l-anima_dannata_Extrait
- Nessun tag trovato…
Trasformi i suoi PDF in rivista online e aumenti il suo fatturato!
Ottimizzi le sue riviste online per SEO, utilizza backlink potenti e contenuti multimediali per aumentare la sua visibilità e il suo fatturato.
L’ànima Dannata
L'ànima dannata hè pubblicatu incù l’aiutu di a Cullettività di Corsica.
In partinariatu cù l’accademia di Corsica,
in u quadru di u prughjettu d’abbunamenti à prò di i sculari di Corsica, Tanti libri !
Lorenzi de Bradi
L’ànima Dannata
è altri raconti fantàstichi
strati da Veillées corses
Illustrazioni
Paulu Filippi
Traduttu da u francesi da Lisandru Filippi
AVERTIMENTU
In ogni paesi corsu, c’hè una casa indù,
mentri i veghji d’invernu, omu s’adunisci da
cuntà foli. In u meiu u paesi, hè quidda di u
vechju Francè, un brav’omu chì certi crèdini
mazzeru, ma chì si ni difendi.
« Mi mèttini in accusu à tortu, mi dicìa,
una sera chì l’avìu infattatu, ghjimbu sottu
à un fasciu di legnu, in un chjassu, à mezu
à scoddi è machja, innò ! innò ! ch’ùn socu
micca mazzeru ! »
Dinicàia cù forza. Èrami à pusà nantu
à panchi, à l’ombra di i listinchi, davanti à
un paisaghju di teppi, di cantoni, di mari è di
muntagni, luntanu, incurunati di nevi eterni.
« Socu un cuntatori di veghji. Ogni sera,
l’adunita hè sempri numarosa inghjiru à u me fuconu. Se vò ci vinìati, ci ascultarìati cù
intaressu storii beddi misteriosi. »
Com’è u soli sparìa à l’orizonti marinu, ripigliò u so fangottu è si ni falò ver di u paesi
chì si vidìa in rilievu nantu à u fondu bianchicciu di u golfu di u Valincu.
Cunnosciu a casetta di Francè, a più vechja è a più muriccia di tutti, vicinu à a ghjesgiola.
Ed’ hè tandu chì, longu un invernu sanu sanu, socu mossu, à l’abbrucata, ind’è u
vechju Francè, indù aghju intesu i storii i più curiosi è i più strani di u mondu. Aghju
racoltu quiddi chì mi parìani tìpichi.
M’hè piaciutu à ascultà li, à scriva li : bramu chì i me littori avìssini listessu piaceri
à leghja li.
Lorenzi de Bradi
I
L’ÀNIMA DANNATA
A prima sera ch’andài ind’è u vechju Francè, luna
ùn ci n’era ed’era bughju cecu. I porti èrini chjusi.
Si pudìa inciampà in i petri è cascà. Tandu a ghjenti
si guidàiani fendu si lumi davanti à eddi cù dedi
accesi.
A casetta di u vechju Francè si truvàia in fondu
à u paesi. Pichjài, è, comu mi si briunò d’entra,
pisài a cricca.
A cumpagnia si strignò da fà mi una piazza
davanti à u fuconu indù brusgiàiani ceppi. I donni
èrini à pusà in tarra, l’omi nantu à banchittini.
Un anticu chinchè, appesu à u muru infumicatu,
lustratu, schjarìa par pena. In l’ùnica pezza, c’era
una madia, un lettu è sacchi di granu. Pezzi di
lardu, un prisuttu pindìani à i canteddi neru fumu.
L’omi, cù i so visi asprosi è malincònichi, èrini
i cumpagni arditi di una tarra prunicosa indù ci sò
più petri ch’è arbi. Fumàiani a so pippa. I donni,
vistuti di neru guasgi tutti, èrini cuddidori d’alivi ;
qualchì d’uni t’avìani una biddezza singulari. A sera,
filàiani a rocca o calzittàiani. È tutti, malgradu a
stancàghjina di u ghjornu, vinìani quì, ad’ascultà
storii fantàstichi. St’adunita furmàia un gènaru di
sinagoga di cridenzi superstiziosi.
Qualcunu dici :
« U pastori Tristi hà intesu l’Ànima dannata.
– Si senti ma ùn si vedi.
– Sbagliu, dici u vechju Francè, s’hè vista
parechji volti. »
Stuppò a so scicca in u fuconu è cuntinuò :
« Sapeti chì u fiumiceddu di Tivedda forma
in un puntu di u so corsu un pozzu senza fondu
chì cummunicheghja, certi a dìcini, cù u mari. Hè
ind’è stu pozzu ch’edda stà l’Ànima dannata. Hè
cusì bughjicosu chì nisciun’ riflessi ùn ci vali. »
L’Ànima dannata cumpari sìa à meziornu, sìa a
notti, à quandu nantu à i cantoni i più alti induva ci
vula da cima in cima, à quandu in fondu à u spaziu.
Hè una donna, bianca com’è a luna, è chì a so
ghjoma d’oru t’hà, à li volti, scalusgiunimi di fiari.
Rapida quant’è a saeta, mughja quant’è s’edda era
spiddata viva. Ciotta cù un rimori di farru rossu in
u pozzu da induva codda dopu un trostu d’infernu.
Si dici chì à u Medievu, Gloriosa era una
castiddana nubilìssima è putentìssima, colma di a
perversità a più maiò ch’omu ùn avissi mai vistu.
Puru bedda, era crudeli è si piacìa à parsiguità i
corci cù ferucità.
U so casteddu era postu nantu à un pughjali
pitricosu, di pettu à u mari. Era impiddèvuli,
custuditu da omi tarrìbuli è sicuri. Oghji, i sarpi
è i biciàrtuli sò i soli òspiti di i ruini di stu casonu
indù omu campàia una vita suntuosa è infama. Si
dicìa chì Gloriosa era à u serviziu di Ghjènuva in
iscambiu di larghezzi magnìfichi.
7
L ’ À N I M A D A N N A T A
Quandu parìa à cavaddu in i campagni, i corci
si piattàiani. Mai una limòsina ùn cascàia da a so
manu sempri armata da un narbu. Una volta, un
andaccianu, mortu di fami, li chersi un bucconu di
pani ; u si feci batta da a so ghjenti. Omu rimarcò
chì u so sangui avìa taccu u zoddu. Si volsi sfassà sta
tacca in vanu. È a cridanza pupulara hè chì, s’eddu
si facìani scavi in sti ruini di u casteddu, si cacciarìa
u zoddu sanguinosu quant’è à u primu ghjornu.
Gloriosa acuddìa monda cavalcati è ùn èrini
ch’è piaceri d’ogni modu. Una notti chì c’era una
timpesta trimenda mentri chì a festa era di più
smisurata chè mai, si vidi di colpu, à mezu à a
sala risplendenti, l’andaccianu chì a castiddana
avìa fattu bastunà. Quidda, vistuta da u più beddu
brucatu di Ghjènuva, s’arrizzò arabbiata.
« Quali hà parmissu à stu luzzinonu di entra
chivi ?, briunò. »
I so servi trimàiani. Unu d’eddi li dissi :
« Comu hà pussutu entra chì tuttu hè chjusu ! »
U circataghju, sbiavititu, fasciatu à stracci,
scalzu, era un umatali, è i so ochji lucicàiani.
« Aghju a fami, aghju u fretu… Abbiati pietà di
a me miseria… Deti mi un bucconu di pani, lacheti
mi dorma in un cantu…
– Innò ! Innò ! Ùn avarè mancu un pistìcciulu !
Lampeti lu fora ! »
I servi si lamponu… Ma l’andaccianu rinculò è
dissi d’un vucciotu chì i fessi trimà :
« Ùn mi tuccheti micca ! »
S’inalzò quant’è una visioni è omu u vissi
svaniscia si pianu pianu piddendu a forma di
Ghjesù crucifissatu.
Gloriosa cuntinuò puru i so fistacci è i so
crudeltà.
U più primurosu apressu à edda era un
ghjuvanottu d’una biddezza senza a para, lestu, bè
missu, è purtendu a spada cù un asgiu baldanziosu.
Ma i so ochji fighjulàiani, à li volti, cusì stranamenti,
ch’omu ni risintìa spaventu è schifeghju. T’avìa una
grand’autorità nantu à Gloriosa chì, da fà li piacè, era
ghjintruta in una ghjesgia, à cavaddu à un sameru,
vistuta di rossu è vultendu u spinu à l’altari.
Un ghjornu, eschini insemi à cavaddu. Si
n’andonu prima à l’avventura ; eppo u ghjuvanottu
s’ingaghjò in un chjassu, à mezu u machjonu di
a vaddi indù corri u fiumiceddu di a Tivedda. Si
truvonu di colpu à l’orlu di u pozzu neru. Tandu li
dissi :
« Gloriosa, cara ànima, t’aghju datu tutti i
piaceri ch’è tù vulìi, tù ha suddisfatu tutti i to
passioni, a to crudeltà, à to impiità, hè tempu ch’è
tù paghi ! »
È, piddendu la da i ciuffi, a pisò quant’è un filu
di padda è a lampò in lu pozzu… Da u fondu di
l’abissu un mughju cuddò, un mughju longu longu
chì ribumbò in u circondu ; è hè stu mughju chì si
senti sempri di notti è ch’omu sintarà à l’eternu.
* * *
II
A SARPI
Quidda sera, chì èrami schjariti solu da u lumi di u
fuconu, una bicciartuluchja verdi parsi, attrata forsa
da u calori. Qualchisìa u vulìa lampà in u focu.
« Mai ch’edda ni fussi ! briunò u vechju Francè.
Unu di noi altri si ni murarìa à colpu sicuru. Ùn ci
voli mai à tumbà i bestii chì càmpani in i nosci casi
o chì dòrmini in campagna nantu à i nosci panni. Sò
i nosci spìriti !...
– Ma chì ci cunteti quì ? li dissi.
– Eppuru hè verità, dissi Scantavica. Ùn ci cridìu
micca, ma da ch’aghju vistu è toccu, credu. »
È ci feci quissu u racontu :
« Èrami di Luddu.
L’aria spampiddulàia in
u silenziu. Èrami sei
sicatori ghjimbi nantu à i
spighi chè nò taddàiami
da i nosci rustaghji chì
crichinàiani.
Daretu, trè donni a si pruvàiani à suvità ci. Purtàiani
capiddoni di padda. Maria era a più furzuta è a
più bedda. A vita par edda ùn era ch’una canzona.
Ci vulìa à senta la scaccanà è cantà. Ci ralligràia i
nosci cori in i nosci mumenti d’acciaccu. Unu di issi
traculini d’Italia, chì si carrièghjani u so cascionu
nantu u spinu, spattanscendu strada facendu, a
s’avìa abbandunnata, chjucaredda sempri, in piazza
di u paesi, una notti d’istatina. A vechja Tatona a
s’avìa ricuta.
À mezu à i sicatori, Pasquà s’avìa una tinarezza
tamanta par edda. Ma edda si ni ridìa. Ùn pinsàia
ch’à travaddà sempri chì a vechja Tatona t’avissi
asgiu, avali ch’edda ùn pudìa più fà nudda. Pasquà
era divintatu tristu. Sempri era statu malincònicu,
campendu solu sulettu in a natura, indù u mìnimu
insettu li era caru. Era di quiddi chì crèdini chì
certi bestii t’ani currispundenzi misteriosi cù i
nosci ànimi. Si una bulabbuledda si calàia
nantu a so manu, suffiàia pianu pianu
da fà la fughja, da ùn sciaccià la micca.
Rispittàia u ruspu chì, cusì dicìa,
era un visunnàriu in biatitùdina in
i tenebri. Ascultàia cù emuzioni a
nota litùrghjica di u ciocciu, mìsticu
è beatu in fondu da u so tafonu.
Pruttighjàia i topi pinuti chì i ziteddi li
còrrini à daretu à bastunati à l’abbrucata
9
L ’ À N I M A D A N N A T A
ind’eddi ghjìrani, ghjìrani, quant’è presi da un
spaventu eternu.
Ma a so priferita era a bicciàrtula smiraldata chì
corri nantu i petri di i muri è in a pula di i stradi,
indù, à li volti, pinciuleghja com’è un fachiru.
Pasquà s’era fughjitu da una barca napulitana
induva si piddàia colpi è tambati. U preti u s’avìa
presu ind’è eddu. Sirvìa a messa, spazzàia a ghjesgia
è purtàia u sameru è a capra à i chjosi. Com’è l’altri
ziteddi u si minàiani, si piattàia à mezu à i murti,
in i vaddi indù ci sò surghjenti è fiori, sottu à i lecci
carchi di vigni salvàtichi. Andàia ver di i capanni
ch’eddu cunniscìa i ghjàcari, ver di i pècuri, i biadi,
i scoddi umbrosi. Cantàia tantu ch’eddu pudìa à
tempu di i sigheri è di i frutti, cantàia u longu di i
sèpali vivi o sottu à i fichi, imbulighjendu canti di
ghjesgia è canzoni d’amori, è mai ùn s’era intesu
voci cusì pura.
Oghji, u preti ùn c’era più, è Pasquà era tuttu
tristezza, caghjoni à sta tinarezza, vinuta una sera
ch’eddu s’avìa fighjulatu una bedda stonda à Maria
chì vultàia da a funtana, a so cera posta nantu à i
so capeddi neri. È a bedda zitedda ridìa, cantàia,
mancu à pena superstizioza, è sciaccendu i bestii
nantu à u so caminu.
À l’ora di u riposu, si spicciò da
ghjunghja a prima sottu à u listincu,
ghjimbu da i venti, ch’avìami lasciatu
i nosci brisacchi è vesti à a so ombra.
Di colpu, Pasquà lampò
un mughju ciambuttendu. Ci
lampàimi…
« Chì t’ha ?
– Mi si pari d’avè ricivutu una stilittata in u
spinu… »
Ùn si pudìa tena arritu.
« Hè quantu se pirdìu tuttu u me sangui… »
U purtàimi sottu à u listincu… Quì, dui tronchi
di sarpi s’inturchjàiani, saltichjàiani è parìani lià si è
sciodda si in una turtura sempiterna…
« Oh ! briunò, fighjuleti, socu persu… Quali hà
fattu què ?
– Socu eiu, dissi Maria… Sta bistiaccia era
inturchjata nantu a to brisacca. Aghju briunatu
da fà la scappà, ma ùn s’hè mossa. Tandu, da una
falcittata, l’aghju taddata in dui…
– Disgraziata ! Tumbendu la, ùn a sà ch’è tù m’ha
tombu ! ?... »
L’avìami stesu à l’umbriccia.
« Fami, ne ai o Pasquà ?
– Innò, aghjà mora… »
L’ochji chjusi, frizzinàia à li volti, stripitendu.
Dumandò a so zucca… Bibbi longu longu, quant’è
un boiu dissittàtu.
« Ci voli à purtà lu in paesi, dissi Maria.
– Innò, dissi Pasquà ch’avìa intesu, ùn
ghjova à nudda. Nudda ùn mi pò guarì.
Muraraghju à u pedi di stu listincu, à u
locu indù tù ha pichjatu a sarpi. »
È a sera, quandu vultàimi, u corciu
di Pasquà ùn campàia più… U vecu sempri,
stesu in tarra, cù u so visu sbiancatu è sirenu,
quant’è s’eddu durmii appacciatu.
Maria pinghjìa. Da tandu ùn canta più è
teni contu i bestii.
III
U TISORU
Sti veghji èrini par mè com’è un incantu. Un
piacè singulari nascìa da st’aduniti in i quali in un
spaventu sicretu surghjìani i fiuri strani di l’antichi
cridanzi. Ghjunta l’abbrucata, un gènaru di frebba
m’assaltàia è andaghjìu in quidda corcia casetta
com’è à u teatrinu di u Fantàsticu chì u vechju
Francè, à lumi di u fuconu, ni era u regista.
Èrami di dicembri. A notti, cutràia à spaccà
cantoni. Escìami tardu da a veghja. U paesi bughju
durmìa. Accumpagnàiami i più pappaddoni sinu à a
so porta. Ci vultàiami à u più mìnimu ghjanghjulimi
di u ventu in u bughjiconu. Certi altri, in u trostu
tamantu di u mari, li si parìa di senta altri voci
cà quidda di l’ondi. Eiu, mi ni riintrìu solu solu ;
chì, malgradu tutti sti foli, ùn timìu ne a notti ne i
spìriti ch’edda pò agruttà.
Una sera, truvàimi u vechju Francè in
l’addisperu. U so amicu u pastori Cerro s’era
chjinatu dopu à una ghjirandulata di notti tempu
misteriosa, è sraghjunàia, urulendu, ghjistighjendu,
l’ochji in focu. Era vultatu in a so casetta, prima di
l’albicciata, trimulendu in tuttu, senza cappeddu, i
ciuffi inziriti è ùn pudendu mancu più parlà. Vultàia
senza a zappa è u vanghinu ch’eddu s’era purtatu.
Si truvonu à l’entri di una sàpara induva c’era una
scavatura prufonda.
« A verità, dissi Francè, hè chì u me amicu era
andatu in cerca di un tisoru ; ma, stu tisoru era
vardatu, piddò i paesi di pettu à i formi diavuleschi
chì sorghjìni di colpu… Ne murì.
– Chì chjameti un tisoru vardatu ?, li dumandài.
– Un tisoru intarratu tanti anni fà, sottu à
prutizzioni di Satanassu, da incantèsimi tarrìbuli.
– Pari, dissi unu, chì u pastori di San Miele,
eddu, ùn ebbi paura è ch’eddu diventò riccu da
a sera à u lindumanu.. L’aveti cunnisciutu voi, o
Francè ?
– Se l’aghju cunnisciutu !... Sò tant’anni fà.
U pastori di San Miele era un umatali, chì
paura ùn ne avìa. À l’èpica chì vi parlu, curàia i so
capri. Avìa intesu dì à spessu ch’eddu c’era monda
tisori piatti è ùn ni chjudìa l’ochju di a nuttata.
U ghjornu, facìa sunà da u so bastonu nudicosu i
cantoni, a tarra di i sàpari. Ùn n’avìa chè un’ idea in
capu : truvà un tisoru.
Una volta, amparò da un marcanteddu di
castagni chì à u paesi di Monaccìa, si pudìa
cunsultà un vechju manuscrittu nantu i lochi
induva s’avìa suttaratu cascetti pieni à muneti
d’oru è d’arghjentu. Ci andò senza tricà. Culà seppi
chì, vicinu à San Miele, à una centinaia di metri da
un’aghja, à l’ombra di un àlbitru à miridionu, omu
s’avìa sipidditu, dapoi più di trè sèculi, un tisoru,
vardatu da spìriti diavuleschi.
À u so vultà, circò l’aghja. Ci criscìani tarabucci,
è, à locu di l’àlbitru, ùn firmàia più ch’è un vechju
11
U T I S O R U
fustu agruttendu api vagabondi. Vultò à notti fatta,
ma puru zappendu da quà in là, nudda, nudda… U
manuscrittu ùn dicìa micca da chì latu era statu
piattu u tisoru. Dopu à parechji notti di ricerchi in
darru, u pastoru si scuraghjò.
Un ghjornu, vidì passà par istrada un traculinu
talianu.
« Hè ! Pianta ! », li briunò.
Ùn steti tantu à raghjunghja lu. U Lucchesu
asciuvàia a so fronti in sudori cù un falzulettu à
quatretti.
« N’ha rivèrbuli ? »
Ne avìa è aprì u so cascionu. Era un pìcculu
bazardu. Mentri ch’eddu facìa zinnicà cù un dittu
l’arìchjula di a rivèrbula trà i so denti, u pastoru
vidì à mezu à culteddi una badda d’aciaghju.
« À chì ghjovi ?, li dumandò.
– Hè preziosa. Se tù à faci rutulà, si ferma,
puru nantu à a teppa a più in pèndita, indù c’hè un
mitallu qualunquu sottu tarra.
– A ti compru… Quantu ni voli ?
– Ùn la vendu micca.
– Ti ni docu cinqui franchi.
– Innò.
– Deci !
– Ùn vali a pena d’insista. »
Tandu, à a lestra, u pastori inguantò a badda,
è, riculendu, appuntò una pistola ver di u traculinu
chì si lampàia à eddu.
« Un passu in più è sè un omu mortu ! »
A strada era diserta. U Talianu si cacciò à
insultà lu, ma duvì andà si ni.
U ghjornu stessu, u pastori feci rutulà a badda
inghjiru à l’aghja, in ogni sensu ; si firmò trà mezu à
dui cantoni, arritti quant’è stàntari. Marcò u locu,
è baddendu di gioia, aspittò a notti.
Quandu a luna apparì, si missi à zappà solu
sulettu. Cù un vanghinu, cacciàia a tarra à pocu
à pocu. Zappò un beddu pezzu ; ùn sintìa a
stancàghjina. U tafonu era dighjà beddu largu,
12
prufondu, è nudda, sempri nudda ; ma, sta volta, a
brama di ghjunghja ci u si purtàia.
Di colpu, com’eddu scavàia ver di a siconda
stàntara, una zappata rindì un sonu mitàllicu
chì parì ribumbà in un agrottu brunzinu. A gioia
u trasaltò. Pichjò un altru colpu. Sùbitu ùruli
li rispònsini. Era un scatinimentu di furii, di
dimonii scittati da u so sonnu seculariu. U primu
muvimentu di u pastori fù di fughja : ma, alzendu
si, steti : l’avìa da perda una furtuna par vià di u so
vigliacchìsimu ? Si inzergò contr’à eddu stessu, è,
u sangui in bullori, i so forzi crisciuti, minendu à
dirotta di coddu, si missi à briunà, à urulà, à miaulà.
Ci fù di colpu com’è una trafalata di casa : davanti
à eddu, s’aprì un abissu ; un sarpenti tamantu aparsi
turcinendu si, a so bocca aparta, a so lingua infiarata,
l’ochji rossi, mentri chì voci tintinnàiani à l’arechji
di u pastori è chì ali viscosi, invisìbuli, sfrisgiàiani u
so visu è i so mani. Ma u pastori, pregnu da u sudori,
u sguardu acutu, ùn si mossi.
« Vai ti ne, o disgraziatu, li si mumurò, u
sarpenti t’hà da sciaccià in i so nodi.
– Innò ! ùn mi n’andaraghju micca. Ch’eddu
venghi, l’affittaraghju com’è un varmiceddu ! »
È alzò a so zappa. Si sintìa à quiddu mumentu
più ch’è un omu. Un gènaru di tuntia sguassàia in
eddu ogni dibulezza umana. Tracciò in tarra una
croci è mughjò :
« À nomi di u Cristu, ùn francarè micca stu
segnu sacru ! »
Sùbitu u sarpenti sparì. Ma, più luntanu,
da u trefondu di i tenebri, spuntò una bestia…
Spripusitata, era stantarata quant’è un cantonu.
Inveci d’ochji, t’avìa sàpari spalancati è u so capu
tremendu spavintàia chì bocca ùn ne avìa. Nantu
à u so corpu sanicciu peli sticchiti parìani sarpi
intustati. Arritta à mezu à salmi nantu à i so zampi
di davanti, chì i grinfii erini fatti com’è falcioni
da giganti, i so groppi bagnàiani in un pozzu di
sangui. Era u mostru di u silenziu, di u spaventu è
di l’immòbili.
U T I S O R U
Era cusì spavintosu chì tandu u pastori si sintì
vena dèbulu. Ne sguardu, ne voci ! Nisciun’ soffiu
ùn passàia in a notti chì pisàia nantu à i so spaddi
tali una càrica. L’omu, infantamatu, si scuzzulò
quant’è una bestia salvàtica infilzata da una lancia,
è, cù a so zappa ch’eddu tinìa à dui mani, feci in
aria un segnu di croci maiò mughjendu :
« Qualì ch’è tù sìa, mostru o fantàsimu, à
nomi di Cristu, volta in u sprufondu da induva sè
isciutu ! »
Tandu, un fracassu schiattò : eppo fù u silenziu
in a notti nera, d’un neru foscu. A luna è i steddi
s’èrini affundati. U pastori ùn vidìa ne u celu ne a
tarra. Sarìa divintatu cecu di colpu ?
Sintì un ghjanghjulimi daretu à eddu. Si vultò…
Una forma bianca piddò u visu di a so mamma,
morta qualch’anni fà. Prima ebbi un slanciu di
tinarezza ; po una zerga trasaltata da a cupidità u
si chjappò :
« Tù dinò, sè contr’à mè !, briunò… Vai ti ne !
Vai ti ne ! Ùn ti cunnosciu più !... »
A forma bianca si svannì… Da culandi, a linea
di i pughjali si disignò in i primi lumi di l’alba. È,
davanti à u pastori smaraviddatu, in fondu di u
tafonu, inghjiru à una cascetta aparta, miràculi di
pezzi d’oru sparguddati…
IV
A VADDI DI I SÀPARI
« Se u pastori di San Miele, dissi eiu, divintatu
riccu, si n’hè mortu, vechju vechju, in u so lettu,
invecci, Marcucciu hè statu tombu da i spìriti
infernali in a Vaddi di i sàpari indù si n’era andatu
à circà l’oru.
Ùn aghju sminticatu sta matinata di sittembri
ch’eddu m’avìa purtatu in quidda vaddi.
U me cumpagnu di strada, in mànichi di
camisgia, parìa un felinu à mezu à sti sèpali chì u
scioru marinu svintulàia. Èrimi briachi di muschi è
a vista s’incantàia à u mari, cusì turchinu ch’eddu
parìa irreali. I scoddi chì l’èrini à l’orlu parìani
ròsuli o bianchicci à u spuntà di u soli, quant’è ruini
di cità strutti da i tarramotti. Taddoli di culombi
si pirdìani in u celu. Qualchì capri saltichjàiani in
u machjonu fàciuli fàciuli com’è tanti antilopi in i
pianuri.
Ed’eccu ci a pascuraccia. U chjassu ci s’intorchja
quant’è una sarpi. Marcucciu si ferma, si cala, hè pà
sciaccià da u pedi una furmiculona vilinosa.
À pena più luntanu, una bicciàrtula nera, chì
u so vilenu ùn pardona micca, corri nantu i petri è
sparisci in i razzoli.
« Lingotti d’oru !… Lingotti d’oru ! ripitìa di
tantu in tantu Marcucciu. Trè cascittoni carchi !
– L’aveti visti ?
– Innò ! Hè u pastori di Vagare chì l’hà visti da
i so ochji. »
Puru parlendu, Marcucciu stuppàia a so scicca
d’una parti è da l’altra… Stu mascionu sgualtru era
infantamatu da maraviddi sottutarrani. Mi purtàia
ver di sta punta indù à mezu à i cantoni s’èrini
trafalati muraddi. C’era statu, quì, un casteddu, in
tempi scunnisciuti.
Ci ghjunsi com’è pudìu è Diu sà comu ! O tanti
cantoni, petri in pudditrina ! È quanti lamaghji ! I
bicciàrtuli ci buvunàiani. Da quà in là, cisterni. A
vista era immensa da ogni lati. Si sculunàiani veli
è ghjenti da luntanu luntanu… È puru Marcucciu
facìa sunà a tarra, i cantoni, sottu à u so taccu o da
u so bastonu di murta nudicosu.
« Oh ! Sicura, ci sò, quì, tisori… »
Incalcò :
« Fighjuleti à a vostra dritta. »
À u pedi di sti ruini, in una vaddi chjuca, trà
cantoni spripusitati, arritti quant’è munumenti
strani, s’aprìani sàpari.
« In una di sti sàpari, omu s’hà scupartu lingotti
d’oru…
– Quali ?
– Un Talianu chì facìa carbonu.
– Andemi à veda », dissi, incuriusitu da veru.
Avali falàiami à mezu à àlbitri chì i frutti, chì si
vèndini in Parighji com’è « fràuli d’Àfrica », èrini à
maturà. I so numarosi caspi tracarcàiani i branchi
lebbii à mezu à frondi lucichenti lustrati… Ebbi à
15
A V A D D I D I I S À P A R I
chì fà à sorta mi ne : certi volti, st’arbucceddi ci
fasciàiani. Deci volti, risicài di truncà mi u coddu.
Infini, a vaddi, i cantoni, i sàpari… Ebbi
l’impressioni di truvà mi à u trefondu di i tempi
prestòrichi. Certi scoddi parìani mammuti
petrificati.
« Ebbèh !... », briunài.
Marchjàiu nantu à ossi. Marcucciu piddò un
schincu.
« Schincu di giganti ! », dissi, pisendu lu.
Trimàiu in u soli ardenti.
« Oh ! Hè un pezzu ad’avà chì st’ossi ghjàcini
quì… I circatori d’oru l’ani dissuttarati. »
I sàpari si spalancàiani, umbrosi,
assaltati da i lamaghjoni. Qualchì
d’uni sò larghi com’è casi. In certi
còrrini surghjenti… Una frebba
trasaltàia u me cumpagnu.
« Si pò accirtà ch’eddi ci sò
millioni intarrati ».
È ùn la facìa più finita à pichjà a tarra è i
cantoni da u so bastonu.
« Sintiti, risonna ».
C’èrami ghjunti… Sta sàpara era un cantonu
maiori chì a so cuncavità tamanta pindìa nantu a
tarra. À mezu s’aprìa una scavatura prufonda ; hè
da stu locu chì u carbunaru talianu s’avìa tiratu trè
cascetti carchi à lingotti d’oru. Marcucciu si calò
da racodda pezzi d’una pìgnula grussulana. In un
cantu c’èrini dui chjècculi d’omu è di ziteddu.
« Si pritendi ch’eddi sò stati tombi nantu i
cascetti suttarrati…
– È u Talianu ? dumandài.
– Fù vistu da u pastori di Vagare, à u spuntà
di l’alba, quì, chì t’avìa dui lingotti in manu.
Feci tantu l’imbecili è dissi : “Ùn la socu micca
ciò ch’eddi sò… spartimi”. S’avìa dighjà piattu
l’altri. U pastori ni piddò unu. Inveci u Talianu, u
ghjornu stessu, sparì, lascendu i so cumpagni, i
so stufiglii è ancu a so paga. Si sà ch’eddu fughjì
ver di u so paesi, riccu mezzu !... »
D’altri sò vinuti dopu à u
Talianu. Ani zappatu ghjornu è
notti… Ani trovu tisori ? Ùn si sà.
Intantu, i scavi, com’è a viditi,
sò numarosi è prufondi, è
tutti issi ossi sparguddati
palèsani ch’eddi ci sò
stati altri scuparti…
« Si zappa à
l’azardu ?
– Asìstani libri,
manuscritti anticogni chì
pàrlani di tisori piatti in
Corsica, è Diu sà s’eddu
ci n’hè ! Aghju zappatu
una notti sana sicondu
l’indicazioni d’un libru
vinutu da Ghjènuva,
16
A V A D D I D I I S À P A R I
vicinu à u mari, sottu à u nosciu paesi, induva si
raghjùnghjini dui vadini… Ma ùn aghju trovu
nudda… Forsa chì certi ani trovu nanzu à mè…
Ma puru, scuraghjitu ùn socu. Riprincipiaraghju
à a pròssima uccasioni. Chì, criditi mi puru, a
noscia Corsica hè l’ìsula di i tisori. Basta à zappà
cù pacenzia. »
* * *
Qualchì ghjorni dopu, una matina, aprendu a me
finestra, vissi in piazza di u paesi, un gruppu d’omi,
di donni è di ziteddi. Falò in furia, incuriusitu.
« Chì si passa ? », dumandài.
U babbu di Marcucciu mi dissi impensiritu in
tuttu :
« U me fiddolu ùn n’hè vultatu dapoi arimani.
– Forsa chì hè statu piddatu da u tardu à piscà
a murena.
– Innò, hè mossu cù una zappa è un vanghinu.
– Ùn sarà andatu à a scuparta di un tisoru ?
– Hè vera, aviu sminticatu à so pazzìa.
– L’hè accaduta una disgrazia…
– Oh !...
– Forsa chì s’hè adurmintatu dopu avè zappatu
una parti di a nuttata.
– Inveci di chjachjarà duvarìami andà à truvà
lu. »
Ci spartèssimi in dui gruppi : unu si n’andò ver
di u mari ; l’altru, chì ni facìu parti, ver di a Vaddi
di i sàpari.
Un’ora dopu, ci truvàimi di pettu à a salma di
Marcucciu. Allungatu di spinu, l’ochji sfaracati,
i denti strinti, parìa dorma à l’orlu di u tafonu
ch’eddu avìa scavatu trà mezu à dui scoddi chì
sumiddàiani à gènari di mostri. U so vanghinu è a
so zappa èrini à fiancu à eddu.
In u tafonu ùn ci era nudda. Sarà statu
assassinatu ? U vultàimi è u rivultàimi, nisciùn’
ferita, mancu una traccia di colpu.
Tandu un vechju dissi :
« I spìriti tenebrosi l’ani tombu. »
Ci signàimi… Corbi vulàiani in tondu da sopra
à a Vaddi di i sàpari.
* * *
V
A BARCA FANTÀSIMA
Vicinu à u fuconu, Sanetosu suniàia. Era un
mascionu nudicosu è malincònicu. A so barca, A
Santa Maria, era lighjera è ràpida.
Dissi à Sanetosu :
« Torna una volta sè tristu.
– Innò, pensu à i spìriti.
– Chì spìriti ? »
I so ochji t’avìani fusfuriscenzi.
« Mi tribulèghjani à li volti dapoi una certa
passata…
– Qualessi a passata ? »
Sanetosu accindì a so pippa.
« T’ascultemi. »
Francè incrucciò i so ghjambi è stedì u coddu.
« Era dui anni fà. Era una notti bedda bughja.
U mari parìa di piombu. L’aveti tutti cunnisciutu à
Marinu ? »
Pà stu corciu di Marinu ùn funi ch’è paroli di
rigretu.
Sanetosu cuntinuò :
« Èrami nantu a listessa barca. Era un piscatoru
di prima trinca. Era bravu in tuttu.
– Cridìa à i fantàsimi, dissi Francè.
– …Piscàiami di fora di a punta di Campumoru.
Mancu più ùn si vidìani i costi. Marinu mulò una
nassa. Era greva : c’èrini pesci è una bedda murena.
Dissi : « Gattivu segnu ! » Più luntanu, in un antra,
una piccula trìmula, liscia è tòndula, si sculittàia,
i so punti lucichendu. Marinu, avendu la toccu,
ricivì una scuzzulata : “A notti sarà pèrfida !” »
In a notti di più in più bughjicona, u lanticonu
strambighjàia, a fusfuriscenza, di tantu in tantu,
era ardenti… U me cumpagnu ni feci a rimarca :
« Quissa hè un misteru da veru… »
Aghjustò :
« … o una malèficiu. »
Di sicuru, Marinu era casticatu.
Pesci scunnisciuti filàiani, da quì è culà. Unu
t’avìa u grugnu di porcu. Un pesciu sega passò ; si
vidìani i so spini acuti chì sfrisgiàiani l’acqua.
« Parini tanti finzioni ! » dissi eiu.
Di colpi, Marinu tesi u bracciu :
« Fighjula ver di u meziornu… Culà… »
Sculinài una vela lucichenti, à quandu culori
di fiara, à quandu virdogna. Di colpu a vìssimi
purpurina.
S’avvicinàia eppo s’alluntanàia. Fughjìa tali
un ali. T’avìa caprici. À li volti sparìa : tandu
l’immensità bughja era ancu di più pisiva.
Marinu mi dissi :
« Andemi à veda… »
S’intistò. U trattu marinu tiràia di più forti avà.
Alzàimi a vela. Pichjò contrà u maghju, impazienti
di vulà.
18
A B A R C A F A N T À S I M A
A noscia barca pindicò di dritta, trizinò, è si
lanciò ver di a vela strana chì parìa avvicinà si da
noi di più in più.
« Credi mi puru, Marinu, vultemi à i nosci
nassi. »
Ma s’era intistarditu. Ripitìa : « Ci voli ch’è
no ci rindìssimi contu. » A vela u s’affascinàia.
Edda ghjirò com’è abbacinata. Eppo ripiddò a so
corsa, purtata da una putenza indiavulita. A Santa
Maria stimulata in tuttu, facìa com’edda pudìa.
Sculisciàia, trizinendu è fiera.
Tinìu u timò. Rivecu à Marinu in culipìppuli
à a popa, l’ochji fissati nantu a finzioni strana. U
soffiu di u mari rinfurzàia. A noscia barca trimàia.
U mari mutàia cattivìssimu. S’ingattivìa à pocu à
pocu, fendu rulà prufondu unà tunizata d’infernu.
« Èh, Marinu, u mari s’infuria… Vultemi…
Prestu sarà scatinatu. »
Mancu ùn mi risposi. Sottu à a vela, viola avali,
si disignàia a curva di una tartana, chì lucicàia
quant’è oru. Ùn la mi pobbi impidiscia di signà mi.
Risintèsimi una scòzzula misteriosa.
Èrami luntanìssimi da a costa. Induva andàimi ?
U me cumpagnu si ni staghjìa zittu è mutu.
Buraschi runcàiani furiosi è a so sciuma ci fasciàia.
Ebbi paura, a ricunnosciu. Mi intesi di colpu solu
sulettu, persu nantu à A Santa Maria, à mèritu di a
timpesta.
« Marinu, vultemi…»
I me ditti si aggrancàiani à u timò. U mari
frisciàia. È, malgradu u ventu è u rumori di a
marighjata, sintìu u me cori batta. Ùn timàiu
u prìculu. Tanti volti u m’aghju sfidatu ! Era u
scunnisciutu chì mi intrundàia da u schizzu
perfidu, inaccitèvuli !
Ùn vidìu nudda inghjiru à mè. À pena chì
vidìu à Marinu. I tènebri si muvìani in culonni. U
ventu urulàia luntanu, ùn la socu quali addisperu
scatinatu. U mari era in bullori, neru è murtali. È
sempri sta maladetta vela chì infiaràia l’orizonti da
a so fiamma diavulesca !
Pocu à pocu u ventu calò. Indù èrami ? Ùn risintìu
più issu scòmudu chì inturpidìa a me vuluntà. Eru
divintatu abbughjatu, fatalistu. Vultàiami in lochi
arrichitati. U mari s’abbunacciàia.
I costi appàrsini. Era un ìsula. Ùn steti tantu à
ricunnoscia la : l’ìsula di l’Asinara.
Di colpu sparsi a vela. Ci truvàiami à l’entri
di una cala indù a Santa Maria filàia in u sussuru
d’ondi moddi.
Arrittu, Marinu fighjulàia da dritta à manca.
« Hè ghjintruta quì, ni socu sicuru… »
M’indittò da u dittu una forma chì pindulìa
à l’orlu mari, quant’è una barca à u riposu. Ci
avvicinàimi. Era un cascionu murzosu, chì
fasciàiani, da quì è da culandi, àlighi longhi longhi,
chì gaddizzàiani com’è ghjomi tràgichi. In fondu,
nantu à un pizzacciu di stoffa ricamata, ghjacìa un
ossu.
* * *
Sanetosu si steti zittu. Accesi a so pippa.
« À u spuntà di l’alba, èrimi di ritornu. Quattru
ghjorni dopu, truvò à Marinu, sticchitu, in fondu
di a Santa Maria, armighjata, chì pindulìa contru a
batticcia, muddizzona quant’è u cascionu murzosu
di l’ìsula di l’Asinara. »
* * *
VI
L’ÌDULU
U buiaghju Petru ci dissi, quidda sera, ch’eddu
avìa dissutarratu, da u cunceghju di u so aratu, in u
chjosu ch’eddu lavuràia, un vasettu rossu, ricamatu
di pitturi neri.
« Hè una pìgnula monda singulari ; pà disgrazia
ùn c’era nudda in drentu. M’aspittàiu di truvà ci
oru… T’aghju pocu dicia. Aghju scupartu monda
cosi d’età luntanìssimi, par indettu culteddi di
scàglia zuccati, ossi travaddati, un gènaru di
cuparchju di bronzu cù tafoni in tòndulu, catinetti
di bronzu, una petra rettangulara chì omu ci avia
zuccatu à nantu ligni chì si cruciàiani in triànguli
cù una scavatura disignata à pena ver di u fondu…
Bronzu, petri, ossi, farru, ma oru micca !
– Omu pratendi ch’eddu ci n’era, dissi u vechju
Francè, à u pedi di i cantoni maiò ficcati in tarra
quant’è piòttuli o chjinati in forma di tola nantu à
rocchi chì i si sustènini. Eiu stessu, aghju zappatu
in ghjiru, ma a me zappa ùn hà cacciatu ch’è ossi
umani. Aghju prufanatu tombi senza vulè la. »
Si signò, pò cuntinuò :
« Ciò chì hè sicura, hè chì monda civilisazioni ani
lacatu vistighi in a noscia ìsula. Tengu quissa da u sgiò
stitutori chì hè appassiunatu da sti sbrìsgiuli. Pocu a
robba chì c’hè in u pìcculu museu di a so scola !
– Hè ghjustamenti à u maestru di scola ch’aghju
datu tuttu ciò ch’aghju trovu, dissi Petru.
– Hè meddu à sbarazzà si ne o à distrughja li ;
tena li in i nosci casi cristiani, sarìa à mette li in
perìculu di pettu à tuttu l’inghjirmaturi pagani,
dissi u vechju Francè. Parlendu di què, v’aghju da
cuntà vi a storia di l’ìdulu di Campu Fiurelli.
Campu Fiurelli hè un chjosu ch’ùn hè tantu
luntanu da u paesi di a Grossa. Qualchì anni fà,
Mambrinu chì ci lavuràia, ci scavò una petra
turchina. A nittò. Furmaìa trè baddi : a prima, a
più chjuca, raprisintàia u capu, vistu i ligni chì
figuràiani l’ochji, u nasu è a bocca ; a siconda, à
pena più grossa, chì disignàia u pettu, purtàia un
triàngulu ; a terza, a più maiò, purtàia edda dinò un
triàngulu cù, da sottu, u segnu di l’ermafrodìsimu.
Avendu la ghjirata è righjirata trà i sò ditti, u
buiaghju a si missi in a so stacca. A sera, a musciò à
a so moglia. “Hè curiosa, dissi edda, pari ch’edda ci
fighjula”. A si ghjittò in fondu di una tiretta.
Mambrinu era un omu felici. I so affari
prusparàiani. Campàia in unioni parfetta cù a so
moglia.
Qualchì tempi dopu, mentri ch’eddu durmìa
com’è un sacconu, una notti, li si parsi di senta
una mùsica strana. Èrini accordi di arpa indefiniti
chì parìani risunnà trà i culoni di un tempiu. Aprì
l’ochji…
Davanti à eddu si stindìa una sala immensa
indù contr’à pilastri giganti s’arrimbàiani stàtuli
21