3052010b

girrrrls

3052010b

http://dr-banderalotaibi.com

a

ﻢﻴﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ABCDEFG 108

UIŁ V² WK KÝ

ﻲﻧﺎﺜﻟا ءﺰﳉا - ﺔﻧرﺎﻘﻣ ﺔﺳارد

W «Ë ÊuMH

جﺎﺠﺣ ﲔﺴﺣ ﻲﻠﻋ .د :ﺔـﻤـﺟﺮــﺗ

»«œü«Ë ‡ «

ﺎﻨﻫ دﻮﻤﺤﻣ ﺔﻴﻄﻋ .د :ﺔﻌﺟاﺮﻣ

X¹uJ UI¦K WO W¹dNý U¼—bB¹ fK:« « wMÞu


acb

X¹uJ « ‡ »«œü«Ë ÊuMH «Ë W UI¦K wMÞu « fK:« U¼—bB¹ W¹dNý WO UIŁ V² WK KÝ

http://dr-banderalotaibi.com

١٩٩٠ ـ ١٩٢٣ ﻲﻧاوﺪﻌﻟا يرﺎﺸﻣ ﺪﻤﺣأ فاﺮﺷﺈﺑ ١٩٧٨ ﺮﻳﺎﻨﻳ ﻲﻓ ﺔﻠﺴﻠﺴﻟا ترﺪﺻ

108

ﻢﻴﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﻲﻧﺎﺜﻟا ءﺰﳉا - ﺔﻧرﺎﻘﻣ ﺔﺳارد

جﺎـﺠـﺣ ﲔﺴﺣ ﻲﻠﻋ .د :ﺔـــﻤـﺟﺮــﺗ

:ﺔﻌﺟاﺮﻣ

ﺎﻨﻫ دﻮﻤﺤﻣ ﺔﻴﻄﻋ .د.أ

ABCDEFG

d³L ¹œ

1986


http://dr-banderalotaibi.com

ﺎﻬﺒﺗﺎﻛ يأر ﻦﻋ ﺮﺒﻌﺗ ﺔﻠﺴﻠﺴﻟا هﺬﻫ ﻲﻓ ةرﻮﺸﻨ�ا داﻮ�ا

ﺲﻠﻟﻤﺠا يأر ﻦﻋ ةروﺮﻀﻟﺎﺑ ﺮﺒﻌﺗ ﻻو


http://dr-banderalotaibi.com


http://dr-banderalotaibi.com

٧

١١

٦٧

١٣١

١٨٥

٢٥٩

٢٧٧

ﺔﻣﺪﻘﻣ

:لوﻷا ﻞﺼﻔﻟا

ﻢﻴﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

:ﻲﻧﺎﺜﻟا ﻞﺼﻔﻟا

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

:ﺚﻟﺎﺜﻟا ﻞﺼﻔﻟا

ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻴﻠﻌﺘﻟا

:ﻊﺑاﺮﻟا ﻞﺼﻔﻟا

ﺮﺗوﺮﻟ ﻲﻋﺎﻤﺘﺟﻻا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﻊﺟاﺮ�ا

رﻮﻄﺳ ﻲﻓ ﻒﻟﺆ�ا

M

M

M

M


http://dr-banderalotaibi.com


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﺟﺮﺘ�ا ﺔﻣﺪﻘﻣ

ﻞﻇ ﺲﻔﻨﻟا ﻢﻠﻋ ﻢﻴﻫﺎﻔﻣ ﻦﻣ ﺲﻴﺋر مﻮﻬﻔﻣ ﻢﻠﻌﺘﻟا

ﺔـﻴـﺑﺮـﺘـﻟا لﺎـﺟرو ﻦـﻳﺮﻜﻔ�او ءﺎﻤﻠﻌﻟا مﺎﻤﺘﻫﺎﺑ ﻰﻈﺤﻳ

�ﻖﻳﺮﻏﻹا ﺔﻔﺳﻼﻔﻟا ﺪﻬﻋ ﺬﻨﻤﻓ .نﺎﻜﻣو نﺎﻣز ﻞﻛ ﻲﻓ

ﻦﻫاﺮﻟا ﺎﻧﺪﻬﻋ ﻰﺘﺣ �ﺔﻳوﺎﻤﺴﻟا نﺎﻳدﻷا لوﺰﻧ ﺬﻨﻣو ﻞﺑ

ﺎـﻬـﺗﺎـﻘـﻴـﺒـﻄـﺗو ﺔﻓﺮﻌ�او ﻢﻠﻌﻟا فﻮﻨﺻ ﻰﺘﺸﺑ ﻞﻓﺎﳊا

ىﺪـﺣإ ﻞـﻜـﺸـﻳ ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا مﻮـﻬـﻔـﻣو �ﺔـﻴـﻠـﻤـﻌـﻟاو ﺔﻴﻨﻘﺘﻟا

برﺎﲡو ثﻮﺤﺑ ﻦﻣ ﺎﻬﻨﻋ ﻖﺜﺒﻨﻳ ﺎﻣو ﺔﻳرﻮﶈا ﺎﻳﺎﻀﻘﻟا

ﻚـﻟذ ﻞـﺟأ ﻦﻣو .ﻖﻴﺒﻄﺗو ﺐﻳرﺪﺗو ﻢﻴﻠﻌﺗو تﺎﺳاردو

ﻖﻔﻨﺗ ﺔﻠﺋﺎﻫ ةﺰﻬﺟأ ﺮﺻﺎﻌ�ا ﺎﻨﻌﻤﺘﺠﻣ ﻲﻓ مﻮﻴﻟا ﺪﺟﻮﻳ

سراﺪــ�ا ﻲــﻓ ﻞــﺜــﻤــﺘــﺗ �ﺔــﻠــﺋﺎــﻄــﻟا لاﻮــﻣﻷا ﺎـﻬـﻴـﻠـﻋ

ﺔـﻌـﺑﺎـﺘـ� ﻻإ ءﻲـﺸـﻟ ﻻ ﺎﻫﻮﺤﻧو ﺪﻫﺎﻌ�او تﺎﻌﻣﺎﳉاو

ﺔﻴﻠﻤﻌﻟا ةﺎﻴﳊا ﻰﻟإ ﺎﻨﻟﺎﻔﻃﺄﺑ لﻮﺻﻮﻟاو ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻴﻀﻗ

.ﺔﺤﺟﺎﻨﻟا ﺔﻣﺎﻌﻟا

تﺎـﺴـﺳﺆـ�ا ﻰـﻠـﻋ ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟﺎﺑ مﺎﻤﺘﻫﻻا ﺮﺼﺘﻘﻳ ﻻو

تﺎـﻬـﻣﻷاو ءﺎـﺑﻵا مﺎـﻤـﺘـﻫا ﻊـﺿﻮـﻣ ﻮـﻫ ﻞـﺑ �ﺐـﺴـﺤﻓ

ﺔـﻐـﻟﺎـﺑ رﻮـﻣﻷا ﻦـﻣ ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟﺎـﻓ �ﺔـﻣﺎﻌﺑ ﻊﻤﺘﻟﻤﺠا داﺮﻓأو

ﻻ ﻚـﻟﺬـﻛ .ﻊـﻤـﺘـﺠﻣ يأ ﻲﻓ نﺎﺴﻧإ ﻞﻛ ﺪﻨﻋ ﺔﻴﻤﻫﻷا

ﻦﻣ ﺔﻨﻴﻌﻣ ﺔﻠﺣﺮﻣ وأ �ﺔﻨﻴﻌﻣ ﻦﺳ ﻰﻠﻋ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺮﺼﺘﻘﻳ

.ةﺎﻴﳊا تﺮﻤﺘﺳا ﺎﻣ ةﺮﻤﺘﺴﻣ ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻮﻫ ﻞﺑ �ﺮﻤﻌﻟا

ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا ﺔﻴﻤﻫأ لﻮﺣ ﺮﻴﺒﻛ قﺎﻔﺗا كﺎﻨﻫ نﺎﻛ اذإو

ﺮﻴﺒﻛ قﺎﻔﺗا كﺎﻨﻫ نﺎﻛ اذإو �ﺎﻨﻣ ﻞﻛ ةﺎﻴﺣ ﻲﻓ هرودو

نﺈﻓ كﻮﻠﺴﻟا ﻞﻳﺪﻌﺗ ﻦﻣ عﻮﻧ ﻪﻧﺄﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻒﻳﺮﻌﺗ لﻮﺣ

ﺔﻣﺎﻬﻟا تاﺮﻴﻐﺘ�ا ﺪﻳﺪﲢو ﻢﻠﻌﺘﻟا مﻮﻬﻔﻣ راﻮﻏأ ﺮﺒﺳ

عاﻮﻧأ ﺪﻳﺪﲢ ﻚﻟﺬﻛو �ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻲﻓ ﻞﺧﺪﺗ ﻲﺘﻟا

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺪﻨﻋ نﺎﺴﻧﻹا ﻰﻠﻋ أﺮﻄﻳ يﺬﻟا ﻲﻛﻮﻠﺴﻟا ﺮﻴﻐﺘﻟا

7

ﻢﺟﺮﺘ�ا ﺔﻣﺪﻘﻣ


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

تﺎﻳﺮﻈﻧ ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟا رﻮﻬﻇ ﺎﻣو .ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ ﺎﻬﻟ ىﺪﺼﺘﺗ ﻲﺘﻟا ﺎﻳﺎﻀﻘﻟا ﻦﻣ

ﺔﳉﺎﻌﻣو ﺔﻴﻄﻠﻄﺸﳉاو ﺔﻴﺋاﺮﺟﻹاو ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟاو ﺔﻴﻃاﺮﺷﻻاو ﺔﻴﻃﺎﺒﺗرﻻﺎﻛ ﻢﻠﻌﺘﻟا

ﻢـﺳﺎﻘﻟا نﺎﻛ نإو �ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﺳارد قﺮﻃ دﺪﻌﺗ ﻰﻠﻋ ﻞﻴﻟد ﻻإ ﺎﻫﺮﻴﻏو تﺎﻣﻮﻠﻌ�ا

فﻮﻗﻮﻟا ﻲﻓ ﻞﺜﻤﺘﻳ ﻞﻣﺎﻋ ﻦﻋ ﺚﺤﺒﻟا ﻮﻫ ﺎﻌﻴﻤﺟ تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا هﺬﻫ �ﺑ كﺮﺘﺸ�ا

.سﺎﻨﻟا ﺎﻬﺑ ﻢﻠﻌﺘﻳ ﻲﺘﻟا �دﺎﺒ�ا ﻦﻣ ﺔﻠﺴﻠﺳ ﻰﻠﻋ

ﻲـﻓ ﺎـﺜـﻳﺪـﺣ تﺮـﻬـﻇ ﻲـﺘـﻟا ﺐـﺘـﻜـﻟا ﻢـﻫأ ﻦﻣ «ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ» بﺎﺘﻛ ﻞﻌﻟو

اﺬـﻫ ﻲﻓ ﺐﺘﻜﻟا ﻦﻣ هﺮﻴﻏ ﻦﻋ زﺎﺘ� ﻪﻠﻌﻟو �ﻢﻠﻌﺘﻟا عﻮﺿﻮﻣ ﻲﻓ ﺚﺤﺒﻟا لﺎﺠﻣ

ءﺎـﻄﻋإ ﻰﻠﻋ صﺮﳊا ﻲﺧﻮﺗو �بﻮﻠﺳﻷا ﻲﻓ دﺮﻔﺘﻟاو �ةﺮﻈﻨﻟا لﻮﻤﺸﺑ لﺎﻟﻤﺠا

ﺔـﺴـﻴﺋﺮﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻨﻟ ﻼﻣﺎﻜﺘﻣ ارﻮﺼﺗ ﺺﺼﺨﺘ�ا �رﺎﻘﻟاو مﺎﻌﻟا �رﺎﻘﻟا

بﺎـﺘـﻜﻟا ورﺮﺤﻣ مﺎﻗ ﺪﻗو .نﻵا ﻰﺘﺣو ﻲﻟﺎﳊا نﺮﻘﻟا ﺔﻳاﺪﺑ ﺬﻨﻣ تﺮﻬﻇ ﻲﺘﻟا

ﻞـﺼﻓ ﻞﻛ لوﺎﻨﺗ ﺚﻴﺤﺑ بﺎﺘﻜﻟا لﻮﺼﻔﻟ ﺔﻠﺛﺎﻤﺘﻣ ﺔﻄﺧ ءﺎﻨﺑ ﻲﻓ ﻲﻋاﺪﺑإ روﺪﺑ

�ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا ﻦﻋ �ﺔﻣﺪﻘﻣ-ﻻوأ :ﻲﻟﺎﺘﻟا ﻮﺤﻨﻟا ﻰﻠﻋ ﺔﺒﺗﺮﻣ تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا ﻦﻣ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻪﻨﻣ

ﺎـﻬـﻤـﻴـﻫﺎـﻔـﻣو ﺔـﺴـﻴـﺋﺮـﻟا ﺎـﻫﺎـﻳﺎـﻀـﻗو ﺔـﻳﺮـﻈـﻨـﻟا ﻦـﻋ ﺔـﻣﺎﻋ ةﺮﻈﻧ ﻰﻠﻋ يﻮﺘﲢ

�ﺎـﻬـﻟ �ـﻴـﺳﺎﺳﻷا ﻦﻳﺮﻈﻨ�او ﺎﻬﺗﺄﺸﻧ ﻢﻀﻳو ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا ﺦﻳرﺎﺗ-ﺎﻴﻧﺎﺛو �ﺔﻴﺳﺎﺳﻷا

�ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا تﺎﻴﺿﺮﻓ-ﺎﺜﻟﺎﺛو �ﺎﻬﺑ ﺔﻄﺒﺗﺮ�ا ىﺮﺧﻷا تﺎﻳﺮﻈﻨﻟاو ﻦﻫاﺮﻟا ﺎﻬﻌﺿوو

ﻢﺛ ناﻮﻴﳊا ﻦﻋ تﺎﺳارﺪﻟاو �ﺔﻣﺪﺨﺘﺴ�ا ﺚﺤﺒﻟا ﺞﻫﺎﻨﻣ ﺎﻬﺑو ثﻮﺤﺒﻟا-ﺎﻌﺑارو

ﺔﻤﺋﺎﻗ ﻢﺛ �ﺔﺻﻼﳋا اﺮﻴﺧأو �ﺔﻴﻠﻤﻌﻟاو ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا ﺎﻬﻨﻴﻣﺎﻀﻣ-ﺎﺴﻣﺎﺧو �نﺎﺴﻧﻹا

.ﻊﺟاﺮ�او ردﺎﺼ�ﺎﺑ

طاﺮـﺷﻹاو �ﻚـﻳاﺪـﻧرﻮـﺜﻟ طﺎﺒﺗرﻻا :ﻲﻫ بﺎﺘﻜﻟا ﺎﻬﻟوﺎﻨﺘﻳ ﻲﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻨﻟاو

ءاﺮـﺟﻻاو �ﻞـﻬـﻟ (ﺰـﻓﺎـﳊا) ﻊﻓاﺪﻟاو �يﺮﺜﳉ ناﺮﺘﻗﻻاو �فﻮﻠﻓﺎﺒﻟ ﻲﻜﻴﺳﻼﻜﻟا

نﺎﻤﺘﻳوو ﺮﺸﻓو ﻦﻳوراد ﺎﻬﺴﺳﺄﺑ لﺎﻗ ﻲﺘﻟا ﺔﻴﺳﺎﺳﻷا ﺔﻳرﻮﻄﺘﻟا ﺔﻌﻴﺒﻄﻟاو �ﺮﻨﻜﺴﻟ

(ﺔﻳرﻮﻄﺘﻟا)ﺔﻴﺋﺎﻨﺒﻟاو �ﺔﻴﻄﻠﻄﺸﳉا �نوﺮﺧآو �نﺎﺟرﻮﻣ ﺪﻳﻮﻟو �ﺞﻳﺮﻛو نﺎﻤﻨﻳوو

زرﺪــﻧوﺪــﻟ تﺎـﻣﻮـﻠـﻌـ�ا ﺔـﳉﺎـﻌـﻣو ةﺮـﻛاﺬـﻟاو �ﺲـﺘـﺳﻻ ﺔـﻴـﺿﺎـﻳﺮـﻟاو �ﺔـﻴـﺟﺎـﻴـﺒـﻟ

ﻲـﻋﺎـﻤـﺘـﺟﻻا ﻢـﻠـﻌﺘﻟا اﺮﻴﺧأو �ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟاو �ﺎﻬﻟ ﻦﻳﺪﺋاﺮﻛ �سوﺎﻬﺠﻨﺒﻳاو

.ﺮﺗوﺮﻟ

ةﺪﺣ ﻰﻠﻋ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻞﻛ ﻦﻋ ةﺮﻜﻓ ﻲﻄﻌﻳ ﻼﻣﺎﻛ ﺎﺑﺎﺘﻛ �نارﺮﶈا مﺪﻗ �اﺬﻬﺑو

.ﺔﻔﻠﺘﻟﻤﺨا تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا �ﺑ ﺔﻧرﺎﻘﻣ ﺖﻗﻮﻟا ﺲﻔﻧ ﻲﻓ مﺪﻘﻳو

ﻊﻴﻄﺘﺴﻳ ﻪﺗاذ ﺪﺣ ﻲﻓ بﺎﺘﻛ ﻪﻧﺄﻛو بﺎﺘﻜﻟا لﻮﺼﻓ ﻦﻣ ﻞﺼﻓ ﻞﻛ ءﺎﺟ اﺬﻜﻫو

�ﺔﻴﻓاو ةرﻮﺼﺑ ﻞﺼﻔﻟا ﻚﻟذ ﺎﻬﻟوﺎﻨﺘﻳ ﻲﺘﻟا ﺔﻳﺮﻈﻨﻟﺎﺑ ﻢﻠﻳ نأ ﻪﻟﻼﺧ ﻦﻣ ��رﺎﻘﻟا

8


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﺟﺮﺘ�ا ﺔﻣﺪﻘﻣ

ﻰـﻟإ ﺔـﻓﺎـﺿﻹﺎـﺑ ىﺮـﺧﻷا تﺎـﻳﺮـﻈـﻨـﻟا ﻦـﻋ ﺎﻬﻓﻼﺘﺧا وأ �ﺎﻬﻗﺎﻔﺗا ىﺪﻣ ﻚﻟﺬﻛو

..ﻲﺴﻔﻨﻟا جﻼﻌﻟاو ﻢﻴﻠﻌﺘﻟاو ﺔﻴﺑﺮﺘﻟا لﺎﺠﻣ ﻲﻓ ﺔﻴﻠﻤﻌﻟاو ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا ﺎﻬﺗﺎﻘﻴﺒﻄﺗ

ءﺎـﻤـﻠـﻌـﻟا ﻦـﻣ ﺔـﻋﻮـﻤـﺠـﻣ ﻞـﺒـﻗ ﻦﻣ ﺐﺘﻛ ﻪﻧأ بﺎﺘﻜﻟا ﺔﻴﻤﻫأ ﻲﻓ ﺪﻳﺰﻳ ﺎ�و

ﻰﻠﻋ زرﺎﺑ ﺮﺛأ ﻢﻬﻟو �ﻢﻠﻌﺘﻟا عﻮﺿﻮﻣ ﺔﺳارﺪﻟ ﻢﻬﺗﺎﻴﺣ اﻮﺳﺮﻛ ﻦﻳﺬﻟا �ﺜﺣﺎﺒﻟاو

.ﻪﺛﺎﺤﺑأ رﻮﻄﺗ

ﺔﻐﻠﻟﺎﺑ ﺔﻴﻠﺻﻷا ﻪﺘﻌﺒﻃ ﻲﻓ «ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ» بﺎﺘﻜﻟا ﻢﺠﺣ ﺔﻣﺎﺨﻀﻟ اﺮﻈﻧو

-١٤٠٣

ﺔﺠﳊا وذ ٧٠ دﺪﻌﻟا) لوﻷا ءﺰﳉا ﺔﻤﺟﺮﺗ تﺮﺼﺘﻗا ﺪﻘﻓ .ﺔﻳﺰﻴﻠﳒﻹا

داﺆـﻓ /رﻮـﺘـﻛﺪـﻟا ذﺎـﺘـﺳﻷا ةرﻮﺸﻣ ﻰﻠﻋ ءﺎﻨﺑ �(م ١٩٨٣ ﺮـﺑﻮـﺘﻛأ �ـﻫ١٤٠٤

مﺮﶈا

طاﺮـﺷﻻاو طﺎـﺒـﺗرﻻا ﻲـﻫ تﺎـﻳﺮـﻈـﻧ ﺲـﻤـﺧ ﻰـﻠـﻋ �ﺔـﻠﺴﻠﺴﻟا رﺎﺸﺘﺴﻣ-ﺎﻳﺮﻛذ

.ﺔﻴﺋﺎﻨﺒﻟاو ﺔﻴﻄﻠﻄﺸﳉاو ءاﺮﺟﻹاو ﻲﻜﻴﺳﻼﻜﻟا

ءﺎﻨﺑ �ﻪﻴﻓ مﺪﻘﻧ يﺬﻟا «ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ» بﺎﺘﻛ ﻦﻣ ﻲﻧﺎﺜﻟا ءﺰﳉا ﻮﻫ اﺬﻫو

:ﻲﻫ ىﺮﺧأ تﺎﻳﺮﻈﻧ ﻊﺑرأ �ﺎﻀﻳأ ﺎﻳﺮﻛز داﺆﻓ /رﻮﺘﻛﺪﻟا ذﺎﺘﺳﻷا ةرﻮﺸﻣ ﻰﻠﻋ

.ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ ( ١)

.ﻞﻬﻟ ﻊﻓاﺪﻟا ﺔﻳﺮﻈﻧ ( ٢)

.اروﺪﻧﺎﺒﻟ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻳﺮﻈﻧ ( ٣)

.ﺮﺗوﺮﻟ ﻲﻋﺎﻤﺘﺟﻻا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻳﺮﻈﻧ ( ٤)

ﻞـﻛ ﻲـﻓ تدرو ﺎـﻤـﻛ ﺔـﻳﺰـﻴـﻠـﳒﻹا ﻊـﺟاﺮ�ا ﻊﻴﻤﺟ ﺮﻛذ ﻰﻠﻋ ﺖﻴﺗأ ﺪﻗو اﺬﻫ

ﻦﻣ ﺐﻏﺮﻳ ﻦ� اﺮﻴﺴﻴﺗ ﻞﺼﻓ ﻞﻛ ﺔﻳﺎﻬﻧ ﻲﻓ ﺔﻳﺰﻴﻠﳒﻹا ﺔﻐﻠﻟﺎﺑ ﺎﻬﺘﺒﺛأ ﺎﻤﻛ ﻞﺼﻓ

.ﺎﻬﻴﻟإ ةدﻮﻌﻟا ﻲﻓ ماﺮﻜﻟا ءاﺮﻘﻟا

ﺔﻳﺮﻈﻧو �تﺎﻣﻮﻠﻌ�ا ﺔﳉﺎﻌﻣو ةﺮﻛاﺬﻟا ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻲﻫو)ﺔﻴﻗﺎﺒﻟا تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا ﺎﻣأ

ﺔﺣوﺮﺸ�ا ﻊﺟاﺮ�او �(ﻲﺿﺎﻳﺮﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻳﺮﻈﻧو �ﺔﻴﺳﺎﺳﻷا ﺔﻳرﻮﻄﺘﻟا ﺔﻌﻴﺒﻄﻟا

بﺎﺘﻜﻟا ﺮﺧآ ﻲﻓ ﺔﺘﺒﺜ�ا تﺎﻋﻮﺿﻮ�ا فﺎﺸﻛ ﻚﻟﺬﻛو ﻞﺼﻓ ﻞﻛ ﺮﺧآ ﻲﻓ ﺔﺘﺒﺜ�ا

تدرو ﺪﻗ ﺖﻧﺎﻛ نإو �ﻪﻘﺒﺳ يﺬﻟا ءﺰﳉا وأ �ءﺰﳉا اﺬﻫ ﻲﻓ ﺎﻬﻟ ضﺮﻌﺗأ ﻢﻠﻓ

ﻦـﻋ ﺚـﻳﺪـﳊا ﺪـﻨـﻋ صﻮـﺼـﳋا ﻰـﻠـﻋو ﺔـﻤـﺟﺮﺘ�ا لﻮﺼﻔﻟا ﻲﻓ ﺎﻬﻴﻟإ ةرﺎﺷﻹا

.ﻞﺼﻓ ﻞﻛ ﻲﻓ ىﺮﺧﻷا تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا

دﻮﻤﺤﻣ ﺔﻴﻄﻋ /رﻮﺘﻛﺪﻟا ﻰﻟإ ﻞﻳﺰﳉا ﺮﻜﺸﻟﺎﺑ مﺪﻘﺗأ نأ دوأ اﺮﺧآ ﺲﻴﻟو اﺮﻴﺧأو

�ةﺮﻴﺜﻜﻟا ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﻪﻠﻏﺎﺸﻣ ﻢﻏر ﻞﺒﻗ يﺬﻟا�ﺖﻳﻮﻜﻟا ﺔﻌﻣﺎﺠﺑ ﺲﻔﻨﻟا ﻢﻠﻋ ذﺎﺘﺳأ-ﺎﻨﻫ

.ﺔﻘﻴﻗﺪﻟا ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺎﻬﺘﻐﻴﺻ ﻲﻓ ﺎﻬﻌﺿو ﻰﻠﻋ اﺮﻴﺒﻛ هﺮﺛأ نﺎﻛو ﺔﻤﺟﺮﺘﻟا ﺔﻌﺟاﺮﻣ

جﺎﺠﺣ �ﺴﺣ ﻲﻠﻋ /رﻮﺘﻛد

9


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

10


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

11

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

ّ

(١× ) نﻮﺴﻟرﺎﻛ ﻲﺟ نﻮﺟ

ﺔﻣﺎﻋ ةﺮﻈﻧ-ﺔﻣﺪﻘﻣ

ﻪـﺒﺷ اﺮﻴﻐﺗ ﺐﻟﺎﻐﻟا ﻲﻓ ﻒﺼﻳ «ﻢﻠﻌﺘﻟا» ﺢﻠﻄﺼﻣ

ﺮﻴﻐﺘﻟا اﺬﻫ يﺰﻌﻳ ﻻو �كﻮﻠﺴﻟا ﻲﻓ ﺎﻣ ﺔﺟرد ﻰﻟإ ﻢﺋاد

ﺔﺘﻗﺆﻣ تاﺮﻴﺛﺄﺗ ثﺪﲢ ﻞﻣاﻮﻋ وأ �ﻮﻤﻨﻟا ﻞﻣاﻮﻋ ﻰﻟإ

.(دﺎﻬﺟﻹا وأ تارﺪﻟﻤﺨا ﻞﺜﻣ) ﺔﻳرود ﻞﻣاﻮﻋ وأ �ﺎﻴﺒﺴﻧ

ﺾﻌﺑ نأ ﻢﻠﻌﺘﻳ ﺐﻟاﻮﻘﻟا ﻦﻣ ﺎﺘﻴﺑ ﻲﻨﺒﻳ يﺬﻟا ﻞﻔﻄﻟﺎﻓ

ﻲـﻓ ﺎـﺣﺎـﳒ ﺮـﺜـﻛأ نﻮﻜﺗ ﺐﻟاﻮﻘﻟا هﺬﻫ ﺲﻳﺪﻜﺗ قﺮﻃ

ﻲﻜﺒﻳ يﺬﻟا ﻞﻔﻄﻟا ﺎﻣأ .ىﺮﺧأ قﺮﻃ ﻦﻣ تﻮﻴﺒﻟا ءﺎﻨﺑ

دز .ﺐـﻌﺘﻳ ﻒﻴﻛ ﻢﻠﻌﺗ ﺪﻗ نﻮﻜﻳ ﻼﻓ ﻪﻣﻮﻧ ﺪﻋﻮﻣ ﻞﺒﻗ

�ﺔﻴﻗﺎﺑ ةرﺎﻬﻣ ﻞﺜ� ﺐﻟاﻮﻘﻟا ﻦﻣ ﺖﻴﺑ ءﺎﻨﺑ نأ ﻚﻟذ ﻰﻠﻋ

ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟا فﺎﺿأ ﺪﻗو .مﻮﻨﻟﺎﺑ ﻰﺷﻼﺘﻴﻓ ﺐﻌﺘﻟا ﺎﻣأ

ﻲـﻓ (ةﺄـﻓﺎـﻜ�ا) ﺔﺑﺎﺛﻹا عاﻮﻧأ ﺾﻌﺑو ناﺮ�ا ﻦﻳﺮﻈﻨ�ا

(٢×)

روﺪـﻟا لﻮﺣ ﺮﻴﺜﻜﻟا لﺪﳉا ﻢﻏر � ﻢـﻠﻌﺘﻟا ﻒﻳﺮﻌﺗ

.ﺎﻤﻬﻨﻣ ﻞﻛ ﻪﺒﻌﻠﻳ يﺬﻟا

تﺎﻨﻴﺛﻼﺜﻟا ﻲﻓ ( ١٩٥٩ -١٨٨٦)

يﺮﺜﺟ .رأ ﻦﻳودا مﺎﻗ

ﺮﻈﻨﻟا ﺔﻬﺟو ﻰﻠﻋ مﻮﻘﺗ ﺔﻳﺮﻈﻧ داﺪﻋﺈﺑ نﺮﻘﻟا اﺬﻫ ﻦﻣ

ةرﻮﺼﺑ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻰﻠﻋ ةرﺪﻘﻟا»ﻮﻫ ﻢﻠﻌﺘﻟا نﺄﺑ ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا

ﺔـﻘـﺑﺎـﺳ ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳا ﺐـﺒـﺴـﺑ ﺎـﻣ ﻒـﻗﻮـﻣ ﻲـﻓ ﺔـﻔـﻠﺘﺨﻣ

ﻚـﻠـﺗ ﺰـﻴـ� ﻲـﺘـﻟا ﻲـﻫ ةرﺪـﻘـﻟا (هﺬـﻫو) . ..ﻒـﻗﻮﻤﻠﻟ

1


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﻢﻏﺮﻟا ﻰﻠﻋو (٣×) «ﻢﻴﻠﺴﻟا ﻢﻜﳊا وأ مﺎﻌﻟا كاردﻹا ﺎﻬﺒﻫو ﻲﺘﻟا ﺔﻴﳊا تﺎﻨﺋﺎﻜﻟا

نأ ﻚـﻟﺬـﻛ يﺮـﺜـﺟ ﺢـﺿوأ ﺪـﻘـﻓ �لﺎـﺣ يأ ﻰـﻠـﻋ �ﻞﻘﻌﻟا ﻪﺒﻌﻠﻳ يﺬﻟا روﺪﻟا ﻦﻣ

�ىﺮﺧأ ةرﺎﺒﻌﺑو .ةروﺮﻀﻟﺎﺑ ﺎﻨﺴﲢ ﻲﻨﻌﻳ ﻻ ﻮﻫو �ﻲﻛﻮﻠﺳ ﺮﻴﻐﺗ دﺮﺠﻣ ﻮﻫ ﻢﻠﻌﺘﻟا

ﻲﻫو �ﺪﻴﳉا مؤﻼﺘﻟا وأ ءﻲﺴﻟا مؤﻼﺘﻟا ﻰﻟإ يدﺆﺗ ﻲﺘﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻢﻠﻌﺘﻧ ﺪﻗ

عاﺮـﺼـﻟا ﻞـﻴـﻠـﺤـﺘـﻟ .ةﺮﻴﺜﻛ ةدﺎ�

(٤×)

ﺪـﻌـﺑ ﺎـﻤـﻴـﻓ يﺮـﺜـﺟ تﺪـﻣأ ﻲـﺘﻟا ﺔﻘﻴﻘﳊا

.ﻲﻧﺎﺴﻧﻹا

ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا ﻖـﺋﺎـﻘـﺣ ﻢـﻴـﻈـﻨـﺘﻟ تﻻوﺎﺤﻣ ﻲﻫ ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ .ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﺎـﻬـﻴـﻓ ﺎـ� �نﻵا ﻰـﺘـﺣ ﺔـﻳﺮـﻈـﻧ يأ ﻢـﻘﺗ ﻢﻟو .ﺎﻬﺑ ﺆﺒﻨﺘﻟاو ﺎﻬﺣﺮﺷو ﺎﻬﻄﻴﺴﺒﺗو

ﻚﻟذ ﻲﻓ ﺐﺒﺴﻟا نأ ﻲﻓ ﻚﺷ ﻻو .لﺎﻟﻤﺠا اﺬﻫ ﻲﻓ ﺰﻴ� ﻞﻤﻌﺑ �يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﻲـﺘـﻟا ﻖﺋﺎﻘﳊا ﻦﻣ ﻞﺋﺎﻬﻟا دﺪﻌﻠﻟو �ﻼﺋﺎﻫ ﺎﻋﺎﺴﺗا ﻢﻠﻌﺘﻟا عﻮﺿﻮﻣ عﺎﺴﺗﻻ دﺮﻳ

ﺪـﻬـﺠـﻠـﻟ رﺎـﻘـﺘـﻓﻻا ﻰـﻟإ دﻮـﻌـﻳ ﺎ� ﺮﺜﻛأ �لﺎﻟﻤﺠا اﺬﻫ ﻲﻓ ﺎﻬﻌﻣ ﻞﻣﺎﻌﺘﻟا ﻲﻐﺒﻨﻳ

ﺎﻬﺑ مﺎﻗ ﻲﺘﻟا تﻻوﺎﶈا ﻦﻣ ةﺮﻴﺒﻜﻟا داﺪﻋﻷا دﺮﺠﻤﻓ .ﻦﻳﺮﻈﻨ�ا ﻞﺒﻗ ﻦﻣ عﺪﺒ�ا

ﻰـﻠـﻋ ﺪـﻫﺎـﺷ �ﻖـﻴـﺒﻄﺘﻠﻟ ﺔﻠﺑﺎﻗ ﻢﻠﻌﺘﻠﻟ تﺎﻳﺮﻈﻧ �ﺪﻘﺘﻟ نﺮﻘﻟا اﺬﻫ ﻲﻓ ءﺎﻤﻠﻌﻟا

.مﺎﻬﻟا عﻮﺿﻮ�ا اﺬﻫ ﻊﻣ ﻞﻣﺎﻌﺘﻟا ﻞﻴﺒﺳ ﻲﻓ ﺲﻔﻨﻟا ءﺎﻤﻠﻋ لﺎﻀﻧ

ﻢﻴﻫﺎﻔ�ا �ﺑو ﺔﻴﺨﻳرﺎﺘﻟا ﺎﻬﺘﻧﺎﻜﻣ ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ءارآ ﻊﺿو ﻲﻓ ﺪﻴﻔﻳ ﺮﻣأ كﺎﻨﻫو

.

(٥×)

تﺎﻋﻮﻤﺠﻣ ثﻼﺛ ﻲﻓ ﺔﺴﻴﺋﺮﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ ﻒﻴﻨﺼﺗ ﻰﻠﻋ مﻮﻘﻳ �ىﺮﺧﻷا

ءارآ ﻢـﻀـﺗو �ﺔـﻴـﻃﺎـﺒـﺗرﻻا تﺎـﻳﺮـﻈﻨﻟا ﻰﻤﺴﺗ تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا ﻦﻣ ﻰﻟوﻷا ﺔﻋﻮﻤﻟﻤﺠا

ﺪﻛﺆﺗو .ﺲﺘﺴﻳا ﻲﻛ مﺎﻴﻠﻳوو �يﺮﺜﺟ نوداو �نﻮﺴﻃاو .ﻲﺑ نﻮﺟو �نﻮﻠﻓﺎﺑ نﺎﻔﻳإ

.كﻮﻠﺴﻟاو ﺔﻴﺌﻴﺒﻟا ثاﺪﺣﻷا �ﺑ تﺎﻃﺎﺒﺗرﻻا ﻰﻠﻋ تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا ﻦﻣ ﺔﻋﻮﻤﻟﻤﺠا هﺬﻫ

ﺎـﻬﺗاذ تﺎﻃﺎﺒﺗرا ﺔﻌﻴﺒﻃو .تﺎﻃﺎﺒﺗرﻼﻟ ﻦﻳﻮﻜﺗ ﺔﻴﻠﻤﻌﻛ ﺎﻬﻴﻓ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻰﻟإ ﺮﻈﻨﻳو

.ﺔﺴﻴﺋﺮﻟا ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا تﺎﻓﻼﺘﺧﻻا سﺎﺳأ مﺪﻘﺗ ﻲﺘﻟا ﻲﻫ

�ﺔـﻴـﻔـﻴﻇﻮﻟا ﺮﻈﻨﻟا تﺎﻬﺟو ﻰﻤﺴﺗو �تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا ﻦﻣ ﺔﻴﻧﺎﺛ ﺔﻋﻮﻤﺠﻣ ﺖﻤﺛو

سوﺮﺑو �ﻞﻫ كرﻼﻛو �ﻚﻳاﺪﻧرﻮﺛ .لآ راودأ ﺎﻨﻟ ﺎﻬﻣﺪﻗ ﻲﺘﻟا جذﺎﻤﻨﻟا ﻲﻓ ﻞﺜﻤﺘﺗو

ﺎـﻬـﻳدﺆﻳ ﻲﺘﻟا ﻒﺋﺎﻇﻮﻟا ﻰﻠﻋ تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا هﺬﻫ ﻲﻓ ﺪﻴﻛﺄﺘﻟا يﺮﺠﻳو .ﺰﻨﻜﺳ .فا

ىﺮـﺟ ﺪـﻗو .(ﺎـﻳروﺮـﺿ ارود ﺐـﻌـﻠـﺗ ﻞـﻈـﺗ طﺎـﺒﺗرﻻا تﺎﻴﻠﻤﻋ نأ ﻊﻣ) كﻮﻠﺴﻟا

هﺮﻬﻈﻳ ﺎﻣ ﺚﻴﺣ ﻦﻣ ناﻮﻴﳊا ﻢﻟﺎﻋ ﺮﺋﺎﺳ ﻦﻋ نﺎﺴﻧﻹا ﻲﻨﺑ ﺰﻴﻴ� ﻰﻠﻋ ﺪﻴﻠﻘﺘﻟا

.ناﻮـﻴـﳊا ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ فﺪﻬﻟا ﻮﺤﻧ ﻪﺟﻮﺗو ضﺮﻏو �(ﺪﺼﻗ وأ) ﺔﻴﻧ ﻦﻣ ﻢﻬﻛﻮﻠﺳ

ﺎﻨﻟﺎﻤﻋأ (تﺎﻤﻋﺪﻣ وأ) تازﺰﻌ� ﺎﻘﺒﻃ وأ �ﺎﻨﻛﻮﻠﺳ ﺞﺋﺎﺘﻨﻟ ﺎﻘﺒﻃ ﺐﻴﺠﺘﺴﻧ ﻦﺤﻨﻓ

ﻞﻗأ نﻮﻜﺗ ﺪﻗ ﺎﻨﺗﺎﺑﺎﺠﺘﺳا ﻰﻠﻋ ﺔﻘﺑﺎﺴﻟا تاﺮﻴﺜ�ﺎﻓ .ﻞﻫو ﺮﻨﻜﺳ ﺢﻠﻄﺼﻣ ﻖﻓو

12


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

.ﺎﻬﺒﻗاﻮﻋ وأ تاﺮﻴﺜ�ا هﺬﻫ ﺞﺋﺎﺘﻧ ﻦﻣ ﺔﻴﻤﻫأ

تﺎـﻴـﻠـﻤـﻌـﻠـﻟ ﺔـﻴـﻤﻫأ ﻲﻄﻌﺗ ﻲﺘﻟا ﻲﻬﻓ تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا ﻦﻣ ﺔﺜﻟﺎﺜﻟا ﺔﻋﻮﻤﻟﻤﺠا ﺎﻣأ

ﻪـﺑﺎـﺷ ﺎـﻣو راﺮـﻘـﻟا ذﺎﺨﺗاو ﻂﻴﻄﺨﺘﻟاو ﺮﻴﻜﻔﺘﻟا ﻞﺜﻣ-دﺮﻔﻟا ﻞﺧاد يﺮﲡ ﻲﺘﻟا

هﺬـﻫو .ةﺮـﻫﺎـﻈـﻟا تﺎـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻼـﻟ وأ ﺔـﻴـﺟرﺎـﳋا ﺔـﺌﻴﺒﻠﻟ ﻪﻴﻄﻌﺗ ﺎ� ﺮﺒﻛأ-ﻚﻟذ

ﺔـﻴـﻄـﻠـﻄـﺸـﳉا رﺎـﻜـﻓﻷا ﻢـﻀﺗ «ﻲﻓﺮﻌ�ا» ﻊﺑﺎﻄﻟا ﺎﻬﻴﻠﻋ ﺐﻠﻐﻳ ﻲﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا

ﺲــﻔــﻧ ﻢــﻠـﻋو �ﺎـﻜـﻓﻮـﻛ تﺮـﻴـﻛو �ﺮـﻠـﻫﻮـﻛ ﱋﺎـﺠـﻔـﻟوو �ﺮـﻤـﻴـﺗﺮـﻴـﻓ ﺲـﻛﺎـﻣ ﺪـﻨـﻋ

ﺪﻨﻋ «ﺔﻴﺿﺮﻐﻟا» ﺔﻴﻟوﻷا ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا ﻚﻟﺬﻛو �ﻪﻴﺟﺎﻴﺒﻟ (ﻮﻤﻨﻟا ﺔﻴﺟﻮﻟﻮﻜﻴﺳ)ﻮﻤﻨﻟا

مﺎﻤﺘﻫﻻا ﺚﻌﺑ ةﺮﻴﺧﻷا ةﺮﺘﻔﻟا ﻲﻓو .نﺎ�ﻮﻃ .ﻲﺗ.راودأ ﺎﻬﺑ لﺎﻗ ﻲﺘﻟا ناﻮﻴﳊا

.ﺪﻳﺪﺟ ﻦﻣ ﺔﻴﻓﺮﻌ�ا ءارﻵﺎﺑ

تاﺮـﺘـﻓ ﻦـﻣ ةﺮـﺘـﻓ ﻲﻓ ﺔﻣﺎﺗ ةرﻮﺼﺑ ﺔﻴﻔﻴﻇﻮﻟاو ﺔﻴﻃﺎﺒﺗرﻻا تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا ﻊﻘﺗ

ﺔﻴﻘﻴﻘﳊا ﻢﻠﻌﻟا ةدﺎﻣ نﺄﺑ ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا ةﺮﻈﻨﻟا ﺎﻬﻴﻓ تدﺎﺳ ﺎﻜﻳﺮﻣأ ﻲﻓ ﺲﻔﻨﻟا ﻢﻠﻋ

ﺪﻬﺸﺗ ﻢﻟ ﻲﺘﻟا �يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧو �ﺔﻴﻠﻘﻌﻟا ثاﺪﺣﻷا ﻲﻫ ﺎ� ﺮﺜﻛأ كﻮﻠﺴﻟا ﻲﻫ

ﻰﺘﺣو (٦×) ( ١٩٣٥ مﺎﻋو ١٩٣٠ .مﺎـﻋ) ﻰﻟوﻷا ﺎﻬﻟﺎﻜﺷأ ﺬﻨﻣ ﺔﻳرﺬﺟ تاﺮﻴﻐﺗ يأ

نﺎﻛ �(٧×)

( ١٩٥٩ و ١٩٥٢ و١٩٤٠

.ماﻮـﻋﻷا ﻲﻓ) ﺔﻘﺣﻼﻟا ﺎﻬﺗارﻮﻄﺗو ﺎﻬﺗﺎﺣﺎﻀﻳإ

�ﺔـﻠﻀﻔﻟ ﺔﻛﺮﺣ ﺎﻬﻧﺄﺑ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻼﻟ ﺔﻴﻔﻳﺮﻌﺗو .ﺔﻴﻛﻮﻠﺳ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺎﻬﻧأ ﺢﺿاﻮﻟا ﻦﻣ

ﺎـﻧدرأ اذإ ﻪـﻧﺄﺑ ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا

13

(٨×)

نﻮـﺴـﻃاو ﺔـﺤـﻴﺼﻧ ﻊﻣ ﺎﻣﺎ� ﻖﻔﺘﺗ ةﺪﻐﻟ زاﺮﻓإ وأ

ﻲـﺘـﻟا تﺎـﻧﺎـﻴﺒﻟا نﻮﻜﺗ نأ ﻦﻣ ﺪﺑﻼﻓ ﺮﻳﺪﻘﺘﻟا ﻊﺿﻮﻣ نﻮﻜﻳ نأ ﺎﻨﺗﺎﺳارد لﺎﻟﻤﺠ

يﺮـﺜـﺟ ﻰـﻨـﺒـﺗ ﺪـﻘـﻓ ﻞـﺜـ�ﺎـﺑو .ﺎـﻬﻠﻴﺠﺴﺗ ﻦﻜﻤ�ا ﻦﻣو ﺔﻈﺣﻼﻤﻠﻟ ﺔﻠﺑﺎﻗ ﺎﻬﻣﺪﻘﻧ

ﻢﻟو .ﺮﻴﻐﺘﻤﻠﻟ ﺔﻴﻧﺎﻣﺰﻟاو ﺔﻴﻧﺎﻜ�ا ﺺﺋﺎﺼﳋا سﺎﺳأ ﻰﻠﻋ مﻮﻘﻳ «ﺮﻴﺜ�ا» ﺎﻣﻮﻬﻔﻣ

نﺎﻛ �ﺣ ﻲﻓو .ﻪﺗﺎﺑﺎﺘﻛ ﺮﺧآ ﻰﺘﺣ ﺔﻳرﺬﺟ تﻼﻳﺪﻌﺗ يﻷ مﻮﻬﻔ�ا اﺬﻫ ضﺮﻌﺘﻳ

(٩×) � �ﻪﺴﻔﻧ ﻮﻫ ﻪﻨﻋ ﺮﺒﻋ ﺎﻣ ﺪﺣ ﻰﻠﻋو �ﻪﻴﻠﻋ برﺪﺗ ﺎﻣ ﻢﻜﺤﺑ ﺎﻓﻮﺴﻠﻴﻓ يﺮﺜﺟ

ﻪﻧأ ﻻإ E. A. Singer ﺮـﺠـﻨـﺳ .ﻪﻳإ.يإ فﻮﺴﻠﻴﻔﻟا لﺎﻤﻋﺄﺑ اﺮﺧﺆﻣ ﺐﺠﻋأ ﺪﻘﻓ

تاﺮـﻴـﺜـﻤـﻠـﻟ ﺾـﶈا ﻲـﻋﻮﺿﻮ�او ﻲﺒﻳﺮﺠﺘﻟا ﻞﻴﻠﺤﺘﻟا نأ ﺔﻴﻧﺎﻜﻣﺈﺑ ﺎﻣﺰﺘﻠﻣ نﺎﻛ

طﺎـﺸـﻨـﻟا ﺮـﻴـﺴـﻔـﺗ ﻮـﺤـﻧ ﺮﻴﺴﻟا ﻲﻓ ىوﺪﺟ ﺮﺜﻛﻷا ﺔﻘﻳﺮﻄﻟا ﻮﻫ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو

.ﻲﻧﺎﺴﻧﻹا

ﺔﺴﻴﺋﺮﻟا ﺎﻳﺎﻀﻘﻟا

.ﻢﻠﻌﺘﻟا عﻮﺿﻮﻣ ﻲﻓ ﺔﺴﻴﺋﺮﻟا ﺔﺸﻗﺎﻨ�ا تﺎﻋﻮﺿﻮﻣ ﺐﻟ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺖﻠﻇ

ﺔﺸﻗﺎﻨﻣ لﻼﺧ ﻦﻣ ﻲﻠﻳ ﺎﻤﻴﻓ ﺎﻫدرﻮﻨﺳ ﻲﺘﻟا طﺎﻘﻨﻟا ﺾﻌﺑ حﺎﻀﻳإ يﺮﺠﻳ فﻮﺳو


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ءﺰـﳉا اﺬـﻫ ﻲـﻓ ﻲـﻔـﺘـﻜـﻨـﺳو .ﻞـﺼـﻔـﻟا اﺬـﻫ ﻲﻓ ﺔﻴﻟﺎﺘﻟا ءاﺰﺟﻷا ﻲﻓ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا

.ﻦﻳﺮﺧﻵا ﻢﻠﻌﺘﻟا ءﺎﻤﻠﻋ ﻒﻗاﻮﻣ ﻦﻋ يﺮﺜﺟ ﻒﻗﻮﻣ ﺰﻴ� ﻲﺘﻟا ﺎﻳﺎﻀﻘﻟا �ﺪﻘﺘﺑ

:ﻢﻠﻌﺘﻟاو ﺞﻀﻨﻟا

ﻞﻣاﻮﻋ ﺔﻴﻤﻫأ نﺄﺷ ﻦﻣ يﺮﺜﳉ نوﺮﺻﺎﻌ�ا نﻮﻴﻜﻳﺮﻣﻷا ﻢﻠﻌﺘﻟا ءﺎﻤﻠﻋ ﻞﻠﻗ

ﻦﻣ اﺮﻬﻈﻣ �ﻪﺒﻧاﻮﺟ ﺾﻌﺑ ﻲﻓ �اﺬﻫ نﺎﻛ ﺪﻗو .كﻮﻠﺴﻟا ﻲﻓ ﺞﻀﻨﻟاو ﻦﻳﻮﻜﺘﻟا

زﺎﻬﳉا ﻰﻠﻋ ﻲﺟرﺎﳋا ﻢﻟﺎﻌﻟا ﺮﻴﺛﺄﺗ ﻰﻠﻋ ﺪﻛﺆﻳ يﺬﻟا �ﻲﺒﻳﺮﺠﺘﻟا ﺐﻫﺬ�ا ﺮﻫﺎﻈﻣ

ﻲـﻨـﻳﻮـﻜـﺘـﻟا ﺪﻳﺪﺤﺘﻟا نﺈﻓ ﺔﻳﺪﻴﻠﻘﺘﻟا ﺮﻈﻨﻟا ﺔﻬﺟو ﻦﻣو .نﺎﺴﻧﻹا ﺪﻨﻋ ﻲﺴﳊا

.ﻒﻴﻜﺘﻟاو ﺔﻧوﺮ�ﺎﺑ ﻲﺣﻮﻳ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺎﻤﻨﻴﺑ �كﻮﻠﺴﻟا ﻲﻓ دﻮﻤﳉاو تﺎﺒﺜﻟا ﻰﻠﻋ يﻮﻄﻨﻳ

تاﺮﻴﻐﺘ� ﻞﻤﺘﶈا روﺪﻠﻟ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ ﻖﻓﻷا ﻖﻴﺿ

ّ يﺮﺜﺟ ﻦﻜﻳ ﻢﻟ �لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋ

نأ ﻊﻴﻄﺘﺴﻧ ﻻ ﺎﻨﻧإ» ١٩٣٥, مﺎﻋ ﻲﻓ �لﺎﻗ ﺪﻘﻓ .كﻮﻠﺴﻟا ﻲﻓ ةﺰﻳﺮﻐﻟاو ﺞﻀﻨﻟا

( ١٠×)

تﺎﻃﺎﺒﺗرﻹا لﺎﻜﺷأ ﻊﻴﻤﺟ نإ لﻮﻘﻧو � ﻂﻟﻮﻫ ﻊﻣ طﻮﺸﻟا ﺮﺧآ ﻰﻟإ ﺮﻴﺴﻧ

ﻲﺒﺼﻌﻟا زﺎﻬﳉا ﺞﻀﻧ نأ وﺪﺒﻳ ذإ .طاﺮﺷﻹا ﻰﻠﻋ ﺪﻤﺘﻌﺗ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ

ﺔﻠﺜﻣأ قﻮﺴﻳ ﻰﻀﻣ ﻞﺑ .«

(١١×)

لﺎـﻤـﻋﻷا تﺎﺌﻓ ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻠﻟ ﺲﻴﺋﺮﻟا دﺪﶈا ﻮﻫ

هﺮﻈﻧ ﺔﻬﺟو ﻊﻣ ﻖﻔﺘﺗ ﻲﺘﻟا ﻊﺿﺮﻟا لﺎﻔﻃﻷا ﻰﻠﻋ ﺖﻳﺮﺟأ ﻲﺘﻟا تﺎﺳارﺪﻟا ﻦﻣ

ﺲﻴﺋﺮﻟا ﻖﻳﺮﻄﻟا ﻮﻫ ﻞﻈﻳ طاﺮﺷﻹا» نأ ﻪﻳأر ﻦﻣ نﺎﻛ ﺪﻘﻓ لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋو .هﺬﻫ

تﺎـﻴـﺻﻮـﺼـﺧ ﻊـﻣ ﻖـﻔـﺘـﻴـﻟ نﺎـﺴـﻧﻹا كﻮـﻠـﺳ ﻞـﻳﺪـﻌـﺗ ﻪـﻟﻼـﺧ ﻦـﻣ يﺮـﺠﻳ يﺬﻟا

(١٢×)

ﺲـﻔـﻨـﻟا ءﺎـﻤـﻠـﻋ) ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا ﺔـﻴـﺟﻮﻟﻮﻜﻴﺳ ﺬﺧأ ةﺮﻴﺧﻷا ﺔﻧوﻵا ﻲﻓو . «ﻪـﺘـﺌﻴﺑ

ﺖﻧﺎﻛ ﺪﻗو .

( ١٣×)

كﻮﻠﺴﻟا ﻰﻠﻋ ﺔﻴﻨﻳﻮﻜﺘﻟا تاﺮﻴﻐﺘ�ا ﺔﻴﻤﻫأ نﻮﻛرﺪﻳ (ﻲﻤﻴﻠﻌﺘﻟا

ﻞﺸﻔﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﻳﺮﻈﻨﻟﺎﻓ .هﺮﺼﻌﻟ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ ةﺮﻴﻨﺘﺴﻣ ﺮﻈﻧ ﺔﻬﺟو يﺮﺜﺟ ﺮﻈﻧ ﺔﻬﺟو

دوﺪـﺣ ﺎـﻫدﺪﲢ ﺎﻤﻛ �ﻪﺗﺎﻴﻠﻤﻋو ﻦﺋﺎﻜﻟا ﺔﻴﻨﺑو ﻢﻠﻌﺘﻟا �ﺑ تﻼﻋﺎﻔﺘﻟا ﺬﺧأ ﻲﻓ

ﻞﻛ ﻊﻣ ﻞﻣﺎﻌﺘﺗ نأ �ﺔﻃﺎﺴﺒﺑ �ﻊﻴﻄﺘﺴﺗ ﻻ رﺎﺒﺘﻋﻻا �ﻌﺑ �ﻪﻴﻟإ ﻲﻤﺘﻨﻳ يﺬﻟا عﻮﻨﻟا

.كﻮﻠﺴﻟا ﻖﺋﺎﻘﺣ

:(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا وأ) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﻞﺑﺎﻘﻣ ﻲﻓ ناﺮﺘﻗﻻا

ﻲـﻓ ﻞـﻤـﻌـﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﻴﻟﺎﻐﻟا ﺔﻴﻟﻵا نﺄﺑ لﻮﻘﺗ يﺮﺜﺟ ﺪﻨﻋ ﺔﻴﻃﺎﺒﺗرﻻا ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا

ﺮـﻴـﺜـ�ا �ـﺑ ﻦـﻣﺰـﻟا ﻲـﻓ ﻖـﻴـﺛﻮـﻟا طﺎـﺒـﺗرﻻا وأ �ﺔـﻴـﻨـﻣﺰـﻟا ﺔـﻄـﺑاﺮـﻟا ﻲـﻫ ﻢـﻠﻌﺘﻟا

ﺾـﻗﺎـﻨـﺘـﻳ ﻒـﻗﻮـ�ا اﺬﻫو .«ناﺮﺘﻗﻻﺎﺑ»نﻵا ﻰﻤﺴﻳ ﻒﻗﻮ�ا اﺬﻫو :ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو

�( motivation)

ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا ﺔﻴﻤﻫأ ﻰﻠﻋ ﺪﻛﺆﺗ ﻲﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا ﻊﻣ اﺮﺷﺎﺒﻣ ﺎﻀﻗﺎﻨﺗ

14


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﻲـﺘـﻟا ﻲـﻫو �تﺎـﻳﺮﻈﻨﻟا هﺬﻫو .ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا وأ ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﺔﻴﻤﻫأ ﻰﻠﻋ وأ

ةﺬـﻠـﻟا ﺐـﻫﺬـﻣ ﻰـﻟإ ﺔـﻴـﺨـﻳرﺎـﺘـﻟا ﺎﻫروﺬﺟ ﻊﺟﺮﺗ �ﺔﻴﻔﻴﻇﻮﻟا تﺎﻳﺮﻈﻨﻟﺎﺑ ﻰﻤﺴﺗ

لﻮـﺼـﺤـﻠـﻟ ﻢـﻤﺼﻣ ﻮﻫ ﻞﻤﻋ ﻦﻣ نﺎﺴﻧﻹا ﻪﺑ مﻮﻘﻳ ﺎﻣ نﺄﺑ ﻞﺋﺎﻘﻟا ( hedonism)

�ـﺑ ﻞـﻴـﻠـﻗ ﻲـﻠـﻜـﺷ ﻪـﺑﺎـﺸـﺗ ىﻮـﺳ ﺪـﺟﻮـﻳ ﻻ ﻪﻧأ ﻊﻣو .ﻢﻟﻷا ﺐﻨﲡو ةﺬﻠﻟا ﻰﻠﻋ

تﺎـﻬـﺟو �ـﺑو �ﺮـﺸـﻋ ﻦـﻣﺎـﺜـﻟا نﺮـﻘـﻟا ﻲـﻓ تﺮـﻬـﻇ ﻲﺘﻟا ةﺬﻠﻟا ﺐﻫﺬﻣ ﺔﻔﺴﻠﻓ

ﻲـﺑﺎـﺠـﻳﻹا (�ـﻤـﻴـﻋﺪـﺘـﻟا) ﻦـﻳﺰـﻳﺰـﻌﻟا ﻰﻠﻋ ﺔﻤﺋﺎﻘﻟا ةﺮﺻﺎﻌ�ا ﺔﻴﻛﻮﻠﺴﻟا ﺮﻈﻨﻟا

تﺎﻴﻟآ ﻲﻓ كﻮﻠﺴﻟا ﺞﺋﺎﺘﻧ ﺖﻠﺧدأ ﺎﻌﻴﻤﺟ ﺔﻴﻔﻴﻇﻮﻟا تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا نأ ﻻإ �ﻲﺒﻠﺴﻟاو

ﻪﻨﻜﻟو �«(بﺎﺜ�ا) ﺄﻓﺎﻜ�ا ﻢﻠﻌﺘﻟا» ﻖﺋﺎﻘﺣ ﻊﻣ ﻞﻣﺎﻌﺘﻠﻟ يﺮﺜﺟ ﺮﻄﺿا ﺪﻗو .ﻢﻠﻌﺘﻟا

ماوﺪـﻟا ﻰـﻠـﻋ ﻞـﻇو .ﺔـﺛﺪـﺤـﺘـﺴـﻣ نﻮﻜﺗ دﺎﻜﺗ ﺔﻘﻳﺮﻄﺑ فاﺪﻫﻷا ﻒﺋﺎﻇو ﺞﻟﺎﻋ

.ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻲﻓ ﺔﻴﺳﺎﺳأ ﺖﺴﻴﻟ (تﺎﺑﺎﺛﻹا) تﺂﻓﺎﻜ�ا نﺄﺑ لﻮﻘﻳ

مأ ناﺮـﺘـﻗا ﺔـﻴﻠﻤﻋ سﺎﺳﻷا ﻲﻓ ﻮﻫ ﻢﻠﻌﺘﻟا نﺎﻛ اذإ ﺎﻣ ﺔﻴﻀﻗ نﻵا ﺪﻌﺗ ﻢﻟ

ﺬـﺧأ ﻦـﻳﺬـﻟا ﻦـﻳﺮـﻈـﻨـ�ا لﺎـﺑ ﻞـﻐـﺸـﺗ ﻲﺘﻟا ﺎﻳﺎﻀﻘﻟا ﻦﻣ (ﻢﻴﻋﺪﺗ) ﺰﻳﺰﻌﺗ ﺔﻴﻠﻤﻋ

ﻲـﻓ («ﻢـﻴـﻋﺪـﺘـﻟا» ﺰﻳﺰﻌﺘﻟاو ناﺮﺘﻗﻻا) �ﺘﻴﻟﻵا �ﺗﺎﻫ نﻮﻠﺧﺪﻳ ﻢﻬﻨﻣ نوﺮﻴﺜﻜﻟا

ﺲﻔﻧ ءﺎﻤﻠﻋ ﺪﻨﻋ �ﺖﺤﺒﺻأ (تﺎﻤﻋﺪ�ا) تازﺰﻌ�ا نأ ﻚﻟذ ﻰﻠﻋ دز .ﻢﻬﺟذﺎ�

ﻦـﻣ لﺪـﻌـﺗ ﻲـﺘـﻟا ثاﺪـﺣﻷا �ـﺑ ﻦـﻣ فﺮﻌﺗ �ﺮﻨﻜﺳ لﺎﺜﻣأ ةﺮﻬﺷ ﺮﺜﻛﻷا ﻢﻠﻌﺘﻟا

ﺰـﻳﺰـﻌـﺘـﻟا مﻮـﻬـﻔﻣ رﺮﺤﻳ اﺬﻫو .ﻚﻟذ ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ ءﻲﺷ ﻻو ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا تﻻﺎﻤﺘﺣا

ﺔـﻘـﺑر ﻦـﻣ ﻢـﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ ءﺎﻤﻠﻋ رﺮﺤﻳو �ةﺬﻠﻟا نﻮﻤﻀﻣ ﺔﻘﺑر ﻦﻣ (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)

.ﻪﺘﻌﻴﺒﻃ ﻲﻓ ﻲﺒﻳﺮﲡ ﻮﻫ ﺎ� ﺮﺜﻛأ ﻲﻔﺴﻠﻓ ﻮﻫ يﺬﻟا شﺎﻘﻨﻟا

:ءﻲﺷ ﻻ وأ ﻞﻜﻟا ﻢﻠﻌﺗ ﻞﺑﺎﻘﻣ ﻲﻓ ﺔﻳراﺮﻤﺘﺳﻻا

ﺔﻴﻟوﻷا ﺢﻣﻼ�ا ىﺪﺣإ ﻦﻋ «نﺎﻘﺗﻹا ﻰﻟإ يدﺆﻳ ناﺮ�ا» �ﺮﺋﺎﺴﻟا ﻞﺜ�ا ﺮﺒﻌﻳ

ﻪـﻧأ وﺪـﺒـﻳ ﺎـﻣ ﺎﺒﻟﺎﻏ ﺎﻣ ﻞﻤﻋ راﺮﻜﺗ نأ ﻮﻫو ﻻأ �ﻢﻠﻌﺘ�ا كﻮﻠﺴﻟا ﻦﻋ ﺔﻓوﺮﻌ�ا

دﺪــﻋو مﺎـﻬـ�ا لﺎـﻤـﻛإو ءﺎـﻄـﺧﻷا بﺎـﻜـﺗرا ﺚـﻴـﺣ ﻦـﻣو .ﻪـﺘـﻴـﻟﺎـﻌـﻓ ﻦـﻣ ﻦـﺴـﺤـﻳ

ﻮﺤﻧ ﻰﻠﻋ �ﻮﻫ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺮﻴﺳ نﺈﻓ ﺲﻴﻳﺎﻘ�ا ﻦﻣ ﻚﻟذ ﺮﻴﻏو ﺔﺑﻮﻠﻄ�ا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

تﺎﻳﺮﻈﻧ ﻢﻀﺗ ﺎﻣ ةدﺎﻋو .ﻞﻤﻌﻠﻟ راﺮﻜﺗ ﻊﻣ ﻦﺴﺤﺘﻟا ﻲﻓرا ﻲﺟذﻮﻤﻨﺑ ﻲﺟذﻮ�

ﺔـﻳراﺮﻤﺘﺳﻻا ﻰﻠﻋ ﻢﺋﺎﻘﻟا ﻒﻗﻮ�او .ناﺮ�ا ﺮﺛأ ﺮﻴﺴﻔﺘﻟ ﺔﻤﻤﺼﻣ تﺎﻴﻟآ ﻢﻠﻌﺘﻟا

ﺾـﻗﺎـﻨـ�ا ﻞـﻳﺪـﺒـﻟاو .تﻻوﺎـﶈا ﺪـﻌـﺑ ﻢـﺋاد ﻪﺒﺷ ﺮﻴﻐﺘﻛ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺮﻴﺳ ﻰﻟإ ﺮﻈﻨﻳ

نأ يأ �ﻼﻌﻓ ﺔﻳرﻮﻓ ﺔﻴﻠﻤﻌﻛ ﺔﻴﻠﻌﻔﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻰﻟإ ﺮﻈﻨﻟا ﻮﻫ ﺎﻣﺎ� ﻚﻟﺬﻟ

.قﻼﻃﻹا ﻰﻠﻋ ثﺪﺤﻳ ﻻ ﺎﻣإو لﺎﳊا ﻲﻓ ثﺪﺤﻳ نأ ﺎﻣإ ﻢﻠﻌﺘﻟا

15


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﺔﻄﺑاﺮﻟﺎﻓ .(ءﻲﺷ ﻻ وأ ﻞﻜﻟا ﻢﻠﻌﺗ) ﻲﻧﺎﺜﻟا ﻒﻗﻮ�ا ﻦﻤﺿ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻊﻘﺗ

ﻒﻗﻮﻤﻠﻟ ﺮﻴﺒﻛ ﺮﻳﻮﻄﺗ ىﺮﺟ ﺪﻗو .ﻢﺘﺗ ﻻ ﺎﻣإو ﻢﺘﺗ نأ ﺎﻣإ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ

ﺔﺜﻳﺪﳊا ﻲﺿﺎﻳﺮﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا جذﺎ� ﻲﻓ ﻪﺛوﺪﺣ مﺪﻋ وأ �ﻢﻠﻌﺘﻟا ثوﺪﺣ ﻰﻠﻋ ﻢﺋﺎﻘﻟا

ﺔﻴﻃﺎﺒﺗرﻹا مﺎﻬ�ا ﻲﻓ ﻢﻠﻌﺘﻟﺎﺑ ﺔﻘﻠﻌﺘ�ا ثﺎﺤﺑﻷا ﺔﺻﺎﺨﺑو �ﺎﻬﺑ ﺔﻘﻠﻌﺘ�ا ثﺎﺤﺑﻷاو

ءﺎـﻤـﻠـﻋ �ـﺑ لﺪﺟ ﻊﺿﻮﻣ ﺪﻌﻳ ﻢﻟ عﻮﺿﻮ�ا اﺬﻫ نﺈﻓ لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋو .ﺔﻴﻈﻔﻠﻟا

ﺔـﻳﺪـﻴـﻠـﻘـﺘﻟا قﺮﻄﻠﻟ ﻞﺋاﺪﺑ مﺪﻘﺗ «ﻢﻠﻌﺘﻟا مﺪﻋ وأ ﻢﻠﻌﺘﻟا» جذﺎﻤﻨﻓ .ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺲﻔﻧ

.ﺔﻘﻴﻗد ةرﻮﺼﺑ ﺔﻴﻠﻤﻌ�ا ﻒﻗاﻮ�ا ﻊﻣ ﺐﺳﺎﻨﺘﺗ ﻞﺋاﺪﺒﻟا هﺬﻫ نأ وﺪﺒﻳو �ﺔﻘﺑﺎﺴﻟا

ﻢﻬﻔﻟا اﺬﻬﻟ ﻞﻗﻷا ﻰﻠﻋ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا تﺎﻧﺎﻜﻣﻹا ﻪﺣﺎﻀﻳ ﻻ ءﺎﻨﺛ ﻞﻛ يﺮﺜﺟ ﻖﺤﺘﺴﻳو

.ﻢﻠﻌﺘﻠﻟ

:ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻞﻣاﻮﻋ ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ وأ ﻞﻣﺎﻋ

ﻊـﻴـﻤـﺟ نأ ىﺮـﻳ ﻮـﻬـﻓ .ﺪـﺣاو ﻞـﻣﺎـﻋ ﻰﻠﻋ مﻮﻘﺗ ﻢﻠﻌﺗ ﺔﻳﺮﻈﻧ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﻊﻣو .ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ طﺎﺒﺗرﻻا.ﺪﺣاو أﺪﺒﻣ ﺖﲢ جرﺪﻨﺗ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺮﻫاﻮﻇ

�فﻮﻠﻓﺎﺑ ﻦﻋ ﻒﻠﺘﺨﻳ ﻻ ﻚﻟذ ﻲﻓ ﻮﻬﻓ �ةﺪﺣاو ﻪﻴﻤﻠﻌﺗ ﺔﻴﻟآ ﻰﻠﻋ هﺪﻴﻛﺄﺗ ماﺮﺘﺣا

ءﻻﺆـﻫ ﻦـﻣ ﻞـﻛ ﺪﻨﻋ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻴﻟﻵ صﺎﳋا ﻞﻜﺸﻟا نأ ﻊﻣ) ﻞﻫ وأ �نﻮﺴﻃاو وأ

ﺪـﻨـﻋ ﻪـﻨـﻋ ﺎـﻣ ﺪـﺣ ﻰـﻟإ ﻒـﻠـﺘﺨﻳ ﺪﺣاو ﻢﻠﻌﺗ ﻞﻣﺎﻌﺑ �ﻠﺋﺎﻘﻟا ﺔﺛﻼﺜﻟا ﻦﻳﺮﻈﻨ�ا

جذﺎـﻤـﻨـﻟا ﻮـﺤـﻧ ﻪـﺠـﺘﻳ ﻞﻇ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻳﺮﻈﻧ رﻮﻄﺗ نﺈﻓ لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋو .(ﻦﻳﺮﺧﻵا

جذﺎـﻤـﻨـﻟا هﺬـﻫ لﻮـﻘـﺗ ﺎـﻣ ةدﺎـﻋو�ﺪـﺣاو ﻲـﻤـﻠـﻌﺗ ﻞﻣﺎﻋ ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ دﻮﺟﻮﺑ ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا

�ـﺘـﻠـﻟا �ـﺘـﻔـﻠـﺘﻟﻤﺨا �ﻳﺮﺧﻵا ﺮﻈﻨﻟا ﻲﺘﻬﺟﻮﻟ زاﻮﻣ ﻂﺧ ﻰﻠﻋ��ﻠﻣﺎﻋ دﻮﺟﻮﺑ

اﺬـﻫ ﻲـﻓ ﺪـﻌـﺑ ﺎـﻤـﻴـﻓ ﺎـﻤـﻬـﺑ ﺪـﻬـﺸـﺘﺴﻧ فﻮﺳو) ﻚﻳاﺪﻧرﻮﺛو فﻮﻠﻓﺎﺑ ﺎﻤﻬﺑ لﺎﻗ

تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا بﺎﺤﺻأ ﻦﻣ

(١٥×)

ررﻮﻣ تﺮﺑﻮﻫ.وأو

( ١٤×)

ﺮﻨﻜﺳ نﺎﻛ ﺪﻗو .(ﻞﺼﻔﻟا

�ناﻮﻴﳊا ﻢﻠﻌﺗ ﺔﺻﺎﺧو �ﻢﻠﻌﺘﻟا ناﺪﻴﻣ ﻊﻀﺧ ةﺮﻴﺧﻷا ﺔﻧوﻵا ﻲﻓو.�ﻠﻣﺎﻌﺑ ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا

.�ﻠﻣﺎﻋ دﻮﺟﻮﺑ ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا ﺮﻈﻨﻟا تﺎﻬﺟو ةﺮﻄﻴﺴﻟ

ﺪﻋ ﻰﻠﻋ ﻒﻗﻮﺘﻳ ﻚﻟذ نﺈﻓ ﺮﺜﻛأ وأ �ﺘﻴﻠﻤﻋ ﻰﻠﻋ يﻮﻄﻨﻳ ﻢﻠﻌﺘﻟا نﺎﻛ ءاﻮﺳو

��ـﻴـﺒـﺼﻋ �ﻣﺎﻈﻧ �ﺑ ﻲﺟﻮﻟﻮﻜﻴﺴﻟا ﻖﻳﺮﻔﺘﻟا ﺎﻬﺘﻣﺪﻘﻣ ﻲﻓ

(١٦×)

ﺞﺠﳊا ﻦﻣ

يﺰـﻛﺮـ�ا يدارﻹا ﻲـﺒـﺼـﻌـﻟا مﺎـﻈـﻨـﻟاو �ﺔـﻴﺗاذو ﺔﻴﺋﺎﻘﻠﺗو ﺔﻴﺋاﺪﺑ ﺮﺜﻛﻷا مﺎﻈﻨﻟا

ﺲـﻔـﻨﺑ فﻮﻠﻓﺎﺑ بﻼﻛ ﻢﻠﻌﺗ يﺮﺜﺟ ﻒﺻو ﺪﻘﻓ لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋو .ﺔﺒﺗﺮﻣ ﻰﻠﻋﻷا

ﺎـﻬـﺑ لﺎـﻗ ﻲـﺘـﻟا ﺔـﺑﺎـﺛﻹا تاءاﺮـﺟإ ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺎﻬﺑ ﻒﺻو ﻲﺘﻟا تارﺎﺒﻌﻟا

ﻖـﻴـﺒﻄﺗ ﻰﻠﻋ مﺰﻌﻟا اﺪﻗﺎﻋ نﺎﻛ (يﺮﺜﺟ يأ) ﻪﻧﻷ اﺮﻈﻧ �ﻚﻳاﺪﻧرﻮﺛ .لإ دراودإ

16


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﺎـﻣﺎـﻤـﺘـﻫا ﺎـﻤـﺘﻬﻣ ﻦﻜﻳ ﻢﻟ ﻪﻧأ وﺪﺒﻳو .(ﺔﻴﻤﻠﻌﺘﻟا) ﻒﻗاﻮ�ا ﻊﻴﻤﺟ ﻰﻠﻋ ﻪﺟذﻮ�

يﺮﺜﺟ ﻞﻇو �ﺔﻴﺒﺼﻌﻟا ﻢﻈﻨﻟا ﻲﻓ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا �ﺑ ﺔﻠﻤﺘﶈا تﺎﻓﻼﺘﺧﻻﺎﺑ اﺮﻴﺒﻛ

.ءﺎﻘﺒﻟا ﻰﻠﻋ ﺪﺣاﻮﻟا طﺎﺒﺗرﻻا أﺪﺒﻣ ةرﺪﻘﺑ ﻪﺘﻋﺎﻨﻗ ﻰﻠﻋ ﺔﻴﻨﻬ�ا ﻪﺗﺎﻴﺣ لاﻮﻃ

ﺔﻴﺳﺎﺳﻷا ﻢﻴﻫﺎﻔﳌا

نوﺮﻴﺜﻜﻟا ﻪﻣﺪﺨﺘﺳا ﺎﻣ ﻰﻟإ ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا تﺎﺤﻠﻄﺼ�ا ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟا يﺮﺜﺟ ﻒﻀﻳ ﻢﻟ

ﻢـﻴـﻫﺎـﻔ�ا ﺾﻌﺑ ﻲﻠﻳ ﺎﻤﻴﻓ مﺪﻘﻧو .ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻴﻀﻘﻟ ﻦﻳﺮﻈﻨ�ا ﻦﻣ ﻪﻳﺮﺻﺎﻌﻣ ﻦﻣ

ةﺮـﻳﺎﻐﻣ ﺔﻘﻳﺮﻄﺑ ﺎﻬﻣﺪﺨﺘﺳا ﻲﺘﻟا وأ �ﺎﻫﺮﻴﻏ ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ يﺮﺜﺟ ﺎﻬﻴﻠﻋ ﺪﻛأ ﻲﺘﻟا

.ﻪﻳﺮﺻﺎﻌ�

:(Association) طﺎﺒﺗرﻻا

ﺔـﻗﻼـﻌـﻟا ﻦـﻳﻮـﻜـﺗ ﻮـﻫ يﺮـﺜـﺟ ﺔـﻳﺮـﻈﻧ ﻲﻓ (طاﺮﺷﻹا وأ) ﻢﻠﻌﺘﻟا سﺎﺳأ نإ

ﻞﻴﻣ ثوﺪﺣ راﺮﻜﺗ ﺎﻨﻫ طﺎﺒﺗرﻻا ﻦﻣ ﻢﻬﻔﻳو .ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ ﺔﻴﻃﺎﺒﺗرﻻا

ﺖﻴﻋﺪﺘﺳا نأ ﺎﻬﻟ ﻖﺒﺳ ﺪﻗ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻚﻠﺗ نﻮﻜﺗ ﺎﻣﺪﻨﻋ ﺎﻣ ﺮﻴﺜﻣ ﻮﺤﻧ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

.(ﺮﻴﺜ�ﺎﺑ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا طﺎﺒﺗرا ءﺎﺟ ﺎﻨﻫ ﻦﻣو) ﺮﻴﺜ�ا ﻚﻟذ ﻞﺒﻗ ﻦﻣ

:(Associative Inhibition) ﻲﻃﺎﺒﺗرﻻا ﻒﻜﻟا

ﻢﺳﺎﺑ ةدﺎﻋ ﺔﻓوﺮﻌ�ا ﺔﻴﻠﻤﻌﻟا ﻰﻠﻋ يﺮﺜﺟ ﻪﻘﻠﻄﻳ يﺬﻟا ﺢﻠﻄﺼ�ا ﻮﻫ اﺬﻫو

رﻮـﻫﺪـﺗ ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻲﻓ ﺮﻴﺴﻳ ﻻ طﺎﺒﺗرﻻا نأ يﺮﺜﺟ ىﺮﻳو.( Extinction)

ءﺎـﻔﻄﻧﻻا

ﻞـﲢ ﺎـﻣ ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳا نﺈـﻓ ﻚـﻟذ ﻦـﻋ ﺎﺿﻮﻋو �ءﺎﻔﻄﻧﻻا ﺔﻴﻠﻤﻋ ءﺎﻨﺛأ ةدﺮﻄﻀﻣ

ﺔـﺒـﺳﺎـﻨـﻣ ﺮـﻴﻏ ةﺪﻳﺪﳉا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا نﻮﻜﺗ ﺚﻴﺤﺑ ﺔﻴﻃﺎﺒﺗرﻻا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻞﺤﻣ

ﻲـﻨـﻌـﻳ ءﺎـﻔـﻄـﻧﻻا نﺈـﻓ اﺬـﻜـﻫو .(ﻲـﻠـﻳ ﺎﻤﻴﻓ ﻒﻜﻟا ﺮﻈﻧا) ﺔﻴﻠﺻﻷا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻼﻟ

.ةﺪﻳﺪﺟ ﺔﻴﻔﻛ تﺎﻃﺎﺒﺗرا ﻦﻳﻮﻜﺗ ﺔﻴﻠﻤﻋ

:(Inhibition) ﻒﻜﻟا

ﺎـﻬـﻌﻨﻣ ﻦﻜ� ﺔﻴﻠﻀﻌﻟا تﺎﻛﺮﳊاو ﺔﻴﻟﺎﻌﻔﻧﻻا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا نأ يﺮﺜﺟ ىﺮﻳ

ﻲﻓ ﺎﺳﺎﺳأ ثﺪﺤﻳ ﺎﺌﻴﺷ ﻒﻜﻟا ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻲﻓ ىﺮﻳ ﻮﻬﻓ .ﺮﺧآ طﺎﺸﻧ ثوﺪﺣ ﻞﻌﻔﺑ

�ﻊﻨ� بﺎﺼﻋﻷا تﺎﻋﺎﻓﺪﻧا مﺎﻴﻗ ىﺮـﺧأ ةرﺎـﺒـﻌـﺑو-يﺰـﻛﺮـ�ا بﺎـﺼـﻋﻷا مﺎـﻈـﻧ

ىﺮـﺧأ ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻ بﺎـﺼـﻋأ تﺎـﻌـﻓد دﻮـﺟﻮـﻟ ﺔـﺠـﻴـﺘـﻧ ﺎـﻣ ﺔـﺑﺎـــﺠـﺘـﺳا ﻒــﻛ وأ

17


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

. ( ١٧×)

ةﺮﻳﺎﻐﻣ

:(Learning) ﻢﻠﻌﺘﻟا

كﻮﻠﺴﺑ مﺎﻴﻘﻟا ﻰﻠﻋ ﻦﺋﺎﻜﻟا ةرﺪﻗ ﺔﻃﺎﺴﺑ ﻞﻜﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻨﻌﻳ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻲﻓ

ﺮـﻬـﻈـ�ا ﻮـﻫ ﻢـﻠـﻌﺘﻟاو .ﺎﻣ ﻒﻗﻮﻣ ﻲﻓ ﻖﺑﺎﺳ كﻮﻠﺳ ﺐﺒﺴﺑ ﻢﺋاد ﻞﻜﺷو �ﺮﻳﺎﻐﻣ

اﺬﻫ ﻦﻣ ﻰﻨﺜﺘﺴﻳ و .ﺔﻠﻗﺎﻌﻟا ﺮﻴﻏ تﺎﻨﺋﺎﻜﻟا ﻦﻋ «ﺔﻠﻗﺎﻌﻟا» تﺎﻨﺋﺎﻜﻟا ﺰﻴ� يﺬﻟا

ﻦـﻋ ﺔﻤﺟﺎﻨﻟا كﻮﻠﺴﻟا طﺎ�أ ﻞﺜﻣ ﺔﻤﺋاﺪﻟا ﺮﻴﻏ ﺔﻴﻛﻮﻠﺴﻟا تاﺮﻴﻐﺘﻟا ﻒﻳﺮﻌﺘﻟا

.ﺲﳊا ءﺎﻀﻋأ ﻒﻴﻜﺗو قﺎﻫرﻹا

:(Maintaining Stimulus) ﺮﻴﺜﳌا ظﺎﻔﺘﺣﻹا

ﺔـﻴـﻠـﺧاﺪـﻟا تاﺮـﻴـﺜـ�ا ﻦـﻣ ﺔـﻋﻮـﻤـﺠﻣ ﻲﻓ ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا ﻞﺜﻤﺘﺗ يﺮﺜﺟ مﺎﻈﻧ ﻲﻓ

ﺎـﻣ ةدﺎـﻋو) ﺔـﻠـﻣﺎـﻜـﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻢﺘﺗ ﻰﺘﺣ ﺎﻬﻠﻤﻋ ﻞﻤﻌﺗ ﻞﻈﺗ ﻲﺘﻟاو �ةﺮﻤﺘﺴ�ا

تاﺮﻴﺜ�ا ﻰﻟإ ﺔﻓﺎﺿﻹﺎﺑ �تاﺮﻴﺜ�ا هﺬﻫو .(بﻮﻠﻄ�ا فﺪﻬﻟا ﻖﻴﻘﲢ ﺪﻨﻋ ثﺪﲢ

�ﻞـﻣﺎـﻜـﺘـ�ا طﺎـﺸـﻨﻟا ﻰﻠﻋ ﺔﻈﻓﺎﺤﻤﻠﻟ ﺐﻟﺎﻐﻟا ﻲﻓ ﺔﻤﻬﻣ �ﺔﻛﺮﳊا ﻦﻋ ﺔﻤﺟﺎﻨﻟا

.بﻮﻠﻄ�ا فﺪﻬﻟا ﻰﻟإ لﻮﺻﻮﻠﻟ ﻪﺟﻮ�او

:(Movement) ﺔﻛﺮﳊا

ﺮﺜﻛأ ﺔﻴﻠﻀﻌﻟا تﺎﻛﺮﳊا ﻰﻠﻋ لوﻷا مﺎﻘ�ا ﻲﻓ ﺎﺒﺼﻨﻣ يﺮﺜﺟ مﺎﻤﺘﻫا نﺎﻛ

فﺪﻬﻟﺎﻓ .ﺔﻠﻣﺎﻜﺘﻣ ﺔﻴﻛﻮﻠﺳ طﺎ�أ ﻲﻓ ﻞﺜﻤﺘ�ا فﺪﻬﻟا وأ�ﺔﺠﻴﺘﻨﻟﺎﺑ ﻪﻣﺎﻤﺘﻫا ﻦﻣ

ﻲـﻫ ﺔﻛﺮﳊا نﻮﻜﺗ �ﺣ ﻲﻓ �( act)

ﺎـﻣ ﻞﻤﻋ ﻪﻧإ ﻪﻨﻋ لﺎﻘﻳ نأ ﻦﻜ� ﻲﻛﻮﻠﺴﻟا

.ﺮﻴﺜ�ﺎﺑ ﻂﺒﺗﺮﻳ يﺬﻟا ﻞﻤﻌﻟا ﻦﻣ ءﺰﳉا ﻲﻫ ىﺮﺧأ ةرﺎﺒﻌﺑو �ﺔﻴﻟوﻷا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ﻦـﺴﺤﺘﻟا حﺮﺸﻳ نأ يﺮﺜﺟ عﺎﻄﺘﺳا �ﺔﻛﺮﳊاو ﻞﻤﻌﻟا �ﺑ ﺰﻴﻴﻤﺘﻟا ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋو

ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ تﺎﻃﺎﺒﺗرﻻا ﻦﻳﻮﻜﺗ نأ ﻦﻣ ﻢﻏﺮﻟا ﻰﻠﻋ�ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ ءادﻼﻟ ﻲﺠﻳرﺪﺘﻟا

.ﺪﺣاو نآ ﻲﻓ نﺎﻤﺘﻳ ﺎﻤﻬﻧأ ﻰﻠﻋ لﺪﺗ ﺔﻘﻳﺮﻄﺑ ﻢﺘﻳ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو

:(Movement-Produced Stimuli) ﺔﻛﺮﳊا ﻦﻋ ﺔﻤﺟﺎﻨﻟا تاﺮﻴﺜﳌا

رﺎـﺗوﻷاو تﻼـﻀـﻌﻟا ﻲﻓ تﻼﺒﻘﺘﺴﻤﻠﻟ ﺮﻴﺜﻣ ﻲﻫ ﺔﻛﺮﺣ ﻞﻛ نأ يﺮﺜﺟ ىﺮﻳ

ﻞـﻤـﺘـﺤـﻣ ﺮـﻴـﺜـﻣ ﻲـﻫ ﺔـﻛﺮـﺣ ﻞـﻛ نأ ﺎـﻤـﻛ �(ﺔﻴﺗاﺬﻟا تﺎﻬﺒﻨﺘﺴ�ا يأ) ﻞﺻﺎﻔ�او

ﻚـﻠـﺗ ﻪـﺛﺪﲢ ﻲﺘﻟا ﺮﻴﺛﺄﺘﻟا لﻼﺧ ﻦﻣ ﻚﻟذو ( ١٨×)

ﺔـﻴـﺟرﺎـﳋا تﺎـــﻬـﺒـﻨـﺘـﺴـﻤـﻠـﻟ

18


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﺔـﻠـﻣﺎـﻜـﺘـ�ا تﺎـﻛﺮـﳊا ﻞـﺳﻼـﺴـﻟ ﺎـﻨـﻤـﻬﻓ ﻲﻓ ﻒﻳﺮﻌﺘﻟا اﺬﻫ ﺪﻋﺎﺴﻳو .ﺔﻛﺮﳊا

.ةﺪﻘﻌ�او

:(Punishment) بﺎﻘﻌﻟا

ﻦـﻣو .ﺮـﻴـﺜـ�ا عاﻮﻧأ ﻦﻣ عﻮﻨﻛ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻲﻓ ﺐﻗﺎﻌ�ا ءﻲﺸﻟا ﻰﻟإ ﺮﻈﻨﻳ

ﻪﻨﻜﻟو �ﺎﻬﻔﻌﻀﻳ وأ تﺎﻃﺎﺒﺗرﻻا ﻊﻤﻘﻳ ﻻ ﺐﻗﺎﻌ�ا ﺮﻴﺜ�ا نﺈﻓ ةﺮﻜﻔﻟا هﺬﻫ لﻼﺧ

ﺔـﻳواز ﻰـﻠـﻋ سﻮـﻠـﳉا» نﺈـﻓ يﺮـﺜـﺟ لﻮـﻗ ﺪـﺣ ﻰـﻠـﻋو .ﺪـﻳﺪـﺟ ﻞﻤﻋ ﻰﻟإ يدﺆﻳ

ﻢﻠﻌﺗ ﻰﻠﻋ ﻢﻠﻌﺘ�ا ﻊﺠﺸﻳ ﻪﻨﻜﻟو �ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻂﺒﺤﻳ ﻻ عاﺮﺸﻟﺎﺑ كﺎﺴﻣﻹاو ﺔﻨﻴﻔﺴﻟا

ﻊـﻗاﻮﻟا ﻲﻓ ﻮﻫ بﺎﻘﻌﻟاو .

19

( ١٩×)

«ﺔـﻨـﻴﻔﺴﻟا ﺔﻳواز ﻰﻟإ سﻮﻠﳉا ﺮﻴﻏ ﺮﺧآ ءﻲﺷ

�ﺔﺒﻗﺎﻌ�ا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻼﻟ ﺔﻤﺋﻼﻣ نﻮﻜﺗ ﻻ ﺪﻗ ةﺪﻳﺪﺟ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ثاﺪﺤﺘﺳا ﺔﻴﻠﻤﻋ

ﻊﻣ طﺎﺒﺗرﻻا ﻲﻓ ﺔ�ﺪﻘﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻞﺤﻣ ﻞﲢ ةﺪﻳﺪﳉا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا هﺬﻫ نأو

.ﺔﻗﻼﻌﻟا تاذ تاﺮﻴﺜ�ا

:(Reward) ةﺄﻓﺎﻜﳌا

ﻰـﻟإ ﺮـﻈﻨﺗ ﻻ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ نﺈﻓ بﺎﻘﻌﻟا مﻮﻬﻔ� ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ لﺎﳊا ﻲﻫ ﺎﻤﻛو

ﺎﻬﻧﻮﻛ وﺪﻌﺗ ﻻ ةﺄﻓﺎﻜ�ﺎﻓ .ةﺄﻓﺎﻜ�ا مﺎﻴﻗ ﻦﻋ ﺪﻴﺣﻮﻟا لوﺆﺴ�ا ﻪﻧﺄﻛو ﻪﻨﻴﻌﺑ ثﺪﺣ

يﺬـﻟا ءﻲـﺸـﻟا يأ ﺮـﻴـﺜـ�ا ﻲـﻓ ﺮـﻴـﻐـﺘﻟا لﺎﻜﺷأ ﻦﻣ وأ �ﺮﻴﺜ�ا لﺎﻜﺷأ ﻦﻣ ﻼﻜﺷ

ﺔﻴﺻﺎﺧ ﺎﻬﻟ ةﺄﻓﺎﻜ�ا نﺄﺑ ﺪﻘﺘﻌﻳو .ﺔﻴﻛﻮﻠﺴﻟا ﺔﻠﺴﻠﺴﻟا ﺔﻳﺎﻬﻧ ﻲﻓ اﺮﻴﺜﻛ ثﺪﺤﻳ

ﺮـﻴـﺛﺄـﺘـﻟا اﺬـﻫ ﻰﻠﻋ ﺔﻈﻓﺎﶈا وأ ﺔﻴﻟوﻷا تﺎﻃﺎﺒﺗرﻻا ﻰﻠﻋ ﺮﻴﺛﺄﺘﻟﺎﺑ ظﺎﻔﺘﺣﻻا

..ﺮﺧآ ﻒﻗﻮﻣ ﻰﻟإ ﻒﻗﻮﻣ ﻦﻣ ﻦﺋﺎﻜﻟﺎﺑ لﺎﻘﺘﻧﻻا ﻲﻓ ﻞﺜﻤﺘﺗ ةﺄﻓﺎﻜ�ا ﺔﻔﻴﻇو نﻷ

.ةﺪﻳﺪﳉا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو تاﺮﻴﺜ�ا �ﺑ تﺎﻃﺎﺒﺗرﻻا ﻦﻳﻮﻜﺗ ﻊﻨﻣ ﻲﻓ ﻞﺜﻤﺘﺗو

.ﺔﻛﺮﳊا ﺮﻈﻧأ :(Response) ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ﻲـﻓو �ﻊـﺳاو مﻮـﻬـﻔـﻣ يﺮـﺜـﺟ ﺔـﻳﺮـﻈـﻧ ﻲﻓ ﺮﻴﺜ�ا مﻮﻬﻔﻣ Stimulus): ) ﺮـﻴـﺜ�ا

.تاﺮﻴﺜ�ا ﻦﻣ عﻮﻧ ﻮﻫ ﺎﻣ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﻪﻨﻋ ﻢﺠﻨﻳ ﻲﻤﺴﺟ ﺮﻴﻐﺗ يأ نﺈﻓ سﺎﺳﻷا

ﺔﻳاﺪﺒﻟا-ﺔﻴﺨﻳرﺎﺗ ةﺮﻈﻧ

طﺎﺒﺗرﻻا مﻮﻬﻔﻣو �طﺎﺒﺗرﻻا ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻲﻓ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻲﻫ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﻰـﻟإ ةرﺎـﺷإ ﺮـﻛﺬـﺘـﻟا ﺔـﻴـﻠـﻤـﻌـﻟ ﻮـﻄـﺳرأ ﻞﻴﻠﲢ ﻦﻤﻀﺗ ﺪﻘﻓ .�ﺪﻗ مﻮﻬﻔﻣ اﺬﻫ


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﺎـﻤـﻛو .ةﺪﺣاﻮﻟا ﺔﺑﺮﺠﺘﻟا ﻲﻓ ﺔﻔﻠﺘﻟﻤﺨا ثاﺪﺣﻷا �ﺑ ﺔﻤﻈﺘﻨ�ا ﺔﻗﻼﻌﻟا ﺔﻴﻤﻫأ

ةﺪـﻋﺎـﻘﻟا ﻖﻓو ﻢﺘﺗ ﺔﺑﺮﺠﺘﻟا لﻼﺧ ﻦﻣ ثﺪﲢ ﺎﻤﻛ ﺮﻛﺬﺘﻟا تﺎﻴﻠﻤﻋ نإ» :لﻮﻘﻳ

(٢٠×) . «ﻢﻈﺘﻨﻣ ﻊﺑﺎﺘﺗ ﻲﻓ ىﺮﺧأ ﺔﻛﺮﺣ ﺎﻬﺒﻘﻌﺗ ﺔﻛﺮﺣ ﻞﻛ نﺄﺑ ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا ﺔﻴﻌﻴﺒﻄﻟا

دﺮـﺠﻣ ﻲﻓ سﺎﻨﻟا ﻢﻈﻌﻣ ىﺪﻟ ﺔﺒﻏﺮﻟﺎﺑ تﺰﻴ� ﻰﻄﺳﻮﻟا رﻮﺼﻌﻟا نأ ﻊﻣو

ﺔﻘﻠﻌﺘ�ا تﺎﻳﺮﻈﻨﻟﺎﺑ ﻢﻬﻣ ﺎﻤﺘﻫا ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ ﺎﻬﻴﻠﻋ ءﺎﻘﺑﻹاو �ﻢﻬﺗﺎﻴﺣ ﻰﻠﻋ ﺔﻈﻓﺎﶈا

ﻰـﺘـﺣ رﻮﺼﻌﻟا هﺬﻫ ﻦﻣ ﺔﻴﺑﺮﻐﻟا ﺎﺑوروأ ﺖﺟﺮﺧ نأ ﺎﻣ ﻪﻧأ ﻼﻇأ .ﻞﻘﻌﻟا ﻞﻤﻌﺑ

ﻲـﻓ ﺔـﺜـﻳﺪـﳊا ﺔـﻀـﻬـﻨـﻟا ﺔـﻛﺮـﺣ ﻊـﻣ ﺮﻬﻇ يﺬﻟا ﻢﺋﻼ�ا ﻲﻋﺎﻤﺘﺟﻻا خﺎﻨ�ا ىدأ

ﻞـﻤـﻌـﻳ ﻲـﺘـﻟا قﺮـﻄـﻟا ﺚـﺤـﺒﺑ ﺔﻘﻠﻌﺘ�ا رﺎﻜﻓﻷا ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟا شﺎﻌﺘﻧا ﻰﻟإ اﺮﺘﻠﳒإ

نﺎـﻛو .ﺔـﺑﺮـﺠـﺘﻟا لﻼﺧ ﻦﻣ ﻢﻬﺑ ﻂﻴﶈا ﻢﻟﺎﻌﻟا ﺮﻴﻴﻐﺗ ﻰﻠﻋ ﺎﻬﻟﻼﺧ ﻦﻣ سﺎﻨﻟا

ﺔﻔﺳﻼﻔﻟا ﻦﻣ ﺾﻴﻘﻨﻟا ﻰﻠﻋو �ﺰﻴﻠﳒﻹا �ﻴﻃﺎﺒﺗرﻻا ﺔﻔﺳﻼﻔﻟا لوأ كﻮﻟ نﻮﺟ

ﺪـﻟﻮـﻧ ﻻ ﺎـﻨﻧأو .ﻲﻘﻳﺮﻴﺒﻣﻹا ﻢﻬ�ﺎﻋ جﺎﺘﻧ سﺎﻨﻟا ﺔﺑﺮﲡ نأ ىﺮﻳ �هﻮﻘﺒﺳ ﻦﻳﺬﻟا

نﺈـﻓ ﻚـﻟذ ﻰـﻠـﻋ ةدﺎـﻳزو .ﺔـﻓﺮـﻌـ�ا هﺬـﻫ ﺐـﺴـﺘـﻜـﻧ ﺎﻨﻨﻜﻟو �ﺎﻨﻌﻣ ﺎﻨﺘﻓﺮﻌﻣ ﺪﻟﻮﺗو

دادﺰـﺗ �سﺎـﺴـﺣﻹا جرﺎـﺧ ﻢـﻟﺎـﻌـﻟﺎـﺑ ﺔـﻘﻠﻌﺘ�ا رﺎﻜﻓﻷا ﺔﻣﺎﻋ ةرﻮﺼﺑ وأ �ﺔﻓﺮﻌ�ا

ﻪﻗﻮﺴﻳ يﺬﻟا ﻞﺜ�او .(ﻲﻧﺎﻌ�ا ﻲﻋاﺪﺗ)»ﻲﻧﺎﻌ�ا �ﺑ تﺎﻃﺎﺒﺗرﻻا»لﻼﺧ ﻦﻣ اﺪﻴﻘﻌﺗ

ﺮﺼﻨﻌﻟا اﺬﻫ ﻦﻋ ﺎﻬﻧﻮﻜﻧ ﻲﺘﻟا ةﺪﻘﻌ�ا ةﺮﻜﻔﻟﺎﻓ .صﺎﺻﺮﻟا ﻮﻫ دﺪﺼﻟا اﺬﻫ ﻲﻓ

ةﺮﻜﻓ ﻲﻓ ﺎﻬﻠﻛ ﻢﻴﻫﺎﻔ�ا ﻦﻣ ﻚﻟذ ﺮﻴﻏو �ﻪﻧزوو �ﻪﺘﺑﻼﺻو �ﻪﻧﻮﻟ ﻂﺑر ﻲﻓ ﻞﺜﻤﺘﺗ

طﺎﺒﺗرا ﺔﻠﻴﺼﺣ ﻲﻫ ﺎﻣ ءﻲﺷ ﻦﻋ ةﺪﻘﻌ�ا ةﺮﻜﻔﻟا نﺈﻓ ىﺮﺧأ ةرﺎﺒﻌﺑو .ةﺪﺣاو

.ﻂﺴﺑﻷا ﺮﺻﺎﻨﻌﻟا ﻦﻣ ﺔﻋﻮﻤﺠﻣ

طﺎﺒﺗرﻻا ةﺮﻜﻓ ﻰﻠﻋ نﺎﻘﻓاﻮﻳ ﺎﻤﻬﻓ ﻞﻴﻣ تراﻮﻴﺘﺳ نﻮﺟ ﻪﻨﺑاو ﻞﻴﻣ ﺲﻤﻴﺟ ﺎﻣأ

نﻮـﻜـﺗ ﻲـﺘـﻟا ﺔـﻌـﻴـﺒﻄﻟا لﻮﺣ كﻮﻟ ﻦﻣ اﺪﻳﺪﲢ ﺮﺜﻛأ ﺎﻧﺎﻛ ﺎﻤﻬﻨﻜﻟو �ﻲﻧﺎﻌ�ا �ﺑ

ﻲﻧﺎﻌ�ا �ﺑ طﺎﺒﺗرﻻا أﺪﺒﻣ ﻞﻴﻣ ﺲﻤﻴﺟ دﺪﺣ ﺪﻗو .هﺬﻫ طﺎﺒﺗرﻻا ﺔﻴﻠﻤﻋ ﺎﻬﻴﻠﻋ

ﻮﻠﺗ ةﺪﺣاﻮﻟا ﺎﻬﺛوﺪﺣ ﻲﻓ وأ �ةﺪﺣاو ةﺮﻜﻓ ﻲﻓ ﻊﻤﺠﺘﻠﻟ رﺎﻜﻓﻷا ﻞﻴﻣ ﻪﻧإ» :ﻪﻟﻮﻘﺑ

ﻞـﻴـﻣ رﻮﻃ ﺪﻗو . ( ٢١×)

«ﺎـﻬـﻨـﻣ ﺖـﻌـﺒـﻧ ﻲﺘﻟا ﺔﻴﻠﺻﻷا رﺎﻜﻓﻷا ﻂ� ﻰﻠﻋ ىﺮﺧﻷا

ﻪﻨﺑا نﺈﻓ ﻚﻟذ ﻦﻣ ﺾﻴﻘﻨﻟا ﻰﻠﻋو .ﺔﻴﻠﻤﻌﻟا هﺬﻬﻟ ﺎﻴﻟآ وأ ﺎﻴﻘﻄﻨﻣو ﺎﻘﻴﻗد ﺎﻔﺻو

.ﺔﻴﻘﻳﺮﻴﺒﻣأ ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻲﻧﺎﻌ�ا �ﺑ طﺎﺒﺗرﻻا ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻲﻓ ىﺮﻳ نﺎﻛ ﻞﻴﻣ تراﻮﻴﺘﺳ نﻮﺟ

( generate)

ﺪﻟﻮﺗ ﻲﺘﻟا ﻲﻫ ﺔﻄﻴﺴﺒﻟا رﺎﻜﻓﻷا نأ ىﺮﻳ نﺎﻛ ﻪﻧأ ﻚﻟذ ﻦﻣ ﻢﻫﻷاو

دﺮـﺠـﻣ ﻦـﻣ ﺮـﺜـﻛأ ﻮـﻫ ﺪـﻘـﻌـ�ا طﺎـﺒـﺗرﻻا نأ ﻲـﻨـﻌﻳ ﺎ� اﺪﻴﻘﻌﺗ ﺮﺜﻛﻷا رﺎﻜﻓﻷا

ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ ﻮﻫ لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋ «ةﺮﺠﺸﻟا» مﻮﻬﻔﻤﻓ .ﻪﻟ ﺔﻧﻮﻜ�ا ﻪﺋاﺰﺟأ عﻮﻤﺠﻣ

.نﺎﺼﻏﻷاو قاروﻷاو عﺬﳉا ﻢﻴﻫﺎﻔﻣ عﻮﻤﺠﻣ دﺮﺠﻣ

20


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﻰـﻟإ ﻲـﻧﺎـﻌـ�ا �ـﺑ طﺎﺒﺗرﻻا أﺪﺒﻣ لﻮﺣ ﺔﻴﻟوﻷا لﺎﻜﺷﻷا عﺎﺟرإ ﻦﻜ� ﺎﻤﻛ

يﺬـﻟاو «ناﺮـﺘـﻗﻻا نﻮـﻧﺎـﻗ» ــﺑ هﺎـﻤـﺳأ ﺎـﻣ �ـﺑ دﺪﺣ ﺪﻘﻓ .�ﺑ رﺪﻨﺴﻜﻟا رﺎﻜﻓأ

ﺚﻴﺤﺑ «ﻰﻋاﺪﺘﺗ» ﺎﻌﻣ ددﺮﺘﻟا ﻰﻟإ ﻞﻴ� ﻲﺘﻟا ﺲﻴﺳﺎﺣﻷاو لﺎﻌﻓﻷا نﺄﺑ .لﻮﻘﻳ

ﻦـﻣ ﻊـﺳوو .ىﺮـﺧﻷا ةﺮـﻜـﻔﻟا ثوﺪﳊ ةﺎﻋﺪﻣ نﻮﻜﻳ ﺎﻬﻨﻣ ةﺮﻜﻓ يأ ثوﺪﺣ نأ

رﺎـﻜـﻓﻷا ﻦـﻣ ﺔـﻋﻮـﻤـﺠـﻣ لﻮـﲢ ﺔـﻴـﻧﺎـﻜـﻣإ ﻞـﻤـﺸﺗ ﺚﻴﺤﺑ طﺎﺒﺗرﻻا ةﺮﻜﻓ ةﺮﺋاد

رﺎـﻜـﻓﻷا ﻦـﻣ ﺔـﻋﻮـﻤـﺠﻣ نﺈﻓ ىﺮﺧأ ةرﺎﺒﻌﺑو .ةﺪﺣاو ﺔﻳﻮﻗ ةﺮﻜﻓ ﻲﻓ ﺔﻔﻴﻌﻀﻟا

ءﺎـﻋﺪـﺘـﺳا ﻲـﻓ ﺎـﻬـﻌـﻴـﻤـﺟ ﻂـﺑاﺮﺘﺗ ﻂﺑاﺮﺗ يأ ﺎﻬﻨﻣ �ﻨﺛا ﻞﻛ �ﺑ وﺪﺒﻳ ﻻ ﻲﺘﻟا

.ﻖﺑﺎﺳ طﺎﺒﺗرا

ﺔـﻨـﻴـﺑ فﻼـﺘـﺧﻻا ﻪـﺟوﻷ ﺔـﺒـﺴﻨﻟﺎﺑ حﻮﺿﻮﻟا ﻞﻛ ﺎﺤﺿاو نﺎﻛ يﺮﺜﺟ نأ ﻻإ

�لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋ �نﺎﻛ ﺪﻗو .طﺎﺒﺗرﻻا مﻮﻬﻔﻣ لﻮﺣ ﺔﻔﺳﻼﻔﻟا ﻦﻣ ﻪﻘﺒﺳ ﻦﻣ �ﺑو

ﻪـﻴـﻓ نﺎـﻛ يﺬـﻟا ﺖـﻗﻮﻟا ﻲﻓ �ﺎ�ﺎﻋ نﺎﻛ ﺎﻤﻛ ﺔﻴﻛﻮﻠﺴﻟا تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا بﺎﺤﺻأ ﻦﻣ

.لﻮﻘﻳ ﺎﻤﻛو .ﺔﻔﺳﻼﻔﻟا ﻦﻣ ﻞﺋاوﻷا طﺎﺒﺗرﻻا مﻮﻬﻔ� نودﺎﻨ�ا

ﻢـﻟ . ..�ـﺑو �كﻮـﻟو �ﺰـﺑﻮـﻫو �ﻮﻄﺳرأ نأ وﺪﺒﻳو ? ﻪﻃﺎﺒﺗرا ﻢﺘﻳ يﺬﻟا ﺎﻣ»

سﺎﺴﺣﻹا لﺎﻜﺷأ ﻦﻣ ﺎﻤﻫﺮﻴﻏو ﺮﺼﺒﻟاو ﻊﻤﺴﻟا نأ كاردﻹا ﻞﻛ نﻮﻛرﺪﻳ اﻮﻧﻮﻜﻳ

�ىﺮـﺧﺄـﺑ وأ ةرﻮـﺼـﺑ لﺎـﻌـﻓﻷا ﺮـﻴـﺜـﺗ رﺎـﻜـﻓﻷا نأو �رﺎـﻜـﻓﻷا ﺮﻴﺜﺗ نأ ﺎﻬﻟ ﻦﻜ�

ﻲﺘﻟا داﻮ�ا ﻰﻠﻋ أﺪﺒ�ا اﺬﻫ ﻖﻴﺒﻄﺗ ﻲﻓ ﺐﻏرأ ﻲﻨﻨﻜﻟو .ىﺮﺧأ ارﺎﻜﻓأ ﺮﻴﺜﺘﺴﺗو

ﻲﻔﻗﻮﻣو .أﺪﺒ�ا اﺬﻫ ﺔﺤﺻ ﺖﺒﺜﺗ نأ ﻦﻜ� ﻲﺘﻟا داﻮ�ا ﻰﻠﻋو �ﺎﻬﺘﻈﺣﻼﻣ ﻦﻜ�

(٢٢×) . «ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا ﻮﻫ ﻪﻃﺎﺒﺗرا ﻢﺘﻳ ﺎﻣ نأ ﻰﻠﻋ مﻮﻘﻳ

نﻮﺴﻴﺋﺮﻟا نوﺮﻈﻨﳌا

رﻮـﻬـﻈﻟا ﻲﻓ نﺎﺴﻧﻹا ﺔﺳارﺪﺑ ﺺﺘﺨﻳ ﻢﻠﻋ ﺬﺧأ ﻲﻟﺎﳊا نﺮﻘﻟا ﺔﻳاﺪﺑ ﻲﻓ

ﺔـﻣﺪـﻘـﻣ ﻲـﻓو .ﺔـﻘـﺑﺎـﺴـﻟا ﺔﻴﻔﺴﻠﻔﻟا مﻮﻠﻌﻟا ﻦﻣ هﺮﻴﻏ ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ ﻲﺒﻳﺮﲡ ﻞﻜﺸﺑ

ﺎـﻤـﻨـﻴـﺑو .ﻲـﺳوﺮـﻟا ﺲﻔﻨﻟا ﻢﻟﺎﻋ فﻮﻠﻓﺎﺑ نﺎﻔﻳا نﺎﻛ ﻢﻠﻌﻟا اﺬﻫ ﻰﻠﻋ �ﻤﺋﺎﻘﻟا

(٢٣×) ﺮﻴﺑﺎﻌﺗ ﻲﻓ ﻲﻧﺎﻌ�ا �ﺑ طﺎﺒﺗرﻻا أﺪﺒﻣ ﺔﻏﺎﻴﺼﻟ فﻮﻠﻓﺎﺑ ةدﺎﻋﺈﺑ يﺮﺜﺟ ﺮﺛﺄﺗ

ﺢــﻴــﺿﻮـﺗ ﻲـﻓ

21

( ٢٤×)

اﺮــﻴــﺜــﻛ ضﺎــﻓأ(يﺮــﺜـﺟ يأ)ﻪـﻧأ ﻻإ ﺔـﻴـﻋﻮـﺿﻮـﻣو ﺔـﺤـﺿاو

ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻲﻓ ﻒﻌﻀﻟا طﺎﻘﻧو)ﻰﻟوﻷا فﻮﻠﻓﺎﺑ ﺔﻳﺮﻈﻧو �ﻪﺘﻳﺮﻈﻧ �ﺑ تﺎﻓﻼﺘﺧﻻا

ﺮـﻴـﺜـ�ا �ـﺑ طﺎـﺒـﺗرا ﺔـﻳﺮـﻈـﻧ فﻮـﻠـﻓﺎـﺑ ﺔـﻳﺮـﻈـﻧ ﺖـﻧﺎـﻛ ﺪـﻗو.(ةرﻮـﻄـ�ا فﻮـﻠـﻓﺎﺑ

يﺬﻟا(ﻞﻳﺪﺒﻟا ﺮﻴﺜ�ا وأ)سﺮﳉا تﻮﺻ نﺈﻓ فﻮﻠﻓﺎﺑ لﻮﻘﻳ ﺎ� ﺎﻘﻓوو .ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو

ﺎـﻫﺮـﻴـﺜـﺘـﺴـﻳ نﺎـﻛ ﻲﺘﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺮﻴﺜﺘﺴﻳ (ﻲﻠﺻﻷا ﺮﻴﺜ�ا وأ)مﺎﻌﻄﻟﺎﺑ ﻂﺒﺗﺮﻳ


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﺪـﻗ فﻮـﻠـﻓﺎـﺑ نأ ﺪـﻘـﺘـﻌـﻳ يﺮـﺜﺟ ﻦﻜﻟو .بﺎﻌﻠﻟا زاﺮﻓإ ﻞﺜﻣ ﻞﺻﻷا ﻲﻓ مﺎﻌﻄﻟا

:لﻮﻘﻳ ﻚﻟﺬﻟو�اﺬﻫ ﻲﻓ ﺄﻄﺧأ

نأ(ىﺮﻳ فﻮﻠﻓﺎﺑ نأ)ﻲﻓ ﻞﺜﻤﺘﻳ . ..ﻒﺻﻮﻟا اﺬﻫ ﻲﻓ ﻲﺳﺎﺳﻷا ﺄﻄﳋا نإ»

اﺬـﻫ ﻲـﻓ ﻪـﻠـﻴـﺠـﺴـﺗ ﻢـﺘﻳ ﺎﻣو .ﻞﻳﺪﺒﻟا ﺮﻴﺜ�او ﻲﻠﺻﻷا ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ ﻢﺘﻳ طﺎﺒﺗرﻻا

.ﺎﻬﻠﻴﺠﺴﺗو ﺎﻬﺘﻈﺣﻼﻣ ﻢﺘﺗ ﻲﺘﻟا تاﺮﻴﺜ�ا هﺬﻫ �ﺑ ﺔﻴﻨﻣﺰﻟا ﺔﻗﻼﻌﻟا ﻮﻫ طﺎﺒﺗرﻻا

ﺔـﻗﻼـﻌـﻟا ﻲـﻫ ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻاو ﻞـﻳﺪـﺒـﻟا ﺮـﻴـﺜـ�ا �ـﺑ ﺔـﻴـﻨـﻣﺰـﻟا ﺔـﻗﻼـﻌـﻟا . ..ﻦﻜﻟو

.

(٢٥×)

«ﺔﻣﺎﻬﻟا

ﺖﺴﻴﻟ �دﺪﺤﻣ ﻞﻜﺸﺑ طﺎﺒﺗرﻻا ﺔﻴﻠﻤﻋ وأ �ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻴﻠﻤﻋ نﺈﻓ ىﺮﺧأ ةرﺎﺒﻌﺑو

�ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳاو ﺮـﻴـﺜـﻣ �ـﺑ ﻞـﺑ �ﺮـﻴـﺜﻣو ﺮﻴﺜﻣ �ﺑ ﺔﻗﻼﻌﻠﻟ ﺔﺠﻴﺘﻧ ﺮﻣﻷا ﺔﻳﺎﻬﻧ ﻲﻓ

نﺎـﻛ اذﺈـﻓ .ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ طﺎﺒﺗرا ﺔﻳﺮﻈﻧ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ نﺈﻓ ﻚﻟﺬﻟو

�ـﺑ ﻖـﺑﺎـﺳ ﻞـﻣاﺰﺘﻟ ﻻ ﻚﻟﺬﻓ سﺮﳉا تﻮﺻ ﻪﻋﺎﻤﺳ ﺪﻨﻋ ﻞﻴﺴﻳ ﺐﻠﻜﻟا بﺎﻌﻟ

ﺔﻟﺎﺳإ ﻲﻓ ﺔﻠﺜﻤﺘ�ا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو سﺮﳉا تﻮﺻ ﻞﻣاﺰﺘﻟ ﻦﻜﻟو مﺎﻌﻄﻟاو ﺔﻤﻐﻨﻟا

ﻻ ﺰـﻴﻴﻤﺘﻟا اﺬﻫ نﺈﻓ تﻻﺎﳊا ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻛ ﻲﻓو .(مﺎﻌﻄﻟا هرﺎﺜﺘﺳا يﺬﻟا) بﺎﻌﻠﻟا

تاﺮـﻴـﺜـ�ا �ـﺑ ﻲـﻨـﻣﺰـﻟا برﺎـﻘـﺘـﻟا ﺐـﺒـﺴـﺑ �ﺎـﻀـﺤـﻣ ﺎـﻳﺮﻈﻧ اﺰﻴﻴ� ﻪﻧﻮﻛ وﺪﻌﻳ

تﺎـﻓﻼـﺘـﺧﻻا رﺎـﺛآ ﺾـﻌـﺑ نأ ﺮﻴﻏ .ﻲﻜﻴﺳﻼﻜﻟا طاﺮﺷﻹا ءﺎﻨﺛأ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو

ﺔـﻬـﺟﻮـﻟ ةﺪـﻳﺆـﻣ ﺎﻤﺋاد ﺞﺋﺎﺘﻨﻟا ﻦﻜﺗ ﻢﻟو �ﺎﻴﺒﻳﺮﲡ ﺎﻫرﺎﻴﺘﺧا � �ﺘﻳﺮﻈﻨﻟا �ﺑ

. (٢٦×) ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا ناﺮﺘﻗﺎﺑ ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا ﺮﻈﻨﻟا

.لإ دراودإ �ﻞـﺋاوﻷا ﺲـﻔـﻨـﻟا ﻢـﻠـﻋ مﻼـﻋأ ﻦﻣ ﺎﻤﻠﻋ ﻚﻟﺬﻛ يﺮﺜﺟ ىﺪﲢو

�ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا ﺔـﺳارد ﻲـﻓ ﻲـﺒـﻳﺮـﺠـﺘﻟا ﻪﺠﻬﻨﻣ اﺮﻴﺜﻛ مﺮﺘﺤﻳ نﺎﻛ ﻪﻧأ ﻊﻣ �ﻚﻳاﺪﻧرﻮﺛ

ﻰﻠﻋ ﻼﻳﺪﻌﺗ �سﺎﺳﻷا ﻲﻓ �ﺖﻧﺎﻛ ةرﻮﻬﺸ�ا ﺔﻳﺮﺒﺘﻟﻤﺨا يﺮﺜﺟ دﻮﻬﺟ نأ ﻊﻗاﻮﻟاو

مﺎـــﻋ ﻲـــﻔـــﻓ.ﻞـــﻛﺎـــﺸـــ�ا ﻞـــﺣ قوﺪـــﻨـــﺻ ﻰـــﻠـــﻋ ﻰـــﻟوﻷا ﻚــﻳاﺪــﻧرﻮــﺛ برﺎــﲡ

ﺎﻫﺮﻴﻏو ﻂﻄﻘﻟا ﻊﺿﻮﺑ ﺎﻬﻴﻓ مﻮﻘﻳ نﺎﻛ برﺎﺠﺘﻟا ﻦﻣ ﺔﻠﺴﻠﺳ ﻚﻳاﺪﻧرﻮﺛﺮﺸﻧ١٩١١

ماﺪـﺨـﺘـﺳا ﻖـﻳﺮـﻃ ﻦـﻋ ﻻإ ﺎـﻬﻨﻣ بﺮﻬﻟا ﻦﻜ� ﻻ ﻖﻳدﺎﻨﺻ ﻲﻓ تﺎﻧاﻮﻴﳊا ﻦﻣ

جرﺎـﺧ ﺔـﻳﺮـﳊاو مﺎـﻌﻄﻟا تﺎﻧاﻮﻴﳊا ﺪﲡ ﺚﻴﺣ �ﻖﻠﻌﻣ ﻞﺒﺣ ﺪﺷ ﻲﻓ ﺎﻬﺒﻟﺎﺨﻣ

ناﻮﻴﳊا ﻪﻗﺮﻐﺘﺴﻳ يﺬﻟا ﺖﻗﻮﻟا ﻲﻓ ادﺮﻄﻀﻣ ﺎﺿﺎﻔﺨﻧا ﻆﺣﻻ ﺪﻗو.قوﺪﻨﺼﻟا

( Stamping in)ﻢﺘﳋا

ﺔﻴﻠﻤﻋ هﺎﻤﺳأ ﺎﻣ ﻰﻟإ ﻚﻟذ اﺰﻋو.قوﺪﻨﺼﻟا ﻦﻣ بﺮﻬﻟا ﻲﻓ

ﺔـﻬـﺟوو.مﺎـﻌـﻄـﻟا ﻰـﻟإ لﻮـﺻﻮﻟاو بﺮﻬﻟا ﻲﻓ ناﻮﻴﳊا حﺎﳒ ﺎﻬﻴﻟإ يدﺆﻳ ﻲﺘﻟاو

ﺖـﺤـﺒـﺻأ تﺎـﺳارﺪـﻟا هﺬـﻫ ﻰـﻠﻋ ﺔﻤﺋﺎﻘﻟا ناﻮﻴﳊا ﻢﻠﻌﺗ لﻮﺣ ﻚﻳاﺪﻧرﻮﺛ ﺮﻈﻧ

لﻮﺼﳊا ﻚﻟذ نﺎﻛأ ءاﻮﺳ) ﻞﻤﻌﻟا ﻪﻛﺮﺘﻳ ﺮﺛﻷا نﻷ «ﺮﺛﻷا ﺔﻳﺮﻈﻧ» ﻢﺳﺎﺑ فﺮﻌﺗ

22


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﻦﺴﺤﺘﻟا ﻰﻟإ يدﺆﻳ يﺬﻟا ﻮﻫ ﻪﺗاذ ﻞﻤﻌﻟا ﺲﻴﻟو �(بﺮﻬﻟا نﺎﻛ مأ ةﺄﻓﺎﻜ�ا ﻰﻠﻋ

.يﺮﺜﺟ ﻪﻴﻠﻋ ضﺮﺘﻋا ﺎﻣ اﺬﻫو ..ءادﻷا ﻲﻓ ﻲﺠﻳرﺪﺘﻟا

ﻦـﻳوداﻮـﻫ ﻚـﻳاﺪـﻧرﻮـﺛ ﻦـﻣ ﺎـﻧﺄـﺷ ﻞﻗأ ﺮﺧآ ﻢﻟﺎﻌﺑ ﺮﺛﺄﺗ يﺮﺜﺟ نأ وﺪﺒﻳ ﺎﻤﻛ

ﻂﻟﻮﻫ بﺎﺘﻛ ﻲﻓ ةدراﻮﻟا ءارﻵا ﺾﻌﺑ ﻊﻣ ﻒﻃﺎﻌﺘﻳ يﺮﺜﺟ نﺎﻛ ﺪﻘﻓ .ﻂﻟﻮﻫ.ﻲﺑ

( Process Animal Drive and the Learning) (٢٧×) ﻢـﻠـﻌـﺘﻟا ﺔﻴﻠﻤﻋو ناﻮﻴﳊا ﺰﻓﺎﺣ

هﺬـﻫ نأ � �ﺎـﺤـﺿاو اﺪـﻳﺪـﲢ طاﺮـﺷﻹا تﺎـﻴـﻠـﻤﻋ ﻦﻣ ﺎﻋﻮﻧ ﻪﻴﻓ دﺪﺣ يﺬﻟا

ﻰﻠﻋو.ﻢﺘﺗ نأ ﻞﻀﻔﻳ يﺮﺜﺟ نﺎﻛ ﺎ� ﺮﻴﺜﻜﺑ ﻞﻤﺷأ ةرﻮﺼﺑ ﺎﻬﻘﻴﺒﻄﺗ ىﺮﺟ ﺔﻴﻠﻤﻌﻟا

ﺎﻬﺑ مﻮﻘﻳ ﻲﺘﻟا ﻰﻟوﻷا ﻲﺸ�ا ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻰﺘﺣ ﻪﻧأ ىﺮﻳ ﻂﻟﻮﻫ نﺎﻛ ﺪﻘﻓ لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ

ﺔـﻴـﻠـﻤﻋ نأ يﺮﺜﺟ ىﺮﻳ نﺎﻛ ﺎﻤﻨﻴﺑ �ﺎﻫﺪﺣو ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻴﻠﻤﻌﻟ جﺎﺘﻧ ﻲﻫ لﺎﻔﻃﻷا

نﺄـﺑ ﺎـﺨـﺳار ﺎـﻧﺎـ�إ ﻦﻣﺆﻳ نﺎﻛ ﻂﻟﻮﻫ ﻦﻜﻟو .ﻲﺸ�ا ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻲﻓ رود ﺎﻬﻟ ﻮﻤﻨﻟا

نأ ﺾﻓﺮﻳ نﺎﻛ ﺪﻘﻓ ﻚﻟﺬﻟو �ﺲﻔﻨﻟا ﻢﻠﻋ ﻲﻓ ﻲﺳﺎﺳﻷا عﻮﺿﻮ�ا ﻮﻫ كﻮﻠﺴﻟا

.كﻮﻠﺴﻟا تﺎﻧﻮﻜﻣ ﻦﻣ ﻲﺳﺎﺳﻷا نﻮﻜ�ا ﻲﻫ ﻲﻓﻮﻠﻓﺎﺒﻟا سﺎﻜﻌﻧﻻا ةﺮﻜﻓ نﻮﻜﺗ

ءارآ نﺄـﺷ ﻚـﻟذ ﻲـﻓ ﺎـﻬﻧﺄﺷ يﺮﺜﺟ ﺪﻨﻋ اﺮﻴﺒﻛ ىﺪﺻ ءارﻵا هﺬﻫ تﺪﺟو ﺪﻗو

ﻞـﻤـﻌـﻟا ﻰـﻠﻋ ةرﺪﻘﻟا ﺎﻬﻟ تﻼﻀﻌﻟا تﺎﺼﻠﻘﺗ نﺄﺑ ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا ةﺮﻜﻔﻟا لﻮﺣ ﻂﻟﻮﻫ

ﻲﺘﻟا تاﺮﻴﺜ�ﺎﺑ صﺎﳋا ﻪﻣﻮﻬﻔﻣ ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺎﻬﻨﻤﺿ ﻲﺘﻟا ةﺮﻜﻔﻟا ﻲﻫو) ﻲﺗاﺬﻟا

ﻢـﻠـﻌـﺗ نﺄـﺸـﺑ ﻂـﻟﻮـﻫ رﺎـﻜـﻓأ ﺾـﻌـﺑ لﻮـﺣ ﻚﻟﺬﻛو �(ﺔﻛﺮﳊا ثوﺪﺣ ﻰﻟإ يدﺆﺗ

.ﺐﻨﺠﺘﻟا

.فأ سورﺎـﺑو �ﻞـﻫ كرﻼـﻛ ﻢﻫو-ﻪﻌﺒﺗ ﻦﻣو يﺮﺜﺟ وﺮﺻﺎﻌﻣ ﻰﻀﻗ ﻚﻟﺬﻛ

ﻚﻟذ نﺄﺑ �ناﻮﻴﳊا كﻮﻠﺳ ﻞﻴﻠﲢ ﻲﻓ ﻼﻳﻮﻃ ﺎﺘﻗو-نﺎ�ﻮﺗ �ﻲﺳ .دراودإو �ﺮﻨﻜﺳ

ﺎـ� نﺎـ�ﻮـﺗ ءارآ ﻊﻣ ﺎﻔﻃﺎﻌﺗ ﻞﻗأ يﺮﺜﺟ نﺎﻛو .ﺪﻴﻛﻮﺘﻟا ﻦﻣ ﺔﺗوﺎﻔﺘﻣ تﺎﺟرﺪﺑ

�ﺒﻧﺎﺟ ﻰﻠﻋ صﺎﺧ ﻞﻜﺸﺑ ضﺮﺘﻋا ﺪﻗو .ﻦﻳﺮﺧﻵا ��ﺎﻌﻠﻟ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ ﻪﻴﻠﻋ نﺎﻛ

مﺎﻤﺘﻫا (ﺔﺑﺎﻋﺪﻟا ﻦﻣ ﻮﻠﺨﻳ ﻻ ﺎ�) ﻻوأ ﻢﺟﺎﻫ ﺪﻘﻓ .نﺎ�ﻮﺗ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺐﻧاﻮﺟ ﻦﻣ

.لﻮﻘﻳ ذإ ﻪﺠﺋﺎﺘﻧ وأ ﻦﺋﺎﻜﻟا ﻪﻳدﺆﻳ يﺬﻟا ﻞﻤﻌﻟا فاﺪﻫﺄﺑ نﺎ�ﻮﺗ

ﻦﻣ ﺮﻋﺬﻟا ﻦﻣ عﻮﻧ ﻲﻨﺑﺎﺘﻨﻳ ﻪﻧﺄﺑ فاﺮﺘﻋﻻا ﻦﻣ ﻲﻟ ﺪﺑﻻ ﺪﳊا اﺬﻫ ﺪﻨﻋو»

نﺎﻛو ﺎﻤﺋاد وﺪﺒﻳ كﻮﻠﺴﻟا نﺄﺑ نﻮﻟﻮﻘﻳ ﻦﻳﺬﻟا (٢٨×) نﺎ�ﻮﺗ لﺎﺜﻣأ ﺲﻔﻨﻟا ءﺎﻤﻠﻋ

.ﺎﻬﻨﻋ دﺎﻌﺘﺑﻻا ﻰﻟإ وأ�ﺎﻣ ﻒﻗﻮﻣ وأ�ﺎﻣ فﺪﻫ ﻖﻴﻘﲢ ﻰﻟإ لﻮﺻﻮﻟا ﺔﻴﺻﺎﺧ ﻪﻟ

ﺮـﻣﻷا . ..ﺔـﺒـﻴـﺠـﻌﻟا ﺔﻴﺻﺎﳋا هﺬﻫ ﻦﻣ ﻮﻠﺨﻳ ﻲﺼﺨﺸﻟا ﻲﻛﻮﻠﺳ ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟﺎﻓ

ﺪﻗ . ..ﻞﻗﻷا ﻰﻠﻋ ﺎﻴﻠﻌﻟا تﺎﻧاﻮﻴﳊا كﻮﻠﺳ نأ ﻲﻓ ﻚﻜﺸﺘﻟا ﻰﻟإ ﻲﻧﻮﻋﺪﻳ يﺬﻟا

. ( ٢٩×)

«فﺪﻫ ﻼﺑ ﺎﻧﺎﻴﺣأ نﻮﻜﻳ

23


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

يﺮـﺜـﺟ ﻪـﻴﻠﻋ ضﺮﺘﻋا يﺬﻟا نﺎ�ﻮﺗ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺐﻧاﻮﺟ ﻦﻣ ﺮﺧﻵا ﺐﻧﺎﳉا ﺎﻣأ

.«ﺔﻴﻧﻼﻘﻋ»وأ ﺔﻴﻓﺮﻌﻣ ﻢﻴﻫﺎﻔﻣ ﺎﻬﻧﺄﻛو وﺪﺒﺗ ﻲﺘﻟا ﻢﻴﻫﺎﻔ�ا ﻰﻠﻋ هﺪﻴﻛﺄﺗ نﺎﻛ ﺪﻘﻓ

ﻪـﻠـﻴـﻠـﲢ ءاﺮـﺟإ ﻰـﻟإ يﺮـﺜـﺟ ﻊـﻓد يﺬـﻟا ﺐﺒﺴﻟا ﻮﻫ ضاﺮﺘﻋﻻا اﺬﻫ نﺎﻛ ﺪﻗو

مﻮﻘﻳ نأ نﺎ�ﻮﺗ تﺎﻫﺎﺘﻣ ﻲﻓ رﺄﻔﻟا ﻰﻠﻋ ﻲﻐﺒﻨﻳ نﺎﻛ ﻲﺘﻟا ﻒﻗاﻮ�ا ﻚﻠﺘﻟ رﻮﻬﺸ�ا

ﻰﻠﻋو» :ﻪﻟﻮﻘﺑ ﻚﻟذ ﻦﻋ ﺮﺒﻋ ﺪﻗو .ضاﺮﺘﻓﻻاو ﻢﻜﳊاو ﻢﻬﻔﻟا تاءاﺮﺟﺈﺑ ﺎﻬﻴﻓ

ﺔــﻄــﻘــﻧ ﺪــﻨــﻋ ﺮــﻴـﻜـﻔـﺘـﻟا ﻲـﻓ ﺎـﻗرﺎـﻏ رﺄـﻔـﻟا كﺮـﺗ ﺪـﻘـﻓ (نﺎـ�ﻮـﺗ) ﺔـﻳﺮـﻈـﻧ ﺪـﺣ

نﺎـ�ﻮـﺗ ﺔـﻳﺮﻈﻧ ﻲﻓ ﺺﻘﻨﻟا نإ ىﺮﻳ يﺮﺜﺟ نﺎﻛ ىﺮﺧأ ةرﺎﺒﻌﺑو .

(٣٠×)

«رﺎﻴﺘﺧﻻا

.كﻮﻠﺳ ﻰﻟإ ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻴﻠﻤﻋ ﻢﺟﺮﺘﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﻴﻟﻵا ﺎﻬﺼﻘﻨﺗ ﺖﻧﺎﻛ ﻪﻧأ ﻲﻓ ﻞﺜﻤﺘﻳ

ﺔـﻳﺮﻈﻧ نأ ﻻإ ﺮﻨﻜﺳو ﻞﻫ ءارآ �ﺑ ةﺮﻴﺒﻜﻟا تﺎﻓﻼﺘﺧﻻا ﻦﻣ ﻢﻏﺮﻟا ﻰﻠﻋو

كﻮﻠﺴﻟا ﻞﻴﺻﺎﻔﺘﺑ ﺎﻬﻣﺎﻤﺘﻫا ﺔﺻﺎﺨﺑو �ءارﻵا ﻚﻠﺘﺑ ﺔﻠﺼﻟا ﺔﻘﻴﺛو ﺖﻧﺎﻛ يﺮﺜﺟ

ﻖـﻴـﻗﺪـﻟا ﻢﻬﻔﻟا ﺔﻟوﺎﺤﻣ ﻲﻓ ﻪﻣﺎﻤﺘﻫا يﺮﺜﺟ كرﺎﺸﻳ ﻞﻫ نﺎﻛ ﺪﻘﻓ .ﻲﻧاﻮﻴﳊا

ﻞﺜ� يﺬﻟا قوﺪﻨﺼﻟا ﻦﻣ ﻞﻘﺘﻨﻳ �لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋ �رﺄﻔﻟا ﻞﻌﺠﻳ يﺬﻟا ﺐﺒﺴﻠﻟ

ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا ﻢﺳر ﻲﻓ ﻪﺘﻘﻳﺮﻃ ﺖﻧﺎﻛ ﻦﻜﻟو .بوﺮﻬﻟا ﺮ� ﺔﻳﺎﻬﻧ ﻰﻟإ قﻼﻄﻧﻻا ﺔﻄﻘﻧ

ةرﻮﺼﺑ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻦﻣ اداﺮﻄﺿا ﺮﺜﻛأ طﺎﺒﻨﺘﺳﻻاو ضاﺮﺘﻓﻻا ﻰﻠﻋ ﺔﻤﺋﺎﻘﻟا

لﻮﻠﺣ ﻦﻋ ﻚﻟﺬﻛ ﻒﻠﺘﺨﺗ ﺖﻧﺎﻛ ﺎﻬﻴﻟإ ﻞﺻﻮﺗ ﻲﺘﻟا لﻮﻠﳊا نأ ﺎﻤﻛ .ﺎﻬﻟ دوﺪﺣ ﻻ

رﺄـﻔﻟا كﻮﻠﺳ ﻲﻓ ﺔﻴﻤﻫأ ﺮﺜﻛﻷا ثدﺎﳊا نأ ﺪﻘﺘﻌﻳ

(٣١×)

ﻞﻫ نﺎﻛ ﺪﻘﻓ .يﺮﺜﺟ

نأ ﻪـﻧﺄـﺷ ﻦـﻣ اﺬـﻫو�(ةدﺎـﻋ مﺎـﻌـﻄـﻟا وأ) فﺪـﻬـﻟا ﻲﻓ ﻞﺜﻤﺘﻳ بوﺮﻬﻟا ﺮ� ﻲﻓ

ﻲـﻓ ﺔـﻠـﺜﻤﺘ�ا رﺄﻔﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳاو �بوﺮﻬﻟا تاﺮﻴﺜﻣ �ﺑ ﺔﻄﺑاﺮﻟا ةدﺎﻳز ﻰﻟإ يدﺆﻳ

ﻞـﻫ نﺎـﻛ رﺎﺼﺘﺧﺎﺑو .«ةدﺎﻌﻟا» ﻢﺳﺎﺑ ﺎﻬﻴﻟإ رﺎﺸﻳ ﻲﺘﻟا ﺔﻄﺑاﺮﻟا ﻲﻫو �بوﺮﻬﻟا

وأ) ﺞـﺋﺎـﺘـﻨـﻟا ﻰـﻠـﻋ ﺪـﻛﺆـﻳ نﺎـﻛ �ﻚـﻳاﺪـﻧرﻮـﺛ نﺄـﺷ ﻪـﻧﺄﺷ ﻪﻨﻜﻟو �ﻚﻟﺬﻛ ﺎﻃﺎﺒﺗرا

نﺎـﻛ ﺪـﻘـﻓ يﺮـﺜـﺟ ﺎـﻣأ .ﺔـﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ ﺔﻄﺑاﺮﻟا ﺰﻳﺰﻌﺗ ﻲﻓ (فاﺪﻫﻷا

ﻒﻠﺘﺨﻳ نﺎﻛ ﺎﻤﻛ ﻢﻠﻌﺘﻠﻟ ﺔﻴﺳﺎﺳأ فاﺪﻫﻷا نﺄﺑ ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا ﺮﻈﻨﻟا ﺔﻬﺟو ﻊﻣ ﻒﻠﺘﺨﻳ

ةرﻮﺼﺑ» وأ �ﺎﻴﺠﻳرﺪﺗ ﻞﻜﺸﺘﺗ (تادﺎﻌﻟا وأ) تﺎﻃﺎﺒﺗرﻻا نﺄﺑ ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا ﻞﻫ ةﺮﻜﻓ ﻊﻣ

.ﻢﻠﻌﺘﻟا ءﺎﻨﺛأ «ةﺮﻤﺘﺴﻣ

ﻲﻓ (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ثاﺪﺣأ ﺔﻴﻤﻫأ ﻰﻠﻋ هروﺪﺑ ﺪﻛأ ﺪﻘﻓ (٣٢×)

ﺮﻨﻜﺳ ﺎﻣأ

( operants)

تاءاﺮـﺟﻹا هﺎـﻤـﺳأ ﺎـﻣ وأ ﻲـﻤـﻴﻠﻌﺘﻟا كﻮﻠﺴﻟا طﺎ�أ ﺾﻌﺑ ﺮﻳﻮﻄﺗ

نﺎﻛ ﺪﻘﻓ لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋو .يﺮﺜﺟ ﻊﻣ ﺎﻴﺳﺎﺳأ ﺎﻓﻼﺘﺧا ﻒﻠﺘﺨﻳ نﺎﻛ ﺪﻘﻓ اﺬﻬﺑو

ﺐـﻧﺎـﺟ ﻲـﻓ ﺔـﻴـﻛﻮـﻠـﺴـﻟا يﺮـﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻊﻣ ﺎﻤﺠﺴﻨﻣ تاءاﺮﺟﻺﻟ ﺮﻨﻜﺳ ﻞﻴﻠﲢ

ﻲﻓ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا وأ سﺎﻜﻌﻧﻻا ﻦﻣ ﺾﻴﻘﻨﻟا ﻰﻠﻋ �ءاﺮﺟﻹﺎﻓ �ﻞﻗﻷا ﻰﻠﻋ �ﺪﺣاو

24


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

.ﺔﻘﺑﺎﺴﻟا ﺔﺤﺿاﻮﻟا-ﺔﻇﻮﺤﻠ�ا تاﺮﻴﺜﻤﻠﻟ بﺎﻴﻐﺑ ةدﺎﻋ ﺰﻴﻤﺘﻳ �ﺮﻨﻜﺳ ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﺲـﻔـﻨـﻟا ﻢـﻠـﻋ ﻞـﻫﺎـﻛ ﻞـﻘـﺛأ يﺬـﻟا �ﺮـﻨـﻜﺳ يأر ﻲﻓ �ﺐﺒﺴﻟا ﻮﻫ اﺬﻫ نﺎﻛو

�ـﺑ ةﺮـﻐـﺜﻟا ءﻞﻣ ﻰﻟإ ﻼﻴﻣ ﺮﺜﻛأ ﻦﺤﻨﻓ ﻚﻟﺬﻟو .كﻮﻠﺴﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟﺎﺑ

تاﺮـﺸـﻌـﻟﺎـﺑ ﻪـﺘـﻈﺣﻼﻣ ﻦﻜ� يﺬﻟا كﻮﻠﺴﻟاو �ﺎﻬﺘﻈﺣﻼﻣ ﻦﻜ� ﻲﺘﻟا �ﺔﺌﻴﺒﻟا

ﻚﺴﻤﺘﻳو .ﻚﻟذ ﻪﺑﺎﺷ ﺎﻣو تﺎﻌﻗﻮﺘﻟاو ﺔﻴﻨﻟاو ةدارﻹا ﻞﺜﻣ ﺔﻴﻛﻮﻠﺴﻟا ﻢﻴﻫﺎﻔ�ا ﻦﻣ

ﺎﻧﺮﻛﺬﻳ ﻲﻛ تاءاﺮﺟﻹا ﻰﻠﻋ(ﺚﻌﺒﻨ�ا)ردﺎﺼﻟا كﻮﻠﺴﻟا ﺢﻠﻄﺼﻣ قﻼﻃﺈﺑ ﺮﻨﻜﺳ

ﻞـﻤـﻌـﻳ ﻪـﻠﻴﻠﲢ نﺈﻓ ﻚﻟذ اﺪﻋ ﺎﻤﻴﻓ ﺎﻣأ.ﺔﻘﺑﺎﺴﻟا تاﺮﻴﺜﻤﻠﻟ ﺔﻏواﺮ�ا ﺔﻌﻴﺒﻄﻟﺎﺑ

ﺔـﺒـﺴـﻨـﻟﺎـﺑ»ﻪـﻧأ ىﺮـﻳ يﺮـﺜﺟ نﺈﻓ ﻞﺜ�ﺎﺑو .تاﺮﻴﺜ�ا هﺬﻫ ﺔﻤﻴﻗ ﻦﻣ ﻞﻴﻠﻘﺘﻟا ﻰﻠﻋ

رﺎﺳ ﺪﻘﻓ لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋو .

25

(٣٣×)

«ﺔﻀﻣﺎﻏ تاﺮﻴﺜ�ا ﻞﻈﺗ كﻮﻠﺴﻟا طﺎ�أ ﺾﻌﺒﻟ

يﺬـﻟا ﻞـﻴـﻠـﺤﺘﻟا ﻚﻟذ ﻮﻫ كﻮﻠﺴﻠﻟ ﺢﻴﺤﺼﻟا ﻞﻴﻠﺤﺘﻟا نإ ﻞﺋﺎﻘﻟا ضاﺮﺘﻓﻻا ﻊﻣ

نإ ﺢﻴﺤﺻ .كﻮﻠﺴﻟا ﻚﻟذ ﻲﻓ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو تاﺮﻴﺜ�ا تﺎﻧﻮﻜﻣ ﻞﻴﻠﲢ ﻰﻠﻋ مﻮﻘﻳ

ﻦـﺋﺎـﻜـﻟا جرﺎـﺧ ﺎـﻣإ لﺎـﺣ يأ ﻰﻠﻋ ةدﻮﺟﻮﻣ ﺎﻬﻨﻜﻟو ﺔﻀﻣﺎﻏ نﻮﻜﺗ ﺪﻗ تاﺮﻴﺜ�ا

ﻲﻓ ﺎﻬﺘﻴﻤﻫأ ﻦﻤﻜﺗ تاﺮﻴﺜﻣو �ﺔﻛﺮﳊا ﺎﻬﺛﺪﲢ تاﺮﻴﺜﻣ ةرﻮﺻ ﻲﻓ)ﻪﻠﺧاد ﺎﻣإو

ﻦـﻋ ﺮـﻨـﻜـﺳ ﺔـﻳﺮـﻈﻧ ﻪﻴﻓ ﻒﻠﺘﺨﺗ ﻢﻬﻣ ﺐﻧﺎﺟ ﺖﻤﺛو .(كﻮﻠﺴﻟا ﻰﻠﻋ ﺔﻈﻓﺎﶈا

ﻢـﻠـﻌـﺘﻟا ﻲﻓ ﺔﻴﺳﺎﺳﻷا ﺔﻴﻠﻤﻌﻟا نﺄﺸﺑ ﺎﻤﻬﻨﻣ ﻞﻛ يأر ﻲﻓ ﻞﺜﻤﺘﻳ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﻲﺑﺎﺠﺘﺳﻻا كﻮﻠﺴﻟا طﺎ�أ �ﺑ ﺰﻴﻴﻤﺘﻟا ﺮﻜﺒﻣ ﺖﻗو ﻲﻓ ﺮﻨﻜﺳ ﻰﻨﺒﺗ ﺪﻘﻓ �ﻪﺗاذ

�ﺔﻬﺟ ﻦﻣ ﻦﻳﺮﻴﺜ�ا ﻞﻣاﺰﺗ ﻲﻓ ﺔﻠﺜﻤﺘ�ا ﺔﻴﻓﻮﻠﻓﺎﺒﻟا قﺮﻄﻟﺎﺑ ﺎﻬﻃاﺮﺷإ ﻢﺘﻳ يﺬﻟا

وأ)ﺰـﻳﺰـﻌـﺗ مﺎـﻬـﻣ لﻼـﺧ ﻦـﻣ ﺎـﻬـﻃاﺮـﺷإ ﻢـﺘـﻳ ﻲﺘﻟا ﺔﻴﺋاﺮﺟﻹا كﻮﻠﺴﻟا طﺎ�أو

يﺮـﺜـﺟ ﺎـﻣأ .تﺎـﺑﺎـﺠﺘﺳﻻا ﻰﻠﻋ ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﺐﺗﺮﺗ ﺚﻴﺣ ﻦﻣ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا(ﻢﻴﻋﺪﺗ

single)

ةدﺮﻔﻨ�ا ﺔﻴﻠﻤﻌﻟﺎﺑ ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا�ﻚﻟذ ﻦﻣ ﺾﻴﻘﻨﻟا ﻰﻠﻋ�ﻰﻨﺒﺘﻳ نﺎﻛ ﺪﻘﻓ

� هﺎـﻨـﺒـﺘـﻳ نﺎـﻛ يﺬـﻟا ﺔـﺑﺎﺠﺘﺳﻻﺎﺑ ﺮﻴﺜ�ا ناﺮﺘﻗﺎﺑ صﺎﳋا جذﻮﻤﻨﻟﺎﻓ.( process

كﻮـﻠـﺴـﻟا طﺎـ�أ ﻰـﻠـﻋ ﻚـﻟﺬـﻛو �ﺔﻴﻓﻮﻠﻓﺎﺒﻟا تﺎﺳﺎﻜﻌﻧﻻا ﻞﻴﻠﲢ ﻰﻠﻋ ﻪﻘﻴﺒﻄﺗ

ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا ءﺎـﻤـﻠﻋ ﺎﻫﺪﺟو ﻲﺘﻟاو�فﺪﻬﻟا ﻮﺤﻧ ﺔﻬﺟﻮﻣ وﺪﺒﺗ ﻲﺘﻟاو�اﺪﻴﻘﻌﺗ ﺮﺜﻛﻷا

اذإ ﺎﻣ ﺔﻟﺄﺴﻣ ﺖﻠﻇ اﺬﻫ ﺎﻨﻣﻮﻳ ﻰﺘﺣو.ﺔﻴﻤﻫﻷا ﻦﻣ ﺮﻴﺒﻛ رﺪﻗ ﻰﻠﻋ نﻮﻴﻜﻳﺮﻣﻷا

تﺎﻴﻠﻤﻌﻟا ﻦﻣ دﺪﻋ ﻰﻠﻋ وأ �ةﺪﺣاو ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻰﻠﻋ سﺎﺳﻷا ﻲﻓ يﻮﻄﻨﻳ ﻢﻠﻌﺘﻟا نﺎﻛ

(٣٤×) ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﺳراد مﺎﻤﺘﻫا ﻊﺿﻮﻣ ﺔﻟﺄﺴ�ا هﺬﻫ ﺖﻠﻇ

ﺮﺿﺎﳊا ﺖﻗﻮﻟا ﻲﻓ ىﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺔﻧﺎﻜﻣ

ﻲـﻓ تﺎﻨﻴﻌﺑرﻷاو تﺎﻨﻴﺛﻼﺜﻟا لﻼﺧ ﻢﻠﻌﺘﻟا عﻮﺿﻮﻣ ﻲﻓ ىﺮﺜﺟ مﺎﻬﺳإ ءﺎﺟ


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﻰـﻠـﻋ طﺎـﺸـﻧو ﺔـﻤـﻬـﺑ ﻪـﻴـﻓ ﺔـﻴـﻤـﻴﻠﻌﺘﻟا ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا بﺎﺤﺻأ رﺎﺒﻛ ﻞﻤﻌﻳ نﺎﻛ ﺖﻗو

ﺎﻣ)نوﺮﻈﻨ�ا نﺎﻛ تﺎﻨﻴﺴﻤﳋا ﺬﻨﻣو .قﺎﻄﻨﻟا ﺔﻌﺳاو ﺔﻠﻣﺎﺷ ﻢﻠﻌﺗ تﺎﻳﺮﻈﻧ ﺮﻳﻮﻄﺗ

ﺮﻫاﻮﻇ ﻲﺼﻘﺘﻟ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ ﺎﺣﻮﻤﻃ ﻞﻗأ (ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﺮﻳﺪﺟ ﺮﻣأ اﺬﻫو ﺮﻨﻜﺳ اﺪﻋ

لﺎﺜﻤﻛو.ﻢﻠﻌﺘﻟﺎﺑ ﺔﺻﺎﳋا ﻢﻬﺟذﺎ� ىﺮﺣﻷﺎﺑ وأ�ﻢﻬﺗﺎﻳﺮﻈﻧ ﺎﻬﻴﻠﻋ نﻮﻘﺒﻄﻳ ةﺪﻳﺪﺟ

ﻲـﻓو �ﺔـﻔـﺜﻜﻣ ﺎﺛﺎﺤﺑأ ىﺮﺟأ يﺬﻟا ﺲﺘﺳﻻ ﻲﺿﺎﻳﺮﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻚﻟذ ﻰﻠﻋ

ﻖـﺑﺎـﺴـﻟا ﻲﻓ ﺮﺒﺘﻌﺗ ﺖﻧﺎﻛ ﻞﻛﺎﺸﻣ ﻰﻠﻋ�ﺔﻗﺪﻟا ﺔﻳﺎﻏ ﻲﻓ ﺎﺛﺎﺤﺑأ�تﻻﺎﳊا ﺾﻌﺑ

ءﺎﻔﻄﻧﻻاو (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا طﺎ�أو ﺰﻴﻴﻤﺘﻟاو ﻢﻴﻤﻌﺘﻟا ﻞﺜﻣ ﺔﺒﻌﺼﻟا ﻞﻛﺎﺸ�ا ﻦﻣ

عﻮـﺿﻮـﻣ ﻰـﻠـﻋ صﺎـﺧ ﻞﻜﺸﺑ لﻮﻘﻟا اﺬﻫ قﺪﺼﻳو.ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺮﻫاﻮﻇ ﻦﻣ ﺎﻫﺮﻴﻏو

.ﻰﻟوﻷا هدﻮﻬﺟ ىﺮﺜﺟ ﻪﻴﻠﻋ ﺰﻛر يﺬﻟا عﻮﺿﻮ�ا ﻮﻫو�ناﻮﻴﳊا ﺪﻨﻋ ﻢﻠﻌﺘﻟا

ﻦـﻳﺪـﻘـﻌـﻟا لﻼـﺧ تدﺎﺳ ﻲﺘﻟا ﺮﻐﺼﻟا ﺔﻴﻫﺎﻨﺘﻣ تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا ﻰﻟإ ﺔﻓﺎﺿﻹﺎﺑو

ﻢـﻠـﻋ ﻲـﻓ ﺎـﺜﻳﺪﺣ ﺔﻴﻓﺮﻌ�ا ﺔﻴﻤﻴﻠﻌﺘﻟا ﺮﻈﻨﻟا تﺎﻬﺟو رﻮﻬﻇ ىدأ ﺪﻘﻓ �ﻴﺿﺎ�ا

لﺎـﺠـﻣ ﻲـﻓ �ـﻠـﻣﺎـﻌـﻟا ﻦـﻳﺮـﻈـﻨـ�ا �ـﺑ لﺎـﻟﻤﺠا ﻢـﻴﺴﻘﺗ ﻰﻟإ ﺎﻜﻳﺮﻣأ ﻲﻓ ﺲﻔﻨﻟا

ﻦـﻣ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا ﻢﻴﻫﺎﻔﻣ ﺮﻳﻮﻄﺗ نأ نوﺮﻳ ﻦﻣ كﺎﻨﻫ ﺔﻴﺣﺎﻧ ﻦﻤﻓ.ﻢﻠﻌﺘﻟا

ﺔﻳﺪﻴﻠﻘﺘﻟا ﻪﺛﺎﺤﺑأ ﺮﻃأ راﺮﻤﺘﺳﻻ ﺎﻨﻴﺘﻣ ﺎﺳﺎﺳأ ﻢﻠﻌﺘﻟا ناﺪﻴ� ﻦﻤﻀﻳ نأ ﻪﻧﺄﺷ

هﺎﲡﻻا ﻰﻟإ (ﺔﻴﻧﻼﻘﻌﻟا)ﺔﻴﻨﻫﺬﻟا تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا ﻦﻣ لﻮﺤﺘﻟا راﺮﻤﺘﺳا ﻰﻟإ ﺔﻓﺎﺿﻹﺎﺑ

ﺔـﻴـﻛﻮـﻠـﺴﻟا تﺎﺤﻠﻄﺼ�ﺎﻓ .ﻦﻳﺮﺸﻌﻟا نﺮﻘﻟا ﺔﻳاﺪﺑ ﻲﻓ دﺎﺳ يﺬﻟا ﻲﻘﻳﺮﻴﺒﻣﻷا

�(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟاو �طاﺮﺷﻻا ﻞﺜﻣ�ﺲﻔﻨﻟا ﻢﻠﻋ بﻼﻄﻟ ﺔﻓﻮﻟﺄﻣ ﺖﺤﺒﺻأ ﻲﺘﻟا

ﺎﻬﻣﺪﺨﺘﺴﻳ ﻲﺘﻟا ﺔﻐﻠﻟا ﻲﻓ سﺎﺳﻷا ﺖﻟاز ﺎﻣ �ﻚﻟذ ﻪﺑﺎﺷ ﺎﻣو�بﺎﻘﻌﻟاو �ءﺎﻔﻄﻧﻻاو

�ﺛﺪﺤﺘﻤﻠﻟ ﺲﻴﺋﺮﻛ ﺮﻨﻜﺳ زﺮﺑ ﺪﻗو .ﻢﻠﻌﺘﻠﻟ ﻢﻬﻔﺑ �ﻣﺰﺘﻠ�ا �ﻴﺟﻮﻟﻮﻜﻴﺴﻟا فﻻآ

دﺪﻌﻟا نﺈﻓ لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋو.

(٣٥×)

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ ﺔﻴﻛﻮﻠﺴﻟا ﺔﻘﻳﺮﻄﻟا راﺮﻤﺘﺳﺎﺑ ﻦﻳدﺎﻨ�ا

تﺎــﻬــﺟﻮــﺘــﻟا ﻒــﻠــﺘــﺨــﻣ ﻦــﻣ ﻦــﻳرﻮـﻬـﺸـ�ا ﻦـﻳﺮـﻈـﻨـ�او �ـﺜـﺣﺎـﺒـﻟا ﻦـﻣ ﺮـﺒـﻛﻷا

ﻢـﻠـﻌـﺘـﻠـﻟ ﺎـﺒـﻧﺎـﺟ ﺺـﺼـﺨـﺗ ﻲﺘﻟا ﺐﺘﻜﻟا ﻲﻓ ةدﺎﻋ ﻢﻬﻴﻟإ رﺎﺸﻳ ﻦﻳﺬﻟاو�ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا

.ﺎﻬﻋﺎﺴﺗاو هﺬﻫ ﺮﻈﻨﻟا ﺔﻬﺟو ةﻮﻗ ﻰﻠﻋ نوﺪﻛﺆﻳ ﻲﻧاﻮﻴﳊا ﻲﻃاﺮﺷﻹا

ﺔﻳﺪﻴﻠﻘﺘﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻢﻴﻫﺎﻔﻣ ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟا نأ ىﺮﻳ ﻦﻣ كﺎﻨﻬﻓ �ىﺮﺧأ ﺔﻴﺣﺎﻧ ﻦﻣو

ﺔﺳارد ﻲﻓ ىوﺪﳉا ﺔ�ﺪﻋ ﺖﺤﺒﺻأ ﺪﻗ نﻮﻜﺗ ﺪﻗ ﺎﻬﻧأو�ﻦﻣﺰﻟا ﺎﻬﻴﻠﻋ ﺎﻔﻋ ﺪﻗ

�تﺎـﻌـﻗﻮـﺘـﻟاو �تﺎـﺒـﻴـﻛﺮـﺘـﻟا ﻞـﺜﻣ ﺔﻴﻓﺮﻌﻣ ﻢﻴﻫﺎﻔﻣ ﺮﻳﻮﻄﺘﺑ نﻮﺒﻟﺎﻄﻳو �كﻮﻠﺴﻟا

ﻰﻟإ ﻢﻬﻠﻤﻋ ﻢﻈﻌﻣ ﻲﻓ نﻮﻠﻴ� نﻮﻓﺮﻌ�ا ﺲﻔﻨﻟا ءﺎﻤﻠﻌﻓ .رﻮﺼﺘﻟاو �تﺎﻣﻮﻠﻌ�او

تﺎﻫﺎﲡﻻﺎﻓ لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋو . (٣٦×)ةﺮﻛاﺬﻟا

رﺎﻃإ ﻲﻓو �نﺎﺴﻧﻹا ﻲﻨﺑ ﻊﻣ ﻞﻣﺎﻌﺘﻟا

ثﺎـﺤـﺑأ ءﻮـﺿ ﻰـﻠـﻋو .ﺎـﻬﺘﻴﻤﻫأ ﺎﻬﻟ �ىﺮﺧﻷا ﻲﻫ �ناﻮﻴﳊا ﺔﺳارﺪﺑ ﺔﻄﺒﺗﺮ�ا

26


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﺔﺳارد ﻲﻓ �ﺜﺣﺎﺒﻟا ﺾﻌﺑ أﺪﺑ �هﺎﲡﻻا اﺬﻫ ﻲﻓ ﺮﻴﺴﻟا تدﺎﻗ ﻲﺘﻟا(٣٧×)

نﺎ�ﻮﺗ

ﺔـﻴـﻌـﻓاﺪـﻟاو �ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا ﻢـﻴـﻫﺎـﻔـﻣ ﺔـﻣءﻼـﻣ مﺪﻋ نﻮﻛرﺪﻳ تﺎﻨﻴﺘﺴﻟا ﻲﻓ ناﻮﻴﳊا

( ٣٨×)

جذﺎ� ﺮﻬﻈﺗ تأﺪﺑ ﻲﻟﺎﺘﻟﺎﺑو� ةﺪﻘﻌ�ا ﺔﻴﻤﻴﻠﻌﺘﻟا مﺎﻬ�ا ﻊﻣ ﻞﻣﺎﻌﺘﻠﻟ ﺔﻳﺪﻴﻠﻘﺘﻟا

ﺎﻫﺮﻴﺴﻔﺗ ﻲﻓ ﺔﻴﻓﺮﻌ�ا ﻢﻴﻫﺎﻔ�ا ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟا ﻦﻤﻀﺘﺗ (٣٩×) قﺎﻄﻨﻟا ﺔﻌﺳاو ﺔﻴﻤﻠﻌﺗ

.ناﻮﻴﳊا كﻮﻠﺴﻟ

ﻪﻋﺎﻓد ﻲﻓ ﺮﻤﺘﺳا ﻪﻧأ ﻮﻟ ?ﺮﺻﺎﻌ�ا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺪﻬﺸﻣ ﻲﻓ ىﺮﺜﺟ ﻒﻘﻳ ﻦﻳأ نذإ

ﻪﻤﻴﻫﺎﻔﻣ نﻮﻜﺗ نأ ﻞﻤﺘﶈا ﻦﻣ نﺎﻜﻟ �ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ طﺎﺒﺗرﻻا جذﻮ� ﻦﻋ

ﻰـﻠـﻋ ﺖـﻳﺮـﺟأ ﻲﺘﻟا تﺎﺳارﺪﻟا طﺎ�أ ﺞﺋﺎﺘﻧ ﻞﻤﺸﺗ ﻲﻛ ﺎﻬﻴﻓ ﺮﻈﻨﻟا ﺪﻴﻋأ ﺪﻗ

ﻮﻟو .ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا جذﺎﻤﻨﻟا ﺚﻴﺣ ﻦﻣ اﺪﻴﻘﻌﺗ دادﺰﺗ ﻲﺘﻟا تﺎﺳارﺪﻟا ﻲﻫو �ناﻮﻴﳊا

تﺎـﻧﺎـﻴـﺒـﻟا ﻊـﻣ ﻞـﻣﺎـﻌـﺘـﻟا ﻰـﻠـﻋ�صﺎـﺧ ﻞـﻜـﺸـﺑ �ىﺮﺜﺟ ﺮﺒﺟﻷ ﻚﻟﺬﻛ ﺮﻣﻷا نﺎﻛ

كﻮـﻠـﺴـﻟﺎـﺑ ﺔـﻘﻠﻌﺘ�ا تﺎﻌﻗﻮﺘﻟاو تﺎﻣﻮﻠﻌ�ا ﻞﻴﻠﲢ ﻊﻣ ﻢﺠﺴﻨﺗ ﻲﺘﻟا تﺎﻣﻮﻠﻌ�او

ﻦـﻋ ﺔـﻣﺪـﻘـ�ا ﻢـﻴـﻫﺎـﻔـ�ا ﻰـﻠـﻋ دﺎـﻤﺘﻋﻻا ﻰﻠﻋ ﺮﺒﺟأ ﺪﻗ نﺎﻛ ﺎ�ﺮﻟو.ﻲﻧاﻮﻴﳊا

ﻰـﻠـﻋ ﺮـﺒـﺟأ ﺪـﻗ نﺎـﻛ ﺎـ�ﺮـﻟو .ﻲـﻧﺎﺴﻧﻹا كﻮﻠﺴﻠﻟ تﺎﻌﻗﻮﺘﻟاو تﺎﻧﺎﻴﺒﻟا ﻞﻴﻠﲢ

ﺔﻴﻀﻘﻟا ﻲﻓ ﺖﺣﺮﺷ ﻲﺘﻟا) ﺔﻴﻠﺧاﺪﻟا تاﺮﻴﺜ�ا ﻢﻴﻫﺎﻔﻣ ﻰﻠﻋ ﺮﺜﻛﺄﻓ ﺮﺜﻛأ دﺎﻤﺘﻋﻻا

(٤٠×)

ىﺮـﺜـﺟ نﺎﻛ اذإ ﺎﻤﻴﻓ ﺢﺿاﻮﻟا ﻦﻣ ﺲﻴﻟو . هﺎـﺒـﺘـﻧﻻا تﺎﻴﻟآ ﻰﻠﻋو (ﺔﻴﻧﺎﺜﻟا

ﻞﺜﻣ ﺺﻨﺘﻘﻳ ﻢﻟ ﻪﻧأ ﺎ�ﺎﻃ ﺮﺒﻛأ ﻞﻜﺸﺑ ﺔﻴﺿﺎﻳر تﺎﻬﺟﻮﺗ تاذ ﻢﻴﻫﺎﻔﻣ ﻰﻨﺒﺘﻴﺳ

.ةﺮﻴﺧﻷا ﻪﺗﺎﺑﺎﺘﻛ ﻲﻓ ﻰﺘﺣ ﺔﺻﺮﻔﻟا هﺬﻫ

�ﻪـﻴـﻓ شﺎـﻋ يﺬـﻟا ﺮـﺼـﻌـﻟا جﺎـﺘـﻧ ىﺮـﺜـﺟ ﺔـﻳﺮﻈﻧ ﺖﻧﺎﻛ ﺪﻘﻓ مﻮﻤﻌﻟا ﻰﻠﻋو

ﺔﺤﺟﺎﻧ ﺔﻠﻴﺳو ﺎﻬﻧﻮﻛ ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ ﺐﻟﺎﻐﻟا ﻲﻓ ﻲﺨﻳرﺎﺗ ثﺪﺣ دﺮﺠﻣ نﻵا ﺖﺤﺒﺻأو

مﻮـﻴـﻟا ﺲـﻔـﻨـﻟا ﻢـﻠـﻋ ﻲـﻓ ﺪـﺟﻮـﻳ ﻻو .دﺪـﻌﻟا ةﺮﻴﺜﻛ ﺔﻴﻛﻮﻠﺴﻟا طﺎ�ﻷا ﺮﻴﺴﻔﺘﻟ

ﺎﻬﻣﺪﻗ ﻲﺘﻟا رﺎﻜﻓﻷا ﺾﻌﺒﻟ دﻮﻌﻳ ىﺮﺜﺟ ﻞﻀﻓو .ىﺮﺜﺟ ﺔﺳرﺪﻣ ﻰﻤﺴﺗ ﺔﺳرﺪﻣ

ﻲـﻓ ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا تﺎـﻳﺮـﻈـﻧ ﻰـﻠـﻋ ﻪـﺘﻳﺮﻈﻧ ﻪﺘﻛﺮﺗ يﺬﻟا ﺮﺛﻸﻟ ﺲﻴﻟو�ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻳﺮﻈﻨﻟ

.ﺮﺿﺎﳊا ﺖﻗﻮﻟا

ىﺮﺧﻷا ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

تﺎـﻳﺮـﻈﻨﻟا �ﺑ (٤١× )نﺎـﻬـﻨـﺟﺮـﻴـﻫ .رآ.ﻰـﺑ ﻪـﻌـﻀـﻳ يﺬﻟا ﻖﻳﺮﻔﺘﻟﺎﺑ ﺎﻨﻠﺒﻗ ﻮﻟ

ﺮﻴﻈﻨﺘﻟا نﺎﻛ اذإو�ﺔﻓﺮﻌﻣ ﺮﺜﻛﻷا ﺔﻴﻤﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻨﻟاو �ﺎﻃﺎﺒﺗرا ﺮﺜﻛﻷا ﺔﻴﻛﻮﻠﺴﻟا

ﻪـﻧﺈـﻓ �ﻪـﻬﺟﻮﺗ ﻲﻓ ﺎﻴﻛﻮﻠﺳ ﻮﻫ ﺎ� ﺐﻟﺎﻐﻟا ﻲﻓ ﺎﻴﻓﺮﻌﻣ ﺮﺜﻛأ ﺮﺻﺎﻌ�ا ﻲﻤﻠﻌﺘﻟا

ﻪﻧأ ﻻإ.ةﺪﺋﺎﺴﻟا تﺎﻳﺮﻈﻨﻟﺎﺑ ﺔﻠﺼﻟا ﺔﻠﻴﻠﻗ نﻮﻜﺘﺳ ىﺮﺜﺟ ءارآ نأ ﻚﻟذ ﻊﺒﺘﺘﺴﻳ

27


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﻲﺿﺎﻳﺮﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻳﺮﻈﻧو ىﺮﺜﺟ ﻞﻴﻠﲢ ﻦﻣ ﺐﻧاﻮﺟ �ﺑ ﻂﺑاوﺮﻟا ﺬﺧﺄﻧ ﺎﻣﺪﻨﻋ

.قﻼﻃﻹا ﻰﻠﻋ ﺔ�ﺪﻗ ﺮﻴﻏ ﻞﻈﺗ ىﺮﺜﺟ ﺮﻈﻧ تﺎﻬﺟو نﺈﻓ رﺎﺒﺘﻋﻻا �ﻌﺑ

(٤٢×)

تﺎـﻴـﻄـﻌـ�ا ﺾـﻌـﺑ ﺮﻳﻮﻄﺘﺑ مﺎﻗ ﺎﻣﺪﻨﻋ ىﺮﺜﺟ ﺲـﺘـﺴـﻳا ﻢﻴﻟو ﺎﻴﺣ ﺪﻘﻟ

ﺎـﻣﺎـﻈـﻧ ﺎﻬﻨﻣ ﻞﻌﺟو�مﺎﻜﺣﻹا مﺪﻌﺑ ﺖﻤﺴﺗا ﻲﺘﻟا ىﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻲﻓ ﺔﻴﺳﺎﺳﻷا

اﺪﻴﺟ كرﺪﻳ ﺲﺘﺴﻳإ نﺎﻛ ﺪﻘﻓ ﻪﺗاذ ﺖﻗﻮﻟا ﻲﻓو.ﺔﻴﻟﺎﻋ ﺔﺟرﺪﺑ ﺎﻳرﻮﺻ ﺎﻴﺿﺎﻳر

�ﻞـﻫو �ىﺮـﺜـﺟ ��ـﻴﻛﻮﻠﺴﻟا ﻪﻴﻘﺑﺎﺳ ﻦﻣ ﺎﻣ ﺪﺣ ﻰﻟإ ﻖﻴﺿأ ﻪﺟذﻮ� لﺎﺠﻣ نأ

�ىﺮﺜﺟ ﺪﻨﻋ طﺎﺒﺗرﻻا أﺪﺒﻣ ﻮﻫ ﺲﺘﺴﻳا ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻲﻓ ﺲﻴﺋﺮﻟا سﺎﺳﻷاو .ﺮﻨﻜﺳو

نﺎـﻨـﺛﻻا ثﺪـﺤـﻳ ﺎـﻣﺪـﻨﻋ ﺎﻣ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﺎﺑ (ﺎﻃوﺮﺸﻣ نﻮﻜﻴﻟ) ﻂﺒﺗﺮﻳ ﺮﻴﺜ�ا نأ يأ

يﺬﻟا عﻮﻨﻟا ﻦﻣ ﻮﻫ طاﺮﺷﻷا نأ �ىﺮﺜﺟ ﻞﺜﻣ �ﺲﺘﺴﻳا ىﺮﻳو .ﺪﺣاو نآ ﻲﻓ ﺎﻌﻣ

ﻂﺒﺗﺮﻳ نأ ﺎﻣإ ﻢﻠﻌﺘﻟا تﻻﺎﺣ ﻦﻣ ﺔﻟﺎﺣ ﻞﻛ ﻲﻔﻓ �ﺎﻗﻼﻃإ ثﺪﺤﻳ ﻻ وأ�ثﺪﺤﻳ

وأ �ﻂـﺳو ﺔـﻠـﺣﺮـﻣ ﺪـﺟﻮـﺗ نأ ﻦـﻜـ� ﻻو.ﻂـﺒـﺗﺮـﻳ ﻻ ﺎـﻣإو ﺎـﻣ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﺎﺑ ﺮﻴﺜ�ا

مﻮﻬﻔﻣ ﻲﻓ ﻪﻟﻮﺼﺣ ﻦﻜ� ﻮﻫ ﺎﻣ ﻞﺜﻣ �ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ ﻲﺋﺰﺟ طﺎﺒﺗرا

. (٤٣×)

ﻞﻫ ﺪﻨﻋ ةدﺎﻌﻟا ةﻮﻗ

ﻒﻠﺘﺨﺗ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا ﻲﻓ ﺲﺘﺴﻳا ﺮﻈﻧ ﺔﻬﺟو نﺈﻓ ىﺮﺧأ ﺔﻴﺣﺎﻧ ﻦﻣو

ﻲﻓ ﺔﺌﻴﺒﻟا نأ ىﺮﺜﺟ ﻞﺜﻣ ﺲﺘﺴﻳا ﺪﻘﺘﻌﻳو .ةﺪﻋ حاﻮﻧ ﻦﻣ ىﺮﺜﺟ ﺮﻈﻧ ﺔﻬﺟو ﻦﻋ

ﺮﻴﺜ�ا مﻮﻬﻔﻣ نأ ﻻإ .«ةرﺎﺛإ ﺮﺻﺎﻨﻋ» ةﺪﻋ ﻦﻣ ﻒﻟﺄﺘﺗ تﺎﻈﺤﻠﻟا ﻦﻣ ﺔﻈﳊ يأ

ﺎـﻤـﺋﺎﻗ ﻪﻧﻮﻛ ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ ﻲﺿﺎﻳرو �ﺮﻴﺒﻛ ﺪﺣ ﻰﻟإ دﺮﺠﻣ مﻮﻬﻔﻣ ﻮﻫ ﺲﺘﺴﻳا ﺪﻨﻋ

ﺪﻨﻋو .ﻦﺋﺎﻜﻟا ﺪﻨﻋ لﺎﺒﻘﺘﺳﻻا ةﺰﻬﺟأ تﺎﻤﺳ وأ �ﺔﻴﻠﻌﻔﻟا ﺔﺌﻴﺒﻟا صاﻮﺧ ﻰﻠﻋ

يأ ﻒـﻨـﺼـﻳ �ﺮـﻴـﺜـ�ا ﺮـﺻﺎـﻨـﻋ ﻦـﻣ ﺮـﺜـﻛأ وأ اءﺰﺟ نﺎﻓ �طاﺮﺷﻸﻟ ﺔﻟوﺎﺤﻣ يأ

فﺎﻨﺻأ ﻒﻠﺘﺨﻣ رﺎﻴﺘﺧا ىﺮﺠﻳ �ﺔﻴﻟﺎﺘﺘ�ا تﻻوﺎﶈا ﺮﺒﻋو.ﺎﻣ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﺎﺑ ﻂﺒﺗﺮﻳ

�(تﺎـﻴـﻠـﺒـﻟا)ﺔـﻴـﺟﺎـﺟﺰـﻟا تﺎـﻳﺮـﻜﻟﺎﺑ ةﺆﻠ� ةﺮﺟ ﻲﻓ ﺪﻴﻟا لﺎﺧدإ ﻞﺜﻣ �تاﺮﻴﺜ�ا

ﺲـﺘـﺴـﻳا ﺔـﻳﺮﻈﻧ ﻰﻠﻋ ﻖﻠﻃأ ﺪﻘﻓ ﺐﺒﺴﻟا اﺬﻬﻟو .ﺎﻬﻨﻣ ﺔﻴﻟﺎﺘﺘﻣ تﺎﻀﺒﻗ ﺬﺧأو

.ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ (٤٤×) تاﺮﻴﺜ�ا تﺎﻨﻴﻋ جذﻮ� ﻢﺳا

�ﺎﻣ ﺪﺣ ﻰﻟإ�ﻒﻠﺘﺨﺗ تﺎﻤﺳ ﻪﻟ ﺲﺘﺴﻳا ﺪﻨﻋ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا مﻮﻬﻔﻣ نﺈﻓ ﻚﻟﺬﻛ

وذ ﺐــﻧﺎــﺟ (ﺔــﻛﺮــﳊا)ﺔــﺑﺎــﺠــﺘــﺳﻻا نﺈــﻓ ىﺮــﺜــﺟ ﺪــﻨـﻋو.ىﺮـﺜـﺟ مﻮـﻬـﻔـﻣ ﻦـﻋ

ةرﻮـﺼـﺑو �كﻮـﻠﺴﻟا ﻲﻓ (ﺔﻴﺋﺰﺟ ﺎﻬﻨﻋ لﺎﻘﻳ نأ ﻦﻜ�)�ﺎﻣ ﺪﺣ ﻰﻟإ�ﺔﻴﺻﻮﺼﺧ

ﺲﺘﺴﻳا ﺪﻨﻋ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺎﻣأ.ةدﺮﻔﻣ ةﺪﻏ وأ دﺮﻔﻣ ﺐﺼﻋ ﻞﻤﻋ ﻲﻫ ﺔﻴﺟذﻮ�

مﻮﻬﻔﻣ ﻪﺒﺸﻳ (ﻲﺿﺎﻳر مﻮﻬﻔﻣ �ىﺮﺧأ ةﺮﻣ�ﻮﻬﻓ ﻚﻟﺬﻟو) ﺔﻴﻠﺘﻛ ﺮﺜﻛأ مﻮﻬﻔﻣ ﻲﻬﻓ

يأ ﻲـﻓ �ﻲـﳊا ﻦـﺋﺎـﻜـﻟا نﺎـﻓ ﺲـﺘـﺴـﻳﻻ ﺎﻘﺒﻃو.اﺮﻴﺒﻛ ﺎﻬﺒﺷ ىﺮﺜﺟ ﺪﻨﻋ ﻞﻌﻔﻟا

28


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

. ٢إ

وأ ١إ

:تﺎـﺑﺎـﺠﺘﺳﻻا عاﻮﻧأ ﻦﻣ ﻂﻘﻓ �ﻋﻮﻧ ﻰﻠﻋ ردﺎﻗ �تﺎﻗوﻷا ﻦﻣ ﺖﻗو

ﻮﻫ يﺮﳉا مﺪﻋ لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋ)ﺮﺧﻶﻟ ﻲﻘﻄﻨ�ا ﺾﻴﻘﻨﻟا ﻮﻫ ﺎﻬﻨﻣ ﺪﺣاﻮﻟاو

ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻاو ةرﺎـﺛﻹا ﻢـﻴـﻫﺎـﻔـﻣ ﻊـﺿو ﺪـﻨـﻋ ﻪـﻧﺈـﻓ ﻚـﻟﺬـﻟو .(يﺮـﺠـﻠـﻟ ﺾﻴﻘﻨﻟا

ﺔﺣﺎﺘ�ا ةرﺎﺛﻹا ﺮﺻﺎﻨﻋ دﺎﻌﺑأ ﺾﻌﺑ نﺈﻓ ﺔﻴﻤﻠﻌﺗ ﺔﻟوﺎﺤﻣ يأ ﻲﻓ ﺎﻌﻣ طاﺮﺷﻷاو

ﻞﻛ ﻲﻓو . ٢إﺔـﺑﺎﺠﺘﺳﻻﺎﺑ

ﻂﺒﺗﺮﻴﻓ ﻲﻗﺎﺒﻟا ﺎﻣأ �١إ

ﺔـﺑﺎﺠﺘﺳﻻﺎﺑ ﺔﻄﺒﺗﺮﻣ ﺢﺒﺼﺗ

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا نﺈﻓ ( ١أ

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻﺎﺑ ﺮﺻﺎﻨﻌﻟا ﻦﻣ ﺪﻳﺰ�ا ﻂﺒﺗرا اذإ)ﺔﻴﻟﺎﺗ ﺔﻟوﺎﺤﻣ

.ﺮﺜﻛأو ﺮﺜﻛأ ﺔﻠﻤﺘﺤﻣ ﺢﺒﺼﺗ

.ىﺮﺜﺟو ﺲﺘﺴﻳا ﺪﻨﻋ ىﺮﺧأ ﻢﻴﻫﺎﻔﻣ �ﺑ ﺔﻛﺮﺘﺸ�ا ﺢﻣﻼ�ا ﺾﻌﺑ كﺎﻨﻫو

ﻦﻣ ﺎﻤﻫﻼﻛو �ﻲﺋﺎﻘﻠﺘﻟا عﺎﺟﺮﺘﺳﻻاو نﺎﻴﺴﻨﻟا ﻦﻋ ﺲﺘﺴﻳا ءارآ ﻚﻟذ ﺔﻠﺜﻣأ ﻦﻣو

تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺾﻌﺑ لاﺪﺒﺘﺳا وأ/و ﺔﺣﺎﺘ�ا تاﺮﻴﺜ�ا ﻲﻓ ﺮﻤﺘﺴ�ا لﺎﻘﺘﻧﻻا ﻒﺋﺎﻇو

ﺔـﻴـﻠﻤﻋ ﺔﻴﻤﻫأ ﻦﻣ ﻰﻧدﻷا ﺪﳊا ﻰﻟإ ﺲﻴﺘﺴﻳا ﻞﻠﻗ ﻚﻟﺬﻛ .ىﺮﺧأ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﺎﺑ

.سﺎﺳﻷا ﻲﻓ تاﺮﻴﺜﻤﻠﻟ رﺪﺼﻤﻛ ﺎﻬﻴﻟإ ﺮﻈﻧو �(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا

ﺎ�ر (٤٥×) ﻦـﻳﺮـﺧآو ﺲﺘﺴﻳا يﺪﻳأ ﻰﻠﻋ ﻲﺿﺎﻳﺮﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺮﻳﻮﻄﺗ نإ

ثﺪﺣﻷا تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا �ﺑ �ﺎﻬﻬﺟوأ ﻦﻣ ﺪﻳﺪﻌﻟا ﻲﻓ ﺔﺸﻫ ﻦﻜﺗ نإو�ﺔﻄﺑار ىﻮﻗأ نﺎﻛ

ﻦﻳﺮﻈﻨ�ا ﺾﻌﺑو.تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا هﺬﻫ ﻲﻓ ﺔﺴﻴﺋﺮﻟا ىﺮﺜﺟ تﺎﻣﺎﻬﺳإ ﺾﻌﺑو ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ

�ﺮﺜﻛأ ةدوﺪﺤﻣ ضاﺮﻏﻷ ىﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻞﻳﺪﻌﺗ ﺔﺣاﺮﺻ نﻮﻟوﺎﺤﻳ (٤٦×) ﻦﻳﺮﺧﻵا

.ﺪﻌﺑ ﺎﻤﻴﻓ ﻪﺘﺸﻗﺎﻨﻣ لوﺎﺤﻨﺳ ﺎﻣ اﺬﻫو

ىﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺎﻳﺎﻀﻗ

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜﳌا ﲔﺑ طﺎﺒﺗرا ﻮﻫ ﻢﻠﻌﺘﻟا (١)

ﻲـﻓ وأ�ﻢـﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ دﺮﻔ�ا ﻂﻴﺴﺒﻟا ﻪﺋﺪﺒﻣ ﻲﻓ ىﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ ىﻮﻋد ﻦﻤﻜﺗ

نأ ﻰـﻟإ ﺎـﻬـﺛوﺪـﺣ ﺪـﻨـﻋ ﻞـﻴـ� ﺎﻣ ﺔﻛﺮﺣ ﺐﺣﺎﺼﺗ ﻲﺘﻟا تاﺮﻴﺜ�ا ﺔﻋﻮﻤﺠﻣ» نأ

اﺬـﻬـﻟ ﻲﺳﺎﺳﻷا ﻞﻜﺸﻟا ﻊﺿو ىﺮﺜﺟ دﺎﻋأ ﺪﻗو (٤٧×)«ﺔﻛﺮﳊا ﻚﻠﺗ ﺎﻬﻌﺒﺘﺘﺴﺗ

ﻪـﻣاﺰـﺘـﻟا ﻰـﻠـﻋ ﻚﻟﺬﺑ اﺪﻛﺆﻣ �( ٤٨×)نﺮـﻗ

ﻊـﺑر ﻦـﻣ بﺮـﻘـﻳ ﺎـ� ﻚﻟذ ﺪﻌﺑ أﺪﺒ�ا

ﺮـﻛذ ﻰـﻠـﻋ يﻮـﺘـﲢ ﻻ ﺔـﻴـﺳﺎـﺳﻷا ةرﺎـﺒـﻌـﻟاو .ﻢـﻠـﻌـﺘـ�ا كﻮـﻠـﺴـﻠـﻟ ﻪـﻠﻴﻠﲢ تﺎﺒﺜﺑ

ﺎﻬﻨﻤﻀﻳ نﺎﻛ ﻲﺘﻟا تاﺮﻴﻐﺘ�ا ﻦﻣ يأ وأ�بﺎﻘﻌﻟا وأ�ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا وأ�(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻠﻟ

نﺈﻓ �ﻆﳊا ءﻮﺴﻟو .ﻢﻬﺗﺎﻳﺮﻈﻧ ﻲﻓ نﺎ�ﻮﻃو�ﻚﻳاﺪﻧرﻮﺛو �ﻞﻫ لﺎﺜﻣأ هوﺮﺻﺎﻌﻣ

رﻮـﻣﻷا ﻦـﻣ ﻲـﻫ ىﺮـﺜـﺟ ﺪـﻨـﻋ ﻲـﺳﺎـﺳﻷا ﻢـﻠـﻌﺘﻟا أﺪﺒﻣ ﻲﻓ ةﺮﻫﺎﻈﻟا ﺔﻃﺎﺴﺒﻟا

ﻦـﻣ دﺪـﻋ ﻪﻴﻟإ ﻒﻴﺿأ اذإ ﻻإ ثوﺪﳊا ﻦﻜ� ﺮﻴﻏ أﺪﺒ�ا اﺬﻫ نﻷ �ﺔﻋدﺎﻟﻤﺨا

29


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

أﺪـﺒـ�ا اﺬـﻬـﻟ ىﺮـﺒـﻜﻟا ﺔﻴﻘﻄﻨ�ا ﺔﻣﺪﻘ�ا نﺈﻓ �ﻚﻟذ ﻊﻣو .ةﺪﻘﻌ�ا تﺎﺿاﺮﺘﻓﻻا

ثوﺪـﺣ نﺈـﻓ ﺪـﺣاو ﺖـﻗو ﻲـﻓ ﺎـﻌـﻣ ﺔـﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا ثﺪﺤﻳ ﺎﻣﺪﻨﻋ ﻪﻧأ ﻲﻫ

ﺐﺒﺴﻟا اﺬﻬﻟو .ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ثﺪﺤﻳ نأ ﻞﻤﺘﶈا ﻦﻣ ﻚﻟذ ﺪﻌﺑ ىﺮﺧأ تاﺮﻣ ﺮﻴﺜ�ا

.ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ ناﺮﺘﻗﻻا ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻢﺳا ىﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻰﻠﻋ ﻖﻠﻃأ ﺪﻘﻓ

ﻲﻔﻓ.طاﺮﺷﻹا ﻲﻓ ىﺮﺜﺟ أﺪﺒﻣ ﻢﻬﻔﻟ نﺎﻴﺳﺎﺳأ ﺔﻛﺮﳊاو ﺮﻴﺜ�ا ﻲﺤﻠﻄﺼﻣ نإ

ﻪـﻨـﻜ� سﻮﺴﶈا ﻢﻟﺎﻌﻟا ﻲﻓ ﺮﻴﻐﺗ يأ ﻪﻧﺄﺑ ﺮﻴﺜ�ا ىﺮﺜﺟ فﺮﻋ�ﻰﻟوﻷا ﺔﻟوﺎﶈا

ﺔﺌﻴﺒﻟا ﻲﻓ ﺢﻣﻼ�ا ﻚﻠﺗو ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ يوﺎﺴﻳ ﻪﻧﺈﻓ ﻚﻟﺬﻟو .

(٤٩×)

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﺮﻴﺜﻳ نأ

�تﻮـﺼـﻟاو�ﺲـﻤـﻠـﻟاو�ءﻮـﻀـﻟا ﺎـﻬـﻴـﻓ ﺎـ� سﺎـﺴﺣﻹا تﻼﺒﻘﺘﺴﻣ ﻰﻠﻋ ﺮﺛﺆﺗ ﻲﺘﻟا

ﻰـﻟإ ةﺮـﺷﺎﺒﻣ ﺔﺳﻮﺴﺤﻣ ﺮﻈﻧ ﺔﻬﺟو هﺬﻫو.ﺔﻌﻤﺘﺠﻣ وأ ةدﺮﻔﻨﻣ �ﻢﺸﻟاو�قوﺬﻟاو

اﺬﻫ ﻦﻣ تﺎﻨﻴﺛﻼﺜﻟا ﻲﻓ �ﻴﻛﻮﻠﺴﻟا تﺎﻤﺳ ﻦﻣ ﺔﻤﺳ ﻲﻫو �ﻢﻟﺎﻌﻟا ﻦﻋ ﺮﻴﺒﻛ ﺪﺣ

ﺪﻴﻛﺄﺘﻟﺎﺑ هﺪﻨﻋ ﺮﻴﺜ�ا مﻮﻬﻔﻣ ﻦﻣ لﺪﻌﻳ نأ

(٥٠×)

ﺪﻌﺑ ﺎﻤﻴﻓ ىﺮﺜﺟ ﻰﻠﻋ نﺎﻛو.نﺮﻘﻟا

.ﺪﻌﺑ ﺎﻤﻴﻓ ﺎﻬﺜﺤﺒﻨﺳ ﻲﺘﻟا�هﺎﺒﺘﻧﻻا ﺔﻴﻟآ ﻰﻠﻋ

�ـﺑ قﺮـﻓ ﺪـﻘـﻓ .ﺔـﻴـﻄـ� ﻞـﻗأ نﺎـﻛ ﺪـﻘﻓ ىﺮﺜﺟ ﺪﻨﻋ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا مﻮﻬﻔﻣ ﺎﻣأ

ﻲـﺘـﻟا ةدﺮـﻔـ�ا ﺔـﻴـﻠـﻀـﻌـﻟا تﺎـﻛﺮﳊاو �لﺎﻌﻓﻷا وأ كﻮﻠﺴﻟا ﻦﻣ ةﺪﻘﻌ�ا طﺎ�ﻷا

بﺎﺒﻟا ﺔﻃﺎﻘﺳ ﺐﺤﺳ ﻢﻠﻌﺘﻳ يﺬﻟا ﻂﻘﻟﺎﻓ.لﺎﻌﻓﻷا ﻦﻣ ﻼﻌﻓ ﺎﻬﻋﻮﻤﺠﻣ ﻲﻓ نﻮﻜﺗ

وأ�كﻮـﻠـﺴـﻟا وأ�ﻞـﻤـﻌـﻟا ﻢـﻠـﻌـﺗ ﺪـﻗ نﻮـﻜـﻳ لﺰﻨ�ا ﻰﻟإ ﻞﺧﺪﻳو �اﺮﻴﻐﺻ ﺎﺑﺎﺑ ﺢﺘﻔﻴﻟ

ىﺮﻳ نأ ﻦﻣ ﺪﺑﻻ �ىﺮﺜﺟ يأر ﻲﻓ ناﻮﻴﳊا اﺬﻫ نأ ﻻإ .ﺔﻃﺎﻘﺴﻟا ﺐﺤﺳ ﺔﻴﻠﻤﻋ

تﻼـﻀـﻋ ﻰـﻠـﻋ ﻞـﻤـﺘـﺸـﺗ ﻲـﺘـﻟا ﺔـﻳدﺮـﻔﻟا تﺎﻛﺮﳊا ﻦﻣ ﺔﻠﺴﻠﺳ ﻼﻌﻓ ﻢﻠﻌﺘﻳ ﻮﻫو

طاﺮﺷﻹا أﺪﺒﻣ ﺪﻛﺆﻳو.ﻚﻟﺬﻛ ﻪﻤﺴﺟ ﻦﻣ ىﺮﺧأ ءاﺰﺟأ ﺎ�رو ﻪﺘﺒﻗرو هﺮﻬﻇو ﻪﻴﻗﺎﺳ

اﺬـﻫ ﺔﺌﻴﺑ ﻲﻓ تاﺮﻴﺜ�او ﺔﻴﻠﻀﻌﻟا تﺎﻛﺮﳊا هﺬﻫ �ﺑ ﺔﻗﻼﻌﻟا ﻰﻠﻋ ىﺮﺜﺟ ﺪﻨﻋ

ﺔﻄﺒﺗﺮ�ا ىﺮﺧﻷا

(٥١×)

تارﺎﺷﻹاو ﺔﻃﺎﻘﺴﻟا ﺐﺤﺳ ﺔﻴﻠﻤﻋ �ﺑ ﺲﻴﻟو�ناﻮﻴﳊا

ﺔﻨﻴﻌﻣ ﺔﻠﻀﻋ كﺮﺤﻳ نأ ﻢﻠﻌﺘﻳ�لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋ�ناﻮﻴﳊا نﺈﻓ ﺮﺧآ ﻰﻨﻌ�و.ﺎﻬﺑ

تﻼﻀﻌﻟا هﺬﻫ تﺎﻛﺮﺣ نﻷ ﻪﻃﺎﻘﺴﻟا ىﺮﻳ ﺎﻣﺪﻨﻋ ﻪﻗﺎﺳ وأ�ﻪﻔﺘﻛ تﻼﻀﻋ ﻦﻣ

ﻞﻤﻋ يأ ﻢﻠﻌﺗو.ﻪﻃﺎﻘﺴﻟا رﻮﻀﺤﺑ ﻒﻗﻮ�ا اﺬﻫ ﻲﻓ ثﺪﲢ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳا ﺮﺧآ ﻲﻫ

ﺢﻣﻼ�ا �ﺑ تﺎﻃﺎﺒﺗرﻻا ﻦﻣ ﺪﻳﺪﻌﻟا ﻞﻴﻜﺸﺗ ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻮﻫ ﺪﻘﻌ�ا كﻮﻠﺴﻟا لﺎﻤﻋأ ﻦﻣ

.(تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا) ﺔﺻﺎﺧ ﺔﻴﻠﻀﻋ تﺎﻛﺮﺣو (تاﺮﻴﺜ�ا) ﺔﻴﺌﻴﺒﻟا

تاﺮﻴﺜﻤﻠﻟ ارﺪﺼﻣ ﺎﻬﺴﻔﻧ تﺎﻛﺮﳊا ( ٢)

ارﺪـﺼـﻣ مﺪﻘﺗ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا نﺈﻓ ﺔﻴﺟرﺎﳋا ﺔﺌﻴﺒﻟا ﺐﻧﺎﺠﺑ ﻪﻧأ ىﺮﺜﺟ ىﺮﻳ

30


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

تﺎﻬﺒﻨ�ا ﺔﻤﻈﻧأ ﻲﻫ هﺬﻬﻓ ﺮﻴﺒﻛ ﺪﺣ ﻰﻟإو .كﻮﻠﺴﻟا تاﺮﻴﺜﻣ ردﺎﺼﻣ ﻦﻣ ﺮﺧآ

ﻲﺘﻟا ﺔﻴﻠﺧاﺪﻟا تﺎﻬﺒﻨ�ا ﺔﻤﻈﻧأ وأ�ﺔﻴﻠﺧاﺪﻟا ءﺎﻀﻋﻷا ﻲﻓ ﺔﻠﺒﻘﺘﺴ�ا ﺔﻴﺒﺼﻌﻟا

ﻦـﻜـﻤـ�ا ﻦـﻣو.ﺔـﻴـﻠـﺧاﺪـﻟا ثاﺪـﺣﻷا ﻦـﻣ ﺎﻫﺮﻴﻏ وأ ﺔﻴﻠﻀﻌﻟا ثاﺪﺣﻷا ﺎﻫﺪﻟﻮﺗ

ﺔـﺠـﻴـﺘـﻧ ﺔـﻘـﺑﺎـﺳ ﺔـﻛﺮـﺣ ﻦـﻣ ﺔـﻴـﻘـﺒـﺘﻣ تاﺮﻴﺜﻣو ﺔﻛﺮﳊا �ﺑ طﺎﺒﺗرﻻا لﻮﺼﺣ

ﻲـﺘـﻟا تاﺮﻴﺜ�ا نﺈﻓ ﻚﻟﺬﻟو.ﺔﻌﺑﺎﺘﺘ�ا تﺎﻛﺮﳊا �ﺑ ﻖﻴﺼﻠﻟا ﻲﻨﻣﺰﻟا طﺎﺒﺗرﻼﻟ

...ةﺮـﺷﺎـﺒـﻣ ﺔﻴﻟوﺆﺴﻣ ﺔﻛﺮﳊا ﺎﻬﻨﻋ ﺔﻟوﺆﺴ�ا تاﺮﻴﺜ�ا» :ﻲﻫ ﺔﻛﺮﳊا ﺎﻬﺠﺘﻨﺗ

ﺎﻣ نﻷ�ﻚﻟذ ﺪﻌﺑ ﻪﻠﻌﻔﻴﺳ ﺎ� ﺲﻴﺋﺮﻟا دﺪﶈا ةدﺎﻌﻟا ﻲﻓ ﻮﻫ نﺎﺴﻧﻹا ﻪﻠﻤﻌﻳ ﺎﻣو

.

(٥٢×)

31

«ﻪﺗﻼﻀﻋ ﻰﻠﻋ ﺮﺛﺆﺗ ﻲﺘﻟا تاﺮﻴﺜ�ا ﻦﻣ ﺮﺒﻛﻷا ءﺰﳉا ﻞﻜﺸﻳ نﻵا ﻪﻠﻌﻔﻳ

لﺎـﺣ ﻲـﻓ نﻮـﻜـﺗ ﺎـﻣ ﻰـﻠﺟﺄﺑ ﺔﻛﺮﳊا ﺎﻬﺠﺘﻨﺗ ﻲﺘﻟا تاﺮﻴﺜ�ا ﺔﻴﻤﻫأ ﻰﻠﺠﺘﺗو

ﻢﻟ اذإ �ىﺮﺧأ ةرﺎﺒﻌﺑو.ةﺪﻘﻌﻣ ﺎﻬﻧﺄﺑ ﻪﺑ ﻒﺻﻮﺗ ﺎﻣ ﻞﻗأ ﺔﺌﻴﺑ ﻲﻓ ﺪﻘﻌ�ا كﻮﻠﺴﻟا

ﺔـﻠـﺴﻠﺳ ﻒﻗﻮ�ا ﻚﻟذ ﻲﻓ ثﺪﺣ ﻦﻜﻟو �ةﺮﻴﺜﻛ تاﺮﻴﻐﺘﺑ ﻲﺟرﺎﳋا ﻒﻗﻮ�ا ﺮ�

ﺔـﻣرﺎـﺻ ةرﻮـﺼـﺑ ﺪـﻤـﺘـﻌﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا نﺈﻓ�تﺎﻛﺮﳊا ﻦﻣ (ﺔﺠﻣﺪﻨﻣ)ﺔﻠﻣﺎﻜﺘﻣ

ارﺪﺼﻣ ﺐﻠﻄﺘﺗ كﻮﻠﺴﻠﻟ سﺎﺳﺄﻛ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو تاﺮﻴﺜ�ا �ﺑ تﺎﻃﺎﺒﺗرﻻا ﻰﻠﻋ

ﺮـﻴـﺜـ�ا ﺞـﺘـﻨﺗ ﺔﺑﺎﺟإ ﻞﻛ ﺖﻧﺎﻛ اذإو.كﻮﻠﺴﻟا تارﺎﺷإ ﻦﻣ ﺔﻴﻓﺎﺿﻹا تارﺎﺷﻺﻟ

ﻲـﻛﻮﻠﺳ ﻞﻤﻋ ﻰﻠﻋ ظﺎﻔﳊا ﻦﻜ� ﻪﻧﺈﻓ �ﺔﻴﻟﺎﺘﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻼﻟ ﻮﳉا ءﻲﻬﻳ يﺬﻟا

�درﺎﻐﻠﻴﻫ.رآ.يإ ﺮﻴﺒﻌﺗ ﺪﺣ ﻰﻠﻋو.ﺔﺤﺿاو ﺔﻴﺟرﺎﺧ تاﺮﻴﺜﻣ تاﺮﻴﻐﺗ بﺎﻴﻏ ﻲﻓ

ﺔـــﻛﺮــﺣ ﻦــﻋ ﺔــﻤــﺟﺎــﻨــﻟا تاﺮــﻴــﺜــ�ا هﺬــﻫ ﻞــﺜــﻣ» نﺈــﻓ

(٥٣×

رﻮــــــﺑ.ﺶــﺗا.ﻲــﺟو

ﻦﻜ� ﻻ يﺬﻟا �فﺮﺼﺘﻟا وأ) كﻮﻠﺴﻠﻟ ﺎﻤﺋاد اﺮﻴﺴﻔﺗ مﺪﻘﺗ (ﺔﻨﻤﻀﺘﻣ)ﺔﻴﻨﻤﺿ

نﺈـﻓ اﺬـﻜـﻫو.(ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻاو ﺮـﻴـﺜـ�ا �ـﺑ ﺔـﻴـﺟرﺎـﳋا تﺎـﻗﻼـﻌـﻟا ﻦﻣ ﻪﺟﺎﺘﻨﺘﺳا

ﻢـﺴـﻘـﻟا ﻲـﻓ ﺎـﻬﺸﻗﺎﻨﻨﺳ ﻲﺘﻟاو ﺔﻛﺮﳊﺎﺑ ﺔﻘﻠﻌﺘ�ا هرﺎﻜﻓأ ﻰﻟإ ﺔﻓﺎﺿﻹﺎﺑ�ىﺮﺜﺟ

لﻮﻃأو ﺪﻘﻋأ ﻊﻣ ﻰﺘﺣ ﻞﻣﺎﻌﺘﻠﻟ ﺔﻠﻴﺳﻮﻟا هﺪﻨﻋ�تاﺮﻴﺜ�ا ﻰﻠﻋ ظﺎﻔﳊﺎﺑ ﻖﻠﻌﺘ�ا

ﻞﻴﻠﺤﺘﻠﻟ سﺎﺳﻷا ﻞﻜﺸﺗ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻪﺠﺘﻨﺗ يﺬﻟا ﺮﻴﺜ�ا ةﺮﻜﻓو.كﻮﻠﺴﻟا ﻞﺳﻼﺳ

.ﻞﺴﻠﺴﺘﻟا ﺔﻴﻠﻤﻌﻟ ﺮﺻﺎﻌ�ا

«قﻼﻃﻹا ﻰﻠﻋ ءﻲﺷﻻ وأ ﻞﻜﻟا» ﻢﻠﻌﺗ ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻢﻠﻌﺘﻟا( ٣)

اﻮـﻠـﻠـﻌـﻳ ﻲـﻛ ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا �دﺎﺒﻣ ﻲﻓ تﺎﻴﻟﻵا ىﺮﺜﺟ ﺮﺼﻋ ﻲﻓ نوﺮﻈﻨ�ا ﻞﺧدأ

ةﺮـﻣ ﻢﺘﻳ ﻢﻠﻌﺘﻟا نأ ىﺮﻳ نﺎﻛ ىﺮﺜﺟ نأ ﻻإ.ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻪﺑ ﻢﺘﻳ ﻲﺘﻟا ﺮﻫﺎﻈﻟا جرﺪﺘﻟا

جرﺪـﺘـ�ا (ﻢـﻴﻋﺪﺘﻠﻟ)ﺰﻳﺰﻌﺘﻠﻟ هﺪﻨﻋ طﺎﺒﺗرﻻا أﺪﺒﻣ ﻲﻓ نﺎﻜﻣ ﺪﺟﻮﻳ ﻻو .ةﺪﺣاو

ﺔـﻄـﺑار نﺈـﻓ ﺎـﻌـﻣ ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳاو ﺮـﻴـﺜـﻣ ثﺪﺣ اذإو .ﺔﻛﺮﳊاو ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ ﺔﻄﺑاﺮﻠﻟ


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﻞﻜﻟا ﻢﻠﻌﺗ»ﻰﻤﺴ�ا ﻢﻠﻌﺘﻟا مﻮﻬﻔﻣ ﻮﻫ اﺬﻫو.ﻪﺴﻔﻧ ﺖﻗﻮﻟا ﻲﻓ ﺎﻴﺋﺎﻘﻠﺗ ﻞﻜﺸﺘﺘﺳ

.«قﻼﻃﻹا ﻰﻠﻋ ءﻲﺷﻻ وأ

ﻦـﻤـﻓ.ﻢـﻠـﻌـﺘـﻠـﻟ ﺔـﺤـﺿاﻮـﻟا ﺔﻌﻴﺒﻄﻟا ﻊﻣ ﺔﺑرﺎﻀﺘﻣ هﺬﻫ ﺮﻈﻨﻟا ﺔﻬﺟو وﺪﺒﺗو

ناﺮ�ﺎﻓ.ةﺪﺣاو ةﺮﻣ ﺔﻴﻠﻛ ﻦﺋﺎﻜﻟا ﻪﻤﻠﻌﺘﻳ كﻮﻠﺴﻟا طﺎ�أ ﻦﻣ ﺎﻄ� ﺪﳒ نأ ردﺎﻨﻟا

ﺐـﺳﺎﻨﺘﺗ ﻢﻠﻌﺗ تﻻﺎﺣ تﺮﻛذ ﻪﻧأ ﻊﻣو.تﻻﺎﳊا ﻢﻈﻌﻣ ﻲﻓ ﺎﻨﻘﺘﻣ ﻞﻤﻌﻟا ﻞﻌﺠﻳ

جذﻮـ� ﻲـﻓ لﺎﳊا ﻲﻫ ﺎﻣ ﻞﺜﻣ قﻼﻃﻹا ﻰﻠﻋ ءﻲﺷﻻ وأ ﻞﻜﻟا ﻢﻠﻌﺗ جذﻮ� ﻊﻣ

�ءادﻷا ﻲﻓ ﻲﺠﻳرﺪﺘﻟا ﻦﺴﺤﺘﻟا نأ ﻻإ�لﺎﺗ ﻢﺴﻗ ﻲﻓ ﻪﺸﻗﺎﻨﻨﺳ يﺬﻟا

(٥٤×)

ﺲﻛﻮﻓ

ﻲﻓ ﺎﻋﻮﻴﺷ كﻮﻠﺴﻟا تﺎﻳﺮﺠﻣ ﺮﺜﻛأ ﺐﻟﺎﻐﻟا ﻲﻓ ﻮﻫ�ةﺮﻴﺜﻛ تﻻوﺎﺤﻣ لﻼﺧ ﻦﻣ

.مﺎﻬ�ا ﻢﻠﻌﺗ

تﻻﺎـﺣ ﻲـﻓ ﺔـﺻﺎـﺧو �ةﺪـﻴـﺟ ﺔـﻘﻳﺮﻄﺑ ناﺮ�ا رﺎﺛآ ﺞﻟﺎﻌﺗ ىﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ نإ

ﺎـﻣ ﺎـﻋﻮـﻧ ﺪـﻘـﻌـﻣ ﺮﻴﺜﻣ ﻒﻗﻮﻣ يأ نأ

(٥٥×)

ىﺮـﺜـﺟ ضﺮـﺘـﻔـﻳو .ﺪـﻘـﻌ�ا كﻮﻠﺴﻟا

ﻲﻔﻓ.ﺖﻗﻮﻟا ﻲﻀ� راﺮﻤﺘﺳﺎﺑ ﺮﻴﻐﺘﻳ تارﺎﺷﻹ طﺎ�أ ﻦﻣ ﺮﻴﺒﻛ دﺪﻋ ﻦﻣ ﻒﻟﺄﺘﻳ

ﻪـﻧأ ﻻإ�ﻢﺋﺎﻗ ﺮﻴﺜ� �ﺎﻣ ﺔﺑﺮﲡ ﻲﻓ وأ�ﺎﻣ ﺖﻗو ﻲﻓ �ﺎﻣ ﺔﻛﺮﺣ ﻂﺒﺗﺮﺗ ﺪﻗ �ﺣ

تارﺎﺷﻹا ﻦﻣ ﺮﻴﺒﻛ دﺪﻌﻟ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ صﺮﻔﻟا ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟا دﻮﺟو ﻦﻣ ﺪﺑﻻ ةدﺎﻌﻟا ﻲﻓ

ﻦـﻣ ﺮـﺒـﻛﻷا ءﺰـﳉا ﺮـﻴـﺜﻳ نأ ﻞﺒﻗ تﺎﻛﺮﳊا ﻦﻣ ﺔﻠﺴﻠﺴﺑ ﺔﻄﺒﺗﺮﻣ ﺢﺒﺼﺗ ﻰﺘﺣ

ﻦﻣ ﻒﻟﺄﺘﻳ ﺪﻘﻌ�ا ﻞﻤﻌﻟا نﺈﻓ ﻚﻟذ ﻰﻠﻋ ةدﺎﻳزو .ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا تاﺮﻴﺜ�ا ﺔﻋﻮﻤﺠﻣ

تارﺎـﺷﻹﺎـﺑ ﺎـﻬـﻨـﻣ ﻞـﻛ ﻂـﺒـﺗﺮـﻳ نأ ﻦﻣ ﺪﺑﻻ �ﺔﻳدﺮﻔﻟا تﺎﻛﺮﳊا ﻦﻣ ﺮﻴﺒﻛ دﺪﻋ

نﺈﻓ ﻚﻟﺬﻟو .ﻚﻟﺬﻛ ﺔﻛﺮﳊا ﺎﻬﺠﺘﻨﺗ ﻲﺘﻟا ﺎﻬﺗاذ تاﺮﻴﺜ�ﺎﺑو�ﻒﻗﻮ�ا ﻲﻓ ﺔﻤﺋﺎﻘﻟا

نﻮﻜﻳ ﺪﻗ ةﺪﻘﻌﻣ ةرﺎﻬﻣ وأ�ﻞﻤﻌﻟ ﺔﻧﻮﻜ�ا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻹا ﻦﻣ ﺔﻠﻣﺎﻜﺘﻣ ﺔﻴﻟﺎﺘﺘﻣ ﻞﻤﻋ

طاﺮـﺷﻷ صﺮـﻔـﻟا فﻻآ�ﻊـﻗﻮـﺘﻣ ﻮﻫ ﺎﻤﻛ�ﻞﺑ تﺎﺌﻣ ﻦﻣ ﻒﻟﺄﺘﺗ ﺔﺟرﺪﺘﻣ ﺔﻴﻠﻤﻋ

.ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ تﺎﻃﺎﺒﺗرﻻا

مﻮﻬﻔﻣ ﻮﻫو ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ ﻲﺳﺎﺳﻷا ىﺮﺜﺟ أﺪﺒ� ىﺮﺧأ ﺔﻴﻌﻴﺒﻃ ﺔﺠﻴﺘﻧ ﺖﻤﺛو

اﺬـﻫ لﻮﻘﻳو.

(٥٦×)

ﻞـﻌـﻓ ﺮـﺧآ أﺪﺒﻣ ﻢﺳا ﺪﻌﺑ ﺎﻤﻴﻓ ﻪﻴﻠﻋ ﻖﻠﻃأ يﺬﻟاو �ﺔﺛاﺪﳊا

يﺬﻟا ﻮﻫ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ طﺎﺒﺗرا ثﺪﺣأ وأ ﺮﺧآ نإ�سﺎﺳﻷا ﻲﻓ �أﺪﺒ�ا

ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ ثﺪﺤﺘﺳ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا يأ ﻦﻋ ﺔﻗد ﻞﻜﺑ ﺮﺒﺨﻳ ﺎﻣ ﺮﺒﻛأو.ﻪﻴﻠﻋ ظﺎﻔﳊا ﻢﺘﻳ

يﺮﻐﻳ ﺎﻣ كﺎﻨﻫ نﺎﻛ اذإو.ﺎﻣ ﺮﻴﺜﻣ دﻮﺟو ﻲﻓ ثﺪﲢ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﺮﺧآ ﻲﻫ ﺎﻣ ﻲﻓ

نﺈﻓ �ﺮﻴﺜ�ﺎﺑ ﺎﻘﺑﺎﺳ ﺖﻄﺒﺗرا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﻦﻣ ﻻﺪﺑ ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﻞﻤﻌﺑ ﻦﺋﺎﻜﻟا

ﻚـﻟﺬـﻛ مﺎـﻫ أﺪﺒ�ا اﺬﻫو.ﺔ�ﺪﻘﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻞﺤﻣ ﻞﲢ ةﺪﻳﺪﳉا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

.نﺎﻴﺴﻨﻟاو ﻒﻜﻟا تﺎﻴﻠﻤﻋ ﻢﻬﻔﻟ

32


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

طﺎﺒﺗرا ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻊﻗاﻮﻟا ﻲﻓ ﻮﻫ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا (دﻮﻤﺧ) ءﺎﻔﻄﻧا ( ٤)

ﺮــﻴــﺜــ�ا �ــﺑ ﺔــﻗﻼــﻌــﻟا ﻞــﻴــﻜــﺸــﺗ طﺎــﺒــﺗرﻻا ﻲــﻓ يﺮــﺜــﺟ أﺪــﺒــﻣ ﺮــﺴــﻔــﻳ

نأ وأ ?ﺎـﻬـﻤـﻠـﻌـﺗ يﺮـﺠـﻳ ﻻ نأ «تﺎـﺑﺎـﺠـﺘﺳﻼﻟ ﻦﻜ� ﻒﻴﻛ ﻦﻜﻟو».ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو

اﺮـﻴـﺴـﻔﺗ ﻲﻃﺎﺒﺗرﻻا ﻒﻜﻠﻟ يﺮﺜﺟ ﻞﻴﻠﲢ مﺪﻘﻳ ?اﺬﻫ ﻢﻠﻌﺘﻟا مﺎﻈﻧ ﻲﻓ ﺊﻔﻄﻨﺗ

.ءﺎﻔﻄﻧﻻا ﺔﻴﻠﻤﻌﻟ

يﺮﺜﺟ أﺪﺒ� ﺔﻏﺎﻴﺻ ةدﺎﻋإ دﺮﺠﻣ ﻊﻗاﻮﻟا ﻲﻓ ﻮﻫ ﻲﻔﻜﻟا طاﺮﺷﻹا أﺪﺒﻣ نإ

ﺎـﻃوﺮـﺸـﻣ نﻮـﻜـﻳ ....ﺪـﻗ ﺎـﻣ ﺮـﻴـﺜﻤﻓ»:ناﺮﺘﻗﻻا ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ طﺎﺒﺗرﻻﺎﺑ صﺎﳋا

تﺎـﻛﺮـﺤـﻠﻟ ﺎﻃرﺎﺷ ﺮﻴﺜ�ا اﺬﻫ ﺢﺒﺼﻳ نأ ﻲﻓ ﺔﻠﺜﻤﺘ�ا اﺪﺟ ﺔﻄﻴﺴﺒﻟا ﺔﻠﻴﺳﻮﻟﺎﺑ

(٥٧×) . «ﺮﺧآ ءﻲﺷ ﻢﻠﻌﺗ ﺔﻟﺎﺣ دﺮﺠﻣ ﺢﺒﺼﻳ ﻢﻠﻌﺘﻟا مﺪﻋو.ﺔﺿرﺎﻌﺘ�ا وأ ﺔﺑرﺎﻀﺘ�ا

ﺔـﻄـﺑار ﻦـﻳﻮـﻜـﺗ ﻖـﻳﺮﻃ ﻦﻋ ﺎﻬﻴﻠﻋ ءﺎﻀﻘﻟا ﻢﺘﻳ ﺪﻘﻓ ﺎﻣ ةدﺎﻋ ﻢﻠﻌﺗ � ﺎﻣ ﻰﺘﻣو

طﺎــﺒــﺗرﻻﺎــﺑ صﺎــﳋا ﺮـﻴـﺜـ�ا ﻰـﻠـﻋ يﻮـﺘـﲢ ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻاو ﺮـﻴـﺜـ�ا �ـﺑ ةﺪـﻳﺪـﺟ

�ﺔﺑرﺎﻀﺘﻣ ﺎﻬﺗاذ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا نﻮﻜﺗ نأ ﻦﻣ ﺪﺑﻻو.ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﻰﻠﻋو�ﻖﺑﺎﺴﻟا

ﻦـﻣ ةﺮـﻴـﺧﻷا ﺔـﺑﺎـﺠﺘﺳﻻا هﺬﻫ ﻊﻨ� ﻲﻛ ﺔﻘﺑﺎﺴﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻊﻣ ﺔﺿرﺎﻌﺘﻣ وأ

ﺎـﻬﺘﻃﺎﺴﺑ ﻲﻓ ﺔﻟﺎﺣ �ﻼﺜﻣ �هﺬﻫ نﻮﻜﺗ ﺪﻗو .ﺮﻴﺜ�ا دﻮﺟو ﺪﻨﻋ ثوﺪﳊا راﺮﻜﺗ

ﺪﻘﻓ �لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋو.تﻼﻀﻌﻟا تﺎﻛﺮﺣ �ﺑ ﺔﻴﺳﺎﺳأ ﺔﺿرﺎﻌﻣ ﺔﻟﺎﺣ ﻪﺒﺸﺗ

تﻼﻀﻌﻠﻟ اﺮﻈﻧ �ﺪﺣاو نآ ﻲﻓ مﺎﻌﻄﻟا عﻼﺘﺑاو �ءﺎﻜﺒﻟا ﻦﻋ اﺰﺟﺎﻋ ﺎﻣ ﻞﻔﻃ نﻮﻜﻳ

يأ نﺈـﻓ ﻚـﻟﺬـﻟو.نﺎـﺿرﺎـﻌـﺘـ�ا نﻼـﻤـﻌـﻟا ناﺬﻫ ﺎﻬﻴﻠﻋ يﻮﻄﻨﻳ ﻲﺘﻟا ﺔﺿرﺎﻌﺘ�ا

ﺮـﻴـﺜـ�ا �ـﺑ ﺔـﻄـﺑاﺮـﻟا ﻞـﻌـﻔـﺑ ﻒـﻜـﻳ نأ ضﺮـﺘـﻔـﻳ ءﺎـﻜـﺒـﻟاو ﺎﻣ ﺮﻴﺜﻣ �ﺑ طﺎﺒﺗرا

نﻮﻜﺒﻳ ﻦﻳﺬﻟا لﺎﻔﻃﻸﻟ ىﻮﻠﳊا �ﺪﻘﺗ تاﺮﻣ دﺪﻋ راﺮﻜﺗ ﻰﻠﻋ سﺎﻴﻘﻟﺎﺑو.ﻞﻛﻷاو

اﻮﻧﺎﻛأ ءاﻮﺳ.ﺮﻜﺒﻣ ﺖﻗو ﻲﻓ ءﺎﺑﻵا ﺎﻬﻤﻠﻌﺘﻳ ةﺪﻋﺎﻗ هﺬﻫ نﺈﻓ ﺔﻣﺎﻌﻟا ﻦﻛﺎﻣﻷا ﻲﻓ

(٥٨×)

ﺢﺿوأ وأ�ﻂﺴﺑأ تﻻﺎﳊ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ يﺮﺜﺟ فﺮﺘﻋا ﺪﻗو.ﻻ مأ ﻚﻟذ نﻮﻛرﺪﻳ

ﻲﺒﺼﻋ ﻮﻫ ﻖﻓاﻮﺘﻟا مﺪﻋ ىﻮﺘﺴﻤﻓ-ﻚﻟﺬﻛ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻖﻓاﻮﺗ مﺪﻋ تﻻﺎﺣ ﻦﻣ

تﺎـﻀـﺒـﻨﺑ ﻲﻠﻀﻋ مﺎﻈﻧ ﻲﻓ بﺎﺼﻋﻷا تﺎﻀﺒﻧ فﺎﻘﻳإ ﻦﻜ� ذإ:سﺎﺳﻷا ﻲﻓ

.ﺮﺧآ ﻲﻠﻀﻋ مﺎﻈﻧ ﻲﻓ ةدﺎﻀﻣ

ﻞﻴﻠﺤﺘﻟا اﺬﻫ ﻦﻣ ﻲﻓﻮﻠﻓﺎﺒﻟا ءﺎﻔﻄﻧﻻا ءاﺮﺟﻹ (٥٩×) يﺮﺜﺟ ﺮﻴﺴﻔﺗ ﻖﻠﻄﻨﻳو

ﻊﻣ ﻪﺟواﺰﺗ ﻖﺒﺳ ﺮﻴﺜﻣ ﻞﻌﻔﺑ بﺎﻌﻠﻟا ﺔﻟﺎﺳإ ﻢﻠﻌﺗ يﺬﻟا ﺐﻠﻜﻟﺎﻓ.ةﺮﺷﺎﺒﻣ ةرﻮﺼﺑ

ﺐﺒﺴﻟا دﻮﻌﻳو.ﺎﻣ ﺔﺒﺳﺎﻨﻣ ﻲﻓ مﺎﻌﻄﻟا ﺮﻀﺤﻳ ﻢﻟ اذإ ﻪﺑﺎﻌﻟ ﻞﻴﺴﻳ ﻻ ﺪﻗ مﺎﻌﻄﻟا

بﺎـﻌـﻠـﻟا ﺔـﻟﺎـﺳإ ﻞـﺤﻣ ﻞﲢ ىﺮﺧأ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا نأ ﻰﻟإ�يﺮﺜﺟ يأر ﻲﻓ �اﺬﻫ ﻲﻓ

ﺔـﻟﺎـﺳإ ﻊـﻣ ﺲـﻓﺎـﻨـﺘـﺗ ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا هﺬﻫ نﻷ ﻚﻟﺬﻟو �مﺎﻌﻄﻟا ﺮﻀﺤﻳ ﻻ ﺎﻣﺪﻨﻋ

33


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

تﻻﺎـﻤـﺘـﺣا ﻦـﻣ ﻞـﻠـﻘـﻳ فﻮـﺳ مﺎـﻌـﻄـﻟا بﺎـﻴـﻏ نأ ىﺮﻧ نأ ﻞﻬﺴﻟا ﻦﻣو.بﺎﻌﻠﻟا

ﺬـﺋﺪـﻨـﻋ �ﺔـﻳﺮـﺒﺘﻟﻤﺨا فوﺮﻈﻟا ﻲﻓ�بﺎﻌﻠﻟا ﺔﻟﺎﺳإ ﻞﺜﻣ �ﺔﻴﻤﻀﻬﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

بﺎـﻌـﻠـﻟا ﺔـﻟﺎـﺳإ ﻞـﺤـﻣ ﻞـﺤـﻳ نأ ﻦـﻣ ﻪﻨﻜ� ﺐﻠﻜﻟا ﻪﺑ مﻮﻘﻳ ﺮﺧآ ءﻲﺷ يأ نﺈﻓ

تاﻮــﺻأ ﻰـﻟإ ﻪـﻋﺎـﻤـﺘـﺳا وأ �ﺮـﺧآ هﺎـﲡا ﻲـﻓ ﺐـﻠـﻜـﻟا تﺎـﻔـﺘـﻟا ﻞـﺜـﻣ ﺔـﻴـﻠـﺻﻷا

ﻞـﻗ ﺎﻤﻠﻛ�ﻢﻀﻬﻟا ﻊﻣ ﺔﺿرﺎﻌﺘﻣ ىﺮﺧﻷا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا هﺬﻫ ﺖﻧﺎﻛ ﺎﻤﻠﻛو.ﻪﻠﻐﺸﺗ

ﺔـﻳﺮـﻈـﻧ ﺖـﻠـﻇ ﺪـﻗو.ءﺎـﻔـﻄﻧا وأ ﺎﻔﻛ ﺐﺒﺴﻳ بﺎﻌﻠﻟا نأ يأ�بﺎﻌﻠﻟ ﺐﻠﻜﻟا زاﺮﻓإ

ﻞﺜﻣ ﻒﻜﻟا تﺎﻳﺮﻈﻨﻟ ﺔﺴﻴﺋﺮﻟا ﻞﺋاﺪﺒﻟا ىﺪﺣإ �ﺮﺧﺂﺑ وأ ﻞﻜﺸﺑ �هﺬﻫ (ﻞﺧاﺪﺘﻟا)

.

(٦١×)

ﻞﻫو

(٦٠×)

فﻮﻠﻓﺎﺑ ﺪﻨﻋ ﻰﻟوﻷا تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا

روﺮـﻣ ﻊـﻤـﻓ .ﻚـﻟﺬـﻛ نﺎـﻴـﺴـﻨـﻟا ةﺮـﻫﺎﻇ ﻰﻠﻋ ءﺎﻔﻄﻧﻻا ﻒﻛ ﻞﻴﻠﲢ ﻖﺒﻄﻨﻳو

ﻒــﻜــﺘـﺳ ﻲـﺘـﻟا تاﺮـﻴـﺜـ�ا رﻮـﻀـﺤـﺑ ةﺪـﻳﺪـﺟ تﺎـﺑﺎـﺠـﺘـﺳا ثﺪـﲢ ﺪـﻗ �ﺖـﻗﻮـﻟا

وأ �ﺎـﻣ ثﺪـﺣ ﺮـﻛﺬـﺗ ﻰـﻠـﻋ ةرﺪـﻘـﻟا مﺪـﻋ نﺈـﻓ ﻚـﻟﺬـﻟو .ﺔـ�ﺪﻘﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ةﺮﻴﺜﻜﻟاو�اﺪﻬﻋ ثﺪﺣﻷا صﺎﺨﺷﻷا وأ�ثاﺪﺣﻸﻟ ﺔﺠﻴﺘﻧ نﻮﻜﻳ ﺪﻗ ﺎﻣ ﺺﺨﺷ

ﺮـﻴـﺒـﻌـﺗ مﺪـﺨـﺘـﺳا ﺪـﻗو .ﺎﻣ ﺺﺨﺷ ﺪﻨﻋ طﺎﺒﺗرﻻا .تﺎﻴﻠﻤﻋ ﻲﻓ ﺖﺛﺪﺣ ﻲﺘﻟا

.نﺎﻴﺴﻨﻟا ﻦﻣ ﻞﻜﺸﻟا اﺬﻫ ﻦﻋ ﺮﻴﺒﻌﺘﻠﻟ ﻲﻌﺟﺮﻟا ﻒﻜﻟا

نﺎﻴﺴﻨﻟاو ءﺎﻔﻄﻧﻻا ﻦﻋ يﺮﺜﺟ ﺮﻈﻧ ﺔﻬﺟﻮﻟ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ ﺔﻳﺰﻛﺮ�ا رﻮﻣﻷا ﻦﻣو

ﻊﻣ ﻪﻃﺎﺒﺗرا ﻲﻓ ﺎﺘﺑﺎﺛ ﺢﺒﺻأ ﺎﻣ ﻂﺑار لﻮﺼﺤﻓ.ﺔﻴﻔﻜﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻦﻋ ﻪﻣﻮﻬﻔﻣ

ﻊـﻣ ﺮـﻴـﺜـ�ا اﺬـﻬـﻟ ﺔﻠﻳﺪﺑ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﺖﻠﺧﺪﺗ اذإ ﻻإ ﻒﻌﻀﻳ نأ ﻦﻜ� ﻻ ﺎﻣ ﺮﻴﺜﻣ

ﻦـﻣ ﻖـﻳﺮـﻄـﺑ ﺎـﻬـﺑﺎﺴﺘﻛا ﻦﻜ� ةﺪﻳﺪﳉا ﺔﻄﺑاﺮﻟا هﺬﻫو .ﻲﻠﺻﻷا ﻂﺑاﺮﻟا ﻚﻟذ

ﻊﻨ� ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻦﻜﻟو ةدﻮﺟﻮﻣ ﺔﻴﻠﺻﻷا ةرﺎﺷﻹا نﺈﻓ ﺔﻟﺎﺣ ﻞﻛ ﻲﻓو.ﻊﺑرأ قﺮﻃ

سﺎﺴﺣﻹا ﺔﺒﺘﻋ ﺖﲢ ﺮﻴﺜ�ا نﻮﻜﻳ نأ ﻦﻜ� �ﻰﻟوﻷا ﺔﻟﺎﳊا ﻲﻓ.ثوﺪﳊا ﻦﻣ

ﺐﺒﺴﻟ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ثﺪﲢ ﻻ ﺪﻗ ﺔﻴﻧﺎﺜﻟا ﺔﻟﺎﳊا ﻲﻓو.ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﺮﻴﺜﻳ ﻻ ﻚﻟﺬﻟو

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻊﻣ ةﺮﺷﺎﺒﻣ ﺲﻓﺎﻨﺘﺗ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳا رﺎﺜﺗ ﺪﻗ ﺔﺜﻟﺎﺜﻟا ﻲﻓو�ﺐﻌﺘﻟاو ءﺎﻴﻋﻹا

ﻰﻠﻋ ﺔﻠﺜﻣﻷاو.ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا مﺪﻋ ةﺮﺘﻓ ءﺎﻨﺛأ ﺮﻴﺜ�ا مﺪﻘﻳ ﺪﻗ ﺔﻌﺑاﺮﻟا ﻲﻓو�ﺔﻴﻠﺻﻷا

.ﻞﺼﻔﻟا اﺬﻫ ﻦﻣ ﻖﺣﻻ ﻢﺴﻗ عﻮﺿﻮﻣ نﻮﻜﺘﺳ قﺮﻄﻟا هﺬﻫ

ﻢﻠﻌﺘﻠﻟ ﺔﻳروﺮﺿ ﺖﺴﻴﻟ تﺂﻓﺎﻜﳌا ( ٥)

ﻲﻓ ناﺮﺘﻗﻻﺎﺑ طﺎﺒﺗرﻻا أﺪﺒﻣ ﻊﺿﻮﺑ ﻪﻴﻓ مﻮﻘﻳ يﺮﺜﺟ نﺎﻛ يﺬﻟا ﺖﻗﻮﻟا ﻲﻓ

ﻰـﻠﻋ ﺮﻴﺒﻛ ﺮﻴﺛﺄﺗ ﻪﻟ ﺢﺒﺻأ ﺪﻗ ﻚﻳاﺪﻧرﻮﺜﻟ ﺮﺛﻷا نﻮﻧﺎﻗ نﺎﻛ �ﺔﻴﻤﺳﺮﻟا ﻪﺗرﻮﺻ

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ ﺔﻄﺑاﺮﻟا نأ ﻰﻠﻋ ﻚﻳاﺪﻧرﻮﺛ ﺪﻛأ.ﻢﻠﻌﺘﻟا عﻮﺿﻮ� �ﺳراﺪﻟا

34


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﺔـﻬـﺟو ﻦﻣو �(٦٢×)

«ﻰـﺿﺮـﻟا»ﻦـﻣ ﺔـﻟﺎـﺣ ﺔـﺑﺎـﺠﺘﺳﻻا ﺖﺛﺪﺣأ اذإ(ﻢﻋﺪﺘﺗ) زﺰﻌﺘﺗ

ةرﻮـﺼـﺑ ﺪـﻳﺎـﶈا يﺮـﻈـﻨـﻟا«ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا وأ ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا» مﻮﻬﻔﻣ نﺎﻓ (٦٣×) ﺮـﻨـﻜﺳ ﺮﻈﻧ

نﺎﻛ ﻚﻟﺬﻛ .كﻮﻠﺴﻟا عاﻮﻧأ ﺾﻌﺑ ىﻮﻘﺗ ﻲﺘﻟا ثاﺪﺣﻷا ﻰﻠﻋ ﻖﺒﻄﻳ ﺬﺧأ �ﺮﺜﻛأ

ةﻮـﻗ ﻦـﻳﻮـﻜـﺘـﺑ ﺔـﻠـﺋﺎـﻘـﻟا ﻪـﺘـﻳﺮـﻈـﻧ ﻲﻓ ﺮﺛﻷا نﻮﻧﺎﻗ ﻰﻠﻋ ﺪﻴﻛﺄﺘﻟا ﺪﻴﻌﻳ

35

(٦٤×)

يﻮـﻗ ﻞـﻜـﺸـﺑ ﺮـﺛﺄـﺘـﻳ تاﻮـﻨـﺴـﻟا تاﺮـﺸـﻋ لاﻮﻃ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺲﻔﻧ ﻢﻠﻋ ﻞﻇو.ةدﺎﻌﻟا

ﺔـﺛﻼـﺜـﻟا ﻦـﻳﺮـﻈـﻨـ�ا ءﻻﺆﻫ ﺎﻬﻏﺎﺻ ﺎﻤﻠﻛ ﺔﺻﺎﺧو �(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﻢﻴﻫﺎﻔ�

.«ﺮﺛﻷا» مﻮﻬﻔ�

نأ ﻰـﻠـﻋ ﺪـﻛﺆـﻳ ﺔـﻴـﻤﻠﻌﻟا ﻪﺗﺎﻴﺣ لاﻮﻃ ىﺮﺜﺟ ﻞﻇ ﻚﻟذ ﻦﻣ ﺾﻴﻘﻨﻟا ﻰﻠﻋو

�ﺑ ﻂﺑاوﺮﻟا ﻦﻳﻮﻜﺘﻟ اﺰﻳﺰﻌﺗ ﺐﻠﻄﺘﻳ ﻻو�ﻚﻟذ ﻦﻣ ﻂﺴﺑأ مﻮﻬﻔﻣ ﻮﻫ ﻪﺗاذ ﻢﻠﻌﺘﻟا

ﻦـﻋ اذﺎـﻣ ﻦﻜﻟو�ﻪﺗاذ ﺪﺣ ﻲﻓ فﺎﻛ ﻲﻨﻣﺰﻟا ناﺮﺘﻗﻻﺎﻓ.تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو تاﺮﻴﺜ�ا

ةﺄﻓﺎﻜﻤﻠﻟ ﺔﻳﻮﻘﻟا تاﺮﻴﺛﺄﺘﻟا لﻮﺣ ﺮﺛﻷا وﺮﻈﻨﻣ ﺎﻬﺑ مﺎﻗ ﻲﺘﻟا ﺔﻳﺮﺒﺘﻟﻤﺨا برﺎﺠﺘﻟا

ﻖﻳدﺎﻨﺻ ﻲﻓ وأ�تاﺮﻤ�ا ﻲﻓ ناﺮﺌﻔﻟا ﻰﻠﻋو �زﺎﻐﻟﻷا ﻖﻳدﺎﻨﺻ ﻲﻓ ﻂﻄﻘﻟا ﻰﻠﻋ

فﺪﻬﻟا قوﺪﻨﺼﻟا ﻲﻓ مﺎﻌﻄﻟا ﺪﺠﻳ يﺬﻟا ﻊﺋﺎﳉا رﺄﻔﻟﺎﻓ ?ﻲﺋاﺮﺟﻹا طاﺮﺷﻹا

ﻰـﻠـﻋ لﻮـﺼـﺤـﻠـﻟ �وﺪـﺒـﻳ ﺎـﻣ ﻰـﻠـﻋ�تﻻﺎـﳊا ﻊـﻴـﻤـﺟ ﻲـﻓ ﺔـﻋﺮﺴﺑ يﺮﺠﻳ فﻮﺳ

مﺎﻌﻄﻟا �ﺪﻘﺗ ﻞﻤﻌﻳ ﻢﻟ اذإو.مﺎﻌﻄﻟا ﺐﺤﺳ اذإ ﺎﻴﺠﻳرﺪﺗ ﻒﻗﻮﺘﻳ فﻮﺳو.مﺎﻌﻄﻟا

ﺎﻨﻟ ﻒﻴﻜﻓ�ﻊﺿﻮﻟا اﺬﻫ ﻞﺜﻣ ﻲﻓ يﺮﳉا ﺔﻴﻠﻤﻌﻟ (ﻦﻫﻮﻤﻛ مﺎﻌﻄﻟا ﺐﺤﺳو)ﻮﻘﻤﻛ

?ﺔﻳﻮﻘﻟا رﺎﺛﻵا هﺬﻫ ﺮﺴﻔﻧ نأ

وأ�يﺮﳉا ﺔﻴﻠﻤﻌﻟ ةﺪﺋﺎﺴﻟا تاﺮﻴﺜ�ا ﻰﻠﻋ مﻮﻘﻳ ىﺮﺜﺟ ﻪﻣﺪﻘﻳ يﺬﻟا ﻞﳊا نإ

ﺎـﻤـﻛو.ةرﺎـﻬـ�ا ﺔﺌﻓ وأ «ﺔﻴﻠﻴﺳﻮﻟا» ﺔﺌﻔﻟا ةﺎﻤﺴ�ا ﺔﺌﻔﻟا ﻲﻓ ىﺮﺧأ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا يأ

رﻮﻀﺤﺑ ﻞﺼﲢ ﺔﺛاﺪﺣ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺮﺜﻛأ نأ ىﺮﻳ يﺮﺜﺟ نﺈﻓ�ﻖﺒﺳ ﺎﻤﻴﻓ ﺎﻨﺼﳋ

يﺬﻟا رﺄﻔﻟا ﺔﻟﺎﺣ ﻲﻓو.طﺎﺒﺗرﻻا ﻦﻣ ءﺰﺠﻛ ﻰﻘﺒﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻮﻫ ﺎﻣ ﺮﻴﺜﻣ

تﺎـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻﺎـﺑ ﺔـﻄـﺒـﺗﺮـﻣ ﺢـﺒـﺼـﺗ ﺮـﻤـ�ا اﺬـﻫ تارﺎـﺷإ نﺈﻓ ﺮﻤ�ا ﻰﻠﻋ يﺮﺠﻳ

-فﺪﻬﻟا قوﺪﻨﺼﻟا ﻰﻟإ لﻮﺻﻮﻟا ﻞﺒﻗ تﺮﺟ تﺎﻛﺮﺣ ﺮﺧآ ﻲﻫ هﺬﻫ نﻷ.ﺔﻴﻛﺮﳊا

ﻰـﻠـﻋ�ﺔـﻴـﻏﺎـﻃ ةرﻮـﺼـﺑو�ﺔﻋﺮﺴﺑ�ﺔﻴﺟرﺎﳋا تاﺮﻴﺜ�ا ﺮﻴﻴﻐﺗ ﻰﻠﻋ ﻞﻤﻌﻳ مﺎﻌﻄﻟا

يأ ءﺎـﻘـﺑإ وأ �«ﻆـﻔـﺣ» ﻰـﻠـﻋ ﻞـﻤـﻌـﻳ ﻚـﻟﺬـﺑو ﺮـﻤـ�ا ﺔﻠﺣﺮﻣ ﺔﻳﺎﻬﻧ ﻲﻓ ناﻮﻴﳊا

يﺮﳉا نﻮﻜﻴﺳ ﺔﻟﻻد تﺎﻃﺎﺒﺗرﻻا ﺮﺜﻛأ نﺈﻓ لﺎﳊا هﺬﻫ ﻲﻓو.ﺔﻘﺑﺎﺳ تﺎﻃﺎﺒﺗرا

ﺎﺛﺪﺣ ﺲﻴﻟ ﻪﺗاذ مﺎﻌﻄﻟا نﺈﻓ ﻚﻟﺬﻟو.فﺪﻬﻟا ﻞﺒﻗ ةﺮﺷﺎﺒﻣ نﻮﻜﺗ يﺬﻟا ﺮﻤ�ا ﻲﻓ

ﻲﻓ ﺎﻴﻣارد اﺮﻴﻐﺗ ﻪﻧﻮﻛ وﺪﻌﻳ ﻻ ﻮﻫو�كﻮﻠﺴﻟا ﺔﻳﻮﻘﺗ ﻰﻠﻋ ﻞﻤﻌﻳ صﺎﺧ عﻮﻧ ﻦﻣ

ﻚﻓ مﺪﻋ ﻊﻨ� ﻚﻟﺬﺑو �ةﺮﺷﺎﺒﻣ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ثوﺪﺣ ﻊﺒﺘﻳ «رﺄﻔﻟا» ناﻮﻴﳊا ﻢﻟﺎﻋ

ﻞـﻫ


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

.(هﻮﺘﻟ وأ)ﻞﻴﻠﻗ ﻞﺒﻗ نﻮﻜﺗ يﺬﻟا طﺎﺒﺗرﻻا

ﻪﺠﺋﺎﺘﻧ ﻦﻜﺗ ﻢﻟ �هﺬﻫ ﺮﻈﻨﻟا ﺔﻬﺟو ﻦﻣ�ﺆﺒﻨﺗ رﺎﺒﺘﺧﺎﺑ (٦٥×) دراﻮﻴﺳ نﻮﺟ مﺎﻗ

ﻂﻐﻀﻟﺎﺑ ﺎﻬﻟ ﺢﻤﺳو قوﺪﻨﺻ ﻲﻓ ناﺮﺌﻔﻟا ﺖﻌﺿو ﺪﻘﻓ .يﺮﺜﺟ جذﻮﻤﻨﻟ ﺔﻌﺠﺸﻣ

�ﺐﻴﻀﻗ ﻰﻠﻋ ﺎﻬﻄﻐﺿ ﻞﺑﺎﻘﻣ مﺎﻌﻄﻟا ﺎﻬﻨﻣ ﺔﻋﻮﻤﺠﻣ ﺖﻴﻄﻋأ ﺪﻗو.ﺐﻴﻀﻗ .ﻰﻠﻋ

ﻦـﻣ نﺎـﻛو.ﻂـﻐـﻀـﻟا ﺪـﻌـﺑ قوﺪـﻨـﺼـﻟا ﻦـﻣ ىﺮـﺧأ ﺔـﻋﻮـﻤـﺠـﻣ ﺖﺒﺤﺳ �ﺣ ﻲﻓ

تاذ تاﺮﻴﺜﻣ تاﺮﻴﻐﺘﻤﻛ نﻼﻫﺆﻣ �ﺛﺪﳊا نأ�يﺮﺜﺟ ﺮﻈﻧ ﺔﻬﺟو ﻖﻓو�ﻊﻗﻮﺘ�ا

ﻢﻟو.ﺔﺤﺟاﺮﻟا ﺔﻔﻜﻟا ﻮﻫ نﺎﻛ ﺎ�ر قوﺪﻨﺼﻟا ﻦﻣ ﺐﺤﺴﻟا نأ رﺎﺒﺘﻋا ﻊﻣ�ﺔﻟﻻد

ناﺮـﺌـﻔـﻟا ﻊـﺿو ﺎﻣﺪﻨﻋ ﻪﻧأ دراﻮﻴﺳ ﺪﺠﻳ نأ�لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋ�بﺮﻐﺘﺴ�ا ﻦﻣ ﻦﻜﻳ

ﻲﻫ ﻖﺑﺎﺴﻟا ﻲﻓ ﺎﻣﺎﻌﻃ ﺖﻴﻄﻋأ ﻲﺘﻟا ﻚﻠﺗ ﺖﻧﺎﻛ ﺮﻴﺜ�ا ءﺎﻔﻄﻧا لﺎﺣ ﻲﻓ ﺎﻌﻴﻤﺟ

ﺖﺒﺤﺳ ﺪﻗ ﺖﻧﺎﻛ ﻲﺘﻟا ناﺮﺌﻔﻟا ﻚﻠﺗ ﻦﻣ ﺐﻴﻀﻘﻟا ﻰﻠﻋ ﺮﺜﻛأ ﻂﻐﻀﺑ ﺖﻣﺎﻗ ﻲﺘﻟا

.قوﺪﻨﺼﻟا ﻦﻣ

ﺔﻤﺋاد ﺔﻴﻠﺧاد ةرﺎﺛإ ﺔﻃﺎﺴﺒﺑ ﻲﻫ ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا ( ٦)

ﻦﻋ دراﻮﻴﺳ ﺎﻬﻴﻠﻋ ﻞﺼﺣ ﻲﺘﻟا ﺞﺋﺎﺘﻨﻟا ﻊﻣ ﻞﻣﺎﻌﺘﺗ نأ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟ ﻦﻜ�

يﺮـﺜـﺟ ﻪـﻴـﻟإ ﻞـﺻو ﺎـﻣ بﺮـﻗأ ﻮـﻫ مﻮـﻬـﻔـ�ا اﺬﻫو .ﺮﻴﺜ�ا ﻰﻠﻋ ظﺎﻔﳊا ﻖﻳﺮﻃ

ﻮـﻬـﻓ �سﺎـﺳﻷا ﺚـﻴـﺣ ﻦـﻣو.ﻦﻳﺮﺧﻵا ﻦﻳﺮﻈﻨ�ا ﺔﻐﻟ ﻲﻓ�ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا ﻪﺒﺸﺗ ةﺮﻜﻔﻟ

لاﻮﻃ ﻰﻘﺒﺗ ﺪﻗ ﺔﻴﻠﺧاد تاﺮﻴﺜﻣ ﻦﻣ ﻒﻟﺄﺘﺗ ﻦﺋﺎﻜﻠﻟ ﺔﻴﺴﻔﻨﻟا تﻻﺎﳊا نأ ىﺮﻳ

لاﺰﻳ تاﺮﻴﺜ�ا ﻰﻠﻋ ظﺎﻔﳊﺎﻓ»:ﺎﻣ ﺔﻴﻣﺎﺘﺧ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ثﺪﲢ ﻰﺘﺣ ﺎﻣ ﻞﻤﻋ ءادأ

لﺎﺤﻓ . (٦٦×) .ﺎـﻬـﺗاذ تاﺮـﻴﺜ�ا ﻚﻠﺗ ﺎﻫﺮﻴﺜﺗ ﻲﺘﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻞﻌﻔﺑ ﺔﻳﺎﻬﻨﻟا ﻲﻓ

ﻲـﺘـﻟا تاﺮـﻴـﺜـ�ا ﻦـﻣ ةدﺮـﻔـﺘـﻣ �ﺔـﻘـﺒـﻃ ﻦـﻣ ﻒـﻟﺄـﺘـﺗ �لﺎـﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋ�ﺶﻄﻌﻟا

تارﺎـﺒـﻌـﻟا هﺬـﻫ ﻲـﻓو .ءﺎـ�ا كﻼـﻬﺘﺳا ﻢﺘﻳ ﻰﺘﺣ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻰﻠﻋ «ﻆﻓﺎﺤﺘﺳ»

ﻰــﻠـﻋ ﻂـﻐـﻀـﻟﺎـﻓ . (٦٧×) دراﻮــﻴــﺳ ﺎــﻬـﻟ ﻞـﺻﻮـﺗ ﻲـﺘـﻟا ﺞـﺋﺎـﺘـﻨـﻟا ﻢـﻬـﻓ ﺎـﻨـﻟ ﻦـﻜـ�

ﺔﻴﺟرﺎﳋا تاﺮﻴﺜ�ا ﻦﻣ ﻞﻛ رﻮﻀﺣ ﻲﻓ ثﺪﺣ�ةرﻮﻛﺬ�ا ناﺮﺌﻔﻠﻟ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ�ﺔﻌﻓاﺮﻟا

ﺔـﻠـﺜـﻤﺘ�ا ﺔﻌﻗاﻮﻟا لﺎﳊا ﻦﻋ ﺔﻤﺟﺎﻨﻟا تاﺮﻴﺜ�ا ﻰﻠﻋ ظﺎﻔﳊاو �قوﺪﻨﺼﻟا ﻲﻓ

نﻮـﻜـﻳ ﺪـﻗ ﺔـﻌﻓاﺮﻟا ﻰﻠﻋ ﻂﻐﻀﻟا ﻞﺟأ ﻦﻣ مﺎﻌﻄﻟاو.مﺎﻌﻄﻟا ﻦﻣ نﺎﻣﺮﳊا ﻲﻓ

هﺬـﻫ ﻰـﻠﻋ هﺮﻴﺛﺄﺗ ﺐﺒﺴﺑ قوﺪﻨﺼﻟا ﻦﻣ ﺐﺤﺴﻟا ﻦﻣ ﺔﻴﻟﺎﻌﻓ ﺮﺜﻛأ اﺮﻴﺜﻣ اﺮﻴﻐﺗ

ﻂـﻐـﻀـﻟا ﺪـﻌـﺑ ﺎـﻌـﺋﺎـﺟ رﺄﻔﻟا ﻞﻇ اذإ �ىﺮﺧأ ﺔﻴﺣﺎﻧ ﻦﻣو.ﺔﻈﻓﺎﳊا تارﺎﺷﻹا

ﻒــﻠـﺘـﻟﻤﺨ ﺔـﻤـﺋﺎـﻗ ﺔـﺻﺮـﻔـﻟا نﺈـﻓ �ﻒـﻗﻮـ�ا ﻦـﻣ ﺐـﺤـﺳ ﻪـﻧأ ﻊـﻣ�ﺔـﻌـﻓاﺮـﻟا ﻰـﻠـﻋ

هﺬـﻫ ﺾـﻌـﺑو.ﺔـﻈـﻓﺎـﳊا تاﺮـﻴـﺜـ�ﺎـﺑ ﺔـﻄـﺒـﺗﺮﻣ ﺢﺒﺼﺗ ﻲﻛ ﺔﻴﻟﺎﺘﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

36


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﺮـﺧﺆـﻳ اﺬـﻜـﻫو �ﺔـﻌـﻓاﺮـﻟا ﻰﻠﻋ ﻂﻐﻀﻟا ﻊﻣ ﺎﻘﻓاﻮﺘﻣ نﻮﻜﻳ ﻻ ﺪﻗ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

مﺎـﻗ نﺄـﺑ ﺔـﻈـﻓﺎـﳊا تاﺮـﻴﺜ�ا رﺎﺛأ ﻲﻓ ﻢﻜﺤﺘﻟا دراﻮﻴﺳ لوﺎﺣ).ﻖﺣﻼﻟا ءادﻷا

ﻦﻜﻟ.ﺔﺑﺮﺠﺘﻟا ﻲﻓ ءﺪﺒﻟا ﻞﺒﻗ مﺎﻌﻄﻟا ﻦﻣ ﺔﻠﻴﻠﻗ تﺎﻴﻤﻜﺑ تﺎﻧاﻮﻴﳊا ﻊﻴﻤﺟ ﺔﻳﺬﻐﺘﺑ

.(لاﻮﺣﻷا ﻦﺴﺣأ ﻲﻓ اﺪﺟ ﺔﻠﻴﻠﻗ ﺖﻧﺎﻛ ﺎ�ر ﻖﺒﺴ�ا مﺎﻌﻄﻟا رﺎﺛآ

مﺪـﺨـﻳ ﺪـﻗ تاﺮـﻴـﺜ�ا ﻰﻠﻋ ظﺎﻔﳊا نﺈﻓ تﺎﻃﺎﺒﺗرﻻا ﻲﻓ ﺎﻬﻟﻮﺧد ﺐﻧﺎﺠﺑو

نﺈـﻓ �تاﺮـﻴـﺜﻣ رﺪﺼﻣ ﺔﻃﺎﺴﺒﺑ ﻲﻫ ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا لﺎﺣ ﺖﻧﺎﻛ ﺎ� ذإ.ىﺮﺧأ ﺔﻔﻴﻇو

ﻞــﻴـﺒـﺳ ﻰـﻠـﻋ) ةﺪـﺣاو لﺎـﺣ ﻲـﻓ تﺎـﻳﻮـﺘـﺴـ�ا فﻼـﺘـﺧا وأ�ﺔـﻔـﻠـﺘـﻟﻤﺨا تﻻﺎـﳊا

سﺎﺳأ ﻰﻠﻋ ﺎﻬﻴﻟإ ﺮﻈﻨﻟا ﻲﻐﺒﻨﻳ ﺔﻃﺎﺴﺒﺑ ﻲﻫ (مﺎﻌﻄﻟا ﻦﻣ ﺪﻳﺰﻣ وأ ﻞﻴﻠﻗ�(لﺎﺜ�ا

كﻮﻠﺴﻟا ﻦﻣ ﻻﺎﻜﺷأ ﺮﻴﺜﻳ ﺪﻗ ﺶﻄﻌﻟﺎﻓ .ﺎﻬﻨﻴﺑ ﺎﻤﻴﻓ ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ ﺔﻴﻠﺧاد تاﺮﻴﺜﻣ ﺎﻬﻧأ

ﻞـﻜـﺑ ﻲـﻫ لﺎـﺣ ﻞـﻜـﻟ ﺔـﺒـﺳﺎـﻨـ�ا تارﺎـﺷﻹا نﻷ �عﻮـﳉا هﺮـﻴﺜﻳ ﺪﻗ ﺎﻤﻋ ﻒﻠﺘﺨﺗ

.ﺎﻬﻋﻮﻧ ﻲﻓ ةﺪﻳﺮﻓ ﺔﻃﺎﺴﺑ

ﻲـﻓ تاﺮـﻴـﺜـ�ا ﻰـﻠـﻋ ظﺎـﻔـﳊا ﻞـﺧﺪـﻳ نأ ﻪـﻟﻼـﺧ ﻦـﻣ ﻦـﻜـ� ﺚﻟﺎﺛ ﻖﻳﺮﻃو

ﻻ ﺚـﻴـﺣو.ﺔـﻠـﻳﻮـﻄـﻟا ةﺪـﻘـﻌ�ا ﺔﻴﻛﻮﻠﺴﻟا(ﻞﺳﻼﺴﻟا) تﺎﻌﺑﺎﺘﺘﻟا ﻲﻓ تﺎﻃﺎﺒﺗرﻻا

ظﺎـﻔـﳊا نﺈﻓ �ىﺮﺧأ ﻰﻟإ ﺔﻈﳊ ﻦﻣ �ﺔﺤﺿاو ﺔﻴﺟرﺎﺧ ةﺮﻴﺜﻣ تاﺮﻴﻐﺗ ﺪﺟﻮﻳ

ﻲﻓ ﺎﻨﻴﺑ ﺪﻗو .ىﺮﺧأ تارﺎﺷإ ﻰﻟإ ىﺰﻌﻳ نأ ﻲﻐﺒﻨﻳ تﺎﻛﺮﳊا ﻦﻣ ﺔﻠﺴﻠﺳ ﻰﻠﻋ

نأ ذإ�ﺔﻔﻴﻇﻮﻟا هﺬﻫ يدﺆﺗ ﺪﻗ ﺔﻛﺮﳊا ﺎﻬﺠﺘﻨﺗ ﻲﺘﻟا تاﺮﻴﺜ�ا نأ ﻖﺑﺎﺴﻟا ءﺰﳉا

اﺮـﻤﺘﺴﻣ ارﺪﺼﻣ نﺈﻓ�ﻞﺜ�ﺎﺑو.ﺔﻴﻟﺎﺘﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻼﻟ ﺮﻴﺜ�ا ﺞﺘﻨﺗ ﺪﻗ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﻞﻛ

ﻦـﻣ ﺔـﻠـﺴـﻠـﺳ مﺎـﻴـﻗ ءﺎـﻨـﺛأ اﺮـﺿﺎـﺣ نﺎـﻛ اذإ (ﻊـﻓاود يأ) ﺔـﻴـﻠﺧاﺪﻟا تارﺎﺷﻺﻟ

ﻢﻋﺪﻳ فﻮﺳو�تﺎﻛﺮﳊﺎﺑ ﺎﻄﺒﺗﺮﻣ�ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا ﺔﻴﺣﺎﻨﻟا ﻦﻣ �ﺢﺒﺼﻴﺳ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

يﺬـﻟا ﻊـﺋﺎﳉا رﺄﻔﻟا نأ ضﺮﺘﻔ�ا ﻦﻣو.ﻞﺒﻘﺘﺴ�ا ﻲﻓ ﻪﺛوﺪﺣ تاﺮﻣ ﻲﻓ ﻞﻌﻔﻟا

ﻦـﻣ�بﻮـﺒـﻧأ ﻲـﻓ ﻒﺣﺰﻟاو �ةرﺎﻴﺳ ﻚﻳﺮﲢو�ﻢﻠﺴﻟا دﻮﻌﺻو�جرﺪﻟا دﻮﻌﺻ ﻢﻠﻌﺗ

تﺎﻳﺮﻛ ﻞﻴﻧو �ﺔﻌﻓاﺮﻟا ﻰﻠﻋ ﻂﻐﻀﻠﻟ ﻪﻘﻳﺮﻃ ﻲﻓ ﻮﻫو �ىﺮﺧأ تﺎﻃﺎﺸﻧ ﺔﺘﺳ �ﺑ

عﻮﳉا لﺎﺣ تارﺎﺷﺈﺑ ﺔﻄﺒﺗﺮﻣ هﺪﻨﻋ ﺔﻌﺑﺎﺘﺘ�ا تﺎﻛﺮﳊا ﻞﻛ نﻮﻜﺘﺳ

37

(٦٨×)

مﺎﻌﻄﻟا

ﺔـﻠـﺴـﻠـﺳ ﻢـﻋﺪـﻳ نأ ﻦـﻣ ﺪـﺑﻻ ىﺮـﺧأ تﺎـﻗوأ ﻲﻓ تارﺎﺷﻹا هﺬﻫ دﻮﺟوو.هﺪﻨﻋ

ةﺪﺣاو أﺪﺒﻳ نأ ﻲﺟرﺎﺧ ﺮﻴﺜﻣ يﻷ ﺎﻬﺑ ﻦﻜ� ﻲﺘﻟا ﺔﻘﻳﺮﻄﻟا ﺲﻔﻨﺑ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

.ﺔﻄﺒﺗﺮ�ا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا هﺬﻫ ﻦﻣ ﺮﻛأ وأ

ﻰـﻠـﻋ ظﺎـﻔﳊا مﻮﻬﻔﻣ نﺈﻓ�ﻒﺋﺎﻇﻮﻟا هﺬﻫ ﻦﻣ ﻢﻏﺮﻟا ﻰﻠﻋ�لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋو

ﻲﻔﻓ�يﺮﺜﺟ يﺮﺻﺎﻌﻣ تﺎﻳﺮﻈﻧ ﻲﻓ ﻊﻓاﺪﻟا وأ �ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا ﺔﻧﺎﻜﻣ ﻪﻟ ﺖﺴﻴﻟ تاﺮﻴﺜ�ا

ﻰـﻠـﻋ ﺮـﺛﺆـﻳ وأ �ﺎـﻣ كﻮـﻠـﺳ ﻰـﻠـﻋ ﻆـﻓﺎـﺤـﻳ نأ ﻢـﺋاد ﻲـﻠـﺧاد ﺮـﻴـﺜـ� ﻦـﻜ� �ﺣ


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﺔـﻳﺮـﻈـﻧ ﻲـﻓ تاﺮـﻴـﺜـ�ا ﻦـﻣ ىﺮﺧأ ﺔﺌﻓ دﺮﺠﻣ ﻮﻫ ﺮﻴﺜ�ا اﺬﻫ ﻞﺜﻣ نﺈﻓ�ﻪﺘﻳﻮﻴﺣ

اذإ»�ﻪﻧﺈﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ حﺮﺸﺑ اﻮﻣﺎﻗ ﻦﻳﺬﻟا ﻦﻣ �ﻨﺛا ﺮﻴﺒﻌﺗ ﺪﺣ ﻰﻠﻋو.يﺮﺜﺟ

ﺮﺧآ ﻂﻗ ﺎﻬﻌﺒﺘﻳ ﻲﺘﻟا ﻚﻠﺗ ﻦﻋ ﻒﻠﺘﺨﺗ ﺔﻘﻳﺮﻄﺑ فﺮﺼﺘﻳ نأ ﻊﺋﺎﳉا ﻂﻘﻠﻟ نﺎﻛ

نﻮﻜﻳ ﺪﻗ ﻪﻤﻠﻌﺗ نﺈﻓ اﺬﻜﻫو .ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ نﻮﻜﺘﺳ ﻪﺗﺎﻛﺮﺣ نﺈﻓ �ةﺪﻴﺟ ﺔﻳﺬﻐﺗ ىﺬﻐﺗ

لﺎـﺣ ﻪـﻴـﻠـﻋ ﻦـﻜـﺗ ﺎـ� ﻢـﻫأ ﻪـﻠـﻌـﻔـﻳ ﺎﻣو�ﻞﻌﻔﻳ ﺎﻣ ﻢﻠﻌﺘﻳ ﻂﻘﻟﺎﻓ.ﻚﻟﺬﻛ ﺎﻔﻠﺘﺨﻣ

(٦٩×) . .«ﻪﺘﻴﻌﻓاد

ﺎﻫﺮﻴﺜﻳ ﻲﺘﻟا كﻮﻠﺴﻟا طﺎﳕأ ﻮﻫ بﺎﻘﻌﻟا ﻲﻓ ﻢﻬﳌا ( ٧)

ءﺎﻤﻠﻋ ﻦﻜﻳ ﻢﻟ �ﻰﻟوﻷا ﺔﻴﻤﺳﺮﻟا يﺮﺜﺟ رﺎﻜﻓأ ﻪﻴﻓ تﺮﻬﻇ يﺬﻟا ﺖﻗﻮﻟا ﻲﻓ

(٧٠×) ﻚﻳاﺪﻧرﻮﺛ يأر نﺎﻛو.بﺎﻘﻌﻟا ﻪﺟوأ رﺎﺛآو ﺔﻌﻴﺒﻃ لﻮﺣ حﻮﺿو ﻰﻠﻋ ﺲﻔﻨﻟا

ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻاو ﺮـﻴـﺜـ�ا �ـﺑ ﺔـﻄـﺑاﺮـﻟا ﻒـﻌﻀﺗ بﺎﻘﻌﻟا.ﻪﺟوأ نأ ﻮﻫ ﺔﻳاﺪﺒﻟا ﻲﻓ

مﺎـﻋ لﻮـﻠﺤﺑو.(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا وأ)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﺎﻬﻳﻮﻘﻳ ﺎﻬﺑ ﻲﺘﻟا ﺔﻘﻳﺮﻄﻠﻟ ةﺮﻳﺎﻐﻣ ﺔﻘﻳﺮﻄﺑ

ةﺮـﺷﺎﺒﻣ ﻞﻤﻌﺗ ﻻ بﺎﻘﻌﻟا ﻪﺟوأ نأ ﻰﻟإ ﺺﻠﺧو ﻪﻳأر ﺮﻴﻏ�لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋ ١٩٣٢

ﻲﻓ اﺬﻫ نﺎﻛ ﺪﻗو .ﺎﻬﻘﺒﺴﺗ ﻲﺘﻟا ﺮﻴﺜ�او ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا �ﺑ ﻂﺑاوﺮﻟا فﺎﻌﺿإ ﻰﻠﻋ

لﻮﻘﻟا نإ�لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋ �ﺎﻬﻴﻓ نﺎﻛ ﻲﺘﻟا ﺔﺻﺎﳋا ﻪﺑرﺎﲡ ﻰﻠﻋ ﺎﻴﻨﺒﻣ ﺐﻟﺎﻐﻟا

رﺎﺛآ ﻪﻟ ﻦﻜﻳ ﻢﻟ �ﺔﻴﻨﻌ�ا ﺔﻴﻈﻔﻠﻟا تﺎﻃﺎﺒﺗرﻻا ﺾﻌﺑ ﺪﻌﺑ «ﺄﻄﺧ اﺬﻫ» ﺎﻣ نﺎﺴﻧﻹ

ﻦـﻣ دﺪـﻋ ﻚـﻟذ ﻲـﻓ ﻪـﻌـﺒـﺗ ﺪـﻗو.نﺎـﺴﻧﻹا ﻚﻟذ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﻰﻠﻋ ةﺮﻫﺎﻇ فﺎﻌﺿإ

(٧١×)

وﺰﻌﺗ ﺖﻧﺎﻛ بﺎﻘﻌﻟا لﻮﺣ ﺮﻈﻧ ﺔﻬﺟو ﺮﻨﻜﺳ نﻮﻛ ﺪﻘﻓ .ﻦﻳﺮﺧﻵا ﻦﻳﺮﻈﻨ�ا

ﺰﻳﺰﻌﺘﻟﺎﺑ ﺢﻤﺴﻳ وأ�ﻒﺸﺘﺴﻳ (بﺎﻘﻌﻟا يأ)ﻪﻧﻮﻛ ﻰﻟإ ةﺮﻫﺎﻈﻟا فﺎﻌﺿإ ﻲﻓ هرﺎﺛآ

ﻰـﺘـﺣ ﻚﻟﺬﻛ ﺖﻟازﺎﻣ ةزرﺎﺑ ﺔﻘﻳﺮﻃ هﺬﻫو�ﺔﻘﻓاﻮﺘ�ا ﺮﻴﻏ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻼﻟ ﻲﺒﻠﺴﻟا

(٧٢×) . اﺬﻫ ﺎﻨﻣﻮﻳ

ﺾﻌﺑ ﻂﺴﺑأ نﺎﻛ نإو �ﺎﻬﺑﺎﺸﻣ نﺎﻛ ﺪﻘﻓ بﺎﻘﻌﻟا ﻪﺟوأ ﻲﻓ يﺮﺜﺟ يأر ﺎﻣأ

ﻻ ﻪﻧأ ىﺮﻳ نﺎﻛ ﺪﻘﻓ سﺎﺳﻷا ﻲﻓو .ﺮﻫﺎﻈﻟا ﻲﻓ وﺪﺒﻳ ﺎﻤﻛ ﻞﻗﻷا ﻰﻠﻋ�ءﻲﺸﻟا

كﻮﻠﺳ فﺎﻌﺿﻹ (بﺎﻘﻌﻟا ﻪﺟوأ ﻦﻣ ﻪﺟﻮﻟا) ﺐﻗﺎﻌ�ا ﻪﻠﻌﻔﻳ ﺎﻣ ﻞﻠﻌﻧ نأ ﻲﻐﺒﻨﻳ

بﺎﻘﻌﻟا ﺮﺧأ اذﺈﻓ.ﺐﻗﺎﻌ�ا ﻚﻟذ ﻪﺒﺒﺴﻳ يﺬﻟا كﻮﻠﺴﻟا ﻞﻠﻌﻧ نأ ﺎﻨﻴﻠﻋ ﻞﺑ�ﻖﺑﺎﺳ

ﻰـﻠـﻋ (ﺊـﻴـﺳ كﻮـﻠـﺳ)ﻞﺜﻣ ﺎﻣ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﺪﻌﺑ ﺎﺼﻌﻟﺎﺑ ﺮﻬﻈﻟا ﻰﻠﻋ بﺮﻀﻟا ﻞﺜﻣ

ﻮﻫ�لوﻷا:�ﺌﻴﺷ ﻰﻠﻋ ﻒﻗﻮﺘﺘﺳ كﻮﻠﺴﻟا اﺬﻫ ﺖﺒﻛ ﺔﻴﻟﺎﻌﻓ نﺈﻓ ءﺎﺸﻌﻟا ةﺪﺋﺎﻣ

كﻮــﻠــﺴــﻟا ﻊــﻣ ﺔــﻘــﻓاﻮــﺘــﻣ ﺮــﻴــﻏ ﺔــﺑﺎــﺠــﺘــﺳا ﺐـﺒـﺴـﻳ نأ ﻲـﻐـﺒـﻨـﻳ بﺎـﻘـﻌـﻟا نأ

ﻊـﺿﻮـﻟا ﻲـﻓ ثﺪـﺤـﻳ نأ ﻲﻐﺒﻨﻳ ﻖﻓاﻮﺘ�ا ﺮﻴﻏ كﻮﻠﺴﻟا نأ ﻮﻫ�ﻲﻧﺎﺜﻟاو.ﺐﻗﺎﻌ�ا

38


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﻊﻣ ﻞﺧاﺪﺘﻳ ﻲﻟﺎﺘﻟﺎﺑو تارﺎﺷﻹﺎﺑ ﻂﺒﺗﺮﻳ ﻰﺘﺣ�ﻲﻠﺻﻷا كﻮﻠﺴﻟا ﻪﻴﻓ نﺎﻛ يﺬﻟا

ﺎﻬﻴﻓ ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻮﻫ بﺎﻘﻌﻟا نﺈﻓ ﺔﻴﻟﺎﻌﻔﻟا ﺚﻴﺣ ﻦﻤﻓ نذإ. (٧٣×) ﺔﺒﻗﺎﻌ�ا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ﻊﺿو ﻲﻓ ﻞﻜﺸﺘﺗ ﺔﺒﻗﺎﻌ�ا تﺎﻃﺎﺒﺗرﻻا ﻊﻣ ﻞﺧاﺪﺘﺗ ﻲﺘﻟا ةﺪﻳﺪﳉا تﺎﻃﺎﺒﺗرﻻا

كﻮـﻠـﺳ ءﻮﺴﻟ هﺮﻬﻇ ﻰﻠﻋ ﻞﻔﻃ بﺮﻀﻓ.بﺎﻘﻌﻟا ﻦﻣ «بﺮﻬﻳ»نأ ﻦﺋﺎﻜﻠﻟ ﺢﻤﺴﻳ

تﺎـﺑﺎـﺠـﺘـﺳا (ﺰـﻔـﲢ)ﺮـﻴـﺜـﺗ ﺔـﺠـﻴـﺘﻨﻟا ﺖﻧﺎﻛ اذإ ﻻإ ﻻﺎﻌﻓ نﻮﻜﻳ نأ ﻲﻐﺒﻨﻳ ﻻ ﺎﻣ

ﺪﻗو.كﻮﻠﺴﻟا ءﻮﺳ ﻪﻴﻓ ﻞﺼﺣ يﺬﻟا ﻊﺿﻮﻟا ﺲﻔﻧ ﻲﻓ كﻮﻠﺴﻟا ﺆﺳ ﻊﻣ ﻞﺧاﺪﺘﺗ

ﺐﺠﻳ ﻲﺘﻟا مﻷﺎﺑ ﻪﻠﻤﻋ ﻞﻤﻌﻳ ﻮﻫو-بﺎﻘﻌﻟا أﺪﺒ�-ﻼﺜﻣ اراﺮﻣ (٧٤×) يﺮﺜﺟ بﺮﺿ

ﻢﻄﻠﺗ نأ ﺐﺠﻳ مﻷا نأ يﺮﺜﺟ ىﺮﻳو.عرﺎﺸﻟا ﻲﻓ يﺮﺠﻳ يﺬﻟا ﺎﻬﻠﻔﻃ لدﺎﲡ نأ

ﻦﻣ هﺮﻬﻇ ﻰﻠﻋ ﻪﺑﺮﻀﻧ نأ ﻻ�ﻒﻄﻌﻨ�ا ﻦﻋ اﺪﻴﻌﺑ كﺮﺤﺘﻳ ﻪﻠﻌﺠﺘﻟ ﺎﻬﻠﻔﻃ ﻪﺟو

ﺞـﺋﺎـﺘﻧو.مﺎﻣﻷا ﻰﻟإ ﺮﻴﺴﻳ ﻪﻠﻌﺠﻴﺳ يﺬﻟا ﺮﻣﻷا.(ﺎﻣﻼﻳإ ﻞﻘﻳ ﻻ يﺬﻟاو)ﻒﻠﳋا

.يﺮﺜﺟ ﻞﻴﻠﺤﺘﻟ ةﺪﻨﺠﻣ ﺖﻧﺎﻛ (٧٥×) ءاﺮﺟﻹا اﺬﻫ تﺎﺳﺎﺳﻷ ﺔﻬﺑﺎﺸﻣ ﺔﺑﺮﲡ

مﺎﻤﺘﻫﻻﺎﺑ ناﺮﻳﺪﺟ بﺎﻘﻌﻟا لﻮﺣ يﺮﺜﺟ ﺮﻈﻧ ﺔﻬﺟﻮﻟ ناﺮﺧآ ناﺮﺛأ كﺎﻨﻫو

زﺰـﻌـ�ا ةﻮـﻗ ﻞـﺜـ� ﺎـﻧﺎـﻴﺣأ �ﺮﻴﺜ�ا ﺮﻴﻐﺗ لﺎﻜﺷأ ﻦﻣ ﻞﻜﺷ بﺎﻘﻌﻟا نأ ﻮﻫ�لوﻷا

نﻮـﻜـﻴـﺳ بﺎـﻘـﻌـﺑ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا عﺎﺒﺘﺘﺳا نأ وﺪﺒﻳ ﻪﻧﺈﻓ ﻚﻟﺬﻟو.ﻞﻗﻷا ﻲﻓ (ﻢﻋﺪ�ا)

ﻖـﻠـﻌـﺘـﻳ ﺎـﻤـﻴـﻓ ةﺄـﻓﺎـﻜـ� ﺔـﺑﺎـﺠﺘﺳﻻا ﻚﻠﺗ عﺎﺒﺘﺘﺳا ﺔﺟرد ﺲﻔﻨﺑ (ﻻﺎﻌﻓ) اﺮﺛﺆﻣ

اﺬـﻫ نﻮـﻜـﻳ ﺎـﻤـﺜـﻴـﺣو .ﺔـﻘـﺑﺎـﺴـﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا تﺎﻃﺎﺒﺗرا ﻰﻠﻋ ظﺎﻔﳊﺎﺑ

بﺎـﺴـﺘـﻛا ﻲـﻓ بﺎـﻘـﻌـﻟا روﺪـﻟ ﻖـﺑﺎﺴﻟا ﺮﻴﺴﻔﺘﻟا نﺈﻓ بﺎﻘﻌﻟا ﻖﺋﺎﻘﳊ ﺎﻀﻗﺎﻨﻣ

كﺎـﻨـﻫ�ىﺮـﺧأ ﺔﻴﺣﺎﻧ ﻦﻣو.ﺎﻳروﺮﺿ نﻮﻜﻳ نأ ﻦﻣ ﺪﺑ ﻻ ﻖﻓاﻮﺘ�ا ﺮﻴﻏ كﻮﻠﺴﻟا

ﻆـﻓﺎـﺤـﻳو ﻲـﺑﺎـﻘـﻌـﻟا كﻮـﻠـﺴـﻟا .ﻦـﻳﻮـﻜـﺗ ﺎﻬﻴﻓ يﺮﺠﻳ ﺔﻴﻣﻮﻴﻟا ةﺎﻴﳊا ﻲﻓ ﺔﻠﺜﻣأ

ﻲـﺴـﻨﳉا فاﺮﺤﻧﻻا) ﻲﺷﻮﺳﺎ�ا كﻮﻠﺴﻟﺎﺑ ﻰﻤﺴﻳ ﺎﻣ �لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋ�ﻪﻴﻠﻋ

تﻻﺎﳊا هﺬﻫ ﺾﻌﺑ نﺄﺑ ﻚﻟذ ﺮﻴﺴﻔﺗ ﻦﻜ�و.(بﺮﻀﻟﺎﺑ ذﺬﻠﺘﻟا ﺐﺣﺎﺼﻳ يﺬﻟا

.ﻲﺑﺎﻘﻌﻟا ﺮﻴﺜ�ا ﺮﻴﻐﺗ ﺐﻧاﻮﺟ رﺎﺛآ ﺲﻜﻌﺗ ﺪﻗ

ﻲـﻓ ﻞـﺜـﻤـﺘـ�ا�ﻚـﻟﺬـﻟ ﺾـﻴـﻘـﻨـﻟا ﻮﻫ بﺎﻘﻌﻠﻟ يﺮﺜﺟ لوﺎﻨﺗ ﻲﻓ ﺮﺧآ رﺎﺒﺘﻋاو

نﺈـﻓ ةﺮﻴﺧﻷا لﺎﳊا هﺬﻫ ﻲﻓو.ةﺄﻓﺎﻜ�ا ﻊﻣ ﺾﻗﺎﻨﺘﻳ ﺎﻣﺪﻨﻋ هرﺎﺛآ ﻰﻟإ ﻪﺗرﺎﺷإ

ﻞﺒﻗ ثﺪﺤﻳ ﻞﻌﻓ ﻰﻠﻋ يﻮﻄﻨﻳ ﻪﻴﻠﻋ ﻆﻓﺎﺤﻳ يﺬﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو �ﺮﻴﺜ�ا طﺎﺒﺗرا

ﺎـﻨـﺸـﻗﺎـﻧ ﺎـﻤـﻛ ﺮـﻴـﺜـ�ا ﻰﻠﻋ ظﺎﻔﳊا ﺮﻴﻐﺗ ةﺄﻓﺎﻜ�ا نﻷ �ﺎﺒﻟﺎﻏ ةﺮﺷﺎﺒﻣ ةﺄﻓﺎﻜ�ا

ﻢـﺘـﻳ ﻲـﺘـﻟا ﻲـﻫ ثﺪـﳊا ﻊـﺒـﺘﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا نﺈﻓ بﺎﻘﻌﻟا لﺎﺣ ﻲﻓو .ﺎﻘﺑﺎﺳ

ىﺪﺣإو.ﻆﻓﺎﶈا ﺮﻴﺜ�ا مﻮﻬﻔﻣ ﻦﻤﺿ ﺮﺴﻔﻳ فﻼﺘﺧﻻا اﺬﻫ ﻲﻓ ﺐﺒﺴﻟاو .ﺎﻬﻤﻠﻌﺗ

ﻲﻣارد ﺮﻴﻐﺗ ثﺪﺤﻳ ﻚﻟﺬﺑو �ﺔﻈﻓﺎﳊا تاﺮﻴﺜ�ا ﺔﻟازإ نﻮﻜﺗ ﺪﻗ ةﺄﻓﺎﻜ�ا ﻒﺋﺎﻇو

39


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

وأ �ﺮﻴﺜ�ا ﻰﻠﻋ ﺔﻈﻓﺎﺤﻤﻠﻟ رﺪﺼﻣ�ىﺮﺧأ ﺔﻴﺣﺎﻧ ﻦﻣ�بﺎﻘﻌﻟﺎﻓ .ﻦﺋﺎﻜﻟا ﻢﻟﺎﻋ ﻲﻓ

ﻦﻣ ﺔﺒﻗﺎﻌ�ا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻼﻟ ةدﺎﻀﻣ وأ �ﺔﺿرﺎﻌﺘﻣ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ ﻪﻨﻣ بﺮﻬﻟا

.ناﻮﻴﳊا ﻢﻟﺎﻋ ﻲﻓ تارﺎﺷﻹا ﺮﻴﻴﻐﺗ ﻰﻠﻋ ﻞﻤﻌﻟا ﻪﻧﺄﺷ

ﻲﳊا ﻦﺋﺎﻜﻟا ﻦﻣ ﺔﻄﺸﻧ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﻦﻤﻀﺘﻳ هﺎﺒﺘﻧﻻا ( ٨)

ﺔـﺸـﻗﺎـﻨـ�ا هﺬﻫ ﻲﻔﻓ. ١٩٥٩ مﺎـﻋ ﻲـﻓ يﺮـﺜـﳉ ﺔـﺴـﻴﺋر تارﺎﺒﻋ ﺮﺧآ تءﺎﺟ

روﺪـﻟﺎـﺑ نﻵا فﺮـﺘـﻋا ﺪـﻘـﻓ .ﺔـﻳﺮـﻫﻮـﺟ ﺔـﻌـﺟاﺮﻣ ﺮﻴﺜﻤﻠﻟ ﻪﻣﻮﻬﻔﻣ يﺮﺜﺟ ﻊﺟار

ﺮـﻴـﺒـﻌـﺗ ﺪـﺣ ﻰـﻠـﻋو .ﻪـﺣﺎـﺘـ�ا تاﺮـﻴﺜ�ا رﺎﻴﺘﺧا ﻲﻓ ﻦﺋﺎﻜﻟا ﻪﺒﻌﻠﻳ يﺬﻟا ﻂﺸﻨﻟا

(٧٦×) . «ﻪـﻠـﻤـﻋ يﺮـﺠـﻳ ﺎـ� ةرﺎـﺷإ ﺢـﺒﺼﻳ ﻪﺘﻈﺣﻼﻣ يﺮﲡ ﺎﻣ نإ» ﻪﺴﻔﻧ يﺮﺜﺟ

يﺄﺑ ﺎﻴﻨﻣز ﻂﺒﺗﺮﻳ ﺔﺌﻴﺒﻟا ﻦﻣ ﺐﻧﺎﺟ ﺔﻈﺣﻼﻣ ﺔﻴﻠﻤﻋ ﺖﻧﺎﻛ ﺎ� .ﻚﻟذ ﻰﻟإ ﻒﺿأ

ﺎـﻫﺪـﻨـﻋ ثﺪـﺤـﻳ ﻲـﺘـﻟا ﺔﻣﻼﻌﻟا ﻮﻫ�ﺮﻣﻷا اﺬﻫ ﻲﻓ �هﺎﺒﺘﻧﻻا نﺈﻓ.«ﻊﻗاو كﻮﻠﺳ

(٧٧×)

ﻢـﺘـﻳ ﻲـﻟﺎـﺘـﻟﺎـﺑو�ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳاو ﺮﻴﺜﻣ ناﺮﺘﻗا ﻢﺘﻳ ﻲﻜﻟ ىﺮﺧأ ةرﺎﺒﻌﺑو. «ﻢـﻠـﻌﺘﻟا

.ﺎﻘﺒﺴﻣ ﺎﻃﺮﺷ ﺢﺒﺼﺗ ﺮﻴﺜ�ا رﺎﻴﺘﺧإ ﻲﻓ ﻦﺋﺎﻜﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا نﺈﻓ�ﺎﻤﻬﻃﺎﺒﺗرا

ﻦﻣ ﺔﻋﻮﻤﺠﻣ ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ ﻪﻔﻗﻮﻣ ﺢﻴﺿﻮﺗ يﺮﺜﺟ لوﺎﺣ�ﺔﺸﻗﺎﻨ�ا ﺲﻔﻧ ﻲﻓو

ﺮـﺜـﻛﻷا ﺮـﺒـﺘـﻌﺗ ﺎﻬﻨﻣ ﻊﺑرأو.هﺎﺒﺘﻧﻻاو �ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو�ﺮﻴﺜ�ا لﻮﺣ تﺎﻤﻠﺴﻣ ﻲﻧﺎﻤﺛ

: ٦و٣و٢و١

ﻲﻫو ﺔﻟﻻد

ﺰﻴﻤﺘﻳ نأ ﻦﻜ� ﺎﻤﻛو �ﻚﻟﺬﻛ ﻮﻫ ﺎﻤﻛ لﺎﻌﻓ ﺔﻴﻘﻳﺰﻴﻔﻟا تاﺮﻴﺜ�ا ﻂﻴﻤﻨﺗ -١

.ﺮﻴﺜ�ا ﺮﺻﺎﻨﻋ رﺎﺛآ عﻮﻤﺠﻣ وأ�ةﺪﳊا تﺎﺟرد رﺎﺛآ ﻦﻋ

ﺪـﻤـﺘـﻌـﺗ ﻆـﺣﻼـ�ا ﻦـﺋﺎـﻜﻠﻟ ةرﺎﺷﺈﻛ ﻲﻘﻳﺰﻴﻓ ﺮﻴﺜﻣ ﻂﻤﻨﻟ ﻆﺣﻼ�ا لﻮﺒﻗ -٢

ﺔﻈﺣﻼ�ا ﻦﻣ وأ �ﻲﺿﺎ�ا ﻦﺋﺎﻜﻟا ﺦﻳرﺎﺗ ﻦﻣ ةذﻮﺧﺄ�ا تﺎﻣﻮﻠﻌ�او تﺎﻧﺎﻴﺒﻟا ﻰﻠﻋ

.ةرﺎﺛﻺﻟ ﺔﻴﻛاردﻻا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻼﻟ ﺔﻴﻧﻵا

تﺎـﺌـﻔـﻟ ﻊـﻀـﺨـﺗ ﺔـﻴﻘﻳﺰﻴﻔﻟا تاﺮﻴﺜ�ا ﺔﻴﻟﺎﻌﻓ نﺈﻓ�ﺎﻴﻠﻌﻟا تﺎﻧاﻮﻴﳊا ﻲﻓ -٣

ﻪﻴﺟﻮﺗ ﻞﻳﺪﻌﺗ ﺐﻨﲡ ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ ﺮﺛﻷا ﻦﻣ ﺪﲢ ﺪﻗ ﻲﺘﻟاو�ةﺎﻤﺴ�ا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻ ﺢﻤﺴﺗ ﺎﻋﺎﺿوأ ﻦﻤﻀﺘﺗ وأ �ﺔﻴﻟﺎﻌﻔﻟا ﻪﺒﻠﻄﺘﺗ يﺬﻟا ﻦﺋﺎﻜﻟا ﺲﺣو

.ﺎﻫﺪﻌﺒﺘﺴﺗ وأ تاﺮﻴﺜﻤﻠﻟ ﺔﺻﺎﺧ

ﻪـﻠـﻌـﻔـﻳ ﺎـﻣ رﺎـﺒـﺘـﻋﻻا ﻲـﻓ ﺬـﺧﺄـﺗ ﻻ ﻲـﺘـﻟا ﺪـﻋاﻮﻘﻟا نأ ضﺮﺘﻔﻳ ﻚﻟﺬـﻟو -٦

(٧٨×) . طﺎﺒﺗرﻻا ةﺮﻫﺎﻇ ﻒﺼﺗ ﻦﻟ رﺎﺸﺘﺴﻳ ﺎﻣﺪﻨﻋ ناﻮﻴﳊا

اﺬـﻫ ﻲـﻓ ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻاو ﺮـﻴﺜ�ا ناﺮﺘﻗﺎﺑ ﻖﻠﻌﺘ�ا ﻪﻔﻗﻮﻣ ﺪﻴﻛﺄﺗ يﺮﺜﺟ دﺎﻋأو

.ﺮﻴﺜ�ا ﺔﻌﻴﺒﻄﻟ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ اﺪﻴﻘﻌﺗ ﺮﺜﻛأو �ﺎﻣ ﺎﻋﻮﻧ ةﺮﻳﺎﻐﻣ ةرﻮﺼﺑ ﻦﻜﻟو �ﺚﺤﺒﻟا

40


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

نﺎﻜﻟ ﺖﻗﻮﻟا ﻦﻣ ﺪﻳﺰﻣ ﻪﻟ ﺢﻴﺗأ ﻮﻟ ﻪﻧإ :ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا ﺔﻴﻧﺎﻜﻣﻹا ﺚﺤﺒﻧ نأ ﻢﻬ�ا ﻦﻣو

ﻪﺴﻔﻧ ﺮﻨﻜﺳ ﻰﺘﺣ�تﺎﻨﻴﺘﺴﻟا لﻮﻠﺤﺑو.ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻼﻟ ﻪﻣﻮﻬﻔﻣ ﻦﻣ ﻚﻟﺬﻛ لﺪﻋ ﺪﻗ

مﻮـﻬـﻔـﻣ ﻦـﻣ اﺮـﻴـﺜـﻛ اﻮـﻌـﺳﻮـﻳ نأ ﺔـﻴـﻛﻮـﻠـﺴـﻟا ﺔـﻳﺮـﻈﻨﻟا ءﺎﻤﻠﻋ ﻦﻣ هﺮﻴﻏ ىﺪﲢ

ﻦـﻣ ﻲـﺿﺎـ�ا ﻲـﻓ ﺮﺒﺘﻌﺗ ﺖﻧﺎﻛ كﻮﻠﺴﻟا ﻦﻣ ﺎﻋاﻮﻧأ ﻦﻤﻀﺘﺗ ﺚﻴﺤﺑ �ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

نﺎﻛ ﻞﻬﻓ

41

(٧٩×)

ﺔﻈﺣﻼﻤﻠﻟ ﻞﺑﺎﻘﻟا ﻢﻟﺎﻌﻟا ﻲﻓ ﺚﺤﺒﻳ مﺮﺘﺤﻣ ﻢﻠﻋ «تﺎﻴﺻﻮﺼﺧ»

نأ ﻢﻬ�ا ﻦﻣ نإ ?ﺪﻌﺒﻟا اﺬﻫ ﻲﻓ ﺔﻴﻛﻮﻠﺴﻟا ﻪﺘﻳﺮﻈﻧ ﺎﻳرﺬﺟ ﻚﻟﺬﻛ ﺮﻴﻐﻴﺳ يﺮﺜﺟ

تﺎـﻳﺮـﻈـﻨـﻟا ﻦـﻋ ﺎـﻓﻼـﺘـﺧا ﻞـﻗأ ﻲـﻤـﻠـﻌـﺗ ﺲﻔﻧ ﻢﻠﻋ نﻮﻜﺘﺳ ﺔﺠﻴﺘﻨﻟا نأ ﻦﻤﺨﻧ

ﻪﺣﺮﺘﻗا يﺬﻟا ﻆﻓﺎﶈا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا ﺔﻳﺮﻈﻧ جذﻮ� ﻦﻣ ﺔﻴﻟﺎﳊا ﺔﻴﻓﺮﻌ�ا

.يﺮﺜﺟ

ﺚﺤﺒﻟا ﺞﻫﺎﻨﻣ-ﺚﺤﺒﻟا تﻻﺎﺠﻣ

نﺄﺑ لﻮﻘﻟا نﺎﻛ ﺎﻋﻮﻴﺷ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟ ﻪﺟو يﺬﻟا ﺪﻘﻨﻟا ﻪﺟوأ ﺮﺜﻛأ �ﺑ ﻦﻣ

ﻲـﻓ �ﻚﻟذ ىﺰﻌﻳ ﺪﻗو.ثﺎﺤﺑﻷا ﻦﻣ ﺮﻴﺒﻛ دﺪﻋ ﺪﻴﻟﻮﺗ ﻲﻓ ﺖﻠﺸﻓ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا هﺬﻫ

ﺞﻣﺎﻧﺮﺑ نﺎﻛ ﺎ� ذإ.ﻪﻴﻓ ﺲﻳرﺪﺘﻟﺎﺑ مﻮﻘﻳ يﺮﺜﺟ نﺎﻛ يﺬﻟا ﻊﺿﻮﻟا ﻰﻟإ �ﻪﻨﻣ ءﺰﺟ

ﺎـﻬـﺟﻮﻣ�ﻪﺋﺎﻄﻋو ﻪﺘﻴﺟﺎﺘﻧإ جوأ ﻲﻓ ﻮﻫو�يﺮﺜﺟ ﻪﺳرﺪﻳ نﺎﻛ يﺬﻟا ﺲﻔﻨﻟا ﻢﻠﻋ

داﺪـﻋإ صﺮـﻓ نﺈـﻓ�ﻦـﻄـﻨـﺷاو ﺔـﻌـﻣﺎـﺟ ﻲـﻓ ﻰـﻟوﻷا ﺔـﻴﻌﻣﺎﳉا ﺔﺳارﺪﻟا ﺔﺒﻠﻄﻟ

ﺔﺣﺎﺘﻣ�ﺔﻃﺎﺴﺒﺑ�ﻦﻜﺗ ﻢﻟ ﺎﻴﻠﻌﻟا تﺎﺳارﺪﻟا بﻼﻃ ﻞﺒﻗ ﻦﻣ ﻞﺋﺎﺳرو تﺎﺣوﺮﻃأ

ﻢﻫﺮﻴﻏو ﺲﻨﺒﺳ ﺚﻴﻨﻴﻛو�ﻞﻫ كرﻼﻛ ﺔﺒﻠﻃ نﺎﻛ �ﻚﻟذ ﻦﻣ ﺾﻴﻘﻨﻟا ﻰﻠﻋو .كﺎﻨﻫ

.ءﺎﻤﻠﻌﻟا ءﻻﺆﻫ تﺎﻳﺮﻈﻨﻟ ةﺮﻴﺜﻛ رﺎﺒﺘﺧا تﻻﺎﺠﻣ اوﺪﺟوأ ﺪﻗ يﺮﺜﺟ يﺮﺻﺎﻌﻣ ﻦﻣ

اﺮﺷﺎﺒﻣ ﺎﻃﺎﺒﺗرا ﺔﻄﺒﺗﺮ�ا ثﺎﺤﺑﻷا ﺔﻠﻗ نأ ﻚﻟﺬﻛ

(٨٠×)

ﺰﻟﻮﺑ ﻲﺳ تﺮﺑور ىﺮﻳو

(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟاو ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا ﺔﻴﻤﻫأ ﻞﻴﻠﻘﺘﻟ ﻪﻠﻴﻣ ﺔﺠﻴﺘﻧ نﻮﻜﺗ ﺪﻗ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻨﺑ

تﺎـﻨـﻴـﺛﻼـﺜـﻟا ﻲـﻓ ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا ﻲـﻓ ﺚـﺤـﺒـﻟاو ﺮـﻴـﻈـﻨـﺘـﻟا ﻢـﻈـﻌﻣ نﺎﻛ ﺎ�و.ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ

ﻊﺿو اﺬﻫ نﺈﻓ (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟاو ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا ﺎﻳﺎﻀﻗ ﻮﺤﻧ ﺎﻬﺟﻮﻣ تﺎﻨﻴﻌﺑرﻷاو

ﻲـﻓ ىﺪـ�ا ﺔـﻌـﺳاو دﻮـﻬـﺠـﻠـﻟ ﺔـﺒـﺴـﻨـﻟﺎـﺑ ﺮـﺴـﻳﻷا ﺐـﻧﺎـﳉا ﻰـﻠـﻋ يﺮـﺜـﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﺔﻘﻴﻘﳊا ﺮﻣﻷا ﻲﻓ ﺎﻣ ﻢﻫأ ﻞﻌﻟ لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋو.هﺮﺼﻋ ﻲﻓ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻴﺟﻮﻟﻮﻜﻴﺳ

ﻞﻌﺟ ﺎ� ءﺎﻨﺒﻟا وأ ضﺮﻌﻟا ﺔﻤﻜﺤﻣ ﻦﻜﺗ ﻢﻟ ﺎﻬﺴﻔﻧ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ نإ :ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا

.ﺔﺑﻮﻌﺼﻟا ﻲﻓ ﺔﻳﺎﻏ اﺮﻣأ ﺎﻬﻨﻣ ﺔﻣﺎﻫ تاﺆﺒﻨﺗ ﺪﻴﻟﻮﺗ

ﺐـﺗﺎـﻜﻟا نإ» :ﻪﺘﻳﺮﻈﻧ ﻲﻓ ﻒﻌﻀﻟا طﺎﻘﻧ لﻮﺣ ﺎﺤﻳﺮﺻ ﻪﺴﻔﻧ يﺮﺜﺟ نﺎﻛ

ﺔﺻﺎﳋا تﺎﻣﻮﻠﻌ�او تﺎﻧﺎﻴﺒﻠﻟ تﺎﻔﺻاﻮ�ا ﻊﺿو ﻲﻓ ﻪﻠﺸﻓ كرﺪﻳ (يﺮﺜﺟ يأ)


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﺎﻬﻴﻀﺘﻘﺗ ﻲﺘﻟا تﺎﺒﻠﻄﺘ�ﺎﺑ ﻪﻌﻣ ﻲﻔﺗ يﺬﻟا ﺪﳊا ﻰﻟإ ﺔﻘﻴﻗد نﻮﻜﺗ ﺚﻴﺤﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟﺎﺑ

مﺎـﻋ هﺪـﻋأ يﺬﻟا ﺚﺤﺒﻟا نﺈﻓ ﻞﺒﻗ ﻦﻣ ﺎﻧﺮﺷأ ﺎﻤﻛو . (٨١×) «ﺔـﻳﺮﺒﺘﻟﻤﺨا برﺎﺠﺘﻟا

ﻼﻛ نﺈﻓ ﻞﺜ�ﺎﺑو .ﺮﺜﻛأ ﺔﻴﻤﺳر ةرﻮﺼﺑ ﻪﻔﻗﻮﻣ ﺪﻳﺪﺤﺘﻟ تﻻوﺎﺤﻣ ﻦﻤﻀﺗ ١٩٥٩

.يد.فإ ﻦﻣ

يﺮﺜﺟ ﻢﻴﻫﺎﻔﻣ ﺾﻌﺑ ﺔﻏﺎﻴﺻ لوﺎﺣ ﺪﻗ (٨٣×) ﺲﻛﻮﻓ .ﻮﻴﻠﻳد.ﻲﻗو �(٨٢×)

ﺪﻠﻴﻔﺷ

.رﺎﺒﺘﺧﻼﻟ ﻪﻠﺑﺎﻗ تاﺆﺒﻨﺗ ﻰﻠﻋ لﻮﺼﳊا ﻦﻜ� ﺚﻴﺤﺑ

ﺔﻏﺎﻴﺻ ﺪﻴﻔﺗ ﺎﻬﻧأ ﺢﺿاﻮﻟا ﻦﻣ ﺔﻴﺳﺎﺳأ تﺎﻤﻠﺴﻣ ﻊﺑرأ (٨٤×) ﺲﻛﻮﻓ ﻊﻀﺗو

-:تاﺮﻴﺜ�ا رودو ﺔﺛاﺪﳊاو�ناﺮﺘﻗﻻﺎﺑ طﺎﺒﺗرﻻا ﻦﻋ يﺮﺜﺟ ءارآ

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﺮﻴﺜﻣ ﻂ� يأ ﺐﺤﻄﺻا ﺎﻣ اذإ (أ).طﺎﺒﺗرﻻا أﺪﺒﻣ:ﻰﻟوﻷا ﺔﻤﻠﺴ�ا

ﺔﻠﻣﺎﻛ ةﺮﺷﺎﺒﻣ ةرﺎﺷإ ﺢﺒﺼﻳ (ﻞﻗأ وأ ﺔﻴﻧﺎﺛ ﻒﺼﻧ ب)ةﺮﺷﺎﺒﻣ ﺎﻬﻘﺒﺳ وأ/و ﺎﻣ

طﺎ�ﻷ ﺎﻬﺑ ﻦﻜ� ﻲﺘﻟا ةﺪﻴﺣﻮﻟا ﺔﻘﻳﺮﻄﻟا ﻲﻫ هﺬﻫو (ب).ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻚﻠﺘﻟ ةﻮﻘﻟا

ﺢﺒﺼﺗ نأ ﺔﻨﻴﻌﻣ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻ تارﺎﺷإ ﺮﺿﺎﳊا ﺖﻗﻮﻟا ﻲﻓ ﺖﺴﻴﻟ ﻲﺘﻟا تاﺮﻴﺜ�ا

.ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻚﻠﺘﻟ ةﺮﺷﺎﺒﻣ ةرﺎﺷإ

ةﺮـﺷﺎﺒﻣ ﻖﺒﺳ وأ�ﺐﺣﺎﺻ يﺬﻟا ﺮﻴﺜ�ا (أ).ﻞﻌﻓ ﺮﺧآ أﺪﺒﻣ:ﺔﻴﻧﺎﺜﻟا ﺔﻤﻠﺴ�ا

ﺎﻣﺪﻨﻋ تﺮﺟ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﺮﺧﺂﺑ طوﺮﺸﻣ ﺮﻴﺜﻣ ﻮﻫ ﺮﺜﻛأ وأ(�ﺘﺿرﺎﻌﺘﻣ)�ﺘﺑﺎﺠﺘﺳا

�ﺮـﻴـﺜـﻣ ﺎﻬﺑ ﻦﻜﻤﺘﻳ ﻲﺘﻟا ةﺪﻴﺣﻮﻟا ﺔﻘﻳﺮﻄﻟا ﻲﻫ هﺬﻫو (ب).اﺮﺿﺎﺣ ﺮﻴﺜ�ا نﺎﻛ

.ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻚﻠﺘﻟ ةرﺎﺛإ ﻪﻧﻮﻛ ﻦﻋ ﻒﻗﻮﺘﻳ نأ ﻦﻣ�ﺔﻨﻴﻌﻣ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻ ةرﺎﺷإ نﻵا ﻮﻫ

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا يأ ثوﺪﺣ لﺎﻤﺘﺣا نإ.لﺎﻤﺘﺣﻻا.ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا أﺪﺒﻣ:ﺔﺜﻟﺎﺜﻟا ﺔﻤﻠﺴ�ا

ﺪـﻌﺒﻠﻟ ( x)

ةﺪـﻳاﺰـﺘﻣ ةﺪﺣاو ةﺮﻴﺗو تاذ ﺔﻟاد دﺪﺤﻣ ﺎﻣ ﺖﻗو ﻲﻓ ( PRY)ﺔـﻨﻴﻌﻣ

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻚﻠﺘﻟ تارﺎﺷإ ﺖﻗﻮﻟا ﻚﻟذ ﻲﻓ نﻮﻜﺗ ﻲﺘﻟاو�ةﺮﺿﺎﳊا تاﺮﻴﺜﻤﻠﻟ ( N)

.( S)

ﺎﻣ ﻒﻗﻮ� صﺎﳋا ﺮﻴﺜ�ا ﻂ� نإ.ﻒﻗاﻮ�ا ﺔﻴﻣﺎﻨﻳد أﺪﺒﻣ :ﺔﻌﺑاﺮﻟا ﺔﻤﻠﺴ�ا

.ﺮﺧﻵاو �ﳊا �ﺑ ﻪﻠﻳﺪﻌﺗ يﺮﺠﻳ ﻞﺑ ﺎﺘﺑﺎﺛ ﺲﻴﻟ

ﺔـﻴـﺒـﻳﺮـﺠـﺘـﻟا تاﺆـﺒـﻨـﺘـﻟا ﺾـﻌـﺒـﺑ مﺎـﻴـﻘـﻟا ﻦـﻜـ� مﺎـﻈﻨﻟا اﺬﻫ سﺎﺳأ ﻰﻠﻋو

تارﺎﻴﺘﺧا ﺖﻧﺎﻛ اذإ ﺎﻣ ﺔﺳارﺪﺑ (٨٥×) ﺲﻛﻮﻓ ﺖﻣﺎﻗ�لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋو.ةدﺪﶈا

ﺔﻟاد سﺎﺳﻷا ﻲﻓ ﻲﻫfinger

maze (ﻊﺒﺻﻷا ﻊﺑﺎﺘﺗ) ﺔﻴﻌﺒﺻأ ﺔﻫﺎﺘ� صﺎﺨﺷﻷا

ﻞﻌﻓ ﺮﺧآ أﺪﺒﻣو .ﺔﻘﻴﻗد ةرﻮﺼﺑ � رﺎﻴﺘﺧا وأ �ﺎﻣ رﺎﻴﺘﺧا ﻪﺑ ﻢﺘﻳ يﺬﻟا راﺮﻜﺘﻟا

ﺔـﻴـﺒـﻟﺎـﻏ ﻲـﻓو.دﺪـﶈا ﻮـﻫ ﺢـﺒـﺼـﻳ ﻢـﺘـﻳ رﺎـﻴﺘﺧا ﺮﺧآ نﺄﺑ لﺎﳊا ﺔﻌﻴﺒﻄﺑ ﺄﺒﻨﺘﻳ

ﺖﻠﺻﻮﺗ ﺔﻘﺣﻻ ﺔﺑﺮﲡ ﻲﻓو.أﺪﺒ�ا اﺬﻬﻟ ﺎﻘﻓو نﻮﺒﻴﺠﺘﺴﻳ داﺮﻓﻷا نﺈﻓ لاﻮﺣﻷا

42


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﻦﻣ قﻼﻃﻹا ﻰﻠﻋ ﻢﻠﻌﺗ ﻻ وأ �ﻞﻜﻟا ﻢﻠﻌﺘﺑ ﻞﺋﺎﻘﻟا ﺐﻧﺎﳉا ﻢﻋد ﻰﻟإ (٨٦×) ﺲﻛﻮﻓ

ﻰـﺘـﺣو.حﺎـﻳﺮﻟا جاردأ ﺎﻬﻠﻛ ﺖﺒﻫذ ﺲﻛﻮﻓ دﻮﻬﺟ نأ ﻻإ.طﺎﺒﺗرﻻا أﺪﺒﻣ ﺐﻧاﻮﺟ

ﻲـﻓ ثﺎـﺤـﺑﻷا ﻰـﻠـﻋ نﺄـﺷ ﺎـﻬﻟ نﻮﻜﻳ نأ ﻲﻓ ﺖﻠﺸﻓ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا نﺈﻓ ﻞﻜﺸﻟا اﺬﻬﺑ

.ﻢﻠﻌﺘﻟا لﺎﺠﻣ

ﺪـﻗو.نﺎـﺴـﻧﻹاو تﺎـﻧاﻮـﻴـﳊا ﻦﻣ ﻞﻛ ﻰﻠﻋ يﺮﺜﺟ ﻢﻴﻫﺎﻔ� تارﺎﺒﺘﺧا تﺮﺟ

نﺎﻛ نإو�برﺎﺠﺘﻟا ﻲﻓ ةدﺎﻋ ﺔﻣﺪﺨﺘﺴ�ا ﻲﻫ برﺎﺠﺘﻟا ناﺮﺌﻓ وأ�ناﺮﺌﻔﻟا ﺖﻧﺎﻛ

ﺖﺜﺤﺑ ﻲﺘﻟا ﻪﺗﺎﺳارد تﺎﻋﻮﻤﺠﻣ ىﺪﺣإ ﻲﻓ ﻂﻄﻘﻟا مﺪﺨﺘﺳا ﺪﻗ ﻪﺴﻔﻧ يﺮﺜﺟ

برﺎﺠﺘﻟا ﺖﻧﺎﻛ�ﺖﻗﻮﻟا ﻚﻟذ ﻲﻓ ناﻮﻴﳊا ﺔﺳارد ﻲﻓ ﺎﻌﺋﺎﺷ نﺎﻛ ﺎﻤﻛو.ﻖﺒﺳ ﺎﻤﻴﻓ

نﺎـﺴـﻧﻹا ﻰـﻠـﻋ تﺎـﺳارﺪـﻟا ﺎﻣأ.طﺎﺸﻨﻟا تﻼﺠﻋ وأ تاﺮﻤ�ا ﻲﻓ ةدﺎﻋ ىﺮﲡ

ﻚﻟﺬﻟو.ﻲﻜﻴﺳﻼﻜﻟا طاﺮﺷﻹا تاءاﺮﺟإ ﻒﻠﺘﺨﻣ ﻰﻠﻋ ﺖﻠﻤﺘﺷا ﺪﻘﻓ تﺮﻛذ ﻲﺘﻟا

.ﻪﺛﺎﺤﺑأ ﺎﻬﺑ ﻒﺼﺘﺗ نأ ﻦﻜ� ﺔﻨﻴﻌﻣ ﺚﺤﺑ ﺔﻘﻳﺮﻃ ﺪﺟﻮﺗ ﻼﻓ

ناﻮﻴﳊا ﺔﺳارد

ﻰـﻠـﻋ ﺖـﻳﺮـﺟأ يﺮـﺜـﺟ ﺔـﻳﺮـﻈـﻨـﺑ اﺮـﺷﺎـﺒﻣ ﻻﺎﺼﺗا ﺔﻠﺼﺘ�ا ثﺎﺤﺑﻷا ﻢﻈﻌﻣ

ﻞـﺼـﺘـﺗ ﺞـﺋﺎـﺘـﻧ ﺔـﻴـﻟﺎﺘﻟا تﺎﺳارﺪﻟا ﺖﻣﺪﻗ ﺪﻗو.ﺔﺳارﺪﻠﻟ عﻮﺿﻮﻤﻛ تﺎﻧاﻮﻴﳊا

�طاﺮـﺷﻹا ﻲـﻓ (ﻢـﻴـﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا رودو طﺎﺒﺗرﻻا ﺔﻴﻠﻤﻋ لﻮﺣ يﺮﺜﺟ رﺎﻜﻓﺄﺑ

.ءﺎﻔﻄﻧﻻا ﻦﻋ يﺮﺜﺟ ﺮﻈﻧ ﺔﻬﺟوو �بﺎﻘﻌﻟا ﺔﻔﻴﻇوو

ﺔـﺑﺮـﺠـﺘـﻟا ﻲـﻫ ﺎـﻨـﻫ ﺎﻫﺮﻛذ ﻦﻜ� ﻲﺘﻟا ةﺮﻬﺷ ثﺎﺤﺑﻷا ﺮﺜﻛأ ﺖﻧﺎﻛ ﺎ�ﺮﻟو

ﻢﻴﻤﺼﺗ ىﺮﺟ ﺔﺳارﺪﻟا هﺬﻫ ﻲﻔﻓ .

43

(٨٧×)

ﻦﺗرﻮﻫو يﺮﺜﺟ ﺎﻫاﺮﺟأ ﻲﺘﻟا ﺔﻓوﺮﻌ�ا

طﺎﺒﺗرﻻا أﺪﺒﻣ ﺔﺴﻴﺋر ةرﻮﺼﺑ ﺢﺿﻮﺗ ﻲﻛ ﻂﻄﻘﻟا ﻰﻠﻋ تﺎﻈﺣﻼ�ا ﻦﻣ ﺔﻠﺴﻠﺳ

ﻦﺗرﻮﻫو يﺮﺜﺟ ﻪﻣﺪﺨﺘﺳا يﺬﻟا زﺎﻬﳉاو.ﻖﻴﺒﻄﺘﻟا ﺔﻠﺣﺮﻣ ﻲﻓ ﻮﻫو يﺮﺜﺟ ﺪﻨﻋ

ﻪﻣﺪﺨﺘﺳا يﺬﻟا ﻖﺑﺎﺴﻟا تﻼﻜﺸ�ا قوﺪﻨﺻ ﻊﻣ ﺔﻛﺮﺘﺸ�ا ﺢﻣﻼ�ا ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟا ﻪﻴﻓ

ﻦﻣ زﺮﺒﻳ دﻮﻤﻋ ﻪﺑ قوﺪﻨﺻ ﻲﻓ ناﻮﻴﳊا ﺲﺒﺤﻳ نﺎﻛ ﺎﺳﺎﺳأو.

(٨٨×)

ﻚﻳاﺪﻧرﻮﺛ

اﺮﻴﻐﺻ ﺎﺑﺎﺑ ﺢﺘﻔﻳ ﻪﻧﺈﻓ ﻲﺳأر ﻊﺿو ﻦﻣ دﻮﻤﻌﻟا رﺪﺤﻧا ﺎﻣ اذإو.قوﺪﻨﺼﻟا ضرأ

ﻞﻴﺠﺴﺘﻟ ﺮﻳﻮﺼﺗ ﺔﻟآ ﺖﻌﺿوو.مﺎﻌﻄﻟا ﻰﻠﻋ لﻮﺼﺤﻠﻟ بﺮﻬﻟﺎﺑ ناﻮﻴﺤﻠﻟ ﺢﻤﺴﻳ

ترﻮﺻ ﺪﻗو دﻮﻤﻌﻟا ﺎﻬﻴﻓ ﻊﻓﺪﻳ ﻲﺘﻟا ﺔﻈﺤﻠﻟا ﻲﻓ ﻂﻘﻟا تﺎﻛﺮﺣ ﻦﻣ ﺔﻛﺮﺣ ﻞﻛ

.هﺬﻫ بوﺮﻬﻟا تاﺮﻣ ﻦﻣ تﺎﺌ�ا

عﺎـﺿوﻷا ﺖـﻧﺎـﻛ قوﺪـﻨـﺼـﻟا ﻲـﻓ ﻂـﻄـﻘﻟا ﺔﻛﺮﳊ ةﺰﻴﻤ�ا ﺮﻫﺎﻈ�ا ىﺪﺣإو

بوﺮـﻬﻟا تﺎﻴﻠﻤﻌﻟ ةرﻮﺼﻟا ﻞﺳﻼﺳ تﺮﻬﻇأ ﺪﻗو ..دﻮﻤﻌﻟا ﻊﻓد ﺪﻨﻋ ﺔﻴﻄﻤﻨﻟا


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

كﺎـﻨـﻫ ﺖﻧﺎﻛو.دﻮﻤﻌﻟا رﺪﺤﻨﻳ نﺎﻛ ﺎﻣﺪﻨﻋ تﺎﻛﺮﺤﻠﻟ ﺎﻇﻮﺤﻠﻣ اراﺮﻜﺗ ﺔﺒﻗﺎﻌﺘ�ا

ﺪﺣاﻮﻟا ناﻮﻴﳊا ﻦﻜﻟ�ﺔﻔﻠﺘﻟﻤﺨا تﺎﻧاﻮﻴﳊا �ﺑ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻲﻓ ﺔﻌﺳاو تﺎﻓﻼﺘﺧا

.ىﺮﺧأ ﻰﻟإ ﺔﺑﺮﲡ ﻦﻣ دﻮﻤﻌﻟا ﻚﻳﺮﺤﺘﻟ ﺔﻛﺮﳊا ﺲﻔﻧ ماﺪﺨﺘﺳا ﻰﻟإ ﻞﻴ� نﺎﻛ

ﻲـﻓ يﺮـﺜـﺟ أﺪـﺒـ� تﺎـﺒـﺛﺈـﻛ راﺮـﻜـﺘـﻟا اﺬـﻫ ﺐﻴﺑﻼﺘﺑ ﻦﺗرﻮﻫو يﺮﺜﺟ ﻚﺴﻣأ

ﺔﻛﺮﳊا ﻲﻫ ﺎﻣ ﻒﻗﻮﻣ ﻲﻓ ﻞﻤﻌﺗ ﺔﻴﻠﻘﻋ ﺔﻛﺮﺣ ﺮﺧآ ﺖﻧﺎﻛ اذﺈﻓ.ﻲﻃﺎﺒﺗرﻻا ﻢﻠﻌﺘﻟا

ﺔـﺻﺎـﳋا تﺎـﻛﺮـﳊا نأ ﻚﻟذ ﻊﺒﺘﺘﺴﻳ ﻪﻧﺈﻓ�ﺎﻬﺑ ﺔﻘﻠﻌﺘ�ا تاﺮﻴﺜ�ﺎﺑ ﻂﺒﺗﺮﺗ ﻲﺘﻟا

ﻲـﺘـﻟا تﺎـﻛﺮـﳊا ﻲـﻫ�بﺮـﻬـﻟﺎـﺑ ناﻮﻴﺤﻠﻟ ﺖﺤﻤﺳ ﻚﻟﺬﺑو �دﻮﻣﺎﻌﻟا ﺖﻌﻓر ﻲﺘﻟا

ﺊﺟﺎﻔ�ا ﺮﻴﻐﺘﻟا ﻲﻓ ﺖﺒﺒﺴﺗ ﻲﺘﻟا ﻲﻫ تﺎﻛﺮﳊا هﺬﻫ نﻷ ﻚﻟذ.ﺎﻫراﺮﻜﺗ ﻲﻐﺒﻨﻳ

ﻰـﻟإ يدﺆـ�ا ﻲـﻣﺎـﺘﳋا ﻞﻤﻌﻟﺎﺑ ظﻮﺤﻠ�ا ظﺎﻔﺘﺣﻻا ﻲﻓ ﺐﺒﺴﻟاو».تاﺮﻴﺜ�ا ﻲﻓ

ﻻ ﻲـﻟﺎـﺘـﻟﺎـﺑو�ﻪـﻴﻓ ﻮﻫ يﺬﻟا ﻒﻗﻮ�ا ﻦﻣ ﻂﻘﻟا ﻞﻘﻨﻳ ﻞﻤﻌﻟا اﺬﻫ نأ ﻮﻫ بﺮﻬﻟا

(٨٩×)

«ﺰﻐﻠﻟا قوﺪﻨﺻ ﻒﻗﻮ� ﺔﻄﺒﺗﺮﻣ ﺢﺒﺼﺗ نأ ةﺪﻳﺪﺟ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳا يﻷ ﺢﻤﺴﻳ

ﻲـﻓ ةﺮﻴﺧﻷا ﺖﻧﺎﻛ ﻲﺘﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻚﻠﺗ ترﺮﻛ ﺪﻗ ﻂﻄﻘﻟا نﺈﻓ رﺎﺼﺘﺧﺎﺑو

ﻞـﲢ ﻲـﻛ ىﺮـﺧأ تﺎـﺑﺎـﺠـﺘـﺳا يأ ثﺪـﲢ ﻢـﻟ ﻪـﻧﻷ ﻊـﺿﻮـﻟا ﻚـﻟذ ﻲﻓ ثوﺪﳊا

.ﺎﻬﻠﺤﻣ

ﻢـﻋد يأ مﺪـﻘـﺗ ﻢـﻟ ﺔﺑﺮﺠﺘﻟا هﺬﻫ نأ ﻚﻟﺬﻛ ﻦﺗرﻮﻫو يﺮﺜﺟ يأر ﻦﻣ نﺎﻛو

ﺔـﺑﺮـﲡ ﻦـﻣ ﺾـﻴـﻘـﻨـﻟا ﻰـﻠـﻋو �ﺮـﺛﻷا وأ ةﺄـﻓﺎـﻜـ�ﺎـﺑ ﺔـﻠـﺋﺎـﻘـﻟا ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا تﺎـﻳﺮﻈﻨﻟ

ﻞﻌﺠﻳ يﺬﻟا لوﻷا ﺐﺒﺴﻟا ﻲﻫ مﺎﻌﻄﻟا ةﺄﻓﺎﻜﻣ نﺄﺑ لﺎﻗ يﺬﻟا �(٩٠×)

ﻚﻳاﺪﻧرﻮﺛ

مﺎﻌﻄﻟا» نأ ﻦﺗرﻮﻫو يﺮﺜﺟ ﻆﺣﻻ �ﺰﻐﻠﻟا قوﺪﻨﺼﻟا ﻦﻣ بﺮﻬﻟا ﻢﻠﻌﺘﺗ ﻂﻄﻘﻟا

.

(٩١×)

«ﺎـﻫﺮـﻣأ ﻲـﻓ كﻮـﻜـﺸﻣ ﻞﻤﻌﻟا ﻰﻠﻋ رﺎﺛآ ﻪﻟ نﺎﻛ قوﺪﻨﺼﻟا ﻦﻣ بﺮﻬﻟا وأ

ﺎﻨﻣﺪﻘﺗ ﺎﻤﻠﻛ ةﺄﻓﺎﻜ�ﺎﺑ «ﺎﻬﺗﻻﺎﺒﻣ مﺪﻋ»دادﺰﻳ نﺎﻛ ﺎﻤﻬﻄﻄﻗ نأ ﺎﻤﻬﻳأر ﻦﻣ نﺎﻛو

.ﺔﺑﺮﺠﺘﻟا ءاﺮﺟإ ﻲﻓ

ﺮـﺜـﻛأ ةﺮـﺷﺎـﺒـﻣ ةرﻮـﺼـﺑ �ـﻬـﺟﻮﻣ ﺎﻧﺎﻛ�ﺚﺤﺒﻟا طﻮﻄﺧ ﻦﻣ نﺎﻄﺧ كﺎﻨﻫو

ﺎــﻬــﺑ مﺎــﻗ تﺎــﺳارد ﺎــﻨــﻤــﻀــﺗ �(ﻢـﻴـﻋﺪـﺘـﻟا)ﺰـﻳﺰـﻌـﺘـﻟا ﻦـﻋ يﺮـﺜـﺟ رﺎـﻜـﻓأ ﻮـﺤـﻧ

ﻲـﺘـﻟا برﺎﺠﺘﻟا ﻲﻓو .

(٩٣×)

ﺮـﻧدارو نﺎـ�زو�ﺎـﻬﻴﻟإ ةرﺎﺷﻹا ﺖﻘﺒﺳ�

(٩٢×)

دراﻮـﻴﺳ

(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا مﻮﻬﻔﻣ ﻦﻣ ﻊﻗﻮﺘﻣ ﻮﻫ ﺎ� ﺾﻴﻘﻨﻟا ﻰﻠﻋ ﻪﻧﺈﻓ�دراﻮﻴﺳ ﺎﻫاﺮﺟأ

ﻖـﺒـﺳ ﺪـﻗ نﺎـﻛ ﻲـﺘـﻟا تﺎـﻧاﻮـﻴﳊا تﺮﻬﻇأ�يﺮﺜﺟ ﺪﻨﻋ ﺮﻴﺜ�ا ﺮﻴﻐﺗ ﻰﻠﻋ ﻢﺋﺎﻘﻟا

ةرﺮـﻜـﺘـﻣ تﺎـﺑﺎـﺠـﺘـﺳاو ﺔـﻌـﻓاﺮﻟا ﻰﻠﻋ ﻂﻐﻀﻠﻟ ﺮﺼﻗأ ﻼﻴﻣ مﺎﻌﻄﻟﺎﺑ ﺎﻬﺗﺄﻓﺎﻜﻣ

ﻲﺿﺎ�ا ﻲﻓ ﺖﻧﺎﻛ ﻲﺘﻟا تﺎﻧاﻮﻴﳊا ﻚﻠﺗ ﻦﻣ ﺔﻌﺑﺎﺘﺘ�ا ءﺎﻔﻄﻧﻻا تﺎﺴﻠﺟ ﻲﻓ ﺮﺜﻛأ

ﻰﻠﻋ�لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋو.ﺔﻌﻓاﺮﻟا ﻰﻠﻋ ﻂﻐﻀﻟا ﺪﻨﻋ قوﺪﻨﺼﻟا ﻦﻣ ﺎﻫﻮﺘﻟ ﺖﻠﻳزا ﺪﻗ

44


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﺖﻌﺿو ﺪﻗ ﺖﻧﺎﻛ ﺔﻄﺑﺎﺿ ﺔﻋﻮﻤﺠﻣ نﺈﻓ�يﺮﺜﺟ ﺮﻈﻧ ﺔﻬﺟﻮﻟ ﻲﺋﺰﺟ ﻢﻋﺪﻛ ﻞﻗﻷا

تﺎﻋﻮﻤﻟﻤﺠا ﻦﻣ ﺔﻌﻓاﺮﻟا ﻰﻠﻋ ﻞﻗأ طﻮﻐﻀﺑ ﺖﻣﺎﻗ ﺪﻗ ﺐﺴﺤﻓ قوﺪﻨﺼﻟا ﻲﻓ

ﻢـﻟ�هﺪﺣو قوﺪﻨﺼﻟا ﻦﻣ تﺎﻧاﻮﻴﳊا ﺔﻟازإ نﺈﻓ ﻚﻟﺬﻟو.ءﺎﻔﻄﻧﻻا ءﺎﻨﺛأ ىﺮﺧﻷا

ةﺄﻓﺎﻜﻣ نأ ﻦﻣ ﻢﻏﺮﻟا ﻰﻠﻋ�ﺔﻌﻓاﺮﻟا ﻰﻠﻋ ﻂﻐﻀﻟا ﻰﻠﻋ «ﻆﻓﺎﺤﻳ» ﻪﻧأ وﺪﺒﻳ ﻦﻜﻳ

.ﺎﻣ ﺎﻋﻮﻧ ﺔﻴﻟﺎﻌﻓ ﺮﺜﻛأ ﺖﻧﺎﻛ مﺎﻌﻄﻟا

ﺮﻴﻏ ﺎﻬﻧأ سﺎﺳأ ﻰﻠﻋ ﺎﻬﻴﻟإ اﺮﻈﻧ ﺔﻴﻓﺎﺿإ ﺞﺋﺎﺘﻧ

45

(٩٤×)

رﺮﻧدارو نﺎ�ز مﺪﻗو

ﺖـﻧﺎـﻛ قوﺪـﻨـﺻ ﻲـﻓ ءﺎـﻀـﻴﺑ ناﺮﺌﻓ ﺖﻌﺿو ﺪﻘﻓ.يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻊﻣ ةدﺮﻄﻀﻣ

راﺪــﺤــﻧا ﻲــﻓ ﺎــﻔــﻴــﻔــﻃ اﺮــﻴــﻐــﺗ ﺐــﺒــﺴــﺗ ﻪــﻴـﻓ ﺮـﺧآ ﻰـﻟإ ﺐـﻧﺎـﺟ ﻦـﻣ ﺔـﻛﺮـﳊا

ﺪــﻨــﻋ ﺎــﻤــﻠــﻈــﻣ قوﺪــﻨــﺼــﻟا نﺎــﻛ ناﺮــﺌــﻔــﻟا ﺾــﻌــﺒــﻟ ﺔــﺒــﺴــﻨــﻟﺎــﺑو.ﺔـﻴـﺿرﻷا

لﺎـﻌـﺷإ ﻰﻟإ يدﺆﺗ ﺖﻧﺎﻛ ﺔﻴﺿرﻷا راﺪﺤﻧا ﻰﻠﻋ ﺔﻤﺋﺎﻘﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو�ﻪﻟﻮﺧد

يدﺆﺗو�ﺔﻳاﺪﺒﻟا ﻲﻓ ءﺎﻀﻣ قوﺪﻨﺼﻟا نﺎﻛ تﺎﻧاﻮﻴﳊا ﺔﻴﻘﺒﻟ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑو.ﻊﻣﻻ ءﻮﺿ

ﺮـﻴـﺜـﻣ ﺮـﻴـﻐﺗ ﻦﻣ عﻮﻧ �ﻟﺎﳊا ﺎﺘﻠﻛ ﻲﻓ نﺎﻛ ﺎ�و.ﻪﻣﻼﻇإ ﻰﻟإ ﻪﻴﻓ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ﺔﻔﻴﻇو لﻮﺣ يﺮﺜﺟ يأﺮﻟ ﺎﻘﻓو ﻪﻧأ وﺪﺒﻳ نﺎﻛ ﻪﻧﺈﻓ �ﺎﻣ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﺐﻘﻋ ﺊﺟﺎﻔﻣ

نﻮﻤﻜﻟا نأ ﻻإ.�ﺘﻋﻮﻤﻟﻤﺠا �ﺑ قوﺮﻓ كﺎﻨﻫ نﻮﻜﻳ نأ ﻊﻗﻮﺘﻳ ﻦﻟ ﻪﻧأ «ةﺄﻓﺎﻜ�ا»

ﻦـﺴـﲢ ﺪـﻗ ءﻮـﻀـﻟا ءﺎﻔﻃإو لﺎﻌﺷإ ءاﺮﺟإ ﻰﻠﻋ ﺖﺑرﺪﺗ ﻲﺘﻟا تﺎﻧاﻮﻴﳊا ﺪﻨﻋ

فوﺮﻇ ﻲﻓ ﺖﻧﺎﻛ ﻲﺘﻟا تﺎﻧاﻮﻴﳊا ﻚﻠﺗ ﺪﻨﻋ ﻦﺴﺤﺘﻳ ﻢﻟ ﺎﻤﻨﻴﺑ�تﻻوﺎﶈا ﺮﺒﻋ

بﺮـﻬـﻟا نأو�ناﺮـﺌـﻔـﻠـﻟ رﻮﻔﻧ لﺎﺣ ﻞﺜ� ﻊﻣﻼﻟا ءﻮﻀﻟا نأ وﺪﺒﻳ ﺪﻗو .ﺔﻀﻗﺎﻨﻣ

.(ﻢﻴﻋﺪﺗ وأ) ﺰﻳﺰﻌﺗ ﻮﻫ ﻪﻨﻣ

ﻒـﻠـﺘـﺨـﻣ نأ ﺢـﺿﻮـﺗ ةﺮـﻴـﺜـﻛ تﺎـﺳارد تﺮﻬﻇ�ﻚﻟذ ﻦﻣ ثﺪﺣأ ﺪﻬﻋ ﺬﻨﻣو

ﻦﻜﻟو �

(٩٥×)

ءادﻷا (ﻢﻋﺪﺗ) زﺰﻌﺗ ﺪﻗ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺐﻘﻋ ﺮﻴﺜ�ا ﺮﻴﻐﺗ دﺮﺠﻣ تﻻﺎﺣ

ﻲـﺘـﻟا ﻚـﻠـﺗ ﻦـﻋ ﺔـﻔﻠﺘﺨﻣ ﺔﻳﺮﻈﻧ طوﺮﺷ ﺖﲢ ﺖﻳﺮﺟأ تﺎﺳارﺪﻟا هﺬﻫ ﻢﻈﻌﻣ

.يﺮﺜﺟ ﺎﻬﺑ لﺎﻗ

ﺮـﻈـﻧ ﺔـﻬـﺟﻮـﻟ ﻢـﻋﺪﻟا ﺾﻌﺑ نﺎﻣﺪﻘﺗ بﺎﻘﻌﻟا ﺔﻌﻴﺒﻃ ﻦﻋ نﺎﺘﺳارد كﺎﻨﻫو

ﺢﻣﻼﻣ ﻢﻫأ نﺄﺑ:ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا ﺔﻴﺳﺎﺳﻷا يﺮﺜﺟ تارﺎﺒﻋ ﺮﻛﺬﺘﻨﻟو.عﻮﺿﻮ�ا لﻮﺣ يﺮﺜﺟ

ﺪﻗو.(ءادﻷا)ﻞﻤﻌﻟا ﺖﺒﻜﻳ ﻪﻠﻌﺠﻳ ﺎ� ﺮﺜﻛأ ﻞﻌﻔﻳ ﻦﺋﺎﻜﻟا ﻞﻌﺠﻳ ﺎﻣ ﻮﻫ بﺎﻘﻌﻟا

برﺎﺠﺘﻟا تﺎﻧاﻮﻴﳊ ﺢﻤﺳ ﺪﻘﻓ.ﻪﻠﻤﻋ ءﺎﻨﺛأ أﺪﺒ�ا اﺬﻬﻟ ﺎﺣﺎﻀﻳإ

(٩٦×)

ﺪﻠﻴﻔﻴﺷ مﺪﻗ

ﺔـﻴـﺋﺎـﺑﺮـﻬـﻛ ﺔـﻣﺪـﺻ ﻰـﻄـﻌـﺗ ﺎـﻬـﻠـﻌـﺠـﻳ ﺎـ� تدوز طﺎﺸﻧ ﺔﻠﺠﻋ ﻰﻠﻋ يﺮﲡ نأ

ﻲـﻄـﻌـﺗ نﺎـﺘـﻴـﻧﺎـﺛ ﺎـﻬـﺗﺪـﻣ ﺔـﻤـﻐـﻧ ﻦـﻣ ﻒـﻟﺄـﺘﺗ «ﺔﻟوﺎﺤﻣ» ﻞﻛ ﺖﻧﺎﻛو .تﺎﻧاﻮﻴﺤﻠﻟ

ﻰﻠﻋ ﺐﻳرﺪﺘﻟا ﻦﻣ رﺪﻗ ﺪﻌﺑو.ةﺮﻴﺼﻗ ﺔﻴﺋﺎﺑﺮﻬﻛ ﺔﻣﺪﺻ ﺎﻬﺘﻳﺎﻬﻧ ﻲﻓ تﺎﻧاﻮﻴﳊا


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﻪﻴﻓ ﺎﻬﻨﻜ� ءاﺮﺟإ ﻲﻓ تﺎﻧاﻮﻴﳊا ﺖﻌﺿو ﺎﻬﺒﻨﲡ ﻦﻜ� ﻻ ﻲﺘﻟا ﺔﻣﺪﺼﻟا هﺬﻫ

.ﺔﻣﺪﺼﻟا ﺐﻨﲡو بﺮﻬﻟا ﻦﻣ ﺎﻬﻨﻜ� ﺎﻬﻴﻓ يﺮﳉا نأ ﺚﻴﺣ ﺔﻣﺪﺼﻟا ﺐﻨﲡ

ﺔـﻣﺪـﺼـﻟا ﺐﻨﲡ مﺪﻋ فوﺮﻇ ﻲﻓ طوﺮﺸ�ا يﺮﳉا تاﺮﻣ دﺪﻋ نﺎﻛ ﺪﻘﻟ

ﺖــﻌــﻓد ﺔــﻠــﺛﺎــ� ﺔــﻘـﺑﺎـﺳ ﺔـﺠـﻴـﺘـﻧو.ﺔـﻣﺪـﺼـﻟا ﺐـﻨـﲡ فوﺮـﻇ ﻲـﻓ ﻪـﻨـﻣ ﺮـﺜـﻛأ

ﻲـﻤـﻠﻌﺗ ءاﺮﺟﺈﻛ دﺮﻟﻤﺠا ناﺮﺘﻗﻻا ﻰﻟإ اوﺮﻈﻨﻳ ﻲﻛ (٩٧×) ﺮـﻠـﻛو�نﺎﻤﺒﻴﻟو�نﺪﻏوﺮﺑ

يأ ﻰـﻠـﻋ.ﺔـﻣﺪـﺼـﻟا ﺐـﻨـﲡ لﻼـﺧ ﻦﻣ ةﺄﻓﺎﻜ�ﺎﺑ ﺢﻤﺴﻳ ءاﺮﺟإ ﻦﻣ ﺔﻴﻟﺎﻌﻓ ﻞﻗأ

ﺖـﻧﺎـﻛ اذإ ﺎـﻣ ﺪﻳﺪﲢو ﻞﻴﻠﺤﺘﻟا اﺬﻫ ﻲﻓ ﻊﺳﻮﺘﻟﺎﺑ (٩٨×) ﺪـﻠﻴﻔﻴﺷ مﺎﻗ ﺪﻘﻓ لﺎﺣ

كﻮﻠﺳ ﻰﻠﻋ ﺎﻣإ يﻮﻄﻨﺗ ﺎﻬﺒﻨﲡ ﻦﻜ� ﻻ ﻲﺘﻟا ﺔﻣﺪﺼﻟا فوﺮﻇ ﻲﻓ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ﻆﺣﻻو�ﺔﻣﺪﺼﻠﻟ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻼﻟ ﺔﺠﻴﺘﻧ ﻖﻓاﻮﺘﻣ ﺮﻴﻏ كﻮﻠﺳ ﻰﻠﻋ ﺎﻣإو ﻲﻣﺎﻣأ كﺮﲢ

يﺮﳉا راﺮﻤﺘﺳا ﻲﻫ يﺮﳉا ءﺎﻨﺛأ ﺔﻣﺪﺼﻠﻟ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺖﻧﺎﻛ اذإ ﻪﻧأ ﺪﻠﻴﻔﻴﺷ

ﺎﻣأ.ﺔﻴﻟﺎﺘﻟا تﻻوﺎﶈا ﻲﻓ % ٥٠ ﻰﻟإ % ٤٠ ﺔﺒﺴﻧ دادﺰﻳ يﺮﳉا تاﺮﻣ دﺪﻋ نﺈﻓ

ﺔﺒﺴﻨﺑ ﺺﻗﺎﻨﺘﻳ يﺮﳉا نﺈﻓ ﻖﻓاﻮﺘﻣ ﺮﻴﻏ ﺎﻛﻮﻠﺳ ﺔﻣﺪﺼﻠﻟ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺖﻧﺎﻛ اذإ

نﺪﻏوﺮﺑ ﺔﺑﺮﲡ ﻲﻓ ﺞﺋﺎﺘﻨﻟا نأ ﻰﻠﻋ لﺪﺘﺳاو.ﺔﻴﻟﺎﺘﻟا تﻻوﺎﶈا ﻲﻓ % ٢٠ ﻰﻟإ % ٤٠

ءادﻷاو .لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋ ناﺮﺘﻗﻻا ﻒﻗﻮﻣ ﻊﻣ ﻊﻗاﻮﻟا ﻲﻓ ﺔﻘﻓاﻮﺘﻣ ﺖﻧﺎﻛ ﻪﺋﻼﻣزو

:ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا ﺔﻘﻴﻘﳊا ﺐﺒﺴﺑ نﺎﻛ ﺎ�ر ﺎﻬﺒﻨﲡ ﻦﻜ� ﻻ ﻲﺘﻟا ﺔﻣﺪﺼﻟا ﻊﻣ ﻒﻴﻌﻀﻟا

ﻒـﻗﻮـﺗ ﺐـﺒـﺴـﻳ ﺎـﻣ ﺎـﺒـﻟﺎـﻏ ﺔـﻤـﻐـﻨـﻟا ﻮـﺤـﻧ يﺮـﳉا ءﺎـﻨـﺛأ ﺔـﻣﺪـﺼـﻟا �ﺪـﻘـﺗ نﺄﺑ

وأ�ناﻮﻴﳊا يﺮﺟ نﺈﻓ ﺪﻠﻴﻔﻴﺷ ﺔﺳارد ﻲﻓو.(ﺮﻫﺎﻇ ﺪﻴﻤﲡ ﺮﺧآ ﻰﻨﻌ�و)يﺮﳉا

تاذ ﺔﺟرﺪﺑ�ﻲﻟاﻮﺘﻟا ﻰﻠﻋ�ﺺﻘﻧ وأ داز ﺔﻣﺪﺼﻠﻟ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا يﺮﳉا ﻦﻋ ﻪﻔﻗﻮﺗ

ﺔـﻣﺪـﺼـﻟا ﻞـﻌـﲡ ﺎـﻣ ﻮـﻫ ﻢـﻬـ�ا نﻷ ﻚـﻟذ.ﺔـﻴـﻟﺎﺘﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا تﻻﺎﻤﺘﺣا�ﺔﻟﻻد

.ﺔﻣﺎﻋ ةرﻮﺼﺑ بﺎﻘﻌﻟا لﺎﻜﺷأ ﻲﻓ يﺮﺜﺟ يأر نﺎﻛ ﺎﻤﻛ ﺎﻣﺎ��ﻪﻠﻤﻌﻳ ناﻮﻴﳊا

(٩٩×)

اﺮﺷﺎﺒﻣ ارﺎﺒﺘﺧا ﺮﻠﻴﻣو ﺮﻟﻮﻓ ﺎﻬﺑ مﺎﻗ ﻲﺘﻟا ﺔﺑﺮﺠﺘﻟا ﻦﻜﺗ ﻢﻟ �ﺣ ﻲﻓو

ﺖﻤﻤﺻ ﺪﻗو.�ﺒﻗﺎﻌ�ا ﻦﻋ هﺮﻈﻧ ﻪﻬﺟﻮﺑ ﺔﻗﻼﻋ تاذ ﺎﻬﺠﺋﺎﺘﻧ نﺈﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟ

ﻦﻣ ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ ءاﺰﺟأ ﻰﻠﻋ ﺔﻣﺪﺼﻟا �ﺪﻘﺗ رﺎﺛآ ﻲﺼﻘﺘﻟ ﺎﺼﻴﺼﺧ ﺔﺳارﺪﻟا هﺬﻫ

ءﺰـﺟ ﺮـﻴﻴﻐﺗ ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ ﺔﻣﺪﺼﻟا ﺔﻴﻌﻴﺒﻃ ﻲﻓ ﻢﻜﺤﺘﻟا ىﺮﺟ ﺪﻗو .رﺄﻔﻟا ﻢﺴﺟ

.ﺔﻣﺪﺼﻟا ﻪﻟ ﻞﺻﻮﺗ نﺎﻛ يﺬﻟا فﺪﻬﻟا قوﺪﻨﺻ ﺔﻜﺒﺷ ﻦﻣ

فﺪـﻬـﻟا قوﺪـﻨـﺻ ﻲـﻓو.ﻢﻴﻘﺘﺴﻣ ﺮ� ﻲﻓ يﺮﲡ ءﺎﻀﻴﺒﻟا ناﺮﺌﻔﻟا ﺖﻠﻌﺟ

ﻲﻓ ﺎﻣإو لوﻷا ءﺰﳉا ﻲﻓ ﺎﻣإ�ﺎﻴﺋﺎﺑﺮﻬﻛ ﺎﻬﻨﺤﺷ ﻦﻜ� نﺎﻛ ﺔﻜﺒﺸﻟا ﺔﻴﺿرأ نﺈﻓ

ﺔـﻈـﳊ ﻲـﻓو.مﺎـﻌـﻄـﻟا ﻦﻣ بﺮﺘﻘﻳ ﻮﻫو ناﻮﻴﳊا ﻪﺴﻣﻼﻳ يﺬﻟا ﺮﻴﺧﻷا ءﺰﳉا

ﺎﻬﺒﻟﺎﺨﻣ ﻲﻓ ﺎﻣإ ﺔﻣﺪﺼﻟا ﻰﻘﻠﺘﺗ ناﺮﺌﻔﻟا تﺎﻋﻮﻤﺠﻣ ﻒﻠﺘﺨﻣ نﺎﻛ مﺎﻌﻄﻟا ﺲ�

46


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﻦﻋ)ﺔﻴﻣﺎﻣﻷا ﺎﻬﺒﻟﺎﺨﻣ ﻲﻓ ﺎﻣإو�(ﺔﻜﺒﺸﻟا ﻦﻣ ﻲﻔﻠﳋا ءﺰﳉا ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ)ﺔﻴﻔﻠﳋا

ﺔـﻋﺮـﺳ تﺎـﻧاﻮـﻴـﳊا ﻊـﻴـﻤـﺟ تﺪـﺑأ ﺪـﻗو .(ﺔـﻜﺒﺸﻟا ﻦﻣ ﻲﻣﺎﻣﻷا ءﺰﳉا ﻖﻳﺮﻃ

ﻰﻘﻠﺘﺗ ﺖﻧﺎﻛ ﻲﺘﻟا تﺎﻧاﻮﻴﳊا نﺈﻓ لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋ.ﺔﺑﺮﺠﺘﻟا ﺖﻣﺪﻘﺗ ﺎﻤﻠﻛ ةﺪﻳاﺰﺘﻣ

ﻦـﻣ عﺮـﺳأ يﺮـﲡ ﺖـﻧﺎـﻛ فﺪﻬﻟا قوﺪﻨﺻ ﻲﻓ ﺔﻴﻔﻠﳋا ﺎﻬﺒﻟﺎﺨﻣ ﻲﻓ ﺔﻣﺪﺼﻟا

ﻲـﺘـﻟا تﺎـﻧاﻮـﻴـﳊا نﺈـﻓ ﻚـﻟذ ﻦـﻣ ﺲﻜﻌﻟا ﻰﻠﻋو.ﺔﻣﺪﺻ يأ ﻖﻠﺘﺗ ﻢﻟ ﻲﺘﻟا ﻚﻠﺗ

ﻲﺘﻟا ﻚﻠﺗ ﻦﻣ ﺄﻄﺑأ يﺮﲡ ﺖﻧﺎﻛ ﺔﻴﻣﺎﻣﻷا ﺎﻬﺒﻟﺎﺨﻣ ﻲﻓ ﺔﻣﺪﺼﻟا ﻰﻘﻠﺘﺗ ﺖﻧﺎﻛ

( gradient)ﻲـﺠﻳرﺪﺗ

لﺎ� ﺮﻬﻇ ﺪﻘﻓ ﻚﻟذ ﻰﻟإ ﺔﻓﺎﺿﻹﺎﺑو.ﺔﻣﺪﺻ يأ ﻖﻠﺘﺗ ﻢﻟ

ﺎﻬﺒﻟﺎﺨﻣ ﻲﻓ ﺔﻣﺪﺼﻟا ﺖﻘﻠﺗ ﻲﺘﻟا تﺎﻧاﻮﻴﳊا ﺖﻧﺎﻛ ﺎﻬﺒﺟﻮ� ﻲﺘﻟا ﺔﻘﻳﺮﻄﻠﻟ ﺎﻘﻓو

.فﺪﻬﻟا ﻦﻣ ﺖﺑﺮﺘﻗا ﺎﻤﻠﻛ عﺮﺳأ يﺮﲡ ﺖﻧﺎﻜﻓ ﺔﻴﻔﻠﳋا

ﺎـﻬـﻟ ﻞـﺻﻮـﺗ ﻲـﺘـﻟا ﺎـﻬـﻴـﻠـﻋ ﺔـﻘـﺑﺎـﺴـﻟا ﺞـﺋﺎـﺘـﻨـﻟا نﺄـﺷ ﺎـﻬـﻧﺄـﺷ �ﺞـﺋﺎﺘﻨﻟا هﺬﻫ

ﺎـ�إ ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا ﻊـﻨـ� وأ ﻞـﻬـﺴﻳ بﺎﻘﻌﻟا نﻮﻛ نأ ةﻮﻘﺑ ﻲﺣﻮﺗ (١٠٠×) ﺪـﻠـﻴﻔﻴﺷ

ﺔـﺑﺎـﺠـﺘﺳﻻا ﺖﻧﺎﻛ اذﺈﻓ.بﺎﻘﻌﻟا ﺎﻬﻋﺰﺘﻨﻳ ﻲﺘﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺔﻌﻴﺒﻃ ﻰﻠﻋ ﻒﻗﻮﺘﻳ

اذإو.ﺔﻘﻳﺮﻄﻟا هﺬﻫ قﻮﻌﻳ ﻪﻧﺈﻓ ﻻإو�ﺔﻘﻳﺮﻄﻟا ﻞﻬﺴﻳ ﺪﻗ بﺎﻘﻌﻟﺎﻓ مﺎﻣﻷا ﻰﻟإ ﻞﻴ�

ﻲـﻓ يﺮـﺠـﻳ ﻻأ ﺎـﻬـﻠـﻔـﻃ ﻢـﻠﻌﺗ نأ ﺎﻬﻴﻠﻋ نﺎﻛ ﻲﺘﻟا مﻸﻟ يﺮﺜﺟ ﺔﺤﻴﺼﻧ ﺎﻧﺮﻛﺬﺗ

ﻞـﳊا ﻮـﻫ نﻮـﻜـﻳ ﻻ ﺪـﻗ ﺮـﻬـﻈـﻟا ﻰـﻠـﻋ بﺮـﻀـﻟا نأ ﺔـﻘﻴﻘﺣ وﺪﺒﻳ ﻪﻧﺈﻓ عرﺎﺸﻟا

ﺮـﻴـﺒﻛ ءﺰﺟ ﺮﻴﺴﻔﺗ ﻦﻜ� �بﺎﻘﻌﻟا ﻦﻋ ةﺮﻴﺜﻛ تﺎﺳارد مﻮﻴﻟا ﺪﺟﻮﻳو.ﺢﻴﺤﺼﻟا

ﺎـﻴـﺳﺎـﺳأ ﺎﻓﻼﺘﺧا ﻒﻠﺘﺨﻳ ﻻ بﺎﻘﻌﻟا ﻞﻜﺷ نإ:ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا يﺮﺜﺟ ةﺮﻜﻓ ﻖﻓو ﺎﻬﻨﻣ

.تاﺮﻴﺜ�ا ﻦﻣ هﺮﻴﻏ ﻦﻋ

ﻦـﻋ �ـﺘـﺳارد ﺺـﻴـﺨـﻠـﺗ ﻦـﻜـ��ناﻮﻴﳊا ﺔﺳارد ﻦﻋ ﻢﺴﻘﻟا اﺬﻬﻟ ﺎﻣﺎﺘﺧو

تاءاﺮﺟﻹا �ﺑ ﻦﻤﻓ.ﻲﻃﺎﺒﺗرﻻا ﻒﻜﻟا ﻦﻋ يﺮﺜﺟ مﻮﻬﻔ� ﺔﻗﻼﻋ ﺎﻤﻬﻟ ءﺎﻔﻄﻧﻻا

(١٠١×)

ﻦﻜ� ءاﺮﺟإ نﺎﻛ ﺔﻴﻔﻜﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا طاﺮﺷإ ﻦﻋ يﺮﺜﺟ ﺎﻬﺣﺮﺘﻘﻳ ﻲﺘﻟا

(ﻲـﻃﺮـﺷ) طوﺮـﺸـﻣ ﺮـﻴـﺜـﻣ مﺪـﻘـﻳ ﻪـﻴﻓو�(ﺢﻣﺎﺴﺘﻟا)ﻞﻤﺤﺘﻟا ﺔﻘﻳﺮﻃ ﻪﻴﻤﺴﻧ نأ

ﺔﻘﻳﺮﻃ ﻲﻓو.ﺔﻴﻟﺎﺘﺘ�ا تﺎ�ﺪﻘﺘﻟا ﻲﻓ (ﻪﺗﺪﺷ)ﻪﺗﺪﺣ ةدﺎﻳز ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ ﺎﻴﺠﻳرﺪﺗ

طوﺮﺸﻣ ﺮﻴﺜﻣ مﺪﻘﻳ�(فاﺰﻨﺘﺳﻻا وأ)كﺎﻬﻧﻹا ﺔﻘﻳﺮﻃ ﻰﻤﺴﺗ (ﺎﻋﻮﻴﺷ ﺮﺜﻛأ)ىﺮﺧأ

صﺎﳋا ءاﺮﺟﻹا نﺈﻓ يﺮﺜﺟ يأر ﻲﻓو.ءﺎﻔﻄﻧﻻا لﻼﺧ ﻪﺗﻮﻗ ﻞﻣﺎﻜﺑ (ﻲﻃﺮﺷ)

ﺪﻗ ﺎﻫؤﺎﻔﻃإ ﻲﻐﺒﻨﻳ ﻲﺘﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا نﻷ ﺮﺜﻛأ ﻻﺎﻌﻓ نﻮﻜﻳ نأ ﻲﻐﺒﻨﻳ ﻞﻤﺤﺘﻟﺎﺑ

ﻮـﻫ ﺮـﺜـﻛﻷا لﺎـﻤـﺘـﺣﻻا نﻮـﻜـﻳ نأ ﻦـﻣ ﺪـﺑﻼـﻓ ﻚـﻟﺬـﻟو.قﻼﻃﻹا ﻰﻠﻋ ثﺪﲢ ﻻ

ﺮـﻴـﺜـﻤـﻠـﻟ ﺔـﻃوﺮـﺸﻣ نﻮﻜﺗ نأو �(ﺔﻘﻓاﻮﺘ�ا ﺮﻴﻏ وأ)ةدﺎﻀ�ا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ثوﺪﺣ

�ـﺘـﻘـﻳﺮـﻄـﻟا �ـﺗﺎـﻫ ﺔـﻴـﻟﺎـﻌـﻓ ﺔـﻧرﺎﻘﻣ ﻞﺟأ ﻦﻣو .ءﺎﻔﻄﻧﻻا ﺔﻠﺣﺮ� ﺮ� يﺬﻟا

47


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﻦﻣ �ﺘﻋﻮﻤﺠﻣ ءادﻷ ﺔﻄﻴﺴﺑ ﺔﻧرﺎﻘﻣ (١٠٢×) لاﺪﻨﻛو ﻞﺒﻤﻴﻛ ﻢﻤﺻ �ﺘﻴﺋﺎﻔﻄﻧﻻا

.ةراوﺪﻟا ﺔﻠﺠﻌﻟاو قوﺪﻨﺼﻟا �ﺑ ﻊﻤﺠﻳ زﺎﻬﺟ ﻲﻓ ناﺮﺌﻔﻟا

ءﻮﺿو �ﺔﻴﺋﺎﺑﺮﻬﻛ ﺔﻜﺒﺷ ﻰﻠﻋ يﻮﺘﺤﻳ قوﺪﻨﺻ ﻲﻓ ءﺎﻀﻴﺒﻟا ناﺮﺌﻔﻟا ﺖﻌﺿو

�ءﻮـﻀـﻟا ﺎـﻬـﻴـﻓ ﻞـﻌﺸﻳ ﺔﻟوﺎﺤﻣ ﻞﻛ ﺖﻧﺎﻛ ﺐﻳرﺪﺘﻟا ءﺎﻨﺛأ ﻲﻓو.ةﺮﻴﻐﺘﻣ ةﺪﺷ يذ

ﺪـﺣأ ﻲـﻓ ﺔـﻠـﺠـﻋ ناﻮـﻴـﳊا رادأ اذﺈـﻓ.ةﺮـﻴـﺼﻗ ةﺮﺘﻔﻟ ﺔﻴﺋﺎﺑﺮﻬﻛ ﺔﻣﺪﺻ ﺎﻫﻮﻠﺘﻳ

ﻖـﺒـﺴـﻳ نﺎـﻛ يﺬـﻟا ءﻮـﻀـﻟا ءﺎـﻨـﺛأ ﻲـﻓو.ﺔـﻣﺪـﺼـﻟا ﺖـﻔـﻗوأ قوﺪـﻨـﺼـﻟا فاﺮﻃأ

ﻚـﻠـﺗ ﻲـﻓ ﺔـﻴـﻠﻛ ﺔﻣﺪﺼﻟا ﺐﻨﺠﺘﺑ ناﻮﻴﺤﻠﻟ ﺢﻤﺴﻳ ﺔﻠﺠﻌﻟا نارود نﺈﻓ�ﺔﻣﺪﺼﻟا

تﺎـﻧاﻮـﻴـﳊا ﻒـﺼـﻧ ﻰـﻄـﻋأو.ﺔـﻣﺪـﺼﻟا مﺪﻘﺗ ﻻ ءﺎﻔﻄﻧﻻا ءﺎﻨﺛأ ﻲﻓو.ﺔﻟوﺎﶈا

ﺪـﻌﺑو.ﺎﻴﺠﻳرﺪﺗ دادﺰﺗ ﺎﻬﻴﻓ ءﻮﻀﻟا ةﺪﺷ ةﺪﺣ ﺖﻧﺎﻛ «ﻞﻤﲢ» تﻻوﺎﺤﻣ ﻲﻧﺎﻤﺛ

ﺎﻣأ.ﻪﺗﻮﻗ ﻞﻣﺎﻛ ﻲﻓ ﺎﻫءﺎﻨﺛأ طوﺮﺸ�ا ﺮﻴﺜ�ا نﺎﻛ ﺔﻴﻓﺎﺿإ تﻻوﺎﺤﻣ ﺖﻴﻄﻋأ ﻚﻟذ

تﻻوﺎﺤﻣ ﺔﻠﺴﻠﺳ ءﺎﻨﺛأ ﻪﺗﻮﻗ ﻞﻣﺎﻜﺑ طوﺮﺸ�ا ﺮﻴﺜ�ا ﺎﻬﻟ مﺪﻗ ﺪﻘﻓ تﺎﻧاﻮﻴﳊا ﺔﻴﻘﺑ

.ﺎﻬﻠﻣﺎﻜﺑ ءﺎﻔﻄﻧﻻا

ﺔـﻋﻮـﻤـﺠـﻤـﻓ.ءﺎـﻔﻄﻧﻻا ﻦﻋ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ ﺔﻴﺑﺎﺠﻳإ ﺞﺋﺎﺘﻨﻟا ﺖﻧﺎﻛ

ﻰﻠﻋ ﺔﻤﺋﺎﻘﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا دﺪﻋ ﻒﺼﻧ ﻦﻣ ﻞﻗأ يوﺎﺴﻳ ﻻﺪﻌﻣ ﺖﻴﻄﻋأ ﻞﻤﺤﺘﻟا

ﺎﻬﺑ ﺖﻣﺎﻗ ﻲﺘﻟا�يدﺎﻌﻟا ءﺎﻔﻄﻧﻻاو ﻞﻤﺤﺘﻟا تﻻوﺎﺤﻣ ﻦﻣ ﻞﻛ ﻲﻓ �ﺔﻠﺠﻌﻟا ةرادإ

ءاﺮﺟﻹا نأ وﺪﺒﻳ ﻪﻧﺈﻓ ﻚﻟﺬﻟو.ﺔﻴﺋﺎﺼﺣإ ﺔﻟﻻد وذ قﺮﻓ اﺬﻫو.كﺎﻬﻧﻹا ﺔﻋﻮﻤﺠﻣ

عﺮـﺳأ ءﺎـﻔـﻄﻧا ﻰﻟإ يدﺆﻳ ءﺎﻔﻄﻧﻻا ءﺎﻨﺛأ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ثوﺪﺣ نود لﻮﺤﻳ يﺬﻟا

.ﺖﻗﻮﻟا لاﻮﻃ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻﺎﺑ ﺢﻤﺴﻳ يﺬﻟا ءاﺮﺟﻹا ﻦﻣ

�ﺪﻘﺗ ﻲﻓ

(١٠٣×)

برﺎﺠﺘﻟا ﻦﻣ ﺔﻠﺴﻠﺳ ﺖﻠﺸﻓ ﻚﻟذ ﻦﻣ ثﺪﺣأ ﺪﻬﻋ ﺬﻨﻣو

ﺖـﺑرد ناﺮـﺌـﻔـﻟا نأ ﻮـﻫ ﺔـﺑﺮـﺠـﺘﻟا سﺎﺳأو.ءﺎﻔﻄﻧﻻا ﻦﻋ يﺮﺜﺟ مﻮﻬﻔ� ﻢﻋﺪﻟا

�ﺮـﻜـﺳ ﺔـﻌـﻄـﻗ ﻰـﻄـﻌـﺗ ﺔﻄﻐﺿ ﻞﻛ ﻪﻴﻓ ﻒﻗﻮﻣ ﻲﻓ ﺐﻴﻀﻗ ﻰﻠﻋ ﻂﻐﻀﻟا ﻰﻠﻋ

ﺔـﻌـﻄﻗ ﺖﻓﺬﺣ ﺎﻣﺪﻨﻋ ﻚﻟذ ﺪﻌﺑو .ﺖﻗﻮﻟا ﻦﻣ ةﺮﺘﻔﻟ ﻊﺟاﺮﺘﻳ ﺐﻴﻀﻘﻟا ﻞﻌﲡو

ﻰﻟإ ﺔﻓﺎﺿﻹﺎﺑ �ﺐﻴﻀﻘﻟا اﺬﻫ ﻰﻠﻋ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺪﻋ ىﺮﺟ �(ءﺎﻔﻄﻧﻻا)ﺮﻜﺴﻟا

ﻦـﻣ �ﺲـﻛرﺎـﻣ ﺶـﻗﺎـﻧ ﺪﻗو.ىﺮﺧﻷا تﺎﻧاﻮﻴﳊا ﺾﻌﺒﻟ ﺮﺧآ ﺐﻴﻀﻗ ﻰﻠﻋ ﺪﻌﻟا

ﺎﻬﻟ ﺎﺣﺎﺘﻣ نﺎﻛ ﻲﺘﻟا تﺎﻧاﻮﻴﳊا نإ:ﻼﺋﺎﻗ �يﺮﺜﺟ ﺮﻈﻧ ﺔﻬﺟو ﻪﺒﺸﺗ ﺮﻈﻧ ﺔﻬﺟو

دﺪـﻋ ﻞـﻌـﺠـﺘـﺳ ﺎـﻬـﻧأ ﺎـﻬـﻟ ﺮـﺒـﻛﻷا لﺎـﻤﺘﺣﻻﺎﻓ ءﺎﻔﻄﻧﻻا ةﺮﺘﻓ ﻲﻓ ﺮﺧآ ﺐﻴﻀﻗ

ﺐـﻴـﻀـﻘـﻟا ﻰـﻠـﻋ ﺎـﻫدﺪـﻋ ﻊـﻣ ﺔـﻘـﻓاﻮـﺘـﻣ ﺮـﻴـﻏ ﺐـﻴـﻀـﻘـﻟا ﻰﻠﻋ ﻂﻐﻀﻟا تاﺮﻣ

.ﺮـﺒـﻛأ ﺔـﻋﺮـﺴـﺑ «ﺄـﻔـﻄـﺗ»فﻮـﺳ �ﺒﻴﻀﻘﻟا تاذ تﺎﻧاﻮﻴﳊا نﺈﻓ اﺬﻜﻫو.لوﻷا

ﺔـﺣﺎـﺗﻹ ﺔـﺠـﻴـﺘـﻧ �ﺮـﺛأ يأ سﺎـﺳﻷا ﻲـﻓ ﻦـﻜـﻳ ﻢـﻟ ﻪـﻧأ ﺔـﻘﻴﻘﳊﺎﻓ لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋ

48


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﺲﻔﻧ�سﺎﺳﻷا ﻲﻓ�نﺎﺘﻋﻮﻤﻟﻤﺠا ﺖﻠﻤﻋ ﺪﻗو .ﺔﻌﻗﻮﺘ�ا ﺮﻴﻏ ةدﺎﻀ�ا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ىﺪﺣإ ﻲﻓ ﺮﻬﻇ ﺪﻘﻓ ﺔﻘﻴﻘﳊاو.ﺐﻴﻀﻘﻟا ﻰﻠﻋ ﻂﻐﻀﻠﻟ ﻲﻠﻜﻟا دﺪﻌﻟا ﻦﻣ دﺪﻌﻟا

نﺈـﻓ�لوﻷا ﺐـﻴـﻀـﻘـﻟا ﻰـﻠـﻋ تﺎـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا لاﺪـﺒـﺘﺳا ﻦﻣ ﻻﺪﺑ ﻪﻧأ �ﺘﺳارﺪﻟا

ﺎـﻬـﻧإ يأ)ءﺎـﻔـﻄـﻧﻻﺎـﺑ تﺮـﻣ ىﺮـﺧﻷا ﻲـﻫ ﻲـﻧﺎـﺜـﻟا ﺐـﻴﻀﻘﻟا ﻰﻠﻋ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

.(ءﺎﻔﻄﻧﻻا تﻻوﺎﺤﻣ ﺮﺒﻋ ﺖﻟءﺎﻀﺗ

ﺪـﻘـﻓ يﺮـﺜـﺟ ﺔـﻳﺮـﻈﻨﺑ اﺮﺷﺎﺒﻣ ﺎﻃﺎﺒﺗرا ﻂﺒﺗﺮ�ا ناﻮﻴﳊا ﻰﻠﻋ ﺚﺤﺒﻟا ﺎﻣأ

ﻰﻠﻋ)ﺎﻫﺪﻴﻳﺄﺗ ىﺮﺟ بﺎﻘﻌﻟاو ﺔﻴﻄﻤﻨﻟا ﻦﻋ هﺮﻈﻧ ﺔﻬﺟﻮﻓ.ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ ﺞﺋﺎﺘﻧ ﻰﻄﻋأ

ﻰـــﻟإ (١٠٤×) ١٩٥٤�ﺪـــﻠـــﻔـــﻧﻮـــﺷو

ﺮـــﻟﻮــﻣ ﻪــﻬــﺟو يﺬــﻟا ﺪــﻘــﻨــﻟا ﺮــﻈــﻧا لﺎــﺣ يأ

(١٠٥×)

ﺔﻴﺣﺎﻧ ﻦﻣو .(ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺔﻴﻄﻤﻨﻟ ﺎﻤﻫﺮﻴﺴﻔﺘﻟ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ ١٩٤٦ﻦﺗرﻮﻫو�يﺮﺜﺟ

نﺈﻓ ﻚﻟﺬﻛ �يﺪﺤﺘﻟا ﺖﻬﺟاو ءﺎﻔﻄﻧﻻا ﻲﻓ ﻞﺧاﺪﺘﻟاو ﻒﻜﻟا ﺔﻳﺮﻈﻧ نﺈﻓ �ىﺮﺧأ

ﻢـﻈـﻌـﻣ ﻊـﻣ ﻢـﺠـﺴـﻨـﻳ ﻻ ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا ﻲـﻓ ةﺄﻓﺎﻜ�ا ﺔﻴﻤﻫأ مﺪﻋ ﻰﻠﻋ يﺮﺜﺟ راﺮﺻإ

ﻢــﻠــﻌـﺗ ﻲـﺟﻮـﻟﻮـﻜـﻴـﺳ ﻢـﻈـﻌـ� ﺔـﻳﺮـﻈـﻨـﻟا ﻒـﻗاﻮـ�ا ﻊـﻣ وأ�ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا ﻲـﻓ ثﺎـﺤـﺑﻷا

ﺔﻴﻓﺮﻌ�ا ﻢﻴﻫﺎﻔ�ا نﺈﻓ �ةﺮﻴﺧﻷا ﺔﻄﻘﻨﻟا هﺬﻬﻟ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ�لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋو.ناﻮﻴﳊا

ةﺮﻴﻄﺧ ﺮﻈﻧ ةدﺎﻋإ ﻰﻟإ يدﺆﺗ ناﻮﻴﳊا ﺪﻨﻋ ﻢﻠﻌﺘﻠﻟ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ رﻮﻬﻈﻟا ﻲﻓ ةﺬﺧﻵا

ﻪﻴﻓ كﻮﻜﺸ�ا ﻦﻣ نأ �ﺣ ﻲﻓو (ﻢﻴﻋﺪﺘﻠﻟ)ﺰﻳﺰﻌﺘﻠﻟ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ ﺔﻳﺪﻴﻠﻘﺘﻟا رﺎﻜﻓﻸﻟ

ﺮﻴﺜ�ا طﺎﺒﺗرا لﺎﻜﺷأ ﻦﻣ ﻞﻜﺷ يأ دﻼﻴﻣ ةدﺎﻋإ ﻰﻟإ رﻮﻄﺘﻟا اﺬﻫ يدﺆﻳ نأ اﺪﺟ

يﺪﻴﻠﻘﺘﻟا ﺮﻴﻜﻔﺘﻟا يﺪﲢ ﻲﻓ ﻪﻔﻗﻮﻣ رﺮﺒﻳو�يﺮﺜﺟ �ﺮﺒﻳ ﺪﻗ ﻪﻧأ ﻻإ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو

.ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟاو (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﺎﻳﺎﻀﻗ ﻲﻓ

نﺎﺴﻧﻹا ﺔﺳارد

تﺎـﺳارد يﺮﺜﺟ ءارﺂﺑ ﺔﻗﻼﻌﻟا تاذ ﻢﻠﻌﺘﻟﺎﺑ ﺔﻘﻠﻌﺘ�ا ﺔﻴﻧﺎﺴﻧﻹا تﺎﺳارﺪﻟا

رﺎـﻜـﻓأ ﻰـﻠـﻋ ﺎـﻬﻌﻴﻤﺟ ﺰﻛﺮﺗو ﻞﺜ� تﺎﺳارد ثﻼﺛ ﺎﻨﻫ درﻮﻨﺳو.اﺪﺟ ةدوﺪﺤﻣ

.ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ ﻂﺑاوﺮﻟا ﻞﻴﻜﺸﺗ لﻮﺣ

(١٠٦×)

ﺖـﺤـﺿوأ ﺪـﻘﻓ . ﺲـﻛﻮـﻓ ﻪـﺑ ﺖـﻣﺎـﻗ ﺎـﻣ ةﺮـﻬـﺷ برﺎﺠﺘﻟا هﺬﻫ ﺮﺜﻛأو

ةﺮﻫﺎﻇ ﻮﻫ ﻢﻠﻌﺘﻟا نﺄﺑ :ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا يﺮﺜﺟ ﺮﻈﻧ ﺔﻬﺟو �ﺑ فﻼﺘﺧﻻا ﻪﺟوأ ﺎﻬﺘﺳارد

نﺄـﺑ:ﺔـﻠﺋﺎﻘﻟا (١٠٧×) ﻞـﻫ ةﺮـﻜـﻓو�قﻼـﻃﻹا ﻰـﻠـﻋ ءﻲﺷ ﻻوأ�ﻞﻜﻟا ﻢﻠﻌﺗ ﻰﻠﻋ مﻮﻘﺗ

ﻦـﻤـﺿ ﺔـﻌـﻣﺎـﳉا ﺔـﺒـﻠـﻃ ﻰـﻠـﻋ ﺔـﻈـﺣﻼـﻣ تﺮـﺟأ ﺪـﻘﻓ.ﺔﻴﺠﻳرﺪﺗ ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻢﻠﻌﺘﻟا

فﺮﻄﺑ ﺎﻬﻴﻓ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺖﻠﺜ� ﻲﺘﻟا ﻲﻜﻴﺳﻼﻜﻟا �ﻌﻟا ﻦﻔﺟ طاﺮﺷإ تاءاﺮﺟإ

ﺮـﻴـﻏ ﺮـﻴـﺜـ�ا نﺎـﻛو�طوﺮـﺸ�ا (يدارإ ﻻﻮﺤﻧ ﻰﻠﻋ ﺎﻬﻗﻼﻏإو ﺎﻬﺸﻣر ﺢﺘﻓ)�ﻌﻟا

49


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﺐﻠﻃ ﺪﻗو.(ﻲﺋﺎﺑﺮﻬﻛ سﺮﺟ)�ﻨﻃ طوﺮﺸ�ا ﺮﻴﺜ�او�ءاﻮﻫ ﺔﺨﻔﻧ ﻮﻫ طوﺮﺸ�ا

ﻦﻣ �ﺣﺎﺘﻔﻣ ﻰﻠﻋ نﻮﻄﻐﻀﻳ ﻢﺛ�ﻢﻬﻟ ﺖﻔﺻو ﺔﻘﻳﺮﻄﺑ اﻮﺴﻔﻨﺘﻳ نأ ﺔﺒﻠﻄﻟا ﻦﻣ

قدﻷا ﺪﳊا ﻰﻟإ تاﺮﻴﺜ�ا ﺮﻴﻐﺗ ﻞﻴﻠﻘﺘﻟ ﺲﻔﻨﺘﻟا ﻂ� ﻢﻤﺻ).فاﺮﻐﻠﺘﻟا ﺢﻴﺗﺎﻔﻣ

ﻪـﺒـﻘـﻋأو�ﻲـﻃﺮﺸﻟا ﺮﻴﺜ�ا تﻮﺻ ﻖﻠﻃأ ﻚﻟذ ﻰﻠﻋو.(ﺢﻴﺗﺎﻔ�ا ﻰﻠﻋ ﻂﻐﻀﻟا ﻊﻣ

.ﻲﻃﺮﺸﻟا ﺮﻴﻏ ﺮﻴﺜ�ا ةﺮﻴﺼﻗ ةﺮﺘﻓ ﺪﻌﺑ

٣٢لا

ﻦـﻣ ﺎـﺒﻟﺎﻃ ١٦ ﻞـﺼـﺣ طوﺮـﺸـ�ا �ـﻌـﻟا ﺶـﻣر فﺮـﻃ ﺲﻴﻗ ﺎﻣﺪﻨﻋو

ﻰـﻠﻋ ﻦﻳﺮﺧآ ﺎﺒﻟﺎﻃ١٤

ﻞـﺼـﺣو �ﺔﺌﺟﺎﻔﻣ تﻻﺎﻘﺘﻧﺎﺑ ﻲﻤﻠﻌﺗ ﻰﻨﺤﻨﻣ ﻰﻠﻋ ﺎﺒﻟﺎﻃ

ﻦـﻣ ﺮﻴﺧﻷا ﻊﺑﺮﻟا نﺎﻛ ﺔﺳورﺪ�ا تﻻﺎﳊا ﻦﻣ ﻂﻘﻓ % ٢٠ﻲﻓو

.جرﺪﺘﻣ ﻰﻨﺤﻨﻣ

تﺎﻌﻗﻮﺘﻟاو.لوﻷا ﻊﺑﺮﻟا ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ ﺔﻃوﺮﺸﻣ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳا ﻰﻠﻋ يﻮﺘﺤﻳ ﺐﻳرﺪﺘﻟا ةﺮﺘﻓ

ﺮـﺧآ نﺄـﺑ :ﻞـﺋﺎـﻘـﻟا ﻞـﻌﻓ ﺮﺧآ وأ�ﺔﺛاﺪﳊﺎﺑ صﺎﳋا يﺮﺜﺟ أﺪﺒﻣ ﻰﻠﻋ ﺔﻤﺋﺎﻘﻟا

نﻮـﻜـﺗ (�ـﻌﻟا ﺶﻣر فﺮﻃ ﺔﻟﺎﳊا هﺬﻫ ﻲﻓ)ﺮﻴﺜ�ا رﻮﻀﺣ ﻲﻓ ﻞﻤﻌﺗ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا

ﺔﺟرﺪﺑ ﺎﻀﻳأ ﺔﻘﻴﻗد ﺖﻧﺎﻛ تﺎﻌﻗﻮﺘﻟا هﺬﻫ.ﻞﻤﻌﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﻴﻟﺎﺘﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻚﻟﺬﻛ

.ﺔﻴﻟﺎﻋ

راﺮﻜﺗو ىﺪ�ا عﺎﺴﺗا ﻲﻓ ﺎﻴﺠﻳرﺪﺗ اﺮﻴﻐﺗ ﺔﻋﻮﻤﻟﻤﺠا ﻢﻠﻌﺗ تﺎﻴﻨﺤﻨﻣ تﺮﻬﻇأو

ﻦـﻳﺬـﻟا ﺔـﺒـﻠـﻄـﻠـﻟ ﺔـﺑﺎـﺠﺘﺳﻻا لﺎﻤﺘﺣاو ىﺪﻣ عﺎﺴﺗا زﺮﻓ ﺪﻨﻋ ﻪﻧأ ﻻإ.ثوﺪﳊا

ﺔﻋﻮﻤﺠﻤﻠﻟ تﺎﻴﻨﺤﻨ�ا تﺎﻫﺎﲡا نﺈﻓ�ﺔﺌﺟﺎﻔﻣ تاﺮﻴﻐﺗ ﻊﻣ تﺎﻴﻨﺤﻨﻣ ﻰﻠﻋ اﻮﻠﺼﺣ

قﻼﻃﻹا ﻰﻠﻋ ءﻲﺷ ﻻوأ�ﻞﻜﻟا ﻢﻠﻌﺘﺑ ﻞﺋﺎﻘﻟا ﻞﻜﺸﻟا ﻦﻣ ﺎﻣ ﺪﺣ ﻰﻟإ ﺮﺜﻛأ ﺖﻧﺎﻛ

.ﻚﻟﺬﻛ

ﺔـﺠـﻴﺘﻧ ﻊﻗاﻮﻟا ﻲﻓ ﻲﻫ ﻲﺠﻳرﺪﺘﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا تاءﺎﻨﺤﻧا نأ ﻰﻠﻋ ﺲﻛﻮﻓ تﺪﻛأ

-:ﻞﻣاﻮﻋ ﺔﺛﻼﺜﻟ

.ﻚﻟﺬﻟ ﺔﺠﻴﺘﻧ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺮﻴﻐﺗ ﻊﻣ �ىﺮﺧﻷ ﺔﺑﺮﲡ ﻦﻣ ﺮﻴﺜ�ا ﺮﻴﻐﺗ ( ١)

طاﺮـﺷﺈـﺑ ﺢـﻤـﺴـﻳ ﺎـ� برﺎـﺠـﺘـﻟا تاﺮـﺘﻓو برﺎﺠﺘﻟا �ﺑ ﺮﻴﺜ�ا ﻪﺑﺎﺸﺗ ( ٢)

.ﺔﻘﻓاﻮﺘ�ا ﺮﻴﻏ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ طﺎﻘﻧ ﻲﻓ نﻮﻤﻠﻌﺘﻳ ﻦﻳﺬﻟا ﺔﺒﻠﻄﻟا ﻦﻣ (تﺎﻣﻮﻠﻌ�ا)تﺎﻧﺎﻴﺒﻟا ﻊﻴﻤﲡ ( ٣)

ﺮﻈﻨﻟا ﺔﻬﺟو ﻰﻠﻋ ﻞﻴﻟد هﺬﻫ ﺎﻬﺘﺳارد نأ ﺲﻛﻮﻓ تﺮﺒﺘﻋأ ﺪﻗو.ﺐﻳرﺪﺘﻟا ءﺎﻨﺛأ

.قﻼﻃﻹا ﻰﻠﻋ ءﻲﺷ ﻻوأ�ﻞﻜﻟا ﻢﻠﻌﺘﺑ ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا

(١٠٨×)

ﺔﺣاﺮﺻ ﺖﻤﻤﺻ ﺎﻔﻧآ تﺮﻛذ ﻲﺘﻟا ﺔﺑﺮﺠﺘﻟا ﻰﻠﻋ ﺔﻘﺑﺎﺳ ﺔﺑﺮﲡ ﺖ�و

نأ رﺮـﻘـﺗ نأ ﺔـﺳارﺪـﻟا ﻰﻠﻋ نﺎﻛو. (١٠٩×) يﺮـﺜـﺟ ﺪـﻨـﻋ ﺔـﺛاﺪـﳊا أﺪﺒﻣ رﺎﺒﺘﺧﻻ

ﺮـﻴـﺜـ�ا ﻚـﻟﺬـﻟ ﺔـﻘـﺑﺎـﺳ ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳا يأ نﺈـﻓ ﺮـﻴـﺜـ�ﺎـﺑ ﻂـﺒـﺗﺮﺗ ﺎﻣﺪﻨﻋ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

50


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

.يﺮﺜﺟ ﻞﻴﻠﲢ ﻚﻟذ ﺐﻠﻄﺘﻳ ﺎﻤﻛ�ﻪﺑ «ﺔﻄﺒﺗﺮﻣ ﺮﻴﻏ»ﺢﺒﺼﺘﺳ

ﺔﻤﻬ�او.ةﺮﻛاذ ﺔﻠﺠﻋ ﻲﻓ ﺔﻧﻮﻠﻣ تﺎﻗﺎﻄﺑ ﻰﻟإ نﺮﻈﻨﻳ نأ�تﺎﺒﻟﺎﻃ ﻰﻠﻋ ضﺮﻋ

نﻮـﻟ ﻞﻜﻟ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ضﺮﻋ ﻲﻓ ﺖﻤﻈﻧ رارزأ ﻰﻠﻋ ﻂﻐﻀﻟا ﻲﻫ ﻦﻬﻨﻣ ﺔﺑﻮﻠﻄ�ا

.ءﻮـﺿ ﺮـﻬﻈﻳ نﺎﻛ «ﺢﻴﺤﺼﻟا»رﺰﻟا ﻂﻐﻀﺗ ﺔﺒﻟﺎﻄﻟا ﺖﻧﺎﻛ ﺎﻣﺪﻨﻋو.ناﻮﻟﻷا ﻦﻣ

ﻢﻠﻌﺗ ﻦﻬﻨﻣ ﺐﻠﻃ ﻚﻟذ ﺪﻌﺑو �ﺮﻴﺜﻣ ﻞﻜﻟ رز ﻰﻠﻋ ﻂﻐﻀﻟا ﻻوأ تﺎﺒﻟﺎﻄﻟا ﺖﻤﻠﻌﺗو

ﺔﻈﺣﻼﻣ ﻢﺛ �ﺎﻣ ﺮﻴﺜﻣ �ﺪﻘﺗ ﻦﻤﻀﺗ ﺔﺛاﺪﳊا رﺎﺒﺘﺧاو .ﺮﺧآ رز ﻰﻠﻋ ﻂﻐﻀﻟا

ىﺮـﺟ ﻲـﺘـﻟا ﺔـﺑﺎـﺠﺘﺳﻻاو�ﻻوأ ﺎﻬﻤﻠﻌﺗ ىﺮﺟ ﻲﺘﻟا ﻲﻫ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺖﻧﺎﻛ اذإ ﺎﻣ

.ةﺮﻄﻴﺴ�ا ﻲﻫ ﻚﻟذ ﺪﻌﺑ ﺎﻬﻤﻠﻌﺗ

ﺎـﻬـﻨـﻤـﻠـﻌﺗ ﻲﺘﻟا �ﻰﻟوﻷا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا رﺎﻴﺘﺧا ﻰﻟإ ﻦﻠ� تﺎﺒﻟﺎﻄﻟا ﺖﻧﺎﻛ ﺪﻗو

قﺮﻓ كﺎﻨﻫ ﻦﻜﻳ ﻢﻟ ﺔﻣﺎﻋ ةرﻮﺼﺑ ﻪﻧأ ﻦﻣ ﻢﻏﺮﻟا ﻰﻠﻋ �ﺔﻴﻧﺎﺜﻟا ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ �تاﺮﻣ

ﺔـﻬـﺟﻮـﻟ ﻢﻋﺪﻟا �ﺪﻘﺗ ﻲﻓ ﺔﺑﺮﺠﺘﻟا ﺖﻠﺸﻓ ﺪﻘﻓ �ﺮﻣﻷا نﺎﻛ ﺎﻤﻬﻣو .ﻲﺋﺎﺼﺣإ

لﻮﻃأ ةﺪﻣ ﻰﻘﺒﺗ ﻲﺘﻟا ﻲﻫ ﺔﺛاﺪﺣ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺮﺜﻛأ نإ :ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا يﺮﺴﺟ ﺮﻈﻧ

.ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ طﺎﺒﺗرﻻا ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻲﻓ

نﺎﻨﺛﻹا ﻞﺼﺣ اذإ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﺎﺑ ﺎﻄﺒﺗﺮﻣ ﺢﺒﺼﻳ ﺮﻴﺜ�ا نﺈﻓ�يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟ ﺎﻘﻓوو

ﺔﺿرﺎﻌﺘﻣ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﺢﺒﺼﺗ ﻢﻟ ﺎﻣ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ ﺔﻄﺑاﺮﻟا ﺮﻤﺘﺴﺗو.ﺎﻌﻣ

ﺔـﺤـﻴـﺤـﺼﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا نﺈﻓ ةدﺎﻌﻟا ﻲﻓو .ﺮﻴﺜ�ﺎﺑ ﺔﻄﺒﺗﺮﻣ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻚﻠﺗ ﻊﻣ

ﻚـﻠـﺘـﺑ) ﺔـﻄـﺒـﺗﺮـﻣ ﺔـﺴـﻓﺎـﻨـﻣ ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳا ﺢـﺒـﺼـﺗ ﻻ ﻰﺘﺣ ﺔﺣﺎﺘ�ا تاﺮﻴﺜ�ا ﺮﻴﻐﺗ

صﺮـﻔـﻟا نﺈﻓ�ارﻮﻓ ﺔﺣﺎﺘ�ا تاﺮﻴﺜ�ا ﺮﻴﻐﺘﺗ ﻢﻟ اذإ ﻪﻧأ ﻚﻟذ ﻊﺒﺘﺘﺴﻳو.(تاﺮﻴﺜ�ا

�ﺑ ةﺪﻳﺪﺟ ﺔﻄﺑار ﻞﻴﻜﺸﺗ ﺐﺒﺴﺑ ﻞﻄﻌﺘﻳ ﺪﻗ ﻲﻠﺻﻷا طﺎﺒﺗرﻻا نأ ﻲﻓ دادﺰﺗ

ﻢـﻠﻌﺗ لﺪﻌﻣ

51

(١١٠×)

طﻼـﺑو ﺰـﻨـﻜﻳو نرﺎﻗ ﺪﻘﻓ�ﻚﻟﺬﻟ ﺔﺠﻴﺘﻧو�ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا

ﺪـﻨـﻋ ارﻮـﻓ ﻲـﻬـﺘﻨﻳ طوﺮﺸ�ا ﺮﻴﺜ�ا نﺎﻛ تﺎﻋﻮﻤﺠﻣ ﺪﻨﻋ ﺔﻠﻀﻋ ﻲﻨﺛ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا

.ﺖﻗﻮﻟا ﻦﻣ ةﺮﺘﻔﻟ ﻚﻟذ ﻦﻋ ﺮﺧﺆﻳ نﺎﻛ وأ �ﺔﻃوﺮﺸ�ا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ثوﺪﺣ

طاﺮﺷﻹا ﺔﻋﻮﻤﻟﻤﺠ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑو.تﺎﻣﺪﺼﻠﻟ زﺎﻬﺟ بﺮﻗ ﺔﻌﻣﺎﳉا ﺔﺒﻠﻃ ﺲﻠﺟ

ﺪﻘﻓ.(ﺚﺤﺒﻟﺎﺑ ﺎﻨﻫ ﺎﻬﻟ ضﺮﻌﺘﻧ ﻦﻟ ىﺮﺧأ تﺎﻋﻮﻤﺠﻣ كﺎﻨﻫ ﺖﻧﺎﻛ) ﻲﻜﻴﺳﻼﻜﻟا

(طوﺮﺸ�ا ﺮﻴﺜ�ا) ﺔﻤﻐﻧ ﺖﻣﺪﻗو �(ﻢﻬﻨﻣ ﺪﺣاﻮﻟا) ﺪﻳ ﻰﻟإ ﻲﺋﺎﺑﺮﻬﻛ ﺐﻄﻗ ﺖﺒﺛ

ﻦـﻜـﺗ ﻢـﻟو.طاﺮـﺷإ ﺔـﻟوﺎﺤﻣ ﻞﻛ ﻲﻓ ﺔﻴﺋﺎﺑﺮﻬﻛ ﺔﻣﺪﺻ ﺮﻴﺼﻗ ﺖﻗو ﺪﻌﺑ ﺎﻬﺒﻘﻌﻳ

ﺖـﻃﺮـﺷأ ﻲـﺘﻟا ﺔﻋﻮﻤﻟﻤﺠا �ﺑ ﺪﻴﻟا ﺔﻴﻨﺛ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳا ﻲﻓ تﺎﻓﻼﺘﺧا يأ كﺎﻨﻫ

ﺔــﻴــﻨــﺜــﻟا ﺔــﺑﺎـﺠـﺘـﺳا رﻮـﻬـﻇ ﺪـﻨـﻋ ﻪـﻴـﻓ ﻲـﻬـﺘـﻨـﻳ طوﺮـﺸـ�ا ﺮـﻴـﺜـ�ا نﺎـﻛ ءاﺮـﺟﺈـﺑ

ﺪـﻌـﺑ ﻲـﻬﺘﻨﻳ ﺎﻬﻟ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ طوﺮﺸ�ا ﺮﻴﺜ�ا نﺎﻛ ﻲﺘﻟا ﺔﻋﻮﻤﻟﻤﺠا �ﺑو�ﺔﻃوﺮﺸ�ا


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﻲـﻫ ﺖﻧﺎﻛ ﺔﻤﻐﻨﻟا نأ ﺎﻨﺿﺮﺘﻓا اذإو.ﺔﻣﺪﺼﻟا �ﺪﻘﺗ ﺪﻌﺑ ﺔﻴﻧﺎﺛ ﻒﺼﻧ ﻲﻟاﻮﺣ

هﺬﻫ نﺈﻓ �(ﺔﻛﺮﳊا ﺎﻫﺪﻟﻮﺗ ﻲﺘﻟا تارﺎﺷﻹا ﺖﺴﻴﻟو) ﻢﺳﺎﳊا طوﺮﺸ�ا ﺮﻴﺜ�ا

ﻲﻓ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺲﻓﺎﻨﺘﺑ ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا يﺮﺜﺟ ﺮﻈﻧ ﺔﻬﺟو ﺢﻟﺎﺻ ﻲﻓ ﺖﺴﻴﻟ ﺞﺋﺎﺘﻨﻟا

ﻰﻘﻠﺘﺗ ﺖﻧﺎﻛ ﻲﺘﻟا ﺔﻋﻮﻤﻟﻤﺠﺎﻓ .تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو تاﺮﻴﺜ�ا �ﺑ تﺎﻃﺎﺒﺗرﻻا ﻞﻴﻜﺸﺗ

دﻮﺟﻮﻟ اﺮﻈﻧ ﺮﺜﻛأ ءﻂﺒﺑ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺐﺴﺘﻜﺗ نأ ضﺮﺘﻔﻳ نﺎﻛ ةﺮﺧﺆ�ا ﺔﻣﺪﺼﻟا

.ﺔﻴﻔﻜﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا طاﺮﺷﻹ ﺮﺒﻛأ ﺔﺻﺮﻓ

ﺔـﻳﺮـﻈـﻧ ﺪـﻳﺆـﻳ ﻢـﺴـﻘـﻟا اﺬـﻫ ﻲـﻓ ﺎـﻫﺎـﻧدروأ ﻲﺘﻟا تﺎﺳارﺪﻟا ﻦﻣ ﻞﻴﻠﻘﻟا نإ

نأ ﻒـﻴـﻛ ﺢـﻴـﺿﻮـﺗ ﻦـﻜﻣﻷ ﺎﻨﻫ لﺎﻟﻤﺠا ﺢﻤﺳ ﻮﻟ�ﻚﻟذ ﻊﻣو.ناﺮﺘﻗﻻا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ

لوﺎـﻨـﺘـﺗ نأ ﻦـﻜـﻤـ�ا ﻦـﻣ نﺎـﻛ �ﺎﻫﺎﻨﻘﺳ ﻲﺘﻟا ﺔﻠﺜﻣﻷا ﻢﻈﻌﻣ ﻲﻓ �ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا هﺬﻫ

اﺬﻫ نإ.تاﺮﻴﺴﻔﺘﻟا ﺮﻴﻐﺘﺑ وأ �ﺔﻴﻓﺎﺿإ تﺎﺿاﺮﺘﻓﺎﺑ ﺎﻬﻨﻣ ﺔﻴﺒﻠﺴﻟا ﻰﺘﺣ�ﺞﺋﺎﺘﻨﻟا

ﻪﺋدﺎﺒﻣ يﺮﺜﺟ ﺎﻬﺑ ﻊﺿو ﻲﺘﻟا ﺎﻣ ﺎﻋﻮﻧ ﺔﺿﺎﻔﻀﻔﻟا ﺔﻘﻳﺮﻄﻠﻟ اﺮﻈﻧ ﻦﻜ� ﺮﻣأ

ﻦﻜ� ﻻ ﺔﻃﺎﺴﺒﺑ ﻲﻠﺻﻷا ﺎﻬﻠﻜﺷ ﻲﻓ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا نﺈﻓ ىﺮﺧأ ةرﺎﺒﻌﺑو-ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻦﻋ

جذﻮـ� ﻞـﺸـﻓ ﻦـﻣ ﻢـﻏﺮـﻟا ﻰـﻠـﻌـﻓ �ىﺮـﺧأ ﺔﻴﺣﺎﻧ ﻦﻣو.ﺔﻗدو حﻮﺿﻮﺑ ﺎﻫرﺎﻴﺘﺧا

ﻲﻨﻏ ﻪﻧأ ﻻإ �ﺮﺒﺘﻟﻤﺨا ﻲﻓ يﺮﲡ ﻲﺘﻟا تارﺎﺒﺘﺧﻻا ﻲﻓ ﻪﺴﻔﻧ تﺎﺒﺛإ ﻲﻓ يﺮﺜﺟ

ﺮـﺜـﻛأ مﺪـﺨـﺘـﺳا ﺎـﻤـﻠـﻛ سﺪـﳊﺎـﺑ ﻻﻮـﺒـﻗ دادﺰﻳ ﻪﻧأ ﻪﺒﺴﺣو�ﺎﻬﻛﺮﺗ ﻲﺘﻟا رﺎﺛﻵﺎﺑ

.ﺮﺜﻛأو

ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا ﲔﻣﺎﻀﳌا-ﲔﻣﺎﻀﳌا

ﺔـﻬـﺟو ﻦـﻣ ﻲـﻤـﻠـﻌـﺘـﻟا ﺲﻔﻨﻟا ﻢﻠﻋ ﻰﻠﻋ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟ ﺲﻴﺋﺮﻟا ﺮﺛﻷا ءﺎﺟ

ناﺮـﺘـﻗا ﺔـﻴـﻠـﻤـﻋ ﻢـﻠﻌﺘﻟا نإ:طﺎﺒﺗرﻼﻟ ﺔﻴﺳﺎﺳﻷا ﺔﻌﻴﺒﻄﻟا لﻮﺣ ةﺪﺼﺘﻘﻣ ﺮﻈﻧ

نإو�ناﺮﺘﻗﻻا ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ ﻢﻠﻌﺘﻟا لﺎﻜﺷأو.(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﻰﻟإ ﻊﺟﺮﺗ ﺎ� ﺮﺜﻛأ

ﺔـﺘـﺑﺎـﺛ ةرﻮـﺼـﺑ ﺔـﻤـﺋﺎﻗ ﺖﻠﻇ ﻲﺘﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻦﻋ ﻒﻠﺘﺨﺗ ﺖﻧﺎﻛ

ﻻإ. (١١١×) مﺎﻳﻷا هﺬﻫ ﺮﻴﺒﻛ ﺪﻴﻳﺄﺘﺑ ﻰﻈﲢ ﻲﺘﻟاو��ﻠﻣﺎﻌﻟا تاذ ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ ﻰﻠﻋ

ﺔﺜﻳﺪﳊا ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا تﺎﻫﺎﲡﻻا ﻰﻠﻋ يﺮﺜﺟ ءارﻵ�ﺮﺒﻛأ ةرﻮﺼﺑ �ةﺮﺷﺎﺒ�ا رﺎﺛﻵا نأ

.ىﺮﺧأ لﺎﻜﺷأ ﻲﻓ ﻰﻠﺠﺘﺗ

طﺎﺒﺗرﻻا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻬﺟو ﻦﻣ ﺔﺒﻳﺮﻗ ﺮﻈﻧ ﺔﻬﺟو. (١١٢×) ﺪﻠﻴﻔﻴﺷ فﺎﺿأ ﺪﻘﻓ

ﻖـﻠـﻃأ كﻮـﻠـﺴـﻟا ﺐـﻧاﻮـﺟ ﻦـﻣ ﺎﺒﻧﺎﺟ ﻞﻴﺼﻔﺗ ﻞﻜﺑ ﺚﺤﺑو.كاردﻹا ﻞﻛﺎﺸﻣ ﻰﻟإ

ﻦﻣ مﺎﺗ ﻲﺒﺼﻋ ﻞﻌﻓ در ﻮﻫو�( sensory response)ﺔﻴﺴﳊا

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻢﺳا ﻪﻴﻠﻋ

نأ ﻰـﻠـﻋ يﺮـﺜـﺟ راﺮـﺻإو�مﻮـﻬـﻔـ�ا اﺬـﻫ �ـﺑ نرﺎـﻗ).ﻲـﳊا ﻦـﺋﺎـﻜـﻟا دودر �ـﺑ

52


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﻲـﻓ ﺔـﻴـﺴـﳊا ﺔـﺑﺎـﺠـﺘﺳﻻاو.(ﺔﻳﺪﻏ تازاﺮﻓإ وأ�ﺔﻴﻠﻀﻋ تﺎﻛﺮﺣ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

تﺎـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا ﻦـﻣ ﺎـﻫﺮﻴﻐﻛو�ﺔﻣدﺎﻘﻟا ةرﺎﺷﻺﻟ ﻲﺒﺼﻌﻟا ﻞﻴﺜﻤﺘﻟا ﻲﻫ سﺎﺳﻷا

(١١٣×)

أﺪﺒﻣ ﻊﻣ ﺎﻔﻃﺎﻌﺘﻣ ﺪﻠﻴﻔﻴﺷ نﺎﻛ ﻚﻟذ ﻊﻣو .ﺮﻴﺜ�ا ﺔﻔﻴﻇو يدﺆﺗ نأ ﻦﻜ�

ةرﻮـﺼـﻟا)ﺔـﻴـﺴـﳊا ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا طاﺮـﺷإ ﻦـﻜـ� ذإ :ﻢـﻠـﻌﺘﻟا ناﺮﺘﻗا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ

ﻞـﻴـﺒـﺳ ﻰـﻠـﻋو.ﺎـﺘـﻗﺆـﻣ ﺎـﻧاﺮـﺘـﻗا ﺎـﻬـﺑ ﺎـﻧﺮـﺘـﻘـﻣ نﺎـﻛ ﻲـﺟرﺎـﺧ ﺮـﻴـﺜـ� (ﺔـﻴـﻨـﻫﺬـﻟا

ﺔﻓﺎﺿﻹﺎﺑو.ةﺮﻣ ﺮﺧآ ﻪﻴﻓ ﺖﻌﻤﺳ نﺎﻜﻣ ىﺮﻛذ ﺮﻴﺜﺗ ﺪﻗ ﺔﻴﻘﻴﺳﻮ�ا ﺔﻤﻐﻨﻟﺎﻓ�لﺎﺜ�ا

ءﻲـﺸـﻟا ﻮـﻫو)تاﺮـﻴـﺜـﻣ ﺪـﻟﻮـﺗ ﺎﻬﺗاذ ﺔﻴﺴﳊا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا نأ ﺎ�ﺎﻄﻓ�ﻚﻟذ ﻰﻟإ

طﺮـﺸـﺗ نأ ﻦـﻜـ� ﻪـﻧﺈـﻓ�يﺮـﺜـﺟ ﺪـﻨـﻋ ﺔﻛﺮﳊا ﺎﻫﺪﻟﻮﺗ ﻲﺘﻟا تاﺮﻴﺜﻤﻠﻟ يزاﻮ�ا

ﺎﻔﺻو ﺎﻨﻟ مﺪﻘﻳ ﺪﻠﻴﻔﻴﺷ نﺈﻓ اﺬﻬﺑو.تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺔﻠﺴﻠﺳ ﻲﻓ ىﺮﺧأ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻ

:لﻮﻘﻳ ذإ يﺮﺜﺟ ﺎﻬﻣﺪﺨﺘﺳا ﻲﺘﻟا تﺎﺤﻠﻄﺼ�ا ﻦﻣ رﺎﻃإ ﻲﻓ كاردﻹا ةﺮﻫﺎﻈﻟ

ﻢـﺳا ةدﺎﻋ ﻪﻴﻠﻋ ﻖﻠﻄﻳ ﺎﻣ نأ ﻮﻫ دﺪﺼﻟا اﺬﻫ ﻲﻓ هﺎﻨﺒﺘﻧ يﺬﻟا ﻒﻗﻮ�ا نإ

ﺮـﺷﺎـﺒـ�ا ﻲـﺴـﳊا ﺮـﻴـﺜـ�ا ﻲـﻋﺪـﺘـﺴـﻳ ﻻ ﻲـﺘـﻟا تﻻﺎـﳊا ﻰـﻟإ ﺮـﻴـﺸﻳ «كاردﻹا»

ﺔـﻴـﺴـﳊا تﺎـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا ﻚـﻟﺬـﻛ ﻲـﻋﺪﺘﺴﻳ ﺎ�إو�ﺐﺴﺤﻓ ﺔﻳﺮﻄﻔﻟا ﻪﺗﺎﺑﺎﺠﺘﺳا

اﺬـﻜـﻫو.ﺔـﻘـﺑﺎﺴﻟا ﺔﺑﺮﺠﺘﻟا ﻲﻓ ةﺮﺷﺎﺒ�ا ةرﺎﺛﻺﻟ ﺎﻬﻃاﺮﺷإ ﻖﺒﺳ ﻲﺘﻟا ىﺮﺧﻷا

ﻚﻟذو �ةدرﺎﺑ ﺎﻬﻧإ كرﺪﻳ ﺔﻳؤر دﺮﺠﻣ ﺎﻣ ﺺﺨﺷ ﺎﻫاﺮﻳ ﻲﺘﻟا ﺞﻠﺜﻟا ﺔﻌﻄﻗ نﺈﻓ

.(ﻪﺴﺤﻳ نﺎﻛ ﺎﻣﺪﻨﻋ) (١١٤×) ﻲﺿﺎ�ا ﻲﻓ هآرو ﺞﻠﺜﻟا ﺲ� ﺪﻗ نﺎﻛ ﻪﻧﻷ

ﻢـﻴـﻫﺎـﻔـﻤﻠﻟ ﺔﻬﺑﺎﺸﻣ ﻢﻴﻫﺎﻔﻣ ﻦﻋ ىﺮﺧأ ﺔﺜﻳﺪﺣ تﺎﻳﺮﻈﻧ تدﺎﻓأ ﺪﻗو اﺬﻫ

(١١٥×)

ﺖـﻘﺒﺳ ﻲﺘﻟا ﻲـﺿﺎـﻳﺮـﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ ﻲﻫو�يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻲﻓ ةدراﻮﻟا

راﺮــﺠــﺘــﺳا وأ�ءﺎــﻋﺪــﺘــﺳﺎــﺑ ﺔــﺻﺎــﳋا ﺔــﻴــﺿﺮــﻔــﻟا ﻚــﻟﺬــﻛو �ﺎـﻬـﻴـﻟإ ةرﺎـﺷﻹا

.مإ .ﺶـــﺗاو �ﻲـــﻨـــﻳد .رأ .مإ ﺎـــﻬــﻌــﺿو ﻲــﺘــﻟا ( elicitation hypothesis)ﺮـــﻴـــﺜــ�ا

(١١٦×)

هﺬـﻫو�ﻲـﺿﺎﻳﺮﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ ﻦﻣ ﻞﻗأ ةرﻮﺼﺑ ﺔﻓوﺮﻌﻣ ﻲﻫو� نﺎﻤﻠﻳدآ

(تﺎـﻤـﻋﺪ�ا)تازﺰﻌﻤﻠﻟ ةﺰﻴ� ﺔﻴﺻﺎﺧ ﺪﺟﻮﺗ ﻻ ﻪﻧﺄﺑ ﺎﺳﺎﺳأ لﻮﻘﺗ تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا

ﺎـﻬـﻨـﻜـﻟو�ﺔـﻘـﺑﺎـﺴـﻟا تﺎـﻃﺎـﺒـﺗرﻻا ىﻮﻘﺗ ﻻ (تﺎﻤﻋﺪ�ا) تازﺰﻌ�ﺎﻓ.مﺎﻌﻄﻟا ﻞﺜﻣ

ثﺪـﺣ اذإ ﻚـﻟذ ﺪـﻌـﻳو.باﺮﺘﻗﻻا ﻞﺜﻣ ﺔﻴﻛﻮﻠﺴﻟا طﺎ�ﻷا ﺮﺠﺘﺴﺗ وأ ﻲﻋﺪﺘﺴﺗ

تارﺎﺷﻺﻟ ﺎﻬﻃاﺮﺷإ ﻢﺘﻳ ﺪﻗ ﻪﻧﺈﻓ ﺎﻣ ﻒﻗﻮﻣ ﻲﻓ ىﺮﺧأ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا يأ وأ�باﺮﺘﻗﻻا

ﻖـﺒـﺴـﺗ ﻲـﺘـﻟا تاﺮـﻴـﺜـ�ا ﺔـﻋﻮـﻤﺠﻣو».ناﺮﺘﻗﻻا ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ ﺔﻗﻼﻌﻟا تاذ ﺔﻬﺒﻨ�ا

رﺎﺠﺘﺳا ﺔﻴﺻﺎﺧ ﺐﺴﺘﻜﺗ ﺎﻣ ﺮﻴﺜﻣ ﻞﺒﻗ ﻦﻣ ﺎﻫرارﺪﺘﺳا ﻢﺘﻳ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا يأ ﺎﻴﻨﻣز

ءﻲـﺷ ﻻ وأ ﻞـﻜـﻟا ﺔـﻴـﻠﻤﻌﻛ ﻪﻴﻟإ ﺮﻈﻨﻳ ﻻ ﻪﺗاذ طاﺮﺷﻹاو. (١١٧×) (Se) ﺔـﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

راﺮﺠﺘﺳﻹ تاﺮﻴﺜ�ا ﺔﻋﻮﻤﺠﻣ ﻞﻴﻣ ﻰﻟإ ﺔﺑﺎﺛﻹا ﻦﻣ عﻮﻧ ﻢﺠﻨﻳ راﺮﺠﺘﺳإ ﻞﻛ ﻲﻔﻓ»

53


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﻒﻗاﻮ�ا ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟا ﻰﻠﻋ ﻖﻴﺒﻄﺘﻠﻟ ﻞﺑﺎﻗ جذﻮﻤﻨﻟا اﺬﻫو. (١١٨×) «ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا هﺬﻫ

ﻦﻣ يﺮﺜﺟ ﻒﻗﻮﻣو �رﺎﻜﻓﻷا هﺬﻫ �ﺑ ﻲﺳﺎﺳﻷا ﻪﺑﺎﺸﺘﻟاو .ﺔﻳﺪﻴﻠﻘﺘﻟا ﺔﻴﻤﻠﻌﺘﻟا

ﺔـﻴـﻠـﻤـﻋ ﻲـﻓ ﺰـﻳﺰـﻌـﺘـﻟا ﻰـﻠـﻋ نﺎـﻤـﻠـﻳدآو ﻲـﻨـﻳد ﺪـﻴﻛﺄﺗ مﺪﻋ ﻲﻓ ﻞﺜﻤﺘﻳ ناﺮﺘﻗﻻا

ﻢﺘﻴﻓ ﻪﺗاذ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺎﻣأ كﻮﻠﺴﻠﻟ راﺮﺠﺘﺳا ﻦﻣ عﻮﻧ ﺔﻃﺎﺴﺑ ﻞﻜﺑ زﺰﻌ�ﺎﻓ.طاﺮﺷﻹا

.هﺪﺣو طﺎﺒﺗرﻻا لﻼﺧ ﻦﻣ

رﺎـﺒـﺘـﻋﻻا ﻲﻓ ﺬﺧﺄﺗ اﺪﻴﻘﻌﺗ ﺮﺜﻛأ ﺮﻈﻧ ﺔﻬﺟو ﻰﻨﺒﺘﻳ ﻮﻬﻓ

(١١٩×)

ﺲـﻨﺒﺳ ﺎﻣأ

ﻦـﻣ ﻞـﻗﻷا ﻰـﻠـﻋ ةﺪـﺣاو ﺔـﻴـﻟآ نأ وﺪـﺒﻳو.(تﺎﻤﻋﺪ�ا) تازﺰﻌﻤﻠﻟ ةﺰﻴﻤ�ا رﺎﺛﻵا

ناﺮﺘﻗا ةﺮﻜﻓ ﺔﻏﺎﻴﺻ ةدﺎﻋإ سﺎﺳﻷا ﻲﻓ ﻲﻫ ﺲﻨﺒﺳ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻲﻓ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﺘﻴﻟآ

ﻼﻌﻓ ﺎﻣ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﻢﻠﻌﺘﻳ رﺄﻔﻟا نأ ﺲﻨﺒﺳ ىﺮﻳو.يﺮﺜﺟ ﺪﻨﻋ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا

تارﺎـﺷﻹﺎـﺑ ﺎـﻄـﺒـﺗﺮـﻣ ﺢـﺒـﺼـﻳ يﺮـﳉﺎـﻓ.ﺔـﺑﺎـﺠﺘﺳﻻا ﻚﻠﺗ ءادﺄﺑ ﻪﻣﺎﻴﻗ دﺮﺠ�

كﺮـﲢ ﺎـﻣ اذإ هﺪـﺣو ناﺮـﺘـﻗﻻا ﻖـﻳﺮـﻃ ﻦـﻋ ﻪﻴﻓ يﺮﺠﻳ يﺬﻟا ﺮﻤ�ﺎﺑ ﺔﺻﺎﳋا

ﻢﻠﻌﺗ رﺄﻔﻟا نإ.لﺎﻘﻳ ﺎﻨﻫو.فﺪﻬﻟا قوﺪﻨﺼﻟا ﻰﻟإ قﻼﻄﻧﻻا قوﺪﻨﺻ ﻦﻣ رﺄﻔﻟا

ﺎـﺟوﺮـﺧ اﺬـﻫ ﻞـﺜـ�و).(ﻢـﻴـﻋﺪـﺗ) ﺰـﻳﺰـﻌـﺗ نوﺪـﺑ ﻒﻗﻮ�ا اﺬﻫ ﻲﻓ يﺮﳉا ةدﺎﻋ

نإ ﻻإ.(تادﺎﻌﻟا ﻦﻳﻮﻜﺘﻟ يروﺮﺿ ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا نأ ﻦﻣ

(١٢٠×)

ﻞﻫ ﻒﻗﻮﻣ ﻰﻠﻋ ﺎﺴﻴﺋر

ﺮـﻴـﺛﺄـﺘـﻟا لﻼـﺧ ﻦـﻣ ثﺪـﺤـﻳ ﺎـ�إ ﻲـﻘـﻴـﻘـﳊا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ءادأ نإ ىﺮﻳ ﺲﻨﺒﺳ

ﻰـﻠـﻋ مﻮـﻘـﺗ ةﺪـﻳﺪﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻰﻟإ يدﺆﻳ ﺎ��فﺪﻬﻟا ﻰﻟإ لﻮﺻﻮﻟا ﻰﻠﻋ ﺰﻓﺎﳊا

ﺪﻴﻔ�ا ﻦﻣو.يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻦﻋ ﺎﻴﺳﺎﺳأ ﺎﻓﻼﺘﺧا ﻒﻠﺘﺨﺗ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻲﻟﺎﺘﻟﺎﺑو��ﻠﻣﺎﻋ

اﺮﺛﺄﺗ اﺮﺛﺄﺘﻣ نﺎﻛ ﺬﻨﻣ�يﺮﻈﻨﻟا ﺲﻨﺒﺳ جذﻮ� ﻲﻓ ناﺮﺘﻗﻻا ﺔﻴﺿﺮﻓ ﻆﺣﻼﻧ نأ

.ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟاو (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﻲﻓ ﻞﻫ ءارﺂﺑ ﺎﻣﺎﺗ

أﺬـﻫ ىﺰـﻌـﻳو �ﺔـﺛاﺪـﺣ ﺮـﺜـﻛﻷا ﻢـﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ ﻰﻠﻋ ﺮﺛأ يﺮﺜﺟ ءارﻷ نﺎﻛو

ﺎـﻤـﻛ.ﻒـﻜـﻟا تﺎـﺑﺎـﺠـﺘﺳا وأ�ةﺮﻓﺎﻨﺘ�ا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺔﻴﻤﻫأ ﻰﻠﻋ هراﺮﺻﻹ ﺮﺛﻷا

تﺎﻃﺎﺒﺗرا ﻢﻠﻌﺗ ﺎﺳﺎﺳأ ﻲﻨﻌﻳ ﺎ�إ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ءﺎﻔﻄﻧا نأ ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﺠﺣ ﺖﻧﺎﻛ

ﺎﺴﻴﺋر ﻼﻳﺪﺑ ﺖﻧﺎﻛ ءارﻵا هﺬﻫ.ﺔ�ﺪﻗ تﺎﻃﺎﺒﺗرا لﻮﻌﻔﻣ لﺎﻄﺑإ ﻻ�ﺔﻴﻔﻛ ةﺪﻳﺪﺟ

(١٢١×)

مﻮﻬﻔ�ا ﺔﻴﻤﻫأ نﺈﻓ ﻞﺜ�ﺎﺑو. ءﺎـﻔﻄﻧﻻا ﺔﻴﻠﻤﻌﺑ ﺔﻘﻠﻌﺘ�ا ىﺮﺧﻷا تﺎﻳﺮﻈﻨﻠﻟ

ﺮﺛﻷا ﺲﻜﻌﺗ ﺎ�إ

(١٢٢×)

بﺎﻘﻌﻟا رﺎﺛآ ﺮﻴﺴﻔﺗ ﻲﻓ ةﺮﻓﺎﻨﺘ�ا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻﺎﺑ ﻞﺋﺎﻘﻟا

�ﺴﻴﺋﺮﻟا ﻦﻳﺮﻈﻨ�ا نﺄﺑ لﻮﻘﻟا فﺎﺼﻧﻹا ﻦﻣو.ﻪﺴﻔﻧ يﺮﺴﺟ ءارآ ﻦﻋ ﻢﳒ يﺬﻟا

كﻮﻠﺴﻟا طﺎ�أ ﺔﻴﻤﻫﺄﺑ نﻮﻟﻮﻘﻳ ﻢﻫروﺪﺑ اﻮﻧﺎﻛ يﺮﺜﺟو ﻚﻳاﺪﻧرﻮﺛ لﺎﺜﻣأ ﻦﻳﺮﺧﻵا

دﻮـﻌـﻳ ﻚـﻟذ ﻲـﻓ ﺮـﺒـﻛﻷا ﻞـﻀـﻔـﻟﺎﻓ ﻚﻟذ ﻊﻣو .بﺎﻘﻌﻟا ﻲﻓ ﺔﺿرﺎﻌﺘ�ا ةﺮﻓﺎﻨﺘ�ا

ﻦﻜ� ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ ﺎﻗﺮﻃ ﺎﻨﻟ ﺢﺿوأ ﻪﻧﻷو �ﻞﻴﺼﻔﺘﻟﺎﺑ ﻒﻗﻮ�ا اﺬﻫ ﻪﺗرﻮﻠﺒﻟ يﺮﺜﳉ

54


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

55

. (١٢٣×) ﺔﺒﻗﺎﻌ�ا ﻞﻣاﻮﻌﻟا رﺎﺛآ ﺎﻨﻟ ﺮﺴﻔﺗ نأ ﺔﻴﻔﻜﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻼﻟ ﺎﻬﺑ

ﺔﻴﻠﻤﻌﻟا ﲔﻣﺎﻀﳌا

ﻒـﻗاﻮـ�ا ﻲـﻓ ﻪـﺘـﻳﺮـﻈـﻨـﻟ تﺎﻘﻴﺒﻄﺘﻟاو ﺔﻠﺜﻣﻷا ﻦﻣ اﺮﻴﺒﻛ ادﺪﻋ يﺮﺜﺟ مﺪﻗ

ﺔــــــــﻴــــــــﻠــــــــﻤــــــــﻋ ﺢـــــــﺋﺎـــــــﺼـــــــﻧ مﺪـــــــﻗو�ﺔـــــــﻴـــــــﻣﻮـــــــﻴـــــــﻟا ﺔـــــــﻴـــــــﺗﺎـــــــﻴـــــــﳊا

ﺔﺤﻴﺤﺼﻟا ﺔﻴﺑﺮﺘﻟا لﻮﺣ تﺎﻧاﻮﻴﳊا ﻲﺑرﺪﻣو��ﻴﻜﻴﻨﻴﻠﻛﻹاو��ﻴﺑﺮ�او�تﺎﻬﻣﻸﻟ

تﺎـﻧاﻮـﻴـﳊا ﻢـﻠـﻌـﺗو �ﺔـﻴـﻛﻮﻠﺴﻟا ﻞﻛﺎﺸ�ا ﻒﻠﺘﺨ� ﺔﺻﺎﳋا لﻮﻠﳊاو�لﺎﻔﻃﻸﻟ

ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا ﻪﺗﺎﻘﻴﺒﻄﺗ حﺎﻀﻳﻹ اﺮﻴﺒﻛ ﺎﺘﻗو سﺮﻛ ﺪﻗو.ﺔﻔﻠﺘﻟﻤﺨا ﻞﻴﳊﺎﺑ مﺎﻴﻘﻟا ﺔﻠﻟﺪ�ا

ﺔﻗﻮﺸﻣ ةدﺎﻣ ﻪﺒﺘﻛ ﻞﻌﺠﻳ يﺬﻟا ﺮﻣﻷا�ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا ﻪﺗﺎﺿاﺮﺘﻓا ةرﻮﻠﺒﻟ سﺮﻛ ﺎ� ﺮﺜﻛأ

ﻼﺼﻓ ىﺮﺜﺟ ﺪﻋأ .ﺎﺤﻴﺤﺻ ارﺎﺒﺘﺧا ﺎﻫرﺎﺒﺘﺧا ﺪﻨﻋ ﺔﺒﻌﺻ ﻪﺘﻳﺮﻈﻧو �ةءاﺮﻘﻠﻟ

طﺎﺒﺗرﻻا أﺪﺒﻣ ماﺪﺨﺘﺳا �ﺑﺮﻤﻠﻟ ﻦﻜ� ﻒﻴﻛ ﻪﻨﻤﺿ (١٢٤×) ﻪﺒﺘﻛ ﺪﺣأ ﻲﻓ ﻼﻣﺎﻛ

تاﺮـﻴـﺜـ�ا ﺖـﻠـﺼـﺣ اذإ ﻻإ ﻢـﺘـﺗ ﻻ تﺎـﻃﺎـﺒـﺗرﻻا ﺖـﻧﺎـﻛ ﺎـ�و.ﺎـﻌﺳاو ﺎﻣاﺪﺨﺘﺳا

�ـﺒـﻧﺎـﳉا ﻦـﻳﺬﻫ ﺔﻴﻤﻫأ ﻰﻠﻋ ﺪﻛﺆﺗ �ﺑﺮﻤﻠﻟ ﻪﺘﺤﻴﺼﻧ نﺈﻓ ﺎﻌﻣ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو

ةدﺎـﻳز ﺎـﻫرﺎـﺒـﺘـﺧﻻ ﻢﻫﺮﻛﺬﺗ صﺮﻓ ةدﺎﻳز بﻼﻄﻟا دارأ اذﺈﻓ.ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻲﻓ

�ﺘﺌﻴﺒﻟا �ﺑ ﻪﺑﺎﺸﺘﻟا ثاﺪﺣإ ﻲﻓ ﻦﻜ� ﺪﻬﺟ ﺺﻗأ اﻮﻟﺬﺒﻳ نأ ﻢﻬﻴﻠﻌﻓ ىﻮﺼﻗ

نأ ﻮـﻫ ﻚـﻟﺬـﻟ ﺔـﻴﻟﺎﺜ�ا ةرﻮﺼﻟاو .رﺎﺒﺘﺧﻻاو ﺔﺳارﺪﻟا ﻦﻣ ﻞﻛ �ﺎﻬﻴﻓ ﻢﺘﻳ �ﺘﻠﻟا

ﻦﻣ ةدﺎﻓﻹا ﻦﻜ� ﻪﻧﺈﻓ لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋو .ةﺪﺣاو ﺔﻓﺮﻏ ﻲﻓ.نﺎﺘﻴﻠﻤﻌﻟا نﺎﺗﺎﻫ ﻢﺘﺗ

ﻦـﻣ تﺎـﺑﺎـﺠـﺘﺳﻻا لﺎﻘﺘﻧا وأ �( stimulus generalization)

ﺮـﻴـﺜـ�ا ﻢـﻴـﻤـﻌﺗ مﻮﻬﻔﻣ

ﻲﻓ ﻢﺘﻳ ﺔﻴﺳارﺪﻟا ةدﺎ�ا ﻰﻠﻋ ﺐﻳرﺪﺘﻟا نﺎﻛ .اذإ ﺮﺧآ ﻒﻗﻮﻣ ﻰﻟإ ﺮﻴﺜﻣ ﻒﻗﻮﻣ

نأ ﻰـﻠـﻋ ةردﺎـﻗ ﺔـﻨـﻜـﻤـ�ا تاﺮﻴﺜ�ا .ﻞﻌﺠﻳ نأ ﻪﻧﺄﺷ ﻦﻣ اﺬﻫو.ﺔﻋﻮﻨﺘﻣ فوﺮﻇ

ﺔﺤﻴﺤﺼﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ءﺎﻋﺪﺘﺳا ﻰﻠﻋ ةرﺪﻘﻟا ﻢﺛ ﻦﻣو�كﻮﻠﺴﻠﻟ ﺔﻃوﺮﺸﻣ ﺢﺒﺼﺗ

.ﻪﻴﻓ ﻢﺘﺗ يﺬﻟا قﺎﻴﺴﻟا نﺎﻛ ﺎﻳأ

ءادأ ﻦﻣ ﻦﻜﻤﺘﻟا ﻰﻟإ ﺐﻟﺎﻄﻟﺎﺑ ﻞﺼﻧ نأ ﻢﻬ�ا نﺈﻓ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻼﻟ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑو

(١٢٥×) نإ»: يﺮﺜﺟ لﻮﻗ ﺪﺣ ﻰﻠﻋو .ﺮﻣﻷا ﺔﻳﺎﻬﻧ ﻲﻓ ﺔﺑﻮﻠﻄ�ا ﺔﻘﻴﻗﺪﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ﺐﻟﺎﻄﻟﺎﻓ ..ﻪﻤﻠﻌﺗ بﻮﻠﻄﻣ ﻮﻫ ﺎﻣ ءادأ ﻰﻟإ ﺐﻟﺎﻄﻟﺎﺑ لﻮﺻﻮﻟا ﻮﻫ ﻲﺳﺎﺳﻷا ﺮﻣﻷا

ﻞـﻌـﻓ ﻂـﻘﻓ ﻢﻠﻌﺘﻳ ﺎ�إو�بﺎﺘﻛ ﻲﻓ هؤﺮﻘﻳ وأ�ةﺮﺿﺎﺤﻣ ﻲﻓ ﻪﻌﻤﺴﻳ ﺎﻣ ﻢﻠﻌﺘﻳ ﻻ

ﺔﻌﻴﺒﻄﺑ ﻮﻫ أﺪﺒ�ا اﺬﻫو.«ﻪﺑ مﺎﻴﻘﻟا ﻰﻟإ بﺎﺘﻜﻟا وأ�ةﺮﺿﺎﶈا .تدأ يﺬﻟا ءﻲﺸﻟا

تﺎـﺳارﺪـﻟا ﻲـﻓ بﻼـﻄـﻠـﻟ ﺔـﺼـﺼـﻟﻤﺨا تارﺮـﻘـ�ا .ﻲـﻓ ﻲـﺳﺎـﺳأ أﺪـﺒـﻣ لﺎـﳊا

ﻖـﺒـﺳ ﺪـﻗ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺖﻧﺎﻛو �ﺮﻴﺜ�ا ﻒﻗﻮ�ا ةدﺎﻋإ ﺖ� ﺎﻣ اذإ �ﻚﻟﺬﻟو.ﺎﻴﻠﻌﻟا


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

.ناﺮﺘﻗﻻا أﺪﺒﻣ ﻪﻟﻮﻘﻳ ﺎﻣ ﻖﻓو ﻼﻤﺘﺤﻣ اﺮﻣأ ﺢﺒﺼﻳ ﺎﻫددﺮﺗ ةدﺎﻋإ نﺈﻓ �ﺎﻫؤادأ

�«ﺎﻬﺋﺎﻔﻃﻹ» قﺮﻃ ةﺪﻋ ىﺮﺜﺟ يأر ﻲﻓ كﺎﻨﻬﻓ�ﺎﻣ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﻢﻠﻌﺗ � ﺎﻣ اذإو

ﺎـﻨـﻫ ﺮﻛﺬﺘﻨﻟو.ىﺮﺧأ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﺎﺑ ﺎﻬﻟاﺪﺒﺘﺳﻻ �ﺮﺜﻛأ اﺪﻳﺪﲢ ﺎﻧدرأ ﺎﻣ اذإ ﻻوأ

ءﺎـﻔـﻄـﻧﻻ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ ﻪﺋارآ ﺐﻠﺻ ﻲﻓ ﻮﻫ ﻲﻃﺎﺒﺗرﻻا ﻒﻜﻟﺎﺑ صﺎﳋا يﺮﺜﺟ .نأ

ﺢﺒﺼﺗ ﺔﻤﻬ�ا نﺈﻓ �ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ طﺎﺒﺗرﻻا ﻚﻓ ﻢﺘﻳ ﻲﻜﻠﻓ .ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

تاﺮﻴﺜ�ا ﺮﻴﻴﻐﺗ ﻲﻫ ﻚﻟﺬﻟ قﺮﻄﻟا ﺪﺣأو .ﺔﻴﻔﻛ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﺎﺑ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا لاﺪﺒﺘﺳا

ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋو.ﺔﻴﻠﺻﻷا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ءادأ مﺪﻋ ﺖﻗو ﻲﻓ ﺔﻴﺠﻳرﺪﺗ ةرﻮﺼﺑ ﺔﻘﺜﺒﻨ�ا

ﻰﻠﻋ�

(١٢٦×)

يﺮﺜﺟ يأر ﻲﻓ�ﻢﺘﻳ نأ ﻦﻜ� مﺎﻌﻄﻟا ةراﺮﻣ لﻮﺒﻗ ثاﺪﺣإ نﺈﻓ �لﺎﺜ�ا

.ﻲﻟﺎﺘﻟا ﻮﺤﻨﻟا

.اﺪﻴﻌﺑ مﺎﻌﻄﻟا فﺬﻗ ﺐﺒﺴﺗ ﻲﻓ ﻞﺸﻔﻳ ﺚﻴﺤﺑ ﻼﻴﻠﻗ ﺮ�ا ﻢﻌﻄﻟا نﻮﻜﻳ ﺪﻗ

ﻢـﺠﻨﻳ ﺎ� ﺔﻴﺠﻳرﺪﺗ ةرﻮﺼﺑ مﺎﻌﻄﻟا ﻲﻓ مﺪﻘﻳ نأ ﻦﻜ� قاﺬ�ا اﺬﻫ ﻞﺜﻣو

هﺬﻫ ﻲﻓو .ﺮﻣﻷا �دﺎﺑ ﻲﻓ ﺎﻬﻠﺒﻘﺗ ﻦﻜﻤ�ا ﻦﻣ ﻦﻜﻳ ﻢﻟ�ةراﺮ�ا ﺾﻌﺑ لﻮﺒﻗ ﻪﻨﻋ

ﺔـﻳﺎـﻬـﻧ ﻲـﻓ ﺢـﺒﺼﻳ ﺪﻗو �مﺎﻌﻄﻟاو�ﺔﻴﻬﺸﻠﻟ ﺎﻃﺮﺷ ...ﺮ�ا قاﺬ�ا ﺢﺒﺼﻳ ﺔﻟﺎﳊا

.مﺎﻌﻄﻟا عاﻮﻧأ ﺾﻌﺒﺑ عﺎﺘﻤﺘﺳﻼﻟ ﺎﻳروﺮﺿ ﺮﻣﻷا

ﻰﻠﻋ ةﺰﻓﺎﳊا تاﺮﻴﺜ�ا لﺎﺧدإ نﺈﻓ يﺮﺜﺟ رﺎﺼﺒﺘﺳا ﺔﺤﺻ ﻰﻠﻋ تﺎﺒﺛﺈﻛو

ﻲـﺘـﻟا ةﺪﻤﺘﻌ�ا ﺔﻴﻜﻴﻨﻴﻠﻛﻹا جﻼﻌﻟا قﺮﻃ ﻦﻣ اءﺰﺟ نﻵا ﺢﺒﺻأ ﺎﻴﺠﻳرﺪﺗ ﻖﻠﻘﻟا

systematic)

(١٢٧×) ﺔــﻤــﻈــﻨــﻣ ةرﻮــﺼـﺑ ﺔـﻴـﺳﺎـﺴـﳊا ﺐـﻠـﺳ ﻢـﺳا ﺎـﻬـﻴـﻠـﻋ ﻖـﻠـﻄـﻳ

(١٢٨×)

ﻢـﻠﻌﺗ» ﺔﻘﻳﺮﻃ ساﺮـﻴﺗ ﻒﺻو ﺔﻳﺮﺒﺘﻟﻤﺨا برﺎﺠﺘﻟا ﻲﻓو.( desensitization

ﺮﻴﻴﻐﺗ ﻚﻟﺬﻛ ﺖﻨﻤﻀﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﻘﻳﺮﻄﻟا ﻲﻫو .مﺎﻤﳊا ﺪﻨﻋ «ءﺎﻄﺧأ نوﺪﺑ ﺰﻴﻴﻤﺘﻟا

.ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ءﺎﻐﻟإ ﻰﻟإ ﻻﻮﺻو ﺎﻴﺠﻳرﺪﺗ ﺮﻴﺜ�ا

ﻲﻓ ﻞﺜﻤﺘﺗ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ طﺎﺒﺗرﻻا ﺮﻴﻴﻐﺗ ﻲﻓ ﺔﻴﻧﺎﺛ ﺔﻘﻳﺮﻃ كﺎﻨﻫو

تﺎـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا ﻒـﻠـﺘـﻟﻤﺨ حﺎـﻤـﺴـﻟاو�ﺎـﻬـﺗاﺮـﻴـﺜـﻣ رﻮـﻀـﺤـﺑ ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا «دﺎـﻬﺟإ»

نﻮﺒﻠﻐﺘﻳ ﻻ ﻢﻬﻤﻈﻌﻣ وأ «�يﺮﺜﺟ ﺮﻴﺒﻌﺗ ﺪﺣ ﻰﻠﻋ�حﺮﺴ�ا ﻲﻓ نﻮﻠﺜﻤ�ﺎﻓ.رﻮﻬﻈﻟﺎﺑ

�ﻢﻬﺋادأ ﻲﻓ راﺮﻤﺘﺳﻻا ﻰﻠﻋ ﻢﻫرﺎﺒﺟإ لﻼﺧ ﻦﻣ ﻻإ حﺮﺴ�ا ﻦﻣ فﻮﳋا ﻰﻠﻋ

ﺮـﻴـﺜـ�ا ﻒـﻗﻮـ�ا نإ ﺢـﻴـﺤـﺻ..لﺎـﻌـﻔـﻧﻻا لاوز ﺪﻌﺑ ءادﻷا اﺬﻫ ﻲﻓ راﺮﻤﺘﺳﻻاو

ﻪـﻠﺤﻣ ﻞﺣو لاز ﺪﻗ لﺎﻌﻔﻧﻻا ﻦﻜﻟو�ادﻮﺟﻮﻣ لازﺎﻣ لﺎﻌﻔﻧﻻا ﻲﻓ ﺐﺒﺴﺗ يﺬﻟا

(١٢٩×)

ﻖﻠﻄﻳ يﺬﻟا ﻲﺟﻼﻌﻟا ءاﺮﺟﻹا نﺈﻓ ﺔﻴﻜﻴﻨﻴﻠﻛﻹا ﺔﳉﺎﻌ�ا ﻲﻓو. «ﺮﺧآ كﻮﻠﺳ

.ﺔﻘﻳﺮﻄﻟا هﺬﻫ مﺪﺨﺘﺴﻳ (١٣٠×) ( implosive therapy)

يرﺎﺠﻔﻧﻻا جﻼﻌﻟا ﻢﺳا ﻪﻴﻠﻋ

ﺬـﻨـﻣ ﺔـﻔـﻴـﻨـﻋ ةرﻮﺼﺑ هﺪﻨﻋ ﻖﻠﻘﻟا ﺮﻴﺜﺗ ﻲﺘﻟا تاﺮﻴﺜ�ا ﻰﻠﻋ ﺾﻳﺮ�ا ضﺮﻌﻳ ذإ

56


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﻲـﻓ ﺎـﻬـﻟﻮـﻌﻔﻣ ﻰﻠﻋ نوﺪﻬﺸﻳ ﺔﻴﺟﻼﻌﻟا ﺔﻘﻳﺮﻄﻟا هﺬﻬﺑ نودﺎﻨ�او.جﻼﻌﻟا ﺔﻳاﺪﺑ

عﺎـﻨـﻗإ ﺎـﻬـﻴـﻓ ﻦـﻜـ� ﻲـﺘـﻟا تﻻﺎـﳊا ﻲـﻓ ﻖـﻠـﻘﻟا ﻦﻋ ةﺮﺒﻌ�ا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺔﻟازإ

.جﻼﻌﻟا ﻲﻓ راﺮﻤﺘﺳﻻﺎﺑ ﺾﻳﺮ�ا

ﺎـﻣﺪـﻨـﻋ ﺮﻴﺜ�ا �ﺪﻘﺗ ﻲﻓ ﻞﺜﻤﺘﺗ ﻖﺒﺴ�ا طﺎﺒﺗرﻻا ﻊﻨ� ﺔﺜﻟﺎﺛ ﺔﻘﻳﺮﻃ ﺖﻤﺛو

لﻮـﻗ ﺪـﺣ ﻰـﻠـﻋو �ﺮـﺧﻵ وأ ﺐـﺒـﺴـﻟ ثوﺪـﳊا ﻦـﻋ ﺖـﻔـﻛ ﺪـﻗ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا نﻮﻜﺗ

ﺎـﻣ ﺔـﺒﻗاﺮ� أﺪﺑو» ﺎﻣ ﺔﺒﺘﻜﻣ ﻲﻓ ةءاﺮﻘﻟا ﺎﻣ ﺐﻟﺎﻃ لوﺎﺣ اذﺈﻓ �(١٣١×)يﺮﺜﺟ

دﺮـﺠـﻣ ﺮـﻣﻷا ﺔـﻳﺎـﻬﻧ ﻲﻓ ﺢﺒﺼﻳ ﻪﻣﺎﻣأ حﻮﺘﻔ�ا بﺎﺘﻜﻟا نﺈﻓ ﺔﻓﺮﻐﻟا ﻲﻓ يﺮﺠﻳ

ةءاﺮـﻘـﻟا ﻲـﻓ كﺎﻤﻬﻧﻻا ﻲﻓ أﺪﺑ اذإ» ﺎﻣأ.«ﻪﻟﻮﺣ ﺎﻣ ﻰﻟإ ﺮﻈﻨﻳ ﻞﻈﻳ ﻲﻛ ﺮﺷﺆﻣ

ةرﺎﺒﻌﺑو.«ﻪﻟﻮﺣ ﻦﻣ ةدﻮﺟﻮ�ا تاﻮﺻﻷا ﻊﻣ ﻒﻴﻜﺘﻳ ﺎﻣ نﺎﻋﺮﺳ ﻪﻧﺈﻓ لﺎﳊا ﻲﻓ

بﻮﻏﺮ�ا ﺮﻴﻏ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻒﻛ ﺔﻴﻠﻤﻋ ﺪﻨﻋ ةدﻮﺟﻮﻣ تاﺮﺷﺆ�ا ﺖﻧﺎﻛ اذإ ىﺮﺧأ

ﻰﻟإ ﻞﺼﻳ ﺎﻣ نﺎﻋﺮﺴﻓ ﻼﻴﺻأ اذاﻮﺤﺘﺳا ﻪﻣﺎﻤﺘﻫا ﻰﻠﻋ ذﻮﺤﺘﺴﻳ بﺎﺘﻜﺑ ﺎﻬﻴﻓ

ﻻ �ةءاﺮﻘﻠﻟ ﺎﻧﺎﻜﻣ ﺔﺒﺘﻜ�ا ﺢﺒﺼﺗو �ﺞﻴﺠﺿ ﻦﻣ ﻪﻟﻮﺣ ثﺪﺤﻳ ﺎﻣ ﻊﻣ ﻊﻳﺮﺳ ﻒﻴﻜﺗ

تﺎـﻬـﺟو ﻊـﻣ ﻒـﻃﺎـﻌـﺘـﻳ ﻦـﻜـﻳ ﻢـﻟ يﺬـﻟا �يﺮـﺜﺟ ىﺮﻳو .ﺎﻬﻴﻓ يﺮﺠﻳ ﺎﻣ ﺔﺒﻗاﺮ�

ﻲـﻓ ﺔـﻴـﺴـﻨـﳉا رﻮـﻣﻷﺎـﺑ ءﻲـﻠـ�ا ىﻮﺘﶈا نأ �ﻲﺴﻔﻨﻟا ﻞﻴﻠﺤﺘﻟﺎﺑ ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا ﺮﻈﻨﻟا

عﻮـﺿﻮـﻣ دﺎـﺠـﻳإ ﺞـﻟﺎـﻌـ�ا تﻻوﺎﺤﻣ ﻼﻌﻓ ﻞﺜ� ﺎ�إ ﻲﺴﻔﻨﻟا ﻞﻴﻠﺤﺘﻟﺎﺑ جﻼﻌﻟا

تﺎﺳرﺎﻤ�ا نﺈﻓ

57

(١٣٢×)

هﺮﻴﺒﻌﺗ ﺪﺣ ﻰﻠﻋو.ﺔﻴﺒﺼﻌﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻞﺤﻣ ﻞﺤﻴﻟ قﻮﺸﻣ

ءﺎـﻄﻋإ ﻪﺒﺸﺗ ﻲﺴﻔﻨﻟا ﻞﻴﻠﺤﺘﻟﺎﺑ جﻼﻌﻟا ﻲﻓ ﺔﻴﺒﻌﺸﻟا ﺚﻳدﺎﺣﻷا ﻲﻓ ﺔﻴﻠﻴﻠﺤﺘﻟا

ﻦـﻋ (ﻞـﻔـﻄـﻟا وأ)ﺾـﻳﺮـ�ا دﺎـﻌـﺑﻹ يأ�ﻢـﻬـﺋﺎـﻜـﺑ فﺎـﻘـﻳﻹ ىﻮﻠﺣ ﺔﻌﻄﻗ لﺎﻔﻃﻷا

.«ﺐﻳرﺪﺘﻟا ةدﺎﻋﻹ ﺔﺻﺮﻔﻟا ﺔﺌﻴﻬﺗو�ﺎﻬﻔﻛو ﺎﻬﻴﻓ بﻮﻏﺮ�ا ﺮﻴﻏ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ﻲـﻓ �ﺮـﻛﺬـﺘـﻨـﻟو.ﺔـﻠـﺜـﻣﻷﺎﺑ ﺔﻴﻨﻏ يﺮﺜﺟ تﺎﺑﺎﺘﻜﻓ بﺎﻘﻌﻟا عﻮﺿﻮ� ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑو

ﺪﺑ ﻼﻓ ﻻﺎﻌﻓ بﺎﻘﻌﻟا نﻮﻜﻳ ﻲﻜﻟ:ﻲﻫ ﺔﻴﺳﺎﺳﻷا هﺮﻈﻧ ﺔﻬﺟو نأ �دﺪﺼﻟا اﺬﻫ

ﻪـﺒـﺸـﻳ يﺬـﻟا (ﺪـﻳﺪـﳉا)ﻒـﻗﻮـ�ا ﺲﻔﻧ ﻲﻓ ةﺮﻓﺎﻨﺘﻣ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا راﺮﺠﺘﺳا ﻦﻣ ﻪﻟ

ﺰﻔﻘﻟا ﻰﻠﻋ ﺎﻣ ﺐﻠﻛ ﺐﻳرﺪﺗ ﻢﺘﻳ ﻲﻜﻟ.

(١٣٣×)

هﺮﻴﺒﻌﺗ ﺪﺣ ﻰﻠﻋو.ﺔﻘﺑﺎﺴﻟا تاﺮﺷﺆ�ا

ﻦـﻣ�ﻪـﻴـﻓ ﻖـﺒـﻄـﻳ يﺬـﻟا نﺎـﻜـ�ا ﻰﻠﻋ ﺪﻤﺘﻌﻳ بﺎﻘﻌﻟا ىوﺪﺟ نﺈﻓ �قﻮﻄﻟا ﻞﺧاد

ﺐﻠﻜﻟا ﻪﻠﻌﻔﻴﺳ يﺬﻟا ءﻲﺸﻟا ﻲﻓ ﻞﺜﻤﺘﺗ ىوﺪﳉا هﺬﻫو .مﺎﻣﻷا ﻦﻣ وأ ﻒﻠﳋا

ﻦﻣ ﺮﺧآ عﻮﻧ ﺔﻃﺎﺴﺑ ﻞﻜﺑ ﻮﻫ نذإ بﺎﻘﻌﻟﺎﻓ .«ﻪﺑ ﺮﻌﺸﻳ ﺎﻤﻴﻓ ﺲﻴﻟو �نﺎﺴﻧﻹا وأ

(١٣٤×)

يﺮﺜﺟ ﺮﻛﺬﻳو.ﺎﻴﻠﻤﻋ ﻪﻘﻴﺒﻄﺗ ﻦﻜ� ﻲﻟﺎﺘﻟﺎﺑو�ىوﺪﺟ ﺮﺜﻛأ نﺎﻛ ﻮﻟو تاﺮﻴﺜ�ا

ﺔﻘﻳﺮﻄﺑ ﺖﻤﻤﺳ ﺪﻗ بﻼﻜﻟا ﻦﻣ ﺔﻋﻮﻤﺠﻣ ﺎﻬﻴﻓ ﺪﺟو ﻲﺘﻟا تﻻﺎﳊا ﻦﻣ ﺔﻟﺎﺣ

ﻰﻠﻋ بﻼﻜﻟا بﺎﺤﺻأ ﺾﻌﺑ ﺬﺧأو �ﺎﻜﻳﺮﻣأ بﺮﻏ نﺪﻣ ﻦﻣ ﺔﻨﻳﺪﻣ ﻲﻓ ﺔﻀﻣﺎﻏ


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﻚـﻟذو �كﺎﻨﻫو ﺎﻨﻫ ةﺎﻘﻠ�ا ﻢﺤﻠﻟا ﻊﻄﻗ ﻞﻛأ مﺪﻋ ﻰﻠﻋ ﻢﻬﺑﻼﻛ ﺐﻳرﺪﺗ ﻢﻬﻘﺗﺎﻋ

بﻼـﻜﻟا ﺎﻬﻴﻓ ﻊﻘﺗ نأ ﻦﻜ� ﻲﺘﻟا ناﺮﺌﻔﻟا ﺪﺋﺎﺼﻣ ﻲﻓ ﻢﻠﳊا ﻦﻣ ﻊﻄﻗ ﻊﺿﻮﺑ

لوﺎﻨﺗ ﻦﻣ رﺬﲢ بﻼﻜﻟا تﺬﺧأ ﺪﻘﻓ ﻊﻗﻮﺘﻣ ﻮﻫ ﺎﻤﻛو .ﺎﻫرﺬﺣ ﺬﺧﺄﺗ ﻻ ﻲﺘﻟا

.ﺖﻗﻮﻟا ﺾﻌﺒﻟ كﺎﻨﻫو كﺎﻨﻫ ةﺎﻘﻠ�ا ﻢﺤﻠﻟا ﻊﻄﻗ

ةدﺎﻋ نﻮﺿرﺎﻌﻳ ﻦﻳﺬﻟا �ﺛﺪﶈا ﺲﻔﻨﻟا ءﺎﻤﻠﻋ كرﺎﺸﻳ ﻻ يﺮﺜﺟ نأ وﺪﺒﻳو

«ﻲﻗﻼﺧأ ﺮﻴﺒﻌﺗ» بﺎﻘﻌﻟا ﺔﻤﻠﻛ نأ ىﺮﻳ ﻮﻬﻓ هﺬﻫ ﻢﻫءارآ بﺎﻘﻌﻟا ماﺪﺨﺘﺳا ﻲﻓ

ماﺪﺨﺘﺳا نأ يﺮﺜﺟ ىﺮﻳ ﺔﻟﺎﺣ كﺎﻨﻫ نﺈﻓ ىﺮﺧأ ﺔﻴﺣﺎﻧ ﻦﻣو.ﺎﻴﺟﻮﻟﻮﻜﻴﺳ ﺖﺴﻴﻟو

ﺎﻣ ﺎﻬﻴﻓ بﺎﻘﻌﻟا ﺐﺒﺴﻳ ﻲﺘﻟا ﺔﻟﺎﳊا ﻲﻫو �ﺔﻴﺴﻜﻋ رﺎﺛآ ﻰﻟإ ﺎﻬﻴﻓ يدﺆﻳ بﺎﻘﻌﻟا

ﻲﻓ ﺐﺴﺘﺗ نأ ﻦﻣ ﻻﺪﺑ ( emotional excitement)

ﺔـﻴﻟﺎﻌﻔﻧﻻا ةرﺎﻤﺘﺳﻻﺎﺑ هﺎﻤﺳأ

ﺖﻴﺒﺜﺗ وأ ﺔﻴﻄﻤﻨﻟا ﻦﻣ عﻮﻧ ﻢﺠﻨﻳ ﺪﻗ ﺔﻟﺎﳊا هﺬﻫ ﻲﻓو �ةدﺪﺤﻣ ةﺮﻫﺎﻇ لﺎﻤﻋأ

.

(١٣٥×)

لﺎـﻔـﻃﻷا بﺎـﺘـﻨـﺗ ﻲـﺘـﻟا ﺐـﻀﻐﻟا ﺔﺑﻮﻧ ﻚﻟذ ﻞﻋ لﺎﺜﻣ قﺪﺻأو .كﻮﻠﺴﻟا

لﺎـﻔﻃﻷا نﺎﻣﺮﺣ ﻲﻓ ﻞﺜﻤﺘ�ا بﺎﻘﻌﻠﻟ نﺎﺘﺑﺎﺠﺘﺳا خاﺮﺼﻟاو ﻞﺟرﻷﺎﺑ ﺲﻓﺮﻟﺎﻓ

ﻰـﻟإ نﺎـﻳدﺆـﻳ ﺪـﻗ (خاﺮـﺼـﻟاو ﺲـﻓﺮـﻟا)نﻼﻌﻔﻟا ناﺬﻫ �لﺰﻨ�ا جرﺎﺧ ﺐﻌﻠﻟا ﻦﻣ

ﺲـﻓﺮـﻟا ﻦـﻣ ﺪـﻳﺰـﻣ ﻰـﻟإ هروﺪـﺑ يدﺆـﻳ اﺬـﻫو �لﺎـﻔـﻃﻷا بﺮـﻀـﺑ رﺎـﺒـﻜـﻟا مﺎـﻴـﻗ

ﺪـﻗ يﺬـﻟا بﺎـﻘـﻌـﻟا اﺬـﻫ ﻰـﻠـﻋ ﺎـﻬـﻟ ﺮﻴﺛﺄﺗ ﻻ ﺔﻴﻟﺎﻌﻔﻧﻻا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو.خاﺮﺼﻟاو

.ﺎﻬﺗاذ ﻞﻌﻔﻟا دودر ﻦﻣ ﺪﻳﺰﻣ ﻰﻟإ يدﺆﻳ

ﻪﻴﻠﻋ ﻖﻠﻄﻳ ﺎﻣ ﻮﻫو�يﺮﺜﺟ ﻞﻴﻠﲢ ﻊﻣ ﺐﺳﺎﻨﺘﺗ ىﺮﺧأ ﺔﻏﺮﻔﻣ ةﺮﺋاد ﺖﻤﺛو

(١٣٦×) . نواﺮﺑ ﻪﻔﺻو يﺬﻟا( Experimental Masochism)ﺔﺒﺒﻳﺮﺠﺘﻟا

ﺔﻴﻛﻮﺳﺎ�ا ﻢﺳا

ﻊﻴﻄﺘﺴﻳ ﻰﺘﺣ ﺔﺑﺮﻬﻜﻣ ﺔﻜﺒﺷ قﻮﻓ ىﺮﳉا رﺄﻔﻟا ﻢﻴﻠﻌﺗ ﻢﺘﻳ ءاﺮﺟﻹا اﺬﻫ ﻲﻔﻓ

ﻰـﻟإ لﻮـﺻﻮـﻠـﻟ يﺮـﳉا ﻪـﻤـﻴـﻠـﻌـﺗ ﻢـﺘـﻳ ﻢﺛ .ﺮﻤ�ا ﺔﻳﺎﻬﻧ ﻲﻓ نﺎﻣﻷا ﻰﻟإ لﻮﺻﻮﻟا

ﺔﻴﺋﺎﺑﺮﻬﻛ ﺔﻣﺪﺻ ﻰﻄﻌﻳ ﻻو�ﺔﺑﺮﻬﻜﻣ ﺮﻴﻏ ﺔﻜﺒﺷ قﻮﻓ روﺮ�ا ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ نﺎﻣﻷا

ﻊﺿﻮﻳ اﺮﻴﺧأو .(ﺐﻨﺠﺘﻟا ءاﺮﺟإ ﻢﺳﺎﺑ فﺮﻌﻳ ﺎﻣ يأ) يﺮﳉا ﻦﻋ ﻒﻗﻮﺗ ا ذإ ﻻإ

ﻦـﻫ بﺮـﻬـﻜـ�ا ءﺰـﳉا ءﺎـﻘـﺑإ ﻊـﻣ ﺔـﻣﺪـﺻ نوﺪـﺑ ﺔﻳاﺪﺒﻟا قوﺪﻨﺻ ﻲﻓ ناﻮﻴﳊا

بﺎـﻴـﻏ ﻊـﻣ يﺮـﳉا ﻢـﻠـﻌـﺗ ﺪـﻗ ناﻮـﻴـﳊا نأ ﺎـ�ﺎـﻃو.ﺎـﻣ ﺪﺣ ﻰﻟإ اﺪﻴﻌﺑ ﺔﻜﺒﺸﻟا

ﺎـﻣﺪـﻨـﻋ نﺎـﻣﻷا ﻰﻟإ يﺮﺠﻳ ﻰﺘﺣ ﻚﻟﺬﻛو �ﺔﻣﺪﺼﻟا هﺬﻫ ﺐﻨﺠﺘﻳ ﻲﻛ ﺔﻣﺪﺼﻟا

ﻦﻣ (ﺔﻴﻛﻮﺳﺎﻣ ﺔﻟﺎﺣ ﻲﻓ ﻮﻫو)يﺮﺠﻳ ﻞﻈﻳ فﻮﺳ ﻪﻧﺈﻓ �ﺔﻣﺪﺼﻟا هﺬﻬﺑ بﺎﺼﻳ

ءﺰـﳉا ﻰـﻟإ ﻚـﻟذ ﺎـﻗﺮـﺘـﺨـﻣ ﺮـﻤـ�ا ﻲـﻓ بﺮـﻬـﻜـ�ا ءﺰـﳉا ﻰـﻟإ ﺔﻳاﺪﺒﻟا قوﺪﻨﺻ

ﻪـﻟ ﺮـﻴـﺜـﻤـﻛ ﺖﻠﻤﻋ ﻞﺑ كﻮﻠﺴﻟا ﻢﺘﻜﺗ ﻢﻟ ﺔﻣﺪﺼﻟا نﺈﻓ يﺮﺜﺟ ﺮﻈﻧ ﻲﻓو.ﻦﻣﻵا

ﻒـﻴـﻜـﺘﻟا ﻦﻣ ﺎﻋﻮﻧ ةﺮﻴﺜﻣ �ﺔﻟﺎﳊا هﺬﻫ ﻲﻓو �ةﺮﺷﺎﺒﻣ ﺮﻴﻏ وأ ةﺮﺷﺎﺒﻣ ةرﻮﺼﺑ

58


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

.ﺎﻬﺗاذ ﺔﻣﺪﺼﻟا ﻊﻣ ﺊﻃﺎﳋا

ﺎﻤﻴﻓ يﺮﺜﺟ مﺎﻈﻧ ﻲﻓ ﺔﻴﺋﺎﻤﺟاﺮﺒﻟا ﺐﻧاﻮﳉا (١٣٧×) رﻮﺑو درﺎﻔﻠﻴﻫ ﺺﺨﻠﻳو

-:ﻲﻠﻳ

ﺪـﻳﺪـﲢ ﻦـﻣ ﺪـﺑ ﻻ ﺔـﻟﺎﻌﻓ ةرﻮﺼﺑ بﺎﻘﻌﻟاو باﻮﺜﻟا ماﺪﺨﺘﺳا ﻢﺘﻳ ﻰﺘﺣ( ١)

ﻦﻣ ﺪﺑﻻ كﻮﻠﺴﻟا اﺬﻫ ﻰﻠﻋ ﺔﻈﻓﺎﶈا ﻢﺘﺗ ﻰﺘﺣو.كﻮﻠﺴﻟا ﻢﻜﲢ ﻲﺘﻟا تارﺎﺛﻹا

ﻦﻣ ﺪﺑﻻ كﻮﻠﺴﻟا ﻊﻤﻗ ﻢﺘﻳ ﻰﺘﺣو.تارﺎﺷﻹا هﺬﻫ رﻮﻀﺤﺑ ﻢﺘﻳ ﻪﻧأ ﻰﻠﻋ ﺪﻛﺄﺘﻟا

.ﻪﺗاذ كﻮﻠﺴﻟا بﺎﻴﻏ ﻊﻣ تارﺎﺷﻹا دﻮﺟو ﻦﻣ ﺪﻛﺄﺘﻟا

�كﻮﻠﺴﻟاو تارﺎﺷﻹا ﻦﻣ ﻦﻜ� دﺪﻋ ﺮﺒﻛأ �ﺑ طﺎﺒﺗرا ثاﺪﺣإ ﻦﻣ ﺪﺑﻻ ( ٢)

كﻮﻠﺴﻟا ﻦﻋ «هﺎﺒﺘﻧﻻا لﻮﲢ ﻲﺘﻟا» تاﺮﻴﺜ�ا رﺎﺛآ ﻦﻣ ﻒﻴﻔﺨﺘﻟا ﻦﻜ� ﻰﺘﺣ ﻚﻟذو

.ﻪﻟ ﺮﻳﺎﻐ�ا وأ بﻮﻠﻄ�ا

اﻮـﻌـﺿو ﻦﻳﺬﻟا ﺮﺧاوأ ﻦﻣ اﺪﺣاو نﺎﻛ يﺮﺜﺟ نإ لﻮﻘﻟا ﻰﻘﺒﻳ مﺎﺘﳋا ﻲﻓو

ﺔـﻋﻮﻤﺠﻣ ﺮﻴﺴﻔﺘﺑ ﺔﺻﺎﳋا �دﺎﺒ�ا ﺔﻋﻮﻤﺠﻣ (ﻢﻴﻋﺪﺗ) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟ «ﺎﻣﺎﻋ ﺎﻣﺎﻈﻧ»

ﻦـﻳﺮـﻴـﺜـﻜﻟا ﺖﻌﺠﺷ ةﺮﻳﺰﻐﻟا ﺔﻴﻠﻤﻌﻟا ﻪﺗﺎﺣﺮﺘﻘﻤﻓ.ﺔﻴﻛﻮﻠﺴﻟا ﺮﻫﺎﻈ�ا ﻦﻣ ةﺮﻴﺒﻛ

ﻲـﻓ ﻲـﺒـﻳﺮـﺠـﺘـﻟا ﺲـﻔـﻨـﻟا ﻢـﻠـﻋ روﺪﻟ يﺪﺟ مﺎﻤﺘﻫا ءﺎﻄﻋإ ﻰﻠﻋ �ﺳراﺪﻟا ﻦﻣ

ثﺪﺤﺘﻤﻛ يﺮﺜﺟ ﺮﻛﺬﻳ ﻞﻈﻴﺳ�لﺎﺣ ﻞﻛ ﻰﻠﻋ �ﻢﻠﻌﺘﻟا لﺎﺠﻣ ﻲﻓو .ﺔﻴﻣﻮﻴﻟا ةﺎﻴﳊا

ﺪـﻴـﺣﻮﻟا لﺎﻌﻔﻟا ﻞﻳﺪﺒﻟا ﻮﻫو�ناﺮﺘﻗﻻا ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ طﺎﺒﺗرﻻا أﺪﺒﻣ ﻢﺳﺎﺑ ﺲﻴﺋر

ﻞﻈﻴﺳو�ﻪﻴﻓ شﺎﻋ يﺬﻟا نﺮﻘﻟا لاﻮﻃ تﺮﻄﻴﺳ ﻲﺘﻟا (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻨﻟ

ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا ةﺮـﻫﺎـﻇ ﺮـﻴﺴﻔﺗ ﺎﻨﻟوﺎﺣ ﺎﻤﻠﻛ �ﺮﺧﺂﺑ وأ ﻞﻜﺸﺑ�اﺮﺿﺎﺣ ناﺮﺘﻗﻻا أﺪﺒﻣ

.يﺮﺜﺟ ﻪﺣﺮﺘﻗا يﺬﻟا ﻞﻜﺸﻠﻟ اﺮﻳﺎﻐﻣ نﺎﻛ نإو ﻰﺘﺣ

ﺔﺻﻼﳋا

ﺪﺣاو أﺪﺒﻣ ﻲﻓ ﻪﻠﻛ ﻢﻠﻌﺘﻟا لاﺰﺘﺧﻻ ﺔﻟوﺎﺤﻣ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺖﻧﺎﻛ

ﻞﻴ��� اذإ ﻪﻧﺈﻓ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺖﻗو ﻲﻓ ﻞﻤﻌﻳ يﺬﻟا ﺮﻴﺜ�ا ﻂ� نإ):ﻂﺑاﺮﺘﻟا ﻮﻫ

ﺎـﻬـﻧإ لﺎـ� ﺔـﻠـﻣﺎـﻌـﻟا ﺔﺴﻴﺋﺮﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻴﻟآو .

59

(١٣٨×)

ﺔـﺑﺎـﺠـﺘﺳﻻا ﻚﻠﺗ �ﺪﻘﺗ ﻰﻟإ

ﻲـﻓ رود يأ (ﻢـﻴـﻋﺪـﺘـﻟا) ﺰـﻳﺰـﻌﺘﻟا ﺐﻌﻠﻳ ﻻو.ﺔﻛﺮﳊاو ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ ﻲﻨﻣز ناﺮﺘﻗا

ﺎـﻬـﻴـﻠﻋ ﻖﺒﻄﻨﻳ ﺔﻟﺄﺴﻣ ﻢﻠﻌﺘﻟا نﺈﻓ ﻚﻟذ ﻰﻠﻋ ةدﺎﻳزو.ﺔﻄﺑاﺮﻠﻟ ﻲﻠﻌﻔﻟا ﻞﻴﻜﺸﺘﻟا

جواﺰـﺗ ﺪـﻨـﻋ (ﺖـﻗﻮﻟا ﺲﻔﻧ ﻲﻓ)ﺎﻴﺋﺎﻘﻠﺗ نﻮﻜﺘﺗ ﺔﻄﺑاﺮﻟاو ءﻲﺷ ﻻوأ ﻞﻜﻟا أﺪﺒﻣ

.ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا

ﺔﺌﻴﺒﻟا ﻲﻓ تاﺮﻴﻐﺘﻟاو تاﺮﻴﺜ�ا �ﺑ يوﺎﺴﻳ يﺮﺜﺟ نﺎﻛ لاﻮﺣﻷا ﻢﻈﻌﻣ ﻲﻓو


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

هﺎـﺒـﺘـﻧﻻا تﺎـﺑﺎﺠﺘﺳا روﺪﺑ فﺮﺘﻋا �لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋ�ﻲﻣﺎﺘﳋا ﻪﻠﻤﻋ ﻲﻓو.ﺔﻳدﺎ�ا

نﺎـﻛ ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻼـﻟ ﻪـﻣﻮـﻬـﻔـﻣو.ﻲﳊا ﻦﺋﺎﻜﻠﻟ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ لﺎﻌﻔﻟا ﺮﻴﺜ�ا ﺪﻳﺪﲢ ﻲﻓ

ﺮـﻈـﻧ ﺔـﻬﺟو ﻲﻫو �ﺔﻳﺪﻐﻟا تازاﺮﻓﻹا وأ�ﺔﻴﻠﻌﻔﻟا تﺎﻛﺮﳊا رﺎﻃإ ﻦﻤﺿ ﺎﻤﺋاد

نﺎـﻛ ﺎـ�و.ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا تﺎـﻳﺮـﻈـﻧ ﻢـﻈـﻌـﻣ ﻲـﻓ لﺎﳊا ﻲﻫ ﺎ� ﺮﺜﻛأ ﺎﻣ ﺎﻋﻮﻧ ﺔﻴﺋﺰﺟ

ﻦﺋﺎﻜﻟا نﺎﻛ ﺎ�و �ﺔﻨﻜﻤ�ا تاﺮﻴﺜ�ا ﻦﻣ ﻞﺋﺎﻫ دﺪﻋ ﻰﻠﻋ يﻮﺘﺤﻳ ﺪﺣاﻮﻟا ﻒﻗﻮ�ا

ﺪـﻗ ﺮـﻫﺎـ�ا ﻞـﻤـﻌـﻟا ﺔـﻴﻤﻨﺗ نﺈﻓ�تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻦﻣ ﺮﻴﺒﻛ دﺪﻋ ءﺎﻄﻋإ ﻰﻠﻋ اردﺎﻗ

ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳاو ﺮـﻴـﺜـﻣ ﺔـﻄـﺑار ﻦـﻳﻮـﻜﺗ نأ ﻢﻏر�تﻻوﺎﶈا ﻦﻣ اﺮﻴﺒﻛ ادﺪﻋ ﺐﻠﻄﺘﻳ

ﻲﺘﻟا ةدﺎﺘﻌ�ا ناﺮ�ا رﺎﺛآ ﺮﺴﻔﻳ اﺬﻫو.ةﺪﺣاو ﺔﻟوﺎﺤﻣ ﻲﻓ ﻢﺘﻳ ثﺪﺣ ﻮﻫ ةﺪﺣاو

.ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ ﻆﺣﻼﺗ

زﺰـﻌـﻤـﻠـﻟ فﺪـﻫ ﻮـﻫو�تﺎـﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻦﻣ ﺔﻠﺴﻠﺳ يأ ﻲﻓ ﻲﻣﺎﺘﳋا ثﺪﳊاو

فوﺮﻇ ﻲﻓ ﺮﻴﻐﺘﻟا ﺮﺛأو .ﺮﻴﺜ�ا ﻲﻓ ﺊﺟﺎﻔﻣ ﺮﻴﻐﺗ ﺔﻴﻄﻤﻨﻟا ﻪﺗرﻮﺻ ﻲﻓ (ﻢﻋﺪ�ا)

اذﺈﻓ.ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ ﻖﺑﺎﺳ طﺎﺒﺗرا يأ ﻰﻠﻋ ءﺎﻘﺑﻹا وأ�ظﺎﻔﳊا ﻮﻫ ﺮﻴﺜ�ا

.ةﺪﻳﺪﺟ ﺔﻄﺑار ﻞﻴﻜﺸﺘﻟ ﺔﺻﺮﻓ كﺎﻨﻫ ﺪﺟﻮﺗ ﻼﻓ�ﻰﻟوﻷا تارﺎﺷﻹا ﺖﻠﻳزأ

ﺔـﻴـﻔـﻛو ةﺪـﻳﺪـﺟ ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳا ﻂﺑر ﺔﻃﺎﺴﺒﺑ ﻮﻫ ﺔﻄﺑار يأ ءﺎﻔﻄﻧا وأ ءﺎﻐﻟإو

تﺎـﻃﺎـﺒـﺗرﻻا ﻒـﻜـﺗ ةﺪـﻳﺪـﺟ ﺔـﻄـﺑار ﻞـﻴـﻜـﺸـﺗ ﻮﻫ نﺎﻴﺴﻨﻟا نﺈﻓ ﻞﺜ�ﺎﺑو .ﺮﻴﺜ�

�راﺮﻤﺘﺳﺎﺑ ةﺪﻳﺪﺟ ﻂﺑاور ﻞﻜﺸﺘﺗ ﺎﻬﻴﻓ ةﺮﻤﺘﺴﻣ ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻢﻠﻌﺘﻟﺎﻓ اﺬﻜﻫو.ﺔﻘﺑﺎﺴﻟا

ﺮﺧﻵا ﺎﻬﻀﻌﺒﻟ ﻦﻜ� �ﺪﻘﻌﻣ ﻞﻤﻋ وأ ةرﺎﻬﻣ ﻦﻣ اءﺰﺟ ﺢﺒﺼﻳ نأ ﺎﻬﻀﻌﺒﻟ ﻦﻜ�

.ﺔﻘﺑﺎﺴﻟا تﺎﻃﺎﺒﺗرﻻا ﻲﻓ ﻞﺧﺪﺘﻳ نأ

ﻲـﻓ ﻞـﺧﺪـﺗ نأ ﻦـﻜـ� تاﺮـﻴـﺜـ�ا ردﺎـﺼـﻣ ﻦـﻣ نﺎـﻴـﻠـﺧاد نارﺪـﺼـﻣ ﺖـﻤـﺛو

ﺪـﻟﻮـﺗ ﺎـﻬـﺴـﻔـﻧ تﺎـﻛﺮـﳊﺎـﻓ .تﺎـﺑﺎـﺠﺘﺳﻻا ﺔﻠﺴﻠﺳ ﻞﻣﺎﻜﺗ ﻞﻬﺴﺗو تﺎﻃﺎﺒﺗرﻻا

ظﺎﻔﳊاو.تﺎﺑﺎﺠﺘﺳا ﺔﻠﺴﻠﺳ ﻲﻓ ىﺮﺧأ تﺎﻛﺮﺤﺑ ﺔﻄﺒﺗﺮﻣ ﺢﺒﺼﺗ ﺪﻗ تاﺮﻴﺜﻣ

ارﺪﺼﻣ مﺪﻘﺗ ﻲﻓ�ىﺮﺧﻷا تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا ﻲﻓ ﻊﻓاوﺪﻟا يوﺎﺴﻳ ﺎﻣ ﻮﻫ تاﺮﻴﺜ�ا ﻰﻠﻋ

ﻲـﻓ ثﺪـﲢ ﻲـﺘـﻟا تﺎـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻﺎـﺑ ﺔـﻄـﺒـﺗﺮـ�ا ﺔـﻴـﻠـﺧاﺪـﻟا تارﺎـﺷﻺـﻟ اﺮـﻤـﺘـﺴﻣ

بﺮـﻬـﻟاو�تاﺮـﻴـﺜـ�ا ﻰـﻠﻋ ظﺎﻔﳊا ردﺎﺼﻣ ﻦﻣ رﺪﺼﻣ ﻮﻫ بﺎﻘﻌﻟاو.ﺎﻫرﻮﻀﺣ

ﻞـﻤـﻌﺗ بﺮﻬﻟا ﻰﻠﻋ ﺔﻤﺋﺎﻘﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو .ﺐﻗﺎﻌ�ا ﺔﻟازﺈﺑ تارﺎﺷﻹا هﺬﻫ ﻞﻳﺰﻳ

.ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻊﻤﻗ ﻪﻨﻋ ﻢﺠﻨﻳ ﺎ� �ﺔﺒﻗﺎﻌ�ا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا «ﻒﻛ» ﻰﻠﻋ

ﺮـﻈـﻨـﻟا ﺔـﻬـﺟﻮـﻟ لوﻷا ﻞـﺜـﻤـ�ا ﻒـﻗﻮـﻣ ﻲـﻓ ﻒـﻘـﺗ يﺮـﺜـﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ نأ ﻢﻏرو

تاذ ﺮﻈﻧ ﺔﻬﺟو ﺢﺒﺼﺗ نأ ﺎﻬﺘﻟوﺎﺤﻣ ﻲﻓ ﺖﻠﺸﻓ ﺎﻬﻧأ ﻻإ�ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ ﺔﻴﻃﺎﺒﺗرﻻا

اﺬﻫ ﻲﻓ ﺮﻫاﻮﻈﻟا ﻦﻣ ﻞﺋﺎﻬﻟا دﺪﻌﻟا �ﺑ ﻞﻣﺎﻜﺘﻟا ثاﺪﺣإ ﻦﻣ ﺎﻬﻨﻜ� ﻊﺳوأ ﻖﻓأ

60


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﺮـﺜـﻛﻷا ﺔﻴﺿﺎﻳﺮﻟا قﺮﻄﻟا ﻲﻓ سﺎﺳﻷا ﻲﻓ ناﺮﺘﻗﻻا ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺮﺛأ ىﺮﻳو.ناﺪﻴ�ا

.ﺔﻴﻔﻜﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا مﻮﻬﻔﻣ ﻦﻳﻮﻜﺘﺑو�ﻢﻠﻌﺘﻟﺎﺑ ﺔﻘﻠﻌﺘ�ا ﺔﺛاﺪﺣ

61


http://dr-banderalotaibi.com

ﻲﺷاﻮﳊا

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ياوﺎﻫ-ياوﺎﻫ ﺔﻌﻣﺎﺠﺑ ﺲﻔﻨﻟا ﻢﻠﻋ ذﺎﺘﺳأ (١×)

(*2) Kimble,1961

(*3) Guthrie,1935,p.3

Guthrie,1938 (1)

(*4) Hergenham,1976.

(*5) Guthrie,1930;1935

(*6)Guthrie,1940;1952;1959)

(*7) Watson,1913

(*8) Guthrie,1950

(*9) Holt,1931

(*10) Guthrie, 1935,p.38

(*11) Guthrie, 1935,p.39

(*12)(See Bolles.1975; and Chapter 3 of this book)

(*13) Skinner,1938

(*14) Hobart Mower,1947

(*15) See Rescopla & Solomo,1967

(*16) Guthrie,1942

ﺎـﻬـﺴـﻜـﻋو ﻢﺴﳉا جرﺎﺧ ﺔﻳدﺎ�ا تاﺮﻴﻐﺘﻟﺎﺑ رﺎﺜﺘﺴﺗ ﻲﺘﻟا ةﺮﺠﻨﳊاو نذﻷاو ﻒﻧﻷاو �ﻌﻟا ﻞﺜﻣ (١٦×)

.(ﻢﺟﺮﺘ�ا) ﺔﻴﻠﺧاﺪﻟا وأ ﺔﻴﺗاﺬﻟا تﺎﻬﺒﻨﺘﺴ�ا

(*17) Guthrie.1952,p.132

(*18) Cited in Dennis,1948,p.5.

(*19) Cited in warren1921,p.94

(*20)Guthrie.1942.p.23.

(*21)Pavlov,1927.

(*22) Guthrie,1935.

(*23)Guthrie,1935.p.49.

(*24) e. g. Mowrer&Lamoreaux,1942.

(*25) Holt,1931

(*26) Tolman,1932,p.10.

(*27) 167. Guthrie,1935,p

(*28)Guthrie, 1935,p.172.

(*29) Hull,1943.

62


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

(*30) e.g. Skinner,1938.

(*31) Guthrie,1942, pp.45- 46.

(*32) cf. Rescorla& Solomen,1967.

(*33) e.g. Skinner,1947.

(*34) See Horton & Turnage,1976

(*35) Tolman,1932

(*36) Rescorla & Solemen,1967

(*37) Bindra.1974.Bolles,1972

(*38) Guthrie,1959

(*39) B.R. Hergenhahn,1976

(*40) William Estes,e.g,1959.

(*41) Hull,1943(3)

ﺔـﻋﻮـﻤﺠﻣ ﻪﻧأ ﻮﻫ ﺮﻴﺜﻤﻠﻟ ﻲﺳﺎﺳﻷا مﻮﻬﻔ�ا نأ ﻮﻫ (ﺲﺘﺴﻳا يأر ﻲﻓ) تاﺮﻴﺜ�ا تﺎﻨﻴﻋ جذﻮ� (٤٢×)

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻟوﺎﺤﻣ تﻻﺎﺣ ﻦﻣ ﺔﻟﺎﺣ ﻞﻛ ﻲﻓو .تاﺮﻴﺜ�ا ﺮﺻﺎﻨﻋ ﺎﻬﻴﻠﻋ ﻖﻠﻄﻳ تاوذ ﻦﻣ ﺔﻧﻮﻜﻣ ﺔﻴﺿاﺮﺘﻓا

ﻒﻟﺆ�ا) ﺔﻨﻴﻌﻟا ﺔﻟﺎﺣ ﻞﻛ ﻲﻓ ﺎﻬﻴﻠﻋ ﻖﻠﻄﻳو ﺔﻋﻮﻤﻟﻤﺠا ﻦﻣ ﻞﻗأ ﺔﺌﻔﻟ ضﺮﻌﺘﻳ ﻲﳊا ﻦﺋﺎﻜﻟا نأ ضﺮﺘﻔﻳ

.(ﻪﺘﻳﺮﻈﻧ ﻲﻓ

(*43) Atkinson & Shffrin.1965 Bower,١٩٧.

g.

e

(*44) Sheffield.1961.Vocks,1950

(*45) Sheffield.1935,P.26

(*46) Guthrie,1959.

(*47) Guthrie,1935.

(*48) Guthrie,1959.

ﻢـﻠـﻌـﺗ يﺬـﻟا ﻲـﻛاردﻹا لﺎـﻟﻤﺠا ءﺰـﺟ ىﺮـﺧأ ةرﺎـﺒـﻌـﺑ ﻲﻫو �ﺎﻣ ﻞﻤﻌﺑ مﺎﻴﻘﻠﻟ ﺔﻣﻼﻋ ﻲﻫ ةرﺎﺷﻹا (٤٩×)

(ﻢﺟﺮﺘ�ا) ﻪﻟ ﺐﻴﺠﺘﺴﻳ نأ ناﻮﻴﳊا

(*50) Guthrie.1942,P.37.

(*51) E. R. Hilgard and G. H.Bower, 1975,p.93.

(*52) Vocks,1954.

(*53) Guthrie,1930,1935.

(*54) Vocks,1950.

(*55) Guthrie,1935,p.66.

(*56) Guthrie,1942.

(*57) Guthrie,1935.

(*58) Pavlov,1927.

(*59) Hull,1943.

(*60) ThorndiKe,1932,p.176.

(*61) Skinner,1938.

(*62) Hull,1943.

63


http://dr-banderalotaibi.com

(*63) john Seward,1942.

(*64) 164. Guthrie,1935.p

(*65) Seward,1942.

(*66) Pierrel & Sherman,1963.

(*67) Hilgard & Bower, 1975,p.97.

(*68) Thorndike,1911.

(*69) Skinner,1911.

(*70) Hernstein,1969.

(*71) Guthrie,1935,p.160.

(*72) Guthrie,1935.

(*74) Fowler & Miller,1963.

(*75) Guthrie,1959,p.188.

(*76) Guthrie,1959,p.187.

(*77) Guthrie,1959,pp.187- 188.

(*78) Skinner,1963.

(*79) Robert C.Bolles,1975.

(*80) Guthrie,1959,p.185

(*81) F.D.Sheffield,1961.

(*82) V.W.Vocks,1950.

(*83)V.W.Vocks,1950,pp.342- 348.

(*84) Vocks,1948.

(*85) Vocks,1954.

(*86) Guthrie and Horton,1964.

(*87) Thorndike,1911.

(*88) Guthrie & Horton,1946,p.39.

(*89) Thorndike,1911.

(*90) Guthrie&Horton,1946,p.39.

(*91) Seward,1942.)

(*92) Zeaman and Radner,1953.

(*93)Zeaman and Radner(1953)

(*94) See Kish,1966.

(*95)Sheffield,1948.

(*96)Brogden,Lipman and Culler,1938.

(*97)Sheffield,1948.

(*98) Fowler and Miller,1963.

(*99) Sheffield,1948.

(*100)Guthrie,1935.

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

64


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ يﺮﺜﺟ ﺔﻳﺮﻈﻧ

(*101) Kimble and Kendall,1953.

(*102) Marx,1968.

(*103) Muller and Schoenfield,1954.

(*104) Guthrie and Horton,1946.

(*105) Vocks,1954.

(*106) Hull,1943.

(*107) Seward,Dill and Holland,1944.

(*108) Guthrie,1935.

(*109) Wickens and Platt,1954.

(*110) Rescorla & Solomon,1967.

(*111) Sheffield,1961.

(*112) Sheffield,1961.

(*113) Sheffield,1961,p.15.

(*114) e.g.Estes,1959,see also below in this chapter.

(*115)M.R.Denny and H.M.Adelmann,1955.

(*116)R.R.Denny and H.M.Adelmann,1955.p.290.

(*117) M.R.Denny and Adelmann,1955,p.290.

(*118)Spence,1956.

(*119) Hull,1943.

(*120) Kimble,1961.

(*121) Azrin & Holz,1966.

(*122) Guthrie.1935,Chapter 12.

(*123) Guthrie,1942.

(*124) Guthrie.1942.p.55.

(*125) Guthrie.1935.pp.70- 71.

(*126) Wolpe,1958.

(*127) 1963. Terrace,

(*128) Guthrie,1942.p.72.

(*129) Stamps& Levis,1967.

(*130) Guthrie,1935,p.73.

(*131) Guthrie,1935.pp.75- 76.

(*132)Guthrie,1935,p.159.

(*133) Guthrie,1935,p.21.

(*134) Guthrie,1938,pp.80-82.

(*135) Brown,1969.

(*136) Hilgard and Bower,1975.

(*137) Guthrie,1942,p.23.

65


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

66


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

يآ ﺰﻟرﺎﺷ ﻞْ

ﻬَ

ﻟ ِ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﺲﻛوﺮﺑ

ﺔﻣﺎﻋ ةﺮﻈﻧ-ﺔﻣﺪﻘﻣ

ﻮﻫو.ﺲﻔﻨﻟا ﻢﻠﻋ ﻲﻓ يﺰﻛﺮ�ا مﻮﻬﻔ�ا ﻮﻫ ﻢﻠﻌﺘﻟا

ﺎـﻬـﻟﻼـﺧ ﻦـﻣ كﻮـﻠـﺴـﻟا ﺮـ� ﻲـﺘﻟا ﺔﻴﻠﻤﻌﻟا ﻰﻟإ ﺮﻴﺸﻳ

ﺔـﻤـﻠـﻛو).ﻢـﻴـﻠـﺴﻟا ﻦﺋﺎﻜﻟا ﺪﻨﻋ ﺎﻴﺒﺴﻧ ﺔﻤﺋاد تاﺮﻴﻐﺘﺑ

ﺔﻤﺟﺎﻧ نﻮﻜﺗ ﺪﻗ ﻲﺘﻟا كﻮﻠﺴﻟا تاﺮﻴﻐﺗ ﺪﻌﺒﺘﺴﺗ ﻢﻴﻠﺴﻟا

ﻢـﺴـﳉا ﻲـﻓ ﻒـﻠﺗ وأ�ﻲﺣاﺮﺟ ﻞﺧﺪﺗ وأ �ﺔﺑﺎﺻإ ﻦﻋ

أﺪـﺑ ﺪـﻗو (.ﺔـﻳﺪـﻌـ�ا ﻞـﻣاﻮـﻌـﻟا وأ ﻦـﺴـﻟا ﺮـﺒـﻛ ﺐﺒﺴﺑ

ﻲـﻓ ﻢـﻠـﻌﺘﻟا ﺔﻴﻠﻤﻌﺑ ﻲﺒﻳﺮﺠﺘﻟاو يﺮﻈﻨﻟا تﺎﻣﺎﻤﺘﻫﻻا

ﻦـﻣ ﻰـﻟوﻷا ﺮـﺸـﻌـﻟا تاﻮـﻨـﺴـﻟا ﻲﻓ ةﺪﺤﺘ�ا تﺎﻳﻻﻮﻟا

�ﻲـﻨـﻳوراﺪـﻟا جذﻮـﻤـﻨﻟا ﻞﺧدأ ﺎﻣﺪﻨﻋ ﻦﻳﺮﺸﻌﻟا نﺮﻘﻟا

ﻢﻠﻋ ﻲﻓ �ﺔﺌﻴﺒﻟا ﻊﻣ ﻒﻴﻜﺘﻟاو ءﺎﻘﺒﻟا ﻰﻠﻋ ﺪﻛﺆﻳ يﺬﻟا

اﺬﻫ ﻲﻓ ﺔﻣﺎﻬﻟا رﻮﻣﻷا ﻦﻣ ﻢﻠﻌﺘﻟاو.ﻲﻜﻳﺮﻣﻷا ﺲﻔﻨﻟا

ءﺎـﻘـﺒـﻟا صﺮـﻓ ﻦـﻣ ﺪﻳﺰﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﻴﻠﻤﻌﻟا ﻪﻧأ ذإ�لﺎﻟﻤﺠا

.ﻲﳊا ﻦﺋﺎﻜﻟا ىﺪﻟ

ﻢــــــﻴـــــﻋز ( ١٩٥٢ -١٨٨٤)ﻞــــــﻫ.لإ

كرﻼــــــﻛ نﺎـــــﻛ

تﺎﻨﻴﺛﻼﺜﻟا ﻲﻓ ﺎﻜﻳﺮﻣأ ﻲﻓ ﺪﻳﺪﳉا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻴﺟﻮﻟﻮﻜﻴﺳ

�نوﺮﻛأ ﻲﻓ ﻞﻫ ﺪﻟو.ﻦﻳﺮﺸﻌﻟا نﺮﻘﻟا ﻦﻣ تﺎﻨﻴﻌﺑرﻷاو

. ١٨٨٤ , مﺎﻋ ﻮﻳﺎﻣ ﻦﻣ ﻦﻳﺮﺸﻌﻟاو ﻊﺑاﺮﻟا ﻲﻓ�كرﻮﻳﻮﻴﻧ

هدﻮـﻬـﺟو .ﺔﺳﺪﻨﻬﻟﺎﺑ ﻖﻠﻌﺘﺗ ﻰﻟوﻷا ﻪﺗﺎﻣﺎﻤﺘﻫا ﺖﻧﺎﻛو

67

2


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﻲﻓ ﻞﻫ بﺬﳒاو.ﺔﻴﺳﺪﻨﻬﻟا ﻪﺘﻴﺑﺮﺗ ﺲﻜﻌﺗ ﺔﻘﻴﻗد ﺔﻴﻤﺳر ﻢﻠﻌﺗ ﺔﻳﺮﻈﻧ ءﺎﻨﺑ ﻲﻓ

ﺪـﻗو .ﺮـﻴـﻈـﻨـﺘـﻟاو ﺔﻔﺴﻠﻔﻟﺎﺑ ﻪﻣﺎﻤﺘﻫا لﻼﺧ ﻦﻣ ﺲﻔﻨﻟا ﻢﻠﻋ ﻮﺤﻧ ﺮﻣﻷا ﺔﻳﺎﻬﻧ

هارﻮﺘﻛﺪﻟا ﺔﺟردو نﺎﺠﻴﺸﺘﻴﻣ ﺔﻌﻣﺎﺟ ﻦﻣ ﻰﻟوﻷا ﺔﻴﻌﻣﺎﳉا ﻪﺘﺟرد ﻰﻠﻋ ﻞﺼﺣ

. ١٩١٨ مﺎﻋ ﻦﺴﻧﻮﻜﺴﻳو ﺔﻌﻣﺎﺟ ﻦﻣ ﺔﻔﺴﻠﻔﻟا ﻲﻓ

.�ﻮﻨﺘﻟاو ءادﻷا رﺎﺒﺘﺧا ﻰﻠﻋ ﺔﺒﺼﻨﻣ ﺲﻔﻨﻟا ﻢﻠﻋ ﻲﻓ ﻰﻟوﻷا ﻞﻫ لﺎﻤﻋأ ﺖﻧﺎﻛ

�ﻮــﻨــﺘــﻟا ةﺮــﻫﺎــﻇ اﻮــﻌـﻀـﺧأ ﻦـﻳﺬـﻟا �ـﺜـﺣﺎـﺒـﻟا ﻞـﺋاوأ �ـﺑ ﻦـﻣ نﺎـﻛ ﺪـﻗو

طوﺮـﺸﻟا ماﺪﺨﺘﺳا لﺎﻟﻤﺠا اﺬﻫ ﻲﻓ ﻪﻠﻤﻌﻟ ﺔﺴﻴﺋﺮﻟا ﺢﻣﻼ�ا ﺖﻧﺎﻛو.ﺐﻳﺮﺠﺘﻠﻟ

�ﻣﻮﻨ�ا ﺮﻴﻏو �ﻣﻮﻨ�ا صﺎﺨﺷﻷا ﻦﻣ ﻞﻛ ﺾﻳﺮﻌﺗ ﺎﻬﻴﻓ يﺮﺠﻳ ﻲﺘﻟا ﺔﻃﻮﺒﻀ�ا

ﺔﻴﻠﺑﺎﻘﻟاو �ﻮﻨﺘﻟا:ﻪﺑﺎﺘﻛ ﺮﺸﻨﻳ نإ ﻞﺒﻗ ثﺎﺤﺑأ ةﺪﻋ ﺮﺸﻧ ﺪﻗو.ةﺪﺣاو تاﺮﻴﺜﻣ ﻰﻟإ

(١×) ﻲﺒﻳﺮﲡ ﺞﻬﻨﻣ:ءﺎﺤﻳﻺﻟ

(Hypnosis and Suggestibility: An Experimental Approach)

ﺮـﺸﻧ١٩٤٣

مﺎـﻋ ﻲـﻓو�تﺎـﻨـﻴـﺛﻼﺜﻟا ﻲﻓ أﺪﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا لﺎﺠﻣ ﻲﻓ ﻞﻫ ﻞﻤﻋ ﻦﻜﻟ

ﺖـﻣﺎـﻗ ﺪـﻗو.ﻢـﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ ﻪﺘﻳﺮﻈﻨﻟ ﺮﻴﺴﻔﺗ لوأ نﺎﻛ يﺬﻟا كﻮﻠﺴﻟا �دﺎﺒﻣ ﻪﺑﺎﺘﻛ

حﺮـﺘـﻗاو�ﻲـﻠﻴﺳﻮﻟاو ﻲﻜﻴﺳﻼﻜﻟا طاﺮﺷﻹا رﺎﺒﺘﻋﻻا �ﻌﺑ ﺬﺧﻷا ﻰﻠﻋ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا

ﻲـﻓ ﻚـﻳاﺪﻧرﻮﺛ ثﺎﺤﺑأ ﺮﻴﺛﺄﺗ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا تﺮﻬﻇأ ﺪﻗو.ﺎﻫﺮﻴﺴﻔﺘﻟ ﺎﻴﺳﺎﻴﻗ ﺎﻣﺎﻈﻧ

ﻞﻤﻌﻳ ﻪﻧأ سﺎﺳأ ﻰﻠﻋ ﻞﻫ هﺮﺸﻧ يﺬﻟا �ﺮﺛﻷا نﻮﻧﺎﻗ ﻰﻠﻋ اﺪﺟ اﺮﻴﺜﻛ دﺎﻤﺘﻋﻻا

ﻢـﻠﻌﺘﻟا نإ ﻞﺋﺎﻘﻟا ضاﺮﺘﻓﻻا ﻰﻠﻋ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا ﺖﻣﺎﻗو.ﻊﻓاوﺪﻟا ﺾﻔﺧ لﻼﺧ ﻦﻣ

.ﺎﺌﺟﺎﻔﻣ ارﺎﺼﺒﺘﺳا ﺖﺴﻴﻟو ةﺪﻳاﺰﺘﻣ ﺔﺟرﺪﺘﻣ ﺔﻴﻠﻤﻋ

ﻢـﻠـﻋ ﻦـﻣ أﺰـﺠـﺘـﻳ ﻻ اءﺰـﺟ ﺎـﻬـﻨﻣ ﻞﻌﺟ ﺺﺋﺎﺼﳋا ﻦﻣ دﺪﻋ ﻞﻫ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟو

ﻲـﻓ ﺔـﻠـﻣﺎﺷ ﺔﻣﺎﻋ ﺖﻧﺎﻛ ﺎﻬﻧﻷ ﻻوأ.تﺎﻨﻴﺴﻤﳋاو تﺎﻨﻴﻌﺑرﻷا ﻲﻓ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺲﻔﻧ

ﺎـﻬـﻴـﻠـﻋ ﻖـﺒـﻄـﻨﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﻄﻴﺴﺒﻟا ﻒﻗاﻮ�ا ﻦﻣ �دﺎﺒﻣ ﺮﻳﻮﻄﺘﻟ ﺔﻤﻤﺼﻣ �ﺎﻬﻟﺎﺠﻣ

جذﻮ� ﻊﻣ ﺔﻘﻔﺘﻣ ﺔﻴﻜﻴﻧﺎﻜﻴﻣ ﺔﻳﺮﻈﻧ �ﺎﻴﻧﺎﺛ�ﺖﻧﺎﻛو .اﺪﻴﻘﻌﺗ ﺮﺜﻛﻷا ﻒﻗاﻮ�ا ﻰﺘﺣ

ﺖﻧﺎﻛو.ﻚﻳاﺪﻧرﻮﺛ.لإ دراودإو نﻮﺴﻃاو.ﻲﺑ نﻮﺟ ﻦﻣ ﻞﻛ ﺪﻨﻋ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا

ﻚﻟﺬﺑو�ﺔﻴﻘﻳﺮﻴﺒﻣﻷا تاءاﺮﺟﻹاو ﺞﺋﺎﺘﻨﻟﺎﺑ ﺎﻘﻴﺛو ﺎﻃﺎﺒﺗرا ﺔﻄﺒﺗﺮﻣ�ﺎﺜﻟﺎﺛ�ﺎﻬﻤﻴﻫﺎﻔﻣ

.ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا تﺎﻴﺿﺮﻔﻟ ةﺮﺷﺎﺒ�ا ﺔﻳﺮﺒﺘﻟﻤﺨا تارﺎﺒﺘﺧﻻﺎﺑ ﺢﻤﺴﺗ ﺖﻧﺎﻛ

ﺎﻫرﻮﻃ ﻲﺘﻟا ﻲﻠﻴﺳﻮﻟاو ﻲﻜﻴﺳﻼﻜﻟا �ﻃاﺮﺷﻹا قﺮﻄﺑ ﻞﻫ ﺮﻴﻈﻨﺗ ﺮﺛﺄﺗ ﺪﻗو

رﺎﺒﺘﻋﻻا �ﻌﺑ ﺞﺋﺎﺘﻨﻟا هﺬﻫ ﺬﺧأ ﺪﻨﻋو.ﻲﻟاﻮﺘﻟا ﻰﻠﻋ ﻚﻳاﺪﻧرﻮﺛو فﻮﻠﻓﺎﺑ-ﻰﺑ نﺎﻔﻳا

ﻰﻠﻋ ﻼﻴﻟد ﺖﻧﺎﻛ ﻲﺘﻟا ﺔﻴﺿﺎﻳﺮﻟا ﻎﻴﺼﻟا ﻰﻠﻋ اﺪﺟ اﺮﻴﺒﻛ ادﺎﻤﺘﻋا ﻞﻫ ﺪﻤﺘﻋا

حﻮـﺿﻮﻟا ﺪﻳﺪﺷ ﻲﻘﻴﺒﻄﺘﻟا ﺪﻴﻛﺄﺘﻟا ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ ﻢﻠﻌﺘﻠﻟ ﺺﻟﺎﳋا يﺮﺒﺘﻟﻤﺨا ﺞﻬﻨ�ا

68


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

.ﺮﻨﻜﺳ.فإو سوﺮﺑو ﻚﻳاﺪﻧرﻮﺛ ﺪﻨﻋ

ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻪﺒﺸﺗ�ﻢﻴﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜﻤﻠﻟ ﻲﻜﻴﻧﺎﻜﻴﻣ ﺞﻬﻨﻤﻛ �ﻞﻫ ﺔﻳﺮﻈﻧو

ﺪﻨﻋ ةرﺎﺷﻹا ﻊﻗﻮﺗ جذﻮ� ﻦﻋ ﻒﻠﺘﺨﺗ ﺎﻬﻧأ ﺢﺿاﻮﻟا ﻦﻣ ﻦﻜﻟو�يﺮﺜﺟ.رآ ﻦﻳودإ

.ﻦﻔﻴﻟ تﺮﻴﻛ ﺪﻨﻋ ﻂﻠﻄﺸﳉا ﻰﻠﻋ ﺔﻤﺋﺎﻘﻟا لﺎﻟﻤﺠا ﺔﻳﺮﻈﻧو�نﺎ�ﻮﻃ س .دراودإ

ﺔـﻴـﺟﻮـﻟﻮـﻴـﺴـﻔﻟا تﻻﺎﳊا نأ ﻰﻨﻌ� �ﺔﻗﺎﻄﻟا ﻮﺤﻧ ﺔﻬﺟﻮﻣ ﻚﻟﺬﻛ ﻞﻫ ﺔﻳﺮﻈﻧو

ﻞـﺜـﻣ ﺎـﻬـﻬـﺟوأ ﺾـﻌـﺑ ﻲـﻓ ﺔـﻘـﻳﺮـﻄﻟا هﺬﻫو .ﺮﻤﺘﺴﻣ ﻊﻓاد كﻮﻠﺴﻛ ﺎﻬﻴﻟإ ﺮﻈﻨﻳ

كﻮﻠﺴﻟا ةﺮﻜﻓ ﻰﻠﻋ ﺪﻛﺆﺗ ﻻ ﻞﻫ ﺔﻳﺮﻈﻨﻓ لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋ.ﻰﻟوﻷا ﺔﻳﺰﻳﺮﻐﻟا جذﺎﻤﻨﻟا

. (٢×) ةﺮﺻﺎﻌ�ا ﺎﻴﺟﻮﻟﻮﺜﻳﻹا ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺰﻴ� يﺬﻟا عﻮﻨﻟﺎﺑ صﺎﳋا يأ ﻲﻋﻮﻨﻟا

ﺔﺴﻴﺋﺮﻟا ﺎﻳﺎﻀﻘﻟا

ةﺪـﺣاو نأ ﻦـﻣ ﻢـﻏﺮـﻟا ﻰـﻠـﻋو.ﺔـﻳﺮﻈﻨﻟا ﺎﻳﺎﻀﻘﻟا ﻦﻣ دﺪﻋ ﻲﻓ ﻞﻫ ﻚﻤﻬﻧا

(٣×) ﻻإ� «ﺔﻔﺋاﺰﻟا ﻞﺋﺎﺴ�ا» ىﻮﺘﺴﻣ ﻰﻟإ ﺖﻠﻴﺣأ ﺪﻗ ﺎﻳﺎﻀﻘﻟا هﺬﻫ ﻦﻣ ﻞﻗﻷا ﻰﻠﻋ

ﺎﻣو �ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻨﻟ مﺎﻌﻟا رﻮﻄﺘﻠﻟ نﺎﻜ� ﺔﻴﻤﻫﻷا ﻦﻣ ﺖﻧﺎﻛ ﺎﻳﺎﻀﻘﻟا ﻚﻠﺗ نأ

.مﻮﻴﻟا ﻰﺘﺣ لﺪﺟ رﺎﺜﻣ ﺎﻳﺎﻀﻘﻟا هﺬﻫ ﺾﻌﺑ ﺖﻟاز

(٥×) (٤×)

ﻲـﺘـﻟا ﺔـﺴـﻴـﺋﺮﻟا ﺔﻴﻀﻘﻟا نأ يﺮـﺜﺟو نﺎـ�ﻮـﻃ ﻦـﻣ ﻞﻛ ﻆﺣﻻ ﺪﻗو

ﻰـﻠـﻋ ﺔـﺑﺎـﺟﻹا ﺖـﻧﺎـﻛ ﺪـﻗو ?ﻢﻠﻌﺘﻳ يﺬﻟا ﺎﻣ:لاﺆﺴﻟا ﻲﻫ ﻢﻠﻌﺘﻟا وﺮﻈﻨﻣ ﻪﺟاﻮﺗ

�ﺑ تﺎﻗﻼﻌﻟا �ﺑ رﺎﻴﺘﺧﻻا ﻲﻓ وﺪﺒﺗ تﺎﻨﻴﻌﺑرﻷاو تﺎﻴﺛﻼﺜﻟا ﻲﻓ لاﺆﺴﻟا اﺬﻫ

.ﺔﺑﺎﺠﺘﺳاو ﺮﻴﺜﻣ �ﺑ ﺔﻴﻧاﺮﺘﻗﻷا ﻂﺑاوﺮﻟا وأ�ﺮﻴﺜﻣو ﺮﻴﺜﻣ

:ﺮﻴﺜﻣو ﺮﻴﺜﻣ �ﺑ تﺎﻗﻼﻌﻟﺎﺑ صﺎﳋا ﻒﻗﻮ�ا ﻞﻴﺜ� ﻞﻀﻓأ نﺎ�ﻮﻃ ﻞﺜ�و

ﻰـﻟإ دﻮـﻘـﺗ ﻲـﺘـﻟا تﺎـﻣﻼـﻌـﻟا وأ�تاﺮـﻴـﺜـ�ا ﻲـﻟاﻮﺗ ةدﺎﻋ ﻢﻠﻌﺘﺗ ﺔﻴﳊا تﺎﻨﺋﺎﻜﻟﺎﻓ

.تاﺮﻴﺜ�ا �ﺑ ﺔﻗﻼﻋ ﻮﻫ ﻢﻐﻳ ﺎ� نﺈﻓ ﻚﻟﺬﻟو.ﻪﻴﻠﻋ لﺪﺗ وأ ﻪﺑ ﺄﺒﻨﺘﺗ وأ فﺪﻬﻟا

ﻢﻠﻌﺘﻳ ﻦﺋﺎﻜﻟﺎﻓ .ﻊﻗﻮﺘﻟﺎﺑ صﺎﳋا ﻚﻟذ نﺎﻛ نﺎ�ﻮﻃ ﻢﻴﻫﺎﻔﻣ ﻦﻣ ﺲﻴﺋر مﻮﻬﻔﻣو

ﺮـﻴـﺜﻣ ﻰﻟإ يدﺆﻳ فﻮﺳ (ﺔﻳاﺪﺒﻟا قوﺪﻨﺻ�لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋ)ﺎﻣ اﺮﻴﺜﻣ نأ ﻊﻗﻮﺗ

.(فﺪﻬﻟا قوﺪﻨﺼﻟا ﻲﻓ مﺎﻌﻄﻟا) �لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋ)ﺮﺧآ

ﻰﻠﻋ ﺪﻛﺆﻴﻓ (٧×) ﻞﻫو (٦×) يﺮﺜﺟ) ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ﺎﺑ صﺎﳋا ﻒﻗﻮ�ا ﺎﻣأ

تاﺮـﻴـﺜـ� ﺔـﻄـﺒـﺗﺮـﻣ ﺎـﻬـﺒـﺟﻮـ� تﺎـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا ﺾـﻌـﺑ ﺢـﺒـﺼـﺗ ﺔـﻴـﻠـﻤـﻌـﻛ ﻢـﻠﻌﺘﻟا

يﻮﻄﻨﻳ يﺬﻟا ﻲﺋادﻷا كﻮﻠﺴﻟا ﻰﻠﻋ وأ �كﺮﺤﺘﻟا ﻰﻠﻋ ﺎﻨﻫ نﻮﻜﻳ ﺪﻛﺄﺘﻟﺎﻓ.ﺔﺻﺎﺧ

فﻮـﻠـﻓﺎﺑ لﺎﻤﻋأ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا ﺮﻈﻨﻣ ﺪﻫﺎﺷ ﺪﻘﻓ.تﻼﻀﻌﻟا ﺺﻠﻘﺗ ﻰﻠﻋ

طاﺮــﺷﻹا ﻲـﻓو.ثﺪـﲢ ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا تاﺮـﻴـﻐـﺗ نأ حﻮـﺿﻮـﺑ يأرو�ﻚـﻳاﺪـﻧرﻮـﺛو

69


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﻖﺒﺴﻳ ﻢﻟ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا عاﺰﺘﻧا ﻰﻠﻋ اردﺎﻗ ﺢﺒﺼﻳ ﺔﻤﻐﻨﻟا وأ ءﻮﻀﻟا نﺈﻓ�ﻲﻜﻴﺳﻼﻜﻟا

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا طﺎ�أ ءﺎﻨﺑ ةدﺎﻋإ نﺈﻓ ﻲﻠﻴﺳﻮﻟا طاﺮﺷﻹا ﻲﻓ ﺎﻣأ.ﻞﺒﻗ ﻦﻣ ﺎﻬﻋاﺰﺘﻧا

.ىﻮﻗأ ﻞﺻﻷا ﻲﻓ ﺔﻔﻴﻌﺿ ﺖﻧﺎﻛ ﻲﺘﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺢﺒﺼﺗ �ﺣ ﻢﺘﻳ ﺎ�إ

ﺎـ�ر �ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻاو ﺮـﻴـﺜـ�ا ﺮـﻜـﺴـﻌـﻣ ﻲـﻓ ﺎـﻤـﺋاد ﻊـﺿﻮـﺗ ﻞـﻫ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺖﻠﻇ

تﻼﻣﺄﺘﻟا ﻲﻓ سﺎﻤﻐﻧﻻا ﻲﻓ ﻪﺘﺒﻏر مﺪﻋو �طاﺮﺷﻹا قﺮﻄﻟ ﻊﺳﻮ�ا ﻪﻣاﺪﺨﺘﺳﻻ

ﻢﻴﻫﺎﻔ� ﺔﻴﻘﻴﻘﳊا ﺔﻌﻴﺒﻄﻟا ﻦﻤﻜﺗو (.ﺔﻴﺒﺼﻌﻟا ﺔﻴﺟﻮﻟﻮﻳﺰﻴﻔﻟا) ﺔﻴﺒﺼﻋ ﻮﻳﺰﻴﻔﻟا

ﺔﻴﺌﻴﺒﻟا فوﺮﻈﻟﺎﺑ ﻢﻴﻫﺎﻔ�ا ﻂﺑﺮﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﻴﺿﺎﻳﺮﻟا (لاوﺪﻟا) ﻒﺋﺎﻇﻮﻟا ﻲﻓ ﻞﻫ

ﻲـﻓ ﺎـﻣ مﻮـﻬـﻔـﻣ ﻊـﺿو ﻲـﻓ ﻞـﻣﺄـﺘﻠﻟ عﺰﻨﻳ ﻞﻫ نﺎﻛ ﻚﻟذ ﻊﻣو�ﺔﻴﻟﺎﳊاو ﺔﻘﺑﺎﺴﻟا

ﻲﻧﺎﻌ�ا هﺬﻫو.

(٨×)

«ﺎﻴﻓﺎﺿإ ﻰﻨﻌﻣ»مﻮﻬﻔ�ا ﻚﻟذ ﻲﻄﻌﻳ ﻚﻟﺬﺑو .ﻲﺒﺼﻌﻟا زﺎﻬﳉا

ﻞـﻫ ﺮـﻴﻜﻔﺗ ﺮﻬﻈﺗ ﺎﻬﻨﻜﻟو�ﺔﻳﺆﺒﻨﺘﻟا ﺎﻬﺗرﺪﻘﻟ وأ�ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا ﺔﻴﻨﺒﻟ ﺔﻴﺳﺎﺳأ ﻦﻜﺗ ﻢﻟ

.ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا ﻰﻠﻋ ﻢﺋﺎﻘﻟا

ﻞﻫ:ﻲﻟﺎﺘﻟا لاﺆﺴﻟا ﻲﻓ ﻞﺜﻤﺘﺗو�ﻞﻫ مﺎﻤﺘﻫا ﻂﺤﻣ ﺖﻧﺎﻛ ﺔﻴﻧﺎﺛ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺔﻴﻀﻗو

.بﺎﺠﻳﻹﺎﺑ ﻞﻫ ﺔﺑﺎﺟإ ﺖﻧﺎﻛ ﺪﻘﻟ ?ﻢﻠﻌﺘﻟا ثﺪﺤﻳ ﻲﻜﻟ يروﺮﺿ (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا

يأﺮـﻟاو.(ﻪـﻤﻴﻋﺪﺗ) هﺰﻳﺰﻌﺗ ﻢﺘﻳ ﻢﻟ ﺎﻣ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻰﻟإ يدﺆﻳ ﻦﻟ ناﺮ�ا نأ ىأر ﺪﻘﻓ

ﻪـﻠـﺜـ� نﺎـﻛ يﺬـﻟا ناﺮـﺘـﻗﻻﺎـﺑ ﻞـﺋﺎﻘﻟا ﻒﻗﻮ�ا ﻢﺳا ﻪﻴﻠﻋ ﻖﻠﻄﻳ ﻚﻟﺬﻟ ﻒﻟﺎﻟﻤﺨا

ﺮـﻴـﺜـﻣ�ﻞـﻫ :ﻲـﻟﺎـﺘـﻟﺎـﻛ ﻮـﻫ ءﺎـﻤـﻠﻌﻟا ءﻻﺆﻫ ﻢﻴﺴﻘﺗ نﺈﻓ ﻚﻟﺬﻟو).نﺎ�ﻮﻃو يﺮﺜﺟ

/ﺮﻴﺜﻣو ﺮﻴﺜﻣ �نﺎ�ﻮﻃ ;ناﺮﺘﻗا / ﺔﺑﺎﺠﺘﺳاو ﺮﻴﺜﻣ �يﺮﺜﺟ �ﺰﻳﺰﻌﺗ/ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳاو

ثوﺪـﳊا ﺎـﻤـﻫ �يﺮـﺜﺟ ﺪﻨﻋ �ﻢﻠﻌﺘﻠﻟ ﻲﻓﺎﻜﻟاو يروﺮﻀﻟا نﺎﻃﺮﺸﻟاو (.ناﺮﺘﻗا

.ﻲﻧﻮﻠﻓﺎﺒﻟا طاﺮﺷﻹا ﻮﻫ ﺔﻴﻠﻤﻌﻟا هﺬﻫ جذﻮ�و.ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜﻤﻠﻟ ﻦﻣاﺰﺘ�ا

ﺪـﻘـﻓ (ﻢـﻴـﻋﺪـﺘـﻟا)ﺰـﻳﺰـﻌﺘﻟا ﺔﻳآ ﺔﻌﻴﺒﻃ ﺺﺨﺗ ﺖﻧﺎﻛ ﻞﻫ ﺪﻨﻋ ﺔﺜﻟﺎﺛ ﺔﻴﻀﻗو

ﻊـﻣ ﻖـﺑﺎـﻄـﺘـﺗ ﻲﺘﻟاو�ﻊﻓاوﺪﻟا ﺾﻔﺧ ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ ﻞﻤﻌﺗ تﺂﻓﺎﻛ ﻢﻟا نأ ﻞﻫ ﺮﻌﺷ

ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻦﻣ اءﺰﺟ ﺖﺤﺒﺻأ ﻊﻓاﺪﻟا ﺾﻔﺧ ﺔﻴﺿﺮﻓو .ﺔﻴﺟﻮﻟﻮﻴﺴﻔﻟا تﺎﺟﺎﳊا

.ﺔﻴﻀﻘﻟا هﺬﻫ ﻰﻠﻋ ةﺮﻴﺜﻛ ثﺎﺤﺑأ ﺖﻳﺮﺟأ ﺪﻗو �اﺮﻴﺒﻛ اﺮﻴﺒﻛ ﻻﺪﺟ ﺮﻴﺜﻳ ﻞﻫ

هﺬـﻫ نأ ﻞـﻫ رﺮـﻗ ﺪـﻘـﻓ.ﻢـﻠـﻌﺘﻟا ﺔﻴﻠﻤﻋ ﺔﻋﺮﺴﺑ ﻖﻠﻌﺘﺗ ﺖﻧﺎﻛ ﺔﻌﺑار ﺔﻴﻀﻗو

ﻢﻠﻌﺗ ﺔﻴﻠﻤﻋ ﺎﻬﻧﺄﺑ لﻮﻘﻳ ﺎﻔﻗﻮﻣ يﺮﺜﺟ ﻒﻗو �ﺣ ﻲﻓ �ةﺪﻳاﺰﺘﻣ ﺔﻴﻠﻤﻋ ﺔﻴﻠﻤﻌﻟا

ةﻮـﻗ دﺎـﻳدزا ﺪـﻳاﺰـﺘـ�ا جذﻮـﻤـﻨـﻟا رﺎـﺼـﻧأ ىﺮـﻳو.قﻼـﻃﻹا ﻰـﻠـﻋ ءﻲـﺷﻻ وأ�ﻞﻜﻟا

ﻂﺧ وأ �ﻰﻠﻋأ ﺪﺣ دﻮﺟﻮﺑ ضاﺮﺘﻓا ﻚﻟﺬﻛ كﺎﻨﻫو.ناﺮ�ﺎﺑ ﺎﻴﺠﻳرﺪﺗ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ﻻ ﻪﻨﻜﻟو سﻮﻘﻟا ﻦﻣ ﻼﻜﺷ بﺮﺘﻘﻳ ﻲﺿاﺮﺘﻓا ﻂﺧ ﻮﻫو) ( asymptote)

برﺎﻘﻣ

ةﻮـﻗ نأ ﻞـﻫ دﺪـﺣ ﺪـﻗو.ﺪـﻳﺰـﺗ نأ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ةﻮﻘﻟ هﺪﻌﺑ ﻦﻜ� ﻻو.(اﺪﺑأ ﻪﻐﻠﺒﻳ

70


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

�ﺔـﻴـﺒـﻠـﺳ ﺔـﻴـﻋرﺎـﺴـﺗ ﺔـﻘـﻳﺮـﻄـﺑ ﻲـﺿاﺮـﺘﻓﻻا ﺪﳊا اﺬﻫ ﻦﻣ بﺮﺘﻘﺗ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ﻪـﻧأ ﻻإ �ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا ةﻮـﻗ ﻲﻓ ةﺮﻴﺒﻛ تادﺎﻳز ﺞﺘﻨﺗ ﻰﻟوﻷا ﺐﻳرﺪﺘﻟا تﻻوﺎﺤﻣو

.ﻞﻘﺗو ﻞﻘﺗ تادﺎﻳﺰﻟا نﺈﻓ ﺐﻳرﺪﺘﻟا مﺪﻘﺗ ﺎﻤﻠﻛ

ﻰﻠﻋ مﻮﻘﻳ ﺎﻤﻠﻌﺗ دﺪﺤﻳ ﻪﻧﺈﻓ قﻼﻃﻹا ﻰﻠﻋ ﻲﺷﻻ وأ ﻞﻜﻟا ﻢﻠﻌﺗ جذﻮ� ﺎﻣأ

ﻰﺼﻗﻷا ﺪﳊا ﻰﻟإ ﺮﻔﺻ ﻦﻣ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ةﻮﻗ دادﺰﺗ نأ ﻦﻜ�و .ةﺪﺣاو ﺔﻟوﺎﺤﻣ

ﻊﻣ اﻮﻠﻣﺎﻌﺘﻳ نأ جذﻮﻤﻨﻟا اﺬﻫ رﺎﺼﻧأ ﻰﻠﻋ نﺎﻛ ﺪﻗو.ةﺪﺣاو ناﺮﻣ ﺔﻟوﺎﺤﻣ ﻲﻓ

ﺎﺠﺠﺣ اﻮﻣﺪﻗ ﺪﻗو.ادﺎﻳدزا ﻮﻤﻨﺗ ﺔﻴﺒﻳﺮﺠﺘﻟا تﺎﻴﻨﺤﻨ�ا ﻢﻈﻌﻣ نإ:ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا ﺔﻘﻴﻘﳊا

ﻰـﻠـﻋ ﻢـﻠـﻌـﺗ ﻻ وأ�ﻞـﻜـﻟا ﻢـﻠـﻌـﺗ رﻮـﻈـﻨـﻣ ﻦـﻣ تادﺎـﻳﺰـﻟا هﺬـﻫ ﻞـﺜﻣ ﺮﻴﺴﻔﺘﻟ ﺔﻳﻮﻗ

(٩×) . قﻼﻃﻹا

ﺔﻴﺳﺎﺳﻷا ﻢﻴﻫﺎﻔﳌا

ﻢـﺳا ﻪـﻴـﻠـﻋ ﻖـﻠـﻄـﻳ يﺬﻟا ﺢﻠﻄﺼ�ﺎﺑ ﻪﺘﻳﺮﻈﻧ ةرﻮﻠﺑ ﻲﻓ ﻞﻫ ﺔﻘﻳﺮﻃ ﻂﺒﺗﺮﺗ

( Hypothetico-deductive methd)

(ﺔـﻴﻃﺎﺒﻨﺘﺳﻻا) ﺔﻴﺳﺎﻴﻘﻟا ﺔﻴﺿﺮﻔﻟا ﺔﻘﻳﺮﻄﻟا

مﺎـﻈـﻨـﻟا اﺬـﻫ نﺎـﻛو�ﻢـﻠـﻌﺘﻟا ﺔﻴﻠﻤﻋ ﺮﻴﺴﻔﺘﻟ ﻲﻠﻜﺷ يﺮﻈﻧ مﺎﻈﻧ ءﺎﻨﺑ دارأ ﺪﻘﻓ

تﺎﻤﻠﺴ�ا ﻦﻣ دوﺪﺤﻣ دﺪﻋ ﺎﻬﺒﻘﻌﻳ ةدﺪﶈا تﺎﺤﻠﻄﺼ�ا ﻦﻣ ﺔﻋﻮﻤﺠ� أﺪﺒﻳ

ﻦـﻣ ﺪـﻛﺄـﺘـﻟا ﻦـﻜـ� ﺔـﻣﺎﻋ ﺔﻴﻘﻳﺮﻴﺒﻣإ ﺞﺋﺎﺘﻧ ﺎﻬﺴﻔﻧ تﺎﻤﻠﺴ�ا هﺬﻫو.ﺔﻴﺳﺎﺳﻷا

ﻞﻗﻷا ﻰﻠﻋ ﻦﻜ� ﺞﺋﺎﺘﻧ ﺎﻬﻧأ وأ �ةﺮﺷﺎﺒﻣ ﺔﻳﺮﺒﺘﻟﻤﺨا ﺔﺳارﺪﻟا لﻼﺧ ﻦﻣ ﺎﻬﺘﺤﺻ

.ﺎﻬﺘﺤﺻ رﺎﺒﺘﺧا

ﻢﻤﺼﺗ نأ ﺎﻬﻟ ﻦﻜ� تﺎﻔﻳﺮﻌﺘﻟاو ﺔﻴﺳﺎﺳﻷا تﺎﻤﻠﺴ�ا نﺈﻓ ﻞﻫ مﺎﻈﻧ ﻲﻓو

ﺔﻴﻠﻤﻌﻟا هﺬﻫ ﻦﻋ ﻢﺠﻨﻳو �ﺎﻘﻴﺛو ﺎﻄﺑر ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا تﺎﻧﻮﻜﻣ ﻒﻠﺘﺨﻣ ﻂﺑﺮﺗ ﺚﻴﺤﺑ

ﺎـﻬـﺘـﺤـﺻ ﻦـﻣ ﺪـﻛﺄـﺘـﻟا ﻦـﻜـ� ﻲـﺘـﻟا (تﺎـﻳﺮـﻈﻨﻟا)تاﺆﺒﻨﺘﻟا وأ�تﺎﺳﺎﻴﻘﻟا ﺾﻌﺑ

ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا ﻦﻣ ﺮﺻﺎﻨﻌﻟا ﻚﻠﺗ ىﻮﺳ ﻰﻘﺒﻳ ﻻأ ﻚﻟذ ﻦﻣ ﺪﺼﻘﻳ ﻞﻫ نﺎﻛو.ﺎﻴﺒﻳﺮﲡ

ﺎـﻣأ.مرﺎـﺼـﻟا ﻲـﺒـﻳﺮـﺠـﺘﻟا رﺎﺒﺘﺧﻻا ﺪﻌﺑ ﺲ� ﻻ ﺔﻤﻴﻠﺳ ءﺎﻘﺒﻟا ﺎﻬﻟ ﺐﺘﻜﻳ ﻲﺘﻟا

ﺢـﺒـﺼـﺗ ﻰـﺘـﺣ مزﻼـﻟا ﻞـﻳﺪـﻌـﺘـﻟا ﺾـﻌـﺒـﺑ ﺮ� نأ ﻦﻣ ﺎﻬﻟ ﺪﺑﻼﻓ ةﺮﻳﺎﻐ�ا ﺔﻟدﻷا

ﺢﺤﺼﻳ ﻪﻠﻤﻛﺄﺑ مﺎﻈﻨﻟا نﺈﻓ ﻢﺛ ﻦﻣو �ﺔﻴﺒﻳﺮﺠﺘﻟا ﺞﺋﺎﺘﻨﻟا ﻊﻣ ﺔﻤﺠﺴﻨﻣ ﺎﻬﺗاﺆﺒﻨﺗ

.ﻪﺗاﺬﺑ ﻪﺗاذ

ﺔﻴﺳﺎﻴﻘﻟا ﺔﻴﺿﺎﻳﺮﻟا ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا» ب ﺎﺘﻛ ﻲﻓ ﺮﻴﻈﻨﺘﻠﻟ ﻞﻫ ﻞﺧﺪﻣ ﺔﻠﺜﻣأ ﻦﻣ ﺪﳒو

( Mathematico-Deductive Theory of Rote Learning)«ارﺎـﻬـﻈـﺘﺳﻹﺎﺑ

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ

ﻲﻓ رﺎﺒﺘﺧﻼﻟ ﺔﻠﺑﺎﻗ ﺔﻴﺳﺎﺳأ �دﺎﺒﻣ طﺎﺒﻨﺘﺳﻻ ﺔﻘﻳﺮﻄﻟا ﺖﻣﺪﺨﺘﺳا ﻲﺘﻟا (١٠×)

71


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﺎﻤﻨﻴﺑو. (١١×) ﻞﻫ ﺔﻘﻳﺮﻃ ﻰﻠﻋ ﻼﺜﻣ مﺪﻘﺗ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا هﺬﻫ.رﺎﻬﻈﺘﺳﻻﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا لﺎﺠﻣ

ﺮـﻴـﺛﺄﺗ ﻪﻟ ﻦﻜﻳ ﻢﻟ ﺎﻤﻛ�ﻦﻳﺮﻴﺜﻛ ءاﺮﻘﺑ ﻞﺜ�ا اﺬﻫ ﻦﻤﻀﺗ يﺬﻟا بﺎﺘﻜﻟا ﻆﺤﻳ ﻢﻟ

ﺔـﻴـﻫﺎـﻨـﺘ�ا ﺔﻗﺪﻟا ﺢﺿﻮﻳ ﻪﻧأ ﻻإ �ﺔﻴﻠﻜﺸﻟا ﻪﺘﻴﻨﺑ ﺐﺒﺴﺑ ﻚﻟذ نﺎﻛ ﺎ�ﺮﻟو�ﺮﻴﺒﻛ

.ﺔﻴﻛﻮﻠﺴﻟا ﻒﻗاﻮﻤﻠﻟ ﻪﺘﺳارد ﻲﻓ ﺔﻣرﺎﺼﻟا ﻪﺘﻴﺠﻬﻨﻣ ﻲﻓ ﻞﻫ ﺎﻬﻴﻟإ ﻞﺻﻮﺗ ﻲﺘﻟا

كﻮﻠﺴﻟا �دﺎﺒﻣ ﻪﺑﺎﺘﻛ ﻲﻓ ﻞﺜﻤﺘﻳ ﻞﻫ ﻪﺑ مﺎﻗ يﺬﻟا ﺲﻴﺋﺮﻟا يﺮﻈﻨﻟا ﻞﻤﻌﻟاو

ﺔﻣاﺮﺼﻟاو ﺔﻗﺪﻟا يﺮﲢ ﻪﻴﻓ دوﺎﻋ يﺬﻟا ﻞﻤﻌﻟا ﻮﻫو .

(١٢×)

principles of Behavior

تﺬﺧأ بﺎﺘﻜﻟا ﺎﻬﻨﻤﻀﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا نأ ﻻإ.ﺔﻴﺳﺎﻴﻘﻟا ﺔﻴﺿﺎﻳﺮﻟا ﺔﻘﻳﺮﻄﻟا ﻲﻓ

�ـﺑو ﺎـﻬـﻨﻴﺑ ﻖﻴﺴﻨﺘﻟا ﻲﻐﺒﻨﻳ ﻲﺘﻟا تﺎﻤﻠﺴ�ﺎﺑ ءﺪﺒﻟا ﻦﻋ ﺎﺿﻮﻋو.اﺮﻳﺎﻐﻣ ﻼﻜﺷ

ﻦـﻤـﺿ ﻢـﻴـﻫﺎـﻔـ�ا �ﺪﻘﺘﺑ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا هﺬﻫ ﺖﻣﺎﻗ ﺪﻘﻓ ﻲﺒﻳﺮﺠﺘﻟا تﺎﻧﻮﻜ�ا مﺎﻈﻧ

تاﺮـﻴـﻐـﺘـ�ا ﺔـﻘـﻳﺮـﻃ ﺎـﻫﺎﻤﺳأ ﻲﺘﻟا ﺔﻘﻳﺮﻄﻟا هﺬﻫو.ﺔﻴﺒﻳﺮﺠﺘﻟا تاﺮﻴﻐﺘ�ا رﺎﻃإ

ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻲﻓ ﺔﻳﺰﻛﺮﻣ ﺔﻘﻳﺮﻃ ﺮﺒﺘﻌﺗ ( Interven ing Variable Approach-)ﺔﻠﺧاﺪﺘ�ا

.ﻞﻫ

ﺔــﻳﺮــﻈــﻧ ﻲــﻓ ﺔــﻠــﺧاﺪــﺘــ�ا تاﺮـﻴـﻐـﺘـ�ا ﻞـﺧدأ يﺬـﻟا ﻮـﻫ

(١٣×)

نﺎــ�ﻮــﺗ نﺎـﻛ

ﺔﺠﺘﻨﺘﺴﻣ ﺔﻳﻮﻀﻋ ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻞﺜ� ﻲﻈﻔﻟ ﺢﻠﻄﺼﻣ دﺮﺠﻣ ﻞﺧاﺪﺘ�ا ﺮﻴﻐﺘ�او.ﻢﻠﻌﺘﻟا

ﺺﺨﺸﻟا نﺈﻓ ﻲﺒﻳﺮﺠﺘﻟا ىﻮﺘﺴ�ا ﻲﻓو.ﻪﻟ ﻦﺋﺎﻜﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳاو ﺎﻣ ﺮﻴﺜﻣ �ﺑ ﻞﺧﺪﺘﺗ

ﻲـﻓ أﺪـﺒـﻳو �ﺎـﻘـﺑﺎـﺳ اﺮـﻴـﺜـﻣ ﺞﻟﺎﻌﻳ وأ �ﺎﻣ اﺮﻴﺜﻣ ﻆﺣﻼﻳ ﺔﺑﺮﺠﺘﻟا يﺮﺠﻳ يﺬﻟا

ﻒﻗاﻮ�ا ﻞﻴﻠﲢو.ﺔﺒﺗﺮﺘ�ا ﺞﺋﺎﺘﻨﻟا ﻆﺣﻼﻳو �ﺔﻘﺑﺎﺳ ﺔﻟﺎﺣ وأ �ﺮﻴﺜﻣ ثﺪﺣ لوﺎﻨﺗ

ﻪـﻴـﻓ مﺮـﺤـﻳ يﺬـﻟا ﺖـﻗﻮـﻟا لﺎـﻃ ﺎﻤﻠﻛ ذإ.ةﻮﻄﳋا هﺬﻫ ﻦﻣ ﺪﻌﺑأ ﻰﻟإ جﺎﺘﺤﻳ ﻻ

�قوﺪﻨﺼﻟا نﺎﺒﻀﻗ ﻰﻠﻋ رﺄﻔﻟا اﺬﻫ ﻂﻐﺿ تاﺮﻣ دﺪﻋ نﺈﻓ مﺎﻌﻄﻟا ﻦﻣ رﺄﻔﻟا

ﻞﻫ نأ ﻻإ.ىﺮﺧﻷا ﻲﻫ دادﺰﺗ �ﻪﻟ (ةﺄﻓﺎﻜ�ا) مﺎﻌﻄﻟا �ﺪﻘﺗ ﺎﻬﻨﻋ ﻢﺠﻨﻳ ﻲﺘﻟاو

ﺔﻈﺣﻼ�ا ﺔﻴﺒﻳﺮﺠﺘﻟا تﺎﻗﻼﻌﻟا �ﺑ ﺎﻣ ﻂﺑر نﺄﺑ ﻚﻟذو�ﻚﻟذ ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ ﻮﻫ ﺎ� مﺎﻗ

ﻊﺿو ﺪﻘﻓ �لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻞﻋ �ﻖﺑﺎﺴﻟا ﻞﺜ�ا ﻲﻓو.ﺔﺠﺘﻨﺘﺴ�ا ﺔﻳﻮﻀﻌﻟا تﻻﺎﳊاو

ﻦﺋﺎﻜﻟا ﺪﻨﻋ ﺰﻓﺎﳊا ىﻮﺘﺴﻣ ﻦﻣ ﺪﻳﺰﻳ نﺎﻣﺮﳊا نﺄﺑ لﻮﻘﺗ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺔﻴﺿﺮﻓ ﻞﻫ

ﻰﻠﻋ رﺄﻔﻟا ﻂﻐﺿ دﺎﻳدزا ﻦﻋ ﺔﻟوﺆﺴ�ا ﻲﻫ ﺰﻓﺎﳊا ﻲﻓ ةدﺎﻳﺰﻟا هﺬﻫ نأو�ﻲﳊا

.قوﺪﻨﺼﻟا ﺐﻴﻀﻗ

ﻂـﺑر :ﺎـﻤـﻬـﻟوأ :�ـﺒـﻧﺎﺟ ﻲﻓ ﻞﺜﻤﺘﻳ ﺔﻠﺧاﺪﺘ�ا تاﺮﻴﻐﺘ�ا ﺔﻘﻳﺮﻃ ﺮﻫﻮﺟ نإ

ﻦـﻜـ� ﻲـﺌـﻴـﺑ ﺮـﻴـﻐـﺘـﻣ ﻰـﻟإ وأ �ﺔـﻗﻼـﻋ ﻪـﻟ ﻖـﺑﺎـﺳ ﻞـﻣﺎـﻋ ﻰـﻟإ ﻞـﺧاﺪﺘ�ا ﻞﻣﺎﻌﻟا

ﺞﺋﺎﺘﻨﻟﺎﺑ ﻞﺧاﺪﺘ�ا ﺮﻴﻐﺘﻤﻠﻟ ﺔﺿﺮﺘﻔ�ا وأ �ﺔﻤﺟﺎﻨﻟا ﺔﻤﻴﻘﻟا ﻂﺑر ﺎﻤﻬﻴﻧﺎﺛو.ﻪﻟﻼﻐﺘﺳا

�ـﺗﺎﻫ ﻂﺑر ﻲﻓ تﺎﻴﺿﺎﻳﺮﻟا ﻞﻫ مﺪﺨﺘﺳا ﺪﻗو.ﺎﻬﺳﺎﻴﻗ ﻦﻜ� ﻲﺘﻟا ﺔﻴﻛﻮﻠﺴﻟا

72


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

.ىﺮﺧﻷﺎﺑ ةﺪﺣاﻮﻟا �ﺘﻴﻠﻤﻌﻟا

تاﺮﻴﻐﺘﻣ ﻞﻜﺷ ﻰﻠﻋ ﺎﻬﻤﻈﻌﻣ ءﺎﺟ ﻲﺘﻟاو�ﻞﻫ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟ ﺔﻴﺳﺎﺳﻷا ﻢﻴﻫﺎﻔ�ا ﺎﻣأ

:ﻲﻬﻓ ﺔﻠﺧاﺪﺘﻣ

ﻞـﻫ ﺪـﻨـﻋ ﺔـﻴﺳﺎﺳﻷا ﺔﻴﻛﻮﻠﺴﻟا ةﺪﺣﻮﻟا نإ( H):(Habit Strength) ةدﺎـﻌﻟا ةﻮﻗ

ﻲﻓ ﺮﺛﺆ�او ﻞﺒﻘﺘﺴ�ا �ﺑ ﺎﻴﺒﺴﻧ ﺔﻤﺋاد ﺔﻄﺑار ﻞﺜ� نﻮﻜﻣ ﻲﻫو �ةدﺎﻌﻟا ةﻮﻗ ﻲﻫ

ﻪﺟو ﻰﻠﻋو .(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا تاﺮﻣ دﺪﻋ ﺔﻟاد ﻲﻫ ةدﺎﻌﻟاو.ﻲﺒﺼﻌﻟا زﺎﻬﳉا

ﻲﻨﻌﺗ M ﺚﻴﺣH-M

(١ـ eiN)

ﻲﻟﺎﺘﻟا ﻪﺟﻮﻟا ﻰﻠﻋ نﻮﻜﻳ ﻖﻴﺒﻄﺘﻟا اﺬﻫ نﺈﻓ ﺔﻗﺪﻟا


ﺔﻴﻋﻮﻧ ﻒﻗاﻮﻣ ﻲﻓ دﺪﺤﺘﺗ ﺖﺑاﻮﺛ . e.


ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺖﺑاﻮﺛ تاﺮ� ﻰﺼﻗﻷا ﺪﳊا

.(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا تﻻوﺎﺤﻣ دﺪﻋ يوﺎﺴﺗ

( D)(

Drive)

ﺰﻓﺎﳊا

ﺎـﻣ ﻖـﻓو �ﺰـﻓاﻮـﳊا عاﻮـﻧأ ﻊـﻴـﻤـﳉ سﺎﺳﻷا ﻲﻫ ﺔﻴﺟﻮﻟﻮﻴﺒﻟا تﺎﺟﺎﳊا نإ

ﻢـﻴﻈﻨﺗو�ﺶﻄﻌﻟاو�عﻮﳉا ﻲﻫ ﺔﺴﻴﺋﺮﻟا ﺔﻴﻟوﻷا ﺰﻓاﻮﳊاو.ﻞﻫ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻪﺑ لﻮﻘﺗ

ءﺎﻨﺑو�عﺎﻤﳉاو�طﺎﺸﻨﻟاو�مﻮﻨﻟاو�ﺔﺣاﺮﻟاو�لﻮﺒﺘﻟاو�زﺮﺒﺘﻟاو�ءاﻮﻬﻟ ا ةراﺮﺣ ﺔﺟرد

(١٤×)

ﺔﻴﻠﺧاﺪﻟا تﻼﺒﻘﺘﺴ�ا مﻮﻘﺗ. ﻢﻟﻷا ﻦﻣ ﻒﻴﻔﺨﺘﻟاو رﺎﻐﺼﻟﺎﺑ ﺔﻳﺎﻨﻌﻟاو �ﺶﻌﻟا

ﺰﻓﺎﳊا نﻮﻜ�ا نﺈﻓ ﻚﻟﺬﻟو.كﻮﻠﺴﻟا ﻂﻴﺸﻨﺘﺑو�هﺬﻫ نﺎﻣﺮﳊا تﻻﺎﺤﺑ سﺎﺴﺣﻹا

ﻦﺋﺎﻜﻟا ﺪﻨﻋ ﺔﻴﻠﻜﻟا ﺰﻔﳊا لﺎﺣ ﻢﺠﻨﺗو.( SD)ﺰﻓﺎﳊا

ﺮﻴﺜ�ا ﻮﻫ ﻊﻓاﺪﻠﻟ ﻲﻘﻴﻘﳊا

(ﻢـﻴـﻋﺪـﺗ)ﺰـﻳﺰـﻌـﺗ ﺪـﻨـﻋ عﻮـﳉا دﻮـﺟو�(لﺎـﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋ)ﺔﻤﺋﻼ�ا ﻊﻓاوﺪﻟا ﻦﻣ

�لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋ) ﺔﻤﺋﻼ�ا ﺮﻴﻏ ﺰﻓاﻮﳊا ﻦﻣو .(مﺎﻌﻄﻟا ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

.(مﺎﻌﻄﻟا (ﻢﻴﻋﺪﺗ) ﺰﻳﺰﻌﺗ ﻒﻗﻮﻣ ﻲﻓ ﺶﻄﻌﻟا دﻮﺟو

( Secondary Drives)ﺔﻳﻮﻧﺎﺜﻟا

ﺰﻓاﻮﳊا

ﻊـﻣ ﻞـﻣاﺰـﺘـﻳ يﺬـﻟا ﺮـﻴـﺜ�ﺎﻓ .ﺰﻓاﻮﳊا صاﻮﺧ ﺐﺴﺘﻜﺗ نأ تاﺮﻴﺜﻤﻠﻟ ﻦﻜ�

ﺮـﻴـﺜـﻣو.ﺔـﻴﻟﺎﺘﻟا تﺎﺒﺳﺎﻨ�ا ﻲﻓ فﻮﳋا ﺮﻴﺜﻳ نأ ﻦﻜ��لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋ �ﻢﻟﻷا

. (١٥×) كﻮﻠﺴﻟا ﻊﻓﺪﻳ نأ ﻪﻨﻜ� ﻚﻟذ ﻦﻋ ﻢﺟﺎﻨﻟا فﻮﳋا

(K) ( Incentive)ﺚﻋﺎﺒﻟا

(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﺔﻴﻤﻛ ﻰﻠﻋ ﺔﻤﺋﺎﻘﻟا ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا ﻢﻴﻫﺎﻔ�ا ﺪﺣأ ﻮﻫ ﺚﻋﺎﺒﻟا

�ةدﺎﻌﻟا ةﻮﻗ ﻰﻠﻋ ﺮﺛﺆﺗ ﻻ (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﺔﻴﻤﻛ نأ ﻞﻫ ضﺮﺘﻓا ﺪﻗو .ﻞﺻاﻮﻟا

73


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

.ﻲﳊا ﻦﺋﺎﻜﻟا ىﺪﻟ ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا ىﻮﺘﺴﻣ ﺮﻴﻐﺗ ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ ءادﻷا ﻰﻠﻋ ﺮﺛﺆﺗ ﺎﻬﻨﻜﻟو

(V)(Stimulus-Intensity Dynamism) ﺮﻴﺜﳌا ةﺪﺷ ﺔﻴﻣﺎﻨﻳد

ﻲﺟرﺎﳋا ﺮﻴﺜ�ﺎﻓ.ﻲﻃاﺮﺷﻹا ﻒﻗﻮ�ا ﻲﻓ تاﺮﻴﺜ�ا ﺔﻓﺎﺜﻜﺑ نﻮﻜ�ا اﺬﻫ ﻂﺒﺗﺮﻳ

ﺮﻴﻏ ﺮﺛﻷا اﺬﻫ نﺈﻓ (K) ﺚﻋﺎﺒﻠﻟ لﺎﳊا ﻲﻫ ﺎﻤﻛو.ﺔﻳﻮﻗ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﺮﻴﺜﺘﺴﻳ ىﻮﻘﻟا

. (H) ةدﺎﻌﻟا ةﻮﻗ ﻰﻠﻋ ﺮﺛﺆﻳ ﻻو�ﻲﻃﺎﺒﺗرا

(E)(

Reaction Potential)ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ﺪﻬﺟ

ﻢﺘﻳ ءادﻷا نﺈﻓ ﺔﻔﻠﺘﻟﻤﺨا ﺔﻘﺑﺎﺴﻟا طاﺮﺷﻹا تﺎﻴﻠﻤﻋ تﻼﺧﺪﻣ بﺎﻘﻋأ ﻲﻓ

ﺪــﻬـﺟ نأ ﻞـﻫ ضﺮـﺘـﻓا ﺪـﻗو .ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا ﺪـﻬـﺟ نﻮـﻜـﻣ ﻲـﻓ ﻼـﺜـ� ﻪـﻟﻮـﺼـﺣ

ةﻮـــــﻘـــــﻟ ﺔـــــﻔـــــﻋﺎــــﻀــــ�ا تﺎــــﻃﺎــــﺒــــﺗرﻻا ﻦــــﻋ ﻢــــﺠــــﻨــــﻳ (E) ﺔـــــﺑﺎــــﺠــــﺘــــﺳﻻا

ﺔﻟدﺎﻌ�ﺎﺑ ﻚﻟذ ﻦﻋ ﺮﺒﺘﻌﻳو�(V)

ﺮﻴﺜ�ا ةﺪﺷو �(K)

ﺚﻋﺎﺒﻟاو�(D)

ﺰﻓﺎﳊاو�(H)

ةدﺎﻌﻟا

:ﺔﻴﻟﺎﺘﻟا

ةﺪــﺷ ﺔــﻴـﻣﺎـﻨـﻳد × ﺚـﻋﺎـﺒـﻟا ×ﺰـﻓﺎـﳊا × ةدﺎـﻌـﻟا ةﻮـﻗ = ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا ﺪـﻬـﺟ

:ءادﻸﻟ ﺲﻴﻳﺎﻘﻣ ﺔﻌﺑرﺄﺑ ﻂﺒﺗﺮﻣ ﻪﺴﻔﻧ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺪﻬﺟو xDXKXV )H=E)ﺮﻴﺜ�ا

.ءﺎﻔﻄﻧﻼﻟ ﺎﻬﺘﻣوﺎﻘﻣو�(ﺎﻫداﺪﻣ وأ)ﺎﻬﺘﻌﺳو�ﺎﻬﻧﻮﻤﻛو�ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا تﻻﺎﻤﺘﺣا

(H)(Generalized Habit Strength) ﺔﻤﻤﻌﳌا ةدﺎﻌﻟا ةﻮﻗ

ﺔﻄﺒﺗﺮﻣ ﺢﺒﺼﺗ ﻲﻠﺻﻷا طاﺮﺷﻹا ﻲﻓ ﺔﻨﻤﻀﺘ�ا (ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا وأ)ﻞﻌﻔﻟا در نإ

ﻲﻓ ةدﺎﻋ ﺔﻨﻤﻀﺘ�ا......تاﺮﻴﺜ�ا ﻚﻠﺗ ﺮﻴﻏ تاﺮﻴﺜ�ا ﻖﻃﺎﻨﻣ ﻦﻣ ةﺮﻴﺒﻛ ﺔﻘﻄﻨ�

(١٦×)

. (E) ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺪﻬﺟ ﻲﻓ ﻢﻫﺎﺴﺗ ﺔﻤﻤﻌ�ا تادﺎﻌﻟا هﺬﻫو ﻲﻠﺻﻷا طاﺮﺷﻹا

(I)(Aggregate Inhibitory Potential) (ﻊﻤﺠﺘﳌا)ﻊﻤﻟﻤﺠا ﻒﻜﻟا ﺪﻬﺟ

ةرﻮـﺼـﺑو.ﺎـﻣ ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳا ءادأ ﻲـﻓ ﺔﻨﻤﻀﺘ�ا لﺎﻤﻋﻸﻟ ﻲﺒﻠﺴﻟا ﻒﻜﻟا ﻞﺜ�

ﻒـﻜـﻟا ﻢـﺳا ﺎـﻬـﻴـﻠـﻋ ﻖـﻠـﻄـﻳ ﺔـﻴـﺒـﻠـﺳ ﺰـﻔﺣ لﺎﺣ ثﺪﲢ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا نﺈﻓ ﺔﻴﻋﻮﻧ

ﻲـﳊا ﻦﺋﺎﻜﻟا ﺰﻔﲢ ﻲﺘﻟا لﺎﳊا ﻲﻫو �( IR)(Reactive Inhibition)

ﻲـﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ﻪـﻧﺈـﻓ ﻲـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا طﺎـﺸـﻨﻟا ﻒﻗﻮﺗ ﻢﺘﻳ ﺎﻣﺪﻨﻋو.ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻦﻋ ﻒﻗﻮﺘﻟا ﻰﻠﻋ

ﺔـﺑﺎـﺠـﺘﺳﻻا مﺪﻋ نﺈﻓ اﺬﻜﻫو .( IR)ﻲـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا

ﻒـﻜـﻟا ﻲﻓ ﺾﻴﻔﺨﺗ ﻞﺼﺤﻳ

طوﺮﺸ�ا ﻒﻜﻟا ﻰﻤﺴﺗ ةدﺎﻌﻟا هﺬﻫو.ةدﺎﻋ ﺢﺒﺼﻳ ﻰﺘﺣ رﻮﻄﺘﻳو (ﻢﻋﺪﺘﻳ) زﺰﻌﺘﻳ

74


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﻒـﻜـﻟاو ( Ir)

طوﺮــﺸـ�ا ﻒـﻜـﻟا ﻦـﻣ ﻞـﻛ ﺪـﺤـﺘـﻳو�Conditional)

(SIR)(Inhibition

. (I) ﻊﻤﻟﻤﺠا ﻒﻜﻟا ﺪﻬﺟ نﺎﻧﻮﻜﻳو �( SIR)

ﻲﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

(O)(Behavioral oscillation) ﻲﻛﻮﻠﺴﻟا بﺬﺑﺬﺘﻟا

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺔﻌﺳ ﻦﻣ ﻼﻛ نﺈﻓ ..ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺪﻬﺟ ةﻮﻗ ﺖﺒﺜﺗ نأ ﺪﻌﺑ ﻰﺘﺣو

(١٧×)

بﺬـﺑﺬـﺘـﻟا ﺎـﻨﻟ ﺮﺴﻔﻳ نﻮﻜ�ا اﺬﻫو . ىﺮـﺧﻷ ﺔـﺑﺮـﲡ ﻦﻣ بﺬﺑﺬﺘﻳ ﺎﻬﻧﻮﻤﻛو

.كﻮﻠﺴﻟا ﻲﻓ ﻲﺋاﻮﺸﻌﻟا

(L)(Reaction Threshold) ﻞﻌﻔﻟا در ﺔﺒﺘﻋ

.ﻲﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺪﻬﳉا ﻦﻣ ﻰﻧدأ رﺪﻗ ﺮﻓﻮﺗ ﻦﻣ ﺪﺑﻻ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ثﺪﲢ ﻲﻜﻟ

( Primary Reinforcement) ﻲﻟوﻷا ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا

ﻻ (H) ةدﺎﻌﻟا ةﻮﻗو.ﺰﻓﺎﳊا ﺮﻴﺜ�ا ﺾﻴﻔﺨﺗ ﺪﻨﻋ (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ثﺪﺤﻳ

. (١٨×) ﺰﻓﺎﳊا ﺾﻴﻔﺨﺗ ﻢﺘﻳ ﺎﻣﺪﻨﻋ ﻻإ ثﺪﲢ

(Secondary Reinforcement) يﻮﻧﺎﺜﻟا(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا

ﺐﺴﺘﻜﻳ ﺪﻗ ﺮﻴﺜ�ا نﺈﻓ ﻲﻟوﻷا(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﻊﻣ ﺮﻴﺜ�ا ﻞﻣاﺰﺗ � ﺎﻣ اذإ

ﻖـﻳﺮـﻃ ﻦـﻋ �ﺮـﻴـﺜـﻤـﻠـﻟ ﻦـﻜـ� ﻪـﻧﺈـﻓ صﺎـﺧ عﻮـﻨـﺑو .(ﻢـﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا صاﻮﺧ

ءﺰﳉا اﺬﻫو .( rG)

فﺪﻬﻠﻟ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا نﻮﻜﻣ ﻦﻣ اءﺰﺟ ﻲﻋﺪﺘﺴﻳ نأ �طاﺮﺷﻹا

صاﻮﺧ ﺮﻴﺜﻤﻠﻟو ( rG)

نأ ﻰـﻠﻋ ﻪﻴﻟإ رﺎﺸﻳ ﺎﻣ ﻮﻫ فﺪﻬﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﻦﻣ ﻊﻗﻮﺘ�ا

.( rG)

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا هﺬﻬﻟ ﻪﺗرﺎﺛإ ﺪﺣ ﻰﻟإ ﺔﻳﻮﻧﺎﺜﻟا (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا

ﺔﻴﺨﻳرﺎﺗ ةﺮﻈﻧ

تﺎﻳاﺪﺒﻟا

ﺔﻳﺮﻈﻨﺑ ﺎﻬﻤﻈﻌﻣ ﻲﻓ تأﺪﺑ ﻲﺘﻟا ﺔﻳﺮﻜﻔﻟا ﺔﻠﺴﻠﺴﻟا ﻰﻟإ ﻞﻫ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻲﻤﺘﻨﺗ

تﺎـﻗﺎـﻄﻟﺎﺑ مﺎﻤﺘﻫا ﻰﻟإ ةﺪﺤﺘ�ا تﺎﻳﻻﻮﻟا ﻲﻓ ﺖﻟﻮﲢ ﻲﺘﻟاو �ﻦﻳوراﺪﻟ رﻮﻄﺘﻟا

ﺔﺴﻓﺎﻨ�او عاﺮﺼﻟا ﻲﻓ ﻦﻳوراد رﺎﻜﻓأ ﻊﻴﻤﺠﻓ .ﺔﻴﳊا تﺎﻨﺋﺎﻜﻟا كﻮﻠﺴﻟ ﺔﻴﻔﻴﻇﻮﻟا

كﻮـﻠـﺴـﻟا ﻦـﻋ ﺲـﻔـﻨـﻟا ﻢـﻠـﻋ تﺎـﻳﺮـﻈـﻧ ﻰـﻟإ ﺎـﻬـﻘﻳﺮﻃ تﺪﺟو ﺢﻠﺻﻸﻟ ءﺎﻘﺒﻟاو

ﻰـﻟإ ﺮـﻈـﻧ يﺬـﻟا ﻞـﻫ ﻰـﻠـﻋ ﺮـﻴﺒﻛ ﺮﻴﺛﺄﺗ ﻪﻟ نﺎﻛ اﺬﻫ ءﺎﻘﺒﻟا جذﻮ�و .ﻲﻧﺎﺴﻧﻹا

75


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﺎﻫﺪﻨﻋ ﺢﺒﺼﻳو ﺔﺟﺎﳊا فوﺮﻇ ﺮﻬﻈﺗ ذإ.تﺎﺟﺎﳊا ءﺎﺿرإ رﺎﻃإ ﻲﻓ كﻮﻠﺴﻟا

ﻦـﻤـﻀـﺘـﺗ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻴﻠﻤﻋ نﺈﻓ ﻞﻫ ﺪﻨﻋو.تﺎﺟﺎﳊا هﺬﻫ ءﺎﺿرإ كﻮﻠﺴﻟا فﺪﻫ

ﺾﻔﺧ ﻲﻓ ﺢﺠﻨﺗ ﻲﺘﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻﺎﻓ .ﻲﳊا ﻦﺋﺎﻜﻠﻟ ءﺎﻘﺒﻟا ﻦﻤﻀﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﻴﻟﻵا

ﻚﻟﺬﺑو �ﻦﺋﺎﻜﻠﻟ ﻲﻛﻮﻠﺴﻟا ﺪﻴﺻﺮﻟا ﻦﻣ أﺰﺠﺘﻳ ﻻ اءﺰﺟ ﺢﺒﺼﺗ ﺔﺠﺴﻧﻷا ﺔﺟﺎﺣ

ﻰـﻠـﻋ ﻞـﻫ ﺪﻴﻛﺄﺗ مﺪﻗ ﺪﻗو .ﺔﻴﺌﻴﺒﻟا ةﺎﻧﺎﻌ�ا ﻊﻣ ﺢﺟﺎﻨﻟا ﻪﻔﻴﻜﺗ صﺮﻓ ﻦﻣ ﺪﻳﺰﺗ

ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا هﺬﻫ نأ ﻊﻗاﻮﻟاو .ﻪﺘﻳﺮﻈﻧ ﻲﻓ ﻊﻓاوﺪﻟا روﺪﻟ اﺰﻴ� ﺎﻌﺑﺎﻃ ءﺎﻘﺒﻟا مﻮﻬﻔﻣ

.ﺎـﻬـﺘـﻌـﻴـﺒـﻄـﺑ ﺔـﻴـﻃﺎـﺒـﺗرإ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺎﻬﻧﻮﻛ ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟاو ﻊﻓاوﺪﻟا ﻰﻠﻋ مﻮﻘﺗ

. (١٩×) ﻪﺗﺎﺟﺎﺣ ءﺎﺿرإ ﻦﻣ ﻲﳊا ﻦﺋﺎﻜﻟا ﻦﻜ� ﺔﻠﻴﺳو دﺮﺠﻣ ﻞﻫ ﺪﻨﻋ ﻢﻠﻌﺘﻟاو

ﺰـﻓﺎـﳊا ﺔـﻳﺮـﻈـﻧ ﺖـﻧﺎـﻛ ﻞـﻫ ﺮـﻴـﻜﻔﺗ ﺖﻘﺒﺳ ﻲﺘﻟا ﺔﺴﻴﺋﺮﻟا تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا ﻦﻣو

رود ﻰـﻠـﻋ ﺪـﻛﺆـﺗ ﺖﻧﺎﻛ ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا ﺔﺳارد ﻲﻓ ﻰﻟوﻷا ﺞﻫﺎﻨ�ﺎﻓ .( Drive Theory)

تﺎـﻴـﺼـﺨـﺸـﻟا ىﺪـﺣإ ﻮـﻫو�لﺎـﺟوﺪﻛﺎﻣ ﻢﻴﻠﻳو نﺎﻛ دﺪﺼﻟا اﺬﻫ ﻲﻓو .ﺰﺋاﺮﻐﻟا

كﻮﻠﺴﻟا (تاﺮﻴﺜﻣ) تﺎﻛﺮﺤﻣ ﻲﻫ ﺰﺋاﺮﻐﻟا نأ ﺪﻘﺘﻌﻳ �لﺎﻟﻤﺠا اﺬﻫ ﻲﻓ ﺔﺴﻴﺋﺮﻟا

يﻮـﻄـﻨﻳ نأ نود ﻞﻤﻋ يأ ثﺪﺤﻳ ﻻ ﻪﻧﺈﻓ

(٢٠×)

لﺎـﺟوﺪـﻛﺎﻣ يأر ﻲﻓو .ﺔﻴﻟوﻷا

�ﺔﻴﻟآ ةرﻮﺼﺑ ﺎﻬﻔﺋﺎﻇو يدﺆﺗ ﻻ ﺔﻴﺴﻔﻨﻟا ىﻮﻘﻟا نﺈﻓ ﻚﻟﺬﻟو �ﺰﺋاﺮﻐﻠﻟ رود ﻰﻠﻋ

يﺬﻟا كﻮﻠﺴﻟا ﻢﺘﺘﺨﻳ يﺬﻟا فﺪﻬﻟا ىﻮﺘﺤﻣ لﻼﺧ ﻦﻣ ﺎﻬﻴﻟإ ﺮﻈﻨﻳ نأ ﻲﻨﺒﻨﻳ ﻞﺑ

ﺔـﻴـﻌـﻴـﺒـﻄـﻟا تﺎﻴﻠﻤﻌﻟا نﻮﻛ وأ) ﻲﻓﺎﻐﻟا ﺐﻧﺎﳉا اﺬﻫو .ﺎﻬﺗاذ ةﻮﻘﻟا هﺬﻫ ﻪﺗأﺪﺑ

نﺮـﻘـﻟا ﻞـﺋاوأ ﻲـﻓ دﺎـﺳ يﺬـﻟا ﺲـﻔـﻨـﻟا ﻢـﻠـﻋ ﻲـﻓ ﻊـﺸـﻳ ﻢـﻟ (ﺔـﻳﺎـﻏ ﻰﻟإ ﺔﻬﺟﻮﻣ

ﺮـﻈـﻨـﻟا ﺔـﻬـﺟﻮـﻟ ﻞـﻳﺪـﺒـﻛ �ﺎﻬﻬﺟوأ ﺪﺣأ ﻲﻓ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ ترﻮﻄﺗو�ﻦﻳﺮﺸﻌﻟا

ﻲﻠﺒﻘﺘﺴﻣ ثﺪﺣ ﻦﻣ ﻖﻠﻄﻨﺗ بﺬﺟ ةﻮﻗ ﻰﻠﻋ ﺪﻛﺆﻳ لﺎﺟوﺪﻛﺎﻣ نﺎﻛ ﺎﻤﻨﻴﺑو.هﺬﻫ

ﻲـﳊا ﻦـﺋﺎﻜﻟا ىﺬﻐﺗ ﻊﻓد ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻰﻠﻋ ﺪﻛﺆﺗ ﺰﻓاﻮﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ نﺈﻓ �دﺪﺤﻣ ﺮﻴﻏ

ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ رﻮﻃ يﺬﻟا

(٢١×)

ثرودو تﺮﺑور نﺎﻛو .ﻞﻤﻌﻠﻟ ﺔﻣزﻼﻟا ﺔﻗﺎﻄﻟﺎﺑ

كﺮﲢ ﻲﺘﻟا ﺔﻗﺎﻄﻟا رﺪﺼﻣ ﻪﺒﺸﺗ ةﻮﻘﻛ ﺎﻬﻴﻟإ ﺮﻈﻨﺑ نﺎﻛ ﺪﻘﻓ .ﺎﻫﺪﻬﻋ لوأ ﻲﻓ

مﻮــﻬــﻔــﻣ ﻰــﻟإ ﺔــﻴــﻌــﻓاﺪــﻠــﻟ ﻲــﻟﻵا مﻮــﻬــﻔــ�ا اﺬــﻫ ﻞــﻳﻮــﺤــﺘــﺑ ﻞـﻫ مﺎـﻗو .ﺔـﻟﻵا

عﻮﳉا ﻞﺜﻣ ﺔﻴﻟوﻷا تﻻﺎﳊا ﻲﻓ طﺎﺸﻨﻟاو ﺔﻛﺮﳊا رﺪﺼﻣ ﻞﻌﺟو�ﻲﺟﻮﻟﻮﻜﻴﺳ

ﺪﻴﻛﺄﺗ ﻊﻣ ﺎﻣﺎ� ﺐﺳﺎﻨﺘﻳ ﺰﻓﺎﳊا ﻰﻟإ ةﺰﻳﺮﻐﻟا ﻦﻣ لﻮﺤﺘﻟا نأ وﺪﺒﻳو.ﺶﻄﻌﻟاو

ﺔـﻴـﻋﻮـﺿﻮ�ا ةﺮﻜﻓ لﺎﺧدﺈﺑ ﺮﺸﺒﺗ ﺰﻓاﻮﳊا ناو�ﺔﻴﺌﻴﺒﻟا ﻲﺣاﻮﻨﻟا ﻰﻠﻋ ﻦﺴﻃاو

ﺎﻣ ﺮﺜﻛأ �ﻞﻫ ﺮﺛﺄﺗو .ةﺰﻳﺮﻐﻟا ةﺮﻜﻓ ﻪﺑ ﺮﺸﺒﺗ ﺎ� ﺮﺜﻛأ ﺔﻴﺟﻮﻟﻮﻜﻴﺴﻟا ﻞﻣاﻮﻌﻟاو

تﺎﺳﺎﻜﻌﻧﻻﺎﻓ�ﻚﻳاﺪﻧرﻮﺛو ﻦﺴﻃاوو فﻮﻠﻓﺎﺑ لﺎﻤﻋﺄﺑ�ﻪﺘﻳﺮﻈﻨﻟ ﻪﺗرﻮﻠﺑ ﺪﻨﻋ �ﺮﺛﺄﺗ

ﻢـﻠـﻌـﺗ ﺔـﺳارﺪـﻟ ﻖـﻳﺮـﻄـﻟا ﻢـﻟﺎـﻌـﻣ ﻦـﻣ ﺎﻤﻠﻌﻣ ﺖﻧﺎﻛ(٢٢×)

ﻮـﻠـﻓﺎـﺑ ﺪـﻨـﻋ ﺔﻴﻃاﺮﺷﻹا

76


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﺔـﻴـﺳﺎـﺳﻷا ﺔـﻴـﻨـﻌـ�ا تاءاﺮـﺟﻹا دﺪـﲢ ﻢﻟ ﺔﻴﻃاﺮﺷﻹا تﺎﺳﺎﻜﻌﻧﻻﺎﻓ.ناﻮﻴﳊا

ﻦـﻣ ﺮـﻴﺜﻜﻟ ةدﺮﻄﻀﻣ ﺔﺳارد ﻰﻟإ تدأ ﺎﻬﻨﻜﻟو�ﺐﺴﺤﻓ ﻲﻜﻴﺳﻼﻜﻟا طاﺮﺷﻺﻟ

(٢٣×)

ﺔﺌﻳﺮﳉا ةﻮﻄﳋا ﻦﺴﻃاو ﺎﻄﺧ ﺪﻗو.ﻒﻜﻟاو ﺰﻴﻴﻤﺘﻟاو ﻢﻴﻤﻌﺘﻟا ﻞﺜﻣ ﺮﻫاﻮﻈﻟا

هﺮﻴﻐﻛ�ﻲﺴﻔﻨﻟا ﻢﻟﺎﻌﻟا نأ ﻪﻳأر ﻦﻣ نﺎﻛو.ﻲﻋﻮﻟا ﻦﻋ اﺪﻴﻌﺑ ﺔﻴﻟﻵاو ﺔﻴﻋﻮﺿﻮ�ا ﻮﺤﻧ

�ﺔﻴﻌﻴﺒﻄﻟا ثاﺪﺣﻷا ﻒﺻو ﻖﻳﺮﻃ ﻲﻓ ﺮﻴﺴﻳ نأ ﻲﻐﺒﻨﻳ��ﻴﻌﻴﺒﻄﻟا ءﺎﻤﻠﻌﻟا ﻦﻣ

ﻢﻠﺴﻣ ﺮﻣأ ﻲﻋﻮﻟاو.ﺎﻬﻨﻴﺑ ﺪﺟﻮﺗ ﻲﺘﻟا تﺎﻗﻼﻌﻟا ﺔﻌﻴﺒﻄﻟ �ﻧاﻮﻗ ﻊﺿو لوﺎﺤﻳو

ﻦﺴﻃاو لوﺎﺣ ﺎﻤﻛ .ﺲﻔﻨﻟا ﻢﻠﻋ ﻲﻓ صﺎﺧ نﺎﻜﻣ ﻪﻟ دﺮﻔﻳ نأ ﻰﻟإ جﺎﺘﺤﻳ ﻻو�ﻪﺑ

لﺎﻜﺷﻷا ﺔﺻﺎﺨﺑو�ﺔﻴﻟوﻷا ﻢﻠﻌﺘﻟا لﺎﻜﺷأ ﻦﻣ ﺐﻛﺮ�ا ﻢﻠﻌﺘﻟا قﺎﻘﺘﺷا ﻰﻟإ ﻞﺻﻮﺘﻟا

ﺎﻬﻟ هﺬﻫ ﺮﻈﻨﻟا ﺔﻬﺟو نأ ىﺮﻳ ﻞﻫ نﺎﻛو.ﺔﻃوﺮﺸ�ا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻰﻠﻋ ﺔﻤﺋﺎﻘﻟا

ﻲﻜﻴﺳﻼﻜﻟا �ﻃاﺮﺷﻺﻟ ﺔﻴﺳﺎﺳﻷا �ﻧاﻮﻘﻟا نأ ضﺮﺘﻓا ﺪﻘﻓ ﻚﻟﺬﻟو.ﺎﻬﺘﻫﺎﺟو

�اﺪﻴﻘﻌﺗ ﺮﺜﻛﻷا كﻮﻠﺴﻟا ﻞﻴﻠﺤﺘﻟ يﺮﻈﻨﻟا سﺎﺳﻷا مﺪﻘﺗ نأ ﺎﻬﻟ ﻦﻜ� ﻲﻠﻴﺳﻮﻟاو

ﻦـﻜـ�و �ﺎـﻴـﺒـﻳﺮـﲡ ﺎـﻬـﻴﻓ ﻢﻜﺤﺘﻠﻟ اﺪﺟ ﺔﻠﺑﺎﻗ طاﺮﺷﻹا قﺮﻃ نأ ىﺮﻳ نﺎﻛ ﺎﻤﻛ

ﻞـﻫ ﺮـﺛﺄـﺗو .ﺔـﻴـﺳﺎـﺳﻷا ﻢﻠﻌﺘﻟا �ﻧاﻮﻗ فﺎﺸﺘﻛا ﻞﻤﺸﺗ ﺎﻬﻧﺈﻓ ﻚﻟﺬﺑو�ﺎﻬﺳﺎﻴﻗ

ﻚﻳاﺪﻧرﻮﺛ ﻆﺣﻻ ﺪﻘﻓ .ﺮﺛﻷا نﻮﻧﺎﻘﻟ ﻪﺘﻏﺎﻴﺻو (٢٤×) ﻚﻳاﺪﻧرﻮﺛ لﺎﻤﻋﺄﺑ ﻚﻟﺬﻛ

ﻰﻟإ لﻮﺻﻮﻟا ﻲﻓ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا حﺎﳒ ﻰﻠﻋ ﺪﻤﺘﻌﻳ ﻪﻧﺄﻛو وﺪﺒﻳ كﻮﻠﺴﻟا راﺮﻜﺗ نأ

تاﺮﻴﺜ�ا �ﺑ تﺎﻃﺎﺒﺗرﻻا ﺦﺳﺮﻳ نأ ﻪﻧﺄﺷ ﻦﻣ حﺎﺠﻨﻟا اﺬﻫ نأ ﻪﻳأر ﻲﻓو.ةﺄﻓﺎﻜ�ا

ﻲـﻓ ﻦـﻳوراد جذﻮـ� ﻊـﻣ ﻊﺋار ﻞﻜﺸﺑ ﻦﻣاﺰﺘﻳ مﻮﻬﻔﻣ اﺬﻫو.ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺔﻴﺌﻴﺒﻟا

ﻪﻳأر ﻲﻓو �ﺰﻓﺎﳊا ﺾﻔﺧ مﻮﻬﻔﻣ لﻮﺣ ﻪﺘﻳﺮﻈﻧ ﻞﻫ رﻮﻃ ﺪﻗو .ﺢﻠﺻﻸﻟ ءﺎﻘﺒﻟا

ﻲـﻓ ﺾـﻔـﺧ ﻰـﻟإ ﺮـﻴـﺸـﺗ وأ�ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا يدﺆـﺗ ﺎﻣﺪﻨﻋ ﻻإ ثﺪﺤﻳ ﻻ ﻢﻠﻌﺘﻟا نأ

دﺮﺠﻣ ﻦﻣ ﺪﻌﺑأ ﻮﻫ ﺎﻣ ﻰﻟإ ﺐﻫذ ﻞﻫ نأ ﻆﺣﻼﻧ نأ ﻢﻬ�ا ﻦﻣو.ﺔﺠﺴﻧﻷا ﺔﺟﺎﺣ

ﺔﻴﻘﻳﺮﻴﺒﻣﻷا ﺔﻗﻼﻌﻟا ﻒﺻو ﻪﻌﻣ ﻦﻜ� يﺬﻟا ﺪﳊا ﻮﻫو .ﺮﺛﻸﻟ ﻲﺒﻳﺮﲡ نﻮﻧﺎﻗ

ﺎﻳﺮﻈﻧ ﺎﻧﻮﻧﺎﻗ ﻪﺘﻳﺮﻈﻧ ﻦﻤﺿ ﺪﻗو.ةﺄﻓﺎﻜ�ا ﻰﻠﻋ ﺐﺗﺮﺘﻳ ﺎﻣو ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ةﻮﻗ �ﺑ

ﻰـﻟإ �ﻴﻘﻴﻘﳊا (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﺔﻳﺮﻈﻧ بﺎﺤﺻأ ﻦﻣ ﺢﺒﺻأ ﻚﻟﺬﺑو �ﺮﺛﻸﻟ

يروﺮـﺿ طﺮـﺷ (ﻢـﻋﺪـ�ا)زﺰـﻌـ�ا ثوﺪـﺣ نإ ﻪـﻌـﻣ لﺎﻘﻳ نأ ﻦﻜ� يﺬﻟا ﺪﳊا

.ﻢﻠﻌﺘﻟا ثوﺪﳊ

:نﻮﺴﻴﺋﺮﻟا نوﺮﻈﻨﳌا

:( ١٩٦٧ -١٩٠٧)ﺲﻨﺒﺳ.و

ﺚﻴﻨﻴﻛ

ﻞﻫ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻲﻓ ﺮﻴﺒﻛ مﺎﻬﺳﺈﺑ مﺎﻗ ﺪﻗو �ﻞﺋاوﻷا ﻞﻫ ءﻼﻣز ﻦﻣ ﺲﻨﺒﺳ نﺎﻛ

77


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﻪـﻌـﺿو ﻲـﺘـﻟا ﺔـﻏﺎﻴﺼﻟا ﺮﻴﺒﻌﺗ مﺪﺨﺘﺴﻳ ﺎﻣ اﺮﻴﺜﻜﻓ ﻚﻟﺬﻟو �(٢٥×)

ﺎـﻬﻠﻳﺪﻌﺗ ﻲﻓو

ﺪـﺟﻮـﺗ ﻪـﻧأ ﻊـﻣو.ﻚﻟذ ﻰﻠﻋ ﺔﻟﻻﺪﻠﻟ ( Hull-Spence Formulation)

(ﺲـﻨـﺒﺳو ﻞﻫ

:ﻲﻫو ﻚﻟﺬﻛ تﺎﻓﻼﺘﺧﻻا ﺾﻌﺑ ﺪﺟﻮﺗ ﻪﻧأ ﻻإ ﺎﻤﻬﻟﺎﻤﻋأ �ﺑ ةﺮﻴﺜﻛ ﻪﺒﺷ ﻪﺟوأ

ﻲﻓ ﺰﻛﺮﻳ نﺎﻛ ﻪﻧأ ﻊﻣ ﻲﺠﻬﻨ�ا يﺮﻈﻨﻟا ﻞﻫ بﻮﻠﺳﺄﺑ ﺲﻨﺒﺳ ﻞﻣﺎﻌﺘﻳ ﻢﻟ -١

.ﺔﻠﺧاﺪﺘ�ا تاﺮﻴﻐﺘ�ا ﻰﻠﻋ ﻪﺘﻳﺮﻈﻧ

ﻰـﻠـﻋ مﻮـﻘـﺗ ﺔـﻴـﻓﺎـﺿإ نﺎـﻌـﻣ يأ ﺔـﻠـﺧاﺪﺘ�ا تاﺮﻴﻐﺘﻤﻠﻟ ﺲﻨﺒﺳ ﻂﻌﻳ ﻢﻟ -٢

.(ﺔﻴﺒﺼﻋ ﻮﻴﺴﻔﻟا) ﺔﻴﺒﺼﻌﻟا ﺔﻴﺟﻮﻟﻮﻴﺴﻔﻟا تﻼﻣﺄﺘﻟا

ﻲـﻓ ﻢـﻠـﻌـﺘـﻠـﻟ يروﺮـﺿ طﺮـﺷ ﺮـﺗﻮـﺘﻟا ﺾﻔﺧ نﺄﺑ ﻦﻣﺆﻳ ﺲﻨﺒﺳ ﻦﻜﻳ ﻢﻟ -٣

نﺈـﻓ ﻲـﻜـﻴﺳﻼﻜﻟا ﻲﻋﺎﻓﺪﻟا طاﺮﺷﻺﻟ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ ﺎﻣأ.ﻲﻠﻴﺳﻮﻟا ةﺄﻓﺎﻜ�ا طاﺮﺷإ

(ﻢـﻴـﻋﺪـﺘـﻟا)ﺰـﻳﺰﻌﺘﻟا ﻒﻗﻮﻣ ﻞﺜ� ﻪﻴﻟإ ﺖﺣوأ ﻚﻟذ ﺪﻌﺑ تءﺎﺟ ﻲﺘﻟ)تﺎﺳارﺪﻟا

.اﺬﻫ يﻮﻘﻟا

ﻒـﻗاﻮـ�ا ﻢـﻴـﻤـﻌـﺗ ﻲـﻓ ﺔـﻣﺎـﻋ ةرﻮـﺼـﺑ ﻞـﻫ ﻦـﻣ ارﺬﺣ ﺮﺜﻛأ ﺲﻨﺒﺳ نﺎﻛ - ٤

ﺪﻳﺪﲢ ﻲﻓ اﺪﺟ ارﺬﺣ نﺎﻛ ﺲﻨﺒﺳ نأ ﻊﻗاﻮﻟاو.ﺔﺒﻛﺮ�ا ﻒﻗاﻮ�ا ﻰﻠﻋ ﺔﻄﻴﺴﺒﻟا

.ﺎﻘﻴﻗد اﺪﻳﺪﲢ ﺔﻴﺒﻳﺮﺠﺘﻟا ﻪﻟﺎﻤﻋأ ﺎﻬﻴﻓ ﻢﺘﺗ ﺖﻧﺎﻛ ﻲﺘﻟا فوﺮﻈﻟا

فﺪﻬﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻼﻟ نﺄﺑ ﻞﺋﺎﻘﻟا ﻪﻳأر ﻲﻓ ﻞﺜﻤﺘﻳ ﺲﻨﺒﺴﻟ ﺲﻴﺋر مﺎﻬﺳإ ﺖﻤﺛو

ﺔـﻴـﻟوﻷا ﻞـﻫ ﺔـﳉﺎـﻌﻣ ﺖﻧﺎﻛو . (٢٦×) ﺔـﻴـﻌﻓاد صاﻮﺧ ( rG)

ﺔـﻴـﺋﺰـﳉا ﺔـﻴـﻌﻗﻮﺘﻟا

ﻢـﺠـﳊا ﻞـﺜـﻣ ةﺄـﻓﺎـﻜـ�ا تاﺮـﻴـﻐـﺘﻣ ﻂﺑﺮﻳ نﺎﻛ ﺎﻤﻛ ﺔﻴﻃﺎﺒﺗرا ﺔﳉﺎﻌﻣ ةﺄﻓﺎﻜﻤﻠﻟ

ﺔﺜﻋﺎﺒﻟا ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا تﺮﻬﻇ ١٩٥٢ مﺎﻋ ﺔﻳﺮﻈﻨﻠﻟ ﻪﺘﻌﺟاﺮﻣ ﻲﻓو .ةدﺎﻌﻟﺎﺑ ﺮﻴﺧﺄﺘﻟاو

ﺔـﻳﺮـﻈﻨﻟا ﺲﻨﺒﺳ ءارأ ﺖﻨﻤﻀﺗ ﺪﻗو .ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا ﻚﻠﺗ ﻰﻠﻋ ﺎﺴﻴﺋر ﻼﻳﺪﻌﺗ ﺔﻠﺜ�

ﻪﻧأ ﻊﻣ �(K)

ﺔـﺜـﻋﺎـﺒﻟا ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا ﻲﻠﻴﺳﻮﻟا ةﺄﻓﺎﻜ�ا طاﺮﺷﺈﺑ ﺔﻘﻠﻌﺘ�ا ١٩٥٦ مﺎﻋ

ﺔـﻴـﻌـﻓاﺪﻟاو ﺰﻓﺎﳊا �ﺑ ﺔﻓﺎﺿإ ﺔﻗﻼﻋ دﻮﺟو ضﺮﺘﻓا �ﻞﻫ ﻦﻣ ﺾﻴﻘﻨﻟا ﻰﻠﻋ

فﺪﻬﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو (D) ﺰﻓﺎﳊا ﻲﻣﻮﻬﻔﻣ ﻰﻟإ ﺲﻨﺒﺳ ﺔﺳارد تدأ ﺪﻗو .ﺔﺜﻋﺎﺒﻟا

ﺮـﻴـﺜـ�ا ﺔـﻳﺮـﻈـﻧ ﻰﻠﻋ ةﺮﻴﺒﻛ تﺎﻨﻴﺴﲢ لﺎﺧدإ ﻰﻟإ تدأ (K) ﺔـﻌـﻗﻮﺘ�ا ﺔﻴﺋﺰﳉا

ﺔـﻳﺮـﻈـﻧ ﺮـﻳﻮـﻄـﺘـﺑ مﺎﻤﺘﻫﻻا ةرﺎﺛإ ﻲﻓ ﺔﺳارﺪﻟا ﻚﻠﺗ ﺖﻤﻫﺎﺳ ﺎﻤﻛ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو

. (٢٧×) ءﺎﻔﻄﻧﻻﺎﺑ ﻖﻠﻌﺘﻳ ﺎﻤﻴﻓ ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا

تﺎـﻣﻮـﻠـﻌ�ا ءﻮﺿ ﻰﻠﻋ ﻪﺘﻳﺮﻈﻧ ﻞﻳﺪﻌﺗو ﺢﻴﻘﻨﺗ ﺲﻨﺒﺳ ﻊﺑﺎﺗ تﺎﻨﻴﺘﺴﻟا ﻲﻓو

لﺎﺠﻣ ﻲﻓ هدﻮﻬﺟ ﻰﻟإ لﺎﻟﻤﺠا اﺬﻫ ﻲﻓ ةرﺎﺷﻹا رﺪﲡو �ةﺪﻳﺪﳉا تﺎﺳارﺪﻟاو

مﺪﻗ (٢٨×) ةﺮـﻴـﺧﻷا ﻪـﺗﻻﺎﻘﻣ ﻦﻣ ﺔﻟﺎﻘﻣ ﻲﻓو .ﻲﻜﻴﺳﻼﻜﻟا ﻲﻋﺎﻓﺪﻟا طاﺮﺷﻹا

ناﺮﻬﻈﻳ نﺎﺴﻧﻹاو ناﻮﻴﳊا ﻞﻌﺠﻳ يﺬﻟا ﺐﺒﺴﻟﺎﺑ صﺎﳋا لؤﺎﺴﺘﻟا ﻰﻠﻋ ﺎﺑاﻮﺟ

78


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

.�ﻌﻟا جﻼﺘﺧا طاﺮﺷﺈﺑ ﺔﺻﺎﳋا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻲﻓ ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ ءﺎﻔﻄﻧا تﻻﺪﻌﻣ

( Neal E. Miller)

ﺮﻠﻴﻣ .يا ﻞﻴﻧ

ﻊﻓاﺪﻟاو .ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻲﻓ ﻊﻓاﺪﻟا ﺔﻴﻤﻫأ ﻰﻠﻋ �ﻞﻫ نﺄﺷ ﻪﻧﺄﺷ �ﺮﻠﻴﻣ ﺪﻛأ

ﺪﺑﻼﻓ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻢﺘﻳ ﻲﻜﻟو . (٢٩×) «ﻞـﻤﻌﻟا ﻰﻠﻋ ﻦﺋﺎﻜﻟا ﺮﺒﺠﻳ يﻮﻗ ﺮﻴﺜﻣ»ﺮﻠﻴﻣ ﺪﻨﻋ

ﻰـﻠـﻋ ﻆـﻓﺎـﺣ ﻞﻫ ﻞﺜﻣ ﺮﻠﻴﻣ نﺈﻓ ﻚﻟﺬﻟو .ﻊﻓاﺪﻟا ةﺪﺣ ﻲﻓ ﺾﻔﺧ ثوﺪﺣ ﻦﻣ

.(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻠﻟ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ ﻊﻓاﺪﻟا ﺾﻔﺧ ﻲﻓ ﻞﺜﻤﺘﻳ �ﻌﻣ ﻒﻗﻮﻣ

. (٣٠×) ﺔـﺒـﺴـﺘـﻜـ�ا ﺰـﻓاﻮـﳊا مﻮـﻬـﻔﻣ ﺮﻳﻮﻄﺗ ﻲﻓ ﺎﻬﺘﻴﻤﻫأ ﺎﻬﻟ ﺮﻠﻴﻣ تﺎﺑﺎﺘﻛو

�ﻲﻓﻮﻠﻓﺎﺒﻟا طاﺮﺷﻺﻟ ﺎﻘﺒﻃ �ﺢﺒﺼﺗ نأ ﻦﻜ� ﺮﻔﻨﻣ ﺮﻴﺜ� ﺔﻴﻟﺎﻌﻔﻧﻻا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻﺎﻓ

ﺔﻳﻮﻗ ةرﺎﺛإ ﺞﺋﺎﺘﻧ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا هﺬﻫ ﻰﻠﻋ ﺐﺗﺮﺘﻳو .ﺪﻳﺎﺤﻣ ﻖﺑﺎﺳ ﺮﻴﺜ� ﺔﻄﺒﺗﺮﻣ

ﻲـﻓ طوﺮـﺸـ�ا ﺮـﻴـﺜـ�ا نﺈﻓ ﺎﻨﻫ ﻦﻣو .ﻞﻤﻌﻟا ﻰﻟإ ﻊﻓاوﺪﻟﺎﺑ يدﺆﺗ نأ ﺎﻬﻟ ﻦﻜ�

.ﺰﻓﺎﳊا تﻻﺎﺣ ﻦﻣ ﺔﻟﺎﺣ ﻲﻋﺪﺘﺴﻳ نأ ﻪﻨﻜ� ﻲﻓﻮﻠﻓﺎﺒﻟا جذﻮﻤﻨﻟا

مﻮـﻬـﻔﻣ قﺎﻄﻧ عﺎﺴﺗا ﻞﻣاﻮﻋ ﻦﻣ ﻼﻣﺎﻋ ﺖﻧﺎﻛ ﺮﻠﻴﻣ لﺎﻤﻋأ نأ ﺪﻛﺆ�ا ﻦﻣو

ﺔـﻤـﺟﺎـﻨـﻟا ﺔﻴﺟﻮﻟﻮﻜﻴﺴﻟا تﻻﺎﳊا ﻰﻠﻋ ﺎﺳﺎﺳأ ﺪﻛﺆﻳ ﻞﻫ نﺎﻛ ﺎﻤﻨﻴﺑو .ﺰﻓﺎﳊا

ﺔﻳﻮﻘﻟا تاﺮﻴﺜﻤﻠﻟ ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا صاﻮﺧ ﻰﻠﻋ ﺪﻛﺆﻳ ﺮﻠﻴﻣ نﺎﻛ نﺎﻣﺮﳊا فوﺮﻇ ﻦﻋ

ثﺎـﺤﺑﻷا ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟا ﻰﻟإ ﺪﻴﻛﺄﺘﻟا اﺬﻫ يدﺆﻳ نأ ﻲﻌﻴﺒﻄﻟا ﻦﻣو .ﺔﻣﺎﻋ ةرﻮﺼﺑ

.ﺮﻔﻨ�ا طاﺮﺷﻹا ﻒﻗاﻮﻣ لﺎﺠﻣ ﻲﻓ

( O.H.Mowrer)

رر َ ﻮْ

ﻣ َ .ﺶﺗا .وأ

�ﺐﺴﺘﻜﻣ ﻊﻓاﺪﻛ فﻮﳋا ﺔﻴﻤﻫأ ﻰﻠﻋ �ﻞﻫ نﺄﺷ ﻚﻟذ ﻲﻓ ﻪﻧﺄﺷ �ررﻮﻣ ﺪﻛأ

�ﻢـﻟﻷا ﻊـﻗﻮـﺗ ﻲـﻨـﻌـﻳ مﻮﻬﻔﻤﻛ ﻎﻴﺻ �ﺔﻴﻜﻴﺳﻼﻛ ﺔﻴﻃﺮﺷ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﻮﻫ فﻮﳋاو

تاذ ﻢـﻠـﻌـﺗ ﺔـﻳﺮـﻈﻧ ررﻮﻣ رﻮﻃ ﺪﻗو . (٣١×) ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا ﺐـﻨـﺠﺘﻟ ﻊﻓاﺪﻛ مﺪﺨﻳو

ﺮـﻴـﺜـ�ا �ـﺑ ناﺮـﺘـﻗﻻا ﺐـﻠﻄﺘﻳ ﻲﻜﻴﺳﻼﻜﻟا طاﺮﺷﻹا نأ ﺎﻬﻴﻓ ضﺮﺘﻓا �ﻠﻣﺎﻋ

نأ ﻚـﻟﺬـﻛ ﺎـﻬـﻴـﻓ ضﺮـﺘﻓاو �( UCS)

ﻲـﻃﺮـﺸـﻟا ﺮـﻴـﻏ ﺮـﻴﺜ�او ( CS)

ﻲـﻃﺮـﺸﻟا

ﺔﻴﻤﻫأ ﻰﻠﻋ ﺪﻛﺆﻳ ﻒﻗﻮ�ا اﺬﻫو .(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﺐﻠﻄﺘﻳ ﻲﻠﻴﺳﻮﻟا طاﺮﺷﻹا

ﺎﻃﺎﺒﺗرا ﻂﺒﺗﺮﺗ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا هﺬﻬﻓ ﻲﻟﺎﺘﻟﺎﺑو �ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا ﺾﻔﺧو ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا ﺰﻔﺣ ﻦﻣ ﻞﻛ

.ﻞﻫ ﺔﻳﺮﻈﻨﺑ ﺎﻘﻴﺛو

.ﺎﻬﻟ ﺎﺳﺎﺳأ ﺰﻓﺎﳊا ﺬﺨﺘﺗ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻮﺤﻧ (٣٢×) ررﻮﻣ ﻪﲡا ﺪﻘﻓ ﺪﻌﺑ ﺎﻤﻴﻓ ﺎﻣأ

ﺔﻴﻔﻃﺎﻌﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻲﻋﺪﺘﺴﺗو �ﻰﻨﻌﻣ تاﺮﻴﺜ�ا ﺐﺴﺘﻜﺗ طاﺮﺷﻹا ءﺎﻨﺛأ ﻲﻔﻓ

79


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

اﺬﻫ ﻞﺜﻣو .ﻲﻠﻴﺳﻮﻟا كﻮﻠﺴﻟا دﻮﻘﺗ ﻲﺘﻟا (فﻮﳋا وأ ﻞﻣﻷا لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋ)

�ﻞـﻫ ﻒـﻗﻮـﻣ ﻰﻠﻋ تأﺮﻃ ﻲﺘﻟا تﺎﻌﺟاﺮ�ا ﻲﻓ دﺎﺘﻌﻣ ﺮﻣأ ﺪﻴﻛﺄﺘﻟا ﻲﻓ ﺮﻴﻴﻐﺘﻟا

ﺬﺨﺘﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا ﻮﺤﻧ ﻪﲡا يﺬﻟا ﻒﻗﻮ�ا ﻮﻫو �ﺎﻬﻴﻟإ ةرﺎﺷﻹا ﺖﻘﺒﺳ ﻲﺘﻟاو

ﻰـﻠـﻋ مﻮـﻘـﺗ ﻲـﺘـﻟا ﺔـﻴـﻌـﻓاﺪـﻟا ﻰـﻠـﻋ ﺲـﻴﻟو �ﺚﻋاﻮﺒﻟا ﻰﻠﻋ مﻮﻘﺗ ﺔﻴﻌﻓاد ةﺪﻋﺎﻗ

.ﺰﻓﺎﳊا

:ﺮﺿﺎﳊا ﺖﻗﻮﻟا ﻲﻓ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا ﺔﻧﺎﻜﻣ

ﻖﺤﻳو .تﺎﻨﻴﺘﺴﻟا ﻲﻓ ﻞﻫ ﺔﻳﺮﻈﻨﺑ ﻖﻠﻌﺘ�ا ﺮﺷﺎﺒ�ا ﻲﺒﻳﺮﺠﺘﻟا ﺚﺤﺒﻟا ﺮﻤﺘﺳا

برﺎﺠﺘﻟا ﻦﻣ ﺮﻴﺒﻜﻟا دﺪﻌﻟا اﺬﻫ ﻞﺜ� ﺔﻤﻬﻠ�ا ﺖﻧﺎﻛ ﺎﻬﻧﺄﺑ ﺮﺨﻔﺗ نأ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا هﺬﻬﻟ

ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا ﺔـﻳﺮـﻈـﻧ ﻪـﺗﺪﻬﺷ يﺬﻟا مﺪﻘﺘﻟا ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟاو .ﺔﻠﻳﻮﻃ تاﻮﻨﺳ ىﺪﻣ ﻰﻠﻋ

.ﻞﻫ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻰﻟإ ةﺮﺷﺎﺒﻣ دﻮﻌﻳ ﺔﻣﺮﺼﻨ�ا ﺎﻣﺎﻋ ﻦﻳﺮﺸﻌﻟا لﻼﺧ

. (D) ﺰـﻓﺎﳊا مﻮﻬﻔﻣ لﻮﺣ ﺔﻳﺮﻈﻨﻠﻟ ﺔﺴﻴﺋﺮﻟا تﺎﻣﺎﻤﺘﻫﻻا ﺪﺣأ ﺰﻛﺮﺗ ﺪﻗو

ﺰـﻓﺎـﳊا نأ ﻞﻫ ضاﺮﺘﻓا ﻲﻓ ﻞﺜﻤﺘﻳ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا هﺬﻫ ﻲﻓ ةﺰﻴﻤ�ا ﻎﻴﺼﻟا ىﺪﺣإو

ﻰـﻠـﻋ ردﺎـﻗ ﺰـﻓﺎـﺣ رﺪـﺼـﻣ ﻞـﻛو .كﻮـﻠـﺴﻟا لﺎﻜﺷأ ﻊﻴﻤﺟ ﻂﻴﺸﻨﺗ ﻲﻓ ﺐﺒﺴﺘﻳ

طﺎـﺸـﻨـﻟا ﻰـﺘـﺣو ﻞـﺑ �ﺔـﻴﻠﻴﺳو ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا وأ �ﻲﻣﺎﺘﺧ ﻲﻛﻮﻠﺳ يأ ﺚﺣو ﻂﻴﺸﻨﺗ

ﺪﻛﺆﺗ ﺚﳊا ﻰﻠﻋ ﻊﻓاﺪﻟا ﺮﻴﺛﺄﺘﺑ ﺔﻘﻠﻌﺘ�ا ﺔﺜﻳﺪﳊا ﺮﻈﻨﻟا تﺎﻬﺟو نأ ﻻإ .مﺎﻌﻟا

ﻲﺘﻟا ةرﺎﺛﻹاو ﺰﻔﳊا فوﺮﻇو �صﺎﺧ ﺎﻣ كﻮﻠﺳ �ﺑ ﺔﻗﻼﻌﻟا ﻰﻠﻋ ﺮﺒﻛأ ةرﻮﺼﺑ

(٣٣×)

ﺮﺜﻛﻷا ﺎﻬﻧأ وﺪﺒﻳ نﺎﻣﺮﳊا تﻻﺎﺣ نﺈﻓ اﺬﻜﻫو . ﻲﳊا ﻦﺋﺎﻜﻟا ﺎﻬﻴﻠﻋ نﻮﻜﻳ

.نﺎﻣﺮﳊا ﺔﻟﺎﺣ ﻒﻴﻔﺨﺗ ﻲﻓ ﺔﻣﺎﻬﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻂﻴﺸﻨﺗ ﻰﻠﻋ ﻻﺎﻤﺘﺣا

ﺎـﻴـﻟﺎـﺣ ﺐﻌﻠﺗ ﻲﻌﻓاﺪﻟا كﻮﻠﺴﻟا ﻲﻓ طﺎﺒﺗرﻻا تﺎﻴﻠﻤﻋ نﺈﻓ ﺔﻣﺎﻋ ةرﻮﺼﺑو

ﻚﻠﺗ ﻪﻧﺄﻛ ﺰﻓﺎﳊا وﺪﺒﻳ ﻻو .ﻞﻫ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻲﻓ لﺎﳊا ﻪﻴﻠﻋ ﺖﻧﺎﻛ ﺎ� ﺮﺒﻛأ ارود

ﺔﻳوﺎﺴﺘﻣ ﺖﺴﻴﻟ ﺰﻓﺎﺤﻠﻟ ﺔﻔﻠﺘﻟﻤﺨا ردﺎﺼ�ا نأ ﺎﻤﻛ �ﻞﻫ ﺎﻫآر ﻲﺘﻟا ةﺪﺣﻮ�ا ﺔﻟﺎﳊا

�ﺔﺒﺴﺘﻜ�ا ﺰﻓاﻮﳊاو �ةدﺎﻌﻟا ﻰﻠﻋ ﺰﻛﺮﺗ ﺔﻴﻟﺎﳊا تﺎﻳﺮﻈﻨﻟاو .ةروﺮﻀﻟﺎﺑ ﺎﻴﻌﻓاد

ﺮﻳﺪﳉا ﻦﻣو .ﻲﻌﻓاﺪﻟا كﻮﻠﺴﻟا ﻰﻠﻋ يﻮﻄﻨﺗ ﺎﻬﻧأ سﺎﺳأ ﻰﻠﻋ ﺚﻋاﻮﺒﻟا ﻞﻣاﻮﻋو

ﻦﻣاﺰﺗ اﺬﻫ (D) ﺰﻓﺎﳊا مﻮﻬﻔﻣ ﻦﻋ مﺎﻌﻟا ﺎﺿﺮﻟا مﺪﻋ نأ ﺔﻈﺣﻼﻣ مﺎﻤﺘﻫﻷﺎﺑ

ةدﺎـﻌـﺘـﺳا ﻰـﻠـﻋ مﻮـﻘﺗ ﻲﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا ﻰﻨﺒﺘﺗ ﻲﺘﻟا ﺞﻫﺎﻨ�ﺎﺑ مﺎﻤﺘﻫﻻا ةدﻮﻋ ﻊﻣ

(٣٤×)

مﻮـﻘـﺗ ﻲـﺘـﻟا تﺎـﻳﺮﻈﻨﻠﻟ مﺎﻋ لﻼﺤﻤﺿاو �ﺎﻬﻃﺎﺸﻨﻟ (S-S) تاﺮـﻴﺜ�ا ﻊﺑﺎﺘﺗ

ﻞـﺜـ� يﺬـﻟا ﺆـﺒـﻨﺘﻟا وأ ﻊﻗﻮﺘﻟﺎﻓ .( S/R)

ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻاو ﺮـﻴـﺜ�ا �ﺑ ﺔﻗﻼﻌﻟا ﻰﻠﻋ

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﺗﺪﺣﻮﻛ ﺮﺜﻛﺄﻓ ﺮﺜﻛأ نﻵا ﺮﻛﺬﻳ ﺬﺧأ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ نﺎ�ﻮﺗ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻲﻓ ﺐﻠﻘﻟا

80


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﺔﳉﺎﻌﻣ ﻰﻠﻋ ﺎﻀﻳأ ﺎﺒﺼﻨﻣ وﺪﺒﻳ ﺮﺻﺎﻌ�ا مﺎﻤﺘﻫﻻا نأ ﺎﻤﻛ .�ﺘﺴﻴﺋﺮﻟا ءادﻷاو

ﺰـﻳﺰـﻌـﺘـﻟا ﻰـﻠـﻋ ﺰﻴﻛﺮﺘﻟا ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ تارﺎﺷﻺﻟ ﻲﻛاردﻻا ماﺪﺨﺘﺳﻻاو تﺎﻣﻮﻠﻌ�ا

(٣٥×) . ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟاو (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)

ﻚـﺸـﻟا ﻊـﺿﻮـﻣ مﺎـﻋ ﺰـﻓﺎـﺤـﻛ ﺚﻋﺎﺒﻟا رود ﺔﺜﻳﺪﳊا ثﺎﺤﺑﻷا ﺖﻌﺿو ﺪﻗو

نﺄﺷ ﻪﻧﺄﺷ �ﺚﻋﺎﺒﻟا نأ ضﺮﺘﻔﻳ نﺎﻛ ﺲﻨﺒﺳو ﻞﻫ ﻦﻣ ﻼﻛ نأ ﻊﻣو .لؤﺎﺴﺘﻟاو

ﺔـﻬـﺟو نأ ﻻإ �ﺔـﻴـﺑﺎﺠﺘﺳﻻا لﻮﻴ�ا ﻂﻴﺸﻨﺗ ﻰﻠﻋ ﻞﻤﻌﺗ ﺔﻴﻌﻓاد رﺪﺼﻣ �ﻊﻓاﺪﻟا

ﻮـﺤـﻧ ﺮـﻴـﻜﻔﺘﻟا ﻪﲡاو �ةﺮﻴﺧﻷا تاﻮﻨﺴﻟا ﻲﻓ ﺎﻬﺘﻌﺟاﺮﻣ ىﺮﺟ ﺪﻗ هﺬﻫ ﺮﻈﻨﻟا

نأ ﻞﻤﺘﺤﻳ ﺚﻋﺎﺒﻠﻟ ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا ةرﺎﺛﻹا نﺈﻓ ىﺮﺧأ ةرﺎﺒﻌﺑو .ﺮﺜﻛأ ﻲﻃﺎﺒﺗرا ﺮﻴﺴﻔﺗ

ﺲﻴﻟو �ﺚﻋﺎﺒﻟا ﻰﻠﻋ لﻮﺼﺤﻠﻟ ﺔﻤﺋﻼ�ا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻰﻠﻋ ﺮﺒﻛأ ﻞﻜﺸﺑ ﺐﺼﻨﺗ

ﻦﻣ عﻮﻨﻛ ﻪﻴﻟإ ﺮﻈﻨﻟا ﻚﻟذ ﻊﻣ ﻦﻜ� ﺚﻋﺎﺒﻟاو . (٣٦×) طﺎﺸﻨﻟا عاﻮﻧأ ﻊﻴﻤﺟ ﻰﻠﻋ

ﻢﺟﺎﻨﻟا ﺮﺛﻷا ﻪﺒﺸﻳ هﺮﺛأ نﺈﻓ ﻊﻓاﺪﻟا ﻦﻣ عﻮﻨﻛ ﻞﻤﻌﻳ نأ ﻦﻣ ﻻﺪﺑو �فﺪﻬﻠﻟ ﻊﻗﻮﺗ

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ءارو ﻦﻤﻜﻳ يﺬﻟا ﻊﻓاﺪﻟا نﺈﻓ ﻢﺛ ﻦﻣو .يﻮﻧﺎﺜﻟا (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﻦﻋ

تاﺮﻴﺜ�ا ﻞﻣاﺰﺗ وأ �(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟاو ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا �ﺑ تﺎﻃﺎﺒﺗرﻻا ﺔﻣﺎﻗإ ﻮﻫ

ﻦـﻤـﻜـﻳ يﺬـﻟا فﺪـﻬـﻟا ﺢـﺒـﺼﺗ ﺔﺜﻋﺎﺒﻟا تاﺮﻴﺜ�ا هﺬﻫو .(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﻊﻣ

(٣٧×) . ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻊﻓاود ﺲﻴﻟو �ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ءارو

ﺔـﻴـﻃﺎـﺒـﺗرﻻا جذﺎـﻤـﻨـﻟا ﺮـﻄﻴﺴﺗ ﺪﺣ يأ ﻰﻟإ ىﺮﻧ ﻰﺘﺣ ﺮﻈﺘﻨﻧ نأ ﺎﻨﻴﻠﻋ نإ

.ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ ﺲﻨﺒﺳو ﻞﻫ ﺪﻨﻋ ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا جذﻮ� ﻰﻠﻋ ﺚﻋﺎﺒﻟاو ﻊﻓاﺪﻟﺎﺑ ﺔﺻﺎﳋا

ﻊﻣ ﻢﺠﺴﻨﻳ (ﻲﻃﺎﺒﺗرﻻا ﺮﻴﺴﻔﺘﻟا ﻰﻠﻋ) ﺪﻳﺪﳉا ﺪﻴﻛﺄﺘﻟا نأ ﻪﻴﻓ ﻚﺷ ﻻ ﺎ�و

ﺮـﻳﻮﻄﺗو (٣٨×) ﻊـﻗﻮـﺘـﻟا مﻮـﻬـﻔـﻣ ماﺪﺨﺘﺳا ةدﺎﻋإ ﺔﺻﺎﺨﺑو �ىﺮﺧﻷا تارﻮﻄﺘﻟا

ﺔﻤﺋﺎﻘﻟا جذﺎﻤﻨﻟا ﺮﻴﺛﺄﺗ ﺪﻳاﺰﺗو �(٣٩×)

تارﺎﺷﻹا ماﺪﺨﺘﺳا جذﺎ�و ﺮﻴﺜ�ا ءﺎﻘﺘﻧا

(٤٠×)

.ناﻮﻴﳊا كﻮﻠﺴﻟ ﺔﻧرﺎﻘ�ا ﺔﺳارﺪﻟا وأ � ﺎﻴﺟﻮﻟﻮﺜﻳﻻا ﻰﻠﻋ

ﻖــﻴــﻤــﻋ اﺪــﻴــﻛﺄـﺗ ﺔـﻴـﻌـﻓاﺪـﻟاو (ﻢـﻴـﻋﺪـﺘـﻟا)ﺰـﻳﺰـﻌـﺘـﻟا ﻰـﻠـﻋ ﺪـﻴـﻛﺄـﺘـﻟا ﻞـﻈـﻳو

(ﻢــﻴـﻋﺪـﺘـﻟا)ﺰـﻳﺰـﻌـﺘـﻟا ﺮـﺛأ ﻲـﻓ ﺚـﺤـﺒـﺗ ﻲـﺘـﻟا تﺎـﻳﺮـﻈـﻨـﻟا ﻲـﻓ ﺔـﺻﺎـﺨـﺑو.ﺮـﺛﻷا

(٤٢×)

(٤١×)

تﺎﻳﺮﻈﻧ ﻲﻓ اﺮﻴﻐﺗ ﺢﺿﻮﺗ هﺮـﻴﻏو ﻞﺴﻣأ مﺎﻫاﺮﺑا تﺎﻳﺮﻈﻧو. ﻲﺋﺰﳉا

تﺎﺑﻮﻌﺼﻟا نﻷ اﺮﻈﻧو.يﺮﺜﺟو نﺎ�ﻮﺗو ﻞﻫ تﺎﻳﺮﻈﻧ ﻊﻣ ﺔﻧرﺎﻘ�ﺎﺑ ﺔﺜﻳﺪﳊا ﻢﻠﻌﺘﻟا

ﺪﻘﻓ ﺎﺣﻮﺿو ﺮﺜﻛأ وﺪﺒﺗ تﺬﺧأ ﺪﻗ ﺔﻠﻣﺎﺸﻟا تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا هﺬﻫ ﻞﺜﻣ ضﺮﺘﻌﺗ ﻲﺘﻟا

ﺮﻫاﻮﻈﻟا ﺮﻴﺴﻔﺗ ﺔﻟوﺎﺤﻣو تﺎﻴﺋﺰﳉا ﻲﻓ ﺚﺤﺒﻟا ﻮﺤﻧ ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ ﺖﻬﲡا

ﺮـﺛأ ﻲـﻓ ﺚـﺤﺒﺗ طﺎﺒﺣﻹا ﻲﻓ ﻞﺴﻣأ ﺔﻳﺮﻈﻧ نﺈﻓ�لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋو.ةدوﺪﶈا

ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا هﺬﻫ ﺺﺼﺨﺗو.ﻲﻠﻴﺳﻮﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻒﻗاﻮﻣ ﻲﻓ ﻲﺋﺰﳉا (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا

81


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ءﺎـﻨـﺛأ كﻮـﻠـﺴـﻟا ﻰـﻠـﻋ ﺎـﻫﺮـﻴـﺛﺄـﺗ ﻰـﻠـﻋ ﺪـﻛﺆـﺗو �ﺔـﻴﻌﻓاﺪﻟا تﺎﻴﻠﻤﻌﻟ ﺎﻄﺸﻧ ارود

ﻢـﺛ ﻦـﻣو.ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا بﺎـﺴـﺘـﻛا ءﺎﻨﺛأ ﺚﻋﺎﺒﻟا رﻮﻄﺗ ﻰﻠﻋ ﺔﻴﻨﺒﻣ ﺎﻬﻧأ ﺎﻤﻛ.ءﺎﻔﻄﻧﻻا

(٤٤×) (٤٣×)

نﺎـﺟﻮﻟو � ﺲـﻨﺒﺳو � ﻞـﻫ ﺎـﻬـﺑ مﺎـﻗ ﻲـﺘـﻟا ةﺮﻴﺧﻷا تﺎﺤﻴﻘﻨﺘﻟا ﺲﻜﻌﺗ

ﻰﻠﻋ لﻮﺼﳊا مﺪﻋ نﺈﻓ ﺚﻋﺎﺒﻟا رﻮﻄﺗ � ﺎﻣ اذإ:ﻞﺴﻣأ لﻮﻗ ﺪﺣ ﻰﻠﻋو. (٤٥×)

بﺎــﺴــﺘــﻛا ءﺎــﻨــﺛأ ﻲــﻓو.ﻲــﳊا ﻦــﺋﺎــﻜــﻟا ﺪــﻨــﻋ طﺎـﺒـﺣﻹا ﻲـﻋﺪـﺘـﺴـﻳ ةﺄـﻓﺎـﻜـ�ا

ﻲـﻓ راﺮـﻤـﺘﺳﻻا ﺔﻴﺳﺎﺳأ ةرﻮﺼﺑ ﻢﻠﻌﺘﻳ ﻦﺋﺎﻜﻟا نﺈﻓ ﻲﺋﺰﳉا(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا

.طﺎﺒﺣﻹا ﻰﻠﻋ ﺔﺜﻋﺎﺒﻟا تارﺎﺷﻹا دﻮﺟو ﻦﻣ ﻢﻏﺮﻟا ﻰﻠﻋ فﺪﻬﻟا ﻦﻣ باﺮﺘﻗﻻا

ﻢﻠﻌﺘﻟا اﺬﻫ ﻞﺜﻣ�لﺎﳊا ﺔﻌﻴﺒﻄﺑ�ﻢﺘﻳ ﻻ ﻪﻧﺈﻓ ﺮﻤﺘﺴ�ا (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﺮﻴﺛﺄﺘﺑو

.طﺎﺒﺣإ يأ ﺪﺟﻮﻳ ﻻ ﻪﻧﻹ

ﺰـﻛﺮـﺗ ﺪـﻗ ﻞـﻫ ﺪـﻨـﻋ ﺰـﻓﺎـﳊا مﻮﻬﻔﻣ لﻮﺣ ﺮﻴﺛأ يﺬﻟا لﺪﳉا ﻢﻈﻌﻣ ﻞﻌﻟو

نإ ﻦـﻜـ��ﻢـﻠـﻌﺘﻟا ﺐﻨﲡ ءﺎﻨﺛأ ﻲﻔﻓ.فﻮﳋا رود لﻮﺣو�طاﺮﺷﻹا ﺐﻨﲡ لﻮﺣ

ﺔـــﺑﺎـــﺠـــﺘـــﺳﻻا ﺐـــﻨـــﺠـــﺘـــﻟ ﺔـــﻴـــﻌـــﻓاﺪــﻟا مﺪــﻘــﻳ ﻪــﻧﺄــﻛو فﻮــﳋا ﻰــﻟإ ﺮــﻈــﻨــﻳ

لﺎﻤﻋﻷا ﺢﺿﻮﺗو.ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺐﻘﻌﻳ يﺬﻟا (فﻮﳋا ﺾﻔﺧ وأ)(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻠﻟو

ﺔـﻳﺆﺒﻨﺘﻟا ةﻮﻘﻟا (٤٦×) ﺮـﺘـﺴـﻴﻟأ كﺎﻣو ﺮﺘﺴﻴﻟأ كﺎﻣ ﺎﻬﺑ مﺎﻗ ﻲﺘﻟا قﺎﻄﻨﻟا ﺔﻌﺳاو

(٤٧×) ﺔـﻠـﻳﺪـﺒـﻟا ﺮـﻈـﻨـﻟا تﺎـﻬـﺟوو .�ﻠﻣﺎﻋ ﻰﻠﻋ ﻢﺋﺎﻘﻟا ﺮﻔﻨ�ا طاﺮﺷﻹا ﻞﻴﻠﺤﺘﻟ

نوﺰﺨﻣو ﻲﻃﺮﺸﻟا ﺮﻴﺜ�ﺎﺑ ﺔﺻﺎﳋا تارﺎﺷﻹا صاﻮﺧ ﻰﻠﻋ ﺮﺒﻛأ ةرﻮﺼﺑ ﺰﻛﺮﺗ

.ﺔﻴﻤﻫأ ﺮﺜﻛأ ﺎﻬﻧﻮﻛ سﺎﺳأ ﻰﻠﻋ ﻲﳊا ﻦﺋﺎﻜﻟا ﺪﻨﻋ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ﺰﻓﺎﳊا ﺾﻔﺧ ﻲﻓ ﺔﺻﺎﳋا ﻞﻫ ﺮﻈﻧ ﺔﻬﺟو ﻰﻠﻋ ةﺮﻴﺒﻛ تادﺎﻳز ﺖﻠﺧدأ ﺪﻗو

ﻰـﻟإ ﻪـﻴـﻓ ﺮـﻈـﻨـﻳ نأ ﻦـﻜـ� يﺬـﻟا ﺖﻗﻮﻟا ﻲﻓو.ةﺮﻴﺧﻷا تاﻮﻨﺴﻟا لﻼﺧ ﻚﻟذو

�ﺪﻛﺆ�ا ﻦﻣ �ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا لﺎﻜﺷأ ﻊﻴﻤﺟ نﺈﻓ ﺰﻳﺰﻌﺗ تﺎﻴﻠﻤﻌﻛ ﺰﻓﺎﳊا ﺾﻔﺧ تﺎﻴﻠﻤﻋ

(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ةﺮﻜﻓ ﺖﻌﺳﻮﺗ ﺪﻗو.تﺎﻴﻠﻤﻌﻟا هﺬﻫ ﻞﺜﻣ ﻰﻠﻋ ةﺮﺻﺎﻗ ﺖﺴﻴﻟ

لﺎـﻜـﺷأ ﻲـﻓ طاﺮﺨﻧﻻا ﺔﺻﺮﻓ و (٤٨×) ﺔـﻔـﻠـﺘﻟﻤﺨا ةرﺎﺛﻹا طﺎ�أ ﺖﻠﻤﺷ ﺚﻴﺤﺑ

. (٥٠×) ﺰﻴﻴﻤﺘﻟا تﺎﻴﻠﻤﻋ ﻰﻠﻋ ﺪﻛﺆﻳ يﺬﻟا ﻲﻃﺎﺒﺗرﻹا ﻞﻴﻠﺤﺘﻟاو (٤٩×) ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ ﺔﻴﻛﻮﻠﺳ

ىﺮﺧﻷا تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا

ررﻮـﻣ ﺮـﻴﺴﻔﺗ ﻰﻠﻋ ﻼﻳﺪﻌﺗ (٥١×) ﺪـﻠـﻔـﻨﻳﻮﺷ مﺎﻴﻠﻳو مﺪﻗ .ﺪﻠﻔﻨﻳﻮﺷ.نإ.ﻮﻴﻠﺑد

فﻮﺨﻠﻟ ﺔﻴﻔﻃﺎﻋ ﺔﻟﺎﺣ ﻦﺿاﺮﺘﻓإ ﻦﻣ ﻻﺪﺑو.�ﻠﻣﺎﻌﻟا يذ ﺐﻨﺠﺘﻟا ﻢﻠﻌﺘﺑ صﺎﳋا

ﻲﻃﺮﺸﻟا ﺮﻴﺜﻤﻠﻟ ﺔﻳرﻮﻔﻨﻟا صاﻮﳋا ﻰﻠﻋ ﺪﻛأ ﺪﻘﻓ�ﺐﻨﺠﺘﻟا ﻢﻠﻌﺗ ءﺎﻨﺛأ ﺺﻠﺨﺘﺴﺗ

ﺮـﻴـﺜـ�ا ءﺎـﻬـﻧإ ﻲـﻫ ﺐـﻨـﺠﺘﻟا ﻢﻠﻌﺗ ﻲﻓ ةﺄﻓﺎﻜ�ا نﺈﻓ ىﺮﺧأ ةرﺎﺒﻌﺑو .ﻪﺴﻔﻧ ( Cs)

82


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﻲﻃﺮﺸﻟا ﺮﻴﺜ�ا ﻰﻠﻋ ﺪﻴﻛﺄﺘﻟا اﺬﻫ ﺰﻔﺣ ﺪﻗو.فﻮﳋا ﺾﻔﺧ ﺲﻴﻟو ( Cs)ﻲﻃﺮﺸﻟا

طاﺮــﺷإ ﻲــﻓ ( Cs)ﻲــﻃﺮــﺸــﻟا

ﺮــﻴــﺜــ�ا رود ﻰــﻠـﻋ ﺪـﻛﺆـﺗ تﺎـﺳارد ءاﺮـﺟإ ( Cs)

.ﺐﻨﺠﺘﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟ ﻲﻓﺮﻌ�ا ﻞﻴﻠﺤﺘﻟا ﻊﺠﺷو�ﺐﻨﺠﺘﻟا

�(٥٣×)

نﺎ�ﻮﺗ ﻊﻣ ﺎﻴﺳﺎﺳأ ﺎﻗﺎﻔﺗا ﻖﻔﺘﻣ ﻮﻫو�(٥٢×)

ﺰﻟﻮﺑ ىﺮﻳ .ﺰﻟﻮﺑ.ﻲﺳ تﺮﺑور

ﻰﻠﻋ�ﺐﻨﺠﺘﻟا ﻒﻗﻮﻣ ﻲﻓو .ﺎﻌﻗﻮﺗ ﺐﺴﺘﻜﻳ ﺔﻴﻤﻠﻌﺗ ﺔﺑﺮﲡ ﻲﻓ ﻦﺋﺎﻜﻟا نأ ﻪﻳأر ﻲﻓ

تﺎﻌﻗﻮﺗ ﻰﻟإ يدﺆﺗ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺔﻣﺪﺻو ةرﺎﺷﻹا ﺔﻣﺪﺻ مﺎﻬﻣ نﺈﻓ�لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ

ثﺪﺤﻳ ﺚﻴﺣ �ﺮﻴﺜ�او ﺮﻴﺜ�ا عﻮﻧ ﻦﻣ ﻊﻗﻮﺘﻟا نﻮﻜﻳ نأ ﻦﻜ�و.ﺔﻣﻼﺴﻟاو ﺮﻄﳋا

ﺔﺠﻴﺘﻧ ﻰﻠﻋ ﺎﻴﻨﺒﻣ نﻮﻜﻳ ﺪﻗ وأ �ﺮﺧآ ﻲﺌﻴﺑ ﺮﻴﺜﻣ ﺐﻘﻋ ﺔﻣﺪﺼﻟا ﻞﺜﻣ مﺎﻫ ثﺪﺣ

.ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﺐﻘﻋ ﺔﻣﺪﺼﻟا ءﺎﻬﻧإ ﻦﺋﺎﻜﻟا ﺐﺴﺘﻜﻳ ﺎﻤﻠﺜﻣ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻼﻟ ﺔﻌﻗﻮﺘﻣ

عﻮـﻨـﻟﺎـﺑ صﺎـﳋا ﻲﻋﺎﻓﺪﻟا ﻞﻌﻔﻟا دﺮﻟ ﻪﻣاﺪﺨﺘﺳا ﻮﻫ ﺰﻟﻮﺑ ﺔﻳﺮﻈﻧ حﺎﺘﻔﻣو

ﺾـﻌـﺑ ﻊـﻗﻮـﺗ ﻲـﳊا ﻦـﺋﺎـﻜـﻟا ﻢـﻠﻌﺘﻳ�صﺎﺧ ﻪﺟﻮﺑ�ﺚﻴﺣ ( SSDR)�(يﺰـﻳﺮـﻐﻟا

وأ)

ﺐﺤﺴﻨﻳ ﺪﻘﻓ اﺬﻜﻫو ( SSDR‘S)ﺔﻳﺰﻳﺮﻏ

ٍ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳا يدﺆﻳ ﻚﻟذ ﺪﻌﺑو.ثداﻮﳊا

دﻮـﺟو ﻰـﻠـﻋ لﺪﺗ ﻲﺘﻟا تارﺎﺷﻹا ﺾﻌﺒﺑ ﻪﺟاﻮﻳ ﺎﻣﺪﻨﻋ ﻲﳊا ﻦﺋﺎﻜﻟا ﻒﻘﻳ وأ

ﺔﻣﻼﺴﻟا ﻰﻠﻋ لﺪﺗ ﻲﺘﻟا تارﺎﺷﻹا ﻢﻴﺨﻀﺗ لوﺎﺤﻳ وأ بﺮﺘﻘﻳ ﻚﻟذ ﻊﻣو �ﺮﻄﳋا

.ﻦﻜ� ﺪﺣ ﺺﻗأ ﻰﻟإ

�لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋو .ﺰﻟﻮﺑ ﻞﻴﻠﲢ ﻲﻓ ارود ﻚﻟﺬﻛ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا جرﺪﺗ ﺐﻌﻠﻳو

( SSDR)

يﺰـﻳﺮـﻐـﻟا ﻲـﻋﺎـﻓﺪـﻟا ﻞـﻌﻔﻟا در نﺈﻓ ﺔﻣﺪﺼﻟﺎﺑ ﻦﺋﺎﻜﻟا بﺎﺼﻳ ﺎﻣﺪﻨﻋ

ﺐﺴﺘﻜﻴﺳ ﻦﺋﺎﻜﻟا نﺈﻓ ﺔﻣﺪﺼﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا هﺬﻫ ﺖﻬﻧأ اذإو�بﺮﻬﻟا نﻮﻜﻳ ﺪﻘﻓ

ﻦـﺋﺎـﻜـﻟا نﺈـﻓ ﺔـﻣﻼـﺴـﻟا بﺮﻬﻟا ﻖﻘﺤﻳ ﻢﻟ اذإ ﻮﻟ.بﺮﻬﻟا ﺔﺠﻴﺘﻨﻟ ﻢﺋﻼ�ا ﻊﻗﻮﺘﻟا

ﻞﺴﻠﺴﺘﻟا ﻲﻓ ﻲﻟﺎﺘﻟا ( SSDR)يﺰﻳﺮﻐﻟا

ﻲﻋﺎﻓﺪﻟا ﻞﻌﻔﻟا در ﻖﻴﻘﲢ ﻰﻟإ ﺄﺠﻠﻴﺳ

ﻻ ﺎـﻣﺪﻨﻋ ﻪﻧﺄﺑ ﺄﺒﻨﺘﺗ ﺔﻐﻴﺼﻟا هﺬﻫو.ﻒﻗﻮﺘﻟا�لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋ ﻦﻜﻴﻟو�ﻲﻣﺮﻬﻟا

ءادأ نﺈــﻓ ﺔــﻣﻼــﺴــﻟا ﻰــﻟإ ﺔــﻳﺰــﻳﺮـﻐـﻟا ﺔـﻴـﻋﺎـﻓﺪـﻟا ﻞـﻌـﻔـﻟا دودر ﻦـﻣ ﺎـﻳأ يدﺆـﺗ

.ﺎﻔﻴﻌﺿ نﻮﻜﻳ �ﺎﻫﺪﻨﻋ�ﺐﻨﺠﺘﻟا

(٥٤×)

ﻞـﻴـﻠﲢ ﻲﻓ ( S/S)

ﺮـﻴـﺜـ�او ﺮـﻴﺜ�ا ﺞﻬﻨﻣ ارﺪـﻨـﺑ مﺪـﺨـﺘﺴﻳ:ارﺪﻨﺑ ﺮﻴﺒﻟاد

�ـﺑ ﺰـﻴـ� ﻮـﻫو تﺎـﻌـﻗﻮـﺗ نﻮـﻜـﻳ ﻲـﳊا ﻦـﺋﺎـﻜـﻟﺎـﻓ .ﻲـﻠﻴﺳﻮﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟاو ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا

ﺔـﻟﺎـﳊا ﺮـﻴﺜﺗ تارﺎﺷﻹا هﺬﻫ نأ ارﺪﻨﺑ ضﺮﺘﻔﻳو.ﻪﺘﺌﻴﺑ ﻲﻓ ﺔﻳﺆﺒﻨﺘﻟا تارﺎﺷﻹا

تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا هﺬﻫ ﺪﻤﺘﻌﺗو.ﺔﺻﺎﺧ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳا تﺎﺌﻓ ﺮﻴﺜﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﻳﺰﻛﺮ�ا ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا

تﺪـﺟو اذﺈـﻓ .ةﺪـﻋﺎﺴ�ا تاﺮﻴﺜ�ا ﻰﻤﺴﺗ �ىﺮﺧأ تاﺮﻴﺜﻣ رﻮﻀﺣ ﻰﻠﻋ ﻚﻟﺬﻛ

.رﺎﺸﺘﺴﺗ (عﻮﳉا ﻰﻤﺴﻳ)يﺰﻛﺮﻣ ﻊﻓاد ﺔﻟﺎﺣ نﺈﻓ مﺎﻌﻄﻟا لﻮﺼﺤﺑ ﺄﺒﻨﺘﺗ تارﺎﺷإ

83


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

لوﺎـﻨـﺗ ةﺎـﻤـﺴـ�ا ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا ﺔـﺌـﻔﺑ مﺎﻴﻘﻠﻟ ﻦﺋﺎﻜﻟا ﺔﻴﺳﺎﺴﺣ ﻦﻣ ﻊﻓاﺪﻟا ﺪﻳﺰﻳو

ﻦـﻜـ� (مﺎـﻌﻄﻟا ﻞﺜﻣ) ﻂﻘﻓ ةﺪﻋﺎﺴﻣ تاﺮﻴﺜﻣ دﻮﺟو ﺔﻟﺎﺣ ﻲﻓ ﻪﻧأ ﻻإ.مﺎﻌﻄﻟا

.ﺮﻬﻈﺗ نأ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺔﺌﻔﻟ

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺔﻳﻮﻘﺗ ﺔﻴﻟآ ﻊﻣ ﻞﻣﺎﻌﺘﻳ ﻻو �ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺞﺋﺎﺘﻧ ﻰﻠﻋ ارﺪﻨﺑ ﺪﻛﺆﻳ ﻻو

ﺔـﺌـﻔـﺑ ناﻮـﻴﳊا مﻮﻘﻳو.ﺔﻴﻌﻓاد ﺔﻟﺎﺣ ﺮﻴﺜﺗ ةرﺎﺛﻹﺎﻓ.ﻞﻫو ﻚﻳاﺪﻧرﻮﺛ ﻞﻌﻔﻳ ﺎﻤﻠﺜﻣ

ﺎﻘﻓو�ةدﻮﺟﻮ�ا ىﺮﺧﻷا تارﺎﺷﻺﻟ ﺔﻤﻋاﺪﻟا ﺔﻔﻴﻇﻮﻠﻟ ﺎﻘﺒﻃ كﻮﻠﺴﻟا تﺎﺌﻓ ﻦﻣ

.ارﺪﻨﺑ ﻪﻟﻮﻘﻳ ﺎ�

ﺰـﻳﺰـﻌـﺘـﻟا ﺮﺛﻷ ﺎﻳﺮﻈﻧ اﺮﻴﺴﻔﺗ

(٥٥×)

يﺪـﻟﻮـﺑﺎـﻛ نﻮﺟ مﺪﻘﻳ .يﺪﻟﻮﺑﺎﻛ.ج.يإ

ﺮﺜﻛأ ةﺮﻛاﺬﻟا تﺎﻴﻠﻤﻋو�ﺔﻴﻛاردﻹا ﺔﻴﻓﺮﻌ�ا تﺎﻴﻠﻤﻌﻟا ﻰﻠﻋ ﺪﻛﺆﻳ يﺬﻟا ﻲﺋﺰﳉا

ضﺮـﺘﻔﻳو.ﻞﺴﻣأ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻲﻓ ﺎﻫاﺮﻧ ﻲﺘﻟا ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ىﻮﻗ ﻦﻣ

ﺔﻟوﺎﺤﻣ ﻦﻣ تﺎﻳﺮﻛﺬﻛ ﻰﻘﺒﺗ �ﺔﻴﺒﻳﺮﺠﺘﻟا ثداﻮﺤﻠﻟ ﺔﻳﺪﻌﺒﻟا ﺮﻴﺜ�ا رﺎﺛآ نأ يﺪﻟﻮﺑﺎﻛ

تﻻوﺎﶈا ﻲﻓ تارﺎﺷﺈﻛ ﻞﻤﻌﺗ نأ تﺎﻳﺮﻛﺬﻟا هﺬﻬﻟ ﻦﻜ�و .ﺔﻴﻟﺎﺗ ﺔﻟوﺎﺤﻣ ﻰﻟإ

ﻒـﻗﻮـﻣ ﺬـﺧﺄـﻳ ﻪـﻧأ ﻲـﻫ يﺪـﻟﻮـﺑﺎﻛ ﺔﻐﻴﺻ ﻲﻓ ﺔﻣﺎﻬﻟا ﺐﻧاﻮﳉا ىﺪﺣإو.ﺔﻴﻟﺎﺘﻟا

ﺔـﻟوﺎـﶈا ﻲـﻓ ةﺮـﺿﺎـﳊا ﺔـﻳﺪـﻌـﺒـﻟا ﺮﻴﺜ�ا رﺎﺛآ نأ ﻰﻨﻌ� �يﻮﻗ (ﻢﻴﻋﺪﺗ)ﺰﻳﺰﻌﺗ

.ﻂﻘﻓ ةﺄﻓﺎﻜ�ا تﻻوﺎﺤﻣ ﻲﻓ ﺔﻴﻠﻴﺳﻮﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻼﻟ ةدﺎﻌﻟا ﺪﻬﺟ ﺐﺴﺘﻜﺗ

دوﺪﺣ ﻦﻤﺿ �ﺔﻃﺎﺴﺒﺑ�ﺖﺴﻴﻟ ﻲﺘﻟا تﻻوﺎﻨﺘﻠﻟ تاﺆﺒﻨﺗ يﺪﻟﻮﺑﺎﻛ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺪﻟﻮﺗ

ﻦﻤﻀﺘﺗ تﻻوﺎﻨﺘﻟا هﺬﻫو.ﻞﺴﻣأ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻞﺜﻣ ﻊﻓاﺪﻟا ﻰﻠﻋ ﺔﻴﻨﺒﻣ ﺔﻳﺮﻈﻧ طوﺮﺷ

-ةﺄـﻓﺎـﻜـ�ا ﺮـﻴـﻏ تﻻﺎـﻘـﺘـﻧا دﺪـﻋ ﻚـﻟﺬـﻛو�ةﺄـﻓﺎﻜ�ا ﺮﻴﻏ تﻻوﺎﶈا ﻲﻟاﻮﺗ لﻮﻃ

ﻞﺜﻣ اﺪﻴﻠﻘﺗ ﺮﺜﻛﻷا تﻻوﺎﻨﺘﻟا ﻰﻠﻋ حﺎﺠﻨﺑ ﻚﻟﺬﻛ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا ﺖﻘﺒﻃ ﺪﻗو.ةﺄﻓﺎﻜ�ا

.تﻻوﺎﶈا �ﺑ ﺎﻣ ةﺮﺘﻓو�ةﺄﻓﺎﻜ�ا ﺮﻴﺧﺄﺗو �ةﺄﻓﺎﻜ�ا ﺔﻴﻤﻛ

ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺎﻳﺎﻀﻗ

(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا تاﺮﻣ دﺪﻋ ةدﺎﻳﺰﺑ ﺎﻴﺠﻳرﺪﺗ ةدﺎﻌﻟا ةﻮﻗ دادﺰﺗ ( ١

ﺮﻴﺜ�ا ناﺮﺘﻗا ﺐﻠﻄﺘﻳ ﻢﻠﻌﺘﻟا نأ سﺎﺳأ ﻰﻠﻋ مﻮﻘﺗ ﺮﻈﻧ ﺔﻬﺟﻮﺑ ﻞﻫ ﻆﻔﺘﺣا

(ﻲـﻠـﻌـﻔـﻟا) ﺐـﻴﻛﺮﺘﻟﺎﻓ .(ﻢﻋﺪ�ا) زﺰﻌ�ﺎﺑ ﺎﻘﻴﺛو ﺎﻃﺎﺒﺗرا �ﻄﺒﺗﺮ�ا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو

(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا تاﺮﻣ دﺪﻌﺑ ﺎﻤﻜﺤﻣ ﺎﻃﺎﺒﺗرا ﻂﺒﺗﺮﻣ�( H)ةدﺎﻌﻟا

وأ�ﻲﻃﺎﺒﺗرﻻا

(ﻢـﻴـﻋﺪـﺘـﻟا)ﺰـﻳﺰﻌﺘﻟا تاﺮﻣ دﺪﻌﺑ ةدﺎﻌﻟا ﻂﺑﺮﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﻟاﺪﻠﻟ ﻪﺘﻏﺎﻴﺻ ﺪﻏو.( N)

.ةﺰﻴ� ﺔﻗد ﺎﻘﻴﻗد (٥٦×) ﻞﻫ نﺎﻛ

ﺔﻳوﺎﺴﺘﻣ ﺔﻴﻨﻣز تاﺮﺘﻓ ﻲﻓ ﺎﻀﻌﺑ ﺎﻬﻀﻌﺑ (تﺎﻤﻋﺪ�ا)تازﺰﻌ�ا ﺖﻌﺒﺗ اذإ»

84


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

ةﻮﻘﻟا ﻲﻓ دادﺰﺗ فﻮﺳ ﺔﻤﺟﺎﻨﻟا ةدﺎﻌﻟا نﺈﻓ �ﺎﺘﺑﺎﺛ ﺮﺧآ ءﻲﺷ ﻞﻛ نﺎﻛو�ﻊﻳزﻮﺘﻟا

.«ﺔﻴﻟﺎﺘﻟا ﺔﻟدﺎﻌﻤﻠﻟ ﺎﻘﺒﻃ ﺔﻟوﺎﶈا تاﺮﻣ دﺪﻋ ﺔﻟاﺪﻟ ﻲﺑﺎﺠﻳإ ﻮﻤﻨﻛ

SHR=1- 10- an

(ﻢﻋﺪﳌا) زﺰﻌﳌا ةﺮﺘﻓ دﺎﻳدزا ﻊﻣ ةدﺎﻌﻟا ةﻮﻗ ﺺﻗﺎﻨﺘﺗ ( ٢)

ﺪـﻌـﺑ �(ﻢـﻋﺪـ�ا) زﺰـﻌـ�ا ﺮﺧﺄﺘﻳ ﺎﻤﺜﻴﺣ ﻪﻧأ تﺎﺳارﺪﻟا ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟا ﺖﺤﺿوأ

ﺔـﻴـﺿﺮـﻓ ﻞﻫ غﺎﺻ ﺞﺋﺎﺘﻨﻟا هﺬﻫ ﻦﻣو.لءﺎﻀﺘﻳ ءادﻷا نﺈﻓ �ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا لﺎﻤﺘﻛا

لﻮــﺼــﳊا ﻦــﻜــ� ﻲـﺘـﻟا ىﻮـﺼـﻘـﻟا ةدﺎـﻌـﻟا ةﻮـﻗ نأ ىأر ﺪـﻘـﻓ .فﺪـﻬـﻟا لﺎـ�

ﻦﻋ ﻞﻌﻔﻟا در ﻞﺼﻔﻳ يﺬﻟا ﺖﻗﻮﻠﻟ ﻲﺒﻠﺳ ﻮ� ﺔﻟاد ﺎﻘﻴﺛو ﺎﺑرﺎﻘﺗ برﺎﻘﺗ»ﺎﻬﻴﻠﻋ

لؤﺎﻀﺘﻟا ﺔﻟاد نأ ﻲﻓ ﺮﻜﻓ ﺪﻘﻓ ﻚﻟذ ﻰﻠﻋ ةدﺎﻳزو. (٥٧×) (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﺔﻟﺎﺣ

ةرﺎﺷإ رﻮﻀﺣو �ﺔﻳﻮﻧﺎﺛ (تﺎﻤﻋﺪﻣ) تازﺰﻌﻣ يأ رﻮﻀﺤﺑ ةﺮﺛﺄﺘﻣ نﻮﻜﺗ ﺪﻗ هﺬﻫ

ﺪـﻗ �لﺎـﺜـ�ا ﻞـﻴـﺒـﺳ ﻰـﻠـﻋ�ﺮـﻴـﺧﺄـﺘﻟا ةﺮﺘﻓ ءﺎﻨﺛأ (ةدﺮﻔﻨﻣ) ﺔﻄﺑاﺮﺘﻣ ﺮﻴﻏ ةﺪﺣاو

.«ءادﻷا ﻰﻠﻋ ﺮﻴﺧﺄﺘﻟا ةﺮﺘﻔﻟ ﺲﻛﺎﻌ�ا ﺮﺛﻷا ﻦﻫﻮﻳ

نأ ﺐـﺠـﻳ تﺎـﻨﺋﺎﻜﻟا نأ (ﻢﻋﺪ�ا)زﺰﻌ�ا ﺮﻴﺧﺄﺗ نﺄﺸﺑ ﻞﻫ تﺎﺟﺎﺘﻨﺘﺳا ﻦﻣو

ﺔـﻟﺎـﺣ ﻲـﻓ ىﻮـﻗأ نﻮـﻜـﺘـﺳ ةدﺎـﻌـﻟا ﺖـﻣادﺎﻣ ﺮﺼﻗﻷا تاﺮﻴﺧﺄﺘﻠﻟ ﻼﻴﻀﻔﺗ �ﺒﺗ

ةﺄﻓﺎﻜ�ا ﺮﺧﺄﺘﺗ ﺮ� �ﺑ رﺎﻴﳋا ﻦﺋﺎﻜﻟا ﻰﻄﻋأ ﺎﻣ اذإو .ةﺮﻴﺼﻘﻟا تاﺮﻴﺧﺄﺘﻟا

ﺮـﻤـ�ا رﺎـﺘـﺨـﻳ نأو ﺪـﺑﻼـﻓ �ﺔـﻴـﻧﺎـﺛ ٦٠ ﻪـﻴـﻓ ﺮـﺧﺄـﺘـﺗ ﺮـﺧآو �ﺔـﻴـﻧﺎﺛ ٣٠ ةﺪـﻣ ﻪـﻴـﻓ

ﺢـﺒـﺼـﺘـﺳ فﺪـﻬـﻟا ﻰـﻟإ بﺮـﻗﻷا تﺎـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا نأ ﻚـﻟﺬـﻛ ﻞﻫ ﺞﺘﻨﺘﺳاو.لوﻷا

.اﺪﻌﺑ ﺮﺜﻛﻷا ﻚﻠﺗ ﻦﻣ ىﻮﻗأ ﺎﻃاﺮﺷإ ﺔﻃوﺮﺸﻣ

ﺮﻴﺜ�او ( GS)

طوﺮﺸ�ا ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ ﺔﻴﻨﻣﺰﻟا ةﺮﺘﻔﻟا دﺎﻳدزﺎﺑ ةدﺎﻌﻟا ةﻮﻗ ﻞﻘﺗ ( ٣

( UCR)

طوﺮﺸ�ا ﺮﻴﻏ

يﺬـﻟا ﺖـﻗﻮـﻟا ﻰـﻟإ ﺮـﻴـﺸـﻳ �ﻞـﻫ ﺪـﻏ �ﺮﻴﺧﺄﺘﻟا نﺈﻓ�ﻲﻠﻴﺳﻮﻟا طاﺮﺷﻹا ﻲﻓ

ﺾﻘﻨﻳ

ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا تﺎﺤﻠﻄﺼﻣ لﻮﺣ ﺔﻈﺣﻼﻣ

نﺈﻓ �ﺔﻴﺿﺎﻳر تﺎﺤﻠﻄﺼﻣ ﻲﻓ ﺎﻬﻨﻋ ﺮﻴﺒﻌﺘﻟا ىﺮﺟ ﺪﻗ ﻞﻫ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺖﻧﺎﻛ ﺎ�

:نإ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا لﻮﻘﺗ�لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋو.�ﻧاﻮﻘﻟا ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟا ﺎﻬﻴﻓ

E=H x K x D x V

ةدﺎـﻌـﻟا ةﻮـﻗ بﺮﺿ ﻞﺻﺎﺣ ﻦﻣ ﺞﺘﻨﻳ ( E)

ﺔـﺑﺎـﺠﺘﺳﻻا ﺪﻬﺟ نأ ﻲﻨﻌﻳ اﺬﻫو

85


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

تﺎﺤﻠﻄﺼ�ﺎﺑ ﺔﻤﺋﺎﻗ ﻲﻠﻳ ﺎﻤﻴﻓو.( V)ﺮﻴﺜ�ا

ةﺪﺷو ( K)ﺚﻋﺎﺒﻟاو

( D)ﺰﻓﺎﳊاو

( H)

ﻞـﻬـﺴـﻳ ﻲـﻛ (ﺔـﻳﺰـﻴـﻠـﳒﻹا ﺔـﺒﺋﺎﺒﻐﻟﻷا ﺐﺴﺣ) ﺎﻴﺋﺎﺒﻔﻟأ ﺎﺒﻴﺗﺮﺗ ﺔﺒﺗﺮﻣ تﺎﺒﻛﺮ�او

.ﺎﻬﻴﻟإ عﻮﺟﺮﻟا

ﺐﻴﻛﺮﺘﻟا

ﺰﻓﺎﳊا

ةرﺎﺛﻹا ﺪﻬﺟ

ةدﺎﻌﻟا ةﻮﻗ .ةدﺎﻌﻟا

ﻰﻳﺎﺠﺘﺳﻻا ﻒﻜﻟا

طوﺮﺸ�ا ﻒﻜﻟا

(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﺮﻴﺧﺄﺗ

ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻴﻌﻓاد

ﺔﺒﺘﻌﻟا

ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا تاﺮﻣ دﺪﻋ

بﺬﺑﺬﺘﻟا

ﺔﻴﻣﺎﺘﳋا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا �أ فﺪﻬﻟا

ﺔﻌﻗﻮﺘ�ا فﺪﻬﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا

ﺰﻓﺎﳊا ﺮﻴﺜ�ا

عﻮﺠﻠﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺮﻴﺜ�ا

ﺶﻄﻌﻠﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺮﻴﺜ�ا

ﺔﻌﻗﻮﺘ�ا فﺪﻬﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﻰﻠﻋ ﺮﻴﺜ�ا ﺞﺋﺎﺘﻧ

ﺮﻴﺜ�ا ةﺪﺷ ﺔﻴﻟآ

ﺔﻴﻤﺴﺘﻟا

D

E

H

١R

E١R

J

K

L

N

O

RG

rG

sD

sD (Thirst)

sD Hunger

sG

ﺔﻴﺋﺰﳉا

V

نﺈـﻓ�ﺎـﻔـﻧآ ﺎـﻧﺮـﺷأ ﺎـﻤـﻛو.(ﻢـﻋﺪـ�ا)زﺰـﻌـ�ا ﻞﻴﺻﻮﺗو ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا لﺎﻤﺘﻛا �ﺑ

ﺎﻣأ.فﺪﻬﻟا لﺎ� ﺔﻴﺿﺮﻓ ﻰﻟإ ﻪﺑ تدأ قﺎﻴﺴﻟا اﺬﻫ ﻲﻓ ﺎﻬﺑ ﺬﺧأ ﻲﺘﻟا تارﺎﺒﺘﻋﻻا

ةﺮﺘﻔﻟا ﻮﻫ ﺮﻴﺧﺄﺘﻟا نأ ﻞﻫ ﺪﺟو ﺪﻘﻓ�لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋ�ﻲﻜﻴﺳﻼﻜﻟا طاﺮﺷﻹا ﻲﻓ

ﺮـﻴـﻏ ﺮـﻴـﺜـ�ا ﺎـﻫﺮـﺠـﺘـﺴـﻳ ﻲـﺘـﻟا) طوﺮـﺸـ�ا ﺮﻴﻏو طوﺮﺸ�ا ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ ﺔﻴﻨﻣﺰﻟا

ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ ﻦﻣاﺰﺗ ﻼﻟﺎﺑ ةﺮﺘﻔﻟا هﺬﻫ ﻲﻓ تﺎﻓاﺮﺤﻧﻻا ﻰﻟإ رﺎﺷأ ﺪﻗو.(طوﺮﺸ�ا

86


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

ضﺮﺘﻓا ﺪﻘﻓ (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﺮﻴﺧﺄﺘﻟ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ لﺎﳊا ﻲﻫ ﺎﻤﻛو.ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو

ﺮﻴﺜ�او طوﺮﺸ�ا ﺮﻴﺜﻤﻠﻟ ةﺪﻳاﺰﺘﻣ ةﺮﺘﻓو ( H)

ةدﺎﻌﻟا ﻂﺑﺮﺗ ﺔﻴﺳّ

أ ُ ﻞﻛﺂﺗ ﺔﻟاد ﻞﻫ

طﺮـﺷ ﻮـﻫ ناﺮـﺘـﻗﻻا نﺄـﺑ هدﺎـﻘـﺘـﻋا �ـﺘـﻟﺎـﳊا ﺎـﺘﻠﻛ ﻲﻓ ﺮﻬﻈﺗ �طوﺮﺸ�ا ﺮﻴﻏ

ﻦـﻣاﺰﺗ ﻼﻟا نأ ﻞﻫ ﺮﻌﺷ �ﺔﻳﺮﺒﺘﻟﻤﺨا ﺔﻟدﻷا ﺾﻌﺑ ءﻮﺿ ﻰﻠﻋو.ﻢﻠﻌﺘﻠﻟ يروﺮﺿ

ﻦﻣ ٠٥, ﻲـﻟاﻮﺣ نﺎﻛ ﺎ�ر�اﺪﺟ اﺮﻴﺼﻗ نﻮﻜﻴﺳ ﻞﺜﻣﻷا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ

.ﺔﻴﻧﺎﺜﻟا

طوﺮﺸ�ا ﺮﻴﻏ ﺮﻴﺜ�او طوﺮﺸ�ا ﺮﻴﺜ�ا تاﺮﺘﻔﺑ صﺎﳋا طاﺮﺷﻹا ﻞﻫ ﻰﻨﺑو

. (٥٨×) ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺮﺛﺄﺑ ﺮﻴﺜ�ا طﺎﺒﺗرا ﻰﻠﻋ ( Cs-UCs)

ﺔﻠﻳﻮﻄﻟا

ﺔـﻳﻮـﻘـﺗ ﺔـﻠـﺣﺮـﻣ ﺄـﺸـﻨـﺗ ﺐﺳﺎﻨﻣ ﻞﺒﻘﺘﺴﻣ ﻰﻠﻋ ﺮﻴﺼﻗ ﺮﻴﺜﻣ ﻰﻐﻄﻳ ﺎﻣﺪﻨﻋ»

ﺔـﻟاﺪـﻛ ﻲـﻠـﻜﻟا ﺮﻴﺜ�ا ﻦﻣ ﻪﻟدﺎﻌﻳ دادﺰﻳو�ﺎﻴﺗاذ ﺮﺸﺘﻨ�ا دراﻮﻟا ﻲﻠﻜﻟا ﺮﺛﻷا ﻊﻓاد

ﺎـﻣﺪـﻨـﻋ (ﻪﺘﻳﺎﻬﻧ) ﻰﺼﻗﻷا هاﺪﻣ ﻞﺼﻳ يﺬﻟا �ﺮﻴﺜ�ا ﺔﻳاﺪﺑ ﺬﻨﻣ ( t)

ﺖﻗﻮﻟا ةﻮﻗ

.«�٤٥٠

ﻲﻟاﻮﺣ يوﺎﺴﺗ ( t)

ﺖﻗﻮﻟا ةﻮﻗ نﻮﻜﺗ

ﻦﻣ ٤ ﻢﻗر ﺔﻤﻠﺴ�ا ﻲﻓ ﺎﻬﺼﻴﺨﻠﺗ ىﺮﺟ ﺎﻔﻧآ ةرﻮﻛﺬ�ا ﺔﺛﻼﺜﻟا تﺎﺿاﺮﺘﻓﻻاو

. (٥٩×) ١٩٤٣مﺎﻋ

ﺎﻬﻏﺎﺻ ﺎﻤﻛ ﻞﻫ ﺔﻳﺮﻈﻧ

( R)(ﺔـﺑﺎﺠﺘﺳا)

لﺎﺒﻘﺘﺳا طﺎﺸﻧو ( S)

(ﺮـﻴﺜﻣ) ﺮﻴﺛﺄﺗ طﺎﺸﻧ ثﺪﺤﻳ ﺎﻣﺪﻨﻋ

ﺺﻗﺎﻨﺘﺑ ﺎﻘﻴﺛو ﺎﻃﺎﺒﺗرا ﺎﻄﺒﺗﺮﻣ ناﺮﺘﻗﻻا اﺬﻫ نﻮﻜﻳ ﺮﻴﺼﻗ ﻲﻨﻣز ناﺮﺘﻗا ﻲﻓ

ﻢﺠﻨﻴﻓ �ﺔﺟﺎﳊا ﺺﻗﺎﻨﺘﺑ ادﺮﻄﻀﻣو ﺎﻘﻴﺛو ﺎﻃﺎﺒﺗرا ﻂﺒﺗﺮﻳ ﺮﻴﺜ� وأ�ﺔﺟﺎﳊا

ﻞـﻌـﻔـﻟا در ةرﺎـﺛﻹ ﺔـﻘـﺣﻻ تاﺮـﻣ ﻲـﻓ دراﻮـﻟا ﻊـﻓاﺪـﻟا ﻚـﻟذ ﻰﻟإ ﻞﻴ�ا ﻲﻓ ةدﺎﻳز

ةدﺎﻋ ةﻮﻗ ﻰﻟإ ﻞﺻﻮﺗ ﻪﻘﻳﺮﻄﺑ ﺔﺒﻗﺎﻌﺘ�ا تاﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﻦﻣ تادﺎﻳﺰﻟا ﻢﺘﺘﺨﺗو.ﻚﻟذ

ﻰﻠﻋﻷا ﺪﳊاو .(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا تاﺮﻣ دﺪﻌﻟ ﺔﻄﻴﺴﺑ ﻮ� ﺔﻟاد ﻲﻫو�ةﺪﺤﺘﻣ

ﺔـﺟﺎـﳊا ﺾـﻴﻔﺨﺗ ﻢﺠﳊ ﺔﻴﺑﺎﺠﻳإ ﻮ� ﺔﻟاد ( ١):جﺎـﺘـﻧ

ﻮـﻫ اﺬﻫ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻰﻨﺤﻨ�

(ﻢـﻴـﻋﺪـﺘـﻟا) ﺰـﻳﺰـﻌـﺘـﻟﺎـﺑ ﺔـﻄـﺒـﺗﺮـ�ا وأ�ﻰـﻟوﻷا (ﻢـﻴـﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﻲﻓ ﺔﻨﻤﻀﺘ�ا

ﺔـﻴﺒﻠﺳ ﻮ� ﺔﻟاد (أ) ( ٣)و

�(ﻢـﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﺮﻴﺧﺄﺘﻟ ﺔﻴﺒﻠﺳ ﺔﻟاد ( ٢)�يﻮﻧﺎﺜﻟا

يﺮﻴﺼﻗ نﺎﻨﺛﻻا نﻮﻜﻳ ﺎﻣﺪﻨﻋ ( R)ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو

( S)

ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ ﻦﻣاﺰﺗ ﻼﻟا ﺔﺟرﺪﻟ

ﺔـﻳاﺪـﺑ ﻊـﻣ ﻞـﺧاﺪـﺘـﻳ ﻲـﻜـﻟ ﺮـﻴـﺜـ�ا ﻞـﻤـﻋ ﺔـﻟﺎﻃإ لﺎﺣ ﻲﻓ (ب)وأ �ﺔﻴﻨﻣﺰﻟا ةﺪ�ا

ﻞﺒﻘﺘﺴ�ا ﻰﻠﻋ ﺮﻤﺘﺴ�ا ﺮﻴﺜ�ا ﻞﻤﻌﻟ ﺔﻴﻨﻣﺰﻟا ةﺮﺘﻔﻠﻟ ﺔﻴﺒﻠﺳ ﻮ� ﺔﻟاد�( R)ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

.( R)ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ﻲﻓ ﺮﻴﺜ�ا أﺪﺒﻳ ﺎﻣﺪﻨﻋ

ﻞﻫ ﺎﻬﻠﻌﺟ �ﺎﻴﻃﺎﺒﺗرا ارود ﻰﻄﻋأ ﺪﻗ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا راﺪﻘﻣ نأ ﺢﺿاﻮﻟا ﻦﻣو

راﺪـﻘـﻣ نأ ضﺮـﺘـﻔـﻳ ﻞـﻫ نﺈﻓ ىﺮﺧأ ةرﺎﺒﻌﺑو .( H)

ةدﺎـﻌـﻠـﻟ اﺪﺋﺎﻋ ﺎﻃﺮﺷ (٦١×)

87


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﻲﻤﻠﻌﺘﻟا ﻒﻗﻮ�ا ﻲﻓ تاﺮﻴﺜ�ا �ﺑ طﺎﺒﺗرﻻا ةﻮﻗ ﻰﻠﻋ ﺮﺛﺆﻳ (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا

راﺪــﻘــ� ﻪــﻄــﺑرو ( K)

ﺚــﻋﺎــﺒــﻟا مﺪـﻗ (٦٢×) ﻞــﻫ نأ ﻻإ.ﻦــﺋﺎــﻜــﻟا ﺔــﺑﺎــﺠــﺘــﺳاو

ﺰـﻳﺰـﻌـﺘـﻟا راﺪﻘﻣ نأ ىﺮﻳ ﺪﻌﻳ ﻢﻟ ﻞﻫ نأ ﻲﻨﻌﻳ ﺮﻴﻐﺘﻟا اﺬﻫو.(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا

ﺪﻘﻓ ىﺮﺣﻷﺎﺑو .(ةدﺎﻌﻟا يأ) ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا ﺔﻄﺑار ةﻮﻗ ﻲﻓ ﺮﺛﺆﻳ (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)

ﺪـﻗ ( K)ﺰـﻓﺎـﳊا

ﺔـﻴـﻌـﻓاد ةﻮـﻗ ﻲـﻓ ﺮـﺛﺆﺗ ﺎﻬﻧأ سﺎﺳأ ﻰﻠﻋ نﻵا ﺎﻬﻟ ﺮﻈﻨﻳ ﺬﺧأ

.ﺔﻴﻟﺎﺘﻟا ﺔﻴﺿﺮﻔﻟا ﻲﻓ اﺬﻫ ﻞﻫ ﺮﻴﻜﻔﺗ ﺲﻜﻌﻧا

ﺚﻋﺎﺒﻟا ﺔﻴﻌﻓاد ﻲﻓ (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا راﺪﻘﻣ ﺮﺛﺆﻳ ( ٤

ﺰـﻳﺰـﻌـﺘﻟا راﺪﻘﻣ نأ ضﺮﺘﻔﻳ نﺎﻛ١٩٥٢

مﺎـﻋ ﻞـﻫ ﺎـﻫﺪـﻋأ ﻲﺘﻟا ﺔﻐﻴﺼﻟا ﻲﻓ

( K)

ﺚﻋﺎﺒﻟا ﺔﻟاد نإ» :( K)ﺰﻓﺎﳊا(ﺺﻴﻘﻨﺗ)

ﺺﻘﻧ لﻼﺧ ﻦﻣ ﻞﻤﻌﻳ (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)

زﺰـﻌـﻤـﻛ مﺪـﻘـ�ا مﺎـﻌـﻄـﻟا نزﻮـﻟ ﺔـﻋرﺎـﺴـﺘـﻣ ﺔﻴﺒﻠﺳ ةﺪﺣاو ةﺮﻴﺗو تاذ ﺔﻟاد ﻲﻫ

(٦٣×)

ﺐـﺒﺴﺑ (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا راﺪﻘﻣ ﻦﻋ هﺮﻴﻜﻔﺗ ﻦﻣ ﻞﻫ ﺮﻴﻏ ﺪﻗو. (ﻢﻋﺪﻣ)

ﻲﻓ ﺔﻌﻳﺮﺳ تاﺮﻴﻐﺗ ﻰﻟإ يدﺆﻳ ةﺄﻓﺎﻜ�ا ﻢﺠﺣ ﻲﻓ ﺮﻴﻐﺘﻟا نأ ﺮﻬﻇأ يﺬﻟا ﻞﻴﻟﺪﻟا

اﺮﻴﺛﺄﺗ راﺪﻘ�ا ﺮﺛأ اذإ ثﺪﲢ نأ ﻦﻜ� ﻻ ﺔﻌﻳﺮﺴﻟا تاﺮﻴﻐﺘﻟا هﺬﻫ ﻞﺜﻣو�ءادﻷا

ﻚـﻟﺬﻛ.ﺞﻳرﺪﺘﻟﺎﺑ ﺮﻴﻐﺘﺗ ﺎﻬﻧأ ضﺮﺘﻔﻳ ( H)

ةدﺎﻌﻟا نﻷ�( H)

ةدﺎـﻌﻟا ﻰﻠﻋ اﺮﺷﺎﺒﻣ

ﻲـﻓ ﻊـﻳﺮـﺳ ﺺـﻘـﻧ ﻰـﻟإ يدﺆـﺗ ةﺄـﻓﺎـﻜـ�ا ﻢـﺠـﺣ ﻲـﻓ ﻰـﻧدﻷا ﻰـﻟإ تاﺮﻴﻐﺘﻟا نﺈﻓ

نأ ﺐﻌﺼﻟا ﻦﻣ نﺎﻛ ﺪﻘﻓ �ﺎﻴﺒﺴﻧ ﺔﻤﺋاد تادﺎﻌﻟا نأ ضﺮﺘﻔﻳ ﻞﻫ نﺎﻛ ﺎ�و.ءادﻷا

راﺪﻘﻣ ﻂﺑﺮﻧ نأ ﺮﺜﻛأ لﻮﻌ�ا ﻦﻣ نﺈﻓ ﻚﻟﺬﻟو .ﺺﻗﺎﻨﺘﺗ ﺖﻧﺎﻜﻟ ﺎﻤﻛ ﺎﻬﻴﻟإ ﺮﻈﻨﻧ

ﺮﻴﺴﻔﺘﻟ ﺎﻬﻣاﺪﺨﺘﺳاو �( ,Kﺚﻋﺎﺒﻟا

ﺔﻴﻌﻓاد وأ)ﻲﻃﺎﺒﺗرﻻا ﺮﻴﻏ ﺐﻴﻛﺮﺘﻟﺎﺑ ةﺄﻓﺎﻜ�ا

.ةﺄﻓﺎﻜ�ا ﻢﺠﺣ ﺾﻴﻔﺨﺗ ﻦﻋ ﺔﻤﺟﺎﻨﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺺﻘﻧ

وأ،C

فﺮﺤﺑ ﺔﻬﻴﺒﺷ يأ) ﺔﻴﻨﻴﺳ ﺔﻗﻼﻋ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا تﻻﺎﻤﺘﺣا ﺮﻬﻈﺗ ( ٥

(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا تاﺮﻣ دﺪﻋ ﻊﻣ (ﺔﻳﻮﺘﻠﻣ وأ ،S

تﺎﻛﺮﺤﻛ

تﻻﺎـﻤـﺘـﺣا �ـﺑ ﻞـﻫ ﺎـﻬـﺿﺮـﺘـﻓا ﻲـﺘـﻟا ﺔـﻗﻼـﻌـﻟا ١/

٢ ﻢـﻗر ﻞـﻜـﺸـﻟا ﺮـﻬـﻈـﻳ

ﺮﻈﻨﻟا ﺔﻬﺟو ﺢﺿﻮﺗ ﺔﻟاﺪﻟا هﺬﻫو .(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا تاﺮﻣ دﺪﻋو �ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ﺮﺒﻋ ﺎﻴﺠﻳرﺪﺗ ثﺪﺤﻳ ﻢﻠﻌﺘﻟا نأ ضﺮﺘﻔﺗ ﻲﺘﻟا�ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ ةدﺎﻳﺰﻟا ﻰﻠﻋ ﺔﻤﺋﺎﻘﻟا

.تﻻوﺎﶈا

ةدﺎـﻌﻟا ﻂﺑﺮﺗ ﺎﻴﺒﻠﺳ عرﺎﺴﺘﻣ ﻮ� ﺔﻟاد ضﺮﺘﻓا ﻞﻫ نأ ﺎﻘﺑﺎﺳ ﻆﺣﻮﻟ ﺪﻗو

ةﺮﺘﻔﻟا �ﻚﻟذ ﻊﻣ�١

/ ٢ ﻢﻗر ﻞﻜﺸﻟا �ﺒﻳو.(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا تاﺮﻣ دﺪﻋو ( H)

88


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

�������� �������

ﺔـﻟاﺪـﻟا هﺬـﻫ ﻰـﻟإ ﻞـﻫ ﻞـﺻﻮـﺗ ﺪـﻗو.ﻲـﺑﺎـﺠـﻳﻹا عرﺎـﺴـﺘـﻠـﻟ ﺔﻴﺋﺪﺒ�ا ﺔﻴﻨﻣﺰﻟا

�ـﻌﻣ ىﻮﺘﺴﻣ ﻰﻟإ ﻞﺼﻳ نأ ﻲﻐﺒﻨﻳ (ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا) ﻞﻌﻔﻟا در ﺪﻬﺟ نأ ضاﺮﺘﻓﺎﺑ

ﺮـﻬـﻈـﻳ نأ ﻦـﻜـ� ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا ﺪـﻬﺟ نأو�ءادﻷا ﻰﻠﻋ ﺲﻜﻌﻨﻳ نأ ﻞﺒﻗ (ﺔﺒﺘﻌﻟا)

تﺎـﺿاﺮـﺘـﻓﻻا ﻞـﻫ ﺢـﺿوأ ﺪﻗو .ىﺮﺧﻷ ﺔﻟوﺎﺤﻣ ﻦﻣ (ﺎﺑﺬﺑﺬﺗ) ﺎﻴﺋاﻮﺸﻋ ﺎﺒﻠﻘﺗ

:ﺔﻴﻟﺎﺘﻟا�١٢٬١١٬١٠:تﺎﻤﻠﺴ�ا

ﻲﻓ

( SoR)

ﺔﻨﻣﺎﻛ ﺔﻴﻔﻛ ﺔﻗﺎﻃ ( SeR)

يرﺎﺜﺘﺳإ ﺪﻬﺟ ﻞﻛ ﻊﻣ ﺎﻄﺒﺗﺮﻣ ﺪﺟﻮﻳ -١٠

ﺔـﻓﺪـﺼـﻟا (نﻮـﻧﺎـﻗ)تﺎـﻘـﺒـﻃ ىﺮـﺧأ ﻰـﻟإ ﺔـﻬـﻴـﻨـﻫ ﻦـﻣ ﺎـﻫراﺪـﻘـﻣ ﻲـﻓ بﺬـﺑﺬـﺘـﺗ

. (٦٤×) يدﺎﻌﻟا

ﺮﻴﺜﻳ نأ ﻞﺒﻗ ﻞﻌﻔﻟا در ﺔﺒﺘﻋ لﺎﻌﻔﻟا ﻞﻌﻔﻟا در ﺪﻬﺟ قﻮﻔﻳ نأ ﻦﻣ ﺪﺑﻻ -١١

. (٦٥×) ﺎﻣ ﻞﻌﻓ در ﺎﻣ ﺮﻴﺜﻣ

ﺔﻄﻄﺨﻣ ﺔﻠﻀﻋ ﻞﻌﻓ در تﻻﺎﻤﺘﺣا نﺈﻓ ىﺮﺧﻷا ﻞﻣاﻮﻌﻟا توﺎﺴﺗ اذإ -١٢

در ﺪـﻬـﺟ قﻮﻔﻳ يﺬﻟا ىﺪﻤﻠﻟ (ﺎﻴﻃﻮﻗ ﺎﺳﻮﻗ ﻪﺒﺸﺗ) ﺔﻳدﺎﻋ تﻻﺎﻤﺘﺣا ﺔﻟاد ﻲﻫ

. (٦٦×) ﻞﻌﻔﻟا در ﺔﺒﺘﻋ ﻪﻴﻓ لﺎﻌﻔﻟا ﻞﻌﻔﻟا

ﻰـﻨـﺤـﻨـ�ا ﻰـﻠـﻋ بﺬـﺑﺬـﺘـﻟاو ﺔـﺒـﺘﻌﻟﺎﺑ ﺔﻘﻠﻌﺘ�ا تﺎﺿاﺮﺘﻓﻻا ﺖﻘﺒﻃ ﺎﻣﺪﻨﻋو

�(ﻢـﻴـﻋﺪـﺘـﻟا)ﺰـﻳﺰـﻌﺘﻟا تاﺮﻣ دﺪﻌﺑ ﻞﻌﻔﻟا در ﺪﻬﺟ ﻂﺑﺮﻳ يﺬﻟا ﺎﻴﺒﻠﺳ عرﺎﺴﺘ�ا

/ ٢ ﻢـﻗر ﻞـﻜـﺸﻟا ﻲﻓ ﺎﻫاﺮﻧ ﻲﺘﻟا ( Cفﺮـﳊا

ﻰـﻟإ ﺔـﺒﺴﻧ) ﺔﻴﻨﻴﺴﻟا ﺔﻟاﺪﻟا نﺈﻓ

ﻂﺑر ﺪﺣ ﻰﻟإ ﻞﻫ ﺐﻫذ ﻞﺑ . (٦٧×) ( ٣٣٢ -٣٢٦

ص ص١٩٤٣

�ﻞﻫ) تﺪﻟﻮﺗ ﺪﻗ) ١

ﺔﻤﻠﺴ�ا) ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا نﻮﻤﻜﺑ ﺔﺻﺎﳋا ﺔﻴﻛﻮﻠﺴﻟا ﺲﻴﻳﺎﻘ�ا ﻰﻟإ ﻞﻌﻔﻟا در ﺪﻬﺟ

ﺔـﻤـﻠـﺴ�ا)ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻ ا ﺔﻌﺳو�( ١٤ ﻢـﻗر ﺔـﻤـﻠـﺴ�ا) ءﺎﻔﻄﻧﻻا ﺔﻣوﺎﻘﻣو �( ١٣ ﻢﻗر

.( ١٥ﻢﻗر

89

������� ���� ���

1/2 ���

������� �� ������ ������

������� ���� ���� ��������


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﻲﻠﺻﻷا طاﺮﺷﻹا ﺎﻬﻨﻤﻀﺗ ﻲﺘﻟا ﻚﻠﺗ ﺮﻴﻏ تاﺮﻴﺜﳌ تادﺎﻌﻟا ﻢﻤﻌﺗ ( ٦)

ﺎﻔﻗﻮﻣ ﻦﺋﺎﻜﻟا ﻪﺟاو ﺎﻣ اذﺈﻓ.ﺔﻧوﺮﻣ ﺐﻠﻄﺘﻳ ﻲﻔﻴﻜﺘﻟا كﻮﻠﺴﻟا نأ ﻞﻫ ﻆﺣﻻ

.ﻖـﺑﺎﺴﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا سﺎﺳأ ﻰﻠﻋ ﺎﻬﺑ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻊﻴﻄﺘﺴﻳ ﺔﻴﻟآ ﻦﻣ ﺪﺑﻼﻓ �اﺪﻳﺪﺟ

:(ﻢﻴﻤﻌﺘﻟا ﻦﻣ) عاﻮﻧأ ﺔﺛﻼﺛ ﻞﻫ ﻆﺣﻻ ﺪﻗو �ﺔﻴﻟﻵا هﺬﻫ مﺪﻘﻳ ﻢﻴﻤﻌﺘﻟاو

ﺔـﻘـﻄـﻨـ� ﺎـﻄـﺒـﺗﺮـﻣ ﺢﺒﺼﻳ ﻲﻠﺻﻷا طاﺮﺷﻹا ﻪﻨﻤﻀﺘﻳ يﺬﻟا ﻞﻌﻔﻟا در -١

طاﺮـﺷﻹا ﺔـﻳﺪـﻴـﻠﻘﺗ ةرﻮﺼﺑ ﻪﻴﻠﻋ يﻮﻄﻨﻳ يﺬﻟا ﺮﻴﺜ�ا ﺮﻴﻏ�تاﺮﻴﺜ�ا ﻦﻣ ةﺮﻴﺒﻛ

.ﺮﻴﺜ�ا ﻢﻴﻤﻌﺗ اﺬﻫ ﻰﻤﺴﻳ .ﺮﻴﺜﻤﻠﻟ ةروﺎﺠﻣ تاﺮﻴﺜ�ا ﻚﻠﺗ ﺖﻧﺎﻛ نإو �ﻲﻠﺻﻷ

ﺔـﻘـﻄـﻨـ� ﺎـﻄـﺒﺗﺮﻣ ﺢﺒﺼﻳ ﻲﻠﺻﻷا طاﺮﺷﻹا ﻪﻴﻠﻋ يﻮﻄﻨﻳ يﺬﻟا ﺮﻴﺜ�ا -٢

(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﺎﻬﻴﻠﻋ يﻮﻄﻨﻳ ﻲﻨﻟا ﻞﻌﻔﻟا دودر ﺮﻴﻏ �ﻞﻌﻔﻟا دودر ﻦﻣ ةﺮﻴﺒﻛ

.ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻢﻴﻤﻌﺘﺑ اﺬﻫ ﻰﻤﺴﻳ نأ ﻦﻜ�و ﺎﻬﺑ ﺎﻘﻠﻌﺘﻣ نﺎﻛ نإو�ﻲﻠﺻﻷا

ﺔـﻌـﻗاو ﺎـﻬـﻨـﻜـﻟو�ﻲﻠﺻﻷا (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﻲﻓ ﺔﻠﺧاﺪﻟا ﺮﻴﻏ تاﺮﻴﺜ�ا -٣

ﺰـﻳﺰـﻌـﺘـﻟا ﻲـﻓ ﻞـﺧاد ﺮـﻴـﻏ ﻞـﻌـﻓ دﺮـﺑ ﺔـﻄـﺒـﺗﺮـﻣ ﺢﺒﺼﺗ ﻪﺑ ﺔﻘﻠﻌﺘ�ا ﺔﻘﻄﻨ�ا ﻲﻓ

اﺬـﻫ ﻰـﻤﺴﻳ نأ ﻦﻜ�و.ﻪﺑ ﺔﻘﻠﻌﺘﻣ ﺔﻘﻄﻨﻣ ﻲﻓ ﺎﻌﻗاو ﻦﻜﻟو�ﻲﻠﺻﻷا(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)

. (٦٨×) ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا ﻢﻴﻤﻌﺘﺑ

مﻮﻬﻔﻣ مﺪﻗو �تﺎﻴﻠﻤﻌﻟا هﺬﻫ ﻞﻤﺸﺘﻟ ةدﺎﻌﻟا ةﻮﻗ ةﺮﻜﻓ ﻊﻴﺳﻮﺘﺑ ﻞﻫ مﺎﻗ ﺪﻗو

: ٥ ﻢﻗر ﺔﻤﻠﺴ�ا ﻲﻓ ﻲﻔﻴﻇﻮﻟا وأ ﺔﻟﺎﻌﻔﻟا ةدﺎﻌﻟا ةﻮﻗ

:ﺔﻄﺒﺗﺮﻣ ةرﻮﺼﺑ ﻲﻫ ﺔﻟﺎﻌﻔﻟا ةدﺎﻌﻟا ةﻮﻗ -٣

ﺮـﻴـﺜـ�ا يأ) (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﺔﻄﻘﻧ ﺪﻨﻋ ةدﺎﻌﻟا ةﻮﻘﻟ ﻲﺒﻠﺳ ﻮ� ﺔﻟاد ( ١)

تﺎﻋﺎﻓﺪﻧﻻا �ﺑ ﺮﻴﺜ�ا رﺎﺴﻣ ﻰﻠﻋ قﺮﻔﻟا ﻢﺠﺣ ( ٢)و�(ﻲﻠﺻﻷا

( CS)طوﺮﺸ�ا

تاﺪـﺣو ﻲـﻓ (تاﺮـﻴـﺜ�ا ﻦﻣ هﺮﻴﻏو ( CS)

طوﺮـﺸـ�ا ﺮـﻴـﺜـﻤﻠﻟ) (ﺔﻠﻗﺎﻨﻟا) ةدرﻮ�ا

. (٦٩×) ﺰﻴﻴﻤﺘﻟا تﺎﺒﺘﻋ

لﺎ� رﺪﺤﻨﻣ ﻲﻓ تاﺮﻴﻐﺘﻟا نأ (٧٠×) ﻞﻫ حﺮﺘﻗا ﻚﻟﺬﻟ ﺔﻘﺣﻻ ﺔﻐﻴﺻ ﻲﻓو

ﺢﺒﺼﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﺟرﺪﻟا ﻰﻠﻋ ﺪﻤﺘﻌﺗ ﺪﻗ ناﺮ�ا تﻻوﺎﺤﻣ ﻲﻓ ثﺪﲢ ﻲﺘﻟا ﻢﻴﻤﻌﺘﻟا

ﻞﺜﻣ تاﺮﻴﺜﻣ يأ)ﻒﻗﻮ�ا ﻲﻓ ﺎﻬﻟ موﺰﻟ ﻻ تاﺮﻴﺜ� ﺔﻄﺒﺗﺮﻣ ﺎﻫﺪﻨﻋ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

هﺬـﻬـﻟ ﻦـﻜـ� ﺐـﻳرﺪـﺘـﻠـﻟ ﻰـﻟوﻷا ﻞـﺣاﺮـ�ا ﻲـﻓو .(تاﻮﺻﻷاو ﺢﺋاوﺮﻟاو ﺔﺠﻀﻟا

ةزﺰﻌ�ا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻﺎﺑ ﺔﻓﺪﺼﻟا تﺎﻃﺎﺒﺗرا لﻼﺧ ةدﺎﻋ ﺪﻬﺟ ﺐﺴﺘﻜﺗ نأ تاﺮﻴﺜ�ا

ﻢﻴﻤﻌﺗ لﺎ� ﺮﻬﻈﺗ نأ ﻲﻐﺒﻨﻳ ﺔﻃوﺮﺸ�ا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا نﺈﻓ ﺎﻨﻫ ﻦﻣو .(ﺔﻤﻋﺪ�ا)

ﺐﻳرﺪﺘﻟا ﻦﻣ ﺪﻳﺰ�ا ﺪﻌﺑو.ﺐﻳرﺪﺘﻠﻟ ﻰﻟوﻷا ﻞﺣاﺮ�ا ﻲﻓ ﺮﻴﺒﻛ ﺪﺣ ﻰﻟإ ﻂﺴﺒﻨﻣ

90


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

يأ ﺎـﻬـﻨـﻣ ﺄـﻔـﻄـﻳ نأ ﻲﻐﺒﻨﻳ ﺔﻴﺿﺮﻌﻟا تاﺮﻴﺜ�ا هﺬﻫ نﺈﻓ�لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋ�ﻊﺳﻮ�ا

ةزﺰــﻌــﻣ ﺔــﺑﺎــﺠــﺘــﺳا ﻊــﻣ ةدﺮــﻄــﻀــﻣ ةرﻮــﺼـﺑ جواﺰـﺘـﺗ ﻻ ﺎـﻬـﻧﻷ ةدﺎـﻌـﻠـﻟ ﺪـﻬـﺟ

تاﺮﻴﺜ� ﺮﺜﻛأ ةﺪﻴﻘﻣ ﺢﺒﺼﺗ�ﺬﺋﺪﻨﻋ �ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا نﺈﻓ�ﺐﻳرﺪﺘﻟا مﺪﻘﺘﺑو.(ﺔﻤﻋﺪﻣ)

.ةدﺪﺤﻣ

ﺔﻗرﺎﻔﻣو �ﻢﻠﻌﺘﻟاو ﺮﻴﺜ�ا ﺔﻗرﺎﻔ� هﺎﻤﺳأ ﺎﻣ ﺮﻴﺴﻔﺘﻟ ﻢﻴﻤﻌﺘﻟا ﻞﻫ مﺪﺨﺘﺳا

ﻞـﻫ فاﺮـﺘـﻋا ﻦﻋ ﻢﳒ لوﻷا يﺮﻫﺎﻈﻟا ﺾﻗﺎﻨﺘﻟاو .ﺔﻳﺮﻫﺎﻈﻟا ةرﺎﺛﻹاو ﺮﻴﺜ�ا

ﻢﻠﻌﺘﻠﻟ ﻦﻜ� ﻒﻴﻛ نذإ .ىﺮﺧﻷ ﺔﻟوﺎﺤﻣ ﻦﻣ ﺎﻬﺴﻔﻧ رﺮﻜﺗ ﻻ تاﺮﻴﺜ�ا تاذ نﺄﺑ

?ةدﺎﻌﻟا ﻮﻤﻨﻟ بﻮﻠﻄﻣ ةدﺪﻌﺘ�ا تاﺮﻴﺜ�ا �ﺪﻘﺗ نأ�ﺢﺿاﻮﻟا ﻦﻣ �ﺎ�ﺎﻃ ثﺪﺤﻳ نأ

ﺮـﻴـﺜـﻣ ﺔـﻄـﺑار بﺎـﺴـﺘـﻛا � اذإ ﻰـﺘـﺣ ﻪـﻧأ ﺔـﻴـﻧﺎﺜﻟا ﺔﻳﺮﻫﺎﻈﻟا ﺔﻗرﺎﻔ�ا ﺢﺿﻮﺗو

نأ ﻪـﻟ ﻞـﻤـﺘﶈا ﻦﻣ ﺲﻴﻟ اﺬﻫ دﺪﶈا ةرﺎﺛﻹا ﻒﻗﻮﻣ ﻞﺜﻣ نﻷ ﻦﻜﻟ-ﺔﺑﺎﺠﺘﺳاو

ﻞﺣ ﺪﻗو ? ﻂﻘﻓ اﺮﻫﺎﻇ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻞﻌﺟ ﻦﻜ� ﻒﻴﻜﻓ قﻼﻃﻹا ﻰﻠﻋ رﻮﻬﻈﻟا دوﺎﻌﻳ

�ﺎﻬﻨﻣ ﺔﻤﻤﻌ�ا ﻚﻟذ ﻲﻓ ﺎ� �تادﺎﻌﻟا ﻊﻴﻤﺟ نأ ضاﺮﺘﻓﺎﺑ �ﺘﻟﺄﺴ�ا �ﺗﺎﻫ ﻞﻫ

�ةدﺎﻌﻟا ﺾﻌﺑ ﺞﺘﻨﻳ اﺪﺣاو ادﺮﻔﻨﻣ (ﺎﻤﻋﺪﻣ) ازﺰﻌﻣ نﺈﻓ اﺬﻜﻫو. (٧١×) (ﻢﺘﺗ) ﻢﺘﺘﺨﺗ

Suprathreshold ﻰـﻠـﻋأ ﺔـﺒـﺘـﻌـﻟ يرﺎﺜﺘﺳإ ﺪﻬﺟ جﺎﺘﻧﻹ ﻲﻔﻜﺗ ﺔﺟرﺪﺑ ﺲﻴﻟ ﻦﻜﻟو

اﺪﻬﺟ ﺞﺘﻨﻳ لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋ�تادﺎﻌﻟا هﺬﻫ ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟا مﺎﺘﺘﺧاو Excitatory Potential

.ﻰﻠﻋأ ﺔﺒﺘﻌﻟ ﺎﻳرﺎﺜﺘﺳإ

ﺔﻔﻋﺎﻀﻣ ةرﻮﺼﺑ نﺎﻄﺑاﺮﺘﺗ ﺚﻋﺎﺒﻟا ﺰﻓﺎﳊاو ةدﺎﻌﻟا -٧

ﺔـﻗﻼـﻌـﻟا نأو �ةدﺎـﻌـﻟا ﻒﻋﺎﻀﻳ ﺰﻓﺎﳊاو ﻊﻓاﺪﻟا ﻦﻣ ﻼﻛ نأ ىﺮﻳ ﻞﻫ نﺎﻛ

ﺔـﻬـﺟو ﻊـﻣ ﻢـﺠﺴﻨﻳ ضاﺮﺘﻓﻻا اﺬﻫو.( HxDx K يأ) ﺔـﻔـﻋﺎـﻀﻣ ﺔﻗﻼﻋ ﺎﻤﻬﻨﻴﺑ

ﺞـﺋﺎـﺘـﻨـﻟا ﺾـﻌـﺑ ﻊﻣ ﻢﺠﺴﻨﻳ ﺎﻤﻛ ﺔﻗﺎﻄﻠﻟ ﻂﺸﻨﻣ ﺰﻓﺎﳊا نﺄﺑ:ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا ﻞﻫ ﺮﻈﻧ

.ﺔﻴﻘﻳﺮﻴﺒﻣﻷا

ﺮـﻴـﻐـﺘـﺗ ﺎـﻣﺪـﻨـﻋ ﻲﺋﺎﺼﺣإ ﻞﻋﺎﻔﺘﺑ ﺄﺒﻨﺘﺗ �لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋ�HxD

ﺔـﻟدﺎﻌ�او

ﻞﻜﺸﻟا ﻲﻓ ﻢﻴﻤﻌﺘﻟا ﻰﻟإ ﺮﻈﻧا .ﺰﻓﺎﳊا ﻞﻣﺎﻋ ﻊﻣ ﺎﻳدﻮﻤﻋ ةدﺎﻋ ﻞﻣﺎﻋ تﺎﻳﻮﺘﺴﻣ

٣٠ و تاﺮﻣ١٠

ب �( H)

ةدﺎـﻌـﻟا تﺎـﻳﻮـﺘﺴﻣ ﻦﻣ نﺎﻳﻮﺘﺴﻣ دﺪﺤﺘﻳ ذإ. ٢ / ٢ ﻢﻗر

تﺎــﻳﻮــﺘــﺴــﻣ ﻦــﻣ �ــﻳﻮــﺘــﺴــﻣ ﻊــﻣ (ﺔــﻤــﻋﺪــ�ا) ةزﺰــﻌــ�ا تﻻوﺎــﶈا ﻦــﻣ ةﺮـﻣ

.ﺎـﻌـﻣ ﺎـﺘـﻌـﻤﺟ مﺎﻌﻄﻟا ﻦﻣ نﺎﻣﺮﳊا ﻦﻣ ﺔﻋﺎﺳ٤٨و٢٤

ب نادﺪـﺤﻳ�( D)ﺰـﻓﺎﳊا

ﻊـﻓاﺪـﻟاو ةدﺎـﻌـﻠـﻟو ﺰـﻓﺎـﺤـﻠﻟ ﻰﻧدﻷا ىﻮﺘﺴﻤﻠﻟ ١�ﺎـﻫرﺪـﻗ

ﺔـﻤـﻴـﻗ �ﺎﺿﺮﻓ ﻂﻌﻨﻟو

�ﺘﻤﻴﻘﻟا بﺮﺿ ﻞﺻﺎﺣ ﺢﺒﺼﻳ ﺬﺋﺪﻨﻋ.ﻰﻠﻋﻷا ىﻮﺘﺴﻤﻠﻟ ٣ ﺎﻫرﺪﻗ ﺔﻤﻴﻗو�( D)

91


http://dr-banderalotaibi.com

(������ �����) �����

�����

24

48

24

48

10

. ٤/

٢

2/2 ��� ���

������ ������ ������ �� ������ ������ ���� �����

(������ ������ ���)

10

1 × 1 = 1

1 × 3 = 3

3/2 ��� ���

������� ������ ���� ����

������ ������ ������ ��

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﻢﻗر ﻞﻜﺷ ﻲﻓ �ﺘﺤﺿﻮ�ا

ﺮـﻴـﻏ �ـﻄـﳋا ﻰـﻠـﻋ ﻞـﺼـﺤـﻧ ﺎـﻨـﻧﺈـﻓ ﺎـﻴـﻧﺎـﻴـﺑ �ـﺘﻤﻴﻘﻟا ﺎﻨﻤﺳر ﻮﻟو

ﻢـﻗر ﻞـﻜـﺷ ﺮﻈﻧا) ﻲﺋﺎﺼﺣﻹا ﻞﻋﺎﻔﺘﻟا ﻲﻨﻌﻳ ﻊﺿﻮﻟا اﺬﻫو ��ﻳزاﻮﺘ�ا

( D)

ﺰـﻓﺎـﳊا ﺔـﻤـﻴـﻗ نأ دﺪـﲢ (ﺰﻓﺎﳊا * ةدﺎـﻌـﻟا) ﺔـﻗﻼـﻌﻟا نإ .(٤/٢

( H)

ةدﺎﻌﻟا تﺎﻳﻮﺘﺴﻣ فﻼﺘﺧﺎﺑ ﻒﻠﺘﺨﺗ

ﻰﻄﻌﺗو �ﺰﻓﺎﳊاو ةدﺎﻌﻟا ﻦﻣ ﻰﻧدﻷا تﺎﻳﻮﺘﺴﻤﻠﻟ ﻰﻄﻌﺗ ١ﺎﻫراﺪﻘﻣ

ءادأ ﺔﻤﻴﻗ

يﺮﺛﺎﻜﺘﻟا ضاﺮﺘﻓﻻاو .ﺰﻓﺎﳊاو ةدﺎﻌﻟا ﻦﻣ ﻰﻠﻋﻷا تﺎﻳﻮﺘﺴﻤﻠﻟ ٣ ﺎﻫراﺪﻘﻣ ﺔﻤﻴﻗ

تﺎﻳﻮﺘﺴ�ا ﻲﻓ ﺮﻴﺜﻜﺑ ﺮﺒﻛأ ﺰﻓﺎﳊا ةدﺎﻳز ﺮﺛأ ﺚﻴﺣ ﻦﻳﺮﻴﻐﺘ�ا �ﺑ ﻞﻋﺎﻔﺘﺑ ﺄﺒﻨﺘﻳ

ﻦﻣ ءادﻷا ﺪﻳﺰﺗ ﺰﻓﺎﳊا ةدﺎﻳز نﺈﻓ ﺔﻀﻔﺨﻨ�ا ةدﺎﻌﻟا ﺮﻴﺛﺄﺘﺑو ةدﺎﻌﻟا ﻦﻣ ﻰﻠﻋﻷا

تاﺪﺣو ٣ ﻦﻣ ءادﻷا ﺪﻳﺰﻳ ﺔﻴﻟﺎﻌﻟا ةدﺎﻌﻟا ﺮﻴﺛﺄﺘﺑ ﺎﻤﻨﻴﺑ �تاﺪﺣو ثﻼﺛ ﻰﻟإ ةﺪﺣو

. ٩ ﻰﻟإ

30

30

3 × 1 = 3

3 × 3 = 9

92


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﺔـﻌـﻴـﺒـﻄـﺑ ﺰـﻓﺎﳊا × ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻴﻌﻓاد ـﻟ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ تارﺎﺒﺘﻋﻻا ﺲﻔﻧ ﻖﺒﻄﻨﺗو

.ﻲﻠﻳ ﺎﻤﻴﻓ ﻞﻴﺼﻔﺘﻟﺎﺑ ﻒﻗﻮ�ا اﺬﻫ ﻲﻓ ﺮﻈﻨﻧ فﻮﺳو .لﺎﳊا

ةدﺎـﻌـﻟا ﺾـﻌـﺑ رﻮـﻀـﺣ ﻦـﻣ ﺪـﺑﻻ ﻪـﻧأ ﻚـﻟﺬـﻛ دﺪـﲢ ﺔـﻔـﻋﺎـﻀـ�ا ﺔـﻗﻼـﻌﻟاو

ثﺪـﺤـﻳ نأ كﻮـﻠـﺴﻠﻟ نﺎﻛ اذإ �( K)

ﺚـﻋﺎـﺒﻟا ﺾﻌﺑو �( D)

ﺰـﻓﺎـﳊا ﺾﻌﺑو�( H)

ﻦـﻜـﻟو �ءادﻷا تﺎﻧﺎﻜﻣإ وأ �ﺔﺒﺴﺘﻜ�ا تادﺎﻌﻟﺎﺑ ﺎﺌﻴﻠﻣ ﻦﺋﺎﻜﻟا نﻮﻜﻳ ﺪﻘﻓ .(ﻢﺘﻳ)

.ءادأ ﻰﻟإ ﻢﺟﺮﺘﺗ ﻻ فﻮﺳ هﺬﻫ ةدﺎﻌﻟا تﺎﻧﺎﻜﻣإ نﺈﻓ �ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا ﻪﻳﺪﻟ ﻦﻜﺗ ﻢﻟ اذإ

ﺐﺴﺘﻛا ﺪﻗ نﻮﻜﻳ ﻻو �ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا ﻚﻠ� يﺬﻟا ﻲﳊا ﻦﺋﺎﻜﻟا نﺈﻓ �ﺐﺒﺴﻟا ﺲﻔﻨﺑو

ﻲﻓ ﻚﻤﻬﻨﻳ فﻮﺴﻓ �تﺎﻫﺎﺘ�ا زﺎﻴﺘﺟا وأ�ﺐﻴﻀﻘﻟا ﻰﻠﻋ ﻂﻐﻀﻟا ﻞﺜﻣ �تادﺎﻋ

ﻦـﻣ ءﺰـﺟ ﺎـﻬـﻠـﻛو �فﺎـﺸـﻜﺘﺳﻻاو ﻪﺴﻔﻧ ﻒﻴﻈﻨﺗو مﺎﻤﺸﺘﺳﻻا ﻞﺜﻣ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳا

. (٧٢×) ﻦﺋﺎﻜﻟا ﺪﻨﻋ يﺮﻄﻔﻟا كﻮﻠﺴﻟا

�������� �������� �������� ��� ��� ���

ﻲـﻓ ﻞـﻫ ﻰﻄﻋأ �( D)ﺚـﻋﺎﺒﻟاو

�( H)ﺰـﻓﺎﳊاو

�( H)

ةدﺎـﻌـﻟا ﻰﻟإ ﺔﻓﺎﺿﻹﺎﺑو

�( J)(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)

ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﺮﻴﺧﺄﺗو ( V)ﺮﻴـﺜـ�ا

ةﺪﺸﻟ ﻞﺧاﺪﺘ�ا ﺮﻴﻐﺘ�ا ﺔﻧﺎﻜﻣ ١٩٥١مﺎﻋ

ةدﺎﻌﻟا ﻊﻣ (بﺮﻀﻟا ﻞﻣﺎﻋ) ﺔﻴﻔﻋﺎﻀﺗ ﺔﻗﻼﻋ ﺎﻤﻬﻟ ناﺮﺧﻵا ﺎﻤﻫ ﺎﻤﻬﻧﺄﺑ ﻢﻠﺳو

.ﻞﻌﻔﻟا در ﺔﻴﻧﺎﻜﻣإ جﺎﺘﻧإ ﻲﻓ ﺚﻋﺎﺒﻟاو ﺰﻓﺎﳊاو

.كﻮﻠﺳ ﻞﻛ ﻂﺸﻨﺗ ﺰﻓاﻮﳊا ( ٨

ﺰـﻓﺎـﳊاو.كﻮـﻠـﺴﻟا ﻂﺸﻨﻳ ﻪﻧأ ﻲﻫ ( D)

ﺰـﻓﺎـﺤـﻠـﻟ ﺔﻴﺳﺎﺳﻷا ﺔﻴﺻﺎﳋا نإ

تﺎﺟﺎﳊا ﻲﻫ ﺎﺣﻮﺿو تﺎﺟﺎﳊا ﺮﺜﻛأو.ﻦﺋﺎﻜﻠﻟ ﺔﻴﻠﻜﻟا ﺔﺟﺎﳊا يوﺎﺴﻳ ﻪﺴﻔﻧ

93

9

5

���

4/2 ��� ���

������ ������ ����� �� �������

(����� ������ ������� ��� ����� ����� ��� ���)

��� ��� ���� ����

����� ����� ���� ����

����� ����

���


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

نﻮـﻜـﺗ ﺪـﻗ ﺔﻤﺋﻼ�ا ﺮﻴﻏ تﺎﺟﺎﳊا ﻦﻜﻟو.مﺎﻌﻄﻟا ﺰﻳﺰﻌﺘﻟ عﻮﳉا ﻞﺜﻣ �ﺔﻤﺋﻼ�ا

تﺎﺟﺎﳊا هﺬﻫ ﻞﺜﻣو ﺰﻓﺎﺤﻠﻟ ﻲﻠﻜﻟا ىﻮﺘﺴ�ا ﻲﻓ ﻢﻫﺎﺴﺗ ﻲﻫو �ﻚﻟﺬﻛ ةﺮﺿﺎﺣ

ﺔـﻤـﻠـﺴـ�او.ﻲـﺴـﻨـﳉا ﺮﺗﻮﺘﻟا وأ فﻮﳋاو ﺶﻄﻌﻟا ﻞﺜﻣ نﻮﻜﺗ ﺪﻗ ﺔﻤﺋﻼ�ا ﺮﻴﻏ

رودو ( D)

ﺰﻓﺎﳊاو ( H)

ةدﺎـﻌـﻠـﻟ ﺔـﻔـﻋﺎﻀ�ا ﺔﻗﻼﻌﻟا ﻦﻣ ﻞﻛ ﻰﻠﻋ ﺺﻨﺗ ٧ ﻢﻗر

:ﺔﻤﺋﻼ�ا ﺮﻴﻏو ﺔﻤﺋﻼ�ا ﺰﻓاﻮﳊا

ﻞـﻌـﻔـﺑ ﻞـﻌـﻔـﻟا در ﺔـﻴـﻧﺎـﻜـﻣإ ﻲﻓ ﺎﻬﺘﻴﺳﺎﺴﺣ دادﺰﺗ ةﺮﺛﺆﻣ ةدﺎﻋ ةﻮﻗ يأ نإ

هﺬـﻫ ﻢـﺠـﺣ نﻮـﻜـﻳو �ﺎـﻣ ﺖـﻗو يأ ﻲﻓ ﻦﺋﺎﻜﻟا ﻞﺧاد ﺔﻄﺸﻨﻟا ﺔﻴﻟوﻷا ﺰﻓاﻮﳊا

( SHR)ةدﺎﻌﻟا

ةﻮﻘﻟ ةﺪﻳاﺰﺘﻣ ﺔﻟاد بﺮﻀﺑ ﻪﻴﻠﻋ لﻮﺼﳊا ﻦﻜ� ﺎﲡﺎﻧ ﺔﻴﻧﺎﻜﻣﻹا

(٧٣×) . ( D)

ﺰﻓﺎﺤﻠﻟ ةﺪﻳاﺰﺘﻣ ﺔﻟاد ﻲﻓ

يأو�ﺎﻣﺎ� ﺔﻴﻋﻮﻧ ﺮﻴﻏ ﺖﻧﺎﻛ ﻮﻟ ﺎﻤﻛ ﻊﻓاﺪﻟا رﺎﺛآ ىأر ﻞﻫ نأ ﺢﺿاﻮﻟا ﻦﻣو

ﻪـﻧﺈـﻓ �ﻻ مأ (ﻢـﻋﺪـ�ا) زﺰـﻌـ�ا بﺎـﺴـﺘـﻛﻻ ﺎـﻤـﺋﻼـﻣ نﺎـﻛأ ءاﻮﺳ �ﺮﻤﺘﺴﻣ كﻮﻠﺳ

فوﺮـﻇ ﻦـﻣ ﻢـﺠـﻨﻳ ﻪﺴﻔﻧ ﺰﻓﺎﳊا اﺬﻫو .( D)

ﺰـﻓﺎـﳊا ﻞـﻌـﻔـﺑ ﻪﻄﻴﺸﻨﺗ يﺮﺠﻳ

مﻮـﻬﻔﻣو�( D)ﺰـﻓﺎـﳊا

ﺐـﻴـﻛﺮﺗ �ﺑ ﺎﻬﺑﺎﺸﺗ ﻞﻫ ﺪﺟو ةﺪﻳاﺰﺘﻣ ةرﻮﺼﺑو.ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ

. (٧٤×) ﺪﻳوﺮﻓ ﺪﻨﻋ (وﺪﻴﺒﻠﻟا) ﺔﻴﺴﻨﳉا ﺔﻗﺎﻄﻟا

ﺰﻴﳑ ﺰﻓﺎﺣ ﺮﻴﺜﻣ ﺎﻬﻟ ﺰﻓﺎﺣ ﺔﻟﺎﺣ ﻞﻛ( ٩

ﻦـﻣ ﺐﻧاﻮﺟ ﻂﺸﻨﺗ ﺎﻣﺪﻨﻋ ﺰﻓﺎﺣ ﺔﻟﺎﺣ ﻰﻟإ ﺔﻴﺟﻮﻟﻮﻴﺴﻔﻟا ﺔﺟﺎﳊا لﻮﺤﺘﺗ

ﺮـﻴـﺜـﻣ ﻞـﺜـ� اﺬـﻫ تﻼـﺒـﻘـﺘـﺴـ�ا ﻂـﻴـﺸـﻨـﺗو».ﺔـﻴـﻠـﺧاﺪـﻟا تﺎـﺒﻴﺠﺘﺴ�ا ﺔﺟﺎﳊا

ﻢـﻗر ﺔـﻤـﻠـﺴـ�ا ﻲـﻓ ﺎـﻴـﻠـﻜـﺷ ﺰـﻓﺎـﳊا ﺮـﻴﺜﻣ مﻮﻬﻔﻣ مﺪﻗ ﺪﻗو . (٧٥×) SD«ﺰـﻓﺎﳊا

ةﺪـﺣاو ةﺮـﻴـﺗو تاذ ﺔـﻟاد ﻪﺗﺪﺷ نﻮﻜﺗ ﺰﻴ� ﺰﻓﺎﺣ ﺮﻴﺜﻣ ﺰﻓﺎﺣ ﻞﻜﺑ ﻂﺒﺗﺮﻳ»: ٦

(٧٦×) . «ﻰﻨﻌ�ا ﺰﻓﺎﺤﻠﻟ ةﺪﻳاﺰﺘﻣ

�ةدﺎـﻌـﻟا ﺪـﻬﺟ ﺐﺴﺘﻜﻳ نأ ﻦﻜ� ﻪﻧﺈﻓ ﺮﻴﺜﻣ ﻮﻫ S Dﺰـﻓﺎـﳊا

ﺮﻴﺜﻣ نﺎﻛ ﺎ�و

ﺎﻴﻫﺎﲡإ اﺮﻴﺛﺄﺗ ﻰﻄﻌﺗ ةﺰﻴ�ا هﺬﻫ نﺈﻓ لﺎﳊا ﺔﻌﻴﺒﻄﺑو.ﺎﻬﺗﺎﺑﺎﺠﺘﺳا ﺺﻠﺨﺘﺴﻳو

ﺮﻴﺜﻣ نﺈﻓ كﻮﻠﺴﻟا ﻪﺟﻮﻳ ﻻ ﺰﻓﺎﳊا نأ �ﺣ ﻲﻓ ﻪﻧﺈﻓ ىﺮﺧأ ةرﺎﺒﻌﺑو.ﺔﻴﻌﻓاﺪﻠﻟ

.ﻚﻟذ ﻊﻴﻄﺘﺴﻳ ﻊﻓاﺪﻟا

.ﻞﻫ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻲﻓ (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﻲﻓ ﺎﻣﺎﻫ ارود ﺰﻓﺎﳊا تاﺮﻴﺜﻣ ﺐﻌﻠﺗو

(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا نﻮﻧﺎﻗ ﻞﻫ ﻂﺑر�١٩٥٢و١٩٥١

ﻲﻣﺎﻋ ﺎﻫﺪﻋأ ﻲﺘﻟا ﻎﻴﺼﻟا ﻲﻓو

ﻲـﺘـﻟا ﺔـﻏﺎﻴﺼﻟا ﻲﻓ�ﻞﺻﻷا ﻲﻓ ﺪﻴﻛﺄﺘﻟا نﺎﻛو.ﻊﻓاﺪﻟا ﺰﻓﺎﺣ ﺾﻴﻔﺨﺘﺑ ﻰﻟوﻷا

.ﺰﻓﺎﳊا ﺾﻴﻔﺨﺗ ﻰﻠﻋ ﻲﻟﺎﺘﻟﺎﺑو�ﺔﺟﺎﳊا ﺾﻔﺧ ﻰﻠﻋ�١٩٤٣مﺎﻋ

ﺎﻫﺪﻋأ

94


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﺰﻴﻤ�ا ﻞﺒﻘﺘﺴ�ا قﻼﻃإ» ﻰﻠﻋ نﺎﻛ �لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋ �ﻚﻟذ ﻼﺗ ﻲﺘﻟا ﺪﻴﻛﺄﺘﻟاو

. (٧٧×) ( SD)ﺔﺟﺎﺤﻠﻟ

ةدﺎـﻳز ﺔـﻴـﺒـﻳﺮـﺠـﺘـﻟا ﻒﻗاﻮ�ا ﺪﻴﻘﻌﺗ ﻦﻣSD

ﺰـﻓﺎـﳊا ﺮـﻴـﺜـ�ا مﻮﻬﻔﻣ داز ﺪﻘﻟ

ردﺎـﺼـﻣ ﻦـﻣ ارﺪـﺼﻣ ﺪﻌﺒﻳ ﻦﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺾﻔﺧ نﺈﻓ �لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋو.ةﺮﻴﺒﻛ

ﻢﻴﻤﻌﺘﻟا ﺮﻴﺜﻣ ﻊﻀﻳ يﺬﻟا ﻮﻫو) ﻚﻟﺬﻛ ﺰﻓﺎﳊا ﺮﻴﺜﻣ ﺮﻴﻐﻳ ﻞﺑ �ﺐﺴﺤﻓ ﻂﻴﺸﻨﺘﻟا

.(ةرﻮﺼﻟا ﻲﻓ

ﻰﻟإ ﻪﻴﻓ ﺰﻓﺎﳊا ةدﺎﻳز يدﺆﻳ يﺬﻟا ﻒﻗﻮ�ا ﻚﻟذ �ﻚﻟذ ﻦﻣ اﺪﻴﻘﻌﺗ ﺮﺜﻛﻷاو

ﺮـﻴـﺜـ�ا ﺮـﻴـﻴـﻐـﺘـﺑ ﻲـﻠـﻜـﻟا ﺮﻴﺜ�ا ﻒﻗﻮﻣ ﺮﻴﻐﻳ ﻚﻟذ ﻊﻣو �ﻂﻴﺸﻨﺘﻟا ىﻮﺘﺴﻣ ةدﺎﻳز

.( SD)ﺰﻓﺎﳊا

ﺪﻬﺟ ةدﺎﻳز ﻰﻟإ يدﺆﻳ نأ ﻦﻣ ﺪﺑﻻ( D)ﺰﻓﺎﳊا

ةدﺎﻳز رﺎﺛآ ﺪﺣأ نﺈﻓ اﺬﻜﻫو

ﺮـﻴـﺜـ�ا ﻢﻴﻤﻌﺗ لﻼﺧ ﻦﻣ)ﺺﻘﻨﻟا ﻰﻟإ يدﺆﻳ ﺮﺧآ اﺮﻴﺛﺄﺗ نأ �ﺣ ﻲﻓ�ﻞﻌﻔﻟا در

.(ﺪﻳﺪﺟ ﺰﻓﺎﺣ ﺮﻴﺜﻣ ﻰﻟإ ةدﺎﻌﻟﺎﺑ صﺎﳋا

ﺰﻓﺎﳊا صاﻮﺧ بﺎﺴﺘﻛا ﻦﻜﳝ ( ١٠

فﻮﳋﺎﺑ صﺎﳋا ﻞﺜ�ا ﻲﻫ ﻢﻠﻌﺘ�ا ﺰﻓﺎﳊا مﻮﻬﻔﻣ ﺢﻴﺿﻮﺘﻟ ﺔﻘﻳﺮﻃ ﻞﻀﻓأ نإ

ﺔ�ﺆﻣ ﺔﻴﺋﺎﺑﺮﻬﻛ ﺔﻣﺪﺻ ﻰﻘﻠﺘﻳو ﺐﻴﻀﻗ ﻰﻠﻋ ناﻮﻴﺣ ﻂﻐﻀﻳ ﺎﻣﺪﻨﻋ .ﻖﻠﻘﻟا وأ

ﻂﻐﻀﻟﺎﺑ ﺔﺻﺎﳋا ﻲﺗاﺬﻟا لﺎﺒﻘﺘﺳﻻا تاﺮﻴﺜﻣ ﻲﻓ ﻞﻫ ﺪﺟو ﺪﻘﻓ�ﻚﻟﺬﻟ ﺔﺠﻴﺘﻧ

�ﺔﻃوﺮﺸ�ا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا صﻼﺨﺘﺳﻻ ةدﺎﻌﻟا ﺪﻬﺟ بﺎﺴﺘﻛا ﺔﺑﺎﺜ� ﺐﻴﻀﻘﻟا ﻰﻠﻋ

.فﻮﳋا يأ

ﻲـﻓ ﻢـﻬـﺴـﻳ ﻮـﻬـﻓ اﺬﻜﻫو �ﺰﻓﺎﳊا صاﻮﺧ ﻪﻟ ﻪﺴﻔﻧ فﻮﳋا نأ ضﺮﺘﻔﻳو

SDSفﻮﳋﺎﺑ

ﺔﻠﺜﻤﺘ�ا ﺮﻴﺜ�ا ﺞﺋﺎﺘﻧ نﺈﻓ ﻚﻟذ ﻰﻠﻋ ةدﺎﻳزو .ﺰﻓﺎﺤﻠﻟ ﻲﻠﻜﻟا ىﻮﺘﺴ�ا

ﺮـﻴـﺜـﻣ نﺈـﻓ ﻚـﻟﺬـﻟو.كﻮـﻠـﺴـﻠـﻟ ﻂـﺸﻨﻣو ﺮﻴﺜﻤﻛ مﺪﺨﺗ نأ ﻦﻜ�و ةﺪﻳﺪﺷ نﻮﻜﺗ

ﻞﻴﻠﺤﺘﻟا اﺬﻫو.ﺔﻤﻠﻌﺘ�ا ﺰﻓﺎﳊا ردﺎﺼﻣ ﻦﻣ رﺪﺼﻣ ﻮﻫ فﻮﳋﺎﺑ ﻞﺜﻤﺘ�ا ﺰﻓﺎﳊا

ﺔـﻃوﺮـﺸـﻣ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﻪﻧأ ﻰﻟوﻷا:�ﺘﻔﺼﺑ لﺎﺤﻳأ لﺎﳊا ﺔﻌﻴﺒﻄﺑ�فﻮﳋا ﺢﻨ�

نأ ﻊﻗﻮﺘ�ا ﻦﻤﻓ�ﺔﻟﺎﳊا هﺬﻫ ﻲﻓو .ﺰﻓﺎﺣ ﺔﻟﺎﺣ ﻪﻧأ ﺔﻴﻧﺎﺜﻟاو�ﻲﻓﻮﻠﻓ ﺎﺒﻟأ ﻰﻨﻌ�ﺎﺑ

.ﺰﻓﺎﳊا جذﺎ�و كاﺮﺷﻹا �ﻧاﻮﻗ ﻊﻴﻤﺟ ﻊﺒﺘﻳ

ﺰﻓﺎﳊا ﺾﻔﺧ لﻼﺧ ﻦﻣ (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﻞﻤﻌﻳ ( ١١

جذﻮﻤﻨﻟ ﻞﻫ ماﺪﺨﺘﺳﻻ ﺎﻴﻘﻄﻨﻣ اﺪﺋاز اﻮ� ﺰﻓﺎﳊا ﺾﻴﻔﺨﺗ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺖ�

95


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﺔـﺠـﺴﻧأ تﺎﺟﺎﺣ ﺾﻔﺧ مﺪﺨﻳ نأ ﻦﻜ� ﺎﻔﻴﻜﺗ نﻮﻜﻳ يﺬﻟا كﻮﻠﺴﻟﺎﻓ .ءﺎﻘﺒﻟا

ﻒــﻗاﻮــﻣ ﻦــﻣ ﺮـﻴـﺜـﻛ ﻲـﻔـﻓ لﺎـﺣ يأ ﻰـﻠـﻋو.ﻪـﻤـﻠـﻌـﺗ ﻦـﻜـ� ﻲـﻟﺎـﺘـﻟﺎـﺑو �ﻢـﺴـﳉا

نأ ﻦـﻜـ� ﺔـﻴـﺟﻮـﻟﻮـﻴـﺴـﻔـﻟا تﺎـﺟﺎـﳊا نأ كاردإ ﺐـﻌـﺼـﻟا ﻦـﻣ نﺎـﻛ�كاﺮـﺷﻹا

ﺔـﻠـﻴـﻠـﻗ ﺔـﻴـﻤﻛ ﻞﺑﺎﻘﻣ ﺐﻴﻀﻘﻟا ﻰﻠﻋ ﻂﻐﻀﻟا ﺔﻋﺮﺴﺑ ﻢﻠﻌﺘﻳ ناﻮﻴﳊﺎﻓ.ﺾﻔﺨﺗ

ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا ﺪـﻌـﺑ عﻮـﺠـﻠـﻟ ﻲـﺋﺎـﻴـﻤﻴﻛﻮﻴﺒﻟا ﺾﻔﳋا ﻞﺼﺣ ﻮﻟ ﻰﺘﺣ مﺎﻌﻄﻟا ﻦﻣ

نأ ﻦـﻜـ� ةﺪـﻳﺎﶈا تاﺮﻴﺜ�ا نأ ﺢﺿﻮﺗ ﻲﺘﻟا ﻞﺋﻻﺪﻟا نﺈﻓ�ﻚﻟﺬﻛ.ﻞﻳﻮﻃ ﺖﻗﻮﺑ

ﺔـﺤـﺿاو ﺐـﻋﺎـﺼﻣ ﺖﻣﺪﻗ ﻞﺋﻻﺪﻟا هﺬﻫ�(ﺔﻴﻤﻴﻋﺪﺗ) ﺔﻳﺰﻳﺰﻌﺗ صاﻮﺧ ﺐﺴﺘﻜﺗ

مﺪـﺨـﺘـﺳاو�ﻞـﻛﺎـﺸـ�ا هﺬـﻬـﺑ ﻞﻫ فﺮﺘﻋا ﺪﻗو ﺺﻟﺎﳋا ﺔﺟﺎﳊا ﺾﻔﺧ ﻒﻗﻮ�

ﻦﻜ� ﺰﻓﺎﺤﻠﻟ دﺮﻟﻤﺠا مﻮﻬﻔ�او.ﺔﺟﺎﳊا ﺾﻔﺧ ﻦﻣ ﻻﺪﺑ ﺰﻓﺎﳊا ﺾﻔﺧ ﺮﻴﺒﻌﺗ

ﻪﻀﻔﺧ ضﺮﺘﻔﻳ نإ ﻦﻜ�و�ﺔﺟﺎﳊا جﺎﺘﻧإ ﻲﻓ ﺐﺒﺴﺘﻟا تﺎﻴﻠﻤﻋ ﻰﻟإ ﺐﺴﻨﻳ نأ

ﺔـﻬـﺟو نﺈـﻓ ﻖـﺒـﺳ ﺎـﻤـﻴـﻓ ﺎﻧﺮﺷأ ﺎﻤﻛو.ﻲﻠﻌﻔﻟا ﺔﺟﺎﳊا ﺾﻔﺧ ﻖﺒﺴﻳ ﺖﻗو ﻲﻓ

ﺔـﻳﺮـﻈـﻨـﻟا رﻮـﺻ ﻲﻓ ﺎﻔﻴﻔﻃ اﺮﻴﻐﺗ ﻻإ ﺮﻴﻐﺘﺗ ﻢﻟ ﻊﻓاﺪﻟا ﺾﻔﺨﺑ ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا ﺮﻈﻨﻟا

ﺰﻓﺎﳊا ﺮﻴﺜﻣ ﺾﻔﺧ ﻰﻠﻋ ﺪﻴﻛﺄﺘﻟا ﻦﻣ اﺪﻳﺰﻣ ﻞﻫ ﻰﻟوأ ﺎﻣﺪﻨﻋ�ﻚﻟذ ﺖﺒﻘﻋأ ﻲﺘﻟا

.ﺔﺟﺎﳊا ﺾﻔﺧ ﻰﻠﻋ هﻻوأ ﺎ� ﺮﺜﻛأ

(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﻟا صاﻮﺧ بﺎﺴﺘﻛا ( ١٢

نﺄـﺷ ﻪـﻧﺄـﺷ�ﻢـﻠـﻌـﺘ�ا وأ يﻮﻧﺎﺜﻟا (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا مﻮﻬﻔﻣ ﺢﺿﻮﻳ ﻦﻜ�

ﺔﻴﺣﺎﻨﻟا ﻦﻣو.ﻲﻓﻮﻠﻓﺎﺒﻟا طاﺮﺷﻺﻟ ﻞﻫ هﺎﻄﻋأ يﺬﻟا مﺎﻬﻟا روﺪﻟا�يﻮﻧﺎﺜﻟا ﺰﻓﺎﳊا

ﺪﻳﺎﺤﻣ ﺮﻴﺜﻣ جواﺰﺗ ﻢﺘﻳ ﺎﻣﺪﻨﻋ نﻮﻜﺘﻳ يﻮﻧﺎﺜﻟا (ﻢﻋﺪ�ا) زﺰﻌ�ا نﺈﻓ ﺔﻴﺋاﺮﺟﻹا

-:ﻰﻟوأ (ﻢﻋﺪﻣ) زﺰﻌﻣ ﻊﻣ

زﺰـﻌﻣ ﻞﻣﺎﻌﻛ ﻞﻌﻔﻟا ةﻮﻗ ﻞﺒﻘﺘﺴﻣ ﺎﻣ ﻞﻤﻌﺑ مﺎﻴﻘﻟا ﻰﻟإ ﻞﻴ�ا ﺐﺴﺘﻜﻳ .....

ﺔﻟﺎﺣ ﻲﻓ ﻚﻟذ ﻮﺤﻧ وأ �ﺔﻴﻧﺎﺛ ٢٠ ﻞﻛ راﺮﻜﺗو داﺮﻄﺿﺎﺑ ﻞﺼﺤﻳ ﺎﻣﺪﻨﻋ (ﻢﻋﺪﻣ)

ﺔـﻟﺎـﳊا ﻚـﻠـﺗ نأ ﻦـﻋ ﺮﻈﻨﻟا ﺾﻐﺑ �ﻲﻔﻴﻇو ﻦﻣﺎﻛ (ﻢﻴﻋﺪﺗ) ﺰﻳﺰﻌﺗ تﻻﺎﺣ ﻦﻣ

.

(٧٨×)

ﺔﻳﻮﻧﺎﺛ وأ ﺔﻴﻟوأ ﺖﻧﺎﻛ

ﻒـﻠﺘﺨﻣ ﻲﻓ كﻮﻠﺴﻟا ﻰﻠﻋ ﺔﻳﻮﻧﺎﺜﻟا (تﺎﻤﻋﺪ�ا) تازﺰﻌ�ا ﺮﺛﺆﺗ نأ ﻦﻜ�و

اﺬﻜﻫو.كﻮﻠﺴﻟا ﻞﺳﻼﺳ ﻰﻠﻋ ﺔﻈﻓﺎﶈا ﻲﻓو �ءﺎﻔﻄﻧﻻا ءﺎﻨﺛأ ﺔﺻﺎﺧو ﻒﻗاﻮ�ا

.فﺪﻬﻟا لﺎ� ﻲﻓ ﺔﻣﺎﻫ ﻞﻣاﻮﻋ ﺔﻳﻮﻧﺎﺜﻟا (تﺎﻤﻋﺪ�ا)تازﺰﻌ�ا ﺖﺤﺒﺻأ

ﺎـﻬـﻧأ ﺖـﺒـﺜـﺗ ﺪﻗ يﻮﻧﺎﺜﻟا (ﻢﻴﻋﺪﺘﻠﻟ)ﺰﻳﺰﻌﺘﻠﻟ سﺎﺳﺄﻛ ﺎﻫرﺎﺘﺧا ﻲﺘﻟا ﺔﻴﻟﻵاو

نأ ىﺮـﻳ ﻞـﻫ نﺎـﻛو.ﺔـﻣﺎـﻋ ةرﻮـﺼـﺑ ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻاو ﺮـﻴـﺜـ�ا تﺎـﻳﺮـﻈﻨﻟ اﺪﺟ ﺔﻣﺎﻫ

96


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

-يﻮﻧﺎﺜﻟا (ﻢﻋﺪ�ا)زﺰﻌ�ا

ﺮـﺼـﻨـﻋ ﻮـﻫ ﻪـﻟ ﻪـﻃاﺮـﺷإ ﻢﻜﺤﺑ (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﻲﻓ ﻪﺗﻮﻗ ﺐﺴﺘﻜﻳ ...

ﺎـﻤـﻠـﻛ �ﻪـﺛوﺪـﳊ يﺬـﻟا فﺪـﻬـﻟا ﻒـﻗﻮ�ا ﻲﻓ ﺔﺟﺎﳊا ﺾﻔﺧ ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻦﻣ ﻲﺋﺰﺟ

ﻚــﻟذ ةﺪــﺷ ﻊــﻣ ﺐــﺳﺎـﻨـﺘـﺗ ﺔـﺟرﺪـﺑ (ﻢـﻴـﻋﺪـﺘـﻠـﻟ) ﺰـﻳﺰـﻌـﺘـﻠـﻟ ﺔـﺻﺎـﺧ ةﻮـﻗ�ثﺪـﺣ

. (٧٩×) ثوﺪﳊا

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا يأ) ﻪﻟ ﺰﻣﺮﻳ فﺪﻬﻟا ﻦﻣ ﻲﺋﺰﳉا ﺮﺼﻨﻌﻟا اﺬﻫ نﺈﻓ �ﺎﻨﻳأر ﺎﻤﻛو

ﺎـﻣ ﺮـﻴﺜﻣ ﺎﻫﺪﻨﻋ ﺺﻠﺨﺘﺴﻳ ﻲﺘﻟا ﺔﺟرﺪﻟاو �( rG)

/ ــﺑ (ﺎﻴﺋﺰﺟ ﻊﻗﻮﺘ�ا فﺪﻬﻟا

يﻮﻧﺎﺜﻟا (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا صاﻮﺧ دﺪﺤﻳ �rGفﺪﻬﻟا

ﻦﻣ ﻲﺋﺰﳉا ﺮﺼﻨﻌﻟا اﺬﻫ

r Gﻦﻣ

ﻲﺋﺰﳉا ﺮﺼﻨﻌﻟا مﻮﻬﻔﻣ نﺈﻓ ﻚﻟذ ﻰﻠﻋ ةدﺎﻳزو ﺮﻴﺜ�ا ﻚﻟﺬﻟ

ﻲﻓ�تاﺮﻴﺜ�ا ﺐﺴﺘﻜﺗ ﻒﻴﻛ �ﺔﻴﺳﺎﻴﻗ ﺔﻘﻳﺮﻄﺑ�جﺎﺘﻨﺘﺳا ﻲﻓ ﺪﻋﺎﺴﻳ نأ ﻦﻜ�

اﺮ� ﻻﺎﺜﻣ ﺬﺧﺄﻨﻟو.يﻮﻧﺎﺜﻟا (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا صاﻮﺧ�ﺔﻘﺑﺎﺳ كﻮﻠﺳ ﺔﻠﺴﻠﺳ

قوﺪﻨﺻو�(نﺎﺛ ﺮﻴﺜﻣ) تاﺮ� ﻖﻳﺮﻃ�(لوأ ﺮﻴﺜﻣ) ﺔﻳاﺪﺒﻟا قوﺪﻨﺻ ﻲﻓ ﺎﻤﻴﻘﺘﺴﻣ

مﺎﻌﻄﻟا ﺪﺠﻳو فﺪﻬﻟا قوﺪﻨﺻ ﻲﳊا ﻦﺋﺎﻜﻟا ﻞﺧﺪﻳ ﺎﻣﺪﻨﻋو.(ﺚﻟﺎﺛ ﺮﻴﺜﻣ) فﺪﻬﻟا

�ﺔﻴﻟﺎﺘﻟا تﻻوﺎﶈا ﻲﻓو.ﻞﺼﺤﻳ (ﺔﻴﻣﺎﺘﳋا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو فﺪﻬﻟاRG)ﻞﻛﻷا

نﺎﻓ

تارﺎﺛإ(ﻲﻧﺎﺜﻟا ﺮﻴﺜ�ا) تاﺮﻤ�ا ﻖﻳﺮﻃ تارﺎﺛإ ﻖﺒﺴﺗ ﺚﻴﺣ ﻲﻓﻮﻠﻓﺎﺑ ﻒﻗﻮﻣ كﺎﻨﻫ

ﻦﻣو.ﻞﻛﺄﺗ ﺔﻴﻣﺎﺘﳋا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻰﻟإ يدﺆﺗ ﻲﺘﻟا (ﺚﻟﺎﺜﻟا ﺮﻴﺜ�ا)فﺪﻬﻟا قوﺪﻨﺻ

صﻼﺨﺘﺳا ﻲﻓ نﻵا ﺬﺧﺄﻳ ( ٢S)ﻲﻧﺎﺜﻟا

ﺮﻴﺜ�ا نﺈﻓ ﻲﻜﻴﺳﻼﻜﻟا طاﺮﺷﻹا لﻼﺧ

rG يأRG

ﺔﻴﻣﺎﺘﳋا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻦﻣ ﻲﺋﺰﺟ نﻮﻜﻣ ﻲﻫو �ﺔﻃوﺮﺸ�ا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ﺺـﻠـﺨـﺘﺴﺗ ﻒﻗﻮﻤﻠﻟ ﺔﻴﻟوﻷا ﺮﻴﺜ�ا ﺮﺻﺎﻨﻋ نﺈﻓ تﻻوﺎﶈا ﻦﻣ دﺪﻋ ﺪﻌﺑو

.فﺪﻬﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﺮﺻﺎﻨﻋ ﻦﻣ اﺮﺼﻨﻋ

ﻂﺳﻮﺘﻟا ﻲﻓ ﺪﻋﺎﺴﺗو أﺪﺒﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﻳﻮﻧﺎﺛ (تﺎﻤﻋﺪﻤﻛ) تازﺰﻌﻤﻛ ﻞﻤﻌﺗ اﺬﻜﻫو

ﺔﺻﺎﳋا تاﺮﻴﺜ�ا ﺞﺋﺎﺘﻧ نﺈﻓ ﻚﻟﺬﻛ �ﺮﻤ�ا زﺎﻴﺘﺟﺎﺑ ﺔﺻﺎﳋا كﻮﻠﺴﻟا ﺔﻠﺴﻠﺳ ﻲﻓ

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻼﻟ ةدﺎﻌﻟا ﺔﻴﻧﺎﻜﻣإ ﺐﺴﺘﻜﺗ نأ ﻦﻜ� ( SGيأ)

( rG)ﺔﻴﻋﺮﻔﻟا

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻﺎﺑ

ﺔـﻴـﺋﺰـﳉا ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا مﻮـﻬـﻔـﻣ نﺈﻓ ﻚﻟﺬﻟو .ﺮﻤ�ا زﺎﻴﺘﺟﺎﺑ ﺔﺻﺎﳋا ﺔﻴﻠﻴﺳﻮﻟا

.ﻞﻫ ﺪﻨﻋ ﺔﻴﻃﺎﺒﺗرا ﺔﻴﻟآ ﻪﻧأ ﺢﺿاﻮﻟا ﻦﻣ نﺎﻛ ( rG)

97


http://dr-banderalotaibi.com

( S2)

ﻲﻧﺎﺜﻟا ﺮﻴﺜ�ا

( S3)

ﻲﻧﺎﺜﻟا ﺮﻴﺜ�ا

( S1)لوﻷا

ﺮﻴﺜ�ا

( S2)

ﻲﻧﺎﺜﻟا ﺮﻴﺜ�ا

( rG)

ﺔﻴﺋﺰﳉا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

( RG)ﺔﻴﻣﺎﺘﳋا

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

تارﺎـﺛإ .(لوﻷا ﺮـﻴـﺜـ�ا) ﻪـﺗرﺎﺛإ ﻖﺒﺴﺗ ﻲﺘﻟا ءﺪﺒﻟا قوﺪﻨﺻ ﻲﻓ ﺎﻬﺗاذ ﺔﻴﻠﻤﻌﻟاو

(ﻲﻧﺎﺜﻟا ﺮﻴﺜ�ا) ﺮﻤ�ا ﻖﻳﺮﻃ

( rG)

ﺔﻴﻋﺮﻔﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ﺮـﻴـﺜـﻤـﻛ ﺔـﻴـﻣأ ﺮـﺜـﻛأ ﺢﺒﺼﻳ نأ ﻪﻟ نﺎﻛ ( rG)ﺔـﻴـﻋﺮـﻔـﻟا

ﺔـﺑﺎـﺠـﺘﺳﻻا مﻮﻬﻔﻣو

.ﺚﻋﺎﺒﻟا ﻒﻠﺧ ﻦﻤﻜﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﻴﻟﻵا مﺪﻘﻳ نأ ﻦﻜ� ﻪﻧﻷ�لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋ �ﺔﻴﻌﻓاﺪﻠﻟ

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﺎﻬﻳﺪﻟ نﻮﻜﻳ ﺪﻗ ةﺮﻴﺒﻛ ةﺄﻓﺎﻜﻣ ﻰﻘﻠﺘﺗ ﻲﺘﻟا تﺎﻧاﻮﻴﳊا نﺈﻓ�ىﺮﺧأ ةرﺎﺒﻌﺑو

ﻰـﻘـﻠـﺘـﺗ ﻲـﺘـﻟا تﺎﻧاﻮﻴﳊا ﻦﻣ ﻒﻗﻮ�ا تارﺎﺛإ ﻰﻟإ ﺔﻃوﺮﺸﻣ ىﻮﻗأ ( rG)ﺔـﻴﺋﺰﺟ

ﺎﻌﻗﻮﺗ ﻞﺜ� ىﻮﻗﻷا ﺔﻴﺋﺰﳉا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا نأ ضﺮﺘﻔﻳ نأ ﻦﻜ�و.ةﺮﻴﻐﺻ ةﺄﻓﺎﻜﻣ

. (٨٠×) كﻮﻠﺴﻟا ﻊﻓﺪﺗ ﻚﻟﺬﺑو ةﺄﻓﺎﻜ�ا ﻦﻣ ىﻮﻗأ

ﻪﻤﻠﻌﺗ ﻦﻜﳝ ﻲﺒﻠﺳ ﺰﻓﺎﺣ ﺔﻟﺎﺣ ﺞﺘﻨﻳ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺪﻬﺟ ( ١٣

ءادﻷا نإ:ﺔـﻠـﺋﺎـﻘـﻟا ﺔـﻘـﻴـﻘـﳊا ﻊـﻣ ﻞـﻣﺎـﻌﺘﺗ نأ ﻦﻣ ﺪﺑﻻ ﻢﻠﻌﺗ ﺔﻳﺮﻈﻧ يأ نإ

ﻞـﻫ ﺮـﻴﻜﻔﺗ نأ ﻲﻓ ﺔﺸﻫﺪﻟا ﺮﻴﺜﻳ ﺎﻣ كﺎﻨﻫ ﺲﻴﻟو.ﺔﻨﻴﻌﻣ فوﺮﻇ ﻲﻓ ﺺﻗﺎﻨﺘﻳ

مﻮﻬﻔﻣ لﻮﺣ ترﻮﺤ� ﺪﻗ ﻞﻌﻔﻟا در ﺔﻴﻧﺎﻜﻣﻹ ﺔﻠﺑﺎﻘ�ا ﺔﻴﻔﻜﻟا تﺎﻴﻠﻤﻌﻟا نﺄﺸﺑ

ﻪـﻧﺈـﻓ ﻦـﺋﺎـﻜـﻟا ﺪﻨﻋ ﻞﻌﻓ در رﺎﺜﻳ ﺎﻣﺪﻨﻋ ﻪﻧﺈﻓ ٨ ﻢـﻗر ﺔـﻤـﻠﺴﻤﻠﻟ ﺎﻘﺒﻃو.ﺰﻓﺎﳊا

98


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

( IR)ﺔﻳﺮﻈﻧ

ةرﺪﻗ ﻪﻟ ﻊﻓاﺪﻟا اﺬﻫو (أ) �( D)ﻰـﻟوأ

ﻲـﺒﻠـﺳ ﺰﻓﺎﺣ ﻚﻟﺬﻟ ﺔﺠﻴﺘﻧ نﻮﻜﺘﻳ

ﺪـﻟﻮـﺘـ�ا ﻲـﻓﺎﺼﻟا ﻒﻜﻟا ﺔﻴﻤﻛو (ب)�ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻚﻠﺘﻟ ﻞﻌﻔﻟا در ﺔﻴﻧﺎﻜﻣإ ﻒﻜﻟ

دﺪـﻌـﻟ ﺔـﻄـﻴـﺴـﺑ ﺔـﻴـﻄـﺧ ةﺪـﻳاﺰـﺘـﻣ ﺔـﻟاد ﻲـﻫ ﻞـﻌـﻔـﻟا دودر تارﺎﺛإ ﻦﻣ ﺔﻠﺴﻠﺴﺑ

ﺬﻴﻔﻨﺗ ﻪﻴﻠﻋ يﻮﻄﻨ�ا ﻞﻤﻌﻠﻟ ﺎﻴﺑﺎﺠﻳإ ﺔﻋرﺎﺴﺘﻣ ةﺪﻳاﺰﺘﻣ ﺔﻟاد ﻮﻫو (ج)�تارﺎﺛﻹا

ﻂـﻴـﺴـﺑ ﻲـﺒـﻠـﺳ ﻮـ� ﺔـﻟاﺪـﻛ دﺪـﺒﺘﻳ ( IR)

ﻞـﻌـﻔـﻟا در ﻒـﻛ (د)ﻮـﻫو �ﺔـﺑﺎـﺠـﺘﺳﻻا

(٨١×) . ﺖﻗﻮﻠﻟ

ثوﺪــﺤــﺑ ﻂــﺒـﺗﺮـﻣ ﻪـﻧأ ﺢـﺿاﻮـﻟا ﻦـﻣ ( IR)

ﻲــﺑﺎــﺠــﺘـﺳﻻا ﻒـﻜـﻟا مﻮـﻬـﻔـﻣو

ﻦﻜﻟو�ﻪﺘﻌﻴﺒﻃ ﻲﻓ ﺰﻴ� ﻲﻌﻓاد ﻚﻟﺬﻛ ﻮﻫو.ﺖﻗﻮﻟاو ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺪﻬﺟو�ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

نأ ﻆـﺣﻼـﻧ نأ ﻚﻟﺬﻛ ﻢﻬ�ا ﻦﻣو.ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا فﺎﻘﻳإ هﺎﲡا ﻲﻓ ﺮﻴﺴﻳ ﻪﻄﻴﺸﻨﺗ

ﻲﻓ ﺺﻘﻨﺑ ﺆﺒﻨﺘﻟا ﻞﻬﺴﻟا ﻦﻣ ﺖﻠﻌﺟ ( IR)

ﻲﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻒﻜﻠﻟ ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا صاﻮﳋا

ءادﻷا ﺺﻘﻧو .ةدﺎﻌﻟا ﻲﻓ ﺐﺣﺎﺼﻣ ﺺﻘﻧ كﺎﻨﻫ نﻮﻜﻳ نأ نود ﻞﻌﻔﻟا در ﺪﻬﺟ

ﻲﺒﻠﺴﻟا ﻊﻓاﺪﻟا اﺬﻫ ﻞﻳزأ اذﺈﻓ.( IR)ﻲﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ﻒﻜﻠﻟ ﻲﺒﻠﺴﻟا ﺰﻓﺎﺤﻠﻟ ﺔﺠﻴﺘﻧ ﻮﻫ

راﺪﻘﻣ ﺪﻳﺪﺟ ﻦﻣ ﺲﻜﻌﻴﺳ ءادﻷا نﺈﻓ (ﺔﺣار ةﺮﺘﻔﺑ حﺎﻤﺴﻟﺎﺑ لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋ)

.دﻮﺟﻮ�ا ةدﺎﻌﻟا ﺪﻬﺟ

( IR)

ﻲـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا ﻒـﻜـﻟا رﻮـﻀﺤﺑ طﺎﺸﻨﻠﻟ ﻒﻗﻮﺗ يأ نأ ﻞﻫ ﻆﺣﻻ ﺪﻗو

(ﺔـﻤﻋﺪﻣ) ةزﺰﻌﻣ ﺰﻓﺎﺣ ﺔﻟﺎﺣ مﺪﻘﻳ ﻲﻟﺎﺘﻟﺎﺑو �ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻟﺎﺣ ﺾﻔﺧ ﻰﻟإ يدﺆﻳ

ﻞـﻫ ﺪﺟوو.ﺖﻘﻘﲢ ﺪﻗ ةدﺎﻌﻟا ﻮ� طوﺮﺷ نأ ﺢﺿاﻮﻟا ﻦﻣو.ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا مﺪﻌﻟ

ﺔﻤﻠﺴﻤﻠﻟ ﺎﻘﺒﻄﻓ اﺬﻜﻫو .ﻲﻔﻜﻟا ﻪﻣﻮﻬﻔ� ﻢﻠﻌﺘﻣ نﻮﻜﻣ ﺔﻓﺎﺿﻹ ﺔﺟﺎﺣ كﺎﻨﻫ نأ

:نﺈﻓ ٩ ﻢﻗر

ﺔﻃوﺮﺸﻣ ﺢﺒﺼﺗ (أ) ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻒﻗﻮﺘﺑ ﺎﻘﻴﺛو ﺎﻃﺎﺒﺗرا ﺔﻄﺒﺗﺮ�ا تاﺮﻴﺜ�ا»

ﺎـﻔـﻛ ﺪـﻟﻮـﺗ ﻲـﻟﺎـﺘـﻟﺎـﺑو�ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻚﻠﺗ ةرﺎﺛﺈﺑ ﻂﺒﺗﺮ�ا ( IR)

ﻲـﺑﺎـﺠـﺘﺳﻻا ﻒﻜﻠﻟ

ﻞﻌﻓ در ﻒﻜﺑ ﺎﻴﺟﻮﻟﻮﻴﺴﻓ ﻢﺘﺘﺨﺗ ( SIR)

طوﺮﺸ�ا ﻒﻜﻟا لﺎﻜﺷأ (ب)�ﺎﻃوﺮﺸﻣ

ﺔـﻴـﺑﺎـﺠـﻳﻹا ةدﺎـﻌـﻟا لﻮـﻴـﻣ مﻮـﻘـﺗ ﺎـﻣ ﺎﻣﺪﻨﻋ ﺎﻣ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻ ﻞﻌﻔﻟا در ﺪﻬﺟ ﺪﺿ

.( ١)ﺎﻀﻌﺑ

ﺎﻬﻀﻌﺑ مﺎﺘﺘﺧﺎﺑ

ﻦـﻣ نﻮﻜﻳ ﺪﻘﻓ �ﻚﻟﺬﻛ مادﺎﻣو�ةدﺎﻋ ﻮﻫ ( SIR)طوﺮـﺸ�ا

ﻒﻜﻟا نﺈﻓ ﻚﻟﺬﻟ

.( IR)

ﺔﻴﻔﻜﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ ﺔﻤﺋاد تاﺮﻴﺛﺄﺗ ﺮﻬﻈﺗ نأ ﺎﻬﻟ ﻊﻗﻮﺘ�ا

ﻲﻫو�ﺖﻗﻮﻟا ﻊﻣ ﺖﺘﺸﺘﻳ نأ ﻲﻐﺒﻨﻳ ﻻ ( SIR)طوﺮﺸ�ا

ﻒﻜﻟا نﺈﻓ ﺎﻣ ﺮﻣﻷو

عﺎﻄﺘﺳا ﺪﻘﻓ .ءﺎﻔﻄﻧﻻﺎﺑ ﺔﻄﺒﺗﺮ�ا ﺞﺋﺎﺘﻨﻟا ﺾﻌﺑ ﺮﻴﺴﻔﺗ ﻦﻣ ﻞﻫ ﺖﻨﻜﻣ ﺔﻘﻴﻘﺣ

ﺮﻴﺴﻔﺗ عﺎﻄﺘﺳاو .ﻢﺋاد ءﺎﻔﻄﻧا تﻻﺎﺣ ﺮﻴﺴﻔﺘﻟ ( SIR)

طوﺮﺸ�ا ﻒﻜﻟا ماﺪﺨﺘﺳا

99


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

.ﺔﻴﺋﺎﻘﻠﺘﻟا ةدﺎﻌﺘﺳﻻا ﻲﻓ ﻆﺣﻼﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﻠﻣﺎﻜﻟا ﺮﻴﻏ ةدﺎﻌﺘﺳﻻا

نأ ﻦﻜ� ةدﺎﻋ ( SIR)

طوﺮـﺸـ�ا ﻒـﻜﻟا)ءﺎﻔﻄﻧﻻا ﻢﻴﻤﻌﺗ ﺮﻴﺴﻔﺗ عﺎﻄﺘﺳاو

تاﺮﻴﺜﻣ ﻦﻣ ﺪﻳﺪﺟ ﺮﻴﺜﻣ ﻦﻋ ﻢﺟﺎﻧ ﻢﻴﻤﻌﺗ ﺺﻘﻧ �ﺪﻘﺗ يأ) ﻒﻜﻟا مﺪﻋو (ﻢﻤﻌﻳ

.( SIR)

طوﺮﺸ�ا ﻒﻜﻟا

ﺪﻳﺪﺸﻟا يﺮﻈﻨﻟا دﺎﺼﺘﻗﻻا ﻦﻣ بﺮﺘﻗا ﻚﻟﺬﻟ ( SIR)

طوﺮﺸ�ا ﻒﻜﻟا مﻮﻬﻔﻣو

دﺪﻋ ﺮﻐﺻأ ﻦﻤﺿ ﺎﻣ ةﺮﻫﺎﻇ ﻦﻣ ىﺪﻣ ﺮﺒﻛأ ﻦﻤﻀﺗ ﻮﻫو.ﻞﻫ ﻪﻴﻟإ ﻰﻌﺳ يﺬﻟا

.تﺎﺒﻛﺮ�ا ﻦﻣ ﻦﻜ�

ﺚﺤﺒﻟا تﻻﺎﺠﻣ

ﺔـﻠـﺠـﻣ ﻲـﻓ ﺎـﻫﺮﺸﻧ ﺔﻟﺎﻘ� ١٩٢٩ مﺎـﻋ ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا ﺔـﻳﺮـﻈﻧ ﻲﻓ ﻞﻫ مﺎﻬﺳإ أﺪﺑ

جذﻮ�و .فﻮﻠﻓﺎﺒﻟ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا �ﺑ ﻼﻣﺎﻜﺗ ﺔﻟﺎﻘ�ا ﻞﺜ�و. Psychological Review

ءﺎـﻘـﺒـﻟا ﺔـﻤـﻴﻗو ﺔﻴﻔﻴﻇﻮﻟا ﺪﺋاﻮﻔﻟﺎﺑ ﺎﻤﺋاد ﺎﻤﺘﻬﻣ ﻞﻫ نﺎﻛ ﺪﻗو.ﻦﻳوراﺪﻟ ءﺎﻘﺒﻟا

ﺔﺑﺮﺠﺘﻟﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا:تﻻﺎﻟﻤﺠا ﻦﻣ دﺪﻋ ﻲﻓ ﻞﻴﻠﺤﺘﻟا اﺬﻫ ﻖﻴﺒﻄﺘﺑ مﺎﻗو�كﻮﻠﺴﻟا ﻲﻓ

رﺎﻬﻈﺘﺳﻻﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟاو�(٨٤×)

تﻼﻜﺸ�ا ﻞﺣو�(٨٣×)

فدﺎﻬﻟا كﻮﻠﺴﻟاو. (٨٢×) ﺄﻄﳋاو

(٨٥×)

ﺔﻤﻤﺼﻣ ﺞﺋﺎﺘﻨﻟاو تﺎﻤﻠﺴ�او تﺎﻔﻳﺮﻌﺘﻟا ﻦﻣ مﺎﻈﻨﺑ ﻪﻠﻤﻋ جﻮﺗ ﺪﻗو. (ﻆﻔﳊا)

تﺎﻳاﺪﺑ ﺺﳋ ﺪﻗو.ﻪﻨﻣ ةﺪﻘﻌ�او ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻦﻣ ﺔﻄﻴﺴﺒﻟا لﺎﻜﺷﻷا �ﺑ ةﺮﻐﺜﻟا ﺪﺴﻟ

ﺔـﻴـﻜـﻳﺮـﻣﻷا ﺔـﻄـﺑاﺮـﻟا مﺎـﻣأ ﺎـﻫﺎـﻘـﻟأ ﻲـﺘـﻟا ﺔـﻴـﺳﺎـﺋﺮـﻟا ﻪـﺘـﻤـﻠـﻛ ﻲﻓ مﺎﻈﻨﻟا اﺬﻫ

(٨٦×)

�دﺎﺒﻣ ﻪﺒﺘﻛ ﻲﻓ ﺎﻴﻤﺳر ﺎﻬﻣﺪﻗو ١٩٣٦ مﺎﻋ ثﻮﻤﺛراد ﺔﻴﻠﻛ ﻲﻓ ﺔﻴﺟﻮﻟﻮﻜﻴﺴﻟا

. (٨٩×) ﻲﻛﻮﻠﺳ مﺎﻈﻧو �(٨٨×)

كﻮﻠﺴﻟا تﺎﻴﺳﺎﺳأو�(٨٧×)

كﻮﻠﺴﻟا

ﺔﻄﺒﺗﺮﻣ ﻪﺘﻳﺮﻈﻧ ﺖﻧﺎﻛ ﺪﻘﻓ.ﻞﻫ مﺎﻈﻧ ﻲﻓ ﺎﻤﺳﺎﺣ ارود ﺚﺤﺒﻟا ﺐﻌﻟ ﺪﻗو

ﺖـﻧﺎـﻛ ﺪـﻘـﻓ اﺬـﻜﻫو.ﺔﻘﺣﻼﻟا ثاﺪﺣﻷاو ﺔﻘﺑﺎﺴﻟا ثاﺪﺣﻷﺎﺑ اﺮﺷﺎﺒﻣ ﺎﻃﺎﺒﺗرا

ﺪﻗ ﻞﻫ ﺔﻳﺮﻈﻧ نأ ﻲﻓ ﻚﺷ كﺎﻨﻫ ﺲﻴﻟو.ﻲﻘﻳ ﺮﻴﺒﻣﻷا رﺎﺒﺘﺧﻼﻟ ﺔﻌﻴﺒﻃ ﻪﺛﺎﺤﺑأ

ﺪـﻘﻋ ﻲﻓ ﻪﻧأ(٩٠×)

ﺲـﻨـﺒـﺳ رﺎـﺸﻟا ﺪﻗو.ﺚﺤﺒﻟا ﻦﻣ ةﺮﻴﺒﻛ ﺔﻴﻤﻜﺑ مﺎﻴﻘﻟا تﺰﻔﺣ

ﻲﺒﻳﺮﺠﺘﻟا ﺲﻔﻨﻟا ﻢﻠﻋ ﺔﻠﺠﻣ ﻲﻓ تﺮﻬﻇ ﻲﺘﻟا تﻼﻘ�ا دﺪﻋ ﺮﻬﻇأ تﺎﻨﻴﻌﺑرﻷا

ﺔﻴﺒﻳﺮﺠﺘﻟا تﺎﺳارﺪﻟا ﻞﻛ ﻦﻣ % ٤٠ نأ ﻲﺟﻮﻟﻮﻴﺴﻔﻟاو نرﺎﻘ�ا ﺲﻔﻨﻟا ﻢﻠﻋ ﺔﻠﺠﻣو

.ﻞﻫ مﺎﻈﻧ ﻰﻟإ ترﺎﺷأ ﺪﻗ ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟاو ﻢﻠﻌﺘﻟﺎﺑ ﺔﻘﻠﻌﺘ�ا تﺎﺳارﺪﻟا ﻦﻣ % ٧٠و

ﺚﺤﺒﻟا ﺞﻫﺎﻨﻣ

هرﻮـﻃ ﺎـﻤـﻛ�ﻲـﻜـﻴﺳﻼﻜﻟا طاﺮﺷﻹا :�ﺠﻬﻨﻣ ﻰﻠﻋ ﺔﻴﻨﺒﻣ ﻞﻫ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺖﻧﺎﻛ

100


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﺔﻴﺳﺎﺳﻷا ﺔﻐﻴﺼﻟاو. (٩٢×) ﻚﻳاﺪﻧرﻮﺛ هرﻮﻃ ﺎﻤﻛ ﻲﻠﻴﺳﻮﻟا طاﺮﺷﻹاو

101

(٩١×) فﻮﻠﻓﺎﺑ

ﻲﻓ ﺪﻴﻗ ﺪﻗ ﺎﺒﻠﻛ نأ ﺎﺿﺮﻓ ﻮﻠﻓ .ﺮﻴﺒﻛ ﺪﺣ ﻰﻟإ ةﺮﺷﺎﺒﻣ ﺔﻐﻴﺻ فﻮﻠﻓﺎﺑ ﻞﻤﻋ ﻲﻓ

ﺔـﻟﺎـﺳإ نﺈـﻓ�ﺐـﻴـﺑﺎـﻧأ لﻼـﺧ ﺐﻠﻜﻟا ﻢﻓ ﻲﻓ ةﺮﺷﺎﺒﻣ ﻊﺿﻮﻳ مﺎﻌﻄﻟا ناو ﻪﻣﺎﳉ

تﺎـﻴـﻠﻤﻌﺑ ﺎﻬﻨﻋ ﻒﺸﻛ ﻲﺘﻟا ﺎﻬﺗاﻮﻨﻗ ﻲﻓ (ﺎﻫزاﺮﻓإ) ﺎﻬﻟوﺰﻧ ءﺎﻨﺛأ�سﺎﻘﺗ بﺎﻌﻠﻟا

مﺪﻘﻳ�ﻲﻠﻌﻔﻟا طاﺮﺷﻹا ءاﺮﺟإ ءﺎﻨﺛأ ﻲﻓو.ﻪﺘﻨﺟو ﻲﻓ ةﺮﻫﺎﻇ ﺖﺤﺒﺻأو �ﺔﻴﺣاﺮﺟ

ﻞـﺧدأ �ﺮـﻴـﺼﻗ ﺖﻗﻮﺑ ﺮﻴﺜ�ا اﺬﻫ ﺔﻳاﺪﺑ ﺪﻌﺑو .ﺔﻤﻐﻧ وأ ﺆﺿ ﻞﺜﻣ ﺪﻳﺎﺤﻣ ﺮﻴﺜﻣ

تﻻوﺎـﶈا ﻦـﻣ ﺔـﻠـﺴـﻠـﺳ ﺮـﺒـﻋ ءاﺮـﺟﻹا اﺬـﻫ ﺮـﻤـﺘـﺴـﻳو.ﺐـﻠﻜﻟا ﻢﻓ ﻲﻓ مﺎﻌﻄﻟا

.(ﻦﻳﺮﻴﺜﻤﻠﻟ نﺮﺘﻘ�ا �ﺪﻘﺘﻟا تاﺮﻣ ﻦﻣ ةﺮﻣ نﻮﻜﺗ ةﺪﺣاﻮﻟا ﺔﻟوﺎﶈاو)

������ ������ ������ ������ ������� �������

�� �������

(���) .� .� .� �����

������ ���

����� ���

��� .� .�

�� ���

�����

(����) .� .� .�

5/2 ��� ���

�������

������ ��

(���) .� .� .�

������ ���

����� ���

��� .� .�

ﻲـﻓ أﺪـﺒﺗ بﺎﻌﻠﻟا ﺔﻟﺎﺳإ نأ ﻲﻓ ﻞﺜﻤﺘﻳ ثﺪﺤﻳ اﺮﻴﻐﺗ نﺈﻓ ﺮﻣﻷا ﺔﻳﺎﻬﻧ ﻲﻓو

ﺔـﻟﺎـﺳإو.مﺎـﻌـﻄـﻟا �ﺪـﻘـﺗ ﻞـﺒـﻗ ﻦـﻜـﻟو �ﺔﻤﻐﻨﻟا وأ ءﻮﻀﻟا ءﺎﻄﻋإ ﺪﻌﺑ ثوﺪﳊا

وأ�ﺖﻃﺮﺷأ مﺪﻗ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا نأ يأ.( CR)

ﺔﻃوﺮﺸ�ا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻲﻫ هﺬﻫ بﺎﻌﻠﻟا

ﻚﻟﺬﻛ ثﺪﲢ ﻦﻜﺗ ﻢﻟ ﺎﻤﻨﻴﺑ ءﻮﻀﻟا ءﺎﻄﻋإ ﺪﻨﻋ نﻵا ثﺪﲢ ﺎﻬﻧﻷ ﺎﻬﻤﻠﻌﺗ ىﺮﺟ

٢ ﻢﻗر ﻞﻜﺸﻟا ﻲﻓ ﻮﻫ ﺎﻤﻛ ﻲﻜﻴﺳﻼﻜﻟا طاﺮﺷﻹا ﻢﺳﺮﻳ نأ ﻦﻜ�و.ﻲﺿﺎ�ا ﻲﻓ

. ٥/

ﻦـﻣ ﺎﻣ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا نأ ﺚﻴﺤﺑ ﻢﻈﻨﻳ ﻒﻗﻮ�ا نﺈﻓ ﻲﻠﻴﺳﻮﻟا طاﺮﺷﻹا ﻲﻓ ﺎﻣأ

ﻰـﻠـﻋ ﻞﻤﻌﻳ نأ ﻦﻣ ﻦﺋﺎﻜﻠﻟ ﺪﺑﻻ�ىﺮﺧأ ةرﺎﺒﻌﺑو (ﺎﻤﻴﻋﺪﺗ)اﺰﻳﺰﻌﺗ ﻲﻄﻌﺗ ﻦﺋﺎﻜﻟا

ﻲـﻓ ﺮـﻴـﺴـﺗ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا نﺈﻓ ﺔﻤﻴﻘﺘﺴ�ا تاﺮﻤ�ا ﻲﻔﻓ.ةﺄﻓﺎﻜ�ا ﻰﻘﻠﺘﻳ ﻲﻛ ﻪﺘﺌﻴﺑ

ﻲـﻓو.ﺐﻴﻀﻘﻟا ﻰﻠﻋ ﻂﻐﻀﻟا ﻲﻫ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا نﺈﻓ ﺮﻨﻜﺳ قوﺪﻨﺻ ﻲﻓو .ﺮﻤ�ا

ﻦـﻜـﻳ ﻢـﻟ ﻦـﻜـﻟو.ةﺄـﻓﺎـﻜ�ا جﺎﺘﻧإ ﻲﻓ ﻲﻠﻴﺳو ناﻮﻴﳊا كﻮﻠﺳ نﺈﻓ �ﺘﻟﺎﳊا ﺎﺘﻠﻛ

فﻮـﻠـﻓﺎـﺑ ىﺮـﺟأ ﻲـﺘـﻟا بﻼـﻜـﻟﺎـﻓ .ﻲـﻜـﻴـﺳﻼﻜﻟا طاﺮﺷﻹا ﻲﻓ لﺎﳊا ﻮﻫ اﺬﻫ


�� ���

�����

(����) .� .� .�

٠


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ءﺎـﺷ ﻲـﺘـﻟا ﺮـﻴـﺜـ�ا تﺎـﻤـﻬـ� ﺎـﻴﺒﻠﺳ ﻼﺒﻘﺘﺴﻣ سﺎﺳﻷا ﻲﻓ ﺖﻧﺎﻛ ﺎﻬﻴﻠﻋ ﻪﺑرﺎﲡ

ﺔـﻴـﺣﺎـﻧ ﻦـﻣ ﻲـﻠـﻴـﺳﻮﻟا طاﺮﺷﻹا ﻲﻓ ﺎﻣأ.ﺎﻬﻴﻠﻋ ﺎﻬﺿﺮﻓ ﺔﺑﺮﺠﺘﻟا يﺮﺠﻳ يﺬﻟا

.ﺮﺜﻛأ ﺔﻴﺑﺎﺠﻳإ ﺔﻛرﺎﺸﻣ كرﺎﺸﻳ ﻦﺋﺎﻜﻟا نﺈﻓ ىﺮﺧأ

�� ���

�����

������

� .� .�

6/2 ��� ���

������� ������ � ��������

�������

����� ���

� ���� ���� ������ � .�

ضﺮﺘﻔﻳ ﻲﺘﻟا تﺎﻴﻠﻤﻌﻟا ﺺﺨﻠﻧو.ﻢﻴﻘﺘﺴ�ا ﺮﻤ�ا ﻰﻠﻋ ﻢﺋﺎﻘﻟا ﻒﻗﻮ�ا ﺬﺧﺄﻨﻟو

ﻲـﻓ يﺮـﳉا ﻰـﻠﻋ ﺔﻤﺋﺎﻘﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻﺎﻓ .ﻲﻠﻴﺳﻮﻟا طاﺮﺷﻹا ﺎﻬﻴﻠﻋ يﻮﻄﻨﻳ نأ

ﺎـﻬـﻴـﻠـﻋ نﺮـﻤﺘﻟا ﻢﺘﻳ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا هﺬﻬﻓ نذإ .(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﻰﻟإ يدﺆﺗ ﺮﻤ�ا

ﺮـﻤـ�ا تارﺎـﺷإ �ـﺑ ﺔـﻄـﺑار ﻞـﻜـﺸـﺘـﺗ ﻚـﻟﺬـﺑو�ىﺮـﺧﻷا تﺎـﺑﺎـﺠـﺘﺳﻻا ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ

.يﺮﳉا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳاو

ﻒﻗﻮﻤﻠﻟ ﺔﻣﺎﻌﻟا ﺔﻴﺌﻴﺒﻟا تارﺎﺷﻹﺎﻓ. ٦/

٢ ﻢﻗر ﻞﻜﺸﻟا ﻲﻓ ﻢﺳر ﻒﻗﻮ�ا اﺬﻫ

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا صﻼﺨﺘﺳا تارﺎﺛﻹا هﺬﻫ ﺔﻤﻬﻣ ﺢﺒﺼﺗو.( CS)

ﻲﻃﺮﺷ ﺮﻴﺜﻤﻛ ﻞﻤﻌﺗ

.( CR)ﺔـﻃوﺮـﺸﻣ

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا يﺮﳉا ﺢﺒﺼﻳ اﺬﻜﻫو�ﺐﻳرﺪﺘﻟا مﺪﻘﺗ ﺎﻤﻠﻛ يﺮﳉا

وأ�(ﻢـﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا يأ�مﺎﻌﻄﻟا(جﻮﻤﺘ�ا ﻂﳋﺎﺑ ﺢﺿﻮ�ا) ﻰﻟإ دﻮﻘﻳ يﺮﳉاو

ﻦﻣ يﺮﳉا نأ نﺎﻤﺿ ﻰﻠﻋ ﺪﻋﺎﺴﻳ ثﺪﺣ اﺬﻫو �( UCS)

طوﺮﺸ�ا ﺮﻴﻏ ﺮﻴﺜ�ا

.ﺔﻴﻟﺎﺘﻟا تﻻوﺎﶈا ﻲﻓ ثﺪﺤﻳ نأ ﻞﻤﺘﶈا

ناﻮﻴﳊا تﺎﺳارد

ﻦﻣ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا ﻦﻣ ﺐﻳﺮﺠﺘﻟا صﻼﺨﺘﺳا ﻲﻓ ﻞﻫ ﺔﻘﻳﺮﻃ ﺢﻀﺘﺗ.ةدﺎﻌﻟا ﺔﻟاد

ةﻮﻗ �ﺑ ﺎﻬﺑ ﺆﺒﻨﺘﻟا ﻦﻜ� ﻲﺘﻟا ﺔﻗﻼﻌﻟا رﺎﺒﺘﺧﻻ ﺖﻤﻤﺻ تﺎﺳارﺪﻟا ﻦﻣ ﺔﻠﺴﻠﺳ

ﺰـﻳﺰـﻌﺘﻟا تاﺮﻣ دﺪﻋ لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋ) ﺎﻬﻟ ﺔﻘﺑﺎﺴﻟا طوﺮﺸﻟا ﺾﻌﺑو �ةدﺎﻌﻟا

. (٩٣×) ﻲﻠﻴﺳو طاﺮﺷإ ﻒﻗﻮﻣ ﻲﻓ (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)

102


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﺺـﻗﺎـﻨـﺘـﻳ ﻢـﻠـﻌﺘﻟا نأ ﺢﺿﻮﺗ ﻲﺘﻟا تﺎﺳارﺪﻟا نأ ﻞﻫ ﻆﺣﻻ.فﺪﻬﻟا لﺎ�

ةﺄـﻓﺎـﻜـ�ا ﺖـﻧﺎـﻛ ﺎﻣﺪﻨﻋ ﺔﻘﻴﻘﳊا هﺬﻫ تﺮﻬﻇ ﺪﻗو.ةﺄﻓﺎﻜ�ا ﺮﻴﺧﺄﺗ دادزا ﺎﻤﻠﻛ

ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋ يأ)ﺎﻴﻨﻣز وأ (ﺮﻤ�ا لﻮﻃ ةدﺎﻳز لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋ يأ) ﺎﻴﻧﺎﻜﻣ ﺮﺧﺆﺗ

نأ

(٩٤×)

103

ﻪﺴﻔﻧ ﻞﻫ ﺪﺟو ﺪﻗو.(ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا لﺎﻤﻜﺘﺳا ﺐﻘﻋ ﺮﻴﺧﺄﺘﻟا ةدﺎﻳز لﺎﺜ�ا

.فﺪﻬﻟا ﻦﻣ بﺮﺘﻘﺗ ﺎﻣﺪﻨﻋ ﺮﺜﻛأ ﺔﻋﺮﺴﺑ يﺮﺠﻠﻟ ﻞﻴ� تﺎﻧاﻮﻴﳊا

ةدﺎﻌﻟا ﻦﻳﻮﻜﺗ ﻰﻠﻋ ﺮﺛﺆﻳ (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﺮﻴﺧﺄﺗ نأ حﻮﺿﻮﺑ ﻞﻫ ىأر ﺪﻗو

ﺮـﻴـﺜـ�ا �ـﺑ تﺎﻃﺎﺒﺗرا ﺔﻠﺴﻠﺳ ﻞﻤﺸﻳ ﻪﻧأ سﺎﺳأ ﻰﻠﻋ ﻒﻗﻮ�ا ﻰﻟإ ﺮﻈﻧو�(ﻢ�)

ﻊﻗاﻮﻟا ﻲﻓ ﻮﻫ ﺐﻴﻀﻗ ﻰﻠﻋ ﻂﻐﻀﻳ وأ�اﺮ� زﺎﺘﺠﻳ يﺬﻟا رﺄﻔﻟﺎﻓ.ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو

ﺎﻬﻀﻌﺑ ﻊﻣ ﻊﺿﻮﺗ ﺎﻣﺪﻨﻋ�نﻮﻜﺗ ﻲﺘﻟا تﺎﻛﺮﳊا ﻦﻣ ةﺪﻘﻌﻣ ﺔﻠﺴﻠﺳ ﻲﻓ طﺮﺨﻨﻣ

.ﺎﻬﻴﻠﻋ لﻮﺼﳊا وأ ةﺄﻓﺎﻜ�ا ﻦﻣ باﺮﺘﻗﻻا ﻲﻓ ﻞﺜﻤﺘ�ا ﻞﻣﺎﻜﻟا ﻞﻤﻌﻟا �ﺾﻌﺒﻟا

ﻦـﻣ ﻞـﻫ ﻦـﻜـﻣ ﻪـﻧﻷ اﺪـﺟ ﺎـﻣﺎـﻫ نﺎـﻛ تﺎـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا ﺔﻠﺴﻠﺴﻟ رﻮﺼﺘﻟا اﺬﻫ

ﺮﺼﻗأ ناﻮﻴﳊا ﻢﻠﻌﺘﻳ اذﺎ�.ﺔﻫﺎﺘ�ا ﻢﻠﻌﺘﺑ ﺔﻘﻠﻌﺘ�ا تاﺆﺒﻨﺘﻟا ﻦﻣ دﺪﻋ صﻼﺨﺘﺳا

ﺾـﻌـﺑ ﺊـﻔـﻄـﻨـﺗ اذﺎـ� ?ﺔـﻫﺎـﺘـ�ا تﺎـﺑﻮـﻌـﺻ دﺪﺤﻳ يﺬﻟا ﺎﻣ ?ﺔﻫﺎﺘﻣ ﻲﻓ قﺮﻄﻟا

ﻰﻠﻋ ﺔﺑﺎﺟﻹا ﺖﺒﻠﻄﺗ ﺪﻘﻟ ?ﺎﻫﺮﻴﻏ ﻞﺒﻗ ﺔﻘﻠﻐ�ا تاﺮﻤ�ﺎﺑ ﺔﺻﺎﳋا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ﺮـﻴـﺜـ�ا تاﺪـﺣو ﻦـﻣ ﺔـﻠﺴﻠﺳ ﻰﻟإ ﺔﻴﻠﻴﺳﻮﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻢﺴﻘﺗ نأ ﺔﻠﺌﺳﻷا هﺬﻫ

نأ ﻦﻜ� �(٩٥×)

ﻪﻟﺎﻜﺷأ ﻂﺴﺑأ ﻲﻓ �ﺮﻴﺜ�ا ﻒﻗﻮﻤﻓ .ﺮﻐﺻﻷا ( S/R)

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو

ﺚﻟﺎﺜﻟا ﺮﻴﺜ�او�( S٢)ﻲﻧﺎﺜﻟا

ﺮﻴﺜ�او�( S١)

لوﻷا ﺮﻴﺜ�ا ﻞﺜﻣ ةدﺮﻔﻣ ءاﺰﺟأ ﻰﻟإ ﻢﺴﻘﻳ

ﻞـﻜـﻟ ةدﺎـﻋ هﻮـﻗ ﺐﺴﺘﻜﻳ ﻢﺴﻗ ﻞﻛو.( GCAL)فﺪـﻬﻟا�(

S٤)

ﻊـﺑاﺮـﻟا ﺮﻴﺜ�او�( S٣)

ﻢـﻗر ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو �٢

ﻢـﻗر ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو �١ﻢـﻗر

ﺔـﺑﺎﺠﺘﺳﻻا وأ ﺔﺻﺎﺧ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا

ﻰــﻠـﻋ�GCal)

( R1,R2,R3,R4,R فﺪــﻬــﻟا ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻاو�٤

ﻢــﻗر ﺔــﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻاو�٣

نﻮـﻜـﻳ ﺚـﻴـﺣ فﺪﻬﻟا ﺪﻨﻋ نﻮﻜﺗ ﺎﻣ ىﻮﻗأ ﺔﻳدﺮﻔﻟا تﺎﻃﺎﺒﺗرﻻا نﻮﻜﺗو.ﻲﻟاﻮﺘﻟا

ﺖـﻘـﺒـﺳ ﺎـﻤـﻠـﻛ راﺮـﻤـﺘـﺳﺎـﺑ ﻒـﻌـﺿأ ﺢـﺒﺼﻳو�اﺮﻴﺼﻗ (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﺮﻴﺧﺄﺗ

.ﺎﻴﻨﻣز ﺮﺜﻛأو ﺮﺜﻛأ فﺪﻬﻟا تاﺮﻴﺜ�ا

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺔﻠﺴﻠﺳ ﻰﻠﻋ ﺔﻈﻓﺎﶈا ﺖ� ﺪﻘﻓ ٧/

٢ ﻢﻗر ﻞﻜﺸﻟا ﺢﺿﻮﻳ ﺎﻤﻛو

ﺪـﻬـﺟ ﺐـﺴـﺘـﻜـﺗ ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳا ﻞﻛ ﻦﻣ ﺎﻴﺗاذ ﺔﻠﺒﻘﺘﺴ�ا تاﺮﻴﺜ�ا ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ ﻚﻟﺬﻛ

ﻞﺼﲢ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﻰﻠﻋ ﺔﻠﺴﻠﺴﻟا يﻮﻄﻨﺗو.ﺔﻴﻟﺎﺘﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا صﻼﺨﺘﺳﻻ ةدﺎﻌﻟا

ﻰﻠﻋ ﻢﻠﻌﺘﻟا يﻮﻄﻨﻳ �( S)

ﻲﻠﺧاﺪﻟا ﺮﻴﺜ�او �( S)ﻲﺟرﺎﳋا

ﺮﻴﺜ�ا ﻦﻣ ﻞﻜﺑ ﺎﻴﻧاﺮﺘﻗا

لﺎـ� ﺔﻴﺿﺮﻓو .( S-R)

ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ ﺔﻄﺑاﺮﻟا ﻲﻋﻮﻧ ﻦﻣ ﻞﻛ ﺔﻳﻮﻘﺗ

ةﺪﻴﻌﺒﻟا ﻚﻠﺗ ﻦﻣ ىﻮﻗأ فﺪﻬﻟا ﻦﻣ ﺔﺒﻳﺮﻘﻟا ﻂﺑاوﺮﻟا ﻚﻠﺗ نأ ﻰﻠﻋ ﺺﻨﺗ ﺮﻴﺜ�ا


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

( S-R)ﺔـﺑﺎـﺠﺘﺳﻻاو

ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ ﻂﺑاوﺮﻟا ةﻮﻗ ﻲﻓ ﺔﻤﻈﺘﻨﻣ ةدﺎﻳز كﺎﻨﻫ نإو�ﻪﻨﻋ

.فﺪﻬﻟا ﻦﻣ باﺮﺘﻗﻻا داز ﺎﻤﻠﻛ

ﻦـﺋﺎـﻜـﻟا» نأ ﻰـﻠـﻋ ﺺـﻨـﺗ فﺪـﻬـﻟا لﺎ� ﺔﻴﺿﺮﻓ ﻦﻣ تﺎﻗﺎﻘﺘﺷﻻا ىﺪﺣإو

ﻦـﻣ لدﺎـﺒـﺘـﻣ جوز �ـﺑ ﻦـﻣ �ﻞـﻤﻌﻟا ﻚﻟذ رﺎﻴﺘﺧا ﻰﻟإ ﺐﻳرﺪﺘﻟا لﻼﺧ ﻦﻣ ﻞﻴ�

ﺎـﻛﻮـﻴﺷﻮﻳ ﺪﻳأ ﺪﻗو. (٩٦×) «ﻞـﻗا ﺮـﻴـﺧﺄـﺘـﺑ (ﺎﻤﻴﻋﺪﺗ)اﺰﻳﺰﻌﺗ مﺪﻘﻳ يﺬﻟا �لﺎﻤﻋﻷا

(٩٧×)

�ﻘﻳﺮﻃ ﺎﻣﺪﻘﻣ ﺔﻫﺎﺘﻣ ﻲﻓ ناﺮﺌﻓ ﺐﻳرﺪﺘﺑ ﺎﻛﻮﻴﺷﻮﻳ مﺎﻗ ﺪﻘﻓ .ﺔﺠﻴﺘﻨﻟا هﺬﻫ

ﻦـﻣ اﺮﺘﻣ ١١٬٢٦ﺮﺧﻵا

لﻮﻃو اﺮﺘﻣ ٥٬٦٣

ﺎـﻤﻫﺪﺣأ لﻮﻃ نﺎﻛو.مﺎﻌﻄﻠﻟ �ﻠﻳﺪﺑ

ﺔﺳارد ﻦﻜ� ﺚﻴﺤﺑ تاﺮﻤ�ا ﻞﻳﺪﻌﺗ ﻦﻜﻤ�ا ﻦﻣ نﺎﻛ ﺎﻤﻛ.فﺪﻬﻟا ﻰﺘﺣ ﺔﻳاﺪﺒﻟا

ناﺮـﺌـﻔـﻟا نأ ﺎـﻛﻮـﻴـﺷﻮﻳ ﺪﺟوو.ﺎﻫﺮﺼﻗ ﻰﻟإ تاﺮﻤ�ا لﻮﻃ ﻦﻣ ةﺮﻴﻐﺘ�ا ﺐﺴﻨﻟا

ﻢـﻠـﻌـﺗ ﻲـﻓ لﻮـﻃأ ﺎـﺘـﻗو قﺮﻐﺘﺴﺗ ناﺮﺌﻔﻟا نأو �ﺮﺼﻗﻷا ﺮﻤ�ا ﺬﺧأ ةدﺎﻋ ﻢﻠﻌﺘﺗ

.ةﺮﻴﻐﺻ ﺮﺼﻘﻟا ﻰﻟإ لﻮﻄﻟا ﺔﺒﺴﻧ نﻮﻜﺗ ﺎﻣﺪﻨﻋ ﺮﺼﻗﻷا ﺮﻤ�ا

(٩٨×)

ﺔـﻌـﻴـﺒـﻄـﺑو.فﺪـﻬـﻟا لﺎـ� ﺔﻴﺿﺮﻓ ماﺪﺨﺘﺳﺎﺑ ﺞﺋﺎﺘﻨﻟا هﺬﻫ ﻞـﻫ ﺮﺴﻓ

ﺮـﻤـ�ا ﻦـﻣ ﺮـﺼـﻗأ تاﺮـﻴـﺜـﻣ ﺔـﻠـﺴـﻠـﺳ ﻰـﻠـﻋ يﻮـﻄﻨﻳ ﺮﻴﺼﻘﻟا ﺮﻤ�ا نﺈﻓ لﺎﳊا

سﺎﺳأ ﻰﻠﻋ ﻢﺘﻳ رﺎﻴﺘﺧﻻا نﺈﻓ ﺮﻤ�ا ﺔﻳاﺪﺑ ﺪﻨﻋ رﺄﻔﻟا ﻊﺿﻮﻳ ﺎﻣﺪﻨﻋو.ﻞﻳﻮﻄﻟا

ﻞﻌﻓ در لوأ ةرﺎﺛﻹ ﺔﻠﻳﻮﻄﻟا تاﺮﻤ�او ةﺮﻴﺼﻘﻟا تاﺮﻤﻤﻠﻟ ﺔﻴﻟوﻷا تاﺮﻴﺜ�ا ﻞﻴﻣ

ﻲﺘﻟا( S-R)

ﺔـﺑﺎـﺠـﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ ﺔﻄﺑاﺮﻟا ﺖﻧﺎﻛ ﺎ�و.ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺔﻠﺴﻠﺳ ﻲﻓ

( S-R)

ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻاو ﺮـﻴـﺜـ�ا �ﺑ ﺔﻄﺑاﺮﻟا ﻦﻣ ىﻮﻗأ نﻮﻜﺗ ﺮﺼﻗﻷا ﺮﻤ�ﺎﺑ أﺪﺒﺗ

.ﺮﺼﻗﻷا ﺮﻤ�ا رﺎﺘﺨﻴﺳ ناﻮﻴﳊا نﺈﻓ�لﻮﻃﻷا ﺮﻤ�ﺎﺑ أﺪﺒﺗ ﻲﺘﻟا

ﺔـﺠـﻴـﺘـﻨـﻟا ﺮـﻴـﺴـﻔـﺗ ﻲـﻓ ﻚـﻟﺬﻛ مﺪﺨﺘﺴﺗ نأ ﻦﻜ� فﺪﻬﻟا لﺎ� ﺔﻴﺿﺮﻓو

ﺎـﻬـﻴـﻓ ﺮـﻴـﺴـﻳ ﻦـﻟ يأ)ﻰـﻐﻠﺘﺳ فﺪﻬﻟا ﻦﻣ ﺔﺒﻳﺮﻘﻟا ﺔﻘﻠﻐ�ا تاﺮﻤ�ا نﺄﺑ:ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا

ةدﺎـﻌـﻟا ةﻮـﻗ نأ ﻞـﻫ ضﺮـﺘﻓا ﺪﻗو.ﻪﻨﻋ ةﺪﻴﻌﺒﻟا ﺔﻘﻠﻐ�ا تاﺮﻤ�ا ﻞﺒﻗ (ناﻮﻴﳊا

ﻦﻜ�و .(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﺮﻴﺧﺄﺗ دادزا ﺎﻤﻠﻛ ﺔﻴﺳأ ﻞﻛﺂﺗ ﺔﻟاﺪﻟ ﺎﻘﺒﻃ ﺺﻗﺎﻨﺘﺗ

ﻲـﻓ ناﺪـــﻘـــﻓ ﺮـﺒــﻛأ نأ ﺢﺿاﻮﻟا ﻦﻣو. ٢/

٨ﻞـﻜـﺸـﻟا

ﻲـﻓ ﺎـﻤـﻛ ﺔﻟاﺪﻟا هﺬﻫ ﻢﺳر

(٩٩×)

يرﻮﺠﻳﺮﺟ ﻒﺻو ﺪﻗو.ﺮﻴﺧﺄﺘﻟا ﻲﻓ ﺔﻴﻟوﻷا تادﺎﻳﺰﻟا ﺪﻨـﻋ ثﺪـﺤـﻳ ةدﺎـﻌﻟا

:ﻪﻟﻮﻘﺑ ﺔﻘﻠﻐ�ا تاﺮﻤﻠﻟ ﻲﻔﻠﳋا (ﺔﻟازﻹا)ءﺎﻐﻟﻹا ﻞﻴﻠﲢ ( ٤)ﻞﺒﻤﻛ

يﺮـﺠﻠﻟ مزﻼﻟا ﺖﻗﻮﻟا ﻰﻟإ ناﻮﺛ ٥ ﻒـﻴﻀﻳ ﻖﻠﻐﻣ ﺮ� لﻮﺧد نأ ضﺮﻔﻨﻟ»

نﻵاو .(ﻢـﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﺮﻴﺧﺄﺗ ﻲﻓ ناﻮﺛ ٥ كﺎـﻨﻫ نﻮﻜﻳ ﻚﻟﺬﺑو�ﺔﻫﺎﺘ�ا ﻲﻓ

تﺎﻓﺎﺴﻣ ثﻼﺛ ﻰﻠﻋ رﺎﻴﺘﺧﻻا طﺎﻘﻧ ﺪﻨﻋ ﺎﻳﺮﻈﻧ ﺪﺟﻮﻳ ﺎﻤﻛ ﻞﺤﻠﻟ ﺮﻈﻨﻧ ﺎﻨﻋد

رﺎﻴﺘﺧﻻا ﺔﻄﻘﻧ ﺪﻨﻋ ﺔﺤﻴﺤﺼﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا نأ ضﺮﺘﻔﻨﻟو...فﺪﻬﻟا ﻦﻣ ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ

104


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

105

�������� ����� : 7/2 ��� ���

S3 S4 S5

S2

S1

R4 - s4

R3 - S3

R2 - s2

R1 - s1

����

���

���

���� ������ ������� �������� ����� �� ��� �������� ����� ����

�������� �� ( s ) ����� ��������� �������� ������� � ( S ) ������� ������

. �������


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

هﺰـﻳﺰـﻌـﺗ ﻢـﺘـﻴﺳ ﺄﻄﺧ نﺈﻓ ﻚﻟﺬﻟو:�ﺘﻴﻧﺎﺛ ﺪﻌﺑ ﺄﻓﺎﻜﺗ فﺪﻬﻟا ﻦﻣ بﺮﻘﻟﺎﺑ

ﺔﻄﺳﻮﺘ�ا رﺎﻴﺘﺧﻻا طﺎﻘﻧ نأ ﻚﻟذ ﻰﻠﻋ ةدﺎﻳز ضﺮﻔﻨﻟو.ناﻮﺛ ٧ ﺪﻌﺑ (ﻪﻤﻴﻋﺪﺗ)

اﺬـﻫو.ﺔـﺤﻴﺤﺼﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻼﻟ ﺔﻴﻧﺎﺛ ١٢٠ و ٨٠ ﺪـﻌﺑ ﺰﻳﺰﻌﺗ ﻰﻟإ يدﺆﺗ ةﺪﻴﻌﺒﻟاو

تاﺮــﻴــﺧﺄــﺗو .ﻲـﻟاﻮـﺘـﻟا ﻰـﻠـﻋ �ﺔـﻴـﻧﺎـﺛ ١٢٥و

٨٥ﺪــﻌــﺑ

زﺰــﻌـﺗ ءﺎـﻄـﺧﻷا نأ ﻲـﻨـﻌـﻳ

ﺮـﻴـﻏ تارﺎـﻴـﺘـﺧﻻاو �ﺔـﺤـﻴـﺤـﺼـﻟا تارﺎـﻴـﺘـﺧﻻﺎـﺑ ﺔـﻄـﺒـﺗﺮ�ا (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا

٨٥و٨٠و

ناﻮﺛ ٧و

نﺎﺘﻴﻧﺎﺛ :ﻲﻫ ﺔﻫﺎﺘ�ا ﻲﻓ ثﻼﺜﻟا طﺎﻘﻨﻟا هﺬﻫ ﺪﻨﻋ ﺔﺤﻴﺤﺼﻟا

ﻂـﺒـﺗﺮـ�ا (ﻢـﻴـﻋﺪـﺘـﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﺮﻴﺧﺄﺗ نإو�ﻲﻟاﻮﺘﻟا ﻰﻠﻋ ﺔﻴﻧﺎﺛ ١٢٥و

١٢٠و

ﺔـﻴﻧﺎﺛ

ﻲـﻓ ﺔـﺛﻼـﺜـﻟا تارﺎـﻴـﺘﺧﻻا هﺬﻫ ﻲﻓ ﺔﺤﻴﺤﺼﻟا ﺮﻴﻏو ﺔﺤﻴﺤﺼﻟا تارﺎﻴﺘﺧﻻﺎﺑ

.ﺔﻴﻧﺎﺛ١٢٠و

ﺔﻴﻧﺎﺛ ٨٠و�ناﻮﺛ

٧و

نﺎﺘﻴﻧﺎﺛ ﻲﻫ ﺔﻫﺎﺘ�ا

������ ���

8/2 ��� ���

(�������) ������� ���� ����� ������ ���

(�������) ������� ����

�ـﺑ ﺪـﺟﻮـﻳ ةدﺎـﻌـﻠـﻟ ﻞـﺿﺎـﻔﺗ ﺮﺒﻛأ نأ ٢/

٨ ﻢـﻗر ﻞـﻜـﺸـﻟا ﻦـﻣ ﺢﺿاﻮﻟا ﻦﻣو

مﺪـﺨﺘﺳا ﺪﻗو.تاﺮﻴﺧﺄﺘﻟا تداز ﺎﻤﻠﻛ ﺎﻴﺠﻳرﺪﺗ ﻞﻗأ ﺢﺒﺼﻳو�تاﺮﻴﺧﺄﺗ ﺮﺼﻗأ

تاﺮـﻤـ�ا دﺎـﻌـﺒـﺘـﺳا ﺐـﻴـﺗﺮـﺗ ﺮـﻴـﺴـﻔـﺗ ﺔـﻴـﻓﺎـﺿإ ﻢـﻴـﻫﺎـﻔـﻣ ﺪـﻌـﻳ ﺎـﻤﻴﻓ (١٠٠×) ﻞـﻫ

ﻢـﺣ)ﺔـﻴـﺋﺰـﳉا ﺔـﻴـﻌـﻗﻮـﺘـﻟا فﺪـﻬـﻟا ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳا ﻢـﻴـﻫﺎـﻔ�ا هﺬﻫ ﻦﻤﻀﺘﺗو.ﺔﻘﻠﻐ�ا

.ﺮﻴﺜ�ا ةﺪﺷ ﺔﻴﻟآو �ﺮﻴﺜ�ا ﻲﻤﻌﺗو�(�?

ﻲـﺘـﻟا لﺎـﻘـﺘـﻧﻻا ﺔـﻋﺮـﺳ لﺎـ� ﺮﻴﺴﻔﺘﻟ فﺪﻬﻟا لﺎ� ﻞﻫ مﺪﺨﺘﺳا ﻚﻟﺬﻛ

(١٠١×)

ناﺮﺌﻔﻟا ﻪﻴﻀﻘﺗ يﺬﻟا ﺖﻗﻮﻟا سﺎﻗ ﺪﻘﻓ. ﺔﻘﺑﺎﺳ ﺔﺳارد ﻦﻣ ﺎﻬﻴﻠﻋ ﻞﺼﺣ

ﺔـﻋﺮﺳ نأ ﺪﺟوو�اﺮﺘﻣ١٢٬١٩ﻪـﻟﻮـﻃ

ﻢـﻴـﻘﺘﺴﻣ ﺮ� ءاﺰﺟأ ﻒﻠﺘﺨﻣ زﺎﻴﺘﺟا ﻲﻓ

.فﺪﻬﻟا ﻦﻣ بﺮﻗأو بﺮﻗأ تﺬﺧأ ﻲﺘﻟا ﺲﻴﻳﺎﻘ�ا ﻲﻓ دادﺰﺗ يﺮﳉا

106


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﻚـﻤﻬﻧا .( S-S)ﺮﻴﺜﻣ-ﺮﻴﺜﻣ)ﻊﻗﻮﺘﻟا

ﻞﺑﺎﻘﻣ ﻲﻓ ( S-R)

ﺔـﺑﺎﺠﺘﺳا-ﺮﻴﺜﻣ) ةدﺎﻌﻟا

ﻲـﻓ كﻮـﻠﺴﻟا ﻲﻓ ( S-R)ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻاو

ﺮـﻴـﺜـ�ا ﻰـﻠﻋ ﺔﻤﺋﺎﻘﻟا ﻞﻫ ﺔﻘﻳﺮﻃ رﺎﺼﻧأ

ﺮﻴﺜ�او ﺮﻴﺜ�ا ﻰﻠﻋ ﺔﻤﺋﺎﻘﻟا نﺎ�ﻮﻃ ﺔﻘﻳﺮﻃ رﺎﺼﻧأ ﻊﻣ �ﻠﻳﻮﻃ ﺔﺸﻗﺎﻨﻣو لﺪﺟ

يﺬﻟا ﻚﻟذ ( S-R)ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو

ﺮﻴﺜ�ا جذﻮ� ﻰﻠﻋ مﻮﺠﻫ ﻞﻀﻓأ ﻞﻌﻟو .كﻮﻠﺴﻟاو

ﻮــﻫو نﺎــ�ﻮــﺗ نرﺎــﻗ ﺪــﻘــﻓ.ﻢــﻠــﻌــﺘــﻟا نﻮــﻤـﻜـﺑ ﺔـﺻﺎـﳋا تﺎـﺳارﺪـﻟا ﻲـﻓ هﺪـﳒ

(١٠٢×)

ﺔﻋﻮﻤﺠﻣ ﺖﻘﻠﺗ ﺪﻘﻓ.ﺔﻫﺎﺘﻣ ﻲﻓ تﺎﻋﻮﻤﺠﻣ ثﻼﺛ�لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋ� كﺰﻧ

ﻚـﻟذ ﻖـﻠـﺘـﺗ ﻢـﻟ �ـﺣ ﻲـﻓ �مﺎـﻳأ ةﺮـﺸـﻋ ةﺪـ� ﺔـﻫﺎـﺘ�ا ﺔﻳﺎﻬﻧ ﻲﻓ ةﺄﻓﺎﻜ�ا ةﺪﺣاو

ﻞـﻗأ ءﺎـﻄـﺧأ (ﺔﻤﻋﺪ�ا)ةزﺰﻌ�ا ﺔﻋﻮﻤﻟﻤﺠا تﺮﻬﻇأ ﺪﻗو.نﺎﻳﺮﺧﻷا نﺎﺘﻋﻮﻤﻟﻤﺠا

ىﺪـﺣﻹ ةﺄـﻓﺎـﻜـ�ا ﺖـﻣﺪـﻗ �ﺮـﺸـﻋ يدﺎـﳊا مﻮـﻴـﻟا ﻲـﻓو.ﺐـﻳرﺪـﺘـﻟا مﺪـﻘـﺗ ﺎـﻤـﻠـﻛ

ﺞﺋﺎﺘﻨﻟا تﺮﻬﻇأ ﺪﻗو.ﻞﺒﻗ ﻦﻣ (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﺎﻴﻘﻠﺘﺗ ﻢﻟ �ﺘﻠﻟا �ﺘﻋﻮﻤﻟﻤﺠا

ﻰـﻨـﻌـﻣو .ﺄـﻄـﳋا تاﺮـﻣ دﺪـﻋ ﻲﻓ ﺎﻳرﻮﻓ ﺎﺼﻘﻧ ثﺪﺣأ ﺪﻗ ةﺄﻓﺎﻜ�ا �ﺪﻘﺗ نأ

ﺖـﻧﺎـﻛ (ﻢـﻴـﻋﺪـﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﻰﻘﻠﺘﺗ ﻦﻜﺗ ﻢﻟ ﻲﺘﻟا تﺎﻧاﻮﻴﳊﺎﻓ.اﺪﺟ ﺢﺿاو ﻚﻟذ

يأ ﻰـﻟإ يدﺆـﺗ ﺖـﻧﺎـﻛ ﺎـﻬـﻨـﻣ ﺔـﻘﻄﻨﻣ يأ لﻮﺣ تﺎﻌﻗﻮﺗ نﻮﻜﺗ:ﺔﻫﺎﺘ�ا ﻦﻋ ﻢﻠﻌﺘﺗ

يأ ﻪﻟ مﺪﻘﻳ ﻢﻟ ﻪﻧﻷ ءادﻷا ﻲﻓ ﺎﺤﺿاو ﻦﻜﻳ ﻢﻟ ﻢﻠﻌﺘﻟا اﺬﻫ ﻦﻜﻟو �ىﺮﺧأ ﻖﻃﺎﻨﻣ

.(ﻢﻋﺪﻣ)زﺰﻌﻣ يأ دﻮﺟو نوﺪﺑ ﻢﺘﻳ ﺪﻗ ﻢﻠﻌﺘﻟا نﺈﻓ ىﺮﺧأ ةرﺎﺒﻌﺑو .(ﻢﻴﻋﺪﺗ) ﺰﻳﺰﻌﺗ

ﻦﻣﺎﻜﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا ةﺮﻫﺎﻈﻟ ( S-R)

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا ﻰﻠﻋ ﺔﻤﺋﺎﻘﻟا ﻞﻌﻔﻟا دودرو

باﺮﺘﻗا ﺖﻧﺎﻛ ﺔﻴﺋﺎﻬﻨﻟا ﺔﺠﻴﺘﻨﻟا نﺈﻓ لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋو.ةدﺪﻌﺘﻣ ﻻﺎﻜﺷأ تﺬﺨﺗا

ﻰﻠﻋو .ﺮﻴﺜ�او ﺮﻴﺜ�ا ﻰﻠﻋ ﻢﺋﺎﻘﻟا ﻒﻗﻮ�ا ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﻊﻣ ( K)ﺰـﻓﺎـﳊا

ﺔـﻴـﻌـﻓاد ﺔـﻐـﻴـﺻ ﺮـﻣﻷا ﺔـﻳﺎـﻬـﻧ ﻲـﻓ مﺪـﻗ ﻞﻫ نﺈﻓ�لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ

ﺲـﻴـﻟو ءادﻷا ﻰـﻠـﻋ ﺮـﺛﺆـﺗ ةﺄـﻓﺎﻜ�ا ثدﺎﺣ ﺐﻧاﻮﺟ ﺾﻌﺑ نإ:ﻞﺋﺎﻘﻟا ضاﺮﺘﻓﻻا

ﺢﺒﺻأو.( E)ﺔـﻨﻣﺎﻜﻟا

ةرﺎﺛﻹا ﻰﻟإ ( H)ةدﺎـﻌـﻟا

ﻦﻣ مﺎﻤﺘﻫﻻا لﻮﲢو .ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻰﻠﻋ

ﺮـﻴـﺜـ�ا تاﺮـﻴـﺴـﻔـﺗ ﻦﻣ ﺎﻤﺳﺎﺣ اءﺰﺟ ﻚﻟﺬﻛ ( rG)

فﺪـﻬـﻟا ﺔـﺑﺎـﺠﺘﺳﻻا مﻮﻬﻔﻣ

.ﻦﻣﺎﻜﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟﺎﺑ ﺔﻘﻠﻌﺘ�ا جﺎﺘﻧإ ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟا نﺄﺸﺑ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو

ﺖﺑرﺪﺗ ﻲﺘﻟا تﻻﺎﳊا ﻲﻓ ﺢﺿﻮﻳ ( rG)

فﺪﻬﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا مﻮﻬﻔﻣ ماﺪﺨﺘﺳاو

ﺖﲢ ﻦﻜﻟو (ﻢﻋﺪﻣ)زﺰﻌﻣ رﻮﻀﺤﺑ ﺔﻫﺎﺘﻣ ﻲﻓ ﺮﻣﻷا �دﺎﺑ ﻲﻓ تﺎﻧاﻮﻴﳊا ﺎﻬﻴﻓ

ﺰـﻓﺎﳊا ﺔﻟﺎﺣ فوﺮﻇ ﻲﻓ ﻚﻟذ ﺪﻌﺑ ناﻮﻴﳊا ﻊﺿﻮﻳ ﺎﻣﺪﻨﻋو.عﺎﺒﺷﻹا فوﺮﻇ

ﻢﻠﻌﺘﻟا نأ ةﻮﻘﺑ ﻲﺣﻮﻳ ﺎ��ﺎﺌﺟﺎﻔﻣو ﺎﻳرﻮﻓ ﺎﻨﺴﲢ ﺮﻬﻈﻳ ءادﻷا نﺈﻓ �ﺐﺳﺎﻨ�ا

ﺪﻗ نﺎﻛ يﺬﻟا-(١٠٣×)

ﻞﻫ مﺪﺨﺘﺳاو .(ﻢﻴﻋﺪﺘﻠﻟ) ﺰﻳﺰﻌﺘﻠﻟ كﻼﻬﺘﺳا نوﺪﺑ ثﺪﺤﻳ

ﻒﻠﺘﺨﻣ ﻊﻣ ﻞﻣﺎﻌﺘﻠﻟ ( rG)فﺪﻬﻟا-ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ﺔﻴﻟآ (١٠٤×) ﻖﺑﺎﺳ ﺖﻗو ﻲﻓ مﺪﺨﺘﺳا

107


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

اﺬـﻫ ﻲـﻓ هﺬﻫ فﺪﻬﻟا-ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا مﺪﺨﺘﺳا�كﻮﻠﺴﻟا ﻂﺳﻮﺗو ﻢﻴﻤﻌﺘﻟا ﺐﻧاﻮﺟ

مﺎﻌﻄﻟا ﺔﻳؤر نﺈﻓ �عﺎﺒﺷإ كﺎﻨﻫ نﺎﻛ ﻮﻟ ﻰﺘﺣ ﻪﻧأ ضﺮﺘﻓا ﺪﻘﻓ.ﻚﻟﺬﻛ ﻒﻗﻮ�ا

ﺞﺋﺎﺘﻧو�( rG)فﺪـﻬـﻟا-ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ةرﺎﺛإ ﻰﻠﻋ ﻞﻤﻌﺗو�ﺔﻔﻴﻔﺧ ةرﺎﺛإ ةﺮﻴﺜﻣ نﻮﻜﺘﺳ

ةدﺎـﻌـﻟا تﺎـﻧﺎـﻜـﻣإ ﺾـﻌـﺑ ﺐـﺴـﺘـﻜـﺗ ﺔـﻫﺎﺘ�ا تارﺎﺷﺈﻓ نذإ.( SG)فﺪـﻬـﻟا

ﺮـﻴـﺜ�ا

ةدﺎﻌﻟا تﺎﻧﺎﻜﻣإ ﺐﺴﺘﻜﺗ ( SG)ﺮﻴﺜ�ا

ﺞﺋﺎﺘﻧو�( rG)

فﺪﻬﻟا-ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا صﻼﺨﺘﺳﻻ

هﺬﻫ نﺈﻓ ﻚﻟذ ﺐﻘﻋ ﻊﻓاﺪﻟا دادﺰﻳ ﺎﻣﺪﻨﻋو.ﺔﻴﻠﻴﺳﻮﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا صﻼﺨﺘﺳﻻ

.ﻂﺸﻨﺘﺗ-ﺖﻧﻮﻜﺗ ﺪﻗ نﻮﻜﺗ ﻲﺘﻟا-تادﺎﻌﻟا

(١٠٥×) (ﻲـﺴـﺤـﻠـﺒـﻘـﻟا) ﻲـﺴﳊا ﻲﻠﺒﻘﻟا طاﺮﺷﻹا هﺎﻤﺴ�ا ةﺮﻫﺎﻈﻟا ﺢﺿﻮﺗو

ﺔــﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا ﺔـﻴـﻟآ ماﺪـﺨـﺘـﺳا ( S-R)ﺔــﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻاو

ﺮـﻴـﺜـ�ا ﺮـﻈـﻨـ� ﻦـﻜـ� ﻒـﻴـﻛ

ثﻼــﺛ يذ ءاﺮــﺟإ ﻞــﻋ ﻲــﺴــﳊا ﻲــﻠــﺒـﻘـﻟا طاﺮـﺷﻹا يﻮـﻄـﻨـﻳو .( rG)فﺪــﻬـﻟا

نﺎـﻣﺪﻘـﻳ�( S٢)

٢ ﻢــﻗر ﺮﻴﺜﻣو ( S1)

١ﻢـﻗرﺮـﻴﺜﻣ�ناﺪﻳﺎﺤﻣ

ناﺮﻴﺜﻣ (١٠٦×) :تاﻮﻄﺧ

( ٣)�(

S١)

١ﻢﻗرﺮﻴﺜﻤﻠﻟ

ﺎﻴﻜﻴﺳﻼﻛ ﺎﻃاﺮﺷإ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا طﺮﺘﺸﺗ ( ٢)�ﺎﻌﻣ

تاﺮﻣ ةﺪﻋ

ﺔـﻃوﺮـﺸـ�ا ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا ﺖﻧﺎﻛ اذإ ﺎﻣ ﺔﻓﺮﻌ� ادﺮﻔﻨﻣ ( S2)

٢ ﻢـﻗر ﺮـﻴﺜ�ا مﺪﻘﻳ

ﻼـﻴـﻠـﲢ ﻦـﻤـﻀﺘﻳ ﻚﻟذ نﺈﻓ�ثﺪﲢ ﺎﻣﺪﻨﻋو .ﻻ مأ ثﺪﲢ ( S1)

١ ١ﻢـﻗرﺮـﻴﺜﻤﻠﻟ

.( S-S)ﺮﻴﺜﻣو

ﺮﻴﺜ�

ﻲــﺴــﳊا ﻲــﻠــﺒــﻘــﻟا طاﺮـﺷﻺـﻟ ( S-R)ﺔــﺑﺎــﺠــﺘــﺳﻻاو

ﺮــﻴــﺜــ�ا ﻞــﻴــﻠـﲢ ﺎـﻣأ

. (١٠٦×) (ﻲﺴﺤﻠﺒﻘﻟا)

ﺮﻴﺜﻤﻠﻟ ﻲﻜﻴﺳﻼﻛ طاﺮﺷإ ﻰﻠﻋ يﻮﻄﻨﺗ ﻰﻟوﻷا ﺔﻠﺣﺮ�ا ( ١):ﻲﻟﺎﺘﻟﺎﻛ

ﺮﻴﺴﻴﻓ

تاﺮـﻴﺜﻣ ( ٢)٬٢

ﺮـﻴـﺜـ�ا ﻞﻌﻔﺑ تﺮﻴﺛأ ( rG)ﺔـﻴـﻔـﺧ

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﺎﺑ صﺎﳋا( S1)

١ ﻢﻗر

ﺔـﻃوﺮـﺸـ�ا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا صﻼﺨﺘﺳﻻ ةدﺎﻌﻟا ةﻮﻗ ﺐﺴﺘﻜﺗ SG-))ﺎـﻴﺗاذ

ﺔﻠﺒﻘﺘﺴﻣ

ﺔﻘﻠﺣ مﺪﻘﺗ ( SG)فﺪﻬﻟا

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ( ٣)٬٢

ﻢﻗر ﺔﻠﺣﺮ�ا ﻲﻓ ﺔﻠﻜﺸ�ا ﺎﻴﻜﻴﺳﻼﻛ

اﺬﻫو .ﺮﺧﻵ ﺮﻴﺜﻣ ﻦﻣ ٢ ﻢـﻗر ﺔـﻠﺣﺮ�ا ﻲﻓ ﺔﻤﻠﻌﺘ�ا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻞﻘﻨﻟ ﺔﻄﺳﻮﺘﻣ

. ٩/

٢ﻢﻗر

ﻞﻜﺸﻟا ﻲﻓ ﺎﻤﻛ ﻪﻤﺳر ﻦﻜ� ﺮﻴﺴﻔﺘﻟا

���� ������

������� ������

������� ������

1 ��� S1

2 ��� S2

2 ��� S2

2 ��� UCS

1 ��� S1

9/2 ��� ���

���� ������ ������

rG-SG

rG-SG ���� ��� - ���� �������

rG-SG ���� ��� - ���� �������

(CR)

UCR

����� �������

����� �� �������

CR ����� �������

108


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﻦـﻣ ﻞﻜﻟ ﺔﻛﺮﺘﺸﻣ ( RG)ﺔـﺿﺮـﺘﻔﻣ

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا�ﻲﺴﳊا ﻲﻠﺒﻘﻟا طاﺮﺷﻹا ﻲﻓ

.( ٣)

ﻢﻗر ﺔﻠﺣﺮ�ا ﻲﻓ ﺔﻄﺳﻮﺘﻣ ﺔﻘﻠﺤﻛ ﻞﻤﻌﺗ ( ٢)

ﻢﻗر ﺮﻴﺜ�او ( ١)

ﻢﻗر ﺮﻴﺜ�ا

ﻮـﺤـﻧ ﺮـﻴـﺴـﻟا ﻰـﻟإ ﺔـﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺐﺣﺎﺻ ﺮﻄﺿا ﻒﻴﻛ ﻆﺣﻻ

ﺔﻴﻔﺧ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳا ضاﺮﺘﻓا ﺐﻠﻄﺘﻳ هﻼﻋأ رﻮﻛﺬ�ا ﺮﻴﺴﻔﺘﻟاو :ﺮﺜﻛأ ﻲﻓﺮﻌﻣ ﻪﺟﻮﺗ

ﺮﻴﺒﻛ ﺪﺣ ﻰﻟإ ﻒﻠﺘﺨﻣ ﻞﻴﻠﺤﺘﻟا اﺬﻫو .ﺔﻴﺴﳊا ﺎﻬﺠﺋﺎﺘﻧ ﻰﻠﻋ ادﺎﻤﺘﻋاو ﺔﻴﻨﻤﺿ

ﺔـﻴـﺌـﻴـﺒـﻟا تاﺮـﻴـﺜـ�ا ﻰـﻠـﻋ ﻲﻜﻴﺳﻼﻜﻟا ( S-R)

ﻲـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا ﺮـﻴـﺜـ�ا ﺰـﻴﻛﺮﺘﻟا ﻦﻋ

/ ﻲﻓﺮﻌﻣ ﻪﺟﻮﺗ ﺔﻛﺮﳊ ﺔﻳاﺪﺑ ﻞﻴﻠﺤﺘﻟا اﺬﻫ نﺎﻛ ﺪﻗو ةﺮﻫﺎﻈﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو

.ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻲﻓ ﺮﺜﻛأ ﻲﻌﻗﻮﺗ

(١٠٧×) ﻲﺘﻟا تﺎﺳارﺪﻟا ﻲﻓ ( S-R)

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻪﺟاو ﺮﺧآ ﺪﲢو ٍ

ﻞﻜﺸﻟا ﻲﻓ وﺪﺒﺗ ﻲﺘﻟا ﻚﻠﺘﻛ ﺔﻫﺎﺘﻣ ﻲﻔﻓ.ﻲﻧﺎﻜ�ا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻢﺳﺎﺑ ﺔﻓوﺮﻌﻣ ﺖﺤﺒﺻأ

ﻰـﻠـﻋ لﻮـﺼـﺤـﻠـﻟ ﺎـﻨـﻴـ� ﻪـﺠـﺘـﺗ نأ ناﺮـﺌﻔﻟا ﺾﻌﺑ ﻦﻣ ﺐﻠﻄﺘﻳ نﺎﻛ�١٠

/ ٢ ﻢـﻗر

ﺔﻄﻘﻧ وأ(أ)ﺔﻳاﺪﺒﻟا ﺔﻄﻘﻧ ﺪﻨﻋ ﺖﻌﺿو ﺪﻗ ﺖﻧﺎﻛ اذإ ﺎﻤﻋ ﺮﻈﻨﻟا ﺾﻐﺑ ةﺄﻓﺎﻜ�ا

ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا ﺔـﻋﻮـﻤـﺠـﻣ ﻢﺳا ﺔﻋﻮﻤﻟﻤﺠا هﺬﻫ ﻲﻓ ناﺮﺌﻔﻟا ﻰﻠﻋ ﻖﻠﻃأو.(ب)ﺔﻳاﺪﺒﻟا

ﻢـﻗر فﺪﻬﻟا ﻰﻟإ ﺎﻣإ ﺐﻫﺬﺗ نأ ﺎﻬﻨﻣ ﺐﻠﻄﻳ نﺎﻛ ﺔﻴﻧﺎﺛ ﺔﻋﻮﻤﺠﻣو.ﻲﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

هﺬـﻫ ﻲﻓو.(بوأ ١)

ﺔـﻳاﺪﺒﻟا ﺔﻄﻘﻧ ﻦﻋ ﺮﻈﻨﻟا ﺾﻐﺑ ٢ ﻢﻗر فﺪﻬﻟا ﻰﻟإ ﺎﻣإو١

نأ ﻢـﻠـﻌـﺘـﺗ نأ تﺎـﻧاﻮـﻴـﳊا ﻰـﻠـﻋ نﺎـﻛو�ﻪـﻟ ﻰـﻨـﻌﻣ ﻻ هﺎﲡﻻا هﺎﲡا نﺈﻓ ﺔﻟﺎﳊا

.ﻲﻧﺎﻜ�ا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻋﻮﻤﺠﻣ ناﺮﺌﻔﻟا هﺬﻫ ﻰﻠﻋ ﻖﻠﻃأ ﺪﻗو.ﺎﻣ نﺎﻜﻣ ﻰﻟإ ﺐﻫﺬﺗ

109

10/2 ��� ���

(2) �������� ����� ������ ����� � �������� ������ �����

� ������� ����

1 ��� ���� 2 ��� ����

� ������� ����


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﺔـﻘـﻳﺮـﻄﺑ ﺔﻫﺎﺘ�ا ﺖﻤﻠﻌﺗ ﻲﻧﺎﻜ�ا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻋﻮﻤﺠﻣ نأ هؤﻼﻣزو نﺎ�ﻮﺗ ﺪﺟو

ﺮـﻴـﺜـ�ا مﻮﻬﻔ�ا ﻲﻓ تﺮﺴﻓ ﺔﺠﻴﺘﻧ ﻲﻫ�ﻲﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻋﻮﻤﺠﻣ ﻦﻣ عﺮﺳأ

ﺔﻫﺎﺘ�ا تارﺎﺷإ نﺈﻓ ( S-R)ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو

ﺮﻴﺜ�او ﺮﻈﻨﻣ ﻆﺣﻻ ﺎﻤﻛ ﻪﻧأ ﻻأ.ﺮﻴﺜ�ا

تارﺎﺷﻹا هﺬﻫو.ةدﻮﺟﻮﻣ ﺖﻧﺎﻛ (نﺎﻜ�ا ةءﺎﺿإو ﻒﻘﺴﻟا ﺢﻣﻼﻣ ﻞﺜﻣ) ةﺪﺋاﺰﻟا /

اﺬﻜﻫو.مﺎﻌﻄﻟﺎﺑ ﺔﻄﺒﺗﺮ�ا تارﺎﺷﻺﻟ ﺔﻣﺎﻋ ﺔﻘﻳﺮﻃ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻ ةدﺎﻋ ةﻮﻗ ﺖﺒﺴﺘﻛا

.ﺎﻬﺟرﺎﺧ تارﺎﺸﻟا ﺔﻫﺎﺘ�ا ﻞﺧاد تارﺎﺷإ ﻰﻠﻋ يﻮﻄﻨﻳ ﺔﻫﺎﺘ�ا ﻢﻠﻌﺗ نﺈﻓ

ﻦﻋ ﻢﺠﻨﺗ ﻲﺘﻟا تاﺮﻴﺜ�ا نﺈﻓ ﻞﻫ هاﺮﻳ ﺎ� ﺎﻘﺒﻃ �( SD)فﺪﻬﻟا

ﺮﻴﺜ�ا ﺰﻴﻴ�

ﺔﺻﺎﺧ تﻻﺎﺣ ﻊﻣ ﻖﻔﺘﺗ (ﻢﻔﻟا فﺎﻔﺟو ةﺪﻌ�ا تﺎﺼﻠﻘﺗ ﻞﺜﻣ)ﺔﻴﺸﻣﺎﻫ ﺢﻟﺎﺼﻣ

ﺔـﻴـﻠـﻴـﺳﻮـﻟا تﺎـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا ةرﺎـﺛﻹ ةدﺎـﻌـﻟا ﺔـﻴـﻧﺎـﻜـﻣإ ﺐـﺴﺘﻜﺗ نأ ﻦﻜ�و�ﺰﻓﺎﺤﻠﻟ

نأ ﻮـﻫ ﺔـﻴـﻌـﻓاﺪـﻟا تاﺮـﻴـﺜـ�ا هﺬﻫ نﺄﺸﺑ ﻞﻫ ﺮﻴﻈﻨﺗ ﻦﻣ ﺢﺿاﻮﻟا ﺺﻠﺨﺘﺴ�او

تﻻﺎـﺣ ﻒـﻠـﺘـﺨـﻣ �ـﺑ ﺰـﻴـﻴـﻤـﺘﻟا ﻰﻠﻋ ةردﺎﻗ نﻮﻜﺗ نأ ﺎﻬﻴﻠﻋ ﻲﻐﺒﻨﻳ تﺎﻧاﻮﻴﳊا

(١٠٩×)

ةﺮﻴﻐﺘﻣ فوﺮﻇ ﻲﻓ ﺔﻄﻴﺴﺑ ﺔﻫﺎﺘﻣ ﻲﻓ ناﺮﺌﻔﻟا ﺐﻳرﺪﺘﺑ ﻞﻫ مﺎﻗ .ﺰﻓﺎﳊا

تﺎﻫﺎﲡا ﻲﻓ ﺮﻴﺴﺗ نأ ناﺮﺌﻔﻟا ﻰﻠﻋ نﺎﻛ عﻮﳉا مﺎﻳأ ﻲﻔﻓ �ﺶﻄﻌﻟاو عﻮﳉا ﻦﻣ

ﺖـﻧﺎـﻛ ﺪـﻘـﻓ ﺶـﻄـﻌﻟا مﺎﻳأ ﻲﻓ ﺎﻣأ�(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﻰﻠﻋ ﻞﺼﲢ ﻲﻛ ﺔﻨﻴﻌﻣ

ﻰﺘﺣو �ﺔﺒﻌﺻ ﺖﻧﺎﻛ ﺔﻤﻬ�ا هﺬﻫ نأ ﺖﺒﺛ ﺪﻗو.ﺔﺑﻮﻠﻄ�ا ﻲﻫ ةدﺎﻀ�ا تﺎﻫﺎﲡﻻا

مﺎـﻗو.ءﺎـﻄـﺧﻷا ﻦـﻣ اﺮـﻴـﺒـﻛ ادﺪـﻋ ﺐـﻜـﺗﺮـﺗ ناﺮﺌﻔﻟا ﺖﻤﻠﻇ ﺔﻟوﺎﺤﻣ ١٢٠٠ ﺪـﻌﺑ

يدﺆﺗ ﺔﻫﺎﺘ�ا ﻲﻓ ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ تﺎﻬﺟﻮﺗ ﻞﻌﺟ نﺄﺑ ﻲﻤﻠﻌﺘﻟا ﻒﻗﻮ�ا ﺮﻴﻴﻐﺘﺑ (١١٠×) ﺮﺒﻴﻟ

٢٤٠ ﺪـﻌـﺑو.(ﻞـﻫ ﺐـﺗﺮﺗ ﻦﻋ ﻒﻠﺘﺨﻳ ﺐﻴﺗﺮﺗ اﺬﻫو)ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ فﺪﻫ ﻖﻳدﺎﻨﺻ ﻰﻟإ

اﺬﻜﻫو �ﺔﺤﻴﺤﺻ ﺖﻧﺎﻛ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻦﻣ % ٨٠ نأ ﺮﺒﻴﻟ ﺪﺟو ﺐﻳرﺪﺘﻟا ﻦﻣ ﺎﻣﻮﻳ

عاﻮـﻧأ ﻒـﻠﺘﺨﻣ سﺎﺳأ ﻰﻠﻋ ﻞﺼﺤﻳ ﺪﻗ ﺰﻴﻴﻤﺘﻟا ﻢﻠﻌﺗ نﺄﺑ:ﻞﺋﺎﻘﻟا ﺆﺒﻨﺘﻟا ﻢﻋﺪﻳ

ﻞـﻜـﺸـﻟا ﻲـﻓ ﺎﻤﻛ ﻞﻫ ﻞﻴﻠﲢ ﻢﺳر ﻦﻜ�و .ﺮﻴﺜ�ا ﺰﻓﺎﳊا (ﺶﻄﻌﻟا وأ عﻮﳉا)

. ١١ / ٢ ﻢﻗر

����� ���� �����

����

�����

11/2 ��� ���

"����� ������" �� ����

SD

����

SD

�����

������

R

����

R

�����

110


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

فﺪـﻫ ﻖـﻃﺎـﻨـﻣ ﺐـﻠـﻄـﺘـﻳ ﺰـﻴـﻴﻤﺘﻟا نأ ﻰﻠﻋ تﺎﺳارﺪﻟا ﻦﻣ ﺪﻳﺰﻣ ﺪﻛأ ﺪﻗو

( rG)فﺪﻬﻟا

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺔﻴﻟآ نأ ﺔﻈﺤﻠﻟاو ﻮﺘﻟا ﻲﻓ ﻲﺣﻮﺗ ﺔﻘﻴﻘﳊا هﺬﻫو �ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ

(١١١×)

ﺎـﻃوﺮـﺸـﻣ ﻞﻛﻷا ﺢﺒﺼﻳ ﺰﻴﻴﻤﺘﻟا ﺐﻳرﺪﺗ ءﺎﻨﺛأ ﻲﻓو . ﺰـﻴﻴﻤﺘﻟا سﺎﺳأ ﻲﻫ

ﺎﻃوﺮﺸﻣ بﺮﺸﻟا ﺢﺒﺼﻳو�مﺎﻌﻄﻟا ﻰﻠﻋ يﻮﺘﺤﻳ يﺬﻟا فﺪﻬﻟا قوﺪﻨﺻ تارﺎﺛﺈﺑ

بﺮـﺘـﻘـﻳ رﺎﺒﺘﺧﻻا ءﺎﻨﺛأ ﻲﻓو�ءﺎ�ا ﻰﻠﻋ يﻮﺘﺤﻳ يﺬﻟا فﺪﻬﻟا قوﺪﻨﺻ تارﺎﺛﺈﺑ

ﺔـــﻴـــﻌـــﻓاﺪـــﻟا ﺔـــﻟﺎــﺤــﺑ ﺔــﻄــﺒــﺗﺮــ�ا ﺔــﺻﺎــﳋا ﺔــﻘــﻄــﻨــ�ا ﻚــﻠــﺗ ﻦــﻣ ناﻮــﻴــﳊا

عﻮـﳉا ﻦـﻣ ﻞـﻜـﺑ ﺔـﻄـﺒـﺗﺮﻣ ﺎﻬﺗاذ ﺔﻘﻄﻨ�ا هﺬﻫ ﺖﻧﺎﻛ اذﺈﻓ.(ﺔﻴﻟﺎﳊا)ةﺮﺿﺎﳊا

ﺔﻄﺒﺗﺮﻣ ﺔﻠﺼﻔﻨﻣ ﻖﻃﺎﻨﻣ ﺖﻧﺎﻛ اذإو.ﺎﺒﻌﺻ نﻮﻜﻳ ﺰﻴﻴﻤﺘﻟا نﺈﻓ �(١١٢×)

ﺶﻄﻌﻟاو

(١١٣×)

.ﻂﺴﺑأ ﺰﻴﻴﻤﺘﻟا نﻮﻜﻴﺴﻓ ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا ﺔﻟﺎﺤﺑ

ﺪـﻴـﻛﺄـﺘﻟا ﻦﻋ اﺪﻴﻌﺑ-ﻖﺒﺳﻷا هﺎﲡﻻا(١١٤×)

ﻪـﺋﻼـﻣزو رﻻﺪـﻨﻛ ﻞﻴﻠﲢ ﻢﻋﺪﻳو

ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا ﺔـﻴـﻟآ مﺎـﻴـﻗ ﻊـﻣ ﻊـﻗﻮـﺘـﻟا ﻰـﻠـﻋ ﺪـﻴـﻛﺄـﺘـﻟا هﺎﲡا ﻲﻓو �ﺰﻓﺎﳊا ﻰﻠﻋ

تﺎﻈﺣﻼﻣ ﺔﻧرﺎﻘﻣ ﻢﻬ�ا ﻦﻣ نﺈﻓ دﺪﺼﻟا اﺬﻫ ﻲﻓو .ﺮﺒﻛأ رود ﺐﻌﻠﻳ ( rG)فﺪﻬﻟا

.( S D)ﺰﻓﺎﳊا

تاﺮﻴﺜﻣ �ﻔﻠﺘﺨﻣ �ﺘﻗو ﻲﻓ ﺎﺒﺘﻛ��ﻔﻟﺆﻣ

ﻦـﺋﺎـﻜـﻟا ﻢـﻠـﻌـﺘـﻳ ةﺰﻴﻤﺘﻣ تاﺮﻴﺜﻣ مﺪﻘﺗ ﺔﻔﻠﺘﻟﻤﺨا ﻊﻓاوﺪﻟا نأ....ﺢﻀﺗا ﺪﻘﻟ

فوﺮـﻈـﻟا ﻲـﻓ ةﺮـﻴـﺒـﻛ ﺔـﻋﺮـﺴـﺑ ثﺪـﺤـﻳ ﻢـﻠـﻌـﺘﻟا اﺬﻫ ﻞﺜﻣ نأو �ﺎﻬﻟ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

. (١١٥×) ( ٤٣٥ -٤٣٤

ص.ص١٩٦١�ﻞﺒﻤﻛ).ﻞﺜﻣﻷا

ﺖﺤﳒ ﺪﻗ ﺎﻴﺒﻳﺮﲡ ( SD)ﺰﻓﺎﳊا

تاﺮﻴﺜﻣ ﺢﻴﺿﻮﺗ تﻻوﺎﺤﻣ نأ....وﺪﺒﻳو

ﺰﻓﺎﳊا ﺮﻴﺜ�ا ﺔﻣزﻼﻣ ناو....( rG)فﺪﻬﻟا

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺔﻴﻤﻫأ ﺢﻴﺿﻮﺗ ﻦﻣ ﻻﺪﺑ

. (١١٦×) ( ٢٧٩ -٢٧٨

ص ص�١٩٦٥

�ﺰﻠﻟﻮﺑ) .ﻲﻘﻴﻘﺣ دﻮﺟو ﺎﻬﻟ ﺪﺟﻮﻳ ﻻ

. (١١٧×) ﺰـﻴـﻴـﻤـﺘـﻟا ﺔـﻴـﻠـﻤـﻋ ﺔـﺳارد ﻲﻓ ﻼﻳﻮﻃ ﺎﺘﻗو ﻞﻫ ﻰﻀﻗ :ﺰﻴﻴﻤﺘﻟا ﻢﻠﻌﺗ

ةزﺰﻌ�ا تﻻوﺎﶈاو .ءﺎﻔﻄﻧﻻاو بﺎﺴﺘﻛﻻا تﺎﻴﻠﻤﻋ ﺰﻴﻴﻤﺘﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟ ﻪﻠﻴﻠﲢ ﻊﻤﺠﻳو

(تﺎـﻤـﻋﺪـﻣ) تازﺰـﻌﻣ ﺎﻤﺋاد ﺎﻬﻌﺒﺘﺗ ﻲﺘﻟا تاﺮﻴﺜ�ا ﻚﻠﺗ يأ).ﺮﻴﺜﻤﻠﻟ (ﺔﻤﻋﺪ�ا)

يأ)-ﺮـﻴـﺜـﻤـﻠـﻟ (ﺔـﻤـﻋﺪ�ا ﺮﻴﻏ) ةزﺰﻌ�ا ﺮﻴﻏ تﻻوﺎﶈاو�طاﺮﺷإ تﻻوﺎﺤﻣ ﻲﻫ

ﺪﻗو.ءﺎﻔﻄﻧا تﻻوﺎﺤﻣ ﻲﻫ (تﺎﻤﻋﺪ�ا ﻻو) تازﺰﻌ�ا ﺎﻬﻌﺒﺘﺗ ﻻ ﻲﺘﻟا تاﺮﻴﺜ�ا ﻚﻠﺗ

(١١٨×) ﺲﻨﺒﺳ لﺎﻤﻋﺄﺑ�ﺢﺿاو ﻞﻜﺸﺑ�اﺮﺛﺄﺘﻣ طﻮﻄﳋا هﺬﻫ ﻖﻓو ﻞﻫ ﺮﻴﻜﻔﺗ نﺎﻛ

طاﺮـﺷإ ﺔـﻳﺮـﻈـﻧ ﺎـﻬﻧﺄﺑ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا ﻰﻟإ رﺎﺸﻳ ﺎﻣ اﺮﻴﺜﻛو .لﺎﻟﻤﺠا اﺬﻫ ﻲﻓ ﺪﺋاﺮﻟا

(١١٩×) . ﺲﻨﺒﺳو ﻞﻬﻟ ﺰﻴﻴﻤﺘﻟا ءﺎﻔﻄﻧاو

:ﺮﻴﺒﻛ ﺪﺣ ﻰﻟإ ةﺮﺷﺎﺒﻣ تﺎﺿاﺮﺘﻓا ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا تﺎﺿاﺮﺘﻓاو

.(ﻢﻴﻋﺪﺗ) ﺰﻳﺰﻌﺗ ﻞﻛ ﻊﻣ ﺪﻳاﺰﺘﻳ +ﺮﻴﺜﻤﻠﻟ ةدﺎﻌﻟا ﺪﻬﺟ -١

111


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

.(ﻢﻴﻋﺪﺗ ﻻ وأ) ﺰﻳﺰﻌﺗ ﻻ ﻞﻛ ﻊﻣ ﺪﻳاﺰﺘﻳ-ﺮﻴﺜﻤﻠﻟ ﻒﻜﻟا ﺪﻬﺟ -٢

.ىﺮﺧﻷا تاﺮﻴﺜﻤﻠﻟ ﻒﻜﻟاو ةرﺎﺛﻹا تﺎﻴﻠﻤﻋ ﻦﻣ ﻞﻛ ﻢﻴﻤﻌﺗ -٣

.ﻢﻤﻌ�ا ﻒﻜﻟا ﻢﺠﺣ ﻦﻣ ﺮﺒﻛأ ﺔﻤﻤﻌ�ا ةدﺎﻌﻟا ﻢﺠﺣ -٤

.ﺎﻳﺮﺒﺟ ﻞﻋﺎﻔﺘﺗ ﻒﻜﻟاو ةرﺎﺛﻹا تﺎﻴﻠﻤﻋ -٥

.ﺎﻴﺒﺴﻧ ﻰﻠﻋﻷا ةدﺎﻌﻟا ﺪﻬﺟ تاذ تاﺮﻴﺜﻤﻠﻟ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻞﺼﲢ -٦

تﺎﺒﻴﻛﺮﺘﻟا ﻦﻣ ﺎﻬﻗﺎﻘﺘﺷا ﻞﻬﺴﻳ تﺎﺿاﺮﺘﻓﻻا هﺬﻫ نأ ﻆﺣﻼﻧ نأ ﻢﻬ�ا ﻦﻣو

ﺰـﻴﻴﻤﺘﻟا ﻢﻠﻌﺗ ﺞﻣد ﻲﻓ ﻞﻫ ﺢﳒ ﺪﻘﻓ اﺬﻜﻫو.ﻞﻬﻟ ١٩٤٣ مﺎﻋ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟ ﺔﻴﻠﺻﻷا

ﺾﻌﺑ ﻪﻴﻓ ﺰﻴﻴﻤﺘﻠﻟ هﺮﻴﺴﻔﺗ نأ ﻢﻏرو ;ةﺪﻳﺪﺟ ﺔﻤﻠﺴﻣ ﻊﻀﻳ نأ نود ﻪﺘﻳﺮﻈﻧ ﻲﻓ

(١٢٠×)

ﺎﺟذﻮ� ﺮﺒﺘﻌﺗ ﺔﻟﺄﺴ�ا هﺬﻫ ﺔﳉﺎﻌﻣ ﻲﻓ ﻞﻫ ﺔﻘﻳﺮﻃ نأ ﻻإ � ﻒﻌﻀﻟا طﺎﻘﻧ

تاﺆـﺒﻨﺘﻟا ﺖﻴﻈﺣ ﺎﻤﻛ.( Theoretical Parsimony)يﺮﻈﻨﻟا

دﺎﺼﺘﻗﻻا (أﺪﺒﻣ) ﻲﻓ

. (١٢١×) ﺮﻴﺒﻛ ﻲﻘﻳ ﺮﻴﺒﻣأ ﻢﻋﺪﺑ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا ﻦﻣ ةﺮﻴﺜﻜﻟا

.( K)ﺚﻋﺎﺒﻟا

ﺔﻴﻌﻓادو( D)ﺰﻓﺎﳊاو

( H)

ةدﺎﻌﻟا ﲔﺑ تﺎﻗﻼﻌﻟا

ةدﺎـﻌـﻟاو ﺰﻓﺎﳊا �ﺑ ﺔﻔﻋﺎﻀ�ا ﺔﻗﻼﻌﻟﺎﺑ ﺔﺻﺎﳋا ﻞﻫ ﺮﻈﻧ ﺔﻬﺟو تﺮﺛﺄﺗ

(١٢٣×) (١٢٢×)

تاﺮﻣ دﺪﻋ تﺮﻬﻇأ ﻲﺘﻟاو. ﺰﻣﺎﻴﻠﻳوو نﺮﻴﺑ ﺎﻬﻴﻠﻋ ﻞﺼﺣ ﻲﺘﻟا ﺞﺋﺎﺘﻨﻟﺎﺑ

تاﺮــﻣ ﻦــﻣ ﺔــﻔــﻠــﺘــﻟﻤﺨا داﺪــﻋﻷا ﺐــﻘــﻋ ءﺎـﻔـﻄـﻧﻻا ءﺎـﻨـﺛأ ةرﺎـﺜـ�ا ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا

ىﺮـﺧأ تﺎـﺳارد مﺪﺨﺘﺳا�ﺔﻘﻳﺮﻄﻟا ﺲﻔﻨﺑو.بﺎﺴﺘﻛﻻا ءﺎﻨﺛأ(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا

(١٢٥×)

(١٢٤×)

ﺮــــــﻴـــــﺧﺄـــــﺗو ( K)�

ﺚــــــﻋﺎـــــﺒـــــﻟاو �( V)ﺮــــــﻴــــــﺜــــــ�ا

ةﺪـــــﺷ ﻂـــــﺑﺮـــــﻟ

ﺪـﻳﺪـﲢ ﻲﻘﺑو �ﺔﻔﻋﺎﻀﻣ ﺔﻘﻳﺮﻄﺑ ( H)ةدﺎﻌﻟا

ﻰﻟإ �(١٢٦×)

( J)(ﻢـﻴـﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا

ﺮﻴﺧﺄﺗو�( K)ﺚﻋﺎﺒﻟا

ﺔﻴﻌﻓادو �( V)ﺮﻴﺜ�ا

ةﺪﺷ ﻪﻴﻣﺎﻨﻳدو�( D)ﺰﻓﺎﳊا

�ﺑ ﺔﻗﻼﻌﻟا

(١٢٧×)

ﺪﺤﺘﺗ ﺔﺴﻤﳋا تﺎﻧﻮﻜ�ا ﺖﻧﺎﻛ ﺎ�ر» ﻪﻧأ ﻞﻫ رﺮﻗو�( J)(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا

:نأ يأ ﺔﻄﻴﺴﺑ ﺔﻔﻋﺎﻀﻣ ﺔﻴﻠﻤﻌﺑ ﻞﻌﻔﻟا در ﺪﻬﺟ جﺎﺘﻧﻹ

SER=D x V x K x J x SHR

(١٢٨×) نﻮﻧﺎﻗ نأ ﺲﻨﺒﺳ حﺮﺘﻗا ﺎﻣﺪﻨﻋ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺔﻴﻀﻗ D×

K ﺪﻳﺪﲢ ﺢﺒﺻأو

تاﺆـﺒـﻨـﺗ ﻰـﻟا نﺎـﻧﻮـﻧﺎﻘﻟا ىدأ ﺪﻗو . K+

D :ﻊـﻤـﺟ نﻮـﻧﺎـﻗ ﻮـﻫ ﺢـﻴـﺤﺻ ﻂﺑﺮﻟا

/٢ ﻢﻗر ﻞﻜﺸﻟا ﻲﻓ ﺮﻈﻨﻨﻟو .ﺚﺤﺒﻟا ﻦﻣ اﺮﻴﺒﻛ رﺪﻗ رﺎﺛآ ﺎ� ةدﺎﻀﺘﻣ ﺔﻳﺮﻈﻧ

.ﻖﺒﺳ ﺎﻤﻛو .ﺎﻴﻠﻣﺎﻋ نﺎﻋﻮﻤﺠﻣ K و D نأ ﺚﻴﺣ ١٢

�KوD

ـﻟ ﺔﻀﻔﺨﻨ�ا ﻢﻴﻘﻟا ﻰﻟإ١

ﺎﻫرﺪﻗ ﺔﻤﻴﻗ ﺔﻴﺋاﻮﺸﻋ ةرﻮﺼﺑ ﺎﻨﻴﻄﻋأ ﺪﻘﻟ

تﺎـﻌـﺑﺮﻣ ﻦﻣ ﻊﺑﺮﻣ ﻞﻛ ﻲﻔﻓ ﻚﻟذ ﻰﻠﻋ ةدﺎﻳزو .ﺔﻴﻟﺎﻌﻟا ﻢﻴﻘﻠﻟ ٣ ﺎﻫرﺪﻗ ﺔﻤﻴﻗو

112


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﻲﻓ ﻰﻠﻋﻷا ﺮﻄﺴﻟا) ﻊﻤﳉا نﻮﻧﺎﻘﺑ دﺪﲢ ﺎﻴﻠﻛ ﺎﻳرﺎﺸﺘﺳإ اﺪﻬﺟ ﺎﻧدﺪﺣ�ﻞﻣﺎﻌﻟا

نأ ﺢـﺿاﻮـﻟا ﻦـﻣو.(ﻊﺑﺮﻣ ﻞﻛ ﻲﻓ ﻞﻔﺳﻷا ﺮﻄﺴﻟا) بﺮﻀﻟا نﻮﻧﺎﻗو (ﻊﺑﺮﻣ ﻞﻛ

ﻞـﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋ�D

ةدﺎـﻳز ﺮﺛأ نأ ﺚﻴﺣ) KوD

�ـﺑ ﻞـﻋﺎﻔﺗ بﺎﻴﻐﺑ ﺄﺒﻨﺘﺗ ﻊﻤﳉا ﺔﻟاد

دﻮﺟﻮﺑ ﺄﺒﻨﺘﻳ بﺮﻀﻟا نﻮﻧﺎﻗ نأ �ﺣ ﻲﻓ�( Kتﺎﻳﻮﺘﺴﻣ

ﻒﻠﺘﻟﻤﺨ ﺎﻬﺗاذ ﻲﻫ�لﺎﺜ�ا

ﺚﺤﺒﻟا ﺪﻳأ ﺪﻗو.(ﻢﻴﻘﻟا ﻊﻴﻤﳉ ﺎﺘﺑﺎﺛ ﺲﻴﻟ D ةدﺎﻳز ﺮﺛأ نأ ﺚﻴﺣ) ﻞﻋﺎﻔﺘﻟا اﺬﻫ

(١٢٩×)

Kنأ

ﻪـﻴـﻓ ضﺮـﺘﻔﻳ ﻼﺣ كﻼـﺑ حﺮـﺘـﻗاو ��ـﻔـﻗﻮـ�ا ﻼـﻛ ﺔﻟﺄﺴ�ا هﺬﻫ ﻲﻓ

.نﺎﻣﺮﳊا تﺎﻴﻠﻤﻌﺑ ﻞﺒﻗ ﻦﻣ دﺪﲢ

ﻦـﻣ ﺮـﻴﺜﻜﻟا ﺰﻓﺎﳊا ﺾﻔﺨﺑ ﺔﺻﺎﳋا ﻞﻫ ﺔﻴﺿﺮﻓ ترﺎﺛأ .ﺰﻓﺎﳊا ﺾﻔﺧ

(١٣٠×)

ﺪـﻨـﻋ ﻒـﺋاﺰـﻟا ﻞـﻛﻷاو ﻲﻘﻴﻘﳊا ﻞﻛﻷا �ﺑ ﻪـﺴـﻔـﻧ ﻞـﻫ نرﺎﻗو.ثﺎﺤﺑﻷا

ﻢﻬﻣ ﻞﻣﺎﻋ (ﺾﻔﳋا) ةﺪﻌ�او (ةرﺎﺛﻹا) ﻢﻔﻟا ﻲﻠﻣﺎﻋ ﻦﻣ ﻼﻛ نأ ﺪﺟﻮﻓ �بﻼﻜﻟا

ﺰﻓﺎﳊا ﺾﻔﺧ نأ (١٣١×) ىﺮﺧأ تﺎﺳارد تأرو.(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا تﺎﻴﻠﻤﻋ ﻲﻓ

تارﺎـﺒﺘﻋﻻا هﺬﻫ سﺎﺳأ ﻰﻠﻋو.ﺾﻴﻔﺨﺘﻟا ﻰﻟإ ﺔﺟﺎﳊا بﺎﻴﻏ ﻲﻓ ثﺪﺤﻳ ﺪﻗ

نأ ﺮـﻌـﺷ ﻪﻧأ ﻢﻬ�ا ﻦﻣو . SDﺰـﻓﺎـﳊا

ﺮـﻴﺜ�ا ﺾﻔﺧ ﻦﻋ ثﺪﺤﺘﻳ (١٣٢×) ﻞـﻫ أﺪﺑ

ﻞـﺜـﻣ ﺔـﻳﺬـﻐـﻣ ﺮـﻴـﻏ ةﻮـﻠـﺣ ةدﺎـﻣ ﻢـﻀـﻫ ﺪـﻨـﻋ ثﺪﺤﻳ ﺪﻗ ﺰﻓﺎﳊا ﺮﻴﺜ�ا ﺾﻔﺧ

(١٣٣×)

�(ﻢﻴﻋﺪﺗ) ﺰﻳﺰﻌﺗ صاﻮﺧ ﻪﻟ ﻦﻳﺮﻜﺴﻟا نأ تﺎﺳارﺪﻟا تﺮﻬﻇأ ﺪﻗو.ﻦﻳﺮﻜﺴﻟا

.ﻞﻫ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺾﻗﺎﻨﺗ ﺎﻬﻧأ سﺎﺳأ ﻰﻠﻋ ﺎﻬﻴﻟإ ﺮﻈﻨﻳ نﺎﻛ ﺞﺋﺎﺘﻨﻟا هﺬﻫ ﻞﺜﻣ نأو

ﺶـﻴـﻟﺎـﻛو نواﺮـﺑ ﺎﻬﺑ مﺎﻗ ﺔﺳارﺪﺑ ﺪﻬﺸﺘﺴﻳ ﺎﻣ اﺮﻴﺜﻛ.ﺰﻓﺎﳊا رﺎﺛآ ﻂﻴﺸﻨﺗ

113

12/2 ���

���� �������� ��������� ��������� �� ������� �������� ����

(K) ������ (D) ������

(K) ������� ����

4 = 3 + 1 2 = 1 + 1

3 = 3 × 1

1 = 1 × 1

6 = 3 + 3

4 = 1 + 3

9 = 3 × 3 3 = 1 × 3

�����

�����

(D) ������

�����


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﺪـﻘـﻓ .ﺰـﻓﺎﺤﻠﻟ ﺔﻄﺸﻨ�ا رﺎﺛﻵا ﻰﻠﻋ ﻼﺜﻣ مﺪﻘﺗ ﺎﻬﻧأ سﺎﺳأ ﻰﻠﻋ (١٣٤×) ﺮﺑرﺎﻓو

عﺰﻔﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ةﺪﺷ ﻦﻣ ﺪﻳﺰﻳ فﻮﺧ ﺮﻴﺜﻣ رﻮﻀﺣ نأ هؤﻼﻣزو نواﺮﺑ ﺢﺿوأ

(١٣٥×)

نﺎﻣﺮﻴﻣ ﺢﺿوأو.لﺎﻋ تﻮﺼﺑ خﺮﺼﺗ ﺎﻬﻠﻌﺠﻳ يﺬﻟا ﺪﳊا ﻰﻟإ ناﺮﺌﻔﻟا ﺪﻨﻋ

نﻮـﻜـﺗ ﺎـ� ﺮـﺜـﻛأ ﺔـﻌﺋﺎﺟ ناﺮﺌﻔﻟا نﻮﻜﺗ ﺎﻣﺪﻨﻋ ﺮﺒﻛأ نﻮﻜﺗ عﺰﻔﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا نأ

ﻲﻓ ﻚﺸﻟا ﻦﻣ ﻞﻴﻠﻘﻟا كﺎﻨﻬﻓ�ﺮﺧآ نﺎﻜﻣ ﻲﻓ ﺎﻨﺤﺿوأ ﺎﻤﻛو.ﻰﻌﺒﺷ ﻲﻫو ﻪﻴﻠﻋ

لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋو .ﺮﻤﺘﺴ�ا كﻮﻠﺴﻟا ﻂﺸﻨﺗ نأ ﺎﻬﻨﻜ� ﺰﻓﺎﳊا تﺎﻴﻠﻤﻋ ﺾﻌﺑ نأ

. (١٣٦×) ﺎﻫﺮﻴﻏ ﻦﻣ ﺔﻄﺸﻨ�ا رﺎﺛﻶﻟ ﻼﻴﻣ ﺮﺜﻛأ كﻮﻠﺴﻟا تﺎﺌﻓ ﺾﻌﺑ نأ وﺪﺒﻳ ﺪﻘﻓ

نﺎﺴﻧﻹا تﺎﺳارد

ﺔـﺳارد ﻰـﻠـﻋ ﺎﺒﺼﻨﻣ ﻞﻫ ﺔﻳﺮﻈﻨﺑ ﺔﻘﻠﻌﺘ�ا ثﺎﺤﺑﻷا ﻦﻣ ﺮﺒﻛﻷا ءﺰﳉا نﺎﻛ

ﻰـﻠـﻋ ﻰﻨﺒﺗ نأ ﻲﻐﺒﻨﻳ ﻰﻟوﻷا ﺮﻴﻈﻨﺘﻟا تﻻوﺎﺤﻣ نأ ﻞﻫ ﺪﻘﺘﻋا ﺪﻗو .ناﻮﻴﳊا

ﻲﻧﺎﺴﻧﻹا ىﻮﺘﺴ�ا ﻰﻟإ لﺎﻘﺘﻧﻻا ﻰﻟإ ﺖﻗﻮﻟا �ﺤﻳ ﻻو.ﺔﻄﻴﺴﺑ ﺔﻴﻤﻠﻌﺗ ﻒﻗاﻮﻣ

.ناﻮﻴﳊا ىﻮﺘﺴﻣ ﻰﻠﻋ ﻒﺜﻜ�ا ﻞﻤﻌﻟا ﺪﻌﺑ ﻻإ اﺪﻴﻘﻌﺗ ﺮﺜﻛﻷا

ﺾﻌﺑ ﺢﻴﺿﻮﺗ ﻪﺑ ﺪﺼﻗ ﻼﻴﺌﺿ نﺎﺴﻧﻹا ﻰﻠﻋ تﺎﺳارﺪﻠﻟ ﻞﻫ ماﺪﺨﺘﺳا نﺎﻛ

(١٣٧×) ﻰﻠﻋ ﻞـﻫو صﺎـﺑ ﺎﻬﺑ مﺎﻗ ﻲﺘﻟا ﺔﻣﺎﻌﻟا ﺔﺳارﺪﻟا ﻲﻓو.ﺔﻴﺳﺎﺳﻷا طﺎﻘﻨﻟا

ةدﺪﺤﻣ ءاﺰﺟأ ﻰﻠﻋ ﻖﺒﻃ زاﺰﻫ ﺲﻣﻼﻣ ﻰﻟإ بﻼﻄﻟا طﺮﺷا�تﺎﻌﻣﺎﳉا بﻼﻃ

مﺎـﺠـﺣأ �ﺑ نرﺎﻗ ﻢﺛ�(طوﺮﺸﻣ ﺮﻴﻏ ﺮﻴﺜﻤﻛ ﺔﻣﺪﺼﻟا ماﺪﺨﺘﺳﺎﺑ) ﻢﺴﳉا ﻦﻣ

ﻰﻠﻋ ةرﺎﺜﺘﺳﻻا هﺬﻫ ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻣ ﺔﺼﻠﺨﺘﺴ�ا GSRلأ

ﺔﻣﺎﻌﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا

تﺪﻌﺘﺑا ﺎﻤﻠﻛ ﻢﻈﻨﻣ ﻢﻴﻤﻌﺗ لﺎ� ﺞﺋﺎﺘﻨﻟا ﺖﻄﻋأ ﺪﻗو.ﻢﺴﳉا ﻦﻣ ىﺮﺧأ ﻖﻃﺎﻨﻣ

ﺎـﻀـﻳأ ﻢـﺘـﻫأ ﺎـﻤـﻛ.ﺔـﻴـﻠـﺻﻷا ﻖﻴﺒﻄﺘﻟا ﺔﻄﻘﻧ ﻦﻋ ﺮﺜﻛأو ﺮﺜﻛأ رﺎﺒﺘﺧﻻا تاﺮﻴﺜﻣ

(١٣٨×) (١٣٨×)

نﺄﺸﺑ ﻦـﻠﺒﺷو ﺪـﻧﻼﻓﻮﻫ ﺎﻫاﺮﺟأ ﻲﺘﻟا نﺎﺴﻧﻹا طاﺮﺷإ تﺎﺳارﺪﺑ

.ﺮﻴﺜ�ا ﻢﻴﻤﻌﺗ

ﻰﻟإ ﻞﻫ ب ىدأ�ﻞﻌﻔﻟا در ﻒﻛ مﻮﻬﻔﻣ ﻦﻣ ﻖﺘﺷا يﺬﻟا�ﻞﻗﻷا ﻞﻤﻌﻟا نﻮﻧﺎﻗو

(١٣٩×) . «ةﺰﻛﺮ�ا تﻻوﺎﶈا ﻢﻠﻌﺗ ﻦﻣ ةءﺎﻔﻛ ﺮﺜﻛأ ﺔﻋزﻮ�ا تﻻوﺎﶈا ﻢﻠﻌﺗأ» ب ﺆﺒﻨﺘﻟا

ﻲـﺘﻟا( ٦)

ﻞـﺒـﻤـﻴـﻛ ﺎـﻬـﺑ مﺎـﻗ ﻲـﺘـﻟا ﺔـﺳارﺪﻟا ﻞﻫ ﻆﺣﻻ ﺪﻘﻓ ﺆﺒﻨﺘﻟا اﺬﻬﻟ ﺎﻤﻋدو

ﻪـﻴـﻠـﻋ ﻲـﻫ ﺎـﻤـﻋ ﺎﻋزﻮﻣ نﻮﻜﻳ ﺎﻣﺪﻨﻋ ﻢﻈﻋأ نﻮﻜﻳ ﻲﻛﺮﳊا ءادﻷا نأ تﺮﻬﻇأ

.ﺰﻛﺮ�ا ناﺮ�ا ﻲﻓ لﺎﳊا

تاﺮﻤ�ا ﺔﻟازإو �ةﺪﻘﻌ�ا ﺔﻫﺎﺘ�ا ﻢﻠﻌﺗ ﻦﻋ هرﺎﻜﻓأ ﺾﻌﺑ (١٤٠×) ﻞﻫ ﻖﺒﻃ ﺪﻗو

ﻢـﻠﻌﺘﻟا» نأ ىﺮﻳ نﺎﻛ ﺪﻘﻓ صﺎﺧ عﻮﻨﺑو.ﻞﺴﻠﺴﺘ�ا ﻲﻈﻔﻠﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻰﻠﻋ ﺔﻘﻠﻐ�ا

114


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﻰﻠﻋ اردﺎﻗ نﺎﻛو �«عﻮﻨﺘ�ا ﻊﺑﺎﺘﺘ�ا ﻞﺴﻠﺴﺘﻟا لﺎﻜﺷأ ﻦﻣ ﻞﻜﺷ ﻮﻫ رﺎﻬﻈﺘﺳﻻﺎﺑ

. (١٤١×) ﻲﻈﻔﻠﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﺳارد ﻲﻓ دﻮﺟﻮ�ا ﻞﺴﻠﺴﺘ�ا ﻒﻗﻮ�ا ﻰﻨﺤﻨﻣ صﻼﺨﺘﺳا

Mathe- )ﻲﺿﺎﻳﺮﻟا سﺎﻴﻘﻟا ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻦﻋ بﺎﺘﻜﻟا ﻲﻓ ﻞﺜﻤﺘﺗ لﺎﻟﻤﺠا ﻲﻓ ﻞﻫ ثﺎﺤﺑأو

(١٤٢×) .( matico-Deductive Theory

ﻲـﻓ لﺎـﻟﻤﺠا ةﻮـﻗ ﻒـﻗاﻮـﻣ ﻞـﻴـﻠﺤﺘﻟ فﺪﻬﻟا لﺎ� أﺪﺒﻣ (١٤٣×) ﻞـﻫ مﺪـﺨﺘﺳا

ﺔـﻴـﺿﺮـﻓ ﻦـﻋ تﺎـﺟﺎـﺘـﻨﺘﺳﻻا نأ ﻒﻴﻛ ﻞﻤﻌﻟا اﺬﻫ ﺮﻬﻇأ ﺪﻗو.لﺎﻔﻃﻷا كﻮﻠﺳ

ﺔﻘﻠﻌﺘ�ا لﺎﻤ�ا طوﺮﺷ ﻒﻠﺘﺨﻣو�ةﺄﻓﺎﻜ�ا راﺪﻘﻣو�ةدﺎﻌﻟا جرﺪﺗو �فﺪﻬﻟا لﺎ�

ﻒـﻠـﺘـﺨـﻣ ﺪـﻴـﻟﻮـﺗ ﻲـﻓ ﺎـﻬـﻣاﺪـﺨﺘﺳا ﻦﻜ� فﺪﻬﻟاو ﻦﺋﺎﻜﻠﻟ ﺔﻴﻧﺎﻜ�ا تﺎﻗﻼﻌﻟﺎﺑ

.تاﺆﺒﻨﺘﻟا

طاﺮـﺷﻹا ﻰـﻠـﻋ ﻦـﻳزﺎـﺘـ� �ـﻟﺎـﺜـﻣ .ﺲـﻨـﺒـﺳ ﻪـﺑ مﺎـﻗ يﺬـﻟا ﻞـﻤـﻌﻟا مﺪﻘﻳو

ﻦـﻔـﺟ طاﺮـﺷإ ﻮـﻫ �ﻟﺎﺜ�ا ﻦﻳﺬﻫ لوأو.ﻞﻫ رﻮﻈﻨﻣ ﻦﻣ�ﻪﺜﺤﺑ ﺪﻨﻋ �ﻲﻧﺎﺴﻧﻹا

ﺮـﻴﺜ�او�ءﻮﻀﻟا ﻮﻫ ةدﺎﻋ ( CS)

طوﺮـﺸـ�ا ﺮﻴﺜ�ا نﻮﻜﻳ ﻒﻗﻮ�ا اﺬﻫ ﻲﻔﻓ.�ﻌﻟا

ﻮﻫ�ﺔﻴﻧﺎﺜﻟا ﻦﻣ.�ه ﻲﻟاﻮﺤﺑ طوﺮﺸ�ا ﺮﻴﺜ�ا ﺐﻘﻌﻳ يﺬﻟا �( UCS)طوﺮﺸ�ا

ﺮﻴﻏ

�ﺑ ﺰﻴﻴﻤﺘﻟا ﻰﻟإ ﺔﻳﺎﻬﻨﻟا ﻲﻓ ﺲﻨﺒﺳ ﻪﺑ مﺎﻗ ﺎﻣ ىدأو .ﺔﻴﻧﺮﻘﻟا ﻰﻟإ ءاﻮﻬﻟا ﺔﺨﻔﻧ

(١٤٤×)

ﻒﻴﻛ ﺢﺿوأ مﺎﻫ لﺎﻘﻣ ﻲﻓو �ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا ﻞﻣاﻮﻌﻟاو ﺔﻴﻓﺮﻌ�ا ﻞﻣاﻮﻌﻟا ﺮﻴﺛﺄﺗ

ﺎﻬﺘﺳارد ﻦﻜ� ناﻮﻴﳊاو نﺎﺴﻧﻹا �ﻋ ﻦﻔﺟ طاﺮﺷإ تﺎﺳارد ﻦﻣ تﺎﻧﺎﻴﺒﻟا نأ

.ﺪﺣاو يﺮﻈﻧ مﺎﻈﻧ ﻦﻣ

ﻲﻓ ﺢﻀﺗا ﺪﻘﻓ ﻲﻧﺎﺴﻧﻹا طاﺮﺷﻹا ﻲﻓ ﻞﻫ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟ ﻲﻧﺎﺜﻟا ماﺪﺨﺘﺳﻻا ﺎﻣأ

ﺔﺳارﺪﻟا هﺬﻫ ﺖﻣﺪﺨﺘﺳا ﺪﻗو . (١٤٥×) نﺎﻔﻜﻣو �ﺮﺑرﺎﻓو �ﺲﻨﺒﺳ ﺎﻬﺑ مﺎﻗ ﺔﺳارد

ءﻻﺆﻫ نﺎﻛو.ﻖﻠﻘﻠﻟ رﺎﺒﺘﺧا ﻲﻓ صﺎﺨﺷﻷا تﺎﺟرد ﻦﻣ سﺎﺳأ ﻰﻠﻋ ( D)

ﺰﻓﺎﳊا

ﻦﻳﺬﻟاو�ﻰﻠﻋأ ﺰﻓﺎﺣ ﻢﻫﺪﻨﻋ اداﺮﻓأ �ﻢﻬﻔﻳﺮﻌﺗ ﻢﻜﺤﺑ �ﻢﻫ ﻰﻠﻋأ اﻮﻠﺠﺳ ﻦﻳﺬﻟا

ﻦﻣ ﺔﻋﻮﻤﺠﻣ ﻞﻛ ﻒﺼﻧو.ﻰﻧدﻷا ﺰﻓﺎﳊا يوذ داﺮﻓﻷا ﻢﻫ ﻞﻗأ تﺎﺟرد اﻮﻠﺠﺳ

ﻲﺟوﺰﻟا طﺎﺒﺗرﻻا ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ ﻲﻈﻔﻟ ﻢﻠﻌﺗ ﺔﻤﻬ� ﻚﻟذ ﺪﻌﺑ ﻪﻴﻟإ ﺪﻬﻋ �ﺘﻋﻮﻤﻟﻤﺠا

ﺔﻴﻟﺎﻌﻟا ﺔﺑﻮﻌﺼﻟا تاذ ﺔﻤﻬ�ا ﻒﺻو ﻦﻜ�.ﺔﻀﻔﺨﻨ�ا وأ ﺔﻴﻟﺎﻌﻟا ﺔﺑﻮﻌﺼﻟا يذ

ﻲﻓ�(تﺎﻓداﺮﺘ�ا ماﺪﺨﺘﺳا لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋ)ﺔﻤﺋﺎﻘﻟا ﻞﺧاد لﺎﻋ ﺮﻴﺜﻣ ﻪﺑﺎﺸﺘﺑ

ﺮـﻴـﺜـﻣ طﺎـﻘـﻧ ﻰـﻠـﻋ يﻮـﻄـﻨـﺗ ﺖـﻧﺎﻛ ﺔﻀﻔﺨﻨ�ا ﺔﺑﻮﻌﺼﻟا تاذ ﺔﻤﺋﺎﻘﻟا نأ �ﺣ

.�ﺘﻤﺋﺎﻘﻟا �ﺗﺎﻫ١٣/

٢ ﻢﻗر ﻞﻜﺸﻟا ﻞﺜ�و.ةﺰﻴ� ةرﻮﺼﺑ ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ

يﻷ يﻮﻗ ﻞﻴﻣ كﺎﻨﻫ ﺪﺟﻮﻳ�ﻢﻴﻤﻌﺘﻟا ﺐﺒﺴﺑ �ﺔﻴﻟﺎﻌﻟا ﺔﺑﻮﻌﺼﻟا ﺔﻤﺋﺎﻗ ﻲﻔﻓ

كﺎـﻨـﻫ ىﺮـﺧأ ةرﺎـﺒـﻌـﺑو.ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا دﻮﻨﺑ ﻦﻣ يأ صﻼﺨﺘﺳﻻ ﺮﻴﺜ�ا دﻮﻨﺑ ﻦﻣ

115


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

يأ ﻰـﻠـﻋ �ﺔـﻀـﻔـﺨـﻨـ�ا ﺔـﺑﻮـﻌـﺼـﻟا ﺔـﻤـﺋﺎـﻗ ﻲﻓ ﺎﻣأ.ةﺮﻴﺜﻛ ﺔﺴﻓﺎﻨﺘﻣ ةدﺎﻋ لﻮﻴﻣ

.ﺔﻳدﺮﻔﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا تﺎﻃﺎﺒﺗرا �ﺑ ﺔﺴﻓﺎﻨ�ا هﺬﻫ ﻞﺜﻣ ﺪﺟﻮﺗ ﻼﻓ�لﻮﺣ

A

A'

A''

A'''

���� ���

����� �����

�������� ���

W

X

Y

Z

13/2 ���

�������� ������� ������� ������ ������� ������� ����

���� ���

�������� ���

W

X

Y

Z

�ﺑ طﺎﺒﺗرﻻا نﻮﻧﺎﻘﻟ ﺎﻘﻓو�( D)

ﺰﻓﺎﳊا لﻼﻐﺘﺳا ﻚﻟذ ﻲﻓ ﻞﺧﺪﻳ ﺎﻣﺪﻨﻋو

ﻲﻟﺎﻌﻟا ( D)ﺰﻓﺎﳊا

ىوذ صﺎﺨﺷﻷا نﺄﺑ ﺄﺒﻨﺘﻧ ﺎﻨﻧﺈﻓ HxD ﺰﻓﺎﳊا ﺮﻴﺜ�او ةدﺎﻌﻟا

ﺔـﻤـﻬـﻣ ﻲـﻓ ﺾـﻔـﺨـﻨـ�ا ﺰـﻓﺎـﳊا ىوذ صﺎـﺨـﺷﻷا ﻦـﻣ ﺎـﻧﺄﺷ ﺮﻐﺻأ نﻮﻧﻮﻜﻴﺳ

�ﺔـﻀـﻔﺨﻨ�ا ﺔﺑﻮﻌﺼﻟا تاذ ﺔﻤﻬ�ا ﻲﻓ ﺎﻧﺄﺷ ﻰﻠﻋأ نﻮﻧﻮﻜﻳو �ﺔﻴﻟﺎﻌﻟا ﺔﺑﻮﻌﺼﻟا

ةدﺎــﻌــﻟا لﻮــﻴــﻣ ﻂــﻴــﺸــﻨــﺗ مﺪــﺨـﻳ ﻰـﻠـﻋﻷا ﻊـﻓاﺪـﻟا نﺈـﻓ ﻰـﻟوﻷا لﺎـﳊا ﻲـﻔـﻓ

يأ ﻰـﻠـﻋ�ﺔـﻴﻧﺎﺜﻟا لﺎﳊا ﻲﻓ ﺎﻣأ.ءﺎﻄﺧﻷا لﺎﻤﺘﺣا ﻦﻣ ﺪﻳﺰﻳ ﻚﻟﺬﺑو�ﺔﺴﻓﺎﻨﺘ�ا

ﺮــﻴــﻏ ﺔــﺑﺎــﺠــﺘــﺳﻻاو ﺮــﻴــﺜــ�ا .تﺎـﻃﺎـﺒـﺗرا ﻂـﺸـﻨـﻳ ﻰـﻠـﻋﻷا ﻊـﻓاﺪـﻟا نﺈـﻓ�لﺎـﺣ

ﺔـﺳارﺪﻟا تﺪﻳأ ﺪﻗو ﺔﻴﺤﺼﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻞﻤﻌﻟ ﻞﻴ�ا ﻂﺸﻨﻳ ﻚﻟﺬﺑو�ﺔﺴﻓﺎﻨ�ا

(١٤٦×)

.تاﺆﺒﻨﺘﻟا هﺬﻫ هؤﻼﻣزو ﺲﻨﺒﺳ ﺎﻬﺑ مﺎﻗ ﻲﺘﻟا

ﺮـﻛﺬﺘﻧ نأ ﻢﻬ�ا ﻦﻤﻓ�ﻞﻫ ﺔﻳﺮﻈﻧ رﺎﻃإ ﻲﻓ ﻲﻧﺎﺴﻧﻹا كﻮﻠﺴﻟا ﺚﺤﺑ ﺪﻨﻋو

تﺎـﻨﺋﺎﻜﻠﻟ دﻮﺼﻘ�ا ﺮﻴﻏ فﺪﻬﻠﻟ ﻪﺟﻮ�ا كﻮﻠﺴﻟا ﻰﻠﻋ ﺔﻤﺋﺎﻗ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا هﺬﻫ نأ

ﻞـﻗأ ىﻮـﺘـﺴـﻣ ﻲﻓ نﻮﻠﻤﻌﻳ ﻦﻳﺬﻟا نﺎﺴﻧﻹا ﻲﻨﺒﻟ وأ�(ﺔﻠﻗﺎﻌﻟا ﺮﻴﻏ)ﺔﻤﻠﻜﺘ�ا ﺮﻴﻏ

ﺮﻫاﻮﻇ ﻪﺘﻳﺮﻈﻧ ﻦﻤﻀﻳ نأ ﻞﻣﺄﻳ ﻞﻫ نﺎﻛ ﺔﻘﻴﻘﺣ.ﺔﻐﻠﻟا ماﺪﺨﺘﺳا ىﻮﺘﺴﻣ ﻦﻣ

ﻢـﻤﺼﺗ ﻢﻟ مﻮﻴﻟا ﻲﻫ ﺎﻤﻛ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا هﺬﻫ نأ ﺔﻘﻴﻘﳊا ﻞﻈﺗ ﻦﻜﻟو �اﺪﻴﻘﻌﺗ ﺮﺜﻛأ

تاﺮـﻣﺎـﻐـﻣ ﻰـﺘـﺣو.ﺔـﻣﺎﻌﻟا ﺔﻴﻓﺮﻌ�ا تارﺎﻬ�او �تﺎﻣﻮﻠﻌ�ا ﺔﳉﺎﻌﻣ ﻊﻣ ﻞﻣﺎﻌﺘﻠﻟ

ﺎـﻫاﺮـﺟأ ﻲـﺘـﻟا تﺎـﺳارﺪـﻟاو.ﻲـﻃﺎـﺒﺗرا رﺎﻃإ ﻲﻓ ﺖﻧﺎﻛ ﻲﻈﻔﻠﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ ﻞﻫ

اﺬـﻬـﻟ ءﺎﻨﺜﺘﺳا وﺪﺒﺗ ﺪﻗ�ﻖﺒﺳ ﺎﻤﻴﻓ ﺎﻬﻴﻟإ ﺮﺷأ ﻲﺘﻟا�ﻲﻈﻔﻠﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻞﻋ ﺲﻨﺒﻟا

A

B

C

D

������ �����

116


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﻻ�ﻲﻈﻔﻠﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟاو ﺰﻓﺎﳊا ﻰﻠﻋ برﺎﺠﺘﻟا ﻲﻔﻓ .ﻚﻟﺬﻛ ﺖﺴﻴﻟ ﺎﻬﻨﻜﻟو �ﻖﻴﻠﻌﺘﻟا

ﺖﻧﺎﻛ ﻞﺑ.ﻲﻈﻔﻠﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا �ﻧاﻮﻗ ﻦﻋ ﻒﺸﻜﻟا ﻮﺤﻧ ةﺮﺷﺎﺒﻣ ﺔﻛﺮﺣ ﺔﻘﻴﻘﺣ ﺪﺟﻮﺗ

.ﺲﻨﺒﺳو ﻞﻫ ﺮﻴﻈﻨﺗ ﻲﻓ ﺪﻘﻌﻣ ﻲﻤﻠﻌﺗ ﻒﻗﻮﻣ ﻊﺿو ﻲﻓ ﻞﺜﻤﺘﺗ ﺔﻟوﺎﶈا

ﻞﻫ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﲔﻣﺎﻀﻣ

:ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا ﲔﻣﺎﻀﳌا

ﺔﻌﻴﺒﻄﺑ ﻮﻫ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻳﺮﻈﻧ بﺎﺤﺻأ ﻪﺣﺮﻃ يﺬﻟا ﻲﺳﺎﺳﻷا يﺮﻈﻨﻟا لاﺆﺴﻟا

ﻰـﻟإ ﻞـﻫ ﻮـﻋﺪـﻳ لاﺆـﺴـﻟا اﺬـﻫ ﻰـﻠـﻋ ﺔـﺑﺎـﺟﻺـﻟو «?ﻪـﻤﻠﻌﺗ ﻢﺘﻳ يﺬﻟا ﺎﻣ» لﺎﳊا

ﻒﻗﻮ�ا اﺬﻫ نأ ﻻإ ( R-S)ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻹاو

ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ طﺎﺒﺗرﻻا ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺪﺑﺆﻳ ﻒﻗﻮﻣ

ﺮﻴﺴﻔﺗ ﻦﻜ� ﻰﺘﺣ ﻲﻓﺮﻌ�ا هﺎﲡﻻا ﻲﻓ تﻼﻳﺪﻌﺘﻟا ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟا ﺐﻠﻄﺗ ﺎﻨﻳأر ﺎﻤﻛ

ﺔﻴﻌﻗﻮﺘﻟا فﺪﻬﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا �ﺑ ﺔﻗﻼﻌﻟا مﻮﻬﻔﻣ نﺎﻛو .ﺔﻴﺒﻳﺮﺠﺘﻟا ﺞﺋﺎﺘﻨﻟا ﺾﻌﺑ

اﺬـﻫ ﻲـﻓ ﺎـﻤـﻬـﻣ ﺎـﻣﻮـﻬﻔﻣ ( rG-sR)

ﺎـﻬـﺑ ﺔـﺻﺎـﳋا تاﺮـﻴـﺜـ�ا ﺞـﺋﺎـﺘـﻧو �ﺔﻴﺋﺰﳉا

ﻲـﻓ ﺎـﻬـﺘـﻴـﻟﺎـﻌـﻓ ﺔﻴﻟﻵا هﺬﻬﻟ نأ ( rG-sG)

ﻲـﻓ مﻮـﻬـﻔـ�ا اﺬـﻫ ﺖـﺒﺛأ ﺪﻗو.دﺪﺼﻟا

ﺞـﺋﺎـﺘـﻧو .رﺎـﺼـﺒـﺘـﺳﻻا ﻰـﻠﻋ ﺔﻤﺋﺎﻘﻟا تﻼﻜﺸ�ا ﻞﺣ ﺔﻠﺜﻣأو�تﺎﻌﻗﻮﺘﻟا ﺔﳉﺎﻌﻣ

ﺔﻣﺎﻫ ىﺮﺧﻷا ﻲﻫ ﺖﻧﺎﻛ( SG)

يأ ( rG)(فﺪﻬﻟا)

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻﺎﺑ ﺔﺻﺎﳋا تاﺮﻴﺜ�ا

تاﺮﻴﺜ�ا ﺞﺋﺎﺘﻧ نﺈﻓ دﺪﺼﻟا اﺬﻫ ﻲﻓو.ﻦﺋﺎﻜﻟا كﻮﻠﺳ دﺎﺷرإ ﻰﻟإ تدأ ﺪﻗ ﺎﻬﻧﻮﻛ

ﻲـﺘـﻟا تاﺮﻴﺜ�ا ﻪﺒﺸﺗ s)(

Gﺔـﻴـﺋﺰﳉا

ﺔﻴﻌﻗﻮﺘﻟا (فﺪﻬﻟا) ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻﺎﺑ ﺔﺻﺎﳋا

ﺎﻄﺒﺗﺮﻣ نﺎﻛ ( sG)فﺪﻬﻟا

ﺮﻴﺜﻤﻠﻟ ﻞﻫ مﻮﻬﻔﻣ نأ ﻻإ.يﺮﺜﺟ ﺪﻨﻋ ﺔﻛﺮﳊا ﻦﻋ ﺞﺘﻨﺗ

يﺬﻟا ﺖﻗﻮﻟا ﻲﻓ ﺰﻓﺎﳊا ﺾﻔﺧ ﻖﻓاﺮﻳ مﻮﻬﻔ�ا اﺬﻫ نﻷ �(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟﺎﺑ) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟﺎﺑ

.(فﺪﻬﻟا) ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا يدﺆﻳ ناﻮﻴﳊا ﻪﻴﻓ نﻮﻜﻳ

ﻞﺜ� ﺎ�إ ﻞﻫ ﺔﻳﺮﻈﻧ رﺎﻃإ ﻲﻓ ( rG)

فﺪﻬﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا مﻮﻬﻔﻣ ماﺪﺨﺘﺳاو

نأ يأ �ىﺮﺧأ ﺔﻬﺟ ﻦﻣ نﺎ�ﻮﺗو�ﺔﻬﺟ ﻦﻣ يﺮﺜﺟو ﻦﺴﻃاو ﻢﻴﻫﺎﻔﻣ �ﺑ ﻻﻮﲢ

نﺈﻓ ﻚﻟذ ﻰﻠﻋ ةدﺎﻳزو.ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻰﻠﻋ مﻮﻘﻳ جذﻮﻤﻨﺑ ﻞﺜﻤﺘﺗ تﺎﻌﻗﻮﺘﻟاو رﺎﻜﻓﻷا

مﺎﻈﻧ ﻲﻓ ﺮﻓاﻮﺘﻳ ﻻ ﺔﻧوﺮ�ا ﻦﻣ رﺪﻘﺑ ﺖﺤﻤﺳ (فﺪﻬﻟا)تاﺮﻴﺜ�ا ﺞﺋﺎﺘﻧ مﻮﻬﻔﻣ

نوﺪـﺑ ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا ﺮـﺴـﻔـﻳ نأ ﻞـﻫ عﺎـﻄـﺘـﺳا مﻮـﻬـﻔـ�ا اﺬﻬﻟ ﻪﻣاﺪﺨﺘﺳﺎﺑو .ﻦﺴﻃاو

ﻚـﻠـﺴـﺗ ﺪـﻗ تﺎـﻧاﻮـﻴﳊا نﺎﺑ ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا ﺔﻘﻴﻘﳊاو�عﺎﺒﺷإ ءﺎﻨﺛأ ﻢﻠﻌﺘﻟاو �ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا

ﺢﺒﺻأ مﻮﻬﻔ�ا اﺬﻫ لﺎﺧدإ ﺪﻌﺑو.فﺪﻬﻟا ﻰﻟإ لﻮﺻﻮﻟا ﻞﺟأ ﻦﻣ ةﺪﻳﺪﺟ ﺎﺑورد

نﻮﺴﻃاو ﺪﻴﻛﺄﺗ ﻦﻣ فﺪﻬﻟا ﻦﻋ ﺚﺤﺒﻟا ﻰﻠﻋ نﺎ�ﻮﺗ ﺪﻴﻛﺄﺗ ﻰﻟإ بﺮﻗأ ﻞﻫ مﺎﻈﻧ

.تادﺎﻌﻟا ﻦﻣ بوﺮﻬﻟا ﺔﻋﺮﺳ ﻰﻠﻋ

117


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﺎﻄﺑر ﻪﻄﺑرو�( rG)(فﺪﻬﻟا)ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ﻪﺗاذ مﻮﻬﻔ�ا ﺮﻳﻮﻄﺘﺑ ﺲﻨﺒﺳ مﺎﻗ ﺎﻤﻛ

ةﺄﻓﺎﻜ�ا تاﺮﻣ دﺪﻋ ﻦﻣ ﻼﻛ نأ ﻚﻟﺬﻛ ﺲﻨﺒﺳ ﺮﺒﺘﻋاو.ﺚﻋﺎﺒﻟا مﻮﻬﻔ� اﺮﺷﺎﺒﻣ

تاﺮـﻣ دﺪـﻋ نأ ﻞـﻫ ﺮـﺒـﺘـﻋا ﺪـﻗو.ﺚـﻋﺎـﺒـﻟا ﻞﻣاﻮﻋ ﻦﻣ ﻞﻘﺘﺴﻣ ﻞﻣﺎﻋ ﺎﻬﺘﻴﻤﻛو

ﻒــﻗﻮــ�ا اﺬــﻫ ىدأ ﺪــﻗو.ةدﺎــﻌــﻟا ةﻮــﻗ ثﺪــﲢ ﻲــﺘــﻟا ﺔـﻴـﻠـﻤـﻌـﻟا ﻲـﻫ ةﺄـﻓﺎـﻜـ�ا

ﺮـﻫاﻮﻇ ﺔﳉﺎﻌﻣ ﻰﻠﻋ ﻞﻫ ةرﺪﻗ ﺔﻗﺎﻋإ ﻰﻟإ لﺎﳊا ﺔﻌﻴﺒﻄﺑ �(ﻢﻴﻋﺪﺘﻠﻟ)ﺰﻳﺰﻌﺘﻠﻟ

ﺪﻤﺘﻌﺗ ةدﺎﻌﻟا ةﻮﻗ نأ ﻚﻟذ ﻊﻣ ىﺮﻳ نﺎﻛ ﺲﻨﺒﺳ نأ ﻻإ.ةدﺪﻌﺘ�ا ﻦﻣﺎﻜﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا

ﺚـﻋﺎـﺒـﻟا ﺔﻴﻌﻓاد نأو�(فﺪﻬﻟا)ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻲﻋﺪﺘﺴﺗ ﻲﺘﻟا)ناﺮ�ا تﺎﻴﻠﻤﻋ ﻰﻠﻋ

(فﺪـﻬـﻟا) ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻲﻋﺪﺘﺴﺗ ﻲﺘﻟا)(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا تﺎﻴﻠﻤﻋ ﻰﻠﻋ ﺪﻤﺘﻌﺗ

ﺎـﻣ بﺮـﻗأ ﻞـﻫ ﻪـﻌـﺿو يﺬـﻟا رﺎـﻃﻹا ﺢـﺒﺼﻳ نأ ﻰﻟإ لﺎﻘﺘﻧﻻا اﺬﻫ ىدأو.( rG)

ﻰﻠﻋ ﻢﺋﺎﻘﻟا نﺎ�ﻮﺗ ﻒﻗﻮﻣ ﻰﻟإو �ناﺮﺘﻗﻻا ﻰﻠﻋ ﻢﺋﺎﻘﻟا يﺮﺜﺟ ﻒﻗﻮﻣ ﻰﻟإ نﻮﻜﻳ

.ﻊﻗﻮﺘﻟا

ةﺮـﻜـﻔـﻟا ﻰﻠﻋ�ﻪﺘﻳﺮﻈﻧ ةرﻮﻠﺑ ﻲﻓ ﺎﻫﺎﻀﻗ ﻲﺘﻟا�ةﺪ�ا لاﻮﻃ ﻞﻫ ﻆﻓﺎﺣ ﺪﻗو

اﺬﻫ نأ ﺢﺿاﻮﻟا ﻦﻣو.ﻊﻓاﺪﻠﻟ ﺎﻀﻴﻔﺨﺗ ﺐﻠﻄﺘﻳ (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا نﺄﺑ :ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا

ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا ﺖﻌﺳ ذإ.ﻞﻫ ﻦﻣز ﻲﻓ ﻦﻳوراد ﻪﺛﺪﺣأ يﺬﻟا ﺮﻴﺛﺄﺘﻟا ﻊﻣ ﻢﺠﺴﻨﻳ �ﺪﻴﻛﺄﺘﻟا

ﻦـﻜـﻟو�ﻲـﻜـﻳﺮـﻣﻷا ﺲـﻔـﻨـﻟا ﻢﻠﻋ ﻦﻣ ﻲﻋﻮﻟاو ﻞﻘﻌﻟﺎﺑ مﺎﻤﺘﻫﻻا ﺔﻟازﻹ ﺔﻴﻛﻮﻠﺴﻟا

ءﺎﻘﺒﻟاو مؤاﻮﺘﻟا ﻰﻠﻋ ةرﺪﻘﻟاو ﻒﻗاﻮ�ا ﻞﻳﺪﻌﺗو ﻒﻴﻜﺘﻟا ﻰﻠﻋ ﻲﻔﻴﻇﻮﻟا ﺪﻴﻛﺄﺘﻟا

ﻊـﻣ ﻢـﺠـﺴـﻨﺗ ﺖﻧﺎﻛ ﻊﻓاﺪﻟا ﺾﻔﺧ ﺔﻴﺿﺮﻓ نأ ﻪﻴﻓ ﻚﺷﻻ ﺎ�و .ادﻮﺟﻮﻣ ﻞﻇ

.تاﺪﻴﻛﺄﺘﻟا ﻚﻠﺗ

ﺢﺟﺎﻧ ﺮﻴﺴﻔﺗ يأ نأ ﻲﻓ ﺖﻠﺜ� ﺪﻘﻓ ﻞﻫ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻲﻓ ﺔﻨﻤﻴﻬ�ا ﺔﻴﺿﺮﻔﻟا ﺎﻣأ

ﺔـﻤـﺟﺎـﻨﻟا ﺔﻴﺳﺎﺳﻷا ﺔﻗﺎﻄﻟا نوﺪﺑو .ﺰﻓﺎﺤﻠﻟ ﺎﻀﻔﺧ ﺐﻠﻄﺘﻳ ﺔﻴﻤﻠﻌﺘﻟا ﺔﻴﻠﻤﻌﻠﻟ

طﺎـﺸـﻧ يأ مﺎـﻴـﻗ ىﺮـﻳ نأ ﻊـﻴـﻄـﺘـﺴـﻴـﻟ ﻞـﻫ ﻦـﻜـﻳ ﻢـﻟ ﺔـﻴـﺴـﻔـﻨـﻟا تﺎـﺟﺎﳊا ﻦﻋ

نﺈﻓ�ﺺﻟﺎﺧ ﻲﻃﺎﺒﺗرا نﻮﻤﻀﻣ ﻲﻓ ﻊﻓاوﺪﻟا ىﺮﻳ ا يﺮﺜﺟ نﺎﻛ ﺎﻤﻨﻴﺑو.يﻮﻀﻋ

ىدأ ﺪـﻗو.ﺎـﻬـﻃﺎـﺸﻧو ﺎﻬﺘﻴﻜﻣﺎﻨﻳد ﻰﻠﻋ لﺪﻳ ﻰﻨﻌ� ﺰﻓاﻮﳊا مﺪﺨﺘﺴﻳ نﺎﻛ ﻞﻫ

ﻰﻠﻋ ﺪﻴﻛﺄﺘﻟاو�ﺔﻳﺮﻄﻔﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا طﺎ�أ ﻰﻠﻋ ﺪﻴﻛﺄﺘﻟا مﺪﻋ ﻰﻟإ ﻒﻗﻮ�ا اﺬﻫ

ﺾـﻔﺨﺗ ﻲﺘﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻚﻠﺘﻟ ﺔﻳرﺎﻴﺘﺧﻻا ﺔﻳﻮﻘﺘﻟا رﺎﻃإ لﻼﺧ ﻦﻣ كﻮﻠﺴﻟا

مﺪـﻋ ﺔـﺛاﺪـﺣ ﺮـﺜـﻛﻷا تﺎـﻳﺮـﻈـﻨﻟا ترﺎﺘﺧا ﺪﻗو.ﺔﻴﻌﺑﺎﺘﺗ ةرﻮﺼﺑ ﺰﻓاﻮﳊا ﺔﻟﺎﺣ

تﺎــﺌـﻓ ﻰـﻠـﻋ ﺰـﻴـﻛﺮـﺘـﻟا ةدﺎـﻳزو�هﺬـﻫ ﺰـﻓاﻮـﳊا تارﺎـﺒـﺘـﻋا ﻞـﺜـﻣ ﻰـﻠـﻋ ﺪـﻴـﻛﺄـﺘـﻟا

.ﻲﳊا ﻦﺋﺎﻜﻟا ﺪﻨﻋ ﺔﻳﺮﻄﻔﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ﺪـﻨـﻋ ﺎـﻤـﺋاد ﺎـﻴﻛﻮﻠﺳ اﺮﻴﻐﺗ ﻞﺜ� ةدﺎﻌﻟا نأ ىﺮﻳ نﺎﻛ ﻞﻫ نأ ﺢﺿاﻮﻟا ﻦﻣو

118


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

كﻮـﻠـﺴـﻟا ﻲـﻓ ﺚـﺤﺒﻟا ﺪﻨﻋ تﻼﻜﺸ�ا ﻰﻟإ يدﺆﻳ مﻮﻬﻔ�ا اﺬﻫو .ﻲﳊا ﻦﺋﺎﻜﻟا

ءادﻷا ﻒـﻌـﻀـﻳ اذﺎـﻤـﻠـﻓ ﺎﻤﺋاد اﺮﻴﻐﺗ ةدﺎﻌﻟا ﺖﻧﺎﻛ اذﺈﻓ.ءﺎﻔﻄﻧﻻا ﺔﻴﻠﻤﻋ لﻼﺧ

ﻦﻳﻮﻜﺗ ﺪﺿ ﻞﻤﻌﺗ ﻒﻛ ﺔﻴﻠﻤﻋ دﻮﺟﻮﺑ ﻢﻠﺴﻳ نﺎﻛ ﻞﻫ نﺈﻓ لﺎﳊا ﺔﻌﻴﺒﻄﺑو ?نذإ

ﻒـﻜـﻟا مﻮـﻬـﻔـ� ﻂـﺒـﺗﺮﻳ ﻪﻧأ ﻻإ ﺔﻨﻜ� ﺔﻤﻠﻌﺘ�ا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻞﻌﲡ ﻲﺘﻟا لﻮﻴ�ا

ﺔﻤﻠﻌﺘ�ا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا مﺎﻴﻗ ﻦﻋ ﻢﺠﻨﻳ ﺎ�إ ﻒﻜﻟا اﺬﻫ نإ :ﻞﺋﺎﻘﻟا ضاﺮﺘﻓﻻا هﺪﻨﻋ

ﻒـﻠـﺘـﺨـﻣ ﻦـﻣ ﺮـﻴـﺒـﻛ دﺪـﻋ لوﺎـﻨـﺗ ﻦـﻣ ﻞـﻫ مﻮﻬﻔ�ا اﺬﻫ ﻦﻜﻣ �ﺣ ﻲﻓو .ﺎﻬﺗاذ

ﺔـﺑﻮـﻌـﺼﻟاو.ﻪﻴﻓ ﻒﻌﻀﻟا طﺎﻘﻧ ﺖﺤﺿو ﺎﻣ نﺎﻋﺮﺳ ﻪﻧأ ﻻإ ءﺎﻔﻄﻧﻻا ﺮﻫاﻮﻇ

ﻢﺘﻳ ﻰﺘﺣ ﺎﻬﺛوﺪﺣ ﻦﻣ ﺪﺑﻻ نﺎﻛ ةﺮﻫﺎﻈﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا نأ ﻲﻓ ﺖﻠﺜ� تﺄﺸﻧ ﻲﺘﻟا

ﻞـﺜـﻣ نأ تﺮﻬﻇأ ﺪﻗ

119

(١٤٧×)

.ءﺎـﻔـﻄـﻧﻻا ﻰـﻠﻋ برﺎﺠﺘﻟا نأ ﻻإ.ءﺎﻔﻄﻧﻻا ثوﺪﺣ

ﻦﻣﺎﻜﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻰﻠﻋ تﺎﺳارﺪﻟا تﺮﻬﻇأ ﺎﻤﻛو.ﺔﻳروﺮﺿ ﺖﺴﻴﻟ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا هﺬﻫ

تﺮـﻬـﻇأ ﺪـﻘـﻓ ﻢـﻴـﻋﺪـﺘـﻟا(ﻢـﻴـﻋﺪـﺘـﻟﺎـﺑ)ﺰـﻳﺰﻌﺘﻟﺎﺑ ةدﺎﻌﻟا ﻂﺒﺗﺮﺗ نأ ﻲﻐﺒﻨﻳ ﻻ ﻪﻧأ

.ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ثوﺪﺤﺑ ﻂﺒﺗﺮﻳ نأ ﻲﻐﺒﻨﻳ ﻻ ﻒﻜﻟا نأ ﻰﻠﻋ تﺎﺳارﺪﻟا

ةرﺎـﺛإ (نﺎـ�ﻮـﺗو يﺮـﺜـﺟ ﻲـﺘـﻳﺮـﻈﻧ ﻚﻟﺬﻛو) ﻞﻫ ﺔﻳﺮﻈﻧ �ﻣﺎﻀﻣ ﺮﺜﻛأ ﻞﻌﻟو

ﻦﻤﻓ.تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا هﺬﻫ ﻞﺜﻣ مﺎﻴﻗ ﻦﻣ ﺎﻬﻴﻨﳒ ﻲﺘﻟا ﺪﺋاﻮﻔﻟا ﻦﻋ ﻪﻟﻮﻘﻳ ﺎﻣ مﺎﻤﺘﻫﻼﻟ

نﺎـﻛ �ـﺣ ﻲـﻓو.ﻢـﻠﻌﺘﻟا ﻢﻴﻬﻔﺘﻟ ﺔﻠﻣﺎﺷ ﺔﻳﺮﻈﻧ ةرﻮﻠﺑ ﻲﻓ ﻞﺸﻓ ﻞﻫ نأ ﺢﺿاﻮﻟا

نأ ﻻإ ﺔـﻴـﺒـﻳﺮﺠﺘﻟا ﻖﺋﺎﻘﺤﻠﻟ مﺎﻈﻧ ءﺎﻨﺑ ﻲﻓ ﻢﻫﺎﺳو ثﺎﺤﺑﻷا ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻠﻟ ﻢﻬﻠ�ا

ﻲﻓ كﻮﻠﺴﻟا طﺎ�أ ﻊﻴﻤﺟ ءاﻮﺘﺣا ﺔﻟوﺎﺤﻣ ﻲﻓ ﺎﻬﻠﺸﻓ تﺮﻬﻇأ ﻚﻟذ ﻊﻣ ﻪﺘﻳﺮﻈﻧ

ﻲﻛ ﻦﻳﺮﻈﻨ�ا ﻦﻣ هﺪﻌﺑ ءﺎﺟ ﻦ� اﺪﺣ يﺬﻟا ﺐﺒﺴﻟا ﻮﻫ اﺬﻫ ﻞﻌﻟو.ﺪﺣاو مﺎﻈﻧ

ﻲـﻓ �ﻢـﻫاﺮـﻧ ﻚـﻟﺬـﻟو �ﺮـﻴـﺜـﻜـﺑ ﺮـﻐـﺻأ سﺎـﻴـﻘـﻣ ﻰـﻠـﻋ ﺚـﺤـﺒـﻟا ﻖـﻳﺮـﻃ اﻮـﻜـﻠﺴﻳ

.ﻒﻗاﻮ�ا ﺾﻌﺑ ﻲﻓ ﻢﻠﻌﺘﻟا عاﻮﻧأ ﺾﻌﺑ ﺮﻴﺴﻔﺗ ﻰﻠﻋ ﻢﻬﺛﺎﺤﺑأ نوﺮﺼﻘﻳ�ﺐﻟﺎﻐﻟا

ﺢﺿاو ﻞﻜﺸﺑ قﻮﻔﻳ ﻞﻫ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻪﺑ ﺖﻴﻈﺣ يﺬﻟا حﺎﺠﻨﻟا نﺈﻓ لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋو

ﺎ� ﺮﻴﺜﻜﺑ ﺮﺜﻛأ ﺔﻴﺒﻳﺮﺠﺘﻟا ثﺎﺤﺑﻸﻟ ﻢﻬﻠ�ا ﻞﻫ نﺎﻛ ﺪﻘﻓ .ﺎﻬﻴﻓ رﻮﺼﺘﻟا ﻪﺟوأ

هؤارآو.(ﺮﻨﻜﺳ اﺪﻋ ﺎﻣ ﺎﻌﻴﻤﺟ نﻵا ﻢﻬﻗﻮﻔﻳ ﻪﻠﻌﻟو) هﺮﺼﻋ ءﺎﻨﺑأ ﻦﻣ.هﺮﻴﻏ نﺎﻛ

ﻢﻴﻤﻌﺗو ﺰﻓﺎﳊاو (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﺮﻴﺧﺄﺗو ءﺎﻔﻄﻧﻻاو (ﻢﻠﻌﺘﻟا)بﺎﺴﺘﻛﻻا ﻲﻓ

هﺬــﻫ ﻦــﻣ يأ ﺚــﺤــﺑ ﺪــﻨــﻋ سﺎـﺳﻷا ﺬـﺨـﺘـﺗ ﺰـﻴـﻴـﻤـﺘـﻟاو (ﻢـﻴـﻋﺪـﺘـﻟا) ﺰـﻳﺰـﻌـﺘـﻟا

يﺪﲢ ﻪﺟو ﻲﻓ دﻮﻤﺼﻟا ﻪﺗﺎﺤﻠﻄﺼﻣو ﻪﻤﻴﻫﺎﻔﻣ ﺖﻋﺎﻄﺘﺳا ءاﻮﺳو.ﻢﻴﻫﺎﻔ�ا

ﻲـﻤﻠﻌﺘﻟا ﺲﻔﻨﻟا ﻢﻠﻋ ﻲﻓ مﺪﻘﺗ يأ نأ ﻻإ �ﻻ مأ دﺮﻄﻀ�ا ﻲﺒﻳﺮﺠﺘﻟا ﻞﻴﻠﺤﺘﻟا

ﺎﻤﻬﻧأ ﻦﻣ ﺪﺑﻻ عﻮﺿﻮ�ا اﺬﻫ ﻰﻟإ فﺎﻀﺗ ةﺪﻳﺪﺟ تﺎﻣﻮﻠﻌﻣ يأو مﺎﻳﻷا هﺬﻫ ﻢﺘﻳ

.ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا ﻞﻫ لﺎﻤﻋﻷ ﺔﺠﻴﺘﻧ ﺐﻟﺎﻐﻟا ﻲﻓ اءﺎﺟ


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

:ﺔﻴﻠﻤﻌﻟا ﲔﻣﺎﻀﳌا

ﻞﻴﻧو درﻻود نﻮﺟ ﻪﺑ مﺎﻗ ﺎﻣ ﺔﻴﻤﻠﻌﺘﻟا ﻞﻫ ﺔﻳﺮﻈﻧ تﺎﻘﻴﺒﻄﺗ ﺮﻬﺷأ �ﺑ ﻦﻣ

�ﺔـﻴﻠﻴﺳﻮﻟا ةﺄﻓﺎﻜ�ﺎﺑ صﺎﺧ ﻲﻤﻠﻌﺗ ﻒﻗﻮﻤﻛ ﻲﺴﻔﻨﻟا جﻼﻌﻟا ﻼﻠﺣ ناﺬﻠﻟا ﺮﻠﻴﻣ

درﻻود ﻢـﺴـﻗ ﺪـﻗو.ﺚـﻳﺪـﳊا ﻲـﻛﻮـﻠـﺴـﻟا جﻼـﻌـﻟا ﺐـﻧاﻮـﺟ ﻦـﻣ ﺮـﻴـﺜـﻜـﻟا ﺎـﻌﻗﻮﺗو

.ﺔﻴﺳﺎﺳأ تﻻﺎﺠﻣ ﺔﻌﺑرأ ﻰﻟإ ﺔﻴﺴﻔﻨﻟا ﺔﻴﺟﻼﻌﻟا ﻒﻗاﻮ�ا (١٤٨×) ﺮﻠﻴﻣو

ﻰـﻠـﻋ ﺔـﻤﺋﺎﻘﻟا طﺎ�ﻷا ﻲﻓ كﻮﻠﺴﻟا عاﻮﻧأ ﻊﻴﻤﺟ ﻂﺒﺗﺮﺗ: (Gue) ةرﺎﺷﻹا -١

ﻲـﻓو.ﺎـﻴـﺟرﺎـﺧ وأ ﺎـﻴـﻠﺧاد نﻮﻜﻳ نأ ﻦﻜ� ﺎﻣ ﺮﻴﺜﻣ ﻒﻗﻮ� ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا

تارﺎـﺷﻹا ﻦـﻣ اﺮـﻴﺜﻛ نﺈﻓ بﺎﺼﻌﻟا ﻞﺜﻣ ﺊﻴﺴﻟا ﻒﻴﻜﺘﻟا ﻰﻠﻋ ﻢﺋﺎﻘﻟا كﻮﻠﺴﻟا

ﻲﻓ)ﻲﺟرﺎﺧ ﺮﻴﺜﻣ ﻞﻌﻔﺑ ﺎﻬﺗرﺎﺜﺘﺳا ﻦﻜ� ﺎﻬﺗاذ ضﺮ�ا ضاﺮﻋأو .ﺔﻴﻠﺧاد تارﺎﺷإ

تارﺎﺷإ ﻲﻫ ﻲﺑﺎﺼﻌﻟا عاﺮﺼﻠﻟ ﺔﻴﺳﺎﺳﻷا تﺎﻴﻣﺎﻨﻳﺪﻟا ﻦﻜﻟو�(بﺎﻫﺮﻟا وأ ﺎﻴﺑﻮﻔﻟا

ﻰـﻠـﻋ ﺾـﻳﺮـ�ا ﺪـﻋﺎـﺴـﻳ نأ جﻼـﻌﻟا ﻰﻠﻋ ﻲﻐﺒﻨﻳو.تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺎﻬﺛﺪﲢ ﺔﻴﻠﺧاد

ﺾـﻳﺮ�ا ةﺪﻋﺎﺴﻣ ﺐﺠﻳ ﺎﻤﻛ�ﻢﺳﻻﺎﺑ ﺎﻫﺪﻳﺪﲢو تارﺎﺷﻹا هﺬﻫ ﻰﻠﻋ فﺮﻌﺘﻟا

كﻮﻠﺴﻟا ﻖﺒﺴﺗ ﻲﺘﻟا (هرﺎﻜﻓأ ﺎﻬﺛﺪﲢ ﻲﺘﻟا ﻚﻠﺗ ﺎ�ر)تاﺮﻴﺜ�ا �ﺑ ﺰﻴﻴﻤﺘﻟا ﻰﻠﻋ

.تاﺮﻴﺜ�ا هﺬﻫ ﺎﻬﻴﻋﺪﺘﺴﺗ ﻲﺘﻟا لﺎﻌﻓﻷا وأ�تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﻲﻠﻌﻔﻟا

�ﺪﻳﺪﺟ كﻮﻠﺳ ثاﺪﺣإ ﻮﻫ جﻼﻌﻟا ﻦﻣ فﺪﻬﻟا نإ (Response) ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا -٢

ﻞـﻤـﻋ ﻒـﻛ ﻦـﻣ ﺪـﺑﻻو �ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا طﺎـ�أ ﻞـﻴـﻜـﺸـﺗ ةدﺎﻋإ ﻦﻣ ﺪﺑﻼﻓ ﻚﻟﺬﻟو

ﺮﺜﻛأ تارﺎﻬﻣ ﺾﻳﺮ�ا ﺺﺨﺸﻟا ﺐﺴﺘﻜﻳ نأو�ﺔ�ﺪﻘﻟا ﺔﻴﺑﺎﺼﻌﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ﺎـﻣﺎـﻈﻧ ﻪﻟ ﻊﻀﻳ نﺄﺑ ﺔﻴﻠﻤﻌﻟا هﺬﻫ ﻲﻓ ﺾﻳﺮ�ا ةﺪﻋﺎﺴﻣ ﺞﻟﺎﻌ�ا ﻰﻠﻋو.ﺎﺣﺎﳒ

ةﺪـﻳﺪـﳉا ﺔﻴﻟوﻷا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو.ﻪﻛﻮﻠﺳ ﻞﻴﻜﺸﺗ ةدﺎﻋإ ﻰﻠﻋ هﺪﻋﺎﺴﻳ (ﺎﻤﻴﺟر)

ﻦﻜ�و.ﻪﺴﻔﻧ ﺞﻟﺎﻌ�ا ﺐﺘﻜﻣ ﻲﻓ �ﺎﻴﺒﺴﻧ ﻦﻣآ ﻮﺟ ﻲﻓ رﺎﺜﺘﺴﺗ نأ ﻦﻜ� ﺔﺘﻗﺆ�او

ﻦﻳﺬﻠﻟا (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟاو ﺐﻳرﺪﺘﻟا لﻼﺧ ﻦﻣ ﺎﻴﺠﻳرﺪﺗ ﺐﺳﺎﻨ�ا كﻮﻠﺴﻟا ﺔﻳﻮﻘﺗ

رﻮﻬﻈﻟا ﻲﻓ ةﺬﺧﻵا كﻮﻠﺴﻟا طﺎ�أ نﺈﻓ ﻢﻴﻤﺼﺘﻟا لﻼﺧ ﻦﻣو.ﺞﻟﺎﻌ�ا ﺎﻤﻬﻣﺪﻘﻳ

ﺔـﻴـﺠـﻳرﺪـﺗ ﺎـﺣﺎـﺑرأ ﺐـﺴـﺘﻜﺗ نأو ﻲﺟﻼﻌﻟا ﻂﻴﶈا جرﺎﺧ ﺎﻫددﺮﺗ ةدﺎﻳز ﻦﻜ�

.ﻊﺳوأ

ﻦـﻣ ﻻإ ةﺪـﻳﺪـﳉا كﻮـﻠـﺴـﻟا طﺎ�أ ﺔﻳﻮﻘﺗ ﻦﻜ� ﻻ :( Reward): ةﺄـﻓﺎﻜ�ا -٣

� ﺪـﻗ ﺎـﻬـﺗاذ ﻲـﺑﺎـﺼـﻌﻟا كﻮﻠﺴﻟا طﺎ�أ نأ ﺎ�ﺎﻃو .(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا لﻼﺧ

نﺈـﻓ �ﺔـﻘﺑﺎﺴﻟا ﺾﻳﺮ�ا ﺔﺑﺮﲡ ﻲﻓ ﺎﻌﺳاو (ﺎﻤﻴﻋﺪﺗ ﺎﻬﻤﻴﻋﺪﺗ)اﺰﻳﺰﻌﺗ ﺎﻫﺰﻳﺰﻌﺗ

نأ ﻦﻣ ﺪﺑ ﻻ (ﺎﻬﺳﺎﻴﻗ داﺮ�ا) ةﺪﻳﺪﳉا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻼﻟ (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا طﺎ�أ

ﺔـﻴـﻤـﻫأ زﺮـﺒـﻳ ﺮﻣﻷا اﺬﻫو.ضاﺮﻣﻸﻟ ﺖﺛﺪﺣ ﻲﺘﻟا ﻚﻠﺗ ﻦﻣ ءﺎﺿرإ ﺮﺜﻛأ نﻮﻜﺗ

120


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

يأ ﺎـﻘـﻴـﻗد اﺮـﻳﺪـﻘﺗ رﺪﻘﻳ نأ ﺞﻟﺎﻌ�ا ﻰﻠﻋو�يﻮﻧﺎﺜﻟا (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا طﺎ�أ

ﻰـﻠـﻋ ةدﺎـﻳزو.ﺔـﻴـﺑﺎﺼﻌﻟا ضاﺮﻋﻷا ﻦﻣ ﺎﻬﻴﻠﻋ لﻮﺼﳊا ﻦﻜ� ﺔﻳﻮﻧﺎﺛ ﺐﺳﺎﻜﻣ

نأو�لﺎـﳊا ﻲـﻓ ﻢـﺘـﺗ نأ ﻲـﻐـﺒـﻨﻳ ﻖﻓاﻮﺘﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳا (ﻢﻴﻋﺪﺗ) ﺰﻳﺰﻌﺗ نﺎﻓ ﻚﻟذ

.ﺰﻓﺎﳊا ﺮﻴﺜ�ا ﺾﻔﺧ ﻦﻤﻀﺘﺗ

ءاﻮـﺳ ﺔـﺑﺎـﺠﺘﺳﻻا ءارو ﻦﻤﻜﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﻗﺎﻄﻟا ﻮﻫ ﺰﻓﺎﳊا:( Drive) ﺰﻓﺎﳊا -٤

ﻞـﺜـ� ﺔـﻳﻮـﻗ ﺰـﻓاﻮـﺣ ﻪـﻳﺪـﻟ ﺾـﻳﺮـ�او.ﺔـﺌﻳدر وأ ﺔﻤﻴﻠﺳ ﺔﻴﻔﻴﻜﺗ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﺖﻧﺎﻛ

كﺎﻨﻫو ﻞﺑ�عاﺮﺼﻟا اﺬﻬﻟ ﺞﺋﺎﺘﻨﻛ ﺮﺧﻵا ﺎﻬﻀﻌﺑ ﺄﺸﻨﻳو�ﻲﺑﺎﺼﻌﻟا عاﺮﺼﻟا ﺎﻬﻀﻌﺑ

�ﺎـﻬـﻀـﻔـﺧ ﻦـﻣ ﺪـﺑﻻ ﻊـﻓاوﺪـﻟا هﺬـﻫو.جﻼﻌﻟا ﻮﺤﻧ ﺾﻳﺮ�ا ﻊﻓﺪﺗ ىﺮﺧأ ﻊﻓاود

ﺪـﳊا ﻰـﻟإو�ﺾـﻳﺮـ�ا ﻦـﻣ ﺔـﺒـﺳﺎـﻨـ�ا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻰﻠﻋ ﻂﻘﻓ ﻒﻗﻮﺘﻳ ﻚﻟذ ﻦﻜﻟو

ﺪﺣ ﻰﻟإ ﺰﻓﺎﳊا ﻪﻴﻓ ﺾﻔﺨﻨﻳ ﺔﺠﻴﺘﻨﻟﺎﺑو ﺔﻴﺑﺎﺼﻌﻟا ضاﺮﻋﻷا ﻪﻴﻓ ﺢﺠﻨﺗ يﺬﻟا

.ﺪﻴﻘﻌﺘﻟا ﻞﻛ اﺪﻘﻌﻣ ﺞﻟﺎﻌ�ا ﻞﻤﻋ ﻪﻴﻓ ﺢﺒﺼﻳ ﺎﻣ

ﺮـﻴـﻈـﻨـﺗ ﻊـﻣ ﺔـﻘـﺳﺎـﻨـﺘـﻣ ﺮـﻠـﻴـﻣو درﻻود ﻞـﻴـﻠـﲢ تﺎﻴﺳﺎﺳأ نإ ﺢﺿاﻮﻟا ﻦﻣ

(ﺎـﻬـﻤـﻴﻋﺪﺗ)ﺎﻫﺰﻳﺰﻌﺗ ﻢﺘﻳو ﺰﻓﺎﺣ ﺎﻬﺜﺤﻳ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﺐﻠﻄﺘﻳ ﺢﺟﺎﻨﻟا جﻼﻌﻟاو.ﻞﻫ

ﺎﻬﺛاﺪﺣإ ﻦﻜ� تاﺮﻴﺜ�ا هﺬﻫ ﻞﺜﻣ ﻦﻣ ﺮﻴﺒﻛ دﺪﻋ نﺎﻛ ﺎ�و .ﻢﺋﻼﻣ ﺮﻴﺜﻣ رﻮﻀﺤﺑ

ﻦـﻣ ﺔـﻠـﺴـﻠـﺳ ﺮـﻳﻮـﻄـﺗ ﻰـﻠـﻋ ﺾـﻳﺮـ�ا ةﺪـﻋﺎـﺴـﻣ ﺞـﻟﺎـﻌـ�ا نﺎـﻜـﻣﺈـﺑ نﺈـﻓ�ﺎـﻴـﻠﺧاد

ﺔـﻠـﺴـﻠـﺳ ﺖـﻘـﻠـﻃأ ﻲﺘﻟاو�ﺔﺠﻋﺰ�ا ﺔﻘﺑﺎﺴﻟا تاﺮﻴﺜ�ا نﺈﻓ ﻚﻟﺬﺑو.تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ﻲـﻘـﻓاﻮـﺘﻟا كﻮﻠﺴﻟا ﻦﻣ ﺎﻃﺎ�أ ﺮﻴﺜﺗ نأ نﻵا ﺎﻬﻟ ﻦﻜ��ﺔﻴﺿﺮ�ا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

.كﻮﻠﺴﻟا ﻦﻣ ﺔﻘﻓاﻮﺘﻣ ﺎﻋاﻮﻧأ كﺮﲢ نأ ﺎﻬﻨﻋ ةردﺎﺼﻟا تارﺎﺷﻹا ﻊﻴﻄﺘﺴﺗ ﻲﺘﻟاو

ﺔﻴﺑﺎﺼﻌﻟا ﺔﻠﻜﺸﻤﻠﻟ ( S-R)ﺔﺑﺎﺠﺘﺳاو

اﺮﻴﺜﻣ ﺎﺟذﻮ� ﻚﻟﺬﻛ (١٤٩×) ﺮﻠﻴﻣ مﺪﻗو

اﺬـﻫ ﻲـﻓ جذﻮـﻤـﻨـﻟا مﺪـﺨﺘﺴﻳو .( Conflict)

عاﺮـﺼـﻟا ﺔـﻠـﻜـﺸـﻣ ﻲﻫو ﺔﻴﺳﺎﺳﻷا

(ﻢـﻴـﻋﺪـﺘـﻟا) ﺰـﻳﺰـﻌـﺘـﻟا لﺎـﻜـﺷأ ﻦـﻣ ادﺪـﻋو �ﺎﻬﻤﻠﻌﺗ ﻢﺘﻳ ﻲﺘﻟا ﺔﻤﻠﻌﺘ�ا ﺰﻓاﻮﳊا

ﻊـﺋﺎـﳉا رﺄﻔﻟا زﺎﺘﺠﻳ يﺬﻟا ﻒﻗﻮ�ا ﻚﻟذ ﻰﻠﻋ ﻻﺎﺜﻣ ﺬﺧﺄﻨﻟو.فﺪﻬﻟا تﻻﺎ�و

ﻲﻔﻓ.فﺪﻬﻟا قوﺪﻨﺼﻟا ﻲﻓ ﺔﻴﺋﺎﺑﺮﻬﻜﻟا ﺔﻣﺪﺼﻟاو مﺎﻌﻄﻟا ﻰﻘﻠﺘﻳو �ﺎﻣ اﺮ� ﻪﻴﻓ

ﻦـﻣ باﺮـﺘـﻗﻻا �ـﺑ عاﺮـﺻ ﻲـﻓ نﻮﻜﻳ ناﻮﻴﳊا نأ ﻆﺣﻼﻳ ةرﺮﻜﺘ�ا تﻻوﺎﶈا

ﺔﻴﻟﺂﺑ ﻖﻠﻌﺘﻳ ﺎﻤﻴﻓ ﺔﻴﻟﺎﺘﻟا تﺎﺿاﺮﺘﻓﻻا ﺮﻠﻴﻣ ﻊﻀﻳو.ﻪﻨﻋ دﺎﻌﺘﺑﻻا وأ قوﺪﻨﺼﻟا

-:عاﺮﺼﻟا

نﻮـﻜـﻳ ﺎﻣ ﺮﺒﻛأ ﻪﺒﻨﲡ وأ فﺪﻬﻟا ﻦﻣ باﺮﺘﻗﻻا ﻦﻣ ﻞﻛ ﻮﺤﻧ ﻞﻴ�ا نﻮﻜﻳ -١

.فﺪﻬﻟا ﻦﻣ نﻮﻜﻳ ﺎﻣ بﺮﻗأ ﻦﺋﺎﻜﻟا نﺎﻛ ﺎﻤﻠﻛ

ﻦـﻣ باﺮـﺘـﻗﻻا ﺔﻋﺮﺳ ﻦﻣ ﺮﺒﻛأ ﺔﻋﺮﺴﺑ دادﺰﻳ فﺪﻬﻟا ﺐﻨﲡ ﻰﻟإ ﻞﻴ�ا -٢

121


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

.فﺪﻬﻟا ﻦﻣ ﻦﺋﺎﻜﻟا بﺮﺘﻗا ﺎﻤﻠﻛ فﺪﻬﻟا

.ﺰﻓﺎﳊﺎﺑ فﺪﻬﻟا ﻮﺤﻧ ﺐﻨﺠﺘﻟاو باﺮﺘﻗﻻا ﻦﻣ ﻞﻛ راﺪﺤﻧا ﺔﺟرد ﺮﺛﺄﺘﺗ -٣

.�ﺘﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻦﻣ ىﻮﻗﻷا ﻮﻫ ثﺪﺤﻳ ﺎﻣ نإ -٤

ﺔﻄﻘﻧ ﻲﻫ ﻞﻋﺎﻔﺘﻟا ﺔﻄﻘﻧو.ﺔﻌﺑرﻷا تﺎﺿاﺮﺘﻓﻻا هﺬﻫ ( ١٤/

٢)ﻞﻜﺸﻟا

ﺢﺿﻮﻳو

وأ عﻮـﳉا ةدﺎـﻳﺰـﻓ.ﺔـﻴـﻘـﻳﺮـﻴـﺒـﻣﻷا تاﺆﺒﻨﺘﻟا ﻦﻣ ادﺪﻋ ﻒﺼﻳ ﻞﻜﺸﻟاو.عاﺮﺼﻟا

جذﻮـﻤـﻨـﻟاو.فﺪﻬﻟا ﻦﻣ ﺮﺒﻛأ باﺮﺘﻗا ﻰﻟإ يدﺆﺗ نأ ﻲﻐﺒﻨﻳ �ﻼﺜﻣ�فﻮﳋا ةدﺎﻳز

عﻮﳉا داﺪﺘﺷا نإ.ﺔﻴﻘﻳﺮﻴﺒﻣﻷا تاﺆﺒﻨﺘﻟا ﻦﻣ ادﺪﻋ ثﺪﺤﻳ ﻢﺳﺮﻟا ﻲﻓ فﻮﺻﻮ�ا

ﻦـﻣو.فﺪـﻬـﻟا ﻦـﻣ ىﻮـﻗأ ﺎﺑاﺮﺘﻗا ﺐﺒﺴﻳ نأ ﻲﻐﺒﻨﻳ �ﻼﺜﻣ�فﻮﳋا ﻲﻓ ﺺﻘﻧ وأ

ﻦـﻋ اﺪﻴﻌﺑ عاﺮﺼﻟا ﺔﻄﻘﻧ كﺮﲢ ﺪﻗ ةدﺎﻀ�ا تﺎﻴﻠﻤﻌﻟا نﺈﻓ ىﺮﺧﻷا ﺔﻴﺣﺎﻨﻟا

ﻪﺑ لﺎﻗ يﺬﻟا كﻮﻠﺴﻟا ﻞﻘﻧ ﻰﻠﻋ ﺎﻀﻳأ جذﻮﻤﻨﻟا ﻖﺒﻄﻨﻳ نأ ﻦﻜﻤ�ا ﻦﻣو.فﺪﻬﻟا

. (١٥٠×) ﺔﻴﺼﺨﺸﻟا ﻒﺋﺎﻇو ﻦﻣ ﻲﺳﺎﺳأ ﻞﻣﺎﻌﻛ ﺪﻳوﺮﻓ

���� ���

����

14/2 ���

���� �� ����� ����� ������� ������� ����� ������� �����

������

���� �� �����

�������

كﻮـﻠـﺴـﻟا ﻰـﻠـﻋ ﻪـﺘـﻳﺮﻈﻧ تﺎﻘﻴﺒﻄﺗ ﺢﻴﺿﻮﺗ ﻮﻫ ﻞﻫ ﺪﻨﻋ ﻲﺋﺎﻬﻨﻟا فﺪﻬﻟاو

ﺔﻠﺜﻤﺘﻣ ﻞﻈﺗ ﺔﻘﻴﻘﳊا نأ ﻻإ �ﻪﺴﻔﻨﺑ ﻪﺘﻤﻬﻣ لﺎﻤﻛإ ﻊﻄﺘﺴﻳ ﻢﻟ ﻪﻧأ ﻊﻣو.ﺪﻘﻌ�ا

ﻦـﻜ�و.ﺖﻧﺎﻛ ﺎﻳأ كﻮﻠﺴﻟا ﺞﺋﺎﺘﻧ ﻞﻴﻠﲢ ﻲﻓ ﻪﻣاﺪﺨﺘﺳﻻ ﺎﺟذﻮ� مﺪﻗ ﻪﻧأ ﻲﻓ

اﺬـﻫ ﻲـﻓ ﻦـﻳرﻮـﻛﺬـ�ا تﺎـﻳﺮـﻈـﻨـﻟا بﺎـﺤﺻأ ﻦﻣ يأ ﻦﻋ ةرﺎﺒﻌﻟا ﺲﻔﻧ لﺎﻘﺗ نأ

ﺎـﻴـﺳﺎـﺳأ ارﺎﻃإ ﻊﻀﺗ تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا هﺬﻫ ﻦﻣ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻞﻜﻓ ﺔﻣﺎﻋ ةرﻮﺼﺑو.بﺎﺘﻜﻟا

ﺔﻳﺮﻈﻧ يأ ﻪﻣﺪﻘﺗ يﺬﻟا جذﻮﻤﻨﻟا نﺎﻛ ءاﻮﺳو.كﻮﻠﺴﻟا ﺔﺳارد ﻲﻓ ﻪﻣاﺪﺨﺘﺳﻻ

����

122


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﻼﻛ نﺈﻓ ﺎﻴﺿﺎﻳر وأ �ﺎﻴﻓﺮﻌﻣ وأ �ﺎﻴﻧﺎﺴﻧإ وأ �ﺎﻴﻟآ ﺎﺟذﻮ� تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا هﺬﻫ ﻦﻣ

ﺾﻌﺒﻟ ﺔﻣءﻼﻣ ﺮﺜﻛأ نﻮﻜﻳ ﺪﻗ ﺎﻬﻀﻌﺑ نأ ﺢﻴﺤﺻ .يرﻮﺼﺗ ﺞﻬﻨﻤﻛ ﺢﻠﺼﻳ ﺎﻬﻨﻣ

ﺔﳊﺎﺻ ﺎﻌﻴﻤﺟ ﺎﻬﻧأ ﻻإ�ﺮﺧﻵا ﺎﻬﻀﻌﺑ ﻦﻣ ﺔﻔﻠﺘﻟﻤﺨا كﻮﻠﺴﻟا عاﻮﻧﻷ وأ�تاءاﺮﺟﻹا

.ﻢﻴﻫﺎﻔ�ارﻮﺼﺗ ىﻮﺘﺴﻣ ﻰﻠﻋ

�( D)ﺰﻓﺎﳊاو�(

H)

ةدﺎﻌﻟا:ﻢﻴﻫﺎﻔﻣ وأ دﺎﻌﺑأ ﺔﻌﺑرأ ﻲﻓ ﻞﻫ جذﻮ� زﺎﺠﻳإ ﻦﻜ�

هﺬـﻫ ﻖﻴﺒﻄﺗ ﻲﻓ ﻞﺜﻤﺘﺗ ﻞﻫ جذﻮﻤﻨﻟ ﻦﻳﺮﻈﻨ�ا ﺔﻤﻬﻣو.( I)ﻒﻜﻟاو

�( K)ﺚﻋﺎﺒﻟاو

هﺬﻫ ﻞﻳﺪﻌﺗو�كﻮﻠﺴﻟا تﺎﻳﻮﺘﺴ�ا ﻊﻴﻤﺟ ﻰﻠﻋ �ﺎﻨﻜ� ﻚﻟذ نﺎﻛ ﺎﻤﻠﻛ �ﻢﻴﻫﺎﻔ�ا

.ةﺪﻳﺪﺟ ﻢﻴﻫﺎﻔﻣ ﺔﻓﺎﺿإو ﻞﺑ �ﺮﻣﻷا مﺰﻟ اذإ ﻢﻴﻫﺎﻔ�ا

-:مﺎﺴﻗأ ﺔﺛﻼﺛ ﻰﻟإ ﺎﻤﺴﻘﻣ اﺮ� رﻮﺼﺘﻨﻟ لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋو

قوﺪﻨﺼﻟا(ـﺟ)و ﻂﺳﻮﻟا (ب)و ﺮﻤ�ا ﻲﻓ لوﻷا ءﺰﳉا ﻮﻫ (أ) لوﻷا ﻢﺴﻘﻟا

ﺔـﻴـﺿرأ ﻞـﻈـﺗو�ﺔـﺑﺮـﻬـﻜـﻣ (ب)و (أ) ضرأ نﻮـﻜﺗ ﺐﻳرﺪﺘﻟا ﺔﻳاﺪﺑ ﺪﻨﻋو.فﺪﻬﻟا

ﺎـﻣﺪﻨﻋ�رﺄﻔﻟا ﻢﻠﻌﺘﻳ ﺎﻣ نﺎﻋﺮﺳو.ﺔﻴﺋﺎﺑﺮﻬﻛ تﺎﻣﺪﺻ يأ ﻦﻣ ﺔﻴﻟﺎﺧ (ـﺟ)ءﺰﳉا

ﻪـﻟﻮﺻو)ﺪﻨﻋ ﺔﻣﺪﺼﻟا ﻪﺒﻨﺠﻳ فﻮﺳ ﺮﻤﻤﻠﻟ هزﺎﻴﺘﺟا نأ (أ) ﻢﺴﻘﻟا ﻲﻓ ﻊﺿﻮﻳ

دﺎﻳدزﺎﺑ عﺮﺳأو عﺮﺳأ يﺮﳉا ﺢﺒﺼﻳ ةرﺮﻜﺘ�ا تﻻوﺎﶈا ﺮﺒﻋو.(ـﺟ)ﻢﺴﻘﻟا (ﻰﻟإ

ءﺎﻬﺘﻧاو�ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻰﻠﻋ ناﺰﻔﺤﻳ فﻮﳋاو ﻢﻟﻷﺎﻓ.ﻒﻗﻮ�ا ﻚﻟذ ﻲﻓ ةدﺎﻌﻟا رﻮﻄﺗ

.ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا هﺬﻫ (ﻢﻋﺪﻳ)زﺰﻌﻳ ﺔﻣﺪﺼﻟا

(أ) لوﻷا ﻢـﺴـﻘﻟا ﻦﻣ ﺔﻴﺋﺎﺑﺮﻬﻜﻟا ﺔﻣﺪﺼﻟا لﻮﻌﻔﻣ ﺎﻨﻠﻄﺑأ ﺎﻨﻧأ ضﺮﻔﻨﻟ ﻢﺛ

نﻵاو.ﺔﻘﺑﺎﺴﻟا تﻻوﺎﶈا ﻲﻓ ﺎﻨﻠﻌﻓ ﺎﻤﻛ (أ) ﻲﻓ رﺄﻔﻟا ﻊﻀﻧ ﻢﺛ�(ب) ﻲﻓ هﺎﻨﻴﻘﺑأو

ﺎ�و.كاﺮﺣ ﻼﺑ ﺎﻨﻛﺎﺳ ءﺎﻘﺒﻟا ﻮﻫ ﻪﻠﻤﻋ رﺄﻔﻟا ﻰﻠﻋ ﺐﺟﻮﺘﻳ يﺬﻟا ﻲﻛﺬﻟا ﻞﻤﻌﻟا نﺈﻓ

ﻢـﻟ اذإ حﺎـﺠـﻨـﺑ ﺔﻣﺪﺼﻟا ﺐﻨﲡ ﻪﻟ ﻦﻜﻤﻴﻓ (أ)ﻲﻓ تﺎﻣﺪﺻ يأ ﺪﺟﻮﺗ ﻻ ﺖﻧﺎﻛ

ﻞـﺑ �ﺎـﻨـﻛﺎـﺳ ﻞـﻈـﻳ ﻻ رﺄـﻔـﻟا نأ هﺎـﺒـﺘﻧﻸﻟ ﺮﻴﺜ�ا ﻦﻣو .ﺮﻤ�ا �ﻰﻠﻋ يﺮﳉﺎﺑ ﻢﻘﻳ

ﻰﻟإ ﻢﺛ (ب) بﺮﻬﻜ�ا ﻢﺴﻘﻟا ﻰﻟإ (أ) تﺎﻣﺪﺼﻟا ﻦﻣ ﻲﻟﺎﳋا ﻢﺴﻘﻟا ﻦﻣ يﺮﺠﻳ

ذﺬﻠﺘﻟا ﻰﻠﻋ ﻢﺋﺎﻘﻟا كﻮﻠﺴﻟا اﺬﻫ رﺄﻔﻟا ﺮﻬﻈﻳ اذﺎ� نذإ. (١٥١×) (ج)ﻦﻣﻵا ﻢﺴﻘﻟا

لاﺆﺴﻟا اﺬﻫ نإ?ﻢﻟﻸﻟ ﻪﺴﻔﻧ ضﺮﻌﻳ ﺚﻴﺣ (ج)ﻢﺴﻘﻟا ﻰﻟإ يﺮﺠﻳ اذﺎ� ?ﻢﻟﻷﺎﺑ

ﻦﻳﺬﻟا ﻦﻋ وأ�ﺔﻴﺒﺼﻌﻟا ضاﺮﻣﻷﺎﺑ �ﺑﺎﺼ�ا ﻦﻋ نﻮﻟﺄﺴﻳ ﻦﻳﺬﻟا ﻚﺌﻟوﺄﺑ ﺎﻧﺮﻛﺬﻳ

اﺬﻫ ﻚﻴﻠﻋ هﺮﺠﻳ ﺎﻣ ىﺮﺗ ﻻأ ?اﺬﻫ ﻚﻛﻮﻠﺳ ﻰﻠﻋ ﻞﻈﺗ اذﺎ�:تارﺪﻟﻤﺨا نﻮﻃﺎﻌﺘﻳ

ﺮـﻴـﺜـﻣ ﺔـﻳﺮـﻈـﻧ بﺎـﺤـﺻأ لوﺎـﺤـﻳ ﻒـﻴـﻛ:ﺎـﻨـﻫ حﺮـﻄـﻳ يﺬـﻟا لاﺆـﺴـﻟاو?كﻮﻠﺴﻟا

?ﺔﻠﺌﺳﻷا هﺬﻫ ﻰﻠﻋ ﺔﺑﺎﺟﻹا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ﺪـﻘـﻓ ﺔـﻘـﺑﺎـﺴـﻟا برﺎـﺠـﺘـﻟا ﻪـﻴـﻠـﻋ ﺎـﻨـﻳﺮـﺟأ يﺬـﻟا رﺄـﻔـﻟا ﻲـﻓ ﺎـﻧﺮـﻜﻓ ﺎﻣ اذإ

123


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﺪﺑ ﻼﻓ (أ) ﻢﺴﻘﻟا ﻦﻋ ﺔﻣﺪﺼﻟا ﺖﻟاز نأ ﺪﻌﺑ ﻰﺘﺣ ﻪﻧأ �ءﺪﺑ يذ �دﺎﺑ�ﻆﺣﻼﻧ

ﻦﻣ (أ) ﻢﺴﻘﻟا اﺬﻫ ﻲﻓ ﻪﻌﻀﻧ ﺎﻣﺪﻨﻋ ﻪﻓﻮﺧ ﻰﻠﻋ ﻞﻇ ﺪﻗ رﺄﻔﻟا نﻮﻜﻳ نأ ﻦﻣ

ﻰـﻟإ تارﺎـﺷﻹا ﻞـﻌﻔﺑ هؤﺎﻋﺪﺘﺳا ﻢﺘﻳ فﻮﳋا نأ ﻮﻫ ﻚﻟذ ﻲﻓ ﺐﺒﺴﻟاو.ﺪﻳﺪﺟ

نﺈــﻓ اﺬــﻜــﻫو.ﻲــﻜــﻴــﺳﻼــﻜــﻟا طاﺮــﺷﻺــﻟ ﺔـﺠـﻴـﺘـﻧ ﻚـﻟذو (أ) ﻢـﺴـﻘـﻟا ﺎـﻬـﻠـﺜـ�

ﺖـﻟازﺎـﻣ ﺔـﻣﺪـﺼـﻟا ﺎـﻬـﺘﺛﺪﺣأ .ﻲﺘﻟا(ﻢﻟﻷا)ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻟﺎﺣ ﻲﻓ (فﻮﳋا)تﺎﻧﻮﻜﻣ

اﺬـﻫ ﻲـﻓ ﻞـﻌـﻔـﻳ نارﺄﻔﻟا ﻢﻠﻌﺗ اذﺎﻣ :ﻲﺳﺎﺳﻷا لاﺆﺴﻟا لﺄﺴﻨﻟ نﻵاو.ةدﻮﺟﻮﻣ

ﺔـﻌـﻴـﺒـﻄـﺑ �بﺮﻬﻳ نأ ﻢﻠﻌﺗ ﻚﻟذ ﻰﻠﻋ باﻮﳉاو ?فﻮﳋﺎﺑ ﺮﻌﺷ ﺎﻣﺪﻨﻋ ﻒﻗﻮ�ا

.لﺎﳊا

فﻮﳋﺎﺑ رﺄﻔﻟا ﺮﻌﺷ ﺎﻣﺪﻨﻌﻓ:ﺎﻨﻫ نﺎﺴﻴﺋﺮﻟا نﻼﻣﺎﻌﻟا ﺎﻤﻫ ةدﺎﻌﻟاو ﺐﻳرﺪﺘﻟاو

.ﺎﻣﺎﺗ ﺎﻧﺎﻘﺗا ﺎﻬﻨﻘﺗأ ﻰﻟإ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ءادأ ىﻮﺳ ﻲﻘﻴﻘﺣ رﺎﻴﺧ يأ ﻪﻣﺎﻣأ ﻦﻜﻳ ﻢﻟ

ﺰـﻳﺰـﻌـﺘـﻟا ﻰـﻟإ يدﺆـﻳ ﻪـﻧأ �ﻰـﻟوﻷا:نﺎـﺘـﺠـﻴـﺘﻧ ﻪﻟ بﺮﻬﻟا نﺈﻓ رﺄﻔﻟا ﻆﺣ ءﻮﺴﻟو

ﺔﻴﻧﺎﺜﻟاو.دراو ﺮﻣأ ﻪﺛوﺪﺣ راﺮﻜﺗ لﺎﻤﺘﺣا نﺈﻓ اﺬﻬﻟو�(ج)ﻢﺴﻘﻟا ﻲﻓ (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)

ﻰﻠﻋ ﺪﻛﺆﻳ ﺎ� �(ب ﻢﺴﻘﻟا ﻲﻓ ﻢﻟﻷا يأ)ﺔﺴﻛﺎﻌﻣ ﺞﺋﺎﺘﻧ ﻰﻟإ يدﺆﻳ بﺮﻬﻟا نأ

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ءارو ﺰﻓﺎﳊا رﺪﺼﻣ ﻪﻌﻣ ﻞﻈﻳو �ادﻮﺟﻮﻣ ﻞﻈﻴﺳ فﻮﳋا ﻒﻗﻮﻣ نأ

.بﺮﻬﻟا ﻲﻓ ﺔﻠﺜﻤﺘ�ا

�ﺔـﻬـﺟ ﻦـﻣ ﻢـﻟﻷﺎـﺑ ذﺬـﻠـﺘـ�ا رﺄـﻔـﻟا �ـﺑ ﺢـﺿاو ﻪﺒﺷ كﺎﻨﻫ�لﺎﳊا ﺔﻌﻴﺒﻄﺑو

ﺔـﻬـﺟ ﻦـﻣ تارﺪـﻟﻤﺨا ﻲـﻃﺎـﻌـﺗ ﻰـﻠﻋ ﻦﻣﺪ�ا وأ �ﺔﻴﺒﺼﻌﻟا ضاﺮﻣﻷﺎﺑ بﺎﺼ�او

ﺎـﻬـﻴـﻠـﻋ ﺐـﻳرﺪـﺘﻟا � ﻲﺘﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا طﺎ�أ نﺎﻌﻓﺪﻳ فﻮﳋاو ﻖﻠﻘﻟﺎﻓ.ىﺮﺧأ

يدﺆـﺗ ﻲـﺘـﻟا ﺔـﻴـﺑﺎـﺠـﺘﺳﻻا طﺎ�ﻷا ﻲﻫو�ﺊﻴﺴﻟا ﻒﻴﻜﺘﻟا ﻰﻠﻋ ﺔﻤﺋﺎﻘﻟاو�اﺪﻴﺟ

ىﺪـ�ا ﻰـﻠـﻋ ﻖـﻠـﻗ ﻪـﺒـﺣﺎـﺼـﻳ يﺬـﻟا ﺖـﻗﺆـ�ا (ﻢـﻴـﻋﺪـﺘـﻟا) ﺰـﻳﺰـﻌـﺘـﻟا ثوﺪـﺣ ﻰﻟإ

ﺮﻴﺜ�ا ﻰﻠﻋ ﻢﺋﺎﻗ ﺔﻠﻜﺸﻤﻠﻟ ﻲﺳﺎﺳأ رﻮﺼﺗ ﺎﻨﻳﺪﻟ نﻮﻜﺗ ﺪﻗ نﻮﻜﻳ اﺬﻬﺑو.ﻞﻳﻮﻄﻟا

.( S-R)

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو

ﻚـﻟﺬـﻛ ﻦـﻜ�و.ﺔﻠﻜﺸﻤﻠﻟ ﻲﻘﻴﻘﳊا رﻮﺼﺘﻟا ﺎﻨﻳﺪﻟ نﻮﻜﻳ ﻪﻧأ اﺬﻫ ﻲﻨﻌﻳ ﻻو

اﺬﻬﺑو.ﺔﻴﻧﺎﺴﻧﻹاو ﺔﻳدﻮﺟﻮﻟاو ﺔﻴﻓﺮﻌ�ا تاﻮﻨﻘﻟا لﻼﺧ ﻦﻣ ﺔﻠﻜﺸ�ا ﻰﻟإ ﺮﻈﻨﻟا

ءﻲـﺸـﻟا ﻦﻜﻟو.ﺐﺴﺤﻓ جذﻮ� دﺮﺠﻣ ﻞﻫ ﺪﻨﻋ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا جذﻮ� ﻞﻈﻳ

عﻮﺿﻮ�ا اﺬﻬﺑ ﻢﺘﻬ�ا �رﺎﻘﻠﻟ ﻦﻜ�و .ةﺮﻴﺒﻛ ﺔﻴﻠﻤﻋ ةﺪﺋﺎﻓ ﻪﻟ جذﻮ� ﻪﻧا ﺪﻛﺆ�ا

(١٥٢×)

ﻰﺘﺣ ﻪﻧأ ﺢﺿﻮﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﻠﺜﻣﻷا ﻦﻣ دﺪﻋ ﻰﻠﻋ فﺮﻌﺘﻠﻟ نﺎﺟﻮﻟ ﻰﻟإ ﺢﺟﺮﻳ نأ

ىﺰﻐﻣ ﺎﻬﻟ نﻮﻜﻳ نأ�ﻞﻫ ﺎﻫرﻮﻃ ﻲﺘﻟا�ﻢﻴﻫﺎﻔﻤﻠﻟ ﻦﻜ� ﻲﺳﺎﺳﻷا ىﻮﺘﺴ�ا ﻰﻠﻋ

.ﻲﻠﻤﻋ

124


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﺔﺻﻼﳋا

ﺖـﻗو ﻲـﻓ «ﺔﻴﺋﺎﻬﻨﻟا ﺎﻬﺘﻏﺎﻴﺻ ﻲﻓ» ﺖﺤﺒﺻأ ﺪﻗ ﻪﺘﻳﺮﻈﻧ نأ ﻞﻫ ﺮﺒﺘﻌﻳ ﻢﻟ

ﻪﻣﺎﻈﻨﻟ ﺔﺻﺎﳋا ﺔﻌﻴﺒﻄﻟاو.ﺎﻫرﻮﺻ ﻂﺴﺑأ ﻲﻓ ﺖﻧﺎﻛ ﺎﻣﺪﻨﻋ ﻰﺘﺣ �اﺮﻴﺼﻗ نﺎﻛ

ﻲـﻓو ﺖـﻤـﻤـﺻ ﺎـ�إ�ﺔـﻴـﺒـﻳﺮـﲡ تاﺆﺒﻨﺗ ﺪﻟﻮﺗ تﺎﻤﻠﺴﻤﻛ ﻪﻏﺎﺻ يﺬﻟا�يﺮﻈﻨﻟا

ﻎـﻴـﺼـﺑ ﻪـﺗﺎـﻳﺮـﻈـﻧو ﻪـﺗﺎـﻤـﻠـﺴـﻣ ﻦـﻋ ﻞـﻫ ﺮـﺒـﻋو.ﺎـﻬﻴﻠﻋ تﺎﻌﺟاﺮ�ا ءاﺮﺟإ ﻪﻨﻫذ

تﻻﺎﻤﺘﺣا ﻦﻣ ﺪﻳﺰﺗ ﺔﻘﻴﻗﺪﻟا ﺔﻏﺎﻴﺼﻟا هﺬﻫ ﻞﺜﻣ نأ كاردﻹا ﻞﻛ ﺎﻛرﺪﻣ�ةدﺪﺤﻣ

ﻰﻟإ ةدﺪﺤﻣ ﺔﻳﺮﻈﻧ رﻮﻃ ﺪﻘﻓ.ﺞﻬﻨ�ا اﺬﻫ رﺎﺘﺧا ﻪﻧأ ﻞﻫ ل رﺪﻘﻴﻟ ﻪﻧإو.ﺄﻄﳋا

ﻞﻬﺴﺗ ﺔﻘﻳﺮﻄﺑو�حﻮﺿﻮﻟا ﻞﻛ ﺔﺤﺿاو ﺔﻴﺒﻳﺮﺠﺘﻟا تارﺎﺒﺘﺧﻻا ﻞﻌﺟ يﺬﻟا ﺪﳊا

.ﺎﻬﻟ ﺔﺿرﺎﻌ�ا ﻞﺋﻻﺪﻟا ﺔﻓﺮﻌﻣ ﺎﻬﺑ

ﻲﻓ ﺔﻴﺒﻳﺮﺠﺘﻟا ﺔﻘﻳﺮﻄﻟا ماﺪﺨﺘﺳا ﺮﻳﺮﺒﺗ ﻰﻠﻋ ﻚﻟﺬﻛ ﻞﻫ ﺔﻳﺮﻈﻧ تﺪﻋﺎﺳو

ﺪـﻴـﻛﺄﺘﻟا ﻦﻣ ةﺪﺤﺘ�ا تﺎﻳﻻﻮﻟا ﻲﻓ ﻢﻠﻌﺘﻟﺎﺑ مﺎﻤﺘﻫﻻا رﻮﻄﺗ ﺪﻘﻓ.ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﺳارد

ﻖـﺒـﻃ ﺪـﻗو .ﺮـﻴـﺜـﻜﻟا ﺐﻠﻄﺘﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﺌﻴﺒﻟا ﻰﻟإ ﺔﻣءاﻮ�او ﻒﻴﻜﺘﻟا ﻰﻠﻋ ﻲﻔﻴﻇﻮﻟا

ﻲـﻘـﻴـﺒـﻄـﺘـﻟا مﺎـﻤـﺘﻫﻻا اﺬﻫ نأ ﻞﻫ ﺢﺿوأ ﺪﻗو.ﺔﺤﺿاو ةرﻮﺼﺑ ﺪﻴﻛﺄﺘﻟا اﺬﻫ

.ﺮﺒﺘﻟﻤﺨا ﻲﻓ ةﺮﻤﺜﻣ ﺔﻘﻳﺮﻄﺑ ﻪﻨﻣ ةدﺎﻓﻹا ﻦﻜ�

ﺔـﺳارﺪـﻟ ﻪـﺟﻮـﺘـﻟاو �ﺔـﺳﻮـﻤـﻠـ�ا ﻊـﺋﺎـﻗﻮﻟا....ﻦﻋ دﺎﻌﺘﺑﻻا ﻲﻓ ﻞﻫ ددﺮﺘﻳ ﻢﻟ

ﺪـﻗو.ﺔـﻌـﻨـﻄـﺼـﻣ ﺎـﻬﻧأ ﺢﺿاﻮﻟا ﻦﻣ نﺎﻛ نإو�ﺔﻃﻮﺒﻀﻣ فوﺮﻇ ﺖﲢ كﻮﻠﺴﻟا

�ﺪـﻘـﺗ يروﺮـﻀـﻟا ﻦـﻣ نأ ﻲـﻌـﻴـﺒـﻄـﻟا ﻢﻟﺎﻌﻟا ﺪﺟو ﺎﻤﻠﺜﻣ�ﻪﻧأ ﺎﻣﺎ� ﻞﻫ كردأ

�ﺪﻘﺗ ةروﺮﺿ ﻲﺟﻮﻟﻮﻴﺒﻟا ﻢﻟﺎﻌﻟا ﺪﺟو ﺎﻤﻠﺜﻣو �غاﺮﻔﻟا ﻞﺜﻣ ةدﺎﺘﻌﻣ ﺮﻴﻏ فوﺮﻇ

ﻲﻐﺒﻨﻳ ﻻ �رﺎﺒﺘﺧا بﻮﺒﻧأ ﻲﻓ «ﻮﻤﻨﺗ» ﺞﻴﺴﻧ ﺔﻌﻄﻗ ﻞﺜﻣ ﺔﻴﻌﻴﺒﻄﻟا ﺮﻴﻏ ﻒﻗاﻮ�ا

�ﺎﻴﻧﺎﺴﻧإ مأ ﺎﻴﻧاﻮﻴﺣ نﺎﻛأ ءاﻮﺳ�كﻮﻠﺴﻟا ﺔﻈﺣﻼﻣ ﻲﻓ ددﺮﺘﻳ نأ ﻲﺟﻮﻟﻮﻜﻴﺴﻠﻟ

125

.

(١٥٣×)

ﻚﻟذ ﺮﻴﻏ مأ ﺔﻴﻋﺎﻨﻄﺻا �ﺔﻃﻮﺒﻀﻣ فوﺮﻇ ﻞﻇ ﻲﻓ

ءﻲﺸﻟﺎﺑ ﻲﺤﻀﺗ ﺎﻬﻧأ سﺎﺳأ ﻰﻠﻋ ﺔﻳﺮﺒﺘﻟﻤﺨا برﺎﺠﺘﻠﻟ ﺪﻘﻨﻟا ﻪﺟﻮﻳ ﺎﻣ اﺮﻴﺜﻛو

�ـﻧاﻮـﻗ نﺄﺑ هدﺎﻘﺘﻋا ﻲﻓ ددﺮﺘﻳ ﻢﻟ ﻞﻫ ﻦﻜﻟ�ﻂﺒﻀﻟا ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻞﺟأ ﻦﻣ ﺐﺳﺎﻨ�ا

ﻰـﻠـﻋ ﻖﺒﻄﻨﺗ نأ ﻦﻜ� ﺔﻳﺮﺒﺘﻟﻤﺨا ﻒﻗاﻮ�ا ﻲﻓ ﺎﻬﻨﻋ ﻒﺸﻜﻟا � ﻲﺘﻟا كﻮﻠﺴﻟا

.اﺪﻴﻘﻌﺗ ﺮﺜﻛﻷا ﺔﻴﻘﻴﻘﳊا ﺔﻴﺗﺎﻴﳊا ﻒﻗاﻮ�ا


http://dr-banderalotaibi.com

ﻲﺷاﻮﳊا

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

.(ﻢﺟﺮﺘ�ا) ﻦﻳﺮﺧﻵا رﺎﻜﻓﺄﺑ وأ ءﺎﺤﻳﻹﺎﺑ ﺮﺛﺄﺘﻟا ﺔﻟﻮﻬﺳ:ءﺎﺤﻳﻺﻟ ﺔﻴﻠﺑﺎﻘﻟا (١×)

ﺔﻴﻌﻴﺒﻄﻟا ﺎﻬﺗﺎﺌﻴﺑ ﻲﻓ ﺎﻬﺘﺳارد ﻞﻴﻀﻔﺗ ﻊﻣ تﺎﻧاﻮﻴﳊا كﻮﻠﺴﻟ ﺔﻧرﺎﻘ�ا ﺔﺳارﺪﻟا ﻲﻫ:ﺎﻴﺟﻮﻟﻮﺜﻳﻹا(٢×)

.(ﻢﺟﺮﺘ�ا)

(*3) Kendlet,1952.

(*4) Tolman,1948.

(*5) Guthrie,1942.

(*6) Guthrie,1942.

(*7) Wull,1943.

(*8) Spence,1956.

(*9) Estes.1964,Guthrie,1942.

(*10) Hull,Hovland,Ross,Hall,Perkins and Fitch(1940).

(*11) Hilgard and Bower,1966.

(*12) Hull,1943.

(*13) Tolman,1932,948.

(*14) Hull,1943,pp.59- 60.

(*15) Hull,1931.p.21.

(*16) Hull,1943,p.183.

(*17) Hull,1943,p.304.

(*18) Hull,1952, p. 5- 6. (2)

(*19) Cofer & Appley,1964.

(*20) McDoughall,1908.

(*21) Robert Woodworth

(*22) Pavlov,1927.

(*23) Watson,1913.

(*24) Thorndike,1932.

(*25) Spence,1956,1960.

(*26) Spence,1951.

(*27) Amsel,1962.

(*28) Spence,1966.

(*29) Miller & Dollard, 1941,p.18.

(*30) Miller,1959.

(*31) Mowrer,1956.

126


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

(*32) Mowrer,1960.

(*33) Bolles,1975.

وأ يدﺆﺗ ﻲﺘﻟا تارﺎﺷﻹا وأ �تاﺮﻴﺜ�ا ﻊﺑﺎﺘﺗ ﻢﻠﻌﺘﺗ تﺎﻨﺋﺎﻜﻟا نأ ﺎﻨﻫ ﻲﻨﻌﻳ ( S-S)

تاﺮﻴﺜ�ا ﻊﺑﺎﺘﺗ (٣٤×)

.(ﻢﺟﺮﺘ�ا) فﺪﻬﻟﺎﺑ ﺄﺒﻨﺘﺗ

(*35) Mackintosh,1974

(*36) Rescorla & Solomon,1967

(*37) Mackintosh,1974

(*38) Bolles,1975

(*39) Rescorla & Wagner,1972

(*40) Hinde,1970

(*41) Amsel,1962;Daly,1974

(*42) e.g.Logan,1960

(*43) Hull,1952

(*44) Spence,1956

(*45) Logan,1960

(*46) McAllister & McAllister,1971.

(*47) See Mackintosh,1974

(*48) Fowler,1967

(*49) Premack,1971

(*50) Capaldi,1967

(*51) W.N.Schoenfeld,1950

(*52) Bolles,1975

(*53) Tolman,1932

(*54) Bindra,1972

(*55) John Capaldi,1967

(*56) Hull.1951.p.32

(*57)Hull,1943,p.145 (

(*58)Hull,1951,p.11

(2)Hull,1943,pp.177- 178

(*59)Hull,1943

(*60) Hull,1952

(*61) Hull,1952.p.27

(*62) Hull,1952

(*63) Hull,1952,p.27

(*64) Hull,p.319

(*65) Hull,1943,p.344

(*66) Hull,1943.p.344

127


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

(*67) Hull.1943,pp.326- 332

(*68) Hull.1943,p.183.

(*69) Hull,1943,p.199.

(*70) Hull,1952.

(*71) Hull,1943,p.199.

(*72) Hull,1934a

(*73) Hull,1934a.

(*74) Hull,1943,p.253.

(*75) Hull,1943,p.252.

(*76) Hull,1943,p.240

(*77) Hull,1943,p.253.

(*78) Hull,1943,p.95

(*79) Hull,1943,p.100

(*80) Spence,1951.

(*81) Hull,1943,p.300

(*82) Hull,1930a

(*83) Hull,1930a

(*84) Hull,1935 b

(*85) Hull,1935a

(*86) Hull,1937.

(*87) Hull,1943.

(*88) Hull,1951.

(*89) Hull,1952

(*90) Spence,1952.

(*91) Pavlov,1927.

(*92) Thorndike,1932.

(*93) Felsinger,Gladstone Yamaguchi& Hull, 1947Gladstone,Yamaguchi,HUll, & Felsinger,

1947,HUll,Felsinger,Gladstone,&Yamaguchi, 1947,Yama-guchi,HUll, Felsinger &Gladstone,1948.

(*94) Hull, 1934b.

(*95) Hull,1930b.

(*96) Hull,1443,p.151.

(*97) Yoshioka,1929.

(*98) Hull,1932.

(*99) Gregory Kimble,1961,p.145.

(*100) Hull,1949.

(*101) Hull,1934b

(*102) Tolman&Honzik,1930.

128


http://dr-banderalotaibi.com

ﻞﻬﻟ ﺰﻓﺎﳊا ﺔﻳﺮﻈﻧ

(*103) Hull,1952.

(*104) Hull,1930b,1931.

(*105) Brogden,1939.

(*106) Coppock,1958.

(*107) e.g. Tolman, Ritchie & Kalish,1946.

(*108) Tolman,Ritchie&Kalish,1946.)

(*109) Hull,1933a

(*110) Leeper,1935.

(*111) Kendler, Karsik & Schrier, 1954.

(*112) e.g.Hull,1933a.

(*113) e.g.Leeper,1935.

(*114) Kendler et al,1954.

(*115) Kimble,1961,pp.434- 435.

(*116) Bolles1975,pp.278- 279.

(*117) Hull,1939,1940,1945,1950,1952.

(*118) Spence,1936,1937a.1937b.

(*119) Kimble,1961.

(*120) Mackintoch,1974.

(*121) Gynther,1957.

(*122) Perin 1942(4)Williams, 1938.

(*123) Hull,1941,p.41.

(*124) Grespi,1942.

(*125) Perin,1942.

(*126) Hull, 1951,pp.53- 54.

(*128) Spence,1956.

(*129) Black,1965.

(*130) Hull,Livingstone,Rouse&Barker 1951.

(*131) Berkun,Kessen&Mille,1952.

(*132) Hull,1952.

(*133) e.g.Sheffield,Roby&Campel,,1954.

(*134) Brown, Kalish & Farber,1951.

(*135) Meryman,1952.

(*136) Bolles,1975.

(*137) Bass and Hull,1934.

(*138) Hovland,1937(4) Shiplen,1935.

(*139) Hull,1952,p.37. (6)Kimble,1949.

(*140) Hull,1952.

129


http://dr-banderalotaibi.com

(*141) e.g.Hovland,1940.

(*142) Hull, et al,1940.

(*143) Hull 1938.

(*144) Spence,1966.

(*145) Spence, Farber and Mcfann,1956.

(*146) Spence,K,W.Farber,I.E.&Mcfann H.H.1956,52,296,365.

(*147) e.g.Seard&Levy,1949.

(*148) Dollard and Miller,1950.

(*149) Miller,1959.

(*150) see Miller & Kraeling,1952.

(*151) See.e.g.Brown.Martin&Morrow,1964.

(*152) Logan,1967.

(*153) Spence,1952,p.646.

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

130


http://dr-banderalotaibi.com

ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا

131

اروﺪﻧﺎﺑ:ﺔﻈﺣﻼﳌﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا

ﻲﺟ سﻮﻴﻠﻴﻧرﻮﻛ

( ١×)

اوﺎﺠﻴﺳﺎﺑﻮﻛاﺮﺒﻛاوﺪﻧﻻﻮﻫ

ﺔﻣﺪﻘﻣ

:ﺔﻣﺎﻋ ةﺮﻈﻧ

ﻮـﻫ ﺮـﺻﺎـﻌـ�ا ﺲـﻔـﻨـﻟا ﻢـﻠـﻌـﻟ يﺰﻛﺮ�ا ﻞﻤﻌﻟا ﻞﻇ

ﻢﻈﻌﻣ ﺖﻠﻇو.ﻲﻧﺎﺴﻧﻹا كﻮﻠﺴﻟا بﺎﺒﺳأ ﻲﻓ ﺚﺤﺒﻟا

يأ ﻲﺼﻘﺗ ﻮﺤﻧ ﺔﻬﺟﻮﻣ ﺔﻳﺎﻐﻟا هﺬﻬﻟ ﺔﻓدﺎﻬﻟا دﻮﻬﳉا

ﻰـﻠـﻋ ةرﺪـﻘـﻟﺎـﺑ ﻂﺒﺗﺮﺗ ﺔﻴﺟرﺎﳋا ﺔﺌﻴﺒﻟا ﻦﻣ تاﺮﻴﺜﻣ

هﺬــﻫ ﻢــﺘــﺗ اذﺎــ�و ﻲــﳊا ﻦــﺋﺎــﻜـﻟا ﺪـﻨـﻋ ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا

ةﺮﻴﺴ�ا وأ�ﺔﻌﻓاﺪﻟا ىﻮﻘﻟا ﻲﺼﻘﺗ ﻮﺤﻧ وأ�تﺎﻃﺎﺒﺗرﻻا

نﺎـﺴـﻧﻹاو ناﻮـﻴـﳊا ﻞـﻌـﲡ ﻲـﺘـﻟا ﺔﺴﻴﺋﺮﻟا ﺔﻴﻠﺧاﺪﻟا

ﺪـﻗو.ﻪـﻴـﻓ نﺎـﻓﺮـﺼـﺘـﻳ يﺬـﻟا ﻮـﺤـﻨـﻟا ﻰـﻠـﻋ نﺎﻓﺮﺼﺘﻳ

ﺔﻳﺮﻈﻧ مﺎﻤﺘﻫا ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟا ﻰﻠﻋ لوﻷا ﺞﻬﻨ�ا ذﻮﺤﺘﺳا

ﻦـﻳﺬﻟا ﻚﺌﻟوأ مﺎﻤﺘﻫا ﻲﻧﺎﺜﻟا ﺞﻬﻨ�ا ﻞﻐﺷ ﺎﻨﻴﺑ�ﻢﻠﻌﺘﻟا

سﺎﺳأ ﻰﻠﻋ ﺎﻫﺮﻴﻏو تﺎﻤﺴﻟاو ﺰﺋاﺮﻐﻟا ﻦﻋ نﻮﺜﺤﺒﻳ

ناﺬﻫو.كﻮﻠﺴﻟا ﺮﺴﻔﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﺴﻴﺋﺮﻟا ﻞﻣاﻮﻌﻟا ﻲﻫ ﺎﻬﻧأ

تﺮــﺒــﻟأ يأر ﺪــﺣ ﻰــﻠــﻋ�لﺎـﻟﻤﺠا ادوﺪـﺤـﻣ نﺎـﻔـﻗﻮـ�ا

( ٢×)

نﺎـﺘـﻴـﻤـﺘـﺣ ﺎـﻤـﻬـﻧﺄـﺑ ﺎـﻤـﻬﻔﺼﻧ نأ ﻦﻜ� � اروﺪـﻧﺎﺑ

اﺪﺣاو ﺎﻫﺎﲡا ناﺬﺧﺄﻳ ﺎﻤﻬﻧأ ﻰﻨﻌ��هﺎﲡﻻا ﺎﺘﻳدﺎﺣأ

3


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

فإ.ﻲـﺑ لﺎـﺜـﻣأ �ﺔﻴﺌﻴﺒﻟا تﺎﻴﻤﺘﳊا بﺎﺤﺻأ ىﺮﻳو.ﺔﺴﻴﺋر ةدﺪﺤﻣ ةﻮﻘﻛ ﻂﻘﻓ

كﻮﻠﺴﻟا نأ (لوﻷا ءﺰﳉا ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ بﺎﺘﻛ ﻦﻣ ﺚﻟﺎﺜﻟا ﻞﺼﻔﻟا ﺮﻈﻧا)ﺮﻨﻜﺳ

ةرﺪﻘﻟا ﻚﻠ� يﺬﻟا ﻦﺋﺎﻜﻟا ﻰﻠﻋ ﻰﻐﻄﺗ ﺔﻴﺟرﺎﺧ ىﻮﻗ ﻞﺒﻗ ﻦﻣ ﻪﺘﺒﻗاﺮﻣ يﺮﲡ

ىﺮﻳ.ﻚﻟذ ﻦﻣ ﺾﻴﻘﻨﻟا ﻰﻠﻋو.ﺔﻴﺟرﺎﳋا ثاﺪﺣﻷا ﻞﻌﻔﺑ ﻞﻜﺸﺘﻟاو ﻞﻋﺎﻔﺘﻟا ﻰﻠﻋ

ﻊـﻓاودو .ﺰـﺋاﺮـﻏ ﻞـﻜـﺷ ﻲـﻓ ﺔﻴﻠﺧاﺪﻟا ثاﺪﺣﻷا نإ ﺔﻴﺗاﺬﻟا ﺔﻴﻤﺘﳊا بﺎﺤﺻأ

ﺔﻴﺼﺨﺸﻟا نﻮﻜﺗ ﺔﺘﺑﺎﺛ قﺮﻄﺑ كﻮﻠﺴﻟا ﻰﻠﻋ ﻲﳊا ﻦﺋﺎﻜﻟا مﺰﻠﺗ ﺎﻫﺮﻴﻏو تﺎﻤﺳو

ﻞـﻳﺪـﻌـﺗ دﺮﺠﻣ مﺪﺨﻳ ﻚﻟذ نﺈﻓ �ﺔﺌﻴﺑ ﻲﻓ يﺮﺠﻳ ﻞﻴﻜﺸﺘﻟا نأ ﻢﻏرو .ﺔﻠﻜﺸﺘ�ا

.ﺔﻴﺳﺎﺳأ ةرﻮﺻ يأ ﻲﻓ ﺎﻬﻟﻮﲢ وأ �ﺎﻫرﻮﻄﺗ نأ نود ﺔﻌﻓاﺪﻟا ىﻮﻘﻠﻟ

ﺔـﻔـﻠـﺘـﻟﻤﺨا ﻞـﻣاﻮـﻌـﻟا �ـﺑ ﺎـﻣ ﻞﻋﺎﻔﺘﻟا ﻰﻤﺴﻳ ﻞﻳﺪﺑ يﺪﻴﻠﻘﺗ ﻒﻗﻮﻣ كﺎﻨﻫو

ﺪﺣ ﻰﻠﻋ ﺔﻴﺟرﺎﳋاو ﺔﻴﻠﺧاﺪﻟا تاﺮﻴﺛﺄﺘﻟﺎﺑ ﺮﻘﻳ ﻒﻗﻮﻣ ﻮﻫو �( Interactionsim)

ﻞـﻣاﻮـﻌـﻟا �ـﺑ ﺎـﻣ ﻞـﻋﺎـﻔـﺘـﻟﺎـﺑ ﻞـﺋﺎـﻘـﻟا ﻒﻗﻮ�ا ﻲﻓ كﺎﻨﻫ�لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋو.ءاﻮﺳ

ﺔﻴﻠﺧاﺪﻟا ﻞﻣاﻮﻌﻟا �ﺑ ﻞﻋﺎﻔﺘﻟا ثوﺪﺣ ﺔﻴﻔﻴﻛ لﻮﺣ يأﺮﻟا ﻲﻓ ﺔﻌﺳاو تﺎﻓﻼﺘﺧا

.ﺎﻴﺳﺎﺳأ ﺎﻓﻼﺘﺧا ﻒﻠﺘﺨﺗ ﺔﺛﻼﺛ قﺮﻃ ﻲﻓ لﺎﺼﺗﻻا اﺬﻫ رﻮﺻ ﺪﻗو .ﺔﻴﺟرﺎﳋاو

�ﻧﺎﻴﻛ ﺎﻧﺎﻛ ﻮﻟ ﺎﻤﻛ ﺔﺌﻴﺒﻟاو دﺮﻔﻟا ﻰﻟإ ةﺮﻈﻨﻟا ﻲﻓ ﻦﻤﻜﺗ تﺎﻓﻼﺘﺧﻻا هﺬﻫ لوأ

ﻲﻛﻮﻠﺴﻟا جﺎﺘﻨﻟا ثاﺪﺣﻹ ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ قﺮﻄﺑ ناﺪﺤﺘﻳ �ﻠﻘﺘﺴﻣ

ةﺮـﻜـﻔـﻟا ﻞﺜ� اﺬﻫو B=F ( P,E)

ﺔـﻟدﺎـﻌـ�ﺎـﺑ دﺎـﲢﻻا اﺬـﻫ ﻞـﻴﺜ� ﻦﻜ�و .

تاﺮـﻴﻐﺘ�او ( P)

ﺔـﻠـﻘـﺘـﺴ�ا ﺔﻴﺗاﺬﻟا تاﺮﻴﻐﺘﻤﻠﻟ ﺔﻟاد ﻮﻫ( B)كﻮـﻠﺴﻟا

نإ:ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا

.( E)ﺔﻠﻘﺘﺴ�ا

ﺔﻴﺌﻴﺒﻟا

B=F (P--E)

دﺮـﻔﻠﻟ ﺮﻈﻨﻟا ﻲﻫ ﻞﻋﺎﻔﺘﻟﺎﺑ ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا ةﺮﻈﻨﻠﻟ رﻮﺼﺗ ﻊﺿﻮﻟ ﻲﻧﺎﺜﻟا ﻖﻳﺮﻄﻟاو

ﺲﻴﻟو�ﻲﻛﻮﻠﺴﻟا ﺮﺛﻷا ثاﺪﺣﻷ ﺾﻌﺒﻟا ﺎﻤﻬﻀﻌﺑ ﻰﻠﻋ ﻦﻳﺪﻤﺘﻌﻣ �ﺒﺒﺴﻛ ﺔﺌﻴﺒﻠﻟو

:ﻲﻟﺎﺘﻟا ﻮﺤﻨﻟا ﻰﻠﻋ ﺔﻄﳋا هﺬﻫ ﻞﺜﻤﺘﺗو.ﺾﻌﺒﻟا ﺎﻬﻀﻌﺑ ﻦﻋ ﺔﻠﻘﺘﺴﻣ بﺎﺒﺳﺄﻛ

B=F (P_E)

ﻲـﻠـﻣﺎـﻌـﻟا ﻢـﻴـﻤـﺼـﺘـﻟا ثﺎـﺤـﺑأ ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟا تﺎﺿاﺮﺘﻓا ءارو ﻦﻤﻜﻳ ﺎﻣ اﺬﻫو

نﻮـﻜـﻳ ﻲـﻛﻮـﻠـﺴﻟا ﻦﻳﺎﺒﺘﻟا ﻦﻣ ﻢﻛ ﺪﻳﺪﺤﺘﻟ ﺔﻴﻛﻮﻠﺴﻟا ﺲﻴﻳﺎﻘ�ا ﻪﻴﻓ ﻞﻠﲢ يﺬﻟا

ﻢﻛو�ﺔﻴﻔﻗﻮ�ا تاﺮﻴﻐﺘﻟا ﻪﺟوﻷ ﺔﺠﻴﺘﻧ ﺮﻴﻐﺘﻟا ﻦﻣ ﻢﻛو �ﺔﻳدﺮﻔﻟا ﺺﺋﺎﺼﺨﻠﻟ ﺔﺠﻴﺘﻧ

ﻪـﻧﻷ رﻮـﺼـﺘـﻟا اﺬـﻫ اروﺪـﻧﺎـﺑ ﺪـﻘـﺘـﻧا ﺪـﻗو.ﺎﻌﻣ �ﻨﺛﻹا �ﺑ ﻞﻋﺎﻔﺘﻠﻟ ﺔﺠﻴﺘﻧ ﻦﻣ

كﻮﻠﺴﻟا نﺄﺑ فﺮﺘﻌﻳ ﻻو�ﻞﻋﺎﻔﺘﻠﻟ ﺎﻴﺒﻧﺎﺟ ﺎﺟﺎﺘﻧ ﻪﻧﻮﻛ دﺮﺠﻣ ﻰﻠﻋ كﻮﻠﺴﻟا ﺮﺼﻘﻳ

.ﺔﻴﺒﺒﺴﻟا ﺔﻴﻠﻤﻌﻟا ﻦﻣ ﻞﻣﺎﻜﺘﻣ ءﺰﺠﻛ ﻞﺧﺪﻳ ﻪﺴﻔﻧ

132


http://dr-banderalotaibi.com

ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا

تادﺪﶈاو كﻮﻠﺴﻟا رﻮﺼﺗ ﻲﻬﻓ ﻞﻋﺎﻔﺘﻟا مﻮﻬﻔﻣ ﻊﺿﻮﻟ ﺚﻟﺎﺜﻟا ﻖﻳﺮﻄﻟا ﺎﻣأ

ﺔﻟدﺎﺒﺘ�ا تاﺮﻴﺛﺄﺘﻟا ﻦﻣ ﺎﻜﺑﺎﺸﺘﻣ ﺎﻣﺎﻈﻧ ﺎﻬﻌﻴﻤﺟ ﺖﻧﺎﻛ ﻮﻟ ﺎﻤﻛ ﺔﻴﺌﻴﺒﻟاو ﺔﻳدﺮﻔﻟا

ﻼﻓ�تادﺪﶈا ﻦﻣ ﺔﺛﻼﺜﻟا ﺔﺴﻴﺋﺮﻟا ردﺎﺼ�ا هﺬﻫ ﻰﻟإ ﺮﻈﻨﻟا ﺪﻨﻋو.ﺔﻠﺛﺎﻤﺘ�ا وأ

ﻪﻧأ ﻢﻏر�ﻦﻳﺮﺧﻵا ﻦﻳرﺪﺼ�ا بﺎﺴﺣ ﻰﻠﻋ ةﺰﻴﻤﺘﻣ ﺔﻧﺎﻜﻣ يأ ﺎﻬﻨﻣ يﻷ ﻰﻄﻌﺗ

.ﺮـﻄـﻴـﺴـﻣ ﺮـﺛﺆـﻤـﻛ زﺮـﺒـﺗ ﺪـﻗ ﺔـﺛﻼـﺜﻟا ﻞﻣاﻮﻌﻟا ﻦﻣ ﺎﻳأ نﺈﻓ ﻒﻗاﻮ�ا ﺾﻌﺑ ﻲﻓ

ﺔـﻟدﺎـﺒـﺘـ�ا ﺔـﻴـﻤـﺘـﳊﺎـﺑ ﻰـﻤـﺴـﻳ ﺎـﻣ وأ �ﻮـﻫ ﻪـﻔـﻗﻮـﻣ ﻮﻫ اﺬﻫ نإ اروﺪﻧﺎﺑ لﻮﻘﻳو

ﺎـﻬـﻧأ سﺎـﺳأ ﻰـﻠـﻋ ةدﺪـﶈا تاﺮـﻴـﺛﺄﺘﻟا ﻰﻟإ ﺮﻈﻨﻳو �( reciprocal determinism)

ﺔﻄﳋا هﺬﻫ ﻞﺜﻤﺘﺗو .ﺔﻴﺒﺒﺴﻟا ﺔﻴﻤﺘﳊا ﺎﻬﻧﻮﻛ ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ �ﺎﻬﺘﻌﻴﺒﻃ ﻲﻓ ﺔﻴﻟﺎﻤﺘﺣا

:ﻲﻟﺎﺘﻟا ﻮﺤﻨﻟا ﻰﻠﻋ

P

(B E)

ﺔﻘﺑﺎﺴﻟا تادﺪﶈا ﺔﻔﻴﻇو ﻮﻫ ﻲﻧﺎﺴﻧﻹا كﻮﻠﺴﻟا نﺈﻓ ﺔﻟدﺎﺒﺘ�ا ﺔﻴﻤﺘﳊا ﻲﻓو

تاﺮـﻴـﻐـﺘـﻣ ﻰـﻠـﻋ يﻮـﺘﲢ تادﺪﺤﻣ ﺔﻋﻮﻤﺠﻣ ﻞﻛو.ةدﺪﶈا ﺔﻘﺣﻼﻟاو ﺔﻤﻠﻌﺘ�ا

هﺬﻫو.ﺔﻘﻠﻄﻣ ةرﻮﺼﺑ ﻚﻟﺬﻛ ﻦﻜﺗ ﻢﻟ نإو �ﺮﻴﺒﻛ ﺪﺣ ﻰﻟإ ﺔﻴﻓﺮﻌﻣ ﺎﻬﺘﻌﻴﺒﻃ ﻲﻓ ﻲﻫ

ﻪﻛﻮﻠﺳ ﺞﺋﺎﺘﻨﻟ نﺎﺴﻧﻹا ﺔﻈﺣﻼﻣ لﻼﺧ ﻦﻣ ثﺪﲢ ﺔﻓﺮﻌ�ا لﺎﻜﺷأ ﻦﻣ لﺎﻜﺷﻷا

�ـﺴـﻴـﺋر ﻦـﻳرﺪـﺼـﻣ نﺈـﻓ اﺬـﻜـﻫو.ﻦـﻳﺮـﺧﻵا كﻮـﻠﺴﻟ ﻪﺘﻈﺣﻼﻣ ﻦﻣ وأ /و ﻮﻫ

سرﺪـﻳ نﻵا ﻰـﺘـﺣ ﻞـﻇ ﺎـﻣو.(ﻞـﻤـﻌـﻟﺎـﺑ ﻢـﻠﻌﺘﻟا) تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺞﺋﺎﺘﻧ ﺎﻤﻫ ﻢﻠﻌﺘﻠﻟ

تﺎـﻴـﻠـﻤﻌﻟاو�(ﺪﻴﻠﻘﺘﻟا وأ) ةﺎﻛﺎﶈا ﻞﺜﻣ ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ ﻦﻳوﺎﻨﻋ ﺖﲢ ﺔﻳﺪﻴﻠﻘﺗ ةرﻮﺼﺑ

.(ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا)ﺔﻈﺣﻼ�ا ﻰﻠﻋ ﻢﺋﺎﻘﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا وأ�ﺔﻴﺟذﻮﻤﻨﻟا ﺔﻴﻟاﺪﺑﻹا

.ﺔﻴﻧﺎﺴﻧﻹا ﺔﻴﻔﻴﻇﻮﻟا اروﺪﻧﺎﺑ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻲﻓ ﺎﻳﺰﻛﺮﻣ ارود ﺐﻌﻠﺗ ﺔﻓﺮﻌ�ا تﺎﻴﻠﻤﻋو

.ﺔﻴﻨﻫﺬﻟا رﻮﺼﻟاو رﺎﻜﻓﻷا ﻞﻜﺷ ﺬﺨﺘﺗ ﺎﻣ ةدﺎﻋ�ﺔﻳﺰﻣر ﺔﻴﻠﻴﺜ� ﺎﻤﻈﻧ ﺮﺒﺘﻌﺗ ﻲﻫو

ﺔﻣﻮﻜﺤﻣ ﻪﺗاذ ﺖﻗﻮﻟا ﻲﻓو�ﺔﺌﻴﺒﻟاو دﺮﻔﻟا كﻮﻠﺳ ﻲﻓ ﻢﻜﺤﺘﺗ ﺔﻓﺮﻌ�ا تﺎﻴﻠﻤﻋو

.ﺔﺌﻴﺒﻟاو دﺮﻔﻟا كﻮﻠﺴﺑ ﻚﻟﺬﻟ

ﻞﺒﻗ ثﺪﲢ ﻲﺘﻟا ةﺪﻘﻌ�ا تاﺮﻴﺛﺄﺘﻟا ﻚﻠﺗ ﻲﻫ كﻮﻠﺴﻠﻟ ﺔﻘﺑﺎﺴﻟا تادﺪﶈاو

ﺔﻴﻓﺮﻌ�ا ثاﺪﺣﻷاو�ﺔﻴﻔﻃﺎﻌﻟاو ﺔﻴﺟﻮﻟﻮﻴﺴﻔﻟا تاﺮﻴﻐﺘ�ا ﻞﻤﺸﺗو�كﻮﻠﺴﻟا مﺎﻴﻗ

ﺔـﻴـﻟﺎـﺘـﻟا تادﺪـﶈا ﺎـﻣأ.ﻢـﻠـﻌـﺘـﻠـﻟ ﺔﻳﺮﻄﻔﻟا تﺎﻴﻟﻵاو�تﺎﺒﻗﺮﺘﻟاو تﺎﻌﻗﻮﺘﻟا ﻞﺜﻣ

ﻲـﻓ ﺔـﻴـﺟرﺎـﺧ نﻮـﻜـﺗ ﺪـﻗ ﻲـﺘـﻟا بﺎـﻘـﻌـﻟا وأ�(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا لﺎﻜﺷأ ﻞﻤﺸﺘﻓ

.ﺎﻴﺗاذ ﺎﺜﺣ وأ�ﺔﻴﻠﺧاد وأ �ﺎﻬﺘﻌﻴﺒﻃ

133


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

كﻮــﻠــﺴــﻠــﻟ ﺔــﻠــﻣﺎــﺷو ةﺪــﻘــﻌــﻣ ﺔــﻳﺮـﻈـﻧ ﻲـﻫ ﻚـﻟﺬـﻟ ﺔـﻟدﺎـﺒـﺘـ�ا ﺔـﻴـﻤـﺘـﳊاو

ﻦـﻣ ﺔـﻘـﻴـﻀـﻟاو ةﺮـﻴـﺒﻜﻟا ﺎﻳﺎﻀﻘﻟﺎﺑ ﻢﺘﻬﺗو�ﺔﻴﻘﻳﺮﻴﺒﻣأ ةرﻮﺼﺑ ﺔﻘﺘﺸﻣ�ﻲﻧﺎﺴﻧﻹا

ثاﺪﺣﻷا �ﺑ لدﺎﺒﺘﻟﺎﺑ ﺎﻤﺋﻼﻣ ﺎﻓاﺮﺘﻋا فﺮﺘﻌﺗو �ﺔﻴﻧﺎﺴﻧﻹا ﺔﻴﻔﻴﻇﻮﻟا ﺎﻳﺎﻀﻗ

دﺎﻤﺘﻋﻻا لﻮﺣ رﺎﺒﺘﺧﻼﻟ ﺔﻠﺑﺎﻗ تﺎﻴﺿﺮﻓ �ﺪﻘﺗ لوﺎﲢو�ﺔﻴﺟرﺎﳋاو ﺔﻴﻠﺧاﺪﻟا

.ﻪﺗاذ نﺎﺴﻧﻹا كﻮﻠﺳو ﺔﻴﺟرﺎﳋا فوﺮﻈﻟاو �ﺔﻴﻠﺧاﺪﻟا تﻻﺎﺤﻠﻟ ﺪﻘﻌ�ا لدﺎﺒﺘ�ا

ﻰـﻠـﻋ ﺔـﻣﺎـﻫ رﺎﺛآ ﺎﻬﻟ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا هﺬﻫ ﻞﺜﻣ ﺎﻬﻟ ىﺪﺼﺘﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﺴﻴﺋﺮﻟا ﺎﻳﺎﻀﻘﻟاو

.ﻲﻧﺎﺴﻧﻹا ﻢﻠﻌﺘﻟاو ﺔﻴﻧﺎﺴﻧﻹا ﺔﻌﻴﺒﻄﻟا ﻢﻬﻓ

دﺪـﻌـﻟ ضﺮـﻌـﺘـﺗ �ﺎـﻫرﻮـﺻ ثﺪﺣأ ﻲﻓ�اروﺪﻧﺎﺑ ﺔﻳﺮﻈﻧ نأ ﻦﻣ ﻢﻏﺮﻟا ﻰﻠﻋو

ﻖـﻴـﺿﻷا رﻮـﻈـﻨـ�ا نأ ﻻإ �ﺔﻴﻔﺴﻠﻔﻟاو ﺔﻴﺟﻮﻟﻮﻜﻴﺴﻟا تﻼﻜﺸ�ا ﻦﻣ اﺪﺟ ﺮﻴﺒﻛ

ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا ﻲـﻓ ﻪـﺘـﻳﺮـﻈـﻧ ﺔـﺸﻗﺎﻨﻣ ﻰﻠﻋ ﺎﺒﺼﻨﻣ نﻮﻜﻴﺳ بﺎﺘﻜﻟا ﻦﻣ ﻞﺼﻔﻟا اﺬﻬﻟ

ﻊـﺑرأ مﺪـﻘـﻨﺳ ﻢﺴﻘﻟا اﺬﻫ ﻲﻓو.ﺎﻬﺑ ﺔﻘﻠﻌﺘ�ا تﺎﺳارﺪﻠﻟ ﺔﻌﺟاﺮﻣو �ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ

�ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻠﻟ ﺔﻠﻣﺎﺷ ﺔﻳﺮﻈﻧ يأ ﻲﻓ ﺎﻬﻌﻣ ﻞﻣﺎﻌﺘﻟا ﻦﻣ ﺪﺑﻻ ﺔﺴﻴﺋر ﺎﻳﺎﻀﻗ

.لﺎﻟﻤﺠا اﺬﻫ ﻲﻓ ﺔﻴﺳﺎﺳﻷا ﻢﻴﻫﺎﻔ�ا ﻒﻳﺮﻌﺘﻟ ﻢﺴﻘﻟا اﺬﻫ ﻲﻓ ضﺮﻌﺘﻧ ﺎﻤﻛ

:ﺔﺴﻴﺋﺮﻟا ﺎﻳﺎﻀﻘﻟا

ﻢﻠﻌﺘﻠﻟ ﺔﺒﺳﺎﻨﻣ ﺔﻳﺮﻈﻧ يﻷ ﺔﺴﻴﺋﺮﻟا ﺎﻳﺎﻀﻘﻟا ىﺪﺣإ نﺈﻓ (٣×) اروﺪﻧﺎﺒﻟ ﺎﻘﻓو

ﻲـﻓ ةﺪـﻳﺪـﺟ ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳا نﺎﺴﻧﻹا ﻢﻠﻌﺘﻳ ﻒﻴﻛ:ﻲﻟﺎﺘﻟا لاﺆﺴﻟا ﻰﻠﻋ ﺔﺑﺎﺟﻹا ﻲﻫ

تﺎﺒﻳﺮﻘﺘﺑ مﺎﻗ ﺎﻤﻠﻛ ﺄﻓﺎﻜﻳ نﺎﺴﻧﻹا نأ ﻲﻫ تﺎﺑﺎﺟﻹا ىﺪﺣإو?ﻲﻋﺎﻤﺘﺟا ﻒﻗﻮﻣ

كﻮﻠﺴﻟا لﺎﻜﺷأ ﻞﻛ نأ ﻲﺣﻮﺗ ﻞﺋﻻد كﺎﻨﻫ نأ �ﺣ ﻲﻓو.ﺔﻴﺋﺎﻬﻨﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻼﻟ

نأ ﻻإ �هﺬﻫ تاءاﺮﺟﻹا ﻞﻴﻜﺸﺗ ءاﺮﺟإ لﻼﺧ ﻦﻣ ﺐﺴﺘﻜﺗ ﺪﻗ ﻼﻌﻓ ﻲﻋﺎﻤﺘﺟﻻا

ةﺪﻳﺪﳉا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻢﻠﻌﺗ نﻮﻌﻴﻄﺘﺴﻳ سﺎﻨﻟا نأ ﻚﻟﺬﻛ ﺢﺿﻮﺗ ثﺎﺤﺑﻷا ﺮﻳرﺎﻘﺗ

ﺔﻴﺣﺎﻨﻟا ﻦﻣ نوﺮﺒﺘﻌﻳ نوﺮﺧﻵا سﺎﻨﻟا ءﻻﺆﻫو.ﻦﻳﺮﺧﻵا كﻮﻠﺳ ﺔﻈﺣﻼﻣ دﺮﻟﻤﺠ

ﺔﻈﺣﻼ�ا هﺬﻫ ﻞﺜﻣ لﻼﺧ ﻦﻣ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا بﺎﺴﺘﻛاو�( models)

جذﺎ� ﺔﻴﻨﻘﺘﻟا

ﺔﺴﻴﺋﺮﻟا ﺔﻴﻀﻘﻟا نﺈﻓ ﻚﻟذ ﻰﻠﻋ ةوﻼﻋو.( modeling)جذﻮﻤﻨﻟﺎﺑ

ءاﺪﺘﻗﻻا ﻰﻤﺴﻳ

تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا بﺎﺴﺘﻛا ﺮﻴﺴﻔﺗ ﻲﻫ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ ﺺﺘﺨﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﻳﺮﻈﻨﻠﻟ

.ﺮﺧآ ﺺﺨﺷ ﺔﻈﺣﻼ� ﺔﺠﻴﺘﻨﻛ ةﺪﻳﺪﳉا

نﺎـﺴـﻧﻹا ةرﺪـﻗ ﺢـﻴـﺿﻮـﺗ ﻲﻓ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ �ﻢﻠﻌﺘﻠﻟ ﺔﻳﺮﻈﻧ يﻷ ﺔﻴﻧﺎﺛ ﺔﻴﻀﻗو

هﺬﻬﻟ ءادأ ﻦﻣ ﻚﻟذ ﺐﻘﻌﻳ ﺎﻣو�تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا جذﻮ� ﺔﻈﺣﻼﻣ �ﺑ ﻂﺳﻮﺘﺗ ﻲﺘﻟا

نأ ﻰﻠﻋ�ﺢﻳﺮﺼﻟا ﻞﻴﻟﺪﻟا نﺈﻓ�ﻚﻟﺬﻟ ﺔﻓﺎﺿﻹﺎﺑو.ﻆﺣﻼ�ا ﻞﺒﻗ ﻦﻣ تﺎﻴﻛﻮﻠﺴﻟا

134


http://dr-banderalotaibi.com

ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا

ﻊﻴﺑﺎﺳأ ﻮﺟ مﺎﻳأ ﻲﻓ ﺮﻬﻈﻳ ﻻ ﺪﻗ �ﺎﻬﺑﺎﺴﺘﻛا � ﺪﻗ ﻲﺘﻟا ﺔﻈﺣﻼ�ا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

اذإ ﺎـﻤـﻋ لاﺆـﺴـﻠﻟ ىﺪﺼﺘﺗ ﺔﻴﻀﻘﻟا هﺬﻫ نﺈﻓ ﻚﻟﺬﻟو . (٤×) رﻮـﻬﺷ ﻲﻓ ﻰﺘﺣ ﻞﺑ

ﺎﻫﺎﻨﻔﺻو ﻲﺘﻟا ﺮﻫاﻮﻈﻟا ﺮﻴﺴﻔﺘﻟ ﻲﻔﻜﻳ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا(ﻢﻴﻋﺪﺗ) ﺰﻳﺰﻌﺗ ﻞﻴﻠﲢ نﺎﻛ

ﺎـﻬـﻧﺰـﺧو تﺎـﻣﻮـﻠـﻌـ�ا لﺎـﺧدإ ﻰـﻠﻋ ﺔﻈﺣﻼ�ا ةرﺪﻗ ﺖﻧﺎﻛ اذإ ﺎﻣ وأ�ﻖﺒﺳ ﺎﻤﻴﻓ

ﺖﺿﺮﻌﺗ ﻲﺘﻟا جذﺎﻤﻨﻟا ﻂ� ﻰﻠﻋ ﺖﻐﻴﺻ ﻲﺘﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا لﻮﺣ ﺎﻬﻋﺎﺟﺮﺘﺳاو

.ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻦﻋ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻲﻓ ﻦﻤﻀﺘﺗ نأ ﻲﻐﺒﻨﻳ ﺎﻬﻟ

ﻰـﻠـﻋو.ﺔـﻈـﺣﻼـ�ﺎـﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ ﻲﺋﺎﻘﺘﻧﻻا ﺐﻧﺎﳉﺎﺑ ﻖﻠﻌﺘﺗ ﺔﺜﻟﺎﺜﻟا ﺔﻴﻀﻘﻟاو

ﻢﻠﻌﺘﻳ ﻢﻬﻀﻌﺑ نﺈﻓ�جذﻮﻤﻨﻟا ﺲﻔﻧ ﻰﻟإ لﺎﻔﻃﻷا ﺾﻳﺮﻌﺗ ﺪﻨﻋ ﻰﺘﺣ�لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ

ﻢـﻠـﻌـﺘـﻠـﻟ ﺔـﻠـﻣﺎـﺷ ﺔـﻳﺮـﻈـﻧو.جذﻮـﻤـﻨـﻟا ﻚـﻟذ كﻮـﻠﺳ ﺐﻧاﻮﺟ ﻦﻣ ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ ﺐﻧاﻮﺟ

تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا طﺎ�أ بﺎﺴﺘﻛا ﺔﻴﻔﻴﻛ ﻂﻘﻓ ﺲﻴﻟ ﺮﺴﻔﺗ نأ ﻦﻣ ﺪﺑﻻ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ

ﻦﻣ ﺎﻫﺮﻴﻏ نود �ﺎﻬﺑ ﻆﻔﺘﺤﻳو ﺐﻧاﻮﳉا ﺾﻌﺒﺑ ﻆﺣﻼ�ا ﻢﺘﻬﻳ اذﺎ� ﻞﺑ�ﺐﺴﺤﻓ

(٥×) . ﻚﻟﺬﻛ �ىﺮﺧﻷا ﺐﻧاﻮﳉا

ﻪﻤﻠﻌﺗ ىﺮﺟ ﺎ� ﻲﻠﻌﻔﻟا ءادﻷا ءﺎﻨﺛأ ﻚﻟﺬﻛ ﻲﺋﺎﻘﺘﻧﻻا ﺐﻧﺎﳉا اﺬﻫ ﺪﻫﺎﺸﻳو

فﺮﻌﻳ ﺪﻗ �(ﺚﺤﺒﻟا ﺞﻫﺎﻨﻣ ﺮﻈﻧا) ﺪﻌﺑ ﺎﻤﻴﻓ ﻪﺤﻴﺿﻮﺗ يﺮﺠﻴﺳ ﺎﻤﻛو .ﺔﻈﺣﻼﻣ

ﻦﻣ ﺔﻓﺮﻌ�ا ﻚﻠﺗ ﺎﻤﺋاد نوﺮﻬﻈﻳ ﻻ ﺪﻗ ﻢﻬﻨﻜﻟو�جذﻮﻤﻨﻟا هادأ يﺬﻟا ﺎﻣ لﺎﻔﻃﻷا

ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا ﺔـﻏﺎﻴﺻ ﺺﺨﺸﻟا ﺪﻴﻌﻳ فوﺮﻇ يأ ﺖﺤﺘﻓ . (٦×) ﻢـﻬـﻛﻮﻠﺳ لﻼﺧ

ﺔﻈﺣﻼﻣ ﺎﻬﻤﻠﻌﺗ ىﺮﺟ ﻲﺘﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا يأ ?ﺎﻣ جذﻮ� ﻂ� ﻰﻠﻋ ﺖﻐﻴﺻ ﻲﺘﻟا

ﻞـﻣﺎـﻌﺘﺗ نأ ﻲﻐﺒﻨﻳ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻠﻟ ﺔﻠﻣﺎﺷ ﺔﻳﺮﻈﻧو ?ﺎﻬﺋادأ ﻲﻓ دﺮﻔﻟا ﺐﻏﺮﻳ

تﺎـﻴـﻛﻮـﻠـﺴـﻠـﻟ ﻲـﺋﺎﻘﺘﻧﻻا ءادﻷا ﻢﻈﻨﺗ ﺔﻴﻌﻓاد ﻞﻣاﻮﻋ يﺄﺑ صﺎﳋا لاﺆﺴﻟا ﻊﻣ

. (٧×) ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﺎﻬﻤﻠﻌﺗ ىﺮﺟ ﻲﺘﻟا

�ةرﺪـﻘـﻟاو �ةﺪـﳉا:ﺔـﻈـﺣﻼـ�ﺎـﺑ ﻢـﻠـﻌـﺘـﻠـﻟ تﻻﺎﺠﻣ ﺔﻌﺑرأ كﺎﻨﻫ �رﺎﺼﺘﺧﺎﺑو

. (٨×) ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟاو �ﺔﻴﺋﺎﻘﺘﻧﻻاو

:ﺔﻴﺳﺎﺳﻷا ﻢﻴﻫﺎﻔﳌا

ﺔــﻳﺮــﻈــﻧ ﻦــﻣ اروﺪــﻧﺎــﺑ ﻒــﻗﻮــﻣ ءارو ﺔــﻠــﺧاﺪــﺘــﻣ ﺔــﻴـﺳﺎـﺳأ تﺎـﻴـﻟآ ثﻼـﺛ

ﻢـﻴـﻈـﻨـﺗ تﺎﻴﻠﻤﻋ(٣) ﺔﻴﻓﺮﻌ�ا تﺎﻴﻠﻤﻌﻟا (٢)ﺔـﻴـﻟاﺪـﺑﻹا تﺎﻴﻠﻤﻌﻟا(١):ﻲﻫ�ﻢﻠﻌﺘﻟا

اروﺪـﻧﺎﺑ ﻪﻟﺎﻗ ﺎﻣ ﺎﻧﺬﺧأ اذإ ﺔﻴﻟاﺪﺑﻹا تﺎﻴﻠﻤﻌﻟا ﺔﻴﻤﻫأ ﺢﻴﺿﻮﺗ ﻦﻜ�و.تاﺬﻟا

نأ ﺎﻬﻨﻜ� ةﺮﺷﺎﺒ�ا ﺔﺑﺮﺠﺘﻟا ﻦﻋ ﺔﻤﺟﺎﻨﻟا ﺔﻴﻤﻠﻌﺘﻟا ﺮﻫاﻮﻈﻟا ﻊﻴﻤﺟ نإ»:ﻪﺴﻔﻧ

ﻰﻠﻋ ﻪﺠﺋﺎﺘﻧو ﻦﻳﺮﺧﻵا كﻮﻠﺳ ﺔﻈﺣﻼﻣ لﻼﺧ ﻦﻣ ﻲﻟدﺎﺒﺗ سﺎﺳأ ﻰﻠﻋ ثﺪﲢ

135


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﻰـﻠـﻋ�ﺎـﻨﻟ ﺮﺴﻔﻳ ﺪﻗ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا نأ ﻲﻨﻌﻳ اﺬﻫو. (٩×) «ﻆـﺣﻼ�ا ﺺﺨﺸﻟا

يأ ﺎـﻬـﻴﻓ ءﺮﻤﻠﻟ ﺲﻴﻟ ﻲﺘﻟا ءﺎﻴﺷﻷا ﻦﻣ ﻪﻟ رﺮﺒﻣ ﻻ يﺬﻟا فﻮﳋا�لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ

نﻮـﻜـﻳ ﺪـﻗ ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا ﻦـﻣ ﻂـﻤﻨﻟا اﺬﻫ نﺈﻓ ﻚﻟذ ﻰﻟإ ﺔﻓﺎﺿﻹﺎﺑو.ةﺮﺷﺎﺒﻣ ﺔﺑﺮﲡ

ﻢﻈﻌﻣ بﺎﺴﺘﻛا ﻦﻜ� ﻻ ﻲﺘﻟاو�ةﺪﻘﻌ�ا تارﺎﻬ�ا ﻢﻠﻌﺘﻟ ﺎﻬﻨﻣ صﺎﻨﻣ ﻻ ةروﺮﺿ

ءاﺮـﺟإ وأ �ةرﺎـﻴـﺴﻟا ةدﺎﻴﻗ ﻞﺜﻣ ﺄﻄﳋاو ﺔﺑﺮﺠﺘﻟﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ ﺎﻬﺗﺎﻧﻮﻜﻣ

.ﺔﻴﺣاﺮﺟ ﺔﻴﻠﻤﻋ

ﺔﻣﺎﻫ تﻻﺎﺠﻣ ﻊﻤﺘﻟﻤﺠا ﺎﻫﺮﺒﺘﻌﻳ ﻲﺘﻟا كﻮﻠﺴﻟا طﺎ�أ ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟﺎﻓ اﺮﻴﺧأو

ﻪـﺟو ﻞﻀﻓأ ﻰﻠﻋ ﺎﻬﻤﻬﻓ ﻦﻜ��ﻒﻨﻌﻟا وأ رﺎﺜﻳﻹا ﻞﺜﻣ�ﻪﺗﺎﻣﺎﻤﺘﻫإ تﻻﺎﺠﻣ ﻦﻣ

هﺬـﻫ ﻞـﺜـﻣ بﺎـﻴـﻏوأ �دﻮـﺟﻮـﻟ ﺮـﻴﺴﻔﺘﻛ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻴﻠﻤﻋ ﺎﻨﻠﺧدأ ﺎﻣ اذإ

.تﺎﻔﺼﻟا

ﻰـﻠـﻋ ﻢـﺋﺎـﻘـﻟا يﺰـﻣﺮـﻟا ﻞـﻴﺜﻤﺘﻟﺎﻓ.ﺔﻴﻓﺮﻌ�ا ﺔﻴﻠﻤﻌﻟا ﻲﻬﻓ ﺔﻴﻧﺎﺜﻟا ﺔﻴﻟﻵا ﺎﻣأ

ﻞـﻤـﻌـﻟ ﺮـﻴـﺒـﻜـﻟا عﻮـﻨـﺘـﻟا ﺮـﻴﺴﻔﺘﻟ يروﺮﺿ ﺔﻴﺟرﺎﳋا ثاﺪﺣﻷا ﻦﻣ لﻻﺪﺘﺳﻻا

.نﺎﺴﻧﻹا

.ﺔﻣﺎﻌﺑ ﻲﻧﺎﺴﻧﻹا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ ﺔﻣﺎﻫ ﺔﻴﻓﺮﻌ�ا تﺎﻴﻠﻤﻌﻟا هﺬﻫو

ﻲـﺘـﻟا ﺔـﻴـﻛﻮﻠﺴﻟا تاﺮﻴﻐﺘﻟا» نأ ﺮﻬﻈﻳ ﺚﺤﺒﻟا نﺈﻓ اروﺪﻧﺎﺑ لﻮﻘﻳ ﺎ� ﺎﻘﻓوو

بﺎـﻘﻌﻟاو�ءﺎﻔﻄﻧﻻاو�ﻲﺋاﺮﺟﻹا طاﺮﺷﻹاو �ﻲﻠﻴﺳﻮﻟا طاﺮﺷﻹا ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ ﻢﺘﺗ

.

(١٠×)

«ﻲﻓﺮﻌﻣ ﻂﻴﺳو لﻼﺧ ﻦﻣ ﺎﻬﻤﻈﻌﻣ ﻲﻓ ﻢﺘﺗ

ﻪـﺴﻔﻧ اروﺪﻧﺎﺑ لﻮﻗ ﺪﺣ ﻰﻠﻋو.ﻲﺗاﺬﻟا ﻢﻴﻈﻨﺘﻟا ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻲﻫ ﺔﺜﻟﺎﺜﻟا ﺔﻴﻟﻵاو

رﻮـﺼـﺗ ﻖـﻳﺮـﻃ ﻦﻋ ﺮﻴﺒﻛ ﺪﺣ ﻰﻟإ ﻢﻬﻛﻮﻠﺳ ﻢﻴﻈﻨﺗ نﻮﻌﻴﻄﺘﺴﻳ صﺎﺨﺷﻷا»نﺈﻓ

تاﺮﻴﻐﺘﻟا ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟا ﺮﻴﺴﻔﺗ ﻦﻜ� ﺎﻤﻛ�ﻢﻬﺴﻔﻧﺄﺑ ﻢﻫ ﺎﻬﻧوﺪﻟﻮﻳ ﺪﺴ� ﻲﺘﻟا ﺞﺋﺎﺘﻨﻟا

ﻦﻋ ﺲﻴﻟو ﻲﺗاﺬﻟا ﻢﻴﻈﻨﺘﻟا تﺎﻴﻠﻤﻋ ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ طاﺮﺷﻹا تاءاﺮﺟﻹ ﺔﺒﺣﺎﺼ�ا

ﻲﻫ هﺬﻫ ﻲﺗاﺬﻟا ﻪﻴﺟﻮﺘﻟا ةﺮﻜﻓو .

( ١١×)

«ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا �ﺑ ﺔﻄﺑاﺮﻟا ﻖﻳﺮﻃ

تﺎﻴﻠﻤﻌﻟا ﺔﻌﻴﺒﻃ اروﺪﻧﺎﺑ ﺎﻬﺑ رﻮﺼﺘﻳ ﻲﺘﻟا ﺔﻘﻳﺮﻄﻠﻟ يروﺮﺿو ﻲﻌﻴﺒﻃ لﺎﻤﻜﺘﺳا

كﻮﻠﺳ ءﺎﻨﺛأ ﺄﺸﻨﺗ ﻲﺘﻟا برﺎﺠﺘﻟا ﻞﻌﻔﺑ لﻮﲢو لﻮﺤﺘﺗ ﻲﻫو �ﺎﻬﺘﻔﻴﻇوو ﺔﻴﻓﺮﻌ�ا

.ﺔﻴﺟرﺎﳋا ﺔﺌﻴﺒﻟا ﻲﻓ نﺎﺴﻧﻹا

روﺪـﻟا ﺢـﻴـﺿﻮﺗ ﻰﻠﻋ ثﺎﺤﺑﻷا ءاﺮﺟإ ﻲﻓ ﻪﺘﻗو ﻢﻈﻌﻣ اروﺪﻧﺎﺑ ﻰﻀﻗ ﺪﻗو

ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا وأ ﻲﻟاﺪﺑﻹا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﺻﺎﺨﺑو �ﺔﺛﻼﺜﻟا تﺎﻴﻠﻤﻌﻟا هﺬﻫ ﻪﺒﻌﻠﺗ يﺬﻟا

.ﻲﻧﺎﺴﻧﻹا كﻮﻠﺴﻟا ﺮﻴﺴﻔﺗ ﻞﺟأ ﻦﻣ

ةرﺎﺷﻹا ﺾﻌﺑ ﻊﻣ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻰﻠﻋ ءاﻮﺿﻷا ﺰﻛﺮﻨﺳ ﻢﺴﻘﻟا اﺬﻫ ﻲﻓو

136


http://dr-banderalotaibi.com

ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا

137

.ﻲﺗاﺬﻟا ﻢﻴﻈﻨﺘﻟا تﺎﻴﻠﻤﻋو ﺔﻳﺰﻣﺮﻟا تﺎﻴﻠﻤﻌﻟا ﻰﻟإ

ﺔﻴﺨﻳرﺎﺗ ةﺮﻈﻧ

:تﺎﻳاﺪﺒﻟا

ﺔـﻴـﻋﺎـﻤـﺘـﺟﻻا�ﺔﻴﻛﻮﻠﺴﻟا طﺎ�ﻷا ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟا نأ ماوﺪﻟا ﻰﻠﻋ سﺎﻨﻟا فﺮﻋ

لﺎـﻗ ﺎﻤﻛو.ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟاو ةﺎﻛﺎﶈا لﻼﺧ ﻦﻣ ﺐﺴﺘﻜﺗ ﺎ�إ �ﺎﻫﺮﻴﻏو ﺎﻬﻨﻣ

ﺪﺣاو�ﺔﻟﻮﻔﻄﻟا ﺬﻨﻣ نﺎﺴﻧﻹا ﻲﻓ عرﺰﻳ ﺪﻗ ﺪﻴﻠﻘﺘﻟا نإ» ﻞﻳﻮﻃ ﻦﻣز ﺬﻨﻣ ﻮﻄﺳرأ

ﺔﻴﳊا تﺎﻨﺋﺎﻜﻟا ﺮﺜﻛأ ﻪﻧﺄﺑ ﻞﺜﻤﺘﻳ ىﺮﺧﻷا تﺎﻧاﻮﻴﳊاو نﺎﺴﻧﻹا �ﺑ تﺎﻓﻼﺘﺧﻹا

ﻲﻓ ﺔﺴﻴﺋﺮﻟا تارﻮﻄﺘﻟاو.

(١٢×)

«ﻪﺳورد لوأ ﻢﻠﻌﺘﻳ ةﺎﻛﺎﶈا لﻼﺧ ﻦﻣ�ةﺎﻛﺎﺤﻣ

ﺚﻳﺪﳊا ىﻮﺘﶈا ﻰﻄﻌﺗ �ﻲﻠﻳ ﺎﻤﻴﻓ ﺎﻫﺰﺟﻮﻨﺳ ﻲﺘﻟاو �ﺪﻴﻠﻘﺘﻠﻟ نﺎﺴﻧﻹا رﻮﺼﺗ

ىﺮﺧأ تﺎﺑﺎﺘﻛ ﻰﻟإ عﻮﺟﺮﻟا ﻦﻜﻤ�ا ﻦﻣو.ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻰﻠﻋ اروﺪﻧﺎﺑ لﺎﻤﻋﻷ

ﺔــﻘــﻠــﻌــﺘــ�ا تﺎــﻴــﺿﺮــﻔــﻟاو�تﺎــﻳﺮــﻈــﻨــﻠــﻟ ﺔــﻳﺪــﻘـﻨـﻟاو ﺔـﻌـﺳﻮـ�ا ءارﻵا ﺔـﻓﺮـﻌـ�

. (١٣×) (ﺪﻴﻠﻘﺘﻟاو)ةﺎﻛﺎﶈﺎﺑ

ﺔـﻳاﺪـﺑو �ﺮـﺸـﻋ ﻊـﺳﺎـﺘﻟا نﺮﻘﻟا ﻦﻣ ﻲﻧﺎﺜﻟا ﻒﺼﻨﻟا ﻲﻓ :( instinct) ةﺰـﻳﺮﻐﻟا

ﺲﻔﻨﻟا ءﺎﻤﻠﻋ ﻪﻣﺪﺨﺘﺴﻳ ﺎﻣﺎﻫ ارﻮﺼﺗ ( instinct)

ةﺰﻳﺮﻐﻟا ﺖﻧﺎﻛ ﻲﻟﺎﳊا نﺮﻘﻟا

هﺬـﻫ رﺎـﻬـﻇﻹ ﺔـﻟوﺎـﺤـﻣ ﻲﻓو .ﻲﻋﺎﻤﺘﺟﻻا كﻮﻠﺴﻟا طﺎ�أ ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟا ﺮﻴﺴﻔﺘﻟ

ﻢـﺋﺎﻘﻟا كﻮﻠﺴﻟا اوﺮﺒﺘﻋا (١٤×) ﺔـﻴـﻨﻣﺰﻟا ةﺮﺘﻔﻟا ﻚﻠﺗ ﻲﻓ ﻦﻳﺮﻈﻨ�ا نﺈﻓ ﺔﻴﻤﻫﻷا

ﺮـﺘـﻟاو ﻖـﻠـﻃأ ﺪـﻘـﻓ.ﻦـﻳﺮـﺧﻵا كﻮـﻠـﺳ جﺎـﺘـﻨـﺘـﺳﻻ ﺎﻳﺮﻄﻓ ﺎﻫﺎﲡا ةﺎﻛﺎﶈا ﻰﻠﻋ

ﻰــﻠــﻋ اﻮــﻠــﺒــﺟ ﻦــﻳﺬــﻟا» ﻢــﺳا لﺎــﻔــﻃﻷا ﻰــﻠـﻋ�لﺎـﺜـ�ا ﻞـﻴـﺒـﺳ ﻰـﻠـﻋ�تﻮـﻬـﺠـﻴـﺑ

يﺪﺤﺘﻟا ﻦ� ﺪﻳﺰ�ا ﻪﺟاﻮﺗ ةﺰﻳﺮﻐﻟا ﺔﻳﺮﻈﻧ تﺬﺧأ ﺖﻗﻮﻟا روﺮ�و.( (١٥×) ةﺎﻛﺎﶈا

ﻖـﻘـﺤـﺘـﻠـﻟ ﻞـﺑﺎـﻗ ﺮـﻴـﺴـﻔـﺘﻛ ﺎﻬﺗﺪﺋﺎﻓ ىﺪﻣ ﻦﻋ �ﺿار اوﺪﻏ ﺲﻔﻨﻟا ءﺎﻤﻠﻋ نﻷ

.ﻲﺒﻳﺮﺠﺘﻟا

ةﺰـﻳﺮﻐﻟا ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺾﻓر ﺪﻌﺑ ( Cldssical conditioning)ﻲﻜﻴﺳﻼﻜﻟا

طاﺮﺷﻹا

ةﺎـﻛﺎـﶈا تﺎـﺑﺎـﺠـﺘـﺳا ثوﺪـﺣ ﺔﻴﻔﻴﻜﺑ ﺔﺻﺎﳋا ﺔﻴﻀﻘﻟا ﻮﺤﻧ رﺎﻈﻧﻷا ﺖﻬﲡا

لوﺎﺣ ﻚﻟذ ﻰﻠﻋ لﺎﺜﻤﻛو .( Learning to imitate)ةﺎﻛﺎﶈا

ﻢﻠﻌﺗ ﺔﻠﻜﺸﻣ وأ�ﻰﻟوﻷا

ﻞـﻤـﻌـﺑ ﻞـﻔـﻄـﻟا مﺎـﻴـﻘـﻓ ةﺎـﻛﺎـﶈا كﻮﻠﺳ أﺪﺒﻳ ﻒﻴﻛ ﺮﻴﺴﻔﺗ

(١٦×)

ﺖـﻟﻮـﻫ.ﻲﺑ.يإ

ﺔـﻴـﻌـﻤﺴﻟا بﺎﺼﻋﻷا ﺮﺒﻋ ةﺰﻴ� ةرﺎﺛإ نﻼﺳﺮﺗ �ﺘﻠﻟا ﻪﻴﻧذأ ﺰﻔﺤﻳ تاﻮﺻﻷا

تﺎﻀﺒﻨﻟا نﺈﻓ تاﺮﻣ ةﺪﻋ ﺔﻴﻠﻤﻌﻟا هﺬﻫ راﺮﻜﺗ ﺪﻌﺑو.يﺰﻛﺮ�ا ﻲﺒﺼﻌﻟا زﺎﻬﳉا ﻰﻟإ

ﺔﻛﺮﳊا بﺎﺼﻋأ ﻊﻣ ﺔﻴﻜﺑﺎﺸﺗ ﺔﻄﺑار ﺐﺴﺘﻜﺗ تﻮﺼﻟا ﺎﻬﻴﻋﺪﺘﺴﻳ ﻲﺘﻟا ﺔﻴﻋﻮﻨﻟا


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ثاﺪــﺣإ ﻲــﻓ ﺔــﻣﺪــﺨــﺘــﺴــ�ا ﺎــﻬــﺗاذ تﻼــﻀــﻌــﻟا ﻰــﻟإ�جرﺎــﳋا ﻰــﻟإ ﺔـﻬـﺠـﺘـ�ا

ﺾﻌﺑ راﺮﻜﺘﺑ أﺪﺒﻳ ﻞﻔﻄﻟا نﺈﻓ ﻲﻟﺎﺘﻟﺎﺑو�ﺔﻴﺳﺎﻜﻌﻧا ةﺮﺋاد ﺄﺸﻨﺗ ﻚﻟﺬﺑو.تﻮﺼﻟا

ﻞﻔﻄﻟا نﺈﻓ ﺔﻴﻠﻤﻌﻟا هﺬﻫ ﺪﻃﻮﺘﺗ ﺎﻣﺪﻨﻋو.ﺎﻬﻌﻤﺴﻳ وأ ﺎﻫرﺪﺼﻳ ﻲﺘﻟا تاﻮﺻﻷا

ﻲﻫ ةﺎﻛﺎﶈا نﺈﻓ اﺬﻜﻫو.ﻦﻳﺮﺧﻵا سﺎﻨﻟا ﺎﻬﻘﻄﻨﻳ ﻲﺘﻟا تاﻮﺻﻷا ﺾﻌﺑ ددﺮﻳ

.سﺎﻜﻌﻧﻻا ةﺮﺋاد ﻰﻠﻋ (ﺔﻨﻴﺒﻣ) ﺔﻤﺋﺎﻗ ﻞﺻﻷا ﻖﺒﻃ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا

ةرﺪـﻘﻟا ﻲﻧﺎﺴﻧﻹا ﻞﻔﻄﻟا ﺐﺴﺘﻜﻳ ﻒﻴﻛ ﺮﻴﺴﻔﺗ ﻰﻟإ ﺖﻟﻮﻫ ﺔﻳﺮﻈﻧ فﺪﻬﺗو

ﺎـﻤـﻛ ﻲـﻜـﻴـﺳﻼـﻜـﻟا طاﺮـﺷﻹا أﺪـﺒـﻣ لﻼﺧ ﻦﻣ ﺎﻣ جذﻮ� كﻮﻠﺳ ةﺎﻛﺎﺤﻣ ﻰﻠﻋ

طاﺮــﺷﻹا ﺔــﻳﺮـﻈـﻧ نأ ﻻإ. (١٧×) ناﺮــﺘــﻗﻻا ﺔــﻳﺮــﻈـﻧ ﻲـﻓ يﺮـﺜـﺟ ﻦـﻳودا هﺮـﺴـﻓ

يﺬـﻟا ﺐـﺒﺴﻟا ﺮﻴﺴﻔﺗ ﻲﻓ ﺎﻬﻠﺸﻓ ﺐﺒﺴﺑ ةدوﺪﺤﻣ ﻞﻈﺗ ةﺎﻛﺎﺤﻤﻠﻟ ﻲﻜﻴﺳﻼﻜﻟا

ﺔــﻴــﻀــﻗ ﻞــﺜــﻣ) نﺎــﻴــﺣﻷا ﺾــﻌــﺑ ﻲــﻓ كﻮـﻠـﺴـﻟا ﺪـﻴـﻠـﻘـﺗ مﺪـﻌـﻟ سﺎـﻨـﻟا ﻮـﻋﺪـﻳ

ةدﻮﺟﻮﻣ نﻮﻜﺗ ﻻ ﻲﺘﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا بﺎﺴﺘﻛا ﺮﻴﺴﻔﺗ ﻲﻓ ﺎﻬﻠﺸﻓو�(١٨×)

ءﺎﻘﺘﻧﻻا

(١٩×) . ةﺪﻳﺪﳉا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺔﻴﻀﻗ يأ)كﻮﻠﺴﻠﻟ ﻆﺣﻼ�ا ﺺﺨﺸﻟا ﺪﻴﺻر ﻲﻓ

ﺔـﻟوﺎـﺤـﻣ لوأ نأ وﺪـﺒـﻳ :( Instrumental conditioning) ﻲـﻠـﻴـﺳﻮـﻟا طاﺮـﺷﻹا

ﺎـﻤـﻬـﺑﺎـﺘـﻛ درﻻود نﻮـﺟو ﺮـﻠـﻴﻣ ﻞﻴﻧ ﺮﺸﻧ ﺎﻣﺪﻨﻋ تأﺪﺑ ةﺎﻛﺎﶈا ﺚﺤﺒﻟ ﺔﻤﻈﻨﻣ

(٢٠×)

بﺎﺘﻜﻟا اﺬﻫ مﺪﻗ ﺪﻘﻓ � ( Social Learning Theory)ﻲﻋﺎﻤﺘﺟﻻا

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻳﺮﻈﻧ

ﻲﻧﺎﺜﻟا ﻞﺼﻔﻟا ﺮﻈﻧا) ةﺎﻛﺎﶈا تﺎﻫﺎﲡا ﺮﻳﻮﻄﺘﻟ ﻞﻫ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻰﻠﻋ مﻮﻘﻳ اﺮﻴﺴﻔﺗ

كﻮﻠﺴﻟا ﻰﻤﺴﻳ ةﺎﻛﺎﶈا ﻦﻣ ﺎﻋﻮﻧ درﻻودو ﺮﻠﻴﻣ سرد ﺪﻗو.(بﺎﺘﻜﻟا اﺬﻫ ﻦﻣ

نﺎﻛ ﺔﻴﺟذﻮﻤﻨﻟا ﺎﻤﻬﺑرﺎﲡ ﻲﻓو.( matched-dependent behavior)

ﻞﺛﺎﻤﺘ�ا ﻊﺑﺎﺘﻟا

(ةﺄﻓﺎﻜ�ا يأ).ىﻮﻠﳊا ﻰﻠﻋ يﻮﺘﺤﻳ ﺎﻗوﺪﻨﺻ رﺎﺘﺨﻳ ﺎﺟذﻮ� نﻮﺒﻗاﺮﻳ لﺎﻔﻃﻷا

دﺪـﻋ ﻒـﺼـﻧ نﺎـﻛو .رﺎـﺒـﺘـﺧﻻﺎـﺑ ﻚـﻟذ ﺪـﻌـﺑ ﻢﻫ نﻮﻣﻮﻘﻳ ﻢﺛ��ﻗوﺪﻨﺻ �ﺑ ﻦﻣ

ﺎـﻤـﻨـﻴـﺑ �جذﻮـﻤـﻨـﻟا رﺎﻴﺘﺧا ﻊﻣ ﻖﺑﺎﻄﺘﻳ ارﺎﻴﺘﺧا اورﺎﺘﺧا ﺎﻤﻠﻛ نوﺄﻓﺎﻜﻳ لﺎﻔﻃﻷا

ﻞـﺻﻮـﺗ ﺔـﻘﻳﺮﻄﻟا هﺬﻬﺑو.جذﻮﻤﻨﻟا نﻮﻛﺎﺤﻳ ﻻ ﺎﻣﺪﻨﻋ لﺎﻔﻃﻷا ﻲﻗﺎﺑ ﺄﻓﺎﻜﻳ نﺎﻛ

كﻮـﻠـﺳ ﺪـﻴـﻠـﻘـﺗ ﻰـﻠـﻋ ﺎـﻴـﺋﺎـﻘـﺘﻧا ﻢﻬﺒﻳرﺪﺗ ﻦﻜ� لﺎﻔﻃﻷا نأ ﻰﻟإ درﻻودو ﺮﻠﻴﻣ

ﺐﺴﺘﻜ�ا ﻞﻴ�ا اﺬﻫ نأ ﺎﻨﺤﺿوأ ﺪﻘﻓ ﻚﻟذ ﻰﻠﻋ ةدﺎﻳزو.هﺪﻴﻠﻘﺗ مﺪﻋ وأ ﺎﻣ جذﻮ�

ﺮﻈﻨﻳ ﻪﻧﺈﻓ ﻞﻴﻠﺤﺘﻟا اﺬﻫ ﻲﻓو.ةﺪﻳﺪﺟ مﺎﻬﻣو ىﺮﺧأ جذﺎ� ﻰﻟإ ﻢﻤﻌﻳ نأ ﻦﻜ�

ﻰﻠﻋ�( Holtﻂﻟﻮﻫ

ﺪﻨﻋ يأ) طﺎﺒﺗرﻻا ﻞﻴﻠﺤﺘﻟا ﻲﻓ لﺎﳊا ﻲﻫ ﺎﻤﻛ �ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻰﻟإ

تﺎـﺑﺎـﺠـﺘﺳﻻاو ﺔﻴﻋﺎﻤﺘﺟﻻا تاﺮﻴﺜ�ا �ﺑ ﻂﺑاوﺮﻟا وأ تﻼﺼﻟا ﻦﻳﻮﻜﺗ سﺎﺳأ

ﻢـﺘـﻳ (ﻢـﻴـﻋﺪـﺘـﻟا)ﺰـﻳﺰـﻌـﺘﻟا نﺈﻓ ﻲﻃﺎﺒﺗرﻻا ﻒﻗﻮ�ا ﻦﻣ ﺾﻴﻘﻨﻟا ﻰﻠﻋو.ﺔﻠﺛﺎﻤﺘ�ا

كﻮﻠﺳ طﺎ�أ ﻦﻣ ﻂ� يأ دﺪﺤﻳ يﺬﻟا ﻞﻣﺎﻌﻟا ﻪﻧﻮﻛ سﺎﺳأ ﻰﻠﻋ ﻪﻴﻠﻋ ﺪﻴﻛﺄﺘﻟا

138


http://dr-banderalotaibi.com

ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا

.ﻪﺗﺎﻛﺎﺤﻣ ﻢﺘﺗ جذﻮﻤﻨﻟا

ﻖــﻳﺮــﻃ ﻦـﻋ ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا ﻞـﻛﺎـﺸـﻣ ﻰـﻠـﻋ درﻻودو ﺮـﻠـﻴـﻣ مﺎـﻤـﺘـﻫا ﺮـﺼـﺘـﻘـﻳ ﻢـﻟو

لﺎـﻔـﻃﻷا ﻦـﻣ ﻞـﻛ ةﺎـﻴـﺣ ﻲـﻓ ﻪـﻧأ ﺪـﻛﺆ�ا ﻦﻣ»:ﺎﻤﻬﺘﻈﺣﻼﻣ ﺪﺣ ﻰﻠﻋو.ةﺎﻛﺎﶈا

نﻮـﻴـﺿﺎـﻳﺮﻟﺎﻓ.ﻢﻠﻌﺘﻟا عاﻮﻧأ ﻦﻣ ةﺮﻴﺜﻛ عاﻮﻧﻷ ﺔﻠﻴﺳﻮﻛ ةﺎﻛﺎﶈا ﻞﻤﻌﺗ �ﻐﻟﺎﺒﻟاو

ﻖـﻳﺮـﻃ ﻦﻋ ﺐﻌﻠﻟا ﻲﻓ ةﺪﻳﺪﳉا ﻞﻴﳊاو ﻞﻜﺸﻟا لﻮﺣ ةﺪﻳﺪﺟ ارﻮﻣأ نﻮﺒﺴﺘﻜﻳ

نﻮـﺒـﺴـﺘـﻜـﻳ برﺎـﺠﺘﻟا ءاﺮﺟﺈﺑ نﻮﻣﻮﻘﻳ ﻦﻳﺬﻟاو .ﻦﻳﺮﺧﻵا �ﻴﺿﺎﻳﺮﻟا ﺔﻈﺣﻼﻣ

ﻲﻫو ةﺰﻬﺟﻷا ةﺪﻫﺎﺸﻣ ﻦﻣ ﺎﻬﻧﻮﻣﺪﺨﺘﺴﻳ ﻲﺘﻟا ةﺰﻬﺟﻷا ﻦﻋ ةﺪﻳﺪﺟ تﺎﻣﻮﻠﻌﻣ

نﺎـﺑ ﻞـﺋﺎـﻘﻟا لﺎﻤﺘﺣﻻا نﺎﻳﺮﻈﻨﻟا نﺎ�ﺎﻌﻟا ناﺬﻫ ﺮﻗأ ﺪﻘﻓ اﺬﻜﻫو .

139

(٢١×)

«ﻞـﻤﻌﺗ

هﺪﻴﺻر ﻲﻓ ةدﻮﺟﻮﻣ ﺮﻴﻏ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳا �ةﺎﻛﺎﶈا لﻼﺧ ﻦﻣ�ﺐﺴﺘﻜﻳ ﺪﻗ ﺎﻣ ﺎﺼﺨﺷ

بﺎـﺴـﺘـﻛﻻ ةادأ ةﺎﻛﺎﶈا ﺢﺒﺼﺗ نأ ﻦﻜ� ﻒﻴﻛ ادﺪﺤﻳ ﻢﻟ ﺎﻤﻬﻧأ ﻻإ .ﻲﻛﻮﻠﺴﻟا

.ةﺪﻳﺪﺟ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳا

ﺮـﻴـﺜـﺘـﺴـﺗ ﻲـﺘـﻟا تﺎـﻴـﺿﺮـﻔـﻟا ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟا ﻪﻴﻓ در ﻻودو ﺮﻠﻴﻣ بﺎﺘﻛ نأ ﻊﻣو

ﺐﻠﻄﺗ ﺪﻗو .

(٢٢×)

تﺎﺳارﺪﻟا ﻦﻣ ﻞﻴﻠﻗ دﺪﻌﻟ ﻻإ ﺎﻤﻬﻠﻣ ﻦﻜﻳ ﻢﻟ ﻪﻧأ ﻻإ ﺮﻴﻜﻔﺘﻟا

ﺚـﺤـﺑ ﺔﻠﻜﺸﻣو ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺔﻠﻜﺸﻣ ةﺎﻛﺎﶈا ﺢﺒﺼﺗ ﻲﻛ ىﺮﺧأ ﺔﻨﺳ ﻦﻳﺮﺸﻋ ﺮﻣﻷا

روﺎـﺤـﻣ ﻦـﻣ ﺲـﻴـﺋر مﺎـﻤـﺘـﻫا رﻮـﺤـﻣ لﻮـﲢ ﺪـﻗو .ﺔﻴﻤﻫﻷا ﻦﻣ ﺮﺒﺒﻛ رﺪﻗ ﻰﻠﻋ

ﺔـﻈـﺣﻼـ�ﺎـﺑ ﻢـﻠﻌﺘﻟا ﻞﻴﻠﲢ ﻰﻟإ ةﺎﻛﺎﶈا ﻰﻠﻋ ﻢﺋﺎﻘﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻞﻴﻠﲢ ﻦﻣ ﺚﺤﺒﻟا

.ةﺪﻳﺪﳉا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا بﺎﺴﺘﻛا ﺎﻳﺎﻀﻗ ﻰﻟإ ىﺪﺼﺘﻳ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻦﻣ عﻮﻨﻟا اﺬﻫو

:نﻮﻴﺴﻴﺋﺮﻟا نوﺮﻈﻨﳌا

ﻖـﻳﺮـﻃ ﻦـﻋ ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا عﻮـﺿﻮـ� ﻲـﻟﺎـﳊا مﺎـﻤﺘﻫﻻا ﻲﻓ ﺮﺒﻛﻷا ﻞﻀﻔﻟا دﻮﻌﻳ

ةوﺪـﻧ ﻰـﻟإ ﻪـﻣﺪـﻗ ﺚﺤﺑ ﻲﻓ ﺔﻴﻟوﻷا ﻪﺑرﺎﲡ ﺺﳋ يﺬﻟا اروﺪﻧﺎﺑ ﻰﻟإ ةﺎﻛﺎﶈا

Social learning) ةﺎﻛﺎﶈا لﻼﺧ ﻦﻣ ﻲﻋﺎﻤﺘﺟﻻا ﻢﻠﻌﺘﻟا ناﻮﻨﻋ ﻞﻤﺤﻳ ﺎﻜﺳاﺮﺒﻧ

ﺐـﻟﺎـﻃ لوأ ﻮـﻫو) زﺮـﺘـﻟو درﺎـﺸـﺘـﻳر ﻊـﻣ كﺮـﺘﺷا ﺎﻤﻛ �(23*)

( Through Imitation

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻢﺳا ﻞﻤﺤﻳ بﺎﺘﻛ ﺮﺸﻧ ﻲﻓ (هارﻮﺘﻛﺪﻟا ﺔﺳارد ﻲﻓ اروﺪﻧﺎﺑ ﻪﻴﻠﻋ فﺮﺸﻳ

Social learning and Personality)ﺔــــﻴــــﺼــــﺨــــﺸــــﻟا

رﻮــــﻄــــﺗو ﻲــــﻋﺎــــﻤــــﺘــــﺟﻻا

. (٢٤×) ( Development

تﻻﺎــﻘــ�ا ﻦــﻣ ﺮـﻴـﺜـﻜـﻟا داﺪـﻋﻹ ﺔـﻌـﻓاد ةﻮـﻗ نﻼـﻤـﻌـﻟا ناﺬـﻫ ﺢـﺒـﺻأ ﺪـﻗو

.ﻲﻟﺎﺘﻟا ﺪﻘﻌﻟا لﻼﺧ ةﺎﻛﺎﶈا عﻮﺿﻮﻣ لﻮﺣ ﺚﺤﺒﻟا ﻰﻠﻋ ﺔﻤﺋﺎﻘﻟاو�ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا

ةﺪﻳﺮﻓو ةﺪﻳﺪﺟ ﺔﳉﺎﻌﻣ ةﺎﻛﺎﶈا تﺎﻴﻠﻤﻌﻟ زﺮﺘﻟوو اروﺪﻧﺎﺑ ﺔﳉﺎﻌﻣ ﺖﻧﺎﻛ ﺪﻗو


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ضﺮـﻌـﺘـﻟ ﺔـﻔـﻠـﺘـﺨـﻣ ﺞـﺋﺎـﺘـﻧ ثﻼـﺛ ﻰـﻠـﻋ ﺎﻓﺮﻌﺗ ﺪﻘﻓ .ﻪﺟوأ ةﺪﻋ ﻦﻣ ﺎﻬﻋﻮﻧ ﻦﻣ

طﺎ�أ ﺐﺴﺘﻜﻳ ﺪﻗ :ﻻوأ�ﻆﺣﻼ�ا اﺬﻬﻓ.ﺎﻣ جذﻮ� ﻰﻟإ ﻪﻤﻴﻠﻌﺗ داﺮ�ا ﺺﺨﺸﻟا

ﻒﻛ ﻒﻀﻳ وأ ىﻮﻘﻳ ﺪﻗ :ﺎﻴﻧﺎﺛو �ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﺠﻴﺘﻧ) ةﺪﻳﺪﺟ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳا

ﻦـﻋ ﻒـﺸـﻜـﻳ ﺪﻗ :ﺎﺜﻟﺎﺛو (ﻲﻔﻛ ﺮﻴﻏ وأ ﻲﻔﻛ ﺮﺛأ ﻪﻳﺪﻟ ﺪﻟﻮﺘﻳ يأ) تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ﻪﻳﺪﻟ ﺪﻟﻮﺘﻳ يأ) ةرﺎﺷﺈﻛ جذﻮﻤﻨﻟا كﻮﻠﺳ ﻪﻟﺎﻤﻌﺘﺳﺎﺑ ﺎﻬﻤﻠﻌﺗ ﻪﻟ ﻖﺒﺳ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳا

تﺎﻳﺮﻈﻧ نأ نﺎﻳﺮﻳ زﺮﺘﻟوو اروﺪﻧﺎﺑ نﺎﻛ ﺪﻗو.(ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺮﺴﻴﻳ يﺬﻟا ﻲﻋﺎﻤﺘﺟﻻا ﺮﺛﻷا

تﺎﻳﺮﻈﻧ ﻲﻫ

(٢٥×)

ﺐﺴﺤﻓ (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا �دﺎﺒﻣ ﻰﻠﻋ مﻮﻘﺗ ﻲﺘﻟا ةﺎﻛﺎﶈا

نأ ﺎـﻨـﺤـﺿوأ ﺪـﻘـﻓ ﻚـﻟذ ﻰـﻠـﻋ ةدﺎﻳزو .جذﺎﻤﻨﻟا ﻒﻠﺘﺨﻣ ﺮﻴﺴﻔﺘﻟ ﺔﻤﺋﻼﻣ ﺮﻴﻏ

كﻮـﻠـﺴﻟا طﺎ�أ ﻦﻣ ﺮﻴﺒﻛ دﺪﻋ ﺮﻳﻮﻄﺗ ﻲﻓ ﺎﻣﺎﻫ ارود ﺐﻌﻠﺗ ةﺎﻛﺎﶈا تﺎﻴﻠﻤﻋ

ﺮﻴﻳﺎﻌﻣو�ﺲﻨﳉﺎﺑ ﺔﺻﺎﳋا كﻮﻠﺴﻟا طﺎ�أو �ﺔﻴﻧاوﺪﻌﻟا ﻚﻟذ ﻲﻓ ﺎ��ﻲﻋﺎﻤﺘﺟﻻا

ﻢـﺋﺎـﻘـﻟا ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا ةﺮﺋاد ﻊﻴﺳﻮﺘﺑ زﺮﺘﻟوو اروﺪﻧﺎﺑ مﺎﻗ ﺪﻘﻓ اﺮﻴﺧأو.تاﺬﻟا �ﻮﻘﺗ

ﻊﻣ ةﺎﻛﺎﶈا ﻰﻠﻋ ﻢﺋﺎﻘﻟا كﻮﻠﺴﻟا ىوﺎﺴﻳ نأ ةدﺎﻌﻟا تﺮﺟ ﺪﻘﻓ .ةﺎﻛﺎﶈا ﻰﻠﻋ

نأ ﺎـﺤـﺿوأ ﺪـﻘـﻓ ﻊـﺋﺎـﺸـﻟا ضاﺮﺘﻓﻻا اﺬﻫ ﻦﻣ ﺾﻴﻘﻨﻟا ﻰﻠﻋو.ﺪﻴﻠﻘﺘﻟا دﺮﺠﻣ

ﺔـﻣﺎـﻌـﻟا �ـﻧاﻮـﻘـﻟا ﺾـﻌـﺒـﻟ ﺪﻳﺮﲡ ﺔﻴﻠﻤﻌﺑ مﻮﻘﻳ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ مﻮﻘﻳ يﺬﻟا ﻞﻔﻄﻟا

نأو �ﺎـﻬـﺋﺎـﻄـﻋﺈـﺑ جذﻮـﻤـﻨـﻟا مﻮـﻘـﻳ ﻲـﺘﻟا ةدﺪﶈا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ءارو ﻦﻤﻜﺗ ﻲﺘﻟا

ﻪﻘﻴﺒﻄﺗ ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ ﺎﻣﺎ� ةﺪﻳﺪﺟ ﻞﻛﺎﺸﻣ ﻞﺣ ﻰﻠﻋ رﺪﻘﻳ ﻚﻟﺬﻛ ﻆﺣﻼ�ا ﻞﻔﻄﻟا

ﺎﻨﺤﺿوأ ﺎﻤﻛ.ةﺪﻳﺪﳉا ﻒﻗاﻮ�ا ﻲﻓ ﺔﻈﺣﻼ�ا لﻼﺧ ﻦﻣ ﺎﻬﺒﺴﺘﻛا ﻲﺘﻟا �ﻧاﻮﻘﻠﻟ

سﺎﺳأ ﻰﻠﻋ ﺔﺛﺪﺤﺘﺴﻣو ةﺪﻳﺪﺟ ﺔﻴﻛﻮﻠﺳ ﺎﻃﺎ�أ ﺮﻬﻈﻳ ﻆﺣﻼ�ا ﺺﺨﺸﻟا نأ

جذﺎـ� ﻦـﻣ ﺔـﻔـﻠـﺘـﺨـﻣ ﺐـﻧاﻮـﺟ ﻂـﺑرو ءﺎـﻘـﺘـﻧا ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ ةﺎﻛﺎﶈا تﺎﻴﻠﻤﻋ ﻦﻣ

.ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ

ةﺎـﻛﺎـﶈا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳا ( acquisition)بﺎـﺴـﺘـﻛا

�ـﺑ زﺮﺘﻟوو اروﺪﻧﺎﺑ ﺰﻴﻣ ﺪﻗو

فﺮـﻌـﺘـﻟﺎـﺑ ﺲـﻴﺋر ﻞﻜﺸﺑ �ﻤﺘﻬﻣ ﺎﻧﺎﻛ تﺎﻨﻴﺘﺴﻟا ﻲﻓو.( performance)

ﺎـﻬﺋادأو

تادﺪﶈا هﺬﻫ ﺖﻨﻤﻀﺗ ﺪﻗو.ةﺎﻛﺎﶈا ﻰﻠﻋ ﻢﺋﺎﻘﻟا ءادﻸﻟ ﺔﻣﺎﻬﻟا تادﺪﶈا ﻰﻠﻋ

ةﺎﻛﺎﺤﻣ ﻰﻠﻋ ﺔﻤﺋﺎﻘﻟا كﻮﻠﺴﻟا عاﻮﻧأو�(ﺔﺌﺸﻨﺗ ﺮﻴﻏ مأ ﺔﺌﺸﻨﺗ) جذﺎﻤﻨﻟا صاﻮﺧ

ﻰـﻠـﻋ ﺔـﺒـﺗﺮﺘ�ا ﺞﺋﺎﺘﻨﻟاو �(ﻲﺿﺮﻋ كﻮﻠﺳ وأ مﺎﻬ�ا ءادأ ﻮﺤﻧ ﺔﻬﺟﻮﻣ) جذﺎﻤﻨﻟا

ﻞﻴﻠﲢ ﻢﺘﻳ ﻢﻟ ﻪﻧأ ﻻإ.(ﺔﻴﻟاﺪﺑا ﺔﺑﻮﻘﻋ وأ ﺔﻴﻟاﺪﺑا ةﺄﻓﺎﻜﻣ) جذﺎﻤﻨﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳا

ادﺮـﻄـﻀـﻣ ﻼﻴﻠﲢ (بﺎﺴﺘﻛﻻا تارﺪﻗ وأ) ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻠﻟ ﺔﻣزﻼﻟا تﺎﻴﻟﻵا

ﻲـــــﺘـــــﻴـــــﻠــــﻤــــﻋ نأ ﺢــــﺿوأ (٢٦×) اروﺪـــــﻧﺎـــــﺑ نأ ﺮـــــﻴـــــﻏ.ﺖــــﻗﻮــــﻟا ﻚــــﻟذ ﻲــــﻓ

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻢﺘﻳ ﻲﻛ نﺎﺘﻣزﻻو نﺎﺘﻣﺎﻫ ( verbal)

ﺔﻴﻈﻔﻠﻟاو ( imaginal)ﺔﻴﻟﺎﻴﳋا�ﻞﻴﺜﻤﺘﻟا

140


http://dr-banderalotaibi.com

ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا

(٢٧×)

. ﺪﻠﻴﻔﺷ .يأ .فا ﺎﻬﻌﺿو ﻲﺘﻟا ﻚﻠﺗ ﻪﺒﺸﺗ ﺔﻴﺿﺮﻔﻟا هﺬﻫو.ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ

نأ ﻻإ.ﻲﻤﻠﻌﻟا ﻪﺟﺎﺘﻧإ ةﺮﺘﻓ نﺎﺑإ ١٩٦٨ مﺎﻋ زﺮﺘﻟو ﻲﻓﻮﺗ ﺪﻘﻓ ﻆﳊا ءﻮﺴﻟو

ﻦﻤﻜﺗ ﻲﺘﻟا تﺎﻴﻟﻵا دﺪﺣو�ﺎﻬﺒﻳﺬﻬﺗو ﻪﺗﺎﻳﺮﻈﻧ قﺎﻄﻧ ﻊﻴﺳﻮﺗ ﻲﻓ ﺮﻤﺘﺳا اروﺪﻧﺎﺑ

�دﺎـﺒـﻣ ﻲﻫو ﻚﻟذ ﺪﻌﺑ ترﺪﺻ ﺐﺘﻛ ﺔﺛﻼﺛ ﻲﻓ ﻚﻟذو �ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ءارو

جذﺎــ�و ﻲــﻬــﺗأ (28*) ( Principles of Behavio Modification)

كﻮـــﻠــﺴــﻟا ﻞــﻳﺪــﻌــﺗ

(٢٩×) psychological Modeling : Conflicting ﺔـﻋرﺎـﺼـﺘـﻣ تﺎـﻳﺮﻈﻧ :ﺔﻴﺟﻮﻟﻮﻜﻴﺳ

(Aggression: A Social Learningﻲﻋﺎﻤﺘﺟﻻا

ﻢﻠﻌﺘﻠﻟ ﻞﻴﻠﲢ:ﺔﻴﻧاوﺪﻌﻟاو(Theories

ﺔـﻈـﺣﻼـ�ﺎـﺑ ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا ﺢـﺒـﺻأ ﺪﻘﻓ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا ﻲﻓ ﻊﺳﻮﺘﻟا اﺬﻬﻟ ﺎﻘﺒﻃو. (Analysis

ﺎﻬﺑ ﺔﺻﺎﳋا ﺎﻬﺗادﺪﺤﻣ ﺎﻬﻨﻣ ﻞﻜﻟ ﺔﻄﺑاﺮﺘﻣ ﺔﻴﻋﺮﻓ تﺎﻴﻠﻤﻋ ﻊﺑرأ ﻰﻠﻋ يﻮﻄﻨﻳ

(١):نأ) ﻦـﻣ ﺔـﻈـﺣﻼـ�ﺎـﺑ ﺺـﺨـﺸـﻠـﻟ ﺪـﺑﻼﻓ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا مﻮﻘﺗ ﻢﺘﻳ ﻲﻜﻟو

ﻚﻟذ ﺪﻌﺑ ﻆﻔﺘﺤﻳ نأ(٢):هﺎﺒﺘﻧﻻا ﺔﻴﻠﻤﻋ) جذﻮﻤﻨﻟا ﻞﻤﻌﻟ ﺔﺒﺳﺎﻨ�ا ﺢﻣﻼﻤﻠﻟ ﻪﺒﺘﻨﻳ

ﺔـﻴـﻠـﻤـﻋ)ﻞـﺒـﻘـﺘـﺴـ�ا ﻲـﻓ ﺎـﻬـﻋﺎﺟﺮﺘﺳﻻ يﺰﻣر ﻞﻜﺷ ﻰﻠﻋ ﺔﻈﺣﻼ�ا ثاﺪﺣﻷﺎﺑ

تﺎـﻣﻮـﻠـﻌـ�ا راﺪـﺻإ ةدﺎـﻋﻹ ﺔـﻴـﻤـﺴـﳉا تارﺪﻘﻟا ﻪﻳﺪﻟ نﻮﻜﻳ نأ( ٣)

�(ﻆـﻔﳊا

ﺰﻓﺎﳊا ﻪﻳﺪﻟ نﻮﻜﻳ نأ (٤) �اﺮﻴﺧأو .(ﺔﻴﻛﺮﳊا راﺪﺻﻹا ةدﺎﻋإ ﺔﻴﻠﻤﻋ)ﺔﻇﻮﻔﶈا

(٣٠×) . (ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا ﺔﻴﻠﻤﻌﻟا) ىﺬﺘﶈا جذﻮﻤﻨﻟا كﻮﻠﺳ ءادﻷ

:ﺮﺿﺎﳊا ﺖﻗﻮﻟا ﻲﻓ ﺔﻈﺣﻼﳌﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺔﻧﺎﻜﻣ

ﻢـﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ ﻪﺘﻳﺮﻈﻧ تﺎﻧﻮﻜﻣ ﺪﺣأ ﻮﻫ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻠﻟ اروﺪﻧﺎﺑ رﻮﺼﺗ نإ

كﻮﻠﺴﻠﻟ ةﺪﺣﻮﻣو ﺔﻠﻣﺎﺷ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺢﻴﺿﻮﺘﺑ ﺮﺿﺎﳊا ﺖﻗﻮﻟا ﻲﻓ مﻮﻘﻳو.ﻲﻋﺎﻤﺘﺟﻻا

ﻢﻠﻋ تﻻﺎﺠﻣ ﻦﻣ ﺔﻌﺳاو تﻻﺎﻟﻤﺠ ﺲﻴﺋر ﺮﻴﺴﻔﺗ ثاﺪﺣإ لوﺎﺤﻳ ﺎﻤﻛ ﻲﻧﺎﺴﻧﻹا

ﻖﻄﻨ�ا لﻼﺧ ﻦﻣ.ﺲﻔﻨﻟا ءﺎﻤﻠﻋ ﻊﻴﺠﺸﺘﺑ ﻚﻟذو �ﺔﺻﺎﺨﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻳﺮﻈﻧو ﺲﻔﻨﻟا

ﻢﻠﻌﺘﻠﻟ ةﺮﺛﺆ�او ﺔﻴﺳﺎﺳﻷا تاﺮﺛﺆ�ا ﺮﻳﺪﻘﺗ ﻰﻠﻋ ﺔﻴﻘﻳﺮﻴﺒﻣﻷا ﻞﺋﻻﺪﻟاو �ﻢﻜﶈا

ﺐـﻳﺮـﻗ ﺪـﻬـﻋ ﺬـﻨﻣو.ﺎﻫرﺪﻗ ﻖﺣ تاﺬﻟا ﻢﻴﻈﻨﺗ تﺎﻃﺎﺸﻧو�ﺔﻓﺮﻌ�او ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ

ﺔـﻴـﻤـﺘـﳊاو ﺔـﻴـﺗاﺬﻟا ﺔﻴﻟﺎﻌﻔﻟا ﻞﺜﻣ)ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺔﻌﻴﺒﻃ تاذ ﺔﺴﻴﺋر تﻻﻮﻘﻣ تﺬﺧأ

جذﻮـ� ةرﺪـﻗ ﻰـﻠﻋ ﻼﻴﻟد ﻞﺜ� ﺎﻬﻨﻣ ﻞﻛو �ﺔﻋرﺎﺴﺘﻣ تاﻮﻄﺧ ﺬﺧﺄﺗ (ﺔﻟدﺎﺒﺘ�ا

تﻻﻮﻘ�ا هﺬﻫ ﻞﺜﻣو . (٣١×) ﻪـﺑ ﺆـﺒـﻨـﺘﻟاو كﻮﻠﺴﻟا ﺐﻴﻛﺮﺗ ﻰﻠﻋ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا

ﻲﺒﻳﺮﺠﺘﻟا ﺚﺤﺒﻟاو ﺮﻴﻜﻔﺘﻟا ﻦﻣ تاﻮﻨﺳ ىﺪﻣ ﻰﻠﻋ ﺖﺳﺮﻏ ﻲﺘﻟا رﺎﻜﻓﻷا رﺎﻤﺛ ﻲﻫ

ﻲـﻓ ﺔـﻨـﻤـﻀـﻣ ﺎـﻫﺪـﳒ نأ ﻦـﻜ� رﺎﻜﻓﻷا هﺬﻫ ﻦﻣ ﺞﻀﻧ ﺎ� ﺮﻴﺜﻜﻟاو.ﺞﻣﺮﺒ�ا

. (٣٢×) ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺮﻫاﻮﻈﺑ ﺔﻘﻠﻌﺘ�ا ﻰﻟوﻷا لﺎﻤﻋﻷا

141


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﻖﻴﺒﻄﺗ ﻞﺟأ ﻦﻣ ﺪﻬﳉا ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟا اروﺪﻧﺎﺑ لﺬﺒﻳ ﺮﺜﻛأ ﻲﻠﻤﻋ ﺪﻴﻌﺻ ﻰﻠﻋو

ﺖﺤﺒﺻأ ﺪﻗو.ﻲﻋﺎﻤﺘﺟﻻاو يرﻮﻄﺘﻟاو ﻲﻜﻴﻨﻴﻠﻛﻹا ﺲﻔﻨﻟا ﻢﻠﻋ لﺎﺠﻣ ﻲﻓ ﻪﺘﻳﺮﻈﻧ

ﺔﻓوﺮﻌﻣ ﻲﺴﻔﻨﻟا جﻼﻌﻟا لﺎﺠﻣ ﻲﻓ ﻲﻋﺎﻤﺘﺟﻻا ﻢﻠﻌﺘﻟا �دﺎﺒﻣ ﺔﻳﺮﻈﻧ تﺎﻘﻴﺒﻄﺗ

ﺎﻴﺟﻮﻟﻮﺑوﺮﺜﻧﻷا ﻢﻠﻋو �ﻲﻋﺎﻤﺘﺟﻻا ﺲﻔﻨﻟا ﻢﻠﻋ ﻰﻠﻋ تﺎﻘﻴﺒﻄﺘﻟا ﺎﻣأ.

( ٣٣×)

نﻵا

ﺖﺿﺮﻋ ﺎﻤﻛ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻳﺮﻈﻧو.ﺔﻴﻟوﻷا ﺎﻬﻠﺣاﺮﻣ ﻲﻓ ﺖﻟازﺎﻤﻓ ﺔﻴﻓﺎﻘﺜﻟا

ﻰـﻨـﺒـﺘـﺗ ﺖـﻧﺎﻛأ ءاﻮﺳ ﺲﻔﻨﻟا ﻢﻠﻌﻟ ﺔﻴﻟﺎﳊا تﺎﻫﺎﲡﻻا ﻊﻣ ﺔﻤﺋﻼﺘﻣ نﻵا ﻰﺘﺣ

ةﺪﺋﺎﺴﻟا تارﻮﻄﺘﻟا ﻊﻣ ﻢﺠﺴﻨﺗ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟاو.ﻲﺒﻳﺮﺠﺘﻟا ﺐﻫﺬ�ا مأ ﻲﻌﻴﺒﻄﻟا ﺐﻫﺬ�ا

تﻻﺎـﻤـﺘـﺣا ردﺎـﺼـﻣ ﻦـﻣ ازﺮـﺒـﻣ ارﺪـﺼـﻣ ﺎـﻫرﺎـﺒـﺘـﻋا ﻲـﻐـﺒـﻨـﻳ يﺬـﻟا ﺪﳊا ﻰﻟإ

ﺪـﻴـﻌـﺒـﻟا ﺮـﻴـﻏ ﻞـﺒـﻘﺘﺴ�ا ﻲﻓ ﻰﻈﺤﺘﺳ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا هﺬﻫ نأ ﻞﻤﺘﶈا ﻦﻣو.ﺚﺤﺒﻟا

ﺮــﻴــﺘــﺴــﺟﺎــ�ا ﻞــﺋﺎــﺳر نوﺪــﻌــﻳ ﻦــﻳﺬــﻟا بﻼــﻄـﻟا ﻦـﻣ فاﺮـﺘـﻋﻻا ﻦـﻣ ﺪـﻳﺰـ�

.�ﺜﺣﺎﺒﻟا �ﻴﺟﻮﻟﻮﻜﻴﺴﻟا ﻦﻣ ﻚﻟﺬﻛو�هارﻮﺘﻛﺪﻟاو

:ىﺮﺧﻷا تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا

ﺮـﺸـﻋ ﺔـﺴـﻤﳋا لاﻮﻃ ﻲﻋﺎﻤﺘﺟﻻا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ اروﺪﻧﺎﺑ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺖﻠﻇ ﺎﻤﻨﻴﺑ

ﺎﻗﺮﻃ نأ ﻻإ�ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا لﺎﺠﻣ ﻲﻓ ﻢﻈﻋﻷا ﺮﻴﺛﺄﺘﻟا تاذ ﺔﻴﺿﺎ�ا ﺎﻣﺎﻋ

ﻢــﻠــﻌــﺘــﻟا ثوﺪــﳊ يروﺮــﺿ طﺮــﺸـﻛ (ﻢـﻴـﻋﺪـﺘـﻟا)ﺰـﻳﺰـﻌـﺘـﻟا دﺪـﲢ (٣٤×) ىﺮـﺧأ

ةﺎﻛﺎﶈا ﻲﻓ (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻪﺟاﻮﺗ ﻲﺘﻟا ﺐﻋﺎﺼ�ا ىﺪﺣإو.ﻲﺋﺪﺒ�ا

ﻲﺘﻟا ةﺎﻛﺎﶈا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳا سﺎﻨﻟا يدﺆﻳ ﻒﻴﻛ ﺮﻴﺴﻔﺘﻟ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا هﺬﻫ ﺔﺟﺎﺣ ﻲﻫ

. (٣٥×) ﺔﺣاﺮﺻ تزﺰﻋ ﺪﻗ نﻮﻜﺗ ﻻ

وﺪﺒﻳ ﺔﻴﺿﺮﻓ ﻪﺒﺤﺻو ﺮﻳﺎﺑ ﺪﻟﺎﻧود حﺮﺘﻗا ﺔﺑﻮﻌﺼﻟا هﺬﻫ ﻞﺣ ﺔﻟوﺎﺤﻣ ﻲﻓو

ﻰﻘﻠﺗ ﻮﻠﻓ .

(٣٦×)

ةﺎـﻛﺎﶈا ﻲﻓ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو�(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﻞﻴﻠﲢ ﺬﺒﲢ ﺎﻬﻧأ

كﻮـﻠـﺳ �ـﺑ ﻪـﺑﺎـﺸـﺘـﻟا نﺈـﻓ �ﺎـﻣ جذﻮـ� كﻮـﻠﺳ ﻪﺗﺎﻛﺎﶈ ﺎﻴﺟرﺎﺧ اﺰﻳﺰﻌﺗ ﻞﻔﻃ

(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا صاﻮﺧ ﺮﻣﻷا ﺔﻳﺎﻬﻧ ﻲﻓ ﺐﺴﺘﻜﻴﺳ ﻞﻔﻄﻟا كﻮﻠﺳو جذﻮﻤﻨﻟا

نﻮـﻠـﻈـﻳ لﺎـﻔـﻃﻷا نأ ﺚـﺤـﺒﻟا لﻼﺧ ﻦﻣ نﻮﺜﺣﺎﺒﻟا ءﻻﺆﻫ ﺢﺿوأ ﺪﻗو.يﻮﻧﺎﺜﻟا

ىﺮـﺧﻷا ةﺎـﻛﺎـﶈا تﺎـﺑﺎـﺠـﺘﺳا ﺖﻠﻇ ﺎ�ﺎﻃ ﺊﻓﺎﻜﻣ ﺮﻴﻏ ةﺎﻛﺎﺤﻣ كﻮﻠﺳ نودﺆﻳ

ﺎـﺤـﻴـﺿﻮﺗ �ﺮﻫﺎﻈﻟا ﻲﻓ ��ﺜﺣﺎﺒﻟا ءﻻﺆﻫ ﺔﺳارد مﺪﻘﺗو.ﺎﻴﺟرﺎﺧ (ﻢﻋﺪﺗ)زﺰﻌﺗ

ﺔﻈﻓﺎﶈا ﻲﻓو ﺔﻤﻤﻌ�ا لﺎﻔﻃﻷا ةﺎﻛﺎﺤﻣ ﺔﺒﻗاﺮﻣ ﻲﻓ (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا روﺪﻟﺎﻴﺑ

.ﺎﻬﻴﻠﻋ

هﺬـﻫ ﻰـﻠـﻋ ﻚـﺸـﻟا ﻦـﻣ ﻻﻼـﻇ ﻲـﻘـﻠـﺗ ﺔـﺣﺎـﺘـﻣ ىﺮـﺧأ ﺞـﺋﺎﺘﻧ كﺎﻨﻫ نأ ﺮﻴﻏ

142


http://dr-banderalotaibi.com

ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا

رﺎــﻃإ ﻲـﻓ (ﺔـﻤـﻋﺪـ�ا ﺮـﻴـﻏ) ةزﺰـﻌـ�ا ﺮـﻴـﻏ ةﺎـﻛﺎـﶈا ﺮـﻴـﺴـﻔـﺘـﻓ . (٣٧×) ﺔـﺠـﻴـﺘـﻨـﻟا

يأر ﺐـﺴـﺣ ﻰـﻠﻋ�ﻞﻗﻷا ﻰﻠﻋ ةﺪﺣاو ﺔﺑﻮﻌﺻ مﺪﻘﺗ يﻮﻧﺎﺜﻟا (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا

ىﺮـﻳ ﺎـﻤـﻛ�ﻪـﺘـﻌـﻴـﺒـﻃ ﻲﻓ ﺎﺌﻓﺎﻜﻣ كﻮﻠﺴﻟا ﻲﻓ ﻪﺑﺎﺸﺘﻟا نﺎﻛ اذﺎﻤﻓ.

143

(٣٨×)

اروﺪـﻧﺎﺑ

ﻲﻫ �لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋ�ﺔﻘﻴﻘﳊاو.كﻮﻠﺴﻟا جذﺎ� ﻞﻛ اﻮﻛﺎﺤﻳ نأ سﺎﻨﻟا ﻰﻠﻌﻓ �ﺮﻳﺎﺑ

.ﺔﻴﺋﺎﻘﺘﻧا ﺔﻘﻳﺮﻄﺑ ﻦﻳﺮﺧﻵا نوﺪﻠﻘﻳ ﻢﻬﻧأ وﺪﺒﻳ سﺎﻨﻟا نأ

جذﻮـﻤـﻨـﻟا ﻊـﻣ �ﺎـﻴـﺋﺰـﺟ ﻞـﻗﻷا ﻰـﻠـﻋ-�ﺎـﻀـﻳأ دﺮـﻄـﻀﻣ ﺮﺧآ ﺮﻴﺴﻔﺗ كﺎﻨﻫو

نﺈـﻓ هﺬﻫ ﺮﻈﻨﻟا ﺔﻬﺟﻮﻟ ﺎﻘﻓوو.

(٣٩×)

موﺎـﺒـﻧزور نﻮﺘﻠﻴﻣ ﻪﺑ لﺎﻗ يﺬﻟا ﻲﺋاﺮﺟﻹا

ﺎـﻨـﻤﻬﻔﻟ يروﺮﺿ ﺐﻠﻄﺘﻣ ﻮﻫ سﺎﺳﻷا ﻲﻓ ةﺎﻛﺎﶈا ﻞﻔﻄﻟا ﻢﻠﻌﺘﻳ ﻒﻴﻛ ﻞﻴﻠﲢ

تارﺎـﻬـﻣ ماﺪـﺨـﺘـﺳﺎـﺑ ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا ﻰـﻠـﻋ ﺪﻌﺑ ﺎﻤﻴﻓ اردﺎﻗ ﻞﻔﻄﻟا ﻚﻟذ ﺢﺒﺼﻳ ﻒﻴﻛ

ﺎﻨﺋﺎﻛ» �موﺎﺒﻧزور يأر ﺐﺴﺣ�ﻞﻔﻄﻟا ﺢﺒﺼﻴﻓ .(ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا يأ) ةﺎﻛﺎﶈا

ﺢﺒﺼﻳ يﺬﻟا ﻞﻔﻄﻟاو.ةﺎﻛﺎﶈا(ﻢﻴﻋﺪﺗ) ﺰﻳﺰﻌﺗ ﺔﻴﻠﻤﻋ لﻼﺧ ﻦﻣ ﺎﻴﺋﺎﻘﺘﻧا«ﺎﻴﻛﺎﺤﻣ

ﺮـﻴـﻏ ﺎـﻬـﻧأ وﺪـﺒـﻳ ةﺎـﻛﺎـﺤـﻣ ﻰـﻠـﻋ ﺔـﻠﺜﻣأ ﺬﺋﺪﻨﻋ ﺮﻬﻈﻳ ﺪﻗ ﻲﻛﺎﺴ�ا ﻦﺋﺎﻜﻟا اﺬﻫ

(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﻰﻠﻋ ﺪﻤﺘﻌﻳ ةﺄﻓﺎﻜ�ا ﺮﻴﻏ ةﺎﻛﺎﶈا ثوﺪﺣ نﺈﻓ اﺬﻜﻫو.ةﺄﻓﺎﻜﻣ

ﻊﻴﻄﺘﺴﻳ ﻻ تﺎﺒﺳﺎﻨﻣ كﺎﻨﻫ نأ موﺎﺒﻧزور فﺮﺘﻌﻳو.ﻖﺑﺎﺴﻟا ﻲﻓ � يﺬﻟا ﻲﺟرﺎﳋا

ﻲﻓو ﺔﺤﻳﺮﺻ ةرﻮﺼﺑ جذﻮ� ﻰﻠﻋ ﺔﻤﺋﺎﻗ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳا ءادأ ﺎﻬﻴﻓ ﻲﻛﺎﶈا ﻦﺋﺎﻜﻟا

� «ﺔـﻴـﻨﻤﺿ ةﺎﻛﺎﺤﻣ» ءادﺄﺑ مﻮﻘﻳ ﺺﺨﺸﻟا نﺈﻓ ﻒﻗاﻮ�ا هﺬﻫ ﻞﺜﻣ ﻲﻓو.لﺎﳊا

ﺐـﻘـﻌـﻳ يﺬـﻟا ﺢـﻳﺮـﺼﻟا ةﺎﻛﺎﶈا ءادأ دﻮﻘﺗ �ﺔﺴﻴﺋر ةرﻮﺼﺑ ﻲﻈﻔﻟ ﻞﻴﺜ� تاذ

.(ﺔﻠﺛﺎ� ﺮﻈﻧ ﺔﻬﺟو

(٤٠×)

يﺎﺑﻮﻜﻛﺎﻣ مﺪﻗ ﺪﻗو) ﻚﻟذ

ةﺮﻜﻓ مﺪﻘﻳ موﺎﺒﻧزور نأ ﺚﻴﺣ ﻦﻣ اروﺪﻧﺎﺑ ﺔﻴﺿﺮﻔﺑ ﺔﻬﻴﺒﺷ ﺔﻴﺿﺮﻔﻟا هﺬﻫ

ناﺮـ�ا بﺎـﻴـﻏ ﻲـﻓ ﺔـﻈـﺣﻼـ�ﺎـﺑ ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا ثوﺪـﺣ ﺮـﻴـﺴﻔﺘﻟ ﺔﻴﻄﺳﻮﺘﻟا تﺎﻴﻠﻤﻌﻟا

ﺔـﻴـﻀﻘﻟ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ اروﺪﻧﺎﺑ ﻦﻋ ﻒﻠﺘﺨﻳ موﺎﺒﻧزور نﺈﻓ لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋ .ﻲﺟرﺎﳋا

تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻼﻟ سﺎﻨﻟا بﺎﺴﺘﻛا ﺔﻴﻔﻴﻛ ﻲﻫو�ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺎﻳﺎﻀﻗ ﻦﻣ ﺔﺴﻴﺋر

ﺪـﻳﺪـﳉا كﻮـﻠـﺴﻟا ﺐﺴﺘﻜﻳ نأ دﺮﻔﻠﻟ ﻦﻜ� ﻻ�موﺎﺒﻧزور لﻮﻘﻟ ﺎﻘﻓوو.ةﺪﻳﺪﳉا

ىﺮــﻳ ﺎــﻤــﻛ�ﻂــﻘــﻓ ﺔــﻈــﺣﻼــ�ﺎــﺑ ﻢــﻠــﻌــﺘــﻟا وأ�ﺔــﻴـﻨـﻤـﻀـﻟا ةﺎـﻛﺎـﶈا لﻼـﺧ ﻦـﻣ

ﻞـﺜـﻣ ةرﺎـﻬـ�ا ﻰـﻠـﻋ ﺔـﻤـﺋﺎﻘﻟا ةﺪﻳﺪﳉا لﺎﻤﻋﻷا نﺈﻓ ﻚﻟذ ﻦﻋ ﺎﺿﻮﻋو.اروﺪﻧﺎﺑ

(ﻢـﻴـﻋﺪـﺘـﻟا)ﺰـﻳﺰـﻌـﺘـﻟا ﺎـﻬـﺒـﻘـﻌـﻳ ﻢـﺛ ﻻوأ ﺔـﺣاﺮﺻ يدﺆﺗ نأ ﺐﺠﻳ ﻒﻟﻮﳉا ﺔﺒﻌﻟ

ﺔـﻈـﺣﻼـ�ا ﻖـﻳﺮـﻃ ﻦـﻋ ﻂـﻗ ﺎﻬﺑﺎﺴﺘﻛا ﻦﻜ� ﻻ تارﺎﻬ�ا هﺬﻫ ﻞﺜﻣو.ﻲﺟرﺎﳋا

.ﺐﺴﺤﻓ

ﺪـﻘـﻧ ﺮـﺒـﻛأ ﻞﻌﻟو .ﺮﺷﺎﺒ�ا يﺪﺤﺘﻟا ﻪﺟاﻮﺗ نأ نود اروﺪﻧﺎﺑ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺮ� ﻢﻟ


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﻒﻗاﻮﻣ ﺾﻓﺮﻳ اروﺪﻧﺎﺒﻓ. (٤١×) ﺰﺗﺮﻳﻮﻏ بﻮﻛﺎﺟ ﻪﻣﺪﻗ يﺬﻟا ﻚﻟذ نﺎﻛ ﺎﻬﻟ ﻞﺼﻔﻣ

سﺎﻨﻟا نإ:ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا ﺔﻘﻴﻘﳊا ﻦﻋ ﻰﺿﺎﻐﺘﺗ ﺎﻬﻧﻷ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ﺮﻴﺜ�ا (ﻢﻴﻋﺪﺗ)ﺰﻳﺰﻌﺗ

(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟاو ﺢﻳﺮﺼﻟا ناﺮ�ا بﺎﻴﻏ ﻲﻓ ﺮﻴﺜﻜﻟا ءﻲﺸﻟا ﻢﻠﻌﺗ نﻮﻌﻴﻄﺘﺴﻳ

نوﺮــﺧآ صﺎــﺨــﺷأ ﻪــﻳدﺆــﻳ كﻮــﻠــﺳ ﺐــﻗﺎــﻌــﺗ ﺔــﻈــﺣﻼــﻣ دﺮــﺠــ� ﻲـﺟرﺎـﳋا

ﺔـﻘـﻴـﻘﺣ ﺢﺿﻮﻳ اﺬﻫ نأ ﻪﺟﺎﺘﻨﺘﺳا ﻲﻓ حﺎﻴﺗرﻻا مﺪﻌﺑ ﺰﺗﺮﻳﻮﻏ ﺮﻌﺸﻳو.ﻢﻬﻣﺎﻣأ

ﺦﻳرﺎﺗ نﻷ ﺔﻨﻜ� ﺮﻴﻏ ﺔﺠﻴﺘﻨﻟا هﺬﻫ نإ لﻮﻘﻳ ﻮﻬﻓ .ةﺪﻳﺪﳉا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻢﻠﻌﺗ

ﺎـﻬـﻧأ ﻲـﻋﺪﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﻴﺟذﻮﻤﻨﻟا برﺎﺠﺘﻟا ﻲﻓ فوﺮﻌﻣ ﺮﻴﻏ ﻪﻠﻤﻛﺄﺑ داﺮﻓﻷا ﻢﻠﻌﺗ

ﻢﻠﻌﺘﻟا رﺎﺒﺘﻋا ﻦﻜ� ﻪﻧﺈﻓ ﻚﻟذ ﻦﻣ ﻻﺪﺑو.ةﺪﻳﺪﳉا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا بﺎﺴﺘﻛا ﺢﺿﻮﺗ

نﻮﻜﻳ يﺬﻟا ﻲﻠﻴﺳﻮﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻦﻣ ﺔﺻﺎﺧ ﺔﻟﺎﺤﻛ ﺮﺜﻛأ ﺔﻤﺋﻼﻣ ةرﻮﺼﺑ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ

ﻆـﺣﻼـ�ا ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻ اﺮـﺴـﻴﻣ ﻼﻣﺎﻋ جذﻮﻤﻨﻟا اﺬﻫ ﻞﻤﻋو جذﻮ� رﻮﻀﺣ ﻪﻴﻓ

ﻦﻣو .ﺔﺒﺳﺎﻨﻣ ﺮﺜﻛأ ةﺪﻳﺪﳉا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻞﻌﺟ ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ ﺎﻬﻤﻠﻌﺗ ﻪﻟ ﻖﺒﺳ يﺬﻟا

ﺐﺴﺘﻛا ﺪﻗ نﻮﻜﻳ ﺪﻗ ﻆﺣﻼ�ا ﺺﺨﺸﻟا نأ �ﺰﺗﺮﻳﻮﻏ يأر ﺐﺴﺣ �ﻚﻟﺬﻛ ﻦﻜﻤ�ا

ﻦﻤﺿو �ﺔﻔﻠﺘﻟﻤﺨا جذﺎﻤﻨﻟا ةﺎﻛﺎﺤﻣ ﻒﻗاﻮﻣ ﺮﺒﻋ ةﺎﻛﺎﺤﻣ كﻮﻠﺳ ﻦﻣ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﺔﺌﻓ

ﺎﻬﻧﻷ ﺎﻴﻔﻴﻇو ﺔﻳوﺎﺴﺘﻣ كﻮﻠﺴﻟا طﺎ�أ نﺈﻓ�ةﺎﻛﺎﶈا عﻮﻧ ﻦﻣ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺔﺌﻓ

ﺎـﻬـﺘـﻧرﺎـﻘـﻣ تﺮـﺟ ﺎـﻬـﻧﻷو�ﻲـﺿﺎـ�ا ﻲـﻓ ﻲـﺟرﺎﳋا (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﻰﻟإ تدأ

يﺮـﺠـﻳ ﻞـﻜـﻛ تﺎـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا ﺔـﺌـﻓ ﺖـﻧﺎـﻛ ﺎـ�و.ﻊـﺒـﺗا يﺬـﻟا جذﻮﻤﻨﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﺎﺑ

ﻊﻄﻘﺘﻣ (ﻢﻴﻋﺪﺗ) ﺰﻳﺰﻌﺗ لوﺪﺟ ﻰﻠﻋ ﻲﺟرﺎﳋا ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻣ ﺎﻬﺑ ظﺎﻔﺘﺣﻻا

نﺈـﻓ�(ﻪـﻤـﻴـﻋﺪـﺗ) هﺰـﻳﺰـﻌـﺗ يﺮـﺠـﻳ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻦﻣ ﻂﻘﻓ اﺪﺣاو اءﺰﺟ نأ يأ)

ﻦـﻜـﺗ ﻢـﻟ ﻮـﻟ ﻰـﺘﺣ ﺎﻫؤادأ يﺮﺠﻳ ةﺎﻛﺎﶈا ﻰﻠﻋ ﺔﻤﺋﺎﻘﻟا كﻮﻠﺴﻟا طﺎ�أ ﺾﻌﺑ

تﺎـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻا ﺔـﺌﻔﻟ مﻮﻬﻔﻣ ماﺪﺨﺘﺳاو .(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﻰﻘﻠﺘﺗ ﺎﻬﺴﻔﻧ ﻲﻫ

.(ﺔﻤﻋﺪ�ا ﺮﻴﻏ) ةزﺰﻌ�ا ﺮﻴﻏ ةﺎﻛﺎﶈا ثوﺪﺣ ﺮﺴﻔﻳ ﻮﺤﻨﻟا اﺬﻫ ﻰﻠﻋ

ﺪـﻴـﻛﺄﺗ ﻞﻜﺑ ﺎﻨﻨﻜ� ﻪﻧأ اروﺪﻧﺎﺑ ىﺮﻳ �ﺰﺗﺮﻳﻮﻏ ﺮﻈﻧ تﺎﻬﺟو ﻰﻠﻋ هدر ﻲﻓو

ﻞـﺒـﻗ ﻦـﻣ ﻖـﺑﺎـﺴﻟا ﻲﻓ ﺎﻬﻤﻠﻌﺗ ىﺮﺟ ﻲﺘﻟا ﺔﻴﻠﻴﺳﻮﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻰﻟإ ﻞﺻﻮﺘﻟا

كﻮﻠﺴﻟا ﻰﻟإ ﻞﺻﻮﺘﻟا نأ ﺮﻴﻏ.جذﻮ� ماﺪﺨﺘﺳا ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ ﻆﺣﻼ�ا ﺺﺨﺸﻟا

social)ﻲـﻋﺎـﻤـﺘـﺟﻻا

ﺮـﻴـﺴـﻴـﺘـﻟا ﻰـﻤـﺴـﻳ ﺔـﻘـﻳﺮـﻄـﻟا هﺬـﻬـﺑ ﻪـﺑﺎـﺴـﺘﻛا ﻖﺒﺳ يﺬﻟا

ءﻲﺸﻟا ﻞﺜ� ﻻ اﺬﻫو�( ١١ ﻢﻗر ﺔﻴﺿﺮﻔﻟاو ٩ ﻢﻗر ﺔﻴﺿﺮﻔﻟا ﺮﻈﻧا)( facilitation

مﻮﻘﺗ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ ﺔﻣﺎﻬﻟا ﺔﻴﻀﻘﻟاو .

(٤٢×)

(ﺔﺛاﺪﳊا وأ) ةﺪﳉا ﺔﻴﻀﻘﻛ ﻪﺗاذ

ﺐـﺴـﺘـﻜـﻳ ﻒـﻴـﻛ ﺺـﺤـﻔـﺗ ﻲـﻫ �اروﺪـﻧﺎﺑ ﻪﻟﻮﻘﻳ ﺎ� ﺎﻘﻓو�ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻰﻠﻋ

ﺮﻴﺴﻴﺗ يﺮﺠﻳ ﻒﻴﻛ ﺺﺤﻔﺗ ﺮﻴﻟو�ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ةﺪﻳﺪﳉا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺎﻣ ﺺﺨﺷ

144


http://dr-banderalotaibi.com

ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا

ﻢـﻠﻌﺘﻟا تاﺮﺒﺧ ﻊﻴﻤﺟ ﻲﻓ ﻢﻜﺤﺘﻟا ﻦﻣ ﻻﺪﺑو.ﻞﺒﻗ ﻦﻣ ﺎﻬﻤﻠﻌﺗ ﻖﺒﺳ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳا

ﻆﻔﻟ ﻞﺜﻣ ﺔﻴﻈﻔﻠﻟا تاﺮﻴﺜ�ا هﺬﻫ ﻞﺜﻣ مﺪﺨﺘﺴﻳ اروﺪﻧﺎﺑ نﺈﻓ�ﺔﻘﺑﺎﺴﻟا ةﺎﻛﺎﶈﺎﺑ

نﺎـﻛ ﻦـﻳﺬﻟا صﺎﺨﺷﻷا ﻊﻤﺴﻳ ﻢﻟ ﻲﺘﻟا ﺔﺒﻳﺮﻐﻟا ( estomacko)

ﻮـﻛﺎﻤﺴﺘﺳا ﺔﻤﻠﻛ

ﻞـﻛ ﺔـﺒـﻗاﺮﻣ يروﺮﻀﻟا ﻦﻣ ﺲﻴﻟو.ﻪﺘﺑﺮﲡ ءﺪﺑ ﻞﺒﻗ ﺎﻬﺑ ﻪﺑرﺎﲡ ﻢﻬﻴﻠﻋ يﺮﺠﻳ

ﺖـﻧﺎﻛ اذإ ﺎﻤﻋ لءﺎﺴﺘﻳ (٤٣×) اروﺪـﻧﺎـﺑ نإ ﻞﺑ�ﺐﺴﺤﻓ ﻖﺑﺎﺴﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا تﻻﺎﻤﺘﺣا

ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺮﻴﺴﻔﺗ ﻲﻓ ةﺪﻴﻔﻣ ﺔﻘﺑﺎﺴﻟا ةﺎﻛﺎﶈﺎﺑ ﺔﻄﺒﺗﺮ�ا فوﺮﻈﻟا ﺔﻓﺮﻌﻣ

ﻒﻠﺘﺨﻣ ﻲﻓ كﻮﻠﺴﻟا ﻦﻣ ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ عاﻮﻧأ ﻢﻠﻌﺗ ﻲﻓ لﺎﻔﻃﻷا ﺐﻏﺮﻳ ﺪﻘﻓ.ﺪﻌﺑ ﺎﻤﻴﻓ

اﺮﻴﺴﻔﺗ مﺪﻘﺗ ﺪﻗ ﻰﻟوﻷا ةﺎﻛﺎﶈا طﺎ�أ تادﺪﺤﻣ نﺈﻓ ﻚﻟﺬﻟو.ﻢﻫﻮ� ﻞﺣاﺮﻣ

ﻰـﻠـﻋ ﺔـﻤـﺋﺎﻘﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا بﺎﺴﺘﻛا ﺔﻴﻔﻴﻜﻟ ﺎﺌﻃﺎﺧ اﺮﻴﺴﻔﺗ ﺎ�ر ﻞﺑ�فﺎﻛ ﺮﻴﻏ

.ﺪﻌﺑ ﺎﻤﻴﻓ جذﻮ�

ﺔﻈﺣﻼﳌﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻳﺮﻈﻧ تﺎﻴﺿﺮﻓ

:ﻲﻓﺮﻌﻣ ﻲﻧﺎﺴﻧﻹا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟا ( ١

ﺔﻴﻛﺮﳊا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا نﻮﻤﻠﻌﺘﻳ �ىﺮﺧﻷا تﺎﻧاﻮﻴﳊا نﺄﺷ ﻢﻬﻧﺄﺷ�نﺎﺴﻧﻹا ﻮﻨﺑ

ﻞﻴﺜﻤﺘﻟا بﺎﺴﺘﻛا ﻰﻠﻋ ةرﺪﻘﻟا ﻚﻟﺬﻛ ﻢﻬﻳﺪﻟ نﺎﺴﻧﻹا ﻲﻨﺑ ﻦﻜﻟو.ﺔﻴﺌﻴﺒﻟا ﻒﻗاﻮﻤﻠﻟ

ﺔـﺟرﺪـﺑ نﺎـﻗﻮـﻔـﺘﻳ ﺔﻧوﺮﻣو ﺮﻴﻐﺘﺑ ﺢﻤﺴﻳ ﺎﻣ اﺬﻫو.ﺔﻴﺟرﺎﳋا ثاﺪﺣﻷ يﺰﻣﺮﻟا

عﻮـﻨـﻟا ﻦـﻣ ﻰـﻧدﻷا تﺎـﻨـﺋﺎـﻜـﻟا كﻮـﻠﺴﺑ ﺔﻧرﺎﻘﻣ نﺎﺴﻧﻹا كﻮﻠﺳ ﻲﻓ اﺪﺟ ةﺮﻴﺒﻛ

.ﻲﻧﺎﺴﻧﻹا

ﺔﻴﻨﻫﺬﻟا رﻮﺼﻟاو ﺔﻳﻮﻐﻠﻟا ﻢﻈﻨﻟا ﻦﻤﻀﺘﻳ �ﺔﻓﺮﻌ�ا وأ �يﺰﻣﺮﻟا ﻞﻴﺜﻤﺘﻟا اﺬﻫو

نﺎﺴﻧﻹا كﻮﻠﺳ ﻲﻓ ﻞﻴﺜﻤﺘﻟا اﺬﻫ ﺔﻤﻴﻗ ﻒﻗﻮﺘﺗو.ﺔﻳدﺪﻌﻟاو ﺔﻴﻘﻴﺳﻮ�ا زﻮﻣﺮﻟاو

ﺮـﻴﺸﻳ يﺬﻟا ﺔﻴﺟرﺎﳋا ثاﺪﺣﻷاو�يﺰﻣﺮﻟا مﺎﻈﻨﻟا �ﺑ ﺔﻘﻴﺛﻮﻟا ﺔﻘﺑﺎﻄ�ا ﻰﻠﻋ

ةرﻮﺻ مﺪﻘﻳ يﺰﻣﺮﻟا ﺐﻴﺗﺮﺘﻟا نﺈﻓ ﺔﻘﻴﻗد وأ ﺔﻘﻴﺛو ﺔﻘﺑﺎﻄ�ا ﺖﻧﺎﻛ اذﺈﻓ .ﺎﻬﻴﻟإ

ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋو .ﺔﺌﻴﺒﻟا ﻲﻓ ﺎﻫؤادأ داﺮ�ا ﺔﻴﺟرﺎﳋا تﺎﻴﻠﻤﻌﻠﻟ ﺔﻘﻴﻗد وأ �ﺔﻴﺒﻳﺮﻘﺗ

ﺐﻴﺗﺮﺗ ﻞﺜﻣ ﺔﺠﻴﺘﻨﻟا ﺲﻔﻧ ﻲﻄﻌﺗ ﺔﻳدﺪﻌﻟا زﻮﻣﺮﻠﻟ ةﺮﻫﺎﻈﻟا تﺎﻴﻠﻤﻌﻟﺎﻓ �لﺎﺜ�ا

ﺔـﺠـﻴـﺘـﻨـﻟا ﻲﻄﻌﺗ تاﺮﻣ ﻊﺑرأ ﺎﻬﺒﻴﺗﺮﺗ يﺮﺠﻳ ءﺎﻴﺷأ ﺔﻌﺑرأو.نﺎﻜ�ا ﻲﻓ ءﺎﻴﺷﻷا

ﺔـﺻﺎـﳋا ﺔـﻴـﺑﺎﺴﳊا ﺪﻋاﻮﻘﻟاو ٤ ﻢﻗرو ٢ ﻢـﻗر ﻞـﺜـ� ﻲـﺘـﻟا زﻮﻣﺮﻟا ﻞﺜﻣ ﺎﻬﺗاذ

.بﺮﻀﻟا تﺎﻴﻠﻤﻌﺑ

تﻻﺎـﺠﻣ ﻲﻓ ﺲﻴﺋﺮﻟا ﻞﻣﺎﻌﻟا ﺢﺒﺼﺗ ﺎﻬﻧﺈﻓ ﺔﻓﺮﻌ�ا ﺮﻳﻮﻄﺗ ىﺮﺟ ﺎﻣ ﻰﺘﻣو

ﺪﻳﺪﲢ تﺎﻴﻠﻤﻋ ﻲﻓ ﻞﺧﺪﺗو.ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟاو ﻞﻛﺎﺸ�ا ﻞﺣو كاردﻹا ﻞﺜﻣ ﺔﻴﻔﻴﻇﻮﻟا

145


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

كاردإ ﺔﻴﻔﻴﻛو�ﻪﻠﻫﺎﲡ يﺮﺠﻳ ﺎﻬﻳأو ﻪﺘﻈﺣﻼﻣ يﺮﲡ ﺔﻴﺟرﺎﳋا ثاﺪﺣﻷا يأ

مأ ثداﻮـﳊا هﺬـﻬـﻟ ﺔـﻤـﺋاد رﺎـﺛأ ﺮـﻳﻮـﻄـﺗ ىﺮـﺟ اذإ ﺎﻤﻴﻓو ﺔﻴﺟرﺎﳋا ثاﺪﺣﻷا

ﻲﻓو نﺎﺴﻧﻹا ﺪﻨﻋ تﻼﻜﺸ�ا ﻞﺣ ﻰﻠﻋ ﻢﺋﺎﻘﻟا كﻮﻠﺴﻟا ﻲﻓ ﻞﺧﺪﺗ ﺔﻓﺮﻌ�او.ﻻ

ﻦـﻋ ﺔـﻴـﻌﻓاﺪﻟا تﺎﻴﻠﻤﻋ ﻲﻓ ﻞﺧﺪﺗ ﺔﻓﺮﻌ�ا نﺈﻓ اﺮﻴﺧأو.ةﺪﻳﺪﳉا لﻮﻠﳊا ءﺎﻨﺑ

ﺔـﺌـﻴـﺒﻟا ﻲﻓ ﺖﻗﻮﻟا ﻚﻟذ ﻲﻓ ةﺮﻓاﻮﺘ�ا ﺮﻴﻏ تاءاﺰﳉاو ﺚﻋاﻮﺒﻟا �ﺪﻘﺗ ﻖﻳﺮﻃ

.ﺔﻴﻌﻴﺒﻄﻟا

:تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا جﺎﺘﻧ ﻮﻫ ﻲﻧﺎﺴﻧﻹا ﻢﻠﻌﺘﻠﻟ ﺔﺴﻴﺋﺮﻟا ردﺎﺼﳌا ﺪﺣأ ( ٢

وأ�ﺔـﻴﺒﻠﺳ وأ�ﺔﻴﺑﺎﺠﻳإ �ﺎﻣ ﺔﺠﻴﺘﻧ ﻰﻟإ يدﺆﺗ ﺎﻬﻧﺈﻓ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ثﺪﲢ ﺎﻣﺪﻨﻋ

هﺬـﻫ تاﺮﻴﺛﺄﺘﻟاو.دﺮﻔﻟا ﺪﻨﻋ كﻮﻠﺴﻟا ﺪﻴﺻر ﻰﻠﻋ ﺎﻬﺗاﺮﻴﺛﺄﺗ سرﺎ� �ةﺪﻳﺎﺤﻣ

ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا (٢)و�تﺎﻣﻮﻠﻌ�ا (١)( occasion) :ﺐﺒﺴﺗ ﺞﺋﺎﺘﻨﻟﺎﻓ:دﺎﻌﺑﻷا ﺔﻴﺛﻼﺛ نﻮﻜﺗ ﺪﻗ

.(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا (٣)و

:تﺎﻣﻮﻠﻌﳌا

ﻦـﻳﻮـﻜـﺗ ﺔـﺻﺮـﻔـﺑ دﺮـﻔـﻟا دوﺰـﺗ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺞﺋﺎﺘﻨﻟ ﺔﻴﻣﻼﻋﻹا ﺔﻌﻴﺒﻄﻟا نإ

فوﺮـﻇ ﻞـﻇ ﺖـﲢ ﺔـﺤـﺟﺎـﻧ ﺞـﺋﺎـﺘـﻧ ﻪـﻨـﻋ ﺎـﺸـﻨـﺗ كﻮـﻠـﺳ يأ لﻮـﺣ تﺎـﻴـﺿﺮﻔﻟا

تﺎـﻣﻮـﻠـﻌـ�ا ﺎﻬﻣﺪﻘﺗ ﻲﺘﻟا تﺎﻴﺿﺮﻔﻟا ﻦﻳﻮﻜﺘﺑ ﺔﺻﺎﳋا ﺔﻔﻴﻇﻮﻟا هﺬﻫو.ﺔﺻﺎﺧ

ﻒـﻠـﺘـﺨـﻣ نﻮـﻜـﺗ ﻲﺘﻟا تﻻﺎﻤﺘﺣﻻا ﻰﻠﻋ ﻢﺋﺎﻘﻟا ﻲﻠﺒﻘﺘﺴ�ا ﻞﻤﻌﻠﻟ ﻞﻴﻟﺪﻛ مﺪﺨﺗ

ﻢــﺴــﺘــﺒــﻳ ﻪــﻳﺪــﻟاو ﺪــﺣأ ىﺮــﻳ�لﺎـﺜـ�ا ﻞـﻴـﺒـﺳ ﻰـﻠـﻋ�ﻞـﻔـﻄـﻟﺎـﻓ .كﻮـﻠـﺴـﻟا عاﻮـﻧأ

ﻞـﻇ ﺖـﲢ ﻲـﻠـﶈا ﻚـﻌـﻜﻟا ﺐﻠﻃ ﻲﻓ ﻞﺜﻤﺘ�ا ﻖﺑﺎﺴﻟا ﻞﻔﻄﻟا كﻮﻠﺳ.ﻚﺤﻀﻳو

.حﺎﺠﻨﻟﺎﺑ ﻰﻈﺤﻳ نﺎﻛ ﺎﻣ ﺎﺒﻟﺎﻏ فوﺮﻈﻟا هﺬﻫ ﻞﺜﻣ

ﺎـﻬـﻨـﻋ ﺮﻴﺒﻌﺘﻟا ﻰﻠﻋ اردﺎﻗ ﻦﻜﻳ ﻢﻟ ﻮﻟ ﻰﺘﺣ�ﻞﻔﻄﻟا ﺎﻬﻧﻮﻜﻳ ﻲﺘﻟا ﺔﻴﺿﺮﻔﻟاو

لﺎﻤﺘﺣا ﻲﻫ ﺔﺤﺟﺎﻨﻟا ﺔﺠﻴﺘﻨﻟا نﺈﻓ فوﺮﻈﻟا هﺬﻫ ﻞﺜﻣ ﻞﻇ ﻲﻓ ﻪﻧأ ﻲﻫ�ﺎﻴﻣﻼﻛ

.اﺪﺟ يﻮﻗ

ﻚـﻟذ نأ ﻞﻘﻨﻟو�ﺾﻓﺮﻳ اﺬﻫ ﻪﺒﻠﻃ ﻦﻜﻟو�ﻚﻌﻜﻟا ﺐﻠﻄﺑ ﻞﻔﻄﻟا مﻮﻘﻳ ﻚﻟﺬﻟ

ﺔـﻣﻮـﻠـﻌ�ا هﺬﻫو.ءﺎﺸﻌﻟا ﺖﻗو ﻦﻣ اﺪﺟ ﺎﺒﻳﺮﻗ ﺢﺒﺻأ ﺖﻗﻮﻟا نﻷ ﻲﺗﺄﻳ ﺾﻓﺮﻟا

نﺈـﻓ ﻚـﻟﺬـﻟ.اﺬـﻜـﻫو �ىﻮـﻠﳊا ﺐﻠﻄﺑ ﺔﺻﺎﳋا ﺔﻴﺿﺮﻔﻟا ﻲﻓ ﻞﺧﺪﺗ ﺔﻴﻓﺎﺿﻹا

فوﺮﻈﻟا ﻞﻇ ﺖﲢ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳا ﺞﺋﺎﺘﻧ لﻼﺧ ﻦﻣ تﺎﻣﻮﻠﻌ�ا راﺮﻤﺘﺳﺎﺑ مﺪﻘﺗ ﺔﺌﻴﺒﻟا

.ﻞﺸﻔﻟاو حﺎﺠﻨﻟﺎﺑ ﺔﻘﻠﻌﺘ�ا تﻻﺎﻤﺘﺣﻻا ﻦﻣ لﺪﻌﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﻔﻠﺘﻟﻤﺨا

146


http://dr-banderalotaibi.com

ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا

:ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا

ﻲــﻓ ﺔــﻴــﻌــﻓاد تﺎــﺑﺎــﺠــﺘــﺳﻻا ﺞــﺋﺎــﺘــﻧ ﻒــﺋﺎــﻇو ﻦــﻣ ﺔــﻴــﻧﺎـﺜـﻟا ﺔـﻔـﻴـﻇﻮـﻟاو

كﻮـﻠﺴﻠﻟ ﺎﺜﻋﺎﺑ ﺎﻓﺮﻇ ﺢﺒﺼﺗ نأ ﻦﻜ� ﺎﻬﺑﺎﺴﺘﻛا � ﻲﺘﻟا تﺎﻣﻮﻠﻌ�ﺎﻓ.ﺎﻬﺘﻌﻴﺒﻃ

ﻚـﻠـﺗ ﻲـﻓ ةﺮـﺿﺎـﺣ نﻮـﻜـﺗ ﻻ ﺪﻗ ﺚﻋﺎﺒﻟا طوﺮﺷ نأ ﻢﻏر�ﺮﺿﺎﳊا ﺖﻗﻮﻟا ﻲﻓ

ﺎـ�ر ﻲﺿﺎ�ا ﻲﻓ ﺎﻣ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﺎﻓ�لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋو.ﺔﻳدﺎ�ا ﺔﺌﻴﺒﻟا ﻲﻓ ﺔﻈﺤﻠﻟا

ﻞﻴﺜﻤﺘﻟاو �ﺮﺧآ عﻮﻧ ﻦﻣ ﺔﺑﻮﻘﻋ وأ ءاﺰﺟ�ﺔﺤﺟﺎﻧ ﺮﻴﻏ ﺔﺠﻴﺘﻧ ﻰﻟإ تدأ ﺪﻗ نﻮﻜﺗ

ﻢﻜﺤﺘﻳو �ﺎﻴﺒﻠﺳ ءاﺰﺟ�ﻊﻗﻮﺘﻟا ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ�سرﺎ� نأ ﻦﻜ� ﺔﺠﻴﺘﻨﻟا هﺬﻬﻟ يﺰﻣﺮﻟا

ﻚـﻠـﺗ ﻲﻓ ﺮﺿﺎﺣ ﺮﻴﻏ ﻒﻗﻮ�ا وأ�ﺐﻗﺎﻌ�ا ﻞﻣﺎﻌﻟا نﺎﻛ ﻮﻟ ﻰﺘﺣ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻲﻓ

.ﺔﻳدﺎ�ا ﺔﺌﻴﺒﻟا ﻲﻓ ﺔﻈﺤﻠﻟا

:(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا

ثوﺪﺣ راﺮﻜﺗ ﺺﻴﻘﻨﺗ وأ �ةدﺎﻳز ﻲﻫ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺞﺋﺎﺘﻧ ﺔﺜﻟﺎﺜﻟا ﺔﻔﻴﻇﻮﻟاو

ﻦﻣ ﻦﻳﺮﻴﺜﻜﻟاو اروﺪﻧﺎﺑ �ﺑ ﺲﻴﺋر لﺪﺟ رﺎﺜﻣ لﺎﺠﻣ اﺬﻫو.ﺔﻘﺑﺎﺴﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

فﺎﻌﺿﻹا وأ�ﺔﻳﻮﻘﺘﻟا ﺔﻴﻠﻤﻋ ﺔﻌﻴﺒﻃو.(ﻲﺋاﺮﺟﻹا)ﻲﻠﻴﺳﻮﻟا طاﺮﺷﻹﺎﺑ �ﻜﺴﻤﺘ�ا

ﺔﻣﺎﻋ ةرﻮﺼﺑ لﺎﻘﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﻴﻠﻤﻌﻟا تﺎﻤﻠﺴ�ا ىﺪﺣإو.عاﺰﻨﻟا اﺬﻫ ﻲﻓ ﺐﺒﺴﻟا ﻲﻫ

نأ ﻲﻫ ءاﻮﺳ ﺪﺣ ﻰﻠﻋ ناﻮﻴﳊاو نﺎﺴﻧﻹا ﺔﺳارد ﻲﻓ ﻲﻠﻴﺳﻮﻟا طاﺮﺷﻹا ﻲﻓ

ﺞﺋﺎﺘﻧ ﺔﻄﺑار كاردﺈﻓ.ﺔﻴﻟآو ﺔﻴﺗاذ ﺔﻘﻳﺮﻄﺑ ﺎﻬﺘﺑﺎﻗر وأ �ﺎﻫﺮﻴﺛﺄﺗ سرﺎ� ﺞﺋﺎﺘﻨﻟا

فﺎﻌﺿإ وأ ﺔﻳﻮﻘﺗ ﻲﻓ ﺎﻬﺘﻴﺗاﺬﺑ ﻢﻬﺴﺗ ﻻ �ةدﻮﺟﻮﻣ ﺖﻧﺎﻛ ﻮﻟ ﻰﺘﺣ �تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ﻞﻗﻷا ﻰﻠﻋ�اروﺪﻧﺎﺑ ﺪﻘﺘﻌﻳو.ﺔﺒﺣﺎﺼﻣ ةﺮﻫﺎﻈﻛ ﻚﻟذ ﻦﻋ ﺎﺿﻮﻋ ﺮﻬﻈﺗو�ءاﺮﺟﻹا

اﺮﺛأ نأ ﺪﺣ ﻰﻟإ ﺔﻴﻓﺮﻌ�ا ﺐﻴﻛاﺮﺘﻟا ﺎﻬﻄﺳﻮﺘﺗ ﺞﺋﺎﺘﻨﻟا رﺎﺛآ نأ�نﺎﺴﻧﻹا لﺎﺣ ﻲﻓ

نﻮﻜﻳ ﺎ� ﺮﺜﻛأ ﺔﻴﻠﻘﻌﻟا تﺎﻃﺎﺸﻨﻟﺎﺑ فﺮﺘﻌﻳ رﺎﻃإ ﻦﻤﺿ ﻢﻬﻔﻳ نأ ﻦﻜ� ﺎﻴﺗاذ

.ﺎﻫﺎﺷﺎﺤﺘﻳ رﺎﻃإ ﻦﻤﺿ ﻚﻟذ

تﺎـﻋﻮـﻤﺠﻣ ثﻼﺛ ﺖﻌﺿو

147

(٤٤×)

برﺎـﺠـﺘـﻟا ىﺪـﺣإ ﻲﻔﻓ�لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋو

ﺔـﻠـﺛﺎـﻤـﺘـﻣ ﺮـﻴـﻐـﺗ تاﺮـﺘـﻓ تاذ (ﻢـﻴـﻋﺪـﺗ)ﺰـﻳﺰـﻌـﺗ لواﺪـﺟ ﻰـﻠـﻋ صﺎـﺨـﺷﻷا ﻦـﻣ

ﻞـﻛ نأ ﻻإ �ﺔﻳوﺪﻳ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻ (ﻂﺳﻮﺘ�ا ﻲﻓ ﺔﻘﻴﻗد ﻞﻛ ثﺪﺤﻳ (ﻢﻴﻋﺪﺗ)ﺰﻳﺰﻌﺗ)

ﺖﻴﻄﻋأو.ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو ءادﻷا تﺎﻤﻬﻣ لﻮﺣ ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ تﺎﻣﻮﻠﻌﻣ ﺖﻴﻄﻋأ ﺔﻋﻮﻤﺠﻣ

ﺎـﻤـﻨـﻴـﺑ �(ﻢـﻴﻋﺪﺘﻟا)ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا لوﺪﺟ ﻦﻋ ﺔﺤﻴﺤﺻ تﺎﻣﻮﻠﻌﻣ تﺎﻋﻮﻤﻟﻤﺠا ىﺪﺣإ

زﺰﻌﻳ فﻮﺳ كﻮﻠﺴﻟا نإ ﺎﻬﻟ ﻞﻴﻗ ذإ ﺔﻠﻠﻀﻣ �ﺘﻴﻗﺎﺒﻟا �ﺘﻋﻮﻤﻟﻤﺠا ىﺪﺣإ ﺖﻴﻘﺑ

ﺔــﻴــﻨــﻣز تاﺮــﺘــﻓ ﻲــﻓ (ﻢــﻴــﻋﺪــﺗ)ﺰــﻳﺰــﻌـﺗ لوﺪـﺟ) ﺎـﻣﺎـ� ﺔـﻘـﻴـﻗد ﻞـﻛ (ﻢـﻋﺪـﻳ)


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

١٥٠ ﺪـﻌـﺑ ﻢـﺘـﻴـﺳ (ﻢـﻴـﻋﺪـﺘـﻟا) ﺰـﻳﺰـﻌـﺘـﻟا نأ ةﺮﻴﺧﻷا ﺔﻋﻮﻤﻟﻤﺠا تﺮﺒﺧأو�(ﺔﺘﺑﺎﺛ

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا تﻻﺪﻌﻣ ﺮﻬﻈﺗو .(ةﺮﻴﻐﺘﻣ ﺐﺴﻨﺑ ﺰﻳﺰﻌﺗ لوﺪﺟ) لﺪﻌ�ا ﻲﻓ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا

هﺮـﺛﺄـﺗ ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا لواﺪﺟ ﻦﻋ نﻮﻜﺗ يﺬﻟا دﺎﻘﺘﻋﻻﺎﺑ ﺮﺛﺄﺗ ﺪﻗ ءادﻷا نأ

هﺬـﻫ ﻲـﻓ)ﻲـﻓﺮـﻌـ�ا ﻂـﺳﻮـﺘـﻟا نأ اروﺪﻧﺎﺑ يأر نﺈﻓ ﻚﻟﺬﻟو.ةﺮﺷﺎﺒ�ا ﺔﺑﺮﺠﺘﻟﺎﺑ

ﻢﻈﻌﻣ ﻲﻓ ﺎﻴﺴﻴﺋر اﺮﻴﺛﺄﺗ سرﺎ� (ةﺄﻓﺎﻜ�ا ﻦﻋ عرز يﺬﻟا دﺎﻘﺘﻋﻻا نﺎﻛ لﺎﳊا

.(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ﻒﻗاﻮﻣ

:ﺔﻈﺣﻼﳌا ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ ﻢﺘﻳ ﻢﻠﻌﺘﻠﻟ ﺲﻴﺋر نﺎﺛ رﺪﺼﻣ ( ٣

ﻞـﻌـﻔـﻳ ﺎـﻣ ﺔـﺒـﻗاﺮـﻣ ﻖـﻳﺮـﻃ ﻦـﻋ ﻲـﻧﺎـﺴـﻧﻹا كﻮـﻠـﺴـﻟا ﻦـﻣ ﺮـﻴـﺜـﻜـﻟا ﺐﺴﺘﻜﻳ

لﺎﻜﺷأ ﺮﺜﻛأ ﻦﻣ دﺪﻋ ﺮﻴﺴﻔﺗ ﻦﻜ�و.ﻚﻟذ نﻮﻠﻌﻔﻳ ﺎﻣﺪﻨﻋ ثﺪﺤﻳ يﺬﻟاو�سﺎﻨﻟا

ﻦـﻣ ﺮـﻴـﺜـﻜـﻟاو�تﺎـﻫﺎـﲡﻻاو�ﺔـﻴـﻓﺎـﻘـﺜـﻟا ﺪـﻋاﻮﻘﻟاو�ﺔﻐﻠﻟا ﻞﺜﻣ ﺔﻴﻤﻫأ بﺎﺴﺘﻛﻻا

ﻰﻟإ ءﻮﺠﻠﻟا ﻦﻣ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ�ﻞﻀﻓأ ﺔﻘﻳﺮﻄﺑ تﻻﺎﻌﻔﻧﻷا

وأ �ﺄـﻄـﳋاو ﺔـﺑﺮـﺠﺘﻟا ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ بﺎﺴﺘﻛﻻا اﺬﻫ لﺎﻜﺷﻷ ﺔﻴﻟﺎﺘﺘ�ا تﺎﺑرﺎﻘﺘﻟا

ةﺮـﺒـﳋﺎـﺑ ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا وأ�ﺄـﻄﳋاو ﺔﺑﺮﺠﺘﻟا ﺮﺛأ اروﺪﻧﺎﺑ ﺮﻜﻨﻳ ﻻو.ةﺮﺷﺎﺒ�ا ةﺮﺒﳋا

تاءاﺮـﺟﺈـﺑ ﺢـﻤﺴﺗ ﻻ ﺔﺣاﺮﳉا ﻞﺜﻣ ةﺪﻘﻌ�ا بﺎﺴﺘﻛﻻا لﺎﻜﺷأ ﻦﻜﻟو�ةﺮﺷﺎﺒ�ا

ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ ﻻ ﺐﺴﺘﻜﺗ ﻒﻗاﻮ�او فﻮﳋا لﺎﻜﺷأ ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟاو�ﺄﻄﳋاو ﺔﺑﺮﺠﺘﻟا

ﺔـﻳﺮـﻈـﻧ نﺈـﻓ �ﻊـﻗاﻮـﻟا ﻲـﻓو.ﺔـﺑﺎـﻧﻹا ﻖـﻳﺮـﻃ ﻦﻋ ﻞﺑ ءﺎﻴﺷﻷﺎﺑ ﺮﺷﺎﺒ�ا لﺎﺼﺗﻻا

رﺪﺼ�ا ﻲﻫ ﺔﻈﺣﻼ�ا نأ�ﻞﻗﻷا ﻰﻠﻋ نﺎﺴﻧﻺﻟ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ �ىﺮﺗ ﻲﻋﺎﻤﺘﺟﻻا ﻢﻠﻌﺘﻟا

.ﻖﺋﺎﻓ ﻞﻜﺸﺑ ﺔﻳﺰﻣر ﺔﺌﻴﺒﻟا ﺎﻬﻴﻓ ﻲﺘﻟاو �ةﺮﺻﺎﻌ�ا ﺔﻓﺎﻘﺜﻟا ﻲﻓ ﻢﻠﻌﺘﻠﻟ ﺲﻴﺋﺮﻟا

ثﺪﳊا ﺮﻴﺴﻔﺘﻟ تﺎﻴﻠﻤﻋ ﻊﺑرأ اروﺪﻧﺎﺑ دﺪﺣ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻠﻟ ﺔﺳارد ﻲﻓ

�ﻲـﻛﺮـﳊا جاﺮـﺨـﺘـﺳﻻا ( ٣)

�ظﺎـﻔـﺘـﺣﻻا ( ٢)

�هﺎـﺒـﺘـﻧﻻا ( ١):ﻞـﻣﺎـﻜـﻟا

ﻲـﻤـﻠـﻌـﺘـﻟا

ﺮﺜﻛأ وأ ءﺰﺟ ﻲﻓ ﺺﻘﻧ ﻲﻓ ﻦﻤﻜﻳ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ ﻞﺸﻔﻟاو .ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا( ٤)

.ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ ءىدﺎﺒﻣ ﺎﻬﻨﻣ ﻼﻛ ﻢﻜﺤﻳ ﻲﺘﻟا ءاﺰﺟﻷا هﺬﻫ ﻦﻣ

ﺺﺨﺸﻟا ﻰﻠﻋ ﺮﺛﺆﻳ ﻻ جذﻮ� دﻮﺟو دﺮﺠﻤﻓ.هﺎﺒﺘﻧﻻا ﻮﻫ تﺎﻴﻠﻤﻌﻟا هﺬﻫ لوأ

ﺪـﺑﻻو.ﻖﺋاﺮﻄﻟا ﻦﻣ ﺔﻘﻳﺮﻄﺑ ﻆﺣﻼ�ا ﺺﺨﺸﻟا اﺬﻫ ﻪﻟ ﻪﺒﺘﻨﻳ ﻢﻟ ﺎﻣ ﻆﺣﻼ�ا

ﻢـﺘـﻳ ﻲﻛ ﺔﻴﺟذﻮﻤﻨﻟا تاﺮﻴﺜ�ا ﻦﻣ لﺎﺧدﻹا ﺔﺟرد ﻦﻣ رﺪﻗ كﺎﻨﻫ نﻮﻜﻳ نأ ﻦﻣ

.ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا

ﻦﻣ ﺪﺑﻻ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﺎﻬﻤﻠﻌﺗ داﺮ�ا ةدﺎ�ﺎﻓ .ظﺎﻔﺘﺣﻻا ﻲﻫ ﺔﻴﻧﺎﺜﻟا ﺔﻴﻠﻤﻌﻟاو

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ثوﺪﳊ مزﻼﻟا ﺖﻗﻮﻟا لﻮﻃ ﻞﻗﻷا ﻰﻠﻋ نﺰﺨﺗو �زﻮﻣر ﺎﻬﻟ ﻊﺿﻮﺗ نأ

148


http://dr-banderalotaibi.com

ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا

.ﺔﻈﺣﻼ�ا

ﺎﻴﻓﺎﻛ ﺎﻣﺎﻤﺘﻫا دﺮﻔﻟا ﻢﺘﻬﻳ ﺪﻘﻓ .ﻲﻛﺮﳊا جاﺮﺨﺘﺳﻻا ﻲﻫ ﺔﺜﻟﺎﺜﻟا ﺔﻴﻠﻤﻌﻟاو

زﻮـﻣﺮـﻟا ﺖـﻌـﺿو ﻲـﺘـﻟا تاﺮـﻴـﺜ�ﺎﺑ ﺔﺒﺳﺎﻨﻣ ةرﻮﺼﺑ ﻆﻔﺘﺤﻳو �جذﻮﻤﻨﻟا كﻮﻠﺴﺑ

ﺮـﻴـﻏ ﺔـﻴـﻛﺮـﳊا ةرﺪـﻘـﻟا ﺖﻧﺎﻛ اذإ كﻮﻠﺴﻟا جﺎﺘﻧإ ةدﺎﻋإ ﻦﻜ� ﻻ ﺪﻗ ﻦﻜﻟو�ﺎﻬﻟ

.ﺔﺒﺳﺎﻨﻣ

ﺔـﺒـﺳﺎـﻨـﻣ ﺔـﺜـﻋﺎـﺑ فوﺮـﻇ ﺮـﻓاﻮﺗ ﻦﻣ ﺪﺑﻻ .ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا ﻲﻫ ﺔﻌﺑاﺮﻟا ﺔﻴﻠﻤﻌﻟاو

هﺎـﺒـﺘـﻧﻻا نأ ﻦـﻣ ﺮـﺜـﻛأ ﻲـﻨـﻌـﻳ ﻻ اﺬـﻫو.ﺔـﺒـﺴـﺘـﻜ�ا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ءادأ ﻦﻜ� ﻰﺘﺣ

ﻦـﻜـ� ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻﺎﻓ �ﺎﻣﺎ� ﺔﻴﻓﺎﻛ نﻮﻜﺗ ﺪﻗ ﻲﻛﺮﳊا جاﺮﺨﺘﺳﻻاو ظﺎﻔﺘﺣﻻاو

ﺐـﺒـﺳ كﺎـﻨـﻫ ﻦـﻜـﻳ ﻢـﻟ ﺎـﻣ ﻦـﻜـﻟو �ﺎـﻫؤادأ ﻦـﻜـ�و �ﺎﻬﺑ ظﺎﻔﺘﺣﻻاو �ﺎﻬﺑﺎﺴﺘﻛا

.ةﺮﻫﺎﻇ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا نﻮﻜﺗ ﻦﻠﻓ �ﻚﻟﺬﻟ

تﺎـﺑﺎـﺠﺘﺳﻻا نﻷ ﺎﻬﺋادأو ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا بﺎﺴﺘﻛا �ﺑ ﺰﻴﻴﻤﺘﻟا ﻦﻣ ﺎﻨﻫ ﺪﺑﻻو

ﻢـﻟ ﺎـﻣ ﻂـﻗ ةﺮـﻫﺎـﻇ ﺢـﺒـﺼـﺗ ﻻ ﺪﻗ ﺎﻬﻨﻜﻟو �ﺔﻈﺣﻼ�ا لﻼﺧ ﻦﻣ ﺎﻬﻤﻠﻌﺗ ﻦﻜ�

ظﺎﻔﺘﺣﻻاو هﺎﺒﺘﻧﻻا نﺈﻓ هﺬﻫ ﻊﺑرﻷا تﺎﻴﻠﻤﻌﻟا �ﺑ ﻦﻣو.ءادﻷا فوﺮﻇ ﺎﻬﻟ ﺮﻓاﻮﺘﺗ

�نﺎﺼﺘﺨﺗ ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟاو ﻲﻛﺮﳊا جاﺮﺨﺘﺳﻻا نإ �ﺣ ﻲﻓ �بﺎﺴﺘﻛﻻﺎﺑ نﺎﺼﺘﺨﻳ

ﻦـﻣ ﺪـﻳﺪـﻌـﻟﺎـﺑ ﺮـﺛﺄـﺘـﺗ ﺔـﻌـﺑرﻷا تﺎـﻧﻮـﻜـ�ا هﺬـﻫ ﻦﻣ ﻞﻛو .ءادﻷﺎﺑ �ﺲﻴﺋر ﻞﻜﺸﺑ

.ﺔﻴﻟﺎﺘﻟا ٧ ﻰﻟإ ٤ ﻦﻣ تﺎﻴﺿﺮﻔﻟا ﻲﻓ ﺎﻬﺸﻗﺎﻨﻨﺳ ﻲﺘﻟا ﻲﻫو�ﻞﻣاﻮﻌﻟا

ﻆﺣﻼﳌا ﺺﺨﺸﻟاو (ﻆﺣﻼﳌا) جذﻮﻤﻨﻟﺎﺑ ﺮﺛﺄﺘﺗ هﺎﺒﺘﻧﻻا ﺔﻴﻠﻤﻋ ( ٤

.ﺚﻋﺎﺒﻟا فوﺮﻇو

ﺺﺨﺸﻠﻟ نﺎﻛ اذإو ﻞﻣاﻮﻌﻟا ﻦﻣ ﺪﻳﺪﻌﻟا ﻢﻜﺤﺘﻟ ﻊﻀﺨﻳ ﺎﻣ جذﻮ� ﻰﻟإ هﺎﺒﺘﻧﻻا

ﺎﻫﺎﺒﺘﻧا ﻪﻟ ﻪﺒﺘﻨﻳو ﺔﻘﻴﻗد ةرﻮﺼﺑ ﻆﺣﻼ�ا جذﻮﻤﻨﻟا كﻮﻠﺳ كرﺪﻳ نأ ﻆﺣﻼ�ا

ﻰـﻠـﻋ ﺪـﻤـﺘـﻌـﻳ ﻚـﻟذ نﺈـﻓ ﺔـﺤﻴﺤﺻ ةرﻮﺼﺑ ﺔﻣزﻼﻟا تارﺎﺷﻹا رﺎﺘﺨﻳ وأ�ﺎﻘﻴﺛو

.ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا نﺎﺴﻧﻹا تﻻﺎﺣو �ﻆﺣﻼ�ا ﺺﺨﺸﻟا ﺺﺋﺎﺼﺧو�جذﻮﻤﻨﻟا ﺺﺋﺎﺼﺧ

ﺔﻟدﺎﺒﺘ�ا ﺔﻴﺑذﺎﳉا ﻮﻫ ﻆﺣﻼ�ا ﺺﺨﺸﻟا هﺎﺒﺘﻧا ﻰﻠﻋ جذﻮﻤﻨﻠﻟ ﺲﻴﺋر ﺮﻴﺛﺄﺗو

ﻞـﻣﺎـﻋ ﺖـﻤـﺛو .ﻞـﺒـﻘﺘﻟا وأ ﺔﻳﺎﻋﺮﻟاو ﺮﻋﺎﺸ�ا ﻲﻓ)ءفﺪﻟا ﻞﺜﻣ صﺎﺨﺷﻷا �ﺑ

ﺔــﻄــﺒــﺗﺮــ�ا تاﺮــﻴــﻐــﺘــ�او�ﺎــﻬــﻛاردإ ﻢـﺘـﻳ ﻲـﺘـﻟا جذﻮـﻤـﻨـﻟا ةءﺎـﻔـﻛ ﻮـﻫ ﺮـﺧآ مﺎـﻫ

ﻲـﺘـﻟا ىﺮـﺧﻷا ﻞـﻣاﻮـﻌـﻟاو.ﺔﻴﻋﺎﻤﺘﺟﻻا ةﻮﻘﻟاو ﺔﻛرﺪ�ا ﺔﻧﺎﻜ�ﺎﺑ ﺔﺻﺎﳋا�ﻚﻟﺬﺑ

تﺎـﻳﻮـﺘـﺴـ�او ﺲـﻨـﳉاو ﺮـﻤـﻌـﻟا ﻲـﻓ ﻪـﺑﺎـﺸـﺘـﻟا ﻲـﻫ ﺎﻫﺮﻴﺛﺄﺗ سرﺎ� ﺎﻬﻧأ وﺪﺒﻳ

.ﺔﻴﻋﺎﻤﺘﺟﻻا ﺔﻳدﺎﺼﺘﻗﻻا

149


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﻞﺜﻣ)ﻼﻌﻓ جذﻮﻤﻨﻟا ﺎﻫﺮﻴﺜﻳ ﻲﺘﻟا ةرﺎﺛﻹا فوﺮﻇ ﺲﻔﻧ ﻞﻇ ﻲﻔﻓ لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋو

�ﻈﺣﻼ�ا ﺾﻌﺑ نﺈﻓ �(ﺔﻴﻋﺎﻤﺘﺟﻻا ةﻮﻘﻟا وأ جذﻮﻤﻨﻟا ةءﺎﻔﻛ ﻦﻣ ﺔﺟرﺪﻟا ﺲﻔﻧ

.ﻢﻫﺮﻴﻏ ﻦﻣ ﻰﻠﻋأ ﻢﻠﻌﺗ تﺎﻳﻮﺘﺴﻣ نوﺮﻬﻈﻳ

ﻞـﺜـﻣ ﻆـﺣﻼـ�ا ﺺـﺨـﺸـﻟا ﺺـﺋﺎـﺼـﺧ ﻰـﻟإ ﺎـﻌـﺟار وﺪـﺒـﻳ فﻼﺘﺧﻻا اﺬﻫو

ﺮـﺼـﻨـﻌـﻟاو ﺔـﻴـﻋﺎـﻤـﺘـﺟﻻا ﺔـﻳدﺎﺼﺘﻗﻻا ﺔﻧﺎﻜ�او ةءﺎﻔﻜﻟا ىﻮﺘﺴﻣو ﺔﻴﻟﻼﻘﺘﺳﻻا

ﺔـﻘـﺑﺎـﺴـﻟا ﺔـﻴـﻋﺎﻤﺘﺟﻻا ﺔﻴﻤﻠﻌﺘﻟا تاﺮﺒﳋا ﻚﻟﺬﻛو (قﺮﻌﻟا-ﺔﻟﻼﺴﻟا) ﺲﻨﳉاو

.ﻼﺜﻣ ةﺎﻛﺎﶈا ﻰﻠﻋ ﺊﻓﻮﻛ ﺪﻗ نﻮﻜﻳ نﺄﻛ

ﺚـﻴﺣ ﻦﻣ هﺎﺒﺘﻧﻻا ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻰﻠﻋ ﺎﻬﺗاﺮﻴﺛﺄﺗ ﺎﻬﻟ ﺚﻋﺎﺒﻟا فوﺮﻇ نأ ﺪﺟو ﺎﻤﻛ

ﻆﺣﻼﺗ وأ تاﻮﻨﻗ ﻦﻋ ﺚﺤﺒﺗ وأ �قﻮﻌﺗ وأ زﺰﻌﺗ نأ ﻊﻴﻄﺘﺴﺗ فوﺮﻈﻟا هﺬﻫ نأ

.تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

يﺬﻟا ﺪﳊا ﻰﻟإ ﺎﻴﺗاذ ةﺄﻓﺎﻜﻣ زﺎﻔﻠﺘﻟا ﻞﺜﻣ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا لﺎﻜﺷأ ﺾﻌﺑو

.ﺪﺣاو ﺖﻗو ﻲﻓ تﺎﻋﺎﺳ ةﺪﻋ هﺎﺒﺘﻧﻻا ﻲﻓ ﻢﻜﺤﺘﺗ نأ ﻊﻴﻄﺘﺴﺗ

:ظﺎﻔﺘﺣﻻا ﺔﻴﻠﻤﻌﻟ ناﺪﻋﺎﺴﻳ ( rehearsal)

ةدﺎﻋﻹاو ( coding)

ﺰﻴﻣﺮﺘﻟا ( ٥

ﺖـ� ﺎـﻣ ﻰـﺘـﻣو .هﺰـﻴـﻣﺮـﺗ ﻦـﻣ ﺪﺑﻻ ﻲﺴﳊا ﻞﻴﺠﺴﺘﻟﺎﺑ ظﺎﻔﺘﺣﻻا ﻢﺘﻳ ﻲﻛ

.ةدﺎﻋﻹا تﺎﻴﺠﻴﺗاﺮﺘﺳا ﻦﻣ دﺪﻌﺑ ظﺎﻔﺘﺣﻻا ﺰﻳﺰﻌﺗ ﻦﻜ� ﺰﻴﻣﺮﺘﻟا ﺔﻴﻠﻤﻋ

ﻲﻈﻔﻠﻟا يﺰﻣﺮﻟا ﻦﻳوﺪﺘﻟا ﻦﻜﻟو�ﺎﻴﻈﻔﻟ وأ ﺎﻳرﻮﺻ نﻮﻜﻳ ﺪﻗ يﺰﻣﺮﻟا ﻦﻳوﺪﺘﻟاو

ﻲﻠﻳﻮﻃ ظﺎﻔﺘﺣﻻاو بﺎﺴﺘﻛﻻا ﻲﻓ ﺔﻋﺮﺴﻟا ﺮﻴﺴﻔﺗ ﻦﻋ ﺮﺜﻛأ لوﺆﺴﻣ ﻪﻧأ وﺪﺒﻳ

ﺔﻳﺮﺼﺒﻟا تﺎﻣﻮﻠﻌ�او �نﺎﺴﻧﻹا ﺪﻨﻋ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ ناﺪﺟﻮﻳ ﻦﻳﺬﻠﻟا ىﺪ�ا

ﺮـﺜـﻛأ نﻮـﻜﺗ نأ تﺎﻣﻮﻠﻌ�ا ﻦﻣ ﺮﻴﺒﻛ رﺪﻘﻟ ﺢﻤﺴﺗ ﺔﻴﻈﻔﻟ زﻮﻣر ﻰﻟإ لﻮﲢ ﻲﺘﻟا

.عﺎﺟﺮﺘﺳﻼﻟ ﺔﺣﺎﺘﻣ ﺢﺒﺼﺗو نﺰﺨﻠﻟ ﺔﻴﻠﺑﺎﻗ

ﻲﻬﻓ.ظﺎﻔﺘﺣﻻا ﺮﻴﺴﻴﺗ ﻲﻓ ﺔﻣﺎﻫ ﻞﻣاﻮﻋ ﺎﻀﻳأ ﻲﻬﻓ ةدﺎﻋﻹا تﺎﻴﻠﻤﻋ ﺎﻣأ

(ﺔـﻨـﻤـﻀـﺘﻣ ﺔﻴﻔﺧ وأ)ةﺮﻫﺎﻇ نﻮﻜﺗ نأ ﻦﻜ�و.بﺎﺴﺘﻛﻻا ﺖﻴﺒﺜﺗو ﺔﻳﻮﻘﺗ مﺪﺨﺗ

ﺔﻌﺟار ﺎﻬﻧأ وﺪﺒﺗ ظﺎﻔﺘﺣﻻا ﻰﻠﻋ ةدﺎﻋﻹا ﺮﻴﺴﻴﺗ تاﺮﻴﺛﺄﺗ نﺈﻓ لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋو

.ﻲﻟﻵا ددﺮﺘﻟا دﺮﺠﻣ ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ ﺔﻄﺸﻧ ﺔﻴﻠﻤﻌﻟ

ﻂﺸﻨﻟا ﻢﻴﻈﻨﺘﻟا ةدﺎﻋﻹ ﺔﺠﻴﺘﻧ ﺎﻬﻧأ وﺪﺒﺗ ﺎﻣ ﺎﺒﻟﺎﻏ ةدﺎﻋﻹا ﺪﺋاﻮﻓ نأ ﻊﻗاﻮﻟاو

ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ ﻢﺘﺗ ﺔﻳﺰﻣر ﻞﻳﻮﲢ ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻲﻫو �ﺎﻬﻤﻠﻌﺗ داﺮ�ا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ثداﻮﳊ

ﺪـﻳدﺮـﺘـﻟ ﺔـﺠـﻴـﺘﻧ ﺔﻴﻃﺎﺒﺗرا ﺔﻳﻮﻘﺗ دﺮﺠﻣ ﺎﻬﻧﻮﻛ ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ ﺔﻄﺸﻧ �ﻲﺗاﺬﻟا ﺚﳊا

.ﺔﺒﺴﺘﻜ�ا ﺮﺻﺎﻨﻌﻟا

150


http://dr-banderalotaibi.com

ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا

ﺪﺷﺮﺘﻟ ارﺎﻜﻓأو ﺔﻴﻠﻘﻋ ارﻮﺻ ﻦﻤﻀﺘﺗ ﻲﻛﺮﳊا جاﺮﺨﺘﺳﻻا ﺔﻴﻠﻤﻋ ( ٦

:ﺮﻫﺎﻈﻟا ءادﻷا

ﻞﻤﻌﺗ نأ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا لﻼﺧ ﺔﺒﺴﺘﻜ�ا رﺎﻜﻓﻷاو ﺔﻴﻠﻘﻌﻟا رﻮﺼﻠﻟ ﻦﻜ�

هﺬـﻫو.جذﻮـﻤـﻨـﻟا ﺎـﻬـﻣﺪـﻘـﻳ ﻲـﺘﻟا ﺔﻴﺟرﺎﳋا تاﺮﻴﺜ�ﺎﺑ ﺔﻬﻴﺒﺷ ﺔﻴﻠﺧاد تاﺮﻴﺜﻤﻛ

تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا رﺎﻴﺘﺧا ﺔﻴﻠﻤﻋ ﺎﻬﻴﻠﻋ يﺮﲡ ﻲﺘﻟا ةﺪﻋﺎﻘﻟا مﺪﻘﺗ ﺔﻴﻠﺧاﺪﻟا تارﺎﺛﻹا

زﻮﻣﺮﻟﺎﺑ ﻪﺟﻮ�ا ﻲﻠﻌﻔﻟا كﻮﻠﺴﻠﻟ ﺮﻫﺎﻈﻣ يأو .ﻲﻓﺮﻌ�ا ىﻮﺘﺴ�ا ﻰﻠﻋ ﺎﻬﻤﻴﻈﻨﺗو

ﻦـﻜﺗ ﻢﻟ اذإو.دﺮﻔﻟا ىﺪﻟ ﺔﺣﺎﺘ�ا ﺔﻴﻛﺮﳊا تارﺎﻬ�ا ﻰﻠﻋ ﺪﻤﺘﻌﻳ ﺎ�إ ﺔﺒﺴﺘﻜ�ا

تارﺎـﻬـ�ا ﻦـﻳﻮـﻜـﺗ ﻲـﻓ لﺎـﳊا ﻲـﻫ ﺎـﻤﻛ �مﺎﺗ ﻞﻜﺸﺑ ﺔﺣﺎﺘﻣ ﺔﻴﻛﺮﳊا تﺎﺒﻠﻄﺘ�ا

ﺔـﻈـﺣﻼـ�ﺎـﺑ ﺎـﻬـﻨـﻳﻮـﻜـﺗ ﻻوأ ﻲـﻐـﺒـﻨـﻳ ﺔـﺼـﻗﺎـﻨـﻟا ءاﺰـﺟﻷا نﺈـﻓ�ءاﺰـﺟﻷا ةدﺪـﻌﺘﻣ

نﺈـﻓ ﺔـﺣﺎـﺘـﻣ ةرﺎـﻬـ�ا ءاﺰـﺟأ ﻊـﻴـﻤـﺟ ﺖـﻧﺎـﻛ ﻮـﻟ ﻰـﺘـﺣ�ﻚﻟذ ﻰﻠﻋ ةدﺎﻳزو.ناﺮ�او

.ةدﺎﻌﻟا ﻲﻓ ﺎﻫﺬﻴﻔﻨﺗ ﻲﻐﺒﻨﻳ ﺔﻴﻟوﻷا دﻮﻬﺠﻠﻟ ﺔﻴﺤﻴﺤﺼﺘﻟا تﻼﻳﺪﻌﺘﻟا

( ٢)و

،ﻲﺟرﺎﳋا (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ( ١)ـﺑ

ﺮﺛﺄﺘﺗ ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا ﺔﻴﻠﻤﻋ ( ٧

:ﻲﺗاﺬﻟا (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا ( ٣)وأ

/و ﻞﻳﺪﺒﻟا (ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا

ﻲﻓ اﺪﻤﺘﻌﻣ �ﺮﻫﺎﻇ كﻮﻠﺳ ﻲﻓ ﻪﺴﻔﻧ ﺮﻬﻈﻳ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﺘﻳ يﺬﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا نإ

ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻲﻫ ﻦﻳﺮﺧﻵا ﺔﻈﺣﻼﻣو .ﺔﻳروﺮﻀﻟا ﺚﻋﺎﺒﻟا فوﺮﻇ ﺪﺟاﻮﺗ ﻰﻠﻋ ﻚﻟذ

كﻮﻠﺳ ﻞﻳﻮﲢ ﺎﻬﻴﻓ يﺮﺠﻳ ﻰﺼﲢ ﻻ ﺔﻠﺜﻣأ تاذ �ﺔﻌﺳاﻮﻟا نﺎﺴﻧﻹا لﺎﻤﻋأ ﻦﻣ

نأ ﻞـﻤـﺘـﶈا ﻦـﻣ ﺔـﻘﻠﻌﺘ�ا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا هﺬﻫو.ﺎﻬﺑ ﻆﻔﺘﺤﻳ زﻮﻣر ﻰﻟإ ﻦﻳﺮﺧﻵا

ﻚﻠﺗ ﻲﻓ�يﺮﻫﺎﻇ ﻞﻜﺸﺑ ﺮﻬﻈﺗ ةﺮﺷﺎﺒﻣ ﺔﻴﺟرﺎﺧ ﺔﻴﺑﺎﺠﻳإ ﺔﺠﻴﺘﻧ نأ:ﺎﻬﻨﻋ ﻢﺠﻨﻳ

ﻻ ﺪـﻗ ﺎـﻴﺒﻠﺳ ﺔﺒﻗﺎﻌ�ا ﻚﻠﺗ نأ وأ �ةﺪﻳﺎﺤﻣ ﺞﺋﺎﺘﻧ ﻰﻟإ يدﺆﺗ ﻲﺘﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

.كﻮﻠﺳ ﻰﻟإ ﻢﺟﺮﺘﺗ

ﺺﺨﺷ ﺔﻈﺣﻼﻣ ﻮﻫ هؤادأ يﺮﺠﻳ يﺬﻟا بﺎﺴﺘﻛﻼﻟ ﻢﺋﻼﻣ ﺮﺧآ فﺮﻇ ﺖﻤﺛو

ﺮـﺧآ ﺺـﺨـﺷ ﺔـﻈـﺣﻼـﻣ �ﻚـﻟذ ﻦـﻣ ﺾﻴﻘﻨﻟا ﻰﻠﻋو�ﻪﻛﻮﻠﺳ ﺰﻳﺰﻌﺗ يﺮﺠﻳ ﺮﺧآ

ﺔـﻴﻌﻓاﺪﻟا ﻞﻣاﻮﻋ نﺈﻓ اﺬﻜﻫو.ﻲﻛﻮﻠﺴﻟا ﺖﺒﻜﻟا ﻰﻟإ يدﺆﻳ ﺎ� ﻪﺘﺒﻗﺎﻌﻣ يﺮﲡ

.ﺔﻠﻳﺪﺒﻟا ﺔﺒﻗﺎﻌ�ا وأ ةﺄﻓﺎﻜ�ا ﻞﻌﻔﺑ ﺎﻬﺛوﺪﺣ يﺮﺠﻳ ﺔﺴﻴﺋﺮﻟا

�اﺮﻫﺎﻇ ﺢﺒﺼﻳ ﺪﻗ جذﻮﻤﻨﻟا (ﺔﻈﺣﻼﻣ) ﻰﻠﻋ ﻢﺋﺎﻘﻟا كﻮﻠﺴﻟا نﺈﻓ اﺮﻴﺧأو

.ﺔﻴﺟرﺎﳋا ﺮﻴﺛﺄﺘﻟا ردﺎﺼﻣ بﺎﻴﻏ ﻲﻓ ﻒﻜﻳ ﺪﻗ وأ

ﺔـﺑﻮـﻘـﻋ وأ�اﺰـﻳﺰـﻌـﺗ سرﺎـ� دﺮـﻔﻟا نﺈﻓ ﺎﻴﺗاذ ﺔﻤﻈﻨ�ا تﺎﻴﻠﻤﻌﻟا هﺬﻫ ﻲﻓو

ىﺮـﺟ ﻲـﺘـﻟا ﺔـﻴـﻛﻮـﻠـﺴـﻟا تﺎﻳﻮﺘﺴ�ﺎﺑ ﺔﻧرﺎﻘﻣ�ﻪﻛﻮﻠﺳ �ﻮﻘﺗ ﻰﻠﻋ ﺔﻤﺋﺎﻗ ﺎﻴﻨﻤﺿ

151


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

. (٤٥×) ﺔﻈﺣﻼ�ا لﻼﺧ ﻦﻣ ﺎﻬﻠﺜ�

ﺢﻴﺿﻮﺘﻟا لﻼﺧ ﻞﻘﻨﺗ ﺔﻈﺣﻼﳌﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا تﺎﻣﻮﻠﻌﻣ ( ٨

:رﻮﺼﻟا وأ تﺎﻤﻠﻜﻟا وأ يدﺎﳌا

ﻞﻤﻌﺑ مﻮﻘﻳ جذﻮ� ءادأ ﺔﻈﺣﻼﻣ ﻦﻋ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا بﺎﺴﺘﻛا ﻢﺠﻨﻳ نأ ﻦﻜ�

لﺎـﻔـﻃﻷا ةﺎـﻛﺎـﺤﻣ ﺔﻣﺎﻋ ةرﻮﺼﺑ ﺮﺴﻔﻳ سﻮﺴﶈا ﺢﻴﺿﻮﺘﻟاو �ﺔﺌﻴﺒﻟا ﻲﻓ ﻲﺣ

ﺮﻴﻏو ﻢﻬﺗرﺎﻬﻣو ﻢﻬﺻاﻮﺧو ﻢﻬﺴﻨﺟ لﺎﺜﻣﺄﺑ ﺺﺋﺎﺼﳋا ﻰﻨﺒﺗو�ﻢﻬﻳﺪﻟاو كﻮﻠﺳ

ﺔـﻴﻤﻫأ قﺮﻄﻟا ﺮﺜﻛأ ةدﺎﻋ تﺎﻤﻠﻜﻟا ﺢﺒﺼﺗ ﺔﻴﻈﻔﻠﻟا تارﺎﻬ�ا بﺎﺴﺘﻛﺎﺑو .ﻚﻟذ

ﻞـﻴﺜﻤﺘﻟا ﺎﻣأ.ﺎﺟذﻮ� ﺎﻫذﺎﺨﺗا داﺮﻳ ﻲﺘﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻦﻋ تﺎﻣﻮﻠﻌ�ا ﻞﻘﻧ ﻲﻓ

ﺔﺻﺎﺨﺑو�تﺎﻣﻮﻠﻌ�ا ردﺎﺼﻣ ﻦﻣ مﺎﻫ ﺮﺧآ رﺪﺼﻣ ﻮﻬﻓ جذﻮﻤﻨﻟا كﻮﻠﺴﻟ رﻮﺼﻟﺎﺑ

تﺎـﺑﺎـﺠﺘﺳﻻاو ﻒﻗاﻮ�ا ﺎﻣأ .مﻼﻓﻷاو زﺎﻔﻠﺘﻟﺎﻛ ﺔﻴﻣﻼﻋﻹا ﻞﺋﺎﺳﻮﻟا لﻼﺧ ﻦﻣ

ﻞـﺋﺎـﺳو ﻖـﻳﺮـﻃ ﻦـﻋ ﻞـﻘـﻨـﺗ تﺬـﺧأ ﺪﻘﻓ ةﺪﻳﺪﳉا كﻮﻠﺴﻟا طﺎ�أو ﺔﻴﻟﺎﻌﻔﻧﻻا

ﺢـﺒﺼﻳ نﺄﺑ ﺮﺸﺒﻳ جذﺎﻤﻨﻟا ﻞﻘﻧ لﺎﻜﺷأ ﻦﻣ ﻞﻜﺸﻟا اﺬﻫو.ﺔﻴﻧوﺮﺘﻜﻟﻹا مﻼﻋﻹا

.ﺪﻳاﺰﺘﻣ مﺎﻤﺘﻫا ﻊﺿﻮﻣ ﻚﻟﺬﻛ ﻮﻫو.ةﺪﻳاﺰﺘﻣ ةرﻮﺼﺑ اﺮﻴﺛﺄﺗ ﺮﺜﻛأ

ﻞـﺋﺎـﺳو ﺖـﻔﻠﺘﺧا ﺎﻤﻬﻣ ﻲﻫ جذﺎﻤﻨﻟﺎﺑ ءاﺪﺘﻗﻻا ﺔﻴﻠﻤﻋ نأ ﻦﻣ ﻢﻏﺮﻟا ﻰﻠﻋو

تﺎﻣﻮﻠﻌ�ا ﻞﻘﻧ ﻲﻓ ﺎﻬﻟﻮﻌﻔﻣ ﻲﻓ ﺔﻳوﺎﺴﺘﻣ ﺖﺴﻴﻟ ﺔﻔﻠﺘﻟﻤﺨا ﻞﻘﻨﻟا لﺎﻜﺷأ نﺈﻓ�ﻞﻘﻨﻟا

رﻮﺼﻟﺎﺑ وأ ةدﺎ�ﺎﺑ ﺢﻴﺿﻮﺘﻟﺎﻓ.تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا بﺎﺴﺘﻛا تﺎﺒﻠﻄﺘﻣ ﻊﻴﻤﳉ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ

مﺎﻬﻤﻠﻟ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ ﺎﻣأ.ﻲﻈﻔﻠﻟا ﻒﺻﻮﻟا ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﺑ ﺮﺜﻛأ تﺎﻣﻮﻠﻌﻣ ﻞﻘﻨﻳ نأ ﻦﻜ�

ﻦـﻣ ﺮـﻴـﺜـﻜـﺑ ﺮـﺜـﻛأ تﺎـﻣﻮـﻠـﻌـﻣ ﻰﻠﻋ يﻮﺘﲢ ﺪﻗ ﺔﻴﻣﻼﻜﻟا زﻮﻣﺮﻟا نﺈﻓ �ةﺮﻴﺧﻷا

ىﻮـﺘـﺴـﻣ ﻰـﻠـﻋ ﻚـﻟذ ﻲـﻓ ﺪـﻤﺘﻌﻳو�مﻼﻋﻹا ﻞﺋﺎﺳو ﻪﺤﺿﻮﺗ ﺎﻣ وأ�ﻲﳊا ﻞﻌﻔﻟا

ﺔـﺟﺎﺣ كﺎﻨﻫ ﺖﻟازﺎﻣو.مﺎﻬ�ا ﻦﻣ ﺔﻤﻬ� ﺔﻴﻓﺮﻌ�ا تﺎﺒﻠﻄﺘ�او �ﻲﻈﻔﻠﻟا رﻮﻄﺘﻟا

ﻒﻠﺘﻟﻤﺨ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا تﺎﻣﻮﻠﻌﻣ ﻞﻘﻨﻟ ﻞﺜﻣﻷا ﻞﻜﺸﻟا ﺪﻳﺪﺤﺘﻟ ثﺎﺤﺑﻷا ﻦﻣ ﺪﻳﺰ�

.ﺔﻔﻠﺘﻟﻤﺨا رﻮﻄﺘﻟا تﺎﻳﻮﺘﺴﻣو مﺎﻬ�ا عاﻮﻧأ

:ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ رﺎﺛآ ﻰﻟإ يدﺆﻳ ﺪﻗ ﺎﻣ جذﻮﻤﻨﻟ ضﺮﻌﺘﻟا ( ٩

ﺺﺨﺸﻟا كﻮﻠﺳ ﻰﻠﻋ ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ تاﺮﻴﺛﺄﺗ ﺔﺛﻼﺛ ثﺪﺤﻳ ﺪﻗ جذﺎﻤﻨﻠﻟ ضﺮﻌﺘﻟا نإ

ﺢﻠﻄﺼﻣ ﺖﲢ ﻒﻨﺼﺗ ﺎﻨﻫ ﺎﻬﺸﻗﺎﻨﻨﺳ ﻲﺘﻟا ﺮﻫاﻮﻈﻟا ﻊﻴﻤﺟ نأ ﻢﻏرو.ﻆﺣﻼ�ا

ﻼﻛ نﻷ ﺔﻔﻠﺘﻟﻤﺨا رﺎﺛﻵا ﻦﻣ ﺔﺛﻼﺜﻟا عاﻮﻧﻷا �ﺑ ﺰﻴ� نأ ﻢﻬ�ا ﻦﻣ نﺈﻓ�ةﺎﻛﺎﶈا

.ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻰﻠﻋ يﻮﻄﻨﻳ ﺎﻬﻨﻣ

152


http://dr-banderalotaibi.com

ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا

كﻮـﻠـﺳ ﺔـﺒﻗاﺮ� ةﺪﻳﺪﺟ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳا ﻆﺣﻼ�ا ﺺﺨﺸﻟا ﺐﺴﺘﻜﻳ ﺪﻗ �ﻻوأ

ﻆـﺣﻼ�ا ﺺﺨﺸﻠﻟ ﺔﺣﺎﺘﻣ ﺮﻴﻏ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﻲﻫ ةﺪﻳﺪﳉا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻاو.ﻦﻳﺮﺧﻵا

يوﺎﺴﻳ ةﺪﻳﺪﳉا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا لﺎﻤﺘﺣا نﺈﻓ اﺬﻜﻫو �جذﻮﻤﻨﻟا ةﺎﻛﺎﺤﻣ ﻒﻗﻮﻣ ﻞﺒﻗ

ﺔﻣﺪﺨﺘﺴ�ا ةﺪﻳﺪﳉا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻢﻈﻌﻣو.ﺔﻳدﺎﻌﻟا تاﺮﻴﺜ�ا فوﺮﻇ ﺖﲢ اﺮﻔﺻ

ﻆﺣﻼ�ا ﺺﺨﺸﻠﻟ ﻞﺒﻗ ﻦﻣ ﺔﺣﺎﺘﻣ ﺮﺻﺎﻨﻋ ﻦﻣ ﻒﻟﺄﺘﻳ ﺔﻴﺒﻳﺮﺠﺘﻟا ﻒﻗاﻮ�ا ﻲﻓ

.ﻖﺑﺎﺴﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﺠﻴﺘﻧ

ةﺪﻳﺪﳉا طﺎ�ﻷا نﻮﻜﺘﻟ ﺪﻳﺪﺟ ﻦﻣ ﺪﺤﺘﺗ ﺮﺻﺎﻨﻌﻟا هﺬﻫ نﺈﻓ لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋ

Observational Learning) ﺔـﻈـﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺮﺛأ ﻰﻤﺴﻳ اﺬﻫو .ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻦﻣ

. (Effect

تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻒﻛ فﺎﻌﺿإ وأ ﺔﻳﻮﻘﺗ ﻲﻫ ﺔﻴﺟذﻮﻤﻨﻟا تاﺮﻴﺜﻤﻠﻟ ﻲﻧﺎﺜﻟا ﺮﺛﻷاو

( inhibitory effects)

ﺔـﻴـﻔﻜﻟا رﺎﺛﻵا ﻢﺠﻨﺗو.ﻆﺣﻼ�ا ﺺﺨﺸﻠﻟ ﻞﺒﻗ ﻦﻣ ﺔﺣﺎﺘ�ا

ﺔﺠﻴﺘﻧ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻞﻴﻣ ﻦﻣ ﺎﻬﻴﻓ ﻆﺣﻼ�ا ﺺﺨﺸﻟا ﺾﻔﺨﻳ ﻲﺘﻟا ﻒﻗاﻮ�ا ﻲﻓ

ﻰﻠﻋ�(٤٦×)

اروﺪـﻧﺎـﺑ تﺎﺳارد ىﺪﺣإ ﻲﻓو جذﻮﻤﻨﻟا ﻲﻓ ﺔﺒﻗﺎﻌﻣ ﺞﺋﺎﺘﻧ ﻪﺘﻈﺣﻼﻣ

ﺔـﻳاﺪـﺒـﻟا ﻲـﻓ اوﺪـﻫﺎﺷ ﻦﻳﺬﻟا ﺔﺳرﺪ�ا ﻦﺳ ﻞﺒﻗ ﺎﻣ لﺎﻔﻃأ ﺮﻬﻇأ�لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ

رﺎﺛﻵاو.ﺔﻠﻴﻠﻗ ﺔﻴﻧاوﺪﻋ كﻮﻠﺳ ﺮﻫﺎﻈﻣ اوﺮﻬﻇأ ﻪﺘﺒﻗﺎﻌﻣ يﺮﲡ ﺎﻴﻧاوﺪﻋ ﻼﻤﻋ

ﻆﺣﻼ�ا ﺺﺨﺸﻟا ﺪﻳﺰﻳ ﺎﻣﺪﻨﻋ ﺪﻫﺎﺸﺗ ﺪﻗ ( disinhibitoryeffects)

ﻒﻜﻠﻟ ﺔﻌﻧﺎ�ا

تﺮـﺟ جذﻮـ� ﺞـﺋﺎـﺘـﻧ ﻪـﺘـﻈـﺣﻼﻣ بﺎﻘﻋأ ﻲﻓ ﺎﺒﻟﺎﻏ ﻪﻔﻛ ىﺮﺟ كﻮﻠﺳ ءادأ ﻦﻣ

ﻲـﻓ ﺦـﺳﺮﺘ�ا بﻼﻜﻟا ﻦﻣ فﻮﳋا نأ

153

(٤٧×)

ﻪـﺒـﺤﺻو اروﺪﻨﺑ ﺢﺿوأو.ﺎﻬﺗﺄﻓﺎﻜﻣ

�ـﻔـﺋﺎـﳋا لﺎـﻔـﻃﻷا ﺾـﻳﺮﻌﺘﺑ ﻪﺘﻟازإ ﻦﻜ� (باﺮﺘﻗﻻا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﻒﻛ) ﺲﻔﻨﻟا

نوﺮﻴﺜﻜﻟاو.بﻼﻜﻟا ﻊﻣ ﺎﻴﺑﺎﺠﻳإ ﻼﻣﺎﻌﺗ نوﺮﻬﻈﻳ ﻢﻬﻨﺳ ﻲﻓ لﺎﻔﻃأ ﻦﻣ جذﺎ� ﻰﻟإ

ﻦﻋ ﻢﻬﻓﻮﺧ ﻦﻣ اﻮﻀﻔﺧ ةرﻮﻛﺬ�ا ﺔﺳارﺪﻟا ﻢﻬﻴﻠﻋ ﺖﻳﺮﺟأ ﻦﻳﺬﻟا لﺎﻔﻃﻷا ﻦﻣ

ﺔـﻓﺮﻏ ﻲﻓ ءﺎﻘﺒﻠﻟ داﺪﻌﺘﺳا ﻰﻠﻋ اﻮﺤﺒﺻأ ﻚﻟﺬﻟ ﺔﺠﻴﺘﻧو �ءاﺮﺟﻹا اﺬﻫ ﻖﻳﺮﻃ

.ﻖﺑﺎﺴﻟا ﻲﻓ ﻪﻧﻮﻓﺎﺨﻳ اﻮﻧﺎﻛ يﺬﻟا (ناﻮﻴﳊا) ءﻲﺸﻟا ﻊﻣ ﻢﻫﺪﺣو ﺎﻣ

ﻞـﺒﻗ ﻦﻣ ﺔﺣﺎﺘﻣ ﺖﻧﺎﻛ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا زاﺮﺑإ ﻮﻫ جذﺎﻤﻨﻟا ﺔﻈﺣﻼ� ﺚﻟﺎﺜﻟا ﺮﺛﻷاو

social facilitation)

ﻲﻋﺎﻤﺘﺟﻻا ﺮﻴﺴﻴﺘﻟا اﺬﻫ ﺮﺛأو.ﻆﺣﻼ�ا ﺺﺨﺸﻟا ﺪﻴﺻر ﻲﻓ

بﺎـﺴـﺘـﻛا ﻲﻋﺪﺘﺴﻳ ﻻ ﺮﻣﻷا نأ ﺚﻴﺣ ﻦﻣ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻦﻋ ﺰﻴ�

ﱠ ( effect

.ﺔﻳﺪﺟ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا

ﻻ ﺚـﻴـﺣ ﻦﻣ ﻒﻜﻟا ﻊﻨﻣ ﻦﻋ ﺰﻴ� ﻲﻋﺎﻤﺘﺟﻻا ﺮﻴﺴﻴﺘﻠﻟ ﺮﺛﻷا اﺬﻫ نأ ﺎﻤﻛ

.ﻒﻜﻟا وأ فﻮﳋا ﺔﻟازإ ﻰﻠﻋ يﻮﻄﻨﻳ


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

:ئدﺎﺒﳌا وأ ﺪﻋاﻮﻘﻠﻟ ﺲﻴﺋر رﺪﺼﻣ ﺔﻈﺣﻼﳌﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ( ١٠

�دﺎﺒ�او ﺪﻋاﻮﻘﻟا بﺎﺴﺘﻛا ﻲﻓ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا راودأ ﻢﻫأ ﻦﻣ رود ﻞﺜﻤﺘﻳ

ثﺪﺤﻳ ﺎﻣو.ﺔﻈﺣﻼ�ا ةدﺪﶈا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻦﻣ ﺪﻌﺑأ ﻮﻫ ﺎﻣ ﻰﻟإ ﺐﻫﺬﺗ ﻲﺘﻟا

جذﻮـﻤﻨﻟا كﻮﻠﺳ ﻲﻓ ﺔﻣﺎﻌﻟا ﺮﺻﺎﻨﻌﻠﻟ (ةدﺮﺠﻣ ةرﻮﺻ ﻢﺳر) ﺪﻳﺮﲡ ﻻإ ﻮﻫ ﺎﻣ

ﺪﻫﺎﺸﻳ ﻢﻟ ﻲﺘﻟا ﻒﻗاﻮ�ا ﻲﻫو.ﺔﻤﺋﻼﻣ ةرﻮﺼﺑ ﻒﻗاﻮ�ا ﻰﻠﻋ ﻪﻘﻴﺒﻄﺗ ﻦﻜ� يﺬﻟا

ﺔـﻈـﺣﻼـﻣ ﻢـﺘﺗ ذإ.ﺎﻬﻴﻓ ﻚﻠﺴﻳ ﻮﻫو جذﻮﻤﻨﻟا ﻞﺒﻗ ﻦﻣ ﻆﺣﻼ�ا ﺺﺨﺸﻟا ﺎﻬﻴﻓ

ﺪـﻗ ﺎـ� ﺮـﺜﻛأ ﺮﻬﻈﺗ قﺮﻄﺑ ﺎﻬﻘﻴﺒﻄﺗو ﺎﻫﺰﻴﻣﺮﺗو جذﻮﻤﻨﻟا ﻦﻣ ةدﺪﺤﻣ ﺢﻣﻼﻣ

ﻖﻴﺒﻄﺗو صﻼﺨﺘﺳا ﻰﻠﻋ ةرﺪﻘﻟاو.ﻂﻘﻓ ﺪﻴﻠﻘﺗ دﺮﺠﻣ ﺔﻴﻠﻤﻌﻟا ﺖﻧﺎﻛ ﻮﻟ ثﺪﺤﻳ

ﺔـﻧوﺮـ�او عﻮـﻨﺘﻠﻟ سﺎﺳﻷا ﻲﻫ ةدﺪﺤﻣ ﺔﺟﺬ� تاﺮﻴﺜ� ةدﺪﶈا ﺮﻴﻏ ﺢﻣﻼ�ا

وأ �ةدﺮـﻟﻤﺠا ﺔـﺟﺬـﻤـﻨـﻟا ةﺎـﻤـﺴـ�ا ﺔـﻴـﻠـﻤـﻌﻟا هﺬﻫو .ﻲﻧﺎﺴﻧﻹا كﻮﻠﺴﻠﻟ �ﻠﺋﺎﻬﻟا

abstract modeling ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا لﺎﻜﺷأ ﻦﻣ ﻰﻠﻋﻷا ﺔﺒﺗﺮ�ا تاذ لﺎﻜﺷﻷا

ﺪﻋاﻮﻘﻟا ﻦﻳﻮﻜﺘﻟ ﺔﻳﺰﻛﺮﻣ ﺔﻴﻠﻤﻋor

higher-order forms of observational Learning

.ﺔﻐﻠﻟ ﺔﻳﻮﺤﻨﻟا

:قﻼﳋا كﻮﻠﺴﻠﻟ ﺲﻴﺋر رﺪﺼﻣ ﺔﻈﺣﻼﳌﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ( ١١

.ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ جذﺎﻤﻨﻟ ﻆﺣﻼ�ا ﺺﺨﺸﻟا ضﺮﻌﺘﻳ ﺎﻣﺪﻨﻋ قﻼﳋا ﺮﻴﺒﻌﺘﻟا ﺮﺛﺄﺘﻳ

ﺖـﺛﺪـﺣ ﺎـﻣ ﻰـﻠـﻋ جذﺎـﻤـﻨـﻟﺎـﺑ ﺮـﺛﺄـﺘـ�ا كﻮـﻠـﺴـﻟا ﺮﺼﺘﻘﻳ ﻻ نﺎﻴﺣﻷا ﺐﻠﻏأ ﻲﻓو

ﺔـﻋﻮﻤﺠﻣ ﻂﺑاﺮﺗ ﺔﺠﻴﺘﻧ نﻮﻜﻳ كﻮﻠﺴﻟا اﺬﻫ نﺈﻓ ﻚﻟذ ﻦﻋ ﺎﺿﻮﻋو�ﻪﺘﻈﺣﻼﻣ

ردﺎﺼ�ا ﻦﻣ يأ ﻦﻋ ﻒﻠﺘﺨﺗ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳا ﻰﻟإ يدﺆﺗ ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ جذﺎﻤﻨﺑ ﺢﻣﻼ�ا ﻦﻣ

لﺎـﻤـﺘﺣﻻا داز ﺎﻤﻠﻛ �ﺎﻫدﺪﻋ دازو جذﺎﻤﻨﻟا �ﺑ فﻼﺘﺧﻻا داز ﺎﻤﻠﻛو.ﺔﻴﻠﺻﻷا

ﻦﻳﺬﻟا لﺎﻔﻃﻷا نﺈﻓ�لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋو.ﺔﺛﺪﺤﺘﺴﻣ ﺔﲡﺎﻨﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا نﻮﻜﺗ نﺄﺑ

ﻼــﻛ ﻦــﻣ ﺔــﻔـﻠـﺘـﺨـﻣ ﺢـﻣﻼـﻣ نﻮـﺒـﺴـﺘـﻜـﻳ ﺔـﻳﻮـﺑﻷا جذﺎـﻤـﻨـﻟا ﺲـﻔـﻨـﻟ نﻮـﺿﺮـﻌـﺘـﻳ

ﺔﻴﺼﺨﺷ ﺺﺋﺎﺼﺧ ﻰﻟإ يدﺆﺗ �ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ قﺮﻄﺑ ﻚﻟذ ﺪﻌﺑ ﺪﺤﺘﺗ ﻲﺘﻟاو�ﻦﻳﺪﻟاﻮﻟا

كﻮﻠﺳ ﻰﻟإ نﻮﺿﺮﻌﺘﻳ ﻦﻳﺬﻟا لﺎﻔﻃﻷاو .ﻦﻳﺪﻟاﻮﻟا ﻦﻣ يأ ﺺﺋﺎﺼﺧ ﻦﻋ ﻒﻠﺘﺨﺗ

ةﺮﺳﻷا ﻲﻓ ءﺎﻀﻋﻷا ﻚﺌﻟوأ نﺎﻛ اذإ ﺔﺻﺎﺧو.(ﺔﻌﺳﻮ�ا) ةﺪﺘﻤ�ا ةﺮﺳﻷا داﺮﻓأ

نأ ﻞـﻤـﺘـﶈا ﻦـﻣ لﺎـﻔـﻃﻷا ءﻻﺆـﻫ �ﺔـﺴـﻧﺎـﺠـﺘﻣ ﺔﻴﻋﺮﻓ ﺔﻓﺎﻘﺛ ﻦﻣ اءﺰﺟ اﻮﺴﻴﻟ

.ةﺪﺟ ﺮﺜﻛأ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا طﺎ�أ اوﺮﻬﻈﻳ

مﺪـﻘـﺘـﻛ ﺎـﻬـﻴـﻟإ ﺮـﻈـﻨـﻳ نأ ﻦـﻜـ� ﻢﺳﺮﻟاو بدﻷا ﻞﺜﻣ ﺔﻗﻼﳋا تﻻوﺎﶈاو

ﻦـﻣ ءﺎـﺸﻳ ﺎﻣ ﺪﻌﺒﺘﺴﻳو �ﺢﻣﻼ�ا ﻂﺑر ﺪﻴﻌﻳو�ﻂﺑﺮﻳ يﺬﻟا نﺎﻨﻔﻟا ﺪﻨﻋ يرﻮﻄﺗ

154


http://dr-banderalotaibi.com

ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا

جذﺎ� ﻦﻣ ةﺪﻳﺪﺟ ﺢﻣﻼﻣ ﻼﺧﺪﻣو�ﺐﻴﻛﺮﺘﻟا ﻦﻣ ارﺪﻗ ﺎﻘﻘﺤﻣ�جذﺎﻤﻨﻟا ﻒﻠﺘﺨﻣ

ﻲﻓ دﺮﻔﺗ ﻪﻧﺄﻛو وﺪﺒﻳ ﺎ� نﺎﻨﻔﻟا بﺮﺘﻘﻳ ﻰﺘﺣ ﻚﻟذ ﻲﻓ ﺮﻤﺘﺴﻳو �ﺔﺛاﺪﺣ ﺮﺜﻛأ

.تﺎﻳﻮﺘﺴ�ا ﻦﻣ ىﻮﺘﺴﻣ ﻰﻠﻋأ

ﺚﺤﺒﻟا تﻻﺎﺠﻣ

:ﺚﺤﺒﻟا ﺞﻫﺎﻨﻣ

ﺺـﻴـﺨـﻠـﺗ ﻖـﻳﺮﻃ ﻦﻋ ﺔﻴﺟذﻮﻤﻨﻟا ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا برﺎﲡ ﺢﻴﺿﻮﺗ ﻦﻜ�

�ﻟاﺆﺴﻟ تﺪﺼﺗ ﺔﺳارﺪﻟا هﺬﻫو . (٤٨×) اوﺪﻧﺎﺑ ﺎﻬﺑ مﺎﻗ ﻲﺘﻟا ﺔﻴﻜﻴﺳﻼﻜﻟا ﺔﺳارﺪﻟا

:�ﺴﻴﺋر

ﺎﻤﻋ ﺮﻈﻨﻟا ﺾﻐﺑ ﺎﻣ جذﻮ� ﻦﻣ ﻲﻧاوﺪﻌﻟا كﻮﻠﺴﻟا لﺎﻔﻃﻷا ﻢﻠﻌﺘﻳ ﻞﻫ -١

?ﺔﺑﻮﻘﻋ مأ ةﺄﻓﺎﻜﻣ ﻰﻘﻠﺘﻳ جذﻮﻤﻨﻟا اﺬﻫ نﺎﻛ اذإ

ﺮﺜﻛأ تاﺮﻣ ﺔﻴﻧاوﺪﻌﻟا لﺎﻤﻋﻷا ﺎﻴﺋﺎﻘﻠﺗ نوﺪﻴﻌﻳ وأ �لﺎﻔﻃﻷا ﻲﻛﺎﺤﻳ ﻞﻫ -٢

?بﺎﻘﻌﻟا ﻰﻘﻠﺘﻳ جذﻮﻤﻨﻟا نأ ﻮﻟ ﺎ� ةﺄﻓﺎﻜﻣ جذﻮﻤﻨﻟا ﻰﻘﻠﺘﻳ ﺎﻣﺪﻨﻋ

ﺔـﺳدﺎـﺴـﻟاو ﺔـﻌـﺑاﺮـﻟا �ـﺑ ﺎـﻣ ﻢـﻫرﺎـﻤﻋأ حواﺮﺘﺗ لﺎﻔﻃأ مﺎﻗ ﺔﺑﺮﺠﺘﻟا ﻲﻓو

ﻎـﻟﺎـﺑ ﺺـﺨـﺷ ﻞﺜ� ﻢﻠﻴﻔﻟا اﺬﻫ ﻲﻓو�ﺔﻳدﺮﻓ ةرﻮﺼﺑ (يزﺎﻔﻠﺗ) ﻢﻠﻴﻓ ةﺪﻫﺎﺸ�

ﻢـﺠـﺤـﺑ ﺔـﻴـﻣد هﺎﲡ شةﺪﻳﺪﳉا» ﺔﻴﻧاوﺪﻌﻟا لﺎﻤﻋﻷا ﻦﻣ ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ عاﻮﻧأ ﺔﻌﺑرأ

جذﻮـﻤـﻨـﻟا لﺎـﻔﻃﻷا ﻦﻣ ﺔﻋﻮﻤﺠﻣ ﺖﻈﺣﻻ ﻢﻠﻴﻔﻟا ﺔﻳﺎﻬﻧ بﺮﻗو.ﻎﻟﺎﺒﻟا نﺎﺴﻧﻹا

ﺎﻤﻨﻴﺑ («ﺶﻳﻮﻗ ﻞﻄﺑ ﺖﻧأ») ﺮﺧآ ﻎﻟﺎﺑ ﺺﺨﺷ ﻦﻣ ةﺄﻓﺎﻜﻣ ﻰﻘﻠﺘﻳ ﻮﻫو (ﺔﻴﻣﺪﻟا)

ﺎﻬﻳأ�ﺖﻧأ ﻊﻤﺳأ») ﺐﻗﺎﻌﻳ ﻮﻫو جذﻮﻤﻨﻟا لﺎﻔﻃﻷا ﻦﻣ ىﺮﺧﻷا ﺔﻋﻮﻤﻟﻤﺠا تﺪﻫﺎﺷ

ﻚﺑﺮﺿأ فﻮﺴﻓ ﺔﻴﻧﺎﺛ ﻞﻤﻌﻟا ﻚﻟذ ﻞﻌﻔﺗ ﺖﻧأو ﻚﺑ ﺖﻜﺴﻣأ ﻮﻟ �ﺮﻴﺒﻜﻟا (رﻮﺜﻟا)

ﺔـﻓﺮـﻏ ﻰـﻟإ لﺎـﻔـﻃﻷا ﺬـﺧأ �ﺔـﺑﺮـﺠـﺘـﻟا ﻦﻣ ﺔﻠﺣﺮ�ا هﺬﻫ ﺪﻌﺑو.(«ﺎﺣﺮﺒﻣ ﺎﺑﺮﺿ

ﺎــﻬــﻣﺪـﺨـﺘـﺴـﻳ نﺎـﻛ ىﺮـﺧأ ءﺎـﻴـﺷأو ﺔـﻴـﻣﺪـﻟا ﻢـﻬـﻌـﻣو ﻢـﻫﺪـﺣو اﻮـﻛﺮـﺗو ﺐـﻌـﻠـﻟا

ﻢـﻠـﻴـﻔـﻟا جذﻮـ� ﺎـﻬـﻟ ضﺮـﻌﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﻔﻠﺘﻟﻤﺨا ﺞﺋﺎﺘﻨﻟا نأ اروﺪﻧﺎﺑ ﺪﺟوو.جذﻮﻤﻨﻟا

ﻰﻠﻋ ﻢﺋﺎﻘﻟا ﻲﺋﺎﻘﻠﺘﻟا لﺎﻔﻃﻷا كﻮﻠﺴﻟ ﺔﻣﺎﻫ تادﺪﺤﻣ ﺖﻧﺎﻛ ﻪﺘﻴﻧاوﺪﻋ ﺔﺠﻴﺘﻧ

ﺮــﺜــﻛأ ﺎــﻛﻮــﻠــﺳ اودأ ﺄــﻓﺎــﻜــﻳ ﻮـﻫو هوأر ﺪـﻗ اﻮـﻧﺎـﻛ ﻦـﻳﺬـﻟا لﺎـﻔـﻃﻷاو.ةﺎـﻛﺎـﶈا

ﺮـﻴـﻏ مأ (ﻢـﻠـﻴـﻔـﻟا ﻲـﻓ هوﺪـﻫﺎـﺷ يﺬـﻟا كﻮـﻠﺴﻠﻟ) ةﺎﻛﺎﺤﻣ نﺎﻛأ ءاﻮﺳ�ﺔﻴﻧاوﺪﻋ

.(ﻢﻠﻴﻔﻟا ﻲﻓ)ﺐﻗﺎﻌﻳ ﻮﻫو جذﻮﻤﻨﻟا اوﺪﻫﺎﺷ ﻦﻳﺬﻟا لﺎﻔﻃﻷا ﻦﻣ�ةﺎﻛﺎﺤﻣ

ةﺄـﻓﺎـﻜـﻣ فوﺮـﻇ ﻲـﻓ اﻮـﻌـﺿو ﻦـﻳﺬـﻟا لﺎـﻔﻃﻷا نأ ﺔﺠﻴﺘﻨﻟا هﺬﻫ ﻲﻨﻌﺗ ﻞﻫ

فوﺮﻇ ﻲﻓ اﻮﻌﺿو ﻦﻳﺬﻟا لﺎﻔﻃﻷا ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ جذﻮﻤﻨﻟا ﺔﻴﻧاوﺪﻋ اﻮﻤﻠﻌﺗ جذﻮﻤﻨﻟا

155


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ىﻮـﻠـﺣ ةﺄـﻓﺎـﻜـﻣ اروﺪـﻧﺎـﺑ مﺪـﻗ لاﺆـﺴـﻟا اﺬـﻫ ﻰـﻠـﻋ ﺔﺑﺎﺟﻺﻟو?جذﻮﻤﻨﻟا ﺔﺒﻗﺎﻌﻣ

لﺎـﻤـﻋﻷا ﻦـﻣ ﻦﻜ� دﺪﻋ ﺮﺒﻛأ اﻮﻠﺜ� نأو�اوﺮﻛﺬﺘﻳ نأ ﻢﻬﻨﻣ ﺐﻠﻃو لﺎﻔﻃﻸﻟ

ﺔﻘﺑﺎﺴﻟا تﺎﻓﻼﺘﺧﻻا ﺖﻔﺘﺧا ﺪﻘﻓ لﺎﳊا هﺬﻫ ﻲﻓو.ﺎﻬﺑ مﻮﻘﻳ جذﻮﻤﻨﻟا نﺎﻛ ﻲﺘﻟا

�ﻓﺮﻈﻟا لﺎﻔﻃأ �ﺑ ةﺎﻛﺎﶈا ﺔﻴﻧاوﺪﻌﻟا (تاﺮﻣ دﺪﻋ) راﺮﻜﺗ ﻲﻓ ﺎﻫﺎﻨﻈﺣﻻ ﻲﺘﻟا

ﻖـﻴـﻗد ضﺮـﻌـﺑ نﻵا اﻮـﻣﺎـﻗ �ـﻔﻠﺘﻟﻤﺨا �ﻓﺮﻈﻟا ﻼﻛ ﻦﻣ لﺎﻔﻃﻷاو .�ﻔﻠﺘﻟﻤﺨا

ﺞـﺋﺎـﺘـﻨـﻟا نأ ﻮـﻫ ﺞـﺋﺎﺘﻨﻟا هﺬﻫ ﻰﻨﻌﻣو.ﺔﻳوﺎﺴﺘﻣ ةرﻮﺼﺑ جذﻮﻤﻨﻟا ﻰﻠﻋ ناوﺪﻌﻠﻟ

هﺬـﻫ ﻦـﻜـﻟو �ةﺎـﻛﺎـﶈا ﻰـﻠـﻋ ﻢﺋﺎﻘﻟا لﺎﻔﻃﻷا ءادأ ﻰﻠﻋ ﺮﺛﺆﺗ جذﻮﻤﻨﻠﻟ ﺔﻔﻠﺘﻟﻤﺨا

لﺎـﻔـﻃﻷا نأ ﺎـ�ﺎـﻃ�ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻰﻠﻋ ﻞﻴﻠﻗ ﺮﻴﺛﺄﺗ ىﻮﺳ ﺎﻬﻟ ﺲﻴﻟ ﺞﺋﺎﺘﻨﻟا

ﻢـﻟ ﻦـﻜﻟو تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺎﻀﻳأ اﻮﻤﻠﻌﺗ جذﻮﻤﻨﻟا ﺔﺒﻗﺎﻌﻣ فوﺮﻇ ﻲﻓ اﻮﻧﺎﻛ ﻦﻳﺬﻟا

.ﺔﺟرﺪﻟا ﺲﻔﻨﺑ ﺎﻫودﺆﻳ

ﻲـﻓ ﺔـﻴـﺒـﻳﺮـﺠـﺘـﻟا ﺔـﻐﻴﺼﻠﻟ ﺔﻴﺳﺎﺳﻷا تﺎﻧﻮﻜ�ا نﺈﻓ �ﺎﻘﺑﺎﺳ ﺎﻨﺤﺿوأ ﺎﻤﻛو

ﺚﺤﺒﻟا ﻲﻓ كرﺎﺸ�ا دﺮﻔﻟا نإ (١):ﺔﻣﺎﻋ ةرﻮﺼﺑ ﻲﻫ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ثﺎﺤﺑأ

كرﺎﺸ�ا اﺬﻫ نإ (٢)�ﺪﻳﺪﳉا طﺎﺸﻨﻟا عاﻮﻧأ ﻦﻣ ﺎﻋﻮﻧ سرﺎ� جذﻮﻤﻨﻟ ضﺮﻌﺘﻳ

.ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ثوﺪﺣ ﻰﻠﻋ ﻞﻴﻟﺪﻟا �ﺒﺘﻟ ﻖﺣﻻ ﺖﻗو ﺪﻌﺑ هرﺎﺒﺘﺧا يﺮﺠﻳ

ءﺎـﻨـﺛأ جذﻮـﻤـﻨـﻟا ﺔـﻈﺣﻼﻣ ﺔﺻﺮﻓ نإ .( Novel Activity)

ﺪـﻳﺪـﳉا طﺎـﺸﻨﻟا

�جذﻮﻤﻨﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﺎﺑ ﻪﺒﺸﻟا ﺾﻌﺑ ﺎﻬﻴﻓ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳا ﻆﺣﻼ�ا ﺪﻨﻋ ﺞﺘﻨﻳ ﻪﻛﻮﻠﺳ

ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا ﻰﻠﻋ ﻞﻴﻟﺪﻛ ﺎﻤﺋاد ﺎﻬﻣاﺪﺨﺘﺳا ﻦﻜ� ﻻ�لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋ�ﺔﻬﺑﺎﺸ�ا هﺬﻫو

ﺔـﻴـﻧاوﺪـﻋ ﻻﺎﻤﻋأ لﺎﻔﻃﻷا ﺮﻬﻇأ�هﻼﻋأ تﺮﻛذ ﻲﺘﻟا ﺔﺑﺮﺠﺘﻟا ﻲﻓو.ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ

ﺎـﻬـﻧأ ضﺮـﺘـﻔـﻳ ﻦـﻜـﻟو�ﺎـﻫﺮـﻬﻇأ ﺪﻗ جذﻮﻤﻨﻟا ﻦﻜﻳ ﻢﻟ ةﺎﻛﺎﶈا ﻰﻠﻋ ﺔﻤﺋﺎﻗ ﺮﻴﻏ

ﻻ يﺬﻟا ناوﺪﻌﻟا اﺬﻫو.تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻦﻣ ﻢﻫﺪﻴﺻر ﻲﻓ ﻞﺒﻗ ﻦﻣ ةدﻮﺟﻮﻣ ﺖﻧﺎﻛ

ﻲـﺘﻟا ﻒﻜﻟا ﻊﻨﻣ وأ �ﻲﻋﺎﻤﺘﺟﻻا ﺮﻴﺴﻴﺘﻟا رﺎﺛآ ﻦﻣ ﺮﺛأ ﻮﻫ ةﺎﻛﺎﶈا ﻰﻠﻋ مﻮﻘﻳ

ﺺـﺨـﺸـﻟا تﺎـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻ نﺎـﻨﻌﻟا قﻼﻃﻹ تارﺎﺛﺈﻛ ﺎﻬﻴﻓ جذﻮﻤﻨﻟا كﻮﻠﺳ مﺪﺨﻳ

جذﻮﻤﻨﻟا �ﺑ كﻮﻠﺴﻟا ﻪﺑﺎﺸﺗ وﺰﻌﻧ نأ ﻦﻜ� ﻰﺘﺣو.ﻞﺒﻗ ﻦﻣ ﺔﺨﺳﺮﺘ�ا ﻆﺣﻼ�ا

ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﻂ� ماﺪﺨﺘﺳا ﻢﻬ�ا ﻦﻤﻓ�ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻰﻟإ ﻆﺣﻼ�ا ﺺﺨﺸﻟاو

ﻖـﺒـﺳ تﺎـﺑﺎﺠﺘﺳﻻ ﺐﻳﺮﻏ دﺎﲢا وأ�ﻞﺒﻗ ﻦﻣ ﺔﺣﺎﺘﻣ ﺮﻴﻏ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا يأ�ةﺪﻳﺪﺟ

.ﺎﻬﻤﻠﻌﺗ

ﻖـﻠﻌﺘﺗ ﺔﻴﻧﺎﺜﻟا ﺔﻴﺠﻬﻨ�ا ﺔﻴﻀﻘﻟاو.( Assessment of Evidence)ﻞﻴﻟﺪﻟا

ﺮﻳﺪﻘﺗ

ﺎﻣ بﺎﺒﺳﻷ ﻦﻜﻟو�ةﺪﻴﺟ ةرﻮﺼﺑ جذﻮ� ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا ﻆﺣﻼﻣ ﻢﻠﻌﺘﻳ ﺪﻘﻓ .ﺮﻳﺪﻘﺘﻟﺎﺑ

ﻢـﻟ ﻦﻜﻟو�ﻞﺼﺣ ﺪﻗ ﻢﻠﻌﺘﻟا نإ .ﺎﻴﺋﺎﻘﻠﺗ ءادأ كﻮﻠﺴﻟا ﻦﻣ طﺎ�ﻷا هﺬﻫ ىدﺆﺘﻟ

156


http://dr-banderalotaibi.com

ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا

جذﻮـﻤـﻨـﻟا ﺔـﺒـﻗﺎﻌﻣ فوﺮﻇ ﻲﻓ ﺪﺟو ﺎﻣ ﻮﻫ اﺬﻫ ﻞﺜﻣ.هرﺎﻬﻇإ وأ ﻪﺤﻴﺿﻮﺗ ﻢﺘﻳ

ﻢـﻠﻌﺘﻟا ﻪﻴﻟإ ﻞﺼﻳ يﺬﻟا ﺪﳊا ﺮﻳﺪﻘﺗ ﻢﺘﻳ ﻲﻜﻟ ﻪﻧﺈﻓ ﻚﻟﺬﻟو . (٤٩×) اروﺪﻧﺎﺑ ﺪﻨﻋ

ﺎـﻤـﻛ) ﺔـﺣاﺮـﺻ ﻆـﺣﻼـ�ا ﻦﻣ نﻮﺒﻠﻄﻳ ﺔﺑﺮﺠﺘﻟا نوﺮﺠﻳ ﻦﻳﺬﻟا نﺈﻓ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ

ﺪـﻨـﻋ ﻰـﺘـﺣو�لﺎـﺣ يأ ﻰـﻠﻋو.جذﻮﻤﻨﻟا كﻮﻠﺳ ﺮﻴﺳ ﻦﻋ ﺮﺒﻌﻳ نأ (اروﺪﻧﺎﺑ ﻞﻌﻓ

ﻞﻣﺎﺷ ﺚﺤﺒﺑ نﻮﻣﻮﻘﻳ ﻻ ﺪﻗ رﺎﻐﺼﻟا لﺎﻔﻃﻷا نﺈﻓ �تﺎﻤﻴﻠﻌﺘﻟا هﺬﻫ ﻞﺜﻣ ءﺎﻄﻋإ

ﻢـﻬـﻤـﻠـﻌـﺗ نﺄـﺷ ﻦـﻣ ﻞـﻠـﻘـﺗ ﺪـﻗ ﻢـﻫﺮـﻛﺬﺗ تﺎﺟرد نﺈﻓ�ﻚﻟﺬﻟ ﺔﺠﻴﺘﻧو�ﻢﻬﺗﺮﻛاﺬﻟ

عﺎﺟﺮﺘﺳﻻا ﻰﻠﻋ لﺎﻔﻃﻷا ةرﺪﻗ ﻲﻓ ﺺﻘﻨﻟا ﻰﻠﻋ ﺐﻠﻐﺘﻟا ﻦﻜ� ﺪﻗو.ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ

ثاﺪــﺣﻷا ﺮـﻛﺬـﺗ ﻰـﻠـﻋ ﻢـﻫﺪـﻋﺎـﺴـﺗ ﺪـﻗ ةدﺪـﺤـﻣ تارﺎـﺷإ ءﺎـﻄـﻋإ ﻖـﻳﺮـﻃ ﻦـﻋ

ﻞـﻤـﻋ اذﺎـﻣ «ﻞـﺑﺎـﻘـﻣ» «ﻪـﺘـﻳأر ﺊـﺷ ﻞـﻜﺑ ﻲﻧﺮﺒﺧأ»:لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋ.ﺔﻈﺣﻼ�ا

.(«? ﺔﻴﻣﺪﻟا ﺔﺒﻌﻠﻟ ﻞﻤﻋ اذﺎﻣ ?مﺎﻬﺴﻟا قﻼﻃإ ﺔﻴﻗﺪﻨﺒﺑ جذﻮﻤﻨﻟا

ﻲـﻓ ﻲـﻤـﻠـﻴـﻔـﻟا ﻂﻴﺳﻮﻟا ﻰﻠﻋ ﻢﺋﺎﻘﻟا جذﻮﻤﻨﻟا اروﺪﻧﺎﺑ مﺪﺨﺘﺳا �ﺣ ﻲﻓو

ﻲـﻓ نﻮـﺗﺮـﻜـﻟا مﻼـﻓأو�ﺔـﻴـﻘـﻴـﻘﺣ جذﺎ� مﺪﺨﺘﺳا ﻪﻧأ ﻻإ � ١٩٦٥

مﺎـﻌـﻟ ﻪﺘﺳارد

ماﺪـﺨـﺘـﺳا دﺮـﺠـ� جذﻮﻤﻨﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻞﻘﻧ ﻦﻜ� ﺎﻤﻛ. (٥٠×) ىﺮـﺧأ تﺎﺳارد

ﻮﻫ جذﻮﻤﻨﻟا نﺈﻓ ﺔﻴﻄ� ةرﻮﺼﺑو.تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﻦﻣ ﺔﻠﺴﻠﺳ ﻒﺻو ﻲﻓ تﺎﻤﻠﻜﻟا

ﺎﺒﻠﻄﺘﻣ ﺲﻴﻟ اﺬﻫ ﻦﻜﻟو �بﺮﻟﻤﺠا ﻞﺒﻗ ﻦﻣ ﺎﻘﺒﺴﻣ ﻪﻛﻮﻠﺳ طﺎ�أ ﺐﺗﺮﺗ دﺎﲢا

ﻞـﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋ�(٥١×)

موﺎـﺒـﻧزور مﺪﺨﺘﺳا ﺪﻘﻓ.ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﺳارﺪﻟ ﺎﻴﺳﺎﻴﺳ

ﻢﻠﻌﺗ ﺔﺟرد نرﺎﻗ ﺪﻌﺑ ﺎﻤﻴﻓو �ﻆﺣﻼﻣ ﺺﺨﺷ رﻮﻀﺤﺑ ﺎﺟذﺎﺳ ﺎﺟذﻮ��لﺎﺜ�ا

.جذﻮﻤﻨﻟا ﻢﻠﻌﺗ ﺔﺟرﺪﺑ ﻆﺣﻼ�ا

:ناﻮﻴﳊا ﺔﺳارد

بﺎـﺴـﺘـﻛا ﻰـﻠـﻋ ةرﺪـﻘـﻟا ناﻮـﻴـﳊا ىﺪـﻟ نﺎـﻛ اذإ ﺎـﻤـﻋ صﺎﳋا لاﺆﺴﻟا نإ

مﺪـﻗ ﺪـﻗو .اﺪﻳﺪﺟ ﻻاﺆﺳ ﺲﻴﻟ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا لﻼﺧ ﻦﻣ ةﺪﻳﺪﺟ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا

ﻢـﻠﻌﺘﻟا نأ ﻻإ .

157

(٥٢×)

لاﺆـﺴـﻟا اﺬﻬﻟ ةدﺎﻌﻟا ﻲﻓ ﺔﻴﺒﻠﺳ تﺎﺑﺎﺟإ ﻞﺋاوﻷا نﻮﺜﺣﺎﺒﻟا

ﻞـﺒـﻗ ﻦـﻣ نﺎـﺴـﻧﻹا ﻦـﻣ ﻰـﻧدﻷا تﺎـﻧاﻮـﻴـﳊا ﺪـﻨﻋ ﻪﻠﻴﺠﺴﺗ ىﺮﺟ ﺪﻗ ةﺎﻛﺎﶈﺎﺑ

.اﺪﻬﻋ ثﺪﺣﻷا �ﺜﺣﺎﺒﻟا

ﺔﻓﺮﻏ ﻲﻓ ﻊﺿو يﺬﻟا �ناﺮﺌﻔﻟا ﺪﺣأ مﻮﻘﻳ ﺔﻴﻄﻤﻨﻟا برﺎﺠﺘﻟا ىﺪﺣإ ﻲﻓو

ﻦـﻣ ﺐـﻠـﻄﻳ ﺪﻘﻓ .ﺔﻳﺮﺼﺑ ﺰﻴﻴ� ﺔﻤﻬﻣ يدﺆﻳ جذﻮ� رﺄﻓ ﺔﻈﺣﻼ� �ﺔﻈﺣﻼﻣ

(�ـــﻧﻮـــﻟ) �ـــﺋﻼـــﻃ يذ ��ـــﺑﺎـــﺑ ﻦـــﻣ بﺎـــﺑ ﻰـــﻟإ ﻞـــﺼـــﻳ نأ جذﻮـــﻤــﻨــﻟا رﺄــﻓ

ﺲﻔﻧ ﻰﻟإ ﻚﻟذ ﺪﻌﺑ ﻆﺣﻼ�ا رﺄﻔﻟا ﻞﻘﻨﻳ ﻢﺛ �ةﺄﻓﺎﻜ�ا ﻰﻠﻋ لﻮﺼﺤﻠﻟ��ﻔﻠﺘﺨﻣ


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

دﺪﻋ �ﺑ ﺪﻗو .ﺰﻴﻴ� ﻢﻠﻌﺗ ﺔﻠﻜﺸﻣ ﻞﺣ ﻰﻠﻋ ﻚﻟﺬﻛ برﺪﻳو مﺎﻬ�ا ﺰﻴﻴ� زﺎﻬﺟ

ﺮﻴﺜ�ا رﺎﻴﺘﺧا ﻢﻠﻌﺘﺗ ﺔﻈﺣﻼ�ا تﺎﻧاﻮﻴﳊا نأ ﺔﻘﻳﺮﻄﻟا هﺬﻬﺑ (٥٣×) �ﺜﺣﺎﺒﻟا ﻦﻣ

ﺔـﻋﻮﻤﻟﻤﺠا تﺎﻧاﻮﻴﺣ ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ ﺔﻠﻴﻠﻗ تﻻوﺎﺤﻣ ﻲﻓ جذﻮﻤﻨﻠﻟ ﺎﻴﺑﺎﺠﻳإ نﺎﻛ يﺬﻟا

ﻆـﺣﻼـ�ا ناﻮـﻴـﳊا نأ وﺪـﺒـﻳو.ﺔـﻈـﺣﻼـﻣ تاﺮـﺒـﺧ يأ ﻖﻠﺘﺗ ﻢﻟ ﻲﺘﻟا ﺔﻄﺑﺎﻀﻟا

اذ ﺎﺑﺎﺑ لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋ)ﺎﻣ اﺮﻴﺜﻣ نأ �جذﻮﻤﻨﻟا ناﻮﻴﳊا ءادأ ﺔﺒﻗاﺮﻣ ﻦﻣ�ﻢﻠﻌﺘﻳ

.ﺞﺋﺎﺘﻨﻟا ﺾﻌﺒﺑ ﻂﺒﺗﺮﻣ (ﺔﻳدﻮﻤﻋ طﻮﻄﺧ

ﻢـﻬـﺘـﺳارد ﻲـﻓو.ﻂـﻄـﻘـﻟا ﻰـﻠﻋ تﺎﺳارد (٥٤×) نوﺮـﺧآو نﻮـﺟ يور ىﺮﺟأو

ﻰﻠﻋ ﺔﻟوﺎﺤﻣ ٢٠ ﻦﻣ ﺎﺒﻳرﺪﺗ «ﻢﻠﻌﺘﻳ» ﻂﻗ ﺔﺒﻗاﺮ� ﺔﻈﺣﻼﻣ ﻂﻗ مﻮﻘﻳ ﻰﻟوﻷh

ىﺪﺣإ ﻰﻄﻌﺗو�ﺔﻴﻧﺎﺛ ١٥ةﺪﻣ

سﺮﺟ مﺪﻘﻳ نﺎﻛ ﺪﻘﻓ.ﺔﻃوﺮﺸﻣ ﺐﻨﲡ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا

ﺐـﻗاﺮـﻳ ﻚـﻟذ ﺪـﻌـﺑو.ﺔـﺒـﻘـﻋ ﻂـﺨﺘﻳ ﻢﻟ اذإ ﺔﻴﺋﺎﺑﺮﻬﻛ ﺔﻣﺪﺻ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻂﻗ ﻲﻣﺪﻗ

٢٠ ﻲـﻓ ﺎـﻬـﺗاذ ﺔـﻤﻬ�ا يدﺆﻳ ﻼﻣﺎﻛ ﺎﺒﻳرﺪﺗ برﺪﺗ ﺎﺟذﻮ� ﺎﻄﻗ ﻆﺣﻼ�ا ﻂﻘﻟا

% ٩٠.ﻖﻘﺤﻳ

ﻰﺘﺣ تﻻوﺎﶈا ﻰﻠﻋ ﺐﻳرﺪﺘﻠﻟ ﻆﺣﻼ�ا ﻂﻘﻟا ﻊﻀﺨﻳ ﻢﺛ.ﺔﻟوﺎﺤﻣ

ﻢـﻠـﻌـﺘـﻳ ﻆـﺣﻼـ�ا ﻂـﻘـﻟا نأ نﻮـﺜـﺣﺎـﺒـﻟا ﺪﺟو ﺪﻗو .ﺢﻴﺤﺼﻟا ءادﻷا ﺔﺟرد ﻦﻣ

ﺎﺒﻳرﺪﺗ ﺖﻘﻠﺗ ﻲﺘﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻂﻄﻗ ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﺑ عﺮﺳأ ﺔﻃوﺮﺸ�ا ﺐﻨﺠﺘﻟا ﺔﺑﺎﺠﺘﺳا

ءادأ ﺖـﻣﺪـﻗ ﺔـﺘـﺴﻟا ﺔﻈﺣﻼ�ا ﻂﻄﻗ ﻦﻣ نﺎﻨﺛاو.ﺄﻄﳋاو ﺔﺑﺮﺠﺘﻟا ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ

ﻢﻠﻌﺘﺗ نأ ﻂﻄﻘﻟا ﻦﻣ ﺐﻠﻃ ىﺮﺧأ ﺔﺳارد ﻲﻓو.ءﺎﻄﺧأ يأ ﻦﻣ ﺎﻣﺎ� ﻮﻠﺨﻳ دﺎﻜﻳ

ﻰـﻠـﻋ لﻮـﺼـﳊ ﺔـﻌـﻓاﺮـﻟا ﻰـﻠـﻋ ﻂـﻐـﻀـﻟا ﻖـﻳﺮـﻃ ﻦـﻋ ءﻮـﺿ ﺮـﻴـﺜـ� ﺔـﺑﺎـﺠﺘﺳﻻا

ﺮﻴﺜﻜﺑ ﻞﻗأ ءﺎﻄﺧﺄﺑ ﺔﻤﻬ�ا هﺬﻫ ﺔﻈﺣﻼ�ا ﻂﻄﻘﻟا ﺖﻤﻠﻌﺗ ىﺮﺧأ ةﺮﻣو.مﺎﻌﻄﻟا

ﺮﻬﻇأ ﺔﺘﺴﻟا ﺔﻈﺣﻼ�ا ﻂﻄﻘﻟا ﺪﺣأو.ﺔﻳﺪﻴﻠﻘﺗ ةرﻮﺼﺑ ﺖﺑرد ﻲﺘﻟا ﻂﻄﻘﻟا ﻦﻣ

ﺪـﻗو.ﺔـﻴـﺤـﻴﺿﻮﺗ ﺔﻟوﺎﺤﻣ ٣٠ ﻪـﺘـﻈـﺣﻼـﻣ ﺪـﻌـﺑ ءﺎـﻄﺧﻷا ﻦﻣ ﺎﻣﺎ� ﺎﻴﻟﺎﺧ ءادأ

(٥٥×)

نإ»:ﻞـﺋﺎـﻘـﻟا جﺎـﺘﻨﺘﺳﻻا ﻰﻟإ هءﻼـﻣزو نﻮـﺟ ةزﺎـﺘـﻤـ�ا ﺔﺠﻴﺘﻨﻟا هﺬﻫ تدﺎﻗ

�رﺎـﻜـﻓﻷاو�ﺔـﻐـﻠـﻟا بﺎـﺴـﺘـﻛا ﻲـﻓ ﻰـﻟوﻷا ﺔـﻘـﻳﺮـﻄﻟا نﻮﻜﻳ ﺪﻗ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا

ﻲﻓ ﺎﻣﺎﻫ ارود ﺐﻌﻠﻳ ﺪﻗ ﻢﻠﻌﺘﻟا اﺬﻫ نإو�نﺎﺴﻧﻹا ﺪﻨﻋ ﺔﻴﻋﺎﻤﺘﺟﻻا تادﺎﻌﻟاو

تاﺮﻴﺜ�ا ﺐﻨﲡ ﻢﻠﻌﺗ ﻞﻋ ةرﺪﻘﻟا نأ ﺪﻛﺆ�ا ﻦﻣو.«ﻲﻧﺪﻟا تﺎﻧاﻮﻴﳊا ءﺎﻘﺑو ﻒﻴﻜﺗ

ىﺮﺟ ﺎﻤﻛ �جذﻮﻤﻨﻟا ناﻮﻴﳊا ﺪﻨﻋ ﺐﻨﺠﺘﻟا كﻮﻠﺳ ﺔﻈﺣﻼﻣ ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ ةﺮﻔﻨ�ا

.تﺎﻧاﻮﻴﳊا ءﺎﻘﺑ ﻲﻓ ﺔﻴﻤﻫأ ﻪﻟ �ﻰﻟوﻷا ﺔﺑﺮﺠﺘﻟا ﻲﻓ هرﺎﺒﺘﺧا

(٥٦×)

ﺎﻬﻘﻴﺛﻮﺗ ىﺮﺟ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻠﻟ ﺔﺴﻴﺋﺮﻟا تﺎﻧاﻮﻴﺤﻠﻟ ﺔﻴﻟﺎﻌﻟا ةرﺪﻘﻟاو

ﻰﻠﻋ نﺎﻛ �(٥٨×)

تﺎﺳارﺪﻟا هﺬﻫ ىﺪﺣإ ﻲﻓو. (٥٧×) �ﺜﺣﺎﺒﻟا ﻦﻣ دﺪﻋ ﻞﺒﻗ ﻦﻣ

ﻞﺒﻗو.ةﺄﻓﺎﻜ�ا ﻰﻠﻋ يﻮﺘﺤﻳ مﺎﻌﻃ ءﺎﻋو نﺎﻴﻄﻐﻳ �ﺌﻴﺷ ﻦﻣ ﺎﺌﻴﺷ رﺎﺘﺨﺗ نأ ةدﺮﻘﻟا

158


http://dr-banderalotaibi.com

ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا

(جذﺎـﺳ ﺢـﻴـﺿﻮـﺗ) ﺮـﺧآ ادﺮـﻗ ةدﺮﻘﻟا ﺖﻈﺣﻻ ﺔﻠﻜﺸﻣ ﻞﻛ ﻲﻓ ﻰﻟوﻷا ﺔﻟوﺎﶈا

ةدﺮـﻘـﻟا ﺖـﺤﺒﺻأ ﺎﺒﻳﺮﻘﺗ ﺔﻠﻜﺸﻣ ١٥٠ ﺪـﻌـﺑو .ةدﺮـﻔﻣ ﺔﻴﺤﻴﺿﻮﺗ ﺔﻟوﺎﺤﻣ ﺬﻔﻨﻳ

يﺬـﻟا ﺖﻗﻮﻟا ﻦﻣ % ٧٥ﺔـﺒـﺴـﻨـﺑ

ﺢـﻴـﺤﺼﻟا ءﻲﺸﻟا رﺎﻴﺘﺧا ﻰﻠﻋ ةردﺎﻗ ﺔﻈﺣﻼ�ا

ءادﻷا ﺔــﻈــﺣﻼــ� ةﺪــﺣاو ﺔــﺻﺮــﻓ ﺪــﻌــﺑ ﻰــﻟوﻷا ﺎــﻬـﺘـﻟوﺎـﺤـﻣ ﻲـﻓ ﻪـﺘـﻗﺮـﻐـﺘـﺳا

ﺮﺜﻛأ نﺎﻛ ﻆﺣﻼ�ا دﺮﻘﻟا ءادأ نأ ﻲﻫ ﺔﻴﻤﻫأ ﺔﺳارﺪﻟا ﺞﺋﺎﺘﻧ ﺮﺜﻛأو.ﻲﺤﻴﺿﻮﺘﻟا

ﻦـﻜـﺗ ﻢـﻟ اﺬـﻜـﻫو.ﺔـﻗد ﻞـﻗأ حﺎـﻀـﻳﻹﺎﺑ مﻮﻘﻳ يﺬﻟا دﺮﻘﻟا ءادأ نﺎﻛ ﺎﻣﺪﻨﻋ ﺔﻗد

ﻲـﻛ ﺢـﺿﻮـ�ا دﺮـﻘـﻠـﻟ رﺎـﺘـﻟﻤﺨا كﻮﻠﺴﻟا ةﺎﻛﺎﺤﻣ دﺮﺠ� مﻮﻘﺗ ﺔﻈﺣﻼ�ا ةدﺮﻘﻟا

ﻆﺣﻼ�ا دﺮﻘﻟا نﻮﻜﻳ نأ ﻦﻣ ﺪﺑﻻ ﻞﺑ �(٥٩×)

ﺪﻳﺮﻔﻧورآ ﺞﺘﻨﺘﺳا ﺎﻤﻛ �ﺔﻠﻜﺸ�ا ﻞﺤﻳ

.ﺎﻬﺠﺋﺎﺘﻧو جذﻮﻤﻨﻟا دﺮﻘﻟا لﺎﻤﻋأ �ﺑ مﺎﻬﻤﻠﻟ ﺎﻴﻓﺮﻌﻣ ﻼﻴﺜ� مﺪﺨﺘﺳا ﺪﻗ

ﺎﺟذﻮ� ادﺮﻗ ﺐﻗاﺮﻳ ﻆﺣﻼ�ا دﺮﻘﻟا نﺎﻛ ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ (٦٠×) ىﺮﺧأ ﺔﺳارد ﻲﻓو

بﺎﺑ ﻊﻓرو�ﺔﺑﺮﺠﺘﻟا نﺎﻜﻣ ﻦﻣ ﺔﺒﻳﺮﻗ ةﻻﺪﻣ ﺔﻠﺴﻠﺳ ﺐﺤﺳ ﻞﺜﻣ�ﺔﻴﻟآ مﺎﻬﻣ يدﺆﻳ

ءادﺄـﺑ ﻪـﻟ ﺢـﻤـﺴﻳ ﻚﻟذ ﺪﻌﺑ ﻆﺣﻼ�ا دﺮﻘﻟا نﺎﻛو.ﺔﺤﺘﻓ ﻦﻣ ﺐﻨﻋ ﺔﺒﺣ رﻮﻬﻇو

.ﺔﻤﻬ�ا هﺬﻫ

ﻆـﺣﻼـﻳ نﺎـﻛ يﺬﻟا دﺮﻘﻟا نأ ﺔﺑﺮﺠﺘﻟا اوﺮﺟأ ﻦﻳﺬﻟا صﺎﺨﺷﻷا ﺮﻛذ ﺪﻗو

ﻦﻣ % ٤٠ﻲـﻓ

ناﻮﺛ ١٠ لﻼـﺧ جذﻮـﻤـﻨﻟا دﺮﻘﻟا كﻮﻠﺳ ءادأ عﺎﻄﺘﺳا ﺪﻗ جذﻮﻤﻨﻟا

.ﺎﻬﻨﻣ % ٧٦ ل ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ ﺔﻴﻧﺎﺛ ٦٠ لﻼﺧو�رﺎﺒﺘﺧﻻا تﻻوﺎﺤﻣ

درو ﻢـﻠـﻌﺘﻟا طﺎ�أ ﻦﻣ ﺔﻴﻌﻴﺒﻄﻟا عﺎﺿوﻷا ﻲﻓ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ثوﺪﺣو

.ىﺮﺧأ تﺎﺳارد ﺮﻳرﺎﻘﺗ ﻲﻓ ﺎﻫﺮﻛذ

مﺪـﻘﺗ ﻢﻟ ةدﺮﻘﻟا كﻮﻠﺳ ﻰﻠﻋ ﺖﻳﺮﺟأ ﻲﺘﻟا ﺔﻴﻧﺎﺑﺎﻴﻟا ﺔﻴﻧاﺪﻴ�ا تﺎﺳارﺪﻟﺎﻓ

ﺖـﻄـﻋأ ﻞـﺑ�ﺐـﺴـﺤـﻓ ةﺪﻳﺪﳉا كﻮﻠﺴﻟا طﺎ�ﻷ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻰﻠﻋ ﺔﻠﺜﻣأ

تﺎـﻋﻮـﻤـﺠـﻣ ﺪـﻨﻋ ةﺪﻳﺪﳉا ﺔﻴﻛﻮﻠﺴﻟا طﺎ�ﻷا هﺬﻫ رﺎﺸﺘﻧا ﺔﻴﻔﻴﻛ ﻦﻋ ةرﻮﺻ

.ﻚﻟﺬﻛ ناﻮﻴﳊا

ةﻮﻠﳊا ﺎﻃﺎﻄﺒﻟا ﻞﺴﻏ ةدﺎﻋ تأﺪﺑ ةدﺮﻘﻟا ثﺎﻧإ ىﺪﺣﺈﻓ �لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋو

ﻰﺜﻧﻷا هﺬﻫ رﺎﻐﺻ ةدﺎﻌﻟا هﺬﻫ ﺖﻄﻘﺘﻟا ﺪﻗو.ﺎﻬﻠﻛأ ﻞﺒﻗ ﻞﺤﺿ هﺎﻴﻣ ىﺮﺠﻣ ﻲﻓ

ﺔـﻋﻮـﻤـﻟﻤﺠا ﺔـﻴـﻘـﺑ ﻚـﻟذ ﺪﻌﺑو �ﻻوأ ﻰﺜﻧﻷا ﻚﻠﺗ ةﺮﺳأ ﻲﻓ نﻮﺑﺮﻗﻷا ءﺎﻀﻋﻷاو

(٦٢×)

ﺪـﻳﺮﻔﻧورآ ﺞﺘﻨﺘﺳا تﺎﺳارﺪﻟا هﺬﻫ سﺎﺳأ ﻰﻠﻋو . (٦١×)

ﺎـﻬﻴﻟإ ﻲﻤﺘﻨﺗ ﻲﺘﻟا

هﺎـﺒـﺘـﻧﻻ ﺔـﻤـﺳﺎـﺣ تادﺪﺤﻣ ﻲﻫ ﻆﺣﻼ�ا ﻊﺿﻮﻟا ﻲﻓ ﺔﻴﻧاﺪﺟﻮﻟا ﺮﺻﺎﻨﻌﻟا نأ

جذﻮـﻤﻨﻟﺎﺑ ﻆﺣﻼ�ا دﺮﻘﻟا طﺎﺒﺗرا ﻰﻠﻋ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﺻﺮﻓ ﺪﻤﺘﻌﺗو.ﻆﺣﻼ�ا دﺮﻘﻟا

.ﺎﻴﻔﻃﺎﻋ ﺎﻃﺎﺒﺗرا

159


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

:نﺎﺴﻧﻹا ﺔﺳارد

ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا ﻦـﻋ ﺔﻤﺋﺎﻘﻟا تﺎﺳارﺪﻠﻟ ﻞﻣﺎﺷ ضﺮﻋ �ﺪﻘﺗ ﺔﻴﻧﺎﻜﻣإ مﺪﻌﻟ اﺮﻈﻧ

رﺎﺘﺨﻧ فﻮﺴﻓ�بﺎﺘﻜﻟا ﻦﻣ ﺮﺼﺘﻟﻤﺨا ﻢﺴﻘﻟا اﺬﻫ ﻲﻓ�نﺎﺴﻧﻹا ﺪﻨﻋ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ

.ﺎﻬﻴﻠﻋ ﺔﻴﻘﻴﺒﻄﺘﻟا تﺎﺳارﺪﻟا ﻚﻟﺬﻛو �حﺎﻀﻳﻹاو ﺔﺸﻗﺎﻨﻤﻠﻟ تﺎﻋﻮﺿﻮﻣ ﺔﻌﺑرأ

�( attention)

هﺎﺒﺘﻧﻻا ﺎﻤﻫ ﺎﻤﻬﺿاﺮﺘﻓﺎﺑ اروﺪﻧﺎﺑ مﺎﻗ ﻲﺘﻟا تﺎﻴﻠﻤﻌﻟا ﻦﻣ نﺎﺘﻨﺛاو

ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا لﺎـﻜﺷأ ﻚﻟذ ﺪﻌﺑ ﺶﻗﺎﻨﻧ ﻢﺛ �ﻻوأ ﺎﻤﻬﺑ أﺪﺒﻨﺳو.( retention)

ﻆﻔﳊاو

higher-order forms of observational) (Learning ﻰﻠﻋﻷا ﺔﺒﺗﺮ�ا تاذ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ

ةﺮـﺋاد ﻦـﻣ ﻊـﺳوأ ﻪـﻧأ ﺚـﻴـﺣ ﻦﻣ اروﺪﻧﺎﺒﻟ ةدﺮﻔﺘ�ا تﺎﻣﺎﻬﺳﻹا ﺪﺣأ ﻮﻫ اﺬﻫو

ﺎﻤﻛ.ةﺎﻛﺎﶈا دﺮﺠﻣ ﻰﻠﻋ ﺮﺼﺘﻘﺗ ﻻ جذﺎﻤﻨﻟا رﺎﺛآ نأ ﺎﺤﺿﻮﻣ �ةﺎﻛﺎﶈﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا

ﻞﻛﺎﺸ�ا لﻮﺣ ﻲﻘﻴﺒﻄﺘﻟا ﺚﺤﺒﻟا ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ اروﺪﻧﺎﺑ ﺔﻳﺮﻈﻧ تﺰﻔﺣ

.لﺎﻔﻃﻷا ﻰﻠﻋ زﺎﻔﻠﺘﻟا ﺞﻣاﺮﺑ ﺮﺛﺄﺑ ﺔﻘﻠﻌﺘ�ا تﺎﺳارﺪﻟا ﺎﻬﺤﺿﻮﺗ ﺎﻤﻛ ﺔﻴﻠﻤﻌﻟا

. Determinanets of Attentional) (Processes)

هﺎــﺒـﺘـﻧﻻا تﺎـﻴـﻠـﻤـﻋ تادﺪـﺤـﻣ

ﻞﻣاﻮﻌﻟا ﻲﻫ ﺎﻣ نذإ.ةﺎﻴﳊا ﻲﻓ ﻞﺼﲢ ﻲﺘﻟا ثداﻮﳊا ﻞﻜﻟ ﻪﺒﺘﻨﻳ ﻻ نﺎﺴﻧﻹا

ﻰـﻠـﻋ كﺎﻨﻫ (٦٣×)

اروﺪـﻧﺎـﺑ ﻪـﻟﺎـﻗ ﺎـ� ﺎﻘﻓوو ?ﻲﺋﺎﻘﺘﻧﻻا هﺎﺒﺘﻧﻻا ﻲﻓ ﻢﻜﺤﺘﺗ ﻲﺘﻟا

لوﻷا.ﺔﻴﻠﻤﻌﻟا هﺬﻫ ﻰﻠﻋ ناﺮﺛﺆﻳ�ﺔﻴﻌﻓاﺪﻟا ﻰﻟإ ﺔﻓﺎﺿﻹﺎﺑ �نﺎﺴﻴﺋر ناﺮﻴﻐﺘﻣ ﻞﻗﻷا

ﻢﻈﻨﺗو.ﻆﺣﻼ�ا دﺮﻔﻟا ﺺﺋﺎﺼﺨﺑ ﻲﻧﺎﺜﻟا ﻂﺒﺗﺮﻳو �جذﻮﻤﻨﻟا ﺺﺋﺎﺼﺨﺑ ﻂﺒﺗﺮﻳ

.هﺎﺒﺘﻧﻼﻟ ةدﺪﶈا تاﺮﻴﻐﺘ�ا ﻦﻣ ﻦﻳﺮﻴﻐﺘ�ا ﻦﻳﺬﻬﻟ ﺎﻘﺒﻃ ﺔﻴﺤﻴﺿﻮﺘﻟا تﺎﺳارﺪﻟا

ﻲﺘﻟاو�ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ نﻮﻣﻮﻘﻳ ﻦﻳﺬﻟا صﺎﺨﺷﻷا تﺎﺟﺎﺤﺑ ﻢﺘﻬﺗ ﻲﺘﻟا جذﺎﻤﻨﻟاو

ﻞـﺒـﻗ ﻦـﻣ ﺎـﻫؤﺎـﻘـﺘـﻧا ﻢـﺘـﻳ ﻲـﺘـﻟا ﻲـﻫ �ـﻈـﺣﻼـ�ا ءﻻﺆـﻬـﻟ ةﺄـﻓﺎـﻜـﻣ ﺎـﺒـﻟﺎﻏ مﺪﻘﺗ

هﺬــﻫ ﻞــﺜــﻣ ﺎــﻬــﺼـﻘـﻨـﺗ ﻲـﺘـﻟا جذﺎـﻤـﻨـﻟا ﻚـﻠـﺗ ﻞـﻫﺎـﲡ يﺮـﺠـﻳ ﺎـﻤـﻨـﻴـﺑ�ﻆـﺣﻼـ�ا

نﻮـﻤـﻠـﻌـﺘـﻳ ﻢـﻬـﻧأ ﻦـﻣ ﺪـﺑﻻ �ﻈﺣﻼ�ا داﺮﻓﻷا نﺈﻓ�ﻚﻟﺬﻟ ﺔﺠﻴﺘﻧو.ﺺﺋﺎﺼﳋا

ﺖـﻣﺎﻗ ﻲﺘﻟا ﺔﺳارﺪﻟا ﻲﻔﻓ .ﻲﻧﺎﺜﻟا عﻮﻨﻟا ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ لوﻷا عﻮﻨﻟا ﻦﻣ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ

تﺎـﻫﺎـﺘـﻣ رﺎـﺒـﺘـﺧا ﺔـﻳاﺪﺒﻟا ﻲﻓ نﻮﻄﻌﻳ ضﺎﻳﺮﻟا لﺎﻔﻃأ نﺎﻛ�(٦٤×)

ﺚـﻠـﺒﻧزور ﺎﻬﺑ

ﻢـﺘـﻬـﻳ جذﻮـ� ﻊـﻣ نﻮـﻠﻣﺎﻌﺘﻳ ﻚﻟذ ﺪﻌﺑ اﻮﻧﺎﻛ لﺎﻔﻃﻷا ءﻻﺆﻫ ﻒﺼﻧو.سﻮﻴﺗرﻮﺑ

ﻆﻓﺎﺤﻳ جذﻮ� ﻊﻣ ﻞﻣﺎﻌﺘﻳ ﺮﺧﻵا ﻒﺼﻨﻟا ﺎﻤﻨﻴﺑ�ﻖﺋﺎﻗد ﺮﺸﻋ ةﺪﻣ ﻢﻫﺎﻋﺮﻳو ﻢﻬﺑ

ﻚﻟذ ﺪﻌﺑو�ﻰﻟوﻷا ﺲﻤﳋا ﻖﺋﺎﻗﺪﻟا لﻼﺧ مﺎﻤﺘﻫﻻا ﻰﻠﻋ ﻢﺋﺎﻘﻟا كﻮﻠﺴﻟا ﻰﻠﻋ

هﺬـﻫ ﺔـﻳﺎـﻬﻧ ﻲﻓو .ﺔﻴﻗﺎﺒﻟا ﺲﻤﳋا ﻖﺋﺎﻗﺪﻟا لﻼﺧ هﺎﺒﺘﻧﻻاو مﺎﻤﺘﻫﻻا ﺐﺤﺴﻳ

ﺔﺑﺮﺠﺘﻟا لﺎﻔﻃأ ﺪﺣأ ﺎﻬﻴﻓ ﻞﺸﻓ ﺪﻗ نﻮﻜﻳ ﺔﻫﺎﺘﻣ جذﻮﻤﻨﻠﻟ ﻰﻄﻌﺗ ﺖﻧﺎﻛ �ةﺪ�ا

ﻚـﻟذ ﺪـﻌـﺑو.ﺔﺤﻴﺤﺻ ﺔﺌﻴﻄﺑ ةرﻮﺼﺑ ﺎﻬﻴﻓ ﻖﻳﺮﻄﻟا ﻢﺳﺮﺑ جذﻮﻤﻨﻟا مﻮﻘﻳ ﺚﻴﺣ

160


http://dr-banderalotaibi.com

ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا

ةﺪﻌﻟ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ ﻊﺒﺘﻳ ءاﺮﺟﻹا اﺬﻫ نﺎﻛو.ﻪﺗاذ ﺔﺑﺮﺠﺘﻟا ﻞﻔﻄﻟ ﺔﻫﺎﺘ�ا ﺲﻔﻧ ﻰﻄﻌﺗ

لﺎﻔﻃﻷا ﻦﻣ ﺐﻠﻄﻳ ﺚﻴﺣ ﺮﺧآ ﺎﻃﺮﺷ ﻚﻟﺬﻛ ﺚﻠﺒﻧزور ﺖﻓﺎﺿأو .ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ تﺎﻫﺎﺘﻣ

نأ ﺚـﻠـﺒﻧزور تدﺎﻓأ ﺪﻗو .جذﻮﻤﻨﻟا ءادﻷ ﻢﻬﺘﻈﺣﻼﻣ نود ﺔﻫﺎﺘ�ا ﻰﻠﻋ ﻞﻤﻌﻟا

يﺬـﻟا جذﻮـﻤـﻨـﻟا كﻮـﻠﺳ طﺎ�أ ﻰﻟإ ﺎﻫﺎﺒﺘﻧا ﺮﺜﻛأ اﻮﻧﺎﻛ ﺔﻣﺎﻋ ةرﻮﺼﺑ لﺎﻔﻃﻷا

ءﺎﻨﺛأ ﺔﻳﺎﻋﺮﻟا ﻒﻗوأ يﺬﻟا جذﻮﻤﻨﻟا ﻦﻣ ةدﺮﻄﻀﻣ ةرﻮﺼﺑ ﻢﻬﻟ ﺔﻳﺎﻋر ﺮﺜﻛأ نﺎﻛ

تارﺎـﺒـﺘﺧا ﻲﻓ ﻢﻫءادأ اﻮﻨﺴﺣ ﺪﻗ لﺎﻔﻃﻷا نأو�ﻲﺋﺪﺒ�ا ﻲﻋﺎﻤﺘﺟﻻا ﻞﻋﺎﻔﺘﻟا

ﺎﻤﻛ.ﺔﻴﻧﺎﺜﻟا لﺎﳊا ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ ﻰﻟوﻷا لﺎﳊا فوﺮﻇ ﻞﻇ ﻲﻓ ﺮﻴﺒﻛ ﺪﺣ ﻰﻟإ ﺔﻫﺎﺘ�ا

ﺔـﻈـﺣﻼـ�ا لﻼـﺧ ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ ةءﺎﻔﻜﺑ اﻮﻤﻠﻌﺗ لﺎﻔﻃﻷا نأ ﻚﻟﺬﻛ ﺚﻠﺒﻧزور تدﺎﻓأ

.ﺄﻄﳋاو ﺔﺑﺮﺠﺘﻟا ماﺪﺨﺘﺳﺎﺑ ﺮﻤﺘﺴ�ا ناﺮ�ا لﻼﺧ ﻦﻣ اﻮﻤﻠﻌﺗ ﺎ� ﺮﺜﻛأ

(٦٥×)

161

ﻲـﻔـﻴـﻟو ﻦـﺳﻮـﻳ مﺎـﻗ ةرﻮـﻛﺬـ�ا ﺔـﺳارﺪـﻟﺎـﺑ ﺔﻄﺒﺗﺮﻣ ىﺮﺧأ ﺔﺳارد ﻲﻓو

ﻢﺘﻬﻳو�ﻢﻫﺎﻋﺮﻳ يﺬﻟا جذﻮﻤﻨﻟﺎﺑ نﻮﻤﺘﻬﻳ لﺎﻔﻃﻷا نإ:ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا ﺔﻴﺿﺮﻔﻟا رﺎﺒﺘﺧﺎﺑ

ﻲﻋﺎﻤﺘﺟﻻا ﻞﻋﺎﻔﺘﻟا ةﺮﺘﻓ ءﺎﻨﺛأ ﻲﻔﻓ.ﻚﻟذ ﻞﻌﻔﻳ ﻻ يﺬﻟا جذﻮﻤﻨﻟا ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ ﻢﻬﺑ

ﺐـﻌﻠﺑ (ثﺎﻧإ) ﻲﺋاﺪﺘﺑﻻا ﺚﻟﺎﺜﻟا ﻒﺼﻟا لﺎﻔﻃأو �ﺔﺳرﺪ�ا ﻞﺒﻗ ﺎﻣ لﺎﻔﻃأ مﺎﻗ

فﺮﻇ ﺖﲢ (ثﺎﻧﻹا) جذﺎﻤﻨﻟا ﻦﻣ جوز ﻊﻣ ﺎﺼﻋ ﺎﻬﺑ ﻊﺿﻮﺗ ﺔﺒﻘﺜﻣ ﺔﺣﻮﻟ ﺔﺒﻌﻟ

ﺪـﺣأ نأ ﻰـﻨـﻌـ� �دﺎـﻴـﺣو ءفد ﻪـﻴـﻓ فﺮـﻇ (أ) :ﺔـﻴـﻟﺎﺘﻟا ﺔﺛﻼﺜﻟا فوﺮﻈﻟا ﻦﻣ

ﻲـﻓ�ﻲـﻈـﻔـﻠـﻟا لدﺎـﺒـﺘـﻟاو ﻲـﻤﺴﳉا لﺎﺼﺗﻻا لﻼﺧ ﻦﻣ ﺎﺒﺣ ﺮﻬﻇأ �ﺟذﻮﻤﻨﻟا

فﺮـﻇ (ب)(لﺎـﻔﻃﻷا ﻊﻣ) ﺚﻳﺪﳊا ﺐﻨﺠﺘﺑ اﺪﻳﺎﺤﻣ ﻲﻧﺎﺜﻟا جذﻮﻤﻨﻟا نﺎﻛ �ﺣ

�ءفدو ءفد فﺮـﻇ (ج) �ﻦـﻳﺪﻳﺎﺤﻣ ﻼﻇ �ﺟذﻮﻤﻨﻟا نأ ﻰﻨﻌ� �دﺎﻴﺣو دﺎﻴﺣ

ﺐـﻠﻃ ﻢﺛ.ﻞﻋﺎﻔﺘﻟا ةﺮﺘﻓ لاﻮﻃ ﺔﻔﻃﺎﻌﺘﻣ ﻒﻗاﻮﻣ اﺮﻬﻇأ �ﺟذﻮﻤﻨﻟا نأ ﻰﻨﻌ�

�رﻮﺼﻟا ﻞﻴﻀﻔﺗ ﺔﺒﻌﻟ �ﻌﻠﻳ ﻦﻫو �ﺟذﻮﻤﻨﻟا �ﻗاﺮﻳ نأ ىداﺮﻓ تﻼﻔﻄﻟا ﻦﻣ

ﻦﻣ ﻻإ ﻦﻬﻨﻜ� ﻻ ﺚﻴﺤﺑ ﺔﻘﻳﺮﻄﺑ �ﺟذﻮﻤﻨﻟا �ﺑ سﻮﻠﺠﻠﻟ تﻼﻔﻄﻟا ﺖﻴﻋدو

.ﺪﺣاو ﺖﻗو ﻲﻓ ﺪﺣاو جذﻮﻤﻨﻟ هﺎﺒﺘﻧﻻا

ﺎـﺌـﻓد ﺮـﺜـﻛﻷا جذﻮﻤﻨﻟا نأ �رﻮﺼﻟا ﻞﻴﻀﻔﺗ ﺔﺒﻌﻟ ثﺎﺛأ ﻲﻔﻴﻟو ﻦﺳﻮﻳ ﺪﺟوو

تﻼﻔﻄﻠﻟ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ ﺪﻳﺎﶈا جذﻮﻤﻨﻟا ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ هﺎﺒﺘﻧﻻا بﺬﺘﺟا�تﻼﻔﻄﻠﻟ ﺔﻳﺎﻋرو

.(دﺎﻴﺣو ءفد فﺮﻇ) (ﻲﺋاﺪﺘﺑﻻا ﺚﻟﺎﺜﻟاو ﺔﺳرﺪ�ا ﻞﺒﻗ ﺎﻣ) �ﻳﻮﺘﺴ�ا ﻼﻛ ﻦﻣ

ﻞﻤﺘﶈا ﻦﻣ نﺎﻛ ﺪﻘﻓ ﺔﻳاﺪﺒﻟا ﻲﻓ تﻼﻔﻄﻟا نﺎﻴﻋﺮﻳ نﺎﺟذﻮﻤﻨﻟا نﺎﻛ ﺎﻣﺪﻨﻋو

ﻦـﻣ ﺐـﻠـﻃ ﻢـﺛ .�ـﺟذﻮـﻤﻨﻟا �ﺑ يوﺎﺴﺘﻟﺎﺑ ﻦﻬﻣﺎﻤﺘﻫا ﻦﻋزو ﺪﻗ تﻼﻔﻄﻟا نأ

�ـﺟذﻮـﻤـﻨـﻟا ﻦﻣ جذﻮ� ﻞﻛ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳا نﺮﻛﺬﺘﻳ نأ ﺮﻣﻷا ﺔﻳﺎﻬﻧ ﻲﻓ تﻼﻔﻄﻟا

ﺮـﻛﺬـﺘـﻟاو هﺎـﺒـﺘـﻧﻻا تﺎـﺟرد �ـﺑ طﺎـﺒـﺗرﻻا ﻞـﻣﺎـﻌﻣ نﺎﻛو.ﻞﻴﻀﻔﺘﻟا رﺎﺒﺘﺧا ﻲﻓ


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

٠٬٤٧+و

ﺔـﺳرﺪـ�ا ﻞﺒﻗ ﺎﻣ تﻼﻔﻄﻟا ٠٬٥٣+

ﻲـﻫ (ﺔـﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﺟرد)

ﻞـﻴـﻟﺪـﻟا مﺪـﻘـﺗ ﺔـﺳارﺪـﻟا هﺬﻫ نﺈﻓ ﻚﻟﺬﻟو.ﻲﺋاﺪﺘﺑﻻا ﺚﻟﺎﺜﻟا ﻒﺼﻟا تﻼﻔﻄﻟ

(٦٦×) . اروﺪﻧﺎﺑ ﻪﺿﺮﺘﻓا يﺬﻟا ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟاو هﺎﺒﺘﻧﻻا �ﺑ ﺔﻠﺼﻟا دﻮﺟو ﻰﻠﻋ

داﺮﻓﻷا مﺎﻤﺘﻫا ةرﺆﺑ اﺮﺷﺎﺒﻣ اﺮﻳﺪﻘﺗ ﻲﻔﻴﻟو ﻦﺳﻮﻳ رﺪﻗ ﺔﺳارﺪﻟا هﺬﻫ ﻲﻓو

ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا ﺔـﻐـﻴـﺻ ﺎـﻧﺎـﻴـﺣأ نﻮـﺜـﺣﺎﺒﻟا مﺪﺨﺘﺴﻳو .ﺎﻤﻬﺑرﺎﲡ ﻢﻬﻴﻠﻋ ﺎﻳﺮﺟأ ﻦﻳﺬﻟا

ﻞـﻴـﺒـﺳ ﻰـﻠـﻋ �ةءاﺮـﻘـﻟا ﻲـﻔـﻓ �ﺎـﻣ دﺮـﻓ مﺎـﻤـﺘـﻫا ةرﺆـﺑ صﻼـﺨـﺘـﺳﻻ ﻲـﺿﺮـﻌـﻟا

فﺎﺸﺘﻛا ﻦﻜﻟو�ﺔﻳﺰﻛﺮﻣ ﺔﻤﻬﻣ ﺎﻣ ةﺮﻘﻔﻟ ﺔﺴﻴﺋﺮﻟا ةﺮﻜﻔﻟا صﻼﺨﺘﺳا ﺮﺒﺘﻌﻳ�لﺎﺜ�ا

وأ ﺎﻴﺿﺮﻋ ﺮﺒﺘﻌﻳ ةﺮﻘﻔﻟا ﻚﻠﺗ ﻒﻟﺆﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﻋﻮﺒﻄ�ا تﺎﻤﻠﻜﻠﻟ ﺔﻔﻠﺘﻟﻤﺨا ناﻮﻟﻷا

ﻦﻣ ﺮﻛﺬﺘﻳ ﺎ� ﺮﺜﻛأ ةﺮﻘﻔﻠﻟ ﺔﺴﻴﺋﺮﻟا ةﺮﻜﻔﻟا ﻦﻣ نﺎﺴﻧﻹا ﺮﻛﺬﺗ اذﺈﻓ.مﺎﻫ ﺮﻴﻏ

ﺢـﻣﻼـ�ﺎـﺑ ﻢـﺘـﻫا ﺪـﻗ نﺎـﺴـﻧﻹا اﺬـﻫ نأ ﻚـﻟذ ﻦـﻣ ﺞﺘﻨﺘﺴﻧ ﺎﻨﻧﺈﻓ �ﺔﻴﻧﺎﺜﻟا ﺔﻤﻬ�ا

.ﺢﻴﺤﺻ ﺲﻜﻌﻟاو �مﺎﻬ�ا ﻦﻣ ﺔﻤﻬ� ﺔﻴﺿﺮﻌﻟا ﺢﻣﻼ�ﺎﺑ ﻢﺘﻫا ﺎ� ﺮﺜﻛأ ﺔﻳﺰﻛﺮ�ا

(٦٧×)

ﺺﺋﺎﺼﺧ ﺔﺳارد ﻲﻓ ص ْ ر-ﺎﻬﺘﻣﺪﺨﺘﺳا ُ هﺬﻫ ﻲﺿﺮﻌﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻐﻴﺻو

ﻦـﻳﺬـﻟا �ـﻈـﺣﻼـ�ا صﺎـﺨـﺷﻷا نأ صر ﺖﺿﺮﺘﻓا ﺪﻗو.ﻆﺣﻼ�ا ﺺﻴﺨﺸﺘﻟا

نوﺮـﻛﺬـﺘـﻳ (ﻢـﻫﻮـﺳرﺪـﻣ ﻚـﻟذ رﺪـﻗ ﺎـﻤﻛ) ﺔﻴﻟﺎﻋ ﺔﺟرﺪﺑ ﻢﻫﺮﻴﻏ ﻰﻠﻋ نوﺪﻤﺘﻌﻳ

ﻦﻳﺬﻟا �ﻈﺣﻼ�ا ﻚﺌﻟوأ نأ �ﺣ ﻲﻓ�جذﻮﻤﻨﻟا كﻮﻠﺳ ﻲﻓ ﺔﻴﺿﺮﻌﻟا ﺐﻧاﻮﳉا

كﻮـﻠـﺳ ﻲـﻓ ﺔـﻳﺰـﻛﺮ�ا ﺐﻧاﻮﳉا نوﺮﻛﺬﺘﻳ ﺔﻠﻴﻠﻗ ﺔﺟرﺪﺑ ﻢﻫﺮﻴﻏ ﻰﻠﻋ نوﺪﻤﺘﻌﻳ

ﺪﻳﺮﺑ ﺐﺘﻜﻣ نوﺮﻳﺪﻳ ﻒﻴﻛ ﺔﺳرﺪ�ا ﻞﺒﻗ ﺎﻣ لﺎﻔﻃأ ﻢﻴﻠﻌﺘﺑ ﺖﻣﺎﻗ ﺪﻘﻓ.جذﻮﻤﻨﻟا

ﻢـﻴﻠﺴﺗ ﻞﺜﻣ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳا ﻊﺒﺳ ﻰﻠﻋ ﺔﻳﺰﻛﺮ�ا ﺔﻤﻬ�ا ﺖﻠﻤﺘﺷاو .(ﺔﻳﺰﻛﺮﻣ ﺔﻤﻬﻣ)

تﺎﻤﻴﻈﻨﺘﻟا ﻦﻣ ﻚﻟذ ﺮﻴﻏو�ﻒﺗﺎﻬﻟا ﻰﻠﻋ ثﺪﺤﺘﻟاو �دﻮﻘﻨﻟا مﻼﺘﺳاو �ﻊﺑاﻮﻄﻟا

نﺎـﻛ �ﺔـﻳﺰـﻛﺮـ�ا تﺎـﺑﺎﺠﺘﺳﻻا هﺬﻬﻟ ﺎﻬﻤﻴﻠﻌﺗ ءﺎﻨﺛأو.ﻞﺋﺎﺳﺮﻟا ﺔﳉﺎﻌ� ﺔﻔﻠﺘﻟﻤﺨا

ﻖـﻳﺮـﻃ ذﺎـﺨـﺗا ﻞـﺜـﻣ �ﺔـﻣزﻼﻟا ﺮﻴﻏ كﻮﻠﺴﻟا طﺎ�أ ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟﺎﺑ مﻮﻘﻳ جذﻮﻤﻨﻟا

ثﺪﺤﺘﻟا ءﺎﻨﺛأ نﻮﻟﺎﺑ ﻰﻠﻋ ﺮﻘﻨﻟاو �ﺪﻳﺮﺒﻟا قوﺪﻨﺻ ﻰﻟإ بﺎﻫﺬﻟا ءﺎﻨﺛأ ﺮﺷﺎﺒﻣ ﺮﻴﻏ

ﻢـﻬـﻧاﺮـﻗ أ ﻢـﻴـﻠـﻌـﺘـﺑ اﻮـﻣﻮـﻘـﻳ نأ ﻚﻟذ ﺪﻌﺑ لﺎﻔﻃﻷا ﻦﻣ ﺖﺒﻠﻃ ﻢﺛ.ﻒﺗﺎﻬﻟا ﻰﻠﻋ

لﺎـﻔـﻃﻷا نأ ﺞـﺋﺎـﺘـﻨـﻟا تﺮﻬﻇأ ﺪﻗو.ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﺎﻫﻮﻤﻠﻌﺗ ﻲﺘﻟا كﻮﻠﺴﻟا طﺎ�أ

كﻮﻠﺴﻟا طﺎ�أ ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟا اودأ ﺪﻗ ﺔﻠﻴﻠﻗ ﺔﺟرﺪﺑ ﻢﻫﺮﻴﻏ ﻰﻠﻋ نوﺪﻤﺘﻌﻳ ﻦﻳﺬﻟا

ﻢﻬﻨﻜﻟو.ﺪﻳﺮﺒﻟا ﺐﺘﻜﻣ لﺎﻤﻋﺄﺑ ةﺮﺷﺎﺒﻣ ةرﻮﺼﺑ ﺔﻄﺒﺗﺮ�او�جذﻮﻤﻨﻟا ﺎﻬﻣﺪﻗ ﻲﺘﻟا

ﻦﻳﺬﻟا لﺎﻔﻃﻷا نﺈﻓ�ﻚﻟذ ﻦﻣ ﺾﻴﻘﻨﻟا ﻰﻠﻋو.ﺔﻄﺒﺗﺮ�ا ﺮﻴﻏ تﺎﻴﻠﻤﻌﻟا اﻮﻠﻫﺎﲡ

وﺎـﺴـﺘـﻣ هﺎـﺒﺘﻧا ءﺎﻄﻋإ ﻰﻟإ نﻮﻠﻴ� اﻮﻧﺎﻛ ﺔﻴﻟﺎﻋ ﺔﺟرﺪﺑ ﻢﻫﺮﻴﻏ ﻰﻠﻋ نوﺪﻤﺘﻌﻳ

ﺮـﻴـﻏ مﺎـﻬـ�ﺎـﺑ صﺎـﳋا كﻮـﻠـﺴـﻟاو �ﺔﻄﺒﺗﺮ�ا مﺎﻬ�ﺎﺑ صﺎﳋا كﻮﻠﺴﻟا ﻦﻣ ﻞﻜﻟ

162


http://dr-banderalotaibi.com

ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا

.ﺔﻄﺒﺗﺮ�ا

ﻰـﻠـﻋ ﺮـﺛﺆـﺗ ﻲـﺘـﻟا �ـﻈـﺣﻼـ�ا صﺎـﺨﺷﻷا ﺺﺋﺎﺼﺧ ﻦﻣ ىﺮﺧأ ﺔﻴﺻﺎﺧو

ىﺪـﻣ ﻢـﻬـﻳﺪـﻟ ﺎـﻨـﺳ ﺮـﺒـﻛﻷا لﺎـﻔـﻃﻷﺎـﻓ ةدﺎﻌﻟا ﻲﻓو.ﻮﻤﻨﻟا ىﻮﺘﺴﻣ ﻲﻫ هﺎﺒﺘﻧﻻا

ﺮـﺒـﻛﻷا لﺎـﻔـﻃﻷﺎـﻓ ﻚـﻟﺬـﻟ ﺔـﻓﺎﺿﻹﺎﺑو.ﺎﻨﺳ ﺮﻐﺻﻷا لﺎﻔﻃﻷا ﻦﻣ لﻮﻃأ هﺎﺒﺘﻧا

ﺢـﻴـﺿﻮـﺗ ىﺮـﺟ ﺪﻗو.جذﻮﻤﻨﻠﻟ نﻮﻬﺒﺘﻨﻳ ﻻ ﻰﺘﻣو نﻮﻬﺒﺘﻨﻳ ﻰﺘﻣ نﻮﻓﺮﻌﻳ ﺪﻗ ﺎﻨﺳ

ﻲﻔﻓ.

163

(٦٨×)

ﻦـﺳﻮـﻳ ﺎـﻬـﺑ مﺎﻗ ﺔﺳارد ﻲﻓ ﺪﻴﺟ ﻞﻜﺸﺑ هﺎﺒﺘﻧﻻا ﻲﻓ ﺔﻴﺋﺎﻘﺘﻧﻻا هﺬﻫ

ﻲـﺋاﺪـﺘـﺑﻻا ﻲﻧﺎﺜﻟا ﻒﺼﻟا ﻲﻓ لﺎﻔﻃأو�ضﺎﻳر لﺎﻔﻃأ ﻦﻣ ﺐﻠﻃ ﺔﺳارﺪﻟا هﺬﻫ

ءﺎـﻴـﺷأ ﺔـﺛﻼـﺛ ﻦـﻣ ﺔـﻠـﺴـﻠـﺳ �ـﺑ ﻦـﻣ ﺎـﺒـﺒـﺤـﻣ ﺎﺌﻴﺷ رﺎﺘﺨﻳ ﻮﻫو جذﻮ� ﺔﺒﻗاﺮﻣ

مﺪﺨﺘﺳاو.ﺔﻠﻀﻔ�او ﺔﺒﺒﶈا جذﺎﻤﻨﻟا تارﺎﺒﺘﺧا ﻢﻠﻌﺗ لﺎﻔﻃﻷا ﻦﻣ ﺐﻠﻃو.ﺔﻓوﺮﻌﻣ

ةﺪـﻋ ﻰـﻠـﻋ ﺎـﻴـﻨـﺒﻣ نﺎﻛ �ﺳﺎﻴﻘ�ا ﺪﺣأو.ﻞﻔﻃ ﻞﻜﻟ هﺎﺒﺘﻧﻻا طﺎ�أ ﻦﻣ نﺎﻄ�

ﺔﻈﺤﻠﻟا ﻲﻓ ﺔﺟﺬﻤﻨ�ا ﺔﻤﻬ�ا ﻰﻟإ لﺎﻔﻃﻷا ﺎﻬﻴﻓ ﻪﺒﺘﻨﻳ ﻲﺘﻟا ﺔﺟﺬﻤﻨﻟا تﻻوﺎﺤﻣ

راﺮـﻜـﺗ)ﻞـﻔـﻄﻟا ﺪﻨﻋ ﻞﻀﻔ�ا وأ�ﺐﺒﶈا ءﻲﺸﻟا ﻰﻟإ جذﻮﻤﻨﻟا ﺎﻬﻴﻓ ﺮﻴﺸﻳ ﻲﺘﻟا

ﻪﻴﻀﻘﻳ يﺬﻟا ﻲﻟﺎﻤﺟﻹا ﺖﻗﻮﻟا راﺪﻘﻣ ﻰﻠﻋ ﺎﻴﻨﺒﻣ نﺎﻛ ﺮﺧﻵا سﺎﻴﻘ�او �(هﺎﺒﺘﻧﻻا

لﺎﻔﻃﻷا نأ ﺔﺳارﺪﻟا تﺮﻬﻇأ ﺪﻗو.(هﺎﺒﺘﻧﻻا ةﺪﻣ) ﺔﺟﺬﻤﻨ�ا ﺔﻤﻬ�ا ﻲﻓ ﻞﻔﻄﻟا

.ﺎـﻨـﺳ ﺮـﻐـﺻﻷا لﺎـﻔـﻃﻷا ﻦـﻣ ﺮـﺜـﻛأ جذﻮـﻤـﻨﻟا تارﺎﺒﺘﺧا اﻮﻋﺪﺘﺳا ﺎﻨﺳ ﺮﺒﻛﻷا

ﻻإ.هﺎﺒﺘﻧﻻا ةﺪﻣ سﺎﻴﻘﻟ ﺔﺒﺴﻨﻟﺎﺑ ﻦﺴﻟﺎﺑ ﻖﻠﻌﺘﺗ قوﺮﻓ كﺎﻨﻫ ﺪﺟﻮﻳ ﻢﻟ ﻪﻧأ ﻢﻏرو

لﺎـﻔـﻃﻷا ﻦـﻣ هﺎـﺒـﺘـﻧﻻا سﺎـﻴـﻘـﻟ ﻰﻠﻋأ اراﺮﻜﺗ اوﺮﻬﻇأ ﺎﻨﺳ ﺮﺒﻛﻷا لﺎﻔﻃﻷا نأ

:ﺔﻴﻟﺎﺘﻟا تﺎﺟﺎﺘﻨﺘﺳﻻا

(٦٩×)

بﺮﻟﻤﺠا ﺞﺘﻨﺘﺳا ﺪﻗو .ﺔﻟﻻد تاذ ةرﻮﺼﺑ ﺎﻨﺳ ﺮﻐﺻﻷا

هﺎـﺒـﺘـﻧﻻا ﺮـﺸـﻧ ﻰـﻠـﻋ ﻦـﻳردﺎـﻗ اﻮـﻧﺎـﻛ ﺎـﻨـﺳ ﺮﺒﻛﻷا لﺎﻔﻃﻷا نأ ﺢﺿاﻮﻟا ﻦﻣ

نوﺮﻈﻨﻳ اﻮﻧﺎﻛ ﺪﻘﻓ .ﺔﺳرﺪ�ا ﻦﺳ ﻞﺒﻗ ﺎﻣ لﺎﻔﻃأ ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ ﺔﻴﺠﻴﺗاﺮﺘﺳا ﺔﻘﻳﺮﻄﺑ

نوﺮﻈﻨﻳ اﻮﻠﻈﻳ ﻢﻟو ﺔﻴﻣﻼﻋإ ﺔﻤﻴﻗ ﺎﻬﻴﻓ ﺮﻈﻨﻠﻟ نﻮﻜﻳ ﻲﺘﻟا تﺎﻈﺤﻠﻟا ﻲﻓ ﺮﺜﻛأ

نﺈـﻓ ﻚـﻟﺬـﻟ ﺔـﺠـﻴـﺘـﻧو .ﺔﺟﺬﻤﻨﻟا ةﺮﺘﻓ لاﻮﻃ ﺔﻟﻻد تاذ ﺔﺟرﺪﺑ لﻮﻃأ تاﺮﺘﻔﻟ

لﺎﻔﻃأ ﻦﻣ ﺔﻟﻻد تاذ ﺔﺟرﺪﺑ ﺮﺜﻛأ ءﺎﻴﺷأ ﻚﻟﺬﻛ اوﺮﻛﺬﺗ ﺎﻨﺳ ﺮﺒﻛﻷا لﺎﻔﻃﻷا

.ﺔﺳرﺪ�ا ﻦﺳ ﻞﺒﻗ ﺎﻣ

ﻢﻠﻌﺘﻟاو هﺎﺒﺘﻧﻻا �ﺑ ﺔﻠﺻ كﺎﻨﻫ نأ ﻰﻠﻋ ﻞﻴﻟﺪﻟا مﺪﻘﺗ تﺎﺳارﺪﻟا هﺬﻫ نإ

ﻚـﻟﺬـﻛو�جذﺎـﻤـﻨـﻟا ﺺـﺋﺎـﺼـﺨﺑ ﺮﺛﺄﺘﻳ هﺎﺒﺘﻧﻻا نأو��ﻈﺣﻼ�ا صﺎﺨﺷﻷا ﺪﻨﻋ

ﺮـﻴـﺴـﻔـﺘﻟا نأ ﻰﻟإ اﺮﻈﻨﻓ �لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋو .�ﻈﺣﻼ�ا صﺎﺨﺷﻷا ﺺﺋﺎﺼﺨﺑ

ﺎﻤﻴﻓ ﺔﻠﺼﺘﻣ تﺎﻴﻠﻤﻋ ةﺪﻋ ﻰﻠﻋ ﺪﻤﺘﻌﻳ ﻪﻧأ ضﺮﺘﻔﻳ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻠﻟ ﻞﻣﺎﻜﻟا

ﺎﻬﻄﺒﺿ ﺮﺠﻳ ﻢﻟ �ظﺎﻔﺘﺣﻻا ﺔﻴﻠﻤﻋ ﺔﺻﺎﺧو�تﺎﻴﻠﻤﻌﻟا هﺬﻫ نأ ﻰﻟإ اﺮﻈﻧو �ﺎﻬﻨﻴﺑ


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

تﺮﻛذ ﻲﺘﻟا ﺞﺋﺎﺘﻨﻟا نأ ﺎﻣﺎ� ﺢﺿاﻮﻟا ﻦﻣ ﺲﻴﻠﻓ �ﺎﻫﺎﻨﻘﺳ ﻲﺘﻟا تﺎﺳارﺪﻟا ﻲﻓ

هﺎﺒﺘﻧﻻا تاﺮﻴﻐﺘﻣ ﻲﻓ تﺎﻓﻼﺘﺧﻻا رﺎﻃإ ﻲﻓ ﺎﻫﺮﻴﺴﻔﺗ ﻦﻜ� تﺎﺳارﺪﻟا هﺬﻫ ﻲﻓ

ﻪـﻴـﻓ جذﻮـ� ﻰـﻟإ ﺔـﻳﺎـﻨـﻌـﺑ ﻪـﺒـﺘﻨﻳ ﺪﻗ ﺎﻣ ﻼﻔﻃ نﺈﻓ لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋو.ﺐﺴﺤﻓ

ﻚﻟﺬﺑو�ﺔﺟﺬﻤﻨ�ا كﻮﻠﺴﻟا طﺎ�أ ﻰﻠﻋ ﻪﺴﻔﻧ برﺪﻳ ﻪﺴﻔﻧ ﺖﻗﻮﻟا ﻲﻓو �ﺔﻳﺎﻋر

ﻞﺜﻣ ﻲﻓ (ﻢﻋﺪ�ا)زﺰﻌ�ا ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟاو.هﺎﺒﺘﻧﻻﺎﺑ ظﺎﻔﺘﺣﻻا تﺎﻴﻠﻤﻋ جﺰ�

تﺎـﺳارﺪـﻠـﻟ ﺪﺑﻻو.ﺐﺴﺤﻓ هﺎﺒﺘﻧﻻا تاﺮﻴﻐﺘ� يﺰﻌﻳ نأ ﻦﻜ� ﻻ تﻻﺎﳊا هﺬﻫ

ﺎـﻬـﻧﺄـﺷ ﻦﻣ ﻲﺘﻟا ىﺮﺧﻷا تﺎﻴﻠﻤﻌﻠﻟ رﺎﺛآ يأ ﻂﺒﺿ ﺔﻟوﺎﺤﻣ ﻦﻣ ﻞﺒﻘﺘﺴ�ا ﻲﻓ

�ﺑ ةﺮﺷﺎﺒﻣو ﺔﺤﺿاو ﺔﻠﺻ حﺎﻀﻳإ ﺪﻳرأ ﺎﻣ اذإ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻰﻠﻋ ﺮﻴﺛﺄﺘﻟا

.ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟاو ﻪﺗاذ ﺪﺣ ﻲﻓ هﺎﺒﺘﻧﻻا

. Determinants of Retentional) (Processes)

ظﺎـﻔـﺘـﺣﻻا تﺎـﻴﻠﻤﻋ تادﺪﺤﻣ

ﺮﻛﺬﻳ �ةﺮﺷﺎﺒ�ا ﺔﻧوﺮ�ا بﺎﻴﻏ ﻲﻓ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ثوﺪﺣ ﺮﻴﺴﻔﺗ ضﺮﻌﻣ ﻲﻓ

ﻲﻫ ﻆﺣﻼ�ا ﺺﺨﺸﻟا ﺎﻬﻠﻤﻌﻳ ﻲﺘﻟا يﺰﻣﺮﻟا ﻞﻴﺜﻤﺘﻟا لﺎﻜﺷأ نإ:ﻞﺋﺎﻘﻟا يأﺮﻟا

يﺰﻣﺮﻟا ﻞﻴﺜﻤﺘﻠﻟ مﺎﻬﻟا روﺪﻟا نﺈﻓ ﻲﻄ� ﻮﺤﻧ ﻰﻠﻋو .

(٧٠×)

ﺔﺴﻴﺋر ﺔﻴﻤﻫأ تاذ

ﻒﺼﻳ نأ ﻆﺣﻼ�ا ﺺﺨﺸﻟا ﻦﻣ ﺐﻠﻄﻟﺎﺑ ﻪﺘﺳارد يﺮﲡ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ

ﻆـﺣﻼـ�ا ﺮـﻴـﺒـﻌـﺗ نأ ﺔـﻟﺎـﳊا هﺬـﻫ ﻲـﻓ ضﺮـﺘﻔﻳو.ﺔﻴﺟذﻮﻤﻨﻟا ثاﺪﺣﻷا ﺎﻴﻈﻔﻟ

.ﻞﻴﺜﻤﺘﻟا ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻰﻠﻋ ﺮﺛﺆﻳ ﻲﻈﻔﻠﻟا

ﻦﻣ ﺔﻌﺑﺎﺴﻟا ﻲﻓ لﺎﻔﻃأ ﻦﻣ ﺐﻠﻃ �

(٧١×)

ﻰﻟوﻷا اروﺪﻧﺎﺑ برﺎﲡ ىﺪﺣإ ﻲﻔﻓ

كﻮـﻠـﺴـﻟا طﺎـ�أ ﻦـﻣ ﺔـﻠـﺴﻠﺳ ﺢﺿﻮﻳ ﻢﻠﻴﻓ ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ جذﻮ� ةﺪﻫﺎﺸﻣ ﺮﻤﻌﻟا

ﻞـﻤـﻋ ﻞﻛ ﻦﻋ مﻼﻜﻟﺎﺑ اوﺮﺒﻌﻳ نأ (١)لﺎﻔﻃﻷا ﻦﻣ ﺐﻠﻃ ﺪﻗو .ﺎﻴﺒﺴﻧ ةﺪﻳﺪﳉا

(٢)وأ �(ﻲﻈﻔﻠﻟا ﺮﻴﺒﻌﺘﻟا ﺔﻟﺎﺣ) جذﻮﻤﻨﻠﻟ ﻢﻬﺿﺮﻌﺗ ةﺮﺘﻓ ءﺎﻨﺛأ جذﻮﻤﻨﻟا ﻪﺑ مﻮﻘﻳ

(

ةﺪﻫﺎﺸﻣ ءﺎﻨﺛأ ﺎﻣﺎﻗرأ اوﺪﻌﻳ نأ ( ٣)

أ�(ﺔﻴﺒﻠﺴﻟا ﺔﻟﺎﳊا) ﺔﻳﺎﻨﻌﺑ ﻢﻠﻴﻔﻟا ةﺪﻫﺎﺸﻣ

تاﺮـﻴـﺜـ� ﻲـﻈﻔﻟ وﺎﺴﻣ ﻞﻤﻌﺑ اﻮﻣﺎﻗ ﻦﻳﺬﻟا لﺎﻔﻃﻷاو .(ﻞﺧاﺪﺘﻟا ﺔﻟﺎﺣ) ﻢﻠﻴﻔﻟا

ﻦـﻳﺬـﻟا ﻚـﺌـﻟوأ ﻦﻣ ﺮﺜﻛﺄﺑ جذﻮﻤﻨﻟا كﻮﻠﺳ طﺎ�أ ﻚﻟذ ﺐﻘﻋ اوﺮﻛﺬﺗ ﺔﺟﺬﻤﻨﻟا

ﺔـﻴـﺒـﻠـﺴـﻟا ﺔـﻟﺎـﳊا ﻲـﻓ اﻮﻧﺎﻛ ﻦﻳﺬﻟا لﺎﻔﻃﻷاو .ﺔﻴﺒﻠﺳ ةرﻮﺼﺑ ﻢﻠﻴﻔﻟا اوﺪﻫﺎﺷ

ﻦـﻳﺬـﻟا لﺎـﻔـﻃﻷا ﻦـﻣ ﺔـﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻦﻣ ﻰﻠﻋأ تﺎﻳﻮﺘﺴﻣ ﻢﻫروﺪﺑ اوﺮﻬﻇأ

ﺔﻈﺣﻼ�ا ءﺎﻨﺛأ ﺰﻴﻣﺮﺘﻟا نأ ىﺮﺗ ﺔﺳارﺪﻟا هﺬﻬﻓ نذإ.ﻞﺧاﺪﺘ�ا ﺪﻌﻟا ﻲﻓ اﻮﻜﻤﻬﻧا

.ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا زﺰﻌﻳ

ﻂﺒﺗﺮ�ا ﻦﺴﺤﺘﻟا ﺮﻬﻈﺗ نأ ﻲﻐﺒﻨﻳ يﺰﻣﺮﻟا ﻞﻴﺜﻤﺘﻟا ماﺪﺨﺘﺳا ﻰﻠﻋ ةرﺪﻘﻟا نإ

ﻲـﺘـﻟا ﺔـﺳارﺪـﻠـﻟ ﺔﻬﺑﺎﺸﻣ ﺔﺳارد (٧٢×) بأ ترﺎـﻫو ﺲـﺗﻮـﻛ ىﺮـﺟأ ﺪﻘﻓ.ﻦﺴﻟﺎﺑ

164


http://dr-banderalotaibi.com

ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا

اﺪﺟو ﺪﻗو .ﺮﻤﻌﻟا ﻦﻣ ﺔﻌﺑﺎﺴﻟاو ﺔﻌﺑاﺮﻟا ﻲﻓ ﻻﺎﻔﻃأ �ﻣﺪﺨﺘﺴﻣ ﺎﻔﻧآ ﺎﻫﺎﻧﺮﻛذ

اﻮـﻧﺎـﻛ ﻮـﻟ ﻰﺘﺣ يﺰﻣﺮﻟا ﻂﻴﺳﻮﻟا ﺎﻴﺋﺎﻘﻠﺗ نﻮﻣﺪﺨﺘﺴﻳ ﺔﻌﺑﺎﺴﻟا ﻦﺳ لﺎﻔﻃأ نأ

ﻦـﻣ ىﻮـﺘـﺴ�ا اﺬﻫ ﺪﻨﻋ لﺎﻔﻃﻷا نﺈﻓ ﻚﻟﺬﻟ ﺔﺠﻴﺘﻧو �ﻲﺒﻠﺴﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا لﺎﺣ ﻲﻓ

ﺔﺑﺮﺠﺘﻟا يﺮﺠﻳ يﺬﻟا ﺺﺨﺸﻟا ﻞﺒﻗ ﻦﻣ ﺮﺜﻛﻷا ﺰﻔﳊا ﻦﻣ اوﺪﻴﻔﺘﺴﻳ ﻢﻟ ﺮﻤﻌﻟا

ﻦـﻣ ﺾـﻴـﻘـﻨﻟا ﻰﻠﻋو ﻲﻈﻔﻠﻟا ﺮﻴﺒﻌﺘﻟا لﺎﺣ يأ ﺔﻳﺰﻣﺮﻟا تﺎﻃﺎﺸﻨﻟا ماﺪﺨﺘﺳﻻ

ﻦﻣ ﺔﻌﺑاﺮﻟا ﻦﺳ ﻲﻓ لﺎﻔﻃﻷا ءادأ ﺖﻨﺴﺣ ﺪﻗ ﻲﻈﻔﻠﻟا ﺮﻴﺒﻌﺘﻟا ﺔﻟﺎﺣ نﺈﻓ ﻚﻟذ

ﺎـﻨـﺳ ﺮـﻐـﺻﻷا لﺎـﻔﻃﻷﺎﻓ .ﺔﻴﺒﻠﺴﻟا ﺔﻟﺎﺤﺑ ﺔﻧرﺎﻘﻣ ﻂﻘﻓ ﺎﻔﻴﻔﻃ ﺎﻨﺴﲢ ﺮﻤﻌﻟا

ﺔـﺑﺮـﺠﺘﻟا يﺮﺠﻳ يﺬﻟا ﺺﺨﺸﻟا ﻞﺒﻗ ﻦﻣ ﺔﻴﻓﺎﺿإ ةﺪﻋﺎﺴﻣ ﻰﻟإ ﺔﺟﺎﺤﺑ اﻮﻧﺎﻛ

.ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻬﻤﻠﻌﺗ اوزﺰﻌﻳ ﻲﻛ مزﻼﻟا ﻲﻈﻔﻠﻟا ﺮﻴﺒﻌﺘﻟا ءادأ ﻲﻓ

دﺮـﺠـﻣ ﻮـﻫ �ـﺘﻘﺑﺎﺴﻟا �ﺘﺳارﺪﻟا ﻲﻓ مﺪﺨﺘﺳا يﺬﻟا �ﻲﻈﻔﻠﻟا ﻒﺻﻮﻟاو

ﺮﺜﻛأ نﻮﻜﺗ ﻻ ﺪﻗ ﻲﺘﻟاو�ﺔﻔﻠﺘﺨﻣ ﺰﻴﻣﺮﺗ تﺎﻴﻠﻤﻋ ةﺪﻋ ﻦﻣ ﻂﻘﻓ ةﺪﺣاو ﺔﻴﻠﻤﻋ

(٧٣×) ﻰﻠﻋ ﻞﻴﻟﺪﻟا ﺖـﺳﺮﻴﻏ مﺪﻗ ﺪﻗو�تﺎﻣﻮﻠﻌ�ﺎﺑ ظﺎﻔﺘﺣﻻا ﻲﻓ هءﺎﻔﻛ قﺮﻄﻟا

تﺎـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻﺎـﺑ ظﺎـﻔـﺘـﺣﻻا ﻰـﻠـﻋ ﺰـﻴـﻣﺮـﺘـﻟا تﺎـﻴﻠﻤﻋ ﻒﻠﺘﻟﻤﺨ ﻲﻠﺿﺎﻔﺘﻟا ﺮﺛﻷا

ﻪـﺿﺮـﻌـﻳ جذﻮـ� ﺔـﻈـﺣﻼ� ﺔﻌﻣﺎﳉا ﺔﺒﻠﻃ مﺎﻗ ﺔﺳارﺪﻟا هﺬﻫ ﻲﻔﻓ.ﺔﺟﺬﻤﻨ�ا

ﻊﺿو ( ١):ﺔﺒﻠﻄﻟا

ﻦﻣ ﺐﻠﻃ ﺪﻘﻓ :ﺔﻴﻟﺎﺘﻟا ﺔﻳﺰﻣﺮﻟا تﺎﻃﺎﺸﻨﻟا ىﺪﺣإ ﻲﻓ ﻢﻠﻴﻓ

ةرﻮﺻ ءﺎﻄﻋإ ( ٢)

�تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻼﻟ ﺔﻴﺳﺎﺳﻷا ﺮﺻﺎﻨﻌﻟا ﻞﻤﺸﺗ ﺔﻴﺼﻴﺨﻠﺗ ﻦﻳوﺎﻨﻋ

تﺎـﻛﺮﳊا ﻒﺻو ( ٣)�ﺔـﻴـﺣ

ﺔـﻴـﻟﺎﻴﺧ رﻮﺻ ﻲﻓ ﺔﺟﺬﻤﻨ�ا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻼﻟ ﺔﻳﺮﺼﺑ

ﺔﻴﺑﺎﺴﺣ تﺎﻴﻠﻤﻋ ءادأ ( ٤)�لﺎﻋ

تﻮﺼﺑ ﺔﺟﺬﻤﻨ�ا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻﺎﺑ ﺔﺻﺎﳋا ﻊﻗاﻮ�او

.ﺔﺟﺬﻤﻨ�ا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻼﻟ يﺰﻣﺮﻟا ﺰﻴﻣﺮﺘﻟا ﺔﻗﺎﻋﻹ ﺔﻤﻤﺼﻣ

ﻲـﻓ ﺔـﻴـﻟﺎﻴﳋاو ﺔﻴﺼﻴﺨﻠﺘﻟا ﻦﻳوﺎﻨﻌﻟا اﻮﻣﺪﺨﺘﺳا ﻦﻳﺬﻟا ﺔﺒﻠﻄﻟا ﻖﻘﺣ ﺪﻗو

ﻒـﺻﻮـﻟﺎـﺑ اﻮـﻣﺎـﻗ ﻦـﻳﺬﻟا بﻼﻄﻟا ﻦﻣ ﻰﻠﻋأ ﺔﻧرﺎﻘﻣ تﺎﺟرد يرﻮﻔﻟا رﺎﺒﺘﺧﻻا

ﺔــﻋﻮـﻤـﻟﻤﺠا ﻲـﻓ اﻮـﻧﺎـﻛ ﻦـﻳﺬـﻟا بﻼـﻄـﻟاو�ﺔـﺟﺬـﻤـﻨـ�ا تﺎـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻼـﻟ ﻲـﻈـﻔـﻠـﻟا

يﺬـﻟا ﺔـﻈـﺣﻼـ�ﺎـﺑ ﻢـﻠﻌﺘﻟا ىﻮﺘﺴﻣ�ﻢﻫروﺪﺑ�اﻮﻗﺎﻓأ (ﻲﻈﻔﻠﻟا ﻒﺻﻮﻟا)ةﺮﻴﺧﻷا

نﺈﻓ �ﺮﺧﺆ�ا رﺎﺒﺘﺧﻻا ﻲﻓ ﺎﻣأ.ﺔﻴﺑﺎﺴﳊا تﺎﻴﻠﻤﻌﻟا اودأ ﻦﻳﺬﻟا ﺔﺒﻠﻄﻟا هﺮﻬﻇأ

ﻰﻠﻋ ﻦﻳردﺎﻗ اﻮﻧﺎﻛ ﺔﻴﺼﻴﺨﻠﺘﻟا ﻦﻳوﺎﻨﻌﻟا ءﺎﻄﻋإ ﺔﻟﺎﺣ ﻲﻓ اﻮﻧﺎﻛ ﻦﻳﺬﻟا بﻼﻄﻟا

ثﻼﺜﻟا تﻻﺎﳊا ﻲﻓ اﻮﻧﺎﻛ ﻦﻳﺬﻟا ﺔﺒﻠﻄﻟا ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ ﺔﺟﺬﻤﻨﻣ ﺔﻴﻛﻮﻠﺳ طﺎ�أ ءادأ

نﺄﺑ ﺔﻠﺋﺎﻘﻟا ﺔﻴﺿﺮﻔﻟا ﻰﻠﻋ ﻞﻴﻟﺪﻟا مﺪﻘﺗ ﺖﺳﺮﻴﻏ ﺔﺳارد نﺈﻓ اﺬﻜﻫو.ىﺮﺧﻷا

تﺎﻋﻮﻤﺠﻣو.ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ ﺎﻣﺎﻫ ارود ﺐﻌﻠﺗ يﺰﻣﺮﻟا ﺰﻴﻣﺮﺘﻟا تﺎﻴﻠﻤﻋ

يرﻮـﻔـﻟا رﺎـﺒـﺘـﺧﻻا ﻲﻓ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺮﻴﺴﻴﺘﺑ ﺖﻣﺎﻗ ثﻼﺜﻟا ﺰﻴﻣﺮﺘﻟا ﻢﻈﻧ

165


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

يأ ﺎـﻬﻴﻓ ﺔﺒﻠﻄﻟا ﻂﻌﻳ ﻢﻟ ﻲﺘﻟا ﺔﻄﺑﺎﻀﻟا ﺔﻋﻮﻤﻟﻤﺠا ﺔﺒﻠﻄﺑ ﺔﻧرﺎﻘﻣ�ﻞﻗﻷا ﻰﻠﻋ

نإ:ﺔـﻠـﺋﺎـﻘـﻟا ةﺮـﻜﻔﻟا ﻚﻟﺬﻛ ﻢﻋﺪﺗ ﺞﺋﺎﺘﻨﻟاو.ﺔﺟﺬﻤﻨ�ا ثداﻮﳊا ﺰﻴﻣﺮﺘﻟ ﺔﺻﺮﻓ

ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا ﻲـﻓ ﺔـﻴـﺒـﺴـﻨـﻟا ﺎـﻬﺗءﺎﻔﻛ ﻲﻓ ﺎﻬﻨﻴﺑ ﺎﻤﻴﻓ توﺎﻔﺘﺗ ﺰﻴﻣﺮﺘﻟا ﻢﻈﻧ ﻒﻠﺘﺨﻣ

اروﺪـﻧﺎـﺑ ﺎـﻫاﺮـﺟأ ﻲـﺘـﻟا برﺎـﺠـﺘـﻟا ﻲـﻓ ﺔـﻬـﺑﺎﺸﻣ ﺞﺋﺎﺘﻧ تﺮﻛذ ﺪﻗو.ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ

.

(٧٤×)

يﺮﻔﻴﺟو

ةرﻮﺼﺑ ةﺄﺟﺎﻔﻣ يأ ﻞﻜﺸﺗ ﻻ ﺪﻗ ﻢﺴﻘﻟا اﺬﻫ ﻲﻓ ﺎﻫﺎﻧﺰﺟوأ ﻲﺘﻟا ﺞﺋﺎﺘﻨﻟا نإ

ﻲﻔﻓ.ةﺮﻛاﺬﻟاو ﻲﻈﻔﻠﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻰﻠﻋ برﺎﺠﺘﻟا تﺎﻴﺑدأ ﻒﻟأ يﺬﻟا ءىرﺎﻘﻠﻟ ﺔﺻﺎﺧ

ﻦـﻣ ﺔـﻠـﺴـﻠـﺳ ﻰـﻟإ ﺔـﺑﺮﺠﺘﻟا ﻲﻓ دﺮﻔﻟا ضﺮﻌﺘﻳ �ﺔﻴﻄﻤﻨﻟا ﻲﻈﻔﻠﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا مﺎﻬﻣ

ءﺎﻋﺪﺘﺳا ﻪﻨﻣ ﺐﻠﻄﻳ ﺪﻌﺑ ﺎﻤﻴﻓو �ﺔﺳارﺪﻟا ةﺮﺘﻓ ءﺎﻨﺛأ ﺔﻴﻈﻔﻠﻟا وأ ةرﻮﺼ�ا دﻮﻨﺒﻟا

راﺮـﻜـﺘـﻟا ﻲـﻓ ﺎـﻴـﺋﺎـﻘـﻠـﺗ رﺎﻐﺼﻟا لﺎﻔﻃﻷا طﺮﺨﻨﻳ ﻻ�ﻒﻗاﻮ�ا هﺬﻫ ﻲﻓو.هآر ﺎﻣ

ﺔـﺳارد ﺮـﻈـﻧا�لﺎـﺜـ�ا ﻞـﻴـﺒﺳ ﻰﻠﻋ)ﻲﻠﺒﻘﺘﺴ�ا ءﺎﻋﺪﺘﺳﻻا اﻮﻨﺴﺤﻳ ﻲﻛ ﻲﻈﻔﻠﻟا

(٧٥×)

ﻰـﻠـﻋ اﻮـﺑرﺪﺘﻳ نأ ﻢﻬﻨﻣ ﺐﻠﻃ اذإ ﺎﻣأ.(ﺎﻫﺮﻛذ ﻖﺒﺳ ﻲﺘﻟا بأ ترﺎﻫو ﺮﺗﻮﻛ

ﻞﻤﺘﶈا ﻦﻤﻓ�ﺔﻴﺠﻴﺗاﺮﺘﺳﻻا هﺬﻫ اﻮﻣﺪﺨﺘﺳا ﻚﻟذ ﺪﻌﺑو�ﻲﻈﻔﻠﻟا ءﺎﻋﺪﺘﺳﻻا دﻮﻨﺑ

لﺎﻔﻃﻷا ﻦﻣ ﺐﻠﻄﻳ ﺎﻣﺪﻨﻋو. (٧٦×) ءﺎـﻋﺪﺘﺳﻻا ﻲﻓ ﻢﻬﺋادأ ﻦﻣ نﻮﻨﺴﺤﻴﺳ ﻢﻬﻧأ

(٧٧×) (ﺖﺳﺮﻴﻏ ﺔﺳارد ﻲﻓ لﺎﳊا ﻲﻫ ﺎﻤﻛ) �ﻰﻨﻌﻣ تاذ ﺔﻘﻳﺮﻄﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا دﻮﻨﺑ ﻂﺑر

برﺪﺘﻟا ﻢﻬﻨﻣ ﺐﻠﻄﻳ ﺎﻣﺪﻨﻋ ءادﻷا ﻦﻣ ﺮﺒﻛأ نﻮﻜﻴﺳ ﻢﻫﺪﻨﻋ ﺮﻛﺬﺘﻟا ءادأ نﺈﻓ

ﺔﻠﺜ��ﻚﻟﺬﻟ �وﺪﺒﺗ ﻢﺴﻘﻟا اﺬﻫ ﻲﻓ ﺎﻫﺎﻨﺸﻗﺎﻧ ﻲﺘﻟا تﺎﺳارﺪﻟاو.

(٧٨×)

ءادﻷا ﻰﻠﻋ

ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا ﻒـﻗاﻮـﻣ ﻞـﻤـﺸـﺘـﻟ ﺔـﻳدﺎـﻌـﻟا ﻲﻈﻔﻠﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﺳارﺪﻟ اﺮﺷﺎﺒﻣ اداﺪﺘﻣا

ﻞﻣاﻮﻌﻟا رود ﺔﺳارد ﺎﻬﻴﻓ يﺮﺠﻳ ثﺎﺤﺑأ ﻮﻫ بﻮﻠﻄ�ا نﺎﻛ ﺎ�ﺮﻟو.ﻲﻋﺎﻤﺘﺟﻻا

تﺎـﺳارﺪـﻟا هﺬـﻫ ﻞـﺜـﻣو�يﺰـﻣﺮـﻟا ﻂﻴﺳﻮﻠﻟ داﺮﻓﻷا ماﺪﺨﺘﺳا ﻲﻓ ﺔﻴﻋﺎﻤﺘﺟﻻا

ﺔﺳارﺪﻟا ﻦﻋ ﻪﻣﺪﻘﻨﺳ يﺬﻟا ﺮﺼﺘﻟﻤﺨا ﻒﺻﻮﻟا لﻼﺧ ﻦﻣ ﺎﻬﺤﺿﻮﻧ نأ ﻦﻜ�

.ﺔﻴﻟﺎﺘﻟا

ﺎـﻣ جذﻮـﻤـﻨﻟ ﺔﻴﻋﺎﻤﺘﺟﻻا ﺺﺋﺎﺼﳋا ﺮﺛﺄﺑ (٧٩×) ﻞـﻜـﺴﻴﻣو ﻚﻴﺳوﺮﻏ ﻢﺘﻫا

ﻞـﺒـﻗ ﺎـﻣ بﻼـﻃ ﻞﺒﻗ ﻦﻣ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﺎﻬﻤﻠﻌﺗ يﺮﺠﻳ ﻲﺘﻟا كﻮﻠﺴﻟا طﺎ�أ ﻰﻠﻋ

ةﺄﻓﺎﻜﻣ مﺪﻘﻳو يﻮﻗ جذﻮ� ﻊﻣ ﺎﻣإ اﻮﻠﻋﺎﻔﺘﻳ نأ لﺎﻔﻃﻷا ﻰﻠﻋ نﺎﻛ ﺪﻘﻓ.ﺔﺳرﺪ�ا

ﺔـﺳرﺪـﻣ نﻮـﻜـﺘـﺳ ﺎـﻬـﻧإ ﺎﻬﻟﻮﻘﺑ لﺎﻔﻃﻸﻟ ﺎﻬﺴﻔﻧ جذﻮﻤﻨﻟا ﺖﻔﺻو ﺪﻗو) ﺔﻴﻟﺎﻋ

ﺪﻌﺑو .ةﻮﻗ ﻞﻗأو ةﺄﻓﺎﻜﻣ مﺪﻘﻳ ﻻ جذﻮ� ﻊﻣ ﺎﻣإو �(ﻞﺒﻘﺘﺴ�ا ﻲﻓ لﺎﻔﻃأ ضﺎﻳر

ﺮﻴﺧﺄﺗ ضﺮﻔﺗ نﺄﻛ لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋ)ةﺮﻔﻨﻣ كﻮﻠﺳ طﺎ�أ جذﻮﻤﻨﻟا ﺮﻬﻇأ ﻚﻟذ

اﻮﻠﻋﺎﻔﺗ ﻦﻳﺬﻟا لﺎﻔﻃﻷاو.ةﺪﻳﺪﺟ ةﺪﻳﺎﺤﻣ كﻮﻠﺳ طﺎ�أو (ﻢﻬﻟ ةﺄﻓﺎﻜ�ا �ﺪﻘﺗ

166


http://dr-banderalotaibi.com

ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا

لﺎﻔﻃﻷا ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ ﺎﻬﻛﻮﻠﺳ طﺎ�أ اﻮﻋﺪﺘﺳا ﺊﻓﺎﻜ�او يﻮﻘﻟا جذﻮﻤﻨﻟا ﻊﻣ ﺔﻳاﺪﺑ

نﺈـﻓ ��ـﺜـﺣﺎـﺒـﻟا يأﺮﻟ ﺎﻘﻓوو .ةﺄﻓﺎﻜﻣو ةﻮﻗ ﻞﻗﻷا جذﻮﻤﻨﻟا ﻊﻣ اﻮﻠﻋﺎﻔﺗ ﻦﻳﺬﻟا

(٨٠×)

ﻲـﻓ نﻮﻜﻤﻬﻨﻳ لﺎﻔﻃﻷا نإ : ﺔـﻠـﺋﺎـﻘﻟا ﺔﻴﺿﺮﻔﻟا ﻊﻣ ةدﺮﻄﻀﻣ ﺞﺋﺎﺘﻨﻟا هﺬﻫ

ﺔـﺒـﺳﺎـﻨـﻣ جذﻮـﻤـﻨـﻟا اﺬـﻫ كﻮﻠﺳ طﺎ�أ نﻷ يﻮﻘﻟا جذﻮﻤﻨﻟا ﻰﻠﻋ ﺮﺜﻛأ ﺐﻳرﺪﺗ

ﻰـﻟإ ﺮـﻴـﺸـﺗ ﺔـﺳارﺪـﻟا هﺬـﻫ ﻞﺜﻣ تﺎﺳاردو.ﻞﺒﻘﺘﺴ�ا ﻲﻓ ﻞﻤﻌﻟا ﺔﻄﺧ دﺎﺷرﻹ

(٨١×) . ظﺎﻔﺘﺣﻻا تﺎﻴﻠﻤﻋ ﻰﻠﻋ ﺮﺛﺆﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﻴﻋﺎﻤﺘﺟﻻا ﻞﻣاﻮﻌﻟا ﺔﻴﻤﻫأ

ﺎﻴﻠﻌﻟا ﺔﺒﺗﺮﻟا ﻦﻣ ﺔﻈﺣﻼﳌﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻞﻜﺷ

(Higher-Order Form of Observational Learning)

ﻢـﻠـﻌـﺘـﻟا ثوﺪﺣ ﺮﻳﺪﻘﺗ نﺎﻛ �نﻵا ﻰﺘﺣ ﺎﻫﺎﻨﺿﺮﻌﺘﺳا ﻲﺘﻟا تﺎﺳارﺪﻟا ﻲﻓ

ﺎـﻃﺎـ�أ (ﻲـﻄـﻌـﻳ) ﺪـﻟﻮﻳ ﻆﺣﻼ�ا ﺺﺨﺸﻟا ﻦﻣ ﺐﻠﻄﻟا ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ

ﺪـﻗ ﻚـﻟﺬـﺑ مﻮـﻘـﻳ يﺬـﻟا دﺮـﻔﻟا نﺈﻓ�لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋ.جﺬﻤﻨ�ا كﻮﻠﺴﻠﻟ ﺔﺳﻮﺴﺤﻣ

كﻮــﻠــﺳ ﻦــﻣ ﺔــﺳﻮــﺴــﶈا طﺎــ�ﻷا هﺬــﻫ ءارو ﻦــﻤــﻜــﺗ «ةﺪــﻋﺎــﻗ» ﻒــﺸــﺘــﻜـﻳ

ﻒﻠﺘﺨﻣ ﻲﻓ كﻮﻠﺴﻟا ﻚﻟﺬﻟ ﺔﻬﺑﺎﺸﻣ طﺎ�أ ﺪﻴﻟﻮﺘﺑ مﻮﻘﻳ ﻚﻟﺬﻟ ﺔﺠﻴﺘﻧو�جذﻮﻤﻨﻟا

ﻦـﻣ ﻞـﻜـﺸـﻟا اﺬـﻫ ﻰـﻠﻋ برﺎﺠﺘﻟا ﻎﻴﺻ ﻦﻣ ﺔﻐﻴﺻ ﻲﻓو �ﺔﻴﻋﺎﻤﺘﺟﻻا ﻒﻗاﻮ�ا

مﻮـﻘـﻳ ﻆـﺣﻼـ�ا ﺺـﺨـﺸـﻟا نﺈـﻓ �ﺎـﻴـﻠـﻌﻟا ﺔﺒﺗﺮ�ا ﻦﻣ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا لﺎﻜﺷأ

ةدﺪﺤﻣ ةﺪﻋﺎﻗ سﺎﺳأ ﻰﻠﻋ ﻒﻗاﻮ�ا ﻒﻠﺘﺨﻣ ﻰﻟإ ﺐﻴﺠﺘﺴﻳ جذﻮ� ﺔﻈﺣﻼ�

ﺪـﻌـﺑ ﺎـﻤـﻴـﻓ تدﺪـﺣ ةﺪـﻋﺎـﻘـﻟا بﺎـﺴـﺘـﻛا رﺎـﺒﺘﺧﺎﺑ ﺔﺻﺎﳋا تارﺎﺒﺘﺧﻻاو.ﺎﻔﻠﺳ

.جذﻮﻤﻨﻟا ءادأ بﺎﻴﻏ ﻲﻓو�ةﺪﻳﺪﺟ رﺎﺒﺘﺧا دﻮﻨﺑ ماﺪﺨﺘﺳﺎﺑ

ةﺪـﻋﺎـﻘـﻟا ﻪـﻤـﻜـﲢ يﺬـﻟا كﻮـﻠـﺴﻟا نأ ﻒﻴﻜﻟ ﻰﻟوﻷا تﺎﺤﻴﺿﻮﺘﻟا ىﺪﺣإو

ﻪﻴﺟﻮﺘﻟا �ﺴﺤﺘﻟ ﺖﻤﻤﺻ ﺔﺳارد ﺎﻬﺘﻣﺪﻗ �ﺔﻈﺣﻼ�ا لﻼﺧ ﻦﻣ ﺐﺴﺘﻜﻳ نأ ﻦﻜ�

نﺎـﺟ ﻪـﻟﻮـﻘـﻳ ﺎ� ﺎﻘﻓوو. (٨٢×) سراﺪـ�ا لﺎـﻔـﻃأ ﺪـﻨـﻋ ﺔـﻴﻘﻠﳋا مﺎﻜﺣﻷا راﺪﺻﻹ

وأ ﻰـﻟوﻷا ﺔـﻠـﺣﺮـ�ا ﻲـﻓ�ﻲـﻘـﻠـﳋا ﻪـﻴـﺟﻮﺘﻟا ﻲﻓ نﺎﺘﻠﺣﺮﻣ كﺎﻨﻫ

167

(٨٣×)

ﻪـﻴـﺟﺎﻴﺑ

ﺚـﻴـﺣ ﻦـﻣ كﻮـﻠـﺴـﻟا ﻲـﻓ «ةوﺎﻘﺸﻟا» ﻰﻠﻋ لﺎﻔﻃﻷا ﻢﻜﺤﻳ ﻲﻋﻮﺿﻮ�ا ﻪﻴﺟﻮﺘﻟا

ﺔﻠﺣﺮ�ا ﻲﻓو.ﺎﻳاﻮﻨﻟﺎﺑ ﻚﻟذ ﻰﻠﻋ ﻢﻜﳊا ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ ﻚﻟذ ﻦﻋ ﻢﺟﺎﻨﻟا يدﺎ�ا ﻒﻠﺘﻟا

ﺚـﻴـﺣ ﻦـﻣ كﻮـﻠـﺴـﻟا ةوﺎـﻘـﺷ ﻰـﻠـﻋ لﺎـﻔﻃﻷا ﻢﻜﺤﻳ ﻲﺗاﺬﻟا ﻪﻴﺟﻮﺘﻟا وأ ﺔﻴﻧﺎﺜﻟا

.يدﺎ�ا ﻒﻠﺘﻟا ﺲﻴﻟو هءارو ﻦﻤﻜﺗ ﻲﺘﻟا ﺎﻳاﻮﻨﻟا

�ﺘﻋﻮﻤﺠﻣ (٨٤×) ﺪﻟﺎﻧوﺪﻛﺎﻣو اروﺪﻧﺎﺑ رﺎﺘﺧا�ﺔﻴﻠﺒﻘﻟا تارﺎﺒﺘﺧﻻا ءﻮﺿ ﻰﻠﻋو

ﻲــﻓ ﺔــﻴــﻋﻮــﺿﻮــ�ا ﺔــﻴــﻘــﻠــﳋا مﺎــﻜــﺣﻷا ﺢــﺿﻮــﺘــﻟ ﺔــﻋﻮــﻤــﺠـﻣ:لﺎـﻔـﻃﻷا ﻦـﻣ


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﻚـﻟذ ﺪـﻌـﺑو.ﺎـﻬﻤﻈﻌﻣ ﻲﻓ ﺔﻴﺗاﺬﻟا ﺔﻴﻘﻠﳋا مﺎﻜﺣﻷا ﺢﺿﻮﺗ ىﺮﺧﻷاو.ﺎﻬﻤﻈﻌﻣ

ةﺮـﻳﺎـﻐـﻣ ﺔـﻴـﻘﻠﺧ ﺎﻣﺎﻜﺣأ نورﺪﺼﻳ اﻮﻧﺎﻛ ﻦﻳﺪﺷار جذﺎ� ﻰﻟإ لﺎﻔﻃﻷا ضﺮﻌﺗ

ﻲـﻓ ﻻﺎـﻌـﻓ نﺎـﻛ اﺬـﻫ ﺔـﺟﺬـﻤـﻨـﻟا ءاﺮـﺟإو �لﺎـﻔﻃﻷا ﻪﻴﻠﻋ دﺎﺘﻋا يﺬﻟا ﻪﻴﺟﻮﺘﻠﻟ

ﻲـﻋﻮـﺿﻮـ�ا ﻪـﻴـﺟﻮـﺘـﻟا ووذ لﺎـﻔﻃﻷاو .لﺎﻔﻃﻷا ﻦﻋ ةردﺎﺼﻟا مﺎﻜﺣﻷا ﻞﻳﺪﻌﺗ

لﺎﻔﻃﻷا ﻪﲡا �ﺣ ﻲﻓ�ﺔﻴﺗاﺬﻟا مﺎﻜﺣﻷا ﻂ� هﺎﲡ ﺔﻴﻘﻠﳋا ﻢﻬﻣﺎﻜﺣأ ﻦﻣ اﻮﻟﺪﻋ

لﺎﻔﻃﻷا ﺮﻤﺘﺳا ﻚﻟذ ﻰﻠﻋ ةدﺎﻳزو.ﻲﻋﻮﺿﻮ�ا ﻂﻤﻨﻟا ﻮﺤﻧ ﻲﺗاﺬﻟا ﻪﻴﺟﻮﺘﻟا ووذ

بﺎﻴﻏ ﻲﻓ ةﺪﻳﺪﺟ ىﺮﺧأ مﺎﻬﻣ ءازإ ﺪﻳﺪﳉا ﻲﻘﻠﳋا ﻢﻬﻬﻴﺟﻮﺗ ﻦﻋ ﺮﻴﺒﻌﺘﻟا ﻲﻓ

مﺎﻜﺣﻷا مﺎﻬ� ﺐﻴﺠﺘﺴﻳ ﻮﻫو جذﻮﻤﻨﻟا اوﺪﻫﺎﺸﻳ ﻢﻟ لﺎﻔﻃﻷا نﻷو.�ﺟذﻮﻤﻨﻟا

ةﺎـﻛﺎـﺤـﻣ ﺎﻬﻧأ سﺎﺳأ ﻰﻠﻋ ﺞﺋﺎﺘﻨﻟا ﺮﺴﻔﺗ نأ ﻦﻜ� ﻻ ﻪﻧﺈﻓ �ةﺪﻳﺪﳉا ﺔﻴﻘﻠﳋا

ﻪـﻴـﺟﻮـﺘـﻟ ةدﺮـﺠـﻣ ةرﻮـﺻ اﻮـﻧﻮﻛ ﺪﻗ لﺎﻔﻃﻷا نأ ﻦﻣ ﺪﺑﻻو.ﺔﻴﻋﻮﻧ تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻ

هﺬـﻫ اﻮـﻘـﺒـﻃو�ةدﺪـﻌـﺘـ�ا ﺔـﺟﺬﻤﻨ�ا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا ﺔﻠﺴﻠﺳ سﺎﺳأ ﻰﻠﻋ ﻲﻗﻼﺧأ

.ةﺪﻳﺪﳉا مﺎﻬ�ا ﻰﻠﻋ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﺎﻬﻴﻟإ اﻮﻠﺻﻮﺗ ﻲﺘﻟا ةﺪﻋﺎﻘﻟا

ﻦـﻣ ﻲـﺋﺎـﻬﻧ ﻻ دﺪﻋ ﺪﻴﻟﻮﺗ ﻰﻠﻋ ﻦﻳردﺎﻗ اﻮﺤﺒﺻأ ﺎﻤﻠﻛ�لﺎﻔﻃﻷا ﺮﺒﻛ ﺎﻤﻠﻛو

ﻦﻜ� ﺮﻣﻷا اﺬﻫ نإ.ﻞﺒﻗ ﻦﻣ ﺎﻬﺑ اﻮﻌﻤﺳ ﺪﻗ اﻮﻧﻮﻜﻳ ﻢﻟ ﻲﺘﻟا ةﺪﻳﺪﳉا ﻞﻤﳉا

ﻆﻔﺣ دﺮﺠﻣ ﻻ تﺎﻤﻠﻜﻟا ﻢﻴﻈﻨﺗ ﺎﻬﺑ ﻢﺘﻳ ﺪﻋاﻮﻘﻟ ةدﺮﺠﻣ ارﻮﺻ نﻮﻧﻮﻜﻳ ﻢﻬﻧﻷ

ﺔﻴﺒﻳﺮﲡ ةرﻮﺼﺑ (٨٥×) ﺲﻳرﺎﻫو اروﺪﻧﺎﺑ ﺢﺿوأ ﺪﻗو .رﺎﺒﻜﻟا ﺎﻬﻟﻮﻘﻳ ةدﺪﺤﻣ ﻞﻤﺟ

ﺐﻴﻟﺎﺳأ ﻦﻣ ﺎﻴﻠﻌﻟا ﺔﺒﺗﺮﻟا يذ ﻞﻜﺸﻟا ماﺪﺨﺘﺳﺎﺑ ﺔﻳﻮﻐﻠﻟا ﺪﻋاﻮﻘﻠﻟ لﺎﻔﻃﻷا ﻢﻠﻌﺗ

ﺔﻤﻠﻛ ٢٠ ﻻوأ ﻲﻧﺎﺜﻟا ﻒﺼﻟا بﻼﻃ ﻲﻄﻋأ ﺔﺳارﺪﻟا هﺬﻫ ﻲﻓو .جذﺎﻤﻨﻟا ﻞﻤﻋ

نﺎـﻛو.ﺔـﻤـﻠـﻛ ﻞـﻜـﻟ ﺔـﻠﻤﺟ ﺪﻴﻟﻮﺗ ﻢﻬﻨﻣ ﺐﻠﻃو �ةﺮﻣ ﻞﻛ ﻲﻓ ةﺪﺣاو ﺔﻤﻠﻛ�ﺔﻓﻮﻟﺄﻣ

ﺔﻳﺪﻋﺎﻗ ﺔﺒﺴﻧ ﻰﻠﻋ لﻮﺼﳊا ﻮﻫ ﺔﺑﺮﺠﺘﻟا ﻦﻣ ﺔﻴﻟوﻷا ﺔﻠﺣﺮ�ا هﺬﻫ ﻦﻣ ضﺮﻐﻟا

ﺎﻬﻣﺪﺨﺘﺴﻳ ﺎﻣ اردﺎﻧ ﺔﻐﻴﺻ ﻲﻫو �لﻮﻬﺠﻤﻠﻟ ﻲﻨﺒ�ا ﺔﻐﻴﺼﻟ لﺎﻔﻃﻷا ماﺪﺨﺘﺳﻻ

ﻲﻨﻠﻣﺎﻌﻳ» ﻦﻣ ﻻﺪﺑ «ﻲﺳرﺪﻣ ﻞﺒﻗ ﻦﻣ ﺔﻨﺴﺣ ﺔﻠﻣﺎﻌﻣ ﻞﻣﺎﻋأ» لﻮﻘﻟا ﻞﺜﻣ �لﺎﻔﻃﻷا

ﺔﻋﻮﻤﺠﻣ ﻦﻣ ﻼﻤﺟ نﻮﻜﻳ جذﻮﻤﻨﻟا ﺺﺨﺸﻟا ﺬﺧأ ﻢﺛ .«ﺔﻨﺴﺣ ﺔﻠﻣﺎﻌﻣ ﻲﺳرﺪﻣ

ﻪـﺟو ﻰـﻠـﻋ �ﺎـﻫﺮـﻴـﻏ نود �لﻮـﻬﺠﻤﻠﻟ ﻲﻨﺒ�ا ﺔﻐﻴﺻ ﺎﻣﺪﺨﺘﺴﻣ �ةﺪﻳﺪﺟ تﺎﻤﻠﻛ

ﺔـﻴـﻨـﺒـﻣ ﻼـﻤـﺟ نوﺪـﻟﻮـﻳ لﺎـﻔـﻃﻷا ﺬـﺧأ�هﺬـﻫ ﺔـﳉﺎـﻌـ�ا ﺔﻠﺣﺮﻣ ﺪﻌﺑو .ﺮﺼﳊا

ﺮـﻴـﻏ تﺎﻤﻠﻛ نﻮﻣﺪﺨﺘﺴﻳ لﺎﻔﻃﻷا نﺎﻛ ﺎ�و.ﺔﻟﻻد تاذ ةرﻮﺼﺑ ﺮﺜﻛأ لﻮﻬﺠﻤﻠﻟ

ﻞﻤﳉا ﺔﻏﺎﻴﺻ اودﺎﻋأ ﺎﻣ اردﺎﻧ لﺎﻔﻃﻷا نﺈﻓ �جذﻮﻤﻨﻟا ﺎﻬﻣﺪﺨﺘﺳا ﻲﺘﻟا ﻚﻠﺗ

لﻮﻘﻛ عاﺪﺑﻹا ﻦﻣ ﺎﻋﻮﻧ تﺮﻬﻇأ ﻞﻤﳉا ﺾﻌﺑ نأ ﻊﻗاﻮﻟاو.جذﻮﻤﻨﻟا ﺎﻬﻣﺪﻗ ﻲﺘﻟا

put in boxes sometimes Iceو

(يﺎــﺸــﻟا بﺮـﺷ)( The tea was drankedلﺎــﻔــﻃﻷا

168


http://dr-banderalotaibi.com

ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا

هﺬﻫ نأ ﺲﻳرﺎﻫو اروﺪﻧﺎﺑ ﺞﺘﻨﺘﺳاو.(ﺎﻧﺎﻴﺣأ ﻖﻳدﺎﻨﺻ ﻲﻓ ﺞﻠﺜﻟا ﻊﺿﻮﻳ) are

(ﺪﻋاﻮﻗ) �دﺎﺒﻣ ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ نﻮﺒﺴﺘﻜﻳ سﺎﻨﻟا نأ ﻰﻠﻋ ﺮﺧآ ﻼﻴﻟد مﺪﻘﺗ»ﺞﺋﺎﺘﻨﻟا

ﻦـﻣ ﺪـﻳﺪـﺟ ﺞـﻳﺰـﻣ ﺪـﻴـﻟﻮـﺗ ﻲـﻓ ﺎـﻬـﻧﻮـﻣﺪـﺨـﺘـﺴـﻳو جذﻮـﻤـﻨـﻟا كﻮـﻠﺴﻟا ﻲﻓ ﺮﻬﻈﺗ

.«تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

يﺪـﻳأ ﻰـﻠـﻋ ﻢـﺴـﻘـﻟا اﺬـﻫ ﻲـﻓ ﺎﻤﻫﺎﻨﺼﳋ �ﺘﻠﻟا �ﺘﺳارﺪﻟا ءاﺮﺟإ ﺪﻴﻋأ

(٨٧×)

ﻳ ةﺮﻴﺜﻛ ىﺮﺧأ تﺎﺳارد مﻮﻴﻟا ﺪﺟﻮﻳ �ﻚﻟذ ﻰﻠﻋ ةدﺎﻳزو.زو. ﻦﻳﺮﺧآ �ﺜﺣﺎﺑ

تارﺎﻬﻣ ﻦﻣ ﺔﻌﺳاو ﺔﻋﻮﻤﺠﻣ بﺎﺴﺘﻛا ﻰﻠﻋ نوردﺎﻗ لﺎﻔﻃﻷا نأ نﻮﺜﺣﺎﺒﻟا ﺎﻬﻴﻓ

تﺎـﻴﺠﻴﺗاﺮﺘﺳاو �(٨٨×)

ﻪـﻴـﺟﺎـﻴﺑ ﻪﺑ لﺎﻗ يﺬﻟا ظﺎﻔﺘﺣﻻا أﺪﺒﻣ ﻞﺜﻣ تارﻮﺼﺘﻟا

(٩٠×)

(٨٩×)

مﺎـﻬـﻟا روﺪـﻟا نأ ﻢﻏرو. ﺔـﻗﻼـﳋا كﻮـﻠـﺴﻟا طﺎ�أو � تﻼـﻜـﺸ�ا ﻞﺣ

ﻲـﻓ ﻪـﻴﻠﻋ ﺪﻴﻛﺄﺘﻟا ىﺮﺟ ﺪﻗ ﻲﻋﺎﻤﺘﺟﻻا كﻮﻠﺴﻟا رﻮﻄﺗ ﻲﻓ ةﺎﻛﺎﶈا تﺎﻴﻠﻤﻌﻟ

ﺔﻣﺎﻫ ﺔﺟﺬﻤﻨﻟا تﺎﻴﻠﻤﻋ نأ ﺖﺤﺿوأ ﺪﻗ (٩٢×) تﺎﺳارﺪﻟا هﺬﻫ نإ�(٩١×)

ﻖﺑﺎﺴﻟا

ﻲـﻓ تﺎـﺳارﺪـﻟا هﺬـﻬـﻟ ﻞـﻣﺎـﺷ ضﺮـﻋ ﺪﺟﻮﻳو .ﺮﻴﻜﻔﺘﻟا تارﺎﻬﻣ ﺮﻳﻮﻄﺘﻟ ﺎﻀﻳأ

. (٩٣×) لﺎﺜﻧزورو نﺎﻣﺮ�ز هﺪﻋأ يﺬﻟا ﺚﺤﺒﻟا

169

(٨٦×)

زﺎﻔﻠﺘﻟﺎﺑ ﻪﺘﻗﻼﻋو ﺔﻈﺣﻼﳌﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا

ﺪـﻘـﻟ ?ﺔﻴﻧاوﺪﻌﻟا جذﺎﻤﻨﻠﻟ ﻢﻬﺿﺮﻌﺗ لﻼﺧ ﻦﻣ ناوﺪﻌﻟا لﺎﻔﻃﻷا ﻢﻠﻌﺘﻳ ﻞﻫ

ﺎ��لﺎﻟﻤﺠا اﺬﻫ ﻲﻓ برﺎﺠﺘﻟا تﺎﻴﺑدأ ﻲﻓ ﺲﻴﺋر مﺎﻤﺘﻫا ﻊﺿﻮﻣ لاﺆﺴﻟا اﺬﻫ ﻞﻇ

ﺪـﻫﺎـﺸـ�ا ﻒـﻨـﻌـﻟا ﺮﻴﺛﺄﺗ لﻮﺣ نوﺮﻴﺜﻜﻟا ﻪﻳﺪﺒﻳ يﺬﻟا لﻮﻘﻌ�ا مﺎﻤﺘﻫﻻا ﺲﻜﻌﻳ

هﺬـﻬـﺑ ﺔـﻘـﻠـﻌـﺘـ�ا ﺔﻴﺟذﻮﻤﻨﻟا برﺎﺠﺘﻟا ﻲﻓو .نﺎﺴﻧﻹا كﻮﻠﺳ ﻰﻠﻋ زﺎﻔﻠﺘﻟا ﻰﻠﻋ

لﻼﺧ ﻦﻣ ﺔﻴﺣ جذﺎ� ةﺪﻫﺎﺸ� ﺔﺳرﺪ�ا ﻞﺒﻗ ﺎﻣ لﺎﻔﻃﻷ ﺢﻤﺳ �

(٩٤×)

ﺔﻠﻜﺸ�ا

ﻚـﻟﺬـﻛو �ﺔﻴﻧاوﺪﻋ ﺔﻴﻈﻔﻟ تارﺎﺒﻋ ﺢﺿﻮﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﻴﻧﻮﺗﺮﻜﻟا مﻼﻓﻷا وأ �مﻼﻓﻷا

كﺮـﺗ ﻚـﻟذ ﺪـﻌـﺑو.ﻚـﻴـﺘـﺳﻼـﺒـﻟا ﻦﻣ ﺔﻴﻣد ﻰﻟإ ﺔﻬﺟﻮﻣ ةﺪﻳﺪﺟ ﺔﻴﻧاوﺪﻋ ﻻﺎﻌﻓأ

ﺔـﺒـﻗاﺮـﻣ يﺮـﺠـﻳ نﺎـﻛ �ﺣ ﻲﻓ ﻰﻣﺪﻟا ﺾﻌﺑ ﻊﻣ ﻦﻳدﺮﻔﻨﻣ ﺔﻓﺮﻏ ﻲﻓ لﺎﻔﻃﻷا

مﻼـﻓﻷاو مﻼﻓﻷا ﻰﻠﻋ ﺔﻤﺋﺎﻘﻟا جذﺎﻤﻨﻟا ﺖﻧﺎﻛ ﺎ�و.ﻲﻛﺮﳊاو ﻲﻈﻔﻠﻟا ﻢﻬﻛﻮﻠﺳ

ﻞـﻘـﻧو صﻼـﺨـﺘـﺳا ﻲـﻓ ﺔـﻘـﻴﻘﳊا جذﺎﻤﻨﻟا ﺔﻴﻟﺎﻌﻓ ﻞﺜﻣ ﺔﻴﻟﺎﻌﻓ تاذ ﺔﻴﻧﻮﺗﺮﻜﻟا

نأ

(٩٥×)

اروﺪﻧﺎﺑ ﺞﺘﻨﺘﺳا ﺪﻘﻓ�تﺎﺳارﺪﻟا هﺬﻫ ﻲﻓ ﺔﻴﻧاوﺪﻌﻟا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

.«كﻮﻠﺴﻟا ردﺎﺼﻣ ﻦﻣ ﺔﻣﺎﻫ ردﺎﺼﻤﻛ مﺪﺨﺗ ﺪﻗ زﺎﻔﻠﺘﻟا جذﺎ�»

ﻢﻴﻤﻌﺗ ﺔﺤﺻ ﻲﻓ ﻚﻴﻜﺸﺘﻟﺎﺑ اﻮﻣﺎﻗ دﺎﻘﻨﻟا ﻦﻣ ﻦﻳﺮﻴﺜﻜﻟا نﺈﻓ لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋ

ﺔﻴﺒﻳﺮﺠﺘﻟا تاءاﺮﺟﻹا نأ سﺎﺳأ ﻰﻠﻋ�ﻒﻨﻌﻟاو زﺎﻔﻠﺘﻟا لﻮﺣ ﺔﻴﺒﻳﺮﺠﺘﻟا ﺞﺋﺎﺘﻨﻟا


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

طﺎﺸﻧ ﻞﺜ� ﺔﻴﻣﺪﻟا ﺔﺒﻌﻠﻟا بﺮﺿ نﻷ�ﻻوأ.ﺔﻴﺗﺎﻴﳊا ﻒﻗاﻮ�ا ﻦﻋ اﺪﺟ ةﺪﻴﻌﺑ

ناوﺪﻌﻟا نإ�ﺎﻴﻧﺎﺛو.ﺮﺧآ ﻦﺋﺎﻛ يﻷ وأ ﺺﺨﺸﻠﻟ ﺔﻴﻘﻴﻘﺣ ﺔﺑﺎﺻإ يأ ﻞﺜ� ﻻو�ﺐﻌﻟ

ﺔـﺑﻮـﻘـﻋ ﻞـﺜـﻣ)ﻞـﻔـﻄـﻟا ﻰـﻠـﻋ ةﺮـﻔﻨﻣ ﺞﺋﺎﺘﻧ يأ ﻪﻟ ﺪﺟﻮﺗ ﻻ تﺎﺳارﺪﻟا هﺬﻫ ﻲﻓ

هﺮـﻳﺪـﻘـﺗ يﺮﺠﻳ ﻲﻛﺎﶈا ناوﺪﻌﻟا نإ ﺚﻟﺎﺛو.(ﻪﻳﺪﻟاو وأ ﻪﺗﺎﺳرﺪﻣ ﻦﻣ ﺎﻫﺎﻘﻠﺘﻳ

مﻮﻘﻴﺳ ﻞﻔﻄﻟا نﺎﻛ اذإ ﺎﻣ ﺢﺿاﻮﻟا ﺮﻴﻏ ﻦﻣ نﺈﻓ ﻲﻟﺎﺘﻟﺎﺑو ةدوﺪﺤﻣ فوﺮﻇ ﻲﻓ

.ﻻ مأ ىﺮﺧأ ﻒﻗاﻮﻣ ﻰﻠﻋ كﻮﻠﺴﻟا اﺬﻫ ﻢﻴﻤﻌﺘﺑ

ﺔـﺳارد ﺖـﻳﺮﺟأ�لاﺆﺴﻟا اﺬﻫ ﻰﻠﻋ ﺮﺜﻛأ ةرﻮﺼﺑ ةﺮﺷﺎﺒﻣ تﺎﺑﺎﺟإ �ﺪﻘﺘﻟو

ﻲـﻓ لﺎﻔﻃﻷا ﻰﻠﻋ (٩٦×) نﺎـﺘﺷو كرﺪﻴﻠﻓ ﺪﻳ ﻰﻠﻋ ﻲﻌﻴﺒﻄﻟا أﺪﺒ�ﺎﺑ ﺔﻗﻼﻋ تاذ

نﺎـﺜـﺣﺎـﺒﻟا ناﺬﻫ ﻞﺼﺣ �ﻰﻟوﻷا ﻊﻴﺑﺎﺳأ ﺔﺛﻼﺜﻟا لﻼﺧو.ﺔﺳرﺪ�ا ﻞﺒﻗ ﺎﻣ ﻦﺳ

ﺪـﻨـﻋ ﻲـﻋﺎـﻤـﺘـﺟﻻا ﻞـﻋﺎـﻔـﺘﻟا طﺎ�ﻷ baseline يﺪـﻋﺎـﻘـﻟا ﻂـﳋا سﺎـﻴـﻗ ﻰـﻠﻋ

ﻞـﻛ ﺔـﻋﺎﺳ ﻒﺼﻧ ﻪﺗﺪﻣ ﻆﻔﻠﺘﻣ ﺞﻣﺎﻧﺮﺒﻟ ﻢﻬﻀﻳﺮﻌﺗ ىﺮﺟ ﻚﻟذ ﺪﻌﺑو.لﺎﻔﻃﻷا

ىﺪﺣإ:ﻲﻫ فوﺮﻇ ﺔﺛﻼﺛ ﻦﻣ فﺮﻇ ﻞﻇ ﺖﲢ ﺔﻴﻟﺎﺘﻟا ﻊﻴﺑﺎﺳأ ﺔﻌﺑرﻷا لاﻮﻃ مﻮﻳ

نﺎـــ�ﺎـــﺑ» ﻞـــﺜــﻣ) ﺔــﻴــﻧاوﺪــﻋ ﺺــﺼــﻗ تاذ ﺎــﻣﻼــﻓأ تﺪــﻫﺎــﺷ تﺎــﻋﻮــﻤــﻟﻤﺠا

ﺎﻣﻼﻓأ تﺪﻫﺎﺷ ﺔﻴﻧﺎﺜﻟا ﺔﻋﻮﻤﻟﻤﺠاو �ﻂﻘﻓ ( Batman and Superman«نﺎﻣﺮﺑﻮﺳو

ﺔﻋﻮﻤﻟﻤﺠا تﺪﻫﺎﺷ ﺎﻤﻨﻴﺑ �«زﺮﺟور ﺪﻴﺴﻟا ناﺮﻴﺟ» ﻢﻠﻴﻓ ﻞﺜﻣ فﺮﺻ ﺔﻴﻋﺎﻤﺘﺟا

تاﺮـﻴـﻐـﺘـﻟا ﻖـﻳﺮـﻃ ﻦـﻋ ﺔﺛﻼﺜﻟا ﺞﻣاﺮﺒﻟا ﺮﻳﺪﻘﺗ ىﺮﺟو.ةﺪﻳﺎﺤﻣ ﺎﻣﻼﻓأ ﺔﺜﻟﺎﺜﻟا

ضﺮـﻌـﺗ ﺪـﻌـﺑو ءﺎـﻨـﺛأ ﺔـﻴـﻨـﻣﺰﻟا ةﺮﺘﻔﻟا ﻰﺘﺣ يﺪﻋﺎﻘﻟا ﻂﳋا ﻦﻣ ﺖﻠﺼﺣ ﻲﻨﻟا

ﺔـﺟرد ﻰـﻠـﻋ اﻮـﻧﺎـﻛ ﻦـﻳﺬﻟا لﺎﻔﻃﻷا نأ نﺎﺜﺣﺎﺒﻟا ﺪﺟو ﺪﻗو .مﻼﻓﻸﻟ لﺎﻔﻃﻷا

ضﺮـﻌﺘﻟا ﺪﻌﺑ ﺔﻴﻧاوﺪﻋ ﺮﺜﻛأ اﻮﺤﺒﺻأ ةﺪﻫﺎﺸ�ا ﻞﺒﻗ ﻦﻣ ﺔﻴﻧاوﺪﻌﻟا ﻦﻣ ﺔﻴﻟﺎﻋ

ﺎﺤﻣﺎﺴﺗ ﻞﻗأ اﻮﺤﺒﺻأ لﺎﻔﻃﻷا ءﻻﺆﻫ نﺈﻓ ﻚﻟذ ﻰﻠﻋ ةدﺎﻳزو.ﺔﻴﻧاوﺪﻌﻟا مﻼﻓﻸﻟ

�ﻚﻟذ ﻦﻣ ﺾﻴﻘﻨﻟا ﻰﻠﻋو.ﺪﻋاﻮﻘﻠﻟ ﺔﻋﺎﻃ ﻞﻗأ اﻮﺤﺒﺻأو�طﺎﺒﺣﻹا تﻻﺎﺣ ﻲﻓ

.ﻢﻬﻧأ اوﺪﺒﻳ ﻢﻟ مﻼﻓﻸﻟ ضﺮﻌﺘﻟا ﻞﺒﻗ ﺔﻴﻧاوﺪﻋ ﻞﻗأ اﻮﻧﺎﻛ ﻦﻳﺬﻟا لﺎﻔﻃﻷا نﺈﻓ

.مﻼﻓﻷا ﻚﻠﺘﺑ ﺔﺻﺎﺧ ةرﻮﺼﺑ اوﺮﺛﺄﺗ

ﻞﺒﻗ ﺎﻣ لﺎﻔﻃأ ﻰﻠﻋ تﺮﺼﺘﻗا ﻦﻳﺎﺘﺷو كرﺪﻳﺮﻓ ﺎﻬﺑ مﺎﻗ ﻲﺘﻟا ﺔﺳارﺪﻟا نإ

(٩٧×) ﺮـﺠـﻨﺳو خﺎﺒﺸﻴﻓ مﺎﻗ ?ﺎﻨﺳ ﺮﺒﻛﻷا لﺎﻔﻃﻸﻟ ثﺪﺤﻳ اذﺎﻣ ﻦﻜﻟو �ﺔﺳرﺪ�ا

ﻦﻳﺬﻟاو�ﺔﻘﻫاﺮ�ا ﻦﺳ ﻲﻓو ﺔﻘﻫاﺮ�ا ﻞﺒﻗ ﺎﻣ ﻦﺳ ﻲﻓ دﻻوﻷا ﻰﻠﻋ ﺔﺳارد ءاﺮﺟﺈﺑ

ﺔﻓﺎﺿﻹﺎﺑ ﺬﻴﻣﻼﺘﻟا ﺎﻬﻴﻓ ﻢﻴﻘﻳ ﻲﺘﻟا) ﺔﻴﻠﺧاﺪﻟا سراﺪ�ا ﻦﻣ دﺪﻋ ﻲﻓ نﻮﺳرﺪﻳ

مﻼﻓأ) ﺔﻴﻧاوﺪﻋ ﺔﻳزﺎﻔﻠﺗ ﺞﻣاﺮﺒﻟ ﺖﺿﺮﻌﺗ �ﺘﻋﻮﻤﻟﻤﺠا ىﺪﺣإو.(ﺔﺳارﺪﻟا ﻰﻟإ

ﺔـﺘـﺳ ﺎـﻬـﺗﺪـﻣ ﺔـﻴـﻨـﻣز ةﺮـﺘـﻓ لاﻮـﻃ (ﺔـ�ﺮـﳉا ﻦـﻋ ضوﺮـﻋو ﻲﻜﻳﺮﻣﻷا بﺮﻐﻟا

170


http://dr-banderalotaibi.com

ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا

ﺎـﻳﺪـﻴـﻣﻮﻛ) ﺔﻴﻧاوﺪﻋ ﺮﻴﻏ ﺞﻣاﺮﺑ ﻰﻟإ ﺔﻴﻧﺎﺜﻟا ﺔﻋﻮﻤﻟﻤﺠا ﺖﺿﺮﻌﺗ ﺎﻤﻨﻴﺑ�ﻊﻴﺑﺎﺳأ

دﻻوﻷا نأ ﺪـﺟو ﺪـﻘـﻓ�ةدﺎﺘﻌ�ا تاﺆﺒﻨﺘﻟا ﻦﻣ ﺾﻴﻘﻨﻟا ﻰﻠﻋو.(ﺚﻳدﺎﺣأ ﺞﻣاﺮﺑو

ﺪـﻗو.ﻲـﻧاوﺪـﻌـﻟا ﻢـﻬـﻛﻮﻠﺳ ﻦﻣ ﻼﻌﻓ اﻮﻀﻔﺧ ﺪﻗ ﻒﻨﻌﻟا مﻼﻓأ اوﺪﻫﺎﺷ ﻦﻳﺬﻟا

ﻦﻣ ﻰﻧدأ ﺔﻴﻘﺒﻃ ﺔﻴﻔﻠﺧ ﻦﻣ اوءﺎﺟ ﻦ� دﻻوﻷا ﺪﻨﻋ ﺢﺿوأ هﺎﲡﻻا اﺬﻫ نﺎﻛ

مﻼـﻓأ ةﺪﻫﺎﺸﻣ نﺈﻓ�ﻚﻟﺬﻛ.ﺎﻴﻠﻌﻟا ﺔﻄﺳﻮﺘ�ا ﺔﻘﺒﻄﻟا ﻦﻣ اوءﺎﺟ ﻦﻳﺬﻟا دﻻوﻷا

ﺔﻴﻧاوﺪﻌﻟﺎﺑ نﻮﻤﺴﺘﻳ ﻦﻳﺬﻟا دﻻوﻷا ﺪﻨﻋ ﺔﻴﻧاوﺪﻌﻟا ﻦﻋ ﺮﻴﺒﻌﺘﻟا ﺾﻔﺨﺗ ﻒﻨﻌﻟا

.ﺔﻳاﺪﺒﻟا ﻲﻓ

ﺮـﺛﺆـﻳ ﻪـﻧأ ﻞﻤﺘﶈا ﻦﻣ زﺎﻔﻠﺘﻟا ﻰﻠﻋ ﻒﻨﻌﻟا نﺄﺑ نﺎﻴﺣﻮﺗ نﺎﺘﺳارﺪﻟا نﺎﺗﺎﻫ

كﺎـﻨـﻫ نﻮـﻜـﺗ ﺪـﻗو.ﻢـﻬﻨﻣ ﺮﺒﻛﻷا ﺲﻴﻟو�ﺎﻨﺳ ﺮﻐﺻﻷا �ﻴﻧاوﺪﻌﻟا لﺎﻔﻃﻷا ﻲﻓ

نﻮﻌﻴﻄﺘﺴﻳ ﻻ ﺎﻨﺳ ﺮﻐﺻﻷا لﺎﻔﻃﻷا نﻮﻜﻳ ﺪﻘﻓ.فﻼﺘﺧﻻا اﺬﻬﻟ بﺎﺒﺳأ ةﺪﻋ

ﻚﻟﺬﻛ.ﺎﻨﺳ ﺮﺒﻛﻷا ﻊﻴﻄﺘﺴﻳ ﺎﻣ ﻞﺜﻣ ﺮﺴﻳو ﺔﻟﻮﻬﺴﺑ لﺎﻴﳋاو ﺔﻘﻴﻘﳊا �ﺑ ﻞﺼﻔﻟا

171

.

(٩٨×)

ﺎﻨﺳ ﺮﺒﻛﻷا لﺎﻔﻃﻷا ﻦﻣ ةﺎﻛﺎﺤﻤﻠﻟ ﻼﻴﻣ ﺮﺜﻛأ نﻮﻧﻮﻜﻳ ﺪﻗ

ﻪـﻟ زﺎـﻔـﻠﺘﻟا ﻰﻠﻋ ﻒﻨﻌﻟا نﺄﺑ نﺎﻴﺣﻮﺗ �ﺘﺳارﺪﻟا �ﺗﺎﻫ نﺈﻓ لﺎﺣ يأ ﻰﻠﻋ

ﻦـﻣو.(ﻢـﻫﻮـ�) ﻢـﻫرﻮـﻄـﺗ ﻞـﺣاﺮﻣ ﻖﻓو ﻦﻳﺪﻫﺎﺸ�ا ﻒﻠﺘﺨﻣ ﻰﻠﻋ ﺔﻨﻳﺎﺒﺘﻣ رﺎﺛآ

ﺞﺋﺎﺘﻧ يأ صﻼﺨﺘﺳا ﻞﺒﻗ ﺎﻬﺋاﺮﺟإ ﻦﻣ ﺪﺑﻻ تﺎﺳارﺪﻟا ﻦﻣ اﺪﻳﺰﻣ نأ ﺢﺿاﻮﻟا

ﺮﺛأ ﺔﻴﻀﻗ لﻮﺣ ﺮﺧآ ﺎﻘﻴﻠﻌﺗ ﻒﻴﻀﻧ ﺪﻗو .ﺎﻬﺑ ﺬﺧﻷا ﺪﻨﻋ رﺬﳊا ﻦﻣ ﻮﻠﺨﺗ ﻻ

.لﺎﻔﻃﻷا كﻮﻠﺳ ﻰﻠﻋ زﺎﻔﻠﺘﻟا ﻲﻓ ﻒﻨﻌﻟا

(٩٩×)

ﻰﻠﻋ ﻒﻨﻌﻠﻟ رﺮﻜﺘ�ا (ةﺪﻫﺎﺸ�ا) ضﺮﻌﺘﻟا نأ نوﺮﻳ �ﺜﺣﺎﺒﻟا ﻦﻣ دﺪﻌﻓ

ﺔﻴﻔﻃﺎﻌﻟا رﺎﺛﻵا نﺈﻓ�لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋو.ﻲﻔﻃﺎﻌﻟا ﺪﻳﻮﻌﺘﻟا ﻰﻟإ يدﺆﻳ ﺪﻗ زﺎﻔﻠﺘﻟا

ادﺪـﻋ ﻰـﻘـﻠـﺘـﺗ ﺔـﻴﺤﺿ ةﺪﻫﺎﺸﻣ ﺪﻨﻋ ﺎﻴﺠﻳرﺪﺗ لءﺎﻀﺘﺗ تﺎﻌﻣﺎﳉا ﺔﺒﻠﻃ ىﺪﻟ

ﺪﻫﺎﺸ�ا نأ ﻢﻏر ﻪﻧأ ﻚﻟذ ﻰﻨﻌﻣو .

(١٠٠×)

ﺔ�ﺆ�ا ﺔﻴﺋﺎﺑﺮﻬﻜﻟا تﺎﻣﺪﺼﻟا ﻦﻣ اﺮﻴﺒﻛ

زﺎﻔﻠﺘﻟا ﻰﻠﻋ ﻒﻨﻌﻠﻟ ةرﺮﻜﺘ�ا ﺔﻈﺣﻼ�ا نأ ﻻإ�ﺔﻴﻧاوﺪﻌﻟا لﺎﻤﻋﻷا ﻲﻛﺎﺤﻳ ﻻ ﺪﻗ

.ﺔﻴﻌﻗاﻮﻟا ةﺎﻴﳊا ﻲﻓ ثﺪﺤﻳ يﺬﻟا ﻒﻨﻌﻟا هﺎﲡ ﻞﻫﺎﺴﺘﻟا ﻦﻣ ﺪﻳﺰﺗ ﺪﻗ

ﺔـﻴـﺒـﻠـﺴـﻟا ﺐـﻧاﻮـﳉا ﻰـﻠـﻋ ﻢـﻬـﻣﺎﻤﺘﻫا �ﺜﺣﺎﺒﻟا ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟا ﺰﻛر �ﺣ ﻲﻓو

ﺔـﻠـﻴـﺳو نﻮـﻜـﺗ ﺪـﻗ ﺔـﻳزﺎـﻔـﻠـﺘـﻟا ﺞﻣاﺮﺒﻟا نأ ﻰﻟإ ﺮﻴﺸﺗ ﺔﻟدأ كﺎﻨﻫ نﺈﻓ �زﺎﻔﻠﺘﻠﻟ

(١٠١×)

ﻦﻳﺎﺘﺷو ﺶﺗرﺪﻳﺮﻓ ﺮﻛذ �ﺎﻘﺑﺎﺳ ﺎﻫﺎﻧﺮﻛذ ﻲﺘﻟا تﺎﺳارﺪﻟا ىﺪﺣإ ﻲﻔﻓ .ةءﺎﻨﺑ

ﻰـﻠـﻋ ﺔـﺼـﻟﺎـﺧ ﺔـﻴـﻋﺎﻤﺘﺟا ﺎﻣﻼﻓأ اوﺪﻫﺎﺷ ﻦﻳﺬﻟا ﺔﺳرﺪ�ا ﻞﺒﻗ ﺎﻣ لﺎﻔﻃأ نأ

نﻮـﻣﻮـﻘـﻳ ﻲـﺘـﻟا مﺎـﻬـ�ا ﻰـﻠـﻋ اراﺮـﺻإ ﺮـﺜـﻛأ اﻮﺤﺒﺻأ ﻊﻴﺑﺎﺳأ ﺔﻌﺑرأ ةﺮﺘﻓ ىﺪﻣ

ﺎـﻣﻼـﻓأ اوﺪـﻫﺎـﺷ ﻦـﻳﺬـﻟا لﺎـﻔـﻃﻷا ﻦـﻣ �ـﻧاﻮـﻘـﻟا ﺔـﻋﺎـﻃ ﻻ ﻼـﻴـﻣ ﺮـﺜـﻛأو�ﺎـﻬـﺑ


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

ﺔـﻴـﻋﺎـﻤـﺘـﺟﻻا مﻼـﻓﻸـﻟ ضﺮـﻌـﺘـﻟا نإ ﻚﻟﺬﻛ ﺎﻬﺗاذ ﺔﺳارﺪﻟا تﺮﻬﻇأو.ةﺪﻳﺎﺤﻣ

ﺔﻘﺒﻄﻟا لﺎﻔﻃأ �ﺑ ﺔﺻﺎﺨﺑو ﻲﻧوﺎﻌﺘﻟا كﻮﻠﺴﻟا طﺎ�أ ﻦﻣ داز ﺪﻗ ﺔﺼﻟﺎﳋا

.ﻰﻧدﻷا

ﺞـﻣﺎـﻧﺮﺒﻠﻟ ﻞﺑﺎﻘ�ا) Sesame Streetﻞـﺴـﻠﺴﻣ

رﺎﺛآ (١٠٢×) ﺰـﺗرﺎﻏﻮﺑو لﻮﺑ سردو

ﺔـﻴﻤﻴﻠﻌﺘﻟا تارﺎﻬﻤﻠﻟ رﺎﻐﺼﻟا لﺎﻔﻃﻷا بﺎﺴﺘﻛا ﻰﻠﻋ (ﻢﺴﻤﺳ ﺎﻳ ﺢﺘﻓا ﻲﺑﺮﻌﻟا

ﺎـﻣ ﻲـﻫو�(ﻒﻴﻨﺼﺘﻟاو�ﺔﻴﺳﺪﻨﻬﻟا لﺎﻜﺷﻷاو �مﺎﻗرﻷاو�فوﺮﳊا ﻞﺜﻣ)ﺔﻄﻴﺴﺒﻟا

لﺎـﻔـﻃﻷا نﺈـﻓ نﺎـﺜـﺣﺎـﺒـﻟا ناﺬـﻫ لﻮـﻘـﻳ ﺎ� ﺎﻘﻓوو.ﻪﺘﻴﻤﻨﺗ ﻰﻟإ ﺞﻣﺎﻧﺮﺒﻟا فﺪﻬﻳ

ﻦـﻣ ﺮـﻴـﺒـﻛ دﺪـﻋ ﻲـﻓ ﺎﻗﻮﻣﺮﻣ ﺎﻨﺴﲢ اوﺮﻬﻇأ ﺞﻣﺎﻧﺮﺒﻟا اﺬﻫ نوﺪﻫﺎﺸﻳ ﻦﻳﺬﻟا

ةدﺎﻳزو.هوﺪﻫﺎﺸﻳ ﻢﻟ ﻦﻳﺬﻟا لﺎﻔﻃﻷا ﻦﻣ ﺾﻴﻘﻨﻟا ﻰﻠﻋ�ﺔﻴﻓﺮﻌ�ا تارﺎﻬ�ا ﻒﻠﺘﺨﻣ

ﺞـﺋﺎـﺘـﻨـﻟاو.ةﺪـﻫﺎـﺸـ�ا راﺪـﻘـﻣ دﺎـﻳدزﺎـﺑ ﻦـﺴـﺤـﺘـﻟا راﺪﻘﻣ دادزا ﺪﻘﻓ�ﻚﻟذ ﻰﻠﻋ

ﻦـﻣ ﺔـﺜـﻟﺎﺜﻟا نﻮﻐﻠﺒﻳ ﻦﻳﺬﻟا لﺎﻔﻃﻷا نإ( ١):ﺖـﻧﺎـﻛ

ﺔـﺳارﺪﻠﻟ ىﺮﺧﻷا ﺔﻴﻓﺎﺿﻹا

ﺔـﺴـﻣﺎـﳋا ﻦـﺳ ﻲـﻓ لﺎـﻔـﻃﻷا ﻦـﻣ ﺮـﺜـﻛأ ﺔﻴﺳﺎﺳأ تارﺎﻬﻣ اﻮﺒﺴﺘﻛا ﺪﻗ ﺮﻤﻌﻟا

ﻦﺳ ﻲﻓ لﺎﻔﻃﻷا نأ ﻰﻠﻋ لﺪﻳ ﺎ� �ﺞﻣﺎﻧﺮﺒﻟا نوﺪﻫﺎﺸﻳ اﻮﻧﺎﻛ ﺎﻣ اردﺎﻧ ﻦﻳﺬﻟا

ﺮـﺜـﻛأ ﺔـﻤﺋﻼﻣ ةدﺎﻋ ﺮﺒﺘﻌﺗ ﻲﺘﻟا تارﺎﻬ�ا ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟا ﻢﻠﻌﺗ ﻰﻠﻋ نوردﺎﻗ ﺔﺜﻟﺎﺜﻟا

ﺞﻣﺎﻧﺮﺒﻟا اوﺪﻫﺎﺷ ﻦﻳﺬﻟا �ﻗﻮﻌ�ا لﺎﻔﻃﻷا نإ (٢)�ﺔﺴﻣﺎﳋا ﻦﺳ ﻲﻓ لﺎﻔﻃﻸﻟ

ﺔﻠﺣﺮ�ا ﻲﻓ لﺎﻔﻃﻷا ﻦﻣ ﻞﻀﻓأ ﺔﻴﻓﺮﻌ�ا تارﺎﻬ�ا تارﺎﺒﺘﺧا ﻲﻓ ﻢﻫؤادأ نﺎﻛ

لﺎﻔﻃﻷا نأ ﺞﺋﺎﺘﻨﻟا هﺬﻫ ﻲﺣﻮﺗو.ﺞﻣﺎﻧﺮﺒﻟا اوﺪﻫﺎﺷ ﺎﻣ اردﺎﻧ ﻦﻳﺬﻟا ﺔﻄﺳﻮﺘ�ا

�ﺔﻈﺣﻼ�ا لﻼﺧ ﻦﻣ ﺔﻴﺳﺎﺳﻷا ﺔﻴﻓﺮﻌ�ا تارﺎﻬ�ا اﻮﺒﺴﺘﻜﻳ نأ ﻦﻜ� رﺎﻐﺼﻟا

.ﺔﻳﺎﻐﻟا هﺬﻫ ﻖﻴﻘﲢ ﻮﺤﻧ ﺔﻣﺎﻫ ﺔﻳﻮﺑﺮﺗ ةادأ نﻮﻜﻳ نأ ﻦﻜ� زﺎﻔﻠﺘﻟا نأو

ﺔﻈﺣﻼﳌﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﺔﻳﺮﻈﻧ ﲔﻣﺎﻀﻣ

ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا ﲔﻣﺎﻀﳌا

ﺮـﺒﺘﻌﺗ ﻲﻋﺎﻤﺘﺟﻻا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ اروﺪﻧﺎﺑ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﺖﻧﺎﻛ تﺎﻗوﻷا ﻦﻣ ﺖﻗو ﻲﻓ

-S)ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻاو

ﺮﻴﺜ�ا ﻰﻠﻋ ﺔﻤﺋﺎﻘﻟا ﺔﻴﻛﻮﻠﺴﻟا تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا �ﺑ ﻦﻣ ﺐﻟﺎﻐﻟا ﻲﻓ

ﺎـﺿﺮـﻟا مﺪـﻋ ﻦـﻣ ﺾﻌﺑ ﻦﻋ ﺎﻤﺋاد ﺮﺒﻌﻳ نﺎﻛ ﻪﺴﻔﻧ اروﺪﻧﺎﺑ نأ ﻊﻣو . (١٠٣×) ( R

ﺞـﺋﺎـﺘـﻧ ﺮﻴﺴﻔﺗ ﻲﻓ ﺮﻨﻜﺳو ﻞﻫ ﻦﻋ ةﺎﻘﺘﺴ�ا ﺔﻳﺪﻴﻠﻘﺘﻟا ﺔﻴﻛﻮﻠﺴﻟا ﻢﻴﻫﺎﻔ�ا ﻦﻋ

(ﻢﻴﻋﺪﺘﻟا) ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا �دﺎﺒﻣ ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟا ﻦﻤﺿ ﻪﻧأ ﻻإ�ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻦﻋ ﻪﺛﺎﺤﺑأ

ﺎـﻣأ. (١٠٤×) ﺔـﻴـﻛﻮـﻠـﺴـﻟا تاﺮﻴﻐﺘﻠﻟ هﺮﻴﺴﻔﺗ ﻲﻓ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا ﻦﻣ ﻰﻟوﻷا لﺎﻜﺷﻷا ﻲﻓ

ﺔـﺻﺎـﳋا ﺔـﻌـﺳﻮـ�ا ﻪـﺘـﻳﺮـﻈـﻧ �ـﻤـﻀﺗ ﻪﺟو ﻲﻓ تﺎﺑﻮﻌﺼﻟا تدادزا ﺪﻘﻓ نﻵا

172


http://dr-banderalotaibi.com

ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ ﻢﻠﻌﺘﻟا

ﺔـﺑﺎـﺠـﺘـﺳﻻاو ﺮـﻴـﺜـ�ا مﻮـﻬﻔﻣ ﻰﻠﻋ ﺔﻤﺋﺎﻘﻟا ﻒﻗاﻮ�ا ﻦﻤﺿ ﻲﻋﺎﻤﺘﺟﻻا ﻢﻠﻌﺘﻟﺎﺑ

ﻰﻠﻋ ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا مﺎﻬﻣ ﻖﻴﺒﻄﺗ ﻰﻠﻋ ﻢﺋﺎﻘﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا أﺪﺒﻣ نأ ﺎﻘﺣ ﺪﻛﺆ�ا ﻦﻣ.ﻖﻴﻀﻟا

(١٠٥×) ﻻإ� ﻪـﺛﺎـﺤـﺑأو ﻪـﺘـﻳﺮﻈﻧ ﺮﻫﺎﻈﻣ ﻦﻣ اﺮﻬﻈﻣ ﻞﺜ� لازﺎﻣ ﺮﻫﺎﻈﻟا كﻮﻠﺴﻟا

لﻮـﺣ تﺎـﻣﻮـﻠـﻌـ�ا �ﺪـﻘـﺘـﻟ رﺪـﺼـﻤـﻛ ةﺄـﻓﺎـﻜـ�ا ﺔـﻔـﻴـﻇو ﻰـﻠﻋ ﺪﻴﻛﺄﺘﻟﺎﺑ مﺎﻗ ﻪﻧأ

ﻂـﺑاور �ـﻤـﻀـﺗ ﻦـﻣ ﻻﺪـﺑ ﺎـﻬـﺠـﺋﺎـﺘﻧ تﻻﺎﻤﺘﺣاو �ﺎﻬﻴﻓ بﻮﻏﺮ�ا تﺎﺑﺎﺠﺘﺳﻻا

ﻮﻫ ﺔﻳﺰﻣر تﺎﻴﻠﻤﻋ ﻞﻜﺷ ﻰﻠﻋ كﻮﻠﺴﻟا ﺞﺋﺎﺘﻧ رﻮﺼﺗ ةدﺎﻋإو �ﺔﻄﻴﺴﺒﻟا ﺰﻳﺰﻌﺘﻟا

. (١٠٦×) مﻮﻴﻟا ﺪﺋﺎﺴﻟا ﻲﻓﺮﻌ�ا ﺲﻔﻨﻟا ﻢﻠﻋ ﻊﻣ ﺎﻗﺎﻔﺗا ﺮﺜﻛأ

ﻲـﻓ ﺔـﻳﺪﻴﻠﻘﺘﻟا ﺔﻴﻛﻮﻠﺴﻟا تﺎﻳﺮﻈﻨﻟا ﻦﻋ ﺔﻴﻤﻠﻌﺘﻟا اروﺪﻧﺎﺑ ﺔﻳﺮﻈﻧ ﻒﻠﺘﺨﺗو

ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻰﻟإ ﺔﻓﺎﺿﻹﺎﺑ�ﻲﺗاﺬﻟا ﻢﻴﻈﻨﺘﻟا تﺎﻴﻠﻤﻋو يﺰﻣﺮﻟا ﻞﻴﺜﻤﺘﻟا ﻰﻠﻋ ﺎﻫﺪﻴﻛﺄﺗ

ةﺮﻛاﺬﻟاو ﻲﻧﺎﺴﻧﻹا ﻢﻠﻌﺘﻟا لﺎﺠﻣ ﻲﻓ تﺎﺳارﺪﻟا ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟا روﺪﻳو .ﺔﻈﺣﻼ�ﺎﺑ

ﺔـﻘـﻠـﻌـﺘـ�ا تﺎـﺳارﺪـﻟا تﺮـﻫدزا ﺎـﻤﻛ.تﺎﻴﻠﻤﻌﻟا ﻦﻣ �ﻋﻮﻨﻟا ﻦﻳﺬﻫ لﻮﺣ مﻮﻴﻟا

ﺔﻤﻈﻧأ ﻞﻤﻋ ﺔﻴﻔﻴﻛ ﻚﻟﺬﻛو �ةﺮﻛاﺬﻟا ﻲﻓ ﺔﻳﺰﻣر ةرﻮﺼﺑ تﺎﻣﻮﻠﻌ�ا ﻞﻴﺜ� ﺔﻴﻔﻴﻜﺑ

ﻲـﻓ يرﻮـﻄﺘﻟا ﺲﻔﻨﻟا ﻢﻠﻋ أﺪﺑ ﻚﻟذ ﻰﻟإ ﺔﻓﺎﺿﻹﺎﺑ . (١٠٧×) .ﺔـﻴﻧﺎﺴﻧﻹا ةﺮﻛاﺬﻟا

ﻦﻣ ﻲﺗاﺬﻟا ﻢﻴﻈﻨﺘﻟا ﻰﻠﻋ ﺔﻤﺋﺎﻘﻟا لﺎﻔﻃﻷا تﺎﻃﺎﺸﻧ ﻲﺼﻘﺗ ﻲﻓ ةﺮﻴﺧﻷا ةﺪ�ا

(١٠٨×)

ﺪــــﻌـــﺑ ﺎـــﻣ ﺢـــﻠـــﻄـــﺼـــﻣ ﺮـــﻴـــﺸـــﻳو. ةﺮـــﻛاﺬـــﻟا ﺪـــﻌـــﺑ ﺎـــﻣ ﺔـــﺳارد لﻼـــﺧ

ﻢﻴﻈﻨﺗو ةﺮﻛاﺬﻟا تﺎﻴﻠﻤﻌﻟ ﺔﻄﺸﻨﻟا نﺎﺴﻧﻹا ﺔﺒﻗاﺮﻣ ﻰﻟإ ( metamemory)ةﺮﻛاﺬﻟا

تﺎـﻃﺎﺸﻨﺑ ﺎﻘﻴﺛو ﺎﻃﺎﺒﺗرا ﺔﻄﺒﺗﺮﻣ اروﺪﻧﺎﺑ ﺔﻳﺮﻈﻧ نﺈﻓ اﺬﻜﻫو.تﺎﻴﻠﻤﻌﻟا هﺬﻫ

.ﺔﻴﻧﺎﺴﻧﻹا ﺔﻓﺮﻌ�ا لﺎﺠﻣ ﻲﻓ ةﺪﺋﺎﺴﻟا ﺚﺤﺒﻟا

ﺔﻴﻤﻨﺗ لﺎﺠﻣ ﻲﻔﻓ.ﻢﻠﻌﺘﻟا لﺎﺠﻣ ﻰﻠﻋ اروﺪﻧﺎﺑ ﺔﻳﺮﻈﻧ تﺎﻘﻴﺒﻄﺗ ﺮﺼﺘﻘﺗ ﻻو

ﺪﻫاﻮﺸﻟا نأ» اﺮﺧﺆﻣ (١٠٩×) ىﺪﻣو

ّ ﺎﺳﺎﺑﻮﻛ ﻆﺣﻻ �لﺎﺜ�ا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋ.ﺔﻴﺼﺨﺸﻟا

نﺎـﺴـﻧﻹا �ـﺑ ﻞـﻋﺎـﻔـﺘـﻟﺎـﺑ ﺔـﻘـﻠـﻌـﺘـ�ا تارﻮـﺼـﺘـﻟا مﺪـﺨـﺘﺴﺗ ﻲﺘﻟا قﺮﻄﻟا ﺬﺒﲢ

ﻲـﺘـﻟا ﺔـﻴﺼﺨﺸﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ ﻮﺤﻧ مﻮﻴﻟا لﻮﺤﺘﻳ مﺎﻤﺘﻫﻻاو.ﺔﻴﻔﻗاﻮ�ا تاﺮﻴﻐﺘ�او

ذﺎـﺨـﺗاو�ﻂـﻴـﻄـﺨـﺘـﻟاو �ﻲـﻋﻮـﻟاو �ﺔـﻴـﻓﺮـﻌـ�ا تﺎـﻴـﻠـﻤـﻌـﻟا ﻰـﻠـﻋ ءاﻮـﺿﻷا ﻂﻠﺴﺗ

.«�ﻪﺑﺎﺷ ﺎﻣو�تاراﺮﻘﻟا

ﺔﻴﻠﻤﻌﻟا ﲔﻣﺎﻀﳌا

ﺔﻴﻔﺸﻜﻟا ﺎﻬﺗﺎﻧﺎﻜﻣإ نأ ﺎﻤﻛ �اﺪﻴﻌﺑ اوﺄﺷ اروﺪﻧﺎﺑ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟ ﺔﻴﻠﻤﻌﻟا رﺎﺛﻵا ﺖﻐﻠﺑ

ﻞـﻴـﺒـﺳ ﻰـﻠـﻋ�ﺔـﻳﻮﺑﺮﺘﻟا تاءاﺮﺟﻹاو لﺎﻔﻃﻷا ﺔﻳﺎﻋﺮﻟ ةﺪﻳﺪﺟ قﺮﻃ ﺮﻳﻮﻄﺗ ﻲﻓ

ﻰـﻠﻋ ﺮﺼﺘﻘﻴﺳ ﻢﺴﻘﻟا اﺬﻫ ﻲﻓ مﺎﻤﺘﻫﻻا نﺈﻓ ﻚﻟذ ﻊﻣو �ﺮﻴﳋﺎﺑ ﺮﺸﺒﺗ�لﺎﺜ�ا

173


http://dr-banderalotaibi.com

ﻢﻠﻌﺘﻟا تﺎﻳﺮﻈﻧ

كﻮـﻠـﺴـﻟا طﺎـ�أ ﻰـﻠـﻋ ﺎـﻬـﺘـﻠﺧدأ ﻲﺘﻟا تﻼﻳﺪﻌﺘﻟا ﻰﻠﻋ ﺔﻳﺮﻈﻨﻟا رﺎﺛآ ﺔﺸﻗﺎﻨﻣ

ﺎـﺒـﺼـﻨـﻣ مﺎـﻤـﺘـﻫﻻا نﻮﻜﻴﺳو.ﺔﻴﻜﻴﻨﻴﻠﻛﻹا ﻒﻗاﻮ�ا ﻲﻓ تﻼﻜﺸ�ا ﺐﺒﺴﻳ يﺬﻟا

ﻞﺠﳋﺎﺑ بﺎﺼﻣ ﺎﻴﻌﻣﺎﺟ ﺎﺑﺎﺷ نأ�ﻚﻟذ ﺢﻴﺿﻮﺘﻟ�ضﺮﺘﻔﻨﻟو.ﻞﻳﺪﺒﻟا ﻢﻠﻌﺘﻟا ﻰﻠﻋ

ﺔﺻﺎﺨﺑو ﻦﻳﺮﺧﻵا ﻊﻣ ﻪﻠﻣﺎﻌﺗ ﺪﻨﻋ ﻖﻠﻘﻟا ﻦﻣ ﻲﻧﺎﻌﻳ ﻚﻟﺬﻟ ﻮﻫو.ءاﻮﻄﻧﻻاو ﺪﻳﺪﺸﻟا

ﻲـﻋﺎﻤﺘﺟﻻا ﻞﻋﺎﻔﺘﻟا ﻲﻓ رﺮﻜﺘ�ا ﺮﺷﺎﺒ�ا ﻞﺸﻔﻟاو .ﺮﺧﻷا ﺲﻨﳉا تﺎﺑﺎﺷ ﻊﻣ

ﺔﻘﻳﺮﻄﺑ برﺎﺠﺘﻟا هﺬﻫ ﺔﻤﺟﺮﺗ ﻰﻟإ بﺎﺸﻟا اﺬﻬﺑ ﺎﻳدأ مرﺎﺼﻟا ﻲﻠﺋﺎﻌﻟا جذﻮﻤﻨﻟاو

ﺮـﻄﻴﺴﺗو�اﺪﺟ ﺔﻴﺒﻠﺳ ﻪﻠﺧاد ﻞﻤﻌﺗ ﻲﺘﻟا ﺔﻴﻟﺎﻴﳋا رﻮﺼﻟاو رﺎﻜﻓﻷا ﻦﻣ ﺖﻠﻌﺟ

رﻮـﺼـﻘـﻟﺎـﺑ هرﻮـﻌـﺷو �ﺔـﻳﺮـﺨـﺴـﻟاو ﺾﻓﺮﻟا ىﻮﺳ ﻰﻘﻠﻳ ﻦﻟ ﻪﻧﺄﺑ�ﻪﺗﺎﻌﻗﻮﺗ ﺎﻬﻴﻠﻋ

طﺎ�أ ﻦﻣ ةﺮﻴﺒﻛ تﻻﺎﺠﻣ ﻲﻓ ﻢﻜﺤﺘﺗ ﻻ ﺔﻴﻓﺮﻌ�ا ﻂﺋﺎﺳﻮﻟا هﺬﻫو.ﻲﻋﺎﻤﺘﺟﻻا

ﻚﻟﺬﻛ يدﺆﺗ ﺎﻬﻨﻜﻟو�ﻂﻘﻓ بﺮﻬﻟاو ءاﻮﻄﻧﻻا ﻰﻟإ ﺎﻬﺘﻟﺎﺣإو�داﺮﻓﻷا �ﺑ ﻞﻋﺎﻔﺘﻟا

ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋو.ﺔﻴﻋﺎﻤﺘﺟﻻا ةﺮﺒﳋا ﻲﻓ هﻮﺸﻣ ﺮﻴﺴﻔﺗو ﺔﻴﺳﺎﺴﳊا ﻲﻓ ﺺﻘﻧ ﻰﻟإ

تﺎـﻋﺎـﻘﻟا ﻦﻣ ﺔﻋﺎﻗ ﻲﻓ ﻮﻫو ﻪﺋﺎﻗﺪﺻأ ﺪﺣأ ﻪﻨﻣ ﺔﺑﺮﻘﻣ ﻰﻠﻋ ﺮ� ﺪﻘﻓ�لﺎﺜ�ا

.ﺎـﻣ ءﻲـﺸـﺑ لﻮـﻐـﺸـﻣ ﻪـﺴـﻔـﻧ ﻖـﻳﺪـﺼـﻟا اﺬـﻫ نﻷ ﻻإ ءﻲـﺸـﻟ ﻻ ﻪﻴﻴﺤﻳ نأ نود

لﺎـﻤـﺘـﺣا ﻮـﺤـﻨـﻟا اﺬـﻫ ﻰـﻠﻋ ﺮﻣﻷا ﺮﻴﺴﻔﺘﺑ ﻲﻌﻣﺎﳉا ﺎﻧﺎﺒﺷ مﻮﻘﻳ نأ لﺎﻤﺘﺣاو

ﻲـﻓﺮـﻌـ�ا هرﺎـﻃإ ﻰـﻟإ ﺔـﺛدﺎـﳊا هﺬﻫ ﻒﻴﻀﻴﺳ ﻪﻧﺈﻓ ﻚﻟذ ﻦﻣ ﻻﺪﺑو.اﺪﺟ ﺪﻴﻌﺑ

ﺪﻌﺑو.ﺎﻴﻠﻣ ﺮﻣﻷا ﻞﻣﺄﺘﻳ فﻮﺴﻓ ﻚﻟﺬﻟ ﺔﺠﻴﺘﻧو .تاﺬﻟا ﺔﻣءﻼﻣ مﺪﻋ ﻰﻠﻋ ﻢﺋﺎﻘﻟا

ﻲﺴﻔﻨﻟا دﺎﺷرﻹا ﺰﻛﺮﻣ ﻦﻣ ةﺪﻋﺎﺴ�ا ﻰﻠﻋ لﻮﺼﳊا لوﺎﺤﻳ فﻮﺳ ددﺮﺘﻟا ﺾﻌﺑ

ﺰـﻛﺮـ�ا ﻦـﻣ دﺎﻓأو كﺎﻨﻫ ﻰﻟإ ﺐﻫذ ﺪﻗ نﺎﻛ ﻪﻓرﺎﻌﻣ ﺪﺣأ نﻹ ﻚﻟذو�ﺔﻌﻣﺎﳉﺎﺑ

ﻰـﻠـﻋ ﺎـﻴـﺋﺰـﺟ أﺪـﺑ ﺪـﻗ ﺮـﻴـﻴـﻐـﺘـﻟا ﻮـﺤﻧ بﺎﺸﻟا كﺮﲢ نﺈﻓ اﺬﻜﻫو.ةﺮﻴﺒﻛ ةﺪﺋﺎﻓ

نﺎﻛ كﻮﻠﺴﻠﻟ ﺔﻴﺑﺎﺠﻳإ ﺔﺠﻴﺘﻧ ﻰﻠﻋ ﻞﺼﺤﻳ ﺎﻣ جذﻮ� ﺔﻈﺣﻼﻣ ﻖﻳﺮﻃ ﻦﻋ�ﻞﻗﻷا

.ﺔﻈﺣﻼ�ا ﻞﺒﻗ ﻪﻳﺪﻟ ﺎﻓﻮﻔﻜﻣ وﺪﺒﻳ

بﺎﺸﻟا اﺬﻫ ﺔﻠﻜﺸﻣ ﻰﻠﻋ ﺐﻠﻐﺘﻠﻟ تاءاﺮﺟﻹا ﻦﻣ ﺮﻴﺜﻜﻟا ماﺪﺨﺘﺳا ﻦﻜ�و

�ـﳉﺎـﻌـ�ا وأ��ـﻴـﺴـﻔـﻨـﻟا ﻦـﻳﺪـﺷﺮـ�ا ﻦـﻣ ﺮـﻴـﺜـﻜـﻟاو.ﺎـﻴﺒﺴﻧ ﺔﺒﻌﺼﻟا ﻲﻌﻣﺎﳉا