26.03.2026 Visualizzazioni

l-anima_dannata_Extrait

  • Nessun tag trovato…

Trasformi i suoi PDF in rivista online e aumenti il suo fatturato!

Ottimizzi le sue riviste online per SEO, utilizza backlink potenti e contenuti multimediali per aumentare la sua visibilità e il suo fatturato.



L’ànima Dannata


L'ànima dannata hè pubblicatu incù l’aiutu di a Cullettività di Corsica.

In partinariatu cù l’accademia di Corsica,

in u quadru di u prughjettu d’abbunamenti à prò di i sculari di Corsica, Tanti libri !


Lorenzi de Bradi

L’ànima Dannata

è altri raconti fantàstichi

strati da Veillées corses

Illustrazioni

Paulu Filippi

Traduttu da u francesi da Lisandru Filippi



AVERTIMENTU

In ogni paesi corsu, c’hè una casa indù,

mentri i veghji d’invernu, omu s’adunisci da

cuntà foli. In u meiu u paesi, hè quidda di u

vechju Francè, un brav’omu chì certi crèdini

mazzeru, ma chì si ni difendi.

« Mi mèttini in accusu à tortu, mi dicìa,

una sera chì l’avìu infattatu, ghjimbu sottu

à un fasciu di legnu, in un chjassu, à mezu

à scoddi è machja, innò ! innò ! ch’ùn socu

micca mazzeru ! »

Dinicàia cù forza. Èrami à pusà nantu

à panchi, à l’ombra di i listinchi, davanti à

un paisaghju di teppi, di cantoni, di mari è di

muntagni, luntanu, incurunati di nevi eterni.

« Socu un cuntatori di veghji. Ogni sera,

l’adunita hè sempri numarosa inghjiru à u me fuconu. Se vò ci vinìati, ci ascultarìati cù

intaressu storii beddi misteriosi. »

Com’è u soli sparìa à l’orizonti marinu, ripigliò u so fangottu è si ni falò ver di u paesi

chì si vidìa in rilievu nantu à u fondu bianchicciu di u golfu di u Valincu.

Cunnosciu a casetta di Francè, a più vechja è a più muriccia di tutti, vicinu à a ghjesgiola.

Ed’ hè tandu chì, longu un invernu sanu sanu, socu mossu, à l’abbrucata, ind’è u

vechju Francè, indù aghju intesu i storii i più curiosi è i più strani di u mondu. Aghju

racoltu quiddi chì mi parìani tìpichi.

M’hè piaciutu à ascultà li, à scriva li : bramu chì i me littori avìssini listessu piaceri

à leghja li.

Lorenzi de Bradi



I

L’ÀNIMA DANNATA

A prima sera ch’andài ind’è u vechju Francè, luna

ùn ci n’era ed’era bughju cecu. I porti èrini chjusi.

Si pudìa inciampà in i petri è cascà. Tandu a ghjenti

si guidàiani fendu si lumi davanti à eddi cù dedi

accesi.

A casetta di u vechju Francè si truvàia in fondu

à u paesi. Pichjài, è, comu mi si briunò d’entra,

pisài a cricca.

A cumpagnia si strignò da fà mi una piazza

davanti à u fuconu indù brusgiàiani ceppi. I donni

èrini à pusà in tarra, l’omi nantu à banchittini.

Un anticu chinchè, appesu à u muru infumicatu,

lustratu, schjarìa par pena. In l’ùnica pezza, c’era

una madia, un lettu è sacchi di granu. Pezzi di

lardu, un prisuttu pindìani à i canteddi neru fumu.

L’omi, cù i so visi asprosi è malincònichi, èrini

i cumpagni arditi di una tarra prunicosa indù ci sò

più petri ch’è arbi. Fumàiani a so pippa. I donni,

vistuti di neru guasgi tutti, èrini cuddidori d’alivi ;

qualchì d’uni t’avìani una biddezza singulari. A sera,

filàiani a rocca o calzittàiani. È tutti, malgradu a

stancàghjina di u ghjornu, vinìani quì, ad’ascultà

storii fantàstichi. St’adunita furmàia un gènaru di

sinagoga di cridenzi superstiziosi.

Qualcunu dici :

« U pastori Tristi hà intesu l’Ànima dannata.

– Si senti ma ùn si vedi.

– Sbagliu, dici u vechju Francè, s’hè vista

parechji volti. »

Stuppò a so scicca in u fuconu è cuntinuò :

« Sapeti chì u fiumiceddu di Tivedda forma

in un puntu di u so corsu un pozzu senza fondu

chì cummunicheghja, certi a dìcini, cù u mari. Hè

ind’è stu pozzu ch’edda stà l’Ànima dannata. Hè

cusì bughjicosu chì nisciun’ riflessi ùn ci vali. »

L’Ànima dannata cumpari sìa à meziornu, sìa a

notti, à quandu nantu à i cantoni i più alti induva ci

vula da cima in cima, à quandu in fondu à u spaziu.

Hè una donna, bianca com’è a luna, è chì a so

ghjoma d’oru t’hà, à li volti, scalusgiunimi di fiari.

Rapida quant’è a saeta, mughja quant’è s’edda era

spiddata viva. Ciotta cù un rimori di farru rossu in

u pozzu da induva codda dopu un trostu d’infernu.

Si dici chì à u Medievu, Gloriosa era una

castiddana nubilìssima è putentìssima, colma di a

perversità a più maiò ch’omu ùn avissi mai vistu.

Puru bedda, era crudeli è si piacìa à parsiguità i

corci cù ferucità.

U so casteddu era postu nantu à un pughjali

pitricosu, di pettu à u mari. Era impiddèvuli,

custuditu da omi tarrìbuli è sicuri. Oghji, i sarpi

è i biciàrtuli sò i soli òspiti di i ruini di stu casonu

indù omu campàia una vita suntuosa è infama. Si

dicìa chì Gloriosa era à u serviziu di Ghjènuva in

iscambiu di larghezzi magnìfichi.

7


L ’ À N I M A D A N N A T A

Quandu parìa à cavaddu in i campagni, i corci

si piattàiani. Mai una limòsina ùn cascàia da a so

manu sempri armata da un narbu. Una volta, un

andaccianu, mortu di fami, li chersi un bucconu di

pani ; u si feci batta da a so ghjenti. Omu rimarcò

chì u so sangui avìa taccu u zoddu. Si volsi sfassà sta

tacca in vanu. È a cridanza pupulara hè chì, s’eddu

si facìani scavi in sti ruini di u casteddu, si cacciarìa

u zoddu sanguinosu quant’è à u primu ghjornu.

Gloriosa acuddìa monda cavalcati è ùn èrini

ch’è piaceri d’ogni modu. Una notti chì c’era una

timpesta trimenda mentri chì a festa era di più

smisurata chè mai, si vidi di colpu, à mezu à a

sala risplendenti, l’andaccianu chì a castiddana

avìa fattu bastunà. Quidda, vistuta da u più beddu

brucatu di Ghjènuva, s’arrizzò arabbiata.

« Quali hà parmissu à stu luzzinonu di entra

chivi ?, briunò. »

I so servi trimàiani. Unu d’eddi li dissi :

« Comu hà pussutu entra chì tuttu hè chjusu ! »

U circataghju, sbiavititu, fasciatu à stracci,

scalzu, era un umatali, è i so ochji lucicàiani.

« Aghju a fami, aghju u fretu… Abbiati pietà di

a me miseria… Deti mi un bucconu di pani, lacheti

mi dorma in un cantu…

– Innò ! Innò ! Ùn avarè mancu un pistìcciulu !

Lampeti lu fora ! »

I servi si lamponu… Ma l’andaccianu rinculò è

dissi d’un vucciotu chì i fessi trimà :

« Ùn mi tuccheti micca ! »

S’inalzò quant’è una visioni è omu u vissi

svaniscia si pianu pianu piddendu a forma di

Ghjesù crucifissatu.

Gloriosa cuntinuò puru i so fistacci è i so

crudeltà.

U più primurosu apressu à edda era un

ghjuvanottu d’una biddezza senza a para, lestu, bè

missu, è purtendu a spada cù un asgiu baldanziosu.

Ma i so ochji fighjulàiani, à li volti, cusì stranamenti,

ch’omu ni risintìa spaventu è schifeghju. T’avìa una

grand’autorità nantu à Gloriosa chì, da fà li piacè, era

ghjintruta in una ghjesgia, à cavaddu à un sameru,

vistuta di rossu è vultendu u spinu à l’altari.

Un ghjornu, eschini insemi à cavaddu. Si

n’andonu prima à l’avventura ; eppo u ghjuvanottu

s’ingaghjò in un chjassu, à mezu u machjonu di

a vaddi indù corri u fiumiceddu di a Tivedda. Si

truvonu di colpu à l’orlu di u pozzu neru. Tandu li

dissi :

« Gloriosa, cara ànima, t’aghju datu tutti i

piaceri ch’è tù vulìi, tù ha suddisfatu tutti i to

passioni, a to crudeltà, à to impiità, hè tempu ch’è

tù paghi ! »

È, piddendu la da i ciuffi, a pisò quant’è un filu

di padda è a lampò in lu pozzu… Da u fondu di

l’abissu un mughju cuddò, un mughju longu longu

chì ribumbò in u circondu ; è hè stu mughju chì si

senti sempri di notti è ch’omu sintarà à l’eternu.

* * *


II

A SARPI

Quidda sera, chì èrami schjariti solu da u lumi di u

fuconu, una bicciartuluchja verdi parsi, attrata forsa

da u calori. Qualchisìa u vulìa lampà in u focu.

« Mai ch’edda ni fussi ! briunò u vechju Francè.

Unu di noi altri si ni murarìa à colpu sicuru. Ùn ci

voli mai à tumbà i bestii chì càmpani in i nosci casi

o chì dòrmini in campagna nantu à i nosci panni. Sò

i nosci spìriti !...

– Ma chì ci cunteti quì ? li dissi.

– Eppuru hè verità, dissi Scantavica. Ùn ci cridìu

micca, ma da ch’aghju vistu è toccu, credu. »

È ci feci quissu u racontu :

« Èrami di Luddu.

L’aria spampiddulàia in

u silenziu. Èrami sei

sicatori ghjimbi nantu à i

spighi chè nò taddàiami

da i nosci rustaghji chì

crichinàiani.

Daretu, trè donni a si pruvàiani à suvità ci. Purtàiani

capiddoni di padda. Maria era a più furzuta è a

più bedda. A vita par edda ùn era ch’una canzona.

Ci vulìa à senta la scaccanà è cantà. Ci ralligràia i

nosci cori in i nosci mumenti d’acciaccu. Unu di issi

traculini d’Italia, chì si carrièghjani u so cascionu

nantu u spinu, spattanscendu strada facendu, a

s’avìa abbandunnata, chjucaredda sempri, in piazza

di u paesi, una notti d’istatina. A vechja Tatona a

s’avìa ricuta.

À mezu à i sicatori, Pasquà s’avìa una tinarezza

tamanta par edda. Ma edda si ni ridìa. Ùn pinsàia

ch’à travaddà sempri chì a vechja Tatona t’avissi

asgiu, avali ch’edda ùn pudìa più fà nudda. Pasquà

era divintatu tristu. Sempri era statu malincònicu,

campendu solu sulettu in a natura, indù u mìnimu

insettu li era caru. Era di quiddi chì crèdini chì

certi bestii t’ani currispundenzi misteriosi cù i

nosci ànimi. Si una bulabbuledda si calàia

nantu a so manu, suffiàia pianu pianu

da fà la fughja, da ùn sciaccià la micca.

Rispittàia u ruspu chì, cusì dicìa,

era un visunnàriu in biatitùdina in

i tenebri. Ascultàia cù emuzioni a

nota litùrghjica di u ciocciu, mìsticu

è beatu in fondu da u so tafonu.

Pruttighjàia i topi pinuti chì i ziteddi li

còrrini à daretu à bastunati à l’abbrucata

9


L ’ À N I M A D A N N A T A

ind’eddi ghjìrani, ghjìrani, quant’è presi da un

spaventu eternu.

Ma a so priferita era a bicciàrtula smiraldata chì

corri nantu i petri di i muri è in a pula di i stradi,

indù, à li volti, pinciuleghja com’è un fachiru.

Pasquà s’era fughjitu da una barca napulitana

induva si piddàia colpi è tambati. U preti u s’avìa

presu ind’è eddu. Sirvìa a messa, spazzàia a ghjesgia

è purtàia u sameru è a capra à i chjosi. Com’è l’altri

ziteddi u si minàiani, si piattàia à mezu à i murti,

in i vaddi indù ci sò surghjenti è fiori, sottu à i lecci

carchi di vigni salvàtichi. Andàia ver di i capanni

ch’eddu cunniscìa i ghjàcari, ver di i pècuri, i biadi,

i scoddi umbrosi. Cantàia tantu ch’eddu pudìa à

tempu di i sigheri è di i frutti, cantàia u longu di i

sèpali vivi o sottu à i fichi, imbulighjendu canti di

ghjesgia è canzoni d’amori, è mai ùn s’era intesu

voci cusì pura.

Oghji, u preti ùn c’era più, è Pasquà era tuttu

tristezza, caghjoni à sta tinarezza, vinuta una sera

ch’eddu s’avìa fighjulatu una bedda stonda à Maria

chì vultàia da a funtana, a so cera posta nantu à i

so capeddi neri. È a bedda zitedda ridìa, cantàia,

mancu à pena superstizioza, è sciaccendu i bestii

nantu à u so caminu.

À l’ora di u riposu, si spicciò da

ghjunghja a prima sottu à u listincu,

ghjimbu da i venti, ch’avìami lasciatu

i nosci brisacchi è vesti à a so ombra.

Di colpu, Pasquà lampò

un mughju ciambuttendu. Ci

lampàimi…

« Chì t’ha ?

– Mi si pari d’avè ricivutu una stilittata in u

spinu… »

Ùn si pudìa tena arritu.

« Hè quantu se pirdìu tuttu u me sangui… »

U purtàimi sottu à u listincu… Quì, dui tronchi

di sarpi s’inturchjàiani, saltichjàiani è parìani lià si è

sciodda si in una turtura sempiterna…

« Oh ! briunò, fighjuleti, socu persu… Quali hà

fattu què ?

– Socu eiu, dissi Maria… Sta bistiaccia era

inturchjata nantu a to brisacca. Aghju briunatu

da fà la scappà, ma ùn s’hè mossa. Tandu, da una

falcittata, l’aghju taddata in dui…

– Disgraziata ! Tumbendu la, ùn a sà ch’è tù m’ha

tombu ! ?... »

L’avìami stesu à l’umbriccia.

« Fami, ne ai o Pasquà ?

– Innò, aghjà mora… »

L’ochji chjusi, frizzinàia à li volti, stripitendu.

Dumandò a so zucca… Bibbi longu longu, quant’è

un boiu dissittàtu.

« Ci voli à purtà lu in paesi, dissi Maria.

– Innò, dissi Pasquà ch’avìa intesu, ùn

ghjova à nudda. Nudda ùn mi pò guarì.

Muraraghju à u pedi di stu listincu, à u

locu indù tù ha pichjatu a sarpi. »

È a sera, quandu vultàimi, u corciu

di Pasquà ùn campàia più… U vecu sempri,

stesu in tarra, cù u so visu sbiancatu è sirenu,

quant’è s’eddu durmii appacciatu.

Maria pinghjìa. Da tandu ùn canta più è

teni contu i bestii.


III

U TISORU

Sti veghji èrini par mè com’è un incantu. Un

piacè singulari nascìa da st’aduniti in i quali in un

spaventu sicretu surghjìani i fiuri strani di l’antichi

cridanzi. Ghjunta l’abbrucata, un gènaru di frebba

m’assaltàia è andaghjìu in quidda corcia casetta

com’è à u teatrinu di u Fantàsticu chì u vechju

Francè, à lumi di u fuconu, ni era u regista.

Èrami di dicembri. A notti, cutràia à spaccà

cantoni. Escìami tardu da a veghja. U paesi bughju

durmìa. Accumpagnàiami i più pappaddoni sinu à a

so porta. Ci vultàiami à u più mìnimu ghjanghjulimi

di u ventu in u bughjiconu. Certi altri, in u trostu

tamantu di u mari, li si parìa di senta altri voci

cà quidda di l’ondi. Eiu, mi ni riintrìu solu solu ;

chì, malgradu tutti sti foli, ùn timìu ne a notti ne i

spìriti ch’edda pò agruttà.

Una sera, truvàimi u vechju Francè in

l’addisperu. U so amicu u pastori Cerro s’era

chjinatu dopu à una ghjirandulata di notti tempu

misteriosa, è sraghjunàia, urulendu, ghjistighjendu,

l’ochji in focu. Era vultatu in a so casetta, prima di

l’albicciata, trimulendu in tuttu, senza cappeddu, i

ciuffi inziriti è ùn pudendu mancu più parlà. Vultàia

senza a zappa è u vanghinu ch’eddu s’era purtatu.

Si truvonu à l’entri di una sàpara induva c’era una

scavatura prufonda.

« A verità, dissi Francè, hè chì u me amicu era

andatu in cerca di un tisoru ; ma, stu tisoru era

vardatu, piddò i paesi di pettu à i formi diavuleschi

chì sorghjìni di colpu… Ne murì.

– Chì chjameti un tisoru vardatu ?, li dumandài.

– Un tisoru intarratu tanti anni fà, sottu à

prutizzioni di Satanassu, da incantèsimi tarrìbuli.

– Pari, dissi unu, chì u pastori di San Miele,

eddu, ùn ebbi paura è ch’eddu diventò riccu da

a sera à u lindumanu.. L’aveti cunnisciutu voi, o

Francè ?

– Se l’aghju cunnisciutu !... Sò tant’anni fà.

U pastori di San Miele era un umatali, chì

paura ùn ne avìa. À l’èpica chì vi parlu, curàia i so

capri. Avìa intesu dì à spessu ch’eddu c’era monda

tisori piatti è ùn ni chjudìa l’ochju di a nuttata.

U ghjornu, facìa sunà da u so bastonu nudicosu i

cantoni, a tarra di i sàpari. Ùn n’avìa chè un’ idea in

capu : truvà un tisoru.

Una volta, amparò da un marcanteddu di

castagni chì à u paesi di Monaccìa, si pudìa

cunsultà un vechju manuscrittu nantu i lochi

induva s’avìa suttaratu cascetti pieni à muneti

d’oru è d’arghjentu. Ci andò senza tricà. Culà seppi

chì, vicinu à San Miele, à una centinaia di metri da

un’aghja, à l’ombra di un àlbitru à miridionu, omu

s’avìa sipidditu, dapoi più di trè sèculi, un tisoru,

vardatu da spìriti diavuleschi.

À u so vultà, circò l’aghja. Ci criscìani tarabucci,

è, à locu di l’àlbitru, ùn firmàia più ch’è un vechju

11


U T I S O R U

fustu agruttendu api vagabondi. Vultò à notti fatta,

ma puru zappendu da quà in là, nudda, nudda… U

manuscrittu ùn dicìa micca da chì latu era statu

piattu u tisoru. Dopu à parechji notti di ricerchi in

darru, u pastoru si scuraghjò.

Un ghjornu, vidì passà par istrada un traculinu

talianu.

« Hè ! Pianta ! », li briunò.

Ùn steti tantu à raghjunghja lu. U Lucchesu

asciuvàia a so fronti in sudori cù un falzulettu à

quatretti.

« N’ha rivèrbuli ? »

Ne avìa è aprì u so cascionu. Era un pìcculu

bazardu. Mentri ch’eddu facìa zinnicà cù un dittu

l’arìchjula di a rivèrbula trà i so denti, u pastoru

vidì à mezu à culteddi una badda d’aciaghju.

« À chì ghjovi ?, li dumandò.

– Hè preziosa. Se tù à faci rutulà, si ferma,

puru nantu à a teppa a più in pèndita, indù c’hè un

mitallu qualunquu sottu tarra.

– A ti compru… Quantu ni voli ?

– Ùn la vendu micca.

– Ti ni docu cinqui franchi.

– Innò.

– Deci !

– Ùn vali a pena d’insista. »

Tandu, à a lestra, u pastori inguantò a badda,

è, riculendu, appuntò una pistola ver di u traculinu

chì si lampàia à eddu.

« Un passu in più è sè un omu mortu ! »

A strada era diserta. U Talianu si cacciò à

insultà lu, ma duvì andà si ni.

U ghjornu stessu, u pastori feci rutulà a badda

inghjiru à l’aghja, in ogni sensu ; si firmò trà mezu à

dui cantoni, arritti quant’è stàntari. Marcò u locu,

è baddendu di gioia, aspittò a notti.

Quandu a luna apparì, si missi à zappà solu

sulettu. Cù un vanghinu, cacciàia a tarra à pocu

à pocu. Zappò un beddu pezzu ; ùn sintìa a

stancàghjina. U tafonu era dighjà beddu largu,

12

prufondu, è nudda, sempri nudda ; ma, sta volta, a

brama di ghjunghja ci u si purtàia.

Di colpu, com’eddu scavàia ver di a siconda

stàntara, una zappata rindì un sonu mitàllicu

chì parì ribumbà in un agrottu brunzinu. A gioia

u trasaltò. Pichjò un altru colpu. Sùbitu ùruli

li rispònsini. Era un scatinimentu di furii, di

dimonii scittati da u so sonnu seculariu. U primu

muvimentu di u pastori fù di fughja : ma, alzendu

si, steti : l’avìa da perda una furtuna par vià di u so

vigliacchìsimu ? Si inzergò contr’à eddu stessu, è,

u sangui in bullori, i so forzi crisciuti, minendu à

dirotta di coddu, si missi à briunà, à urulà, à miaulà.

Ci fù di colpu com’è una trafalata di casa : davanti

à eddu, s’aprì un abissu ; un sarpenti tamantu aparsi

turcinendu si, a so bocca aparta, a so lingua infiarata,

l’ochji rossi, mentri chì voci tintinnàiani à l’arechji

di u pastori è chì ali viscosi, invisìbuli, sfrisgiàiani u

so visu è i so mani. Ma u pastori, pregnu da u sudori,

u sguardu acutu, ùn si mossi.

« Vai ti ne, o disgraziatu, li si mumurò, u

sarpenti t’hà da sciaccià in i so nodi.

– Innò ! ùn mi n’andaraghju micca. Ch’eddu

venghi, l’affittaraghju com’è un varmiceddu ! »

È alzò a so zappa. Si sintìa à quiddu mumentu

più ch’è un omu. Un gènaru di tuntia sguassàia in

eddu ogni dibulezza umana. Tracciò in tarra una

croci è mughjò :

« À nomi di u Cristu, ùn francarè micca stu

segnu sacru ! »

Sùbitu u sarpenti sparì. Ma, più luntanu,

da u trefondu di i tenebri, spuntò una bestia…

Spripusitata, era stantarata quant’è un cantonu.

Inveci d’ochji, t’avìa sàpari spalancati è u so capu

tremendu spavintàia chì bocca ùn ne avìa. Nantu

à u so corpu sanicciu peli sticchiti parìani sarpi

intustati. Arritta à mezu à salmi nantu à i so zampi

di davanti, chì i grinfii erini fatti com’è falcioni

da giganti, i so groppi bagnàiani in un pozzu di

sangui. Era u mostru di u silenziu, di u spaventu è

di l’immòbili.



U T I S O R U

Era cusì spavintosu chì tandu u pastori si sintì

vena dèbulu. Ne sguardu, ne voci ! Nisciun’ soffiu

ùn passàia in a notti chì pisàia nantu à i so spaddi

tali una càrica. L’omu, infantamatu, si scuzzulò

quant’è una bestia salvàtica infilzata da una lancia,

è, cù a so zappa ch’eddu tinìa à dui mani, feci in

aria un segnu di croci maiò mughjendu :

« Qualì ch’è tù sìa, mostru o fantàsimu, à

nomi di Cristu, volta in u sprufondu da induva sè

isciutu ! »

Tandu, un fracassu schiattò : eppo fù u silenziu

in a notti nera, d’un neru foscu. A luna è i steddi

s’èrini affundati. U pastori ùn vidìa ne u celu ne a

tarra. Sarìa divintatu cecu di colpu ?

Sintì un ghjanghjulimi daretu à eddu. Si vultò…

Una forma bianca piddò u visu di a so mamma,

morta qualch’anni fà. Prima ebbi un slanciu di

tinarezza ; po una zerga trasaltata da a cupidità u

si chjappò :

« Tù dinò, sè contr’à mè !, briunò… Vai ti ne !

Vai ti ne ! Ùn ti cunnosciu più !... »

A forma bianca si svannì… Da culandi, a linea

di i pughjali si disignò in i primi lumi di l’alba. È,

davanti à u pastori smaraviddatu, in fondu di u

tafonu, inghjiru à una cascetta aparta, miràculi di

pezzi d’oru sparguddati…


IV

A VADDI DI I SÀPARI

« Se u pastori di San Miele, dissi eiu, divintatu

riccu, si n’hè mortu, vechju vechju, in u so lettu,

invecci, Marcucciu hè statu tombu da i spìriti

infernali in a Vaddi di i sàpari indù si n’era andatu

à circà l’oru.

Ùn aghju sminticatu sta matinata di sittembri

ch’eddu m’avìa purtatu in quidda vaddi.

U me cumpagnu di strada, in mànichi di

camisgia, parìa un felinu à mezu à sti sèpali chì u

scioru marinu svintulàia. Èrimi briachi di muschi è

a vista s’incantàia à u mari, cusì turchinu ch’eddu

parìa irreali. I scoddi chì l’èrini à l’orlu parìani

ròsuli o bianchicci à u spuntà di u soli, quant’è ruini

di cità strutti da i tarramotti. Taddoli di culombi

si pirdìani in u celu. Qualchì capri saltichjàiani in

u machjonu fàciuli fàciuli com’è tanti antilopi in i

pianuri.

Ed’eccu ci a pascuraccia. U chjassu ci s’intorchja

quant’è una sarpi. Marcucciu si ferma, si cala, hè pà

sciaccià da u pedi una furmiculona vilinosa.

À pena più luntanu, una bicciàrtula nera, chì

u so vilenu ùn pardona micca, corri nantu i petri è

sparisci in i razzoli.

« Lingotti d’oru !… Lingotti d’oru ! ripitìa di

tantu in tantu Marcucciu. Trè cascittoni carchi !

– L’aveti visti ?

– Innò ! Hè u pastori di Vagare chì l’hà visti da

i so ochji. »

Puru parlendu, Marcucciu stuppàia a so scicca

d’una parti è da l’altra… Stu mascionu sgualtru era

infantamatu da maraviddi sottutarrani. Mi purtàia

ver di sta punta indù à mezu à i cantoni s’èrini

trafalati muraddi. C’era statu, quì, un casteddu, in

tempi scunnisciuti.

Ci ghjunsi com’è pudìu è Diu sà comu ! O tanti

cantoni, petri in pudditrina ! È quanti lamaghji ! I

bicciàrtuli ci buvunàiani. Da quà in là, cisterni. A

vista era immensa da ogni lati. Si sculunàiani veli

è ghjenti da luntanu luntanu… È puru Marcucciu

facìa sunà a tarra, i cantoni, sottu à u so taccu o da

u so bastonu di murta nudicosu.

« Oh ! Sicura, ci sò, quì, tisori… »

Incalcò :

« Fighjuleti à a vostra dritta. »

À u pedi di sti ruini, in una vaddi chjuca, trà

cantoni spripusitati, arritti quant’è munumenti

strani, s’aprìani sàpari.

« In una di sti sàpari, omu s’hà scupartu lingotti

d’oru…

– Quali ?

– Un Talianu chì facìa carbonu.

– Andemi à veda », dissi, incuriusitu da veru.

Avali falàiami à mezu à àlbitri chì i frutti, chì si

vèndini in Parighji com’è « fràuli d’Àfrica », èrini à

maturà. I so numarosi caspi tracarcàiani i branchi

lebbii à mezu à frondi lucichenti lustrati… Ebbi à

15


A V A D D I D I I S À P A R I

chì fà à sorta mi ne : certi volti, st’arbucceddi ci

fasciàiani. Deci volti, risicài di truncà mi u coddu.

Infini, a vaddi, i cantoni, i sàpari… Ebbi

l’impressioni di truvà mi à u trefondu di i tempi

prestòrichi. Certi scoddi parìani mammuti

petrificati.

« Ebbèh !... », briunài.

Marchjàiu nantu à ossi. Marcucciu piddò un

schincu.

« Schincu di giganti ! », dissi, pisendu lu.

Trimàiu in u soli ardenti.

« Oh ! Hè un pezzu ad’avà chì st’ossi ghjàcini

quì… I circatori d’oru l’ani dissuttarati. »

I sàpari si spalancàiani, umbrosi,

assaltati da i lamaghjoni. Qualchì

d’uni sò larghi com’è casi. In certi

còrrini surghjenti… Una frebba

trasaltàia u me cumpagnu.

« Si pò accirtà ch’eddi ci sò

millioni intarrati ».

È ùn la facìa più finita à pichjà a tarra è i

cantoni da u so bastonu.

« Sintiti, risonna ».

C’èrami ghjunti… Sta sàpara era un cantonu

maiori chì a so cuncavità tamanta pindìa nantu a

tarra. À mezu s’aprìa una scavatura prufonda ; hè

da stu locu chì u carbunaru talianu s’avìa tiratu trè

cascetti carchi à lingotti d’oru. Marcucciu si calò

da racodda pezzi d’una pìgnula grussulana. In un

cantu c’èrini dui chjècculi d’omu è di ziteddu.

« Si pritendi ch’eddi sò stati tombi nantu i

cascetti suttarrati…

– È u Talianu ? dumandài.

– Fù vistu da u pastori di Vagare, à u spuntà

di l’alba, quì, chì t’avìa dui lingotti in manu.

Feci tantu l’imbecili è dissi : “Ùn la socu micca

ciò ch’eddi sò… spartimi”. S’avìa dighjà piattu

l’altri. U pastori ni piddò unu. Inveci u Talianu, u

ghjornu stessu, sparì, lascendu i so cumpagni, i

so stufiglii è ancu a so paga. Si sà ch’eddu fughjì

ver di u so paesi, riccu mezzu !... »

D’altri sò vinuti dopu à u

Talianu. Ani zappatu ghjornu è

notti… Ani trovu tisori ? Ùn si sà.

Intantu, i scavi, com’è a viditi,

sò numarosi è prufondi, è

tutti issi ossi sparguddati

palèsani ch’eddi ci sò

stati altri scuparti…

« Si zappa à

l’azardu ?

– Asìstani libri,

manuscritti anticogni chì

pàrlani di tisori piatti in

Corsica, è Diu sà s’eddu

ci n’hè ! Aghju zappatu

una notti sana sicondu

l’indicazioni d’un libru

vinutu da Ghjènuva,

16


A V A D D I D I I S À P A R I

vicinu à u mari, sottu à u nosciu paesi, induva si

raghjùnghjini dui vadini… Ma ùn aghju trovu

nudda… Forsa chì certi ani trovu nanzu à mè…

Ma puru, scuraghjitu ùn socu. Riprincipiaraghju

à a pròssima uccasioni. Chì, criditi mi puru, a

noscia Corsica hè l’ìsula di i tisori. Basta à zappà

cù pacenzia. »

* * *

Qualchì ghjorni dopu, una matina, aprendu a me

finestra, vissi in piazza di u paesi, un gruppu d’omi,

di donni è di ziteddi. Falò in furia, incuriusitu.

« Chì si passa ? », dumandài.

U babbu di Marcucciu mi dissi impensiritu in

tuttu :

« U me fiddolu ùn n’hè vultatu dapoi arimani.

– Forsa chì hè statu piddatu da u tardu à piscà

a murena.

– Innò, hè mossu cù una zappa è un vanghinu.

– Ùn sarà andatu à a scuparta di un tisoru ?

– Hè vera, aviu sminticatu à so pazzìa.

– L’hè accaduta una disgrazia…

– Oh !...

– Forsa chì s’hè adurmintatu dopu avè zappatu

una parti di a nuttata.

– Inveci di chjachjarà duvarìami andà à truvà

lu. »

Ci spartèssimi in dui gruppi : unu si n’andò ver

di u mari ; l’altru, chì ni facìu parti, ver di a Vaddi

di i sàpari.

Un’ora dopu, ci truvàimi di pettu à a salma di

Marcucciu. Allungatu di spinu, l’ochji sfaracati,

i denti strinti, parìa dorma à l’orlu di u tafonu

ch’eddu avìa scavatu trà mezu à dui scoddi chì

sumiddàiani à gènari di mostri. U so vanghinu è a

so zappa èrini à fiancu à eddu.

In u tafonu ùn ci era nudda. Sarà statu

assassinatu ? U vultàimi è u rivultàimi, nisciùn’

ferita, mancu una traccia di colpu.

Tandu un vechju dissi :

« I spìriti tenebrosi l’ani tombu. »

Ci signàimi… Corbi vulàiani in tondu da sopra

à a Vaddi di i sàpari.

* * *


V

A BARCA FANTÀSIMA

Vicinu à u fuconu, Sanetosu suniàia. Era un

mascionu nudicosu è malincònicu. A so barca, A

Santa Maria, era lighjera è ràpida.

Dissi à Sanetosu :

« Torna una volta sè tristu.

– Innò, pensu à i spìriti.

– Chì spìriti ? »

I so ochji t’avìani fusfuriscenzi.

« Mi tribulèghjani à li volti dapoi una certa

passata…

– Qualessi a passata ? »

Sanetosu accindì a so pippa.

« T’ascultemi. »

Francè incrucciò i so ghjambi è stedì u coddu.

« Era dui anni fà. Era una notti bedda bughja.

U mari parìa di piombu. L’aveti tutti cunnisciutu à

Marinu ? »

Pà stu corciu di Marinu ùn funi ch’è paroli di

rigretu.

Sanetosu cuntinuò :

« Èrami nantu a listessa barca. Era un piscatoru

di prima trinca. Era bravu in tuttu.

– Cridìa à i fantàsimi, dissi Francè.

– …Piscàiami di fora di a punta di Campumoru.

Mancu più ùn si vidìani i costi. Marinu mulò una

nassa. Era greva : c’èrini pesci è una bedda murena.

Dissi : « Gattivu segnu ! » Più luntanu, in un antra,

una piccula trìmula, liscia è tòndula, si sculittàia,

i so punti lucichendu. Marinu, avendu la toccu,

ricivì una scuzzulata : “A notti sarà pèrfida !” »

In a notti di più in più bughjicona, u lanticonu

strambighjàia, a fusfuriscenza, di tantu in tantu,

era ardenti… U me cumpagnu ni feci a rimarca :

« Quissa hè un misteru da veru… »

Aghjustò :

« … o una malèficiu. »

Di sicuru, Marinu era casticatu.

Pesci scunnisciuti filàiani, da quì è culà. Unu

t’avìa u grugnu di porcu. Un pesciu sega passò ; si

vidìani i so spini acuti chì sfrisgiàiani l’acqua.

« Parini tanti finzioni ! » dissi eiu.

Di colpi, Marinu tesi u bracciu :

« Fighjula ver di u meziornu… Culà… »

Sculinài una vela lucichenti, à quandu culori

di fiara, à quandu virdogna. Di colpu a vìssimi

purpurina.

S’avvicinàia eppo s’alluntanàia. Fughjìa tali

un ali. T’avìa caprici. À li volti sparìa : tandu

l’immensità bughja era ancu di più pisiva.

Marinu mi dissi :

« Andemi à veda… »

S’intistò. U trattu marinu tiràia di più forti avà.

Alzàimi a vela. Pichjò contrà u maghju, impazienti

di vulà.

18



A B A R C A F A N T À S I M A

A noscia barca pindicò di dritta, trizinò, è si

lanciò ver di a vela strana chì parìa avvicinà si da

noi di più in più.

« Credi mi puru, Marinu, vultemi à i nosci

nassi. »

Ma s’era intistarditu. Ripitìa : « Ci voli ch’è

no ci rindìssimi contu. » A vela u s’affascinàia.

Edda ghjirò com’è abbacinata. Eppo ripiddò a so

corsa, purtata da una putenza indiavulita. A Santa

Maria stimulata in tuttu, facìa com’edda pudìa.

Sculisciàia, trizinendu è fiera.

Tinìu u timò. Rivecu à Marinu in culipìppuli

à a popa, l’ochji fissati nantu a finzioni strana. U

soffiu di u mari rinfurzàia. A noscia barca trimàia.

U mari mutàia cattivìssimu. S’ingattivìa à pocu à

pocu, fendu rulà prufondu unà tunizata d’infernu.

« Èh, Marinu, u mari s’infuria… Vultemi…

Prestu sarà scatinatu. »

Mancu ùn mi risposi. Sottu à a vela, viola avali,

si disignàia a curva di una tartana, chì lucicàia

quant’è oru. Ùn la mi pobbi impidiscia di signà mi.

Risintèsimi una scòzzula misteriosa.

Èrami luntanìssimi da a costa. Induva andàimi ?

U me cumpagnu si ni staghjìa zittu è mutu.

Buraschi runcàiani furiosi è a so sciuma ci fasciàia.

Ebbi paura, a ricunnosciu. Mi intesi di colpu solu

sulettu, persu nantu à A Santa Maria, à mèritu di a

timpesta.

« Marinu, vultemi…»

I me ditti si aggrancàiani à u timò. U mari

frisciàia. È, malgradu u ventu è u rumori di a

marighjata, sintìu u me cori batta. Ùn timàiu

u prìculu. Tanti volti u m’aghju sfidatu ! Era u

scunnisciutu chì mi intrundàia da u schizzu

perfidu, inaccitèvuli !

Ùn vidìu nudda inghjiru à mè. À pena chì

vidìu à Marinu. I tènebri si muvìani in culonni. U

ventu urulàia luntanu, ùn la socu quali addisperu

scatinatu. U mari era in bullori, neru è murtali. È

sempri sta maladetta vela chì infiaràia l’orizonti da

a so fiamma diavulesca !

Pocu à pocu u ventu calò. Indù èrami ? Ùn risintìu

più issu scòmudu chì inturpidìa a me vuluntà. Eru

divintatu abbughjatu, fatalistu. Vultàiami in lochi

arrichitati. U mari s’abbunacciàia.

I costi appàrsini. Era un ìsula. Ùn steti tantu à

ricunnoscia la : l’ìsula di l’Asinara.

Di colpu sparsi a vela. Ci truvàiami à l’entri

di una cala indù a Santa Maria filàia in u sussuru

d’ondi moddi.

Arrittu, Marinu fighjulàia da dritta à manca.

« Hè ghjintruta quì, ni socu sicuru… »

M’indittò da u dittu una forma chì pindulìa

à l’orlu mari, quant’è una barca à u riposu. Ci

avvicinàimi. Era un cascionu murzosu, chì

fasciàiani, da quì è da culandi, àlighi longhi longhi,

chì gaddizzàiani com’è ghjomi tràgichi. In fondu,

nantu à un pizzacciu di stoffa ricamata, ghjacìa un

ossu.

* * *

Sanetosu si steti zittu. Accesi a so pippa.

« À u spuntà di l’alba, èrimi di ritornu. Quattru

ghjorni dopu, truvò à Marinu, sticchitu, in fondu

di a Santa Maria, armighjata, chì pindulìa contru a

batticcia, muddizzona quant’è u cascionu murzosu

di l’ìsula di l’Asinara. »

* * *


VI

L’ÌDULU

U buiaghju Petru ci dissi, quidda sera, ch’eddu

avìa dissutarratu, da u cunceghju di u so aratu, in u

chjosu ch’eddu lavuràia, un vasettu rossu, ricamatu

di pitturi neri.

« Hè una pìgnula monda singulari ; pà disgrazia

ùn c’era nudda in drentu. M’aspittàiu di truvà ci

oru… T’aghju pocu dicia. Aghju scupartu monda

cosi d’età luntanìssimi, par indettu culteddi di

scàglia zuccati, ossi travaddati, un gènaru di

cuparchju di bronzu cù tafoni in tòndulu, catinetti

di bronzu, una petra rettangulara chì omu ci avia

zuccatu à nantu ligni chì si cruciàiani in triànguli

cù una scavatura disignata à pena ver di u fondu…

Bronzu, petri, ossi, farru, ma oru micca !

– Omu pratendi ch’eddu ci n’era, dissi u vechju

Francè, à u pedi di i cantoni maiò ficcati in tarra

quant’è piòttuli o chjinati in forma di tola nantu à

rocchi chì i si sustènini. Eiu stessu, aghju zappatu

in ghjiru, ma a me zappa ùn hà cacciatu ch’è ossi

umani. Aghju prufanatu tombi senza vulè la. »

Si signò, pò cuntinuò :

« Ciò chì hè sicura, hè chì monda civilisazioni ani

lacatu vistighi in a noscia ìsula. Tengu quissa da u sgiò

stitutori chì hè appassiunatu da sti sbrìsgiuli. Pocu a

robba chì c’hè in u pìcculu museu di a so scola !

– Hè ghjustamenti à u maestru di scola ch’aghju

datu tuttu ciò ch’aghju trovu, dissi Petru.

– Hè meddu à sbarazzà si ne o à distrughja li ;

tena li in i nosci casi cristiani, sarìa à mette li in

perìculu di pettu à tuttu l’inghjirmaturi pagani,

dissi u vechju Francè. Parlendu di què, v’aghju da

cuntà vi a storia di l’ìdulu di Campu Fiurelli.

Campu Fiurelli hè un chjosu ch’ùn hè tantu

luntanu da u paesi di a Grossa. Qualchì anni fà,

Mambrinu chì ci lavuràia, ci scavò una petra

turchina. A nittò. Furmaìa trè baddi : a prima, a

più chjuca, raprisintàia u capu, vistu i ligni chì

figuràiani l’ochji, u nasu è a bocca ; a siconda, à

pena più grossa, chì disignàia u pettu, purtàia un

triàngulu ; a terza, a più maiò, purtàia edda dinò un

triàngulu cù, da sottu, u segnu di l’ermafrodìsimu.

Avendu la ghjirata è righjirata trà i sò ditti, u

buiaghju a si missi in a so stacca. A sera, a musciò à

a so moglia. “Hè curiosa, dissi edda, pari ch’edda ci

fighjula”. A si ghjittò in fondu di una tiretta.

Mambrinu era un omu felici. I so affari

prusparàiani. Campàia in unioni parfetta cù a so

moglia.

Qualchì tempi dopu, mentri ch’eddu durmìa

com’è un sacconu, una notti, li si parsi di senta

una mùsica strana. Èrini accordi di arpa indefiniti

chì parìani risunnà trà i culoni di un tempiu. Aprì

l’ochji…

Davanti à eddu si stindìa una sala immensa

indù contr’à pilastri giganti s’arrimbàiani stàtuli

21

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!