bapa ataupenjaga pelajar.10.5. SYOR AUDITBagi memastikan program bantuan ini dilaksanakan dengan cekap dan mencapai matlamatyang ditetapkan, adalah disyorkan KPMHEP dan Jabatan Pelajaran Negeri mengambillangkah berikut:10.5.1. Memastikan pihak pembekal mematuhi jadual penghantaran agar barang bantuandapat disampaikan kepada pelajar dalam tempoh yang sepatutnya. Pemantauan yang lebihkerap perlu dibuat oleh pihak KPMHEP/Jabatan Pelajaran.10.5.2. Tindakan denda dan penamatan kontrak perlu diambil terhadap pembekal yang ingkardan gagal mematuhi syarat kontrak.10.5.3. Menyediakan tempat penyimpanan khusus dengan kelengkapan yang bersesuaianbagi memastikan stok susu berkeadaan baik dan terjamin kualitinya.10.5.4. Menyediakan kaedah/mekanisme yang praktikal untuk mengagihkan bantuan bagipelajar yang berpindah sekolah.160


PERPUSTAKAAN NEGERI SABAHERPUSTAKAAN NEGERI SABAH11. KERJA PENYENGGARAAN DAN PENGURUSAN KOLEKSI PERPUSTAKAAN11.1. LATAR BELAKANG11.1.1. Perpustakaan Negeri Sabah (Perpustakaan) di bawah Kementerian PembangunanMasyarakat Dan Hal Ehwal Pengguna mempunyai rangkaian perpustakaan yang luas di manaia mempunyai sebuah Ibu Pejabat, 4 perpustakaan wilayah, 18 perpustakaan cawangan, 13perpustakaan bergerak, 8 perpustakaan bergerak Des@Net dan 59 perpustakaan desa/siberilmu. Wawasan perpustakaan adalah untuk menjadi sebuah Perpustakaan Awam yangterunggul di Malaysia. Misi perpustakaan adalah untuk membina masyarakat yang berilmudan berbudaya membaca.11.1.2. Mengikut Manual Kualiti International Organization for Standardization MS ISO9001:2000, koleksi merupakan bahan perpustakaan meliputi semua bentuk cetakan, grafik,audio, elektronik atau media lain di mana maklumat ditulis, direkod, disimpan, dipamer ataudikeluarkan. Contohnya buku, terbitan bersiri, artikel, peta carta, rakaman video dan audioserta media elektronik yang lain. Manakala kemudahan perpustakaan merangkumi keperluanpengguna perpustakaan.11.1.3. Objektif Perpustakaan adalah untuk memajukan dan menggalakkan kemudahan,perkhidmatan dan sumber-sumber perpustakaan, menyediakan perkhidmatan cemerlangyang berorientasikan pelanggan, menghasilkan sekumpulan kakitangan berkemahiran tinggidan beriltizam memberikan perkhidmatan yang berkualiti, menyediakan kemudahanpengaksesan sumber-sumber perpustakaan melalui komputer, menyediakan maklumatmengenai Sabah melalui Koleksi Sejarah Tempatan dan Terbitan Kerajaan. Selain itu,berkerjasama rapat dengan Perpustakaan Negara Malaysia, perpustakaan-perpustakaannegeri atau perbadanan dan perpustakaan lain di Malaysia.11.1.4. Untuk menjayakan objektif ini, Perpustakaan telah diperuntukkan sebanyak RM80.08juta oleh Kerajaan Negeri Sabah dan RM52.94 juta oleh Kerajaan Persekutuan di bawahRancangan Malaysia Ke Sembilan (RMKe-9).11.2. OBJEKTIF PENGAUDITANObjektif pengauditan adalah untuk menilai sama ada kerja penyenggaraan dan pengurusankoleksi perpustakaan telah dilaksanakan dengan cekap dan berkesan serta mencapaimatlamatnya.11.3. SKOP DAN KAEDAH PENGAUDITANPengauditan meliputi pengurusan koleksi perpustakaan yang merangkumi aspek perolehan,mengkatalogkan, pengedaran dan penyusunan bahan koleksi, kerja penyenggaraan161


angunan dan penyenggaraan perpustakaan bas bergerak serta pelupusan koleksiperpustakaan bagi tempoh tahun 2008 hingga 2010. Pengauditan ini melibatkan lawatan danpemeriksaan di 39 buah perpustakaan iaitu Ibu Pejabat, 4 perpustakaan wilayah, 6perpustakaan cawangan, 18 perpustakaan desa (PD), 5 perpustakaan bergerak dan 5perpustakaan bergerak Des@net. Lawatan ini juga melibatkan beberapa perpustakaan yangbelum beroperasi berdasarkan Daerah yang dipilih. Pemeriksaan dijalankan denganmenyemak dan memeriksa rekod, fail, laporan kemajuan, laporan-laporan lain yang berkaitan.Temubual dengan pengguna perpustakaan dan pegawai berkenaan turut diadakan. Selain itu,soal selidik mengenai tahap kepuasan pengguna perpustakaan terhadap kemudahan yangdisediakan telah diedarkan.11.4. PENEMUAN AUDITPengauditan terhadap pelaksanaan Kerja Penyenggaraan Dan Pengurusan KoleksiPerpustakaan di 4 wilayah dipilih iaitu Daerah Kota Kinabalu, Sandakan, Tawau dan Kudattelah dijalankan antara bulan Mei hingga Ogos 2010 dan lawatan susulan telah dibuatsehingga Januari 2011. Pada keseluruhanya, pengurusan koleksi perpustakaan dankerja penyenggaraan adalah memuaskan. Bagaimanapun, terdapat kelemahan sepertibangunan yang siap belum beroperasi, bangunan dan kenderaan perpustakaan tidakdisenggara, koleksi Perpustakaan Negara tidak dikatalogkan, koleksi tidak dipamer danpelupusan tidak dilaksanakan, Perpustakaan Desa tiada capaian internet dankenderaan perpustakaan bergerak berstatus Beyond Economic Repair (BER) belumdilupuskan. Penjelasan lanjut mengenai perkara yang dibangkitkan adalah seperti diperenggan-perenggan berikut:11.4.1. Prestasi Projek11.4.1.1. Bagi tempoh RMKe-9, Perpustakaan mendapat peruntukan sejumlah RM43.6juta untuk membina 31 buah perpustakaan baru iaitu menaik taraf bangunan PerpustakaanIbu Pejabat, 8 perpustakaan cawangan, 19 perpustakaan desa dan 3 perpustakaanbergerak. Pembinaan perpustakaan adalah di bawah pengawasan Jabatan Kerja RayaSabah.11.4.1.2. Semakan Audit terhadap rekod prestasi projek sehingga 11 Mei 2011 mendapati,daripada 30 buah perpustakaan baru yang dibina sebanyak 25 Perpustakaan telah siapdibina, 3 dalam pembinaan dan 2 belum dimulakan lagi. Sebanyak 15 Perpustakaandaripada 25 perpustakaan yang telah siap dibina belum beroperasi kerana pelantikankakitangan perpustakaan belum dibuat. Bagaimanapun, Perpustakaan CawanganMembakut yang telah siap dibina pada Disember 2010 telah mula beroperasi pada 24 Mei2011 seperti di Gambar 11.1.162


Gambar 11.1Perpustakaan Siap Dibina Disember 2010Dan Beroperasi Pada 24 Mei 2011Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Cawangan MembakutTarikh : 16 Julai 201011.4.2. Penyenggaraan Bangunan PerpustakaanPenyenggaraan bangunan Kerajaan adalah bertujuan untuk memastikan bangunan sentiasaberada dalam keadaan baik dan selamat digunakan. Penyenggaraan yang sempurna danberterusan bertujuan untuk memelihara serta memanjangkan jangka hayat, meningkatkankeupayaan, mengurangkan kerosakan, menjimatkan perbelanjaan Kerajaan, menjaminkeselamatan pengguna, mewujudkan suasana kerja kondusif serta produktif dan memeliharaimej Kerajaan.11.4.2.1. Bangunan Perpustakaan Yang Tidak Ekonomik Untuk Dibaikia. Perpustakaan Wilayah Kota Kinabalu merupakan salah satu bangunan perpustakaanyang tertua di Negeri Sabah iaitu dibina pada tahun 1975. Dengan lokasi yang amatstrategik, perpustakaan ini dikunjungi oleh purata 30,000 pengguna yang terdiridaripada kanak-kanak, ibu bapa, pelajar sekolah, kolej, universiti dan orang awamsetiap bulan dan mempunyai koleksi sebanyak 160,000 naskah bahan-bahanperpustakaan.b. Lawatan Audit pada 15 Jun 2010 di Perpustakaan Wilayah Kota Kinabalu mendapati,bangunan tersebut mengalami kerosakan yang tidak ekonomik untuk dibaiki. Laporandaripada Cawangan Struktur & Geoteknik, Jabatan Kerja Raya bertarikh 9 Jun 2009melaporkan, bangunan tersebut masih selamat untuk digunakan bagi tempoh 2 hingga3 tahun dari tarikh laporan tersebut dikeluarkan. JKR turut mencadangkan pembinaanbangunan baru kerana bangunan tersebut tidak ekonomik dan tidak efektif untukdibaiki. Perpustakaan memaklumkan bahawa pihaknya sedang mencari lokasi sesuaibagi penempatan sementara perpustakaan.c. Pihak Perpustakaan telah mendapat peruntukan sejumlah RM18 juta melalui RMKe-10daripada Kerajaan Negeri bagi meroboh dan membina semula bangunan baru163


Perpustakaan Wilayah Kota Kinabalu di tapak yang sama dengan konsep GreenBuilding. Bagaimanapun, susulan lawatan Audit pada bulan Januari dan Jun 2011mendapati, perpustakaan tersebut masih beroperasi. Perpustakaan memaklumkanprojek pembinaan bangunan baru Perpustakaan Wilayah Kota Kinabalu adalahdiperingkat Perlantikan Juruperunding. Keadaan kerosakan bangunan PerpustakaanWilayah Kota Kinabalu seperti di Gambar 11.2 hingga Gambar 11.9.Gambar 11.2Penggunaan Pasir LautMengakibatkan Keretakan BangunanGambar 11.3Perubahan Struktur BangunanMengakibatkan Cermin Bangunan RetakSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Wilayah Kota KinabaluTarikh: 4 Januari 2011Sumber : Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Wilayah Kota KinabaluTarikh: 4 Januari 2011Gambar 11.4Siling PerpustakaanRosak Akibat Air HujanGambar 11.5Siling Konkrit Bangunan Yang Pecah DanMembahayakan Keselamatan PenggunaSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Wilayah Kota KinabaluTarikh: 4 Januari 2011Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Wilayah Kota KinabaluTarikh: 4 Januari 2011164


Gambar 11.6Dinding BangunanPerpustakaan Yang RetakGambar 11.7Tiang UtamaBangunan Perpustakaan Yang RetakSumber :Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Wilayah Kota KinabaluTarikh: 5 Januari 2011Gambar 11.8Siling Luar BangunanPerpustakaan Yang RosakSumber:Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Wilayah Kota KinabaluTarikh: 5 Januari 2011Gambar 11.9Siling Luar BangunanPerpustakaan Yang RosakSumber:Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Wilayah Kota KinabaluTarikh: 15 Jun 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Wilayah Kota KinabaluTarikh: 15 Jun 2010Pada pendapat Audit, Perpustakaan perlu mempercepatkan proses penempatansementara perpustakaan untuk menjamin keselamatan pegawai serta penggunaperpustakaan. Di samping itu, proses meroboh dan membina semula perpustakaanperlu dilaksanakan segera agar perkhidmatan dapat diteruskan dan menjadi salah satumercu tanda berkonsepkan teknologi hijau di Bandaraya Kota Kinabalu.11.4.2.2. Penyenggaraan Bangunan Perpustakaan Tidak DilaksanakanPerpustakaan cawangan dan desa dibahagikan kepada 5 wilayah iaitu Kota Kinabalu,Sandakan, Tawau, Kudat dan Keningau. Lawatan Audit di antara bulan Mei 2010 hinggaOgos 2010 di 4 perpustakaan wilayah, 6 perpustakaan cawangan dan 17 perpustakaandesa mendapati, semua Perpustakaan yang dilawati tidak disenggara kerana terdapat 45kes kerosakan yang dikenalpasti. Perkara ini berlaku kerana peruntukan tidak mencukupi165


dan pihak Perpustakaan melaksanakan penyenggaraan berdasarkan kerosakan yangkritikal sahaja. Perpustakaan akan membaiki kerosakan bangunan perpustakaan desasecara berperingkat berdasarkan jumlah peruntukan yang diterima dan tahap kerosakan.Selain itu, Perpustakaan telah menyerahkan kerja penyenggaraan bangunanPerpustakaan kepada Jabatan Kerja Raya Sabah bermula tahun 2011. Kerosakan yangberlaku adalah seperti di Jadual 11.1 dan Gambar 11.10 hingga Gambar 11.21.Jadual 11.1Kes Kerosakan Bangunan Mengikut Wilayah PerpustakaanBil. Jenis KerosakanBilangan Kes Kerosakan Mengikut Wilayah JumlahKK SDK TWU KDT KGU (Kes)1. Siling dan bumbung bocor. 5 3 1 2 1 122. Bangunan retak. 1 0 0 0 0 13. Cat bangunan usang. 0 1 0 0 0 14. Lantai reput. 3 1 0 1 1 65. Tandas rosak. 0 0 0 2 0 66. Pagar rosak. 1 1 0 0 0 27. Papan tanda rosak. 1 0 0 0 0 18. Tangki air rosak. 2 1 0 0 0 39. Cermin pecah. 1 0 0 0 0 110. Air bertakung di parit. 1 0 0 0 0 111.Kawasan bangunan semaksamun.1 0 0 0 0 112.Bangunan usang dan kurangceria.2 0 0 1 0 313. Tiada bekalan elektrik. 0 0 0 1 0 114. Lift rosak. 1 1 0 0 0 215.Persekitaran di luarbangunan kotor.1 1 1 1 0 4Bilangan Kes 20 9 2 8 2 45Sumber: Rekod Jabatan Audit NegaraNota : KK : Kota Kinabalu TWU : Tawau KGU : KeningauSDK : Sandakan KDT : KudatGambar 11.10Lantai BasahDisebabkan Atap BocorGambar 11.11Lantai BasahDisebabkan Atap BocorSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Cawangan PaparTarikh: 14 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Cawangan PaparTarikh: 14 Julai 2010166


Gambar 11.12Tangga Yang Basah DihujaniAir Hujan Kerana Atap BocorGambar 11.13Lantai Ruang PembacaBasah Dihujani Air Hujan Kerana Atap BocorSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Cawangan PaparTarikh: 14 Julai 2010Gambar 11.14Keadaan Bangunan PD Yang UsangSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Cawangan PaparTarikh: 14 Julai 2010Gambar 11.15Dinding Bangunan Yang ReputSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: PD Kg. Bolotikon, PaparTarikh: 16 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: PD Kg. Bolotikon, PaparTarikh: 16 Julai 2010167


Gambar 11.16Papan Tanda RosakGambar 11.17Tangki Air RosakSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: PD Kg. Pasir Putih, PutatanTarikh: 17 Jun 2010Gambar 11.18Bangunan PD Yang Tiada Bekalan ElektrikSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: PD Kg. Napitas, TuaranTarikh: 18 Jun 2010Gambar 11.19Lantai Bangunan PD Yang RosakMembahayakan Pengunjung PerpustakaanSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: PD Kg. Rita, KudatTarikh: 27 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: PD Kg. Rita, KudatTarikh: 27 Julai 2010168


Gambar 11.20Bumbung Bangunan PDYang Tidak DisenggaraGambar 11.21Lantai Bangunan PD Yang RosakMembahayakan Pengunjung PerpustakaanSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: PD Kg. Marabau, KudatTarikh: 28 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: PD Kg. Batu Putih, SandakanTarikh: 3 Ogos 2010Pada pendapat Audit, Perpustakaan perlu menyenggara bangunan perpustakaanwilayah, cawangan dan desa dibuat dengan teratur bagi memastikan keselamatan dankeselesaan pengguna perpustakaan.11.4.2.3. Sistem Keselamatan Bangunan Perpustakaana. Dasar Pemuliharaan Sumber Perpustakaan oleh Perpustakaan Negara Malaysiamenggariskan keperluan mewujudkan sistem atau prosedur keselamatan yangmenyeluruh terhadap koleksi dan harta perpustakaan daripada ancaman atau risikodicuri, musnah dan rosak.b. Lawatan Audit pada bulan Jun hingga Oktober 2010 ke perpustakaan yang dipilihmendapati, sistem keselamatan tidak disenggara mengikut jadual dengan sewajarnyaseperti alat pencegah kebakaran telah luput tarikh, kawasan bangunan tidak berpagar,pintu dan tingkap tidak berjeriji, sistem pengesan kebakaran tidak berfungsi danpenyambungan elektrik yang tidak selamat. Keadaan ini akan menjejaskankeselamatan perpustakaan sekiranya berlaku risiko kebakaran dan terdedah kepadakecurian. Bagaimanapun, selepas teguran pihak Audit, Perpustakaan telahmengarahkan semua pegawai perpustakaan wilayah/zon untuk menyediakan jadualpemantauan dan akan menaiktaraf sistem keselamatan seperti membuat pagar,memasang jeriji dan pemeriksaan pendawaian secara berperingkat. Butiran lanjutseperti di Jadual 11.2 dan Gambar 11.22 hingga Gambar 11.29.169


Bil.1.2.PerkaraAlat pemadam apiluput tarikh.Kawasan bangunanperpustakaan tidakberpagar.Tingkap tidak3. bercermin danberlangsir.Sistem Pengesan4. Kebakaran tidakberfungsi.Penyambungan5. elektrik yang tidakselamat.Sumber: Jabatan Audit NegaraJadual 11.2Sistem Keselamatan Tidak DiselenggaraPerpustakaanCatatanWilayah/Cawangan/Desa Kg. Bolotikon, Papar Luput tarikh. Kg. Tun Fuad,Kunak Luput tarikh. Kg. Kelatuan, Papar Tidak disediakan. Kg. Lingkungan,Beaufort Tidak disediakan. Kg. Laut, Papar Tidak disediakan. Kg. Barambangon, Kudat Luput tarikh. Kg. Banggi, Kudat Tidak disediakan. Kg. Lingkungan, Beaufort Kg. Kaiduan, Papar Kg. Rita, Kudat Kg. Suangpai, KudatTidak disediakan. Kg. Banggi, Kudat Kg. Batu Putih, Sandakan Kg.Pangkalan Bukit GaramKg. Kaiduan, Papar Wilayah Sandakan Wilayah Kota KinabaluKg. Barambangon, KudatTingkap hanya menggunakanbesi PVRC.Tidak berfungsi.Disambung secara haramuntuk membekalkan elektrikbangunan di sebelah PD.Gambar 11.22Sistem Pengesan Kebakaran Tidak BerfungsiGambar 11.23Sistem Pengesan Kebakaran Tidak BerfungsiLampu TidakMenyalaSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Wilayah SandakanTarikh: 3 Ogos 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Wilayah Kota KinabaluTarikh: 16 Jun 2010170


Gambar 11.24Alat Pemadam Api Yang Telah Luput TarikhGambar 11.25Alat Pemadam Api Yang Telah Luput TarikhSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: PD Kg.Kelatuan,PaparTarikh: 15 Julai 2010Gambar 11.26Kawasan BangunanPerpustakaan Tidak BerpagarSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: PD Kg.Tun Fuad, KunakTarikh:18 Ogos 2010Gambar 11.27Kawasan BangunanPerpustakaan Tidak BerpagarSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: PD Kg.Rita, KudatTarikh: 28 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: PD Kg.Kaiduan, PaparTarikh: 16 Julai 2010171


perpustakaan Ibu Pejabat mendapati, perolehan buku-buku tersebut masih diteruskandisebabkan perpustakaan telah menetapkan sasaran minima koleksi untukpembukaan perpustakaan baru dimana perolehan koleksi perlu dibuat secaraberperingkat. Buku-buku tersebut tidak diagihkan ke perpustakaan berkenaan keranabanggunan perpustakaan berkenaan belum siap pembinaannya atau masih belumberoperasi. Mengikut maklum balas Perpustakaan Negeri Sabah, koleksi tersebutakan diagihkan ke Perpustakaan Cawangan Kota Belud, Perpustakaan CawanganMembakut, Perpustakaan Desa Kg. Mansiat, Keningau dan Perpustakaan Desa Kg.Penontomom, Tenom. Koleksi baru tersebut adalah seperti di Jadual 11.3 danGambar 11.30 hingga Gambar 11.31.Jadual 11.3Perolehan Koleksi Buku Di Perpustakaan Cawangan Kudat Yang Tidak DipamerkanBil. Koleksi YangBil. Penempatan KoleksiDiedarkanStatus BangunanKotak Naskah1. Perpustakaan Pekan Pitas 63 5,981 Pembinaan dibatalkan.2.Perpustakaan CawanganMatunggong22 3,292 Proses pembinaan.3.Perpustakaan Cawangan KotaProses pembinaan bangunan33 1,309Beludbaru.4.Perpustakaan Desa Sonsogon,Kudat22 906 Siap dan belum operasi.Jumlah 140 11,644Sumber: Statistik Edaran Bahagian Rangkaian, Bahagian Perolehan dan lawatan ke lokasiGambar 11.30Perolehan Koleksi Pepustakaan CawanganMatunggong Di Penempatan SementaraGambar 11.31Perolehan Koleksi Perpustakaan CawanganKota Belud Di Penempatan SementaraSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Cawangan KudatTarikh: 28 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Cawangan KudatTarikh: 28 Julai 2010b. Semakan Audit ke atas statistik edaran buku baru di setiap perpustakaan bergerakmendapati, sejumlah 19,619 buah naskah buku perpustakaan bergerak masihdisimpan dalam kotak. Buku tersebut melibatkan perpustakaan bergerak di Beaufortsebanyak 9,138 naskah dan Penampang sebanyak 10,481 naskah. Lawatan Auditpada 12 Julai 2010 di Perpustakaan Bergerak Beaufort mendapati, bas perpustakaanbergerak yang terlibat telah disahkan tidak ekonomik untuk dibaiki sejak 17 Mac 2006.Manakala, lawatan Audit pada 12 Jun 2010 di perpustakaan bergerak Penampang173


mendapati, bas perpustakaan bergerak yang terlibat telah disahkan tidak ekonomikuntuk dibaiki sejak 11 Disember 2009. Keadaan ini mengakibatkan buku-buku tersebuttidak dapat dimanfaatkan secara maksimum oleh pengguna. Perpustakaanmemaklumkan perolehan koleksi untuk bas bergerak masih diteruskan walaupunkenderaan tersebut berstatus BER kerana perkhidmatan masih diteruskan secarapinjaman buku kepada perpustakaan sekolah atau “Perkhidmatan Berkelompok” bagisekolah-sekolah yang memohon perkhidmatan tersebut. Perpustakaan jugamemaklumkan Koleksi buku-buku dan keadaan bas perpustakaan bergerak berstatusBER adalah seperti di Gambar 11.32 hingga Gambar 11.35.11.32Perolehan Koleksi DiPerpustakaan Bergerak Beaufort11.33Perolehan Koleksi DiPerpustakaan Bergerak BeaufortSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Cawangan BeaufortTarikh: 12 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Cawangan BeaufortTarikh: 12 Julai 2010Gambar 11.34Bas PerpustakaanBergerak Beaufort Yang RosakGambar 11.35Bas PerpustakaanBergerak Penampang Yang RosakSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Ibu PejabatTarikh: 12 Oktober 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Cawangan PenampangTarikh: 17 Jun 2010c. Lawatan Audit pada bulan Julai hingga Oktober 2010 di 18 perpustakaan desamendapati, koleksi di 7 PD sama ada diletakkan di atas meja, lantai atau dimasukkanke dalam kotak dan disimpan dalam stor. Koleksi-koleksi tersebut tidak dapat174


dipamerkan kerana kekurangan rak buku. Mengikut maklum balas daripadaPerpustakaan Negeri Sabah, terdapat beberapa PD tidak cukup rak. Ini disebabkankeluasan ruang lantai PD yang kecil iaitu antara 1,000 hingga 1,500 kaki persegi.Pihak pengurusan Perpustakaan telah mengarahkan semua pengawas PD untukmempamerkan buku-buku terbaru secara kreatif dengan mempamerkan di atas mejadan lantai yang berlapik tikar atau karpet. Analisis keperluan rak berdasarkan bilanganbuku yang ada adalah seperti di Jadual 11.4 dan Gambar 11.36 hinggaGambar 11.41.Jadual 11.4Analisis Perbandingan Koleksi Dan Rak Buku Di Perpustakaan DesaBil. Perpustakaan DesaBilangan BilanganPerbezaanAnggaran RakBukuRakRakc = (a /366)(a)(b)(a-c)1. Kg.Barambangon, Kudat 9,334 10 26 (16)2. Kg.Bolotikan,Papar 13,108 24 35 (11)3. Kg.Karakit,Banggi 8,066 16 22 (6)4. Kg.Kelatuan,Papar 9,472 19 26 (7)5. Kg. Klias Kecil, Beaufort 9,249 18 26 (8)6. Kg.Suangpai,Kudat 5,341 14 15 (1)7. Kg.Tinangol, Kudat 4,800 12 13 (1)Sumber : Jabatan Audit NegaraNota: Sehingga Tahun 2009, statistik keseluruhan Koleksi sehingga 2009Anggaran 1 rak = 366 buah bukuGambar 11.36Koleksi Yang Disimpan DalamKotak Kerana Tidak Cukup RakGambar 11.37Koleksi Yang Disimpan DalamKotak Kerana Tidak Cukup RakSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: PD Kg. Merabau,KudatTarikh: 28 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: PD Kg.Rita, KudatTarikh: 27 Julai 2010175


Gambar 11.38Koleksi Yang Disimpan DalamKotak Kerana Tidak Cukup RakGambar 11.39Koleksi Yang Disimpan DalamKotak Kerana Tidak Cukup RakSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: PD Kg. Suangpai,KudatTarikh: 28 Julai 2010Gambar 11.40Koleksi Yang Diletakkan Di AtasLantai Kerana Tidak Cukup RakSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: PD Kg. Batu 22 Apas Balung,TawauTarikh: 19 Ogos 2010Gambar 11.41Koleksi Dipamerkan Di atasMeja Kerana Tidak Cukup RakSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: PD Kg. Kaiduan,PaparTarikh: 16 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: PD Pangkalan Bukit Garam,SandakanTarikh: 28 Julai 2010Pada pendapat Audit, Perpustakaan perlu menyediakan rak yang mencukupiterutamanya di Perpustakaan Desa bagi membolehkan koleksi dipamerkan kepadapengguna perpustakaan untuk dimanfaatkan. Selain itu, Perpustakaan perlu mencarialternatif lain bagi perkhidmatan Perpustakaan Bergerak yang tidak beroperasi agarkoleksinya dapat digunakan secara optimum.11.4.4. PengkataloganGaris Panduan Operasi Pengkatalogan, Pengkelasan Dan Pemprosesan Bahan-BahanPerpustakaan MS ISO 9001:2000 menetapkan, semua bahan perpustakaan yang diterima,dikatalog, dikelas dan diproses mengikut peraturan-peraturan yang telah ditetapkan. SemakanAudit mendapati:176


11.4.4.1. Semua perolehan koleksi baru termasuk sumbangan Perpustakaan Negarahendaklah dikatalogkan ke dalam sistem Integrated Library Management Utility (ILMU).Koleksi baru akan disemak oleh Bahagian Penyerahan Koleksi di Ibu Pejabat untukpengesahan dan dicopkan nama perpustakaan wilayah, cawangan atau desa yang terlibatsebelum dihantar ke Bahagian Perolehan untuk dikatalogkan ke dalam sistem ILMU.Selepas dikatalogkan koleksi akan dihantar ke Bahagian Rangkaian untuk diedarkan keperpustakaan yang terlibat untuk dipamerkan.11.4.4.2. Lawatan Audit pada 15 Oktober 2010 di Ibu Pejabat Perpustakaan mendapati,sebanyak 63 buah kotak koleksi sumbangan daripada Perpustakaan Negara belumdikatalogkan ke dalam sistem ILMU. Koleksi-koleksi tersebut ditempatkan di ruang pejalankaki di Unit Perolehan Ibu Pejabat Perpustakaan Negeri. Menurut pegawai berkenaan,koleksi tersebut adalah terimaan dari tahun 2006 hingga 2010 berjumlah 27,439 buahnaskah dan penghantaran dibuat sendiri oleh Perpustakaan Negara tanpa memaklumkanPerpustakaan Negeri terlebih dahulu. Bagaimanapun, jumlah sebenar koleksi yang belumdidaftarkan tidak diketahui setakat tarikh pengauditan. Perkara ini berlaku disebabkan tidakada penyelarasan di antara Perpustakaan Negara dan Perpustakaan Negeri mengenaibilangan dan lokasi penghantaran koleksi. Koleksi Perpustakaan Negara yang belumdidaftarkan ke dalam sistem ILMU adalah seperti Gambar 11.42.Gambar 11.42Koleksi Perpustakaan Negara Yang BelumDidaftarkan Dalam Sistem ILMUSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Ibu PejabatTarikh: 15 Oktober 201011.4.4.3. Selepas teguran Audit, Perpustakaan telah mengkatalogkan koleksi sumbanganPerpustakaan Negara tersebut secara berpusat di Ibu Pejabat sebelum diagihkan keperpustakaan wilayah, cawangan dan desa untuk dipamerkan kepada pengguna.Pada pendapat Audit, Perpustakaan perlu memastikan semua koleksi sumbangandaripada Perpustakaan Negara dikatalog dengan segera bagi membolehkan koleksidipamerkan.177


11.4.5. Pelupusan koleksia. Prosedur pelupusan bagi perpustakaan cawangan, wilayah dan desa adalahberdasarkan Surat Pekeliling Jabatan Bil 3/2007 Garis Panduan Pelupusan Aset DanBarang. Pekeliling tersebut menghendaki aset yang tidak digunakan dikenalpasti dandisenaraikan untuk dikemukakan kepada urusetia sebelum perlantikan LembagaPemeriksa. Panduan Pelupusan bagi Ibu Pejabat Perpustakaan pula berpandukan MSISO 9001:2000 Perpustakaan menetapkan bahan-bahan yang hendak dilupushendaklah disenaraikan mengikut tajuk pengarang, harga asal/harga susutnilai,tahun/nombor rujukan sebelum dikemukakan kepada Kementerian Kewangan.b. Lawatan Audit pada bulan Julai hingga Oktober 2010 di 3 perpustakaan wilayah dan 6perpustakaan cawangan mendapati, lambakan buku lama di dalam stor untuk tindakanpilih buang berlaku di Tawau, Kudat, Lahad Datu dan Beluran. Bagaimanapun,kuantiti dan nilai buku koleksi tersebut tidak dapat dipastikan kerana tidak ada senaraidibuat. Ini menyebabkan koleksi lama bercampur dengan koleksi baru, keadaan stormenjadi sempit dan buku yang berpotensi didermakan terdedah kepada kerosakan.Selepas teguran Audit, Perpustakaan telah mengeluarkan arahan dan tindakanpelupusan kepada semua perpustakaan yang terlibat. Koleksi lama untuk proses pilihbuang dan pelupusan adalah seperti di Gambar 11.43 hingga Gambar 11.46.Gambar 11.43Buku Belum DisenaraikanUntuk Proses Pilih BuangGambar 11.44Buku Belum DisenaraikanUntuk Proses Pilih BuangSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Wilayah TawauTarikh:19 Ogos 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Cawangan KudatTarikh: 27 Julai 2010178


Gambar 11.45Buku Belum DisenaraikanUntuk Proses Pilih BuangGambar 11.46Buku Belum DisenaraikanUntuk Proses Pilih BuangSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Cawangan BeluranTarikh: 3 Ogos 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Cawangan Lahad DatuTarikh:19 Ogos 2010Pada pendapat Audit, koleksi untuk proses pilih buang untuk dilupuskan hendaklahdisenaraikan segera bagi membolehkan rekod koleksi perpustakaan dikemaskini.11.4.6. Pengurusan Kemudahan11.4.6.1. Kemudahan Internet Tidak Dapat Diteruskana. Mengikut peruntukan pembangunan RMKe-9, Kementerian Tenaga, Air DanKomunikasi (KTAK) telah melaksanakan Projek Pemberian Perkhidmatan SejagatUniversal Service Provision (USP). Program ini bertujuan untuk membangunkankeupayaan digital komuniti bagi melahirkan masyarakat yang bermaklumat melaluiteknologi maklumat. Pada tahun 2004 hingga 2010, sebanyak 18 perpustakaan desadi Negeri Sabah telah dipilih di bawah program ini. Melalui program ini, setiap PDdisediakan kemudahan peralatan komputer seperti 2 unit komputer peribadi, talianinternet, seunit alat pencetak, seunit alat pengimbas dan kemudahan komunikasi iaitutalian telefon bagi lokasi yang tidak mempunyai kemudahan telefon sertaperkhidmatan penyenggaraan pencegahan dan pemulihan untuk tempoh selama 5tahun.b. Lawatan Audit di 17 perpustakaan desa mendapati, 8 perpustakaan desa yang terlibatdengan program USP sudah tidak mempunyai capaian internet dan 8 daripada 19komputer terlibat telah rosak dan tidak dibaiki. Ini kerana perjanjian kemudahancapaian internet dan penyenggaraan peralatan ICT untuk tempoh kontrak selama 5tahun diantara Perpustakaan dengan KTAK telah tamat. Selepas tempoh kontraktamat, tiada perjanjian secara rasmi yang membolehkan komputer diserahkan hakmilikkepada Perpustakaan untuk meneruskan penyenggaraan kemudahan yang diberikanoleh pihak KTAK. Berdasarkan maklum balas Perpustakaan, urusan penyenggaraandan aduan kerosakan masih disalurkan terus kepada Perpustakaan Negara. Maklumatlanjut adalah seperti di Jadual 11.5.179


Jadual 11.5Status Capaian Internet Dan Peralatan ICTJumlahTahun CapaianPerpustakaan DesaPeralatan ICTOperasi InternetJumlah PeralatanICT RosakBil.K P S K P S1. Kg. Kelatuan, Papar 2004 X 2 1 1 1 0 02. Kg. Lingkungan, Beaufort 2004 X 2 1 1 1 0 03. Kg. Napitas,Tenghilan 2004 X 2 1 1 1 0 04. Kg. Barambangon, Kudat 2004 X 2 1 1 0 0 05. Kg. Suangpai, Kudat 2004 X 2 1 1 0 0 06. Kg. Tun Fuad, Kunak 2004 X 2 1 1 1 0 07. Kg. Klias Kecil, Beaufort 2005 X 5 1 1 3 0 08. Kg. Kg. Karakit, Banggi 2005 X 2 0 0 1 0 0Jumlah 19 7 7 8 0 0Sumber: Jabatan Audit NegaraNota: (/) - Ada capaian internet (x) Tidak Ada Capaian InternetK - Komputer P - Mesin Pencetak S - Mesin PengimbasPada pendapat Audit, kemudahan internet dan peralatan ICT adalah amat perlu bagimembolehkan pengguna mempunyai capaian internet. Perpustakaan Negeri hendaklahberbincang dan menyelesaikan masalah capaian internet dan status hak milik peralatanICT dengan Kementerian yang berkenaan.11.4.6.2. Kenderaana. Perpustakaan mempunyai 13 buah bas yang digunakan sebagai perpustakaanbergerak. Bas-bas tersebut telah dibeli antara tahun 1990 hingga 1999. Bas-bastersebut hendaklah dibuat penyenggaraan sama ada secara PenyenggaraanPencegahan (Preventive Maintenance) dan Penyenggaraan Pemulihan (CorrectiveMaintenance). Penyenggaraan Pencegahan adalah tindakan penyenggaraan berjadualyang diambil untuk memeriksa, menservis, membaiki, mengganti komponen atausumber fizikal secara teratur supaya dapat berfungsi dengan lancar secara berterusan.Manakala, Penyenggaraan Pemulihan adalah merupakan tindakan membaiki ataumengganti komponen atau sumber fizikal supaya dapat berfungsi mengikut standardyang ditetapkan. Semakan Audit mendapati, keadaan 4 buah bas bagi perkhidmatanperpustakaan bergerak tidak disenggara mengikut jadual dan manual aset berkaitan.Terdapat keadaan di mana cermin bas tersebut telah pecah dan lantai bas terkopak.Keadaan ini jika dibiarkan berterusan akan menyebabkan kos penyenggaraan basperpustakaan bergerak tinggi serta menjejaskan keselamatan kakitangan yangbertugas semasa menggunakan bas tersebut dan turut menjejaskan imejPerpustakaan. Mengikut maklum balas pihak Perpustakaan, bas-bas tersebut tidakdapat diperbaiki/disenggara kerana masalah peruntukan yang terhad. Maklumat lanjutadalah seperti di Jadual 11.6 dan Gambar 11.47 hingga Gambar 11.50.180


Bil.LokasiJadual 11.6Kenderaan Perpustakaan Yang Tidak DisenggaraNo.PendaftaranBasStatusTahunDibeliUsia(Tahun)KosPenyenggaraanTahun20101. Sandakan SA2194W Beroperasi 20.4.1998 12 RM12,506.002. Sandakan SA8761T Beroperasi 28.10.1998 12 RM18,746.003. Tawau SG4550 Beroperasi 28.12.1994 16 RM8,840.004. Papar SG3287 Beroperasi 12.1.1991 20 RM7,177.00Sumber: Jabatan Audit NegaraGambar 11.47PerpustakaanBergerak Tidak DisenggaraGambar 11.48Keadaan CerminPerpustakaan BergerakYang Retak Dan UsangSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Cawangan PaparTarikh: 14 Julai 2010Gambar 11.49Keadaan Di Dalam PerpustakaanBergerak Yang Tidak Ceria Dan UsangSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Wilayah SandakanTarikh: 4 Ogos 2010Gambar 11.50Lantai Perpustakaan Bergerak YangBerkarat Dan Membahayakan PenggunaSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Wilayah SandakanTarikh: 27 Ogos 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Wilayah TawauTarikh: 20 Ogos 2010Pada pendapat Audit, penyenggaraan kenderaan Perpustakaan adalah kurangmemuaskan kerana kenderaan Perpustakaan Bergerak tidak disenggara dengansewajarnya.181


Bil.b. Lawatan Audit di 5 perpustakaan bergerak di perpustakaan wilayah dan cawanganLokasimendapati, 4 buah bas perpustakaan bergerak yang telah mendapat sijil BER belumdilupuskan. Tempoh kelewatan pelupusan bas bergerak yang terbabit telah melebihitempoh 1 tahun dan ada yang sudah melebihi 5 tahun. Perpustakaan memaklumkanpihaknya telah mengeluarkan notis sebutharga bagi bas bergerak di PerpustakaanCawangan Ranau dan Perpustakaan Cawangan Penampang bertarikh 15 Jun 2011.Selain itu, pihak Perpustakaan juga telah mengeluarkan surat permohonan penilaiansemula bas bergerak bagi Perpustakaan Cawangan Beaufort dan PerpustakaanCawangan Kota Marudu daripada Jurutera Daerah JKR yang terlibat. Maklumat 4 basperpustakaan bergerak tersebut adalah seperti di Jadual 11.7 dan Gambar 11.51hingga Gambar 11.52.Jadual 11.7Kenderaan Perpustakaan Bergerak Berstatus BER Belum DilupuskanNo. PendaftaranKenderaanTarikhSijilSijil BERAnggaran NilaiPembaikan(RM)1. Beaufort SG3288/SAA7400C 17.3.2006 14,750.002. Ranau SG4089/SAA6244C 1.8.2005 31,200.003.KotaMaruduSG3962/SAA2264 26.10.2006 65,150.00TempohKelewatan4 tahun 8bulan5 tahun 4bulan4 tahun 1bulan4. Penampang SAA3137A 11.12.2009 38,000.00 1 tahunSumber: Jabatan Audit NegaraStatus TerkiniMenunggu PenilaianSemula daripadaJurutera Mekanikal JKRNotis Sebutharga telahdiiklankan pada 15 Jun2011Menunggu PenilaianSemula daripadaJurutera Mekanikal JKRNotis Sebutharga telahdiiklankan pada 15 Jun2011Gambar 11.51Bas Perpustakaan Bergerak Kota MaruduYang Berstatus BER Belum DilupuskanGambar 11.52Bas Perpustakaan Bergerak BeaufortYang Berstatus BER Belum DilupuskanSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Cawangan Kota MaruduTarikh: 21 Disember 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perpustakaan Ibu PejabatTarikh: 12 Oktober 2010182


Pada pendapat Audit, tindakan pelupusan kenderaan Perpustakaan hendaklahdiselesaikan dalam tempoh 3 bulan dari tarikh kelulusan oleh Kementerian KewanganSabah.11.4.7. Maklum Balas Dan Kepuasan PenggunaBagi mendapatkan maklum balas kepuasan pengguna terhadap perhidmatan Perpustakaan,sejumlah 168 soal selidik diedarkan kepada pengguna Perpustakaan. Semua borang soalselidik yang diedarkan telah diterima kembali daripada pengguna perpustakaan. Berdasarkansoal selidik yang diterima, pihak Audit mendapati secara keseluruhannya, 44.6% respondenmenyatakan lokasi perpustakaan mudah dikunjungi, 33.9% responden menyatakankemudahan perpustakaan mencukupi, 35.7% responden menyatakan tidak pasti sama adakoleksi buku mencukupi atau tidak, 44.6% responden menyatakan buku-buku tersusun rapi,51.2% responden menyatakan layanan kaunter adalah baik, 49.4% responden menyatakanproses peminjaman dan pemulangan buku adalah cepat dan berkesan, 46.4% respondenmenyatakan proses hebahan maklumat perpustakaan berkesan, 43.5% respondenmenyatakan perpustakaan dalam keadaan bersih dan selamat, dan 47% respondenmenyatakan waktu perkhidmatan perpustakaan adalah sesuai.11.5. SYOR AUDITBagi memperbaiki kelemahan yang dibangkitkan dalam laporan ini dan memastikan objektifpenubuhan Perpustakaan tercapai, adalah disyorkan supaya Perpustakaan memberipertimbangan terhadap perkara berikut:11.5.1. Perpustakaan perlu melakukan pemeriksaan fizikal secara rutin bagi mengesankerosakan dan mengambil tindakan pembaikan dengan segera. Sehubungan itu, peruntukanpenyenggaraan yang mencukupi perlu disediakan bagi mengelakkan kerosakan yang lebihserius hingga menjejaskan keselamatan pengguna serta memberi keselesaan kepadapengguna.11.5.2. Perpustakaan perlu mengkaji keperluan perolehan koleksi, kelengkapan asas dankemudahan terutamanya perpustakaan bergerak dan perpustakaan desa supaya koleksidapat dipamerkan dan dimanfaatkan oleh pengguna.11.5.3. Tindakan pelupusan dan penggantian terhadap bas perpustakaan bergerak yangberstatus BER perlu dilaksanakan segera bagi menjamin kesinambungan operasiperpustakaan bergerak.11.5.4. Kordinasi antara Perpustakaan Negeri dan Perpustakaan Negara perludipertingkatkan agar pengkatolagan dan pengagihan koleksi dapat dilakukan dengan teratur.11.5.5. Kemudahan Perpustakaan khususnya capaian internet di perpustakaan desa perludipertingkatkan agar jurang digital antara penduduk bandar dan luar bandar dapat dirapatkan.183


LEMBAGA PEMEGANG AMANAH TAMAN-TAMAN SABAH12. PROJEK KEMUDAHAN PELANCONGAN12.1. LATAR BELAKANG12.1.1. Lembaga Pemegang Amanah Taman-Taman Sabah (TTS) ditubuhkan pada tahun1964 dan merupakan sebuah agensi di bawah Kementerian Pelancongan, Kebudayaan DanAlam Sekitar Sabah (KPKAS). Fungsi utama TTS antaranya adalah seperti berikut:a. Melindungi dan memulihara alam semulajadi di kawasan yang diwartakan sebagaiTaman-taman Sabah;b. Menjaga dan memelihara baka tumbuhan dan haiwan yang terdapat dalam kawasanTaman-taman Sabah; danc. Merancang, menggubal dan melaksanakan dasar yang berkaitan denganpembangunan, kawalan kewangan, operasi dan pengurusan TTS dan penyelidikan.12.1.2. Dalam Rancangan Malaysia Ke-9 (RMKe-9), TTS merancang dan melaksanakanpelbagai projek kemudahan pelancongan seperti projek membina pejabat, asrama, pusatpenerangan, chalet, pusat penyelidikan, pelantar pemandangan, jalan dan pembelian bot danenjin sangkut. Tujuan pelaksanaan projek adalah untuk menyokong kemajuan industripelancongan sebagai sektor utama yang menyumbang kepada hasil Negeri Sabah selarasdengan penekanan Hala tuju Pembangunan dan Kemajuan Negeri Sabah dan Pelan IndukPelancongan Sabah. Bilangan pelancong yang mengunjungi Taman-taman Sabah padatahun 2006 sehingga tahun 2010 adalah seramai 5.41 juta orang.12.1.3. TTS mempunyai 7 kawasan Taman seluas 300,794 hektar yang telah diwartakansebagai kawasan Taman Alam Semulajadi Negeri yang terdiri daripada 4 Taman Laut dan 3Taman Daratan. Taman-taman yang berkaitan adalah seperti di Jadual 12.1.Jadual 12.1Senarai Taman-Taman Sabah Setakat 31 Disember 2010Bil.Nama TamanJenis Keluasan TahunTaman (Hektar) Diwartakan1. Taman Tunku Abdul Rahman Kota Kinabalu Laut 4,929 19742. Taman Pulau Penyu Sandakan Laut 1,740 19773. Taman Marin Tun Sakaran di Semporna Laut 35,000 20044. Taman Pulau-Pulau Tiga di Kuala Penyu Laut 15,864 19785. Taman Kinabalu di Ranau Darat 75,370 19646. Taman Banjaran Crocker di Keningau Darat 139,919 19847. Taman Bukit-bukit Tawau di Tawau Darat 27,972 1979Jumlah 300,794Sumber: Taman-Taman Sabah12.1.4. Dalam RMKe-9, peruntukan pembangunan TTS daripada Kerajaan Negeri adalahberjumlah RM20.87 juta untuk melaksanakan 27 projek. Selain itu, TTS juga mendapatperuntukan pembangunan daripada Kerajaan Persekutuan untuk membiayai 18 projek iaitu 2184


projek sambungan RMKe-8 dan 16 projek baru RMKe-9 berjumlah RM29.59 juta. Setakat 31Disember 2010, perbelanjaan bagi peruntukan Kerajaan Negeri dan Kerajaan Persekutuanadalah berjumlah RM18.97 juta dan RM23.76 juta masing-masing. Semua peruntukantahunan pembangunan yang diperolehi oleh TTS disalurkan melalui melalui KPKAS.Peruntukan dan perbelanjaan pembangunan projek kemudahan pelancongan TTS setakat 31Disember 2010 adalah seperti di Jadual 12.2.Jadual 12.2Peruntukan dan Perbelanjaan Pembangunan Projek KemudahanPelancongan TTS Bagi Tahun 2006 Hingga 2010PeruntukanPerbelanjaanBil. Tahun Negeri(RM Juta)Persekutuan(RM Juta)Negeri(RM Juta)Persekutuan(RM Juta)1. 2006 5.00 1.19 1.46 0.442. 2007 4.28 3.09 4.24 2.683. 2008 3.25 6.93 4.35 6.514. 2009 5.79 7.32 4.47 8.635. 2010 2.55 11.06 4.45 5.50Jumlah 20.87 29.59 18.97 23.76Sumber: Taman-Taman Sabah12.2. OBJEKTIF PENGAUDITANObjektif pengauditan adalah untuk menilai sama ada aktiviti projek kemudahan pelanconganTaman-Taman Sabah telah dilaksana secara cekap, ekonomi dan efektif.12.3. SKOP DAN KAEDAH PENGAUDITANSkop kajian adalah merangkumi projek kemudahan pelancongan yang telah dilaksanakanoleh TTS dalam tempoh tahun 2006 hingga 2010. Pengauditan ditumpukan kepadaaktiviti/program yang melibatkan penyediaan kemudahan pelancongan seperti membinapejabat, asrama, pusat penerangan, chalet, pusat penyelidikan, pelantar pemandangan, jalandan pembelian bot serta enjin sangkut. Sebanyak 11 buah projek telah dipilih untuk lawatanAudit yang merangkumi daerah Kota Kinabalu, Semporna, Keningau, Tawau dan KotaMarudu. Kaedah pengauditan adalah melalui semakan terhadap fail, laporan bulanan dantahunan, minit mesyuarat serta buletin tahunan. Selain itu, lawatan ke taman di mana projekyang siap/sedang dibina telah dijalankan. Analisis terhadap data dan pemeriksaan fizikal sertatemu bual dengan pegawai dan orang awam juga dijalankan.12.4. PENEMUAN AUDIT12.4.1. Pengauditan terhadap 11 buah projek kemudahan pelancongan antara bulan Junhingga Oktober 2010 mendapati terdapat kelemahan dalam pelaksanaan danpenyenggaraan projek pembinaan. Antara kelemahan tersebut adalah 4 buah projekyang melibatkan kos berjumlah RM5.31 juta telah siap tetapi tidak digunakansepenuhnya, 2 buah projek pembinaan yang tidak berkualiti dan 2 buah kemudahantidak disenggara seperti di Jadual 12.3.185


Bil.1.2.3.4.5.6.7.8.9.10.11.Senarai ProjekProjek PembinaanKemudahan Pelancongandi Padang Point, PulauGaya TTAR.Projek Pembinaan SistemTitian Kanopi Di TamanBukit Tawau.Projek PembinaanBangunan dan KemudahanTaman Haiwan di StesenSorinsim, Kota Marudu.Bilik Pameran di TamanBukit Tawau.Projek KemudahanPelancongan di Sub-Stesen Sorinsim KotaMarudu.Projek KemudahanPelancongan di Sub-Stesen Mahua, Tambunan.Pembinaan 6 Unit RumahKakitangan di TTAR, BaseCamp Pulau Gaya.Projek PembinaanBangunan MakmalPenyelidikan danKelengkapan di PulauBohey Dulang, TamanMarin Tun Sakaran,Semporna.Projek KemudahanPelancongan di StesenUtama Batu 8, JlnKeningau Kimanis.Bangunan PenyelidikanPameran dan Bilik AudioVisual Taman Bukit Tawau.Projek Pembinaan DewanSerbaguna di Taman BukitJadual 12.3Prestasi Projek Yang DilawatiNilaiNamaKontrakTarikh MulaKontraktor(RM)4,063,027600,000500,000150,0001,200,000(Dibayar1,087,416)98,4201,723,900(Dibayar1,340,000)98,950600,000400,0001,807,4001,211,3001,110,450HidayahJasa Sdn.Bhd.PemborongTalamajuG GroupEnterpriseSRJEnterpriseAezaneEnterpriseUnsumEnterpriseFee DeeEnterpriseJBEnterpriseSembilanJaya Co.SyarikatEnderiaEngineeringAbadiEnterpriseJasa AktifSdn. Bhd.BuildtechEnterpriseTawau.Sumber: Taman-Taman SabahNota: EOT (Extention of Time) LAD (Liquidity of Ascertain Damages)12.4.1.1. Projek Siap Tidak Digunakan SepenuhnyaTarikh Siap20.12.2005 19.5.200720.7.2006 21.11.200715.12.2006 2.11.200720071.11.2007DalamPelaksanaan EOT 131.3.2009 EOT 229.6.2009StatusProjekKemudahantidakdigunakansepenuhnya.Kemudahantidakdigunakan.Kemudahantidakdigunakan.Peralatanpamerandalamprosespenyiapan.Ditamatkankontrak28/07/10.6.10.2010 6.12.2010 Siap.27.11.2007 EOT 122.5.2009 EOT 217.9.2009DikenakanLADRM51,400danDitamatkankontrak13.08.2010.23.9.2010 23.12.2010 Siap.4.5.2007 19.10.200726.7.2005 27.7.2006Kemudahantidakdisenggara.Kemudahantidakdisenggara.1.11.2007 25.9.2009 Siap.2.1.2004 8.1.2005 Siap.1.3.2007 18.3.2008 Siap.Tujuan utama pelaksanaan projek kemudahan pelancongan di TTS adalah untukmenyediakan kemudahan kepada pelancong selaras dengan matlamat Kerajaan Negeriuntuk menjadikan Sabah sebuah destinasi pelancongan yang unggul. Selain itu,kemudahan penyelidikan dan pemuliharaan juga dibina khususnya kepada para penyelidik186


dalam program pelaksanaan projek. Lawatan Audit ke 11 stesen mendapati, di 3 steseniaitu Stesen Padang Point Tunku Abdul Rahman Kota Kinabalu, Stesen Taman BukitTawau dan Stesen Sorinsim Kota Marudu mendapati, projek yang telah siap dibina sejaktahun 2006 tidak digunakan sepenuhnya seperti berikut:a. Projek Kemudahan Pelancongan Di Padang Point Pulau Gayai. Projek Kemudahan Pelancongan di Padang Point Pulau Gaya telah dibina dengan kosRM4.06 juta yang ditawarkan secara rundingan terus kepada Hidayah Jasa Sdn. Bhd.dan siap pada 6 Jun 2007. Projek ini terdiri dari beberapa komponen utama iaituBangunan Club House (yang menempatkan pejabat pentadbiran, kedai, ruangpameran, kantin, dapur dan stor, koridor dan sun deck), jeti, 2 unit rumah kakitangan,tong sampah, Generator Shed, loji rawatan kumbahan, bekalan air dan set generator.Projek ini dilaksanakan untuk menampung kesesakan kedatangan pelancong di PulauManukan, Pulau Mamutik, Pulau Sapi dan Base Camp. Lawatan Audit pada 20 Julai2010 mendapati, kemudahan pelancongan di Padang Point tidak digunakansepenuhnya kecuali rumah kakitangan. Bangunan club house yang menempatkanpejabat pentadbiran, kedai, ruang pameran, kantin, dapur dan stor, koridor dan sundeck tidak digunakan. Manakala ruang dapur restoran telah digunakan sebagai storuntuk menyimpan resit dan baucar bayaran terpakai. Kemudahan seperti kipas silingsudah mula berkarat dan handrail di sun deck telah reput dan tertanggal.ii.Hasil daripada teguran Audit, restoran di Padang Point Pulau Gaya telah disewakankepada Koperasi Kakitangan TTS (KOKTAS) mulai bulan Februari 2011. Selain itu,fail-fail lama telah dipindahkan ke lokasi yang bersesuaian dan kemudahan yang rosaksedang dibaiki. Kedudukan kemudahan pelancongan di Padang Point yang telah siapdibina tetapi tidak dimanfaatkan adalah seperti Gambar 12.1 hingga Gambar 12.5.Namun semasa lawatan Audit pada 20 Julai 2010, terdapat pelancong yangmengunjungi kawasan ini seperti di Gambar 12.6. Ini menunjukkan sekiranyakemudahan dibuka dan diurus dengan cekap, dapat menarik kehadiran ramaipelancong dan memberi pulangan kepada TTS.187


Gambar 12.1Kaunter Informasi Dan Bayaran TerbiarGambar 12.2Bangunan Restoran Tidak BeroperasiSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Padang Point Pulau GayaTarikh: 20 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Padang Point Pulau GayaTarikh: 20 Julai 2010Gambar 12.3 Gambar 12.4Kipas Siling MulaBerkarat Di Padang PointKayu Penghadang/HandrailingTelah Reput Dan TertanggalSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Padang Point Pulau GayaTarikh: 20 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Padang Point Pulau GayaTarikh: 20 Julai 2010188


Gambar 12.5 Gambar 12.6Ruang Dapur Restoran DigunakanSebagai Stor Menyimpan Fail TerpakaiPelancong YangMengunjungi Padang PointSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Padang Point Pulau GayaTarikh: 20 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Padang Point Pulau GayaTarikh: 20 Julai 2010b. Pembinaan Sistem Titian Kanopi Di Taman Bukit Tawaui. Projek Pembinaan Sistem Titian Kanopi di Taman Bukit Tawau telah dibina dengankos RM0.60 juta yang ditawarkan secara rundingan terus kepada PemborongTalamaju dan siap pada 19 September 2008. Projek ini adalah untuk dijadikan dayatarikan pelancong dan kemudahan untuk melihat dengan lebih dekat lagi flora danfauna yang terdapat di atas pokok. Lawatan Audit pada 3 Ogos 2010 mendapati,titian kanopi ini masih belum dibuka kepada orang awam/pelancong atas faktorkeselamatan kerana terdapat kerosakan yang belum dibaiki oleh kontraktor.Kerosakan yang dilaporkan antaranya adalah seperti berikut: Ikatan dan simpulan pada hujung tali titian tidak kukuh dan kemas menyebabkania mula longgar serta ketegangannya tidak sama rata sepanjang titian; Sambungan papan titian tidak rata dan tidak rapat; Ikatan bolt dan nat yang menyambungkan tangga aluminium menjadi longgardan mungkin akan terlepas; Salah satu pokok yang digunakan sebagai tiang titian condong disebabkanbebanan daripada kabel titian. Saiz pokok tersebut terlalu kecil dankedudukannya pada sudut yang paling banyak menerima bebanan, pelantartitian berada pada paras lebih setengah dari ketinggian pokok tersebut; Tali yang digunakan untuk mengikat jaring mula reput terutamanya bahagianyang terdedah kepada matahari; dan Terdapat pagar pelantar yang tidak kukuh kerana tidak dipaku atau dipakudengan kemas.ii. Hasil lawatan susulan Audit pada 21 Oktober 2010 mendapati, kerosakan masihbelum dibaiki. Bagaimanapun, TTS telah mengemukakan surat peringatan keduapada 08 Februari 2011 kepada Juru Perunding supaya mengarahkan kontraktor189


memperbaiki kerosakan tersebut. Sekiranya kontraktor masih belum mengambilsebarang tindakan untuk memperbaiki kerosakan tersebut, maka TTS akanmenggunakan wang tahanan berjumlah RM14,000 bagi memperbaiki kerosakantersebut agar kemudahan ini selamat untuk dibuka dan digunakan oleh pelancong.Namun demikian, sehingga 15 April 2011 kontraktor belum membaiki kerosakanmenyebabkan tujuan asal pembinaan titian kanopi tidak dapat dimanfaatkan bagitujuan pelancongan dan penyelidikan serta menyebabkan pembaziran. Kedudukantitian kanopi adalah seperti di Gambar 12.7 hingga Gambar 12.10.Gambar 12.7Laluan Titian Kanopi YangBelum Dibuka Kepada Orang AwamGambar 12.8Tali Jaring ReputSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Bukit TawauTarikh: 3 Ogos 2010Gambar 12.9Lantai Pondok Titian Kanopi Mulai ReputSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Bukit TawauTarikh: 3 Ogos 2010Gambar 12.10Tangga ke Titian Kanopi Yang Mulai ReputSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Bukit TawauTarikh: 21 Oktober 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Bukit TawauTarikh: 3 Ogos 2010c. Projek Pembinaan Bangunan Dan Kemudahan Taman Haiwan Di Sorinsim, KotaMarudui. Projek Pembinaan Bangunan dan Kemudahan Taman Haiwan di Sorinsim, KotaMarudu telah dibina dengan kos RM0.50 juta yang ditawarkan secara rundingan190


terus kepada G Groups Enterprise dan siap pada 2 November 2007. Projek inibertujuan untuk dijadikan pusat penyelidikan terhadap habitat Rusa Sambahsebagai daya tarikan eko-pelancongan Taman Haiwan Sorinsim.ii. Lawatan Audit pada 27 Julai 2010 mendapati, tapak projek terbiar dan kawasantelah dipenuhi dengan semak samun. Hasil temubual Audit dengan pegawaiberkuasa TTS mendapati, tapak tersebut terbiar kerana Sabah Electricity Sdn. Bhd.(SESB) belum menyambung bekalan elektrik di bangunan ini untuk membolehkanprojek ini diserahkan sepenuhnya kepada pengurusan TTS oleh Kontraktor. Selainitu, TTS juga kekurangan kakitangan yang mempunyai kemahiran zoologi untukmenjalankan penyelidikan terhadap habitat Rusa Sambah.iii. Pihak TTS memaklumkan, mereka telah memohon penambahan kakitangan untuktujuan ini tetapi tidak diluluskan oleh pihak JPA. Bagi mengelak tapak projek terusterbiar, pihak TTS telah memindahkan 6 ekor Rusa Sambah dari Taman TropikaPoring ke Taman Haiwan Sorinsim dalam bulan Mac 2011. Bagaimanapun,pemindahan Rusa Sambah masih tidak membolehkan kemudahan Taman HaiwanSorinsim beroperasi sepenuhnya kerana masalah kekurangan kakitangan danbekalan elektrik masih belum selesai. Keadaan projek adalah seperti diGambar 12.11 hingga Gambar 12.13.Gambar 12.11Bangunan Dan Kemudahan TamanHaiwan Yang Terbiar Tidak DigunakanGambar 12.12Laluan Ke Bangunan DanKemudahan Taman HaiwanYang Dipenuhi Rumput Dan LalangSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Haiwan, Sorinsim Kota MaruduTarikh: 27 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Haiwan, Sorinsim Kota MaruduTarikh: 27 Julai 2010191


Gambar 12.13Bangunan Dan Pintu MasukDikelilingi Oleh Semak SamunSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Haiwan, Sorinsim Kota MaruduTarikh: 27 Julai 2010d. Bilik Pameran Di Taman Bukit TawauProjek Bilik Pameran di Taman Bukit Tawau bertujuan untuk menyediakan peralatanpameran bagi mempamerkan tarikan yang ada di Taman Bukit Tawau yang terdiridaripada diorama ruang masa, diorama kitaran makanan, diorama herbiovora, dioramaarboreal, kuiz flora dan taman orkid, kepelbagaian batang pokok tropika, taman galeri,sungai, air terjun dan spring. Projek ini dibina dengan kos RM0.15 juta yangditawarkan secara rundingan terus kepada SRJ Enterprise dan sepatutnya siap pada 1Mei 2007. Bagaimanapun, kerja-kerja ini tertangguh disebabkan perubahan spesifikasidalam pelan dan masalah kos bahan yang belum diselesaikan oleh Juru Perunding,TTS dan kontraktor. Semakan Audit terhadap pelaksanaan kerja mendapati, sehinggake tarikh lawatan Audit pada 2 Ogos 2010 kerja belum dijalankan oleh kontraktor.Tiada bayaran dibuat terhadap kontraktor kecuali bayaran yuran Perunding Jasarekaberjumlah RM11,430. Baki yuran Juru Perunding yang belum dijelaskan adalahRM1,270. Akibat masalah ini maka bilik pameran yang sedia ada gagal dimanfaatkan.Selain itu, pembayaran yang telah dibuat kepada Juru Perunding berjumlah RM11,430adalah satu pembaziran kerana kemudahan bilik pameran belum boleh digunakan.Susulan daripada teguran Audit, kontraktor sedang membina perabot-perabot bahanpameran ini dan dijangka siap dipasang di Taman Bukit Tawau pada pertengahantahun 2011. Kedudukan ruang pameran yang sepatutnya telah disiapkan adalahseperti di Gambar 12.14 dan Gambarajah 12.1.192


Gambar 12.14Bilik Pameran Seluas360 Kaki Persegi Terbiar KosongGambarajah 12.1Pelan Cadangan BilikPameran Yang Tidak DimanfaatkanSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Bukit TawauTarikh: 2 Ogos 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Taman Bukit TawauTarikh: 2 Ogos 2010Pada pendapat Audit, kemudahan pelancongan yang telah siap dibina tetapi tidak dapatdigunakan adalah satu pembaziran. Selain itu, kelemahan TTS mengambil tindakansusulan yang efektif mengakibatkan matlamat pembinaan projek tidak tercapai keranatidak dapat digunakan mengikut masa yang ditetapkan.12.4.1.2. Kerja Pembinaan Tidak BerkualitiBangunan dan kemudahan pelancongan hendaklah dibina dan disiapkan dengansempurna mengikut spesifikasi yang ditetapkan. Lawatan Audit di Stesen Sorinsim KotaMarudu dan Stesen Mahua Tambunan mendapati kerosakan dan kecacatan padapembinaan dan kelengkapan seperti berikut:a. Projek Kemudahan Pelancongan di Sorinsim, Kota Marudui. Projek pembinaan Kemudahan Pelancongan yang terdiri daripada pusat informasi,restoran, asrama dan chalet di Sorinsim Kota Marudu telah dibina dengan kosRM1.20 juta yang ditawarkan secara tender oleh Jabatan Kerja Raya (JKR) KotaMarudu kepada Aezeana Enterprise dan sepatutnya siap pada 31 Oktober 2008.Kontraktor telah mendapat kelulusan lanjutan masa sebanyak dua kali iaitu pada 31Mac 2009 dan 29 Jun 2009 kerana masalah jalan terputus dan banjir.Bagaimanapun, lawatan Audit pada 27 Julai 2010 mendapati kerja-kerja yangdibuat oleh kontraktor tidak sempurna dan tidak kemas. Susulan daripadakegagalan kontraktor untuk menyiapkan kerja menyebabkan JKR Kota Marudutelah menamatkan kontrak tersebut pada 28 Julai 2009. Kemajuan fizikal kerjasemasa kontrak ditamatkan ialah 91% dan bayaran yang telah dibuat kepadakontraktor berjumlah RM1.09 juta. Kerja-kerja yang tidak sempurna dan tidakkemas adalah seperti dalam Gambar 12.15 hingga Gambar 12.18.193


Gambar 12.15Dinding Bangunan PusatPenerangan Tidak Rata dan KemasGambar 12.16Pemasangan PenghawaDingin Tidak KemasSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Stesen Sorinsim Kota MaruduTarikh: 27 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Stesen Sorinsim Kota MaruduTarikh: 27 Julai 2010Gambar 12.17Rangka Pintu BerlubangGambar 12.18Pemasangan Lantai Tidak KemasSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Stesen Sorinsim Kota MaruduTarikh: 27 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Stesen Sorinsim Kota MaruduTarikh: 27 Julai 2010ii. Temu bual dengan pihak JKR Kota Marudu pada 29 Julai 2010 memaklumkan, JKRKota Marudu telah melantik kontraktor baru iaitu Unsum Enterprise melalui sebutharga bernilai RM0.09 juta untuk menyiapkan kerja yang terbengkalai. Kerjakontraktor baru telah bermula pada 6 Oktober 2010 dan siappada 6 Disember2010. Projek Kemudahan Pelancongann Stesen Sorinsim Kota Marudu telahdiserahkan kepada TTS pada 22 Disember 2010 setelah semua kecacatan dibaiki.b. Projek Kemudahan Pelancongann di StesenMahua, Tambunani.Projek bernilai RM1.72 juta telah ditawarkan kepada Pemborong Fee DeeEnterprise secara tender dan diselia oleh JKR DaerahTambunan. Lawatan Audit ketapak Projek Kemudahan Pelancongan pada 29 Julai 2010 diMahua Tambunanmendapati, pembinaan komplek utama, asrama, surau dan wakaf gagal disiapkan194


mengikut tempoh. Semakan Audit mendapati, pihak JKR Daerah Tambunan telahmeluluskan lanjutan masa sebanyak 2 kali iaitu pada 26 November 2008 hingga 22Mei 2009 (177 hari) dan 22 Mei 2009 hingga 17 September 2009 (118 hari) kepadakontraktor. Selain itu, amaran dan teguran juga telah dikeluarkan kepadakontraktor. Disebabkan kontraktor masih gagal menyiapkan kerja dalam tempohyang diberikan, JKR Daerah Tambunan telah menamatkan kontrak kerja pada 13Ogos 2010 dan Liquidity Of Ascertained Damages berjumlah RM51,400 telahdikenakan. Kemajuan fizikal kerja semasa kontrak ditamatkan ialah 85.5% danbayaran yang telah dibuat kepada kontraktor berjumlah RM1.34 juta. JKR DaerahTambunan telah mempelawa sebut harga untuk melantik kontraktor baru iaitu JBEnterprise untuk menyiapkan kerja yang belum selesai. Semasa lawatan Auditpada 29 Julai 2010, kerja-kerja yang dibuat oleh kontraktor tidak sempurna dantidak kemas seperti di Gambar 12.19 hingga Gambar 12.22.Gambar 12.19Hardwood Decorative Railing YangDipasang Oleh Kontraktor Tidak BerkualitiGambar 12.20Hardwood Decorative Railing YangDipasang Oleh Kontraktor Tidak BerkualitiSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Stesen Mahua TambunanTarikh: 29 Julai 2010Gambar 12.21Tempat Jemuran YangDibina Tidak Kukuh Dan KemasSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Stesen Mahua TambunanTarikh: 29 Julai 2010Gambar 12.22Kerja Pemasangan JubinDi Bangunan Asrama Tidak KemasSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Stesen Mahua TambunanTarikh: 29Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Stesen Mahua TambunanTarikh: 29 Julai 2010195


ii. Semasa lawatan susulan Audit pada 20 Oktober 2010, kontraktor baru telahmemulakan kerja mengikut jadual. Kerja yang telah dilakukan ialah penggantianhandrail seperti di Gambar 12.23 dan Gambar 12.24. Pihak JKR DaerahTambunan memaklumkan, segala kecacatan dan jenis material telah diperbaiki danprojek ini telah diserahkan kepada TTS pada 23 Disember 2010.Gambar 12.23Hardwood Decorative RailingTelah Dibuka Dan DigantikanDengan Material Yang Lebih SesuaiGambar 12.24Hardwood Decorative RailingSedang Dipasang Mengikut Pelan AsalSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Stesen Mahua Tambunan.Tarikh: 20 Oktober 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Stesen Mahua Tambunan.Tarikh: 20 Oktober 2010Pada pendapat Audit, kerja-kerja yang dilaksanakan oleh kontraktor adalah tidakberkualiti kerana kurangnya penyeliaan dan pemantauan oleh pihak berkuasa projeksehingga projek lewat disiapkan dan kontraktor asal ditamatkan kontrak.12.4.1.3. Kemudahan Taman Tidak Disenggaraa. Penyenggaraan kemudahan taman hendaklah dilaksanakan mengikut rancangan dandibuat secara berkala bagi memastikan kebersihan kawasan dan keselesaanpengunjung. Untuk maksud tersebut, TTS telah menyediakan peruntukan tahunan bagimenyenggara setiap stesen. TTS telah memberi tanggungjawab kepada setiap stesenbagi memeriksa dan melaporkan setiap kerosakan kepada pihak pengurusan untukkelulusan membaik pulih. Kerja-kerja baik pulih boleh dibuat oleh pekerja TTS ataumelalui pelawaan sebut harga. Bagi tempoh tahun 2006 hingga 2010, TTS telahberbelanja sejumlah RM21.74 juta untuk menyenggara kemudahan taman seperti diJadual 12.4.196


Jadual 12.4Peruntukan Dan Perbelanjaan Sebenar PenyenggaraanBagi Tahun 2006 hingga 2010Jenis PenyenggaraanPeruntukanPenyenggaraan(RM Juta)PerbelanjaanSebenar(RM Juta)Memperbaiki Taman-Taman. 14.60 9.66Penyenggaraan Bangunan Dan PenggantianKemudahan.5.23 8.40Pengindahan Dan Penyenggaraan Taman. 0.68 0.35Pemeliharaan Dan Pengantian Mesin &3.20 3.33Kelengkapan.Jumlah 23.71 21.74Sumber: Taman-Taman Sabahb. Temu bual Audit dengan pegawai TTS memaklumkan, TTS tidak mempunyai programpenyenggaraan secara berkala. Penyenggaraan hanya dibuat secara ad-hoc. Selainitu, penilaian kerosakan juga tidak dibuat secara teknikal disebabkan TTS tidakmempunyai kakitangan yang berkelayakan seperti jurutera, juruteknik, juruukur bahandan pelukis pelan untuk memeriksa dan menentukan keperluan serta kos sebenarpenyenggaraan. Lawatan Audit pada 2 Ogos 2010 di Stesen Taman Bukit Tawau,Stesen Padang Point dan Stesen Pulau Bohey Dulang mendapati, kemudahan yangdibina telah reput, rosak, berkarat, kotor dan tidak selamat serta selesa untukdigunakan kerana tidak disenggara secara berkala seperti di Gambar 12.25 hinggaGambar 12.30.Gambar 12.25Infokiosk Rosak TidakDiperbaiki Sejak Tahun 2008Gambar 12.26Laluan Pejalan Kaki RosakSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Sub Stesen Taman Bukit TawauTarikh: 2 Ogos 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Sub Stesen Taman Bukit TawauTarikh: 2 Ogos 2010197


Gambar 12.27Bumbung Surau RosakGambar 12.28Pandangan DalamSurau Siling Yang RosakSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Sub Stesen Taman Bukit TawauTarikh: 2 Ogos 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Sub Stesen Taman Bukit TawauTarikh: 2 Ogos 2010Gambar 12.29Lantai Rumah ArtisanMulai Reput Dimakan Anai-AnaiGambar 12.30Jeti Yang Mendap Tidak DisenggaraSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Padang Point Pulau GayaTarikh: 20 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Padang Point Pulau GayaTarikh: 20 Julai 2010c. Lawatan Audit pada 5 Ogos 2010 di Sub Stesen Pulau Bohey Dulang mendapati,bangunan pejabat telah mengalami mendapan yang ketara. Apabila diukur denganmenggunakan alat pengimbang air, didapati bangunan tersebut telah senget dengankecerunan 3.33% seperti di Gambar 12.31 dan Gambar 12.32. Hasil temu bualdengan pihak berkuasa Taman menyatakan, laporan terhadap kerosakan danmendapan bangunan telah dilaporkan kepada pihak pengurusan TTS. Walaupunkerja-kerja pembaikan telah dijalankan, bangunan tersebut mengalami masalahmendapan semula. Selain itu, pihak TTS juga telah mengambil 3 orang kakitanganyang berkelayakan iaitu Jurutera dan Pelukis Pelan pada 1 November 2010 sertaPenolong Juruukur Bahan pada 1 Februari 2011. TTS juga telah menubuhkanSeksyen Penyenggaraan di bawah Unit Pembangunan pada 10 November 2010 bagi198


memastikan kerja-kerja penyenggaraan dilaksanakan dengan lebih sistematik danteratur.Gambar 12.31Bangunan Pejabat Di Bohey Dulang MendapGambar 12.32Bangunan Retak Kesan Daripada MendapanSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Sub Stesen Pulau Bohey Dulang, SempornaTarikh: 5 Ogos 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Sub Stesen Pulau Bohey Dulang, SempornaTarikh: 5 Ogos 2010Pada pendapat Audit, penyenggaraan kemudahan pelancongan untuk keselesaanpelancong/pengunjung adalah kurang memuaskan kerana TTS tidak mempunyaiprogram penyenggaraan secara berkala, preventive dan corrective secara teratur.12.4.1.4. Kepuasan Pelanggana. Pihak Audit telah mengedarkan 50 borang soal selidik kepada pelancong/pengunjungdan orang awam untuk mendapatkan gambaran kepuasan pelancong terhadapkemudahan pelancongan yang disediakan. Pihak Audit telah menetapkan 8 kriteriasoal selidik sebagai penilaian dengan skala 1 bagi Tidak Berpuas hati, 2 bagi Berpuashati dan 3 bagi Amat Berpuas hati seperti dalam Jadual 12.5.Jadual 12.5Soalselidik Kepuasan Pelanggan Terhadap Taman-taman SabahSkor MaklumbalasSkala : 1-Tidak Berpuas HatiJumlahKriteria2-Berpuas HatiBil.Skor3-Amat Berpuas Hati1 2 31.Adakah anda berpuashati dengankemudahan yang disediakan oleh TTS?6 27 17 50Adakah anda berpuashati dengan2. kebersihan persekitaran kemudahan yang 6 30 14 50disediakan?3.Adakah anda berpuashati dengan layanankakitangan yang bertugas?4 28 18 504.Adakah anda berpuashati dengan bilangankemudahan yang disediakan?7 27 16 50Adakah anda berpuashati dengan tahap5. keselamatan semasa anda berada di 5 29 16 50kawasan pelancongan tersebut?6.Adakah anda berpuashati dengan tahapkeselesaan kemudahan yang disediakan?5 28 17 507. Adakah anda berpuashati dengan 6 27 17 50199


Bil.8.Kriteriapenyenggaraan kemudahan pelancongantersebut?Adakah anda berpuashati dengan lokasikemudahan yang dibina di kawasanpelancongan tersebut?Skor MaklumbalasSkala : 1-Tidak Berpuas Hati2-Berpuas Hati3-Amat Berpuas Hati1 2 3JumlahSkor5 27 18 50Jumlah Keseluruhan Skor 44 223 133 400Sumber: Jabatan Audit Negarab. Analisis Audit terhadap maklum balas daripada 50 responden mendapati, 356 atau89% maklum balas pelancong berpuas hati dengan kemudahan pelancongan yangdisediakan, manakala 11% atau 44 maklum balas tidak berpuas hati.Pada pendapat Audit, kemudahan pelancongan yang disediakan oleh TTS adalah baikkerana 89% pelancong/pengunjung/orang awam berpuas hati dengan kemudahan yangdisediakan. Bagaimanapun, TTS perlu sentiasa memastikan kemudahan yangdisediakan berada dalam keadaan baik bagi menjamin keselamatan pengunjung disamping menarik minat orang awam untuk datang ke taman tersebut.12.4.1.5. Promosi PelanconganAspek promosi adalah penting bagi tujuan memperkenalkan taman kendalian TTS kepadapelancong tempatan dan luar negera. Aktiviti promosi yang berjaya mampu menarikperhatian pelancong, masyarakat dan orang ramai untuk berkunjung ke taman kendalianTTS. Semakan Audit mendapati, TTS telah mempromosi taman yang sedia ada denganmencetak risalah-risalah untuk diedarkan secara percuma di pejabat TTS, LembagaPelancongan Negeri Sabah (STB), Sri Pelancongan Sabah dan lapangan terbang. TTSjuga telah mengeluarkan cakera padat bertajuk Sabah Parks Beneath The Earth, TawauHills Parks, Taman Kinabalu dan Taman Pulau Penyu. Cakera padat ini diedarkan secarapercuma semasa pameran oleh STB. Selain itu, TTS juga mempunyai infokiosk yangmemaparkan keindahan taman dan menyediakan laman sesawang yang boleh diaksesoleh pelancong seluruh dunia. TTS juga perlu memperluaskan kaedah promosi ini bagisemua taman yang baru dibangunkan seperti Sub Stesen Sorinsim, Stesen Batu 8Keningau, Sub Stesen Mahua dan Sub Stesen Inobong Penampang kerana taman inimempunyai tarikan alam semula jadi seperti di Gambar 12.33 hingga Gambar 12.36.200


Gambar 12.33Keindahan Air Terjun Di Sub Stesen MahuaGambar 12.34Panorama Di Sub Stesen InobongSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Stesen Mahua, TambunanTarikh: 29 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Stesen Inobong, PenampangTarikh: 27 Julai 2010Gambar 12.35Tapak Perkemahan Di TepiSungai Air Panas Di Sub Stesen SorinsimGambar 12.36Bangunan Pusat Informasi YangTelah Siap Di Stesen Utama Batu 8, KeningauSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Stesen Sorinsim, Kota Marudu.Tarikh: 27 Julai 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Stesen Utama Batu 8, KeningauTarikh: 29 Julai 2010Pada pendapat Audit, TTS perlu membuka dan mempromosi secara meluas semuataman kendaliannya untuk dihebahkan kepada pelancong.12.4.1.6. Prestasi Kedatangan PelancongKerajaan Negeri Sabah telah mensasarkan kedatangan pelancong seramai 2.7 juta orangsetahun. Sehubungan dengan itu, TTS juga telah mensasarkan kedatangan 4.51 jutaorang pelancong/pengunjung ke taman kendaliannya dalam RMKe-9. Semakan Auditmendapati, setakat Disember 2010, bilangan pelancong yang mengunjungi Taman-TamanSabah adalah seramai 5.41 juta orang iaitu melebihi 20% berbanding sasaran.Pelancong/pengunjung yang mengunjungi TTS adalah terdiri daripadapelancong/pengunjung dari dalam dan luar negara. Kedatangan sebenar pelancongberbanding dengan sasaran adalah seperti di Jadual 12.6.201


Bil.Jadual 12.6Prestasi Kedatangan Pelancong Ke Taman-Taman SabahTahunSasaranPelancongKedatanganSebenarPelancongKedatanganPelancongBerbanding SasaranPeratus(Orang) (Orang) (%)1. 2006 0.74 juta 0.63 juta 852. 2007 0.81 juta 1.10 juta 1363. 2008 0.89 juta 1.22 juta 1374. 2009 0.98 juta 1.34 juta 1375. 2010 1.09 juta 1.12 juta 103Jumlah 4.51 juta 5.41 juta 120Sumber: Taman-Taman SabahPada pendapat Audit, prestasi kedatangan pelancong adalah menggalakkan keranamelebihi 20% iaitu seramai 5.41 juta orang berbanding sasaran seramai 4.51 jutaorang.12.5. SYOR AUDITBagi memperbaiki kelemahan yang dibangkitkan dalam laporan ini dan memastikan objektifpenubuhan Taman-Taman Sabah tercapai serta mengelakkan kelemahan yang dibangkitkantidak berulang, adalah disyorkan supaya Taman-Taman Sabah mengambil langkah-langkahseperti berikut:12.5.1. TTS hendaklah mengambil tindakan proaktif untuk memastikan semua kemudahanyang telah siap dibina dapat digunakan segera dan dibuka kepada pelancong.12.5.2. Komunikasi dan koordinasi antara TTS dan JKR Sabah perlu wujud dari peringkatperancangan projek sehinggalah proses penyerahan supaya pemantauan terhadap kerjakerjayang dilaksanakan oleh kontraktor dan juruperunding mematuhi syarat kontrak.12.5.3. Program penyenggaraan preventive dan corrective secara bersepadu di seluruh tamanperlu dibuat secara berkala bagi memelihara kelestarian taman yang dapat menarik lebihramai pelancong.202


BAHAGIAN IIPENGURUSAN SYARIKATKERAJAAN NEGERI


BAHAGIAN IIPENGURUSAN SYARIKAT KERAJAAN NEGERI13. PENDAHULUANSeksyen 5(1)(d) Akta Audit 1957, memberi kuasa kepada Ketua Audit Negara untukmengaudit sesebuah syarikat yang didaftarkan di bawah Akta Syarikat 1965. Syarikat yangboleh diaudit ialah syarikat yang menerima geran/pinjaman/jaminan daripada KerajaanPersekutuan atau Negeri dan di mana lebih daripada separuh modal saham berbayarnyadipegang oleh Kerajaan Persekutuan atau Kerajaan Negeri atau Agensi Kerajaan. Ini jugaselaras dengan Warta Kerajaan Seri Paduka Baginda Yang Di-Pertuan Agong bertarikh 17Disember 2009, di bawah perintah P.U. (A) 443 Perlembagaan Persekutuan yang dinamakanPerintah Audit (Akaun Syarikat) 2009 yang memberi kuasa kepada Ketua Audit Negara untukmemeriksa, menyiasat dan mengaudit syarikat. Pada tahun 2010, Jabatan Audit Negara telahmemilih untuk mengaudit Sri Pelancongan Sabah Sdn. Bhd., Supernesa Sdn. Bhd. dan SabahAir Aviation Sdn. Bhd..LEMBAGA PELANCONGAN SABAH14. SRI PELANCONGAN SABAH SDN. BHD.14.1. LATAR BELAKANG14.1.1. Sri Pelancongan Sabah Sdn. Bhd. (SPS) adalah sebuah syarikat milik penuh LembagaPelancongan Sabah (LPS), sebuah agensi Kerajaan Negeri Sabah. Syarikat ini ditubuhkanpada 21 Oktober 1977 dengan nama Sri Pelancungan Hornbill Sdn. Bhd. sebelum ditukarkepada Sri Pelancongan Sabah Sdn. Bhd. pada 5 Januari 2001. Modal saham dibenarkanberjumlah RM2.50 juta dan modal saham berbayar berjumlah RM2.20 juta. Sejajar denganobjektif penubuhan dan konsep aktiviti syarikat yang lebih cenderung kepada sosioekonomimaka, SPS dipertanggungjawabkan untuk mempromosi Negeri Sabah melalui pelancongandan penganjuran acara serta mempromosi kraftangan dan cenderamata keluaran tempatan.Lembaga Pengarah SPS adalah seramai tiga orang iaitu seorang Pengerusi yang jugamerupakan Pengurus Besar LPS, seorang kakitangan awam dan seorang lagi adalah AhliLembaga Pengarah LPS.14.2. OBJEKTIF PENGAUDITANPengauditan ini dijalankan untuk menilai sama ada prestasi kewangan SPS memuaskan,pengurusan aktiviti dan kewangan serta tadbir urus korporat telah dilaksanakan denganteratur selaras dengan objektif penubuhannya.14.3. SKOP DAN KAEDAH PENGAUDITANSkop pengauditan adalah bagi tempoh tiga tahun iaitu dari tahun 2008 hingga 2010. Kaedahpengauditan yang dijalankan adalah meliputi semakan dan analisis penyata kewangan bagi205


tahun 2007 hingga 2009 dan semakan terhadap aktiviti utama syarikat dengan tujuan untukmenentukan sama ada wang yang disumbangkan oleh Kerajaan atau Agensi Kerajaan telahdiurus dan digunakan dengan teratur selaras dengan objektif yang ditetapkan. Aspek yangditekankan ialah Prestasi Kewangan, Pengurusan Aktiviti dan Tadbir Urus Korporat. Selain itu,semakan terhadap dokumen, fail dan rekod berkaitan telah dijalankan. Perbincangan dantemu bual dengan pegawai yang bertanggungjawab serta pemeriksaan fizikal terhadap asetjuga telah dilakukan.14.4. PENEMUAN AUDITPengauditan yang dijalankan pada bulan Julai hingga Oktober 2010 mendapati padakeseluruhannya, objektif penubuhan SPS adalah tercapai dari aspek penganjuran danpengaturan acara pelancongan untuk menarik pelancong dalam dan luar negara danjuga mempromosi kraftangan buatan tempatan. Dari segi prestasi kewangan, SPSmasih bergantung kepada bantuan geran daripada badan induknya iaitu LPS.Pengurusan aktiviti meliputi pengurusan acara dan jualan serta promosi kraftangantempatan. Kelemahan-kelemahan yang ditemui adalah seperti simpanan stokberlebihan, bayaran pengurusan acara tidak diuruskan mengikut kadar yang ditetapkandan berlaku kerugian akibat pembatalan acara. Selain itu, terdapat beberapa kelemahandalam pengurusan kewangan berpunca dari ketidakpatuhan Arahan Tetap Polisi DanProsedur Kewangan syarikat. Penjelasan lanjut berhubung dengan prestasi kewangan,pengurusan aktiviti dan tadbir urus SPS adalah seperti berikut:14.4.1. Analisis KewanganBagi menentukan prestasi kewangan SPS kukuh atau sebaliknya, analisis nisbah semasa,margin keuntungan, nisbah pulangan ke atas aset serta nisbah ke atas ekuiti telah dijalankanterhadap butiran yang ditunjukkan pada Lembaran Imbangan dan Penyata Kewangan bagitempoh 2007 hingga 2009. Berikut adalah hasil analisis yang telah dijalankan:14.4.1.1. Analisis Trenda. SPS mencatatkan keuntungan bersih untuk 3 tahun berturut-turut iaitu masing-masingberjumlah RM371,709, RM686,507 dan RM677,036 bagi tahun 2007, 2008 dan 2009.Sungguhpun SPS menunjukkan keuntungan setiap tahun, namun SPS masihbergantung kepada geran yang diterima daripada badan induknya iaitu LPS sejumlahRM3.34 juta, RM3.81 juta dan RM4.09 juta masing-masing bagi tahun kewangan2007, 2008 dan 2009.b. Pendapatan SPS terdiri daripada jualan produk kraftangan tempatan oleh KADAIKUiaitu kedai milik SPS. Pendapatan daripada jualan pada tahun 2009 adalah berjumlahRM838,114 menunjukan trend meningkat berbanding pada tahun 2008 berjumlahRM464,799 dan pada tahun 2007 berjumlah RM428,184. Pendapatan operasi pulaadalah berjumlah RM2.30 juta pada tahun 2009 berbanding dengan RM2.67 juta padatahun 2008 dan RM2.31 juta pada tahun 2007. Perolehan pendapatan ini terdiridaripada penganjuran acara pelancongan, pendapatan daripada pengiklanan dan206


jualan Buletin Sabah Malaysia Borneo, faedah dari simpanan tetap, geran dansebagainya. Perbelanjaan pentadbiran bagi tahun 2007 hingga 2009 adalah masingmasingberjumlah RM2.10 juta, RM2.13 juta dan RM1.90 juta.c. Kedudukan pendapatan dan perbelanjaan serta untung/(rugi) SPS bagi tahunkewangan 2007 hingga 2009 adalah seperti di Jadual 14.1, Carta 14.1 danCarta 14.2.Jadual 14.1Pendapatan, Perbelanjaan Dan Untung Rugi SPSBagi Tahun Kewangan 2007 Hingga 2009TahunButiran2007(RM)2008(RM)2009(RM)Pendapatan 428,184 464,799 838,114Kos Jualan (270,175) (317,257) (541,460)Untung Kasar 158,009 147,542 296,654Pendapatan Dari Operasi 2,308,854 2,665,252 2,297,585Perbelanjaan Pentadbiran (2,095,154) (2,126,287) (1,902,096)Untung/(Rugi) Sebelum Cukai 371,709 686,507 692,143Cukai 0 0 (15,107)Untung/(Rugi) Bersih 371,709 686,507 677,036Sumber: Penyata Kewangan SPS Bagi Tahun 2007 – 2009(RM Juta)Carta 14.1Trend Keuntungan BagiTahun Kewangan 2007 Hingga 20090.800.700.600.500.400.300.200.100.000.370.69 0.682007 2008 2009TahunKeuntungan BersihSumber: Penyata Kewangan SPSCarta 14.2Trend Pendapatan dan Perbelanjaan BagiTahun Kewangan 2007 Hingga 2009(RM Juta)432102.743.13 3.142.37 2.44 2.462007 2008 2009TahunPendapatanSumber: Penyata Kewangan SPSPerbelanjaan14.4.1.2. Analisis NisbahBagi menilai prestasi kewangan SPS, beberapa analisis nisbah kewangan telah dijalankanterhadap butiran yang ditunjukkan dalam Lembaran Imbangan serta Penyata PendapatanSPS bagi tahun kewangan 2007 hingga 2009. Hasil analisis nisbah kewangan adalahseperti di Jadual 14.2.207


Jadual 14.2Analisis Nisbah Kewangan Bagi Tahun Kewangan 2007 Hingga 2009ButiranTahun Kewangan2007 2008 2009Nisbah Semasa 8.09:1 8.02:1 8.86:1Margin Keuntungan 14% 22% 22%Nisbah Pulangan Ke atas Aset 0.12:1 0.17:1 0.14:1Nisbah Pulangan Ke atas Ekuiti 0.17:1 0.31:1 0.31:1Sumber: Penyata Kewangan SPS Bagi Tahun 2007 - 2009a. Nisbah SemasaNisbah Semasa digunakan untuk mengukur tahap kecairan kewangan syarikat iaitusejauh mana aset semasa yang boleh ditukar segera kepada tunai bagi menampungliabiliti jangka pendek. Kedudukan Nisbah Semasa pada kadar 2:1 menunjukkankeadaan yang baik. Analisis Audit mendapati pada tahun 2007 hingga 2009, NisbahSemasa SPS adalah antara 8.02:1 hingga 8.86:1. Ini menunjukkan bahawa tahapkecairan aset semasa SPS adalah tinggi dan SPS mempunyai kemampuan yangtinggi untuk membayar jumlah liabiliti jangka pendeknya.b. Margin KeuntunganMargin Keuntungan digunakan untuk mengukur kadar keuntungan selepas cukai bagisetiap ringgit hasil yang diperolehi daripada perniagaan utama sesebuah syarikat.Peningkatan margin ini menunjukkan keberkesanan aktiviti urus niaga dan keupayaansyarikat dalam menjana keuntungan. Mengikut perkiraan Audit, bagi setiap ringgit hasilpendapatan, SPS telah memperolehi keuntungan berjumlah 14% bagi tahun 2007 danmeningkat kepada 22% bagi tahun 2008 dan 2009. Ini menunjukkan bahawa SPSadalah berdaya saing dan cekap dalam menjana aktiviti dan operasinya, tetapidengan bantuan geran daripada LPS.c. Pulangan Ke Atas AsetNisbah Pulangan Ke Atas Aset digunakan untuk mengukur pulangan yang diperolehioleh syarikat daripada pelaburan asetnya iaitu pulangan bersih yang diperolehi bagisetiap ringgit aset yang digunakan. Semakin tinggi hasil yang diperolehi daripadasetiap ringgit aset yang digunakan, semakin cekap syarikat menguruskan asetnya.Berdasarkan perkiraan Audit, bagi setiap ringgit aset yang digunakan hanyamemperolehi pulangan bersih antara 0.12 sen hingga 0.17 sen pada tahun 2007hingga 2009. Ini menunjukkan bahawa SPS adalah cekap dalam mengurus asetyang mana setiap ringgit aset yang dilaburkan telah memberikan pulangan yangpositif, tetapi dengan bantuan geran daripada LPS.d. Pulangan Ke Atas EkuitiNisbah Pulangan Ke Atas Ekuiti digunakan untuk mengukur pulangan ke atas jumlahmodal syarikat yang dilaburkan iaitu pulangan bersih yang diperolehi bagi setiap ringgitmodal yang digunakan. Semakin tinggi hasil yang diperolehi daripada setiap ringgitmodal yang digunakan, semakin cekap syarikat menguruskan modalnya. Berdasarkan208


perkiraan Audit, bagi setiap ringgit modal yang dilaburkan, SPS telah memperolehipulangan bersih berjumlah 0.17 sen pada tahun 2007 dan 0.31 sen bagi tahun 2008dan 2009. Ini menunjukkan bahawa SPS adalah efisien dalam mengurus modalkerja yang mana setiap ringgit modal kerja yang dilaburkan memberikanpulangan yang positif, tetapi dengan bantuan geran daripada LPS.Pada pendapat Audit, prestasi kewangan SPS adalah berdaya maju di mana nisbahsemasa menunjukkan SPS mempunyai kemampuan yang tinggi untuk menampungjumlah liabilitinya. Selain itu, margin keuntungan, nisbah pulangan ke atas aset dannisbah pulangan ke atas ekuiti menunjukkan keadaan yang positif. Bagaimanapun,keadaan atau pulangan positif tersebut dijana melalui geran bantuan kewangan yangditerima daripada LPS.14.4.2. PENGURUSAN AKTIVITIKawalan terhadap pengurusan aktiviti adalah penting untuk membolehkan Syarikat mencapaitahap pengeluaran dan mencapai standard kualiti yang ditetapkan serta memenuhi kehendakpelanggan. Kawalan operasi yang cekap dan berkesan tanpa mengabaikan aspek kualitidapat membantu pihak pengurusan menjimatkan kos dari segi utiliti, tenaga kerja dan masa.Aktiviti SPS terbahagi kepada dua aktiviti utama iaitu penjualan barangan kraftangan danjualan cenderamata tempatan dan penganjuran acara pelancongan. Hasil pengauditan adalahseperti berikut:14.4.2.1. Penjualan Barangan Kraftangan Dan Cenderamata TempatanSPS mengurus sebuah kedai kraftangan iaitu ‘KADAIKU’ beroperasi di Tingkat Bawah, Lot5, Blok L, Kompleks Sinsuran, Kota Kinabalu yang ditubuhkan dengan tujuan untukmemasar, dan menjual barangan kraftangan Sabah serta memperkenalkan produk-produkcenderamata tempatan. Bahagian Perdagangan Dan Jualan juga bertanggungjawabmembuat penyelidikan dan pembangunan kraftangan Sabah dan memainkan perananpenting dalam kerjasama dengan agensi lain seperti Kraftangan Malaysia, KorporasiPembangunan Desa, Sabah Tea dan Tenom Coffee dalam mempertingkatkan kualitibarangan. Selain produk anyaman, manik dan tenunan, KADAIKU juga menjual buku-bukupelancongan terbitan tempatan dan lukisan pelukis tempatan. Semakan Audit terhadappengurusan KADAIKU mendapati beberapa kelemahan seperti berikut:a. Analisis Jualan Dan Margin Keuntungani. Mengikut rekod jualan KADAIKU, jumlah jualan pada tahun 2009 adalah berjumlahRM838,114 berbanding dengan RM464,799 pada tahun 2008 iaitu peningkatansebanyak 80%. Bagaimanapun, pada tahun 2010 jualan telah menurun sebanyaklebih 20% menjadi RM669,968 berbanding tahun 2009. Analisis jualan mengikutkategori bagi tempoh tahun 2008 hingga 2010 adalah seperti di Jadual 14.3.209


Bil.KategoriJadual 14.3Jualan Mengikut Kategori Bagi Tahun 2008 Hingga 20102008 2009 2010Jualan Peratusan Jualan Peratusan JualanJualanJualan(RM) (%) (RM) (%) (RM)PeratusanJualan(%)1. Plush Toys 123,781 27 126,738 15 176,630 262. Handicrafts 106,188 23 321,417 38 148,284 223. Packaging Gift Hampers 40,395 9 88,240 11 40,666 64. Batik & Fashion Apparel 75,812 16 120,020 14 73,212 115. Publication & Stationery 52,550 11 79,658 10 108,880 166. Food & Beverage 49,803 10 77,408 9 59,325 97. Others 16,273 4 24,633 3 62,971 10Jumlah 464,799 100 838,114 100 669,968 100Sumber: Sri Pelancongan Sabah Sdn. Bhd.ii. Berdasarkan Jadual di atas, didapati jualan produk yang tinggi adalah dari kategoriPlush Toys dan kraftangan masing-masing menyumbang sebanyak 26% dan 22%daripada jumlah keseluruhan jualan KADAIKU pada tahun 2010. Statistik jualanmenunjukkan margin keuntungan kasar (GPM) bagi tahun 2008 hingga 2010menunjukkan trend peningkatan masing-masing sebanyak 34%, 36% dan 42%.Bil.b. Pengurusan Stoki. Sistem kawalan stok yang baik dan berkesan dapat mengurangkan kos,memaksimakan keberkesanan modal yang dilaburkan, mengatasi masalahkehabisan stok, memastikan kemampuan ruang simpanan di stor, mengenal pastiitem yang cepat/lambat bergerak dan mengelakkan pembaziran. Semakan Auditterhadap pengurusan stok penjualan kraftangan dan cenderamata tempatanmendapati pada tahun 2008 dan 2009, SPS telah membeli beberapa produk dalamkuantiti yang banyak dan melebihi stok bagi jualan semasa. MemandangkanKADAIKU hanya menjalankan perniagaan secara runcit, kuantiti yang banyaktersebut telah menyebabkan syarikat menyimpan stok yang tinggi seperti diJadual 14.4.Nama ProdukJadual 14.4Baki Stok Produk Yang TinggiPerolehan(2008 - 2010)Jualan(2008 - 2010)Kedudukan StokPada 31.12.2010Baki StokBerbandingPerolehanKuantiti(Unit)Kuantiti(Unit)Baki Stok(Unit)Nilai Stok(RM)Peratus(%)1. Powerboat Button Badge 5,000 38 4,962 6,451 99.22. Rubberized Key Chain 50,000 1,307 48,693 53,562 97.43. Rhino Toys Kuno 2,000 57 1,943 65,382 97.24. Rubberized Paper Clip 25,000 1,853 23,147 34,721 92.65. T-Shirt-Long Sleeve 1,500 114 1,386 45,738 92.46. T-Shirt-Short Sleeve 1,500 129 1,371 41,130 91.47. Mini Proboscis Monkey 4,993 790 4,203 49,595 84.28. Necklace-Pinokol 15 Strings (24L) 489 93 96 29,700 81.09. Post Card 18,680 8,313 14,554 4,657 77.910. Metal Keychain 7,795 2,515 5,280 14,837 67.711. Lakii–Proboscis Monkey 20,080 7,074 13,006 110,551 64.812. Pen with wildlife design 9,526 3,798 6,145 11,061 64.5210


Perolehan(2008 - 2010)Jualan(2008 - 2010)Kedudukan StokPada 31.12.2010Baki StokBerbandingPerolehanPeratus(%)Bil.Nama ProdukKuantiti Kuantiti Baki Stok Nilai Stok(Unit) (Unit) (Unit) (RM)13. T-Shirt – Borneo Bird 2,677 1,709 72 16,166 28.8Jumlah 483,551Sumber: Sri Pelancongan Sabah Sdn. Bhd.Nota: Tiada Perolehan Dibuat Untuk Tahun 2010 Bagi 13 Jenis Produk Di Jadual Di Atas.ii. Analisis terhadap simpanan stok menunjukkan pada tahun 2008 dan 2009, SPStelah membuat perolehan yang banyak iaitu antara 489 unit hingga 50,000 unit bagi13 jenis produk. Manakala bagi tempoh tahun 2008 hingga 2010, kadar jualanadalah kecil iaitu antara 38 unit hingga 8,313 unit sahaja. Ini menunjukkanperolehan yang dibuat pada tahun 2008 dan 2009 masih mempunyai baki stok yangtinggi iaitu antara 64.5% hingga 99.2% bagi 12 daripada 13 jenis produk tersebut.Semakan Audit mendapati, pihak SPS tidak menetapkan paras stok minimum bagisetiap jenis produk jualan dan menyebabkan berlakunya pegangan stok yang tinggi.Selain itu, kadar pusingan stok yang rendah iaitu antara 0.44 hingga 0.87 bagitahun 2008 hingga 2010 dan perolehan yang tidak dirancang adalah antara puncaberlakunya simpanan stok yang tinggi.14.4.2.2. Penganjuran AcaraBahagian Penganjuran Acara telah dipertanggungjawabkan untuk menganjurkan acaraacarapelancongan Negeri Sabah bagi pihak LPS. Selain itu, SPS juga bekerjasamadengan Pejabat Daerah, organisasi bukan Kerajaan dan pihak-pihak lain untukmenganjurkan, memantau dan mempromosikan acara pelanconagan di peringkat daerah.a. Acara Dirancang Dan Dianjurkani. Tiga acara utama yang dianjurkan oleh SPS pada setiap tahun adalah PestaSabah, Perlumbaan Perahu Naga dan Climbathon Antarabangsa Gunung Kinabaluyang mendapat sambutan penyertaan yang baik dari dalam dan luar negara. Padasetiap tahun, penganjuran acara ini menunjukkan trend peningkatan penyertaan.Acara-acara lain yang melibatkan kerjasama dengan agensi lain antaranya PestaBambu, Pesta Gambus, Pesta Jagung, Pesta Rumbia dan lain-lain pesta yangdisenaraikan dalam kalendar tahunan SPS. Mengikut rekod SPS, acara yangdirancang dan dianjurkan bagi tahun 2008 hingga 2010 adalah seperti diJadual 14.5.211


Bil.1.2.Jadual 14.5Acara Dirancang Dan Dianjurkan Bagi Tahun 2008 Hingga 20102008 2009 2010Acara Dirancang Dilaksana Dirancang Dilaksana Dirancang Dilaksana(Bil.) (Bil.) (Bil.) (Bil.) (Bil.) (Bil.)Secara Langsung( LPS & SPS )3 3 4 4 4 4KerjasamaDengan PejabatDaerah Dan13 13 15 14 8 8Pihak LainJumlah 16 16 19 18 12 12Sumber: Sri Pelancongan Sabah Sdn. Bhd.ii. Semakan Audit mendapati, hampir 100% acara yang dirancang telah berjayadilaksanakan, kecuali pada tahun 2009 hanya 1 acara tidak dapat dilaksanakan.Bagaimanapun, terdapat juga acara ad-hoc seperti Festival Tari Universiti Borneo,Integrasi 1 Malaysia - Lawatan War Memorial, Makan Malam Kebajikan, DelegationWelcome Dinner dan lain-lain acara telah dijayakan. Bagi tempoh tahun 2008hingga 2010, sebanyak 36 acara ad-hoc telah dianjurkan melibatkan perbelanjaansebanyak RM1.75 juta. Acara ad-hoc tersebut tidak dirancang dan tidak disediakananggaran perbelanjaannya. Acara tersebut terpaksa dijayakan oleh SPS atasarahan LPS iaitu Badan Induk yang menyalurkan geran bantuan setiap tahun.b. Bayaran Pengurusan AcaraLembaga Pengarah SPS dalam mesyuaratnya pada 10 Disember 2009 telahmeluluskan ketetapan bahawa bayaran pengurusan sebanyak 20% dan 30% daripadakos penganjuran akan dikenakan kepada Agensi Kerajaan dan sektor swasta sebagaibayaran pengurusan terhadap penganjuran sesuatu acara. Bagi acara yang diarahkanoleh Kementerian Pelancongan, Kebudayaan Dan Alam Sekitar dan LPS, bayaranpengurusan berjumlah RM5,000 akan dikenakan. Jumlah tersebut tidak termasukelaun kakitangan dan elaun lebih masa yang akan dikenakan. Semakan Auditterhadap acara yang dianjurkan pada tahun 2010 mendapati, SPS belummelaksanakan kadar bayaran pengurusan seperti ketetapan mesyuarat.c. Kerugian Disebabkan Pembatalan AcaraPada tahun 2008, SPS merancang untuk menganjurkan konsert Okestra SimfoniKebangsaan yang dijangka diadakan pada 9 hingga 10 Mei 2008 bertempat di DewanRecital, Universiti Malaysia Sabah. Bagi menjayakan konsert ini, pihak SPS telahmenjemput kumpulan okestra daripada Istana Budaya dan seorang penyanyi Soprano.Oleh yang demikian, penempahan tempat penginapan, tiket kapal terbang,perbelanjaan publisiti serta bahan promosi dan lain-lain telah dibuat sebagaipersediaan untuk acara ini. Bagaimanapun, kesilapan komunikasi oleh pihak IstanaBudaya telah menyebabkan pengurus penyanyi tersebut telah mengikat kontrakdengan syarikat lain pada tarikh yang sama persembahan dibuat. Kesan daripadapenarikan diri ini, konsert ini terpaksa dibatalkan mengakibatkan pihak SPS telah212


mengalami kerugian berjumlah RM67,219. Akibat tiada perjanjian kontrak yangditandatangani, jumlah kerugian tersebut tidak dapat dituntut daripada Istana Budaya.Bagaimanapun, pihak Istana Budaya melalui suratnya hanya bersetuju untukmembayar balik kos untuk tempahan tiket kapal terbang berjumlah RM35,220.Bagaimanapun, jumlah tersebut belum dipungut balik sehingga kini.Pada pendapat Audit, pengurusan operasi dan aktiviti adalah baik keranapenganjuran acara dapat dijayakan. Bagaimanapun, stok barangan perlu dikawal danperolehan perlu dirancang agar tidak berlaku lebihan stok. Selain itu, kadar bayaranpengurusan acara yang dipersetujui hendaklah dikuatkuasakan untuk meningkatkanpendapatan SPS. Selain itu, penganjuran acara hendaklah dirancang dengan telitidengan mengambilkira semua aspek seperti menyediakan perjanjian kontrakterutama bila melibatkan pihak ketiga.14.4.3. TADBIR URUS KORPORATSPS merupakan Syarikat yang dimiliki sepenuhnya oleh Agensi Kerajaan. Oleh yangdemikian, SPS perlu mematuhi peraturan yang ditetapkan di bawah Akta Syarikat 1965 danMemorandum Dan Artikel Syarikat dari semasa ke semasa. Antara lain, Akta Syarikat 1965dan Memorandum Dan Artikel menetapkan tentang keperluan melantik Lembaga Pengarahdan Setiausaha Syarikat serta tanggungjawab mereka terhadap pengurusan SPS. SemakanAudit terhadap tadbir urus korporat SPS mendapati perkara berikut:14.4.3.1. Sistem Dan ProsedurSistem dan prosedur yang lengkap, jelas dan menyeluruh, dapat menyeragamkan urusandan operasi harian sesebuah syarikat. Ia dapat membantu pihak pengurusan membuatkeputusan dan mengambil tindakan dengan segera dan seterusnya dapat membantusyarikat mencapai misi dan objektifnya. Semakan Audit mendapati, SPS hanya mempunyaiArahan Tetap Polisi Dan Prosedur Kewangan dan Terma Dan Syarat Perkhidmatan.Bagaimanapun, SPS perlu menyemak semula Arahan Tetap tersebut mengikut kesesuaiansemasa. Selain itu, SPS juga perlu menyediakan Manual Prosedur Kerja bagi syarikat.14.4.3.2. Rancangan KorporatPekeliling Perbendaharaan Bil. 12 Tahun 1993 menyatakan bahawa setiap syarikat perlumenyediakan rancangan korporat dan menetapkan strateginya bagi menentukan hala tujusyarikat serta merangka strategi pelaksanaannya. Semakan Audit mendapati, SPS telahmenyediakan Business Plan 2008 - 2010 dan dibentangkan dalam mesyuarat LembagaPengarah pada 9 Disember 2008. Ia merangkumi penetapan visi, misi, nilai teras, analisiskedudukan, analisis SWOT, strategi pemasaran, objektif kewangan dan kunci ke arahkejayaan. Lembaga Pengarah telah meluluskan Business Plan tersebut dengan teguranbahawa plan tersebut adalah terlalu umum. Bagaimanapun, Business Plan yang barubelum disediakan, meskipun tempoh Business Plan untuk 2008 - 2010 telah tamat padahujung tahun 2010.213


14.4.3.3. DividenPekeliling Perbendaharaan Bil. 11 Tahun 1993 menetapkan bahawa syarikat perlumembayar dividen daripada sebahagian keuntungan yang diperolehi bagi sesuatu tahunkewangan pada kadar sekurang-kurangnya 10% setiap tahun. Semakan Audit terhadappenyata kewangan tahun berakhir 31 Disember 2008 mendapati, SPS telah mencatatkankeuntungan berjumlah RM686,507 dan telah membayar dividen sejumlah RM63,048. Padatahun 2009, SPS tidak mengisytiharkan pembayaran dividen sungguhpun telahmencatatkan keuntungan bersih berjumlah RM677,036.14.4.3.4. BonusPekeliling Perbendaharaan Bil. 10 Tahun 1993 menetapkan bayaran bonus tahunanbagi syarikat subsidiari perlu mendapat kelulusan Lembaga Pengarah Syarikat Induksebelum dikemukakan kepada Pihak Berkuasa Negeri. Semakan Audit mendapati, SPStelah membayar bonus sebulan gaji atau RM1,000 minimum untuk tahun 2008 dan 2009kepada kakitangannya dan telah diluluskan oleh Lembaga Pengarah Syarikat. Jumlahperbelanjaan yang terlibat bagi bayaran bonus tersebut adalah masing-masing RM58,791dan RM59,847 untuk tahun 2008 dan 2009. Bagaimanapun, tiada bukti kelulusandiperolehi daripada Lembaga Pengarah Badan Induk dan Pihak Berkuasa Negeri.14.4.3.5. Kelemahan Dalam Pengurusan KewanganKawalan dalaman yang sistematik dan berkesan menyumbang kepada pengurusankewangan yang baik. Pengurusan Kewangan melibatkan beberapa aspek kawalan sepertiKawalan Pengurusan, Kawalan Terimaan, Kawalan Perbelanjaan, Pengurusan KumpulanWang Dan Akaun Amanah dan Pengurusan Aset dan Stor. Semakan Audit terhadappengurusan kewangan SPS mendapati beberapa kelemahan seperti berikut:a. Buku Permintaan Pembelian/Perkhidmatan, Pesanan Pembelian Tempatan, NotaPenerimaan Barang dan Buku Resit tidak dikawal dan disimpan dengan selamat.b. Pengeluaran resit rasmi tidak teratur.c. Penyata Penyesuaian Bank tidak disemak dan ditandatangani oleh pegawai penyeliayang bertanggungjawab.d. Tunggakan untuk bayaran pengiklanan dan jualan buletin sejumlah RM104,462melibatkan 74 penghutang belum dikutip.e. Pada tahun 2008 hingga 2010, sebanyak tiga perolehan yang melebihi RM100,000 tidakdilaksanakan melalui proses tender.f. SPS merekodkan perbelanjaan berjumlah RM61,843 berdasarkan peruntukan yangdisediakan untuk perolehan/perkhidmatan yang belum dibuat yang bertentangandengan Standard Perakaunan Malaysia.g. Baucar bayaran panjar wang runcit tidak disediakan dan tiada semakan oleh pegawaiyang bertanggungjawab terhadap pengurusan panjar wang runcit.214


h. Jumlah pendahuluan yang diluluskan untuk perjalanan rasmi melebihi had yangditetapkan dan lewat dibayar balik.i. Baucar jurnal tidak dicetak dan tidak disemak oleh pegawai yang bertanggungjawab.j. Daftar aset tidak lengkap, tanda pengenalan aset tidak diberi dan pemeriksaan aset alihtidak dijalankan.Pada pendapat Audit, tadbir urus korporat SPS adalah memuaskan kecuali ArahanTetap Polisi Dan Prosedur Kewangan perlu dikemas kini dan Manual Prosedur Kerjadan Rancangan Korporat perlu disediakan. Selain itu, Pengurusan Kewangan perludipertingkatkan dan ditambah baik dari segi pematuhan polisi dan peraturankewangan.14.5. SYOR AUDITBagi memantapkan pengurusan syarikat dari aspek pengurusan aktiviti dan pengurusankewangan, pihak Audit mengesyorkan tindakan berikut:14.5.1. SPS perlu merancang perolehan stok berdasarkan keperluan sebenar bagimengelakkan lambakan stok. Tindakan proaktif perlu diambil untuk menangani lebihan stoksedia ada seperti Jualan Penghabisan Stok dan berkerja sama dengan agen-agenpelancongan untuk memasarkan lebihan stok SPS.14.5.2. SPS perlu meminimumkan kos operasi dan meningkatkan jualan KADAIKU bagimengelakkan kebergantungan bantuan geran. Bagi aktiviti penganjuran acara pelancongan,tajaan dari pihak swasta boleh dipertimbangkan untuk menambah pendapatan.14.5.3. SPS perlu memantau pengurusan kewangan terutamanya dari aspek kutipan hasil,kawalan perbelanjaan dan pengurusan aset agar lebih teratur dan mematuhi peraturan.14.5.4. Mengemas kini Arahan Tetap Polisi Dan Peraturan Kewangan serta perancanganperniagaan yang baru. Selain itu, Manual Prosedur Kerja untuk aktiviti KADAIKU perludisediakan.14.5.5. Lembaga pengarah LPS perlu memantau aktiviti dan pengurusan kewangan SPSbagi meningkatkan kecekapan dan mengelakkan pembaziran.215


LEMBAGA PEMBANGUNAN PERUMAHAN DAN BANDAR15. SUPERNESA SDN. BHD.15.1. LATAR BELAKANG15.1.1. Supernesa Sdn. Bhd. (Supernesa) ditubuhkan pada tahun 1977 di bawah AktaSyarikat 1965. Supernesa mempunyai saham dibenarkan berjumlah RM5 juta dan berbayarberjumlah RM2 juta. Supernesa merupakan syarikat milik penuh Lembaga PembangunanPerumahan Dan Bandar (LPPB).15.1.2. Objektif Supernesa adalah untuk mewujudkan usaha sama dengan pemajuperumahan di Negeri Sabah bagi mempercepatkan pelaksanaan skim-skim perumahan yangdirancang oleh Kerajaan Negeri Sabah khususnya Skim Perumahan Kos Rendah.15.1.3. Aktiviti utama yang dijalankan oleh Supernesa adalah bertindak sebagai kontraktordan pemaju sesuatu projek serta pelbagai aktiviti merangkumi fungsi korporat sebagaipelabur, pengurus projek dan hartanah.15.1.4. Lembaga Pengarah merupakan badan eksekutif tertinggi yang diberi kuasa untukmelaksanakan semua aktiviti dan tanggungjawab seperti mana yang diperuntukkan olehMemorandum Dan Artikel Syarikat serta Akta Syarikat 1965. Lembaga Pengarah yang dilantikadalah terdiri daripada wakil LPPB, Kementerian Kerajaan Tempatan Dan Perumahan Sabah(KKTP) dan 7 orang ahli politik.15.2. OBJEKTIF PENGAUDITANObjektif pengauditan adalah untuk menilai sama ada Supernesa telah melaksanakan aktivitiutamanya dengan cekap dan berkesan serta berhemat selaras dengan objektif penubuhanyang telah ditetapkan.15.3. SKOP DAN KAEDAH PENGAUDITANPengauditan meliputi aspek prestasi kewangan, pengurusan aktiviti dan tadbir urus korporatSupernesa. Pengauditan dijalankan dengan meneliti Memorandum Dan Artikel Syarikat, AktaSyarikat 1965, peraturan kewangan, minit mesyuarat Lembaga Pengarah dan rekod berkaitandengan pengurusan Supernesa bagi tahun 2008 hingga bulan Ogos 2010. Manakala PenyataKewangan yang diaudit bagi tahun berakhir 31 Disember 2007 hingga tahun 2009 digunakanuntuk analisis kewangan. Di samping itu, temu bual dan perbincangan diadakan denganpegawai yang berkaitan. Pengauditan dijalankan di Pejabat Supernesa di KK Times Square,Kota Kinabalu. Lawatan juga dibuat terhadap 4 tapak pembinaan projek perumahan.216


15.4. PENEMUAN AUDITPengauditan yang dijalankan antara 14 Jun 2010 hingga 1 Oktober 2010 mendapati padaumumnya prestasi kewangan Supernesa adalah kurang memuaskan. Terdapatkelemahan pengurusan dari aspek pengurusan aktiviti seperti pelantikan subkontraktor/konsultan tidak melalui jawatankuasa, pelaksanaan projek tidak mengikutjadual dan mutu kerja serta pembayaran dibuat terhadap kerja yang belumdilaksanakan. Kelemahan dalam tadbir urus pula adalah seperti Standard OperatingProcedures tidak disediakan dan pengurusan pembayaran, perolehan, sumber manusiaserta aset tidak memuaskan. Penjelasan lanjut berhubung dengan prestasi kewangan,pengurusan aktiviti dan tadbir urus Supernesa adalah seperti berikut:15.4.1. Prestasi KewanganBagi menilai prestasi kewangan Supernesa, analisis terhadap trend dan nisbah kewangantelah dijalankan terhadap butiran yang ditunjukkan pada Lembaran Imbangan serta PenyataPendapatan bagi tahun kewangan 2007 hingga 2009.15.4.1.1. Analisis TrendAnalisis trend bagi tahun 2007 hingga 2009 mendapati jumlah pendapatan telah menurundaripada sejumlah RM35.88 juta pada tahun 2007 kepada RM35.39 juta pada tahun 2008dan RM12.72 juta pada tahun 2009. Bagaimanapun, perbelanjaan juga menurun daripadaRM34.62 juta pada tahun 2007 kepada RM34.19 juta pada tahun 2008 dan RM12.71 jutapada tahun 2009. Penurunan pendapatan dan perbelanjaan yang ketara berlaku padatahun 2009 kerana pengurangan pendapatan kontrak dan project entitlement sejumlahRM22.71 juta. Supernesa telah mengalami keuntungan sebelum cukai yang menurun iaitusejumlah RM1.26 juta pada tahun 2007, RM1.20 juta pada tahun 2008 dan RM12,209pada tahun 2009. Kedudukan pendapatan dan perbelanjaan serta keuntungan/kerugianbersih adalah seperti di Jadual 15.1 dan Carta 15.1.Jadual 15.1Pendapatan, Perbelanjaan Dan Keuntungan/Kerugian SupernesaBagi Tahun Kewangan 2007 Hingga 2009TahunButiran2007(RM Juta)2008(RM Juta)2009(RM Juta)Jumlah Pendapatan 35.88 35.39 12.72Jumlah Perbelanjaan (34.62) (34.19) (12.71)Keuntungan/(Kerugian) Sebelum Cukai 1.26 1.20 0.01Cukai Pendapatan (0.02) (0.72) (0.02)Keuntungan/(Kerugian) Bersih 1.24 0.48 (0.01)Keuntungan Terkumpul 1.66 1.94 1.92Sumber: Penyata Kewangan Supernesa Bagi Tahun 2007-2009217


Carta 15.1Trend Pendapatan, Perbelanjaan Dan Keuntungan/KerugianBagi Tahun Kewangan 2007 Hingga 2009(RM Juta)1.41.210.80.60.40.20-0.21.240.48-0.012007 2008 2009TahunKeuntungan/Kerugian BersihSumber: Penyata Kewangan Supernesa Bagi Tahun 2007-2009(RM Juta)403530252015105035.8834.6235.3934.1912.72 12.712007 2008 2009TahunPendapatan Perbelanjaan15.4.1.2. Analisis Nisbah KewanganAnalisis yang dibuat adalah meliputi analisis Nisbah Semasa, Margin Keuntungan danNisbah Kecekapan. Kedudukan Nisbah Kewangan Supernesa adalah seperti diJadual 15.2.Jadual 15.2Analisis Nisbah Kewangan Bagi Tahun Kewangan 2007 Hingga 2009ButiranTahun2007 2008 2009Nisbah Semasa 1.17:1 1.18:1 1.18:1Margin Keuntungan 3% 3% 0.01%Nisbah Pulangan Atas Aset 0.06:1 0.05:1 0.001:1Nisbah Pulangan Atas Ekuiti 0.34:1 0.30:1 0.003:1Sumber: Penyata Kewangan Supernesa Bagi Tahun 2007-2009a. Nisbah SemasaNisbah Semasa dikira dengan membandingkan aset semasa dengan liabiliti semasa.Nisbah ini digunakan untuk mengukur tahap kecairan kewangan syarikat danmenunjukkan sejauh mana kemampuan syarikat untuk membayar hutang dalamjangka masa pendek. Kedudukan Nisbah Semasa pada kadar 2:1 menunjukkankemampuan syarikat untuk membayar hutang manakala Nisbah Semasa pada kadar1:1 adalah dianggap setara iaitu semakin tinggi nisbah, semakin baik kecairansyarikat. Analisis Audit mendapati, Nisbah Semasa Supernesa bagi tahun 2007 hingga2009 adalah antara 1.17:1 hingga 1.18:1. Berdasarkan nisbah ini, pada umumnyadapat dirumuskan bahawa Supernesa mempunyai keupayaan untuk menampungkeseluruhan tanggungan semasanya.b. Margin KeuntunganMargin Keuntungan adalah untuk mengukur kadar keuntungan selepas cukai bagisetiap ringgit hasil yang dipungut daripada perniagaan utama sesebuah syarikat.218


Margin ini menunjukkan keberkesanan aktiviti urus niaga dan keupayaan syarikatdalam menjana keuntungan syarikat. Mengikut perkiraan Audit, bagi setiap ringgit hasilpendapatan, Supernesa telah mendapat keuntungan sejumlah 3 sen pada tahun 2007dan 2008. Manakala pada tahun 2009 pula adalah 0.1 sen. Berdasarkan kepadamargin ini dapat dirumuskan bahawa tahap kecekapan operasi syarikat ini padatahun 2009 adalah menurun berbanding tahun 2008 dan 2007.c. Pulangan Atas AsetNisbah Pulangan Atas Aset mengukur pulangan yang diperoleh oleh syarikat daripadapelaburan asetnya iaitu pulangan bersih yang diperoleh bagi setiap ringgit aset yangdigunakan. Pada umumnya, lebih tinggi nisbah lebih baik kerana ia menunjukkansyarikat semakin cekap dan produktif dalam meningkatkan keuntungan daripadapenggunaan aset. Analisis Audit mendapati Nisbah Kecekapan Supernesa bagi tahun2007 hingga 2009 adalah antara 0.001:1 hingga 0.06:1. Berdasarkan nisbah ini,pada umumnya dapat dirumuskan bahawa Supernesa telah tidak menguruskanaset dengan cekap bagi memperoleh pulangan yang munasabah.d. Pulangan Atas EkuitiNisbah Pulangan Atas Ekuiti mengukur pulangan ke atas jumlah modal syarikat yangdilaburkan iaitu pulangan bersih yang diperoleh bagi setiap ringgit modal yangdigunakan. Semakin tinggi hasil yang diperoleh daripada setiap ringgit modal yangdigunakan, semakin cekap syarikat menguruskan modalnya. Berdasarkan perkiraanAudit, didapati tahap kecekapan Supernesa untuk menguruskan modal syarikatsemakin menurun.Pada pendapat Audit, prestasi kewangan Supernesa adalah kurang memuaskan.15.4.2. Pengurusan AktivitiOperasi Supernesa adalah menjurus kepada peranan sebagai kontraktor dan pemaju sesuatuprojek. Mulai tahun 2005, Supernesa telah dilantik sebagai kontraktor kepada projekpembangunan perumahan mampu milik oleh Syarikat Perumahan Negara Berhad (SPNB).Selain itu, Supernesa telah menandatangani perjanjian usaha sama dengan HardieDevelopment Sdn. Bhd. (Hardie) untuk membangunkan tanah milik Kerajaan Negeri di JalanSepanggar Bay, Menggatal, Kota Kinabalu.15.4.2.1. Projek Pembangunan Perumahan Mampu Milik SPNBSupernesa telah menandatangani perjanjian dengan SPNB sebagai kontraktor bagipembangunan 4 projek perumahan di Kampung Laya-Laya, Tuaran; Jalan Tungku, LahadDatu; Inanam, Kota Kinabalu; dan Tawau masing-masing bernilai RM17.78 juta, RM203.28juta, RM189.61 juta dan RM65.15 juta. Supernesa telah melantik sub kontraktor untukmelaksanakan projek perumahan tersebut bagi pihaknya. Semakan terhadap ProjekPembangunan Perumahan Mampu Milik SPNB mendapati perkara berikut:219


a. Pelantikan Sub KontraktorSupernesa melantik sub kontraktor melalui rundingan terus di mana pemilik tanahakan dilantik sebagai sub kontraktor. Supernesa tidak mempunyai sebarang peraturanatau Standard Operating Procedures (SOP) berhubung pelantikan sub kontraktor.Pelantikan semua sub kontraktor oleh Supernesa adalah tidak melalui sebarangjawatankuasa. Bagi meningkatkan kawalan dalaman, pemilihan sub kontraktorhendaklah dibuat melalui Jawatankuasa Tender untuk memastikan ketelusan dalampelantikan sub kontraktor. Selain itu, Lembaga Pengarah telah meluluskan pelantikanPasti Utama Sdn. Bhd. sebagai sub kontraktor bagi projek di Jalan Apas, Tawau.Bagaimanapun, Supernesa sebaliknya telah menandatangani perjanjian denganNorisham Construction & Development Sdn. Bhd. sebagai sub kontraktor bagi projektersebut. Pertukaran sub kontraktor tersebut tidak diluluskan dalam mesyuaratLembaga Pengarah.b. Pelantikan Konsultan Pengurusan Projek (PMC)i. Pihak Supernesa telah melantik Ablelead Management Sdn. Bhd. (AMSB) secararundingan terus untuk menguruskan 4 projek daripada SPNB bagi pihaknya berkuatkuasa pada 1 Julai 2005. Lembaga Pengarah telah meluluskan pelantikan AMSBpada 27 Oktober 2005 dengan yuran pengurusan ditetapkan sebanyak 0.5%daripada jumlah kos keseluruhan projek/amaun kontrak. Semakan Audit terhadapminit mesyuarat Lembaga Pengarah Bil. 115 bertarikh 30 Jun 2008 mendapati,perjanjian pengurusan projek hanya ditandatangani oleh Supernesa dan AMSBpada 28 Jun 2008 iaitu lewat ditandatangani selama 3 tahun dari tarikhpelantikannya. Selain itu, pembayaran yuran pengurusan PMC mulai bulan Januari2006 juga telah dibuat tanpa perjanjian dimeterai. Pihak Supernesa tidak dapatmengemukakan perjanjian tersebut untuk semakan Audit kerana tiada dalamsimpanan mereka. Oleh itu, pihak Audit tidak dapat mengesahkan sama ada semuasyarat dan terma perjanjian telah dipatuhi oleh kedua-dua pihak yang terlibat.Semakan Audit terhadap fail/rekod berkaitan PMC mendapati, pembayaran telahdibuat oleh Supernesa seperti di Jadual 15.3.220


Bil.1.2.3.4.Jadual 15.3Pengiraan/Kelayakan Yuran Pengurusan AMSB Setakat Bulan Februari 2009Projek(a) * (b) * (c) * (d) * (e) * (f)*(RM Juta) (RM Juta) (RM Juta) (RM Juta) (RM Juta) (RM Juta)Kg. Laya-Laya,Tuaran16.49 0.30 0.07 0.08 (0.01) 0.16Jalan Tungku,Lahad Datu49.75 3.45 0.86 0.25 0.61 0.70Inanam,Kota Kinabalu14.07 0.84 0.21 0.07 0.14 0.09Batu 12,Jalan Apas, Tawau26.30 1.30 0.32 0.13 0.19 0.24Jumlah 106.61 5.89 1.46 0.53 0.93 1.19Sumber: Supernesa Sdn. Bhd.Nota : * (a) – Kerja Siap Disahkan oleh SPNB (Amaun Kontrak)(b) – Kelayakan Supernesa daripada projek SPNB (Pendapatan/lebihan)(c) – Pengiraan kelayakan AMSB mengikut pengiraan Supernesa (25% daripada (b))(d) – Pengiraan kelayakan AMSB mengikut kelulusan Lembaga Pengarah/draf perjanjian(0.5% daripada (a))(e) – Perbezaan pengiraan kelayakan ((c) – (d))(f) – Pembayaran Sebenar Kepada AMSBii. Semakan terhadap rekod pembayaran kepada AMSB mendapati, perbezaan jumlahbayaran mengikut pengiraan Supernesa berbanding kadar bayaran yang diluluskanoleh Lembaga Pengarah adalah sejumlah RM939,326 bagi 3 projek SPNB yangterlebih bayar dan satu projek yang terkurang bayar. Supernesa telah memberinotis penamatan perkhidmatan AMSB sebagai PMC pada 9 Februari 2009 keranaAMSB tidak berupaya menjalankan tanggungjawab seperti yang dinyatakan dalamsurat pelantikan.iii. Semakan lanjut mendapati, Supernesa telah membayar sejumlah RM282,534kepada AMSB pada bulan Oktober 2009 di mana sejumlah RM120,000 daripadapembayaran tersebut telah dibuat atas nama individu dan bukan nama syarikat.Palang cek juga telah dibatalkan. Mengikut amalan terbaik, pembayaran kepadasyarikat hendaklah dibuat atas nama syarikat dan bukan individu. Selain itu, cekhendaklah dipalang sebagai satu ciri keselamatan.c. Prestasi Pelaksanaan Projeki. Pelaksanaan Projek Tidak Mengikut Syarat Dan Terma Perjanjian/Jadual Pemaju dan kontraktor yang dilantik hendaklah mematuhi semua syarat danterma perjanjian untuk memastikan pembangunan/pembinaan projek berjalandengan lancar. Sekiranya terdapat syarat dan terma yang tidak dipatuhi, keduaduapihak boleh menamatkan perjanjian yang ditandatangani. Selain itu,pembinaan projek hendaklah dilaksanakan mengikut jadual pelaksanaannya.Sebarang kelewatan perlu mendapat kelulusan lanjutan masa (EOT) daripadapemaju untuk mengelakkan kontraktor dikenakan denda (LAD). Semakan Auditmendapati, pembinaan/pelaksanaan semua projek SPNB yang dijalankan olehSupernesa telah lewat daripada jadual pelaksanaannya. Prestasi pelaksanaanprojek SPNB adalah seperti di Jadual 15.4.221


Bil.ProjekTarikhSepatutMulaTarikhSepatutSiapJadual 15.4Pelaksanaan Projek SPNBKerja Siap KelewatanKemajuanJadual SebenarHari (%) Sehingga(%) (%)KemajuanSehinggaKini(%)1.Kg. Laya-Laya,Tuaran17.11.2005 16.11.2007 100 96.6 34 3.4 Ogos 2008 1002.Batu 12, JalanApas, Tawau17.11.2005 16.05.2008 100 60.2 581 39.8 Ogos 2010 60.93.Inanam,17.11.2005 16.11.2008 22.8 4.5 353 18.3 JanuariKota Kinabalu2007-4.Jalan Tungku,17.11.2005 16.05.2009 96.2 38.3 965 57.9 NovemberLahad Datu2009-Sumber: Supernesa Sdn. Bhd.CatatanProjekDitamatkanProjekDitamatkan SPNB telah meluluskan permohonan EOT daripada Supernesa bagi 3 projektersebut. Projek Kg. Laya-Laya, Tuaran telah mendapat 2 EOT sehingga 9 April2009; projek Jalan Tungku, Lahad Datu mendapat 1 EOT sehingga 4 Jun 2010;manakala projek Batu 12, Jalan Apas, Tawau mendapat 2 EOT sehingga 8September 2009. Supernesa telah memohon EOT yang ketiga bagi projek Batu12, Jalan Apas, Tawau sehingga 30 Jun 2010 pada 7 September 2010 tetapibelum mendapat kelulusan daripada SPNB sehingga kini. Kelewatan pelaksanaan projek tersebut telah menyebabkan SPNB menamatkanperkhidmatan Supernesa sebagai kontraktor bagi pembinaan projek perumahandi Inanam dan Lahad Datu pada tahun 2009 seperti berikut:‣ Projek Perumahan di Inanam – SPNB telah melantik Supernesa untukmelaksanakan kontrak pembinaan projek perumahan yang terdiri daripada600 rumah kos rendah jenis walk-up apartment, 460 rumah kos sederhanarendah jenis walk-up apartment, 1,296 rumah kos sederhana jenis walk-upapartment dan 20 rumah kedai 2 tingkat pada bulan Oktober 2005.Perkhidmatan Supernesa sebagai kontraktor telah digantung sementara padatahun 2007 kerana kelewatan mendapatkan tanah/menyediakan jalan laluanutama ke tapak projek dan caveat daripada pihak ketiga serta lebuhrayaInanam – Menggatal bypass yang masih dalam pertimbangan menyebabkanpelaksanaan projek terjejas. Memandangkan masalah tersebut belum dapatdiatasi, SPNB telah mengambil keputusan untuk menamatkan perkhidmatanSupernesa sepenuhnya pada 20 Januari 2009.‣ Projek Perumahan di Lahad Datu – SPNB telah melantik Supernesa untukmelaksanakan pembinaan projek perumahan yang terdiri daripada 770 rumahteres setingkat kos rendah, 483 rumah teres setingkat kos sederhana rendah,1,321 rumah teres setingkat kos sederhana dan 48 rumah kedai setingkatpada bulan Oktober 2005. Perkhidmatan Supernesa sebagai kontraktor telahditamatkan sebanyak dua kali. Pada 16 Mac 2009, iaitu selepas memberi 10peringatan, SPNB telah memberi notis penamatan perkhidmatan Supernesakerana gagal melaksanakan tanggungjawab dalam menyiapkan projek222


mengikut tempoh yang ditetapkan/jadual pelaksanaan. Peratus kerja siappada 28 Februari 2009 adalah sepatutnya 66.3% tetapi kerja siap sebenaradalah hanya 33.2% iaitu terdapat kelewatan sebanyak 522 hari. Supernesatelah membuat rayuan agar perkhidmatannya dikekalkan dengan jaminanmenaikkan sasaran peratus kerja siap sebanyak 10% dalam tempoh duabulan. Bagaimanapun, Supernesa gagal untuk mencapai sasaran yangditetapkan selepas tempoh dua bulan tamat pada 15 Ogos 2009. Oleh itu,SPNB sekali lagi telah memberi notis penamatan kepada Supernesa pada 10Disember 2009.Pada pendapat Audit, penamatan perkhidmatan Supernesa sebagai kontraktorbagi kedua-dua projek tersebut telah mengakibatkan Supernesa kehilanganpendapatan dianggarkan berjumlah RM18.12 juta.ii. Mutu Kerja Tidak MemuaskanPemaju dan kontraktor hendaklah memastikan mutu kerja projek pembinaanperumahan adalah berkualiti untuk memastikan rumah yang diserahkan kepadapembeli adalah selamat dan selesa. Semakan Audit terhadap 2 projek perumahanSPNB adalah seperti berikut: Projek Perumahan Jalan Apas, Tawau – Supernesa melalui NorishamConstruction and Development Sdn. Bhd. telah melaksanakan pembinaan projekperumahan yang terdiri daripada 271 rumah teres setingkat kos rendah, 175rumah teres setingkat kos sederhana rendah, 410 rumah teres setingkat kossederhana dan 10 rumah kedai setingkat. Bagaimanapun, sub kontraktortersebut telah menarik diri pada bulan September 2008 dan digantikan oleh LKHEnterprise Sdn. Bhd. Dua lawatan Audit ke lokasi projek perumahan yang telahdijalankan iaitu masing-masing pada 28 Oktober 2010 dan 27 Januari 2011, dimana lawatan kedua dibuat bersama pegawai teknikal mendapati seperti diGambar 15.1 hingga Gambar 15.4.223


Gambar 15.1Pemasangan Facia Board Tidak Kemas DanSiling Telah RosakGambar 15.2Pembinaan Dinding Tidak KemasSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perumahan Jalan Apas, TawauTarikh: 28 Oktober 2010Gambar 15.3Pembinaan Dinding Tidak KemasSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Projek Perumahan Jalan Apas, TawauTarikh: 27 Januari 2011Gambar 15.4Pembinaan Strut Longkang Yang TidakBerkualitiSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Projek Perumahan Jalan Apas, TawauTarikh: 27 Januari 2011Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Projek Perumahan Jalan Apas, TawauTarikh: 27 Januari 2011‣ Lawatan Audit mendapati, pembinaan dinding bangunan di perumahan inimenggunakan kaedah dinding galas beban konkrit bertetulang (shear wall) dimana dinding tersebut bertindak sebagai penggalas beban dan struktur tiangtidak diperlukan. Pihak Audit mendapati, terdapat rongga-rongga (honeycomb) di kebanyakan dinding galas beban konkrit bertetulang. Keadaan iniboleh menjejaskan ketahanan (durability) dinding konkrit tersebut danditunjukkan seperti di Gambar 15.5 dan Gambar 15.6.224


Gambar 15.5Terdapat Honey Comb Di Dinding TingkapGambar 15.6Terdapat Honey Comb Di DindingSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perumahan Jalan Apas, TawauTarikh: 27 Januari 2011Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perumahan Jalan Apas, TawauTarikh: 27 Januari 2011‣ Kontraktor hendaklah membina segala bentuk perlindungan cerun khususnyadaripada kesan kerosakan/hakisan akibat daripada air hujan, air larianpermukaan, mata air dan sebagainya. Jenis dan kaedah yang sesuaidiperlukan untuk perlindungan cerun dilaksanakan bagi mengelakkan hakisandan tanah runtuh. Lawatan Audit di Projek Perumahan Jalan Apas, Tawaumendapati, tiada pembinaan perlindungan cerun dijalankan dan keadaan iniboleh menyebabkan hakisan tanah berlaku seperti ditunjukkan diGambar 15.7 dan Gambar 15.8.Gambar 15.7 Gambar 15.8Tiada Perlindungan CerunSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Lot Kedai Perumahan Jalan Apas TawauTarikh: 27 Januari 2011Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Lot Kedai Perumahan Jalan Apas TawauTarikh: 27 Januari 2011 Projek Perumahan Kg. Laya-Laya, Tuaran – Supernesa melalui AstimakmurSdn. Bhd. dan Kinapermai Construction Sdn. Bhd. JV telah melaksanakanpembinaan projek perumahan yang terdiri daripada 76 rumah teres setingkat kosrendah, 142 rumah teres setingkat kos sederhana dan 6 rumah kedai setingkat.Semakan Audit mendapati, projek perumahan tersebut telah siap sepenuhnya.225


Majlis Daerah Tuaran telah memberi Sijil Menduduki Sementara pada 23 Julai2010. Certificate Of Practical Completion belum dikeluarkan oleh SPNB keranaSijil Menduduki belum diberikan oleh Majlis Daerah Tuaran. Penyerahan kuncikepada pembeli/pemilik rumah telah dibuat pada 4 September 2010. Semakanlanjut mendapati, setakat 14 Oktober 2010, seramai 173 pembeli iaitu 79.4%daripada unit keseluruhan telah membuat aduan tentang kecacatan rumahkepada SPNB sebagai pemaju seperti dinding dan lantai retak, atap bocor, kayuberoti dipasang tidak ikut spesifikasi, pemasangan jubin tidakkemas/memuaskan seperti tertanggal/pecah/kosong, cat terkupas, pintu reput,tombol pintu rosak/patah, paip rosak/tiada, wayar elektrik belum dipasang danwayar bumi tidak ditanam/terkeluar. Memandangkan projek perumahan tersebutmasih dalam tempoh tanggungan kecacatan, Supernesa adalahbertanggungjawab untuk membuat pembaikan terhadap kerosakan rumah yangterlibat. Lawatan Audit ke lokasi perumahan pada 27 Oktober 2010 mendapati,kerja pembaikan sedang dijalankan seperti di Gambar 15.9.Gambar 15.9Dinding Retak Yang Telah DibaikiSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perumahan Kg. Laya-Laya, TuaranTarikh: 27 Oktober 2010d. Prestasi Pembayaran Projeki. Permohonan Pendahuluan Daripada Sub Kontraktor Dan PMCMengikut amalan biasa, pendahuluan hanya diberi kepada kontraktor sekali sahajapada permulaan projek dilaksanakan. Semakan Audit mendapati, Supernesa kerapmemberi pendahuluan kepada sub kontraktor dan PMC kerana sub kontraktor danPMC mengalami masalah kewangan. Kekerapan memberi pendahuluan kepadasub kontraktor dan PMC menyebabkan aliran tunai Supernesa berada pada parasyang rendah atau negatif seperti yang dialaminya mulai pertengahan tahun 2008sehingga kini. Jumlah pendahuluan yang terlibat adalah seperti di Jadual 15.5.226


Jadual 15.5Pembayaran Pendahuluan Kepada Sub Kontraktor dan PMCPembayaranBil.Sub Kontraktor / PMCPendahuluanBil. JumlahLokasi(Kali) (RM Juta)1. Norisham Construction & Development Sdn. Bhd. 29 1.66 Tawau2. MK Tegap 58 1.59 Laya-Laya3.Astimakmur Sdn. Bhd. & Kinapermai Construction Sdn.Bhd. JV31 1.24 Laya-Laya4. Unicitra Sdn. Bhd. 2 1.11 Lahad Datu5. LKH Enterprise Sdn. Bhd. 2 1.00 Tawau6. Ablelead Management Sdn. Bhd. 13 0.75 PMC7. Cormag Corporation Sdn. Bhd. 17 0.61 Laya-Laya8. Malanta (S) Sdn. Bhd. 2 0.61 Lahad Datu9. Waishun Saujana 12 0.40 Laya-Laya10. Permai View Sdn. Bhd. 15 0.31 Laya-Laya11. Kontraktor Komtrosan Sdn. Bhd. & Ecomahir Sdn. Bhd. JV 13 0.27 InanamSumber: Supernesa Sdn. Bhd.Jumlah 9.55ii. Pembayaran Dibuat Terhadap Kerja Yang Belum DilaksanakanMengikut perjanjian, pembayaran kepada sub kontraktor akan dibuat berdasarkankemajuan kerja yang telah dilaksanakan dan disahkan oleh pihak yangbertanggungjawab (konsultan) seperti dalam sijil interim. Semakan Auditmendapati, pembayaran telah dibuat bagi kerja-kerja pembinaan lantai/struktur 4setengah blok rumah teres kos rendah (Type A) dan 3 blok rumah teres kossederhana (Type C) berjumlah RM1.41 juta kepada sub kontraktor (NorishamConstruction & Development Sdn. Bhd.) bagi projek perumahan di Jalan Apas,Tawau. Lawatan Audit ke tapak projek perumahan tersebut pada 28 Oktober 2010mendapati, kerja pembinaan lantai/struktur bagi blok berkenaan belum dimulakan.Bagaimanapun, lawatan Audit pada 27 Januari 2011 mendapati, kerja-kerjapembinaan lantai bagi Type A telah dimulakan seperti di Gambar 15.10 danGambar 15.11.227


Gambar 15.10Pembinaan Lantai/Struktur Belum Dimulakan(Type A)SebelumGambar 15.11Pembinaan Lantai/Struktur Telah Dimulakan(Type A)SelepasSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perumahan Jalan Apas, TawauTarikh: 28 Oktober 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Perumahan Jalan Apas, TawauTarikh: 27 Januari 201115.4.2.2. Projek Usaha Sama Dengan Hardie Development Sdn. Bhd.a. Pada bulan Januari 2002, Kementerian Kewangan Negeri Sabah telah memberikelulusan kepada Supernesa untuk memajukan tanah milik Kerajaan Negeri seluas44.28 hektar di Menggatal, Kota Kinabalu untuk projek pembangunan perumahan.LPPB sebagai pemegang amanah tanah tersebut telah menandatangani perjanjianpembangunan dengan Supernesa pada bulan April 2003 di mana Supernesa telahbersetuju untuk mereka bentuk, membiayai, membina, mengurus, memasarkan danmenjual semua unit yang dibina di bawah projek tersebut. Supernesa telahmenandatangani perjanjian usaha sama dengan Hardie pada April 2003 untukmembangunkan projek skim perumahan di Jalan Sepanggar Bay, Menggatal, KotaKinabalu. Hardie akan bertindak sebagai pemaju dan bertanggungjawab menyiapkanprojek tersebut mengikut fasa bagi tempoh 5 hingga 8 tahun.b. Berdasarkan syarat usaha sama ini, Hardie akan memberi pulangan kepada KerajaanNegeri dalam bentuk unit rumah siap yang bernilai RM11.52 juta, Koperasi SerbagunaKakitangan Kementerian Kewangan Sabah sejumlah RM2.88 juta dan Supernesasejumlah RM6 juta seperti di Jadual 15.6.228


Bil.1.2.Bayaran KepadaSupernesa:Pulangan/kelayakantunaiJadual 15.6Pulangan Kepada Kerajaan Negeri Dan SupernesaBayaranBayaranJumlah Cara Tempoh SepatutDiterima CatatanBayaran Bayaran Diterima(RM) (RM) (RM)- - -5,600,000 20AnsuranTunai. 1,960,000 1,960,000ansuranketujuh.Yuran pengurusan 400,000 140,000 -Kerajaan Negeri 11,520,000Koperasi SerbagunaKakitanganKementerianKewangan Sabah(KOWANGAN)Unit rumahyang telahsiap.- - - -1,000,000 Tunai. 8 ansuran - 300,0001,880,000Unit rumahyang telahsiap.Ansuranpertama.Maklumatbayaranansuranberikutnyabelumdiperoleh.- - - -Jumlah 20,400,000 2,260,000Sumber: Supernesa Sdn. Bhd.c. Semakan Audit mendapati, Hardie Development Sdn.Bhd. tidak membayar kelayakantunai dan yuran pengurusan kepada Supernesa mengikut jadual pembayaran/tempohyang ditetapkan dalam perjanjian usaha sama. Mengikut perjanjian tersebut, Hardieakan dikenakan faedah pada kadar 1% melebihi kadar asas pinjaman (base lendingrate) Malayan Banking Berhad (Maybank) setahun bagi kelewatan pembayarankelayakan tunai Supernesa. Bagaimanapun, Supernesa tidak pernah mengenakansebarang faedah kepada Hardie terhadap kelewatan pembayaran. Semakan lanjutmendapati, pembayaran kelayakan/pulangan dan yuran pengurusan telah dijadualkansemula. Mengikut Lembaga Pengarah LPPB, Hardie perlu menandatangani suratperjanjian tambahan bagi penjadualan semula pembayaran pulangan. Selain itu,Hardie juga dikehendaki untuk membayar kos (opportunity cost) yang terlibat denganpembayaran cukai yang telah dilaksanakan atas pulangan yang tidak diterimadaripada Hardie mengikut jadual pembayaran asal yang ditetapkan. Bagaimanapun,pihak Audit tidak dapat mengesahkan sama ada surat perjanjian tambahan telahditandatangani kerana sehingga bulan April 2011, dokumen tersebut belum diserahuntuk semakan. Selain itu, Hardie masih belum membayar balik cukai pendapatanyang dikenakan kepada Supernesa, yuran pengurusan dan bayaran balik bagi kospenilaian tanah yang kesemuanya berjumlah RM374,510 seperti di Jadual 15.7.229


Jadual 15.7Bayaran Belum Dijelaskan Oleh Hardie Kepada SupernesaBil. Jenis Bayaran Tempoh Bayaran1. Yuran Pengurusan20 ansuran(setiap suku tahunbermula 1 Januari 2008)Jumlah(RM)BayaranSepatutDiterima(RM)400,000 140,0002. Bayaran Cukai Pendapatan 219,204 219,2043.Bayaran Balik Kos PenilaianTanah15,306 15,306Sumber: Supernesa Sdn. Bhd.Jumlah 634,510 374,510Pada pendapat Audit, pengurusan aktiviti Supernesa adalah kurang memuaskan.15.4.3. Tadbir Urus KorporatAmalan tadbir urus korporat yang baik amat penting kerana ia membantu sektor korporatbersaing dengan lebih cekap dan memperoleh pencapaian terbaik dalam sektor kewangandan pasaran saham, mengukuhkan nama baik syarikat dan meningkatkan budaya kerja yangsihat. Semakan Audit terhadap tadbir urus korporat Supernesa mendapati perkara berikut:15.4.3.1. Lembaga PengarahLembaga Pengarah merupakan badan eksekutif tertinggi yang diberi kuasa untukmelaksanakan semua aktiviti dan tanggungjawab seperti mana yang diperuntukkan olehMemorandum Dan Artikel Syarikat serta Akta Syarikat 1965.a. PelantikanSemakan Audit terhadap pelantikan Lembaga Pengarah mendapati seorang ahliLembaga Pengarah mempunyai hubungan perniagaan dengan Supernesa iaitu pemiliksyarikat yang membekalkan tiket penerbangan kepada Supernesa.b. Bayaran Elaun Aksesori (Benefit)Lembaga Pengarah layak menuntut bayaran balik perbelanjaan aksesori sejumlahRM7,000 setahun. Manfaat bayaran aksesori juga telah diberi kepada Setiausaha danPengurus Besar. Semua tuntutan bayaran balik perbelanjaan aksesori hendaklahdibuat dengan mengemukakan resit pembelian asal. Supernesa telah membelanjakanmasing-masing sejumlah RM212,925; RM77,000; dan RM63,000 pada tahun 2008,2009 dan 2010 (setakat bulan September) bagi bayaran balik perbelanjaan aksesoriLembaga Pengarah. Semakan Audit mendapati, pihak Supernesa tidakmenyenaraikan secara terperinci item yang diklasifikasi sebagai aksesorimenyebabkan pengesahan bagi pembayarannya sukar dibuat. Semakan Auditselanjutnya mendapati, kes bayaran balik perbelanjaan aksesori tidak disokongdengan resit pembelian dan resit tahun semasa digunakan untuk tuntutan tahunsebelumnya. Selain itu, terdapat item bukan untuk kegunaan peribadi pengarah telah230


dituntut di bawah bayaran balik perbelanjaan aksesori. Maklumat lanjut adalah sepertidi Jadual 15.8.Jadual 15.8Tuntutan Bayaran Balik Perbelanjaan Aksesori Yang Tidak Dapat DisahkanBaucar Bayaran TempohBil.Jumlah TuntutanKelemahanNombor Tarikh(RM) (Tahun)PV 028 09.01.09 5,000Maklumat pembelian tidak dicatat dalam2009 resit (kosong).1. PV 230 29.04.09 2,000 Tuntutan tanpa resit.PV 548 23.10.09 15,000 2008Pembelian 5 unit komputer riba (melebihikeperluan sepatutnya).2.PV 056 09.01.09 5,000PV 244 29.04.09 2,0002009 Tuntutan tanpa resit.3.PV 081 02.02.09 5,000PV 232 29.04.09 2,0002009 Tuntutan tanpa resit.4. PV 231 29.04.09 2,000 2009 Tuntutan tanpa resit.5. PV 245 29.04.09 2,000 2009 Tuntutan tanpa resit.6. PV 464 03.07.08 15,000 2005-2008Resit bertarikh 05.05.08 dan 13.06.08(tuntutan untuk tahun 2005 – 2007).7. PV 263 31.03.08 2,301 2008Tuntutan pembayaran balik pembelianpenyaman udara (di rumah).8. PV 545 23.10.09 7,113 2008Tuntutan pembayaran balik pembelianpenyaman udara dan kipas siling (dirumah).Jumlah 64,414Sumber: Supernesa Sdn. Bhd.15.4.3.2. Jawatankuasa Audit Dan PemeriksaanBerdasarkan Pekeliling Perbendaharaan Bil. 9 Tahun 1993, Jawatankuasa Audithendaklah ditubuhkan bagi syarikat Kerajaan untuk meningkatkan kawalan pengurusandan kewangan serta menjaga kepentingan Kerajaan. Lembaga Pengarah telah meluluskanpenubuhan Jawatankuasa Audit Dan Pemeriksaan di peringkat Supernesa pada 4 Mei2010. Ahli Jawatankuasa terdiri daripada 4 orang yang dilantik termasuk Pengerusi adalahterdiri daripada Timbalan Setiausaha Tetap KKTP Sabah dan Ahli Lembaga PengarahSupernesa (pengarah bukan eksekutif) manakala urusetia/setiausaha adalah penguruskewangan LPPB. Semakan Audit mendapati setakat tarikh pengauditan, Jawatankuasatersebut belum pernah bermesyuarat.15.4.3.3. Strategi Dan Rancangan KorporatPekeliling Perbendaharaan Bil. 12 Tahun 1993 menghendaki syarikat Kerajaanmenyediakan Rancangan Korporat. Setiap syarikat perlu merancang strategi perniagaanbagi memastikan perniagaan yang diusahakan mencapai objektif penubuhannya danmendatangkan pulangan yang baik. Semakan Audit mendapati, Supernesa tidak adamenyediakan Rancangan Korporat/Pelan Strategik yang meliputi arah tuju Supernesa bagitempoh jangka pendek dan juga jangka panjang.231


15.4.3.4. Standard Operating Proceduresa. Standard Operating Procedures (SOP) merupakan rujukan penting kepada setiapanggota kerana dokumen ini mengandungi segala fungsi, prosedur, proses kerja dankuasa kewangan yang diturunkan kepada Bahagian dan pegawai yangbertanggungjawab. SOP adalah berbeza bagi setiap Bahagian/Unit kerana disediakanberdasarkan skop kerja masing-masing. Selain itu, SOP hendaklah dipanjangkankepada kakitangan sebagai rujukan utama kepada anggota semasa menjalankantugas. Semakan Audit mendapati, SOP/polisi yang meliputi pengurusan kewangan danperakaunan yang asas seperti prosedur penyediaan akaun, perlantikan juruaudit,pembayaran dividen, perolehan, polisi perakaunan, penerimaan, pembayaran,pelaburan dan pinjaman tidak disediakan di Supernesa.b. Semakan selanjutnya mendapati, Supernesa ada menyediakan General terms andconditions of service. Perkara utama yang terkandung dalam prosedur ini ialah syaratperkhidmatan, kelakuan dan disiplin, gaji, bonus dan elaun, waktu bekerja, kenaikanpangkat, penamatan kerja, umur bersara, jenis cuti, kemudahan perubatan dankemudahan lain. Bagaimanapun, prosedur tersebut belum diluluskan penggunaannyaoleh Lembaga Pengarah. Selain itu, prosedur tersebut juga tidak dikemas kinimengikut keadaan semasa.15.4.3.5. Kelemahan Dalam Pengurusan KewanganPendekatan pematuhan terhadap pengauditan pengurusan kewangan dijalankan selarasdengan kehendak Seksyen 6, Akta Audit 1957. Aspek yang diliputi bagi pengauditan iniadalah berkaitan dengan kawalan bajet, kawalan terimaan atau jualan, kawalanperbelanjaan, pengurusan aset, pengurusan pinjaman dan pengurusan pelaburan. Hasildari pengauditan pengurusan kewangan yang dijalankan adalah seperti berikut:a. Tunggakan HasilSupernesa belum menerima pembayaran sejumlah RM21.21 juta daripada SPNB danHardie Development Sdn. Bhd.b. Penyelenggaraan Borang Terkawal Bayaran Tidak MemuaskanSemakan Audit terhadap penyelenggaraan baucar bayaran dan Waran perjalananudara mendapati perkara berikut:i. Format Baucar Bayaran yang digunakan bagi bayaran tidak mempunyai ciri-cirikeselamatan yang mencukupi kerana tidak mempunyai ruangan penyedia danpenyemak.ii. Penyelenggaraan Waran Perjalanan Udara (WPU) tidak memuaskan di manaterdapat kelemahan seperti berikut:232


Ruangan jumlah dan nama serta jawatan pegawai yang membenarkan,tandatangan, nama, jawatan dan tarikh WPU tidak diisi/catat. WPU tidak diisi/catat menggunakan karbon kerana salinan diisi/dicatat denganmenggunakan pen. WPU tidak diserah kepada pembekal untuk tempahan tiket. Waran dibatalkan tetapi salinan asal dan kedua tidak disimpan bersama dalambuku. Individu yang bukan kakitangan syarikat membuat pembelian tiket kapal terbangmenggunakan WPU.c. Pengurusan Perolehani. Jawatankuasa Tender/Sebutharga Tidak Ditubuhkan – JawatankuasaTender/Sebutharga ditubuhkan untuk membuat penilaian terhadap perolehan bagimenentukan harga ditawarkan adalah yang terbaik/menguntungkan. SemakanAudit mendapati, Supernesa tidak menubuhkan Jawatankuasa tersebut keranasemua perolehan dibuat secara rundingan terus.ii. Pengurusan Perolehan Tidak Memuaskan – Semakan Audit mendapati,pengurusan perolehan Supernesa adalah tidak memuaskan di mana terdapatkelemahan seperti berikut: Prosedur perolehan bekalan, perkhidmatan dan kerja yang digunakan adalahtidak seragam. Ini disebabkan perolehan dibuat tanpa menggunakan PesananPembelian Tempatan (LPO) / Perintah Kerja Am (GWO) atau surat pesananrasmi. Menurut pegawai Supernesa, LPO hanya akan dikeluarkan sekiranyadiminta oleh pembekal. LPO yang terakhir digunakan adalah bernombor siri 101bertarikh 15 Jun 2006. Selepas tarikh tersebut LPO tidak digunakan lagi. Tidak ada kakitangan yang ditugaskan khas bagi mengendalikan urusanberkaitan perolehan bekalan iaitu mendapatkan sebut harga, mengeluarkan LPOdan menerima, merekod serta menyimpan bekalan. Perolehan kerja dibuat terlebih dahulu tanpa kos anggaran daripada pembekalcontohnya pengubahsuaian kecil yang melibatkan pemindahan sebahagiandinding bilik Akauntan. Kerja telah dimulakan pada 24 Ogos 2010 dan siap pada25 Ogos 2010. Kerja pengubahsuaian tersebut telah dibuat tanpa sebarang surattawaran kepada kontraktor dan anggaran kos yang terlibat. Kos kerjapengubahsuaian tersebut belum diketahui dan dibayar setakat 4 Oktober 2010.d. Pengurusan PembayaranSemakan Audit terhadap pengurusan pembayaran mendapati perkara berikut:233


i. Tuntutan Elaun Tidak DitandatanganiSemakan terhadap tuntutan elaun dan bayaran balik mendapati, kes borangtuntutan tidak ditandatangani oleh si penuntut, pemeriksa dan pelulus pembayarantetapi tuntutan telah diproses untuk bayaran. Pembayaran adalah tidak wajar dibuatsekiranya borang tuntutan tidak ditandatangani, disemak dan diluluskan keranaketepatan dan kesahihan tuntutan belum dapat dipastikan. Tuntutan yang terlibatadalah seperti di Jadual 15.9.Jadual 15.9Borang Tuntutan Tidak Ditandatangani Tetapi DibayarBaucarRuangan TidakBil.Jumlah Perihal TuntutanNombor TarikhDitandatangan(RM)1. PV 263 31.03.2008 2,301 Aksesori Penuntut dan diluluskan.2. PV 028 09.01.2009 6,413 Aksesori dan perubatan Diperiksa.3. PV 244 29.04.2009 4.200Aksesori, insentif danmesyuaratPenuntut.4. PV 548 23.10.2009 15,000 Aksesori Penuntut dan diluluskan.5. PV 189 21.05.2010 10.140Aksesori, perubatan danmesyuaratPenuntut, diperiksa dandiluluskan.6. PV 232 21.05.2010 7,750 Aksesori dan mesyuarat Diperiksa dan diluluskan.7. PV 237 22.06.2010 5,000 Aksesori dan perubatan Diluluskan.8. PV 234 06.07.2010 8,063 Aksesori dan mesyuarat Penuntut dan diluluskan.9. PV 239 06.07.2010 7,000 Aksesori Penuntut dan diluluskan.Aksesori, perubatan dan10. PV 248 06.07.2010 11,093 perjalanan danPenuntut dan diluluskan.pengangkutanSumber: Supernesa Sdn. Bhd.ii. Bayaran Tidak Disokong Dengan Dokumen Sokongan Yang MencukupiSemakan Audit mendapati, sebahagian besar bayaran tidak disokong dengandokumen sokongan yang mencukupi. Bayaran perolehan/pembelian barangan dankerja hanya disokong oleh invois pembekal. Manakala bayaran kepada subkontraktor pula disokong dengan salinan penyata tuntutan/interim yang tidakmempunyai tandatangan/pengesahan pihak yang berkenaan. Selain itu, terdapatjuga kes bayaran dibuat tanpa sebarang dokumen sokongan. Bayaran yang terlibatadalah seperti di Jadual 15.10.Jadual 15.10Bayaran Tidak Disokong Dengan Dokumen Sokongan MencukupiBaucarBil.Jumlah Perihal Bayaran Dokumen Sokongan CatatanNombor Tarikh(RM)1. PV 004 08/01/2008 200,000 Pendahuluan2. PV 011 21/01/2008 130,000 Pendahuluan3. PV 405 25.06.2008 418,419 PendahuluanSurat PermohonanPinjamanSurat PermohonanPinjamanMemo dari AbleleadManagement Sdn.Bhd.Surat kelulusanpendahuluantidak dikepilkan.Surat kelulusanpendahuluantidak dikepilkan.Suratpermohonan dankelulusan234


Bil.NomborBaucarTarikhJumlah(RM)4. PV 220 04.07.2008 3,499Perihal Bayaran Dokumen Sokongan CatatanPembeliankomputer5. PV 233 22/07/2008 99,358 Pendahuluan6. PV 225 15/07/2008 70,000 Pendahuluan7. PV 024 09/01/2009 45,6328. PV 309 05/01/2009 33,0009. PV 186 21/05/2010 36,50010. PV 187 21/05/2010 22,800Sumber: Supernesa Sdn. Bhd.Pembayaran ProjekSMK Tambulion,Kota BeludConsultant fee bagiprojek SPNBPembayaran bagikerja-kerja di projekLaya-Laya TuaranPembayaran bagikerja-kerja di projekbt 12 Jln ApasTawauSebutharga daripadapembekalPenyata TransaksiLejer PembayaranPenyata TransaksiLejer PembayaranSurat PermohonanPembayaran tanpapengesahan daripadaMK TegapSurat PermohonanPinjamanSurat TuntutanBayaranSurat TuntutanBayaranpendahuluantidak dikepilkan.Invois tidakdikepilkan.Suratpermohonan dankelulusanpendahuluantidak dikepilkan.Suratpermohonan dankelulusanpendahuluantidak dikepilkan.Suratpengesahan kerjasiap tidakdikepilkan.Surat kelulusanpendahuluantidak dikepilkan.Suratpengesahan kerjasiap tidakdikepilkan.Suratpengesahan kerjasiap tidakdikepilkan.e. Pembayaran Dividen Kepada Pemegang Saham Belum DibuatPekeliling Perbendaharaan Tahun 1993 dan Pekeliling Kementerian Kewangan NegeriSabah Bil. 7 Tahun 2001 menetapkan dasar dan garis panduan mengenai bayarandividen oleh syarikat Kerajaan. Semakan Audit mendapati, Supernesa telahmengisytiharkan pembayaran dividen kepada pemegang sahamnya (LPPB) sejumlahRM200,000 masing-masing pada tahun kewangan 2007 dan 2008. Bagaimanapun,sehingga tarikh pengauditan dividen tersebut masih belum dibayar kepada LPPB.f. Tunggakan Bayaran Kepada Pemiutang/Akaun Kena BayarSemakan Audit mendapati Supernesa belum menjelaskan sejumlah RM17.78 jutakepada pelbagai pemiutang setakat bulan Oktober 2010.g. Pengurusan Sumber ManusiaPengurusan sumber manusia yang cekap dan berkesan dapat menghasilkan mutukerja yang berkualiti dan membantu syarikat mencapai matlamatnya. PemeriksaanAudit terhadap pengurusan sumber manusia mendapati perkara berikut:235


i. Pengambilan Pekerja Tidak Menjaga Kepentingan Syarikat/AgensiSupernesa telah melantik seorang Pegawai Komunikasi secara kontrak selamasatu tahun pada 1 Julai 2006. Kontrak pelantikan beliau telahdiperbaharui/disambung setiap tahun sehingga kini. LPPB pula telah melantikseorang Pegawai Seranta Gred S17 bertaraf sementara di Supernesa selama 2tahun mulai 1 Mac 2009 hingga 28 Februari 2011. Pihak Audit tidak dapatmengesahkan sama ada kedua-dua pegawai tersebut telah melapor diri untukbertugas di Supernesa memandangkan rekod/dokumen/maklumat berkenaan tidakterdapat dalam Fail Peribadi mereka. Semakan lanjut mendapati, pegawai tersebuttidak mempunyai senarai tugas, kad perakam waktu dan tempat duduk di pejabatSupernesa. Selain itu, berdasarkan rekod dan temu bual dengan pegawaiSupernesa, pegawai tersebut didapati tidak pernah datang bertugas di Supernesasejak dilantik sehingga kini. Bagaimanapun, semakan terhadap senaraipembayaran gaji Supernesa mendapati, pegawai tersebut telah dibayar gajisepanjang tempoh pelantikan mereka berjumlah RM168,172 seperti diJadual 15.11.Jadual 15.11Pembayaran Gaji Pegawai Komunikasi Dan SerantaTahunJawatan Gred Gaji Bulanan2006 2007 2008 2009 2010 Jumlah(RM)(RM) (RM) (RM) (RM) (RM) (RM)PegawaiKomunikasiPegawaiSerantaSumber: Supernesa Sdn. Bhd.Nota: *TM – Tiada Maklumat2010 – setakat bulan Julaiii. Gaji Terlebih BayarPokok - 2,500TM* EPF - 300 17,058 34,116 34,116 34,116 19,900 139,306SOCSO- 43Pokok - 1,500S17 EPF - 180 Dilantik pada Mac 2009 16,980 11,886 28,866SOCSO- 18Jumlah 17,058 34,116 34,116 51,096 31,786 168,172Semakan Audit terhadap minit mesyuarat Lembaga Pengarah mendapati, mantanPengurus Besar telah terlebih dibayar gaji disebabkan oleh kesilapan tempohlantikan dan gred jawatan dalam surat pelantikan beliau. Beliau telah bersara wajibpada 28 Jun 2005 dan hanya dilantik secara kontrak mulai 15 Julai 2005.Pelantikan beliau secara kontrak telah tamat pada 15 Julai 2008 danpenyambungan hanya berkuat kuasa mulai 1 Ogos 2008. Ini bermakna beliau tidaklayak dibayar gaji untuk tempoh 29 Jun hingga 14 Julai 2005 dan 16 hingga 31 Julai2008. Pihak Audit tidak dapat mengesahkan tarikh sebenar pelantikan keranakedua-dua surat pelantikan beliau bagi tempoh tersebut tidak dikemukakan untuksemakan. Semakan selanjutnya terhadap surat pelantikan bagi penyambungankontrak beliau mulai 1 Ogos 2009 hingga 31 Julai 2010 mendapati, Gred jawatandinyatakan sebagai Gred N52 sedangkan Gred jawatan Pengurus Besar dalamcarta yang diluluskan adalah Gred N48. Tambahan pula Lembaga Pengarah telahmeluluskan pelanjutan kontrak perkhidmatan beliau tanpa menyentuh perubahan236


Gred jawatan dan tangga gaji. Beliau telah dibayar gaji mengikut tangga gaji GredN52 bagi tempoh 1 Ogos 2009 hingga 31 Julai 2010 walaupun rekod gajimenunjukkan Gred adalah N48.iii. Pembayaran Gantian Cuti Rehat (GCR) Tidak Mematuhi Pekeliling/PeraturanSurat Pekeliling Perkhidmatan Bil.17 Tahun 2008 dan Pekeliling PerkhidmatanNegeri Sabah Bil. 2 Tahun 2009 menetapkan pemberian wang tunai sebagaigantian cuti rehat yang tidak dapat dihabiskan oleh pegawai yang dilantik secarakontrak adalah sebanyak lapan hari setahun dan berkuat kuasa mulai 1 Januari2009. Mantan Pengurus Besar mula dilantik secara kontrak untuk tempoh satutahun mulai 15 Julai 2005 dan kontrak beliau diperbaharui setiap tahun sehingga 31Julai 2010. Beliau telah memohon untuk mendapatkan bayaran Gantian Cuti Rehat(GCR) yang tidak dapat dihabiskan dalam tempoh perkhidmatan beliau secarakontrak mulai tahun 2005 hingga 31 Julai 2008 sebanyak 82 hari. Baki cuti rehattersebut tidak dapat disahkan kerana rekod cuti Supernesa tidak diselenggaradengan kemas kini. Lembaga Pengarah telah meluluskan permohonan beliau padabulan Julai 2008 dengan syarat pembayaran tersebut tidak bercanggah denganmana-mana pekeliling dan polisi sedia ada. Memandangkan pegawai berjawatankontrak hanya layak menuntut GCR berkuat kuasa mulai 1 Januari 2009, mantanPengurus Besar sepatutnya tidak layak dibayar gantian cuti rehat kerana tempohyang terlibat adalah sebelum penguatkuasaan pekeliling tersebut. Bagaimanapun,Supernesa telah membayar GCR kepada mantan Pengurus Besar berjumlahRM12,207 selepas menolak KWSP dan cukai masing-masing sejumlah RM1,903dan RM3,164 pada bulan Ogos 2008.h. Pengurusan AsetPengurusan aset merupakan aspek penting dalam pengurusan kewangan.Pengurusan aset yang baik adalah penting bagi menentukan aset yang diperoleh telahdirekod, disimpan dan dikawal dengan sempurna untuk mengelakkan kehilangan danpembaziran. Sehingga bulan Oktober 2010, Supernesa memiliki aset bernilai RM1.17juta. Pemeriksaan Audit terhadap pengurusan aset Supernesa mendapati perkaraberikut:i. Senarai aset yang diselenggara tidak lengkap kerana penempatan tidak dicatat.Selain itu, senarai aset adalah tidak kemas kini kerana aset/inventori yang tidakwujud di Supernesa masih terdapat dalam senarai. Semakan terhadap bekalanpejabat pula mendapati, tidak ada rekod diselenggara bagi semua penerimaan danpengeluarannya.ii. Aset dan inventori tidak diberi label dengan nombor siri pendaftaran.iii. Pemeriksaan fizikal terhadap aset tidak dijalankan.iv. Ruang penyimpanan aset tidak disediakan kerana ruang pejabat adalah sempit danhanya mampu menempatkan kakitangan sedia ada sahaja. Semakan Audit237


selanjutnya mendapati, aset/inventori yang tidak digunakan disimpan bersamadengan aset/inventori yang telah usang/rosak dan fail Syarikat di ruang pejabat danpenyimpanan kompresor penyaman udara. Pihak Audit mengesyorkan agaraset/inventori dan fail Syarikat disimpan di tempat yang berasingan dan disusundengan teratur. Selain itu, aset/inventori yang telah usang/rosak hendaklah diambiltindakan pelupusan. Gambar 15.12 dan Gambar 15.13 menunjukkan ruang pejabatdan penyimpanan kompresor penyaman udara di pejabat Supernesa yangmenyimpan peralatan dan kelengkapan pejabat dan juga fail Syarikat.Gambar 15.12Kerusi Yang Tidak Digunakan Disimpan DiRuang Penyimpanan KompresorGambar 15.13Fail Disimpan Di Ruang PenyimpananKompresorSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Bersebelahan Bilik AkauntanTarikh: 2 September 2010Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Bersebelahan Bilik AkauntanTarikh: 2 September 2010v. Semakan Audit terhadap senarai aset dan inventori mendapati 6 aset tidak dijumpaidi lokasi seperti di Jadual 15.12.Jadual 15.12Aset Dan Inventori Yang Tidak Dibuat Tindakan Pelupusan Mengikut PeraturanPerolehan NilaiBil. Aset / InventoriHarga Semasa CatatanTarikh(RM) (RM)1. Brick Making Machinery 01.01.1985 70,092 - Tidak dapat dikesan2. Komputer Acer (286) 01.01.1991 5,880 - Tidak dapat dikesan3. Komputer 06.08.1992 11,444 - Tidak dapat dikesan4. Oval conference table 23.02.2009 6,800 6,120 LPPB5. Mont Blanc Pen Set 09.01.2007 2,470 1,729 Mantan Pengerusi6.Laptop Sony VGN-Mantan Pengurus03.02.2009 5,385 4,308FW25GBesarJumlah 102,071 12,157Sumber: Supernesa Sdn. Bhd.vi. Semakan Audit selanjutnya terhadap rekod pelupusan kenderaan mendapati,Supernesa telah membuat pelupusan kenderaan jenis Toyota Harrier yang dibelipada bulan Oktober 2005 untuk kegunaan mantan Pengerusi. Pengurus Besartelah memohon untuk membeli kenderaan tersebut dengan harga 10% daripadaharga pembelian asal apabila beliau bersara pada 31 Julai 2010 memandangkanSupernesa telah membeli sebuah kenderaan jenis Toyota Fortuner untuk kegunaan238


Pengerusi baru pada 11 November 2008. Lembaga Pengarah telah meluluskanpermohonan pembelian tersebut pada 3 Mac 2010 tetapi tertakluk kepadaPekeliling Perkhidmatan Negeri Sabah Bil. 2 Tahun 2005. Mengikut Pekelilingtersebut, harga jualan bagi kereta berumur empat tahun ke atas tetapi kurangdaripada 5 tahun adalah 30% harga pembelian bagi kereta khas dan 50% hargapembelian bagi kereta berlebihan. Selain itu, Jawatankuasa Perjawatan DanTatatertib yang bermesyuarat pada 28 April 2010 berpendapat beliau tidak layakmembeli kereta tersebut. Pihak Supernesa juga tidak membuat penilaian hargapasaran bagi kereta tersebut untuk dijadikan asas dalam penetapan harga jualanyang munasabah/berpatutan. Lembaga Pengarah telah bersetuju menjual keretatersebut pada kadar 20% daripada harga pembelian asal dan tertakluk kepadakelulusan YB Datuk Menteri KKTP pada 4 Mei 2010. Lembaga Pengarah LPPBpula telah meluluskan keputusan tersebut pada 10 Ogos 2010. Pengurus BesarKumpulan LPPB telah mengeluarkan surat kebenaran pertukaran hak milik keretatersebut kepada Jabatan Pengangkutan Jalan Sabah pada 25 Mei 2010 sedangkankelulusan daripada Menteri KKTP belum diperoleh dan pembayaran belumdijelaskan sepenuhnya. Pihak Audit dimaklumkan setakat 7 Oktober 2010,kelulusan daripada YB Datuk Menteri KKTP belum diperoleh. Mantan PengurusBesar telah membuat pembayaran sejumlah RM64,000 bagi pembelian keretatersebut. Bagaimanapun, pembayaran tersebut adalah terkurang bayar sejumlahRM4,129 selepas mengambil kira bayaran gaji dan tuntutan bayaran balik elaunaksesori yang telah terlebih dibayar.15.4.3.6. PemantauanSistem pemantauan yang berkesan perlu diwujudkan bagi memastikan pengurusanoperasi syarikat mencapai matlamatnya atau mematuhi peraturan yang ditetapkan.Pemantauan oleh pihak tertentu amat penting bagi memastikan perjalanan danpengurusan syarikat dibuat mengikut peraturan dan undang-undang yang berkuat kuasa.Semakan Audit terhadap pemantauan yang dibuat oleh KKTP/LPPB dan Supernesamendapati perkara berikut:a. Pemantauan Di Peringkat AgensiUnit Audit Dalam LPPB hanya membuat pemeriksaan pada tahun 1999 dan 2000 diSupernesa. Skop pengauditan adalah tertumpu kepada kes-kes tertentu sahaja danbukan menyeluruh. Bagaimanapun, selepas tarikh tersebut, Unit Audit Dalam LPPBtidak pernah lagi membuat pengauditan di Supernesa.Pada pendapat Audit, tadbir urus korporat Supernesa adalah kurang memuaskan. Inidisebabkan kelemahan yang dibangkitkan adalah berpunca daripada sistempemantauan yang kurang berkesan.239


15.5. SYOR AUDITBagi memperbaiki kelemahan yang dibangkitkan dalam laporan ini dan juga memastikanperkara yang sama tidak berulang dalam pelaksanaan projek yang lain, adalah disyorkan agarpihak Supernesa mengambil langkah penambahbaikan seperti berikut:15.5.1. Mempertingkatkan pemantauan terhadap kerja-kerja pembinaan oleh sub kontraktordan konsultan untuk memastikan penyiapan projek mengikut tempoh yang ditetapkan danmenjamin kualiti kerja pembinaan.15.5.2. Mengenakan penalti terhadap sub kontraktor yang gagal mematuhi syarat kontrak.15.5.3. Mewujudkan Standard Operating Procedures (SOP) yang terperinci merangkumiBahagian Kewangan, Bahagian Pentadbiran dan Sumber Manusia, dan Bahagian Teknikaldan Pembangunan. SOP tersebut perlu mengandungi prosedur, proses kerja dan kuasakewangan yang diturunkan kepada Bahagian dan pegawai yang bertanggungjawab.15.5.4. Mewujudkan sistem kawalan dalaman yang berkesan bagi memastikan pengurusankewangan terutamanya kawalan perbelanjaan, pengurusan sumber manusia dan aset teratur.15.5.5. Lembaga Pengarah Supernesa dan LPPB perlu memantau secara rapi pentadbiranSupernesa agar operasi berjalan lancar dan mencapai objektif penubuhan syarikat.240


KEMENTERIAN KEWANGAN NEGERI SABAH16. SABAH AIR AVIATION SDN. BHD.16.1. LATAR BELAKANG16.1.1. Sabah Air Aviation Sdn. Bhd. (Sabah Air) ditubuhkan pada tahun 1975 di bawah AktaSyarikat 1965. Sabah Air mempunyai saham dibenarkan berjumlah RM100 juta dan berbayarberjumlah RM40.87 juta. Sabah Air merupakan syarikat milik Kerajaan Negeri denganpegangan saham bernilai RM31 juta (75.9%) dan Sabah Energy Corporation Sdn. Bhd.dengan pegangan saham bernilai RM9.87 juta (24.1%). Sabah Energy Corporation Sdn. Bhd.merupakan syarikat milik penuh Kerajaan Negeri. Sabah Air mempunyai 3 syarikat subsidiarisecara langsung dan 2 syarikat subsidiari secara tidak langsung.16.1.2. Objektif penubuhan Sabah Air adalah untuk menyediakan pengangkutan udarakepada penumpang, kargo dan perkhidmatan lain berkaitan penerbangan di seluruh Malaysia.16.1.3. Aktiviti utama yang dijalankan oleh Sabah Air adalah dalam perkhidmatanpengangkutan udara dan penyenggaraan kapal terbang. Perkhidmatan yang diberikan adalahoil support services, aerial survey and photography, filming, heavy lifting/underslung job, flyingdoctor service, power work, executive charter dan aerial crop spraying & application. SabahAir mempunyai 2 buah kapal terbang jenis King Air dan Nomad serta 11 buah helikopter iaitu8 buah jenis Bell, 2 buah jenis Eurocopter dan 1 buah Augusta.16.1.4. Lembaga Pengarah merupakan badan eksekutif tertinggi yang diberi kuasa untukmelaksanakan semua aktiviti dan tanggungjawab seperti mana yang diperuntukkan dalamMemorandum Dan Artikel Syarikat serta Akta Syarikat 1965. Lembaga Pengarah yang dilantikoleh Kementerian Kewangan Sabah adalah seramai 5 orang terdiri daripada ahli DewanUndangan Negeri/Timbalan Menteri, wakil Kementerian Kewangan, Sabah EnergyCorporation Sdn. Bhd. dan seorang ahli perniagaan.16.2. OBJEKTIF PENGAUDITANObjektif pengauditan adalah untuk menilai sama ada prestasi kewangan Sabah Airmemuaskan dan pengurusan aktiviti serta tadbir urus korporat telah dilaksanakan denganteratur selaras dengan objektif penubuhannya.16.3. SKOP DAN KAEDAH PENGAUDITANPengauditan meliputi aspek prestasi kewangan, pengurusan aktiviti dan tadbir urus korporatSabah Air. Pengauditan dijalankan dengan meneliti Memorandum Dan Artikel Syarikat, AktaSyarikat 1965, peraturan kewangan, minit mesyuarat Lembaga Pengarah dan rekod berkaitandengan pengurusan Sabah Air bagi tahun 2008 hingga 2010. Manakala Penyata Kewanganyang diaudit bagi tahun berakhir 31 Disember 2007 hingga 2009 digunakan untuk analisis241


kewangan kerana Penyata Kewangan bagi tahun berakhir 31 Disember 2010 belumdisediakan. Di samping itu, temu bual dan perbincangan diadakan dengan pegawai yangberkaitan. Borang Soal selidik mengenai tahap kepuasan juruterbang terhadap kebajikanpekerja telah diedarkan kepada semua juruterbang Sabah Air. Pengauditan dijalankan diPejabat Sabah Air di Tanjung Aru, Kota Kinabalu.16.4. PENEMUAN AUDITPengauditan yang dijalankan antara 1 Disember 2010 hingga 25 Februari 2011 mendapati,pada umumnya Sabah Air telah berupaya menyediakan perkhidmatan pengangkutanudara dan penyenggaraan kapal terbang sebagaimana objektif penubuhannya.Bagaimanapun, pendapatan Sabah Air daripada perkhidmatan pengangkutan udara danpenyenggaraan kapal terbang bagi tahun 2007 hingga 2009 adalah tidak konsisten.Sabah Air mencatatkan keuntungan bersih berturut-turut bagi tahun 2007 dan 2008,manakala kerugian bersih dicatatkan pada tahun 2009. Selain itu, terdapat beberapakelemahan dalam pengurusan aktiviti khususnya yang berkaitan usaha pemasaran danpenggunaan kapal terbang/helikopter menyebabkan Sabah Air tidak mendapat value formoney bagi perbelanjaan yang telah dibuat. Di samping itu, Standard OperatingProcedures (SOP) yang disediakan adalah tidak komprehensif kerana prosedurperolehan, polisi perakaunan, penerimaan, pembayaran, pengurusan aset, pelaburandan pinjaman tidak disediakan. Penjelasan lanjut berhubung dengan prestasi kewangan,pengurusan aktiviti dan tadbir urus Sabah Air adalah seperti berikut:16.4.1. Prestasi KewanganBagi menilai prestasi kewangan Sabah Air, analisis terhadap trend dan nisbah kewangantelah dijalankan terhadap butiran yang ditunjukkan pada Lembaran Imbangan serta PenyataPendapatan bagi tahun kewangan 2007 hingga 2009.16.4.1.1. Analisis Trenda. Analisis trend bagi tahun 2007 hingga 2009 mendapati, pendapatan yang diterimaatau dijana tidak konsisten di mana terdapat kenaikan pendapatan daripada sejumlahRM18.24 juta pada tahun 2007 kepada RM27.51 juta pada tahun 2008.Bagaimanapun, pendapatan tersebut menurun kepada RM20.07 juta pada tahun2009. Trend perbelanjaan adalah selaras dengan trend pendapatan, iaitu daripadaRM15.45 juta pada tahun 2007 kepada RM25.70 juta. Bagaimanapun, pada tahun2009, perbelanjaan syarikat berjumlah RM22.77 juta, melebihi pendapatan sejumlahRM2.70 juta. Jumlah pendapatan yang tinggi pada tahun 2007 adalah sebahagianbesar disebabkan oleh pendapatan daripada pelupusan 2 unit helikopter/kapal terbangberjumlah RM8.41 juta, manakala jumlah pendapatan yang lebih tinggi pada tahun2008 adalah disebabkan permintaan yang tinggi semasa pilihanraya umum pada tahun2008. Sabah Air telah mengalami keuntungan sebelum cukai yang menurun iaitusejumlah RM2.78 juta pada tahun 2007 dan RM1.82 juta pada tahun 2008, sertakerugian sebelum cukai berjumlah RM2.71 juta pada tahun 2009.242


(RM Juta)b. Kedudukan pendapatan dan perbelanjaan serta keuntungan/kerugian bersihadalahseperti di Jadual 16.1 dan Carta 16.1.Jumlah PendapatanJumlah PerbelanjaanKeuntungan/(Kerugian)Sebelum Cukai 2, 781,365Cukai PendapatanKeuntungan/(Kerugian)BersihKeuntungan TerkumpulSumber: Penyata Kewangan Sabah Air Sdn. Bhd. Bagi Tahun 2007-200943210-1-2-320072.78Jadual 16.1Pendapatan, Perbelanjaan Dan Keuntungan/Kerugian Sabah AirBagi Tempoh 2007 Hingga 2009TahunButiran2008(RM)27,514,871Carta 16.11Trend Pendapatan, Perbelanjaan Dan Keuntungan/KerugianBagi Tahun Kewangan 2007 Hingga 20092008Tahun1.822009Keuntungan/Kerugian Bersih-2.70Sumber: Penyata Kewangan Sabah Air Sdn. Bhd. Bagi Tahun 2007-200916.4. 1.2. Analisis Nisbah Kewangann2007(RM)18,235,364(15, 453,999)3, ,139,147(3,675,164)Bagi menilai prestasi kewangan syarikat dengan lebih jelas, analisiss nisbah kewanganseperti di Jadual 16.2.Butiran2007Nisbah Semasa10.54:1Margin Keuntungan15%Nisbah Pulangan Atas Aset0.06:1Nisbah Pulangan Atas Ekuiti0.06:1Sumber : Penyata Kewangan Sabah Air Bagi Tahun 2007-2009(RM Juta)357,78230252015105018.242009(RM)20,070, ,111(25,696,169) (22,775,061)1,818,7022007 2008 2009Pendapatan(213,834) 10, 3871,604,868(2,070,296)(4,764,859)15.4527.51Tahun25.70Jadual 16.2Analisis Nisbah Kewangan Bagi Tahun Kewangan 2007 Hingga 2009Tahun20083.88:16%0.02:10.04:1(2,704,950)(2,694, 563)22.7820.07Perbelanjaann20092.96:1(13%)(0.04):10.06):1243


a. Nisbah SemasaNisbah Semasa dikira dengan membandingkan aset semasa dengan liabiliti semasa.Nisbah ini digunakan untuk mengukur tahap kecairan kewangan syarikat danmenunjukkan sejauh mana kemampuan syarikat untuk membayar hutang dalamjangka masa pendek. Kedudukan Nisbah Semasa pada kadar 2:1 menunjukkankemampuan syarikat untuk membayar hutang manakala Nisbah Semasa pada kadar1:1 adalah dianggap setara iaitu semakin tinggi nisbah, semakin baik kecairansyarikat. Analisis Audit mendapati Nisbah Semasa Sabah Air bagi tahun 2007 hingga2009 adalah antara 2.96:1 hingga 10.54:1. Berdasarkan nisbah ini, pada umumnyadapat dirumuskan bahawa Sabah Air mempunyai keupayaan untuk menampungkeseluruhan tanggungan semasanya.b. Margin KeuntunganMargin Keuntungan adalah untuk mengukur kadar keuntungan selepas cukai bagisetiap ringgit hasil yang dipungut daripada perniagaan utama sesebuah syarikat.Margin ini menunjukkan keberkesanan aktiviti urus niaga dan keupayaan syarikatdalam menjana keuntungan syarikat. Mengikut perkiraan Audit, bagi setiap ringgithasil pendapatan, Sabah Air telah mendapat keuntungan sejumlah 15 sen pada tahun2007 dan 6 sen 2008. Bagaimanapun, pada tahun 2009, Sabah Air mengalamikerugian sejumlah 13 sen bagi setiap ringgit pendapatan. Berdasarkan kepadamargin ini dapat dirumuskan bahawa tahap kecekapan operasi syarikat ini pada2009 adalah menurun berbanding tahun 2007 dan 2008.c. Pulangan Atas AsetNisbah Pulangan Atas Aset mengukur pulangan yang diperoleh oleh syarikat daripadapelaburan asetnya iaitu pulangan bersih yang diperoleh bagi setiap ringgit aset yangdigunakan. Pada umumnya, lebih tinggi nisbah lebih baik kerana ia menunjukkansyarikat semakin cekap dan produktif dalam meningkatkan keuntungan daripadapenggunaan aset. Analisis Audit mendapati Nisbah Pulangan Atas Aset Sabah Air bagitahun 2007 dan 2008 adalah 0.06:1 dan 0.02:1 masing-masing. Bagaimanapun, bagitahun 2009, setiap ringgit pelaburan aset yang dilakukan mengalami kerugian 0.04:1.Berdasarkan nisbah ini, pada umumnya dapat dirumuskan bahawa Sabah Airtelah tidak menguruskan aset dengan cekap bagi memperoleh pulangan yangmunasabah.d. Pulangan Atas EkuitiNisbah Pulangan Atas Ekuiti mengukur pulangan ke atas jumlah modal syarikat yangdilaburkan iaitu pulangan bersih yang diperoleh bagi setiap ringgit modal yangdigunakan. Semakin tinggi hasil yang diperoleh daripada setiap ringgit modal yangdigunakan, semakin cekap syarikat menguruskan modalnya. Berdasarkan perkiraanAudit, didapati tahap kecekapan Sabah Air untuk menguruskan modal syarikatsemakin menurun.244


Pada pendapat Audit, prestasi kewangan Sabah Air adalah memuaskan.16.4.2. Pengurusan AktivitiAktiviti Sabah Air adalah menyediakan perkhidmatan pengangkutan udara danpenyenggaraan kapal terbang/helikopter. Hasil pengauditan adalah seperti berikut:16.4.2.1. Perkhidmatan Pengangkutan UdaraSabah Air menyediakan perkhidmatan pengangkutan udara kepada pihak Kerajaan,swasta dan orang perseorangan. Sabah Air mempunyai 13 buah kapal terbang/helikopteryang berusia antara 1 tahun hingga 35 tahun.a. Perolehan Kapal Terbang/Helikopteri. Semua perolehan kapal terbang/helikopter hendaklah dirancang dengan baik danteratur untuk memastikan syarikat memperoleh manfaat dan tidak merugikansyarikat. Semakan Audit mendapati Sabah Air bercadang untuk menyertai tenderbagi Carigali Hess’s production and drilling operation di Kota Bahru pada bulanJulai 2008. Sabah Air telah menandatangani kontrak pembelian dengan AgustaS.P.A pada 16 Julai 2008 untuk pembelian sebuah helikopter model AW139dengan harga USD14,094,000 atau RM45.45 juta. Bagaimanapun, Sabah Air tidakberjaya mendapatkan kontrak bagi Carigali Hess’s production and drilling operationdi Kota Bahru dan telah menamatkan kontrak pembelian helikopter model AW139daripada Agusta. Sabah Air telah memutuskan melalui Mesyuarat Luar Biasa(EGM) pada 10 Disember 2009 untuk membeli 2 buah helikopter daripadaEurocopter berharga RM33.8 juta selepas membuat penilaian dan perbandingankos serta kemampuannya. Semakan Audit mendapati kedua-dua helikopterEurocopter yang dibeli pada Oktober 2010 dan Januari 2011 mempunyai masalahteknikal seperti collective friction tidak efektif, standby horizontal wing low, lampuNAV1,NAV2 (radio) tidak berfungsi, failure message on VEMD (variable electronicmonitor data), aircraft battery defect dan mast moment indication warning at 110Knas. Setakat bulan April 2011, semua kerosakan telah dibaiki. Bagaimanapun,kedua-dua helikopter tersebut belum boleh digunakan sehingga kini dan hanyadisimpan di hangar seperti Gambar 16.1 dan Gambar 16.2.245


Gambar 16.1Helikopter AS 355 NPGambar 16.2Helikopter EC 145Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Hangar Sabah Air Aviation Sdn. Bhd.Tarikh: 5 Januari 2011Sumber: Sabah AirLokasi: Hangar Sabah Air Aviation Sdn. Bhd.Tarikh: 18 April 2011ii. Perkara ini berlaku disebabkan Sabah Air tidak mempunyai juruterbang yangterlatih untuk mengendalikan helikopter jenis ini. Sehingga kini, pembekal belummemberikan latihan kepada juruterbang berkenaan. Bagaimanapun, pihak SabahAir memaklumkan pembekal telah memberikan latihan kepada juruterbang untukmengendalikan helikopter EC 145 pada 21 Mei 2011 hingga 2 Jun 2011. Manakalauntuk helikopter AS 355 NP, jadual latihan bagi juruterbang berkenaan belum lagiditentukan.b. Prestasi Penggunaan Juruterbang – Masa Penerbangan (Flying Hours)i. Mengikut manual operasi Sabah Air, flying hours maksimum bagi setiap juruterbangadalah 90 jam bagi tempoh 28 hari/sebulan. Semakan Audit mendapati, flying hoursbagi juruterbang di Sabah Air adalah tidak mencapai 50% daripada 90 jam yangditetapkan. Masa penerbangan bulanan tertinggi yang dibuat oleh juruterbangSabah Air sepanjang tahun 2010 adalah 74 jam 5 minit manakala masapenerbangan bulanan terendah adalah 1 jam 15 minit. Selain itu, terdapat 4juruterbang yang tidak membuat sebarang penerbangan antara 1 hingga 6 bulan.Peratusan flying hours yang rendah terutamanya untuk juruterbang fixed wingdisebabkan antaranya permintaan perkhidmatan pengangkutan udara adalahkurang dan kapal terbang tidak boleh digunakan.ii. Semakan Audit terhadap kapal terbang/helikopter juga dibuat berdasarkan penyatapendapatan dan perbelanjaan kapal terbang/helikopter bagi tempoh 3 tahun mulaitahun 2008 hingga 2010 dan mendapati, 10 daripada 11 buah kapalterbang/helikopter mengalami kerugian operasi seperti di Jadual 16.3.246


Bil.Jadual 16.3Pendapatan Dan Perbelanjaan Kapal Terbang/Helikopter Sabah AirBagi Tempoh 2008 Hingga 2010Jenis Kapal2008 2009 2010Terbang / a b c a b c a b cHelikopter (RM Juta) (RM Juta) (RM Juta) (RM Juta) (RM Juta) (RM Juta) (RM Juta) (RM Juta) (RM Juta)1. Nomad N22B 0.79 (1.63) (0.83) 2.15 (1.94) 0.21 1.06 (1.88) (0.82)2. Beech 200 1.83 (1.84) (0.008) 1.59 (1.77) (0.18) 1.74 (1.43) 0.313.Bell 206B3(6 buah)5.48 (10.93) (5.45) 6.17 (9.71) (3.54) 9.46 (7.91) 1.554. Bell 206L-3 0.90 (1.95) (1.05) 1.76 (2.26) (0.50) 0.71 (1.21) (0.50)5. Bell 206L-4 1.02 (1.65) (0.63) 1.92 (1.89) 0.03 1.14 (1.53) (0.39)6. Agusta 1 2.33 (1.73) 0.60 4.04 (1.70) 2.33 3.79 (1.32) 2.47Sumber: Sabah Air Aviation Sdn. Bhd.Nota : * a – pendapatanb – perbelanjaanc – untung/(rugi) operasiiii. Kerugian ini sebahagian besar disebabkan oleh penggunaan yang kurang dan kospenyenggaraan yang tinggi. Sebanyak 7 daripada 11 kapal terbang/helikopterSabah Air berusia melebihi 30 tahun.c. Bayaran Komisen Kepada Ageni. Sabah Air melantik 2 agen untuk mendapatkan pelanggan bagi pihaknya. Agentersebut akan dibayar komisen sebanyak 5% daripada yuran penyewaanberdasarkan masa penerbangan sebenar untuk 50 jam pertama. Manakala komisenyang dibayar bagi masa penerbangan melebihi 50 jam adalah sebanyak 7.5%.Sabah Air telah membayar komisen sejumlah RM163,580 bagi tempoh 2008 hingga2010 kepada 2 agen berkenaan. Semakan Audit mendapati, sebahagian bayarankomisen adalah tidak wajar dibayar kerana bayaran 50% atas caj Mob/Dmob(Mobilization/Demobilization) dan caj menunggu (standing charges) sejumlahRM67,100 tidak dinyatakan dalam perjanjian pelantikan agen dan sejumlahRM64,361 untuk Medical Emergency Evacuation Services (Medevac) tidak perludibayar kerana bayaran ini sudah dimasukkan dalam kontrak Flying DoctorsServices (FDS), Medical Emergency Evacuation Services (Medevac) And OtherAnciliary Health Services dengan Jabatan Kesihatan Negeri Sarawak.ii. Selain itu, Sabah Air membayar kepada 2 agen lain masing-masing berjumlahRM200,000 dan RM367,500 kerana membantu mendapatkan kontrak daripadaSuruhanjaya Pilihan Raya dan mendapatkan sebuah helikopter untuk digunakansemasa pilihanraya. Bagaimanapun, tidak ada rekod/dokumen/bukti untukmenyokong pembayaran tersebut dan bayaran telah dibuat tanpa kelulusanLembaga Pengarah.247


d. Pelantikan Pengurus Projeki. Sabah Air melantik 2 syarikat sebagai pengurus projek untuk menguruskan kontrakperkhidmatan doktor udara di Jabatan Kesihatan Negeri Sarawak dan PejabatPembangunan Negeri Sabah bagi pihaknya seperti di Jadual 16.4.Jadual 16.4Kontrak Diurus Oleh Pengurus ProjekYuranBil.Pengurus Projek Bagi Tarikh Pengurusan BayaranKontrakPelantikan BulananTempoh Bayaran(RM) (RM)1.Jabatan Kesihatan Negeri20.7.2009 30,000 195,000April hingga2.SarawakPejabat PembangunanNegeri Sabah6.7.2010 30,000 360,000Jumlah 60,000 555,000Sumber: Sabah Air Aviation Sdn. Bhd.September 2009Januari hinggaDisember 2010ii. Semakan Audit mendapati, pelantikan kedua-dua pengurus projek tersebut tidakdiluluskan oleh Lembaga Pengarah. Selain itu, bagi kontrak Pejabat PembangunanNegeri Sabah didapati, tidak ada bukti menunjukkan kerja telah dilaksanakan olehpengurus projek tersebut.e. Caj PerkhidmatanSetiap perkhidmatan yang diberi dikenakan caj yang berpatutan/munasabah mengikutkadar semasa pasaran dan sentiasa dikaji dari semasa ke semasa. Semakan Auditmendapati kadar yang dikenakan oleh Sabah Air terhadap perkhidmatan ad hoccharter telah disemak pada tahun 2005 dan masih kekal sehingga kini. Pihak Audittelah membuat perbandingan kadar yang dikenakan oleh syarikat penerbangan lainyang menawarkan perkhidmatan serupa untuk menentukan sama ada caj yangdikenakan oleh Sabah Air adalah munasabah atau kompetitif. Hasil perbandinganmendapati, caj yang dikenakan oleh Sabah Air bagi perkhidmatan yang diberikannya(ad hoc charter) adalah lebih rendah. Pihak Sabah Air memaklumkan kadar baru telahdiluluskan oleh Lembaga Pengarah pada 13 Jun 2011 dan berkuatkuasa pada 1 Julai2011.16.4.2.2. Perkhidmatan Penyenggaraan Dan Penyimpanan Kapal Terbang/HelikopterSabah Air memberi perkhidmatan penyenggaraan terhadap kapal terbang/helikopter miliksyarikat/orang persendirian. Selain itu, Sabah Air juga menyediakan perkhidmatanpenyimpanan kapal terbang/helikopter (hangar facility) dan ground handling kepada orangpersendirian/syarikat swasta. Semakan terhadap perkhidmatan penyelenggaraan danpenyimpanan kapal terbang/helikopter mendapati perkara berikut:a. Prestasi Pembayaran Oleh Pelanggani. Sabah Air telah menandatangani Perjanjian Penyenggaraan Helikopter dengansebuah syarikat pada 21 Jun 2007. Menurut perjanjian tersebut, Syarikat perlu248


membayar sejumlah RM4,000 caj bulanan pada setiap hari pertama bulan di manapenyenggaraan dibuat. Caj tersebut adalah termasuk caj perkhidmatanpenyimpanan helikopter bagi sepanjang tempoh penyenggaraan. Semakan Auditmendapati, bayaran penyenggaraan berjumlah RM187,771 tidak dijelaskan olehsyarikat bagi tempoh antara 1 bulan hingga 2 tahun. Sehingga kini, perkhidmatanpenyenggaraan masih diberikan oleh Sabah Air walaupun syarikat berkenaan tidakmembayar caj penyenggaraan dan helikopter tersebut masih berada di hangarSabah Air seperti di Gambar 16.3. Pihak Sabah Air memaklumkan bahawaLembaga Pengarah telah bersetuju untuk mengambil tindakan undang-undangterhadap syarikat berkenaan seperti yang dinyatakan dalam perjanjianpenyenggaraan.Gambar 16.3Helikopter Milik SyarikatYang Disenggara Oleh Sabah AirSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Hangar Sabah Air Aviation Sdn. Bhd.Tarikh: 7 April 2011ii. Sabah Air telah menyewakan tempat penyimpanan helikopter kepada satu Syarikat.Menurut perjanjian, Syarikat perlu membayar caj bulanan berjumlah RM52,000pada atau sebelum 7 haribulan setiap bulan. Setakat tarikh pengauditan, Syarikattersebut belum menjelaskan sejumlah RM104,000 caj hangar facility bagi bulanDisember 2010 dan Januari 2011.b. Promosii. Promosi hendaklah dibuat untuk membolehkan orang ramai/pelanggan mengetahuiperkhidmatan yang diberikan oleh Sabah Air. Sabah Air perlu menyediakan jadualrancangan pemasaran dan promosi bagi perkhidmatan pengangkutan udara danpenyenggaraan kapal terbang/helikopter yang teratur dan berkesan untuk menariklebih ramai pelanggan. Semakan Audit mendapati, Sabah Air telah mewujudkanBahagian Pemasaran untuk menguruskan urusan berkenaan pemasaran danpelanggan. Mengikut senarai tugas (job description) pegawai Bahagian Pemasaran,sebahagian daripada tugas yang perlu dilaksanakan adalah menyediakan strategipemasaran, menyertai aktiviti promosi dan trade shows, menjalankan kajian249


pasaran, membuat penilaian pesaing; menyediakan dan melaksanakanrancangan/program pemasaran. Bagaimanapun, Bahagian Pemasaran tidakmenyediakan rancangan pemasaran tahunan bagi tahun 2007 hingga 2010.Rancangan pemasaran hanya mula dibuat pada tahun 2011.ii. Bagi tempoh 2007 hingga 2010, Sabah Air hanya menandatangani perjanjianpenyenggaraan helikopter dengan 3 syarikat.Pada pendapat Audit, aktiviti pemasaran adalah kurang berkesan menyebabkanpermintaan perkhidmatan pengangkutan udara dan penyenggaraan kapal terbangdaripada Sabah Air adalah rendah. Ini mengakibatkan Sabah Air tidak dapatmemanfaatkan asetnya seperti kapal terbang/helikopter dan juruterbang bagimemperoleh value for money. Selain itu, pelantikan dan pembayaran komisen agenyang tidak teratur menyebabkan pembaziran wang syarikat ke atas perbelanjaan yangtidak sepatutnya serta kutipan hutang yang kurang berkesan.16.4.3 Tadbir Urus KorporatAmalan tadbir urus korporat yang baik amat penting kerana ia membantu sektor korporatbersaing dengan lebih cekap dan memperoleh pencapaian terbaik dalam sektor kewangandan pasaran saham, mengukuhkan nama baik syarikat dan meningkatkan budaya kerja yangsihat. Semakan Audit terhadap tadbir urus korporat Sabah Air mendapati perkara berikut:16.4.3.1. Jawatankuasa Audit dan PemeriksaanBerdasarkan Pekeliling Perbendaharaan Bil. 9 Tahun 1993, Jawatankuasa Audithendaklah ditubuhkan bagi syarikat Kerajaan untuk meningkatkan kawalan pengurusandan kewangan serta menjaga kepentingan Kerajaan. Mesyuarat Jawatankuasa perludiadakan sekurang-kurangnya sekali dalam tempoh 3 bulan, atau seperti yang ditentukanoleh Pengerusinya. Jawatankuasa telah ditubuhkan pada 1 Februari 1993. Bagaimanapun,Jawatankuasa hanya bermesyuarat sekali dalam setahun bagi tempoh 2008 hingga 2010iaitu masing-masing pada 23 Mei 2008, 3 Julai 2009 dan 17 Mei 2010.16.4.3.2. Strategi dan Rancangan KorporatPekeliling Perbendaharaan Bil. 12 Tahun 1993 menghendaki syarikat Kerajaanmenyediakan Rancangan Korporat. Setiap syarikat perlu merancang strategi perniagaanbagi memastikan perniagaan yang diusahakan mencapai objektif penubuhannya danmendatangkan pulangan yang baik. Semakan Audit mendapati, Sabah Air adamenyediakan Rancangan Korporat/Pelan Strategik yang meliputi arah tuju Sabah Airsehingga tahun 2005. Bagaimanapun, Rancangan Korporat/Pelan Strategik bagi tempoh2006 hingga 2010 tidak disediakan. Rancangan Korporat/Pelan Strategik bagi tempoh 6tahun dari tahun 2010 hingga 2015 pula telah disediakan tetapi ianya belum dibentang dandiluluskan oleh Lembaga Pengarah Sabah Air.250


16.4.3.3. Sistem dan Prosedur (Polisi/Garis Panduan/Prosedur)Pemeriksaan Audit terhadap sistem dan prosedur Sabah Air mendapati perkara berikut:a. Standard Operating ProceduresStandard Operating Procedures (SOP) merupakan rujukan penting kepada setiapkakitangan kerana dokumen ini mengandungi fungsi, prosedur, proses kerja dan kuasakewangan yang diturunkan kepada Bahagian dan pegawai yang bertanggungjawab.SOP adalah berbeza bagi setiap Bahagian/Unit kerana disediakan berdasarkan skopkerja masing-masing. Selain itu, SOP hendaklah dipanjangkan kepada kakitangansebagai rujukan utama kepada kakitangan semasa menjalankan tugas. SemakanAudit mendapati, Standard Operating Procedures (SOP) yang meliputi pengurusankewangan dan perakaunan telah disediakan dalam bentuk aliran kerja.Bagaimanapun, SOP tersebut adalah tidak komprehensif kerana prosedur perolehan,polisi perakaunan, penerimaan, pembayaran, pengurusan aset, pelaburan danpinjaman tidak disediakan.b. General terms and conditions of service (GTACS)General terms and conditions of service (GTACS) merupakan rujukan bagi proseduryang berkaitan dengan syarat perkhidmatan, kelakuan dan disiplin, gaji, bonus danelaun, waktu bekerja, kenaikan pangkat, penamatan kerja, umur bersara, jenis cuti,kemudahan perubatan dan kemudahan lain. Semakan Audit mendapati, Sabah Air adamenyediakan GTACS. Bagaimanapun, semua perubahan yang dibuat terhadapGTACS daripada tahun 2003 sehingga kini tidak didokumenkan dengan teratur.16.4.3.4. Kelemahan Dalam Pengurusan KewanganPendekatan pematuhan terhadap pengauditan pengurusan kewangan dijalankan selarasdengan kehendak Seksyen 6, Akta Audit 1957. Aspek yang diliputi bagi pengauditan iniadalah berkaitan dengan kawalan bajet, kawalan terimaan atau jualan, kawalanperbelanjaan, pengurusan aset, pengurusan pinjaman dan pengurusan pelaburan. Hasilpengauditan pengurusan kewangan yang dijalankan adalah seperti berikut:a. Tunggakan HasilPemeriksaan Audit terhadap kawalan terimaan mendapati, tunggakan hasil Sabah Airsehingga bulan Disember 2010 adalah berjumlah RM2.07 juta. Amaun yangtertunggak antara 1 tahun hingga 10 tahun dan ke atas seperti di Jadual 16.5. Perkaraini disebabkan penghutang tidak membayar walaupun khidmat peguam digunakanuntuk mengutip hutang. Selain itu, terdapat penghutang yang sudah meninggal duniaatau tidak dapat dikesan.251


Jadual 16.5Pengusiaan Penghutang Sabah Air Setakat Tahun 2010Bil.PengusiaanAmaun(RM)1. 1 tahun hingga kurang 5 tahun 1,018,8692. 5 tahun hingga kurang 10 tahun 66,8173. 10 tahun dan ke atas 983,019Sumber: Sabah Air Aviation Sdn. Bhd.Jumlah 2,068,705b. Pengubahsuaian Pejabat Sabah Air Di SandakanSemakan Audit mendapati pengubahsuaian pejabat Sabah Air di Sandakan telahdibuat pada tahun 2010 dengan kos sejumlah RM159,100. Bagaimanapun, Sabah Airtelah membuat pembayaran sejumlah RM171,900 iaitu melebihi kos asal sejumlahRM12,800 tanpa kelulusan Lembaga Pengarah.c. Bayaran Elauni. Elaun Hazard (Hazard Allowance)Mengikut GTACS Sabah Air, elaun hazard adalah dibayar kepada kakitangan yangterlibat dengan kerja winching, aerial spraying, underslung cargo, powerline ataupara/air drop operations mulai bulan Mac 2000. Semakan Audit mendapati, kadarelaun hazard telah dinaikkan pada bulan Ogos 2008. Bagaimanapun, kadar barutersebut belum dikemukakan untuk kelulusan Lembaga Pengarah. Bagi tahun 2009dan 2010, sejumlah RM327,387 telah dibayar berdasarkan kadar baru yang belumdiluluskan seperti di Jadual 16.6.Jadual 16.6Kadar Elaun HazardKadar Sebelum Kadar Mulai6.8.2008 6.8.2008BayaranBil. Kategori Setiap Setiap Setiap SetiapTrip(RM)Jam(RM)Trip(RM)Jam(RM)2008(RM)2009(RM)2010(RM)1. Kakitangan udara 20 10 60 30 50,916 19,598 126,0802. Kakitangan ground 10 5 30 10 24,638 8,714 172,995Jumlah 75,554 28,312 299,075Sumber: Sabah Air Aviation Sdn. Bhd.ii. Elaun Insentif Penerbangan (Flying Incentives Allowance)Elaun Insentif Penerbangan dengan kadar RM50 setiap jam muladiperkenalkan/dibayar pada Februari 2009. Elaun tersebut layak dituntut olehjuruterbang yang membuat penerbangan melebihi 10 jam sebulan. Kadar bayaranelaun tersebut disemak pada bulan Disember 2009 daripada RM50 menjadi RM75setiap jam. Sabah Air telah membayar masing-masing sejumlah RM141,330 danRM179,771 pada tahun 2009 dan 2010. Bagaimanapun, semakan Audit mendapati,pembayaran elaun tersebut belum dikemukakan untuk kelulusan LembagaPengarah.252


d. Pendahuluan Kepada KakitanganSemua kemudahan bayaran pendahuluan yang diberikan kepada pegawai/kakitanganhendaklah dibayar balik oleh pemohon dengan segera. Sabah Air memberikemudahan pendahuluan diri bagi elaun perjalanan kepada kakitangan yang akanbertugas di luar daerah. Semakan Audit mendapati, sehingga 31 Disember 2010,sejumlah RM137,307 pendahuluan masih belum dibayar balik oleh 65 pegawai bagitempoh antara 1 bulan hingga 2 tahun. Garis panduan/Arahan berkenaan denganpermohonan dan penyelesaian pendahuluan telah dikeluarkan pada bulan Januari2010 tetapi tidak dipatuhi sepenuhnya menyebabkan pendahuluan belum dikutipdaripada pegawai yang terlibat.e. Pembayaran Dividen Kepada Pemegang SahamPekeliling Perbendaharaan Bil. 11 Tahun 1993 dan Pekeliling Kementerian KewanganNegeri Sabah Bilangan 7 Tahun 2001 menetapkan dasar dan garis panduanmengenai bayaran dividen oleh syarikat Kerajaan. Semakan Audit mendapati, padatahun kewangan 1994 dividen sejumlah RM1 juta telah dibayar kepada pemegangsaham Sabah Air. Bagaimanapun, selepas tempoh tersebut, Sabah Air tidak lagimengisytiharkan pembayaran dividen kerana syarikat berada dalam kedudukankerugian terkumpul.f. Tunggakan Bayaran Kepada PembekalSemakan Audit mendapati, sehingga bulan Disember 2010, Sabah Air belummenjelaskan sejumlah RM3.49 juta kepada pelbagai pemiutang yang terdiri daripadapemiutang perniagaan sejumlah RM301,207 dan pemiutang lain sejumlah RM3.19juta. Sejumlah RM2.63 juta daripada amaun tertunggak tersebut adalah bayarankepada 4 pemiutang yang tertunggak antara 1 hingga 2 tahun. Sabah Air tidakmembayar tunggakan terhadap 3 daripada pemiutang tersebut kerana masih dalamtindakan mahmakah.g. Pelantikan KonsultanKementerian Kewangan Sabah telah menandatangani satu memorandumpersefahaman dengan sebuah Syarikat sebagai kontraktor pengurusan kepada SabahAir pada 9 Oktober 2006 untuk meningkatkan prestasi perniagaan Sabah Air supayasyarikat berdaya maju dan mencatatkan pulangan keuntungan kepada syarikat.Bagaimanapun, perjanjian pengurusan telah ditamatkan pada bulan Jun 2009 keranaSyarikat tersebut telah melanggar syarat perjanjian kerana tidak membayar jaminanbank sejumlah RM800,000 mengikut tempoh yang ditetapkan. Sepanjang tempohperkhidmatan, Syarikat tersebut telah melantik 7 konsultan untuk memberikan pelbagaiperkhidmatan kepada Sabah Air. Bagaimanapun, pelaksanaan kerja/perkhidmatantersebut tidak dapat disahkan kerana bukti mengenainya tidak dikemukakan. SehinggaJun 2009, Sabah Air telah membelanjakan sejumlah RM1.02 juta bagi perkhidmatanseperti di Jadual 16.7. Pihak Sabah Air memaklumkan bahawa bayaran yuran bagi253


Bil.bilangan 3 hingga 7 adalah sebahagian daripada bayaran yang dituntut semula olehSabah Air dalam tindakan undang-undang terhadap kontraktor pengurusan.Jadual 16.7Pelaksanaan Skop Kerja/Perkhidmatan Oleh Konsultan Yang Tidak Dapat DisahkanKontrak/Skop Kerja/PerkhidmatanPembangunanSafetyManagement System ManualBayaran(RM)5,000CatatanManual tidak diterima oleh Jabatan PenerbanganAwam.Perjanjian tidak dikemukakan.1.OHSAS 18001 Initial GAPAssessment18,679Tidak dapat mengesahkan kerja sebenar yangdilaksanakan.Perjanjian tidak dikemukakan.2.Pembangunan Training AndFasilitation Of IntegratedManagement SystemPembangunan Flight BookingSystem10,000285,0003. Tidak dapat ditentukan 52,0004.Implementing Marketing AndCommunications Programme16,4805. Corporate Advisory Services 270,819Tidak membantu mendapatkan Persijilan OHSASdan ISO.Sistem yang dibangunkan tidak berfungsi denganbaik/tidak dapat memenuhi kehendak Sabah Air. Tidak dapat mengesahkan kerja sebenar yangdilaksanakan. Perjanjian tidak dikemukakan.Tidak dapat mengesahkan kerja sebenar yangdilaksanakan. Tidak dapat mengesahkan kerja sebenar yangdilaksanakan. Perjanjian tidak dikemukakan.6.Employee Climate SurveyReport dan Human ResourceAdvisory services108,895Tidak dapat mengesahkan kerja sebenar yangdilaksanakan.7. Implementasi KPI 249,720 Sabah Air belum mempunyai KPI.Jumlah 1,016,593Sumber: Sabah Air Aviation Sdn. Bhd.h. Kerosakan Hangar Yang Tidak DibaikiSabah Air telah menyewa bangunan daripada Jabatan Kerja Raya (JKR) dengankadar sewa RM13,050 sebulan. Mengikut perjanjian penyewaan yang bertarikh 7Ogos 2007, pihak JKR bertanggungjawab untuk menyenggara hangar bagimemastikan ia berada dalam keadaan yang baik dan boleh digunakan oleh Sabah Air.Pada tahun 2008, kerosakan bangunan berlaku di mana cement plaster berukuran 1kaki x 1.5 kaki terjatuh dari bumbung hangar disebabkan terdapat retakan roof beam.Aduan mengenainya telah dibuat kepada pemilik bangunan iaitu JKR pada tahun2008. Bagaimanapun, pihak JKR tidak membuat sebarang pembaikan terhadapkerosakan bumbung hangar tersebut. Pada tahun 2010, kejadian serupa berulang dibahagian bumbung hangar yang lain dan pihak JKR masih belum mengambil tindakanpembaikan walaupun pihak Sabah Air telah memaklumkannya. Keadaan keretakanpada roof beam tersebut adalah seperti di Gambar 16.4 dan Gambar 16.5.254


Gambar 16.4 Gambar 16.5Keretakan Pada Roof BeamKeretakan Pada Roof BeamSumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Hangar Sabah Air Aviation Sdn. Bhd.Tarikh: 7 April 2011Sumber: Jabatan Audit NegaraLokasi: Hangar Sabah Air Aviation Sdn. Bhd.Tarikh: 7 April 2011i. Pengurusan Sumber Manusiai. Penempatan juruterbang hendaklah bersesuaian dengan lokasi kapalterbang/helikopter. Semakan Audit mendapati, sejak tahun 2008, seorangjuruterbang dan pembantu juruterbang fixed wing telah ditempatkan di cawanganKuala Lumpur sedangkan cawangan tersebut tidak mempunyai kapal terbang fixedwing. Sabah Air memaklumkan juruterbang tersebut ditempatkan di cawanganKuala Lumpur untuk kontrak JUPEM di Semenjung Malaysia.ii. Gaji pokok permulaan hendaklah ditetapkan mengikut jadual gaji dalam GeneralTerms and Condition of Service. Semakan Audit mendapati, penetapan gajipermulaan bagi juruterbang adalah tidak konsisten. Ini disebabkan terdapat kes dimana 3 juruterbang yang baru dilantik diberi gaji pokok yang lebih tinggi sejumlahRM2,000 daripada juruterbang yang telah lama berkhidmat di Sabah Air. Gaji pokokini adalah melebihi gaji pokok yang ditetapkan dalam GTACS Sabah Air.iii. GTACS Sabah Air menyatakan bahawa pelarasan gaji selain dari kenaikan gajitahunan bagi kakitangan Kumpulan H adalah tertakluk di bawah kelulusanLembaga Pengarah. Peraturan ini tidak menetapkan jumlah kenaikan gaji yangboleh diberikan. Semakan Audit terhadap kenaikan gaji pada tahun 2008 dan 2009mendapati, pemberian kenaikan gaji adalah tidak konsisten dari segi kadarkenaikan tahunan. Selain itu, sehingga kini, cadangan pemberian kenaikan gajitersebut belum dibawa untuk kelulusan Lembaga Pengarah.j. Pengurusan Pelaburani. Sabah Air membuat pelaburan saham dalam 5 syarikat subsidiarinya berjumlahRM3.10 juta seperti di Jadual 16.8.255


Bil.Jadual 16.8Pelaburan Saham Sabah Air Dalam Syarikat SubsidiariNamaPegangan Saham(RM)Status Syarikat1. Wildlife Sanctuary (Borneo) Sdn. Bhd. 2.00 Dorman2. E-Response Air Medivac & Rescue Sdn. Bhd. 500,000.00 Dorman3. Borneo Jets Sdn. Bhd. 2.00 Dorman4. Borneo Wings Sdn. Bhd. 300,000.00 Dorman5. Intra Travel Service Sdn. Bhd. 2,300,000.00 Aktif/beroperasiSumber: Sabah Air Aviation Sdn. Bhd.Jumlah 3,100,004.00ii. Analisis Audit terhadap penyata kewangan syarikat subsidiari berkenaan mendapatibagi tempoh 2007 hingga 2009, semua syarikat subsidiari Sabah Air mengalamikerugian kecuali Borneo Wings Sdn. Bhd. yang mencatatkan keuntungan sejumlahRM4,452 pada tahun 2008. Jumlah keseluruhan kerugian syarikat subsidiari bagitahun 2007 hingga 2009 adalah masing-masing berjumlah RM157,860; RM172,955dan RM2,120,795. Sebanyak 3 daripada 4 syarikat subsidiari yang dorman tidakmencatatkan sebarang pendapatan kecuali Syarikat Borneo Wings Sdn. Bhd. yangmencatatkan pendapatan daripada faedah dan operasi berjumlah RM23,886 padatahun 2007, dan pendapatan daripada faedah berjumlah RM7,135 dan RM5,541masing-masing bagi tahun 2008 dan 2009. Jumlah kerugian terkumpul bagi semuasyarikat subsidiari bagi tahun 2007 hingga 2009 adalah berjumlah RM2.40 juta,RM2.57 juta dan RM4.70 juta masing-masing. Jumlah amount due kepada syarikatinduk bagi tahun 2007 hingga 2009 ialah RM0.82 juta, RM2.19 juta dan RM2.19juta masing-masing. Berdasarkan analisis tersebut, kesemua syarikatsubsidiari berada pada kedudukan kerugian terkumpul dan tidak dapatmemberikan pulangan kepada Sabah Air. Syarikat subsidiari Sabah Airbergantung kepada Sabah Air untuk menanggung sebahagian kos operasi.iii. Sabah Air telah membeli keahlian korporat di Glenmarie Golf Club pada tahun 2008dengan kos sejumlah RM54,000 untuk kegunaan mantan Pengarah Eksekutif.Semakan Audit mendapati, penukaran penama telah dibuat pada 15 Oktober 2009kepada salah seorang juruterbang Sabah Air. Bagaimanapun, pelaburan tersebuttidak diluluskan oleh Lembaga Pengarah.Pada pendapat Audit, pengurusan kewangan Sabah Air adalah kurang memuaskan.16.5. SYOR AUDITBagi memperbaiki kelemahan yang dibangkitkan dalam laporan ini dan juga memastikanperkara yang sama tidak berulang, adalah disyorkan agar pihak Sabah Air mengambillangkah penambahbaikan seperti berikut:16.5.1. Menggiatkan aktiviti pemasaran dan promosi bertujuan meluaskan liputan pasarandan meningkatkan permintaan bagi membolehkan kapal terbang/helikopter dan juruterbangdigunakan secara optimum untuk menjana pendapatan syarikat.256


16.5.2. Melengkapkan SOP sedia ada dengan mengambil kira prosedur perolehan, polisiperakaunan, penerimaan, pembayaran, pengurusan aset, pelaburan dan pinjaman sertapengurusan sumber manusia yang terperinci.16.5.3. Lembaga Pengarah perlu memainkan peranan aktif dan berkesan untuk memantauaktiviti dan pengurusan kewangan syarikat agar syarikat berdaya maju dan mampu bersaingserta mematuhi peraturan kewangan sepenuhnya.257


BAHAGIAN IIIPERKARA AM


BAHAGIAN IIIPERKARA AM17. PENDAHULUANBagi memastikan tindakan pembetulan diambil oleh Kementerian/Jabatan/Agensi/ SyarikatKerajaan Negeri terhadap perkara yang dibangkitkan dalam Laporan Ketua Audit Negarayang lalu, pemeriksaan susulan telah dijalankan di Kementerian/Jabatan/Agensi/ SyarikatKerajaan Negeri berkenaan. Hasil daripada pemeriksaan itu dilaporkan dalam Bahagian ini dibawah tajuk berikut:17.1. Kedudukan Masa Kini Perkara Yang Dibangkitkan Dalam Laporan Ketua Audit NegaraTahun 2009.17.2. Pembentangan Laporan Ketua Audit Negara Mengenai Aktiviti Kementerian/Jabatan/Agensi Dan Pengurusan Syarikat Kerajaan Negeri Sabah Bagi Tahun 2009.17.3. Mesyuarat Jawatankuasa Kira-Kira Wang Awam Negeri.18. KEDUDUKAN MASA KINI PERKARA YANG DIBANGKITKAN DALAMLAPORAN KETUA AUDIT NEGARA TAHUN 2009Bagi membantu Kementerian/Jabatan/Agensi/Syarikat Kerajaan Negeri memperbetulkankelemahan-kelemahan yang telah dibangkitkan dalam Laporan Ketua Audit Negara bagitahun 2009, sejumlah 42 syor telah dikemukakan oleh Jabatan Audit Negara untuk tujuantersebut. Pemeriksaan susulan yang telah dijalankan mendapati setakat 15 April 2011,Kementerian/Jabatan/Agensi/Syarikat Kerajaan Negeri telah mengambil tindakan terhadap 35syor bagi tahun 2009. Bagi 7 syor lagi, Kementerian/Jabatan/Agensi/Syarikat Kerajaan Negeriyang berkenaan telah mengambil tindakan susulan, bagaimanapun perkara tersebut masihbelum selesai dan butirannya adalah seperti di Jadual 18.1. Sehubungan ini,Kementerian/Jabatan/Agensi/Syarikat Kerajaan Negeri yang terlibat adalah digesa untukmengambil tindakan berterusan bagi memperbetulkan kelemahan yang dibangkitkan denganmelaksanakan syor-syor yang telah diberi oleh pihak Audit.Jadual 18.1Kedudukan Masa Kini Perkara Yang Dibangkitkan DalamLaporan Ketua Audit Negara Tahun 2009Bil. Isu Laporan Audit Tindakan Susulan Yang Belum Diambil/Selesai1.JABATAN KERJA RAYA- Projek Skim Pembentungan Fasa II, TawauProjek Lewat DisiapkanProjek Skim Pembentungan Fasa II,Tawau (Kontrak 1) sepatutnya siappada 10 Ogos 2008.Pihak JKR memaklumkan projek ini hanya menunggupenyambungan bekalan elektrik oleh pihak Sabah ElectricitySdn. Bhd. untuk tujuan pengujian Sewage Treatment Plantdan Pump Station. Tindakan untuk penyambungan bekalanelektrik belum dibuat menyebabkan pengujian danpentauliahan Sewage Treatment Plant dan Pump Stationtidak dapat dijalankan.261


Bil. Isu Laporan Audit Tindakan Susulan Yang Belum Diambil/SelesaiMAJLIS PERBANDARAN SANDAKAN DAN MAJLIS DAERAH KENINGAU- Pengurusan Sisa Pepejal Dan Kesannya Terhadap Alam Sekitar2. Aktiviti Di Tapak Pelupusan TidakMemuaskani. Sisa pepejal di tapak pelupusanMPS.ii. Sistem perparitan tidak dibina ditapak pelupusan MPS.iii. Tapak pelupusan tidakberpagar/tiada pengawal di tapakpelupusan MPS.iv. Terdapat 20 hingga 25 buahrumah setinggan di tapakpelupusan MPS.MPS maklumkan langkah-langkah kawalan akan diambil bagimengurangkan masalah yang wujud di tapak pelupusan.Tindakan masih belum diambil.3. Pewartaan Tapak PelupusanTapak pelupusan MDK belumdiwartakan walaupun telah beroperasisejak tahun 2005 dan permohonantelah dikemukakan kepada PPHTKeningau pada 9 November 2009.Proses pewartaan tapak pelupusan sedang dalam tindakanPejabat Tanah Dan Ukur. Tindakan masih belum diambil.PENGURUSAN SYARIKAT KERAJAAN NEGERI- Tuaran Crumb Sdn. Bhd.4. Pengurusan Sumber ManusiaKadar pusing ganti bagi pekerjakontrak adalah tinggi iaitu antara40.3% hingga 44.4%. Antara sebabyang dikenal pasti adalah kadar gajiyang terlalu rendah.Pelan peralihan tugas tidakdisediakan.Pihak pengurusan sedang dalam proses menyemak danmenyusun semula struktur gaji pekerja dan kakitangan.Pihak pengurusan belum menentukan pegawai yangberpotensi untuk mengambil alih tugas. Masih dalam prosespenyusunan semulaPENGURUSAN SYARIKAT KERAJAAN NEGERI- Sedcovest Holdings Sdn. Bhd.5. Pelaksanaan Projek Usaha Sama23 perjanjian usaha sama untukprojek yang sudah siap/sedang dalampembinaan tidak ditandatangani olehpihak yang terlibat.Tindakan untuk menandatangani perjanjian sedang diambil dimana draf perjanjian akhir telah dikemukakan kepadapeguam Syarikat/pemilik tanah untuk semakan ataupersetujuan. 18 perjanjian usaha sama masih belumditandatangani.6. Prestasi KonsultanKonsultan belum mendapatkan SijilMenduduki (OC) bagi 12 premis yangtelah siap.Konsultan yang terlibat telah diberi surat peringatan. 9 premismasih belum mendapat OC.7. Penyenggaraan PremisPenyenggaraan Premis PerniagaanTindakan membaiki premis tersebut akan dibuat apabila ada262


Bil. Isu Laporan Audit Tindakan Susulan Yang Belum Diambil/SelesaiPulau Bum-Bum, Semporna kurangmemuaskan di mana siling yangrosak tidak dibaiki dan kawasanpremis ditumbuhi semak samun.penyewa baru. Kerosakan premis belum dibaiki. PihakSedcovest sedang membuat perundingan dengan bakalpenyewa.19. PEMBENTANGAN LAPORAN KETUA AUDIT NEGARA MENGENAI AKTIVITIKEMENTERIAN/JABATAN/AGENSI DAN PENGURUSAN SYARIKAT KERAJAANNEGERI SABAH BAGI TAHUN 2009Mengikut Seksyen 16(2) Akta Tatacara Kewangan 1957, Laporan Ketua Audit Negaramengenai Akaun Kerajaan Negeri, hendaklah dibentangkan di Dewan Undangan Negeri.Setakat 15 April 2011, Laporan Ketua Audit Negara Mengenai AktivitiKementerian/Jabatan/Agensi Dan Pengurusan Syarikat Kerajaan Negeri Sabah Bagi Tahun2009 telah dibentangkan di Dewan Undangan Negeri pada 22 November 2010.20. MESYUARAT JAWATANKUASA KIRA-KIRA WANG AWAM NEGERIPada tahun 2010, Jawatankuasa Kira-Kira Wang Awam Negeri telah mengadakan mesyuaratdan memanggil Ketua Jabatan terlibat iaitu pada 29 hingga 30 Mac 2010 untuk memberipenjelasan terhadap isu-isu Laporan Ketua Audit Negara mengenai Aktiviti Dan Kajian KhasKementerian/Jabatan/Agensi Kerajaan Negeri Sabah bagi tahun 2007 dan 2008. Manakalabagi Laporan Ketua Audit Negara mengenai Aktiviti Kementerian/ Jabatan/Agensi DanPengurusan Syarikat Kerajaan Negeri Sabah Bagi Tahun 2009, mesyuarat pertamaJawatankuasa diadakan pada 14 hingga 15 Mac 2011 dan 3 Mei 2011.263


PENUTUP


PENUTUPSecara keseluruhannya, pengauditan yang dijalankan mendapati wujud beberapa kelemahandalam pelaksanaan aktiviti dari segi perancangan, pelaksanaan dan pemantauan. Antarafaktor utama yang menyebabkan wujudnya kelemahan adalah kurangnya latihan kepadapegawai terlibat serta tidak ada penyeliaan yang berkesan terhadap kerja-kerja yangdilaksanakan oleh kakitangan bawahan, kontraktor dan vendor. Jika kelemahan tersebut tidakdiberi perhatian yang serius dan tidak diperbetulkan, ia boleh menjejaskan pencapaian objektifaktiviti/program berkenaan serta menjejaskan imej Kerajaan Negeri dan perkhidmatan awam.Beberapa Kementerian/Jabatan/Agensi Negeri yang terlibat telah mengambil tindakanpembetulan selepas mendapat teguran daripada pihak Audit, namun bagi mengelakkankelemahan yang sama daripada berulang, langkah pembetulan perlu dibuat secaraberterusan. Pegawai Pengawal yang terlibat juga perlu mengatur supaya pemeriksaan secaramenyeluruh dijalankan untuk menentukan sama ada kelemahan yang sama juga berlaku diprogram/aktiviti lain yang tidak diaudit dan seterusnya mengambil tindakan pembetulan yangsewajarnya.Kerajaan Negeri juga perlu memantau aktiviti syarikat miliknya untuk memastikan syarikatmewujudkan tadbir urus korporat yang baik, mematuhi undang-undang dan peraturankerajaan, berdaya saing dan memperoleh keuntungan seterusnya berupaya membayardividen kepada Kerajaan Negeri.JABATAN AUDIT NEGARAPutrajaya24 Jun 2011267

More magazines by this user
Similar magazines