Bo tin idea di bai traha bo propio kas?
Bo tin idea di bai traha bo propio kas?
Bo tin idea di bai traha bo propio kas?
Trasformi i suoi PDF in rivista online e aumenti il suo fatturato!
Ottimizzi le sue riviste online per SEO, utilizza backlink potenti e contenuti multimediali per aumentare la sua visibilità e il suo fatturato.
Foyeto gratis ku sugerensia praktiko<br />
<strong>Bo</strong>n mira, sabi <strong>traha</strong>!<br />
<strong>Bo</strong> <strong>tin</strong> <strong>idea</strong> <strong>di</strong><br />
<strong>bai</strong> <strong>traha</strong> <strong>bo</strong> <strong>propio</strong> <strong>kas</strong>?<br />
Anto e or’ei <strong>bo</strong> mester lesa e foyeto aki. <strong>Bo</strong> ta haña <strong>di</strong>ferente tep kon<br />
konstruí sabí na Kòrsou i <strong>Bo</strong>neiru. Ku sabí nos ke men un <strong>kas</strong> ku un<br />
ambiente <strong>di</strong> bida agradabel i ku poko gastu <strong>di</strong> koriente i awa. <strong>Bo</strong> por<br />
praktiká e rekomendashonnan na e otro islanan <strong>di</strong> Antia tambe, pero<br />
<strong>bo</strong> <strong>tin</strong> ku tene kuenta si ku e eksigensianan <strong>di</strong> konstrukshon pa orkan.
Contenido<br />
Diseño i konstrukshon Ubi<strong>kas</strong>hon i orientashon Paginá 5<br />
Tereno 6<br />
Repartishon <strong>di</strong> e bibienda 7<br />
Dak 9<br />
Murayanan 10<br />
Bentana i portanan 11<br />
Instalashon Erkondeshen; Sparmentu <strong>di</strong> awa 13<br />
Aparatonan doméstiko; Riolering i tanki septiko 14<br />
Material 15<br />
Har<strong>di</strong>n Har<strong>di</strong>n 17<br />
Biba sabi Saka <strong>bo</strong> ganashi 19<br />
Colofon<br />
E foyeto aki ta komponé pa Ministerio <strong>di</strong> Salubridat Públiko i Desaroyo Sosial <strong>di</strong> Antia,<br />
afdeling me<strong>di</strong>oambiente i naturalesa.<br />
Teksto i produkshon J. Klein i B. van Geleuken.<br />
Tradukshon Afdeling Voorlich<strong>tin</strong>g (RVD)<br />
Un danki na senores L. Juliana, R. Kelder, E. Keur, Th. Lendering, R. Lo<strong>bo</strong>,<br />
F. Piket, K. Raymann, P. v. Rijswijk, P. Montanus i tur sobra.<br />
Diseño Memento Vivi _ grafisch ontwerpbureau<br />
Paginá 2 <strong>Bo</strong>n mira, sabi <strong>traha</strong><br />
E foyeto a wòrdu kompelá kuidadosemente.<br />
e<strong>di</strong>tor no ta responsabel pa eventual erornan.<br />
Antes nos tabata tene mas<br />
kuenta ku klima na momento<br />
<strong>di</strong> konstrui <strong>kas</strong><br />
<strong>Bo</strong>n mira, sabi <strong>traha</strong>!<br />
Traha un <strong>kas</strong> ta un <strong>di</strong> e invershonnan mas gran<strong>di</strong> den <strong>bo</strong> bida. P’esei <strong>bo</strong> mester ta<br />
<strong>bo</strong>n prepará. Straño kon awor a para bira ku nos ta tene tiki kuenta ku naturalesa.<br />
P’esei nos <strong>tin</strong> mester <strong>di</strong> aparato ku ta hala hopi koriente pa tene nos <strong>kas</strong> fresku. Ku<br />
konsekuensia resibunan <strong>di</strong> koriente haltu.<br />
Den e foyeto aki ta trata vários tópiko sistemátikamente. Unda i kon mi ta konstruí<br />
mihó? Kon mi por spar uso <strong>di</strong> awa? Kon ta pará ku aparatonan <strong>di</strong> koriente i nan<br />
mantenshon? Esaki ta preguntanan ku <strong>bo</strong> <strong>tin</strong> <strong>di</strong> hasi promé <strong>bo</strong> kuminsá <strong>traha</strong>. Ku<br />
e rekomendashonnan ku <strong>bo</strong> ta <strong>bai</strong> haña aki, den un ratu <strong>di</strong> ora <strong>bo</strong> ta na haltura <strong>di</strong><br />
tur e <strong>di</strong>ferente posibilidatnan pa konstrukshon <strong>di</strong> un <strong>kas</strong> ku ta agradabel, fresku i<br />
na mes momentu ekonómiko den uso <strong>di</strong> awa i koriente. Lesa henter e foyeto si,<br />
pasobra <strong>di</strong>ferente <strong>di</strong> e tópikonan <strong>tin</strong> <strong>di</strong> haber ku otro. I naturalmente <strong>bo</strong> <strong>tin</strong> ku<br />
buska drechi <strong>di</strong> e reglanan i eksigensianan <strong>di</strong> gobièrnu.<br />
Pensa lo siguiente tambe: no ta tur rekomendashon ta aplikabel den kada situashon<br />
i <strong>tin</strong> mes balor. P’esei papia ku <strong>bo</strong> arkitekto òf kontratista kon eksaktamente <strong>bo</strong> ke<br />
pa <strong>bo</strong> <strong>kas</strong> ta <strong>bai</strong> ta na final i kua rekomendashon ta pas mihó ku <strong>bo</strong> situashon.<br />
Ku e foyeto aki nos ke inspirá <strong>bo</strong> pa <strong>bo</strong> mes wak kiko ta mihó den <strong>bo</strong> situashon.<br />
Éksito den e tra<strong>bo</strong>unan <strong>di</strong> konstrukshon i tur kos <strong>bo</strong>n den <strong>bo</strong> bibienda no<strong>bo</strong>.<br />
Introdukson<br />
Paginá 3
E freskura <strong>di</strong> bientu ta grátis<br />
Paginá 4 <strong>Bo</strong>n mira, sabi <strong>traha</strong><br />
Nort<br />
West Ost<br />
Kas<br />
Suit<br />
Bientu<br />
E konstrukshon sabí ei ta kuminsá ku<br />
eskoho <strong>di</strong> e tereno. Si e esei ta <strong>bo</strong>n situá<br />
riba bientu, e or’ei realisashon <strong>di</strong> un <strong>kas</strong><br />
fresku ta muchu mas fásil.<br />
Ubi<strong>kas</strong>hon i orientashon<br />
Diseño i konstrukshon<br />
Si <strong>bo</strong> ke konstruí sabí, anto e or’ei <strong>bo</strong> ta purba haña un <strong>kas</strong> fresku kaminda ta gasta<br />
ménos awa i koriente. E konstrukshon sabí ei ta kuminsá ku eskoho <strong>di</strong> e tereno.<br />
Si e esei ta <strong>bo</strong>n situá riba bientu, e or’ei realisashon <strong>di</strong> un <strong>kas</strong> fresku ta muchu mas<br />
fásil. P’esei buska un tereno kaminda <strong>tin</strong> hopi bientu. Preferiblemente un tereno un<br />
poko haltu ku no ta rondoná pa muchu konstrukshon i muraya haltu. E freskura <strong>di</strong><br />
bientu ta grátis.<br />
Ta importante tambe kon e <strong>kas</strong> ta konstruí teniendo kuenta ku solo i <strong>di</strong>rekshon <strong>di</strong><br />
bientu.<br />
Pa loke ta konserní solo ta mihó <strong>bo</strong> konstruí <strong>bo</strong> <strong>kas</strong> den largura <strong>di</strong> pariba pa<br />
pa<strong>bo</strong>u ku ménos muraya banda pariba i pa<strong>bo</strong>u. E fachadanan parti pariba i pa<strong>bo</strong>u<br />
ta keinta hopi dor <strong>di</strong> e solo parti meinta i atar<strong>di</strong>.<br />
Pa laga e bientu <strong>di</strong> pariba ku ta supla na e Islanan A<strong>bo</strong>u pasa optimalmente den<br />
<strong>bo</strong> <strong>kas</strong>, ta mihó pa konstruí <strong>bo</strong> <strong>kas</strong> <strong>di</strong> pariba pa pa<strong>bo</strong>u ku kara pa bientu.<br />
Asin’ei <strong>bo</strong> ta tene kuenta ku tantu solo komo bientu, dor <strong>di</strong> orientá e <strong>kas</strong> <strong>di</strong><br />
nortwest-suitost òf nortost-suitwest. No ta riba tur tereno <strong>di</strong> konstrukshon esaki<br />
por. P’esei ora <strong>bo</strong> ta skohe tereno, paga <strong>tin</strong>u tambe riba e <strong>di</strong>rekshon <strong>di</strong> bientu.<br />
Paginá 5
Tereno<br />
Ora <strong>bo</strong> <strong>tin</strong> e tereno, no kuminsá limpia henter e tereno mesora. Hasi e tereno kla<br />
pa konstrukshon na momentu ku ta kuminsá ku konstrukshon. Esaki ta prevení ku<br />
e tera ta hala <strong>bai</strong> i molèster <strong>di</strong> stof. No kap mata ni palu pa loko. Marka esakinan<br />
<strong>bo</strong>n kla pa e kontratista ku un pida kabuya òf sinta <strong>di</strong> konstrukshon. Dor <strong>di</strong> laga<br />
vegetashon <strong>di</strong> naturalesa para, e bientu no ta supla <strong>bo</strong> tera <strong>bai</strong>. Esei ta perkurá pa<br />
ménos stof i ménos tera ta laba <strong>bai</strong> ora áwaseru kai duru. E palu i e matanan ta sòru<br />
tambe pa un tiki sombra. Despues na momentu <strong>di</strong> planta <strong>bo</strong> har<strong>di</strong>n, ya <strong>bo</strong> <strong>tin</strong> mata<br />
den <strong>bo</strong> kura kaba.<br />
Skèrmu <strong>di</strong> konstrukshon ta yuda durante konstrukshon pa tene <strong>bo</strong> lugá <strong>di</strong><br />
konstrukshon i besindario limpi. Santu i sushi <strong>di</strong> konstrukshon no ta bula <strong>bai</strong> e or’ei.<br />
Paginá 6 <strong>Bo</strong>n mira, sabi <strong>traha</strong><br />
Dor <strong>di</strong> laga vegetashon <strong>di</strong><br />
naturalesa para, e bientu no ta<br />
supla <strong>bo</strong> tera <strong>bai</strong><br />
West<br />
Sala<br />
kushina<br />
Nort<br />
Suit<br />
dormitorionan<br />
Bientu so no ta sufisiente pa tene<br />
<strong>bo</strong> <strong>kas</strong> fresku. Perkurá tambe<br />
pa airu por sirkulá den <strong>bo</strong> <strong>kas</strong>.<br />
Bientu<br />
Ost<br />
Repartishon <strong>di</strong> e bibienda<br />
Diseño i konstrukshon<br />
Bientu so no ta sufisiente pa tene <strong>bo</strong> <strong>kas</strong> fresku. Perkurá tambe pa airu por sirkulá<br />
den <strong>bo</strong> <strong>kas</strong>.<br />
Hasi esei por ehèmpel dor <strong>di</strong> un <strong>di</strong>seño <strong>di</strong> den largura ku bentana na ám<strong>bo</strong>s banda.<br />
Òf dor <strong>di</strong> un mapa <strong>di</strong> <strong>kas</strong> habrí kaminda e kambernan ta keda rondó <strong>di</strong> un patio.<br />
Preferiblemente <strong>traha</strong> e kushina parti pa<strong>bo</strong>u, <strong>di</strong> manera ku e bientu <strong>di</strong> pariba no ta<br />
supla manda e airu kayente i holó <strong>di</strong> kuminda dor <strong>di</strong> henter e <strong>kas</strong>. E dormitorionan<br />
mester ta preferiblemente na e parti pariba. E or’ei e solo <strong>di</strong> mainta so ta para riba<br />
e murayanan <strong>di</strong> e kambernan. Anochi ora <strong>bo</strong> <strong>bai</strong> drumi, ya e murayanan ei a fria<br />
kaba.<br />
Paginá 7
Paginá 8 <strong>Bo</strong>n mira, sabi <strong>traha</strong><br />
Sòru pa e espasio <strong>bo</strong>u<br />
<strong>di</strong> e dak ta ventilá dor <strong>di</strong><br />
habrinan den e bandanan<br />
Plafòntnan haltu<br />
ta duna un ambiente<br />
den un vivienda<br />
Dak<br />
Diseño i konstrukshon<br />
Pa evitá ku <strong>bo</strong> <strong>kas</strong> ta para bira un fòrnu kayente un <strong>bo</strong>n dak ta hopi esensial. P’esei<br />
tene kuenta ku lo siguiente.<br />
Isolá e dak. Kon <strong>bo</strong> ta isolá e dak, ta dependé. Si <strong>bo</strong> no ta <strong>bai</strong> usa erkondeshen,<br />
anto e or’ei folio ku ta reflektá <strong>bo</strong>u <strong>di</strong> e dak ta un <strong>bo</strong>n solushon. Esei ta wanta<br />
e kayente <strong>di</strong> solo pafó i perkurá na mes momento pa <strong>bo</strong> <strong>kas</strong> ta <strong>bo</strong>n fresku den<br />
atar<strong>di</strong> i anochi. Si <strong>tin</strong> kamber kaminda ku si <strong>bo</strong> ta <strong>bai</strong> usa erkondeshen, e ora<br />
ei anochi tambe <strong>bo</strong> ke mantené e frialdat <strong>di</strong> <strong>bo</strong> erkondeshen. Den e <strong>kas</strong>o ei<br />
isolashon <strong>di</strong> e plafònt ku lana <strong>di</strong> glas òf un material paresidu ta e mihó solushon.<br />
Pa mas informashon tokante material <strong>di</strong> isolashon i kon ta <strong>traha</strong> ku nan, buska<br />
riba e sitenan <strong>di</strong> Internet na e parti patras <strong>di</strong> e foyeto aki.<br />
Laga e dak tira un tiki pafó <strong>di</strong> e murayanan. E par<strong>tin</strong>an ku ta tira pafó yama rant<br />
<strong>di</strong> dak. E parti pafó ku e dak ta tira ta perkurá pa e murayanan ta den sombra.<br />
Asin’ei nan ta keinta ménos anto <strong>bo</strong> <strong>kas</strong> parti paden ta keda mas fresku.<br />
E rantnan <strong>di</strong> dak aki ta fungi komo rantnan hanchi <strong>di</strong> un sombré.<br />
Fèrf e dak un kolo kla, preferiblemente blanku. Asin’ei e rayonan <strong>di</strong> solo ta<br />
reflektá.<br />
Sòru pa e espasio <strong>bo</strong>u <strong>di</strong> e dak ta ventilá dor <strong>di</strong> habrinan den e nòk <strong>di</strong> dak òf den<br />
e bandanan. E or’ei e bientu ta supla e airu kayente ku ta <strong>bo</strong>u <strong>di</strong> e dak manda<br />
pafó.<br />
Pensa <strong>bo</strong> <strong>bo</strong>n ku lo <strong>bo</strong> ke un plafònt mas a<strong>bo</strong>u den <strong>bo</strong> <strong>kas</strong>. Plafòntnan haltu ta<br />
duna un ambiente den un vivienda anto e or’ei <strong>bo</strong> por usa fennan den plafònt.<br />
Sòru aki tambe pa <strong>tin</strong> lugánan habri pa e airu kayente por sali <strong>bai</strong> afó.<br />
Paginá 9
Murayanan<br />
Por tene e murayanan fresku <strong>di</strong> <strong>di</strong>ferente manera.<br />
Laga e murayanan haña ménos rayo <strong>di</strong> solo posibel. Ya nos a menshoná e manera<br />
ku e <strong>kas</strong> ta konstruí i e uso <strong>di</strong> e bandanan <strong>di</strong> dak ku ta tirá pafó dje <strong>kas</strong>. <strong>Bo</strong> por<br />
hasi uso tambe <strong>di</strong> e sombra <strong>di</strong> palunan òf <strong>di</strong> un terasa ku dak pegá na e <strong>kas</strong><br />
(pòrch), mira paginá 8.<br />
Skohe blokinan <strong>di</strong> betòn hòl pa e murayanan <strong>di</strong> pafó (i no laga pleister e hòlnan<br />
aki sera ku semènt). Blokinan hòl ta laga ménos kayente pasa, <strong>di</strong> manera ku <strong>bo</strong><br />
<strong>kas</strong> ta muchu mas fresku anochi ora <strong>di</strong> <strong>bai</strong> drumi.<br />
Fèrf murayanan kolonan kla. Kolonan skur ta apsorba rayonan <strong>di</strong> solo ku ta<br />
keinta e murayanan i hasi <strong>bo</strong> <strong>kas</strong> paden mas kalor.<br />
Isolá muraya i plafont si ta <strong>bai</strong> fria kambernan ku erkondeshen. Un muraya dòbel<br />
tambe ta isolá.<br />
Paginá 10 <strong>Bo</strong>n mira, sabi <strong>traha</strong><br />
Skohe blokinan <strong>di</strong> betòn hòl pa<br />
e murayanan <strong>di</strong> pafó i no laga pleister e<br />
hòlnan aki sera ku semènt.<br />
Pa laga lus <strong>di</strong> <strong>di</strong>a drenta<br />
i solo afó bentana ku yalusí<br />
ku por habri i sera ta <strong>idea</strong>l<br />
Hasi uso <strong>di</strong> tapasolo<br />
pa bentana kaminda<br />
solo ta yega<br />
Diseño i konstrukshon<br />
Bentana i portanan<br />
Pa un <strong>bo</strong>n ventilashon natural <strong>di</strong> henter e <strong>kas</strong> e bentana i portanan ta <strong>di</strong> gran balor.<br />
P’esei mester skohe nan kuidadosamente.<br />
Kambernan mester <strong>tin</strong> por lo ménos dos bentana na kada banda, <strong>di</strong> manera<br />
ku e bientu por drenta i sali. Òf un bentana i un porta ku yalusí òf un reha <strong>di</strong><br />
ventilashon ku ta laga bientu pasa.<br />
Pa laga lus <strong>di</strong> <strong>di</strong>a drenta i solo afó bentana ku yalusí ku por habri i sera ta <strong>idea</strong>l.<br />
Eseinan tambe ta na benta kompleto ku skèrmu <strong>di</strong> waya fini i protekshon kontra<br />
kiebro. Dor <strong>di</strong> ahustá e yalusínan, ta keda agradabel ora <strong>tin</strong> bientu fuerte òf awa<br />
ta kai.<br />
Hasi uso <strong>di</strong> tapasolo pa bentana kaminda solo ta yega.<br />
E me<strong>di</strong>danan aki ta pa tene <strong>bo</strong> <strong>kas</strong> fresku i evitá uso <strong>di</strong> erkondeshen ku ta karu. Esei<br />
ta spar <strong>bo</strong> hopi sèn aki ratu i <strong>bo</strong> ta logra un vivienda salú ku <strong>bo</strong>n ventilashon <strong>di</strong> airu.<br />
Paginá 11
Paginá 12 <strong>Bo</strong>n mira, sabi <strong>traha</strong><br />
Kumpra un tualèt<br />
ku un kònòpi<br />
pa spar awa<br />
P’esei usa<br />
un kranchi ku<br />
reguladó <strong>di</strong> awa<br />
Sin kònòpi pa spar awa 66 m3 Sin kònòpi pa spar awa 30 m3 Ganshi pa aña 36 m3 Apli<strong>kas</strong>hon <strong>di</strong> awa pa un tualèt den m3 pa aña pa famía de kuater hende<br />
Erkondeshen<br />
Instalashon<br />
Dor <strong>di</strong> tepsnan ya menshon hopi biaha <strong>bo</strong> no <strong>tin</strong> mester <strong>di</strong> usa erko. Si <strong>tin</strong> un<br />
kuarto ku realmente <strong>bo</strong> ta haña ku mester <strong>di</strong> un arko, anto paga <strong>tin</strong>u riba e<br />
siguiente puntonan:<br />
Un erkondeshen gran<strong>di</strong> no nesesariamente ta mihó, ma si mas karu. Informá <strong>bo</strong><br />
mes tokante e kapasidat apropiá i e uso <strong>di</strong> energia <strong>di</strong> e erko.<br />
Sòru ku e espasio ta <strong>bo</strong>n sera, sino e aire fresku ta sali lihé.<br />
Sparmentu <strong>di</strong> awa<br />
Kumpra un tualèt ku un kònòpi pa spar awa. Buska un baki <strong>di</strong> awa <strong>di</strong> maksimal<br />
6 liter. E ta <strong>di</strong>ferensia den gastu. Den e ehèmpel aki <strong>bo</strong>u esaki ta mas o ménos<br />
un 500 florin pa aña.<br />
Ku un kabes <strong>di</strong> ducha <strong>bo</strong>n <strong>bo</strong> ta spar hopi sèn. Un kabes <strong>di</strong> ducha asina ta kosta<br />
algu mas i no ta basha ni 6 liter pa minüt kompará ku 10 liter <strong>di</strong> un kabes <strong>di</strong><br />
ducha normal. Pues <strong>kas</strong>i mitar. E satisfakshon ta <strong>di</strong> e baño ta igual.<br />
Ku kranchi tambe <strong>bo</strong> por spar. P’esei usa un kranchi ku reguladó <strong>di</strong> awa<br />
prinsipalmente pa wasbak. E Kranchi aki ta basha mas o ménos 8 liter pa minüt.<br />
Un kranchi normal ta basha 15 liter pa minüt. Atrobe un ganshi <strong>di</strong> <strong>kas</strong>i 50%.<br />
Awa <strong>di</strong> laba tayo, ducha i wasmashin, awa shinishi, por wòrdu usa pa muha mata.<br />
Por usa un bari pa fangu awa <strong>di</strong> yobe loke tambe ta <strong>bo</strong>n pa muha mata. Esaki ta<br />
hasi hopi <strong>di</strong>ferensha den kuenta <strong>di</strong> awa!<br />
Paginá 13
Aparatonan doméstiko<br />
No solamente erkondeshen, sino tambe frishidèr i iluminashon por kome hopi<br />
energia. Informa serka <strong>bo</strong> servisio <strong>di</strong> utilidat, doño <strong>di</strong> pakus i hardware tokante<br />
posibilidatnan pa spar. Peranan <strong>di</strong> lus ekonómiko ta duna resultado mesora.<br />
Riolering i tanki septiko<br />
Ora no <strong>tin</strong> riolering instalá un tanki septiko pa awa shushi en bes <strong>di</strong> un berpùt. Un<br />
tanki septiko ta separá sushi i awa dor <strong>di</strong> kua e awa den tera ta shusha ménos. E<br />
sistema ta ku e awa shushi ta pasa dor <strong>di</strong> <strong>di</strong>ferente segmentu, dor <strong>di</strong> kua e sushi<br />
ta keda separá <strong>di</strong> awa. Dor <strong>di</strong> esaki e awa shinishi en kombinashon un “sistema <strong>di</strong><br />
drep”.<br />
Paginá 14 <strong>Bo</strong>n mira, sabi <strong>traha</strong><br />
Peranan <strong>di</strong> lus<br />
ekonómiko ta duna<br />
resultado mesora<br />
Un tanki septiko ta separá<br />
sushi i awa dor <strong>di</strong> kua e awa<br />
den tera ta shusha ménos<br />
Usa fèrf a base <strong>di</strong> awa<br />
Material<br />
Instalashon<br />
Traha sabi ta nifiká tambe uso <strong>di</strong> material adekuá/apropiá. P’esei, e siguiente teps:<br />
Uso <strong>di</strong> ménos material ta spar sèn i materia. Un <strong>kas</strong> mas chikitu ta mas barata ku<br />
un <strong>kas</strong> gran<strong>di</strong>. Pensa <strong>bo</strong>n promé kon gran<strong>di</strong> <strong>bo</strong> <strong>kas</strong> mester ta. Un sala gran<strong>di</strong> no<br />
ta nesesario ora ku <strong>bo</strong> ta hasi mas uso <strong>di</strong> pòrch òf har<strong>di</strong>n. <strong>Bo</strong> ta spar basta sèn.<br />
Buska material ku mester ménos mantenementu, manera aluminio.<br />
Usa leim i kit ménos posibel paso nan ta kontené supstansia nan dañino.<br />
Usa mas tantu posibel fèrf a base <strong>di</strong> awa na lugá <strong>di</strong> fèrf ku athetivo.<br />
No usa material <strong>di</strong> konstrukshon ku ta kontené asbèst.<br />
Paginá 15
Skohe matanan (lokal)<br />
ku mester <strong>di</strong><br />
poko awa<br />
Un sistema <strong>di</strong> drep<br />
pa duna mata awa,<br />
ta spar uso <strong>di</strong> awa<br />
Har<strong>di</strong>n<br />
Har<strong>di</strong>n<br />
Den nos klima seku sigur e har<strong>di</strong>n <strong>tin</strong> mester <strong>di</strong> awa. Muha rondó <strong>di</strong> <strong>bo</strong> <strong>kas</strong> <strong>tin</strong><br />
komo bentaha, ménos stof i mas sombra. Esaki ta krea un ambiente <strong>di</strong> biba muchu<br />
mas plasentero. Algun sugerensia pa un har<strong>di</strong>n plasentero i ekonómiko:<br />
Skohe matanan (lokal) ku mester <strong>di</strong> poko awa. Esakinan ta sobreviví asta den<br />
tèmpo seku ku tiki awa i áwaseru.<br />
Usa kosnan pa kumbre suela , manera mulch of piedra. Esaki ta spar <strong>bo</strong> tèmpo i<br />
doló <strong>di</strong> lomba, pasombra yerba no haña chèns <strong>di</strong> krese. Ademas e ta invitá uso <strong>di</strong><br />
venenu kontra yerba. Informá tokante e posibilidatnan na <strong>bo</strong> har<strong>di</strong>nero.<br />
Un sistema <strong>di</strong> drep pa duna mata awa ,ta spar uso <strong>di</strong> awa.<br />
Usa awa <strong>di</strong> laba paña i baña (eventualmente <strong>di</strong> septic tank) pa <strong>bo</strong> har<strong>di</strong>n. Informá<br />
kua mata ta resistí e awa (nan) aki.<br />
Muha mata den oranan <strong>di</strong> mainta òf atar<strong>di</strong>. Vaporisashon ta ménos e<br />
momentunan ei. Ademas mayoria mata ta bebe (chupa) awa den oranan <strong>di</strong> mainta<br />
ora solo ta sali.<br />
Yerba mester <strong>di</strong> hopi awa. Si nesesariamente <strong>bo</strong> ke un espasio ku yerba anto<br />
tene chikitu i hasi mas uso <strong>di</strong> por ehèmpel piedra.<br />
Planta mata ku ta bira gran<strong>di</strong> ( mas) serka <strong>bo</strong> <strong>kas</strong> na parti ost i west pa haña<br />
sombra riba muraya i dak <strong>di</strong> <strong>kas</strong>. Pero paga <strong>tin</strong>u pa e raisnan <strong>di</strong> e mata (palu) no<br />
afektá e fundeshi <strong>di</strong> <strong>kas</strong>.<br />
Paginá 17
Paginá 18 <strong>Bo</strong>n mira, sabi <strong>traha</strong><br />
Un <strong>kas</strong> sabi <strong>tin</strong> hopi bentaha:<br />
temperatura agradabel i<br />
pues plasentero pa biba aden<br />
Kòrda ku un <strong>kas</strong> ta un<br />
invershon pa bida.<br />
P’esei invertí den <strong>bo</strong> <strong>kas</strong>!<br />
Saka <strong>bo</strong> ganashi!<br />
Biba sabi<br />
Un bes <strong>bo</strong> a <strong>traha</strong> <strong>bo</strong> <strong>kas</strong> <strong>di</strong> forma sabi, <strong>bo</strong> por spar tambe dor <strong>di</strong> biba <strong>di</strong> un forma<br />
sabi. No laga lus sende sin ta nesesario, sende e erko na momentu ku <strong>bo</strong> ta den<br />
kamber i hasi mantenshon <strong>di</strong> <strong>bo</strong> aparato.Usa produktonan kímiko pa limpiesa<br />
manera kloro, lo ménos posibel. Nan ta malu pa <strong>bo</strong> salu.<br />
Un manera simpel pa spar awa i sèn ta pa drecha kranchinan ku lèk rápidamente.<br />
Un kranchi ku ta lèk kon<strong>tin</strong>uamente ta kosta <strong>bo</strong> 4 liter <strong>di</strong> awa pa ora o sea 35m 3 pa<br />
aña. Den un aña esaki ta mas o ménos 500 florin.<br />
<strong>Bo</strong> ta mira: un <strong>kas</strong> sabi <strong>tin</strong> hopi bentaha: temperatura agradabel i pues plasentero<br />
pa biba aden, salu i <strong>bo</strong> pa <strong>bo</strong> pòtmòni. Tin ora mester hasi un invershon èkstra pa<br />
logra esaki.<br />
E ren<strong>di</strong>mentu riba e invershon aki <strong>bo</strong> ta saka lihé bek dor <strong>di</strong> gastu a<strong>bo</strong>u <strong>di</strong> energia.<br />
Un kantidat <strong>di</strong> me<strong>di</strong>da ta asta ta grátis manera un <strong>bo</strong>n posishon (alo<strong>kas</strong>hon) <strong>di</strong> e <strong>kas</strong><br />
kompará ku solo i <strong>di</strong>rekshon <strong>di</strong> bientu.<br />
Kòrda ku gastunan <strong>di</strong> mantenementu tambe ta keda evitá dor <strong>di</strong> e me<strong>di</strong>danan<br />
menshoná den foyeto aki. Erko mester <strong>di</strong> mantenementu, bientu no.<br />
Kòrda ku un <strong>kas</strong> ta un invershon pa bida. P’esei invertí den <strong>bo</strong> <strong>kas</strong>. Esaki ta kumbiní<br />
tantu klima komo ambiente <strong>di</strong> bida aki na Antia.<br />
Paginá 19
<strong>Bo</strong>n mira, sabi <strong>traha</strong>!<br />
Mas aki <strong>bo</strong>u <strong>bo</strong> ta haña informashon valioso ku por yuda den <strong>traha</strong>mentu <strong>di</strong> <strong>bo</strong> <strong>kas</strong>.<br />
Un <strong>kas</strong> sabi, manera <strong>bo</strong> mes!<br />
www.aqualectra.com/10.html<br />
www.townsville.qld.gov.au<br />
www.greenhouse.gov.au/yourhome/technical/index.htm<br />
www.beachshack.ai<br />
www.una.an afdeling <strong>Bo</strong>uwkunde en Civiele techniek<br />
E foyeto aki <strong>bo</strong> por hañ’e riba e website www.mina.vomil.an <strong>bo</strong>u <strong>di</strong> nomber<br />
‘publications’<br />
Diseño i konstrukshon<br />
Instalashon<br />
Har<strong>di</strong>n<br />
Biba sabi