FENOLOGI TUMBUHAN BAGI TANAMAN TERPILIH

DIISEMBER 2014Fenologi tumbuhan adalah kajian berkenaan kejadian kitaran biologi berkala sesuatutumbuhan dan bagaimana keadaan ini dipengaruhi oleh musim serta kepelbagaianiklim yang berlaku pada setiap tahun. Secara prinsipnya, keadaan ini mengambilkiradari tempoh di mana kejadian biologi pertama muncul contohnya seperti mulamengeluarkan daun, mula berbunga atau keadaan matang sesuatu tumbuhan.Masa untuk sesuatu kejadian fenologi ini adalah penting bagi tujuan pengurusanpertanian contohnya seperti mula penanaman, masa menuai, kawalan serangga,pengurusan sumber alam seperti air dan juga memahami kemusnahan iaitu bolehmemantau serta meramal risiko kemarau dan banjir. Perubahan-perubahan dalamperingkat fenologi contohnya seperti semasa berbunga adalah antara tempoh biologiyang paling sensitif (peka) terhadap perubahan cuaca. Bagaimanapun, tidak semuaspesies tumbuhan bertukar peringkat biologinya dengan kadar yang serupa. Fenologiuntuk beberapa spesies tumbuhan berubah dengan cepat, manakala yang lain berubahdengan perlahan atau tidak berubah sama sekali. Peralihan perubahan dalam masafenologi ini boleh memberi kesan kepada ekosistem dan mengubah interaksi sertaproses yang pernah berlaku sebelum ini.Nota: Pemerhatian yang dilakukan untuk mendapatkan peratus setiap peringkat biologiseperti yang direkodkan dalam Jadual 1 & Jadual 2 adalah seperti berikut:a) Pilih satu kawasan yang tetap bersaiz tidak lebih dari 1 hektar untuk suatumusim penanaman. Walaubagaimana pun, kawasan yang berbeza boleh dipilihuntuk musim penanaman yang berikutnya.b) Pilih jenis tanaman.c) Tentukan peringkat biologi yang paling dominan (ketara) semasa pemerhatiandilakukan (pada hari akhir untuk setiap dekad*).d) Anggarkan peratus tanaman yang sedang mengalami peringkat biologi tersebutdi kawasan tadi.*Dekad : sekumpulan atau satu siri 10 hari contohnya dekad 1 Novembermenunjukkan 1-10hb dalam bulan November, dekad 2 November menunjukkan11-20hb dalam bulan November tersebut dan begitulah seterusnya.

Definisi Berkenaan Peringkat Biologi Untuk BeberapaTanaman Terpilih:Kod Peringkat Biologi Tanaman Definisi0Tiada kegiatan(Dormant)Tiada sebarang kegiatan penanaman ataupertumbuhan tetapi ada kemungkinan akanaktif semula untuk penanaman ataupertumbuhan pada masa akan datang.1Penyediaan tanah(Soil Preparation)PadiProses menyediakan tanah agar mempunyaikeadaan fizikal yang terbaik untukperkembangan dan tumbesaran tanaman.2Penyemaian(Sowing)Pemindahan(Transplanting)PadiKobisTembakauKobisPadiPenyemaian benih tanaman di tanah yangtelah tersedia supaya benih tersebut dapattumbuh.Memindahkan pokok dari satu tempat danmenanamnya di tempat yang lain.3Bercambah(Emergence)Menghijau(Greening)KobisTebuPadiTembakauLimau baliTebuJambu batuDurianBelandaKemunculan daun hijau pertama di ataspermukaan tanah.Pokok/tanaman sedang menghijau danmenunjukkan kesegaran.4 Tampang (Tillering)Tumbuh cabang lain dari batang asal dansetiap cabang tersebut akan mempunyaiakarnya sendiri. Pokok membiak secaratampang iaitu apabila pembiakan berlakumenggunakan bahagian-bahagian vegetatiftumbuhan seperti akar, batang, daun untukmemperbanyakkan tumbuhan yang samadengan induknya.5Tumbesaran(Development)JointingProses di mana pokok sedang membesar.Bahagian pada batang di mana dahan ataudaun tumbuh.

Kod Peringkat Biologi Tanaman Definisi678Berputik (Budding)Bunting (Tasselling)Berbunga(Flowering)Mula masak tetapibelum benar-benarcukup matang(Ripening immature)Mula berbuah (Fruitsetting)Masak penuh/ranum(Full Ripeness)Matang (Mature)9 Menuai (Harvesting)Limau baliBetikDurianDurianbelandaJambu batuKobisPadiTebuDurianDurianbelandaJambu batuPadiLimau baliPadiDurianBelandaJambu batuLimau baliBetikDurianDurianBelandaJambu batuLimau baliBetikDurianPadiBerputik iaitu kemunculan putik dengan saizsekitar1-2mmPokok mula berbunting dengan adanyabunga jantan yang keluar dari sarung padadaun yang lebih di atas.Tanaman dikira mula berbunga meskipunhanya satu bunga yang baru dikeluarkan.Mula masak tetapi belum benar-benar cukupmatang. Tumbuhan ini biasanya mulamenjadi kuning dan daun-daun di bahagianbawah menjadi kering tetapi batangnyamasih lagi fleksibel (kukuh).Mula berbuah apabila buah tersebutmencapai saiz 2cm.Betul-betul masak iaitu bila buah mencapaisaiz, warna dan rasa yang sepatutnya untuksetiap varietinya. Untuk durian, biasanyapada peringkat ini buah akan jatuh ke tanah.Apabila padi betul-betul kuning dan keras.Kesemua bahagian pada pokoknya jugaakan bertukar menjadi kering.Matang iaitu mencapai peringkat penuhpertumbuhan serta tumbesaran.Menuai iaitu proses mengumpul hasiltanaman yang telah masak pada sesuatumusim.

Jadual 1&2 di bawah menunjukkan keadaan fenologi beberapa tanaman di kawasanterpilih dari 1hb - 10hb (dekad pertama), 11hb - 20hb (dekad kedua) dan 21hb – 31hb(dekad ketiga) bulan Disember 2014 serta kaitannya dengan kemusnahan yang berlakudisebabkan cuaca. Ini termasuk juga gambar sebenar tanaman seperti padi, limau balidan durian dari beberapa lokasi yang telah dipilih di Malaysia. Gambar-gambar inidiambil untuk tempoh dekad terkini dan termasuk juga 2 dekad sebelumnya. Rekodfenologi boleh membantu kita memahami respon tumbuhan terhadap perubahan iklim.JADUAL 1 : KEADAAN FENOLOGI UNTUK TANAMAN TERPILIHDekad 1 (1 – 10hb Disember 2014)Tanaman Lokasi Peringkat BiologiStatus(Keadaan)PadaPeringkatBiologiKerosakanAtauKerugianPertanianKemusnahanCuacaPadiKepala Batas(Kedah)Tampang(90-100%)Baik Tiada TiadaTeluk Chengai(Kedah)Tampang(90-100%)Baik Tiada TiadaLimaubaliDurianK. Kangsar(Perak)K. Kangsar(Perak)Mula berbuah(70-79%)Mula berbuah(80-89%)BaikBaikKerosakanYang SedikitPadaTumbuhanKerosakanYang SedikitPadaTumbuhanTiadaTiadaDurianBkt. Ridan(Pahang)Tiada kegiatan(90-100%)Baik Tiada TiadaNota:Kerosakan yang sedikit pada tumbuhan: hanya kerosakan kecil pada tumbuhanatau pokok (contoh pada bunga, daun atau dahan dan lain-lain).

Dekad 2 (11 – 20hb Disember 2014)Tanaman Lokasi Peringkat BiologiStatus(Keadaan)PadaPeringkatBiologiKerosakanAtauKerugianPertanianKemusnahanCuacaPadiKepalaBatas(Kedah)Tumbesaran(40-49%)Baik Tiada TiadaTelukChengai(Kedah)Berbunga(40-49%)Baik Tiada TiadaLimaubaliDurianK. Kangsar(Perak)K. Kangsar(Perak)Mula berbuah(90-100%)Mula berbuah(90-100%)BaikBaikKerosakanYangSedikitPadaTumbuhanKerosakanYangSedikitPadaTumbuhanTiadaTiadaDurianBkt. Ridan(Pahang)Tiada kegiatan(90-100%)Baik Tiada TiadaDekad 3 (21 – 31hb Disember 2014)Tanaman Lokasi Peringkat BiologiStatus(Keadaan)PadaPeringkatBiologiKerosakanAtauKerugianPertanianKemusnahanCuacaPadiKepalaBatas(Kedah)Berbunga(50-59%)Baik Tiada TiadaTelukChengai(Kedah)Berbunga(70-79%)Baik Tiada TiadaLimaubaliDurianK. Kangsar(Perak)K. Kangsar(Perak)Mula berbuah(90-100%)Mula berbuah(90-100%)BaikBaikKerosakanYang SedikitPadaTumbuhanKerosakanYang SedikitPadaTumbuhanTiadaTiadaDurianBkt. Ridan(Pahang)Tiada kegiatan(90-100%)Baik Tiada Tiada

JADUAL 2 : GAMBAR SEBENAR KEADAAN BEBERAPA TANAMANPADILokasiDISEMBERDekad 1 Dekad 2 Dekad 3KepalaBatas,KedahTampang(90-100%)Tumbesaran(40-49%)Berbunga(50-59%)Jumlah Hujan 113mm Jumlah Hujan 58 mm Jumlah Hujan 95mmPurata suhu min 23.9°C Purata suhu min 24.1°C Purata suhu min 24.1°CPurata suhu maks 33.9°C Purata suhu maks 30.2°C Purata suhu maks 29.7°CBil. Hari Hujan 7 Bil. Hari Hujan 4 Bil. Hari Hujan 8TelukChengai,KedahTampang(90-100%)Berbunga(40-49%)Berbunga(70-79%)Jumlah Hujan 130mm Jumlah Hujan 29mm Jumlah Hujan 24mmPurata suhu min 23.9°C Purata suhu min 24.1°C Purata suhu min 24.1°CPurata suhu maks 33.9°C Purata suhu maks 30.2°C Purata suhu maks 29.7°CBil. Hari Hujan 8 Bil. Hari Hujan 3 Bil. Hari Hujan 2

DURIANDISEMBERLokasi Dekad 1 Dekad 2 Dekad 3KualaKangsar,PerakMula berbuah(80-89%)Mula berbuah(90-100%)Mula berbuah(90-100%)Jumlah Hujan 78 mm Jumlah Hujan 36mm Jumlah Hujan 174mmPurata suhu min 23.9°C Purata suhu min 23.5°C Purata suhu min 23.0°CPurata suhu maks 33.2°C Purata suhu maks 32.5°C Purata suhu maks 28.8°CBil. Hari Hujan 8 Bil. Hari Hujan 6 Bil. Hari Hujan 9Bkt. Ridan,PahangTiada kegiatan(90-100%)Tiada kegiatan(90-100%)Tiada kegiatan(90-100%)Jumlah Hujan 105mm Jumlah Hujan 90mm Jumlah Hujan 674mmPurata suhu min 23.5°C Purata suhu min 23.2°C Purata suhu min 23.4°CPurata suhu maks 32.3°C Purata suhu maks 30.1°C Purata suhu maks 27.6°CBil. Hari Hujan 4 Bil. Hari Hujan 8 Bil. Hari Hujan 9

LIMAU BALIDISEMBERLokasiDekad 1 Dekad 2 Dekad 3KualaKangsar,PerakMula berbuah(70-79%)Mula berbuah(90-100%)Mula berbuah(90-100%)Jumlah Hujan 78 mm Jumlah Hujan 36mm Jumlah Hujan 174mmPurata suhu min 23.9°C Purata suhu min 23.5°C Purata suhu min 23.0°CPurata suhu maks 33.2°C Purata suhu maks 32.5°C Purata suhu maks 28.8°CBil. Hari Hujan 8 Bil. Hari Hujan 6 Bil. Hari Hujan 9Nota:MinMaksBil.= minima= maksima= bilangan