Poetae latini aevi Carolini. 1880-1923.

4° M 206(5,1,3) 

Hanovre 

Anonyme ou Collectif 

Monumenta Germaniae historica 

Poetae latini aevi carolini

mm 

r 

~lYbr^ 

i f~h~Mr~ 

~v 

w 

,y

GERMANIAE 

MONVMENTA 

HISTORICA 

INDE AB ANNO CHRISTI QVINGENTESIMO 

VSQVE AD ANNVMMILLESIMVM 

ET QVINGENTESIMVM 

EDIDIT 

SOCIETAS APERIENDIS FONTIBVS 

RERVM GEEMANICARVM MEDII AEVI 

POETARVM LATINORVM MEDII AEVI 

TOMYS III 

BEROLINI 

APVD WEIDMANNOS 

MDCCOXGVI

HôÇ 

.~1~ 

POETAE LATINI 

AEVIOAROLINI 

TOM VS III 

RECENSVIT (i 

LVDOYICVS TRAVEE 

ADIECTAE SVNT. TABVLAE YII 

BEROLINI 

APVD W E I DM ANN 0 S 

MDCOCXCVI

Aul»o Vimariensis oflicina typographica.

Jratria plurimorum poetarum in hoc spissum volumen congregatorum Gallia 

fuit; sed ad magnum numerum eorum, qui in occidentali regno floruerunt, si 

tamen floruerunt aliquo modo, non nulli Mali accédant, pauci Hispani, pauciores 

Germant; Scotti enim, quos multos recepi, aim plerumque in Gallia peregrinati 

Sint, ipsis Gallis adnumerantur. Jetas in Karoli Valvi tempora incidit; pauci 

post eum scripsentnt, paiœissimi ante. Et quia temporum imaginem ex aequaUmu 

artè sic videmur cognoscere, quasi inde fidéliter sit repercussa, docti illms principis 

aevum ex hoc tertio volumine tantum lucis lucrabitur, quantum pii patris ex- 

secundo, docti pii aique magni avi ex primo. Nequc aliter haec tria volumina 

se excipiunt quant Karoli Magni eiusque successoruni régna inter se cohaercnt. 

.Hoc prudentes admonitos esse volo, ut tandem quaerere desinant, jwetae quam oh 

causam in historiae momimenta admittcndi fuerint, alienigenae quam oh causam 

in Germaniae. Neque hoc iatn agitur, num Sint editi; agitur, num hene. 

Quod pracstitisse inultvm abest lit ipse mihi videar. AKoruvi iudicio si quid 

profecisse videbor, sola tcrtia taudis pars erit mea. Tertia Ludomco Betlnnmm 

et Ernestô Thiemmler clanda est, qui editionis fundamcnta féliciter posuere, ille 

poetarmn studio resuscitato, UbUothecisperlustratis Ubrts indicatis et dcscnptis, 

larga undiqtic ctc varia supellcctile parafa, hic UHtis copias magno opère aitgens 

et prioribus volwmînilms emissis exemplum proponens imitandae virtutis. Tertiam 

partem qui eonsequantur, « digni stmt, qui me, post quant- in Duemmlcri loctim 

successi, variis benefidis obstrivxertmt et Itaw editionem dictis fadisque

VI 

PROOEMIUM. 

quantum promoverunt. inter cos locmn Gulielmus Meyer Spirensis, 

nunc professor Gottingensis, obtinet, qui cum pro sua erga me amicitia nunquam 

mihi deesset, tum me carmina Mutinensia et Godescalci versus edentem optimis 

consiliis longe ultra ea prosecutus est, quae nominatim in adnotationibus significantur. 

Simili modo ut ah eo viro, qui lumen ac praesidium horum 

studiorum est, ad spem futuram nostram transeam – Paulus de Winterfeld, 

doctissimus iuvenis Berolinensis, id suo interventu effecit, ut versus de Adalhardo 

emendatiores atque eosdem a tradita scriptura minus recedentes emitterem. 

Sequuntur ii, quos aut in prioribus praefationibus iam nominavi aut ut nominem 

nunc cum maxime necesse est, quoniam communes nostros alumnos poetas 

clico Karolinos, quos ab aliis alio tempore adiutus ipse per plus decem annos 

colui iam valere iussurus sum. Mihi igitur aut bibliothecas reserarunt aut 

codices conhderunt aut descripserunt aut alio modo suceurrerunt: Bambergenses 

Ioh. Fischer, Fr. Leitschuh; Berolinenses F,. Duemmler, Br. Gueterboch, 0. Eolder- 

Egger, B. Kuebler, B. Lepsius, F. Liebermann, Th. Mommsen; Bruxdlenses 

I. Ouverleaux, K. L. Buelens b. m.; Gantabrigienses F. Jenkinson, K. Jex-Blake, 

Ioh. P. Postgate; Gantabrigiensis Americanus K. Franche; Gasinensis A. M. Amelli; 

Cavensis G. Colavolpe; Coloniensis G. BchmiU; Dubliniensis Th. K. Abbott; 

Florentinus G. Karo; Gothanus G. Pertsch; Hannoveramis Br. Krusch; RaurÂ- 

ensis I. L. Heiberg; Helsingo forsanus F. Gusta fsson; Laudunensis M. Mahon; 

Leidensis S. G. de Vries; Lipsiensis V. Gardthausen Maredsolanus U. Berlière; 

Monacenses F. Boll, G. de Christ, F. de Ecliardt, M. Goldstaub, G. Keyssner, 

K. Krumbacher, Th. Preger, E. Sellers, R. Simon, K. Weyman; Montepessulanus 

M. Bonnet; Neapolitanus L Fwnagalli; Parisini L. Delisle, H. Lebègue, A. 

Molinier, H. Omont, S. Beinach; Romani R. Brigiuti, Ioh. Graeven, A. Mau, 

Ioh. Tschiedel; Valentianensis M. Hénault; Vimariensis P. Mitsschke; Vindobonenses 

A. Dopsch, Th. Gottlieb. Nec qui olim a Duemmlero rogati codicibus 

collatis aut alia ope lata operi nondum meo facto profuerunt, G. Bursian b. m., 

P. Ewald b. m., B. de Fleisclthacker, K. Foltz b. m., H. Hagen, M. Manitnis, 

E. Sackw, A. Schoene, H. Wartmann, G. Wattenbach, hic sua laude fraudandi 

sunt. Praeterea G. Harster Spirensis ut plerisque poetarum in secundo fasciculo 

collocatorum lœudabilissimam curam attulerat, ita in tertio Iohanni, Miloni, 

Godescalco; Karolus vero Neff, amicus Monacensis, in eodem toto fasciculo 

strenuus mihi adiutor exstitit librariorum typothetarumque errores expellendo et 

ex operosis indicibus eum conficiendo, qui rerum et verborum generalis inscribitur. 

Finem facio, unde poteram, incipere, in macdmis gratiis agendis bibliothecae regiae 

Monacensi eiusque tam docto quam benigno praefecto, Georgio de Laubmann. 

Scribebam Monachii Apr. 1896. 

Ludovieus Traitée.

PROOEMIUM. 

EX PBAEFATIONE AI) PABTEM PBIOBEM (pag. 1–264). 

Praemuniverat viam Ernestus Duemmler cum priorum voluminum 

exemplo tum codicum mole in N(eues) A(rchiv f. aeltere cl. Oescliichtsk.) IV 

295 sqq. congesta et fere digesta; neque edenti comitem se dbmgavit et ipse typothetarum 

errores expellens ceteruwique non nihil mihi subministrans. Praeterea 

Manitii in plurimos horum versificorum. supellectilem inihi tradidû, quam ille 

qwmquam largius quam prudentius, paraverat tamen haud abiciendam, qua recisa 

a me et suppleta subnotaremus 'quam lepide Xê&is compostae ut tesserulae ormes 

arte pavimenti atque emblemate vermiculato1 

Monachii Sept. 1886. 

EX PBAEFATIONE AD FASC1CULUM PBIOBEM PARTIS 

ALTEBIUS (pag. 265 – 517). 

Neque quicquam reliqui esse sentio, nisi ut publiée referam gratias 

Leopoldo Delisle, palaeographorum nostri aevi facile principi, cuius numquam nos 

deficienti opera etiam id provisum est, ne Angilberti carmen a MaMUone olim 

editum in hoc volumen admkteretur praeter temporum rationem^; Oeorgio Laubmann, 

nostrae bibliothecae praefecto, cuius in largiendo cui praeest thesauro plus quam 

civilem liberalitatem dudmn swmus experti, quiqui vivimus in libris; Bomno 

Amelli, monacho Casinensi, qui in Bertharii poematis edendis pernudtum me 

adiuvit codicibus aliquot Gasinensibus et indicatis et descriptis; Iosepho Fumagalli, 

bibliothecario Mediolanensi, qui Ludovici imperatoris epitaphium, qua est comitate, 

ad lapident mïhi contulit accuratissime Qnliélmo denique Harster v. c, qui dwm 

voluminis huius volgandi munus primo solus sustinet omne, tum aliquamdiu inter 

nos partitum, Miconis codicem Erlangensem et Heirici Parisinum contulit, in 

Carminibus Cerdulensibus (cf. infra pag. 265 et 273) et Agii Dialogo perbene 

nonnulla distinxit atque emendavit, plagidas a pag. 279 ad 369 mecum correxit 

quique ôfA,oioTi]Tmv colluviem a M. Manitio in Agium et Heincum quamvis 

làboriose congestam monitu meo iam prius coeperat purgare quam ipse totam fere 

expellerem. 

Monachii Iun. 1892. 

1) Etiam tliœsaurumpoeticuma L, Quicheratcollecliimut par c/rat, adMbui. 2) Cf. Ab- 

Iwmàlwngen dw h. bayer.Âkademieder Wiss.I. Cl.tom.XIX part.II pag.322sqq. 

VII

signa in hoc tomo adhibita sunt haec: 

III 

= Utterae totidem erasae 

= Utterae totidem non legibiles 

= versus eosbremus 

1 = pagina extrema 

[ ] = imterpolata 

{ ) == e conwctwa addita 

t = loeus desperatus 

= == editoris coniectura; verba tnale in eodicibus vel conhmcta vel dirempta, veluti in 

Carmin. Centul XVI1 pag. 298 talem Wbri Britxellensis lectioném tuba si afige 

pro tu jM'o biisia fige, subnotare non soleo, ni&i ubi ante me mendose edebantivr. 

tu biMia, 6ge, SM6MO(an'e MOK.M~o, MMt«M aM

1 

HOC V0LVMINE CONTINENTVR 

Pag. 

Vita beati Leudegarii martyris 1 

Paschasii Badberti carmina 38 

Engéhnodi carmina 54 

Auclradi Modici carmina 67 

PauK Albari carmina 1 22 

Œpriani et Samsonis carmina 143 

Appendice '•• v ;v 147 

Sedulii Scotti carmina 151 

Encomium Guntharii, 238 

Bihliothecaruin et psalteriorum versus 241 

Carmina Centulensia 265 

Dialogus Agii 3C9 

Bertharii carmina 389 

Carmina de Ludovico II imperatorc 403 

Ilincmari carmina 400 

Heirici carmina 421 

Iohannis Scotti carmina 518 

Appendix 

554 

Milonis carmina 557r 

Appendix 

G7CG 

Carmina Scottonim Latina et Graeeanica 685 

Carmina 3Iutinensia 702 

. Godescalci carmina 707 

Appendix 

737î 

Audradi carminum supplementum 739 

Praeterita 

PûïTAELATIN! AKVICaROUNI III, 2. II 

746t>

X. 

Indices 

INDKX. 

Fag. 

759 

I, Initia carminum Latinorum · 761 

Initia carminum Graecorum 764 

Initia epistularum 

764 

IL Index nominum 765 

III. Index scriptorum 

Versus a,pud Miconem 

dum relati 

et in 

· 

exemplis Vaticanis 

· · 

ad auctores 

· 

non- 

780 

789 

IV. Index 

Index 

grammaticus in earmina Ilispanorum 

orthographicus in earmina Scottorum 

790 

795 

Index 

Index 

grammaticus in earmina Italorum 

rerum et verborum generalis 

797 

· 798 

V. Index metricus et rhythmicus 

815 

VI. Index palaeographicus cum enarratione tabtdarum 819`) 

Adiectae sunt tabulae VII.

feM?)BEATI LEUDEGARII 

%^y MARTYRIS. 

JMeum aymen ducat vita S. Leudegari metrica, quae si locum in secundo tomo ob- 

tinuisset, dubitari licet an factum esset niaiore iure. Necesse est, si minimum respicimus, 

COl1/pos-ita sit post annum fere 

684 quo semetum martyris corpus in Pictavam banilicam 

proprie sibi consecrcctarrz 2 est translcctum, si extTernxcnz, scceczclo 7X. vergente, czaoz qui ~ui2z 

archetypus est codex hoc vel ineunte X. conscriptm sit; si tamen adeurathts quaeris 

et 

Domni Pitrae éditons principis iudicium sciscitaturus, etiam ante annum 857 

(nam 88 

errans ille dixit), quo anno Danis Pictavorum civitatem dévastant/ bus 3 cum reliquiis SS. 

Maxenti atque, ut cum veritatis specie conichmt, Leudegari Pictavis monac'hi secesserunt 

in regiones securiores*. 4. En intervallum satis largum 

et 

quod sperabis nos tibi aliquanto 

coartaturos esse. Atque ultro aàparet Pitrae argumentum non prius sktre, quar,i quo loco 

scripserit poeta 

sciamus. 

Is cum ducem 5 omnino sequeretur vitam Leudegari brevi post (>8é ab Ursino 

Pictavo divolgatam miraeula post 

in, altfr. Uebungsb. ï Ilcitbr. ISH-i p. 74 sqq.. 

l'OETABI.ATINI AKV1Ca1KJI.INIIII, 1 

° monacho 

translationcm facta exeniplo suo non adstruxit, ul, 

quod memorabile sane est. Habuit enim qui eodem Ursino usus de S. Lendegario scripsit 

monachus ille Morbacensis a Pitra primum editusn, guamvis non multa, qtiae adderet. 

Nec tamen flocci facerem 8, nisi miro carminis fine contra se ipse flagitasset, ut ieiunitatis 

1) Acta SS. Octoln: I, 426 sqq.. 2) Oui basilicae non Leudegari, serf Maxenti nomen erat: cfr. actu 

Karolina ed. Sickel L. 252 monasterium S. Maxontii in territovio Pictaviensi in quo S. Leodegarii 

corpus requiescit. 3) Cfr. annal Berlin, ad h. a.. 4) A, SS.443sqq.. f>) l'itra 390 et l'aris 

limnaniae I, 298 sq.. Ne guis in eundem meeum incidat cirorem, monco si qnae sunt poetae communia 

cimi vita Leudegari a monacho Augiistodwncnsi exposita (A. SS. 463 sgq.), ea von indc oporiere expliairi 

quod narratio flnxei*it ex ipso Andulfi commento iitrhisque prosaicae vitae faute (cfr. ibid. 361 sqqj, sed 

mei'o casn esse tribuenda; reluti delusus eram hoc exempîo: vita metr. I, 9-1 cliruta restaurais niclius 

renovatqup. vetusta (se. Leudegarius monachus), vitae Ursini nihil inest simile, in Augustod. I, ô, 464 

postquam omnia cjuao dira ta fuerant renovasset (se. L. episeopus, saï obiter tes adttmbmndo potuit 

en'are). Miror tamen, quomodo qui horum temponun annales digessit H. K. ikmneJl die Anf'acnge d. KaroJ. 

Hauses JBerl. 1866, quamnis mulius (p. 755 sqq.) esset in diiudicandis ritae Leudegari scviploribus, neqiie. 

iegcrii quae Bollandista disputapit in voinmenlariis pracmis iiequc ipse rimilos ad commit item itsqtte fontem 

mnsectatus sit: immo ingénue faietur Ursinum conpilari a monaelio Augustoduneiisi, Monetdur quiupie 

de S. Wanitigo (Mab, A. SS. saec. Il, DTUsqq.) frat/mentu qualiaeiuuiue, quatemm ad iMidegurium. apectanl, 

ad verbum consenlire cum Urshw. (j) Cfr. ibid. sotnqq. et ^Sômiq.. 7) .Histoire de st. Légm- l'aris. i,s4tl 

p. 225 sqq.. 8) Sicttti rel prière Ursini parte adquiexcere non dubitnrit qui sntKiilo X, de sitneto riru 

cnnlilewtm ]gnUict pepigit; quae, nu ne quant maxime jiotest genuinc édita est tt Voerster et Kmchwitz

2 

VITA BEATI LEUDEGARII MA.BTYMS. 

foret damnandus et languoris, qui scions praetermitteret. Quam jînem ni perperam interpretantur, 

voluit videri ipsius Pictavae ecdesiae minister. 

Sed hoc confirmaturne, si in recensum vocamus quae simplici rerum a Leudegario 

gestarum ut ab Ursino traditur memoriae admixerit de suo? Jist ei Leudegarius patronus 

(prol. 27), 

natalicium 

cuius tamquam in sacrario (II, 504 sqq.) libellos deponit ut munus quoddcijm, 

1 (prol, 28). At usquequaque S. Leudegari cultus vigebat 2. De Luxovio (I, 

179 sqq.) profert nominis etymologiam et deseript/ionem regionis, quarum cum alibi mentio 

non facta esset G. Paris coactus sibi videbatur monachum eum dueere Luxovienseni s. In 

quo erravit: nempe quae poeta profert de Luxovi situ, nequaquarn ea sua videntur neque 

qui suis ipse oculis inspectavit eodem tenore narrat eiusdem loci et amoenitatem et sterilitatem; 

atque is ïiercle aptiore loco inde a. v. 258 sua de pat-na notitias inseruisset. 

Quid tamen haeres? cum omnia sibi confinxerit e rébus a Columbano gestis, quae a Iona 

Bobbiensi exhibentur1: ex cap. 17 habet notitiam torrentis medicati venarum, ex 18. sq. 

quibus S. Golumbani piscatio refertur amnis piscosi nomen, ex 27. fortasse silvam, ex 28. 

obiter lecto sterilitatem. Et quae nunc in Ionae vita non occurrit originatio, ea ita erat 

coniuncta cum S. Golumbani memoria, ut qui chronicum Luxoviense e Iona interpolavit, 

adderet}: et bene nomen huic (monasterio) congruit Luxovium i. e. lux ovium et quisquis 

fuit qui Walahfridi Strabonis vitam S. Galli in hexametros redegit ° ubi auctor simpliciter 

narrat (cap. 28) abba monasterii quod Luxovium dicitur hoc retractaref: 

Quod nunc Luxovium merito vocitamine fertur, 

Est quoniam lumen conventus, ordinis atque; 

conferatur quoque Batpertus in 8. Galli encomio8 

Renovant Luxovium in Christi caulas ovium 

et Gerardi s. XI. abbatis Luxoviensis9 titulus: 

Luxovii pastor Gerardus lucis amator. 

Super sunt duoi0 loci, quibus res Pictavas celebrat: v. II, 378 sqq., qui cum e libris 

possit suggestus esse et potuit pleraque de S. Hilario surripere Fortunato ( V. M. I, 

108 sqq.) missum facimus, et versus 483 sqq. ante perorationem positi, quibus depingit 

basilicam S. Ilaxenti modo singulari circumscribens haec exempli verbal (p. 481): In 

ipsius beatissimi martyris honore iussu pontificis domini Ansoaldi opera Audulphi 

patris monasterii mirae magnitudinis fabricata est domus, cuius fabricae aedificium 

est dissimile omnium basilicarum constructionibus. Cum quibus conparaturus versus 

perlege: 

490 Pollet aecclesiae facies variante figura, 

Parietibus distincta suis a fronte quaternis, 

1) Qua in re fortassePaiilinum Nol. imitandumsïbiproposuit, cuius cfr. praecipucnat. S. Feî. VI. 

2) Monastmorumet ecclesiarumei consea-atarumc&nspectumhabes A. SS. 434nq_q_. (cfr. Pihxil. c. 400sqq.). 

Meliquiaedus late fuerunt dispersae(cfr. Pitra 435sqq.) e. y. Fuidae (Hraban. XLI, V, 13: II, 206), in 

ecclesiaFabariensi (cfr. Piper libr. confrat. S. Galli p. 396, 3), in S. Martialis basilka Lemovicensi(cfr. 

Duplès-Aifierde St. Martialde LimogesParis 1874p. 31!)). Qualin quamob causant colligenda 

sint adpareat ex Duemmler.Mitthlg.d. ant. Ges.i. ZurichXII, 252. 3) L. c. p. 298,4. Oui opinioni 

Pitra adsentitur ap. Mignc patrol. CXIV, 1131b. 4) A. SS. saec. II, 5 sqq.. 5) SS. III, 220. 

6) Vita S. Galli v. 1249sq. (II, 400). 7) Quo tesiimanioG. Paris, uti nequiisse vix est quodmaneatn 

8) E. g. HattemerBenkmahleI, 340. 9) A. Firmin-IUdot Aide Manucep. XVIII, 2. 10) De 

Augustodunosumpsit ex Ursino I, 5 p. 486. 11) Adposui verba-mon.Attgustod.; natn Ursini vitae 

finemignoramus, quem edilores(Bouquet SS. II, 600sqq.; Mabilioxnec.Il, 680; Uoïïandista 1.c.) quod 

responderetAugustodunenm suppresserunt. Al serrassent shu/ularcmbasilicae deseriptionetnhagiographi, 

si quam inveninsent apudUrsinum.

PROOF,MIUM. 3 

Planius in 

longum 

muris producta gemellis 

Posthaec arte manet populo 

fabricata décora 

Subter cripta 

sinu sacratam continet aram; 

49s Postibus e summis gradibus spatiatur 

ad illam, 

Inde iterum scalis ad summas scanditur aedes; 

Illic ara nitet fulvo constructa metallo, 

Continet haec gremio saero veneranda talenta; 

Permeat inter has aras solidum pavimentum; 

r>oo Hic 

requiem 

iuxta placidis Maxentius almus, 

Aedibus accepit servatque palatia sacra; 

Pervius has una eoniungens porticus aulas, 

Quo monachi sacris recinunt concentibus ymnum. 

Nonne omnia suadent, ut cum Pitra statuamus ea, quae statuit in priore editime 

(hist. 

d. st. Lég. 399. 503, 2), poetam ipsam inspexisse basiïicam, fuisse Pictavum, serviisse 

S. Maxentio, scripsisse 'quasi civico studio' inftammatum ? Nonne vider is tibi videre Muni 

plénum 

consilium? 

suo martyre, postquam in crypta sancta ossa adoravit, meditantem sacri earminis 

Non reticebo id quod defendere audeo, cum in harum renom laiïbida descenderim 

tam adcurate 

2 

S. Maxenti aedem nusquam fuisse descriptam. 

Cum tamen potuisset 

auctoris 

nutu adduci, ut pleniorem sibi dissimilis omnium basiliearum constructionibus ecelesiae 

imaginem 

alicunde pararet paratamque 

Paidinum Nolanum imitatus qui adcuratissime 

sancti sui Felicis basiïicam depinxit vitae insérer et, cavendum esset, ne hinc profecti in 

aère piscaremur. 

Nunc e Gallia eitm oriundum fuisse alium qpinor accedit argumentum. 

Nam quod 

saepissime nominatinmn absolutum 

exemplum 

eum commovit, quod 

Nigelli clerici Aquitani*; cuius 

posuit pro ablativo et 

cum ceteris huius aevi 

ut ex adnotationibus 

verbo finito, 

non 

habet commune, 

patebit non 

tanz 

quant 

semel 

Fortunati 

Ermoldi 

imitatur 

1) 'Cum singulares basilicae partes hic audor noster recenscat haec verba ad absiâcm videntur 

referenda; Une coniieere licet eo loco fore legcndum: "Posi haec arce manet", imo libentius: "Post 

haec arcu manet fabricata decoro"' Pitra admtat p. 003, 1. Immo cum coniectandi vicie non pateant 

– nam Pitrae quisquis dubitabit ingredi subintelligatur suhiecti loco 'aecclesia'. 2) Cfr. Pitra 

422 sqq. et tabula. Multa tamen et iniqua fata subiit manasterium S. Maxenti. Diruta, ut videtur, 

Nortmannorum infestatione 9,35 ab Ebh episcopo Lemomcensi restawata est (Ademar. SS. III, 127 

= chronic. Malleac. ed. Labbe. nov. MU. U, 202), cfr. Gall. christ, II itustnim. 173. Postea saepius 

conbusta est et restawata, cfr. clvron. Malleac. ad a. 1082 p. 212 et, Gall. christ, l. c. inslrum, 344. 3)No- 

minativos absolûtes praeter Fmiunatum de quo vide Leonem apud Dositheum de manuni. Ennoàium (?) 

Vickn-em VUensem deprehendi; inter poetas Karolinos praeter Ermoldmn NigeUum in hon. Hludmc. I, 467 

(p. 19). 605 (23) in laud. Pipp. I, 109 (83). 113 apud Almin. III xxxn 13 (p. 218) Iïrabanum Maurmn 

I ni 18 (p. 161) Auàrad. Mod, pass. Ital. III, 151 IV, 84; cfr. Dies RG* III, 271. Etiatn similiter atque 

Ermoldus in metaplasnurrum barbarismos hagiographies incurril noxa -orum I, 538 singultus -i I, 242. 623 

acrus I, 488 (cfr. Alcuin. 1, 657 p. 182); 'obmm' ci adverb. est II, 433. Lacescerd et timilia ad faisant 

analogiam formavit (cfr. Sittl in Wod/flin. arcli. 7, 515 cl, e. g. Walahfr. II, 131 p. 300 capesennt, apud Alcuin, 

I, 342 p. 177 pro lascescens scrib. lassescens); item 'fmementa' I, 696 (cfr. 'ftnetor') conigere nolui;

4 

VITABEA.TILKUDËGARH MAttTYfUS. 

poemata 1. Quae quamquam per se quaeque iudicata parum fidci prac se ferre non infdior, 

cum iam inter se aptissimc et simpUeissime cohaereant, non dubito, quinprim- Filme sentenha,^ 

quam ipso postea spredt, corroborata sit et accipienda. Floruit qui vitam conposuit summi 

martyris Pictavis sepulti, exemplumsecutus monachi cuiusdam Pictavi, qui praeter morem 

de suo narrationi inseruit et praeconia S. Hilari episcopi Pictavi et descriptionem, qualem 

testes adhibmt ocidati, basilicae S. Maxenti Pictavae, qui de Fmnoldo hic illic mutuatiis 

est derico Aquitano, floruit inquam et ipse in territorio Pictavo. Ubi, ut ad exordium 

revertamur, post annum 826, quo Ermoldus threnos misit Hhuïowico imperatori, et ante 

857, de quo supra est expositum, carmen sacrum condidit. Suseepti autem làboris taedio 

rrict2es2 aut Ursino a2ccto2'inimis cutctir.t,usoGmutuit, lrostqucLlrzqatae r,ont2rtocle, cul exPilcendum 

crant parata penitus exhausit. 

Traditi Sttnt libelli in cod. Sangaïïensi 573 a p. 408 ad 466 (G), de quo vide Ihiemmlerum 

K A. IV, 277 et 109 et in tom. Mdus corporis II p. 2G4. Quorum cum memoriam 

resuscitavisset Mabilio (anal. vet. IV, 639 = vet. anal. nov. 20), JDomnus Pitra* duas 

ediliones in volgus emisit, 1846 in histoire' de saint Léger 464 sqq. (P) et 18f>2 in Mignei 

patrol, vol. G XIV, 1131 sqq. (P2); ita tamen ncglegenter, ut postquam codex conlattts 

est a Duemmlero, midto nunc cmendatior prodeat vita. 

Il, ai sq. frequentatur a Kawlinise. g. a Thewlulf.II, 19 (I, 4iYJ)Baâb. Pascli. A. ccl.Mab. p. Mlcft: 

DC. et Diez WB. s. v.; 'propiare' pro quo volgatiuserat 'apin-opiarë e. g. tilul. Aug. III, -2 (tom. 

Il, 4M). 'Heu' eonfudit mm 'ci' II, f>9ut plcmct. Karol. I, 43ô Heu mihi misero. 'Callis' iam apud 

Seduliwmoccurritnotions ita mutata ut 'pes' sit (cfr. solum),sed ab insevissaepeadtrectatur cfl:Sedul. 

III, 229 act. S. Iulian, Bott. lan. I, 582Badberti V.A. 33 quemfrustra temptatSimsonLudw. cl.F. I, 22 

adn. 1. Praeimitiones postponuntur saepissimecfr. I, 25. 219.232.377. 554. 589. 703 II, V2.35. A re 

metrica quam erexit ad aequaliumamussimquae subnotemdigna fere luiee: h consonantis vice fxmgûur, 

lumdûs nom. (ut Venantioe. g. coetus)I, 73; reverentiit abl ut in polysyllabavoceI, 415(cfr. e.g. Aldlielm 

l virg. 578. 1202 necromantia fretus v. L. Mueïïer d. r. m. 341); parieti I, 535 pavïmentumut Angilb. 

V, 1 tom.I, 365 gest. Apott. 86. tom.Il, 487 cfr. Olaud. éd. Ieep II, 196 AugustîdunitmI, 127.227 

(et Fort. C. VIII, 3, 160) ûsiam II, 386 ityiter I, 309. 530 cfr. L. Muellerd. r. m. 364 FI, 1867p 406 

llh. M. 20,360 (sed mireidem Bh. M. 22,152). I, 622-nonausus est Vergiliumsequi,seclaxissa Minerva 

cmrexit steterantque comae. Prologipmtametri •cmuAnnantes' fere sunt. Antitlteseisquaîes sunt I, 516. 

425. 545 adèidicit e Sedulioe.g. V, 150 ml Aldhehnoe.g. l virg. 1159. Formulas epicas per totum opus 

dispersitut Ermolduscfr. e. g. I, 189. 530 II, 503. 

1) Nam Ermoldum potius imitatoremfuisse quis credet? cum intettexerit custode tuetur (cfr. cul 

viiac metr.I, 193)ex Ermoldi usu esse dictum (cfr. vol. II, 2, 5), apud quem cummulta alia deponentia 

tum 'tueri' efferturpassive,in anonymosimilisusus praeter locumhum surreptum et I, 213(ubi 'imitarier' 

estpassimim)nuUum adparere vestigium. 2) Cfr. II, 268sqq.. 3) Vitam ante PUram iam a Canisio 

inter Walahfridi carmina editam essecum traâunt biogmphiet Mbliographi,ahicinari eos recte iam observaoithist. 

lit. d. l. France V, 76.

(VIT A BEATI LEUDEGAKI1 MAETYRIS.) 

INCIPIT 

PROLOGUS. 

Carmina plura nitent studio floronto poracta, 

Quae ingenio clari r. 

composuere 

viri: 

Dulcifluo haec pascunt dociles modolamine mentes, 

Infundunt plectris dulcia melia suis. 

Materiem, ut libuit, sumebat quisque magister, 

Proférât ad purum 

Hic euangelii storiam 

hinc opus 

resonante 

egregium. 

Camena 

Dulci texebat: carmina vera dédit; 

Hic vetus atque novum mira permiscuit arte, 

10 Floribus ornatum composuitque librum; 

Alter apostolicos deprompserat 

Expressitque actus versibus 

ore labores 

ogregios; 

Nec minus et patrum vitalia gesta peracta, 

Christicolae eloquio composuere pio. 

in Occidui tantum quantum pars distat eoo, 

Occulit ut stellas Phoebus et ignicomas. 

Fago vel humiles 

Excellit densos 

glescunt superante genestae, 

fra,xinus et corilos: 

Sic superatus ego sophorum dogmate, dicta 

20 Dum scrutor, iaceo, corde benigna meo. 

At, si magnarum cedrorum carpere poma 

Tardus non valeo vortice frondifero 

Nec fructus teneros, trudit quos cortice palma, 

Est satis umbriferis me recubaro locis, 

as Unde meo gremio recidentia poma recondam 

Sufficit his avidam iam saturare famem. 

Me patronus agit noster vel dicere pauca 

Annali propere nunc rtfdeunte die, 

Orbita dum reducem revocaverat undique turbam, 

ao Quae celebrat sacrum sanguine martyrium. 

Quisquis amas recitare meos ex ordine versus, 

Littera si sordet, syllaba vel tibubat 

titulumom. G 14 xpicoleG 15 sq. *eoooulat| id ut G 18 densossic G 20 benignamG 

corr. P 24 *mere cubareG 2(5auidumG corr. P 

1 Boeth.philcons.Imdr. 1, 1 Carmina qui quondam studio florente peregi. 3 AMhelm.laucl. 

virg.69 acmentem magno gestit modulaminepasci. Amt.it.I, 2G7dociles advertite mentes. 7 Iuvencus. 

8 Arator. prol 2, 20 Historiaraque sequens carmina vcra loquar. 9 Sedulius. 11 Arator. 

13 Juvenc praef. 19 Christi vitalia gesta. 16 Iuvewi. IV, 151 ignicomao stellae; cfr. AMhelm. 

laud. vwg. 180 Sidera praeolaro cedunt ut lumine solis. 17 Ge. II, 434 humilesquo genesUio, 

18 Ed. I, 14 densas corylos, cfr. Ge.II, «5. 23 Ge. Il, 74 se trudunt de cortice genimneet. 

tenues rumpunt tnnicas; AldJidm.laud. mrg. 1(58Dactylna nt dukis i'rondeiit.ivertice pnlinan | trnditui-. 

2GAratm-.prol. ail Purth. 82 exsaturare famem. 28S. LcudeyMÏus decessit n. d. VI. Non. OctofmnOTS. 

32 AMh.de VIII rit. 394 Litera si titidiet vel certe syllaba mitot. 

5

(; VITA BEATI I.EUDEGAKll MARTYIÏIS. 

s» 

Nec solito 

lapsu 

decurrit scansio metri, 

Tempus 

non 

propria continet atque loca, 

Corrige raucisonos, recto duc ordine colles 

Pumice, scalpello toile terente tuo. 

INCIPIT LIBER PRIMUS VITAE BEATI LEUDEGARII MARTYRIS. 

Tempora temporibus cedunt, vadit rota saecli 

Curriculis rapidis nec ullum ferre recursum 

More fluentis aquae novit, quae 

currit eundo 

In 

praeceps raptim vasta crepitante ruina. 

5 Annuus ordo meat, rector quem nectit habenis 

Currum per volucrem, varia radiante figura; 

Partibus inseritur 

pàribus 

huic 

apta 

corona 

Haut unquam tardans duodenis mensibus anni. 

Tempora 

bis bina his miscentur: brumaque verque 

10 Cui'sibus aequatis, autumnus currit et aestas. 

is 

Ver tellure nova vernantia lilia 

promit, 

Aestas 

eque 

sinu flaventes trudit aristas, 

Autumno gravidis incumbit vinitor uvis, 

Tristis 

hiemps 

calidum Vulcanum 

spargit 

ad auras. 

Quodque suo gaudet ditatum munere 

tempus: 

Sideream prolem, summus quam misit ab astris, 

Bruma fovet, genitor, felici sorte 

quiescens; 

Luciferi reditum, rediit quo victor ab imis 

Sedibus infausti baratri, ver gaudet adesse; 

20 Sole sub ardenti recubans in flatibus aestas 

*'> 

Culmen apostolicum claro sinuamine gestat 

Autumnus meritis, scandunt 

qui celsa polorum 

Fribula spernentes, gaudens insignis 

habetur. 

Annua vota refert autumnus martyris almi, 

Incipiente 

die 

primam post 

luce secunda 

Octimbris, medium, menais, qui dividit illum, 

34 Iota G corr. P'1 || 9 *his] bis G verquae G 10 ourribus G corr. Manilius 18 *redigit G 

imus G corr. P 

35 callis cfr. p. 4 adn.. || I, 1 Paulin. Nol. Fel. nat. V, 1 Tempora temporibus subeunt, abit 

et venit aestas; Arator. II, 192 succedunt 1 tempora temporibus; Paul. nat. IX, 4 Tempora dum 

tardi nitens rota volvitur anni. 3 Amat. III, (52 eunt anni more fluentis aquae 1 nec, quae prae- 

teriit, hora redire potest, cfr. Alcuin. GV, V, 16 (1 p. 333) More fluentis aquae fugiunt quia 

tempora semper eundemque p. 297; 299; 319. 4 Am. IT, 9, 29 Ut rapit in praeceps; Aen. III, 414 

vasta ruina; Aldhelm. îaud. virr). 1414, 2243, 2389 vasto crépitante tumultu. 5 Ermohl. Nig. I, 125 

(II, 8) Annuus ordo redit; Aen. X, 577 habenis 1 flectit equos. G Sedul. II, 52 radiante figum. 

10 cfr. Wandalbert. Frnm. Iwrolng. v. 23 (II, 23) Cursibus Octobrem sibimet quis Martius aeqnat. r. cmul. 

de mens. nom. 263 sq. (II, 613) et Ermold. Nig. I, 41 (IT, G). 13 Sednl. I, 91 impressas calcabit 

vinitor uvas. 14 tristis hieras e Ge. IV, 135; Aen. VII, 77 Volcanum spurgere tectis. 20 Ed. 

II, 13 Sole snb ardenti resonant. 21 Fortun. C. VIII, 3, 141 Culmen apostolicum; upostolorum 

festum a. d. III. Kul. lui; lurette. I, 122 gestans sinuamine, cfr. Fort. C. VI, 10, 45. 24 Paul, 

nat. 4, 1 (== Aen. V, 53) Annua vota.

LIBR P.RIMUS. 7 

Egrogium victor fiatum quo reddidit astris. 

Quem colimus laeti, mcritis qui fulget ubiquo; 

Quo mare pcrtendit seu quicquid cingitur undis 

80 Oceani: una omnes clarum testantur aluniniiiii 

Pro domino propriurn plebes fudisse cruorem. 

Nunc igitur dominus caeli mea coepta secundet: 

Tompus adest aptum, clari quo facta retexam 

Martyris egregii. Linguae clustella resolve, 

'< Qui verbum genitoris ades; da munera linguae, 

Linguam qui dedoras dederasque exordia vitae. 

Barbara sed reboet quamvis compressa labellis: 

Namque potes, poteras quondam qui guttura aselli 

Humanis formans labiis similare loquendo. 

•t" Mens mea iam gestit tanti depromere laudes 

Vatis, sed graciles vires torpore tepescunt. 

Non adeo sum desperans, quin omnia possis; 

Gnaro nam tnemini scriptum pandente propheta: 

*•> 

'Ora dehisce 

Progeniem 

libens, ego donis iila replebo1. 

claram clari genuere parentes, 

Francorum procerum magna de gente creati. 

Hune Leudegarium vocitavit cura parentum, 

Tempore quo regni Francorum sceptra tenebat 

50 

Hlotharius rex, 

Dum primevus 

dives 

adhuc 

opum qui, fidus et armis. 

tenero pubesceret evo, 

Iungitur obsequiis clari parere tiranni, 

Vultibus utque frequens possit consistere coram. 

At rex ingenio docilem commisit alendum 

' 

Tum puerum vati, ante alios qui dogmate 

Pollebat; iuvenis tandem nil iussa moratus 

claro 

Divinasque docendus adit sine fraude palestras. 

Hic vates iuvenis memoratur avunculus esse. 

Adfuit et tenero exteniplo sapientia Christi, 

Cordis et ospitium replevit lumine claro, 

38 asselliG 41 gratiles G 48 temporae0 

29 Aen.IX, 787 quae cingitur unda. 82 Paulin. Pell.euchar.5 deus omnipotens placita 

tibi coepta secundes. 33 Pont. II, 2, 69 Tempus adest aptum precibus; Paulin. Pétrie. V.M. 

II, 14Clara sacerdotis magni nunc gesta retexam, cfr. eund.603. 34 Alàhehn.laud. mrg.80 Egregiu» 

doctor verbi claustella vesolvat, cfr. ibid,2152. 35 Sedul. I,145Verbum Christus adest; Paul. nat. 

V, 10 debeo tibi munern.linguae, efr. Iuvenc. II, 422; Baeda Chutb.prol.; Arator. I, 227 Munera da 

linguae, qui das in munere linguas. 36 lurenc. II, li)2; Arator.I, 244 exordiavitae. S&sq.Panl. 

nat. IV, 36 tu namque asinani reboare loquendo | fecisti, cfr. Aldhelm. land. i>irg.50 sq. 

40 Wàlahfrid. de imag. Tctric.23(>(II, 377): uiagnorum promere laudes. 44 Px. 80, 11 Dilata os 

tuuui et iiuplebo illud, cfr. e.g. Wàlahfrid.de Blaithmakr. ;f (p. 297) et F far. adMod.(Il, 553) XX V,(>. 

45 Acn. 1, 606 tanti talem genuere parentes. 47 lu-vene.III, 492 cura parentum. 48 Tempore 

quo e.(fi: Ami.IX, 80. 49 Aen. I, 14 dives opmn. 50 Aen.III; 491 pubesceret aevo; Aldhetin. 

laud. virg. 1203quamvis in tenero pulcher pubesceret aevo. 52 Aen. III, 173 eorain agnoseen' 

vultus, efr. Iueeno.I, 71. 55 Sedul III, 99; Arator.II, 382 nil iussa moratns. 57 Dido episeopus 

Pktams. 59 Iutenc. II, 240 lumine claro.

8 

VITA BKATI LEUDEGARH MARTYRIS. 

''>» 

Ingenio oloquiisque piis fulgescere coopit. 

Maturos postquam doctus pervenit ad annos, 

(Ut fertur) fuerat prestanti corpore pollens, 

Doctiloquus, prudcns, castae virtutis amator; 

Cuius 

«•> Cuius 

in aspectu species radiavit amoena, 

haut unquam fuscavit spurca libido 

Membra, sed innocuus permansit virgo per evum. 

Virginibus iunctus sequitur nunc candidus agnum, 

Agnus et hune rexit ducendo ad amoena virecta, 

'» 

Quae paradisus alit florens in 

Da, deus, ut possim tantas 

sorte beata. 

proferre loquela 

Virtutes; mea fecundis arentia donis 

Corda riga, vatis ne tanta fluenta restringat 

Haustus exiguus veniens de paupere lympha. 

Accessere dies, aetas advolvitur annis 

's Bis denis rapido iam iam remeante recursu: 

Interea levita pias defertur ad aras; 

Iura ministerii sacri tractanda replentur. 

Continuo sancto spiramine crescere coepit, 

80 

Laudibus almificis cunctos iam fama respersit, 

Emicat et subito populis dum lichinus ardens 

Mentibus ex multis depellens nocte tenebras. 

Effectus levita piis tum iussa facessit 

Pontificis Pictavensis, qui culmina rexit 

8s 

Eclesiae 

Squalida 

sacrae; per 

rura means 

glebam hic semina spargit, 

spinis mundavit ademptis, 

Messis ut esse queat domini, ne gramina saeva 

Urant culta pio cultro plantata nôvella; 

Quae loca iure sibi vates commissa tenebat, 

90 

Inpiger 

Solatur 

et celeri gressu per cuncta cucurrit. 

mestos, curani quoque gessit egentum, 

Erigit hic humiles imis mersatque superbos 

Blanda piis prestare parat, sed et aspera pravis, 

Omnibus ipse pater cupiens medicamina blanda. 

os 

Diruta restaurans melius renovatque 

Quae necglegta prius purgata sorde 

vetusta 

nitescunt. 

Ibat opima viri redolens iam fama per omnes. 

Haec lampas furvis tenebris ne mersa tepescat, 

60 eloquiisquae G 70proferraeG 77 reploturGcorr. -P 84 *perblebem(plobemP) sic G 

89 *gressusuperG 91 mersatquaeG 93 *an danda?t 94 renouâtquao G 97 tempescatG 

62 Aen. VIT,783 praestanti corpore Turnus. 63 Aldhelm.1. virg. 2018castae virtutis amator. 

64 Fort. C.ITI, 24, 2 Cuius in aspeetu mens pretiosa micat. 65 Aldhelm.laud. pirg. 1291fuscarent 

ut nunquarn crimine inembra. 66 Aldhelm.laud. vira. 1848virgo per aevum. 68 e. g. Aen. 

VI, 638 et amoena virecta. 72 sq. cfr. Avatar. T,493 sq.. 77 Arutor. I, 552 lura ministerii sacris 

altaribus. 78 sancto spiramine luvenc. I, 250 el 376. 80 Sedul. ITI, 276 sq. ardens | lychnus. 

82 Aen. IV, 295 ao iussa. faceasunt. 85 sq. Aldhdin. laud. virg. 612 squalida rura, cfr. 757;fkdul. 

I, 57sq, seges spinis munclatur ademptis, ut inessis queat essedei. 87 Ge. TT,196 urentes culta 

capellas, cfr. Ge. I, 77; Sedul 1, 277. 

it fama per urbes. 

95 luvenc.I, 347 abluta sorde niturot. 96 Aen. IV, 173

L1BKK l'IilMUS. 0 

Ignieomats iaeulet Hanuinis sed ad aotheris alta, 

Ipso ctiam meritis crescuntibus arehiminister 

i»1' Efficitur: populis fulget iam clara lucerna. 

Sed dum forte pater quidam suprema tulisset 

Atque dicm solitum clausisset sorte suproma, 

Qui quondam tenuit, fïatrum rexitque catorvain, 

Ne deserta, diu auxitio rectoris egeret 

i«î Ipsa cohors, melius monitis sed crescoret aucta, 

Illius regimen claro mandante magistro 

Suscepit levita pius. Quam rexerat annis 

Bis ternis caste atque opibus ditavit opimis. 

Tum magis atque magis late respersit odoreni 

un Fama pium populus praeconia sancta fréquentât. 

Nec minus interea regis defertur ad aures 

Rumor dulcifluus puro de fonte redundans, 

lura dabat populis celsus qui tempore in illo. 

Tum pariter proceres, etiam sine nomine vulgus 

us 

Obsequiis illum mentis adsistere régis 

Dignum conlaudant. Complentur vota petentum: 

Protinus adductus celso mandante tiranno 

Sistitur atque suo vultu parere minister 

Iussus adest; dudum renuebat pignus amoris 

i-"> Denique sic altis Leudegar iungitur aulis. 

A cunctis colitur miris affectibus illie: 

Illum quisque patrem gaudens et quisque magistrum 

Gestit habere pium, pariter iuvenisque senexque. 

Urbs fuit antiquo gentis de more vocata 

!•' Aedua, dives opum nec non insignis et armis. 

Aetas quam iunior vocitavit nomine verso 

Augustidunum, cecidit quo pastor ab oris 

Supremis subito proceres dum calle citato 

Undique conveniunt regique haec pectoro promunt: 

130 'Presul ut esse queat Leudegar clarus alumnus, 

Rex iubeat celsus'. Posthaec nil vota morantur. 

· Sed citius cunctis miro dileotus amore 

Eclesiae Christi praesul praefertur ovanti, 

Aedua quam gestat mitrix sinuamine pulchro. 

117 mandanteG 11!' *remeauitG 127 *AugugtidunamU !>>4*gostit 0; cfr. v. 21 

!)9 archiminister ==arohidiaeomis. 100 cfr. r. 80. 10b ïiiceim.1, 137Lavjçilluis opibus 

ditavit ogontes: lirmold. Nii/. Il, ô!)5(11, 41) rébus Uitavit opimis; l'rsht.: îniif^nisopibus cliUivit. 

109 Ge. XII, 185 Tum iuaginatqueniagi.s. 110 Aldhelm.latid,mrg."iKif)jnueeonia aiincta stiipcsi'imt. 

111Nec minus intercii e.g. Aen.l, Gîïfîlïrmolâ..Nigell I, 25!)(71, l.'l) Hacc dum fanm pii rcffispoi-venit 

ad aures. 11^ [naine. II, 149 paris de fonlilm»iindas. 11. !i2'Vutf. I, 207 tum dabat populis. 

114 Decastidi.in Ai». Y, li (antM. I.eâ. Kictep. 7) et sine nomine vulgus. ll'.l Acn.V, "i.'ISpijfnnu 

airioris. 12B iuvenesquo sonesqnue.,(/. Met. VIII, f«J(i. 124 vq. Aen. l, 12»/< Urbs nritiqna. 

fuit || dives opumstudiisque asperriiua belli; VI, 403pietate insigniset .armis. 12G,lc». VII, 111 

verso nomine. l'28 Arator. 7, 54ealle ciluto moenia nota, peUint. 1211Aen. V, '2',K'> l'ndique 

i.'Onvcniunt. 1i!2 Aen. 341.n. magnu uiiserae ilileotusamore. 

l'OETAK l.ATIMAKVI CaHOI.IM 111. 

1,'ilcfr. r. 1. 21.

H) 

VITA UKA'l'l LKUUIWAIUI MAHTY1U.S. 

"s Horrontom vcluti muiidat dur» cultor agcllum, 

Aptus ut esse queat sogeti, silvasque nooentes 

Absoidit sulcis committens dulcia farra, 

Accumulata queat culmis ut surgoro m oasis – 

Haut aliter vates, divini cultor agelli, 

> luditio placidus, largus vultuqtio serenus, 

Pastov ovans, rectus, nulli pietate secundus 

Quaeque supervacuis radicibus orta 

Christicolae plebis peccamina falce 

rescindit 

loquelae: 

Virtutes nutrit, nutrimina i« 

prava coercet; 

Centenos capiunt caelestia moenia fructus, 

Dum tonat ore pio biblorum dogmata vates. 

His pollens praesttl, decimus iam fluxerat annus. 

Luctifico interea crepitavit bucina cantu 

Hlotharium subito regem decedere vita, 

i-'û Pandit et extinctum tristi celebrarier urna. 

His gestis dubiis Et titubans 

pendebat 

status regni. 

machina rebus 

Tune undique lecti 

Conveniunt socii veloci calle viantes: 

Otius et vates notam repedavit ad aulam, 

lîir-i Congregat ao sotios similes, quibus haec ait ore: 

'Àrmipotens miles, regni qui sceptra tenebat, 

Occubat en vester: citius succurrite', dixit, 

'0 socii, fessis nunc nunc succurrite rébus, 

Praecipitato rnoras vogni qui sceptra gubernet, 

le» Iam subeat.' Bini t'orsan mansere relicti 

Fratres, nam senior Theothricli, iunior quoque Hiltrich, 

Regales nati. Titubans dum turba remansit, 

Pars certat sceptris seniorem parsque minorera 

îoi. 

lungere pars vincit, 

Irrita pars remaniât 

Duxit in adveisum, 

quam fulcit episcopus almus: 

tandem, quam scismatis auctor 

tenuit qui culmina regni, 

Princeps 

Ebroinus 

qui procerum 

enim tandem 

f'uorat, qui a rege 

dispectus habetur. 

secundus: 

Sed quid agatï trepidus partes se versat in omnes; 

nu Coram nam genibus régis prosternitur arvis. 

142 raditibus(J 152 locti H-G 160*nn sorti"t 161 hiltiriliU curr. 1' 

186 efr. 8(i. 137 Gc. I, '2i.'isulcis ronmiitta» suiniua, u/'r. Waudu/bert,Vrwm.de mens.nitm.'2;")(i 

(II, 613)farra. prod«stconnnitti;re sulcis. liii) Faut. V, iWangusti cultor agelli Aldhehnde VIII 

prvnc.vit. 305muiulani cultor agelli (efr. Ahuin.de SS. Kabor,Si! gqq. I, 171/ 14.0'Fort. 0. IV, 8, Ii5 

Sie vultu seujyer placidus ccu nioutu seronus. 141 Decwttich.in Ami. I, 1(éd. 11.p. 2) Vir niagnu» 

liello, nulli pietate seeumlus percolf/utdend haecclaii.iitJcctu«. 16!ir. y. Aen. IV,'Aij;l lieu qviid agatV "286in partisque 

ra|)it varias per mnniaversât.

UBKRl'IUMUS. 

Ora quatit lacrimans, plantis et bassia figit 

i7r. 

Singultitns, supplex artus vitamque precatur 

Et petit, ut monachi liceat sibi sumcre formant. 

Intercessor adest presul. Tum protinus ille 

Luxovionse petit rapidis sub gressibus agmo». 

Agminibua socius humilis coniungitur illis 

Atque comam capitis citius deponere certat. 

Hocque monasterium dudum de lumine dictum 

Luxovium fertur, lucens quod pascit ovile. 

"o Undique quod tegitur silvis frondentibus altis; 

Passim per girura vernantum flore venusto 

Pratorum species spectantum mulcet 

Per medium fluvius rapido torrente 

ocellos 

susurrât 

Ligno, furit gestans squamosos gurgite pisces. 

as At sterili tellus quamvis cum cespite degat, 

Sed latices tamen ardentes de faucibus imis 

Eructat, quae menibra lavant praestantque medelam. 

Christicolae hic iugiter domino famulantur ovantes, 

Angelicis clarum iuncti concentibus hymnum 

i»u Ore sonant laeti dulci modolamine fratres. 

Tune apicem regni firmatis undique rébus 

Sortitur Hiltrich, regali ac stemmate fulget: 

Germanus ïheotrich cauto custode tuetur. 

Alternis vicibus reineat f'urtuna duorum 

19s Alter enim poil et laetis succesaibus, alter 

Decrescit. Vates sublimis in arce locatur, 

Princeps et procerum Francorum more vocatur: 

Quippe domus maior penitus rcctorque creatus 

Antistes meritis suscopit iura regenda. 

•ai» Aulae post regem. Populus tum laetus ubique 

Laudibus ast regem claris vatemque frequentat 

Exsultans tales sibimet meruisse patronos, 

Sceptroi'um regni sapiens quod flectat habenas. 

Rex pariter presulque paltitia nelsa gubernet. 

-">•'• Rcgmine suscepto vates, rogitante senatu. 

Nititur ad statum rognum rovocare prioreni. 

Pax patriae, pietas plein cultusquo deooris 

174 illae 0 184 *lignifer 

•> 

et G I' 185*qmnnviscuinG V 187 eructat(|. G 189uincti (l 

corr. l3i2 192hiltiricliGnon1.P 197uocnlus(f mrr, 200regimineGeorr. Jfnnilms 3l)(iprioremft G 

171 Aen, V, 200 ora quatit; ./le». Il, 4.1)0 atquoosculaHûnt;cfr. l'ïrnioltl. I, f>47(II, 22)plantis 

dat basia celsis. 178>lr«toi'. Ki7terreni snmevcformam. 175 Infmtc.l, 31."rapidis gvessibus. 

178 cfr.p.% 179 Widahfrid vit. Muni.II, 15 (/ 27S) pascobat ovilluni| pociis. 183 Aera.X, 38ii 

Per médium. 184hodicLoit/mm'. 18.r>Sedul, III, 258storilique in cospite. 189lurcnc. IV, 458 

Exin cantato «anctiMconcontibiiKhymno. 192 Fort. C. IV, I, 7 tëteiimmto lulgcnij. lî'ii k'rmoltl. 

Nir/ell.I, 495 (/ 20) IntcroivZndun Fiuneo custode tuetur, cfr. ibiih IV, Mil (/ 7(i). 194 Fort. 

C. VIII, 3, 7; Aldlwlm.Inittl.riry. "i'A'iAltornisvuûbus. Furtunn cfr. ScimchiiriU.II, 123. lill!Ahlhclm. 

Irma. mrg.21G9Sumina.sed potius l'iilgosccnsarce locafcur. 201 Ahlhdm.laud. rinj. 1749quani 

laudo fréquentât. 2O.-iAen.II, 471 llovtit liabonas. Dtsit/imt ]'lnlonii

12 

VITA UKAT1.UîUDEGARÏT MARTYRIS. 

Christicolia crevit: simul amplificantur honore 

Fines iinperii voterum monimenta patoscunt. 

ïi» Prudentes proceres, quorum mens conscia recti 

Pollebat, temptans numquam quos vana oupido 

Delusit, patriae fines qui, regna tueri 

Sunt soliti, semper satagens imitarier héros. 

His rébus regni penitus feliciter actis 

sis Annorum remeat terris iam tertius ordo: 

Nec poterat spectare oculis aut cernere vultu hoc 

Daeinon iam dudum pavitantia corda volutans. 

Namque dolos reparans antiquos mente maligna 

Atque duos inter sparsit vatomquo ducomquo 

'» Infausti lolii inaculantia semina pacem, 

Totas et fraudes trux mentis in arma vocarat. 

Forte dies aderat pascalis pùlcher, ah omni 

Qui colitur populo, mundus quo sanguine Chriati 

Ereptus vates régi deprompsit ab ore 

«"' lias voces: 'Iubeat (supplex tua iura reposco, 

0 rex), paschalem celebrare diem tua namque 

Clara potestas Augustiduno.' Citius rex 

Verba petentis agit. Posthaec nil vota morantur. 

Sed pariter laeti magna comitante caterva 

*)o Urbem perveniunt, quam rexit episcopus almus, 

Illie et statuunt festos celebrare serenos. 

Hos medios inter saevo mittente inimico 

Vir malus accessit, dubio sic infit ab ore: 

'Est opus, antistes, cauta te sorte tueri 

M' Rex mediis tenebris, dulci dum pectore somnum 

Captabis, iugulis saevis te tradere gestit, 

Membris perfossis animam quo sanguine fundas. 

Tu ne verba putes vacuas volitare per auras, 

Nocte meis dictis certus iam terminus instat'. 

-'•tu His dictis vates tenuit supprossa dolore 

Corda verens, quid agat; curas sup pectore versat 

Ingentes, tacitus singultis viscera pulsat. 

Hue animum celerem spargit seu dividit illuc. 

217volutatisG corr. P 231sereuosR G 241*merensG 243scelerem0 corr. P illucIVG 

209Aen.HT, 102veterum volvensmonuinentavirovum;Aldlielm.land. rirg. ôôveterum monumenta 

libronwn. 210 Sedvl. IV, 152Discipulosqucalios. quorum mens conscia rccti. 212 Met.XIII, 41(> 

regna tuentetn. 214 Paulin. Pétrie. V. M. III, 13 bollis feliciter actis. 217 lurenc. I, 130 

pavitantia dicta volutat; Paulin, Nol. C. VI, 87cunctantia corda,volutant. 219 Ed. V, 37; Oe. I, 154 

Infelix lolium, cfr. luvenc.II, 800sqq, 221Aen. VII, G94Agiuinain arma vocat. 222 Fast. V,41:1 

Nona dies aderat. 225 cfr. r. 131. "228cfr. 131. 220 e. g. Aen. II, 40 magna eomitante 

caterva. 235 Aen. IX, 324 pectoro somnum, cfr. Sednl III, 56; Aïdh.de,oetojrrim.rit. 222 somnos 

captabit, 237 Ma. VIII, 417 apunmm cimi sanguine fnndit. 238 Liicrti. IV, 222 Nec variae 

cessant voces volitare per auras. Vaenas auras e g. Aen.XII, 592. 241 ,w/.Aen. V, 701 nunc 

hue ingentis. ruine illuc pectore curas | mutabat vovsanaj IX, 413 longis singultibus ilia pulsnt. 

243 Aen. IV, 285 Atque animum nunc hue oelerpni, nonc dividit illuc.

LIliKR PHIMUS. 13 

Nec sibi valde timons, scd rogis turpia farta 

-'•i IToiTOseit potius; cautus cui parcere curât. 

Crimino ne tanto festi foedaret honorem. 

Ilaec secuni: vultum populis nionstrabat alacrom. 

Donec ouncta deo sollemnia rite peregit. 

m 

His gcstis 

'Da, deus, 

dominum supplex in vota vocavit: 

ut possirn soli tibi aolvoro vota 

Nec tenear mundi fallentis imagine captus, 

Sed liceat nocuos saecli iam rumpere nexus.' 

Hacc fatus famulos fidos delegit ab omni 

Conventu, quibus haec vates 2r.s 'Maturate fugam, 

ex ordine 

cari, ne perfidus ille1 

pandit: 

inquid, 'pontificem truncet fundatque 

Pontificis ina.culet nece inaxinia festa 

cruorem, 

quotannis'. 

Desoruit tandem mundi retinacula cuncta: 

Fer noctis spatium properans volat axe citato. 

auo Donec lux tenebra.s furvas umbramque fugarat 

Pallentis Phoebi, roseis cum curribus arva 

Perflabat. Nimium tristis rex ipso remansit 

Illius abscessu, 

'Quid facimus 

querulis et tecta replevit: 

Properate, viri. Cur linquitis?' inquid, 

an. 'Arma viri sumant, iuvenum vis tela capessat, 

Nunc equites certent, celeres armate maniplos, 

Currite post vatem. "il 

Quae nos dementia caepit?' 

Undique turba ruit, properant revocare magistrum. 

Ipse tamen precibus supplex absolvier orat: 

Luxoviense petit rapidis sub gressibus agmen. 

Clericus hic equidem iam Ebrinus in ordine mansit 

Sacro. Tum pariter pacom veniamque petentes 

Et lacrimis faciern largis perfundit uterque 

Inque vicem peccatornm sic vinciila rumpunt. 

i'i Quos pater 

Qui sacrum 

egregius 

monitis instruxit amicis, 

studio monacltorum rexerat agmen, 

Et docuit, domini quae sint mandata tenenda. 

Quos tamen ad tempus disiunxerat ordine certo, 

Dum penitus montes discordes *»» Sic demum monuit, iungant ut 

pax pia iungat. 

corpora secum. 

Qui patris egregii studiose iussa facessunt 

Ac tandem formam monachi sumpsere bonignam. 

Tomporo non alio produxerat ultinia metatn 

247 aliieremIV O â">îîmiiiii *V0t:/r. r. 10. î Aen.IV, S-lgenitoris iniagiiu' capta. 

254 Walahfrid. im, Tetr. 244 (Iï, !tgfiuitn 

teetnm onine replebat, 2(Vtcfr. Ae», XJI, 125. 2(i7 Ed. Il, (Wqnac te di-inentia oepitY 

2H8Krmnhi.Il, 121 (77,27) Cum undique turlia ruit, 

28ti e, (). Gi', TII, 5!MTemporo non alio. 

270 cfr. 175. 2S1 cfr. *2. 2.S2cfr. 17;

14 VIT A HKATlLEUDEGAHII MARTYIUS. 

JLora ducis vitae Hiltrici: funera saova 

» Plebs colebrat, furvis conduntur mombra sepulcris. 

Theodricus tandem populorum iura capessit 

E claustris inissus, strictis quibus ante manebat. 

Eccc autem populus diversa parte propinquana 

Ilegem adit: 'Oramus (humiles ne sperne petentes). 

-'>" Ut reduces iubeas nostros remeare patronos, 

(Ardor inest cunctis amborum cernere vultum), 

Sedibus ut priscis laetus reddatur uterque, 

Ebroinus enim nec non et episcopus almus 

Leudegar'. Placidus contra sic orsa respnnd.it: 

-"•>'>'Ite, viris claris citius mea dicta referte 

Sit fas ad proprias sedes remeasse patronos'. 

Oomfestim proceres veloci calle viantes 

Usque monasterium tali cum voce recurrunt: 

'Redde, pater, notos patres nunc redde, rogamus. 

:i«" Quis sine pertesum est supera iam vescier aura. 

Cerne fatigatos: imus per longa viarum 

Hue spatia'. His dictis mansit pater obstupefactus: 

'Ne me, ne ad tales, nati, constringite causas', 

Dixerat, 'ut cogam famulos remeare retrorsum 

•« Christicolas'. Tandem spatium concessit eundi 

Invitus precibus rogitantum, sed magis illi 

Inviti cessere loco. Benedixit euntes 

Attamen egregius: 'Pax vos nunc summa sequatur, 

Concordes animos iugiterque tenere necesse est, 

:'iu Cordibus in vestris exultet pax pia semper'. 

Progressi pariter pergunt urbique propinquant, 

Quam quondam monitis clarus sacraverat almis. 

Nec mora: fama citat populos, ruit undique turba, 

ITrbs populosa sonat, iaculatur clamor Olympe. 

:|i' 

Pergit in occursum magno comitante triumplio 

Plebs, pariter properat laetus maiorque minorque, 

Patres ac iuvenes, pueri innuptaeque puellae, 

Matres coniunctae matruraque sub ubere nati, 

Aetas cuncta volat, laetis resonantibus hymnis 

s*» Suscipit egregium patrem; quem planxerat olym, 

Abscessisse sua de sede, quievit ab isto 

Actu turba. Dehinc socii incubuere serenis 

Iam dapibus, pariter convivia laeta fréquentant, 

Instructas epulis certant circumdare mensas; 

299 *cmnostros? 31Hsuburberenati 0 corv,P ;i*2l*al)see.ssisG 

284 Clnldcrkhintcrfeelusest 678. Aen. VIIT,570 sq, saeva | fiineva. 295 Aen. X, 491 racmores 

mea dicta referte I Kuanch-o. 297 cfr. r. 153. 3(K) Aen.I, Ô46vescitm-aura | aetheria. 

303causa= reae/r. DC. 30!)Aen. VI,828Concordesanimai'. 311Aen. VIII, 101urbique propinquant. 

313e. i). Aen.V,3(38Noc mora; efr. v. 2(i8, Slfi Krtnold.II, 43 (II, 25)maiorquominorque popellus. 

317 sq. (le. IV, 475 kq, Matro» atqne viri pui'vi inniiptaeqnc puellae; Aen. V, 285 sub ubere 

nati. 323 Inrenc.III. 73Sconvivin luctii IVi'qvifntont 324 Aen.III, 231 Instnmini.sînciuiix.

LIBKIÏ. PKI MUS. 

m'' Sicquc diom lactum ducunt, duni vesper Olyinpuin 

Clausit suadcbantquc cudentia sidcra soinnuin. 

At fbi'iis ista tuons Ebroinus monte sinistra 

Livida corda promit diris infecta vononis, 

M" 

Haut poterat 

Aut membris 

placida 

solitam 

ponthaec consistere mente 

noctis prestare quietem: 

Quin potius fraudem eclaverat ore sereno, 

Donec obtectus tenebris aufugit iniquis. 

Incomitatus abit magno fraudatus honore; 

Quem voluit vates censu donare benigno, 

•m> Edibus 

-Cur 

et propriis comitatu reddere laetum. 

mediis tacitus tenebris te tollis et aufers? 

(Ergo, age, die, sodes) dederas nec membra quieti 

Paulisper? satius fuerat per lucis amoena 

34" 

Pergere: latrones noctis sed tempora 

Filius ast lucis devitat noctis opaca. 

quaernnt. 

An fraudes tractas fugiendo mente maligna? 

Redditus at propriis Ebroinus foedera pacis 

His mandat primum, tenuit quos ante inirnicos: 

Offensis tandem sic se sociavit amicum. 

»:< Haec sed cuncta gerit simulator corde sinistro 

Hoc probat et finis: nam posthaec ipse malignos 

Congessit sotios, regi se praebuit ultro 

Inque priore gradu magno mandante tiranno 

Suaceptus maiorque domus dehinc ipse creatur, 

;iw Princeps et procerum firmatur, rege secundus. 

Mox furibundus agit stimulos sub pectore nigro. 

Ut lupus infestus, siccis dum faucibus aret, 

Molle pecus vastans avidus manditque trahitquc, 

» 

Territat 

Irarum 

imbellesque feras 

plenus, trepidantia 

leo vocibus atris 

colla fatigans 

Erigit haut aliter t'unis iactatus et ira 

Caedibus insistens diris funditque cruorem 

Innocuum: homines prostrantur more duelli. 

Nam plures procerum vita :i«o 

spoliavit 

Finibus et patriis multos depellere 

et armis, 

certat, 

Divitiis alios proceres proscripsit amatis. 

Taie scelus patrans actu bachatur iniquo. 

Interea vates residens urbemque gubernans 

327 ainistni HG 330 solitum0 corr. 1* Bât! *aut G 

325 Hij. Ge.III, 37!)Hic noctem ludo ducunt t:t laeti; Aai, 1, 374 Ante dieni olauso foinponet 

vespêr Olympo; Aen.11, !); IV, 81 suailentque aiilcntia sidéra somnois. 3"27 tuons = vidons 

Vergilianumest. 328 Ermold VI, 47 {II, (itl)vaviis infecta venonis. 330 Aen. X, 217 îneiiiln-is 

dat cura quietem. 33(i Aen,IV, 3H!)sequeex oculisavertit et nufort. 337 Aen.II, 707 Ergo;i£i\ 

MOftlii lucis c. < luun. 12, 3l>. 341 c/r. "218. ;JSOc/'r. Iti7. ;)j')lAen.IX, 71;") stimulos aoris 

sub pectoru vevtit. 3.V2xij.lie. IV, 127 areliant fluininasiceis i Ikucibus;Aen. TX, 337 Inimstus 

et'u leo| munclitquutmihitquu molle peeus, c/r, Seilul.II, 112 s/q. ;.i')l! Aen.XII, 9Hi l'uvii» 

ineonaus(sicliern. s. IX.) et ira | terribilis. 

î)lH) Aen.I, 1)20Finibusex)iulsiim{iulriis. 

3fi!)Aen. VI, H!

1n 

VI'l'A UKAT1 LKUDKUAIU1 MAUTYHLS. 

Oonmiinsani sibi scu monitiH sacraverat ahnis. 

Conf'cstirn inf'elix Ebroinus pectoro torvo, 

Sedibus et prepriis tractat detrudere vatcm. 

'Illo meis', inquid, 'palmis inlesus abibit, 

Qui toties contra mccum conflixit eundo, 

 

Ut non percipiat, meritis quao gesserat olim?'1 

Poroipiet potius, vindictam scntiot illo. 

Illum conpulsus propter sum perdere orinom, 

Depulsus rogno monachalom sumero formam, 

Coniugis amplexus dulcos et bassia liqui, 

Oscilla noo prolis collo suspcnsa tenebain. 

0 niihi si quisquam fidus hanc vindicet irani: 

Hue ades, o quisquis, cornens, iniuria qualis'. 

Talia tractanti astabant duo mente nefanda, 

His tristoni blandis dictis muloere feruntur: 

'Nunc miseras voces, 

;tS11 

Desine; pande libens, 

prinoeps, 

quao ait 

iacfcare per auras 

sentontia eordis. 

Die, âge: nos dictis ultro paremus ovantes, 

Ecee sumus iam iam famuli complere quod optas'. 

Diddo unus dietus nec non Wageinarus et alter. 

vEcce ineos dilecta manus miserata dolores: 

»s'' 

Somper voh firinos tenui nunc ite, parate 

insidias', dixit, 'vatem dcpcllite sede'. 

Otius ast illi (sortant iinplere iubentis 

Imperium saevum. Velox mit undique turba 

Perro armante miriax duro vol fustibus atris. 

'M" Pars lituo resonat vacuo, psira vocibus altis; 

Pars clipeis onerata ruit pos terga rotundis, 

Ast alii palmis gestant astilia lata; 

Pars levibus plantiH fidit, purs fiectere colla 

Àlipodum feretrisquo cavis et sjjicula trudit. 

» Tantis turba t'ureus anuis ac bella lacescons 

[bat per canipos vastans urbeinque tenebat. 

Ortantur sotnet «oeii: '(Jireuindate nmros 

Vallo seu scalis altis nune scandite tecta. 

Pars quatiat subtus crebro f'undamina mûri 

4»« Ài'iete. pars etiam nervis iactate sagittas; 

B(i9que O 74 collali evrr. V ;!8îi *uuugouuiuun (I 884ineas Gcurr. F miseratioG 

c'wr. Alunllius -I(X)iuetiitn(.r corr. V 

:i72c/i'. I7.'i..iT.'i Krnwld. 111,:1S1(11, iV2)(;ouiii(fi«iiinyloxiiH. :!74 Met. IV, r>74yuuni 

»i ciii'a douiutam certa vindicat ira-, Ed. Il, 45. VU,\) Hueades, o. ;!77 Jneaui.1, 172; !!7!) 

Talia tractanti. H78Aen.I, 1117t;t dicti.s imicreutiii peetonimulcet. !(7',lAen.If, 7(i8 voces 

iuctaro ]ier uiubnuii. •'Î81 Aen. VI, H1MDie itge; Salut, IV, 118parut oviins. l!8.'i Waycmarus 

(cfr. 5(i4. 5(55.57:1)in Letulcuwutilis Wahnm-im, in >V.PraniecliMal/. Haet:.Il, tt44 Ihjimcr audit. 

,-ÎHi Aratw.n,8iil Odilecta manu*;Aen.IV, (îilii niiseruto riolorcm.188 cfr. :illl. ;ÏMI Aen. VI, M8 

duro fin-i'o C-r, :;ladiis et l'usfcilmste. yr. Mutth.2(1, 47. iJilil l'onl. II, il, 58(Jollnque Iloctcre 

doctus e(|ui, cfr.Aen. XII, 484 Aliptnhtm

LI.HKR L'ItIMUS. 17 

Qui molior iaoulis, adsit; date fortia tola. 

Nunc opus ost oooptum: iuvoncs concurrite cuncti'. 

Sonscrat ista dei famulus. Tum cungrogat omnom 

•»»' 

Cum crucibus, 

Cloi'um: 'Forte 

ounotum 

crucos, 

caoreis, laudibua atquo 

cl aras ornato lucornas; 

Ducitc relliquias sanctas cinercsquo priorum: 

Exomplum domini splendens imitemur ovantes' 

i 10 

(Obvius 

Intrepidi 

Dixerat: 

ipse prior turbis procosserat) 'et nos 

citius turbas properemus ad istas'. 

inuocuos voluit servare bidentes, 

Martirii ad palmam laetus se probuit ultro. 

At non carniflcis mucro tune probuit ictum, 

Tempore quo voluit eaelostem carpere sortum: 

Martyrii dilata est, non subtracta corona. 

11*' Attamen infaustas, spreta roverontia Christi, 

Factio pernitiosa manus inieccrat illi 

Atque oeuloa claros nimium sub fronte serena 

Emit ac strictim telo terebravit acuto. 

Illo igitur laudes domino gratesque rependit, 

•i-u Nam fertur precibus summum laudasse tonantem 

'Sit tibi, magne, salua, virtus ot gratia, Christe, 

Glorifioare hodio tantum qui me voluisti'. 

Quamque forent vacuao patula sub fronte fenestrae – 

Lux tamen interior micuit olavissima 

4-j.r. Saeva manus s penitus carnalcs clausit 

semper. 

ocellos – 

Summa manus cordis rutilos reseravit ocollos. 

Vir humilis, pations, orator, cultor, amator 

Permansit iugiter, palmam quo carperct almam. 

Rébus heu nimium seeloratis bis ita gestis, 

«» Cauto caenubio quodam custode tuetur 

|S 

Vates; dum binis eircum sol volvitur annis, 

Hic latuit patieiis multis exempla ministvans. 

Huic gormanus erat Garinus nominc dictus, 

Quique motu propriis fuiu'ixt dcpulsus ab oris 

Hue profugusquo illuc incertis passibus errans. 

Iuterea profugi propriis remeare iubentur 

Sorvitiisque sui solitis iusistere régis: 

Quos inter pariter Garinus iussus adesse. 

Neo minus et vates postliaoo adliibetur ad aulam. 

404cfr. Urnin.vit. V.lll, p. 702ctuurulù|uiUot cnu'ibii.s et. c.lioriK psallentiiiin ohviamoliiit cuin 

dei hiudibusiiîh iuiniit'.is. Fvotuilccrois hunpiuiihiitî nU|iio..1/*clKjj-eis (quaeprosodiuut in ijïueca fucc 

minusùjjenderel)lamptuiibusquo -UiO*touoturH (*

18 

VITA liEATl LEUOEGAU11 MAUTYUIS. 

»" 

Quosquo tuuns princeps Ebroinus monte maligna, 

Blaaphoiniis fratrom variis irrisit utrumquo: 

'En mci'itis', dixit, 'vestris adsistito turpes'. 

llis motus dictis fct'tur dixisso boatus 

Longa trahons tacitus mentis suspiria vatoa 

i"1 'Nostris haec meritis patimui1, quia orimina multa 

Gessimus ante doum, quorum nunc damna luomus; 

Maior adest istis semper clementia Christi, 

Nos qui dignatur vita donare peronni. 

Infelix Ebroine, tuis iam desine factis: 

*:>» Ecce neci multos stricto mucrono parasti 

Tu, potius, miserande, subis tormenta sevora. 

En tibi porta patet subtus ferventis Averni, 

Flammarum socii fientes et parta gehenna, 

Factis ni citius veniam merearis ab istis'. 

«•> His magis auditis furiis incensus et ira 

Mox Ebroinus ait: 'Quae vos dementia fallit? 

Hinc procul ite citi; citius propellite tales; 

Tales desistant sermones ferre per auras.: 

Conloquiis vanis pariter verbisque fruuntur; 

'no Garinus citius plectatur grandine saxi. 

Festinate, viri, tandem damnate superbum; 

Âdstrictum sudibus duris lorisque ligate'. 

Cernens hoc vates, promens has pectore voces: 

'0 decus, o germane mihi lectissime semper, 

«s Hue aurem monitis paucis adverte docebo: 

Care mihi frater, firmum nunc pectus habeto, 

Est opus; ista brevis currens vehit omina finis, 

Nos quia mortis amara tenet sententia, constat 

Supplitiis Christi pro nomine subdere corpus; 

47» Nos tamen expectat caelorum in culmine clara 

Vita manens, quae fine caret, quae permanet aima. 

Ne timeas quo regnemus, properemus ovantes'. 

Nec mora, per ventos certant effundere vestes: 

Impia turba ruit, pedibus vix ultima tangit. 

47s Aera per tenuem subductis acta lacertis 

Saxa volant: subito nubes densatur acerba, 

Saxea grando cadit, furor impius arma ministrat 

448 uitae G coït. P 450 multo G corr. lJ 4(>7*omamG omnia P 470 *mi.pos'( 

440cfi: 341. 444,Met. II, Vi'Atanto penitus traxit suspiria motu. 450 Aldhelm.kmd.rirt). 1255 

stricto uracrone necaret, cfr. ibid.241i);Aen. II, 333stat ferri acics mucronecoiiisco| stricta, parata ncci. 

455cfr. 356. 456cfr. 267. 45!)Aen.VIT,90 fvuiturquedeorumj conloquio. 460cfr. 477. 4(il Aen. 

II, 373festinate viri. 4(ii!Aen.VII, 524 Stipitibus duris agitur sudibusvcpraeustis. 463 Aen. Y, 482 

effundit pectore voces. 464 Ge. 11, 40 0 decus, o 4(>5Aen. IV, 116paueis, adverte, docebo,cfr. 

Met.XV, 140. 466 sq. Aeu.VI, 261 opus nunc pectore firmo. 473cfr. 313. 474 Met. III, 62!I-, 

Arator. II, 1.01Jmpia turba. 475 Ge. IV, 311 tenuem aéra; Arator. T, (102vibrsmtibussictn 

lacerfcis | saxaiacis ] grandonofanda cadat. 47.4c»..I, 150 saxa volant, furor arma minixtrat. 

477 Aen.IX, 711 Saxea pila cudit; GeshiApollon.685 Saxea turho, cfr. Sl/ruboMain. XXIV, 6 w/. 

(II, et, r. 475; Aen. I, 2i)l furor impius. cfr. r. 176.

LIBER PRIMUS. 19\.1 

Et roseo duri sparguntur sanguine eautes. 

Illo inter dominum crepitantia saxa precatur 

*« Palmis expanais: 'Qui me dignaris ab ista 

Auferri vita cruciatum martyris instar, 

0 deus, perpetuae vitae mihi redde coronam'. 

Optat et ipse simul vates cum fratre coronam 

Percipcrc 

12Se/lui.)', Ifiil scilcorpore t,oto. 5i;i cfr.-l'Jd. 

515cfr. 41»0. 518 Setinl.Il, 10'.)Qui pietato caret, 

:t*

20 VITA BKATI LKUnKGABIl MAHTYIUS. 

4 

Plona gérons, sensu vacuus, ferus, asper, amarus, 

• Accersit quendam citius, cui denique dixit: 

'Cernebas quondam tumida – cape – monte superlnnn, 

Artis hune claustris vinclorum necte, "Waningo, 

l'arcere nec cures; veniet mea iussio, qutte illum 

Poenali meritis damnabit sorte suprorna. 

:,a;, Perge citus'. Pergit velox qui iussa f'aceseeus, 

Usque monasterium caute porducere certat, 

Olim Fisoamnum constat quod nomine dictum, 

Virgineum examen mansit quo niatre sub una 

(Actibus illa piis pollens per tempora cuncta), 

M'' Quo iugiter domino modulatis vocibus hymnum 

Percropuit; degens ubi martir tempore quanto, 

Supplex altitlironum dominum venerantor adorans. 

Parcus namque cibo, sumens vel pocula pauca, 

Raro seu membris concessit stramina lassis, 

?';i'' Saepe etiam adelinis parieti membra reponit. 

Intentus facie, manibus vel corpore toto 

Astrorum rogem summo conamine poscens, 

Crimina quo laxet, veniam dot, noxa remittat, 

Inpiger antistes haec gessit nocte dioque 

'incamnense, ruJgo It'encimifi. e. t'êcwtt)i) in.(Midis Nc.uxlriiiepo/mlisml (kcantwi pmtituiit. 528 CViiVdomarga 

rocattir ab Urxino. 5;>l)Ara/or. ;i.'i7 vocibuKhyninum. 5.'Î2 Fort. V.M.III, 3 1 4 veneranter 

adoranH,cfr. Redul. V, 4)11et Avérai,min. 5.(i c/r. 512. 54.'îc/'r.51!t. 547 efr.prol. 4. 

550 de glescoro prftef.4.ttthi. 551 (h>.l, l\\ i\tî graviclis])i'ociuiib!ttculnniHuri^tiw. 552 Amtov. 

II, 579 tu nunc mihi largiuH ora. i spiritus almi', rigii. cfr. Prirpliyr. Op. IV, 4 ikvotis liaustibus 

ora vigans. 553vfr. 112. 557cfr.12!).

MUER PllIMUS. 21 

•''> 

Tompoi'O concilium statuit rcx nam sub eodem: 

Pontifices voniunt, veniunt simul undique plobes, 

Thoodricus clarus princeps, Ebroinus et idem. 

Hue ctiam venit properans expulser uterque, 

Wagemarus fallax nec non et Diddo maligmis, 

.or. Wagomari sotius, parilis quos culpa ligavit. 

Conveniunt alii, velox quos ultio iuxta 

"u 

Haud inpune tulit. Primus proiectus ab illo 

Concilio factusque reus iam Diddo ruebat 

Milibus irrisus, vatem qui sede reiecit 

E propria quondam, et damnatur proditor amons. 

Inde etiam moritis depellitur exul ab oris 

Duloibus et mortis miserum sententia multart. 

Wagemar infelix simili deioctus honore 

Tum sequitur: socius sceleris seu fautor iniquus 

"•> Exstitit in causa iusti; qui denique fertur 

Verberibus tritus trucibus, quem factio cernit 

'l'urpiter 

affectum poenis, qui sumpsit 

honovém 

Inmeritus. Nutu summi rectoris Olympi 

Creditur effoctum: nam posthaec guttura nectit 

•"» Infelix laqueo, mortis properavit ad umbras 

Tartareamque petit sedem multatus amare. 

Hac mercede suos Ebroinus donat amicos, 

Qui vatem propria iustum de sede tulere. 

Nunc extrema manent iusto certamina palmae 

!>k> 

Exsuperanda, quibus iam victor scandit Olympum. 

Ducitur e elaustris, strictis quibus ante manebat, 

Virgineas aures ubi sanctus dogmate sacrat; 

Principis ad vultum iussus, simul atque Ebroini 

Pervenit. Statuunt extra quem parte sub una 

'9° Concilium, abstrusas res querunt atque futuras 

Adtemptando pium; pandit quibus ordine cuncta, 

Illos quae maneat sententia Aut alios 

praescia 

citius finis haoc cuncta 

rerum 

probavit. 

Quem contra torvus sic fatur iniquis 

">' 'Quid toties verbis te iactas, improbo, vanis? 

Martirii palmam speras te posso mereri' 

Ut fueris dignus, sertam palniamquc caposcis: 

Nulla corona datur vitae pro talibus actis. 

Nec dignor tali te munere clauderc mctam: 

«» Claudis enim vitam propcnita morte, superbe'. 

Dixerat infelix Ebroinus, mente rovolvcns, 

I.llum quo dudum mundi destruxit honore, 

53lmoG corr. V'8 r>titinsta1' 'iT7 miiinia "i8'2 morcelles(ï corr. F f)S7ilogmuta 

G corr. P TiHi)*(|uam(l 5!t>II1iiki(.|j7Met. Il, 474 Hmidinpune ieros. ïû\ Vurl.('. IV, 1, 17; 17, S, 5 exul ab oris. 578, c/ï. 

Aldh,I. 429. 581 Ani. VJlh ( Uî7 Tiirtareuxi"t.ianisimIoh. 5.Sl!c/'r.2S7. ôSllcornum/tisoxtni 

concil. r. pmef.4. ôill cfr. 254, ubi tutti. Ctnulitl. XX,5 (/ lKil 5!ii' 1invite.1, B2i!prai-sein 

rei'um. 5i'!i cfr. !W(i, 'î(H) htretic. IV, H! jiroiM'nitîinioiti1vi'!inc|iiit.

22 

>' 

VITA ABKATI.LKUDKGAHII MAUTYIUS. 

Sic etiam caeli penitus depellat ab oris. 

Illum quo mercede pia depellere gestit 

Longius, aeternis adeo sed sanctus adhaosit. 

Inde virum quendam crebrata voce ciebat: 

'Accipe: vinolorum claustris, Rotberte, ligare 

Hune studeas', inquid; 'veniet iam tempus, ut illum, 

Ut meruit, dignis poenis sub Tartara mittam'. 

nio Concitus ille capit parenda iussa iubentis 

Adque do muni propriam cautus perducere certat. 

Passibus alternis certant dum carpere callern, 

Protinus hune fessum pedibus membrisque solutum 

Cernons in mediis subito subsistere campis, 

i;i'' Cui miserans fort auxilium scu pocula libat. 

Dum pincerna parat placidum libare liquorem, 

Splendidus arcus enim veniens cum lumine magno, 

E caelo radians tlammis lux missa cucurrit, 

Mai'tyris atque caput supra blandita resedit; 

''-11 Inlesos tetigit sancti servatque capillos. 

Hoc viso timuere viri, vox faucibus haesit, 

Erectae steterantque cornae, tremor occupât artus, 

Singultisque crebris flatus seu viscera pulsat. 

Ad se reversi rumpunt lias pectore voces: 

^> 'Iam tandem, cultor domini, die, optime, nobis: 

Ecce repente viam gradimur non passibus aequis, 

Dum lux ecce volât labens a cardine caeli 

Nuncque tuum supra capud est fulgore corusco. 

Territat haee cunctos, pedibus titubamus et omnes, 

>>'M Nec simile e caelo signurn conspeximus umquam: 

In inodum cireli flagrans tua tympora cingit'. 

Audiit hoc martyr, promis prosternitur arvis, 

Has domino voces supplex gratesque rependit: 

'Arcibus aethereis résides qui regna tuendo, 

«•• Qui caeli fabricator ades, qui conditor orbis, 

Orbem qui quadrum surnma ditione gubernas, 

Te veneror, tibi vota libens gratesque rependo, 

Cuius haec iussu caelo lux missa cucurrit, 

Tantum quod signum dignaris ferre super me'. 

«w His animata piis plebes precordia mollit 

610 iuea G (il2 certnnt.G con: P 614 *csrneretG (>17*ârtus 0 622 quae comoG 

G24at* G 

003cfr,434.. (iOGAcn,III, (i8magna supremuiu voce ciebat. 60!)Aen. XII, 14sub Tartara 

mittam, (il 1cfr.520. 618 luvene.I, 198caolovoxniissa cucurrit. 621 sq. Aen.II, 774; UT, 48 

Obstipui stcteruntquo comao et vox faucibushacait, cfr,ib. IV, "280;XII, 868 Arrcctaequohorroro c. c 

v. f. h. 622Aen, VII, 446 tremor occupâtartus. 6î'î cfr.242. (i'24Aen.III, 24(irumpitqnc hnne 

pectore vocem. t»26Aen.Il, 724 sequiturqne jiatreiu non pasaibusacquis. 628 Invenc.III, 821 

Chi'istus fnciem fulgore corusco | inutatur. 682 cfr. 170. 633 cfr. 419. 034 Sedul. 7, îll 

Arcibus aethei'fiisuna est cnm pâtre potestas; lurette. I, 624 Sideroo genitor residens in vertice colli. 

635 = Sexhi'l. I, 61. 6.'ï(!AMhelm,hiud. rire/, 1 Omnipotens genitor niunduin ilitione gubprnans, 

iliiil. i;t64, lf)(l(i(juiidruni orhcni. 6;i7cfr. 419. liiiHcfr. 61H,

LIBERPltlMUS. 

Visibus ad dominum toto cum corde reversa. 

Fribula spornontes, penitus meliora seeuti 

Mortis iter vitant, eaelustia rogna requirunt. 

Hos domini f'amulus docuit, quae sint pia hissa: 

64'> 'Oernitis, o nati: instabilis quo machina rorurn 

Vcrsatur volitans liquidas ccu fuirais in auras, 

Sic pomposa ruit florentis gloria mundi. 

Nos vocat aula dei cunctos sodesque boafca, 

fis» 

Angelici cupiunt sinibus gremiisque f'overo 

Nos propriis cives, ni mens nunc tarda tepeseat: 

Tcinpnentos dominum miseri sub Tartara tendunt'. 

Tune fatnuli famulaeque simul, Rotpertus et uxor, 

Tota domus vatem casto venerantur amore 

K'5 

Errorem 

Actibus 

cuncti penitus sprevere priorem, 

insistunt sanctis Christumque fréquentant. 

Haec f'aciens martyr, postbaoc non tempore longo 

At mortem sitiens iusti mens effera semper 

Nec furor insanus cordis nec ira quievit, 

Donec membra pii vatis mucrone 66u Artus atque neci tradat fundatque 

feriret, 

cruorem. 

Venit enim suprema dies et passio sacra 

Venit, quo famulum dominus ditarier almis 

Disposuit regnis, sanctum quoque ferret ad astra 

Flatum, perciperet meritis ubi praemia sacra: 

sus Ecce equites mittens Ebroinus prepete cursu, 

Pos tergum clipeis sancti ferroque minaces. 

Dat sonitum tellus, saltum quatit ungula putrem; 

Frendit equus frenis et concutit ora cruenta; 

fi'* 

Exit aquosus humor, fervescit et ossibus ignis. 

Usque domum properant Rotborti quattuor apti, 

Ut caperent vatem sanctum: quem denique captum 

Per nemora alta vehunt furtivis passibus atque 

Callibus ignotis repedant ducuntque bea,tum. 

Dum 

'>7.r>Haec 

haec 

ait: 

agerent, martyr subito conpescuit 

'O nati spatiis 

illos: 

ne erretis in istis; 

Ecce fatigati toties desistite tandem: 

Adsum haud ignarus enim; consumitc iussum: 

Cursum hic ponam vitae finemque laborum. 

Tempus adest; citius, nati, nil iussa morate'. 

«su Ecce repente ruunt terni, superante superbo 

Ad plantas humilos quarto veniamque precantur: 

K55xpm quae O (i(57*altumO agnini liïo *collîl»iis(• 

642 cfr. 23. (>4MJuraic. 1, (>88oaeU'stiii qnaerito rogna. li'lô Strfitl. 1, 2iîi( îvriim 

machina. (illi Aen. V, 740 tennis f'ngifcconf'imuis in auras, cj'r. Met. XII, f>25liquida» «unis. 

648 Aen.VI, (ioi) seileaqueIjeattis. (if>3Vnst.I V,5t.'>Totn donuislactast. (ïliOcfr.i!f>l!. (il!)Arntnr. 

I, 259;11, 712 yrtiepetecuvsu. Ii(i7Am.VII, 5(!7Dut sonitum; Vlff, iWliQuiulrupcduiilt']intrtMii 

sonitu quatit ungula cauipuin. (!t!îS.tel, Vf, KK)wi l'vonuCuri'iiti| concutit; 2!ttiIVuniotliovridus 

oi-e cruento. (i(>!(Met. II, 410 sut) ossibus ignés. (172Gc. III,

24 VITA lilOATI LKUUEGAUHMAUTYKIS. 

'Criminibiis nostris nunc indulgero rogamus', 

Aiunt, 'nos benedic etiam, venerande sacerdos': 

Protinus ille manu extenta benedixerat illis. 

«s-i Incropat hos quartus: 

Dixit; 'sed quid agam, 

'Procul 

timida 

hinc absistito, victi', 

nunc cernite mento. 

Tendo caput iugulo', dixit, 'vel cernua colla'. 

Àrduus ipse stetit stricto mucrone coruscans 

Protinus ille genu fixit palmasque tetendit, 

eau Haec supplex precibus rogitans et sidera pulsans: 

'Aime pater, genitum direxti, ut crhnina mundi 

Tolleret atque cruore pio iam vulnera sanot; 

Per quem te meruit mundus oognoacere verum 

Auctovcm cuncto sublato errore vetusto. 

sur. Error abit vanua, ceduntr fincmenta deorum; 

Gratta prompta redit, venit cultura fidelis, 

Orbis ubique colit, tellus quoque, pontus et astra 

Te, pecudes, volucres, pisces, qui rlumtna tranant, 

Facto rem verum testantur cuncta créasse. 

7ou Da veniam cunctis, miserans et parce inimicis 

Omnibus atque istis, veri quia noacia corda 

Gestant, saeva etiam ponunt tormenta necemque. 

Hos propter claris conspectibus, aime redemptor, 

W' 

Credo tuis me presentari et carpere vitam 

Perpetuam. Hanc animam placidis nunc accipe palmis'. 

Armiger his dictis stricto capud abstulit ense, 

Infaustis manibus sacrato sanguine terram 

Perfudit; victor clarum sic aethera scandit. 

Continuo dominus miraculra magna peregit: 

7io Ut psalmista canit (cuncti nunc cernite vultu), 

Ecce suum dominus sanctum magno ornat honore. 

Et capito absciso superabat corpus in altum 

Erectum, ut fertur, spatioso tempore, quantum 

Unius horae inetam sol scandit in axe. 

vis Vividus ardor erat membris, calor ossa tenebat, 

Inpaciens homicida suis nam calcibus illum 

Percussit, citius terra quo membra iacerent. 

Ensifer infelix, roseo maculate cruore 

Martyris et sacrum corpus qui calce petisti, 

tm Nec licuit has te penas inpune tulisse, 

Sed mox nrultiplici constrictus peste teneris 

Ij95eaeduntû coït. P TOû*miiinuiii(/ 

683Fort. G.T, 15, 31venerandesacewlos. (584B\isl. III, 872 cxtetitas manus. (WUc/ï. lliii; 

Trist. I, l, 87 timida circunispioe mcnto. liS8cfl; tôO. 080 A(M. VI, G8ô palnias utnisquitetendit. 

G91direxti ex Acn. Vf, 57. li'J-tAldMm,, laud. viffj.1732erroro vetusto. HO»Alilhdm, 

laud. rÀnj.1052 figinent» deorum. 097 Ge. III, 270 et flumina tranant. 701 Oe. IV, 47(1: 

Juvene.III, 104 sq. neseia corda. 700 Ertuold. Nit/M.III, -Itil (II, 51| stricto caput nbslulit 

ense. 710 cfr. '210. 711 Pu. IV, 4 Kt Hcitote quoniam mirifieavit doiuinus aam:tum siuiui. 

715 Acii.IfT, 308 calor ossa i-elii|uit. 718 [itewe. III, 72!)maculata eruore.

LIliER PlUilUS. L1IJEI1 SECUNDUS. 25 

Daeinonis sic mediis Hammis inieotus anhclaK, 

Fugit ab ore oinis donoc properantcr ad timbras. – 

Coniugibus placuit posthaeo clam membra sopulehris 

'> Tradore praodictis una cum veste rosperua 

Sanguine: basiliea conduntur mernbra sacrata 

In modica; iuxta fuerant quo ciroiter annis 

Binis tecta solo lafcifcantia, mensibus et sex. 

"o 

Ista die, certis iam signis, gesta secunda 

Octimbris mensis sollomnia, credite vere. 

Ingenio exiguo quaodam iam portio facta est 

Florigorao vitae: nunc libri terminus adsit 

Huius et alterius domum repetatur origo. 

EXPLT.CITLlliER 1. 

INCIPIT LIBER SECUNDUS. 

Continet ille prior sacrati gesta libellus 

Martyris, in carnis placidus quae tegminc gessit. 

Exutus spoliis carnalibus, ecce secundus, 

Miris quae gessit 

•"> Actenus expressi 

virtutibus, implicat acta. 

vatis pia munora iusti – 

Arenti sermone quidem, sed pinguia gesta; 

At plus illa sonant: calcatis victor Olimpo 

lam residens vitiis domino tribuente peregit, 

i" 

Quae diversa 

Sormo meae 

piis signis manifesta, tenentur. 

forinans torpenti illabcrc linguae 

Cuncta prius, hominis labris quam lingua sonaret, 

Carmine quo possim multis ex pauca referre. 

Saltim basilicae parvae servaverat aedes 

Pervigil excubiis devota mente sacerdos, 

is Eminus 

Apparet 

aspitiens noctu, 

hominum nullo 

lanterna 

subnixa 

refulgons 

ministro. 

Ecce repente suis se fiammis prodidit ultro: 

Protinus hinc atque inde fluens rumore venusto; 

M 

Martyris et nitido celebrant 

Sed maiora dehine radiabant 

sermone sepulohrum. 

signa secuta: 

Luminibus rediit caecatis munus amatum 

Et solido claudis firmantur robore plantac, 

Auribus et gratus remeaverat aeris ictus, 

Larva ruons atrox obsessi corporis artus 

'-s Liquorat, abscessu corpus mentemque levabat. 

Claruit his primiun virtutibus almus ubique. 

725 ueste 0 727 Tueriiiit il 7ilO*nctorilmsG 7iî2florigeref! 7ili(reputnlui1'f evrr. P 

II 2 togminaeG l! ecooG liJ biisiliooG 11)«elebrant G 

720 in dioccem-AlrehtUcnsicfi: A.SS. -Hil, 251. 7ii3 ArrUor.I, 17ropotntur origo. || 12c/'r. 

Ki'inolcl.Nuj, l, 30 (II, '->). 22 Ahlhehn,Jaml.tiry, 473 Olaudosfirmatis uiox iussit jnu'grre pluntis. 

24lurent, i, Ofiti eorporisartus. 

l'OKTAK1.AT1NTAKVIC.MtOl.lMIII, 1

26 

V1TABEA'l'I LEUDKUA1U1 MAHTYilfW. 

Intorea eelesiae vigili duravit amore 

Ad tumbam custos vatis; oui deniquc latro 

Nocto tonobi'osa rapuit res urto nialigna, 

3« Antoa quao proprio congesserat ipso laboro. 

l.llius et vacuas abiens fur dosent aedes; 

Quiscuni, quem tonuit reverentor, calccus unus 

Martyris ablatus fertur. Sed clerious idom, 

Dum remeat, proprias mature ut visorot aodes, 

m Repporit exuviis spoliatam hostem pur acerrain. 

Conoitus ille petit redions vonoranda scpulchra, 

Crinibus extractis et pugnis pectora tundens, 

Nec caruere genae lacrimis nec guttora pulsu. 

Vociferans, lacrimans, niraio clamore ruebat, 

w Persistons supplex 

Addidit et noctem, 

precibus 

rogitans 

horisque diurnis 

sibi reddere ounsuni 

Fur fessus rediit démens onerante coturtio, 

Invitus domino tandem spolia ampla rciocit; 

At dominus servi patrat periuria t'alsa, 

*s Digna sed immitom sequitur mox ultio utrunique: 

Nam dominus vitam coleri cum fine reliquid 

Et servus raptor poona damnatur accrba. 

Nec latuere diu crescentia signa dolosum 

5« 

Diversa 

Inditiis 

in populis Ebroinum; rumor 

certis manifestât, quod prius 

ubique 

ille. 

Invidia faciente, mala celaver at arte. 

Aspice, cum domino martyr iam régnât in arec, 

Invidiose, rapax, homicida inmitis, adultor: 

Fulgescunt, radiant, flagrant, monstrantur, amantur 

;>s Signa pii vatis, virtus decorata nitescit. 

Nunc quid ad haec Quid? – nisi 

poteris falsa 

corde gemis tacitus, 

proferre 

pitvitans, 

loquela 

Ebroino. 

Optatam e tumulo certat captare medelam 

Quisque suis membris: sanis nam callibus iste, 

'» Ille oeulis radios gaudet remeasse sorenos 

Expulsis tenebris, nocuo (hic) caruisse calore, 

Ast alius triste exultât vomuisse venenum 

Daemonis; et cunetos curat concessa potestas. 

Inditio est regnare polo, 

cui ïartara saeva 

Sri Promittis voluisse: tua est depulsa potestas. – 

ïalibus attonitus doluit signis Ebroinus; 

Haec ait, ex imo runipens liane pectoro vocem, 

Ilis questus laorimis dicens uxoris ad aures: 

'Heu mili, quid tantum populos celebrare sepulelirum 

.iOlaboreH G !J0*liostem|ier]liusp?U !")!S tiiuiiilr11corr. V (il*Iiic decatin G (>8(|iiPstusII 

37 tifv.Maclbert.Punoh.cf/l.i\ TS; Aen.IV, H1Stbediins et p«elom pugnis. :!8 KvrnM. III, \'i'i 

Non caruere genae lacrimis. ;iil (ri:. IV, -189Ouni c.liunoruruit uiii.îiu. 4i) Ae.ii.IV, 9;l spolin 

aruphi refertis. M A.en.1, l!j()Nec latiiovedoli Iratrem, u/'r. Salul. V, 'Ai. ;>'>v/r. Sedul,V, r>ï«

f,[RKHSECUNDUS. 

7" Audio? quid tantum Porvohitur? Yerum, 

plebis 

concursus 

coniux, an falsa 

ad illud 

vidonturï 

Aostimo falsa rnagis vulgaros ire per auros: 

?. 

Martyrii dignas talem meruisse ooronas; 

Talibus auspitiis, credo, est delusa caterva. 

Sed tamen, ut certes faciat nos, nuntius adsit, 

Quique eat et redea,t rapidis sub gressibus ad nos: 

Certa ferons dubios cuvet dissolvoro nodos. 

Unde, âge, care comes, aliquis mittatur alumnus, 

Pergat et ad tumulum veniat. qut cuncta requirat'. 

*•> Portitor ad tumulum gradiens edicere iussit 

Custodes, istis quae sit sententia firma 

Rébus, quae populus rosonat: qui vera fatentuv. 

Nuntius ille miser sanotum oelebrare sepulehrum 

Distulit tir, vacuas doprompsorat ore loqueias 

»:• 'Mortuus liic rocubans vili sub cespite tectus', 

Inquid, 'non poterit validant praostare medelatn'. 

Hace fatus vaccors, pedibus 

mox porculit 

urnam. 

9o 

Dospitiens abiit. Cont'ostim pestis iniqua 

Corripit hune, clonoc, laeerans ac viscera torquena, 

IVistibus exequiis vitam cum fine reliquid. 

– Non risere tuo adventii, noc gaudia portas 

llis lactus dominis, qui te misere, viator. 

Disce tuis poenis 

niillum contempnere sanctum: 

Sanctos qui temnit, dominum eontemnere eertuni est; 

»s Poblitibus melius nexis ornsso bcatum 

Namquo foret, plantis quant sacra m tundoro tumbam. 

Pendulus expectans Ebroinus, portitor ad se 

Quid ferat, et dubius varia, cum mente nutabat; 

– 

Ac secum tristis tacita cum voce susurrât: 

in» 'Cur cessât toties famulus, qui missus abibat? 

Cur etiam tardât romeansï vel non sine causa? 

Aut istum suprema tulit^sors? ut prius illum, 

Qui caput ante suo vatis mucrone perempsit. 

Illius in cineres extemplo membra, redacta 

i o 

Comperimus – simili hic otiam nunc sorte tenetur? 

Forsan poena aequax redeuntem perculit istum 

Et parili damno porduxerat usque favillam. 

Quid facimus? lato cuius mine, gloria crescit, 

Nostra etiam nimium turpantur gesta priora. 

i ii> Fama volât huius redolens rnmorc corusco 

Nosquc rei ferimur cunctorum vocibus acti. 

Sed, ne forte magis placido sennono redundet 

Huius fama viri, conemur sorte sinistra 

71 uident 0 corr. P 80 at G *so dicci-e6' S)t risoro(•' corr. 103 perempsitH 0 

74 Aen. I","M Talibos auapiciis. 71!cfr. I, 175. 81 Ae». XI, 2ïifiquao sit magno sciitentia 

bcllo. 90 cfy.Il, 4ti. î)l Ltr. 1. 200Rmidiiiiinrto. cfi: Mri/.I', :!i>}l. 110 Am. 177. 3!)- 

Fama volât. H'2 lui: III, 40()placido m'i-nimir. 

4* 

27

2g 

VITA BK\'J.M I,EUDEGAHH MARTYRIS. 

Obioctaro malas illi falsasque loquelas, 

m Ne nostrae in populo minuatur gloria laudis.' 

Talia tractantem maturis cursibus illum 

Mors rapuit, saeva condebat faucc baratri: 

Multos qui ad mortcm stricto mucrone coegit, 

Fervidus hune gladius vita spoliavit et armis. 

i«) Est compléta dei veris sententia dictis, 

Ut, cuius quicunquo furens maeulaverit artus, 

Fundat et ipse suum gladio feriente oruorem. 

Tali sed tandem multatum fine tyrannum 

Suffitiat dixisse; dehinc iam caetera dicam. 

tas His ita transactis virtus iam proditur aima 

Martyris et toto flagrabat fervida regno. 

Utque, focis cum tura carient vel trita sinapis 

Semina, depromunt nitidum flagranter odorem, 

Aut pilis gravidis haerbae tunduntur olentes 

i3o Et preciosa micant vasis unguenta cavatis 

Haud aliter ruraore pio per quosque recurrens 

Fama volât: populi miracula magna fréquentant, 

Aemula quae a multis celabat perfidia ante. 

Interea regis magni defertur ad aures, 

us Cunetorum vatum, procerum quoque fama beata. 

Occurrunt alacres certatim calle citato 

Pontifices, clerus, monachi maiorque minorque 

Unanimis celebrat virtutes sexus uterque. 

Clara salutiferi miraeula martyris omnes 

ho Laudibus astrigero iungunt trans nubila circlo. 

Pontifices terni surgunt ex agmine tanto: 

Vincianus et Ansoaldus et Ermanacharius; 

Quorum quisque sui corpus decreverat esse 

Iuris, et e tumulo cupiunt auferre beatum. 

u-, 'Ecce mei iuris tellus tenet ossa sacrata:' 

Primus ait, 'requiem hic, hinc spiritus astra petivit, 

Coeperat hic, primum-signis est proditus almis.' 

'Talibus', alter ait, 'contendere desine verbis, 

Frater amate, mihi manifestum est carne propinquum 

no Hune fore; hune aluit parochia, quam rego presul; 

129 liaeHio G 133 que G 149 *amntnG in-opinqmG 150 caluit G corr. 1' 

115 Jurenc. II, (583 tevrenae glm-ia laudis. 11Gcfr. I, ÎÎ77. 117 Ebroimix neentur GHO. 

119 cfr. I, 359. 121 sq. Matth, 2«, 52. cfr. ftwevc.I, 527 se/. 127 Ami,-T,417 Turc calent arac, 

Trita sinapisfartasseex yvammaticicidusdmiilncoqualis eutlie/lue OL. éd. K. Vil, 291,4. 129Ed. II, 11J 

herhas contundunt olentis. li!2 lurcnc. III, 202 Tnm populi piu-iter miracula tanta frcqii(>nt.ant, 

cfr. ibiil. II, 94. 134 cfr. I, 1.11. 1!$«cfr. J, 128. 137 cfr. l, 31(i. 138 AMIiehn.VIII 

prime. n'(ù(]41(! sexus uterquo. 139 Herfitl.I, 2(5 Clara salntil'ori tacoaiu mimcnla Ohristi. 

141 Acri,V, 378 ex ujfiuine tiuito. 142 Vhidiciaiiiin(Yciitiannuin cmh ('. monncli.Mtvrb.np. i'itv. 

p. OôO)eiHucojnui Alrebrite-Htri.1, AnxmiUlnxJ'iclarmuixS.'Lnideguri conxf.nufHine.us, (lljrnnetinrhix (sic enitn 

roli/nnnmhuttw,xed in plerixque.cochl. mtmrwlriMorlme.ibid,HermrntthtriHx)Avuiinlidiniensis. 148 Blet. 

XIII, 9 lictis ronti'iulfiT vci-liis.

LIBER SECDNDUS. 

Jlinc onunuus erai, sunipBii. |jruuuiuin. nww. 

Quare iuro mihi martyr conceditur almus'. 

Tertius his diotis, vatem compescit utrumquo: 

'Talibus adstantem verbis onerare catervam 

ir.r. lam sinite et potius tandem mea dicta tenete: 

Quam presul tonuit sedern, quam dogmate sacro 

instruxit felix, liane sacrent membva beata; 

Nec decet, altcrius sedis quo in sorte quiescat'. 

Conticuere omnes, digitis simul ora premebant. 

iiw His dictis mêlions opem nanciscier optant 

Conailii: statuunt precibus iciunia iungi. 

His pariter certant summum pulsare tonantem, 

Cuius liunc meritis potius ooncedere vellet. 

Totus namque dies hymnis oxtenditur almis, 

>«'> Pervigili excubiis cura nox ipsa tenetur. 

Post ventnra dies, sacram cui tradere palmam, 

Depulsis, vellet, tenebris Aurora rubebat 

Interea et Phoebus rutilo nurrexit ab ovtu. 

Pontifices aras ornant missasquc oolobrant. 

no Inteiiturn populum sacro libamine pascunt, 

inquc tribus cartis et nomina scripta tenentur. 

Quaequo sui vatis specialis opistola gestat 

Nomen et altaris medio sub tcgminc tectae 

Servantur. Sacris missis iam rite peractis, 

it.-i Ignaro pariter solam iusserc ministro 

Pandere, quam meritis voluisset prondere cartam 

Cuiuseumque dous; citius qui iussa peregit: 

Déclarât prima Ansoaldum reddita iso 

luci 

Pagina ditatum tali mansisse talento, 

Vocibus hune cuncti dignum testantur honore, 

Tarn caro fucrat (vatem) qui munere nactus. 

Huic palmam laeti pariter dextramque dedere; 

Indubii tandem litis rctinacula linquunt. 

Tune famulus domini Mo mandavit alumno, 

iss Olim quem martyr cauto nutrimine vexit, 

Qui monachos rexit, martyr quos rexerat ante 

– Audulfurn vocitat quem nomine cura parentum – 

iM 

Officium peragat laetus vel iussa ministret. 

Usque solum Pictavensem pia membra verenter 

Ducat. 'Perge celer, fratrum duc agmina tecuni: 

158 *lmco G 159contiguerc U I6s">inox0 coït. 1' V t tït cuelobruut G 171luqnac(f 

172 Qnc(|. 0 179 dititum Gcorr. P 1H1*vntemiieetl in (I 

151lurenc. Il, 203ronotit primovdiavit»!». 1i">!i Aeu.Il, 1 Contienoroomnosiiitontiquc ovn 

teiiobant, cfv. Faut. I, 255. KSIsç. Aldhelm.Imtrt. r'mj. 31nvooibiis ymlsavotonimtPiti; Brrftt mir. 

Ottthbert.III, 2. K>7An>.XII, 77 Punicuisinvni'ta rôtis A«voramboliit. 17;!c/ï, licl. 1, 1 svili 

togminfifngi; BeâulV. 105subtuffinino cocei Arntor. Il, f>51sul» tegniino tali. 171cfr, I, "J4H; 

Walahfy.Wctliti. 85!)(II, 8itl) ijïuulibiis int.cron dominiamvite ponictis; c/ï. ad», ad Y. G. Y, !IHloin. 

Il, 431; (lesta Apoll.458(U,-Wi).Aeu.III, 54li .171;. !«-' Met.YIf, 4W>ilextmsqiiKih'di>iv.'} 1 HTv/'r. I. 47. 

29

3U 

VITA. BKATl [iKUDKGAUH MAKTYiUS. 

Precipitate moram', dixit 'vostrumque patronutn 

Hymnis ad propriam sedem portate cnnoris 

Ast ego sorte domum miram requiemque dicabo1. 

i'Jr' 

Perrexere 

Perfitiunt, 

citi, pastoris iussa iubentis 

onerant sacratis ossa canistris; 

Optatis redeunt gaudenter callibus omnes. 

Mox. motis membris virtus non dofuit ampla 

"«' 

Sanati abscedunt diversis pestibus egri, 

Languida membra diu optatam tenuere 

Altithrono grates miracula tanta tuentes 

medelam. 

Adstantes referunt et coeptum carpere callern 

Disponunt. Sequitur vulgus seu turba pedestris, 

Quaque ruit, sanctis devota mente ministvis 

Se iunxit alaerisque cucurrit: sexus uterque 

2i'> Illius ardebant sancta virtute beari, 

Dignis martyris ac meritis cupiunt benedici. 

Qui feretri 

Certabant, 

partem, 

possint 

sacrum 

humeris 

qui tangei'e vélum 

quoque ferre beatum. 

210 

Luminibus, crucibus plures clarisque lueernis, 

Partibus alternis properabant Christioolarum 

Civibus angelicis aequant ac sidéra pulsant 

Laudes turiferae nitido fiagranter odore. 

Quem vaUdus morbus pressit vel languor iniquus 

su 

Aut quicunque diu vexatur peste gravante, 

Si sacrum tetigit vélum sanctumque feretrum, 

Sanatis rediit membris ac sospitc gressu, 

Vera fides faveat si falso errore remoto. 

Dum vehitur spatiis veloci corpus ab ipsis 

220 

Cursu, cuiusdam vici iam tecta 

Vultibus at mesti properabant 

petebant 

ecce parentes, 

Gestantes ulnis caecato lumine natam 

Temporibus septem vocis dispendia muta 

Senserat et membris iacuit defessa puella 

Quamque triplex iugiter damnabat 'tv< 

corpore 

Dum cupiunt natam sancti vel fila feretri 

languor. 

Tangere, caeruleis properans nox venerat alis. 

Illic interea fessam sopor altus habebat; 

Advenisse viros narrat splendente colore 

Hue geminos, egra,m tali firmasse a:m 'Ecce salus optata tibi, ne credere 

loquela: 

tardes, 

Adveniet'. Sequitur medicina protinus illam: 

101 *utnimque0 1J>6gallilmsG con: P 205 *beatitt 200 *martyriiG '208 t'erraeCr 

212 *turil'eronitiilosGcfr. II, 128 214 ouioumquoG eorr. P 220 *a

[,1HKKSK(ÎJNl)l;.S. 

EvigiUms oeulos, groBnum linguaniquc tonebat. 

Mox sanata doo laudes grotesque répondit, 

Quod meritis vitae praesontis tempera longa 

-:

;3~ VI'I'A BJ

LlBElt SECUNDUS. 33 

Illo liquor duplis iterum remeavorat undis, 

I)ulcia musta madent perque et sua vascula croscunt. 

»> Nec claustris contenta suis, iam vina por ai'va 

Larga fiuunt, rivis planum maduit paviincntum 

Additur et singno signum, miracula miris. 

Inde petunt vicum veloci calle viando, 

Quem iuxta fluvius vasto sub gurgite tranat. 

3-'« Hune adiit fluvium gaudenter turba pedestris, 

(Vincenna et fluvius vocitatur, Sannona vious): 

Ecce minax tumuit vento stridente procella 

Ac per terga freti furiis agitata cucurrit, 

Turbidus et pontus undis incanduit 3-î Auras ad superas 

atris, 

Nothus volvebat Nec iteris spatium patuit 

arenas, 

nec apta carinis 

Fluctibus in mediis via. Navita: 'Cernitis', inquid 

'Personat e speculis (magno se murmure miscent 

Et venti, pariterque parant confligere telis 

330 

Inque vicem pugnis 

Montibus e summis 

contendunt Eurus et Austcr), 

undarum personat écho. 

Ilis ripis satius rapidum conpescere gressum. 

Quam tumidis navi fracta submergier undis: 

Tandem desinite infidis vos credere ventis'. 

33r> At pater intrepidus, rerum cui credita cura est: 

'Haec vada nempe deus poterit conpescere', dixit, 

'Qui quondam poriti minitans confregerat iram: 

"Tu, mare, cede loco tumidique silescite venti" 

ai" 

Prisca quios rediit, 

Ipse etiam poterit 

cessavit cerula ponti. 

commotos sternere fluctus: 

Mergite fidentes puppim, submittite corpus'. 

His gestis cecidere minae turbansque procella, 

lnmitis conversa in mitem limpha quievit. 

Hue mulier peregrina suo cum pignore cacco 

3-i.ï Accessit cupiens nato captare salutem, 

Excubiis precibusque simul, quo nocte sub ipsa 

Martyris almifici medicantia membra quierunt. 

Pernoctans: solita remearunt dona salute: 

Sicque diu clausae reserantur fronte fenestrae. 

» Exultât genetrix tantis ditata medelis. 

ÎJ14mandentG corr. P î)15 *uua O cilGpuuimtumH O S'il fs.tiiiiuiiariuus(j Sainioiiauia 

vius PI" iî'2'2*uonteG H'27*uaimuita cornitis(I 337 *nmniluns6' ef'r. Mure.4, ,'iil 33!t noltm, 

cvrriijaHcessarunt, xed coruln, -no adde metaplasmisp. îi adn.îi 340 fluctusG 311 *pergitoII 

349 clause G 

314 Ce. 2f)f>ilnlcis nmsti. 31Gcfr. (le. 1, YA'i. 318 cfr. J, 153.. i»i) e/ï. l, ÎK>2. 

3'2()ofr.II, 202. 3'J1lioïïmul,I.c. 484qij. Vigemut jliirius (in lextuhttbeturVineemm)tritllicehi Vienne 

oritur in LcmoviccMiGuttiue pror. lluensipu:]ier Piclanensan tlucntumtandemin Lii/ciïm neexonérai. 

ViensnoniineSatmon (in te.ctu: in vico Sannone vociilmlo)reroximilliimMe,est qui hotlie(la/lice Senmi 

lUttilur unique in (ujro Vlclariemi ud con/litentcni/Itti-iurumCltinii(le, Vhtin) et Vit/emuiesitns est.' 

3"23.Un. III, 331 l'uriisiigitatus. 3'24Avatar. II, 1072Hu]>taqrtn's yolagi tumiilisqucincanduit undis. 

328 cfr. Aen.I, 121. 33ÎISexlul.III, 2[il »ub oucnilii ponti. 34.">cfr. il).I, 132. :;4!)cfr. l, 4:23. 

l'OETAKLATIMAKVICi.\HOI.INI III..)

34 VITA 13EATI LEUDKIJABIl MARTYR1S. 

Iam suspensa diu presul sua vota meretur: 

Comperit adventum celeris propiasse catervae. 

Obvius ipse sua tandem »> 

de sede propinquat; 

Quocum perplures proceres comitantnr heriles. 

Clericus ordo simul, monachorum examine pompa. 

Pleps, vulgus, pauper, mixtus vel sexus Cum crucibus 

utcrquc 

rutilis, claris, cum turc, lucernis: 

Nubila cuncta tonant sursum, simul avva tremoseunt. 

Quisque alium certat rapido precurrere calle, 

3«u Cornua qui feretri tangat, qui fimbria pepli, 

Qui subigat scapulis pondus, qui magna talenta 

Ferre queat. Demum suscepto pignore tanto 

Pictavem praesul laetus perrexit ad urbem. 

Hue etiam venit mulierf quae corpore toto 

»«:. Curvatis nervis spectabat cernua terram 

Nec poterat sursum annoso languore coacta 

Cervicem flexam, proprium vel tollere vultum, 

370 

'Et mihi, qui multis, martyr, concede salutem, 

Largiris virtute dei' dixit. Resoluta 

Corporeis poenis clarum reminiscitur orbem 

Mox solis, domino laudes gratesque rependit. 

Gressibus inde petunt laetis sanctam Radegundem, 

Quae meritis fulget sacris super aethera nota. 

Hic iacuit iuvenis diro torquente dolore 

375 

380 

Ignavus, gelidus, totis membrisque solutis: 

Martyris et meritis surrexit hic quoque sanus. 

Protinus agminibus sospes comes additur illis 

Prosperiore via populis. Iam tecta subibant 

Doctiloqui vatis quondam qui scismate saevo 

Hilarius propriis fuerat depulsus ab oris, 

Falsa pio doctor verbo dum dogmata damnât, 

Arrius infelix quae sparsit partibus orbis. 

Lis fuerat talis 

Hilarius talem 

quoniam 

doctrinam 

haec orta duobus, 

pandit ab oro: 

383 'Terna 

Arrius 

manet persona, deo substantia simplex', 

ad ternas ternam coniunxit usiam 

Hic binos bino medicans languore rcpulso 

Vir gelido iacuit Luminibus 

stratis sub corpore segnis, 

fraudata diu sub nocte puella. 

sou Ipsa puella sacrain posthaec permansit ad aram, 

352 propriasseG corr.P 390 *l>erhaec G 

378*subibatG 382 que G 387 repulsoH G 38f) uoeto(ï 

354 cfr. Acn. VIII, 46'2. 35(5cfr. ir, 138. 3150AldheMii. laml. nrg. 1792 fiuibriu \w\A\. 

365 Seclul.III, 200 incurva caducis | vultibuaet hoIiuudespectunscurnua tcraim. 3(>(5AnUor.II, 173 

Annosolanguove. 370si;. Sedtd.III, '204Omitot ai-denteinsolisreminisciturorbum. 371cfr. I, «tlii. 

373 cfr. Aldh.l. 0. 712. 378 cfr. Il, 24(5. 37!)sq.FaM.1,480 qui quonilainpulsusab oris. 380 mjq. 

cfr. p. 2; Sedul.I, 300 et Fort, (jmrsmud.)II, 15, 12 Arrius infolix, cfr. Aldh.laud. vin/. 1171«/ Aen. 

XII, 708 jntl'tibt18orbis. Sh3;f1*1 7; 1~7Hune lIUJ)l('l'U1!\ .Ieusunus 1mbet, ~ul»tantiv simplov 1[!crsoniHdistincta 

tribus, cfr. iLich')L7 sqy.1I, !.J01sir.~a~ILcIIe. lr,Nacci. !

LIBERSECUNDUS. 35 

Offitiis intenta piis, dum vita manebat, 

Martyris et tumulum magno celebravit honore. 

Martyr amat placidam rnembris captare quietern 

Et station efrui, dudum quo rexerat agmen. 

:w< lam tandem, praesul, (nec linquas vota mcrcri) 

Perge celer populi magno comitante triumpho, 

Cornibus ipse humeros supplex subnecte feretri: 

Exspectant patrem monachi Sedibus et placidis 

remeare priorem, 

spectat Maxentius juu Ac secum refovere 

almus 

cupit iam membra beata. 

Pontificis scapulis martyr subvectus abibat, 

Dum spatiis largis numerosurn occurrit ovile, 

Quis alimenta prius sacrato dogmate praebet, 

Suscepitque patrem monachorum laeta phalanges. 

•w.r> His igitur populis tantis admixta meabat 

Femina, scminecem tristis sup pectore natum 

(Huic flatus modicus tantum sub gutture mansit) 

Gesserat, a lacrimis oculos perfusa tenebat. 

Vociferans genitrix supplex clamore peralto: 

n» 'Redde mihi natum solum, quia gesto eadaver; 

Cerne infelicem matrem nec iam modo matrem: 

Mors et ego inter nos pugnis confligimus', inquid. 

'Haec tenebris furibunda meum vult condere natum 

Tu clemens concede iterum resipiscere, martyr, 

1.-1 Aut pariter coram capiat nos terra dehiscens, 

Bassia nec potero dilecti linquere nati'. 

Ecce 

'Die, 

repente puer gracili cum voce respondit: 

ubi sis, mater; mater, me suscipe natum'. 

'Adsum', mater ait, 'fili carissime'. Matri 

42n Gaudia magna tulit geniti pro munere 

Laetificata redit genitrix cum pignore 

tanto: 

sano. 

Luscus adit quidam feretrum cum coniuge caeca 

Vir gestans oculum solum sub fronte Coniunx ambobus caruit, quam fune 

serena, 

maritus 

4ari 

Ingratus 

Crednla. 

toties 

corde 

tardo 

tamen 

sub calle regebat; 

mulier, quod rodderc possit 

Amissum lumen martyr, sed vir dubitavit. 

Vir dubius caruit posthaec sed lumine solo, 

Ambobus mulier meritis donata recessit: 

36 

VI'l'A BEATI LEUDEGARI1 MARTYRIS. 

Offitio cessante iacens tardata quotarmis 

«•' Membrorum, nomen sancti rumoro frequenti 

Expressum ut primum patulis simul auribus liauait. 

Protinus una manus proprio redeunte vigore, 

Pos ternos soles corpus veniente beato 

Iam totum meruit solita gaudere salute. 

nu Gaudia magna tuis, martyr spectate, reportas: 

l'e veniente sains penetrans optata per omnes 

Percurrit, nullus poterat consistere languor. 

Ut primum tetigit veniens sacor atria sacra, 

Capta oculis mulier splendenti reddita, luci est: 

w> Et puer infestus, quem vexât daemonis ardor, 

Femina hic etiam simili iactata furore, 

Evomuere virus foedum cum sanguinis unda: 

Annos per plures superat victura'iuventa. 

Cuneta quis expediet calamo sed singula carptim 

4'>u Nunc .placet, ut tangam descripta ex ordine signa, 

Quae gessit virtute dei iam redditus astris. 

Unius horae spatium stat corpus in altum; 

Percussor mediis flammis iniectus anhelat; 

Cernitur in medio noctis lanterna refulgens: 

*'< Custodis raptor rapuit res arte maligna: 

Fur mortem dominusque luit, sed reddita res est; 

Morte obiit, pedibus, saeva, qui perculit urnam; 

Auctorein gladius vita spoliavit et armis; 

Oppressit litemque latenter epistola sumpta; 

nio Morbida septennis lumen linguamque recepit; 

Spiritus infestus mulieris membra reliquid; 

Morte caret coniunx falsa pro morte mariti; 

Claudus abit plantis multis lassatus ab annis: 

Femina curvatis digitis sanata revixit; 

w> Ecce liquor duplis iterum remeaverat undis: 

Martyris adventu turbata procella quievit; 

Et nato lumen meruit paupercula mater; 

Cernua iam mulier solis rcminiscitur orbem, 

Solvitur et iuvenis diro torquente dolore; 

J'o Curantur bini gelido sub corpore: pauper, 

Luminibus fraudata diu sub nocte puella; 

Seminecem meruit puerum iam vivere mater: 

Sic infidus abit caecus cernensque fidelis; 

Corpore sic toto gaudet solidata puella: 

«s Capta oculis mulier splendenti reddita luci: 

437 nigore1rigore 0 452 oro G corr. 1'

LIBER SKOUNDUS. 'M 

Est puer ercptus, quem voxat demonis ardor: 

Femina hic etiam simila iactata furore. 

Gurgite de pelagi guttatim carpsimus ista, 

Proterita ingenio gracili sed plurima restant. 

is» Sorutari poterit miracula cuncta relatu 

Quis, quamvis docili scnsatus polleat arte, 

Quae domini famulus rutila virtute peregit?: 

Ad tumulum laeti calamum vortamus amoenum. 

Sedibus ipsa suis tandem sunt ossa relata 

« "1 Ecclesiaeque sinu pulchro tumulata sepulchro; 

Ymnidicoqùe choro résonant lune inde fréquentes 

Clericus et rnonachus, pariter iuvenisque senexque, 

Obsoquiis devotus adest maiorque rninorque, 

Donec cuncta dei f'amulo sunt rite peracta. 

i'M Pollet aoeelesiae facios variante figura, 

Parietibus distincta suis a fronte quaternis, 

Planius in longum mûris producta gemellis 

Posthaec arte manct populo fabricata décora 

Subter cripta sinu sacratam continet aram; 

m* Postibus e summis gradibus spatiatur ad illam. 

Inde iterum scalis ad summas scanditur aedes: 

Illie ara nitet fulvo constructa métallo, 

Continet haec gremio sacro veneranda talenta; 

Permeat inter lias aras solidum pavimentum 

loo Hic requiem iuxta placidis Maxentius almus 

Aedibus accepit servatque palatia sacra; 

Pervius has una coniungens porticus aulas, 

Quo monachi sacris recinunt concentibus ymnum. 

Hoc tibi, magne pater, devotus defero munus: 

sor» Haec duo namque tuus famulus tibi porrigit aern. 

Magna queunt alii thesauris ferre talenta 

Inque tuas aurum, gemmas transfundere gazas, 

Argenti pondus, pollent qui divite censu, 

Quamvis frigidiora tegat praecordia sanguis. 

>i» Te tamen ardenti studio vult mens mea semper 

Teque libens veneror, supplex tua numina posco 

Meque tui iuris famulum, domine, esse fatebor: 

Auxiliis solitis, martyr, me protege semper. 

EXPLICTTLIBEli, SKCUNDUS. 

485 que O 48Gqune 0 495 illâ H O 497 motallaG f»02enninngosG eorr. P 

47Gcfr. 11, 445. 477 = 11, 44(;. 487 cft: 1, 123, 488 cfr. 1, 31(5. 489 c/r. 11, 174. 

490 sqq. cfr.p. 3. 495 Aeu.IV, \2 «putiatuvad anw. (M cfr. 1. 189. 5(14Arttlor.prol. 11,-21 î 

Hoc tilii, magne pater, cnm dolcro immus amoria. 505 e/i: Luc.21. :?. 50HAen.1. :!59 argenti 

pondus. 509 cfr, Am.X, 45'2.

PASCHASII RADBERTI 

CARMINA. 

Jtiadbertm 

1 matre a parlu decedentc* lucem adspexit: est quo anno* 3 

et m/m lord*. Izx gremio sandimonialium B. Mariae Suessionensis coanobi nducatns et 

fonstis" inter Corheiar, Ambianensis monachos adscitur quantum suspicari licet Adalhardo 

1) Duplicem cum soleo tum hic stndebam exercere èno%tjv et temeraviae in quaerendo fidiiciae et 

snpermcuae in exponendo redarguendove loquacitatis. At canona iitvat adponere cjnem conputaru.nt de 

liadberti mta quasi Apollodoreum: natus intra annos 7Si">et 795, monachns fit longe diu in aaeculo ex- 

sulatus aille 812, abbas est ab 844 ad Soi. nuque, moritnr $65. 2) Gfr. Ewjelmod,. III, C>9sr/q. 

3) Oannnis ratio (adn. 1) in eo est posita quoi ante annitni 812 longe diu in saeoulo exsnlatus 

Cnrbeiae monachus fit et obit 865. Ante annum 812 quod fit monachus, potest esse neque tamen ideirco, 

quia ut aiunt Adaîliardo suadente hue adduciUir. Narn neque Mad-berluss ipse ut ponunt hoc adfinnaril 

et Gualdo s. XT. C'orbeiensis monachus, cuins ex testimonio adfirmat Mabilio (e, < A..SS. mec. IV, 2, 

123), cum diceret V. Ansle. prol. (ib. p. 115) v.20: hic tibi Paschasium genuit (se. Adalhardus) eornm 

aeeipiebat senientiam qui censebant eum cum Adalhardo cm Italia remisse (cpr. anonym. Cwb. s. XI. 

sive XII ilrid. p..56'!), c. 5). Qui error ncscio an ortus sit eum îegeretnr alieubi Madberlum natione Momanmn 

i. e. JRomanenseni fuisse. Catalogus rero monachorum Covbeiensiiim nuperrime in libro cov fraternitat. 

Auf/iensis. p. 289 éditas, in quo Batbeiii nomen bis legimus 451, 7 et 15, nequaquaiu ut Piper exsequitur 

conpositus est a/nie 814, cum etiam Walae nomen obferat; iminn 1ft mihi qtUdein ridelur, 

si tamen in lali 

fartasse contaminato quorjue teste ex sikntio licet coniecturam facere, quonhmi Hildemani desideraimis 

menioriam, (de quo scitr. Mab. saec. IV, 1, 597), postXit. Contra Anslcerus quod legitur 454, V> (efr. 452, 20, 

sed hie potest aUus esse) non minmi, cum Rimbertns aut faisus de eo itut parnm recte mdicatus V. Ansk. 

éd. Waitz. p. 26, c. (i; nain cfr. eunilem ibid. 27, 7 (tibi Avsk. a Wala nomwatur monachus Corbeiae reteris) 

et Simson. I, 264, I et II, 272, cui iam enr deesset in catal. Corb. ap. laffé. 07 serupulns huesit, cum Wnitsittst 

I. c. et Dehio (efr. ibid.), qui Gislemarum quoque et Witmarum Novae Gorbeiac pntnl monachos, errore leneantiir. 

Qriod si recte significavi, concludendum est Warinum, cum in Piperi cataïogo non conmemoretur, breri poxl- 

quam in reteris Corbeiae monasterium est snsceptus nome fuctum abbatem, quiaim cfr. t/ransl. S. Viti éd. 

laffé. p. 12. Nam Odonem et Matramnum, quorum item nulla fit nienlio, in ccUalogo ante 820 composato 

nemo requiret; de Harberto et Autbcrto, qlti et ipsi non enumeraidur, nihil certain lutbemns ut nnbis 

vel possint déesse rel adparere. – Neque, ut ail ca.uotia ralcfimns, longe diu in saeculo «xsulat.iis fit 

monaehus, qtiem ad inodum scribunt Mabilionein seeuli saec. IV, 2, 123, sed monaelius fachis et iditms quoque 

longe diu in saeeulo exsnlatnv. lîewlratur enim locus ille ex quo liadberhim haec rerba fucientem 

fhuftt'Ht (est in psalm. XLIV lib. III" p. 1282 éd. Rirm.) et mnfmnlur cum Matth. amun. V p. HSC ibid. IX 

p. 779 et seq., de caritat. éd. Mart. p. 513, in psalin. lib. I p. 1225. Nec diniique nliiit 8H5, cfr. p. 39 min. H. 

4) l'rnlmbiliter Mabilio saec. IV, 2 p. 122 'nnlns est Hadbertus in pcign Sitexaimiico nul forsrni in ipsa urbe'. 

5) In psalm. I. c. p. 1282, cfr. Engelmod. [Il, 58.

PEOOEMIUM. 309 

ubbate l. Jlinc anno 822 in Germanium diyrcssus eius leijalionis pat-biceps 2, cuïus opéra 

novaiu in Saxonia Gorbeiani, constntxit Ludowicus iinperator lJostea quant per lonijum 

temjMs in ru publiea est verxalus :>, pruefuil pristinae Corbeiae ub A.dalhardo Mo qiiurkts 

ubbas 4. Tamen munus eum decem, ubi plurimum, annos sustiniiisset, unie annum 85,') 5 

ubdicnoit, ut totum se roferret ad studia tliaologiue1'' et philosuphiue, quae inter varios 

roruin saecularium anfraotus abieceraf. 7. Quo in otio quantum tempus f'aio 

ci obtigerit 

ptvrsus nescimus: al conicere mihi ex re videur in pestilentiam salteni unni 850 incidisse 

senectutem s. Obiit a. d. VI. Kal. Mai 

1) Conic'mnl Adalhardo 781 regimen mandalum esse, cfr. linck. de S. Adalhardo diss. Mouaster. 1873p. I). 

2) Cfr. V. Walae I, 14 ed, Màb. 47H et Simson. II, Mi fujq. 3) C/'r. V. W. Il pimim et Itudenbeiy. 

die t'ito WaUie (xoltint). diss. 1877 p. il mjq.. Itadbertus se ipse ib. II, 15 inreiuotuiu Walac coiniteni udpellat. 

4) Cfr, noviina paHloram priseae Curbeiae ap. Guérard. polypt. de l'abb. Irmiuon Paris. 1844 If, SS'J. 

5) "Tempus initi a Pasoliasio regiminix annum 844 signât Chronicon Corbeiense manu scriptum'; '(Odu) 

mai/istro sao (Paschasio) successit anno 861', Haec Mabilio (saec. IV, 2 li~> et V27); sed ex quonain 

Clwoniœ Gf/rbeiensi? An ex adaloyo ijueiu ad Adalkardi mtam adliibens saec. IV, I, 307 (cfr. 455) sic 

deseripserat 'exstat in vetuslo codice membranaeeo cwtcdoyus abbatum élus loci (Cwbeiae vêleris), definiens 

'm Haloldu Abbaie, cwi ulti abbales secimda manu additi leguiilur'? At in hoc ccdalof/o « Guérard. l. c. 

divohjato narn cfr. Guérard.: 'nutnina quae sequimlur (sel indc « Raloldo) non manu eadeiu itixjue 

eiusdem antiquitatis scripta sunt' – anni non addnntur. Neque aller 'vetustus Ahbatum Gorbeiensiuin 

cataîopus' (saec. IV, 1, 133) quidquam ridelur nisi modo adlati continualio, lit distinfptil 

Mabilio inter 

cataloguai et chronicon manuscripfoini,; uhroivica autem duo adïbat 'recentius' enim 'chronicon ms.' (1, 307) 

non iwiMin puto testent – et Antonii de Caudinewrte (saec. IV, 2, 122; 133) et Iacobi Bai'onia (1, 454 s(j.) 

s. XVI. saiplorum. Ex his dnobus calte?' uter numéros si medilatus adscripsit, sic inicerat, ut binos 

annos adderet vMmue a, se inventae Isaac abbatis conmemorationi, sublralicret Odonis abbalis primae. Nus 

nilvil habemus pro conperio praeterquam quod de Isaac lladbeiii decessoix ut abbaie mentio incidit in 

quodam Ka/roli Oalci diplomate 842 (euiiis fides est apud unum Mab. Annal. II, 032), Eadbertus 

abbas interfuit concilia Parisino 847 (Mansi XIV, 847 cfr. Pulconeni in Gall. Christ. X instrnm. 286 D) 

et 840 Carisiaco (llincmar. de jn'aedest. 2, p. 21 éd. Sirm,), Odo Iladbwti sucessor abbas subscripsit 853 

Sucssionensi (Mansi l. c. 082). De alxlicationis causis recte opinor Mab. saec. IV, 2, 127 et Annal. 

III, 13 sq. G) Ne pereat utilis ut mihi rideliir libelli •notilia, memoro F. S'ardemann. der theoloy. 

LelvrgelmU d. Schr. d. P.ll Marpurg. 1877 locos ut ipse ait eollegisse, quibus quae de summis rébus cogitasset 

liadbertas adpareret. 7) In psalm. 44 )>. 1225 éd. Sirm, 8) Nil si quaeris ex canone cerUux 

quant 865 mortuum esse lUulbertum. Quem eroreui peperit Mab. (nonduin in A.SS. mec. IV, 2, 126, ubi 

ipsi non deccssisse unie 860 ridetur) lit annal III, 118 sq., ubi cul 86û '(obilus) vix ante hune annum con- 

thigerc potuit, ut ex eis quae de eo supevius diximus facile intelligitiir'. IJi.verat autan supcrius (p. 61) 

loco nisus œmmentari in Iercm. thrmos scripti IV, 1506 éd. Sirm. Itaclberlum Pcirisios ilerum a Nort- 

nmnnis occupalos ». e. annum 857 significasse. et (p. (16) librum XI quo inler prêtât itr Matthaci c%iungdiam 

anno 858 scripsisse, imita qiioque respondisse Frudegardo. Sed haec omnia, imi quod re fera cpitstola ad 

Fnulegarduin missa est cotmnentario perfecto, vanissime simt excogitaia. In tlircnorum enim commentariu 

cum dicat Eadbertus: Quis unquam quaeso weileret quod latranes promisewie sentis unqunm talrn 

auderûnt vel quis aestimare potuisset quod tain gloriosum vegiiuin tiilium hominum luuuilitu-i 

vel foedari sordibus deberetï Kfc non dico hi quod eensimi pluriimuu aspoi-tave et praedas diripero 

vel captives truusdueere verum quis erederu posset quod tain vilisshni nostros adiré lines auderent? 

Kutcor oniui, ut ne (sic Sirmond.; ne oui. Mab. unn. III, 60 et Basiletin, 1502) aestiniom (ego, edd. nestimo) 

non longu retro, quod nullus ex regibus ternie ista cogituret nt!quG ullus liabitntof nostri orbis audire 

potuisset, quod l'arisiuni nostruin liostis intrarol., quis uiiquam (ptueiio, rexpondemus, oraleret. ttiliu jutuixiiv 

rttferiï ud annum 857 c«t» a/ierUssime ad 84iiertincrent. Et tergiversatur promus Mabilio satx: TV i>, Il'-s, 

ni secundain inçursioncm u Nortmitnnis in l'urisivrum fines /itetton intcrpreluitdam esse sluthvt amare. Xcriph

40 

PASCIIASHHADJbKRTICAKM1NA. 

C'M~MMMt* 7j'

PROOEMUJM. 4) 

tS'c

42 PASCHASI): HADUMtn'f CARMtNA. 

PROOKMfUM. 4:; 

pacisocris fidei coniugio et K. ~/c?aM

44 

PASCHASn RADBERTt CARMINA. 

~S

PROOMMIUM. E&MGA. 45 

S. X., CMMtS/

46 PASCHASU RADBEM't CARMINA. 

1" 

'ju Tu 

Vertite hue cuncti, cecinit quam 

maximus it!c: 

"Et tumulum fa.citc et tumulo 

supcraddito 

carmcn". 

Mombra, beata senis celebri conferte tooeito, 

Qui nobis studuit venus apcriro calentes. 

Huius ad exequias clerus cum mixta. caterva 

Vocibus alternis divina 

poemata 

narrent: 

Pastoros, fuerit quod magnus, versihus edant, 

Formosi pecoris custos formosior ipse, 

Yulgua et econtra resonet: "Deus, a,tmc crcator, 

Da veniam fa,mu)o: 

paradysi régna, prcoamur, 

Et petimus: miserere seni, miserere tuorum; 

quam dignus 

erat miso'cri. denique nosti". 

Hinc, rogo, cordis amorque dotor gemitusquo reauitct, 

Hinc pueri virtute, sénés de nomine certent.' 

'Quis, rogo, non plangat 

hominem 

super 

astra levatum j.'n.i. 

In cineres redigi, quam duro marmore togi ? 

Cuius in orbe voia,t virtutum fama, per omnes, 

Prosapies augustorum 

est quod vermibus esca? '1 

Heu, quid hinc facimus m iseri aub morte locnt) ? 

PIoramus, gemimus – sed nec revocare valemus. 

Ergo 

vocatur abest – sed nec exaudit amantes. 

Pectora 

rumpuntur, 

lacevanétir viscera luctu 

Ille nec exaudit lacrimas nec threna dotentum. 

Et 

quia torquemur, laceramur corde tumultu 

Luctus adest animis nec mors surdissima cura.t. 

Pulveream servamus hinc de 

corpore g~eba.m 

M Clarus a,t ille choro laetatur ad astra relatua. 

Unde velim virtute, viri puerique puellae, 

Plangite, corde pio salsos producite fontes, 

10 tumu]auni co?~ ~t- It conferre canentes /t 13 commixtn, ytj~ 14 !i:u'rjicnt fo~'p'.7~ 

16 cunctos 17 contra, ~t 18 Yenam i'funutam /). 19 senia ~Ma&i~'o,se

Ut, quia 

EGLOCA. 

tristis origo dedit, quod patimur onncs, 

Atque una ex antiquo est hacc natura prioruiii. 

Una sit et cunctis etiam 

conpassio 

tnentis. 

!\[esticiao, netus, tacrimac simul acthcra pulsent: 

Uinc indc unus in ora fiuat nctus )nonachorum\ 

'Oro: scncm senior tumulo, Corbeia, condas; l,. 

Porro ininor ego mox tali viduata patrono 

Vocibus alternis gemitum pro 

carmine 

pangam. 

Quam dudum generans 

felix felicem mater ab uno 

Atque tuo vocitans pridem de nomine faris: 

''0 formosa ego, 

tu mihi nunc eris alter in cvun)." 

Quam fundavit ovans manibus ter ille beatus 

Plura, salutiferis tribuens oracula verbis. 

Nam 

quo 

tune démon seviebat, iniqua potestas 

Et cultus fani totam fedaverat arvam, 

Vertit aras, pecudum sacravit ovilia Christi. 

Funditus inde 

procul 

luci radice recisa, 

Sancta, locavit ibi monachis caenobia plonH. 

'0 felix nimium, quos cogor inire dolores. Fn.L. 

Munere divino, quamvis 

oomutentur opima 

Ambianense prius, qui dum meruisse videris 

Corbeio preesse gregi, 

sanetissime 

pastor, 

Te 

patrem 

esse novit etiam Saxonica ccspis, 

Ut commissa deo duplicata talenta reportes. 

Sed tu, mors male nda venenis, parcere 

nescis 

Ulli nec nobis; nec tu quoque munera curas. 

Noscis amare vires, ncsois sorvaro patronos: 

Omnibus una mânes sors inrevocabilis horac. 

Quae nobis 

stimplo rapuisti 

morte beatum 

Illum, quem pariter querelosis vocibus omnes 

Ptangimus ac gemimus, nemus, lacrimamus, amamus 

Scd nescis, misera, miseris miserans misereri. 

3t) piurum ~m 43 Gal. )K'/ti'/ 46 të)ix o))i. J/nA. huf) .R 4S unehi ,'t a)tera 7~ 

5t *!iio -PJ.H 5!i saucivit -B :')(! b'iU 7';tt7it7 ~t f)7 c~nuttentur .1~ f)K An)b!enense ~/} 

c/)'F(M'

~S l'ASCHA.SH KAiJUERTI CAHM1NA. 

?" Proh dolor, ecce trahis omnca sic invida tecum, 

Ut,quicquidiamviximusaotenus,onmiasurbas\ 

Tum veneranda soror, nostrum parvissima, 

dixit:

n'u 

t'()HTAKt.AT~tAE\~CAt

50 

PASCHAStt ){,ADBERTI CAUMINA. 

Mitis, paciiicus, clemens et valde modestus 

Ista fucre sui, velim cognoscas, praedia iuris, 

Ista meae redolent viritim 

sponsalia dotis. 

'M Unde beatus amor tantum mihi crescit in illo, 

Quantum vere novo se mundus floribus augot. 

Sed proinde magis 

luctus successit in horis, 

Quod nimium fraglet in eo insaciabilis ardor 

Et 

quod 

nuUa mei sit abhino medicina doloris, 

'

EGLOGA.ADWARINUM. 5~ 

Vita perennia ova.t, virtutum pascua. fièrent 

Angelicae gratuiantur ovcs, caclestia vernant 

f' Premia perpetuis firmantur dcniquc donis, 

Quod deus semper adest prosons, rcsorantur opima 

Inter apostolicas patriarcharumque cohortes; 

Spirat odor quam du~is suavior omnibus herbis 

Martyrio splendente choro muscosa patescunt; 

'?" Castra prophetarum redolont dulcedinis austu; 

Candida virgineo fiavcscunt agmina fiore: 

Omnia concetcbra.nt inibi pia gaudia passim 

Et resonant omnes uno de corde cancntcs 

Mellifluas voces in talia carmine quisque.' 

)?'. 'Deaine piura', soror tum, 'mater\ ait &a,)athoa, ''Ah. 

'lata quidem inspecta melius tum forte cancnius, 

Cum paradysus ovans nobis quoque sorte virebit. 

Actenus agrorum flores et lilia carpe, 

Donec alleluiatica circum gaudia atridant. 

Sparge viam violis, virtutum floribus arvam, 

Pinge rosis callem, plateis lilia sterne.' 

AD WARINUM CORBEIENSEM ABBATEM DE FIDE SPE ET CARITATE. 

II. 

Rumpe, Camena, moras, virtutum federa pange. 

Ad celi thalamos quo possim soandere perpes. 

Die, nivei flores quo vernant cespite fosso, 

B ucolicosque relinque favos, sublimia carpe. 

5 E xcipiam vitae fontes aperire calentes, 

Rauca licet pueris celestia munera pandam. 

T rea sunt, qllae veniunt uno de fonte, sororcs, 

V irgineo gressu, Christi de sanguine totao. 

Sed Caritas harum est cunctis precelsior una, 

L aude Fides digna virtutum summa gubcrnat 

E t petit arma prior, sancti quibus omnia 'vincunt, 

Virgo beata Dei Spes tendit ad ardua gressum, 

1 n solio recubans, Christi munimine tuta. 

Tres istae nectunt virtutum fédéra quaeque, 

Ad celi thalamos animam consoendere cogunt. 

m3 pcr hcmpuis ~i4 AngcUoe7~t 1GGrGfeni.ntm' !j!7 itpnstn)ic~m7' ~j8 spir~ti 

!

52 PASCHASH HADBERTt CARMINA. 

III. 

AD PLACIDIUM DE CORPORE ET SANGUINE DOMINT. 

Regis adire sacrae qui 

vis sollemnia mensnc, 

Almificum Christi corpus contingere votis, 

Delicias vesci, roseum potaro 

cruorem 

Bachia nostra vclim, puero quae misimus oHm, 

Et niveos casto condas in pectore flores. 

Rustica forte animo sordent, sed mella manabunt 

Tantum, quae 

calamus Christi de fonte ministre: 

Unde 

puer possit 

saltim restinguere sitim, 

8 i libeat digne sectari iussa tonantis. 

'o Libertés etenim Fidei 

numquam abnegat ulli 

E ximios vitae fructus dè cespite carnia. 

V ita, salus, pax, lux, sapientia denique 

cunctis 

Inde manat per eon caeli sub cardine quadro. 

Tu 

quoque 

muneribus si dignus 

vixeris istis, 

15 A coipies pa~am regni 

virtutc boatus. 

IV. 

AD KAROLUM REGEM DE CORPORE ET SANGUINE DOMINI. 

Idoneae nunc nunc gelida de rupe Camenae 

Ut veniant, petimus: 

verum te, Sophia virgo, 

Fulgentis niveum quae 

servas culmen Olimpi, 

Aurea lux mundum inradians oui vertice surgit 

Et Phoebae radios faties gratissima mittit, 

Componit 

humeros 

ignitis purpura gemmis, 

Deprecor, 

ut precibus digneris cedere nostris, 

Regis et ad solium 

pro 

maiestate verendum 

Incessu 

properes gravido vultuque modesto. 

t" Ut coram steteris, nitido sic ore loquaris: 

~Rex virtute potens, sophyae quem splendor adornat, 

)[n.~ .7nMft~

21 pavescit 

AD PLACIDIUM. AD KABOLUM REGEM. M 

Karole, oui nomen serie descendit a-vita: 

En on'crt famulus devoto pectore munus 

Abbas Rftdbfrtua, placide quod, diva potestas, 

Accipia.a nec non oculis et pectore cornn.s, 

Quid hn.bea.t seu quid cala.mo signanto po'ot'et: 

Non terrenum aliquid, sed cacli myatica promit. 

Nam corpus Christi rosGa.m scu sanguinis undn.m 

In lucem retegit, quae sint mysteria, monstrans 

M Logent, ut, quisquis devota mente fidelis, 

Visibili specie coolorum at'cha.na. pavescat. 

13 e. ~Mt'

ENGELMODICARMINA. 

J~a~0'

ADAG1UM. 

[f.] 2 quem )Mtsed P *

~fi 

MNUHLMODICAKMtNA. 

At tamen ante, oculo, sollers captare mémento, 

Ut te respiciat quave manu capiat. 

Mitior e facie si flaverit aura subinde, 

Nostra loqui audeto, omine nsa bono. 

Faltuntur stolidi, crebro falluntur et ipsi, 

Pollent qui summl viribus iugenii. 

Mo quoque saevus amor, non infimus abstuHt errer, 

a" Primum ut te merui cernere, dulcis Agi 

Dulcisque et merito praesagi nominis almo 

Feux, qui sanctis annumeratus eris. 

Totus mellifluus, spirans et nectare totus, 

Eucariter totus cerneris eximius. 

TuIHus eloquio, sensus et acumine Ptato 

Verborum miros fundis ab ore tropos. 

Indole, care, tua, qua delectatus ut esca 

Illicitur piscis dum capitur laqueis, 

Te iugiter carum, te duxi semper amandum, 

40 Te veraque fide institui colere. 

To stertens crevi, vigilans te pectore traxi, 

Coniciens nostri te quoque amore capi. 

lam didici certe, nimium sed stultus mersque, 

Seria non nostri complacuisse tibi, 

Somnos veUe leves zephyrosve tenere fugaces 

Quamque sit incauti cordis et insipidi. 

Etsi sub rutilo mihimet tuus ignis ocello 

Risit nativo lacteolus genio 

Ah, Choridon, Choridon! decuit, stultissime, sed non 

M Te fore fortunae immemorem propriae. 

Regum deliciis apta est gemmata parabsis, 

Vilis pauperibus testa ministrat holus. 

Pes perone calet, vertex diademate fulget, 

Ga,udent et merito singula quaeque suo. 

s'- Vidisti, docuit qui te fixumque probavit, 

Quod nequeant celsi tangier astra poli. 

~3 nientoP corf. ~o~z. ~4:t'espia.tP eoft'.7''o~s. M i'etis

ADACf.UM. 57 

Est etenim dulcis, sed doliciosus Alexis, 

Solius domini dignus amore sui. 

Nobilibus solum capitur, contcmnit ogontum 

M Forsan vimineas vel penetrare casas. 

Tanguntur faciles quorum dulcedinc amores, 

Ferreus ut ruscos proterit horridulos. 

Credo femineae non natum semine vulvae 

Et mammas matris non tetigisse labris. 

6'- Temnat naturae rigidus qui iura. benigiiae, 

Solus et affectum non habeat hominum 

E saxis genitum hune lactarunt ubera ttgrum 

Durum perpetuo frigore Sarmatico. 

Et demens quid ago ? quid adhuc conamine casso 

7" Damnosae persto credere semen humo? 

Ignem adamans ludit, calibem non denique sentit, 

Non mollitur aquis effera vis lapidis. 

Obsequio, quivi quantum, iam nempe sategi, 

Non duplex animo, si minor officio 

?'' 

Sique velim donis, aderit non copia nobis: 

Altaque nobilitas quaerit opes nimias. 

Experiar certe, valeat si forte vel arte 

Illius aversus iam revocari animus. 

M 

Namque olim nobis dedit is pia pignera amoris, 

Pectore quae servo non moritura meo; 

Verum abeunti aurae flantes a fronte Borinae 

Nidorem nostri diripuere sibi. 

Boeotiae morbos cantus domuere molestos 

~s 

Ismenia doctis concrepitante 

Consedit metrico iuvenis insania 

modis, 

ludo 

Empedocle hospitii iura tuente sui, 

Vatis Treicii fertur modulamine querci 

Blanditae Aonia deseruere iuga: 

'M 

Tu quoque 

Ingenua 

carminibus 

arte capi, 

Musis sacratus 

care, valebis, 

alumnus 

Agi. 

72 *

58 

l'jNUELMODlCAltMiNA. 

Atia Stcrcutio gratissima, musta Lyuo; 

Et trahitur studii omnis amore sui. 

Novimus ut'banis late ditatus amicis, 

Illorum nitido af'Huis obsequio, 

Gloria pontificum, pollens quem purpura regum 

Diligit, attollit et sub honore colit. 

Non vero invideo, stomachi non felle tumesco, 

Non livore voror, monte nec excrucior. 

Et mage cura iugis 

i" Et si fors gelidae riguit pro tempore brumae 

vestri me tuu 

tangit amoris 

Optoque, care mihi, te super ista vehi. 

Foedus amicitiae tandem sed respice nostrae, 

Quam, si forte velis, dissimulare nequis: 

Profuit exigui precibus cessisse leoni 

Muris complicito decipulae laqueo. 

Noster amor, laxis iam revirescat agris. 

Atque utinam mihimet te sepe videre !iceret 

Solarique tuo crebrius alloquio 

Nec non et collum cupido dare brachia circum; 

'to Quod cum plus sitio, vota negata gemo. 

Scito tamen, quavis absens regione moreris, 

Umquam non animo temet abesse meo. 

lamque verecundas miseri cohibeto querelas 

Carminis affectum, pagina, fata meum. 

!)1 *~tM8qua.]ida. ?9 steh'cutiocoo'. J' 97 *mvidio.P 

91 s~. ~tt(;MSttM. ep. e~.j!, 17, ubi est e

ADKPÏSCOPUM 

QUKNDAM. 59 

II. 

ITEM CUIUS SUPRA. 

CastaHdum madidos divino rore corimbos 

Intexens docto non satis articulo, 

Dcvoto strophium, dignissime papa, sao'atum 

Compegi studio, si tibi complacito, 

Absens, qui nequeo praeaena, quo, aancte, aaiuto 

Temet et aeternis opto vigere bonis. 

Officio incautus fertur sed sicut asellus 

Sero atuititiam ingemuisse suam 

Infelix domini monitus sub verbere laesi 

") Contentum proprio quemque placere modo 

Forsan praesumptor, id meque fatente videbor, 

Auaim qui scripti mittere verba tibi 

Indignus digno, modicus super aethera ceiso, 

Rusticus urbano indocilisque cato. 

Cuius si, primis qua nobiiitaria ab annis, 

Ferre velim palmam indole promeritam, 

Omnis virtutum superatus mole tuarum 

Fandi conatus deficiet citius, 

Ut nec dulciloqui dives facundia Marci 

M) Suppeditet, lepidi sed neque Virgilii. 

Visceribus matris nam sanctiHcatus in ipais, 

Testatur vitae ut nitor innocuae, 

Saltem lascivi numquam levitate cachinni 

Mores ingenui dedecorasti animi; 

i'5 A proavis regum generosa stirpe potentum 

Nobilis, at dignis nobilior meritis, 

Quorum, pube gênas cum nondum spargeret actas 

Vixque novus cunis prodieras positis, 

Inter morigeroa grato splendore coaevos 

M Pollebas Phoebi assimilis rutili, 

lam tune emeritos vere patresque togatos 

Aequiperans cani laudibus ingenii. 

Tune ego dignaris, credo, meminisse – ministris 

Unus oram ex vestris, heu piger obsequiia. 

Et velut in teneris et nondum falce resectis 

Si frutioent gemmae palmitibus subita,e, 

[n.~ HVIVSco!'f.CVIVS.P 4 stufliumeo)')'.V .') sanotace

(it) 

ENGELMODI CARMtNA. 

Mirabar, tibimct quod tam matura subeaset 

lu verbis gravitas, in studiiaprobitns. 

Digne cxercitii sed enim cultorc superni, 

Mens fecunda deo aruerat vicio 

Urataque nidorem late sparsura per orborn 

Nardus rore pio noruerat domino, 

-< 

Denique, quo tradunt interque crepundia 

Alciden ludo enituisse novo, 

lam pede virosi noras calcare chelidri 

magnum 

Colla neque astutis fallier illecebris, 

Quis tibi pro meritis cessit, qui praesidet astris, 

Supremum gradibus pontificale decus 

M 

Laturus 

Inter 

nitidi posthinc super ardua caeli 

sceptrigeros florida serta choros. 

Praestat namque: facem casto fulgore nitentem 

Arce super celsi constitui tumuH. 

At modo divinis iugiter animata ftuentia 

Semina, quae miro prodierant cumulo, 

Fertilitate boni quantum felicia granii 

Excrescant, mundus novit ubiquo pius. 

Suppliciter qui te caro conplexus amore 

Praedicat attollit glorificat recolit; 

AD KI'MCOPUM QUENDAM. 

0 quam felici merucrunt sorte beari, 

Adsunt vicino qui tibi servitio. 

Do grège namque tuo numquam custode fugato 

Fur valuit hedum tollere vel minimum 

Aut lupus exiguam ieiunis morsibus agnarn 

Laedere delusa calliditate fera; 

Sed niveo totus pietatis vellere amictus 

f' 

Novit septa 

Cuius lauriferis 

poli te praeeunte sequi. 

vallatus mille catervis 

ludice cum Christo ibis honore tuo, 

Eius et in dextra praepollens dote beata 

Exceptus roseo iura dabis solio. 

Ah memorans paveo, cum me paDensquc tremisco 

Inter setigeros leva tenebit 

Pro scelerum culpa damnandum 

apros 

vindicis ira 

Tendentemque tuo lumina subsidio: 

Lumina, nam geminas arcebunt vincula palmas, 

Cervicem nodus atque premet rigidus. 

Sed, posco, mediis te tune oppone periclis, 

Raptum meque pius adde tuis ovibus. 

Nunc quoque, divinas roseum libamen ad aras 

Cum fundis, famuli sis memor, oro, tui 

T)" 

Vol, cum ture precum redolent interna 

Sacrorum fumo astra petente bono. 

tuarum, 

Namque ego devotus, vitae dum flabilis haustus 

Sufficiet fotum visceribus tenerum, 

Corde pio carum temet memorabo patronum, 

Cuius amor nostro non abit ex animo 

'o~ 

Quique, licet nostris longe remorcris ab oris, 

Laudibus et meritis non tamen umquam abcris. 

-u _.n.n_ 

8f)C!n'tet'v!s f 94 rid!dusP CM'?'.MaHth' ')7 tibumcncet')',j!~ ')8 mcror7' eot')'.~Vnnt

(i2 

ENGKLMOD): CARMJNA. 

ni. 

CUIUS SUPRA AD RATBERTUM ABBATEM. 

Eloquii cultu vernantem texere mitram 

Bratteolisque auri fulgens diadema polire, 

Quo te, sancte pater, devotio dulcis adornet, 

Ingenii vires docilisque industria fandi 

Nobilium poterit doctorum compote voto, 

Qui te fertilibus satiati rite magistro 

Doctrinae dapibus salientes dogmatis undas 

Largifluosque vomunt arguti carminis imbres; 

At nos exiguum sterili de cespite gramon 

to Devotum tibimet carpentes munus amoris 

Turpitoquis liquidas temeramus lusibus odas 

Materiesque virens calamo marcessit inerti. 

Unde fuit pigri satius pressisse labelli 

Organulum laesao vocis cohibendo fragorem, 

Ne quid ranoidulum lepidae nmicedinis aures 

Exciperent nectarve favi turbaret amaror. 

Sed tamen igneolus devoti pectoris ardor, 

Quo te, carus amor, placido complector honore, 

Non modo reflexae temnit retinacula habenae: 

20 Septorum pariter praedura repagula rumpens 

Cum campo sed enim sese committit aperto 

Effrenisque iubis aurarum flabra lacessit, 

Non se carceribus fusum per inania, ferri 

Sentit et oppositas ludens pede proterit ulvas. 

Ergo, beate pater, decus et lux aurea mundi, 

Aecclesiae columen, paradisi maxima cedrus, 

ReUigionis apex, fidei fortissimus umbo, 

Ergo, precor, liceat cursim mihi plaudere agrestis 

Ingenii nugis, rauca reboante Talia, 

sf Festivos ludos simplexque retexere carmen. 

Nam dignum tibimet laudum praeconia ferre 

[HI.J 7t:so'tp

ADRADBKRTUMAI3BATKM. (i:t 

Mirandumque decus vitae vu)gare verentur 

Lampadc iustitiae, qua cunctis celsa beati 

Praemonstras iteris tendentis ad atria vitae 

Et qua. iam felix meruisti patris in albo 

Conscribi caeli sociandus civibus almis. 

Gloria te magnum praeclari monstrat honoris, 

Quo tibimet cuncti, latus quos continet orbis, 

Obsequiis parere piis et supplice voto 

M Exoptant, gaudent, certant, cupiunt sataguntque. 

Gratia sed potior virtutum culmine surgit 

Atque iubar fidei praefulgens solis ad instar 

Caelestis penitrat solii sublime tribunal; 

Qui meritis florens, morum probitate relucens, 

M Ingenio pollens, sensus moderamine gaudens, 

Obsequio fervens pietatisque ignibus ardens, 

Mansuetus, placidus, prudens iustusque, benignus, 

Devotus, humilis, mitis blandusque probaris; 

Quem non ira ferox, non atri ruga tumoris, 

M Virus non odii, invidiae non denique pestis, 

Non lascivus amor, fedus non ardor habendi, 

Non mentita fidem simulatio crimine fallens, 

Non quoque latratus spumantis iurgia litis 

Sordidulae labis coenoso polluit actu 

M Aut tempestivum mentis tenebravit acumen: 

Sed pia simplicitas, virtus et conscia recti. 

Quarum lacte sacro primis nutritus ab annis 

Virgineisque simul blanditus rite fluentis, 

Ut cuculum tradunt irruptis crescere nidis 

M Dum Lucina melos nocturnis personat hymnis, 

Inter florigeros divini dogmatis hortos 

Aetatis solldum crevisti tempus ad usque. 

Galbanei nitido perflatum nectare roris 

Ridentes docuere iugi gaudere sereno 

Cunctorumque animis dulci bonitate placerc. 

111s etenim temet vegetandum providus auctor. 

Imperio qui cuncta tencns excelsa vol ima 

Aeterna ratione régit, quod condidit ipso, 

37 montrâtco?')' 52 uanuine7' eo)')'.

64 

KNC.NLMUUI CAKMiNA. 

Lcgavit tenerum, cum prima, crepundia matris, 

Quae genuit, nig-rl fascirent tegmina panni 

Expositumque vorax ambiret mortis imago. 

Germine quae supero divini sanguinis ortae 

Angelicique chori conserta dote grogatos 

Te quoque concivem caeli super ardua raptum 

?'' Rite ministeriis aptarent cunctipotentis. 

Nec incerta fides aut rorum ficta fabella, 

Ut quondam studiis praepollens docta vetustas 

Prodigiosa vomens )aesi documenta cerebri 

Lascives super astra toros mollesque camilli 

Amplexus statuit rapti Ganimedis honores 

Hocque deum Saturninum venerata decenti 

Sacrorum ritu stupris maculavit Olimpum 

Verum pro meritis miitandac relligionis, 

Qua iugibus votis Christo domino famularis, 

Haec tibi Christicolae digno saoramus honore. 

0 veneranda viri simpiex et sancta colendis 

Mens moderata, bonis semperque intenta supernis, 

Angelicis conserta choris exultat in astris, 

Gaudet apostolicis felix sotiata catervis, 

Agmina martyrii cernit decorata cruore, 

Cum grège candidulo spatiatur virginitatis, 

In patriarcharum solio requiescit ovando, 

Conserto alloquitur vigiles sermone prophetas, 

Mistica percurrens epulatur dogmata vitae 

"s Hisque iugi studio caenis satianda recumbit. 

Ac velut exemptis zephyro spirante pruinis, 

Ftorida cum tellus pubentes parturit herbas 

Vere novo pingens distincta coloribus arva, 

Exercetur apum campis dispersa iuventus 

K)u Praeteritos hiemis metuens quassata labores 

Purpureosque legit flores et flumina libat, 

Nec mora nec requies, quin aut liquentia mella 

Includat tenui compactis nectare cellis 

H*)creputidiico)')'.P 71 immugoco;')'.7' 77 dootacot't'.7~ 81 saturuinunumcot't-. 

S7 in tanta eo)' jf~ 89 apostoticusP cofr. 6't;'Mt. 100 prMtoritosP CM' Sirm. )aboriseu)')'.7' 

71 .leK..17, !?!) et pturhnit mortis itna,go. 75 Z''

l)3disteutiseo)'

66 

ENGELMODlCABM1NA. 

ActusetFideipatmampingitsotia.tem 

Vel gustata refert caelestis gaudia regni. 

Circumfusa iubis blando sinuamine cervix 

'< More Spei latitat virtutum tegmine septae; 

Gratia quae labiis vel quae sit in ore venustas, 

Non capit ingenium, fandi nec copia perfert. 

Largior unde nuens salientis vena sophiao 

Eloquiique altos emanans proflua rivos, 

tso Aureolas verbi glebas viridesquc lapillos 

Gemmantis sensus nitidis profundit arenis. 

Quorum fulminibus armatus rite laccrtos 

Contortoque gravis Balearis verbere fundae 

Semiferum facili prosternis cède Goliam, 

's Hostilis pariter cunei portenta dehiscens. 

Huio te, sancte pater, iuvat insudare palestrae 

Pro grege sacri6co, pro castris cunctipotentia. 

Mis exercitiis duros tolerare labores, 

Dum vitalis adest flatus, dum vesceris auris 

"? Praemia rnultiplici laturus fruge beata. 

Cum rex altithronus mundum discrevcrit urna 

ludicii cunctisque vicem dependerit actus, 

Tune te florigero confido clarificatum 

Excipiet gremio sublimis gloria regni 

Tuneque beatorum gaudebis consotiatus 

Agminibus felixque frueris luce perenni. 

At me (heu lacrimosa fero referensque tremesco) 

Pondere peccandi devinctum colla catenis 

Tune forsan misère cessum tortoribus atris 

fo Damnabit nimium crudelis vindicis ira 

Exceptumque rapax amburet flamma gehennae. 

Sed tu, sancte, precor, mediis te oppone periclis 

Auxiliique pio défendons rore misellum 

Fumificos poenae placidus compesce vapores. 

Et iam tempus adest funem religare carinae 

Excursumque levem morsu stabilire saburrae, 

Liberius, ne forte, ratem dum credimus austris, 

Illisi scopulis sero revehamur ad agros. 

153'boïe~n'isPco?'j'S'~Mt. 157cjLStts7~co?'?'S'!?'Ht. ~H~c~~P t(j!5cottsuciattis 

cuvr.-P 170 undicis-P cot'?'.J~'o~s 174:pceiteft~cv' H~Ht.C(/?'r. 

142 -Lftttf~e.fSM?~f

AUDRADI MODICI CAR MINA. 

~4.«~ts Modicus 1 intra anni t9~7 et 848 ~~M&M ~(f

Gg 

AUDRADI MODICI C'ARMINA. 

c~os~tM in concilio 

p~)c 

~M/'e~'MMM~ est 

Po'Mt'MO.* 

sepultus 

Post 

XVII. 

SMMMtM 855~ defunctus 

7 

Katenda-a FebruariL'' 

in basilica B. Dcsiderii 

m' -+' 

Mt tM

PROOEMIUM. 69 

~De mandato beati Pétri, qui ei in visione apparuit, et de licentia archiepiscopi 

sui Romain profectus est anno 849 post jK< 7tf

AUDRAM MOD1CÎ CARMINA. 

'Recognoace scyphum 

istum: de co quidam 

carmina clara in memorato libro vitae 

fontis 

composuisti.' 

C

l'ROORMUJM. 7)i 

~e~o~M .s. X/. !M. co~t'c/s, ~M< est 67te~eK/«:MKMC /

72 

ceMSt .M.M6 s. X. f. ~8 s~f/. (N), 

AUDRADI MODICI CARMINA. 

«< ao eo ~/Yte

HBKKDEFONTEVITAE. 73 

INCIPIT LIBER DE FONTE VITAE. 

I. 

AUDRADUS. HINCMARUS. 

Nobilis ingenii linguam, facunde poeta, 

Caelitus esse tibi dulci modulamine 

pandis, 

Dum 

flagrans 

animo virtutum pascua lustras, 

Dum salientis aquae perfundis 

lumina rore; 

Ocius h!nc lectae lauri succedis et umbrae: 

Pallentis hederae nec non et pinguis 

olivae 

Dans miro nexam capiti 

de fonte coronam. 

Denique, quos 

dudum sitientis ire per agros 

Cernebas miseros, studio florente monebas, 

") Ut fontis vitae clarissima cernere 

templa, 

Irent et votis 

peterent 

sibi dona salutis. 

Me quoque iam dudum, carum quem 

ducis amicun), 

Talibus Audradum dictis, Hincmare, monebas: 

'Ut vivas felix, monitis nunc utere nostris 

Rumpe moras cursu properans: quo moenia cernis, 

Fons ibi de medio sedis diverberat auras; 

Et mihi largitur vivos haurire sapores 

Atque tibi faciam praecedens 

limina pandF. 

Credulus his 

equidem 

dictis festinus amici 

M 

Explorare locum, cernens sed culmina veni. 

Sive fides (horret dictu) 

seu fictio fratria 

B~ama. mox facili aancto me clausit ab imbri, 

Vertex cum subito paret 

de 

margine 

bino 

[L] U1TH et sic paMtMt e pro e et:

74 

AUDRADtMODICfCARMtNA. 

Sacratuni toreti fontoin circumdare saxo: 

Si foret cmenaus, septem bis redderet ulnas, 

Candida septenis species fulgebat in ulnis 

Ac totidem mixtas nebulis obduxerat Eurus. 

Illie dum frustra duodenis atteror horis 

Tuque domi placidis cclares tempora ramis, 

Incusare ndem coepi fallacis amici 

Nec desunt lacrimae, cur te praecedere sivi. 

Occiduis quoque surgebant iam partibus umbrae, 

Vesper et hesperias ornabat lampade terras, 

Cum Retu victos oculos per moenia volvo 

s'' Vocibus his dominum, votis iterumque reposcens: 

'0 quicunque loci custos rectorque videris, 

0 dignare sitim misero restinguere tantam'. 

Mox de sede sacra vox est allata per auras: 

'Sum rerum custos, sum vivi fontis origo; 

'") Sed sine vase suos mortalibus abnegat haustus. 

Sit cui 

cognoscas 

25 rederetcor?'H 26 u)nas cot'f. p ~;of

M 

LIBER DE FONTK VITAR. 

Ocius accelerans illi hacc mea dicta referto: 

"Hospitio sanctam requiem 

meruisse fideles 

Sis menior, o iuvenis; nunc et sine fine valeto". 

Auribus haec capiat, 

tectis de vimine tcxtis 

Temperet atque sitim, somnum aub nocte quietis 

Sternat et arentes recreet per viscera fibras. 

< Et 

prima 

cum luce dies deiecerit umbras, 

Molliat argyllam, primo 

vel sole tepescat 

Et nota tornet specie, quam novit abunde: 

Obducat cera ceramque 

recondat harena; 

Innocuos ignes iuxta mox collocet illud; 

M 

Aequet 

lance metalla, placet cum pondere librae, 

Quae commissa sibi meminit, lucrique 

memor sit, 

Per quae pollet ovans nostris vernantibus aulis; 

Ambabus manibus 

post 

omnia follibus efflet 

Et vacuet formam cera repleatque métallo 

?.~r) Post aliquod spatium 

vas testis exuat assis 

Effigiemque 

novam ferro diifumiget uncn 

ConcHietque 

tuis manibus venerabile 

pignus. 

Illud hue tecum veniens deferre memento 

Hoc libabis aquae fontem salientis ad astra. 

M 

Insuper 

et causam reseret, quid 

vase 

figurem, 

Et dubios verbis animos tibi firmet amicis. 

Interea triplum solvat cum carmine nodum, 

Quem poterit fusum reserans ornare metallum. 

Hune tibi mente locans olli sic pangere mando: 

M "In gemina specie lunae distinguitur orbis 

Scilicet obscura claraque fugante tenebras; 

Luminis et faciem terras dum vertit ad imas, 

Altera pars caelo tenebris obducta tenetur 

Denique 

bis 

septem 

lumen mirabile visu 

M Evomit in terris glomerata fronte diebus" 

62 hoc Il hoc 0 64 lieéntes R corr. p haerentea 0 67 spctie Il e< ~asmTtt speties otius 

aotms commertium 70 cum] an *quo ? R 71 fit 0 72 Perq. 7< eot-t'. c 7!) a)iquot cor! Il 

80 figuram coff. T! 85 geminae 0 c/f. v. 341 90 fonte cot'f. R 

62 Ge, IV, 34 vimine texta. 65

76 

AUDRADIMODK~CARMfNA. 

Nam (mirum dictu), coeunt dum lumina Phebae, 

Instituere patres nimium sollempnia paschae –; 

"Sed, sursum pallens ut primum condere lumen 

Coeperit et terris nigra vilescere s'. 

forma, 

Ter septem numerant, quos non excedere soles 

Sit, sed in his licitum sanctum sollempne requiri". 

Quid hic pascha pium, numerus seu luna figurent, 

Explicet et triplum poterit dissolvere nodum. 

Hic memor esto: locum iuvenis responsa capessant'. 

AU. 'oo 'Sum 

'lussa 

praesens, iuvenis, referens haec ordine iusso.' 

refers, agnosco quidem mandata relatis. HtN. 

Immortale decus domino regnumque perenne, 

Qui mihi dignatur geminas mandare salutes 

Quique dedit vivo faciem M'' 

perfundere rivo 

Vimineasque domus frondenti tegmine cessit, 

Excipit ac nostri scypho libamina voti 

Illius (haud dubium) nobis praecepta tulisti. 

Da, dilecte, manum mecumque hac nocte quiesce 

Florentemque domum iam nunc Sdissimua intra 

Atque sedens animum recreato salubribus undis, 

Utere vel stratis somno sub nocte tapetis 

Cetera quaeque refers, Aurora teste 

'Non meritis indigna tuis tibi gloria 

facessam'. 

crevit AL'nRA. 

Tanta, bonus hospes; 

Namque vales doctis 

sacro de fonte bibisti: 

aegrum sanare loquelis. 

En quaesita manus: quovis properemus, amice; 

Nec fraudabo thorum menbris nec pocula labris. 

Illius aeternum maneat per secula nomen, 

'M 

IIospitis electi 

Sed cum tanta 

qui me direxit ad aulam. 

tibi virtus laudesque manerent, 

Miror, cur tantis voluisti subdere poenis 

Me, qui nil nocui, iuvenetn sed semper amavi 

Dicere si liceat, placitum culpabo magistri. 

Nam quondam, placidis caneres cum vocibus odas, 

tM Me ceu dilectum mulcebas carmine tali: 

"Consule festinus propriae, dilecte, saluti; 

Te quoque paulatim praecedens limina pandam 

Intra, qua saliens fons vivus verberat astra". 

Ficta fides placiti rapuit vestigia pacti 

'30 Condictoque loco veniens incognitus erro. 

Bisque quaterque vocans Hincmarum vocibus addo: 

Hauriebant vacuas crebra de voce loquelas 

91 *crescunt.HO Phoebae 0 97 Hgur 7< 99 c~pes /i' post 9') INC!P[T LIBER 

DE FONTE YtTAE

LIBER DR FONTE VITAE. 77 

Aurae tuque fidem velans responsa negabas, 

Altitonans donec misit me partibus istis 

'M Cunctaque, quae retuli, docuit sermone paterne'. 

'Confortare, precor, violet ne cura quietem; 

Sit tibi nunc requies spatio sub noctis opacae, 

Et veniente die dictis responsa parabo'. 

'Pallida Luciferum sequitur iam filia Solis: 

xo '0 meus Audrade, sospes, sis, somnia linquis'. 

'0 venerande nimis, sanum me somnia linquunt. 

Principio lucis, pacti vel temporis hora 

Perfice namque, precor, multum laudabilis hospea, 

Pignus et exponas missum cum carmine nodum'. 

'< 'Incipe nunc mecum, caelestis gratia, carmen 

Aeterni fontis, scyphi, paschalis et horae. 

Sit regi domino virtus, laus, gloria scmpor; 

Illius et faciem precibus poscamus uterque, 

Sensibus ut nostris adspiret iussa fateri. 

'M Qui tibi differri iusait sua pocula, donec 

Aeternum fatearis eum credasque colasque. 

Incipe nunc mecum, caelestis gratia, carmen 


Vult etenim sciri, mundi qui tempora ducit, 

'M Pontum telluremque polosque creavit et illis 

Aere subtili formam speciemque reducit, 

Astris qui caelos, variis animalibus a,rvam, 

E grege squamoso fluvios volucrumque perornat 

Aera, post hominem fecit ratione refertum, 

'M Talibus et dictis affatur conditor illum: 

"Quaeque moventur in orbe novo frondentque virentque, 

Omnia trado tibi, mihimet tu subditus esto: 

Illa tuis vivant, nostris tu cedito iussis. 

Confero multa tibi, nobis vel pauca rependas: 

'sr. Unius ut ligni tangas ne mala, mémento 

Nam te de limo feci vitaque replevi, 

Ut semper vivas, si non neglexeris illud, 

Et mecum regnes senio non fractus in aevum. 

Quod si de vetita gustaveris arbore malum, 

'M Continuo mortalis eris, captivus et ibis 

Fonsque tibi vitae claudetur cum para.diso. 

133 Anre 0 134 me misit 0 146 sciphi ut pax~nt cip~ri M

s 

AUD&AD1 MODÎCt CARMMA. 

Nam te qui terrae dominum concedo manere, 

Carcere flammivomo, tristi nec torqueo fumo 

Horrisonique cania rabiem non cernere cogo 

Nec feci gelidum tenebris sentire dolorem, 

Alterius fugias 

Cuius suggestu 

domini succumbere iussis. 

misero si riseris actu, 

Quas retuli supra, merito succumbito Eheu 

poenis". 

qui primi recinam nunc facta parentis?, 

'M Qui sprevit praecepta dei vitamque reliquid 

Et mortis domino consensit et intulit orbi 

Atque suis natis, omni sobolique sequenti, 

Quas meruit poenas, domino mercatus inique. 

Qui vetiti malum ligni porrexerat Evae, 

txr, Eva viro, mortem cunctisque sequacibus ambo 

Sic homo, cum voluit, vitam pro morte reliquid. 



Sed tamen omnipotens, rerum cui summa potestas, 

f" Quem fecit hominem, doluit, miseratus et illum 

Dulcibus aHoquita et celsa voce réclamât: 

"Quo fugis, o factura mei? per devia vallis 

Tendis ad ignotas et caeci carceris aedes 

Sulphureasque domus nammaa sine nne vomentes. 

f', IHio mors inimica sedens tua funera sarcit, 

Obvia mille tuo praemittens spicula cordi. 

Flecte, miser, cursum, quo sol consurgit eoo, 

Est ubi nostra domus et vivi fontis origo 

Et septem palmae faciem salientis amictant 

2oa Fecundae fructu, quarum non poma putrescunt, 

Temperies veris, flores et roscida mella 

Et miranda suos emittunt gramina flores – 

Pulchrius in toto rerum nil cernitur orbe – 

Huc plangens lacrimansque redi veniamque preceris 

M') Et votis exposce tibi pia pocula fontis 

Et fructu palmae peccati vincula solve; 

Namque tuae mortis tu conscius esse videris". 

Haec celebrante deo démenti carmine verba 

Infelix oculos, gressum neo flexit ad illum, 

s'o Sed mortis dominum loetali sorte secutus 

Excepit dignas tanto pro crimine poenas. 

177 si siseris co

LtBKR DE FONTE VITAE. 79'~) 

Hostis, ut agnovit revocari carminé vinctum, 

Fraude dolos acuit figitque cacumine cu)mi 

Mortiferum pomum, nexit caiamumqno draoons, 

s' Extulit et virga signum porno colubroque 

Ante patrem prolemque suam; non intulit illis 

Vim, quod sponte sua cuncti periere sequentes, 

Sic victor serpens victricia signa levavit 

Et aibi per campos urbesque domusque petivit 

2~ Et nemora scuipi simulachra deumque precari 

Se iussit hominumque genus sibi subdidit omne. 



Sed deus aeternus hominem servire métallo 

3S5 Indoluit legitque viros, quos esse prophetas 

Iussit et errantem docuit revocare parentem, 

Hi domini videre domum fontemque biberunt, 

Gustarat palmae fructum sed nullus eorum, 

Vincula nec potuit captivi solvere quisquam – 

'~o Aequalis patri donec de virgine natus 

Filius advenit homines retinere labantes 

Et revocare sibi mortis de carcere lapsos. 

Ipse quidem praesens dominus haec verba salutis 

Eloquio dulci, saliens fons, intulit orbi: 

33') "Terrigenae, quicunque sitim restinguere rivo 

Vultis, (ad) aeternum cursim contendite fontem: 

Unicus ecce dei fons vitae iure perennis 

Effluo nunc largos vobis sitientibus ymbres. 

Namque meas hominum quisquis gustaverit undas, 

Me Ultra non sitiet, felix sed vivet in aevum. 

Cernitis ecce quidem praesenti corpore natum 

Me, patris aeterni genitum sine temporis hora: 

De me deque patre procedit spiritus almus, 

Quem septem palmae, faciem quae fontis amictant 

M.') Multiplie! dono distinctae, mistice signant. 

Nam dederam mundo vitam, quam respuit Adam 

Humano generi gignens loetale venenum: 

214catamoque(h'aeouem0 218victricum co')'.-F.7)uemm

80 


Unde fiuit totum mord tenebrisque pererrat. 

'~u 

Illum, qui feci, praesens 

Eligo namque hominem 

nunc ipse requiro: 

moriens absolvere loeto. 

Namque per excessum vitam pro morte reliquid 

Proque suis meritis paradisi perdidit aulam 

Cognitione dei vacuus simulachra deosque 

3M 

Effigiare sibi studuit dominosque precari: 

Huno ego decrevi soli mihi subdere colla. 

Quid facit? ah furis rapitur deceptus amore 

Utque deum veneratur eum, cui claustra gehennae, 

Inferus et flammae tenebrisque obducta vorago 

seo 

Atra manet sedes spirantibus undique 

0 factura mai, tristi sub sorte laboras; 

flammis. 

Quam feci manibus faciem vitaque replevi, 

Ad me deflectas: nam, qui voco, corpore sumpto 

Te revocare volens veni moriturus in orbem". 

ses 

Signifer 

Talibus 

ille quidem loeti mortisque repertor 

auditis furiis accensus et ira 

Artibus insultat fidis: "Sat possumus?," inquit 

"Cum mater hominum nostro sine numine tantum 

Ediderit terris culpati nescia partus. 

270 

Conditor 

In terris 

ille potens, caeli 

hominem primum 

qui possidet 

quem fecit, 

arcem, 

adivi 

Deiecique suis, clausum quis sepserat, aulis, 

Et mihi subieci et natos vulgusque nepotum, 

Insuper et proprio complevi dogmate mundum 

375 

Me sine nec prolem matres genuere maritis, 

Ex quo nostra volens Adam praecepta secutus 

Seque suosque dedit nobis servire parentes 

Legibus hic donec, pacto quo nescio, fractis 

Tantus in orbe puer nullius criminis heres 

sso 

Intra,t et antiquas praesumit frangere leges, 

Dum mihi prostratum quaerit sibi surgere mundum. 

Hune 

Arte 

ego ter temptans 

mea volui hem 

hominem cognoscere purum 

pulsus dubiusque recessi. 

Ergo decet maiora virum sentire pericla.: 

~M 

Mors, mihi te sociam solito 

Qui nisi cognoscat, semper 

cum foederc iungam. 

quid possit amica, 

Esse potest: totum revocet per carmina mundum". 

Mors dedit econtra tales de pectore voces: 

248 fn!t 0 249 feci iam pr. i. r. (~ 25()!th 0 260 )f~)or:UM() ~61 Quen)co)-?-.H 

262 sumpt.R 266 insimutat0 268 partis/< 271 Disiecique0 corr. R, quem

LIBER DE FONTE VtTAE. 81 

"Foedera si quaeris, tecum sum semper ubique. 

Pcrfice, quod gaudes: totus quam suscipit orbis, 

Aemulus ille tuus morsu degustet amaro; 

Erige, nil tardes, virgam pomum coltibrumque 

(Quo lato digne dominus voneraris in orbe 

Lexque manet priscos subdens tibi iurc oolonos); 

Illius in faciem victricia signa levato. 

M') Humano qui more nisi tua sceptra sequatur, 

Sorte mea calidam divellam corpore mentem 

Tuque potens animam rapias raptamque tenebis, 

Corpus inoptata claudetur morte sepuitum 

Sic quoque cessabit nostros inrumpere fines". 

sa" Dixerat: et daemon concusso culmine signi 

Audet in aeterno torquendus sulphuris igne – 

Infestare dei faciem pomo colubroque. 



Ms At patiens dominus, hominum cui cura perhennis, 

Signa levat contra Hgnum: pomum chelidrumquc, 

Pro furto pomi sacrum dans in cruce pomum. 

Huius non speciem potuit mors ferre nec hidrus; 

Moxque fugam caperent, si non vis proxima Christi 

s'f Maiestasque dei leviathan prenderet hamo 

Et natus hominis mortem moriendo necaret. 

Qui ponens animam sancto commisit ab ore: 

"Protinus, alma, iubeto hostis saevissima colla 

Divinis stringi vinclis" torvumque draconem 

a's lam tormenta premunt suspecta trahuntque gementem 

Ad portas Herebi; dominus quas obruit atque 

Tartarf), disrupit. Cacci tune carceris aedes 

Lux domini inradians evertit: luce tenebras. 

0 nova captivis facies tuno visa tonantis, 

Mo Qui genus humanum rapuit de fauce draconis, 

Vincula dissolvit, praedam patrique reduxit 

Armillaeque tetras percussit cuspide fauces, 

Posse nec induisit sanari vulnus apertum. 

Tune mortis morsus praedictua voce prophetae 

Extitit: et partem rapuit partemque reliquit, 

~91 Erj~oco?' 7~ 2!)()mantetnCf'r?'./)* 30G'~pomumquedeumque/~

82 


Primus et ad vitam devicta morte 

triumphans 

Ter redeunte die 

posthaec 

surrexit ab umbris 

Christus et e tenebris lumen 

resplenduit orbi, 

Ut sol post tenebras consurgit luce choruscus, 

sa" Condere 

quem 

densae 

nunquam potuere 

tenebrae. 

Sic chaos 

exuperans 

Christus de morte migravit 

Atque pium celebri cum nomine pascha sacravit. 

Quo transivit enim, lux est et vita 

perennis 

Dans formam nobis tenebris emergere posse; 

Si tamen illius celebremus dogmatis horam, 

Lumine 

quam lunae, numero 

signavit 

et almo. 

Inferiora 

legas, 

si vis haec, carmina, noase. 

Perfice nunc mecum, caelestis gratia, carmen 


3M Nunc audi, frater, quae 

sit displosio nodi. 

In gemina specie lunae distinguitur orbis: 

Scilicet obscura claraque fugante tenebras. 

Dicitur hac specie pars terrae parsque polorum: 

Effigies hominis manibus plasmata creantis; 

345 Actenus et terris conversum lumen ad illum 

Vertere luna monet. Quae dum sua lumina terris 

Volvit et ad caelum tenebris obducta tenetur: 

Dat hominis formam, qui, 

dum terrestria quaerit, 

Ingenii 

lumen terras convertit ad imas, 

3M 

Excipit, et, vulgi gaudens 

dum murmure laudes, 

Dispectus caelo, tenebris obductus habetur; 

Interea minimum 

poterit sollempnis haberi. 

326 ad vitam] a.dam eorf. -H, h'ium Il 328 respuit cot'?'. Il 329 luce cho R 

331 migr ~t 332 sac R 334 D ns forma no s tenebris emergere Il (c/?*. /u~. 

pers, de

-C_ 

LIBER DE FONTE ViTAË. 83 

Bis etenim septem glomerata fronte diebus 

Evomit in terris lumen mirabile luna, 

3. In quibus est vetitum sanctum sollempne requiri: 

Qui duo, quae Christum praecedunt, tempora signant, 

Ante datam legem primum, sub lege secundum 

Per quae terrigenae peccati pondere pressi 

Ingenium vitae sibimet conferre Mo 

volentes 

Indigni caelo tenebris mersere senectam, 

Morte nec abiecta meruerunt cernere pascha. 

Sed, sursum pallens ut primum condere lumen 

Coeperit et terris nigra vilescere forma, 

Ter septem numerant, quos non excedere M5 Sit, sed in his licitum sanctum sollempne 

soles 

requiri: 

Sic lacrimans primum caelo cum vertere vitam 

Coeperit et terris vilis, despectus et esse, 

lam caelo carus ter septem supputet illud 

370 

Scilicet 

Tempus 

in mundo, Christi quo gratia fulget, 

et ex toto conversus corde requirat 

Pasoha salutiferum celebri ratione repertum 

Deque tenebrosa saliens caligine noctis 

Transeat ad lucem, Christus quam contulit orbi, 

Ut tribuente deo felix per saecula vivat. 

37r. Pernce nunc mecum, caelestis gratia, carmen 


Auxiliante deo, cuius mihi verba tulisti, 

Archanum fidei r.eserans sub nomine paschae 

Mo 

Explicui, 

Marginis 

triplum potuique resolvere nodum. 

et geminas cecini iam forte figuras, 

Clara septenis specie qui fulget in ulnis 

Ac totidem mixtis variatur cortice nigro. 

Vas quoque iam fudi: venerabile pignus honoris, 

Septenis calamis, oris totidemque perornans. 

3M Hoc sine quisque sitit, frustra contendit ad imbres 

Aeterni fontis: hic est sapientia pétris. 

Non intrabit enim commercia pectoris atri, 

Subdita peccatis nec mens amplectitur ina.m: 

Spiritus ipse dei sed 390 Expurgans vitiis 

quam dignissimus 

septeno munere dotat 

hospes 

Perpetuoque sibi mansuram dedicat aulam, 

Ilaec 

Iloo 

sitiens limphas poterit haurire salubres. 

vas quisquis babet, fontis festinet ad undas, 

Hauriat et sacris fundat libamen in aria. 

3M Cursibus aetheriis sonitus fit maximua orbi; 

359 eottere eo)'

~4 

AUDRADIMODICICARMINA. 

Qui regit hune, somno monuit me sensibus imia 

Haec, Audrade, tibi modulari carminé dulci 

Pignora cara satis, recinas quae saepius oro: 

Sic quoque felici tractabis gutture fontem 

< Quaesitum longo certamine, dulcis amicc. 

Maxima dona tibi caelestis gratia confert 

Ilaec: memor esto mei, sacris cum funderis aris, 

Obsecro, mi frater; nunc felicissimus esto.' 

EXPLICIT. 

(CARMINUM IN HONORE ECCLESIAE 

II. 

LIBER SEXTUS.) 

INCIPIT CARMEN IN HONORE SANCTI PETRI APOSTOLI. 

Pastori magno totum qui tradidit orbem, 

Et caeli claves Petro commisit et omne 

Christus ovile suum modica de puppe vocato. 

Ille deo plenus, hominem dum cernit Hiesum, 

s Credidit esse deum natum genitoris et illum 

Inquirente deo per saecula vivere clamat. 

Denique de superis decimus quia corruit ordo, 

Dum nollet laudare deum, locus ipse polorum 

Auxiliante deo Petro piscante repletur. 

'o Quem deus et Christus sublimat honore potenti, 

Ut portae mortis nequeant obstare iubenti, 

Invitae tanti pateant sed principis ori. 

Umbra quidem Simonis sanat, quos repperit aegros; 

Claudit lingua polos et solvit morte ligatos; 

~l, Membra regit membris et mentes mente resolvit. 

Praedicat hune dominus démenti voce beatum, 

Cui pater ipse sui geniti patefecit honorem. 

Quemque fide stabilem tali cognomine laudat: 

'Ecce ego te Petrum dicam, quia vivere Christum 

M Cum patre semper ais: haec est confessio Petri. 

Aecclesiamque meam super hanc petram aedificabo 

Et tibi caelorum claves curamque mearum 

396*tegit-RO somno]sonito0 4()0certaminicotv. 7< c

_M' 

CARMEN IN HONORE S. PETRI. 85 

In terris ovium tradam: te nompe ligante 

Arva polique simul claudentitr, apostole Petre. 

25 Nunc tibi magna, datur caelo terraque potestas: 

Annuet imperium mundi tibi, Petre, subactum. 

Solvere quaeque velis, solventur et omnia aursum. 

Pasce meos agnos, si meme diligis', inquit 

'Et, lavi niveas proprio quas sanguine caulas: 

M Nam cruce comptexum totum tibi subiugo mundum. 

Me mandante quidem solido quia marmora quondani 

Trivisti grcssu fidei meditatus honorem, 

His plantis furias calcabis in orbe draconis. 

Te monstrante viam mundus regesque féroces 

ar. Ad lucem venient dorninumque deumque rogabunt, 

Ut tecum ccrtam mercantur habore salutcm. 

Non mare, non tellus, non te superabit Avernum. 

Rete capis pisces, verbo post collige gentes 

Evacua tenebras et lucis régna repleto. 

'tu Non mors ulla meos agnos, non ignifer illc 

Spiritus adtingat, hominum deceptor et hostis, 

Quos tua, Pctre, manus sacro concludet ovili. 

Te carcer timeat ferrique catena tremescat. 

Tu quoque te cinges iuvenis, securus et ibis: 

45 Ferrea sponte tibi reseret se porta vianti. 

Tu claudis gressum, tu caecis reddito visum, 

Tu morbos omnes verbi medicamine sana 

Et loeto clausos vitae revocare valeto. 

Perveniesque crucis senior succinctus ad aram 

M CIarif!cansque deum capies in agone coronam, 

Quam mecum genitor o!auaa,m tibi servat ab aevo\ 

Haec tibi dicta deus compievit, apostole Petre; 

Teque régente suam reficit per pascua plebem 

Et recipit humilem caelis revocante catervam. 

s. Quas tibi dicemus laudés, lectissime pastor 

0 caeli custos, mundi clarissime rcctor, 

Quem deus ad dextram iussit residere tonantis 

Te proni petimus iaudum reminiscitor harum 

Et placidus nostras digneris noscere mentes, 

'M Iudicis ante thronum steterint cum carne solutae: 

Cumque resurgendi gcneralis venerit hora, 

Poscimus, ad dextram statuas nos omnipotentis, 

Ignis ne noceat, sanguis quos diluat agni. 

Non nos ob culpas iubeas tune ire sub umbras, 

25 potastas7' 43 trcmiscat7" (i. e. l'

gg 

AUDRAMMODICICARMINA. 

M Sed pius absolvas cunctorum vincula nostrum 

Et patriam lucis gaudens reserato misellis; 

In qua 'ter sanctus', laudes et cantica regi 

Perpetuo celebrant summissa voce beati, 

Quem nos laudantes trinum veneramur et unum. 

EXPLICIT. 

(LIBER SEPTIMUS.) 

Septimus hinc recinit Martini pontificatum 

Praesulis eximii, toto qui pollet in orbe. 

INCIPIT CARMEN IN HONORE BEATI MARTINI. 

Inmortale decus Martini praesulis almi, 

Quod plus in terris hominum salvator honori 

Contulit, o sooii, modulemur carmine dulci. 

Plebs electa deo, mentem sociato canori, 

Quae, summo, properas, ut solvas vota patrono 

Sollemnemque diem celebres illius amore. 

Inter 

Ante 

regales specie sub militis alas 

lavacrum dum nudum vestiret egenum, 

M 

Indutum 

Denique 

Martini 

propria miratur veste tonantem. 

dum totus bello fervesceret orbis, 

meritis sumpsit sine sanguine pacem. 

tr. 

Post patris magni famam Pictavis adivit 

Deponitque comam, vestem commutat et iHic. 

Dum flagrat meritis, toto resplenduit orbi 

Nec valet abscondi virtutum culmine pollens. 

Illirico rutilans heresim superavit et omne 

20 

Hostibus obiecit Christi pro nomine corpus, 

Dum docet, ut deus et trinus credatur et unus, 

Eloquio pollens, divine dogmate fultus. 

Aegrotos omnes verbi medicamine sanans 

Et revocans animas extinctos vivere fecit. 

Inclita dum sancti virtus resonaret ubique, 

LIBERSEPTIMUScm..P 

G7pass. Iul. 7~, 322 0)U 'ter sanctus' cantarint semper et 'iunen', tMt!.471 Qua didicere deo 

'ter sanctus' dicere proni; <

CARMEN IN HONORE B. MARTJ.M. 87 

Hune sibi pastorem potiit populus Turonorum; 

Quod deus et sacri firmavit lectio libri. 

2'' 0 gens cara deo, tanto servanda patrono 

– 

Nain vir apostolicus, nulli 

Ut sol in caelo, Martinus 

bonitate secundus, 

fulget in axe. 

M 

Huius non mores virtutum gloria mutat, 

Dum primo monachus, praesul quoque permanet 

Quem Christi genetrix in terris cernere venit 

idem. 

Angelicae facies olli super omnia certae; 

Namque beatorum Petri Paulique loquelis, 

Vultibus et claris crebro veneratur amore. 

35 

Huno deus omnipotens tanto sublimat honore, 

Ut tres ad vitam devicta morte reverti 

Exemplo Christi faceret sermone potenti. 

Quis fuit aegrotus, quem non sacer iste iuvarit?: 

Innumeras pestes precibus verboque medente 

Pellit et in Christo miserorum milia sanat. 

88 


M 'Hanc deus in caelum tanto deduxit honore'. 

Martini vitae laudes non sufficit omnis 

Mundus et ex obitu virtutes pangere cunctas: 

Credimus et verum vero sermone fatemur. 

Gloria pontificum praesul Martine, faveto, 

Ut tibi caelestis pateat famulantibus aula 

Et nobis tribuas precibus per saeela salutem. 

EXPLICIT. 

62 ex obitu i. e. e.tgquae post mortemclaruerunt. 64 c/)'.ad .E'K~MtOf!.95. 65 coKt'MM~. 

tibi fa,mulMtibns.

PASSIONUM BU. IULIANI ET SOCIOLIUM IIUS PROLOGUS. 89 

INCIPIT PROLOGUS PASSIONUM BEATORUM IULIANI 

rot.TAELA'n'OAKViCA~UtJSttiL. 

III. 

ET SOCIORUM EIUS. 

Sanctorum meritis facies tranquilla tonantis 

Aspicit absolvens homines de crimine mortis, 

Qui voto fidei venerantur pignora, quorum 

Cum Christo laetae regnant super aethera mentes, 

s Virtutesque canunt librisque dedere notatas; 

Qualiter exemplo domini cortamine summo 

Hostem congressi superarint atque coronis 

Paecipiente deo caelesti in sede rcoeptis 

Exorent pacem terris hominumque salutem. 

M Diligit hos tantum celsus rex ipse creator, 

Ut sibi praesentes semper consistere gaudens, 

Quaeque petant iuste, tribuat largissimus i!Hs 

Illorumque plus servet clementer amicos. 

Ergo, viri n 

fratres, prostratis vultibus omnes 

Atque sacris votis veneremur pignora clara 

Sanctorum veniam mundo nobisque rogantes. 

0 quam clementer poscentum verba receptant 

Auribus et gemitus plorantum corde recondunt, 

Ante thronum domini donec concentibus almis 

se 

Exponant flentum lapsus veniamque reportent. 

Horum nempe preces semper sententia vitae 

Consequitur hominesque levant super aethera caeli. 

Nos vero, quamvis modicum lordanis ab amne 

S5 

Potati 

Actus 

indigni 

illorum 

simus sermone vêt actu, 

celebremus carmine vero; 

Et quos non meritis sequimur, non viribus ullis, 

Laudis amore fideque simul tangamus et illis 

In caelo positis victricia facta canamus. 

Me quoque fervcnti Iuliani martyris almi 

30 Pangere conflictus, caelestis gratia, mecum, 

Obsocro, digneris cortantis promere palmam. 

MXPMCITPROLOGUS. 

[[II.] 30 cunflictisCt)

90 AUDRAN MODICI CARMINA. 

AUDRADI MODICI PASSIONUM BEATORUM IULIANI ET SOCIORUM EIUS 

LIBER PRIMUS INCIPIT. 

Antiochiam genitus decorasti, rursus eandem 

Sanguine martyrii, o Iuliane, tui. 

Omni te doctum studio sapientia 

AUDRADIMODICIPASSIONUMBEATORUMIULIANI ET SOOORUMEIUS DBËR I. MXPUCrr. 

mundi 

Reddidit insignem civibus et s Interea margaritam 

Sprevisti mundum 

generi. 

inventam preciosam, 

unius intuitu 

Postque tibi iunctam Basilissam more iugali 

Servasti intactam virgineo thalamo. 

M 

Praefuit 

Virgo 

illa choris 

puellarum 

imitanda puella sacrarum 

iure fovenda suo 

Omnes quas primum caeli praemisit ad arcem, 

Post victrix virgo mater et ipsa migrat. 

Et tu, sancte puer, monachorum milia dena 

Pascebas dapibus ordine continuo 

's Quosque iuvante deo tanto fervore regebas, 

Ut longe fama cresceret inde tua. 

Martianus praeses, Christi saevissimus hostis, 

Aegypti cunctas dissipat aecclesias; 

Compulit hic omnes a sedibus ire fugaces: 

M Quos Iuliana choors suscipit intrepide. 

Quo iubet excepto cunctos comburere preses 

Huncque 

Non valet 

sibi exhibitum proterit et cruciat. 

humanus tormenta exponere sermo 

Cuncta ingesta viro carnificis 25 Continet historiae 

rabie; 

sed multa volumen ab ipsis 

Digestum sanctis, qui hune meruere sequi. 

Principio tortus divos dissolvit et aras 

Quingentos, caeci restituitque oeulum. 

M 

Unica Martiani proies seu matris id ipsum 

Perfecit corde: Celsius hune sequitur. 

Bis denus miles, germani denique septem 

Haeserunt iuveni et sacer Antonius. 

Hos omnes Christus Iuliano in carcere donat 

Atque novam recreans oonsecrat ecclesiam. 

35 Audiit haec praeses mortemque interminat illis 

Nec sibi sufficiens Caesarea arma petit. 

Sint haec, ut cecini, titulorum nomine digna, 

Quos sibi praecedens vindicet 

At nova bella novam exeipientia 

aecclesia. 

carmina poscunt 

Uberiora, sequi historiaeque fidem. 

)) 10 *fovendoP 38 *QuMP 

II ?. Jc/'r. ~t. S.9. c.C(qj.7– P~YT. 4 .(CM.V,70!)inaignen)reddidit in'te. :) Af

PASSIONUM BB. IULIANI ET SOCIORUM EIU8 LIBER II. 9t 

c. m. Talia quam gaudens excaepit iussa tirannus 

Acta 7}. Iuliani et soc:ortntt t)Mt'

92 

c.nn. 


Tempore; nunc rerum dominos audite libenter 

Invictoquc Iovi pro 

vita sacrificate'. 

Respondit 

contra sanctus Iulianus: 'In ipso 

Conceptae fidei duramus agone 

salutis. 

Tu, si quid tractas, exercens 

pandito 

nobis'. 

-") Praeses ait: 'Tractata quidem complebo. Quid autem 

De vobis statuere pii domini, 

didicistis?' 

c. v. Oui puer illius matrisque 

avulsus ab ore 

Haec ait: 'Audiati, blaspheme, tibique tuisque 

Quae tenebris poenae maneant dis 

daemonibusque? 

Nec iam te 

patrem 

dicam nec cernere laetor; 

Quem deus excelsus praeclaro munere dotans 

c. vt. Cum videt efferri defuncti membra per urbem 

~tett! -B. 7K~. 

Ante suos rabido conspectus loetifer ore 

Horribiles mandat; quo facto taliter infit: 

'Vestram vos licuit tanto tractare salutem 

Haeredem caeli fecit genitumque vocavit, 

Tune sanctus Iulianus ait: 'Iam perfice, quod vis, 

Atque dei famulos, laetos quos conapicia 

ante 

50 Stare tuam sedem, meditatis tradito flammis'. 

60 

Humano ritu terrae reddenda seputchro 

Transierantque forum, quo perfidus ille furebat, 

Qui feretrum revocans 

deponi precipit 

illie. 

Obstipuere omnes cives populique coacti 

Attonitique manent, donec, quid iussio talis 

Eiferat, auscultent; serpens 

cum 

pestifer 

ista 

Voce suam pandit mentem caecumque furorem: 

'Ante crucem, Iuliane, deus, quem creditis, egit 

Praecepto, 

ut fertur, defunctos vivere rursus: 

Apparebit enim Christus verus deus esse, 

Eius discipuli 

si nunc sine mente cadaver 

Vivere 

praestetis 

vestri virtute 

magistri'. 

die eum consedisset, iubet S. Iulianum cum sociis eins suis aspectibus sisti et, cum sistcrentur, in hattC vocem 

serpens prorupit: 'Nihit pro sainte vestra in (in omo.~So«.) tanto temporis spacio cogitastis?' S. I. respondit: 

'Cogitatio nostra quae est ab initio, in quo coepit, tti hoc et finiet. Tu si aliquid excogitasti pettarnm, exerce.' 

Martianus praeses dixit: 'Quod cogitavi, ego ad[mp]co (adimplebo 7~)'. Et adiecit: 'Audistis, quid de vobis 

cleterminaverunt invictissimi principes'? VcnerabUis puer dixit: 'Audisti et tu (rtecnominande nec vidende ncc 

diconde pater J9) terminatam poenani patri tuo diaboto, quam praeparavit deus illi et vobis, qui effecti estis 

ministri eius'? Et subsecutus S. I. dixit: 'Quod iussenint, itnpie: audire non delecta.mur'. 

39. Cum ista dicuntur et illa audiuntur, corpus exanimo per plateam det'erebatur sepuUurao mancipandum. 

Tune Martianus ceco corde iubot corpus perduci (rovocari E). Cumque factum fuissot, iubet cum 

in medio foro deponi. Omnes boc videntes obstupcscunt. Tuuc ad Iulianum ait praeses: 'Magister vester 

Christus dicitur, antequam Ct'uc!ngercttn*, quia mortuos suscitavit: hic parobit si verus deus est, si vos et 

bunc mortuum snscitAveritis, sicut magistc!' susci~vit'. S. I. rcspondit: 'Quid prodcst ceco, quando sol 

44 daomonisbusquc post 47

PASSIONUM BB. JULIANI ET SOCIORDM EIUS LIBER II. 93 

c. vn. 'Quid prodest 

coeco' Iulianus 'solis obortus?' 

e~ Praeauh 'Iam 

parcens 

verbis hune surgero manda, 

Ut videam, posais 

si 

quid vesterque magister'. 

'Non vos esse 

quidem' 

Iulianus 'cernere dignos, 

IIaud dubium, domini virtutem; tempora 

sed nunc 

Instant, 

ut 

regis 

nostri manifesta 

patescat 

7" 

Gloria, 

ne dicas Christum non omnia posse. 

Credo equidem prestabit enim largissimus omnc, 

Quod recte petimus, promissaque 

munera 

complens 

Non me fraudabit defuneto reddere vitam'. 

Post oculos caelo defixit sanctus: et ecce 

?'' Horae per spacium niveo resplenduit 

ore 

Et coram positis precibus 

his aethera pulsat: 

c. vm. '0 deus, aeterni genitoris gloria, Christe, 

Aequalis patri Iesu, aine tempore nate, 

Quem placuit 

hominem nasci 

post tempora longa, 

s" Quem pregnans genuit hominis sine semine 

virgo, 

Me nunc de superis, regum rex, aspice, Christe, 

Credentumque 

fidem roborans concede 

roganti, 

Qui terris positus homines a morte levasti, 

De caelis modo, viventes ne morte 

graventur, 

S5 Ut iubeas istum defunetum surgere vivum'. 

Haec dicens corpus claro sic evocat ore: 

c. vnn. 'Arida terra, tibi de nomine dico tonantis, 

Imperio 

cuius surrexit quatriduanus 

Lazarus, ipsius "vivens a morte resurge" 

M Quo dicto surgit vivus virtute magistri, 

Protinus et 

magna coepit haec dicere voce 

'0 quam digna deo Iuliani verba procantis: 

0 quam virgincae 

facile conscendere caelo 

Audirique valent castae super aethera voces; 

9'' 0 quantis meritis Iuliani vita 

refulget 

0 multum, Iuliane, polo terraque béate, 

exoritm'?' MartianttS praeses dixit: 'Hic nunc parco fabulis et, si ~iiqnid praevaics aut doos tuus, )mnc, nt 

superius dixi, mortuum suscita'. B. I. dixit: 't~ieet it~'edetitas vestr~ hoc non meroatnr a domino, sed, quia 

tempus est, ut virtus domini nostri ntanifostctur ve) ne hoc impossibite putes, iideiex) promissum h~beo 

domini moi credens, quia, quicquid eum peto, non me fraudabit'. Tune 8. I. ocnlorum intcntiouem (oeulos ~) 

in eaelum dengona: fere horae spacio immutata est facies oius ot f'acta ut nix et his verbis coram omnibus 

vidoatibus fudit onttionem ad dominum dicens: 'Domine lesu, qui es verua filins dei, qui in principio natus 

es de patre sine tempore et in novissimo muudi banc caruem de virgine assumpt-isti sine semino, aspice 

in hanc liorinn de sumitate C!te)orun) tuorum et ad confusionem inimicorum tuornm et ad corroboran(tam 

fidem oredetttium in te ea, quae operatus es positus in terris, cxaudi nunc in (de ~) caelis et suscita 

hune mortunm, ut vivi non moriantur, sod mortui reviviscant'. Kt hoc dicens ait ad corpus: 'Tibi ilico, 

terra arida, in ipsius nomine, qui qnadriduanmn Laxarum snscitavit: ipse tibi imporat "surgo (super te et 

ambu)a73)" Etcnmhocdixisset, surroxit, quicratmortuus, et voce magna ciamabat: '

94 

AUDUADI MODICI CARMJNA. 

Quem deus omnipotens caelesti in sede locatum 

Ante suum iussit semper 

considère vultum, 

Quicquid 

et exposcis, mox percipis ore tonantis. 

Infelix quo ductus eram? hucce vol unde reducor?' 

c. x. Marcianus ridens posthaec interrogat iDurn 

to5 

'") 

'M 

Acta jB. -R~. 

'Dic, ubi ductus eras vel surgens unde redisti'. 

IHe ait: '0 praeses, liceat me dicere cuncta 

Ordine, quo deus ad vitam de morte reduxit'. 

Subridensque 

iterum praeses narrare perurguet. 

Tum sic prosequitur nuper 

defunctus: 'Ad umbras 

Inferni plebs Aethiopum 

ducebat iniqua 

Me, quorum status horrendus dentesque leonum, 

Fornacis similes oculi flammantis et ungues 

Aequales aquilae 

nec non et brachia magnis 

Transtris; hii 

semper 

furiis agitantur 

et ira. 

Sed me gaudentes puteo 

eoncludere mortis 

Dum celerant 

corpusque 

meum spectatur, ut illud 

Humano ritu gluttirent viscera terae, 

Paulisper, praeses, sed te retinente cadaver, 

Excipiunt 

aures domini, quas maxumus heros 

Effudit voces; tremuit mox Tartharus ingens 

AItithronique dei vox intonat oro 

potenti 

"Ob mihi dilectum Iulianum vivere rursus 

Incipiat, tantum pro quo carissimus orat 

Non ego tristari, sanctus nec spiritus illum, 

In nullo genitorque cupit, quia mansio nostra 

Virgineum semper 

Iuliani 

pectus 

habetur". 

Post hanc venerunt vocem virtute potentes 

t~sZ'~ E caelis iuvenes induti vestibus albis 

Moxque 

meam 

gemini rapiunt 

de morte misellam 

Daemonibus pulsis animam 

vitaeque reformant, 

Ut, per quem luci reddor, cognoscere Christum 

Post mortem incipiam, quem vivens ante negabam'. 

40. Tune Martianus caecatus irridondo dicebitt (ad eum, qui reausc!bttua fucrat: 'Et ubi ducebar!s ve) -B) 

unde rodisti?' Tunc ille, qui fuerat defunctus, dixit ~d praesidem: 'Pertnitto me ordinem prosoqui'. rraosoa 

iterum irridens dixit: 'Prosequere'. At ille 'Uticebar' inquit 'nesoio a quibus Aetbiopibus, quorum statura 

(status -B) ut gygantum, aspectus borrendus, oeuli eorum ut fornaees ignis, dontes eorutn ut leonum, brachia 

siout trabes, ungues ut aquilae; in quibus nulla misericordia erat. Jti me lnetantea ducebant in iutemum. 

Et iam propo os putoi abyssi cum essem, (ad hoc expectabatur, ut caro moa terras redderotur, ex qua sumpta 

est etc.; at ubi tu, praeses, feoisti corpus moum revocari et e< /'et'e ettf~em &') I!. f. oratiouem fudit ad 

dominum caelorum et huernus omuis controtnuit et audits ost vox dei de throno dicens: "Propter dilectum 

meum Iulianum reducatur: in nullo enm volo contristari, in quo sic pâte)' et ego et apiritus sanctus ]aotatnr'\ 

Post hanc vocom advenerunt duo a)bis induti autarentes nm de dommatiouo nnpiornn), ut tmic Inci t'edderout, 

ut pcr oum, qui me suscitavit, agnoscam eum (cognoscam dcum B) post mo)'te!u, vivus nogabam (anto 

116 maxumus ~îc c/7'. /~&&ec~. ~ro/e' t~e~. p. 450 

97 AM. 525 sa,cra, in sede locavit. 98 c/)'. ~'o!. 11. 104 c/)-. ~~M. in, 237. 

111 ~.

PASSIONUM BB. IULIANI ET SOC10RUM EIUS LIBER II. 95 

c. xi. t:M Haec cernens praeses turbatus praecipit illum, 

Ne populi fiat dissensio, carcere claudi 

Cum sanctis anuloque suo signavit et ipse. 

Quem doctum babtizari fecit Iulianus 

t3~ 

Nomine Anastasium compellans more paterno 

Et secum tenuit, donec compleret agonem. 

Intera pracses dictat componere poenas, 

Augusti sanctis quas exposuere feroces. 

c. XII. Et veniente die sexus concurnt et aetas 

Et simul 

140 Praesidis 

expectant 

aspeotum. 

finem certaminis ante 

Quo conscendente tribunal, 

Primum sermonem fecit, si concio tota, 

Plebs, omnia sexus poputusque, senex iuvenisquc, 

Adforet, ac frendens mittit, qui congreget omnes. 

Haec fiunt donec, terdena atque insuper unum 

Dolia complentur plumbo piceoque liquore, 

Siccatoque 

x:iii. 150 Exultans animo praeses dum talia cernit, 

c.

96 


'M Psallebant domino concordi voce canorem 

Davidis. Quorum facies splendore micanti 

Mutantur vultusque novi mirantur ab omni 

CIroumstante viro; gemituque moventur amaro 

c. xv. 

m 

Et lacrimis fientes 

'Et nos, o miseri, 

addebant talia 

natos genuisse 

patres 

videmur? 

Qualiter istorum iuvenum spectare valemus 

Indignam mortem, quorum non crimina scimus?' 

Pectora matronae tundunt miscentque dolori 

crinibus illos 

f 

Singultus nimios et ruptis 

Sepius aspectant et tandem corde repressum 

Voeibus his pandunt excelsa voce merorem: 

'Cogimur, ei nobis, miserae quae cernere matres 

Aetatis tenerae natorum vel genitarum, 

Innocuos iuvenes tali sub sorte perire. 

'sa Quid nostrae suboli poterit contingere posthaec, 

Hos homines iustos caelesti luce coruscos 

Si siccis oculis inmitti cernere Hammis 

Praesulis insani iussu grassante queamus?' 

Nec minus et pueri Hent innuptaeque puellae 

tes Et gracili luctu reserant hac voce dolorem: 

'Ut quid pulchra nimis caelesti splendida luce 

Igni dampnatur nullo parcente iuventus? 

Caeca, tiranne, tibi numquam concessa potestas 

Hapc foret, o praeses: qui vivis parcere non vis, 

iM Sed neque defunctos audis, saevissime, quorum 

Splendentes vitam facies sine crimine monstrant'. 

c. xvj. Tune constans a.nimo Iulianus postulat omnes, 

Ut cessent lacrimis ponantque silentia dictis 

Conticuere omnes et spectant dicta rogantis. 

'M Martyr quos domini claro sic edocet ore 

'Cernitis, o fratres, ignes poenasque paratas? 

Non nos impediat vester clamor lacrimaeque: 

Quin potius Hceat tantum certamen adire. 

Nam sicut fornax aurum, cum traditur illi, 

200 Purius exponens aptum facit esse coronae 

Régis et insertis rutilat diademate gemmis 

Haud secus et nos haec reddent incendia pulchros; 

Acta JS. lui. 

una voce ofmebantdicontes(p~(th)t.118, 7l): 'Bonum mihi, quia humiiiastime, ut disceremiustificatioues 

tuas'. In quorumaspectunovampuichritudmetnomnisaetas mirabatur,quorummentes ad flotumconversas 

pietasmcHnabat.Clamabaturab omni aetate inconfuse(inconfusoJ~recte): viri clamabant*0 iniustîcia et 

nos filiosbabeutus?', mutieressolutis crinibusclatmabant'0 gemitus ttm:u'iort'eUe ut quLdtalis iuvonttis 

igné crematur? 0 potestasceca, quae noc vivis parcit née mortuosaudit', 'ruuo I. sitentium petensait 

ad populum: 'Ne prohibeatisfieri: sinite nos sp)ondidioresficriauro per ignem, ))ocscientes, quia videhitis 

nos creduliet incroduiiigne consumpto,sicut videtii)nunc aute iguem, illesos.' 

]H~*e:moraj!' 181 choruseos7" 

lo5 ~IwMt..f~ 311voceca.norn,. 172c/i'./teM.)~jT,U!3indignamortf po'emptum. t8t c/'f.f

PASSIONUM BB. fULIAN) ET SOC!OK.UM EHJ.S f~UMK [f. 97 

Omnibus et pocnis consumptis apiondidiorcs 

Ma.csosque doum caeli terraeque marisquc 

Laudibus inmcnais cernetis gtorificarû\ 

Cumque piis verbis cctcbraret talia Protinus ox iussu sistuntur praesidis 

sanctus, 

anto 

Conspcotus saovos. Quos vocibus incrcpat istis 

'Quur vobis, iuvenes, tam dosperata voluntas, 

Nf) Omne decus vitac per quam nunc porderc vultis, 

Intoritum sumptura manot proporantibus ultro 

Ad mortis poonas nimio sudore parutus? `! 

Nescio sic alienatas quo criminc mentes 

Vertito pro 

vestra iam ia,m veniente salute 

st. Et vestras summis cervices flectite divis – 

Pro vobis etenim solita pietate moventur –, 

Ignibus absumptos ventus ne spargat in auras 

Perdatisque simul misero cum nomine vitam. 

320 

Quodsi, Caesaream, vultis, poscam 

Ut vestris liceat vobis post legibus 

pietatem, 

uti 

Et fidei vestrae cuttorea esse quiètes; 

Tantum ne prolem patris cum nomine pcrdam 

Et spem nascenti matris de flore decoram 

SM 

Virtutemque patris, vernantem aetate tenella, 

Aequali iuvenum ac socia duioedine vinctam 

Ante meos oculos Vulcani devoret ira. 

0 dolor internum lacerans pectus genitoris 

Nulla medela mihi poterit contingere posthaec; 

s3o 

Quin propriam semper plangam, dum vixero, prolem 

Extinctam flammis pariter cum nomine patris. 

0 mala sors patris, genitum splendore coruscum 

In medio iuvenum cernit qui luce nitentum: 

Nam nescit, primum plangens quem fletibus 

Dulcis amor patris médius dum filius adstet. 

s3511, Artibus o magiois nimium luliane pcrito, 

udet, 

Qui eunctos superare magos virtute magistra 

Pro nihili ducis, quam multa trahis bona tecum 

Ad mortem, faoicns ut matris pellat amoron) 

Mo 

Filius et patrem dicnt se nolle viderc. 

Ore tuo, fili, dulces audire loquelas 

43. Iubet eos impiuspraesosin conspectusuostatui. Quibussiedixit: 'Odcsperatavohmtaa,perquan) 

déçusiuventutisad iuteritumpt'opemt,et nescioquan carminaatienatonentes(quocamunosicatienatae)ncutis 

iuv. per nescio quo carminé sic abaliouataomentesa. i. propomut.7~)convcrthniniet tandem pro vcsh'a 

salute immorbttibusdiis, qui pro vobise~uorant, corvices(Icctite. Quodsi votucritis, ego optinchovos !d) 

ityil)ertttoi-ibus 

imperator!bnsine siiie aliqtinI)ei-socutioiie 

atiquapersceutionorcligionisvostraecssccnttoros;tantum roligi(-,itisvesti-iie,esseetilto~-es; t~ilitillil11(~, ne ililieiillilli nnic.imihi filli fitiiduteedoenm etilii 

taHbns etatibus !n ipso itoroyornantisactittisab ig'nooremotur. 0 insatiabitis(insauabi)is/)') dojorpoetori 

meo quemprinntni plangam?cum t in omniumdodocot'aCorpcra,t filii (tnicissiunconsiderovultuin(cum 

omniumdécorasunt c., 1. d. plus c. v. 7~). 0 ~u!iancomniummalorumm.istot', quam multa bona tccum 

attrahis (trahis ~) ad mnrtan~,ut filins mo (per te ~'o me /},')') negandnpatrcm née matrem a~m~t'at. 

2)3 *

t)8 AUDRAUI MOUICt CAUM1NA. 

c. xx. 

Ante ego, quam perças, genetrix numerosaque plebes 

(Quae 

sibi to dominum gaudens optabat 

haberu 

Atque tuo funeri postremum 

dicere "salve" 

Advenit tristesque genas 

hic luctibus udat), 

Consensu parili 

certatim poscimua 

omnes'. 

Celsius haec contra puer 

inclitus ore beato 

Itespondit: 

'Plorent se teque voragine 

mortis 

Obclusos; plangent 

sed quur 

nos'? 

regna polorum 

Scandere quos 

cernunt: transibimus ecce per ignes 

2.~ 

Inlaesique 

tibi 

post 

haec parebimus omnes 

Consumptis 

flammis nec non incendia cuncta 

Atque omni populo, 

nostrum 

qui spectat agonem. 

Nam vos 

quae 

colitis simulacra deosque vocatis 

Et pestes geminas, Augustos scilicet ambos, 

SM 

Dispicimus veluti a 

scopante peripsima 

tultum'. 

Infelix 

praeses respondit taliter: 'Ultra 

Non vos haec tumidos audacia. vivere laxat'. 

At puer intrepidus coniurans obligat illum 

'Per miseram testor nimis et vanam levitatem 

Mo 

Te, cui cervicem flectis: 

largitor, 

ut unum 

Poscenti tribuas, mémo neo 

sperne rogantem'. 

'Expete', praesul 

ait 

'quicquid cupis, 

unica 

proles'. 

c.xxi. Celsius: 'Egressum 

flammis cum videris esse 

~e

l'ASSIONUM HB. IULIANI ET SOCIORUM ETUS LtBER tf. 99 

c. xx[[. Haeo dicens, horret geniti dum cernere mortem 

Mente, sui socium, voto parilique coaequum 

Sodé sedere sua fecit, qui includeret illos 

Caesareo iussu fornacibus atque subacto 

Igni mox flammis, post vento traderet omni. 

Ipso autem scissis cum fletu vestibus una 

Cum Mariena uxore domum propriam rcdeunto, 

280 Consurgit planctus lacrimantibus undique cunctis: 

Nam pater et genetrix, famuli quoque non minus omnes 

Emulctis lacrimis torquent penetralia frontis 

Pro nati poenis, domini pro morte propinqua; 

c. xx)n. 

M. 

Nullus erat gemitui posset qui ponere finem, 

Nullus erat, mestis posset qui ferre levamen. 

Quid multa? adsessor complet sibi iussa. tirannus 

Includique iubet sanctos fornacibus illis. 

At vero sanctus, qui numquam, Celsius, almi 

Disiungi potuit caro latere Iuliani, 

SM Dans pacem patri properat securus ad ignes 

Suppliciumque sibi multo sudore paratum. 

Nec mora, cum singillatim plumbo inmerguntur 

Sulphure commixto, pice sive bitumine sancti; 

Congesta aggere silvarum molimina mandat 

295 Carnificis rabiea stuppis spinisque subactis 

Ocius accendi. Socii quod protinus implent: 

Et fragor intonuit tellusque tremore resultat 

Mutaturque poli facies, cum flamme nubes 

Aeris extrema transcendere nititur et mons 

300 Ignous ille vorax, fumo densusque, favillans 

Antiochiae fines summa formidine turbat 

Et totum regnum nimio terrore fatigat 

Eructansque ignis ter deno vel super uno 

Vertico flammarum subitum cernentibus affert 

30. Pallorem mortisque metum: seseque retrorsum 

45. Tunc pt'aasesnon toléronsvideraincondiumHtiiassessoremsnun) retiquid, qui iussa principnm 

comnioret. Ipso autem scissis Yestibusat utulnus C)i)Huxoro domi (donum 7?D ea;cot'r.) revortitur: exurgit 

luctns immfmiaptangontibuscunctis (in confuse~}): tugehant parentes n)lu~, sorvorun)inuttitnd~ 

dominum;nec erat, qui consolaretar. 

Quid mutht?aaseasormunus sibi iniunctumadimptet:iubet sanctossingulosin singntasdeponicupas. 

SanctusYeroCelsius,qui mtmqutuna latoroS. luliani discesserat(fuoratdisiunctus7~), dans pacempatri ad 

pmcparatumsuppHciumproperabatiittrepidua. Kt enm singuli a muiistrisHpprchendercuturet depoucrentur 

in cupas, sicut snperius diximus, pico et pitumineet snlplturehnpiontur. Aggrcgabtvcrn copia !ign.)run. 

et sarmcntoruutet stappae iubet assossoriguomsuppoui. Quod ut factumest, oructuabatunmmacxt'Kt-.H))' 

obeo)isoo(obolisco&'itMjB)'.

AUDRADIMODICICARMINA. 

Certatim inpingunt confusis gressibus et se, 

Quo fugiant mortem, miscri nescire fatentur; 

Noc spes corta fugae, dum 

Ilethere depulsis madefacto 

se subcumbero flammis 

lumine cernunt. 

c. xxv. 3'o At sancti mediis exultant ignibus omnes 

Atque suum regem conlaudant et benedieunt, 

Qui superare facit flammas tormentaque tanta 

In se credentes humiles famulosque fideles; 

Auditurque procul psallens exercitus illis 

Militiae iunctus caelestis consona laudum 

Pangere salvanti domino per saecula Christo. 

Talis erat sonitus psallentum, qualis aquarum 

Multarum resonat ripis de gurgite magno. 

Interea flammae consumunt omnia, quaeque 

c. xxvi. 

Mo Vis inimica piis congessit, deficiuntque; 

Cum iubet adsessor carbonum vellere montes, 

Sanctorum cineres ut vento spargat in omni. 

Quo facto insperata malis clarissima Plus auro rutilans, 

plebes 

magno cum fervet ab igni 

3M Fornacis gremio, argentum vêt cum nitet ecce 

Haud secus apparet fulgens inlaesaque tali 

Voce deum laudans 'Patrem genitumque vel almum 

Flatum, qui caelum terramque creavit et undas, 

330 

Aera vel quicquid vivit vel cernitur esse, 

Te merito proni laudant super ethera sancti 

Coetus angelici, quos, rex Sidera 

benedicte, 

cum caelo, sol, luna vel ignis 

creasti. 

et aer 

335 

Cum cantu volucrum, pontus cum piscibus, arva 

Cum gregibus pecudum vel quicquid continet in se, 

Te, benedicte deus, laudent, quia cuncta creasti. 

Conditus atque tuis manibus, rationis et haeres 

Te inspirante datus homo, rex, super omnia laudet, 

"Gloria personis trino, deitate sed uni" 

Supplicitorque canat nunc atque per omnia saecla'. 

AUDRADIMODICIPASSIONUMBEATORUMIULIANI ET SOCIORUMEIUS 

LIBER SECUNDUSEXPLICIT. 

~ic

PASSIONUMBB. IULIANI ET SOCLORUMEIUS IJBMRH], njj 

c. t. 

Angelicos pueros inmensa luce coruscos 

Ut primum indigno potuerunt cernere visu, 

Auribus ingratis voccsque 

c. n. Curritur et celeri referuntur cuncta relatu 

c, n[. Inclitus haec contra venerando protutit ore 

hausere sacratas 

Illi, quos iudex misit divellere 5 

prunas, 

Sanctorum cineres rapidis ut spargcret auris, 

Exclamant fugiuntque novo fulgore repulsi 

Atque mctu mortis tremulantia corda reportant. 

Fama volat subito: post ignes vivere sanctos 

to 

Et laudare deum concordi voce potentem, 

Qui superare dedit humiles incendia tanta, 

Auxit et inlaesis caelesti luce nitorem. 

At populi dudum nimio terrore fugati 

Converso gressu concurrunt cernere sanctos 

Miranturque omnes quam sanis vivere membris 

t' Illorumque deum conclamant omnipotentem, 

Qui salvans iuvenes miracula tanta peregit, 

Qui in se credentes post flammas vivere fecit. 

Tune omnes pariter dominumque deumquo fatentur, 

'Victor quem sanctus Iulianus predicat et qui 

M Praestitit intactos ter denos vel super unum 

Ignibus e mediis pueros exire canentes. 

Marciano. Gressu rapido cum coniuge qui mox 

Cernere signa volat Celsii 2'' 

predicta loquelis. 

Post hanc in vocem prorupit pestifer anguis 

'Per dominum, Iuliane, tuum te obtestor: ut, a quo 

Aut ubi virtutem tantam magicam didicisti, 

Ne pereant populi praesentes, pandito pa)am\ 

M Martyr evangelicis roborans sua dogmata verbis: 

'Auctorem vitae, dominum totiusque salutis 

Testaris, praeses, miracula tanta patrantem. 

Est etenim tempus, Christus quia plebibus istis 

35 

Esse deus verax atque omnipotens 

Oredito me referente valent haec 

doceatur. 

discere soli, 

Qui mundum fugiunt animo nudique sequntur 

46 Nuntiitntur t~ttecpraesid!: sanctos do! illesosOtunibnsapparore. )~tstatim cn)n uxore ad spectaeuhtm 

propcratoxitum t'ei cognoscore. 'l'une in hac voce prorupit: 'InHano,obtestorte per deum tuum, ut 

mihi dieas,uxda tantam virtutemma)eHcioru)udidioisti'. It. I.dixit'Quia per deum (dominum7~)meamtne 

adim'asti,qui est horum mimbitiumauctor,ret'oram,quo modopossitmcreri, qui desidcrattalia discere ma!enoia, 

ut (sit) sicut et ego huius carminissanctificatoret auctor si quise)a))oraverit,ut se ab omnibusactibus 

1 choruscos1" 14 bemtn'iseort'7" 

INCIPIT LIBER TERTIUS. 

1 ~')'. ))as.f. J/, ]81. ~t'M./V, 35i) voeonque his .turthns h.ntai. 8 ~c~t. !Y7T,f).')-t 

Fn.ma,volat subito. 12 c/r. ~n.t. jf/, 3()i2. ~0 c/'r. ))«.

102 AUDRAM MODtCI CARMINA. 

Acta B. Tt~. 

fmpcrium 

domini dicentis: "quisque veniro 

Vult 

post me, spernat mundum vol quicquid 

ij) 

ipso 

Aggravat humanos sensus mcntemquo tucntis 

EmoHiro solct, acmet quoque deneget ipsum 

Atque crucem propriam 

baiutct iiberquc vocantis, 

Calcatis opibus 

nihil 

prcponnt amori; 

Non patrem matrcmvo, domus vitesque vel agros 

Nec quicquid visus vo~ sensus 

contigit umquam, 

Nilque 

aliud 

apcctct praeter promissa 

creantis 

Sonioitusquo gerat semper curam miserorum 

Contemptaquo famé s~tict, quos 

novit 

ogere, 

Induat et nudos, simplex 

si vestis aJbundet". 

Tale deo munus satis nccoptubile semper 

M 

Et, quo non ira.o fn.ciea 

demcrgitur 

umbris 

Quove ruit 

praeceps 

discordia pace aub {dmn. 

Et quo perversus sanctus non dicitur esse 

Et vere sanctus 

digno 

veneratur honore. 

Nam sunt nonnulli, quos actio nulla, beatos 

Fecit et hostili sanctis virtute repugnant, 

Faiso 

qui 

credi 

quaerunt 

sub nomine sancti; 

Et sunt nonnulli, quos gratia larga tonantis 

Effecit iustos, humiii 

qui 

mente beatam 

Elegere viam cunctosque iuvare parati 

M A nullo laudes quaerunt, fugiuntque sed omnea 

Mundanae laudis 

pompas hominumque 

favores 

Inlatasque sibi iniurias pro laude receptant 

Et nu!tum laedunt noluntque 

nocere nocentem. 

Hi 

semper 

humiles student se cordis in ara 

Contriti, casti tribulati sacrificare 

Aeterno domino, solus 

qui regnat ubique: 

His idem dominus concedit discere talem, 

soculi faciat alienum, et solam vocem domini audiat imperantis et dicontis (:Luc. 9, 33) "si quis vult post me 

venire, abneget semot ipsum sibi" et nihit amori Christi pt'aeponat, nihit aliud desiderct, nisi quae domiuus 

promittit, non considérons patrem, non matrom, non uxorem, non filios et caetera,, quao noverunt inteUigoutoa; 

ante omnia quam (qui .B.E*)pauperum curam sollicite gérant, qui contemnunt (content! sunt 1J) osurire ut 

atii rofocitentur (satis deo acceptum est munua, quo indigens saturatur, et uudus vobtitur); qui irani non 

perficit et malnm pro ntato non reddit, qui iracuudiae tempus non reservat, et impatiens per patientiam auperatur 

qui non dicitur sanctus itntoquam sit, sed ut sît, qnam doooveriusdioahir. Muitienimdicuntnr, quod 

non sunt, et sola spe securi, quia dicut)tur, quod non sunt, segnes officiuntur eiaborare ut sint quod de ois 

ncte dicitur; et multi su)tt, qui vere sancti sunt et non dicitur, quod sunt, sod huuntitate et gratia pieni ab 

hominibus sciri nolunt quod sunt, ut ab illo recipiant mercedem, qui novit quod sunt. U! tales hanc artem, 

quam ego didici, discero possunt. Nou soium in hoc corporo degeutes hanc morcabuntur gratiam, sod et 

aoternam cum domino collocabunt amicitiam; qui primum docti a Christo aliis sub~ninistrant donum in 

se coUatum, se primum tucra.utes, deiude proximo t'aoientea, quao praodicant; non solum doctorea, sed et 

viri acdincatorea UIatas sibi iniurias pro huute députant; qui sibi ininriao tctnpna non réservant; qui reeoncitiantes 

se proximo et proximutn sibi, couferunt munera (Christo; qui hunntitatem optant, quod est cutmeu 

43 vitos] te tM fMa. l' 47 "coutent'unto 

41 luce. 14, 27 et qui non biMubi.t cruccin su.un et verrit post me, non potest. meus esse discipntus. 

PASSIONUM BU. IULIANI ET 8UC10KUM M1US LftiKX, Ht. 10~ 

Quali me docuit, felicis nominis artem'. 

c. nn. Adfirmat praesul atultum, qui spontc 

sub ista 

Iniuria vitae 

presentis gaudia eurvat. 

Sanctus ait, cunctis dominum haec praostare paratum, 

Istud sed paucos 

cuhnen conscendere dignos. 

'Non 

ego' praeses 

ait 'tecum sermonibus ultra 

Uti delector, princeps luiiane magorum: 

?'' Nam statui finem tecum iam iamque loquendi.' 

'Optavi' 

dicit sanctus Iulianus 'et opto; 

Vox blasphema meas tantum ne 

scalperet 

aures.' 

c. v. Turbidus hinc 

praeses 

faciem tranquillat et almum 

Alloquitur genitum viroaa voce cruentus 

8U 'En tua, quam triduo, genetrix indulta, petebas: 

Tractet hoc spacio tecum, quae 

semita vitae 

Congrua sit vobis posthaec pandetis et illud 

Ante meos laeti vultus, clarissima proles; 

Pectore nam, fili, toto certare 

parata est, 

M Unica ne virtus perças utriusque parentis'. 

Subiunxit sanctus: 'Nutium 

permitte 

tuorum 

Hoc nostras triduo facies decernere, posco'. 

u. vi. Concedit praesul pariterque includere mandat 

') 

Cum sanctis matrem 

pueri: 

clauduntur et hii mox. 

Ingressi 

talem domino fudere precatum: 

'0 qui cuncta vides et noscis 

praescius omne, 

Ut factum praesens, aeque ventura probasque 

Plus mentes placidas, senio quam corpora pigra, 

His votis aurem 

praebens, largissime 

Christe: 

Huius, nunc praesta, pateant ut lumina cordis, 

Acceptamque 

tibi faciaa, quae gignere 

fructum 

Terra deo 

potuit, qui nunc laetaris in itio'. 

c. vu. Et subito bas voces sequitur commotio terrac, 

Emicat et fulgor septimplex luce metalli 

omnium bouorum'. Martianus pracscs d!x!t: 'Ht quis tam iusipiens est, qui hulus vitao !aetitinm fugiat et ad 

istam tantam iniuriam semet ipsum incHnet?* S. 1. dixit: 'tfoc

104 

c.vjn. 

~tc

t~ 

l'ASStONUM BB. IULIANI ET SOCIOHUM EIUS LIBER !U. 105 

Gignit et ore 

piam 

confessio facta salutem; 

Deest unum, ut babtizeris 

templumque 

sacroris 

Spiritus 

altithroni'. Quac dixit: 'Qualiter istud 

Expleri poterit? clausos dum miles et antrum 

Nos teneant nullumve sinant intrare iuvantem. 

c. vun. 'Est hic' respondit 'sanctus verusque sacerdos, 

140 

Purifieare valet qui te, si corde vel ore 

Idola falsa voces simulacra deosque profanes 

Atque deum credas unum, qui régnât ubique, 

Qui regnare facit reges, qui 

cuncta 

gubernat 

Sanctificatque, 

hominum mentes ratione vel ornat 

Confirmatque duces, pacem dat prineipibusque, 

Qui inducit caelo nubes et déduit imbres 

145 

Gignere 

dans terram foecundo 

cespite fructus, 

Qui volvit caetos, qui numina rursus ab austro, 

Qui deus est trinus: genitor natusque 

vel almus 

Spiritus omnipotens, 

caeli terraeque creator, 

Qui splendore suo caecis errore repulso, 

t.o Cernere dat lumen 

seseque agnoscere prestat'. 

c. x. Celsius haec complens, mater se credere cuncta 

t55 

Incuntanter ait sanctum babtisma reposcens. 

Tune omnes sancti domino 

gratulantur ovique, 

Quam virtute sua rapuit de fauce luporum. 

Conversusque iterum sanctus Iulianus ad illam 

Sermonem célébrât: 'MuHci', si amplecteris ista, 

Quae nunc audisti, trinumque fateris et unum 

Esse deum nostrum caelum 

terramque regentem?' 

c.xi. Illa ait acterna iam non sine luce magistra: 

tM 

'Spargere qui vetuit transgresso limite pontum 

Suspenditque polos 

variis 

fulgoribus ornans, 

ore autem confessio fit ad sa!utem; hoc su))erost (dcest 7!7'7), ut purificationis baptisnium accipias, per quod 

possis habituculum spiritus sancti effici'. Mulior respoudit: 'Kcce uos omnes claustra obtinent et militnm 

custodia circumvallat nec introitus nec oxitus licentia ])crmittitur; et quo modo iuvenicmus hune talem hotniucm, 

qualem mihi proponis?' 

I. s:tnctus dixit: 'Hichabcmus sanctuot otveruntsaoordotem Christi, qui te purificet: 

tantum ex corde abnoga deos patriae tuae, ut (et BE) in unum deum credas, qui rognât in caelo unus 

in triuitate et trinus in uuitate, sub cuius imperio iutperant principes, cuius gratia confinnantnr (tnces, 

cuius tremore contremiscunt gentes, cuius sapiontia tiuut prudentes homines, cuius imperio teguntur caeli 

nubibus, cuius voluntate dant terrae ptuviam, cuius douo terra foeonndatur, cuius voiuntate, quao necessaria 

sunt, hominibus gignit, cuius dono inuudant. foutes. Ipse est Christus deus aetemus, pater in fi)io et 

spiritus sauctus: per ipsius spteudoreui iïhnuiuautut' ceci et tenebrae iucredu~itatis tugantm'~ ipsius nutu guberuautur 

universa, quia ipsius voiuutate creata sunt cuncta'. Hacc audiens Illulier dixit: 'Qui haec ita esse non 

crédit, ferreum possidet pectus nec bomhunn gorit sensum, sed pecudum (pocodum /~).' l'une omnes sancti 

gratias refcrebant (referuut 7~) domino, qui dignatus est do luporum t'ancibus ovem perditam libcrarc. Ad 

qitain quam itertiln iterum li. B. 1. I. POIIVOI-,4118 

convcrsus ait: 'Itit 'tta cre(lis, credis, lit ut ~lu(listi, audisti, tiiiiiiii unum et vei,iliti verum (letilli douni esse ili iu citelis, cae)is, qui est li-ilk~t (rina 

maiostas et una diviuitas?' Mulierrespoudit: 'tpsutn verum credo cssc denu), qno~n per tuan) praedicatiouem 

esse cognovi crcatorefu omnium. Qui certis linutibus ftxit tuat'o, ({ni ci posuit termiuum quout non h'itns- 

groditur, qui caelLun suspendit et illud diversarunt stcUarum spîoudoribus adornavit, qni solem pcrpctno 

152 ineuuctanter 

s'y.

~G 

c. xni. tic 

u. xuu. 

AL'UHADI MOUK~ CARM1NA. 

Et matrem genitus genitor 

de fonte levavit. 

Denique dum gaudent 

factum hoc mirabile sancti, 

Vox iterum domini de caetia intonat illis: 

~s Quae rediviva sonat certamina multa parari. 

Pro qua 

re nostrum domino 

signemus agonem, 

Qui fidei nostrae cursum complere valebit 

Militibusque suis servat 

qui 

in fine coronas, 

Nobis quas 

reddens donabit regna polorum'. 

~s" 

Impius 

interea deduci precipit ad se 

Sanctos in propriam, solito qua commanet, aulam 

t95 

Narra, quid gestum, maneat si coepta voluntas'. 

PASSfONUM. BR. IUMANI ET SOCIORUM MIUS LIBKR ][]. 107 

Nec spes ulla manet nobis pracsentis arnoris 

Non ego te novi patrem aut Maricna maritum'. 

c. xv)..fHo furens rabida- ut, eatulos si pcrderet, ursa, 

Auctoremque doli celsaa hinc quacroret inde 

Anxia per rupea, caveas tuffique meatus 

Pcrdita cou furiis exacsa per invia quaeque, 

Volveret obsconum replicans creberrime dorsum. 

Praccipiti cursu viridemquo subiret agellum, 

In quo semoti nuper de matre novelli 

zoo Agni pascentur, quos effera lapsa per alpes 

Sentiret subito niveumque invaderet agmen, 

Dentibus et laceris diffringeret ossa, tenella, 

Lamberet atque hausto pariter pro sanguine mcmbt'a. 

Fauces iamque vorax satians vontrisquc lateloras, 

Mr< Vitam de reliquo paucis aervaret, ut inde 

Spe vivi catuli in praeda, si forte reperti, 

Utpote quam molli quivissent ludere lana 

IIaud sequus hic toto concussus felle tirannus 

Saevit in electos sanctumque invadit ovile, 

s'a Nescius et metam moderaminis addere menti 

Dente amens stricto primum se verbere pugni 

Appetiit coxa et domui retinere ministres 

Uxorem magnis posthaec clamoribus urguet. 

Accurrunt agnam Christi comprendere, sed mox 

21'' Luminis amissi plangunt dispendia caeci. 

c. xvjt. Insanus praesul cernens haec omnia rursus 

Includi fecit sanctos in carceris ima. 

Insomnemque miser noctem transegit et amens 

220 

Filius umbrarum; prima sub luce 

Conscendens rabiem, saevo quam 

tribunal 

pectore versat, 

Exponit vinctosque iubet de carcere reddi. 

c.xvHj. Proeedunt alacres 

More sacerdotum 

pangentes 'Gloria Chriato' 

sollemni voce canentum. 

925 

Non tulit hoc visum praeses nec distulit iram 

Quinque sed exceptis: Iulianum praesbitcrumquc 

Antonium, matrem Celsii Ccisiumque vol inum, 

Quem deus ad vitam devicta morte reduxit, 

spempenitusnonhabero. rro qua.re neoego te eognovi(novi-i) p~tromnée ista niKritmn'.Tune im rcptctns 

praesosiubetmutierumcomprehcndiet domi retiuori. Ad quiuucmn appropinqnarcntministrivu~enteseam 

coritingcro,Jacti sunt ceci. 

Ijaec vidonsMjircianuscocn.tnsa diaboloiubet omnosin inut c~rccriarcch)di. 

f)2. Atia die sodenspro tribunaU iubet.viginti milites, qui in agono co'tabnnt, pro Christi nnmiut' 

deco))ari,soptomvero gcrinanosigni trndi praoeopit. Quodcun) t'mctumfuisset. martyritunsnu)))cnustnnn~t- 

Yernntin )).tce (cu)n gandin ot exutttttioncpergeittcaad Christum e

108 

AUDRADt MODICI CARMINA, 

AUDRADI MODICI PASSrONUM BHATORUM IULIANI MT SOCTOHUM EtUS 

[JHER TKUTHJS EXPLICï'i'. 

c. i Luxerat et celso fulgebat Phoebus 

Olimpho. 

Cuius dum temptat radios extinguere fumo 

Acta B. T~. 

prcabytero, m~trem et filium et iUum qnem tnfernus reddidemt (MariomUam matrem pueri, vener~bile~n Celsium, 

et quem ab inferoo deus pororationibus S. Iuliani reddtdorat B) iudicio suo reservari praeeapit. 

12,53 Et cum sedisset pro tribunali in foro, iubet B. Iulianum et roliquos sanctos, quos con)(me)mnr!tvimus, 

exhiber!. Ex offieio diettuu est: 'Astaut'. Tune Marcianus sic orupit: 'Tecum, lutiane, ioqui penitus 

dignum non habeo'. Et adiecit: 'Tu es Antonius, quom papam suum Christiani testMittir? Constat huius 

magicae artis te esse auctorem'. H. A)tb)uius presbytcr ait (f. ~8 s'/y.) 'Hratias ago domino fesu Christo, qui 

huius gratiae suae me indignum fecit esse ministrum'. Praoses (lixit (o. 1C

l'ASSIONUMMB.IULIANI KT SOCIORUMHfUS MHKRIV. 10') 

Huic tanto sceleri ut vitam implicuisse parum sit, 

Sed functi corpus vitae vos restituisse 

Iactetis, populos ut vobis crcdere eunctos 

Pectoris innocui faiao sub norninc Christi 

Et vano errori faciatis; dicito palam, 

Ut magicis vestris et vobis ponere finem 

Iam valeam atquo statum patriae rcpararo cadontcm'. 

c. n. Sanctus ad has voces domini confessus honorent 

M 

Divini 

Asserit 

cultus indignum humilemque ministrum 

et doctum Christi se dicit in Mi!a.. 

Vellet sed, huiuscG ducem adgrederetur agonis 

Egrogiurn iuvcnem procerem sanctum Iulianum, 

Congrua quaesitis qui scit responsa profari. 

~Sed quia nos unus docuit salvator et une 

3'' Fonte simul donat vivos hau.rire liquores, 

Audi, qui dicis magicae nos esse peritos 

Artis, nos humiles normam didicisse salutis 

A domino, caras vetuit qui sternere gemmas 

'") 

Porcis, ne pedibus 

Res sacras; dignus 

temptent obvoivero coeno 

quam ob rem non cerneris esse, 

Testis evangelicae ut pateat tibi pagina gemmae. 

Attamen hic populus, dominus quem munere largo 

Praescitum statuit fidei sua subdere colla, 

45 

Tempore quo voluit quod nunc iam cernitur 

Audiat a domino: "Non veni mittere pacem, 

esse –, 

Sed gladium; a patribus veni divellere natos 

Nec non et genitas a matribus", insuper illud 

"Qui patrem aut matrem plus quam me diligit aut qui 

Uxorem aut fratres, genitos genitasque vcl agros, 

M Aurum aut argentum, vestes vitesque domusquc, 

Nomine discipuli indignum se iudicet ipso, 

Qui loquor". Hano vocem sanctis incessibus ecce 

Cum genito sequitur felici nomine mater: 

Propterea non ille patrem, non illa maritum 

55 Dicere te gaudent, quorum est iam patria caelum, 

Quos deus omnipotens patris blanditur amore 

prMva.luistis!td deeipiotidu'npoputum, ut gtoneminivos mortnumsuscitasse, prnpterquod innocuapcct"rn 

in'etistis'. Ad )moeB.Antoniusprosbyter dixit: 'Optaverainquident,ut ducomhuiusagonisnostri (bcattun7~) 

luliaiiuin peroontareres(provocares~) et &boo respouiiumaccipcres; sed quia unus est ftoninus tesus 

Cbnstus qui tangit organacordisnostri,intorrogasti,quaovotuisti:audimmeetanie, quae it~quiris.Magistc:' 

ot a.uctormagicaoquam a nobis dieisoxcrcori, hue th)bisdédit rcsponsum.t)Crnargaribicprctiosacn nohis 

mittanturporois; qui dixit (A/a«/t.10,~4:): "Nonvexi paccn)mitterosuper tan'am, sed gjadimn: vcn! cnin) 

sepa.nu'afiliuma patre et

]j0 

c. uf. 

/tcif< -B. &

PASSION UMim. IULIANI HT SOCtU)tUM MiUS LLH)~ )V. ) ) )I 

c. v. 10. 'Arbitrii deereta tui servare placorot 

Te utinam, o praeses,' dixit Iulianus 'ut ultra 

c. vj. Audiit haec praeses totusque ad gaudia surgit, 

t:ttisdixit:'Hcconano,tu)iane,ottu,AntHui,te)npusadvcnit,hw)UOYosetcottSortesvostr!sa!nton)Cunse()U~mnn. 

HocouimetegiproYestra.satuto, uti))ist

112 

AUDRADI MODICI CAR.MINA. 

Praesul et ex animo se dioore talia iurat: 

'Gara nimis coniux et dulcis filius, ite; 

Ut vestro genori dignum 

c.vi!. 

tM 

Oui veneranda dedit responsum hoc fomina solum: 

'Non me permittat Christus, quem pectore toto 

servetis honorcm, 

Thura cremate piis, qui vobis Accurnulare queunt et cunctas 

gaudia vitae 

solvere culpas'. 

Concepi credens dominum super omnia verum, 

UIHs iam tecum, praesul, sermonibus uti. 

Ignorans etonim verum simulacra sequebar, 

Tempore quo tecum me illis curvasse recordor; 

'35 Sed nunc eaetestis iam cernens gaudia vitae, 

Haeo sequar et Christi numquam vestigia !inquam\ 

Callidus hinc animo praeses dum comprimit iram, 

Convertit faciem monitisque urguet Iulianum, 

Pronius ut flexis cervicibus omnibus aris 

t«' Impendat grates pro se mundique salute, 

Adiungens: 'Dudum mihi te decet, o Iuliane, 

Hoc ipsum placidis pactum meminiaae loquelis, 

Unde ego laetatus dissolvi carcere ferri 

'45 

Consultuque tui praesens 

Ut te tantarum revocent 

sollemne 

miracula 

paravi, 

rerum 

Et mortem fugiens nobiscum nobiliteris. 

Omnia sunt praesto, ut cernis, iam iamque 

o. vm. is.') 

'Tompus adest,' Iulianus ait 'quo gloria nostra 

Acta J3. Iul. 

et matremeius: 'Aceediteet repropitiatevohis dcos, quibus nuno nsque serviatts'. Ctii vonembitis

l'ASSt.ONUM lili. IULlANf ET SOC!OHUM MtU.S DiiHtUV. H: 

Et sanctus Iulianus ait: 'Quem, praosul, honore 

Exeipiam summo ac primo cui thura crcmabo 

Sit.nguinea.squo tegam recolens t~. 

per viscera fibras 

Aut cui de multis primum mactabo columbam?' 

Praosos ait: 'Cuncti, quos conspicis, inmortales 

Atque pares virtute manont, aequalis et omncs 

Gloria condecorat: nec enim invidet alter honori 

tM 

Alterius nuiïumque movet discordia lite 

Utque suum parili cultorem fratris amore 

Diligit alternumque decus p)acet omnibus aequo'. 

c. vim. Dixerat et sancti deflectunt corpora terrae 

Et genibus fixis orant hac voce tonantem: 

"r' 

~Qui sine principio sine tempore vel sine fine 

Es patris aeterni possessor nominis et te 

Sustentas plenam mundi sine Sod tantum in sanctis habitas 

pondere molem, 

templisque dicatis, 

Munero gratuito geniti quae gratta, dotat, 

(Quo 

sine non ca.elo, non terris 

quisquo 

168 c/'r. /ic)t. V, 5'U invidil honori. n~ .'tt'tt. corpor.t t~rnu. t7.') t.c .«:.jdeu.un. 

196 ~[

j~ 

Acta j!?. Iul. 

AUrjti.AMMODtCtCARMINA. 

Angolicao capiunt, 

hominum mentosquo bcatae; 

Qui cordis puri gaudot 

habitaro sécréta; 

Quorn veri vates cocinorunt et 

patriarchao 

'~ur. Et David psalmista polos 

fecisso vcl orbom, 

Noxius, atquo omnes, quos gontibus 

intulit orror, 

Esso deos non esse docet nec vivere, cum sint 

centre motalla cava a fabris membrata per ignem, 

– – 

Ut non hi 

populi pereant errore sub isto 

s'o Et non exultent in 

sculpto 

auro et argonto, 

Tu nos nunc, pater, exaudi, qui cuncta creasti 

Per verbum tantum pariter cum namine sancto, 

Et fanum hoc ipso verbo subverte vel aras 

Seu, quaecumque 

intra miseris preciosa videntur 

sts tn nihilum redigens, finem da cultibus istis 

Laetenturque humiles confundanturque supcrbi, 

Ut tua per 

cunctas narretur gloria gentes 

Et te credentes laudent per 

saecula 

semper'. 

Oumque viri docti dixissent 'fiat' et 'amon', 

s.'e Mox evanescunt fanum, simulacra vel arae 

Ac, vario cuitu quicquid congesserat error, 

Aurum seu gemmae 

vel bis sex milia divum 

Confusa ut fumus 

pereunt 

sub luminis ictu; 

Cumque 

suo templo 

submersi mille canentes 

Ms Nulla sacerdotes superis vestigia linqunt 

Et paganorum perierunt 

mille 

priorum; 

Nec 

paret, templi, post, quis 

locus ante fuisset, 

Dum ructans ignes hodierno tempore 

duret. 

Tune ait athleta Iulianus: 'Die: ubi, praesul, 

'Mo Sunt dii sive deae, templum, aimulacra vel arae, 

Aurum atque electrum, gemmae 

et pretiosa motalla 

Et templi species 

multo exornata labore? 

Nos orasse deum nostrum cognosce tonantem, 

deteotaris; quem non capit mundus et requiescis in corde nmndo; qui per sanctum prophetam dixisti 

(psft~m.. 95, 5): "Omnes dii gentium demonia" (tu :mtem solus deus Abraham, Isaae et tacub); qui h) 

sapientia fecisti caelos, fundasti terram, congregasti maria terminum ois ponens, quem non tra.)~Kredientur; 

quem fluctus eius et murmur undarum sua voce coulaudunt; qnem diversarum votatitium garrulao 

voces 

co])a.udantes suaviter ftgnoscmit suum creatorem; qui tuo a.rbitrio creast! universa. iMpice nunc in suhvcrsionom 

tempU huius et has tantas demonum thecas et tantorum cultorum frange ituditciam, ut ad mhi)um redigantur 

haec omnia, in quibus gtoriantur: ut te solum agnoaeant et g)or!entu)in 

te, qui noverunt nomen tuum et 

credant in te et in lesum Christum n!ium tuum, quem cognosoimus tiht coaetornum et coaequalem in unitnte 

spiritus 

nitutum 

sancti in secula seoutorum'. Mt oum omnes dixissent Christiani 'amen', onmia sculptilia itia ad 

reclacta sunt, tomplum vero confusa 

ita su))versum est, ut, quod fuerat, non appareret. Nam et mu)Htudo 

sacerdotum circiter mille cum temp)o dimers: sunt et atia multa para paganorum simul interiit. Ignia 

vero oructuans est in eodem loco uaquo m hodiernum diem. 

ubi 

Tune B. I. 

eloctruiii? ubi 

dixit ad 

aurum? 

praosidem: 

ubi templi 

'Ubi sunt manu faotao imagines demonnm, 

putcbritudo? ubi narietca et pavimentum 

in quihus 

argonteum? 

gtoriabaris? 

ubi tnota)h). 

214 preeiosa 

.P ~20 yetare J!' 

~l!) docti ('c/r.})(M's. /7,i:-MJ M~c/ttOMeMts'tt~, rM:)(m. jf~,18. XM Ce. t97 multo 

apeetn.t:). )n,bore.

PASSIONUM BB. IUMANI ET SOCIORUM E)US f~IiErt IV. 1) F) 

(Qui marc, qui 

oaclos 

terramque 

vol aéra fecit, 

~3~ Qui facit ad vitam funetos do morte redire, 

Qui fugat errores tcnebrasquc 

et daemonis atras 

Infusas mundo nobulas cultusque profanos) 

Eius et imperio cunota in terram case reversa, 

Unde exorta prius fuorant, cum conditor ittn. 

2'" 

Principio 

facerct ))ominemque crcarot, ut illi 

Perpétue 

laudes depromorot omnipotonti 

Atque deum solum toto de 

pectore 

credens 

Suppliciter cantu, mundo serviret et actu. 

Quem nunc sic revocat confundons omnia vana, 

~5 Quae mendax serpens 

iussu dictavit amaro 

Formari simulacra, deos dominosque vocari, 

Monstrant quae, miseris fuerint obnoxia quantum, 

Dum subito submersa vomunt incendia tanta'. 

c. xf[. Longa trahit stupido haec inter suspiria corde 

M" 

Exagitansque caput frendentia iussa 

tyrannus 

Evomit et sanctos featinus 

perdere 

ccrtuns 

Uxorem oculeo suspendi praecipit: 

ad 

quam 

Carnifices rabidi insiliunt et lumina 

perdunt. 

Mox sanctos reliquos magnis clamoribus urguet 

2')5 

Extingui praeses rumpuntur corpora 

ferro 

Et niveae carnes velluntur et ossa tonella 

Vexantur; nimiis roseus cruciatibus amnis 

Defluit ac toti mactantur 

praesidis 

ira. 

Adstitit omnipotens illorum vulnera sanans, 

SM Lumine divino rursusque 

hos inradiavit 

Cernuntur sani extemplo post vulnera tanta. 

Et sexus lacrimis oculos perfundit uterque, 

Quorum animos tetigit iam dudum causa doloris. 

c. xm. Irrugiit praeses 

'Vieti sumus, Hercule,' iurans 

a~' 'Sed superest unum, quod finem ponere 

tantis 

pretiosa? –: invocato nomme Christi in terram reversa sunt, uude ttssumpta S)mt. Sicut onim illa nnnna 

uterus terrtto recepit, ita et vos et imperatores vostros et omnes cu)tores [btemonum, sicnt et vos estis, porpetuus 

accipiet infernus, ubi ignis edax non somper 

extinguotur et vorrnis dovorans non morietur, nbi corpus roparatur 

ad poona.m, uhi misericordia quaoritur et non mvcnitur. 1))! vos talis Jocus expeohtt et aucturom 

vestrum diabolum*. 

Ha.ee audions Martianus praoses dixit: '0 virtus magies, o carmon iiiaudittini sic praevalons, ut etiam 

terrtto sinus aporiat et tanta bon:t a,b oculis pie frueutium anferat. tam non niiserebor, iam non pfn'can) antequam 

eo9 gladio t'eru't mbea.m, de eorum poena nto satiabn'. lubot orgo sanctos dei in hua carceris rctrndi. 

59 (om. ~itt~t'od, 5~). Alia dio iubet Martianus in ntodio toro sibi tribunal prKopttrari et addnci pritecopit 

sanctos. MarcionHIam 

Excogitans miquissimus sorpens nova. et Inaudita tortnontorum genorn e. if. Sanetan) vero 

matrern pueri, quam dens praesoiera.t penas toterara non posse, cum eam iuLorot ocntoo 

mtptiou'i, 

si quis ex n'inistris M~n voluisset atting'et'e, ceci efitciehantnr. Sanctus voro suos ita donnnu.t 

ouravtt et iUuminavit, ut onniibus appareroot, quasi nihi) passi fuissent. 

60. Tune exciamat Mnrtiauus: 'Heu )uo'. inquit, 'vmciunu'. Quid aliud iaeian)? unum supcrcst'. 

258 *tota l' 

246 c/)'. a!, y. )'. 2i)3

tl6G 

s'" 

AUDRADI MODICI CARMINA, 

lam valeat mundumque malis deliberet istis'. 

IIaco dicens sedem medio iubet amphitheatri 

ExtotH et sanctos residens ex more tribunal 

Tituo adduci fecit sacvissimus hostis. 

Sistunturque dehinc proceres intra amphithcatrum 

Obscenisque feris traduntur lumina caeli. 

Exiliunt cavois urai Libicique leones, 

Saltibus et primis ovolvunt corpora; qui mox, 

Ut propius veniunt, blandis mutantur in agnis, 

''75~l, Pronius et Hcxi lingunt vestigia sancta. 

c. xnn. Haec cernens praeses primores convocat urbis 

Atque magistratus; et tali aorte perire 

Dictavit sanctos, nexis ut crmiine mixti, 

Mo 

(Accusans 

Ut poona 

proprium quos naevum 

mortis damnaret littera 

traxerat 

tegis) 

usque, 

Personis pulcri decoiïarentur, ut illos 

Nescirent socii, si qui superosse valerent, 

Ne tantae fidei memores, certaminis atque 

Victores colerent et clara sepulcra pararent. 

M5 lussio completur: sancti mox aacrilegique 

Miscentur gladio truncandi indice coram. 

o. xv. Ut belli finem praescit Iulianus adesse 

Signifer egregius, gaudens haec audit et una 

Cum sociis domino laudes et ca,rmina cantat, 

Mo Postulat et supplex finem certaminis huius 

Iam complere deum, vita,e seu gaudia sanctae 

Iustitiae dextra tribui reddique coronas. 

c. xvi. Tune genitus pariter genetrixque 'Notato, tyranne 

M'' 

Crudelia 

Nostras 

nimium et nulli foritate secunde, 

quas facies divinitus irradiari 

Gratia concessit domini, ut cum iudice Christo 

Tu cum patre tuo fueris submersus in umbras 

Et nobis sol iustitiae splendore paterno 

Vultibus angelicis dedorit splendescere secum 

mo 

Acta B. Iul, 

Tune nos agnoscas aeternae lucis amicos 

Tune iubet ampMtheatrum(sibi in ampotiteatrosedem~) praep:u'a)'i;in quodingresauscum tribunal asconderet, 

iubet dei sanctos exhiberi et omniumferarum dimittimultitutlinem. Cumquedimissftocssont f'er~o 

singn]aeveniebantet sanctorumpedeaUngeba.nt. 

61. Ha.eovidenspraeses, ccmvoca.nsmagistratuscivitatisiubet omneseustodiasperscrutariet porsonM 

iam morte dignas iu ampbitbeah'umintromitti et sanctos doi intermisceriac inter sa.cri)egaspcrsottus 

decollaripraocepit. 

Tune S. I. cum martyribussociissuis dixit: 'Gratiastibi, Christo, qui nos usquein hanchoramsalutis 

perduxisti'. Tune venerabilispuer cum sancta matre sua dixit ad praosidem:'Nota tibi facièsnoah'as,quas 

in hoc secutogratta.Christi, sicut vi

PAS.SIONUM Un. IULÏANI KT SOCIORUM EIUS LIBER IV. 117 

Ipsos esse, tuum quos nunc adatare tribunal 

Indomitasque feras, poonas post mille vol igncs. 

Aspicis inlesos, truncari et perfidus urgues. 

Gratia namquo dei nostri piotasquo bénigne 

Excipict nostras animas et vestict illas 

Acternis stolis )acrimamquc absterget ab illis 

Dans pahnas dextris, aptans et crine coronas. 

Tune nostris pedibus victa et substrata iaocbit 

Mortua mors auctorque suus cruoiaberis et tu, 

M Marciano infelix ovibus saevissimo Christi, 

Concipsus tenebris Hammisque perennibus atque 

Vermibus et boluis canibusque voracibus; et sic 

Cum genitore tuo poenis durabis in ipsia, 

Donec celsitonans vemat cunetique resurgant: 

a's luati atque iniusti, meritis l'oddcndus uterque. 

c. xvu. Corpora sanctorum quanta tuno luce nitebunt?, 

Tune, cum vivificis animabus ab arce receptis 

Oaelesti exhilarata simul cum dote creantis 

Et oomuncta illi fuerint ac regna polorum 

s: 

Sceptrigeri reges victrici lege tenentes 

FcHces sine fine dei faciem specularint, 

Olli 'ter sanctus' cantarint semper et 'amen', 

Munere cuius erunt mansura luce beati 

Et cuneti fratres sociali pace quieti. 

32~ Quid sperare vales, praesul, dum corporis huius 

Sic vultus nostros murituros irradiari 

Lumine divino cernas, periture profane ? 

c. xvm. Haec spes certa quidem nobis. Tibi, pestifer anguis, 

Quae, cogitas, tenebrae manGant, oum claustra gehennae 

)M Reddiderint animam mieeram? quae corpore sumpto 

Ad vocem domini rursus mergotur in ipsas 

Flammivomas caveas inferni iudice Christo, 

Quam gurges Flegetonta ardens, Cocytus et ipso 

Et plumbi liquidis piceique bituminis amnes 

M'' Convolvent ollis baratri furvisque cavernis 

Et flammae ot frigus fletu et stridoribus angent. 

Et no forte fugae auxilium quandoque requirat, 

Sortitus portas his Cerberua arcet in antris. 

Conscia nempe sui, semper quas parturit intus, 

Mens viciata boni mammis lactabit avaria; 

Ncc minus exterius carnes noi'vosquc ve) ossa 

Corporei rodent vermes numquan) morituri 

Quos dudum mcruit digne semporque furorcs, 

Exporietur eos numquam sonsura quictcm 

a~ Nulla dies HHc, sed nox actorna 

scpuitis. 

Ncc mors optata veniGna aufci'rc taborcs 

32

118 

AUHRADI MODICI CARMINA. 

IHoa iam poterit, nostris quia groasibua illam 

Contritam laeti cantabimus ante tonantom 

Mille sed iniuatia arma inmutata furoris 

~M Dura.bunt semper nec finem terminus ullus 

tmponct clausis vasto sed carceris antro 

Percipient dignas socio cum daemone poenas. 

IInec tibi certa manent: ex hoc iam conice, quantao 

'reque paroaquc tuos tcnobrarum tegmina claudent, 

as~ Sulphureis antris fueris cum, perfide, mersus.' 

c. xvnn. Cumque tubu parili tonuissent talia sancti, 

Protinus exsiluit sedemque reliquit ina.ncm 

Praesul et inmenso contorquens membra furore, 

Miscens caclicolis reprobos, decoltat utrosque. 

Mo Mox sanctorum animas genitoris dextera Christua 

Laudibus extollens patris collegit in aulam. 

Et sol iustitiae verax splendore paterno 

Vultibus angelicis tribuit splendescere secum, 

Per speculum ut dudum cecinere in enigmate testes. 

3' Et stolao et palmae, diademata sive coronae 

Perpetuique throni et socialis gloria regni 

o. xx. 

Et, quae 

IUta per 

Interea 

non oculus vidit, non audiit auris, 

Christum stabili complentur honore. 

ut primum oeciderunt corpora sancta, 

.70 Extimuit mundus tellusque tremore resultat, 

Aera conlisis turbantur nubibus atque 

Fulgureis rimis humanis cordibus omnem 

Ineussere metum nimiisque fragoribus orbis 

Coneutitur partemque urbis subvertit abissus 

3~ Cum thonitru. Multi procerum periere nec ullus, 

In quo daemonibus simulacra araeque dicata 

Gentili ritu fuerant, permittitur ultra 

Stare; etiam praesul moribundus subripitur vix. 

Et non post multum conrosus vermibus iram 

3M Expertus domini miseram exspiravit ad umbras 

Tarthareaa animam, quae non sensura quietem 

Arta 

Mat'tiauusvero crudelis cum uoxiia personis iubet

['ASëIONUM HU. JUMANJ MT MOCtOKUM NUJ.SLmKJ! IV. 119 

Ftammivomia cavois cruoiabitur, ore tonanti 

u. xxL 

as. 

Ut testes dixoro pii praesente tiranno. 

So)o ruente aacordotes properant populiquo 

Corpora Christicolae sanctorum auforre volcntua 

Impodiuntque pium commixta cadavera voturu, 

Donec prostratis obnixe vultibus orant. 

Quod mox ut comptent, animae eernuntur et una 

3'jo 

Quaeque 

Virginea 

super proprium residens adnuntiat esse 

in specie corpus, quod rexerit anto. 

Tune grates referunt, optata et corpora tollunt 

Pra,esbiteri et populi. Nam iussio celsitonantis 

Fecerat, ut sanguis sanctorum more gelandi 

Adhaerens membris minimum defluxerit arvis, 

3'5 Nec fuit ausa pium tellus ha,urire cruorem, 

Quae sceleratorum sudabat sanguine foeta. 

Agnoscunt sanctos socii superesse valentes: 

Illorum fidei memores, certaminis aeque 

Victoresquo colunt et clara sepulehra parantes 

120 

AUDUAiH MODtCI CARMINA. 

Quod deus omnipotcns nunc usque opcratur in ipso 

Ecctcsiao roborando fidem tcmplo memorato, 

Quo tumulata lacent Iuliani martyris ossa. 

') Expcdiam verisque canam sermonibus illud. 

c'. xxftit. Idibus octonis iam redeuntibus ecce 

Annua clarucrat natalis festa diei 

Sanctorum, deni babtizanturque leprosi 

In memorato utero fontis salientis ad auras 

'M 

Postque 

Quorum 

sacramentum sabanis baiulantur 

cura fuit levitarum illud agendi 

ab illis, 

More, aliter tangi pestis quos putra vetabat; 

4M 

Cum subito splendent domino sanante decori 

Inmensoque nitent candore, ut pulcrior illis 

Nulla hominum species possit sub sole videri, 

Nec tam pulchra fuit mortali germine visa. 

c. xxv. Et vox e caelis sonuit: 'Carissimus ista 

Omnia promeruit Iulianus martyr et horum 

Excellons meritis multo maiora meretur, 

'tM Intemerata fides olli quia mansit agonum. 

Congressus nimios superans iramque 

Acta jR. 

consecuiusest aMutatem,ut in hnmmumgénèrermmquamtalis puichritudomonstr.trcttu'.Vox KMtcinitudita 

est de caelodicens 'luliani dilectimei Hdeshmeoomniameruit et maiorahorum merebitm' lu oo doniquo 

venera.bil!loco ceci iUumirmntur,demonesettugantur; ot non solumibi, seil ubicumquein nomineChristi 

et sanctorumeius Miani et Basilissaetabrtcattiesunt Sttncttteaecctosute. 

GloriaChristo, qui est RdeUsin verbis suis et tantam gloriampraestat servissuis et cuxt patre et 

spiritusanctorégnât in tritut~te sempitern~ovirtutis per omnia seculasocutorum,nmeu 

draconis 

Confregit saevum cum mille furoribus hostem, 

Dispexit mundum vel quae sunt noxia mundo 

-t

PASSIONUM Htj. IUMANJ ET SOCIORUM EJUS LinER ).V. )2) 

Tcmpta, dei pietas simili virtute coruscat, 

ÏDius, ad tumulum voluti, quo membra quiescunt. 

Gloria sit summo patri genitoque vel aimo 

Spiritui, tantum sanctis qui praestat honorcm 

Martyribus generique hominum pietate patorna 

Consulit et roborans fidei documenta patronos 

Aotorni testamenti providit amicos, 

Quorum suffragiis hominum peccata retaxot; 

'5 Quosque beatificans aeternae lucis amoro 

Ante suum vultum statuit consistere semper 

Tamquam perpetuo factoris amore nitentis, 

Ut pietatis opus décantent vocibus aequis, 

Qua superexcellet facturae conditor omnis 

Mo Virtutes caeli, qua vivunt quave roguntur, 

Qua didicere deo ter sanctus' dicere proni 

Regi inmortali Christoque 'osann& sabaoth'. 

457 chorusoat 472 sabaotb othJ' 

458 e.jif.Fot't. -ÏF, 7, 9 Ecce sub hoc tumulo pict.ttM membribquioseunt. 46f; c/t'. p~. IL 

468 Fot'

PAULI ALBARI CARMINA. 

JLfK~MS Albarus ~Mt H 7t

PHOOEMIUM. 123 

~M'Mt~M)' 

/'

124 

PAUU ALUARICARMtNA. 

rcquirit idioma (quae omnea vocales apices commata claudit et cola rythmicc, uno ut 

ipsis compcttt motrice) universi alphabeti literao por varias dictiones plurimaa 

variantes uno fine constringuntur vol simili apice. 

/MKM.s «M

PHOOKMtUM. 125 

catholicorum fulgida carmina cum multis minutissimiu'um Ci),usfn'u)n et suuctis (jucstionibus 

muttormn ingénia congregatis non privatim sibi, sed contuniter studios(is)si)uiH 

inquiaitoribus rcportavit. A'e~)'e.s in

)~ 

PAULI ALBAIU CAUMtNA. 

passi sunt Ms~/Mer~ J)MC

CARMrNA PHILOMHLAfCA. 127 

? ??? 

11 aequotur ~tt!M)t)MM (!

128 

PAULt ALBAHICARMtNA. 

Prestrepe, plumigcra, vincons sic facta pnorum, 

Ut nostra paritor tuque noba, superes. 

Gloria magna deo nostro, qui sede pcronni 

xu Rognât perpétue nos pie, iuste fobens. 

[[[).] 4 *pture6'plur!i~. 

III. 

DISTICA DE GALLO. 

Gallus se excutiens ponnis et voce résultat 

Dulcissono crispans gutture, pulcre sonans. 

Hic repetit altas nocturno tempore voces 

Et luce previa carmina clare canit. 

Hic laudes domino pandit per ora dierum, 

Excitat et pigros sepius hic recinens. 

IV. 

(I)T(EM) UERSI ALII. 

(Hi)nc ululansque lupus, rug(ens et v)ilis asollus 

(Grun)niensque sues, ra,ccan(s et pessima) tigris 

(Nec non e)t catulus gla.tto(ns rumore reboant;) 

(Gannit et) hic vul(pes et miccit hirsa capella. 

Raucissonum cedat ast hic genus omne ferarum: 

Nam philomela sonat, adequans quam olor aquosccna) 

Sicque pavus varie flavescens voce résultant. 

Qui pennis rutilat fulvis et murice cicli 

ijoramC 

[tV.1

'nETAt:).ATt!

130 

PAULt ALBAM CARM)NA. 

VI. 

ITEM VERSI. 

Lumine candoris clarent hic lilia celi, 

B~ulbe rose florens imitant hic purpura terre 

Et viole pariter stellarum vice coruscant. 

Dum varie redolont pariter unite colore, 

Albeole renitent ceu unie lilia conclis, 

Instar et gipsae conplectens colla puelle 

Lactea (dum pingunt gilbam fulgentes elonci: 

Igneus flammis miris carbunculus ardens 

Adque colore poli pollensque lapillus aquescens, 

M Sic pretiose vigens adstat aliosque virescens, 

Qui celse pulcrum reddunt per colla oelidrum) 

Adque décora rosa flabescit more topazon 

Et theretes vibrant auro crispose viole. 

Stemmate (ceu) lapidum colla, sic florea campi 

Resplendunt rutilo: gemme, que questu superbo 

Emte manent, pretioso nimis sic munere macte, 

Set simili pollent gratis vibranti décore. 

Dum mixte florent redolent candentque rubentque, 

Quadratum apice mundum milleno venustant. 

VII. 

INCIPIUNT VERSI EPIMEMDES EGRITUDINIS PROPRIE. 

PREFATIO PRECIS. 

Tu, Christe domine rerum, quem lingua celebrat 

Quemque tremet mundus, quem clare regna preconant, 

Gui sol luna dies, famulant cul homnes abissi, 

Oui celum tellus maria vel tartara servit, 

5 Angelica cui (ter) turba virtute beata 

Laudibus obsequium solbit fulgenti decore, 

Quem virtus omnis, concentus laudat et omnis, 

Sidera vel quicquid centri convexa tenetur, 

Quem lux aura dies recinet vel hestus et ignis, 

to Flumina nix glacies ventus et hunda resonat, 

Omnigena rerum dominum prex digna vénérât: 

Tu misero clemens metricas resolbe camonas, 

Carminé ut pulcro valeat concinere laudes 

Et proprias versu clades hic texat amaras, 

Quas merito pations subiectum morte sepulcri 

Tu pietate, deus, rovocas ad limina vite. 

)VL]post MK

DËPRËCATIONËS. 131 

Nunc famulo largum plangendi carmine fietum 

Confer et, Christe, nostras dissolbe tenebras 

Et luce vigida serbi sic pectora forma, 

M Ut digne cantum reddat imnifere pulcrum, 

Quo deleas, sancte, placide, quas perfide culpas 

Traximus herrantes per devia nequa viantes. 

Sic ego primorum sectas iterando rnalorum 

Sum nexu iusto vinctus sub clade reorum. 

s'. Set misero veniam, tollit cui culpa coronam, 

Gratia, Christe, tua tribuat. Quem esca, reati 

A patribus tensa vinxit, hec fletu resutta: 

YIII. 

ITEM LAMËNTUM METRIGUM PROPRIUM. 

Albarus, o lector, longo per tempore pangit 

Et lingua resonans tecum post fata resurgit. 

lu auras solutus vêt certe pulvere 

Versus in cinerem metrice set 

morsus, 

ecce revoat. 

[, 

Tu, lector, relegens redde nunc premia 

Et lacrimas domino fundens hec cantu 

vocis 

resulta: 

'Cunctipotens genitor, rerum oui gloria cedet 

Quemque poli laudaut, famulant oui omnes abissi, 

Oui sol luna dies teHus et tartara serbent, 

'o Quem dulces volucros laudant cum carmina pipant, 

Quem murmur resonat undose margine turgens 

Et maris alta procella tonans quem cana celebrat, 

Omnigena rerum dominum quem vota preoonat 

t'' 

Albarum solita semper pietate guberna: 

Hune gratia relebet, quem nugis noxia ourbat. 

Sic te post fata sanctorum vere serena 

Prex merito digna magnorum sorte coronet. 

En ego aum, fateor, qui dudum forte vigebam 

Vitalem ducens, reddens ex corpore Hatutn; 

so Set cinis in cinerem veloci fine recessi 

Vermibus pastu cedens vol vento reiectus 

In nicilum, credens iterum me posse reverti 

Ex nicito virtute dei, quandoque refingi. 

Te, rogo, nunc recole s~ 

fragili sic sorte revinctum 

Et nosti'i consors anima fugiente dolores 

lias humbras locorum quandoque corde fruere. 

22 *devi

PAUM ALBAM CARM!NA. 

Nam fui, quod tu vigens odie nunc hore ret'utgia, 

Audacter fragili confidens gcstu virenti, 

Erecta cerbice, tonans et voce auperva, 

Usurpans vetita, magno cum crimine vibcns; 

Set pietate dei numquam per devia tractua 

A sancta fidei norma vêt mente recessi. 

Ipsius fidei merito credo [me] forte beari, 

Si pietate tua merear cum fletu iubari. 

35 Nam, quod ego, tu oris post atra funera mortia: 

Ergo age, rumpe moras et nostro fine quieace. 

IX. 

VERSI IN BIBLIOTECA LEOBEGILDI EIUSDEM ALBARL 

Sunt hic 

ptura sacra, sunt vero docmate clara, 

Que deitatis ope fulgent per 

cardina mundi. 

Hic noba cum vetera 

pariter 

sunt clare decora: 

Aurea dicta dei, summi prudentia patris, 

5 Que totus celebrat quadrato 

vertice mundus. 

Principium 

libri Genesis primordia pandit 

Mundi, qui 

rerum naturas certe revelat; 

Exodus Egypto populum per 

bracio ducit 

Tertius Leviticus ornat insigne camillas; 

M Quartus habet Numerus numerorum nomine pottena; 

Et legem repetit 

concludens seemata pentus 

Héros Navegius figurato nomine Ihesua; 

Inde liber sequitur 

ludicum 

33 *me Mc~. 

[IX.] 12 Hgnrabi C co~.j!

DH LEOHEMLDI HIBUOTHKCA. :

:;4 

PAULI ALBARICARMÎNA. 

Quadrifido mundo preconant Cristumque deumqUe – 

Matcua hominis facie specieque refulgit 

''s Et fremitum reddet Marcus sic hore tennis, 

Lucas ut taurus magno cum murmure bombat 

Et pernix aquila seandet super ethera 

Est omo nam Cristus natus ex virgine 

Ioannes: 

pulcer, 

M 

Est 

Est 

vitulus passus 

leo dum fortis 

sacrata 

regna 

victima patris, 

frangit[regos]que potentes, 

Est aquila celum scandans tronumque tonantis –; 

Post quos bis septem Pauli sic bibli comscant; 

Quos iterum sequitant numéro catholici septem: 

Hic lepide Iacobus resonat Petrusque gemellos, 

Très celsus Ioannes habet, hic pagina lude 

Hinc Apostolicoa Hactus textosque decoros 

Qui retonat; merito concludit aetere florens 

Vissio loannis parva, set densa figuris 

Hic alfa recinens primum signatque supremum 

~2, quem Grece vocat, dominum regemque deumqun: 

Alfa et M clare deum hominem unumque serene 

Explicans vibum semper (per) secula secli. 

Hec sunt sacra dei dona, que flore perenni 

Fulgent eterno semper ut lumina celi; 

Hec pulcre gemme rutilant plus sole corusce, 

Lumine dum mentes renobant vel tetra revincunt: 

Hec retinent claves centri vel premia pandunt; 

Hec paradisigena, recreant florigera prati. 

Mistice hic claret, quidquid sub littera pollet; 

so Istoria simplex comit, quos ethica format; 

Hic potum dulcem bibit, qui suavia summit; 

Hic cibus satiat corda pastuque refobet. 

Hec sunt clara dei, mundi que certe tenebras 

Vibranti radio vincunt et furba serenant. 

M Lex pretiosa nitet miro candore nivescens 

Lucidior sole fulgenti murice cieli; 

Cuncta simul, quidquid mundana fingitur arte, 

Hec superat merito, quo celi culmine venit; 

Inlustrat pietate dei, quos fusca tenebrat. 

GO*reges Me/. 63 catholiC corr. J'ï. 65 *celsosC, *paginoC 66 apoatoticnset Jecorus 

co~.C 67*altere C 68Vist[oCco)'r.J'tenaaC '?2pera~.J''7. 73*donaqueC 79*pallotC 

80 *StoriaC 83 4*quiC 84 *fulbaC 88 *auperantC 

57 r/teo~M~. c. 95 It quia, verborum pinnis super nethera, ftua.rtua. 64 sq. ÏYtco~M~

DE LKOHHGUjUI BIBLIOTHMCA. 135 

M Hic textus uno milleno tramite pollet, 

Explicat et verbis planis magnaque rovolat. 

Sic placide currit unda, ut alta figuret; 

Sic alte resonat, breviter ut parva revisat. 

Obscura sapiens centeno sensu requirit, 

Aporta simplex ambit mentique rocondit. 

Hec doctrina potens centri splendore coruscat, 

Turgens cui cedit illa que torque tumescit. 

Milleno pollet donc, qui zelo fidei 

Clara poli releget castus iustusque piusque; 

'M Ad quisquis hirsus, cecus hec mente resolvit, 

Milleno tetro fuscatur sensu retortus. 

Lex fidei fideli currit semperque fidelis, 

Quum perverse viat perversus corde rebellis. 

Unio ut conclis claret candetquc nibetque, 

iM Sicque deus Cristus pollet sub littera tectus: 

Ipse iacintus adest undose nobis aquescens 

Obscena tergens renobans albore redemtos, 

t'" 

Igneus hic dominus fulgens carbunoulus ardot, 

Dum purgat probra flammis et numine vibrat, 

Eternoque virore vigens vel certe zmaragdus, 

Quem duodenus ordo lapidum per sec!a décorât. 

Quemque quaterque seni seniores flexu venerant 

Poplite sic curbo dominumque agnumque deumque. 

Hec lex eterna, semper dum secla recurrit, 

t'5 Naviter sonans nulle sub termino clausa. 

Dum sol luce sua celum vel tetra serenat, 

Cintia dum noctes comit et tetra refugat, 

Stelligera centri varia dum sidera vibrant, 

Dum ventus nubes format, dum unda resonat, 

ise Dumque poli porta magna virtute retondat, 

Fulmina dum rutilant forti iaculata lacertu, 

Dumque viret tellus, floret dum silbis opacis, 

Dumosa retinentque feras per lustra reclines, 

Dum cervus lebiter saltu vel cornu résultat 

iK Et torbus dente pugnat porcaster obosus 

Et reptans fluida percurrit 

Dum volucres pennis saltu 

numina piscis, 

per inania tondunt 

Et rustro pipant dulces per gutture cantos, 

Dum homines vibunt mundo, dum morte rec'dunt, 

94 ~centeuaC' 103~'QuîtmC fluuïtiet quur ~b~'mHe~)tt~ /o~ /e~Ktc L'/t'. /7~/e~/)* 

J't~, 501jBae/tfettif~. m.Ill, 208ep.ad Gal.éd. Cft'MOt. 1'2n~«e t'

t:i(; 

PAULI ALHAH.).CAHM)NA. 

'M Dum soquitat corpus umbra, quam membra, refingit, 

Ange)i dum co)o ciangunt virtusque polorum 

Etorna pietate dei pangitque porhonnis – 

Lex Xristi vivit semper super ethera fo)ix; 

Hec sola vorba nescit cum mundo senosci. 

'M Dum resonat sanctis cc!o post tormino vibens, 

Corporea mo!oa ta.vo resoluta ruobit, 

Spiritus nam vibit mcrito super ethera vectus, 

Scrmonea vibi vita.Ii flatu rovibunt 

'40 

Et post ooasum mundi super astra reaurgunt: 

Sic quidquid divi est numquam per fine putrescit, 

Set missus terris semper virtute virescit. 

Nunc restat promi, quo sint conscripta iubento 

Ve), cuius opère sunt adgregata, videri. 

Hec Leobegildi vigor obiter in uno redegit 

Lt. Septuaginta duos mittens sub bargina bibtos; 

Qui Getica luce fulgit vel copia, fandi, 

Gcrmine vel lingua clarot per tcmpore secli. 

Post sancta domini iure laudata fidei 

Expedit, ut cunctis nostra hec bucina sonet. 

'M Albarus hec metrice longa per sec)a reboat 

Et cinis in cinerem versus set lingua resonat. 

Tu qui iegis nostra quoquum(que) tempore, leetor, 

Te recole nobis socium per morte futurum: 

Rumpe moras vite, queso, tumbaque retrusus, 

'M Quanta salus nostris maneat, narrare, sub umbras, 

Nuntium ut mundi referas, per sedos opacas 

Quis 

Quid 

bene quis male quis medie gaudetque gemetque, 

mundus sceva fallens nunc arte refingit, 

Qui maneat vibis herror quantaque rebellis 

'M Hec vera refutans pugna consurgat inhanis, 

Quatis honorque cavus regia nunc corda deleret, 

Que sint deliciae Huxe liquideque caduce 

(Que dum stringuntur digitis, ut limfa refugunt). 

Pro nostras noxas lacrimas tu fundere, lector 

Sic culpas proprias caroas sub iudice Xristo 

Et centri valeas celsum sca-ndere tribunal. 

Prestet ille deus, trino qui nomine pollet, 

Christicolis nobis requiem per seculis. Amen. 

133 XrisptiC 147 *Germina6' Geminn,FI. 152 quoquumC*corr. j!

s" 

UK [,KuHKUtLM ).!lULIOTHJ'jCA. UAKMËN l'ASCHAtJ' )~7 

X. 

ITEM VERSI IN CRUCIS LAUDE. 

E ccto domini oiara virtutc corusca 

Ct'ux insigne micat, futgens super cthcra fclix. 

Heo fortis pahna eredonti pectore Christum 

Teste polo Christi nrmat virtute trophea. 

Codât gentiHum horrorum perflda secta, 

Codât homnigena monstrorum perfida secta: 

Ecce Christi signo centri convexa rofuigent. 

Non hec humana celesti carditic pinxit, 

Set manus ethorea. mundum virtutc regcntis. 

Aurea namque die forma pulcerrima lune 

Inluatrata, cruce pollet; quo lumine pleno 

Ebrcorum populus solite dcducere pasca. 

Itespice, gens misera, signum fulgerc redcmtis 

Et quarta décima. farsam sic lumine, Christi 

Cintia quo pandat signum, quod fronte corusoat 

Rosptendens mundo sompor fulgore décorum. 

Nunc recoles dominum, queso, acundisso tona,ntom. 

Qui quarta decima ligno suspendi salutis 

Hoc voluit signo, quem celi sidera mittunt. 

Ipsa die celo lune refulgit imago 

Pulcrifice radians, quo gens (est) pernda, gaudens: 

Ergo postiferoa damnat hec forma decora. 

Aspice, queso, miser, quisquis es mente maligna, 

Et sursum hoeulos ad celi sidera tolle; 

s~ Conspioo: sidereo quur bracia luminc pollent?: 

Quadrifido mundo quoniam hoc homnia mundat, 

Que celi tellus retinet sub iure creata; 

Cuncta crucis signo mundantur: perfide, crcde. 

ïnfelix herror, quas nunc tu fingere sannas 

M Hic vales arguto nobis vol murmura? pande. 

Quur tivi contrarium signum nunc luna vigurat ? 

Quur dispecta diu celo refulget imago? 

Quur frontis nostre victrix sic aurea pahna, 

Crux adversa tivi celi convexa meretur? 

s'' Hec nostra fidei resplendit luce corona, 

Quum Christi famuli semper de oo]o triumt'ant. 

Set celo pollet, quam tu pcrsoquoris armis. 

Impie crudclis, hoculis vol sidere crodc 

Ecce deus noster Christus ex ct]tcrc Horct, 

Ecce voncrandeque crucis super ethera signum 

Astrifcro lucens damnat nunc orbe profanos. 

[X.]t*domiuaC 5*'Ceda))tC' C 17*m!U)si!!SoC' C 2t*

t:i8 

PAULI AI~HARICARMINA. 

Perfida disoedat turba fuscata dolore; 

Agmina. exultet Christi Horcnti dccorc 

Et sina.goga,suo recodat nunc furba colore; 

DRB.HIKRONYMO. DËS.EULOGlO. 139 

3'' Dum stelle rutilo currunt lustrare latebras, 

Invisa hominum volbent vel certe revelant 

Ac cursu vario teretes vibrare retractant, 

Dum ventus nubes glomerat, dum estus adurit, 

Dum bruma gelide cana super herba virescit, 

Dum fulgit ignis, fluyde dum limpha recurrit, 

Dum maris hunda sonat, turgens dum spuma liquescit, 

Dum dumosa feras retinent, dum accora piscis, 

Dum cervus velox palmato cornu resultat 

Dumque aper torvus lunato dente repugnat, 

Dum volucres tremulas voces ex gutture pipant, 

Dum homines pereunt mundo vel certe renascunt, 

Dum sequitat humbra corpus, +quem limina formant – 

Hune fidei servi semper sub axe beabunt; 

Cuius nunc lingua fulgit per tempora secli, 

M Dum noba et vetera proprio formata per hore 

Eclesia retinet cantans sine fine dierum. 

Ut mici, magne, rogo, doctor, in sede superna 

Prex tua digna locum tribuat post vita quietum. 

XII. 

1. 

YMNUS IN DIEM SANCTI EULOGII PRESBITERI. 

DIE V. ID. MARTIAS. 

Almi nunc revehit festa. pollfera, 

Nostri 

Eutogn martiris incliti 

Solvamus domino carmina 

principi 

Concentu fidei celioo munere. 

Laudamus varia musico carminé, 

Que non sunt domini 

predita 

lumine: 

Hic nunc sat melius res pia panditur, 

Quum Christum resonant cordule metrice. 

36 *aomnium 6' 37 *turres librare C 42 ferre C cot't'. J/mH

40 

PAULI AMARI ÛARMÎNA. 

Bciiatordominivorbopotentior, 

Doctrina pariter, fine celebrior, 

Christi sic iugiter gloria cingitur, 

Ut florens vigeat hic et in ethere. 

At nunc hic animus magna revolvere 

Splendenter anetat balsama fulgide 

'5 Gliscens egregia clangere livere, 

Ut dulcis revoet musica flammine. 

Rector dum populos docte reficeret, 

Gipsum qum doceret fracmine perdere, 

Turbam multiplici germine lauream 

s" Celesti rutilo agmine provehit. 

Ustus sic domini zelo fidelium 

Convertens fluidos more revellium, 

Adsciscens opibus, munere novili, 

Abstractos baratro sublimat aethere. 

25 Sed iam cum meritis digna rependere 

Christus cunctipotens reete, Leocritiam, 

Vellet, mox lepidam virginem extulit, 

Quae clarum famulum axe reconderet. 

Tune celsus solitum rite solacium 

M Prestans et placidum comte remedium, 

Cultum mox fidei dogmate mgerit, 

Adversans, populis, iusta revellio. 

Extemplo preconans predo peranxius 

Conturbat patriam: iussuve plevium 

35 Per cunctas plateas longe revotvitur, 

Quod princeps ravidus excitus imperat. 

Regnantem tumidum respuit inclita 

Celestis famuli mens deo predita; 

Tandem precipiti ductu notavili 

40 Conprensus sonuit mox quoque libere 

Obtans: '0 proceres, temnite impium, 

Christum aethereum credite principem; 

Vatem inpudicum recte repellite, 

Qui tantos populos igni recondidit'. 

GaudeYis haec resonat culmine naviter 

Nec non et alia questave fortia; 

Hune mandant gladio vertico tundere, 

Ne sancta va!eat turba recipere. 

!)–13 pnf!

,ou_- 

DES.ËULOGÎO. 141 

Adest intrepidus velliger annuens, 

M Tundunt quem alapis, sed rogat orridum 

Extendens faciem verbere alteram, 

AItornans gemine palma rolidore. 

Tune signe fidei pectora servulus 

Armat deifice aurea purpure, 

Colla lactinea sanguine predita 

Incurbat domino, instat et obsecrat. 

Sic ictu gladii sidere conditur, 

Sic verbo fidei clare revolvitur: 

Adesto miseris, quesumus affatim, 

60 Perplexos precibus solvere concite. 

6. 

Adsiste gemitis, poscimus, excitis, 

Inflectens famulis nunc quoque numinis 

Auditum placidum, quove serenius 

Mentem tu precibus, sancte, revocDes. 

(L. 

.) 

O'O'O'O' 

Ut rector deleat regna ferocia, 

70 .Conoulcet validus dogmata impia, 

Adspiret fidei compte refulsio, 

Qua caeli reseret culmina fulgida; 

Et torquens heresis longe resileat, 

tit cultus domini altius emicet, 

M Rectores patrie flore redoleant, 

Adverses cuneos libore ventilent. 

Sit vita populis, sit quoque provida 

Sanctis religio per iuge tempora, 

Sit trino domino gloria sedula, 

su Aeterno dominans inclite secula. Amen. 

n. 

EPITAPHIUM SANCTI EULOGII. 

Hic recubat lepidus martir dootorque refulgens 

Eulogius lumen, dulco per aocuh) nomen. 

Qui zolo fidei rutilans virtute priorum 

Accensit animes magno fulgore virorum. 

Hic macto coleber libria, preoonatua et ymnis. 

Et vita vigidus et fine solo corusous. 

6~ exscitis ?' 64 '*nt 7' *

) 

PAULÎAÎ~AMCARMtNA. 

Qui tcrnnena fiuida conscondit lucida caeli 

Noc morte periit, sed vibit sede perhenni. 

Crédite, queso, mihi: vibit, persécuta, vibit, 

Quisquis celesti letatur gloria regni. 

n). 

ORATIO ALBARI. 

Nunn te rogo, sancte, recolas ut nomen amici, 

Quem tua hic tenuit dulcis amicitia fixum, 

Albari extremi, qui multa clade reati 

s 

Infectus vitiia pergit per devia mundi. 

Prox tua hune reveat lapsum ad paseua vite, 

Ut solite aa.ncto digne nectatur amore, 

Quo tibi coniunctus mansit per aecula,carus: 

Presta, deus deorum, regnans per seculis. Amon. 

10 *

CIPRIANI ETSAMSONIS 

CARMINA. 

C~~rMMUMM (tfC/M~'es~e/'MMt Cbf~M~CMSCMCC~

144 

CIPUlANf KT SAMSON1SCAHMINA. 

INOPIUNT EP1GRAMATA DOMINI CIPRIANI CORDOBENStS 

SEDIS ARCHtPRESBITERI. 

(VER8I) AD PETITIONEM ADULFI EDITI. 

Hoc opus illustris comitis clarescit Adulfi, 

Qui sumptis propriis librorum toca novavit, 

Qua novi habontur voterisque in ordine libri 

Testamenti veri inianti ad sethora victum: 

s 

Pergere mansurum parat et toltere clamat. 

Hoc cibo quis fuorit pastus, ha.ud adgrabat extas 

Nec ventrem farcit, sod crebre spiritum alit. 

Hic fons prespicuis paradisi surgit a limphis; 

m 

Hic dulcis 

Hic largos 

austus 

latices 

effhut in pcctoris antro; 

per mundi competa mittit; 

Hsec fons, que renidet argenti claro metallo 

Et intus cluit spiritalis gratie dono. 

Obttilit nempo deo predictus comos Adulfus 

's 

Memoriam penos Aciscli martiris almi, 

Cordoba sacrata conditus qua sistit in aula 

Vernulus patronus 

Ut tantillo tantus 

iam fassus testis 

dignetur inpenderc 

alumnus, 

martir, 

Obtineat meritis, Cristus ut scelera sua 

Tergat atque animam carnali claustra relicta 

Celicolis glomoret felici in sede beata. 

Oblatis bonis fueris dum lector adeptus, 

Adais pro me deo, adolinis posco Adulfus. 

Suscipe nunc, nate Fredenandc kare, tuendum 

s'' 

Tecam, quam ipse tuus comptam patrabit 

Ut legens relegas et puro pectore serves. 

Adulfus, 

Si illius preceptis libons consonaeris ipse, 

Securus ad aulam potoris conscendero celi. 

II. 

ITEM EIUSDEM AD PETITIONEM ZOYLI FILII SUI IN FINEM BIBLIOTECE, 

QUAM SCRIPSERAT SATURNINO ARCHIDIACONO. 

Laudum vota tibi [Zoylus] gratus persolvere nitor 

Christo redomtori, auctori et domino meo: 

Cuius fultus ope tantum explevi laborem. 

I. 

[t.] arcprsbtr!2', *uersi om. l' 1 *iUustriT 3 veteresqueT'co)v.j'yM'em.a)m~).yu

CH'MANt CABMINA. 145 

Dum Hnorn adieris istius tocse Iogondo, 

Pro me dcum precoris, Icctor, intente dcposco: 

Sic valeas Cristo post ovum frui securua. 

fe~t)

)4G CIPKIANI MTSAMSONIS CAKM1NA. 

VII. 

ITEM EPITAPHYUM AB EODEM ËD1TUM. 

Nobilis hic extat IIei'tnildia in busto locatit, 

QuaB Cristo famulans tompnondo socuti pompam 

Hinc iubîlans ptaudonsquc oroum conaccndit in aulam. 

VIII. 

ITEM SUPER TUMULUM SANCTI IOHANNIS CONFESSOM.S. 

Carceres ot dira Ioha.nnes ferrea vinclu 

Cristi amore tulit hac functus in aula quioscit. 

VIIII. 

ITEM EPITAPHIUM A SAMSONE ABBATE EDITUM SUPER SEPULCRUM 

OFFILONIS ABBATIS. 

Of61o hic tenui vorsus in pulvere dormit, 

FuMentem mundum olim qui mente subegit, 

Fra.g!a,ntos dapes tempsit et pocula fulva. 

Infestum virgo mallens vitare celidrum: 

s Laudotur talis multorum lingua. saoerdos, 

Obtetur illi et caeli portio dari. 

X. 

EIUSDEM SUPER TUMULUM ATANAGILDI ABATIS. 

Occulit abbatis magni haoc urna fabilas, 

Quom Athana- prisea vocitabant secula –gildum. 

Hune, lector, rogito, domino comenda rogando. 

Ablatus est subito, scripta in marmore cra 

Docccxvtn. 

[VIH.] praeter ~oreKMtm inter ~~00 jH!te&

APPENDÏX AD CIPMANUM ET SAMSONRM. 147 

ITEM CÏJIUS SUPRA (SUPER) 

XI. 

SEPULCRUM VALENTINIANI PRESIMTERf. 

Tecta Valentiniani membra ha.co continct au!a 

Qui Cristo famulans orna,tus veste aacra.ta. 

Ad croas latus est, sculpta m marmore era. 

APPENDIX AD CIPRIANUM ET SAMSONEM. 

.~tMpf(M(M'M)M~OeMMH~MS CSsex OK~CC~M~ ~~C ex codice To~~MO ~C/)*.S

)48 APPENDtX AD CIPRIANUM MT SAMSONEM. 

VERS! DE FRATRIS "J DOLOSIS "J~ ADVERSUS PROXtMUM. 

0 vos amici 

zo!o oeca.t!, 

studentes vabra 

moroa soliti 

infota, 

VERSI PREPARATORIS 

III. 

RECESVINDI ABBATI IN FESTIVITATE 

SANCTI IACOBI APOSTOLI CHRISTI. 

1 Resultet toga, 

omnis hunum oonclamet, 

vigilem sanctum 

altitronum invocet: 

conexam simul 

caritatem afluat 

ethere nobis, 

cum sanctis adsociet, 

iudiciidiem 

cum eleotis misceat. 

2 Ego infelix 

factis dictisque, 

Quid faciebo, 

cetibus septus 

examen lance 

3 0 vos amici, 

hic adgregati 

sordea lavesque 

huc sanctum dei 

dependat mea 

4 Celebrem diem 

sic iucundemur 

tementum flabum 

quo quisque libana 

ilaritate 

5 Diseurrat donum 

mensas reviset, 

sicsaginati, 

nullus recuset 

calicem vini 

6 Hoc votum rite 

quum claustra CM'nis 

meisquenatis 

imnis Davidis 

veniam nanctus 

[!I.J4*)i)ici2' ~M

7 Sic meditantes 

apostolorum 

paccm soquentes 

voniam dari 

finctis loquollis 

8 C&pitounco 

gra.tosropGndo 

qui properanter 

anelo fessus 

octiesdena. 

9 Gloria patri, 

cum quibus, sancto 

prestantes digna 

in laudi Christi, 

daturi regnum 

CAMMÏNA HtSPANIENStA. 

migraturi seouio 

imitantes monita. 

corde puro exaequi, 

invicom alacriter, 

aordi(da.)dGpoIIor(!. 

dGËxoquo poplite 

devotoruma-gminc, 

viscere miserrimo 

Gtmortisindicium 

IV. 

vitaqucprotonditur. 

summo atque filio, 

trino,extat,spiritu, 

servi bénéficia-, 

cuius hec sunt omnia, 

post finita tempora. Amen. 

Sccin. Doi–, nate, frua,ris consortio –Sorbus: 

Hic nomine tuo misto dinosceris esse 

Te quoque vivido docili (i)s corde amatur. 

Semper elueris, si semper Christumque vereria. 

Sacro tuo posco obta,viH(a) esse ora,ta., 

Ut valeam tergi a nugis, que propcrna egi. 

1 ïnditc parentis atme Christo pignus unicus, 

Membra, que labore fessa nunc repono lectulo, 

Cerne initis ac benignus atque cicmentissimus. 

2 Tolle monstra, stringe fibras et soporem tompora, 

Inprova no, dum quictc pregravantur viscorn, 

Demonum fraude maligna sentiant piacula. 

3 Celsa prorsus ingens ori fata laudum cantica 

Extat mens celitus almi animo ferbontior: 

Ingerat premium vite tempus noctis valide, 

4 Ut per hoc noctis errorem devincam viriliter, 

Expugnato coruieo apiritu ncquiaaimo 

Miscar tuis cum amicis supernorum cibibua. 

V. 

5 Indito crucis vexilo tue fot'titudinis 

rreaigna tum cor et corpus aotornia oraculis, 

Clipeo Rdeli gUacons inesse sub tcgnnnc. 

7 !)*'

15U 

APPENDtX AD CIPRtANUMKT SAMSONEM. 

C Inorcpot in te redomtor mille formis domonem, 

Ut discedas nunc a nobis; ipso tibi imperot, 

Pro cul ut effugiaris ab istis Christicolis. 

7 Meminere enim dchcs penam tibi deditam 

Intuitus membra, Christi timo, fugam arripo; 

Sitque nobis ipse Christus prostua ad custodia. 

8 Confusus procul a nostro recodas cenobio, 

Intuere nos munitos crucis signum valide, 

Fuge prorsus, fuge, démon, esto tuis particeps, 

9 Usquo diem illum magnum verique iudicii: 

Tuno sanctos, quos tu temtasti, coniungentur angelis, 

Eris quoque tu damnatus in acterno varatro. 

10 Gloria carmon resonat patri atque filio, 

Spiritu, quo semper extat coniuncta equalitaa, 

Qui cum deo patre (conpar) perfectaque trinitas. 

VI. 

Imperat omnipotens: procul, o procul effuge, demon, 

Ne fraude nostrum possis ~dire torum, 

Ne somnium turbes nec mortis vincla ministres, 

Ne fallax anima-m sordides ipse meam. 

s Crucis aime fero signum: fuge, demon. 

Hic pater et verbum vel sanctus spiritus adsit, 

Unus ubique deus celsus et omnipotens, 

Lubricus inc anguis fugiat in Tartara preceps, 

Torum ne noceat rite dicate deo. 

") Crucis alme (fero signum fuge, demon). 

Sit celle dominus sanctus, sit mente [pie~ bonignus, 

Ut placeat Christo, fulgeat (ut) merito. 

Exorcidio vos, omnes demonum fantasma, 

Vos, omnes angeli iniqui, fugite a,bhinc. 

Crucis ahne fero (signum fuge démon). 

6,1 *demonumy 9,3 *vntuoy 10,3 *oomp!n' oM:.y 

{VI.]3 somnos/M

SEDULII SCOTTI CARMINA. 

~c~M~ vitam quo MMMMS eMa~TN~CHt ad ~CM~MsMM~e~MScodices /M'c~cscW~et'c satis 

~M~C6Mquibus facultas nobis f~ ad versus C

SEDULU SCOTTICARMtNA. 

MCMi~MM~~-0~ ~~mCMMSSU .?39'–J' Cod~'CCPM~~MO SedM~MMt~WM

)a,))x; t.–[- e/)'.

)54 

SNDULH SCOTTt CAHMtNA I. 

CM7W?&MM

DE RECTONHUS CHRISTIANIS. t55 

Quisquis florigeri acoptrum fort nobilo rcgni. 

Primum colsithrono vota proccsquo forat. 

In cuius sacro sunt omnia numine sceptra 

s 

Et pax nobilium, vita salusque ducum. 

Nam rogalo docus radians diadcmaque rcgni 

Est timor altithroni, sanctus amorquo doi. 

Lilia florigerum comunt ceu lactea campum, 

Ut rosa punicei achema.tis ore rubet: 

Sic iustus rector virtutum flore virescit, 

Germinat ac fructus mentis in arce sacres. 

Pulchra Salemonem decoravit purpura regem 

Nec non Davidis fulgida sceptra patris; 

Sod magis interius prudens devotio cordis 

Ornavit iuvenûm glorificando doum. 

n Instar Luciferi niteat res publica vestri 

Exortuque novo splendida vota gorat. 

Qui regit affectus animi, rex iure vocatur 

Et, fluxas carnis qui domat illecobras. 

Quamvis, qui fulvum superat virtute leonem, 

Rex teneat ctarum laudis honore locum 

Sot plus est laudum fastus calcare superbos, 

Iram ceu rabidam mitificare feram. 

Magnus et ille eluit saevos qui triverit hostes, 

Lauriger ac victor clara trophea refert 

Gloria sed maior: comptum caolestibus armis 

'o Hostes aereos vincere poaso ducem. 

Est magis imperium montem fronaro per artem, 

Quam si quis habeat triplicis orbis opes 

Nam temphim domini iusti mens regia fulgot, 

Fit thronua excelsi iudicis ipsa dei, 

Comitur illa domus &avo apeciosior aurû, 

lustitiao solem gaudet habere suum. 

Cou rotac cyclus colcri recursu 

Volvitur, summas roprimitquc ad ima, 

Quas rotat partes rapidum per axcm, 

Mobilitate 

ni. 

~6 SEDULnSCOTTICAKMINAI. I. 

Rogna sic mundi trifidum per orbem 

Gioriao celsum stabitirc cuhnen 

Nesciunt lapsum, sed habere norunt 

Aurea Scoptra. 

Inclitao plobis 

FIot'idum regni 

fuit Israhelis 

GloriScabat. 

déçus adlovatum, 

Quando serva,b{),t;sacrosancta logis 

Mystica iura: 

Unde pollebat domini triumphis 

Atque crudoles superabat hostos, 

Dum suam plebem pietas tonantis 

Rursus heu quantis premitur ruinis 

Abrahac sanctum speoi~e patris, 

Dum creatori sua prona tompsit 

M Subdore colla; 

Una sed tantae medicina gentis 

lam fuit votis rogitare celsum, 

Qui potens noscit stabilire regna 

Perpete nutu. 

2r, Principes terrae, domino potenti 

Ferte gaudentes thymiama voti; 

Quem tremunt caeli proceres superni, 

Magnificate. 

Qui cupit rector probus esse iudex, 

Lance qui iusti trutinaque gaudet 

Inhians pulchri terebrare falsa 

Cuspide veri, 

VI. 

Luminum patrem rutili creantem 

Solis ac Junac nitidique cosmi 

Poscat, ut sensis niteat coruscis 

Luce sophiae; 

Vota cognoscat Salemonis aequi, 

Quae volaverunt subito per aotram 

Ac penetrarunt domini sabaoth 

Aurea tecta. 

Ipse percepit docilemno sensum 

Mente lustratus? sapiensne factus 

Insuper regni columen gubernat 

Gentis Ilebraeae? 

< __n. -0--< 

i2 mitttiM

DK RKCTORIBUS CHMSTtANIS. 157 

quid valet na,vi nitor omnis auri?'( 

Ostra quid prosunt rosei decoris? '¡ 

Gloriae quid sunt Scithicaequc gemmae? '1 

Quid diadema?, 

Orba si mentis acies hcbescat, 

Lumon ut vorum nequeat tueri, 

Undo discernat bona prava iusta 

Fasque nefasque. – 

2~ 

Ergo rectori decus est amare 

Te patris verbum sapiensque lumen, 

dominaris orbem 

Christe, qui sceptris 

Celsaque regna; 

Cuius in dextra, roquios beata 

su Constat, in leva locupleaquo gaza: 

Gioriac princeps humiles coronas, 

Tollis opimos. 

Rex pius 

Semet 

et sapiens terno moderamino 

suosque (et) 

régnât 

subditos. 

Gloria regnantis proba moribus eminet uxor 

Sicut honusta vinoa: 

Illam nobilitas triplici virtute venustet 

Rosis pudici poctoris; 

Lactea formoso niteant si colla decore, 

Magis nitescat castitas; 

Christus ut ecclesiam sibi casto iunxit amore, 

ta Uxor viro sic haereat; 

Mitis simplicitas in cuius mente redundet 

Velut columbae gratia; 

Quam decorot pietas prudentia sacra potestas, 

Esder ut alma noruit. 

Vincula pacis amont rex et regina: dunbus 

Sit foedus et concordia 

Invida non dirimat geminos discordia pacis, 

Quos lex superna iunxerat. 

Disciplina regat quorum praciiobile germen 

Rami decori floreant. 

Aridus haut viridi bene croscit in arbore pahncs. 

Cultor bonus hoc providet: 

Princeps et rectrix populum si rite gnbcrnant, 

s'' 

Suam 

Abrahae 

regant 

veluti 

prosapiam, 

generosa stirpe creatis 

Ornent polos ncpotibus. 

vn. 

)7 17 Q~ii~P Q))i.r cori-.ilffii~is coff. ~/nHM '21 2) habcaeitt. ee)-

SEDULUSCOTT!CARMINA 1. 

VIII. 

Absque gubernaclo navis cou nutat in alto, 

Fluctibus ac tumidis tunditur illa. nothis: 

Gloria sic rcgni pra~oclaraque sceptra labascunt 

In pessumquo cadunt hou sine consilio. 

Nam sunt nonnulli, quorum fit mellea lingua, 

Aspidis ac subtus tetra venona latent; 

Qui dolenincis persuadent 

omnia vorbis, 

Quorum sermo stropit subdola cou fovea: 

Horum consilio ros publica fulta vidotur, 

)o Cum submeraa, ruat o miseranda nimis. 

Ob hoc consilii praedulcom carpere botrum 

Ia.m decet, excelaum qui tenet imperium. 

Dorcades ut vigili montis de vertico visu, 

Quo cito transfugiant, cuncta pericla notant: 

Sic adversa cavet speculari luminc mentis 

Dux bonus arte bona consiliisque probis. 

Ceu margaritum bibulis praenobile conchia, 

Quomodo dulcifluo mel legiturque favo: 

Sic et amicorum puro de fonte legendum, 

Quod decet et prodest, utile consilium. 

Verus amicitiae custos sine felle probatur, 

Cui placet omne bonum, displicet atque malum 

'Est est' qui vere seu 'non non' dicere norit, 

Cui cor secretum consonat osque pium, 

OUi ni'ma. fides vita fit carior ipsa, 

Nescit harundineas texere mente strophas, 

Non illum nutare facit clangorque tubarum – 

Anchora, nam stabilis corde manet fidei –, 

Talem nonque gazae, non auri pondéra norunt 

au Paners nec laesa fit pretiosa fides. 

)X. 

(Tam)quam praecipitans 

Subvertit nimium copia 

turbo régentes 

rerum. 

Mox plumbo similes viliter horrent 

Et, qui vitis orant ubere laoti, 

Qui primumque boniregmine oiaront, 

Fiunt saepe 

Agrescunt veluti spreta labrusca: 

mali fine profane; 

Sacria qui fuerant moribus aurum, te 

Ineautum dominum monte strophosa. 

Fallunt praecupidi sic et amici. 

[v!n.] 1 Abque-Peot'f. Mo.MM ~gubernn.cutoP 3 quod P coff. ~)'/fttM.!

Multis undc dotis optimus ille 

Anceps fit titubans sicut harundo 

Ignoratquo miser figmina falsi 

Nec lucont domino lumina veri: 

Reges terrae, quos male gcsta 

Dedecorant, similesne videntur 

Apris, ursis tigridibusqu.o? 

IIi maiores suntne latronos 

Tcrrigonum? rabidive leonos? 

Unguibus accipitrosque rapaces? 

Contigit Antiocho, Pharaoni, 

Horodi miseroque Pilato 

Momentanea perdere rogna, 

t" Cum sociis Achcronta subire 

Sic semper reprobos mala damna 

DE RECTOR1HUSCHH1STIAN1S. 

) x. 

X). 

Nam caccant oculos rogis honores, 

Aurum divitiao nubila inonduc, 

Vultus fominci blanda voluptas. 

Cari falsidici pompa potostas. 

Affligunt nimis hic et in aevum. 

Quid fiorotis tompora frondo 

Ardentes ostroquo decori?: 

)'' Quos exspectat clibanus ignis, 

Quem noc sedet roscidus imber. 

Qui dominum lucis noc amatis, 

In tonebras vos exteriores 

Ibitis: illic gloria vostra 

20 Arens marcebit sine fine 

Iustos vero celsa corona 

Glorificabit luxquo beata. 

Conditor supernus orbis, imperator omnium 

Ipso cuncta, quae creavit, pulchra fecit artifox. 

Inter haec croata septem pulchriora pracminont: 

Piota caeli spera lucis emicante gratia; 

Alma solis inter astra candidansque gloria; 

Ac roforta post bicorne luna stemma lumine 

Fructuosus et virescens hortus flore germinum: 

Tethios sorenitasque visa mulcens omnium; 

Sanctus ac chorus piorum te doum coientium 

M Gloriosus atque rector optimus per omnia. 

Liboralis et serenus sanctitato praeditus, 

Aequitato, puritato cordis ille praeminot. 

Qucm tremit superborumquo reprobum(que) caecitas, 

Qui bonos honorat sponto largitato rogia: 

Pacifor boatus illo fit (honusta) vinea,, 

Trinitatis est imago digna sorte caelitum. 

XH. 

Fabrica nulla tenet stabitom per tempora formam, 

Si non fulturis nixa sit illa suis; 

H. iucet f corr. ~/atuo luna.jP co'')'.j~ttMt! m *

~0 

SEDULII SCOTTI CARMINA I. 

Haec stabilire quount sptendontia luminc tcrnpta 

Aulanccctrcgumhiaainefirtnapotcst: 

lusti rectoris propriis sic ataro coiumnia, 

Publica res poscit propitiantc 

deo. 

Prima columna micat veri speciosa dccoro 

Ac pations regimon rito accunda tcnot, 

Tortia larginua meritis dat munera dextra 

Quarta.que blandiloquax dulcia vorba sonat, 

Quinta malos reprimit miro zcloquc coruscat, 

Gaudot sexta potens magnificaro bonus, 

Soptima clementer populi tcvigatquo tributum, 

Ast octava rogit iustitiae trutinam: 

Nititur his solidis res publica. fulta columnis, 

Sicut mons Sion his stabilisquo manct. 

XIII. 

Princeps magnificus, quom dcds extulit, 

Ut praesit populo sceptriger inclitus, 

Débet celsithrono se bone subdore. 

Cedros qui Libani conditor odidit, 

Montes qui auperos vertice sublevat, 

Qui gemmare facit ruraquo floribus, 

Pinxit quiquo polos sideribus pator, 

Qui caeli Cherubin rex supereminet 

Regea terrigenas magnus is ordinat. 

Ob hoc provideat rector honoribus, 

Excellons superum quos deus attulit, 

Olli quo placcat, qui regit omnia: 

Regnum qui tribuit maxirnus arbitor; 

Illum magnificat, quisquis eum colit 

ts Verbo corde pio regmine moribus, 

Christi quique volens ecclesiae favet. 

Servator oanonum, ductor et optimus 

Claret iuatitiac stommate fulgidus; 

M 

Rex est iure, sacer 

Ac décréta patrum 

qui sacra dogmata 

aervat in omnibus: 

Illum clarificat pontificum chorus, 

Ccu gemmae radiant in diademato 

Ac oampum decorant lactea lilia 

Illustrantque polum fulgida aidera 

Plato et Tu)tms, Uoet illi ultimi libri non habonitur, ac ctiama!it pluresnifigna.nobisvutuminai'eUquorc; 

ad ifih quisquerecurratin residuo)in libellode Christianigi'uctoi'ibusprimoMtp.fatej nctu prhK'i)M)Utcr régi 

uecesaariithis veraihusoxprimit: Fabrica.nuth st~hitiaquomanet. "'Noc A'teu~OtM. i t'egum 

essehis ~tco

Quam lux rutilo nova cac!o 

Fit grata habihtntibus orbum 

l'ost nubila noctis opnc:),u 

l'hebi radiante corona, 

(~u~m ros sittcntibus arvis 

l'ost torridi), caumata cancri, 

Hocoac post frigora saeva 

Ver florigerurnque scronum – 

Sic pracvunientc piaclo 

") Anima,o fit cara modota: 

Morbis modicantur anlielis 

Ia)n quique salubribus herbis. 

Tuterint quo corporis aGgra 

Cura vigilante sagaci, 

Famutac si tanta rependunt 

FragiH înodicamina carni, 

DE]H':CTOK)HUS (J]UU8T!AN1S. ]6) 

Hevocant animas et ab imis 

Verbo virga.quc potenti; 

3'' Quas sancta c~o)itus arte 

Rcvohunt ad pa,scua vitae. 

Post inclitos labores 

Actemroatrophea. 

Toga candontc pacis 

Et regia corona 

Lectismtcantegcmnns 

Auroque compta flavo, 

Cum purpura coruscct 

Au!aodccorusordo, 

rdiciter rogontom 

Cumsorabe~tn.conmt– 

Quamsttcpc mentis autan) 

Perturbât ira, pracceps. 

s'' Ncoiudictmssitante 

QutMD vérités 

Na.mnûtiononmctc 

[x)V.).')siciontihna~' Hui).'mtoj!'cor;t/[ttHi! 17))oc.iorsem/;er/' t!imu)fmtiin)'ay' 1> 

2[it)h~ray''ft)thu)ccra< 2tV!ciisf

)(,2 

Siivao ruantque protinus, 

Turbotur actus et maris, 

Minas et astris inferat 

Ventus cropanti fulmine: 

f 

Ferit 

Tune 

pavor 

corda contromontium, 

mortalium 

No sternat ira caclitus 

Propaginem torroatrium. 

SEDULII SCOTTt CAKMtNA I. 

~XY).]7piggeoe.);piggioJ'co)'r.~Uat'tM 

ifuttescit.cot't'.J/ftt'tM !))ancua7~cor)'.J/ntMi,' 

m~uiuitjf~ 14aUophi!o- 15ae~~n~Mnf-8ic~ii/' l' ~po'tnntur~~ corct)

DERECTORtHUS CHR)STtAN[S. 16:~ 

'r. A)as habet haco auroas Hanc noscit ordo ca

164 SEDULU SCOTTI CAKM!NA I. 

Unuemyrrattcahcemnquona, 

Qucmpienobiatuadcxtraporgit, 

Simua ut suivi, bibimus libonter 

Dona salutis; 

Nosque lorica renitente iusti 

Ac apei tuta galea flagrante, 

Enso sermonis fideique scuto, 

])E RRCT()H,I)!US CHItISTIANfS. )(~ 

Quis carisma placet pacis, aromate 

Virtutum rcdoiont sicut olivifer 

Monapinguiad

)(,(, SEDULU SCOTTI CAIf.MTNAi[. 

Ac Af fifi dei fn)n.t co)a.t miniatt'os ministres an.nctitfitc aiMctitfitc futsidos, futgidos, 

Qui dco pt~oerc norunt oro corde moribua. 

His precantibua hcatis res bcatft pub)ic~, 

Omnibus bonis habundt~t sicut f),t'v&frnctibua: 

i'rincipis honoa thronix~t !),(:tt'ophei). hucinant, 

L:)Hta. p~x ubiquc regna.t d~ns quietu gn.udi: 

II. 

t. 

INCIPtUNT VERSUS, QUOS SEDULIUS SCOTTUS VENERAR1LÏ PCNDFtCt 

IIARTGARÏO COMPOSU1T. 

") 

22 quiota JffttM. 

Ftorida Thespiadum soror ac 

praenobilis Egtne 

Cignea, 

mciïiHuos nunc cane, posco, tropos 

Obaecro: Pegaseo Havum caput erige fonte, 

Femina 

doctiloquax organicumquc 

decus; 

Syrmate purpureo glaucisque venusta capillis, 

Oscula da labiis Sodulio roaeis 

Musigenum plectro cytha.riza.ns 

texito carmen 

Permulcens aures nobilis H~rtg&L'ii. 

Est pius ille melis condignus, laude canoris, 

Europae 

sidus 

nobilitasque potens. 

Aurous est ramus, florens virtutibus almis 

Egregiusque nitet moribus et specie. 

Quo pastoro pio 

laetatur filia Sion, 

Exultant variis dives inopsque modis. 

n Construit excelsam sublimi vertice turrim 

Centonis 

cubitis, quo super 

astra votet. 

Ingroditur scalam, quae surgit in alta 

polorum, 

Moribua et verbis instruit ipse grèges. 

Qui pastorali disponens 

omnia, cura 

Eripiena agnos arcet et ipse lupos. 

Pectora oui redolent flaventia musta 

sophiae 

Croque doctiloquo mellea dona fluunt. 

Cui micat in vultu vernantis gratia formae, 

Splendida sed menti 

gratia 

maior inest. 

ffï.1 [t.] e~ &?'~ 7~e~e?t~e~

AUHAKTGAiUUM.EriSCOPUM. 

ipsius in facic linguosi rothoricautos 

Strophosusquo loquax quo résonante 

Aurea lingua cluit triplicis cui famine 

sitôt. 

vocis 

Très voluti testes candida verba sonans. 

a" 

Qui pro pcrpctuis tuo'is tcrrostria donat, 

Divos in astriferis possct ut esse locis. – 

Actornum salve, paradisi Horida cedre, 

Mitia doctrinae vortico mala gorons. 

To duce grex domini tacrimas in gaudi.a vertit, 

Pcr te Francigonia prospera cunctn. tuis. 

Intor pontifices vestri voncranda 

Eminet in cunctis pontificale 

potestas 

docus. 

lustitiao parili dispensans omnia 

Aequali grcssu carpis in astra 

libra 

viam. – 

Por to Scotigenis roquics praostatur ogenis: 

f Gaudons, alme pater, hos pietato foves. 

Fronto 

Illis 

sercninca quos aspicis, 

atque loquens candida 

optimo pastor, 

verba seris. 

TocminG quos vcstis, quos pascis ot, inclite praesu): 

< 

Pascis 

Vidimus 

eosquo cibo, pascis et ingénie. 

haut talem sub caeli cardine patrem, 

Tantos thesauros qui piotatis habct: 

Idoirco vestrum nomen, laus, fama per aevum 

Porvolat in terris, scribitur atque polis. 

Tytirus in silvis 

II. 

ego tristis mente remansi: 

Absens pastor erat, nulla quiesque fuit. 

Quis vos surripuit? Zonrus? Rhunusnc bicornis? 

Quadt'upedalc déçus vos rapuitno patur? 

s An vos puniccis nobis avexerat alis 

Sptcndidus Aurorac currus Amorquc 

Te magis c!egit terrarum nobilo sidus 

Ac Thitona suum sprcvit amorc tui 

volans? 

An mago crodendum, quod vos pia dcxtra, tonantis 

Angoiicusque sinnd fcrtquc reiurtquo chorus?, 

Gratia Francigenis quo te praesonte coruscot, 

Albioct occlcsiis splondida doxa tuis 

Sic 

et 

ApoHo vagans rutilo decurrii, Oiimpn, 

Lampadc mirinca lux ut ubique mioct. 

Vonisti tandem, patuli lux aurua mundi, 

A domino )ata spes rcquicsquo tuis 

t.!

!68 

SMUULU SCOT'L'l CA~MINA 11. 

Dulcior es pulchris Hybloo nectare vorbis, 

Carior auricomis os, pator almo, gaxis. 

Aspico, quant subito nivous chorus amplus et ordo 

Loutioensis ovat te rudcunto, pater; 

Iloc ut ovile dcus Lantborto tradidit atmo, 

Sic tibi Lantbortus mandat ovilc suun). 

Omnis ovans aetas ingontia gaudia gestat, 

Exultando sonat te romca.nto motos: 

s' Nec mea Musa tulit tacitis rosiloro labellis, 

Gutture sed liquido crispat a.moro tonos. 

Optimtt Fra.ncigcnum lampa.s, spos aurca. nostri, 

Horos Lantberti, quem decet altus honor, 

Montibus aeternis, ubi divus pastor Icsus 

3" 

Rognât, cum domino sis, bono pastor. Amen. 

ITEM AD EUNDEM EPISCOPUM. 

Damina, nos Boreae miro oanentia. vultu 

Perterrcnt subitis motibus atque rninis: 

Tellus ipsa tremit nimio perculsa pavore, 

Murmurât et polagus duraque saxa gemunt, 

Aercos tractus Aquilo nunc vastat iniquus 

Vocibus horrisonis murmuribusquo tonans, 

Lactea nubiforo donsantur vellera caelo, 

Volatur nivea marcida torra stola, 

Labuntur subito silvoso vertico crines 

'f Nec stat harundineo robur et omno modo, 

Titan, clarifico qui resplendebat amictu, 

Abscondit radios nuno iaciomquo suam. 

Nos tumidus Boroas vastat misorabi)o visu – 

Doctos grammaticos prosbitorosquo pios: 

Namquo volans Aquilo non ulli parcit honori 

Crudeli rostro nos laniando suo. 

Fessis ergo favens, Hartgari floride pracau),1, 

Sophos Soottigonas suscipo corde pio 

Soandero sic valeas caolestia templa beatus, 

Aothoroam Solimam porpctuamque Sion. 

Pt'acsuUs eximii olomcntia mcnsquc screna 

Ftamina devicit rite suporba domans. 

Suscepit blandus fesaosquc toquaoibus austris 

Eripuit ternos dapsititato sophos; 

Et nos vostivit, triplici ditavit honore 

_m. 

Et fecit 

.m. 

proprias pastor amoonus oves. 

III. 

)7 hihku C 20 Lonticensuseut'r.C M HxuthtndeCcorr.(;e Kct//e)t&ei// [.n.]e,

Nul. c. XVII, 1 huum; iLbis ft, nos prt)pt'nm!.i t'~jinf~ns. 

l'UE')'AMt.A'nK),\E\'tCAm)U:

no sHuum sco'r'n CAHMiNA n. 

Aurea si lampas noster patcr ac dccus omne 

Née nos dcacrcrcs, optinic praosu), oves. 

Itnpt'oba dura hiemps gtauois hirsuta capillis, 

Tune scelus tantum grande nct'asquc paras? 

Nec nostris lacrimis, precibus noc fiecteris uHis?, 

Cautibus e Scithicis es quia nata fera. 

I tamen, aimo pater felicibus addito robus, 

Per niveos campos per vitreasque vias, 

Cornipcdumquo hiemps cursu calcotur oquut'utn 

sa Ac duram faciom vorbora dura probent. 

Inclitus Andreas Simonis ad édita Petri, 

Ad fratrom frater vos fcrat incolomes, 

To praosonte, pater, laetabitur aurea Roma 

Et spes urbis cris, turris et eeclesiao. 

M Qui domuit golidos Scitico sub cHmato nimbos 

Doctrina fidei lucis evangelicao: 

Quaesumus ipsius meritis precibusque bcatis, 

Ne vobis noceant frigora nimbus hiemps 

Sint vestri comités protoctorcsquo fidoles 

~o Caclicolum proceres, sancta caterva poli. 

In Christo valeas, quocumquo migra.vcris orbe: 

Hoc quoque, Musigenum turba canora, sona. 

M 

VI, 

ITEM AD EUNDEM. 

Ducite ab urbe decus, Musae, venerabilo nostrum, 

FIorigerum patrcm ducite ab urbo dccus. 

Filia, quaoso, Sion, nostram ne lampada. tardes; 

Ne nos fuscemur, filia, quaeso, Sion. 

Candida Roma, refer cunctis optabile munus 

Spem magni populi, candida Roma, refor. 

Tu Tiberine pator, qui turges vertice cano, 

Nostrum mitte patrem, tu Tiberine pater; 

Sit tibi cura tui nunc glauco pectore Rhoni, 

Cornigori fratris sit tibi cura tui: 

Irrigat ipse genas spumosis imbribus horrens, 

Glaucicomis undis irrigat ipse genas. 

t3 hyemps~tMM'mC' 1Gscicithtoiseot'r.C l!) quc~o~.ff(~CC ~jsoticu.sC'co't'. /~MC)~n

AD HARTGARIUMHPISCOrUM. 171 

Te cupit, alme pater, to denct flumine Mosa 

Abacntemquo vocans te cupit, alme pater. 

Murmurât omne nemus, campi ooitcaquo gerncscunt. 

Maerendo Driadutn murmurat omne nomus: 

Nam grogis eximii formosus pastor abivit, 

Disccssit custos nam grogis oximii. 

Itala, fructiferam, tellus, quao gignis olivam, 

Nostram da nobis, Itala, fructiferam. 

Mittito floriferam sophis in gaudia vitae, 

Electamque, Sorchc, mittito noriferam; 

Redde suum populo sidus lampabile vultu, 

M 

Solamen cuncto redde suum populo. 

Vince piis gradibus aoopulos, pater, oro, minaocs; 

Aereos montes vince piis gradibus. 

Scandito victor ovans Alpes, ubi maximus heros 

Hannibal evictus scandito victor ovans 

?' 

Perdidit ille oculum 

Alpibus in celsis 

torva sub fronte latcntcm, 

perdidit iHû oculum; 

Florigeri pateant vobis, pater optimo, 

Post Alpes agri fiorigeri pateant. 

campi, 

Aspera quae fuerint, sint vobis mitia quaeque: 

Prospera contingant, aspera quao fuorint, 

Dutcia mella fluant nec Baohica munera desint, 

Hartgario domino dulcia mella fluant. 

Vos revocate virum, Gcmmi Cancerquc, bcatum, 

Aurea signa poli, vos revocate virum; 

'") 

Te Leo, sancte pater, Danielem quomodo 

Excipiat blandus te Léo, sancte pater; 

celsum, 

Quem tuleras, Aries, pastorem, tu mage fortis, 

0 Léo fulve refer, quem tuleras Aries; 

Sit Léo victor amen Aries victusque supcrbus, 

To redeunte, pater, sit Léo victor amon. 

4'' Ver redit ecce novum secum pia gaudia portans, 

Florida cuncta ferens ver redit ecce novum. 

Tristibus oxoritur nobis nuno sidus amocnum 

Soiamenque pium tristibus cxoritur. 

M 

Nunc et oliva micat, 

Pahnaque florescit, 

nunc 

nunc 

vitis norida gommât 

et oliva micat. 

Ccdrus adest Libani non falso nomino dicta, 

Cuncti lactemur: codrus adest Ijibani. 

-_o. 

IG ~teroufioCsne~t'tfs,i~M )~cs

172 SEDUUI SCOTTI CARMINA II. 

Nunc, bone pastor, avo, sanctos comporte labores, 

l'ost iter emensum nunc, bone pastor, avo. 

SuaaitamordominitamiongoavotvGrooyc)os, 

Ire vias duras suasit amor domini: 

Vicit iter pietas prolixum, robur et atmum 

Eximiaondeivioititcrpietaa. 

te 

Fervidus 

Visoro 

arsit amor pastoris 

pastorem fervidus 

tendore Romam, 

arsit amor. 

Sic fidei meritum cou iaspis gomma virescit; 

Ut labor increvit, sic fidoi meritum. 

Nonne berillus cras sexangulus ante deoorua?"? 

e'- 

In tomplo domini nonne berillus oras 

Nunc pretiosus adcs cunctis gratusque topazus, 

Nobis Zaphirus nunc pretiosus ades. 

Quisquis amat reditum tanti 

Cunctis optatum quisquis 

pastoris honcstum, 

amat reditum. 

M 

Affluat ipso bonis per candida saecula cunctis, 

Gaudens inmensis affluat ipso bonis. 

Quisquis Homerus amat hune pulchro dicere versu 

Ac resonare melo quisquis Homerus amat; 

?'' 

Dcsinat ille niger corvus, sit cignus amoenus, 

Per Phebi cyclos desinat ille niger: 

Sit decus in populis doctus Maro, gloria Muaae; 

M 

Orpheus atque novus sit decus in populis. 

Duxit ab urbc decus pastorea fistola nostrum 

Musaque pastorem duxit ab urbe decus. 

'Optimo praesul, ave', reboent pia oarmina. fratrum 

Scottigenae resonent: 'optime pl'acsu), ave'. 

Vt[. 

IDEM AD SUPRA MEMORATUM PONTIFICEM. 

Frondibus in salicis auspcndimua organa noatra; 

Cana hiems vetuit nos resonare tropos 

IIorrida corvino squalebat barbula mento, 

Asperior ramno vultus cratque sopho: 

Rauca sonabat enim pastorea fistola nostra. 

Nos quia deseruit pastor honcstus oves. 

Indoluit tam grande nefas verbosa Camena 

Et cigneos vultus abdidit ipsa suos 

Fonte camonali glauco circumdata peplo 

Summersit navum sacra virago caput; 

5.') ciclos

AD IIA.RTGABIUM EPISCOPUM. i7;j 

Ast ogo maestificus tristabar Musicus Orphcus, 

Euridicc liquit me quia sponsa mea. 

Sed cum florigeri micuerunt tempora veris, 

te 

J)u]cisonis cecinit Calliope modutia: 

Acdibus in nostris inelliflua carmina promait 

Graecula graecixans ore sonora modos. 

Tune me tristificum solatur carminé vatem 

Armonico cantu mystica verba sonans 

'Sodulius, sat ave, tu Mosac filius amnis, 

Tu 

Tune 

Maro Leodii 

et odoriferis 

Muaigenumque 

caelesti nectare 

cornes.' 

guttis 

Aspersit sophicum corque iecurque meum 

Ambroseumque dedit potum mirabile gustu, 

Ex paradisiacis quem tulit illa locis. 

Quo sorbillato 

Artis amor 

surgunt nova gaudia monti, 

gliscit Calliopesque novae. 

Mox hirsuta mihi cecidit scahrosaque barba 

Et vultus statim aoph'cus emiouit. 

Ut me conspexi decoratum munerû divae, 

In sacras aures paucula verba loquor: 

'Unde venis' inquam 'Musarum splendida doxa? 

Fontene Pegaseo Hesperidumve domo? 

Heu quam tristifico doluerunt corcula vati 

Te non praesente, sponsa venusta mea.' 

I!)a sed econtra dulci sic gutture fatur 

Permiscens blandis musica verba iocis 

'Te quia pigra hiemps glacialibus horrida. crustis 

Romanas arces visere prohibuit, 

Haut potui segnem vobiscum degere vitam, 

40 Pastorem rutilum sed comitata meum: 

M 

Nam quamvis timidua mansisti garrulus 

Assecla pastoris Calliope volui. 

Orpt)cus, 

Nam mihi fas fuerat Latiares cernere terras, 

Quis meus altiloquus floruit arte Maro 

Me decuit sophicas Laurentum viacro turmas 

Numquid nam solus ctarus Homcrus cria? 

Si tibi Leodium dulcescit cou pia mater, 

Nec minus est dulcis Mantua clara mihi. 

Si tamen obiectet secretas noscere causas 

Migrandi Romam, has breviter referam: 

Caesaris eximii Francorum iurc Lothari 

Pacificis votis consiliisque piis 

Ï!')Kdtbus~t?~ C 17 Vfitctn~j'os~ nit fr~ ~8nnsticn(f'/niystct'!un~) ~t~j' 1!'~'ScduUnHuntfmcC' 

~c~uUosit *avG~ tnmosoC'coj~ 7~~e?jtMt./cr nsj'cr sit

-y 4 SEDULIt SCOTTI CARMINA n. 

Nec non consonsu populi magnique senatus 

Ad hoc eligitur nobilis Hartgarius. 

~< Inclitus hic generis florenti stemmatû fuigot, 

Putchcr hic ingénie, pulcher et eloquio. 

Hoc visum patriae magnae synodoquo beatao 

Mittere tam clarurn pontificale decus: 

60 

Ad Petrum primum, quia primus pastor habotur 

Caolestis Solimae, claviger atque potens, 

Hinc renovare tuas res amplas, inclita Roma. – 

Regum Roma parens Ausonidumquo 

Sed modo Francigenia trifidum famosa 

déçus, 

per orbem 

Veris Christicolis Caesaribusque piis. 

65 Nos iter arripimus brumali tomporo canum 

Per niveos campos, per vitreasque vias; 

Sed fide pastoris veluti fervore sinapis 

Frigora mitescunt et glacialis hiemps, 

?o 

Astitit (et) quotiens 

Eloquii rivis ipse 

supra nos caerulus 

levabat aquas. 

imber, 

Credo: patris nubes tune suspendentis 

Filius ut celsus Bartholomaeus erat. 

aquosas 

Quadam forte die cum vestra poemata legit, 

Alloquor eximium sic venerata virum 

75 "En ego SeduHt sum vestri Musica coniunx, 

Cignea Calliope vos Europae quoniam 

sequor, aime pater. 

nimias transcurrere metas 

Gressibus exiguis ipse sophista nequit, 

M 

Venimus Orphel nos vestri sic vice furvi, 

Pro vobis triplicat psalliger ipse preces. 

Isque domi residens scrutatur sidera caeli, 

Laurens fit subito, Graeculus atque sophus, 

Ventoso sonitu formas se vertit in omnes, 

Dulcisonas Musas nos pepulitque foras." 

s'' Haec dum prosequorer, tum riserat ille beatus 

Oscula dans pacis "Nostra" ait "esto cornes. 

Accipe condignum munus tibi tale, Camena, 

Orpheo lyrico quod dare disposui." 

Tuncque meo capiti donat diadema venustum 

90 Margaritatum syrmaque mirificum. 

Nos tandem laeti Laurentum cernimus arces 

Praeclaras urbes ac varias species, 

Egregios populos, quos educat Itala tellus, 

FIorigcros agros cunctaque plena bonis. 

!'

AD HAH/i'GAKIUM EPISCOl'UM. 175 

Omnibus inquo locis Lantbcrti nobilis hères 

Caolestis verhi sacra fluenta sorit: 

Cugnovero virum populi civesque beatum, 

Claruit angcticis vultibus ipso suis, 

Exultant cuncti, laetatur maxima Roma: 

u)u "Pacis adost" clamant "angolus atque sator." 

Grossibus hinc placidis Simonis tendit in aulam, 

Angolicos inter quit rutilare choros. 

"Expoctate venis," tum Cephas aureus infit 

"A]mi Lantborti maxima cura tui, 

Caelicolaequo sonant: '"salve spes aurea caoli, 

Concives noster tu quia semper cris' 

'l'une mox socrotis Cephas nostorque loquelis 

Angelica lingua mystica verba serunt. 

0 utinam tales potuissem noscorc voces, 

Quao superant Musas armonicosque tonos. 

Imbribus at noster praesul rigat ora gcnasque, 

Gaudinuis lacrimis pascitur ipse suis, 

Pudorat atque preces puro de corde creatas, 

Murmurat et gemitu sacra columba pio, 

Augustum magnum regom regumque precatur 

Orans pro populo, Caesare proque suo. 

Claviger astrisoni tuno inquit Petrus Olimpi 

"Altithronus vestras audit in astra preoes. 

tso 

Terrestris Caosar vos diligit, ast 

Rognorum rector pastor lesus 

mage 

amat. 

summus 

Hanc igitur totam maturis imbribus, urbom 

Irrora pacis candida dona serons. 

1 decus Italicum, liomae splondorquo sonatus, 

~'5 

Conserva proprias, 

IIaeo Cephas dicens 

fioride praesul, 

libavit et oscuta 

oves." 

nostri 

Oreque pastoris pastor et ora premit. 

Urbe remigramus transactis ordine robus, 

Ver pictum ridet floroque purpureo. 

Candidus hinc Aries pastorem vexerat atmum 

'M Cornibus auratis picta per arva volans. 

Ast ego macstincum te noscens esse Maronom 

Aligero cursu visere te volui. 

Me nam Calliopem per nubes duxit aquosas 

Pegasus hymnipotens Musigonumquc chorus. 

Quaesoquo, rugosos frontis doponito sulcos, 

Cum redeat vester praesul et amplus amor. 

Bis Romam tendit, bis nos pius ille revisit, 

Est quia tctragonos vividus ille lapis. 

? lanbcrti Ccoff. Bc

176 

SEDULU SCOTTf CARMINA H. 

Pro domino primum Romanas visitat arecs, 

Rursum pro populi paco salute redit: 

Ambulat crgo quater gemino suoconsus ainoro 

Aspicc senarius hic micat ut numorus, 

Insignis facti qui testis somper habotur 

Perfcctus pastor gaudeat hoc numéro. 

Cuius honorificum septono grammato nomon 

Promittit Solimae sabbata ateHigor~e. 

HARTGÂRIVS. 

Nec non et numerus septeni grammatis ipsum 

Laudibus cximiia fort super astra virum 

'M 

Nam centum decies lucescunt, bis quoque 

In hoc pastoris nomino glorifici. 

septem 

Nam logis domini centcna mcrco fruotur, 

Duplata requie corporis et spiritus. 

Graiugenae Musae nomen hoc esse Polasgum 

Tostantur, patrem ~P'iTf~MO~Vquo sonant. 

Is, quia praevalida sapiens virtute coruscat; 

Condignum moritis nobile nomen habot. 

Diligit ipso tuam, quamvis sit furva, Camonam: 

Ergo pio patri fistola vestra sonot. 

tM 

Ftorigorao 

Organa 

patmae palmarum stornito ramos, 

vestra sonont frondibus ex salicis.' 

VfH. 

IDEM AD EUNDEM VENERABILEM EPISCOPUM. 

Sicut optatus gonitor piisque 

Advenit gnatis patriaeque magnae, 

Sic rofors cunctis, pater alme, tocum 

Gaudia laeta. 

PostquG praeclarum rediens tropheum 

IIosto prostrato pietatis armis 

Victor oxultans manibus decoris 

Prondito palmam. 

Te decet talem meruisso florom, 

") 0 decus bolli meritis coruscun], 

Arma qui vibras super astra nota, 

Inclite praesul. 

Protegis scuto fidei tuosquo 

Macto lorica galoaquo Christi, 

r' Auroo fulgens gladio satutis 

Proteris hostes. 

145 gr;m~tteC' *j'Jf

AUHARTGAKIUMKL'ISCOPUM. )77 

VcstcL' insignis rriveusque coetus 

Corde robusto voHtat per hostes, 

Conterit turmas agitans pcr arva 

Herculis armis. 

Sume not'ontcm meritis coronam, 

Quao nocas hostos, iuvcnun) caterva 

Namque Nortnannus cecidit roboHIs 

Praeda cruenta 

s'' Tuncquo Golias obiit superbus, 

Magna, qui betti fucrat ootumna; 

Caeteri cedros aimula.bant altas 

More Ciclopum. 

Testis est Rchnus fluvius bicornis, 

30 Tcstis et campus madidus cruore, 

Indicat litus rutilum trop~eum 

Ossibus albens. 

Undo congaudet populusque totus: 

Vosque prao cunctis benedicit ipso, 

3'' ~l, Laudat hune vestrum celebratque cootum., 

Optime pastor. 

Sic tibi semper cumutatur astris 

Palma pro tali viridans agono, 

Te coronando, bono praesul, alma 

Gratia Christi. 

IX. 

IDEM SEDULIUS AD PRAEFATUM ANTÎSTITEM. 

Nos sitis atque famés conturbat, beatia duplex, 

Vulnificis rostris nos iaccratque suis. 

Nec nos oblectat praedivos copia rerum, 

Sed nos excruciat horrida pauperies; 

s Nec nos oblectant dulciftua dona Liei 

MoHifiuusque medus domata nostra fugit 

Nec nos oblectat cacavis biscoctaque Mosa, 

Ftavicomao Cûrcris gratia dulcis abost. 

Tenuida nos macérât, crudctis bostia, sophos; 

Optime Christo, rogo, rcspico nns, domine: 

Ht tropou!t)itfte/xtffiC !!f)*xe)ui)

178 

SMDULUSCOTT1CAKMfNAIf. 

Noc gustu facilis, nulli potabilis ipsa 

Est quia nec Cereris dulcida progenies; 

Non est lordanis, non amnis filia Mosac, 

Sed torrena Codron turbidus hanc gonuit. 

Uaec sophicac mentis cunctas obnubilat artcs, 

Laetitiam removet tristitiamquc gerit; 

Ftavicomum Coreris mentitur haboro colorcm: 

Di, talem terris hanc removote feram 

Laethco fluvio vosmet sumrnergite monstrutn 

M Seu Stigiis undis condito tato nefas, 

HUo quo valeat crudeles solvere poenas: 

Quae nos excruciat, praemia digna luat. 

Quid moror in verbis ventosque laoesso querolis?: 

0 pater, has geminas, obsecro, vince foras 

M Large salutiferum contra vulnuscula, praesul, 

Sedulio famulo da cataplasma tuo. 

Ast his versicolis risit piua ille reloctis 

Ac sophicis votis prospera cuncta dedit. 

x. 

IDEM AD EUNDEM DE TRIBUS MULTONIBIJS. 

Gloria nostra redit, ciementia luxquo serena; 

Cuncti laetemur: gloria nostra redit. 

Cedite vos, tenebrae; frontis nubecula cedat; 

Dum iubar est praesens, cedite vos, tûnobrao. 

Daphnis amoenus adest pastor bonus atquo beatus; 

Tytiro, plaude manu: Daphnis amoenus adcst. 

Fistola nostra sonet ternoque foramine terni 

Multones veniant; fistola nostra sonet. 

Scandito, multo, fores naso cornuque superbo, 

M Gaudia multa ferons scandito multo força 

Vénère deque tuo pellantur frigora multa, 

Nos défende, precor, vellero deque tuo, 

Pellis et exuviis sit kartula famaque perpes, 

Nomen sparge polo pellis et exuviis. 

Despice sic miseram, meliorem delige vitam, 

Multo, breverrr vitam despico sic miseram. 

lu :trte~ ex arcesC', .te~ arx -Se~ttHo~)

AD HARTGA)MUM MPISCOPUM. 1T.) 

Fors cris astrigori praefulgcns sidus Olimpi, 

Mox Aries caoH fors cris astrigeri. 

Multo venito triplex, tu multo corpore multus; 

Cornua sena levans multo venito tripiex. 

Subiovot altithronus sic nostrum Daphnin ad astra. 

Fe)ici cornu sublevet altithronus. 

Scribere non valeo nec multas ferre Camonas: 

Te sine, multo, neo, scribere non valoo. 

Xt. r. 

IDEM AD EUNDEM BEATUM PRAESULEM. 

Tempus adest niveum sincera luce coruscum, 

Quo dominus natus: tempus adest niveum. 

Nos igitur nivei sincera mente micemus, 

0 fratres; simus nos igitur nivei. 

s Cunotipatris genitum peperit benedicta. Maria: 

Mundi rectorem, cunetipatris genitum. 

Sic chorus ecclesiae sobolem parit altipotentis, 

Florida virgo manet sic chorus occlesiae. 

Sponsus erat Mariae Ioseph pius atque beatus, 

Tune matris domini sponsus erat Mariae: 

Pastor amoenus adest nobis in gaudia sponsus, 

Consimilis Ioseph pastor amoenus adest. 

Transvehit ex tenebris Aegypti nos pius iste, 

's 

In lucis patriam 

Nascitur angelious 

transvehit ex tenebris. 

Bethlom tune limite panis, 

Mossias panis nascitur angelicus. 

Hic domus est domini, panis quoquo, potus et almus 

Exilis Behttem: hic domus est domini. 

M 

Tune chorus angelicus 

Dutco mélos cocinit 

laudes dédit 

tune chorus 

oro canoras, 

angelicus. 

Hic chorus eximius voces in sidera tollit, 

Te, Sion, memorans hic chorus oxuuiua. 

Angelus hic domini sabaoth personat almus, 

Mittit in astra precos angelus hic domini. 

Pastor erat dominus, pastorea testificati: 

Qui natus fuerat, pastor erat dominus. 

Hic et amore sonat pastor bonus atque 

Pasto rem pastor hic et amore sonat. 

docorus, 

Tune oriente magi vonerunt dona ferentos, 

M Ad Christum proporant tuno oriente magi. 

Partibus occiduis Scotti veniuntquo sophistac, 

Sophica dona forunt partibus occiduis. 

17nn

t80 

SMDUD! SCOTTI CAHMfNA H. 

Virgo Maria parons, loacph quoque dona roccptnnt; 

Munera nec spornit virgo Maria parons. 

Sic chorus ecciesiao nostrac munuscula Muaao 

Accipit: ut aponsus, sic chorus occtcsiao. 

Dum micat ahna dies, omnes iaotemur in unum; 

Gaudia sint nobis, dum micat alina dica. 

Lux quia nata fuit, testatur gratia lucis; 

40 Astra corusca nitent, lux quia nata fuit. 

Nos gradiamur – a.t))ou – in Christi lumine laeti, 

Ad sanctam patriam nos gra.din.mur nmcn. 

Pastor erit niveus nobis auriga per astra: 

Ceu loseph sponsus pastor erit niveus. 

xn. 

AD KAROLUM REGEM. 

Inctitc rector, ave, laus orbis, gloria saecli, 

Flos magni Karoli, nobile lumen avi, 

Caesaris egregii Ijudewioi principis almi 

Altipotens protca, stella venusta nitens, 

Doxa triumpha,Ha bellis ac Martius ardor, 

Aureus et ramus Caesareumque decus, 

Inter Francigenas niveo quod scemate fulget, 

Lucifer ut rutilo splendet honore polo. 

Flos micat ecce virens et Christi palmes honustua: 

Spargamus flores vernulitate novos; 

'Rex benedictus adest Carolus' resonemus ovantes, 

'Pacifer ut Salemon sceptra paterna tonens.' 

Ast uno Salemon templo celebratur in orbe; 

Mille sed hic tomplis eminet arte novis. 

Ille fuit Solimae rex inclitus atque cdebria; 

Sed centum Solimas hic tenet aititrhonua. 

j)]o gaudebant mons Sion, mons olearum; 

Hune Alpes niveae respiciunt niveum. 

Illum lordanes glaucis resonabat ab undia; 

M Corniger hune Rhenus personat huneque stupet. 

Mente Salemonis sapientia prisca. réfutait; 

Hic nova cum priscis sacra fluenta bibit. 

Huno mitis pietas, hune ornat larga potestas, 

Diligit hune Christus giorineatque deus, 

M Gatlicua orbis ovans tanto rectore coruscat, 

Itala quem sperat terra beata ducem. 

Ad Salemona pium populus concurrit in unum 

Subdite Caesarco debita regna viro, 

H4 spnit C' c«?')'./~Me)nK~

AD KAtMLUM CALVUM. ~i 

Magnanimi Karrdi florentom noscitc virgam, 

s" Aothcreum munus Christicolumquc decus: 

Itic vir, hic armipotens, qui clarurn tollit in astra 

Nomen cum meritis celsa columpna piis, 

Cuius, Francigenac, o)arissima discite faeta 

Cernite magnifici ctarn tropaea ducis. 

Sicque tibi domino triplicetur gratia Christi, 

Rox pie, rex sapiens, inclite bettipotons, 

Fr~ncorum populi spes alma, sagitta sa.!ut;ia, 

Eocicsiae ooiumcn, belliger et clipeus. 

Scottus amore sonat vestrum laudabile nomen 

Nortmannuaque tremens splendida castra timet. 

Lilia pacis amas bellorum mixta rosetis: 

Hinc dux ciarescis candidua et roscus. 

Caesaris os magni Ludewici atemma do~oria, 

Isaac proles ceu benedicta micas: 

4'' ïlahrahae simiHs Karolus perfulserat ingens, 

Natus ut Isaac sic Ludewicus erat, 

Tertius es ve!uti lacob, benedictus et I)crea 

Isaac patris Caesaris, alme, ducis. 

Cuius houorifioum septeno grammato nomen 

M Promittit Solimae sabbata stelligerae 

Nec non et numerus septeni grammatis ipsum 

Laudibus egregiis fert super astra ducem. 

(KAROLVS.) 

En octingenti ter septenique refulgent 

In hoc rectoris nomine celsithroni. 

o. Oentum namque ferunt vitam signare pcrcnnem 

Octoquo déclarant saecla beata poli, 

Porro ter septem triplicem monstrarc quictem 

Quis prudens dubitet, qui bene doctus erit '1 

Sic vestri c]arum redolet mystoria nomen, 

Quod valet in'terris, scribitur atque polis. 

Quisquis Homerus amat hoc nomen dicore vorsu 

Laudibus egregiis arma virumque sonans: 

Ille sit in populo doctus Maro Caesaris alter, 

Ditigat ]u)no Karolus magnincctquc deus. 

Xtn. 

CINGULUM. 

Sum cingcna cnstos cydico niodo'aminc turnbos: 

Accepi rcgimcn hoc tribuente deo: 

47 terciuHsem~'W(.' ~));

tg~ 

SEDULUSCOTTI CARMINA11. 

Sum niveum specimen, nivoos hominesque pornrno 

Quos cingo terris, rcddo per astra polis 

Sod, hou dura mihi, fateor, quod fata resistunt, 

Seanderc quod nunquam régna. beata quoo. 

MANIPLUS. 

Sum largus meritis, sum plenus fasce honoris, 

Signo beatorum gaudia plena virum: 

Quisquis me retinet manibus gestaroque gaudet, 

to Seminet in terris, quao metat ipse polis. 

STOLA. 

lustis polliceor decus inmortalis honoris: 

Me sine nemo deum fronte videre potest. 

Duco catervatim, turmas ego tollo stolatas, 

Inter et angelicos ha.a ego pono choros: 

's Pelliciam tunicam, quam primi habuere parentes, 

Per me deponit sancta caterva. dei. 

X[V. 

AD EUNDEM KAROLUM. 

Dicite: cui populi conceditur ampla potestas 

lam prisci Karoli? nonne novo Karolo? 

Maximus ille fuit Caesar metuendus in armis, 

Hostibus ecclesiae fulmen in orbe micans: 

Hic zelo domini tumidos superare tyrannos 

Fervet mente pia more sui Karoti. 

Nobilis emicuit Karolus de semine regum 

Europae princeps, imperiale decus 

In hoc nobilitas triplicatur principe celso: 

'a Et patris et ludith atque sui Karoli. 

Qui fuerat sapiens sapienter cuncta volebat: 

Sicque novo Karolo sacra sophia micat. 

Ille fuit clemens, omnes clementer amabat, 

Croesi seu Darii qui superabat opes 

Hic de thesauris largissima munera spargit 

Cunctis Christicolis tam nova quam vetera. 

Ille suum nomen misit trans Indica regna: 

Huius fama nitens Thylen adusque volat. 

Sic utrumque replet totius climata mundi 

M Nomen Cacsareum claraque pompa ducum: 

Unde novum populo sidus lampabile visu 

Reaplendot cunctis partibus occiduis. 

Rex tuus armipotens hic est o Francia, gaude –: 

Testatur nomen, quod mea Musa sonat. 

H perorro

ADCAif.ULUMCALVUM. l8: 

MagnanimiKarolispccimcnvuttusquecoruscat: 

Aspice, quarn iios est istc novus Karo!i. 

Vinccrc tale docus nec lilia nec rosa norunt: 

Angclicos vultus sidus hoc assimuiat. 

xv. 

DE ADVENTU DUORUM REGUM LUDEWICI ET KAROI/L 

Hic gcmini rutilant Libani de vorticc fratrcs: 

Aurous ut Karolus, sic Ludowicus adost. 

Arma quibus iusti dextra laevaquo corusc~nt, 

Hostes ecclesiae quis domuere truces. 

Rox aetate prier, boreali climate cunctos 

Arcos barbaricos, dux benedicte, viros; 

Dextera sic domini Karolum levat inclita Christi 

Parteque dextrali clara trophea refert: 

Ambo rectores, a,mbo sunt fulmina belli, 

~o Sunt geminae stellae, sunt decus ecclesiae. 

Nam deus omnicreans ducibus his rector Icsus 

Cornua clara suae protegit ecclesiae, 

His Europa micat, his gaudet filia Sion, 

Mis manet invictus Christicolum populus, 

Hos benedixit enim Caesar pius atque beatus, 

Hos Ludewicus ovans liquit in orbe duces. 

Quamvis perplures micuerunt stemmate reges, 

Nec tam praeclaras progenuerc rosas: 

Sic Ludewicus enim sub caeli cardine solus 

s" Hoc geminum meruit pignus habore suum. – 

Hos comitetur amen – Victoria pompa trophea 

Pax, ardens virtus, intGmera.ta salus 

Linguosi populi dextra laevaque locati 

Hos primo timeant, bine venercntur, amont; 

s'' Aurea saecla novis contexant ordine sceptris, 

Disponant Francis prospera regna suis 

Quasque regunt nutu, dominentur porpete sccptro 

G entes multiplices propitiantc dco. 

Unicus his amor est felix concordia pacis: 

a" 

Augustos gcminos protège, Christc, viros. 

XV). 

Vulfcngo domino duodonas opto satutcs: 

Nam chorus hoc numéro gaudot apostoiicus. 

~xv.]e

tS.t SMDULH SCOTTI CAK.M1NAIl. 

Sedulius vocitor octonu grammate Soottus 

DicorcFuH'engusnobilonomeuhabons. 

AstnobismGt'itumdisparscugloriasacc!), 

Gaudoo fine moi nominis atque tui: 

'Us' niihi cou vobis est nominis ultirna mota, 

Nos quia Christicolas rector Icsus amat. 

Vulfengi nomen concludit syllaba trina, 

te Est quod dilectus ter bonus ille deo; 

Syllaba, Scdulii nomen conctudo quaterna 

Fontis ovangeHoi sacra, Huonta, notans. 

Quamvis nec geminos ornent candorc capilli, 

Sporamus niveos nos sed haboro pilos 

t'' Sic Scithicam referunt gommam nigrescere sole, 

Sic noctis tenebras illa nitore fugat. 

Caesaris illustris furvum decorate poetam, 

Tradite versifico dalmaticamque viro 

'l'unc me nec vincent septono gutture cigni, 

Plus vos organicis tunc resonabo tropis. 

Tcsa,urizatis pro parvis maxima narn sic: 

Inmortale decus porpetuasquo gazas. 

XVH. 

IN(CIPIT) SAPHICUM CARMEN DE OBITU PONTIFICIS HAKTGARn. 

Mente tristamur nimio dolore, Lilium puichrum roscusquo vultus, 

Corda pertemptat ferions 

Ora perfundit lacrimosus 

procella, 

imbor, 

Palma Horcscons viridansquc 

Eoco rnarcescia subita ruina., 

codrua 

FIetus et ingens; Heu pater aime. 

Franoiae totus populus gemescit, Heu mihi flenti misero pootao: 

Scottica et tellus Italumquc Roma Vix quoo verbis resonare macstum 

Maeret Hartgari gemebunda casum Corde conocptum fnisoro dotorom, 

Praesutis almi. Heu bone Christe. 

'o 

Paupores, dites, laici, potentes, 

Clerici régis sabaoth ministri, 

Caelitum laotans populus beatus, 

Excipo clara!)i pietato stctiam, 

Omnis aetatis docus atque sexus, Scntiat Sion Solimae supcrnao 

Fundite fletus. Aucta trophoa. 

Astra fuscantur titubantque luce, Tristis est toHus, polus ipso gaudet: 

Sol et abscondit 

Nam ruis, sidus, 

spocicm 

speciosa 

coruscani: 

lampas, 

~s 

AngeH vcrncnt tnelicis et odis, 

Pracsu)cm sanctum prctiosa sumpcr 

Inctito pastor; Infola cornat; 

Aer en imbros pluit atque rivos, Ecoc nurcntur rutilum topaxum, 

Tcstiscstnostrilacrimasstupcndo: Aurctuncn.ctivcncrcntur astru))), 

Suntiunt tristom trepidantquc lapsum Cogttuscant patrcn) hitarus satutunt 

M Cuneta elomonta. Castra beata. 

5

A!) FRANCONHM Ki'ISCOPUM. )85 

SittibiChristuagonitorqucChristi, Estopron')biscUpcuH,b

)8

ADEifMJNGtARDEM TMPEKATRICEM. )87ï 

Ermingardis, amas nam Christum mente vcnusta: 

Idciroo Christus haec tibi cuncta dedit. 

Cacsar amat talem Satemonque Lotharius a!ma)n 

Augustam nivcam diligit ipso suam: 

Quippo tui aimitom haut Francia protu)it ullarn, 

(Credo) nec et cosmi talis in orbo mioat. 

Non tibi displiceat haec oratoria lampas: 

Testantur populi, quod mea Musa canit. 

40 

Salve, 

Ex 

progenies, 

paradisiacis 

rutilae 

virga 

flos aureo matris, 

venusta locis. 

Caesaris es coniux: genitrix sis Caosaris almi, 

Qui nomen clarum toDat in astra suum 

Sis regalis apex dominans per candida sa,ecla, 

Gratia Francigenis omnc docusque tuis 

Stolligcratn Sotimam longac post gaudia vitae 

Scandas angelicis ducta beata choris. 

XX[. 

]NC()Pn'NT) VERSUS AD ERMIN&ARDEM IMPERATRICEM CONSCRtPTf 

IN SER1CO PALLIO DE VIRTIJTIBUS PETRI APOSTOL). 

Cephan, Andream Messias puppe sequestrat: 

Piaoosam Cephas praedam capit oro tonantis, 

Sub genibusquo dei statim prosternitur almis 

Tum pro se Potrus staterem dat proque magistro. 

Glaucicomis undis tapsantem dextera Petrum ITEM. 

Sulilevat altithroni: noscit prolemque tonantis. 

ActhorGae Solimae Petrus fit c!aviger almus, 

Cui dat ovilc deus triplicis post famen amoris. 

Edocet altithronus Petrum, sequorotur ut ipsum: [TEM. 

Irrorat Cephas synagogam nootaro vcrbi: 

Suscipit Aeneas optatao dona salutis: 

Monstrantur vestes, Dorcas quas toxuit aima. 

Thabitam Simon Acheronte roduxit ab imo: ITEM. 

Apparct cunctis mox vivons lactaque Dorcas. 

Eximius pastor, populi didasca!us ampli, 

Cornelium sacro catazixat dogmate Christi. 

lt\u(U. 

3r)aut('7f(~'?'./~fHi?)t~' 37'~Ot'atnt'ia tempti

188 

.SHDULU SCOTT! CARMINA 11. 

Claudus ovat gressu Pctro miscrante salaci. i'FKM. 

!)npius IIcrodes quem tetro earcere trusit; 

Angelus aethcrcia sed tune dcmisaus ab astris 

Mox Situons pium iatebrosia duxit ab antria. 

Cornelium Petrus sacrato fonte reformât t't'MM. 

Anthiochia potens cuius mnx hunpado gftudct. 

Aurea Roma cluit Pctrn Pauloquo rG

A!) HRMINGARDKM )MT']':KATH.I(~M. ~S'J 

XXIII. 

AD KAROLUM. 

Sptcndidc palmes, ave, Francnrum gloria gnntis. 

SpGsmagnipopuIi,sp)c))didc palmes, ave, 

Aurcanobiiitas.aobnk'abcnndictaLothari, 

Dos Ermingardia, aurca nobilitas. 

Hio novus est Karolua Karoli dn scmino magni: 

Omncs !aetcmur, hic novus est Karolus. 

Jîacc nova stella mic~t, laus orbis, spos qunquo RoniM, 

Europao populis haec novn stella micat. 

Huno avus, hune proavus, genitor hune CHeanrtinnosttt.t, 

0)im spcrarunt hune avus, hune proa.vua. 

Candidus ecce venit: candentia ]iHa fertc; 

Spa.rgitc vos norca: candidus ecce vcnit. 

Caesaris cgregii pro]cs invicta Lothari, 

IIacc est virga decons Caosaris cgt'cgi). 

'r' Gtoria celsa tui Rhenum transcendât et Alpes, 

Romam transmigret gloria coisa tui. 

Vos comitetur amen – pra.epoUnns gt'atia Christi, 

Scoptrum,oh]'ismapatrisvoscomitotur–amcn. 

XXIV. 

IDEM AD EANDEM IMPERATRICEM. 

Eximiae dominao resonemus carmen honoris, 

Cantemus laudes eximiae dominas. 

Du)cc melos rosonet rectricis nobile nomon 

Augustamque piam dulco melos resonct. 

t Nos celebrare dccet. quam totus personat orbis: 

Ermingardin enim nos celebrare decet, 

Quam deua altithronus cetsc sublimât honore, 

Ornans giorincat quam deus attithronus, 

Spargitur in trifido cuius laus, gloria, mundo, 

Fama dGccns orbe spargitur in trifido. 

Florida nobilitas virgam liane cdidit ainiam 

Ccuvc rosam peporit Horida nobilitas. 

Nobilis ergo micat generoso stcmmatc efisa, 

Margarita nitcna nobilis ergo micat. 

t~ Parvu)a cum fuerat formaque venusta put!)!:), 

Sobria mitis erat, parvuia cum fuerat. 

Casta columba fuit simplex vcrccunda modcsta, 

FGHe caréna anirni caata columba fuit. 

jxXtH.jf'f~M'~K~f'.) ~f;/l~tot,iutt'iiC'Cf)7'r.7~rc~Nf.' Sahttr~nuR~' r' h'~t'tn't)! 

conscouh~t~ î

\V){) SKDULH SCOTïr CAHMINA. II. 

Dulcida spes fuerat matris, genitoris et al mi, 

•!» Indolc praeclara dulcida spes fuerat. 

fiogmata dum didicit divinis indita biblîs, 

Caclostis vitae dogmata dum didicit, 

Mentis et in speculo sapientia creverat alma, 

Crevit amor Christi mentis et in speculo. 

» 

Florigera spocie radiabat virgo décora. 

Cunctas praestabat florigera specie. 

Vincere taie decus nec lilia nec rosa quivit, 

Pulchrurn nescit ebur vincere taie docus. 

Fulserat assimilis cuius sed mentis honestaa, 

;w Angelico decori fulserat assimilis. 

Lampade mirifica virtutum namque micabat, 

Pollens sophiae lampade mirifica. 

Cuncta per ora volat tune laus et gloria cuius 

Nobilitasque potens cuncta per ora volat. 

'•'> Quam pius altithronus sapiensque Lotharius optans, 

Elegit Caesar quam pius altithronus. 

Caesareumque decus mox hanc decrevit habere 

Rectricem niveam Caesareumque decus. 

Noc similem habuit sub caeli cardine mundus, 

w Ullus et Augustus nec similem habuit: 

Huic licet assimilis videatur Eydoxia rectrix, 

Non tamen aequalis, huic licet assimilis. 

Est pietatis amans, est nobilis haec dominatrix, 

Casta pudica nitens est « 

pietatis amans. 

Candida progenies Ludewicus Lucifer orbis 

Ex hac est natus: candida progenies. 

Totus et orbis ovat tali rectrice beatus, 

Omnes Christicolae, totus et orbis ovat. 

21doematacorr. C 22 doematapasshnV 47 beutti(' corr.Plre-nne [xxv.] cri. Piminep..r>7 

0 thrcmiimex donnniC 10 ci nucoatI'irenne] omouont(.' 11*l'Vsoinailctroctu]Knticinnuoe rugiC 

Francia die régi IJtiemmler 12 paris corr. V 

[xxv.] Lothario H. (fratu/atur opinor H(j3, 

XXV. 

AD LOTHARIUM EEGEM. 

Tollite vos portas, aditus aperite volontes, 

Fratres, Caesaroo psallite, quaeso, viro. 

Omncs canternns: multis feliciter annis 

Rex vivat valeat vincat honore cluat. 

'• Hune iuvenem populo conserva, Christe, precamur, 

Qui dignus patrium sit retinere thronum 

Floridus ut palmes fructu redundet opimo, 

Uvas iustitiae germinet atque novas; 

Ostrifer in bellis sit cornu victor ovanti, 

i° Nullus ci noceat sol neque luna, rogo. 

Fascina detrecta, salve, rex inclite, salve 

Sceptrum chrisma patris moenia rogna tenons.

Al) LOTI1AR1UM KKGKM. 1911 

Ad sanctos venions hinc fructum sume laboris: 

Cum sanctis sanctus hinc, bone rector, cris. 

i'> Sis avus in regno, proavus rogumque nopoturn: 

Ac paradisiaca scandere rogna queas. 

Pacificum vostri regnum sacraverat alpha, 

Fax nitet in mediis, w quoque pacis erit. 

-» 

Inclitus armipotens, spes llomae, gloria 

Praoclaris factis inclitus armipotons 

tnundi, 

Affrica quem trépidât, Maurus horretque superbus, 

Seu Saracena phalanx, Affrica quem tropidat, 

Quos nothus attulerat Lybicis inflatus ab oris, 

Contra Christicolas quos 

nothus attulerat. 

-> Cernere tale nefas Ludewicus, nobile lumen, 

Haut animo passus cernere tale nefas; 

Fervida vis Karoli tune surgit corde venusto., 

Increvit magni fervida vis Karoli. 

Cignea turba stetit Francorum belligerantum, 

'm Contra corvigenas cignea turba stetit. 

Splendida castra sonant alleluiatica verba, 

Hymnos altithrono splendida castra sonant; 

Rustica verba dedit tune Saracenus inormis. 

Mox corvina phalanx rustica verba dedit. 

as Turbidus atque niger gladio prosternitur hostis, 

Caesus fit Maurus turbidus atque niger. 

Dentibus infremuit, vultu nasoque superbo 

Ismahelita cadens, dentibus infremuit. 

Subdere colla gemit hostilis et horrida turma, 

w Almis Francigenis subdero colla gemit; 

Fraiieigenas niveos sustollit gratia Christi 

Palmaque glorificat Francigonas niveos. 

Fulgide Caesar, ave, proies benedicta Lothari, 

Flos Ermengardis, fulgide Caesar, ave 

* Te duce, te domino surgunt nova gaudia mundo, 

Exultât populus te duce, te domino, 

Maxima Roma tuis laetatur et ipsa triumphis, 

Congaudet gestis maxima Roma tuis, 

Talia facta sui miratur et Itala tellus, 

w Gaudet in Augusti talia facta sui. 

Murus eras populo, gladius clipeusque salutis, 

Adversus Mauros murus eras populo. 

Sunt tua praeda, puer, praodones atque tyranni, 

Raptores corvi sunt tua praeda, puer. 

:>"> Quos nequo perdomuit mundus, tu solus habeto 

Orbis, Agaronos, quos neque perdomuit. 

iy*nuiiuC* lli *anllac ?:t 22CouCtaciUisevrr. l'iraine phalanx] ]>ci: s (! 'Mn'ibigeims( 

31allo!ui;iit.ioîi corr.C .'i"JVinmtspuanonC iii t'orliinn(' 'l.'t lothni'ius(' ttu-ituncorr.l'ircnnt: 

47 lototurCtarit, corr. l'irenne ipsoC corr. J'in'nne .")0*«n l'hitulit' à, lirani ( 5-1curlii(' 

2i! Sic corn eyenksopjiunuiitur a Thwlulfu XXVJI, 1 (loin.I, i'M).

(92 

SKDULII SCOTTI CARMINA II. 

Conterat, oro, lupos vestri fortissima doxtra 

Uoxtraquc bellipotens conterat, oro, lupos: 

'sorehtC cfr. jkiij.171,22 8 *Auûrototj Augusto C' 

*quodC; cfr. inj'ra carm. LXXIV,28 13 puât colsitlironidel,dominum0 lli uioloCcorr. JJucmmler 

71 Rcg. 4, W, 17 sagitta salutis. Stxhil. Scott, cod. Valut. 242(Maïus non edidit)fol. ;): 'Phares 

gonuit Ksrom.' Esvomaagitta salutis domini intcrprutatur. Christus sagitta salutis est, quia sicut 

sagitta vencnata mortilicat. [ta Cliristus sagitta praudicationis nostra, ]iecaita mortificat dicens: 

'poenitentiumagite, adpropiiuiuauit uni mrejrnuincaelorum (Mutth.!î, 2).' Nos quoquusaîttani distrieti 

iudicii dei aliis Fonnani salutis iiraeliomlo ilodiiiuru studeanuis. [xxvi.J 5 »/(/. de satutis forma 

cfr. nunc liiclumhtin M. Meyer Z/UA. XXfX. 127»/(/ addc e. y. cers. E\x>red.ap. Vucmmkr. ijasta 

Jiereng.p. 151)i".7 sijq.

AD KAEOLUM CALVUM. 193 

XXVII. 

I T E M. 

Christe, tuo clipeo Dcrmoth défende, procamur, 

Cumquo suis sociis veniat hanc laetus in urbern. 

Sis proreta potens nostris in navibus, aime: 

Te sine, cunctipotens, prospéra nulla queunt. 

XXVIII. 

IDEM AD KAROLUM. 

Caesar erat Karolus toto clarissimus orbe 

Europae princeps, imporiale decus 

Inclita progenies magni celsique Pipi ni 

Scdibus astriferis nuno nova regna tenet, 

s Ex quo progenies Ludewicus nobilis héros 

Gloria Francigenum fulsit in orbe potens. 

Mitibus ille fuit mitis multumque serenus, 

Blanda columba bonis, at leo truxquo malis, 

Vertex Christicolum populorum, splondor honoris 

iu 

Magnificus Caesar, dapsilis ac sapiens: 

Quo moriente pio faustae post tempora vitae 

Orbis contremuit caeruleumque mare. 

Sed tamen astrigeri laetatur coetus Olimpi, 

Quod Ludewicus ovans regna beatus habet; 

i* Plaudite sed, populi Francorum, plaudite ovantes, 

Cantibus organicis, voce levate mélos: 

Nam iubar exoritur nunc Caesaris inclita proies 

Atque novus Karolus splendet in orbe docus. 

Nunc mare, nunc tellus gaudent nubesque polusque, 

3» Chrismata laetitiae nunc pia corda replent: 

Aurea namque modo regitur rota regminis ampli 

Eximio Karolo Caesare glorifico. 

Quam rotat ipse manu patria virtute triumphans 

Rite premens turnidos atque levans humiles 

as Inclita, nam domini sublimat dextera Christi 

Illustrem regem glorificando virum. 

Dicite cui populi conceditur ampla potestas 

lam prisci Karoli?: nonne novo Karolo? 

Ille fuit manibus fortis David velut alter 

30 

Allophylos contra splendida castra movens 

Hic sedet altitrhonus celsi Salomonis ad instar 

Floriferae pacis gaudia dans populis. 

Uno sed Salemon templo colebratur in orbe: 

Mille sed hic templis nomen in astra levât. 

[xxvn.]éd..Du/immlerl. c p. 17 [xxvur.]éd. (h'onticp. 7 Kuropo et aticpintse pru 0 (* 

14 lotlevviciisC 30 Allupliilusemper(' 

[xxvn.] Dermothnon sine atum ScottumpiUnt Dttmnmlercunn. Sat, p. 2. [xxvm.] cfr. XII. 

3 Fort. VI, ',i, 1 invliU progonios. 

33-16 efr. XII, > 13–2(5. 

– –•" 

ti Fort. IV, 20, 2l'ulsitin orbe potons. 27 «(((.cfr. XIV,1 aqi/. 

Ï'OKTAK tATINl AKVI ('A11UI.INI 111. "2.Ï)

19-1 

SEDULII SCOTTI CAEMINA II. 

m Ille fuit Solimae l'ex inclitus afcquo decorus: 

Scd centum Solimas hic régit altithronus. 

Illo gaudebant mons Sion, mons oloaruni: 

Iluno Alpes spcrant glorificum dominum. 

t« 

Illura Iordanes glaucis rpsonabat 

Corniger hune llhonus personat 

in undis: 

atquo stupot. 

Mente Salemonis sapientia prisca refulsit: 

Hic nova cum priscis sacra fluenta bibit. 

Hune initia pietas, hune ornât larga potestas, 

•> 

Diligit 

Gallicus 

hune 

orbis 

Christus glorificatque deus: 

ovat tanto rectore refulgens, 

Itala quem sperat terra beata ducem. 

Pax tibi sit sempcr, triplex quoquo gratia Christi, 

Rex pie, rcx sapiens, inclito bellipotens, 

Francorum 

'> Exitiuru 

populi spes aurea, nobile, sidus, 

tumidis, gloria magna piis, 

Splondida progenies Karoli de somino magni, 

Pacifer ut Salemon rogia sceptra 

tenons. 

Caesaris es magni Ludewici florida virga, 

Proies Isaac ceu benedicta micas: 

w Abrahae 

Filius 

similis Karolus perfulserat 

Isaac sic Ludewicus erat, 

orbeni, 

Tertius es veluti Iacob benedictus et heres 

Isaac patris celsithronique ducis. 

fi» 

Ternarius reges numerus 

Nam trinum numerum 

concludit 

conditor 

eosdeni: 

orbis amat. 

Prospera cuncta tibi concurrant, optime ductor: 

Insignis virtus, bellica vis Karoli; 

Omne decus Karoli sic te, bone rector, inauret, 

«s 

Exultent cuneti 

Gratia Francigenis 

principe te populi; 

et candida gloria crescat, 

Per vos ecclesiae cornua clara levent. 

Francia laetatur vostri praeclara trophea, 

ludaeus, Graecus fortia facta canunt; 

70 

Scottus ab occiduis vos diligit, inclite rector, 

Partibus, hine sophicis vos sonat ipse melis; 

Normannusque tremit vestrum, fortissime, nomen 

Invictique ducis splendida castra tirnet. 

Sis decus ecclesiae, niveis quoquo gloria Francis 

Uaque sonectutis saecla boata niieaus, 

XXIX. 

1 T E M. 

Vos comitetur amen pietas, pax aima, potestas 

Ac limor altithroni, sanctus aniorquo dci.i 

•17(|u

AD KAR0LUMCALVUMET LUDEWICUMUKGKM. 1 95 

Gloria nunc vobis sicut terrestris habundat, 

Gloria caelestis sic cumuletur – amen. 

Fortis ut in terris es, nobilis, es quoque dives: 

Nobilis in caelis, dives et esse queas. 

Hune iuvcnom populo conserva, Christe, precamur, 

Glorifica talem hic et in aeva virum 

Candida sint illi felici tempora cursu, 

i« Currat ad aoternas isque capessat opes. 

xxx. 

IDEM AD LUDEWICUM REGEM. 

Caesareum specimen, laus orbis, gloria mundi, 

Eximium sidus, Caesareum specimen, 

Regia, nobilitas, magnorum flosque parentum 

Sentine de Karoli, regia nobilitas, 

Accipe versificos hos flores mente serena, 

0 Ludewice, modos 

accipe 

versificos, 

Caesaris egregii Ludewici principis almi 

Altipotens proies, Caesaris egregii. 

Nullus erat trifido quo dux praestantior orbe, 

i« Clarior in mundo nullus erat trifido; 

Sanctior haut fuerat rector, clementior illo, 

Alter et Augustus sanctior haut fuerat; 

Induperator erat spargens in sidera nomen, 

Praecelsus meritis induperator erat. 

>' Quo moriente pio totus tremefecerat orbis, 

Ornnes maerebant quo moriente pio; 

Rogna beatus habet pius ille sed omne per aevum, 

Inter caelicolas regna beatus habet; 

Gaudia longa metit Ludewicus in arce polorum, 

20 Montibus aeternis gaudia longa metit. – 

Splendide rame, micas ex ipso Caesare ramus, 

Flos magni Karoli, splendide rame, micas. 

Tune novum populis lumen mirabile visu? 

Resplendes sidus tune novum populis? 

-a AftVica laeta suo clarescit rite Canopo, 

Lumine oongaudens Affrica laeta suo 

Te quoqne magnanimo duce sic Europa coruscat, 

Sidere laetatur te quoque magnanimo, 

Nunc patriumque decus tête cognoscit habore, 

3u Aethercum munus nunc patriumquo docus. 

4 sicut(! tacitiit c.orr. l'irenne (xxx.| éd. Grossep. 0 IjODUVVICJVM (.' 2 ccxnroum 

passim(.' 0jistfliieior( 10linlouvicus< 22nuicasrorr. (•" 2;i ]mi|>u1us eorr.(.' 20pittlit i itjiio 

corr. (' 

[xxix,| 7 i= XXK, 5. [ x x | atl Liiihucicuiiirvgnn(lermiin'me .Luilmi'iciPUfîlinm. i) Aen.17 

«>. 10-t ([no nonpraestanlior altor. 15 w/.cfr. XW'III, 11 «(.. 10 fietlitl.c. p. l, liliti(i;uulia 

longii,tni'Uim. 2;l Aoi. XII, 252miriibilc visu. 

25

196 

SEDULII SCOTTICARMINAIt, 

Quid prius, aime, canam?: clarissima vestra trophoa 

lustitiaene docus? quid prius alrne canam?'1 

Lilia pacis amas bellorum mixta rosetis, 

Pectore Caesaroo lilia pacis amas. 

» Te decet, armipotens, sublimis gloria patris, 

Omne decusque sui te decet armipotens. 

Nomen honosque cluit boreali cliinate vestri, 

Finibus in cunctis nomen honosque cluit. 

Vos timidi trepidant Germani bellipotentes 

« 

Nortmannique truces vos timidi trepidant, 

Nutibus atque tuis sese nunc subdere gaudent, 

lam servire volunt nutibus atque tuis: 

Subdere colla placet praeceptis omnipotentis, 

Vobis prae cunetis snbdere colla placet. 

*:> Qui fuerant populi fidei sine lumine furvi, 

Lustrantur, caeci qui fuerant populi. 

Eripis, armipotens, praedam de fauce draconis, 

Praeelaros populos eripis, armipotens. 

 

Gaudet 

Per 

ovile dei, niveo grege 

te, bellipotens, gaudet 

quod cumulatur; 

ovile dei. 

Ecce stupent hilares ex corvis esse columbas 

Sese gentiles: ecce stupent hilares. 

Perfide, crede deo, si vis albescere, corve; 

Ne moriare miser, perfide, credo deo 

•'>• Namque tui similes Christi decorantur amictu, 

Non sunt, quod fuerant, namque tui similes 

Exue nunc veteres maculoso scemate formas, 

Aethiopum tunicas exue nunc veteres, 

fin 

Agnus et esto nitens renovatus munere 

Inter catholicos agnus et esto nitens. 

Christi, 

Barbara lingua sonans alleluiatica discat 

Carmina, det laudes barbara lingua sonans: 

Sic ducis eximii Ludewici bellica dextra 

Iraque mitescet sic ducis eximii. 

f>5 Cunctus ab axe venit borealis climatis ordo, 

Linguosus populus cunctus ab axe venit; 

Te Salemona pium votis exoptat habere, 

Eligit in regem te Salemona pium. 

?° 

Quos neque perdomuit Caesar, 

Ingens Augustus quos neque 

tu solus habeto, 

perdomuit. 

Sidère Caesareo felix Germania gaudet, 

Te lustrata micat sidere Caesareo 

Francigenum populus plandit Rhenusque bicornis, 

Vestra trophea canit Francigenum populus. 

30 *tui (' 37 bereali(, *vcstrumC f)l corbis(' 53 credoeorr. V 

33 supra KIT, 41et AUlhclm,«en.priïyxt.éd. Gil.p.ili llï I,ilia pm-pm-eiH|iossnni conpxarnseiis. 

1.(7fcW.V, 78 honoHnninpiiqur- timin 43 Seihil. l v•_»

AD LUDEWICUMREGEM. TITULUS. 197 

îf' Tendit in occiduas vestri laus nominis oras, 

Fama decusque plagas tendit in occiduas 

Scottus amore sonat vestrum laudabile nornen, 

Nortmannus trepidat, Scottus amore sonat. 

Gallia dives ovat transactis mille triumphis, 

s» Se plangunt Numides, Gallia dives ovat. 

Principe te domino rutilat nova gloria saeclo, 

Gaudent ccclesiao principe te domino: 

Aurea saecla tuis nunc tlorent prospera scoptris, 

Disponis Francis aurea saecla tuis. 

sr> Splendide rector, ave, Christi quoque floride palmes, 

Bellantum domitor, splendide rector, ave. 

Edite Caesaribus, regum pater aime future, 

0 dux altipotens, edite Caesaribus, 

Sis decus armipotens bellis ac Martius ardor, 

90 Murus et ecclesiae sis decus armipotens; 

Gloria Francigenis ac mitis gratia gliscat, 

Floreat ut cunctis gloria Francigenis 

Quos regis imperio, domineris perpete sceptro, 

Invicti maneant, quos regis imperio; 

w< Cunctipotens tribuat per longos vivere cyclos, 

Gaudia magna tibi cunctipotens tribuat; 

s 

"> 

Régna beata queas virtutum scandere pennis, 

Semper habere polo régna beata queas. 

XXXI. 

IDEM DE QUADAM MEDICINALI DOMO. 

Tu, quicumque velis gaudiflua dona sa,lutis, 

Ociter ut cervus haec splendida tecta subintra: 

Istuc flecte pedes hic est via, credo, salutis. 

Fors hic invenies, quod doctrix Graecia nescit. 

Ergo salutiferi medicaminis accipe laetus 

Munera: sic compos voti, sic victor et ibis. 

MEDICINA. 

Haec regina potens rutilo descendit Olimpo 

Dona salutigero dans cunctis ore per orbem. 

Quae victrix domitat morborum mille dolores 

Fronteque florigera cui lumina terna coruscant. 

Nectareisque fluunt sucis tot flumina mammis, 

Ex quis terrigenas potat salvatquo catervas. 

Aspice divitias Medicinao matris opimas, 

Ex paradisiacis quas secum detulit hortis: 

v< Hoc unguenta sacros respirant ordiuc odores, 

ïurca dona quibus pretiosaquo balsama cedunt; 

HOhumilies0 corr. Himpl H7 t'utuvoC 8!) ninrciiissemper(.' (xxxi.] éd. Ihiemnilcr 

tSeduliicannina p. 17mj. S sulutigeri1 C corr. liuenimler VI ipuiMeorr. (' 

79 c/'r. Aert.IV, 1(7sq.. it:i Ae-n.VI, 8fil Tu im'hovi»iinpcvio. [xnxi 7 7 Fort. VIII, S, 1 

0 regina potens. Hi Âen. VI,2'2fi Toron donn.

19g 

SEDDLlf SCOTT! CARMINAII. 

Emicat antidotis flagrantibus ordo secundus, 

Quis oxpelluntur contraria quaeque saluti: 

Quao genitrix olim, cum descendisset ab astris, 

au Credo, quod Hesperidum florenti detulit horto; 

Montis oliviferi supremo limite dona 

Mixta medeliferis flavescunt nectare sucis. 

Salve, sacra domus, Modicinae maxima cura, 

Spes ampli populi, redolenturn plena bonoruin. 

XXXII. 

IDEM DE QUADAM SPECIOSA DOMO. 

Quamvis astrigeros decoret curvamino tractua 

Iris in aereo roscida curva polo, 

Quadricolor croceis signet vestigia plantis 

> 

Titanis rutilos excipiens radios 

Altera sed vestris, si fas est dicere, tectis 

Multicolor varians Iris honore micat. 

Aureus in primo color enitet ordine flagrans; 

Gramineus sequitur veris honore virens; 

L'urpureum flagrat specimen mirabile i° 

Saphirus ridens 

visu, 

spargit in astra decus 

Emicat et vitreus supter supraque coruscus, 

Glaucicomum pelagi gaudet habere modum: 

Nobilis altithroni crucis exprimitur decus almum, 

is 

Yitrea qua varium linia carpit iter. 

Aureus ac viridis, croceus color aereusque 

Conveniunt domino, qui regit astra, deo 

Sic ruber 

Aureus, 

ac viridis hominem per vulnera 

aereus sceptra deique canunt. 

passuni, 

Phebus amat talem, niveis et crinibus aulain 

2» Dedicat illustrans, aspicit atque polo. 

Tempore brumali pollent hic verna serena 

Fitque hiemps aostas tempore nubifero. 

VERBA COMEDIAE. 

lnclitus hinc fratrum coetus pia gaudia ducit, 

•« 

Hic 

Oscula 

das laetitiam, clare Liee, novam, 

das pacis felicia pocula, donans, 

Permulces sophicos, optime Hache, vires. 

Hic est libertas, Liber hic liberat omnes: 

Liber ut esse queam, Liber adesto pater. 

:» 

Sancte 

Sed 

Vedaste, fave, ne sternat forte Falernum, 

nos laetificet dulce madoris ope. 

Nos, fratres, modicum vini modiumve bibamus, 

Bachicus in cunctis sit modus aut modius: 

17 (iagraiitibuscj'r. supra p. 1(>1 '21 ilomueorr. (J 22 déliions cnrr. (.! [xxxn.j al. 

(Iros/tei>. 11 »' 2 aorooseorr. (' 15 erousiiuoV *inler 23 et 24 Vorbacmncilio(' 

| xxxn. | 1ivjq.cfr. Met. VI, (51! .sv/. Qualis aU inibro solct pi'wusnit wolilnisarcus | inlirpvi'ingont.i 

lon^nincurviuiiinf ciiolumcl Aen. IV, 7i)Ow/

T1TUL1. AU KKANCÛNEM El'ISCOl'UM. 199 

Laudibus eximiiss modius laudabilis extat, 

Taloin mensuram nam deus instituit. 

:»> 8ex fratres modium sumant: nam grainiiiate scno 

Nobile conscriptum nomon habet modius. 

Ast simpli fratres potent sextaria dupla, 

Unusquisque bibax iainbica motra sonet. 

Sonarium versum sex una voce canentes 

••" Mundi totius sonaque facta sonent. 

Fors deus altithronus hacc tam sollemnica vota 

Respiciet, supera qui sedet arec poli. 

Sed nos, exiinii fratres, laetomur in unum, 

lu dominoquo deo gaudia nostra cluant. 

xxxni. 

AI) FRANCONEM. 

Floridus advcniat nobis in gaudia palmes 

Franco decus iuvenum, fulgida spesque sctium. 

Ecco scrit lacrimas Augustus monsis opimas 

5 

Exquirens vultum, Franco venuste, tuum; 

September vobis gravidos parat ecce corimbos, 

Nutrit (et) Apulico roscida vina novo. 

Sabbata.tuno nobis septeno mense nitescent: 

Tu scenophegiae gaudia festa dabis; 

Tu, dextruni sidus doxtrali clima,te fulgens, 

i" Non dedigneris has radiare plagas. 

DoHoo Sedulius, veluti scit conscia Musa, 

Quod nec Franconem nunc video dominum: 

Hanc culpam vobis indulgcat, obsocro, Christus, 

Quod maesto vati non cito fertis opem. 

i'> Mitte, Mosella, virum nobis hue mitte beatuin, 

Fulchrum Karoliden spentque decusque pium. 

Gaudens gaudebo, cantans cantabo Camonas, 

Vincot septenos tune moa Musa cicnos. 

'o 

Quomodo glaucicomas cervus 

Sic cupio vultum, praesul 

dosiderat undas, 

amande, tuum. 

XXXIV. 

IDEM AD SUOS. 

Egregios fratres, Fergum Blandumquc saluta, 

Marcum, Bouohcllem, cartula, dulce sonans. 

Quorum forma decens ut nostro peetore florct, 

Sic magis atquc magis gliscit et almus amor: 

115soueC corr..ffaupt 4'2superoC evrr. Grosse [xxxui.Jéd. Grosse,p. l(i (>*otont. V 

NutritapostolicoGrossenplieoquodhabetCutrumijuceut (xxxiv.jetl.Jhiemmter 

Sediilii canninap. l!î»< 

39 Sedul. c, p. I, 350 Quatuor una to voce l'iuiontos. Ixxxiu.] 1GKnroliiU>ncfr. de 

Theux Le. c. 19 l'adm, 41,ÎJ. [xxxiv.| De 1m sociVscfr. DuemmlerSedul. atrm. p. 2 sq.; de. 

Fenji nomme ride prtulma Nit/mut rdiquitt VcUicheI, 1' de Marco quodum ScuttùieiMepixeopo 

Eftkdtart. IV. çcui.S. Oull. ni. Meytrp. H mh\, 'Mi.

200 SEDULII SCOTTI CARMINA II. 

5 Fratres, narn fatoor, quod non mihi cornoa fibra 

Sit neque de seopulo corcula creta (la)pis; 

Sed fervct nostris vostri dilectio ftbris: 

Namque nefas talos est nec amare viros. 

lu 

'l'aliter in nostro torquentur 

0 si sint rabido viscera 

pectora Codro: 

rupta viro. 

Ferge, 

° Te canet arcitenens Aethiopissa mea. 

mihi semper sis alma sagitta salutis, 

Sedulium precibus fac memorare tuum; 

0 quales gemitus ructant tua viscera, frater, 

is 

O sacros haustus 

Ergo age, ne cesses 

nectareasque preces 

aures pulsare tonantis, 

Quo mea permundet cuncta piacla deus 

Fusca procaxque tonans sophico sic pectore Musa 

-'

Al) S0C10S ET l'A T KO NOS. 201 

Ilot – bone, sint nobis por to solaeia – borte: 

Multonem vostri dives clemontia donet 

> Nobis, pater (sic sic scaudatis in ustra), 

Ludat qui nostris laribus vontosquc lacossat 

Cornibus ipso minax ingens et corporo multus. 

Aedibus in nostris nam quaedam bestia saovit: 

Dira fames, quae nos rostro conpungit acuto. 

in liane igitur pestem vincat cloracntia vestri, 

Hoc prohibeto nef'as monstrumque repelle nofanduin. 

Praestetur multo, pugnet qui cornibus unois, 

Tcrribilis bello, grandescens corporo toto, 

Pestiferumque famis rostrum qui conterat ictu: 

15 Sic vobis magna (e)t tribuatur gloria palmac 

Cordequo clementi rnanabunt balsama Christi. 

Quaesumus, ut multis înultctur multo superbus 

Nobis Scottigonis, hune qui bene mandere scimus 

20 

Gutturc sic liquido 

Aethiopissa loquax 

nam vos mea Musa 

saturataquo carmina 

sonabit 

dicet. 

Plus dedit ille pius, nam roscida munera Bachi: 

Ter centum fialas donaverat ipse poetae. 

XXXVII. 

EPITAPIIIUM DE FILIO EBERHARDI COMITIS. 

0 mors crudelis, quae nulli parcere nosti, 

Florida quae resecas lilia sive rosas 

Mors fera, terrigenas depascis, quomodo flores 

Ilico nubiferis dissipat Auster aquis. 

'> Natus Eberhardi patrio co-noiiiine dictus 

Purpureus micuit flosculus egregius; 

Altera lux terris fulsit, spes aima parentum, 

Aureolus ramus flurigerumque docus. 

Puniceo similis malo crocooque decori 

i" Dulcis eras matri, dulcidus atquo patri. 

0 quam crudeli te mors, puer inclite, morsu 

Extinxit, roseam ceu subito violam. 

Spargite vos tumulo varios, rogo, spargitc flores: 

Flos novus occubuit, florida virga ruit. 

i'' Sed vos, eximii, nunc exultate, parentes, 

Inelita Gisla parens tuque Eberharde bone: 

Nam vester genitus cum Christo gaudet in astris, 

Inter et angelicos eminet ipse choros. 

Nec desperamus, quod vobis altéra proies 

"-» Aurea nascetur inox rénovante deo. 

8 seuit 0 12l*tcstotur Ceorr. Jhtotnnfer li"> *nmgnaoC [xxxvu.îcd. IhtcvnulcrJa/irh. 

vaterl. (JescliichteI, l£0 ( Viemuie1600) ;i *il«pa«citC 

(! (le. III, 2.) vcntosfjno luci'ssit. !l dira lainos c. tj. Arn.II!, 2M;

202 

SKOULU SCOTTI CAIiMINA II. 

XXXVIII. 

AI) EUNDKM EM3RUARDUM DE NATO PUERO. 

Altithrono f'oriinus gratos, qui cunctti reformât, 

Nos, Eberliarde sator Gislaquo clara parons; 

Inclitus atquo novus quod vobis parvulus ortus 

(Florida spes saccli pulchraquc gomma 

:< Nobilium dominus rospoxit vota parentum, 

soli), 

Quorum transibant astra superna precos. 

Postquam lucifluae Solimae conscendorat arccm, 

Qui fuerat vobis parvulus ille prior, 

iu 

Maorebant cuncti, 

Quod, paradise, 

quod spes ablata parentum, 

tuus flosculus occubuit; 

Ipso sed astrigeri transccndit culmcn Olimpi, 

Inter et infantes nunc niveus rutilat: 

Ornastis caolos sic vestra proie beata 

i"' 

Felices, talem 

Ast vos, egregii, 

qui genuere rosam. 

nunc congaudote, parentes, 

Altera quod soboles est ronovata deo: 

'» 

Inclita nobilitas, spes candida, patris imago, 

Optatum munus, palmes et egregius; 

Cui Ludewicus avus praccelstis Caesar in orbe 

Emicat augusto semino: nil super est. 

Salve, parve puer, nobis in gaudia donum, 

Candide flos GHslae, tu genitoris amor. 

Incipe nobiliter pracclaros discere mores, 

•» 

Hinc alléluia pulehra labella sonent, 

Florescant animo melliflua dogmata Christi, 

In tabulis cordis sancta sophia micet 

Sic tuus ensipotens genitor puerilibus annis 

Almae sophiae sacra fluenta bibit. 

Sl) 

Esto, venuste puer, vivens felicibus annis 

Ecclesiae tutor sisque sagitta potens: 

Sic tibi contingat praefulgida gloria saecli, 

Amplus honor patris mox decus omne tui. 

Francorum populus laetetur te duce claro, 

m 

Olim te domino gaudeat ecclesia. 

Doxa triumphalis spargens in sidera 

Sis decus in terra claraque stella 

nomcn, 

polo. 

xxxix. 

AD PRAEFATUMEBERHARDUM GLORIOSUM COM1TEM METRUM SAPIItCUM. 

Mente lactamur subito serena: > Nobilis gemma ecclesiaeque tutor, 

Nam redit sidus pietate fulgons Ncscius vinci, dornitor malorum 

Nunc, Ebcrharde, (o) decus atque lampas, Ac pius héros bonitate plenus, 

Victor inormis. Oninia magnus, 

[xxxvitl.] ed Ducmmler ihid. p. IHOsi/. 10pnvmlynopnmtim0 21*Niiiic.C 2tl l'Isto(./corr. 

/htemiiilcr .'ÎOsagita0 .'ÎO polor\imcorr. (J jxx.xix.)ai. JJueinmlcr ibid. p. 1 S'2sr/rf. Ml1' i! 

î:î *ooui. C 4 *tn annis C c/r. in/ra Xf*I, 30 

[xxxix.j(,)' Vucmmler1. c. KM.

AD KBERÎÎAEDliM POROIULIENSEM. 203 

Mfiurus agnoseit tua facta cltira Talc responsum tua dextra novit, 

m Et Haracenus tumidus, superbos Hostibus taleni dure sicquo coiihuiu 

Quob piis armis supcrarc nosti O deeus puguao superans tyrannoa, 

Munore Christi. Optirne ductor. 

Tune fulgcbas galoa flagrante, 

v< Sternitur hostis pietatist arrnis, 

Macte loriea, gladio coruseo l'aima sublimât niveosque Franco* 

15 Atque munitus clipeo nival), 

Maximus héros?'1 

Jloma luetatur populusquo 

Tanta trophoa. 

gaudct 

Vosque Prancorum niveae Corde robusto comitantur 

phalanges 

omnes: 

Tollitur clari super astra f'aina 

fl" Mox Eborhardi: Petro sanctn, poseis 

20 

In Saracenos volitant 

Bella cientes; 

por arva In l'1»'0 vitao digito tonantis 

Scribere nonien. 

Vosque cernontes tromuoro cuncti Tu decus fulgens Italis «oruscas, 

Ismahelitae, niger atque Maurua Tu Potos cunctos superare Muuros, 

Faucibus haosit 

Tu «aracenos 

tremulansque lingua 

suporas tyrannos 

Oribus atris. Hercuiis armis. 

« Moenibus colaîa residcbat hostis, 

Arcibus fidens manibusque tela 

Irrita sparsit sonitu superbo 

Multalatrando. 

Vos(iuo Francorum decoratis almu.n 

Nomen et famam seritis per orbei»: 

Scottus et Graecus célébrant ovantes 

m Vestra. duella. 

“ Franeiae contra niveusque cootus Sumito palmam 

L 

meritis decorarn, 

•w celeres verfcicom cingat radians corona 

lorsit m hostes celeros sagittas, 

“ Ferreos 

atque fixit hxit 

Ac honestatis capiti vcnusto 

imbressent 

Steinma Stemma coruscet. 

l 

Vulnora Vulnera leti. 

f>'< Quaesumus Christum gcnitum tonnntiu: 

ZZelus 1 igniscit domini l tonantis 

pioreM feljx ruti]um ,MXm^ 

Corde praeclari ducis atque magni p08J. senectlltem meritis boatis 

m Tune Eberhardi: tevat (ipso) Christus 

gidei,a 8oandM_ 

Cornua iusti. 

Porvet ac héros pietate plenus, Pauperem Christi sophicum poetam, 

Arcibus flammas cumulât voraces, 7" Qui novum vobis înelicumque Carmen 

Inelitus ductor specie coruscus Ore deproinsit digitisque scripsit, 

40 Fulminât ingens. Cerne benignus. 

Balsami cortex redolens aroma 

Ungulis ferri patiturne vulnus, 

i'< Unde fissui'is pretiosa. manat 

Gutta liquoris' 

K) *superbusC 1,'i *fi'unoquo (' 17laljmgospassim,C 1HCrodoCcorr. ÏHiemmU'.ï 21!tjuo 

(i(2(2.C" 2!) "Kraueiccont.ra CKmnciisecinilra Ilunpt .'«) ciilpro(. corr. lhiemmler ',ti lçlhi(' 

iif) *ipse«m.C(ulta) Htm/it 117*acli("n>a C fi!l gruciiHpimsimI' puâtt! KINIT ( l!!l ^stipliioain (.' 

70nobis (/' corr. Duemmler 

20 c il. Aen. I, Ml Bollu oient. -Ii Aen.e. Il, 774 voximu'ibusluiosit.. l'i.i aroilms 

i. e. mnnîinentis. iil .loi. XII, "JH1IVitciis inibor. âOAjtocal. c. y. 17, H. ;'> l'r. 

'" ~tr: 

Vlli,l_'t).

204 SEDULlt SCOTTI CARMINA H. 

XL. 

EPITAPIUUM. 

Ilildbcrtua, meritis qui fulsit opiacopua alinis, 

Assumptus caelo hoc iacet in tumulo. 

Prosbitor egregius exccllens moribus, arcain 

Nanc, benedicte senex Adaluvine, tonos. 

XM. 

DE QUODAM VERBECE A CANE DISOERPTO. 

Cum dous altipotens animalia condidit orbis, 

Quae mare, quae tellus, quae tenet atque 

Multo multones tune multiplicavit honore, 

polus: 

Inter balantes fecit eosquo duces. 

 

Tegmine lanigero vestivit conditor almus, 

Induit ex crasso corporis hosque peplo, 

Cornibus et curvis frontos armavit aduncas: 

Contra cornigeros belia superba gérant; 

m 

Naribus in geminis sparsit viresque superbas, 

l!'latibus in multis multiplicavit cas. 

Mitis simplicitas sed cornibus insita sacris, 

Toxica nec lacérant hosque venena pios: 

'• 

Unde mihi, fateor, horum dilectio crevit, 

Crevit amor pepli, pinguis et umbilici. 

luro per hos digitos, quod in hoc non mentior 

Tales quod cupio, diligo, semper amo; 

Nec Lethes fluvius sacrum delebit amorem: 

Os quod proloquitur, 

conscia mens perhibet. 

Nostri versiculi hos laudant hosque salutant 

umquam: 

au Nec falsum dico, scis velut, aime pater. 

Nam vestri nobis furvos clementia furvis 

Multones tribuit, saope dedit niveos. 

Quorum qui fuerat formosior ac mage pinguis, 

Heu quam crudeli a* 

morte peremptus obit. 

Egregii pecoris custos praeclarior ipse, 

Ulli nec parilis nec similisque fuit; 

Cornibus et rigidis excelluit alma potestas 

Omnes cornigeros candidulosque greges; 

Vellere qui niveo niveisque micabat •w Fortis et in pugna victor inormia 

ocellis, 

erat. 

[xi.| éd. Krenue p. 0 1 Hiltlebcrtus(J tacil. corr. J'iremic 4 «enox(,' ciel,el suprrscr.tonosC 

lxi.i.] e,d. DuemmlerSedulii carminap. 20 *< 7 cornis corr. C 1Hniuoim0 corr. Jhiamnler. 

supra p. 158 17 lotlieusC corr. Jlaupt 22 sepeV 

(xi..|Epitayihium, sire potiusepitaphiaScduKessenon spondeo.llMcbertnmCohnie.nnemdurrepiacopiim 

(H34–802)(«se Duemmlerputnt Setlnl. cami. 2 afin. 10. [xi.i.l8 cornisor i. q. punUtr[cfr. Vok/tecb. 

capt. ghmar. p. 148)^ il (h. IV, :WM> gi-miiiucmires. !4 mni.iliius renier essejmlivl, Huiipliiii» 

Inem qiianlitm Itmhiui offmdit vt cwriiplum pulim.1. U>C'/r. miprciV, 7. 2i'i Cfr. ecl. V, 44. 

28 Prudent, cath. III, 157 cle gruge candidulo.

EPITAPHtA. IN MULTONEM. 205Ir) 

Hune Aries caeli casto dilexit amore, 

Consortem regni hune voluitquo sui, 

IFunc Lucina potens nivoo pro tegmine olarurn 

m 

Sidus 

(Namque 

in excelsis ponere caelicolis 

ferunt Lunam lanarum vellus amasse, 

Pan deus Arcadiac vellcre lusit cam), 

Hune meus arsit amor nam nec mihi cornea filtra. 

Quis, nisi stultus, enim, qui noc amarct eum? 

Et, quae nulla negat, 

vestri clementia dives 

*» Mox donai'e decus hoc mihi disposuit; 

Sed fortuna bonis semper contraria rebus 

Tytiron eripuit tum mihi heu misero. 

Quidam latro fuit nequatn de gente Goliae, 

Aethiopum similis, Cacus et arte malus, 

•"> Terribilis forma, vultu piceusque maligno, 

Asper erat factis, asper et eloquiis: 

Te, pie multo, tulit, manibus traxitquo 

nofandis 

Per multos tribulos, heu nefas, o miseruin. 

Tu multum fuoras mitis multumque serenus, 

•'i(1 Infelix multo, multa per arva volans. 

Vis rabiosa canum furem conspexit euntem 

Ferri, cornigerum magnanimumque ducern 

Mox Mimosa oohors saltus dedit ipsa salaces: 

Ingens fit strepitus, fit sonus atque fragor; 

' Oribus et rapidis furem furtumque requirit: 

Frondea silva latrat, personat omne nernus. 

Quid moror in verbis? mitis heu multo tenetur; 

Fur fugit in tenebris ocior ille nothis. 

Multo relictus erat solus multumque pugnabat, 

Cornibus ille minax vulnera multa dedit: 

Obstupuere canes victi multone bicorni 

Atque leoninam rentur adosse feram. 

Omnes econtra latrabant ore canino 

111e sed egregius fulserat ore pio. 

«> 'Quis furor in vestris consurgit cordibus?1 inquit 

'Gnoscite me famulum praesulis Hartgarii. 

Non sum latro malus, non sum furunculus ille, 

Sed sum multo pius, dux gregis eximius. 

Si vos oblectet hostem superare tyrannum, 

ïu Proxinms ecce fugit fur teneanuis eum. 

Sin autem rabies vestri raucusque latratus 

In me tranquillum bella ementa ciet: 

ÏVI*nolïcloois(.' Hf>lunarumVcon\ Jlaupt 'M') nrelnulit1 C ;>;tl'urunicorr, (' 7,)\) 

ropugnat 

Watttnbach (>1 Obstuporo(! enrr. Ihtummler 

3f>ng. Oe.1, i!0Tltumc voilera, ib, 111, ilill sq. Minièresio nivi'o lanno, si crodiw tli^niunsl, 

Pan deus Ai-cailiacoiipt-nmte, lauui, lbt'cllit. fil Aen. IV, Ki'2nilni-ucnnnm vis. 5;! salax 

cfr. XXI, 17; jwnetereut. g's-

20(. 

SEDULII SCOTTICAHMINAII. 

(Per caput hoc iuro, pcr cornua. pcrquo superbnm 

liane frontem vobis) praomia (ligna forain.1 

!' ] lis dictis subito permulsit corda ferarum: 

Pax fieri coepit hinaque pars rosilit; 

Unus sed fuerat veluti latrator Anubes, 

Cui canis inferni Cerberus ater avus, 

Gutturo qui triplici cervos agitaro fugaces 

« Hic fur est nequam, furis cornes atque malignus: 

ïdeirco bini frondea tecta petunt. 

Causa mali tanti (testor) hic solus habetur, 

Qui paoem verbis, fronte facitque minas1. 

Tune os falsidici vibratis cornibus ingens 

su Multo ferit, dentés fregorat atquo duos, 

Insuper et frontem contrivit fronte caninam 

Et victor fieret, proelia ni fugeret: 

Nam praeceps volitat quasi victor hoste relicto, 

Cursitat incautus siinpliciterque fugit. 

'•>•'• Incidit in tribulos posthaec sentesque malignos, 

Aspris inhaesit heu pius ille locis; 

Tum mox a tergo maledictus Cerberus instat, 

Ore cruentato vulnera saeva dedit. 

Labitur exanimis multo (mirabile visu) 

ioo Irrorans vepres sanguine purpureo: 

Pleverunt Nymphae, sonuerunt omnia silvae 

Balantumque grèges ingemuere nefas, 

Multonem niveum tu, candida Luna bicornis, 

Luxisti merito, fles Ariesque poli. 

iiw Iustus quid meruit, simplex, sine fraude maligna? 

Munera nec Bachi, non siceramque bibit, 

Non hune ebrietas deflexit tramite recti, 

Non epulae regum nec procerumquo dapes: 

Illi pastus erat sollemnicus herba per agros 

no Ac dulcem potum limphida Mosa dabat; 

Non ostri vestes rubei cupiebat avarus, 

Sed contentus erat pellicia tunica; 

7G copit C 78 uterquoCcorr. Hauvl 84culposcoït: G 92 jiroliaC' 90 pieCcorr. Ilanpt 

98 On G corr. llimpt seva paanim G 101 NimplmoG un *numinaV 109 sollonmieus(-'corr. 

Jkwmmler 111 nostriC sedvermimpont 110repetitGubi ostri legitur 

77Aen.VIII, Ci)8latrator Anubis. 79Ce. III, 5JWcorviquefugaces Met.III, 350 agitantein 

corvos. 80 Ge. lit, 247 informes ursi. 8GQe. IV, 61 sq, et fromlca «eniper | tecta petunt. 

87 Aen. VI, 93 Causa mali tanti. 8!) Aen. VII, '183 coniibus ingens, 98 Met. IV, KM ore 

ernentato tenues laniavit amietws. 99 Aen. XI, 818 Iiabitur exsanguifl. 100 Aen. VIII, 045 

rorabant sanguine vêpres. 101 Met. XIII, 088 Nymphae quoqiio Hère viilontur. 102(te. I, 272 

Balantnmi|iie gregem. 105 Iarene. II, 113aine fraude maligna. 112 Cfr, XIII, If),

IN MUi/rONKM:. T1TIJ1-1. 207 

Nonquo superbus cquo lustrabat aruoona viroeta, 

'!•' 

Sed propriis podibus rite migrabat itor; 

Non inendosus orat ncc mania verba loquittus: 

Bââ sou béé myatica vorba dabut. 

Àgnus ut altithronus pro pcccatoribus aci'om 

Gustavit mortorn filius ipso dei 

Carpons mortis itor canibus laeoralus iniquis 

'•i Pro latrono nialo sic, pio multo, poria. 

Quomodo pro Isaac nrics saccf hostia f'actus: 

Sic tu pro misero victiina grata mânes. 

0 pietas domini clcmcns ac larga potestas, 

Qui non vult homincs morte periro mala: 

tas Doxtra superna dei latroncm salvat iniquum, 

Olim quae cuidam mox cruce praostat opem. 

Grates fer domino, nequam malo perfide latro, 

Die cum psalmista talia verba miser: 

'Dextera me domini tune exaltavit Olimpi: 

i3o Vivam, non moriar, facta deique canarn. 

Me castigavit castigans ahna potestas, 

Tradidit haut morti me rapuitque noci.1 

EPITAPHIUM. 

ïu, bone multo, vale, mvci gregis inclite duotor, 

Heu 

i3-i Forsan, 

quia nec vivum te meus hortus habet. 

amice, tibi fieret calidurnquo lavacrum – 

Non alia causa, iure sod bospitii; 

Ipse ministrassem devoto pectore limphas 

Cornigero capiti, calcibus atquo tuis. 

Ko 

Te (fateor) cupii; viduam rnatremquc 

Fratrcs atque tuos semper amabo. 

cupisco, 

Vale. 

Xi.II. 

DE QUADAM ECOLESI A. 

(liane paradisiacam vernantis scematis aulam] 

Florigeras species, ista quas eernis in aede, 

Inclitus Hartgarius praesul lampabilis actu, 

Actliereae Solimae sacro dum flagrat amore, 

s Hoc vario specimen iussit splcndcsccrc cultu. 

Haec domus est domini vitreis oculata fenestris, ITEftf. 

Quam Phebus lustrât radiis et crino sereno. 

Nam quintis decimis Maii sacrata kalendis 

Albicat in spocic, picto micat ipsa docoro. 

M Hacc in honore nitet Pétri Paulique eoruseans, ITHTM. 

Virginis et Marine hano sacrum nomon honestat 

Acdcni luoifluam sparso cou flore rofertam, 

Sanctoruin rcliquusquc chorus haec tocta sacravit. 

11GniislJca 0 12(i an *lnmex i Wàvalondd,(.!• 1»!hi>»i>iciiV éd. Ihtcmmler 

l, c.}>,'2ii«' *1"lia ketio rkletitr essepro 2 li lmrgariusCcorr. Ihiemvtlcr fi unltucorr. C 

\i Am.VI, ti:î8 et «tnoonaviroctu. t'28)>x.117,11'. jxi.u.)(i (.»•. ,V/,17fi IV,A->s

208 

SKDULI1 S0OTT1 CARMINA Il. 

XI,III. 

ITEM AD BERTAM. 

Maternum spécimen, patrium docus atquo venustas, 

Aurca sic rutilas velut argentata columba, 

Electro similis, nivoae gonitricis imago, 

Splondida cura patris, Icsu quoque sponsa beata, 

•> Gemniis vivtutum renitens, speciosa quadriga 

Iustitiaeque rôtis scandens super acthora stella. 

XLIV. 

AD KAROLUM REGEM. 

Ferte viro casiam, myrratn date, cinnama, ferte. 

Ireos ac flores, ferte viro easiarn. 

Nam deus omnicreans oleum defudit ab alto, 

Unxit eum regem nam deus omuicreans. 

s Caosare de gemino vos estis tertia palma 

Sceptrigerumque decus Caesare de gemino. 

Spargite, quaeso, viro, Panchoos ducite flores. 

Lilia Caesareo spargite, quaeso, viro. 

xi,v. 

DE S'l'RAGE NORMANNORUM. 

Gaudeant caeli, mare, cuncta terra, Pauperes, dites, laici, potentes, 

Gaudeat Christi populusquo vernans; 0 coronate elericalis ordo, 

Facta miretur 

Fortia 

domini 

patris. 

tonantis 

20 

Omnis aetatis docus atque 

Plaudite cuncti. 

sexus, 

5 Laudibua dignus bonitatis auctor, Brachium patris validum potentis 

Magnus in magnis opifex beatus, Ecce protrivit subita robellem 

Cuncta dispensat dominante nutu Strage Normannum pietatis hostem: 

Sceptriger orbis. Gloria patri. 

Spes, salus mundi, pius ipso rector 35 Proelium campo struitur patenti, 

to Conterens pravos humiles coronat, Splendor armorum radiat per auras, 

Sublevat valles reprimitque montes Voce bellantum varia, tremescit 

Celsa potestas. Machina caeli. 

Qui facit rectis radiare verum Tela sparserunt geminae phalanges, 

Lumen in cordis speculoque mentis, :"> Danus infelix sua dampna quaerit, 

15 Quos tegit semper pietate pollens Ferreos imbres serit atque fixit 

Conditor almus. Agmcn inorme. 

[xi.ui.] éd. lHretmep. (>0 [xi.iv.]éd. Pircnnep. (il)sq. Si *utG posl 8 ot roliquiiC: 

carmenut anlecedensquoijuenon ad jinem descriptum [xi.v.]éd. Grousey. 8 10 contoreHC corr. 

.1..? 

Grosse 14 Lumen G nitis 0 corr. Grosse 18 post 0 del. cl G 29 Tala G corr. Grosse 

30 qucritG 

[xi.ni.]i. e. fUiamLotJtan I. abbatissamArmnaceimm de qua cfr. DuemmterSeditl carrn. p. 2 

adn. 0. ii Met.XV, 31 (J Kluctrosiniilc«. [xi.iv. 11tsq

NOItMANNOItUM TR1UMPHUS. 209 

Quem sitiverunt varios por annos Fortis est turris, clipeus satutis 

Sangtiincm, suniunt rabidi tyranni 

•i'i Dulce fit cunctis satiaro pectus 

•'• 

Conterons bello 

Cuius excelsum 

validos gigantos, 

super oninc nornen 

Caedc virorum. Est benedictuin. 

Quiquo fodorunt fovoas, ruere; Ultor oxistit populi fidelis, 

Quae fuit turris nimium superba, Qui maris quondam tumidis procellis 

Ecce curvatur nihilata Christo Pressit Aog'yptum, celeres rotasque 

*o Gens inimica. »> Obruit inio. 

Sternitur grandis populusque fortis, Ostriger Icsus super omno rognât, 

Tota contrita est maledicta massa, Quicquid cxcelsus genitor ercavit, 

Sorbet os mortis sobolem malignam Stirpe Davidis benedicta proies, 

Laus tibi, Christe. Gloria nostra. 

*> Hinc ferunt stragem populi fuisse:

210 

SKIX1LUSCOTT1CAUMINA11. 

llino pretiosa crucis hic Christi portio rognât. 

Inféra quac vicit, eaclostia rognaquo pandit; 

e liane aram "décorât gonitricis honorque Marine 

Virginia altithroni paradisi sceptra tonontis; 

Servat apostolicum decus hoc altare por aovum, 

Inter quos renitet Petri Pauliquo triuinplius; 

Martyribus cineres rodolont hic sorte beatis, 

10 In quibus est Stophani victrix ac prima corons. 

Hoc altare sacrum Rorici tompore regis 

Antistes domini Ilatbaldus iussorat esse 

Atquo pio mentis voto tibi, Christo, dicavit, 

Omnibus et sanctis fieri devovit honorcm. 

XI.VIII. 

VERSUS IN QUODAM PICTO SOLARIO SC11IPTI. 

a 

7 

i 

Angélus apparut Zacluiriae ntissus ab astris, 

Alloquitur Mariant Gabriel arehangelus alniain. 

[Angélus afFatur domini sabaothque Mariant.] 

Exultant animis Elisabet atquo Maria; 

Nascitur in Bethlcm cosmi stlvator Iesus. 

'• 

« 

Mos8iam natum pastoribus angelus inquit. 

[Natum fort dominum « 

pastoribus aima caterva.] 

Sistitur in templum Simeonis gaudia Christus. 

a Ecce magi domino thus dant, symirnan et io 

aurum, 

fEcco magi stollam visunt, Simeon quoque Christum.] 

Angelus in patriam quos fert per devia caram. 

[Inde magi patriam diviso calle rovisunt.] 

Fugit in Aegyptum loseph, puer atque Maria; 

Trux necat Herodes infantes caede beandos. 

i- Praedicat in heremo Iohannes dogma salutis: 

Agnum cunctipatris Christum fort voce Iohannos. 

Iordanis dominus glaucis intinguitur undis. 

Vinum dofocif;, Icsu fert alma gonitrix 

Sox latices domino vini rodolcntquo saporom. 

20 Cephan, Andrcam Mossias puppe séquestrât. 

8 rctinet0 corr. Haupl 9 MartiribuspasshnC [xlviii.]éd. Pirennep. 02 »y. ver mi in- 

(Myestospartira cuml'irennio qui 12734580 12 10 11 (S13pomitordinaviita lamen,ut cosscdiidercm 

quospocta ni correctionesmarginiadacrips'umevidebaiur;cfr, similiap. 207, infra p. 2Hiet discrepantiaseod.l3 

7 *Ducminkr 

G-escli.d. Ostfr. EeichsI, '206. [xi.vili.| 1 Sedul. c. i>.V, liiil) nain missiis ab ustvis | angélus. 

11 Cfr. Sedul. c. p. II, 103 sij.. 12Cfr. liawe. I, 288sq.. 20 Cfr. XXI, 1.

TITULI. ADIIARTGAU1UM. 21 1 

XMX. 

IDEM AD HARTGARIUM. 

Nunc viridant segetes, nunc florent gcrmino oampi, 

Nunc turgent vites, est nunc pulcliorrimus annus, 

Nunc pictae volucres pormulccnt aothcra cantu, 

Nunc mare, nunc tellus., nunc caoli sidera rident. 

s Ast nos tristificis perturbât potio sucis, 

Cum medus atque Ceres, cum Bachi mimera desint; 

Hou – quam multiplicis defit substantia carnis, 

Quam mitis tellus goncrat, quam roscidus aethor. 

Scriptor sum (fateor), sum Musicus alter et Orplicus 

iu Sum bos triturans, prospera quaeque volo, 

Sum vester miles sophiae praeditus armis 

Pro nobis nostrum, Musa, rogato patrom. 

L. 

IDEM. 

Angelicus nobis adventus claret avonti 

Nuncius ut Raphaël gaudia laeta ferons. 

In tenebris fuimus, tenobrae nos atquo caligo 

Presserunt maestos, heu pater alme, viros: 

s Tu nobis subito clarescens inclita lampas 

Laetitiao maniplos fers, benedicte, novos. 

Limphida transmisit nobis et glauca Mosella 

Praoconem placidum florigerumque patrem. 

Tu, baptista dei tanquam Iohannes honore, 

10 Nuncius es pacis: pax tibi semper – ave. 

LI. 

INQUADAMECCLESIA. 

Itos pietatis equos Christus régit undique frenis 

Et fort quadriiugos dux super astra suos. 

lu. 

ITEM. 

Alires in domini sabaoth martyres orant: 

'Quem bibimus calicotn, verax, ulciscere, index. 

[xux.] cd. Ducmmler flcdulii corm'map. 24 '2 *ot.C f) poc.in0 7 dusit0 corv. Jhntpt 

substanoiaet talm «aepiituC H \itis corr. llimpl [i,.]éd. Ducmmlerp. 2â IDUMin fuie. t rcrsim 

postcaadd. 0 0 lmdictobreviationîx -tii/no ovi'txtioC il lmbtistjicorr. C *i(ib;uniiH(! |i,i.] ftl. 

Pircnnep. Oïî 1 IVonis]rogitcorr. V ['"! 'pwdestftui;pneiitnni cd, l'ireMiribid.; poxtÏA1 Rc/pntnlnr 

in 0 anth. hit. éd. Ji. c. 494 ci Km'ltcriacïï>. c. ,'ÎOUin nwim cotituncla(cfr. Jtaehrcnsp. l. m.l\ .'ÎO,'ietcod. 

Valencen.N. S. 3l>s. X.) hoctilulo 1NVISU)QVOI)l'IlIN'PILA'KKXIN HONOKKl'K'l'lil Ol'TVLIT III 

VERSVSSClîlPTI SVNT 

[xi.IX.]il Aen.IV, 52:")|iiot«aiiqui'voluoros;il).Vil,) aq. volucrcs | antlii'iii imilc:'l>:uit.cantu. 

G Cfr.IX, II. 10

212 

SEDULII SCOTTI CA11MINA II. 

Sol tcnebroBUS erit, lunae decus atque rubescet, 

Labentur stellae, cum venorit arbiter orbis; 

Tune caligosis pavidac se condere spoleis 

Optabunt gentes agni, patris ante tribunal.' 

un. 

HARTGARIUS EPI8COPUS AD EBERHARDUM. 

In hoc nobilium florent praocepta virorum 

Codice, belligeris qui micuero rosis, 

Qui varios populos trifidum domuere per orbem 

' 

Artibus egregiis consiliisque bonis. 

Triplex bellorum hic splendidus ordo coruscat 

Milibus armigeris Martia bella cions; 

Hic tuba terribili sonitu elangore remugit; 

Praecipites scopulos carrobalista serit; 

Horridus ast aries frontis ductuque superbo 

10 Muros 

Falcatos 

turrigeros conterit atque quatit; 

itidem ourrus ars aima virorum 

Deludens 

Mox ingens 

superat, pro nihiloque putat; 

elefas Sternitur 

praerupti 

montis ad instar 

ad terras arte domante cadens 

» Sic adversa domans ars victrix omnia vincit, 

Ars munit populos, subrigit atque beat. 

Quicquid belligerae mundua sapit artis in orbe, 

Hic in thesauris condita cuncta novia: 

Ideirco dignum vobis hoc 20 

munus habendum, 

Bellipotens ductor, flos, decus atque patrum, 

Ecclesiae murus, laus inclita, zelus et ardens, 

Adversus Mauros dextera fida virens. 

Te tremit armipotens Sclavus, Saracenus et hostis: 

Ecclesiae pestes sternis, amande, truces. – 

s» Roboret altithronus vestros insigniter actus, 

Sis semper victor longa per aeva valens. 

L1V. 

Roetor serene, rutilans sub axe sidus, 

Salve per aeva, populi beate ductor, 

Francis paterna pietas, honore primus, 

[un.] ed. DuenimlerJahrb. fuer vaterl.Clesch.I, 184 2 fouisC corr. Ducmmler 10 snbrogitV 

corr. Ducmmler 20 docusjwstea add. 0 22 *uirosC nigros Ihiemmler [i.iv.]ed, Pirenne 

p. G3sq. carmen ex eorummtmeroquae S. imperfeclarclif/uerat 

[lu.] 4 Fort. IV, 20,91.Nubibus inveetna emuvenurit arbiter orbis. [î.m.lCfr.Ducmmlerannal, 

pair.hist. l. e.p.179,uU rectimmeMataitVcfletifuissecodicemEberhardodonnlum,cfr. WcittenbachGQ."I, 2(Xi 

min. 2. 7 A.en.IX, 501 sq. At tuba terrilnlcm aonitumprocul aore canoro | increpuit, sequitnr clamoioaelumque 

remugit. 8 de cnrvobalistiscfr. Veget.II, 25 ed, Lany* p. GO. 10 Viyct.IV, H p. 137 

ajipellatur arios qnodliabot (luvinsiiiuimfrontem, qua subruit muros. 1 1il).III, 24p. 110Quadrigas 

t'tilcata» in bi'llo n;x Antioclms et Mithrirlatnahiibticrunt. Qimcnt prin-.oniagmim intulcre tciTOi-om, 

ita iiostmoduinfuure derisni: nain dillicile cm-rusfalcatoa etc.. 11 sqq-

DE VEGETH CODICE. IN TESTKSFALSOS. 213 

Pulchrum nitore specimen decusque Romae, 

'> Fama, Lothari, volitans per orbis oras, 

Tliylen adusque penitrans célèbre nomon, 

David sercna species, honora proies, 

Alter Salemon redolons charisma pacis, 

Sion venusta soboles, in orbe princeps, 

10 Vivens valeto cyclicis per aeva giris. 

Christo favente dominans, béate, sceptris, 

Caesar, superna valeas tenere rogna 

Caelis per aeva niteas beata stella 

Gaudens nitore Solimae per omne sacelum. 

is [Stella beata niteas per aeva caelis, 

Saeclum per omne Solimae nitore gaudens.] 

LV. 

CONTRA MENDOSOS. 

Omnis mendosus corvos fert esse columbas – 

Sicque 

columba dei dicitur osso oorax – 

Perque caput iurat, quod sint mendacia vera, 

Veraque testatur figmina falsa fore. 

5 Pro tenebris lucem reputat, pro luce tenebras 

Is, sucum fellis dulcida mella refert, 

Sic mites agnos scabroso denteque rodons 

'IIos' inquit 'rabidos valde cavete lupos\ 

Ille sinus geminos laevo sub corde revolvens 

io Hic cernit verum, condit ibiquo dolum. 

Hinc piceus rivus per cannam gutturis exit 

Eructans mendas fumigerosque globos. 

Ore hians patulo blaterat linguaque trisulca: 

Credas septenos verba sonare viros. 

« Non vult agnosoi porfusus lampade veri 

Ille, cavornosa sed latet in fovea. 

Aethiopum tunica verum tegit arte nefanda, 

Gris et ex flatu nubila caoca vomit. 

Ambulat in furvis Aogyptius ille tenebris, 

'» Quomodo nicticorax luco micante fugit. 

LVI. 

ORATIO CONTRA FALSIDICOS TESTES. 

Lux aeterna deus fons lucis fons veritatis, 

Pcrspicua taies argue luce viros: 

4 cleonsqunqucC' corr.Pirenne 5 orat in dorascorr. V 7 honore(' corr.Pirennc. 10union(' 

corr. Ihiemmler 13 oua C *lf) H!discrepantiaepro 13 14 vente 1(1teqiientiS Unitet alii (sii/no 

pnst Sdefriloj Cl. e. Soctmtur(Ilaupl, mi *Heilu!iisicut?)ot nlii |i.v.|éd. Jhiemmlcrp. 2f> 8 *li»s (' 

12 funiigornquocorr. Duemmler 17 tonien0 eorr. iMwmmler *togiuirc nofamlnC |i.vi.| etl. 

Pivennep. G4sq, 

fi.v.] 3 cfr. XL1, 73. lli Prml. htm. 202 Kt.iliscissa Jolis rosoiuit sorninno trisnlco, 

'20 Nycticoi-axipsa est noctnsv,quia noctem amiil.;ost enim avis hioilnga et solem viilm-ononpatit.ur. 

Isidor. XII, 7, 41.

214 8EDULII SCOTTI CARMINA Il. 

lus est namque tibi gemitus audire tuorutn, 

Qui to quique tuum nomen amore sonant. 

< Tu pater es veri, verus deus, omnia vorax, 

Te verum dominum cuncta creata probant. 

Ergo fuga donsas, o lux inmensa, tenebras, 

Dotego mendosos luminis ore globos. 

Non confundantur mites te principe pacis, 

10 0 fili David, o Salemone prior; 

Sed confundantur mendosi daemonis arma, 

Quis inopes contra sibilat aspis oves. 

Tu leo de Iuda, tu rox, (tu) splendide Christo, 

Vince latebrosas luce nitente strophas. 

15 Clarescat cunetis erroris et atra caverna, 

Unde serit piceas falsa loquela faces. 

Tu quondam fueras castae fautorne Susannae, 

Testes falsidici nec valuere viri?'1 

Non illis geminus numerus, non cana vetustas 

2" 

Profuit, haut fusum falsa per ora malum 

Sed te veraci domino, te iudice summo 

Sorpserunt reprobos Tartara cacca viros 

Qui dilexorunt mendosis figmina plastis, 

Inter mendosos praemia digna luunt. 

25 Magne, tui victrix sic splendet celsa potestas, 

Cuiua in aspectu nubila falsa cadunt. 

Tu solus nobis sis iudex, Christe, benignus, 

Alto deque throno propitiare tuis. 

Credimus altithroni genitum te, maxime rector, 

M 

Speramus mitem mitibus esse ducem 

Ergo tuis famulis alienae sarcina molis 

Non apponatur iudice te domino 

In te sperantes non confundamur in aevum, 

Sceptri virga tui frangat inorme nefas 

w lustitiae trutinatn manibus rege, candide index: 

Vora volent sursum, vergat in ima nialum. 

Tu nobis clipeus, tu sis turrisquo salutis; 

Maxime, tu minimos respice, Ohriste, tuos. 

I.VII. 

ITEM DE IPSO FALSIDICO TESTE. 

Quid mondosa tibi retulit vulpocula, pastor? 

Fors eructavit, quos bibit illa dolos? 

An tetros 

Gamila 

vomuit carbones 

gannivit subdola 

ore nigello, 

verba sonana? 

Forsitan occlusis mortom sibi finxit ocellis, 

~m' 

Prcndorc quo superas arte valeret aves? 

5 dons]dr C l c. dicitur pro ds 

MtmilMS 20 Produit Ccurr. Pirenne 

11 riomnnisC 13 tu add. l'brnnc 

[i.vii.]éd. Clrnmep. 11( 

li) uoniistiisCenrr. 

[i.vi.]l" Aen. VI1T, 572 ilîvom tu maxime metor. fi.vu.| 4 cfr. XL!, 84. f>sqq. ,lc 

apolnyo([itemlangit cfr. Voiglreluis:cupl. p. fiS.

IN TKSTEM l'ALSUM. AU liOTllKltTUM. 2I5[¡ 

An rufa per montuni sub ovina veste latobat, 

Ne quis eam noscat matris haborc stropluts ? 

i» 

An tortis podibus giros contexuit illa, 

Obliquos peragens cursibus illa cyclos? 

Forsitan et vobis retulit, quod limphida Mosa 

lam nullos pisces, nulla fluonta tonct? – 

Sod tu, celse pater, iusti spoculator et aequi, 

ir> 

Vibratis oculis figmina falsa nota: 

Quomodo noctigenas dispellit Lucifer urnbras, 

Lampade iustitiae sic ronitesce tuis. 

Igniscat zelus recti te iudice, quaeso, 

Fulminea norma destrue grande nofas. 

Sint perturbati, qui turbavere seronoa, 

Nec sileat cyclicae formula iustitiae. 

Cornuta facie ceu Moysos esto coruscus, 

Cou iudex Daniel destrue falsa minax. 

-'' 

Scandala sint olli, qui nobis scandala movit, 

Scandala qui loquitur, scandala quiquo facit. 

0 polus o tellus o Titan o mare magnum. 

– 

Exaudite meum carmine vos gentitum. 

LVIll. 

ITEM IUTHMICI UERSICULI. 

'Bonus vir est Robertus, Vix vobis est aequalis 

Laudes gliscunt Roberti, Iuxta fluenta Mosao: 

Christe, fave Roberto, Hoc retulit Mosella, 

Longaevum fac Roberturn, Hoc celebrat et Rhonus. 

s Amen salve, Roberte, -••'>Hoc mille tonaut tonnac 

Christus sit cum Roberto' Puro plenae Lioo 

Sex casibus pcrcurrit Ingontosquo bachones 

Vestri pracclarum nomen. Et cornuti multonos. 

Nam lapis bene gestis Multipliées (sint) gazac 

111 Sexangulus coruscas. ao Christi dono collatae, 

Te lapidem descripsi?: Sis licet doctus vcrbo: 

Fors durum verbum dixi. Es doctior in corde. 

At ne sim la,pidatus, Es pater inter patres 

Vos obsecro per limpltas Et sophus inter sophos, 

is Proquo duro sermone m Imbrcs suris dicaces 

Bachus sit mi in ore. Ex flinuino Iordanis. 

Si durus sermo meus, Nam instruis perfusus 

Assit mihi Lieus: Caelesti rore montes 

Dives inopsque gaudet 

-u Nam vestra pietatc. 

Et construis subliment 

ilJ Tendons in asfcra turrim. 

7 vubraIfanpt, ^0 *ciclico]siliou(' [lvui.] cd. (îrosscp. li 1 RotbortuMiustao/nnorforma 

eutcfr. p.201 lUsuxangluluscurr.C \{\mîhi(ïcorr. ih\ 20*tfintont.(-'(quo)(Ironnc 37*j)ert'us:iH ( 

7 Aen.VI, dOUqui vestolaloluit. 2fi ;lm, V,(i'JH jior marciiuifjumn. [i.vni.j vfr.XXXYl. 

10 Ofr.VI, 63.

21.6C SKDULH SCOTTI CARMINA II. 

Felicibus et visis Qui tristibus Falerna 

Suporna spooularis: 

Ex sopho m(i a)latus 

M 

Largiri 

Poteris 

gaudes dona, 

fonte vitae 

Nunc angelus clarescis. Aima sanctorum sorte. 

45 Vere florento mundo Nec tanta de Siloa 

Te gaudeas 

Post longa 

beatum 

saecla patrom 

Grata 

>'< Haec 

manant 

suxi – 

fluenta. 

non nogabo, 

Montis Sion in arce [ceu Lucifer in Haec sugam: sicera, abi. 

caelo]. 

w 

LV1III. 

INCIPIUNT RECIPROCI UERSUS SCRIPTI DOMINO IMPERATORI LOTHARIO. 

Pulgidc Caosar, ave, nunc mundi doxa, Lothari, 

Flos magni Karoli, fulgide Caesar, ave. 

Qui genitore pio genitus de Caesare Caesar 

Natus et Augustus qui genitore pio. 

5 Rox benedictus adest Karoli benedicta propago; 

Nunc laetare, Sion: rex benedictus adest. 

Flos micat ecce virens et Christi palmes honustus 

Spargamus flores: flos micat ecce virens. 

io 

Maior honore cluit Francorum duxque serenus: 

Excipe nunc, Maie, maior honore cluit. 

Lucifer hic renitet, pascha qui forte latebat; 

Omnes laetemur Lucifer hic renitet. 

Dum rosa non aderat, hic festo tempore paschae 

Pulcher adest Caesar, dum rosa non aderat. 

i'> Qui roseus fuerat Lantbertus namque beatus, 

Excipit ecce rosam, qui roseus fuerat, 

Praesul et 1-lartgarius Lantberti nobilis hères, 

Diligit Augustum praesul et Hartgarius. 

Mosa, tuum specimen Musis modulare canoris; 

20 Ceu Rhenus celebra, Mosa, tuum specimen, 

Horidanus fluvius nam novit Caesaris almum 

Nomen et exultat Heridanus fluvius, 

Hic vir, hic armipotens, moritum qui tollit in astra 

Hercule fit potior hic vir, hic armipotens. 

25 Hic tuus est Salemon, felix o Francia, gaude 

Paciftcii8 princeps hic tuus (est) Saiomon. 

Stemmate iustitiae nec non pietate sorenus, 

Enitet hic rutilus stemmate iustitiae. 

30 

Lilia pacis 

Candidus 

amat bellorum mixta 

hic rector lilia pacis 

rosetis, 

amat. 

43 *in latus 0 in(fo)latus Duemmler J8 Coulucifor i» colo 0 *cst nliu Iccliopro 48priorc parle 

53 siolaC corr. Duemnikr 5*sicora abi] sibi sporoC [lviiii.] éd. DueiiimlerSedulii carmina 

p. 25 »q. 16 rosoamC corr. Duemmler 23 hic] li cj; a C 24 Hercule C '25 auto Krancia 

dcL gaudiumC 2(5est add. Uucnmilcr 

[i.vmi.]nesciocuius anni tueuseMaiu scriptum. 17XVIII, ',), '21 c.y. Cie.I, 482.

AD LOTHARIUM ET UKHTHAM. 217 

DE ADVENTU IMPERATORIS L0THARI1. 

Corde gaudeinus hilares sorcno, 

Dum redit Caesar pius ac serenus 

Conferens secum bonitate dulcis 

Murus 

Fidus 

Plebis 

est ingens clipeusquo fortin. 

adiutor, gladius salutis 

exoelsao populique magni 

Gaudia pacis. Rex. benedictus. 

» ïotus exultat populusquo vernans, Vosno Novtmanni tremuerc cuncti' 

Omne congaudet decus atque sexus: »» Dum videt vestras acios eoruscas, 

Gloriam Christo recinunt ovantes Fugit ad classes volitante cursu 

Quo redeunte. Hostica turba. 

Lucifer nobis rutilat venustus, Splendor armorum supcravit hostos, 

m Franciae sidus super astra notum, 

Rector Augustus pietate plenus 

Sceptriger orbis, 

m 

Solus 

Kinc 

aspectus ducis atque magni: 

tiinor plantis pcdibusquc 

nudis 

Addidit alas. 

Nobilis palma ecclesiaeque tutor, Nulla spes restât nisi sola navis, 

Martius heros rutilans in armis, Hinc cavernosas potière sodés: 

is Aureum Romae specimenque magnae, Arma perhorrent trepidi timoré 

Gloria saecli. *« Principis almi. 

Rex tuus mitis, sapiens, honorus, Talis exarsit tibi, celse rector, 

Pacifer ductor Salemonis instar Zelus adversus Belial phalanges 

Nunc venit Caesar, tuus, alma, princeps, Nec tibi inventus similis vol unus, 

»« Filia Sion, Unico Caesar, 

Floridus palmes generans coritnbos, f> Sicque Francorum decoratis ahnuin 

Vineae Sorehc sacrosancta proies Nomen ac famam seritis per orbem, 

Atque rumure speciosa cedrus, In libro vitae meritumquo clarum 

Regia stella Conditis astris. 

Moribus in sacris excelluit alma potestas 

i" Fulgons cou rutilo splendida stella polo; 

In terris habitans sapiebat gaudia regni 

Caelestis Solimao semper amore virens: 

Vix similem habuit sub caeli cardine mundus, 

Nullus et armipotens Caesar habere potest. 

||-X.|éd. Ihieinmlerib. p, 2ii ^7. 2 plus] n\tis carr, (7 lumustuBeorr. O V2V2 sureuh(' 

cfr. />, 171 27 «xcclsi(.' curr. Duemmler [1.X1.J éd. l'irauw p. (if) sij. -i luthnrii(.' 

[i.x.jiib *q.Aen. VIII, 2'24pedibustiinor tuUliilitalas. [i.xi.| cfr. XLllf. 

l'OKTAE LATIN1 AKV1 C'AIIOLINI 111. 1!M 

LX. 

LXI. 

VERSUSADBERTAM. 

Matornum spécimen, patrium decus, alma venustas, 

Sancta columba dei, Berta beata, vale. 

Caesaris egregii proies benedicta Lothari, 

Flos Ermingardis matris et altus honos 

Solus in orbe suum Caesar hoc pignus habore, 

Hanc prolem meruit rogius ille suam. 

Qua rectrice pia non altéra fulsit in orbe 

Sanctior 

aut 

potior 

nobiliorvo parons;

218 SKDULLL 8COTTICARMIN Il. 

i> In vobis rudoient cui.us nuric stommata muruin, 

lndolo praeulara inatris imago micat; 

In vestrae mentis spuculo sapieutia claret, 

Fcrvet amor Christi cordis in arec tui; 

Norma pudicitiae vos estis luxque serena 

ï» Non dispar matri conshnilisque patri: 

O quain foliecs rector rectrixque parentes, 

llanis margaritam qui gcnuure novam. 

LXII. l. 

I TE M. 

Te. béate rex, precamur orc corde montibus, 

Quo serenus atque initis des serena tompora: 

Ecce nunc aquosus aor imbre rura perluit, 

Uberes agros, vides, ut uber unda dissipet. 

'> Quaesumus, superne rerum temperator omnium 

Fi'ugibus ait te regente blanda temperatio; 

Cum precamur, aime rerum, te, imperator omnium, 

Vitibus sit te dicante fertilis serenitas. 

LXIII. 

DE PASCHALI FESTIVITATE 

SEDULIUS CONPOSU1T. 

Haec est alma dies, sanctarum sancta dierum, 

Veris pulcher honos signiferique decus; 

Hic est namque dies, dominus quem fecit lesus. 

In quo laetatur cosmicus orbis ovans. 

» Crinibus huno niveis, croceo vestitus amictu 

Solis ab exortu Lucifer ecce stupet, 

Clarus et occiduis rutilascit Vesper in horis 

Atque sui domini noscit amore diem. 

Vernat stelligeri Septemtrio cardine caeli 

m Haec septenaria lampade festa colens: 

Aegypti tenebras dispellit 

Ac sic lucifluos spargit 

luce Canopos 

ab ore globos. – 

Aurea sideream transcurrit Luna per aetram 

Gestans sceptrigerum nunc diadema novuni 

i"> 

Ipsaque celsithroni miratur cornua Christi 

Exaltata sui principis ac domini, – 

Titan gemmigeri centrum conscendit Olimpi, 

Ardens flamrnivomis emicat ecce rotis: 

10 pudiciaoC corr. l'irenne [i.xn,]éd. Urotsep.Hli 0 temperaoioO 8 Vitibuste uincaiita 

corr, C, IAlerulisO, Vitis sit te viliwnitesphaeruliss. Haupt postLXÎl mdloInterslilloscqxùturCtieduallae 

cpilciphiuviex, Baedae /tût. Antjl. ecct.V, 7 éd. 11. p. !2o(>tS'j.xuinptum, iwu e,t' Pardi JMaconiLamj. 

lùtl. Vf, 15 éd. W. p. llj!), cj'r. Mai.nuel.cl. V, 40:3et de Hosnia/nul ljeiniemed. Fort. p. XXVI ce 

(.faaanueclirlil'irennep. (i(isrj.,ubicurrly.: 1!1uiclit((') "2ttdie(liaeda; I.' C)XII"ltt KL. MAIAK. 17 supronu) 

contra ilaium. et Hritanni conlra J'irennutmlueliir lirmold,in hou. Ludor.III, 1,'i(/ 41) [i.xiii.)ed. 

.Dttenvnilei' Sedutii carmiua p. ^7 .s^.

0RATI0NES. AENIGMA. AD LEUTBERTUM. 219q 

Victorem célébrât Christum rota fulgida Solis, 

w Dum fit nocte nitens maior in orbe dies. 

Tellus florigeras turgescit germine bulbas, 

Floribus et pictum gaudet habere poplum. 

Nune variae volucres permulcent aethern. cantu, 

Produnt organulis celsa trophea novis. 

*'< Exultant caeli, laetatur terreus orbis, 

Nunc alleluia centuplicatquo tonos. 

Nunc chorus ecclesiae hymnizans cantica Sion 

Ad caeli superos tollit osanna polos. 

LX.1V. 

QUODD AM PROBLEMA 

Fueata est veritas et, si inventa fuerit veritas, neque erit aequitas. Item: si fuerit 

aequitas, neque invenietur veritas. 

IDEM DE IPSO PROBLEMATE. 

Inventum fuerit si verum, non erit aequum: 

Attamen est aequum feliois naotio vcri. 

Aequum si fuerit, tune rectum non erit aequum, 

Quamvis sit verum non falso nomine dictum. 

Nascitur ex aequo, quocl iam mox abdicat aequum 

Sic ex non aequo nos aequum cernimus esse. 

Si verum fuerit, quod et Non erit 

aequum, scire mémento: 

inventum sett verum sive quod aequum. 

Aufertur vero verum rectoque quod aequum 

Heu bona quanta bonis sunt hic contraria rébus. 

Qui quaerit verum, neque nanciscetur in aequo, 

Cum tamen est rectum, si verum repperit ipsum. 

Fit satins dominis, si falsum sit quod et a.equum, 

Aequum fitque magis, verum tollatur ab aequo 

15 Res eadem nunc vera manet, modo falsa relucet, 

Nunc non aequa eluit, nunc pondus et aequi. 

LXV. 

AD LEUTBERTUM EPISCOPUM. 

Corde laetanitir hilares sereno, 

Dum redit praesul, decus atque blandum 

Nunc papae vultus radiât nitorc, 

i" Arboris sacrae benedicta virga, 

Conferens secum populo bénigne Floribus pollens bonitatis actu 

Gaudia pacis. Ceu rosa clnrct 

Est iubar praesens: tenebrae recédant; Ecce paschalis ronitetne stclla?. 

Pontifex almus pietate plenus Cuius adventu hilnrescit omnis 

Ecce Leutbertus rutilât beatus |r> Dives et pauper. populusque vernnl– 

Gloria terrae. Spargite flores. 

21 *liullns(.' (i.XIV.)ctl. Piremw.p. (>7si/. l'uMa (' lacil. corr. l'ireime • Kqunniri sic 

paxaimC îî queritC 1-îHiioiiis( [t. XV| éd.ihtemmUvSctlitliicarmintip. 28 12piirotcurr, (u 

28 • 

[i.xni.l2,'iOjr.XL1X, 'i. [i.xiv,]Aeniipimlinsultitiomiliiridr.turISIÇi'iTAS. \t.) ïsittbertwttpimipustMmwzterinmx(840-871) 

cfr. Ditanmlei-Serf.

220 

Cui dedit Christus sua sacra dona: 

Infolam sanctis meritis nitentem 

Corquo tranquillum caritate comptum 

2» Francia gaude. 

Palma cui triplex fabricatur astris: 

Una nam claret probitate cordis, 

Alteram comit tuba dulcis oris 

Praesulis almi, 

SEDULîI SCOTTI J\I.L 1 \IJ.U.I..L'.n. CARMINAA. II. 

DE ADYEJSTU FRANCONIS EPI8COPI SEDULIUS CECINIT. 

Aureum sidus pietate fulgens, 

Inclitus praesul, pretiosa lampas, 

Nunc redit nobis bonus ecce pastor, 

Gloria nostra, 

> Nunc iubar pulchrum renitens décore, 

Germinis celsi viridisque virga, 

Quae secus cursus redolens aquarum 

Palma virescit. 

Ecce gaudentes resonamus odis 

10 Deserifc maeror speculumque mentis, 

Plena fulgescit radiisque Luna 

Vos venerando. 

Ecce Lantberti benedictus hères 

Cuius adventu hilarescit omnis 

' Plebs et exultans sua vota noscit 

Te rec(olentem.) 

Unde venisti, rutilans topaze?: 

Fors Eden gratis latuistis hortis, 

Arboris vitae quia poma fertis 

M Dulcia nobis. 

– 

LXVI. 

utvn. 

AD EVERHARDUM COMïTEM. 

v> Tertiam 

Inclitum 

palmam 

faotum 

decorat 

bonitate 

beatam 

plenum, 

Dapsilis dextrae piotate pollens 

Larga potestas. 

Hune, deus, serva populo patronum, 

3d Qui regat plebis nitidas bidentes; 

Pascuae vitae mercatur astris 

Prendere caulam. 

Zelus an divi innées in ara 

Cordis exarsit tibi, clare praesul, 

Filios contra Belial superhos 

Munere Christi? 

»•' HincqueNortrnannustrepidabat hostis ? 

Intuens vestras niveas phalanges 

Fugit ad naves, latitans in amne, 

Ocior Euro; 

Optat alatis volitare plantis, 

s» Franciae taedet tetigisse fines 

Arma perhorrens nimio pavore 

Caesaris almi. 

Inclitus ecce cornes rediit lumenque serenum, 

Gratus est nobis tuus, alme, vultus: 

Gratias Christo referamus omnes, 

a-'1 Quod pii patris specimen coruscat 

Stemma decoris. 

Quaesumus patrem, patris atque prolem, 

Spiritum sanctum: sua dona nobis 

Septies fundat redolens arnma 

4(> Hic et in aevum. 

Armipotens 

ductor nunc Everhardus adest, 

Quem nobis 

Alpes, quem Longobardia misit, 

Excipe praeclarum, Francia, laeta virum. 

'< Floridus advenit cunctis in gaudia. palmes, 

Splendor Francigenum Christicolumque decus. 

18 inl'ulam corr. C 19 *castitato C prubitato Haupt 32 *l'emlore C [i.xvi.] éd. Duemmler 

ib. p. 28 sq. 13 lamberti G 16 om. C *te decus add. C 18 oris C corr. Haupt '21 an diui ï)uemmler\ 

audiiii C 30 tedet C 33 ante tuus (lel. alniUK 0 35 clioniscet C lacit. corr. Duemmler 39 septiena 

corr, (J 40 in add. V [i.xvn.] edil,. Jhiemmler Juhrh. f. rnterl. (hsc.h. I, 185 s< et Grosse p. 12 

EVE RDIIARDV C 3 remisit C corr. Duemmler 

[i.xvi.] 27 «q. Aen. VJT.T, 223 fugit ocior Euro. 29 Atn. IV, 259 alatis pluntis. 

31 C-fr. LX, 39. 39 Ofl: ad Audrnd. xupin p. H0 r. 24.3. [i.xvn.| 3 Cfr. infra LXXVIl, 7.

AD PRANCONEMET EBERHAROUM. 221 

Doxa triumphalis bellis ac Martius ardor 

Hunroci proies haec benedicta nitet. 

m 

Affrica quem trepidat, 

Tu, Saracene, tremis 

horret Maurusque nigellus; 

bellica gesta viri; 

Roma sed admirans ducis inclita facta. beati 

Italiae clipeum gaudet habere pium. 

Pulchrior hic auro, pretiosior atque topazo 

Moribus in cunctis eminet iste bonis; 

if> Protegit hune Christus clipeo gladioque salutis, 

Lorica fidei, sic galeaque spei; 

Non hune aequiperat Hector, non magnus Àeliilles, 

Forsan eum Gedeon assimulare potest. 

20 

Est bonitatis amans; placidae fit pacis amator 

Hic dux bellipotens, sidus in orbe inicat: 

lustitiae pennis per scalam scandit Jacob 

Nec mancus dextra splendida dona serit. 

Cui sub corde pio dives clementia pollet, 

25 

In cuius vultu gratia blanda nitet, 

Cuius et in claris fulgescit gloria gestis – 

'Aima Maria,' rog(o) 'et protege, Christe, viruni1. 

Inter Francigenas sublimi vertice palmaa 

Hic pius atque bonus florida palma viret. 

a» 

Mitibus est mitis, miseris 

Moribus in sanctis est 

fit dapsilis ille, 

ovis inter oves; 

At si quando viro zelus fervescit in ara 

Cordis, fit subito maximus ipse leo: 

Non illum terret sonitus clangorque tubarum, 

Sed neque Normannos inclitus ille timet. 

3n Obsecro ferte viro, victrices ducite palmas 

Bellorumque rosis, vos, decorate virum. 

Diligit is Christum: sic Christus diligit illum, 

Per hune ecclesiae cornua clara levans. 

40 

Discite Francigenae, cuius vos discite 

Virtutes clari mente tenete viri. 

gesta, 

Hune pater, hune genitus, hune sanctus spiritus, oro, 

Magnificet terris glorificetque polis. 

I.XVIII. 

AD GIJNTHAKIUM COLONIENSEM: EPI8COPUM IDEM SEBUL1US. 

Fontibus in liquidis versatur vestra Camena 

Nec torrens Cedron conmaculavit eam, 

Pegaseos haustus despexit vestraque Musa: 

Sed fontis Siloa sacra fiuenta bibit. 

2(1*roget0 28 bonascorr. (,' 37 diligutxpe iilû corr. C 41spiritnn sanclusCcorr. Grosse 

[i.xvill.]edd. DuemmlerSedulii enrmina p. 29 cl Nollere>\rf. Hcienr.ceci.1877 ;».27!) 4 syloa< 

8 sq, Cfr. XXV, 21 sq.. lf) ."7.Cfr. Sed. 1 at/ 37 sqq.. 17 Amnl.il, 711magnuHAclnllos. 

22 Fort. e. g. III, 8, 28 splemlida dona dure». 31 sq. Cfr. LXVI, 21. 33 Cfr.tiedul. ï vin 27. 

[i.xvin.] Gimiluvrin*(850– 863)ejriseopuifColimimms. 

3, 18 Undoanimao vivo fonte llucnta bihant. 

1 Kd.II, 5i) liqnidix t'nnlihus 1 Fort. Y,

-111 

SEDDLU SCOTTI CARMtNA Il. 

Ast noquo Parnnsi dignatur visere colles 

Montis in arce Sion vestra Talia sonana: 

Aodibus in nostris vestri chelis organizavit, 

Fistola vigenis persumuitque tropis. 

Armoniccn. vidons melicas depromere voces, 

m Quam vix Orpheus Trax similare potest, 

lu quis praedives vestri clontcntia cordis 

Erga Sodulium tune patofacta sophum: 

Ilinc vicies refero vobis de pectoro grates, 

Quas soptimplioitor multiplicarc libet, 

ir, Ditior Heridano sis, Horentissime praesul, 

Paetolus vobis aurea dona Huât, 

Montis oliviferi viridis nec dosit oliva, 

Limphida vina Sorehc vinea vestra forât 

Nectaroaequo tonent te nobis, optime tonnao, 

•m Aspris nascantur prospéra quaeque locia. 

fn Christo valeas, vestri valeatque Camena, 

Indigefc haut nostra quao neque lauta poa. 

l'ulclier versifieus nam pulchras condidit. odas, 

Fonnavit 

niveas 

pastor 

amoonus ovos. 

LXIX. 

IDEMAT)EUNDEMDEBIBLIOTIIEOA, 

c, 

Aspice pandecten vitae de fonte sententem, 

Tibère quae gemino clara fluenta serit. 

Hic Geon, Fison, Eufrates, Tigris et amnis 

Potant Christicolas nectare quosque pios. 

Mel caeleste, fluens oleum, lae suaveque vinum 

Ydria metretis hic redoletque novis. 

Mystîca nam tropicis anagoge floret in arvis, 

Arboris hic vitae dulcida poma virent. 

Hoc opus egregium Guntharius, inclita lampas, 

m Sedis Agrippinae pontifiealis apex, 

Vovit clavigero munus hoc scriptile Petro: 

Cephas, Christe, pio praemia ferte viro. 

Vos videamus, amen, Septembri mense beatos, 

Post scenophegian vos videamus, amen. 

i?> Gloria te domino nobis clarescit in aeva, 

Aurea gliscat – amen – gloria 

te domino. 

lfi ilicior(! 1S ucstva]im corr. (f 10 nptime0 2(1 Aspifi con: C "22miro(! rnrr. 

Dunnmler jr.xiX-1edd,Diiemmler il>. 29 sq. NolUs«4.280 3 lyson t! tygria V 4 cliristicnld»(' 

eorr. Jhiemmler 5 siauauoi|uocorr. V Ui gliseit Nolte 

lô Fort. V. M.1, 128 LavgiorErirlano. 16Cfl:e. < Aen.X, 142. [i,xix.| 1 Gfr. Writtenlmch 

Seliriftwexeti:'p. 125 sqq., adilr.< Alcum orlh. éd. K. VU,SOI!, 1*5l'aiult'elos nmnia fpri>nt«>H: idi'o 

vi'tuset. nnvum tostitiinMiUiin, si insiiuul ncriliilur. iianiloclo» ilieitur. 10 Fini. e. ij. IV. 8, 8 ponliticulis a)»1*. 

!i efr.t'. y. Fort. V, M. Il, 11.

AI.) GUNTIUmUM(JULONIKNSIOM. ïi' 

I,XX. 

IDEM AI) EUNDEM. 

"> 

(Jana hicnps celerat glaeialibus horrida cnistis 

m Yisere dilectum non valooquo moumï'1 

Teinpora. iani volitant 

Gliscit plausti'igcri 

cyclicis 

concava 

fugientia pennis. 

spora poli, 

Fugit September, properans 

!•> At cuin parebit cunctis praedulcior illo: 

October anholat, 

Âutumnus finom tendit ad usquc suum, 

Et fort nubigenis nubila tristis aquis. 

Tu solamon eras, spos nobis, inclite praosul, 

Adversus tumidi flamina dira Nothi. 

Heu – bnichus timidus fors hic torpcbo latobris, 

Horrida plus aspris sunt haec mihi tcnipom rainnis, 

Quod mihi sophistae pastor amoenus abost, 

Pro tenebris lucern reputo, pro nocte luccrnas, 

Heu, quia nec claram lampada 

cerno meam. 

Codite vos ramni, nox et abito nocens; 

Nubila tristitiae tune linquent corda piorum, 

Tune pax et requies paschaque 

'u Gratis glorifieet gratia vos domini. 

mentis erit. 

Grratia vos domini multis comitotur in annis, 

– 

Sum nieinor ecce tui – testatur parva Camena – 

Sis moinor, oro, mei: sum memor ecce tui. 

I.XXI. 

IDEM AD ADDONEM ABBATEM. 

Doxtra potens domini te ducat, f'rater amande, 

Mox properans hilaris quo ranigrare cupis. 

ltheni glaucicomas superetis, quaosumus, undas 

Nec vobis noceant Seylla, Garibdis – amen; 

Dehinc transcursis lordanis rite fluentis 

Vosmet cornipodes oxcipiantque sophos; 

Posthaec et Solimam laeti cernatis opimam, 

Qua domus est domini plus Saleuionis ope – 

Qua gaudet Solima per multum Francia f'elix, 

i" Europae totus quin etiam populus 

Qua pausat rutila martyr Bonifacius aula, 

Cuius laus, meritum transit honosque polum. 

Instar apostolicum roseo diademate coinptuni 

Purpureum sidus terrigenumque decus – 

i5 Postquain Haddonis libetis et; oscula pacis, 

Exantlate pio talia verbn patri: 

[l.XX.] éd. Grouse p. Ki "2 Cou sc.it (.' corr. Uutmmler plsiistigori (' ."> *«']cliviil f 

i s|ir 

(' 

cuvr. Ihtemmkr H tuniida iwr, C 18 puscuquo 0 al. Dut-mmler h'orschxn.jni :ur 

Peuttclten (leach. V, XH »/. !l trigemnnquB (.' corr. Ihicmmkr 

lfi ï'jx atlunto C corr. Dtit'.mmlcr 

l.'i mlilmiis

224 SEDULII SCOTTI CARMINA II. 

'Frater Sedulius casiao do flore salutans 

Exoptat vobis prospera quaeque probis. 

Quot flores ligno vitae, quot poma viroscunt, 

-'» In paradisiacis cinnama quotque locis, 

Quot liquidae manant guttae de fonte Siloa: 

Vobis ambrosios tos vovet ille scifos. 

Vestros atque dies multiplicet alma potestas, 

In terra meritum multiplicetque polo. 

as In domino valeas, pastor bone, grexque decorus 

Sive rosae iuvenum, lilia sive senum. 

0 mihi iam liceat mox tales visere stellas, 

Per quas terra micat, quas paradisus amat. 

Eden ut videam, gaudens illic requiescam, 

au 0 pater, huic avido propitiare viro.' 

LXXII. 

SEDULIUS CEOINIT. 

Angelus altithroni comitetur vos, rogo, fratres, 

Vestrae norma viae ne salobrosa fiat, 

Sed duce grammatica vos ars cornupeta fandi 

Protegat et scuto sacra Sophia suo; 

•r> Cuius suxistis teneris vos ubera labris, 

Musica non absit dulcisonumque melos; 

Messias vobis succenturiatus ubique, 

Sit ver florigerum, sit ariesque poli 

Ethica Christicolas ducat cosmeta sophistas 

10 Illuc, Iordanis quo fluit unda ferax. 

Hinc vestri Solimam hilares cernatis opimam 

Cultu divitiis nobilibusque viris. 

Qua Bachus régnât, sedes et Musa locavit, 

Urbs, colit, es felix, quam deus is 

Incli(ta) 

Unde 

atque dea; 

te Stephani sed maior doxa celebrat, 

levas gnatos mater in astra tuos. 

Te pater, alma parens, Adventius, aurea lampas, 

Moribus exornat pastor et ore rethor, 

->o 

Quem domini 

Quo regat 

gratis chrismavit (st)illa tonantis, 

is niveas papa beatus oves. 

Cuius aromaticum transcendât sidera votum, 

Vincat Pancheos turibulumque thimos 

Cuius libetis, rogo vosmet, ut oscula pacis: 

Dicite cordaci florigeroque patri 

17 *salutesC 18 uobis C] del. et adscr. probis C" cj'r. XIX, G p. 18.r> 19 QucxlV corr. 

Duemmler [î.xxu.]edd. DuemmlerSedul. carm,/>.30 s'j. inde a 24 Pirenne p. 09 5 tenebrisC 

corr. Duemmler 8 sis C corr. Duemmler 16 IncliteC corr. Haupt 17 aclvonciusC 19 *illoC 

inler 23 et 24 posituse81n. LXXIll in C 

30 propitiare imperat.dejXjncnUspropitinri ex Vuiyalue,unu, vvido mihi indeturncripamepro aveo, 

aiin in litomutrumqiwdain libru ïtyi&itetaiiido] cupio pro cupiilo cfr. Vlacid.al. Deiiet'lmy.ad p. 8, 7. 

|i,xxii.| 17 Adœntim epismpusMdtemm(,85.1–870)cfr. DuemmlerHedul.carm. p. 2 ad»..10. 24 coriiiix 

i. q. uonlatus cfr. Enç)dbrechttiitzgsber,d. \Vicn. Ah. CX,-l

DM ADVKNTIO MEÏTKNS1. 

•*• 'Nomina quot nitidis, quot vci'ba loquacia cartis, 

Flamina quot Musae mollifluiquo tropi, 

Vobis Sedulius vornanti corde sophista 

Tot paradisiacas, plus et adoptat opes. 

Quaeso mémento mei, Musis dignissime prucsul, 

au 

Âligeris precibus, quaeso, mémento mei. 

Sum memor ecce tui, resonat cou parva Camena; 

Sis memor, oro, mei: sum memor ecce tui. 

Norma beata queas prolixis vivere cyclis, 

Yivcre lux populi, norma beata queas.' 

lxxiii. 

Adventio domino papae deus donavit 

Gloriam et honorem atque thronum Stephani. 

Est ille vir pastor clarissimus et 

'> 

Sapiens et prudens ecclesiarumque amor. 

Hoc non est in terra benignior alter, 

Egregius factis decorus isque verbis, 

Pietatis regulas, caritatis tenensque palmam. 

Quem, mundi salvator, conserva virum clemontem. 

10 

Pretiosus 

Sectator 

atque lapis semper sit topazus 

Stephani Francorumque lucerna. 

Christum rogo patris genitum maximi: 

'Ilunc terra rege, glorifica inque Sion.' 

Ubi regnat dominus gloriae paschaque Christus, 

Omnes ibi simus corona beati. 

LXXIV. 

I D E M. 

Aut lego vel scribo, doceo scrutorve sophian: 

Obsecro celsithronum nocte dieque ineum. 

Vescor, poto libens, rithmizans invoco Musas, 

Dormisco stertens oro deum vigilans. 

5 Conscia mens scelerum deflet peccamina vitae 

Parcite vos misero, Christe Maria, viro. 

LXXV. 

IDEM. 

Sacra Camena, refer: quis te decoravit amictu, POETA 

Quis laetam faciem reddidit atque tuam?r 

Aut quis laurigcra cinxit caput, oro, corona, 

Unde micas alba pulchrior en edera? 

[lxxiii.]ed. Pirennep. 68 stj,;prosa est quamSeduliunversijicaturussi iicuiaseteratt e. >j. 

A dominomoruitgratis Adventiusalnuun 

Ecclosiaospocimonatque thronumStoplmuietc. 

3 pastor add. C" 5 Uac C carr. Pirenne in bisC 10 SectaturC corr. l\renne fi.xxiv.]éd. 

Duemmlertiedulii carminap. 31 4 sternotmC cor)'.U'uttetibach [i.xxv.]cet. Duemmlcrl. e. /•. 31 

25 sqq. Cfr. XXVf, 5 sq(].. 20 Cfr. infra LXXV, 10. [i.xxiv.] Cfr. anth. h ni. A1,aii. 

3 lîuedaorth. al. K.Vlt,288rhythrni/.o]modulor. 1 

6 Ftmt.1 V,3 11 Consciamensrecti ftuiinomondaciafinit. 

-P-H_ 

l'OtTAS I.ATljNIAKVIClIlOUNl 111. 2!) 

225

226 

-+" -+- 

SEDULII SCOTTI CARMINA II. 

'< Inverti magnum – fateor tibi, Tyrais llomcrum, CAMENA 

S) decorauit corr. 0 post 16 sequitur in C AD CRVCEM D0MIN1CAM etl. lïrenne p. 69 huer 

Alculni opéra 

ib. exilai inter 

editum a Quercetano et Duemmilero poet. Karol. I, 344 CXIV 1 1 sq., tum ITEM éd. lïrenne 

Alcuini opéra l. o. p. 345 u. 5 sq., tunc id quod Duemmler edid. Sedul. carm. p. 32 XXXV: 

SSVPRA l'OKTAM VKM1S QVE DIC1ÏVK PORTA SANCTI l'ETKI. 

Sedidi non est, e cod. Pniat. 833 fol. vil (secuiuhim Mai script, vel. V, 31 cl 158) Oruler edidit inter 

epitframtnata 

Christiana 1 sq. MCLXX W 1 sl. 2 sq. ib. 12 1 sq. 5 sq. ib. 8 1 sq. 7 sq. ib. 11 1 sq. 

'.) aq. ib. 10 3 sq. 13 sq. ib. 8 3 sq. lf> sq. ib. 11 3 sq. 17 sq. JIC/.X.UJI 8 1 sq. 1 sq. non 

repperi, sed de Iota re G. Jl. de Jtossi udpcUandus est [lXXvU éd. Duemmler ib. p. 32 sq. 4 hilduuuum 

0 f>*eoi>e,inel; efr. p. 18") i 6 *l>unU)uliiiue V cfr. cod. Val. epilhal. Laurent, éd. lis. p. l. m. 111, 

29!) v. 63 bumlmliique llaupt 

[i.xxv.] 10 Jiugen. Total: curmen philmnd. (efr. mt/mi p. 12lij 4 Et auperat îniris nmaic.i tlabra 

molli». 11 Fini. III, 24. 2 Cuius in aspoctu. [i.xxvi.] Hildninn» Vamçrattensù ejnt«;ojms (862 63) 

cfr. Duemmler Sed. carm. />. 2 adn. 10. 

Inveni Musas organicosque tropos: 

Doxtcra 

pracpollcns 

Gunthari praesulis 

His oniamontia me decoravit ovans. 

Mo docuit dulces Musarum farier odas: 

in Doctior is Phebo Musica flabra sonat. 

Cuius in 

aspectu 

Glorifica vatem 

almi 

nihil est crinitus 

Apollo 

quem, 

bone Christe, patrom. 

Talia cantando salve, 

benedicta Camena, POETA 

Et, qui 

te 

compsit, 

salvus in aeva fiat. 

's Si tibi tanta dedit, speranius nosno beari?: 

Spcramus papae saecla beata fore. 

LXXVl. 

Laotamur subito tranquilli mente serena, 

Dum 

tranquillus 

adest nobilitasque potens: 

Glorificum nobis dominum lumenque 

oorusoum 

Misit llildwinum dextra 

superna 

dei. 

'•> Fistola nostra sonet, melicis et concinat odis 

Sambucae superans bambiliique 

tonos. 

Innuvat antiquum melior pictura decorem, 

Sanctorum meritis irons reparata micat. 

Nunc caelo est similis, vere nunc inolita Roma, 

Cuius claustra docent intus iuosse douin. 

s lanitor auto fores fixit sacraria Petrus: 

Quis neget lias arces instar lialiero poli '1 

Admitti ad oaelos mortalia corpora credas, 

>Sul> podibus domini dum pia porta patet. 

Pestes bella famem insklias casusque nefandos 

10 Erecta omnipotens arcet ab urbe manu. 

Non hic fallacem lusit pictura decoroin: 

Sed domini populos urbs titulata prubat. 

Parte alia Pauli circumdaut atria muros, 

ilos inter Roma est: hic sedet orgo deus, 

i:> Sic oculis hominum Christi praostatur imago: 

Nam voruin soli cernere mente licet. 

1 T E M. 

Letior occuuuit Paulus cervice seconda: 

Cui caput est Christus, despicit ipao suum.

AD GUNTHARIUM KIUSQUK FRATliKM. 227 

Quem nobis Ithenus materque Colonia niisit, 

Kxcipe praocelsum, limphida Mosa, viruni. 

Hic vir namque viret florens velut arbor amocna 

"> Virtutum liquidis imbrificata tropis, 

Ecclesiae spécimen, paradisi fertilis arbor 

Nec codons ventis turbinibusque feris; 

Flaniina non ipsam terrent fluctusquo minaces: 

Namque super petram stat bene firma suam; 

i'i Fert roseos flores bellis, fert lilia paois 

Et viret in foliis semper honusta novis; 

Dulcida poma gerens doctrinae spirat odores, 

Pistica quos nardus vix simularo potest; 

Hanc neque cana hiemps spoliat quassantibus Euris 

20 Nec scit in adverso perdere mala Notho; 

Floribus immo magis fructuque redundat opimo, 

Gliscit et ad superos cedrus ut alta polos 

Ecclesiae decus est haec arbor et aurea lampas 

Florens in Solimis gloria, Rhene, tuis. 

as Rhene, tuis Solimis fama celebraris in orbe – 

Te magis Hiltwini lux decoratne tui? 

Est sophus ille pater, sophian diligit ille, 

Mentis et est sophicis praeditus ipse gazis; 

Potavit liquidos divini nectaris haustus 

s» Ponteque de vitae sacra fluenta bibit; 

Actibus insignis sexangulus ille topazus 

Inter Prancigenas norma venusta nitet. 

Christe deus, talem cyclicis, rogo, protège giris 

Atque para largo castra beata viro. 

LXXVII. 

I T E M. 

Floridus ecce venit: campi, florete patentes; 

Florescant silvae: floridus ecce venit. 

;> 

Tempora veris aves célébrant crispante susurro, 

Produnt organulis tempora veris aves. 

Obsecro: prome tonos, septimplex fistola M'usae; 

Exuperans cignos, obsecro, prome tonos. 

Rex venit ecce pius: regalem texo Dicite vos, Musae: 

camonain 

rex venit ecce pins. 

Quisquis 

amarus ci, sit rauco 

1G*honosta0 20 NescitC corr. Jhicmvtler [i.xxvii.] prlnuis?do 2 l'Iovescuntrurr. V 

f) tlioiins(J 0 opsoerocorr. C î) fitC corr. Ifaupt 

10 Martian. Cap. VI, 5S4 al, Ei/.is.p. 107.2.'5imhriliealiat.aquis. 11 (le. IV, 142 l'rH.ilix(ii-l>ns. 

2'1 Colnmaut LXX, 11. 1. 29 AUlhtlm.cil. OU.)i. 271, 31 mviaris liii.ust.us.5i) Cfr. LXVlll, l. 

[i.xxvii.]3 Cfr. 7.X/ 2:1«< !• fleri: ad Acn. XI, 4fiS'nuioi' aut-ein niïr /h'«m est.: îuini modo 

oanoros signifient, alias vooia pessimao luvonalis(I, 2) •rauci 'l'iioêiiioCmlri {nieHIoimci'hs. 

louttcr~us. j)iïi('or«lir. 

p~eu 

•>;i )~A, 1 

pectore 

io Olli fel refluât, quisquis amarus ci. 

Codrus

228 

SEDULIISCOTTI CAËMINAII. 

Caesare de gemino floret haec tertia palma, 

Regia stella micat Caesare de gemino. 

Ostriger hic rutilat bellis cornuque curuscat, 

EgrcgiuB princeps ostriger hic rutilat. 

i;> Chrismata pacis amat: pax olli semper habundet; 

Scptriger hic rector clirismata pacis amat. 

LXXVIII. 

ITEM AD BERTAM. 

Caesaris hic domini deargentata columba 

Inter Francigenas candida Berta nitet, 

Stella venustatis, niveae rectricis imago, 

Flos Ermingardis Caesareumque decus. 

Nobilis illa fuit mater rectrixque beata, 

Nobilis in genere, nobilis atque fide, 

Nobilis in sanctis rutilabat moribus illa, 

Nobilis in sensu proloquioque pio; 

Sancta fuit studio, caelestia semper amabat 

10 Omne malum fugiens, omne bonumque sequens' 

Divitias mundi despexit munere Christi: 

Hinc acquisivit praemia summa poli; 

Ad fontem vivum sitiebat mente beata: 

Hinc desiderium venit adusque suum; 

«s 

Larga fuit manibus, 

Ceu stellas caeli 

plures 

quis 

ditavit egenos 

numerabit eos? 

Quis numerare potest doctusne notarius arte, 

Quantis distribuit munera, quanta dedit? 

20 

Hinc sibi perpetuos 

Exultat multum 

thesauros condidit 

hic tribuisse deum; 

astris, 

Nec parce sevit: mercedis hinc metit amplum, 

Dapsilitas largas reddit opima gazas. 

Cuius nobilitas in vobis, optima Berta, 

Claret in exemplis, moribus 25 

atque bonis: 

Congaudet populus simili te proie parentis, 

Exultant variis dives inopsque modis. 

Terrenum sponsum caelestis nunc capit aula: 

Hinc tibi nunc melior sponsus inestque deus. 

30 

Turturis ecce genae florent tibi mentis 

Emicat interius castus amorque dei. 

honestae, 

Vos niveaque stola sponsus decoravit Iesus 

Atque pudicitiae sparsit in ore rosas, 

Cinxerat et gemmis virtutum pectus amoenum, 

as 

Elegit 

Caesaris 

sponsam spe meliore suam. 

hanc prolem conserva, Christe, benignam, 

Huic margaritae, sancta Maria, favo. 

[lxxviii.] éd. DuemmlerSedulu carm. p. 33 nq. 12 nquisiuitG corr. Ihtemmler 13 siciobatC 

21 seuit (J 2!) florouttibi Wattenbach](lorentibusG 34 spem 0 corr. Duemmler poal 30 Finit (! 

[lxxviii.] 1 C'fr. XLIJT, 2. 19 c.g. lurenc. I. (>)

AD BERÎAM. LUDICRA. 229 

I.XXIX. 

Nos grates domino referamus ritoquo laudes, 

Ornat qui plebem semper in orbe suam. 

Nam sicut eaclos stellarum lumine pinxifc, 

Vestiit ut terras floribus ipse novis 

5 Ecclesiam decorat sanctam sic conditor abnus 

Virginibus viduis coniugibusque piis, 

10 

Sic fructus triplex sanctorum crescit in agro, 

Quam pulchram segetem post paradisus habet. 

Coniugium sacro fulgescit in ordine primum, 

Ex quo sunt viduae virginitasque nitens: 

Primus honor fuerat vobis, gradus ordine primus, 

In quo servastis iura pudica thori. 

Florentem iuvenem peperistis nobile lumen, 

Francorum viridis qui quasi palmes obit, 

Aspera mors secuit perpulchram heu quia virgam 

Sed tali virga nunc paradisus ovat. 

Terrestrem sponsum rapuit mors invida vestrum: 

Pro quo caelestis sponsus amoenus adest. 

20 

Iste magis 

Pulchrior 

dives prae cunctis regibus orbis, 

hic violis, pulchrior atque rosis. 

Cuius mirantur Sol, aurea Luna decorem, 

Laudat et angelicus quem super astra chorus, 

Cuius dulce iugum, cuius miseratio suavis: 

Exultat talem Bobila habere virum. 

ss 

Ipso tibi gemmas virtutum congerit aimas, 

Insuper aeternas ipse dicabit opes. 

Quod manibus tribuis, hilari quod menteque donas 

Pauperibus, vitae scribitur ecce libro: 

so 

Illie thesauros 

Qui neque 

vos invenietis opimos, 

marcescunt, sed super astra virent. 

LXXX. 

Mitis et Arcas ero, rore sacrate sitim 

Arte mera modero, more domare metra. 

Nostri simplicitas fratrem superare trilinguem 

Exultat victrix: palmam date, laeta iuventus. 

Qui fodit foveam, grandi ceciditne ruina? 

Victus et occubuit, voluit qui victor ut esset? 

5 Et cornuta quidem devicit bestia calvam, 

[lxxix.] ecd.Iûemmler ih. p. 34 nq, 4 nouasC corr. Jhtevimler 18 amemis(' 22 lnmlotC 

tacit, corr. JMiemmler 26 *dicabatG [l.xxx.]nullo inlerstilioseijitilurinC, ed. lhtemmlerib. p. 3f> 

[i.xxix.]8 Vwl. IV, 17, 12 quem panulisus habet. 17 c. g. Fort. IV, 26, 47Abripnit tiTieniin 

subito mors invida, fonnam. [i.xxx.]Ilauptiiim lutere non poluîi 1 sq. versus rccurretiies esxe. 

l'ari artificio intei' KaroKnonIlralmniui umusest de laïuiib.s. cruds fuj. XXVIII, quod);«

230 

SEDULII SCOTTI CARMINA II. 

Rinoooron mutilam protrivit acumine frontem: 

Adversus doctos noli certare, sophista: 

Si pugnare libet, cur desint cornua fronti? 

Aureus ex Luna processit noster Apollo, 

11 Quae soror est olli violis praedulcior Hyblao; 

Nobile puniceum provenit ab arbore malum, 

Intra quod latitat robur mirabile vitae. 

LXXXI. 

DE ROSAE LILIIQUE CERTAMINE IDEM SEDULIUS CECINIT. 

Cyclica quadrifidis currebant tempora mctis, POETA 

Vernabat vario tellus decorataque peplo. 

Lactea cum roseis ccrtabant lilia sertis, 

Cum rosa sic croceo sermones prompserat ore 

•r> Purpura dat regnum, fit purpura gloria regni; ROSA 

Regibus ingrato vilescunt alba colore. 

Albida pallescunt misero marcentia vultu 

Puniceus color est toto venerabilis orbe. 

Me decus auricomum telluris pulcher Apollo LILIUM 

i° Diligit ac niveo faciem vestivit honore. 

Quid, rosa, tanta refers pudibundo perlita fuco, 

Conscia delicti? vultus tibi nonne rubescit 

Sum soror Aurorae, divis cognata supernis; ROSA 

Et me Phebus amat, rutili sum nuncia Phobi; 

i'> Lucifer ante meum hilarescit currere vultum: 

Ast mihi virginei decoris rubet alma venustas. 

Talia cur tumidis eructas verba loquelis, LTLIUM 

Quae tibi dant meritas aeterno vulnere poenas? 

Nam diadema tui spinis tcrebratur acutis: 

m Eheu quam miserum laniant spineta rosetuni. 

Ut quid deleras verbis, occata vetustas '1 ROSA 

Quae tu probra refers, plena sunt omnia laude: 

Conditor omniereans spina me sopsit acuta, 

Muniit et roseos praeclaro tegmine vultus. 

25 Aureoli decoris mihl vertox comitur almus liTLllJM 

Nec sum spinigera crudelis septa corona, 

Profluit at niveis dulci lac ubere mammis: 

Sic holerum dominam me dicunt esse beatam. 

Tune Ver Horigera iuvenis pausabat in horba POETA 

an Olli tegmen orat pictum viridantibus herbis, 

Ipsius ad patulas redolebant balsama nares 

Floripotensque caput sertis renitebat honoris. 

10 hybro0 [i.xxxi.]ad. JMemnilerib, p, 35 si>, 11 pudipundoCe.nrr..Duemm/er 12non 

oruboacitGeorr. WaUenbach 20miserocorr. (1 22on*plei!ii(a) ? 27*profliiitatC 30to goiioratV 

corr. Ihiemmler 32 *rotinobat0 rotlimibatcorr, Duemmler 

8 ]

ItOSAEKTLILllCKRTAMEN. TlïULI. 23t 

l'ignora cara mei, cur vos contenditis inquit. VER 

v> 

Gnoscito vos gominas tellure parente sorores. 

Num fas germanas lites agitare superbas' '1 

0 rosa pulchra, tace: tua gloria claret in orbe; 

Regia, sed nitidis dominentur lilia sceptris. 

Hinc decus et species vestrum vos 40 

laudat in acvum: 

Forma pudicitiae nostris rosa gliscat in hortis, 

Splendida Phebeo vos, lilia, crescite vultu; 

Tu, rosa, martyribus rutilam das stemmato palmam, 

Lilia, virgineas turbas decorate stolatas. 

Et tune Ver genitor geminis dans oseula pacis PO ETA 

Concordat 

•15 Lilia tune 

dulces patrio de more puellas. 

croceae dant oscula grata sorori, 

Illa sed huic ludens spinetis ora momordit. 

Lilia vernigenae ludum risere puellae, 

Ambrosoo bibulum potant et lacté rosotum. 

>o 

At rosa puniceos 

Ac niveam largo 

calathis fert xenia flores 

gormanam ditat honore. 

LXXXII. 

IDEM. 

Iste cherub Christi nova signat mystica logis, 

Munditiae fialani hic gostat flore refertam, 

Turibuloque procura sacros hic spirat odores. 

ITEM. 

Cingitis altithronum, leo bos homo rexque volucruni, 

s Geon, tuquo, Fison, Eufrates, Tigris et ainnis. 

1 T E M. 

Eminet ecce cherub autiquae gloria logis, 

Angelus ac patrum fiala fort vota piorum, 

Turis opes redolcnt per hune et aromata cordis. 

1 T E M. 

Plie sex discipulos trames describit honoros, 

io Dulcis odor Christi per quos respirat in orbe. 

ITEM. 

Campus hic aureolus, argenti qui vomit undas, 

Sex alios domini fidos désignât amteos. 

A L I B I. 

Guntharius praeaul Christi venerandus honore 

lias fieri spocios spcculandaque scomata iussit. 

3(5caretC coït. Dtteiumtcr 45 *gmt»i|data C [i.xxxii.|ai l'iveimep. 60 srj. 2 MinidiiiioV 

pott 3 add. I'1'KMC 

3i! Ed. VIII, !I2 l'ignora oii.rusoi. -J t>Aen.XI, 418 oro inoniorilit. • Cfv.ecl. Il, 4(i. 

[I.XXXH.] 5 Cfr, LXIX, 3,

232 [SEDULIISCOTTI] CAIiMINAIII. 

LXXXIII. 

Fons aotcrne deus, humilis miserere Mosellae 

Augens nubigcnaa ubere roris aquas. 

Alter, qui glaucas pluat almo numino limphas, 

Non est, non fuerat, non erit ille, deus. 

Qui colaam rutili molem regis ordine cacli, 

Quem laudatis, aquao, vos super astra deum: 

Respico nunc terras et aquosis prolue nimbis 

Omnium regi referamus omnes 

Gratias Christo domino sabaoth; 

Cuncta quem laudant elementa regem 

Consona votis; 

Quem canunt cives Solimae supernae, 

Cum regit mundum mare rura stellas 

Continens nutu dominus creator 

Omne creatum; 

Pascha qui nostrum, via, vita fulsit 

10 Ortus in terris, oriens ab alto; 

Garnis in claustro patiendo mortem 

Morte redemit; 

[lxxxiii.] éd. Pirenne p. 70 7 in mari), add. O; sequuntur versus quos Pirenne edidit p. 70 sqq., 

sed excerpti sunt ex Paulini Nolani natal. 4 5 6 10. min.dum 

[III.] [i.] 3 quem Hageri] q B 5 sfïïe B quae est breviatio pro supernus 15 pdâ B 

Dmnee 

17 post fulget chresimon adponit B 23 pennis et pro adonio 24 carmina cautaut discrepantiam adscrlpsU B 

28 *reinotis B 

[lxxxiii.] 7 Cfr. VII, 71 p. 174. 

III. 

i. 

DE JUJBj PASGHA. 

H 

2s Tado, te Christi pretiosa palma 

Sublevet semper meritis in altum, 

Omnibus nobis pater atque fautor 

Orbe remotus. 

Providus custos generis humani 

Morte devicta rediens redemptor 

is Victor ad vitam tulit ipse praedam 

Mortis ab ore: 

Hinc planetarum corus axe fulget, 

En iubar pulchrum speculumque solis, 

Plena fulgescit radiisve Luna 

20 Lumine fratris 

Inde congaudet polus unda tellus, 

Gloriam Christo recinunt ovantes 

Praepetes pennis volucres volatu 

Nunc philomelae. 

[[IL] [i.] Imitari videtitr frater Ellinicus pocl, Karol. loin. II, 41.8 sq.. 1 sq. cfr. Sedul. 

II lxvi 34 supra p. 220. 3 cfr. eimd. XVII, 20 p. 184. 5 ib. v. Hl. 1. 14 c. (/. Sapphic. in 

S. Swerin.•». 1D éd. Knoell p. 72 Morte tlovicta rctroiro egi«ti (ego; rodiro focinti cod.) ad | gaiulia vitac. 

16 cfr. XLV, 43 p. 209. 18 sq. Sedul. II r.xvi G et 10 sq. supra p. 220. 21 sq. ib. LX, li sq. 

p. 217 et XLV, 71 p. 209. 25 Tado archiepiscopns Mediolancnm (860 – 68) cfr. Duemmler Sybel. II Z. 

XXXVII, 347 et (/esta Berengar. 164.

AD TA.IJONKM MKDIOLANKNîSl'lM. 233 

II. 

Tado, bénigne vide vatis pia vota canentis: 

'Vive deo felix saocla futura vidons.' 

Te docet cugo – papam domini doctrina ducontcm, 

Scnsibus in vestris sunt satis artis opes. 

•> Angélus angelicam Itufael mcdicus medieinam 

Conferat et vitae tempora longa tuae, 

Opilio domini serves ut ovile superni 

l'or solis cyclos, pastor ovilis ovans; 

Denique stolligeri conscendas culmina caeli 

«o Praosul ab angelicis ductus ad astra choris. 

Emicat ecce dies paschalibus alma triumphis, 

In qua congaudent sidera rura salum. 

Salve, festa dies, festarum sancta dierum, 

Qua deus infernum vicit et astra tenet. 

15 ïellus en vario pandit sua munera partu 

Spondens agricolac vinoore posse famem. 

Surrexit Christus sol verus vcspore noctis, 

Surgit et hinc domini mystica messis agri. 

Nunc vaga puniceis apium plebs laeta labore 

20 Floribus instrepitans poblite mella legit, 

Nunc variae volucres permulcent aothera cantu, 

Temperat et pernox nunc philomela melos, 

Nunc chorus occlesiae cantat per cantica Sion, 

Alleluia suis centuplicatquo tonis. 

2S Tado, pater patriae, caelestis gaudia paschae, 

Percipias mentis limina lucis: ave. 

m. 

Vive, Sofride, potens per splondida saecla sub astris, 

Sis decus in populis, sis decus inque polis. 

Angelus angelicam Rafael medicus medieinam 

Conferat et vitae tempora plura tuae: 

.> Nam, quos Christus amat, castigat amoro paterno, 

Largus et aeternas auget amator opes. 

nnno boAte longn metenu inq, tilin 

[it.] 1 TadoB liigno uide B 2 futura uidonsJl 4 in uestris B super 6 et iuxla omnipotens 

dns uite ds omnipotensdns sume bonitatis origopomitB 7 Opilio sicB 10 coriasemper 

diïi: f«plinimadouaNUifl «crft 

exceptaVIII, 18.B 11 dies pasealibuscontinuaB 16agricoluouincerepossefamemii 21nethoraii 

B0n(m |l terrin 1. 

22 melosB [m.]2 plis (i ex o) B 

[il.] Annoni quoque,(cfr. app. erit. ad v. ^) poêla offerromluit, qui ni fattor epiiscopusFrishifiensis 

est (854–75). 9 Alâliclm.laud. virg. 1445 Luckla stelligevi acandentes culmina caeli, cfr. de princ. 

vit. 371. 10 cfr. Sedul. Il xx 40p. 187. 13 Fort. III, 9, 3!) Salve, festa «.lies;cfr. VoiglYmigr. 

p. 48 et Sedul. II l.xiu 1 p. 218. 14 = Fort. le.40. 15Fort. le. 9 Terra (avonsvario f'umlit 

murmscula fetu. 16 = Fort, I. c. Ili. 11)sq. Fort. l. c. 25sq. Construitiira favos Itpes liino 

alvoaria Unquens t. 1. p, m. rapit. 21 = Sedul, II l.xnr 23. 22 Fart, l c. 211.«q.Ilinc filonicla 

suis adtemporat organa cannis | fitciuoreneronssodulcior aura nielo. 2i!sq. Sedui. II i.xm 2Gsq.. 

25 Fort. V, 10, 1 Summo pater patriao. 2(> Alàhelm.princ. vit. 218 lemlens n

23.1 (8KDUUI. SCOTTI]CAHMINA III. 

i» 

n(t)it!: t 0 t gau'tit 

7 castra continuo13 12 defioiunt13(continuo?) 13 caelestiapraemiaB [iv.] 2 promotus 

relltun 

ex scribaeum breriatiosohenda esset 5 arcibus continuaB 6 an *avcte?R 13 quodc Htterarum 

vestir/iùexiricarepossumNsr videtur: Nostiquod liar/enmsupplet certe non fuit uo at Bsuppl. Jfagen 

Ihlmlim o 

orbeml astra B 14suppl.Hagen:exilâtetiamvestii/iumqlitt. flaminaB marisB llï ntppl. Ilagen: 

exsiatetiamvestigimns litt. 22 ante KegiachretimonadponitB 24Nos Bcorr. Buraian. et Vannenhorij 

11 Fort. VII, 12, 56 Quiquid ab Oceanis circulus ambit aquis. 14 Sedul.Il VI 34 p. 171. 

[iv.] Lothariusimperator833–855, 1 e.g. Am. VI, 56 l'hoebe, gravis Troiae semperraiserate laliorcs. 

3 Aen. XII, 58 sq. decus imperiunique Latini | te penes, in te omnis domus inclinata recumbit. 

9 e. (). Aen.XII, 427 arto raagistra. 

Post solis cyelos solaria scandito castra, 

Civis stelligeri sis et in urbe poli, 

Follet ubi regnum sanctoruin principe Christo 

Perpotuis 

Nain quod 

opibus 

miindus 

perpotuisquo 

habet, mundi 

bonis; 

quod circulus ambit, 

Deticiunt sateclis singula quaeque suis. 

Caolestis patriae caelestia praemia. vobis 

Prospéra contingent, adsit et omne bonum. 

IV. 

HLOTI-IARIE VERSUS. 

Rex pietate vigil, nostros miserate labores, 

Pormotus elegis questibus affer opem. 

In te mater enim penes inclinata recumbit 

Et pia distribuit iura Sophia tibi 

In te diffusos statuit, rex optime, scnsus, 

ln tbalami secum arcibus arce locans, 

Hino arcana tibi legis mysteria prompsit, 

Quidque sequi débet clericus ordo, dedit 

Et, quaecumque homines perquirunt arte magistra, 

10 Constituit, Caesar, iure tenenda tibi. 

Astrorum retinens augusto in pectore legem 

Conscriptam numeris multimodisque notis, 

Nostrum praeterea quis v(olv)at spiritus orbem, 

Ae(quo)ra sollicitent flamina quaeve maris, 

15 Yel, cur Hesperias casurura sidus in undas 

20 

Rurs(us) ab Eoo surgat in arce poli, 

Causas quin etiant nosti, cur omnicreantis 

Ad specimen factus sit pretiosus homo. 

Yt breviter referam, te cuncto stemmate compsit 

Sophia praeclaro, virtus et auxit ope: 

Cedit namque tibi priscorum gloria regum, 

Regia nunc novitas extulit aucta caput. 

India quos tremuit, servivit et ultima Thyle, 

lIos superas equidem religione pia; 

0 sqq.lioeUi.cons.phil. I inetr. II, 10 sqq. Et quaecumque vagos 

stella recursusexercet varies ftexa per orbes, | conprensamnumeris victor habebat. | Quinetiam causât! 

unde sonora| flaminasollicitent aequora ponti, quia volvat stabilem spiritus orbem| vel cur Hesperias 

sidus in imdaH| casurumrutilo surgat ab ortu. 2.'1 Oc.I, 30 tibi serviat ultimtvTlmla, cfr. Boeth. 

JII inebv.V, 0 sqq. Eteniin licet ludica longe | teluistua iuru tremescat et serviat ultima Thylc.

Hauriat Caesar sapiens, benignus 

Auribus carmen citharaeque molos, 

Qui debet crebra variaque laude 

Glorificari. 

s Laudibus regnum et diadema clarum 

Caesaris magni vigeat, coruscet, 

Caesarem semper recinetque nostrum 

Carmen ubique. 

Omnis exultet moduletque cernens 

to Régis aduentum propero recursu, 

Visitans nostrum Latium sereni 

Sexus et aetas. 

Tetra cum nubes radios corusci 

Solis inuadit Boreasque spirans 

if> Verberat nubis tenebrosum amictum, 

Emicat ut sol: 

20 

` 

Haud secus noster reduci meatu 

Caesar Augustus Latium petendo 

Nubilae mentis pepulit tenebras 

Splendidus ore. 

AD LOTHARIUM 1MPERATOREM. 235 

27 Ç( B i. e. (juae. 29 geripturn BH 33 qq fuit in B 3e indila B corr. JTagen [v.] praeler 

Hagenum éd. râper Oaudtmmii I TAp». 1877 p. ltiO >< acrosljclii lumm Ihiemmler ihlexil &jl,eJ h. Z. ;)7, 3-17 i 

1 ITariat Ji corr. Ilaqcn 11 Visentis liursiamts: ynod metnim 15 uorberet 11 corr. Itagen nubes B corr. 

petwmiilaret 1!! cuin] 

~a.. 

0 

Ilavct 10 emicet B *ot U 1S potemlus ./>' 

cou l/avet 

23 i'orrigo 

ot aie S 30 plucida Hnijm 3(j cliriato 7i corr. Ilai/en 

29 J¥oî\ 9, 1 Sapientia nedificavil silii ilonunn, oxcidit. columnas si'ptmn vfr, Snhil. 1 xn p. 159 .«/ 

32 Item. 88 viribus aota suis. 

2i Perfida colla tibi flectentur iure superbi, 

Mens humilis subdet perfida colla tibi. 

En: quae, rex, 

Quae virtute 

iugiter meditaris iura Sophiae, 

sua reproba colla domat. 

30 

Nam scriptura refort, 

Septem praecipuas 

hanc excidisse columnas 

et statuisse domum; 

Subdidit interea rigidos rogina tyrannos 

Collaque calcavit viribus aucta suis. 

Haec quoque permagnis te praefert dotibus auctum 

3!i 

Atque opibus propriis inclita quippe fovet 

Haec regimen summum tribuet Sapientia vobis 

Atque suis faciet sedibus ipsa frui. 

V. 

Arbiter regnum moderans ab aevo, 

Protegons nostrum comitare regom, 

Porrige et dextram f'amulo fideli, 

Christe redemptor 

25 Regnet ut sceptrum retinens avitum, 

Iure subiectos foveat Quirites, 

Gaudeat tanto domino subesso 

Urbs quoque Roma. 

Imperet fretus propriis habenis 

3° Sponte subiectis placita quiète, 

Logibus torquens alios severis 

Rite rebelles: 

Virtus ast illum comitatur alma: 

Cuncta, quae optamus, regimen secuntur 

3?>Caesaris nostri domino volente, 

Te quoque, Christe. 

Summa maiestas – pater atque nate, 

Spiritus sanctus – precibus adesto, 

*« 

Reddiqj^fs régis 

tibi pro salute 

Quas, deus unus. 

30* w 

·lnlY

23G [SEDULII SCOTTI] CAKMINA III. 

VI. 

VERSUS QUI DESCRIPTI SUNT IN CALIC(E). 

H(oo) agni cratoro sacro potantur et haedi, 

Scd haurit digne, crimine quique caret. 

Hune Angelbertus renovans insignis et auro 

Praesul et en magnis gemmis vernantibus auxit. 

vir. 

PRAEF(A)TIO. 

Desere corda, dolor, cum sint en gaudia nobis: 

Noster adest senior; desere corda, dolor. 

Gloria nostra redit, clementia luxque serena; 

Cuncti laetemur: gloria nostra redit. 

'> Cedite vos, tenebrae; tenebrarum, cedite, nubes; 

Dum iubar est praesens, cedite vos, tenebrae. 

Pastor amoenus adest: pastores, ducite dona; 

Pastores veniant: 

pastor 

amoenus adest, 

COLLATIO SIVE NARRATIO. 

Orbis ab urbe venis, patriae pater: euge reversus; 

iû Tado, decus populis orbis ab urbe venis. 

Sunt tua rura tibi: salve, sol, sole salutis; 

Urbs est metropolis, sunt tua rura tibi. 

Te vocat Ambrosius, domini domus et (t)ua sedes; 

Sanctus, Tad(o), tuus te vocat Ambrosius. 

15 Te redeunte tui (re)deunt ad gaudia cives 

(Exul)tantque chori te redeunte tui; 

Te duce plebs domini praepollet lampade Christi; 

Poll(esc)unt iusti, te duce, plebs domini. 

Porrige, pastor, opes; ovibus date vellera vestris; 

20 Nobis exulibus porrige, pastor, opes. 

Munera multa tibi tribuat deus altus ab arce, 

Conferat et vitae munera multa tibi. 

Collige Scottigenas, speculator, collige sophos: 

Te legat omnipotens; collige Scottigenas. 

25 Haec tibi scripta, pater, compulsus amore paterno 

Scripsi, si recipis haec tibi scripta, pater. 

Pacifer orbis ades patrata pace per urbes; 

Ecce, sator pacis, pacifer orbis ades. 

[vi.] iilul, suppl. Hagen: liti. e cauda tuperna apparet 1 suppl, Hagen: c quorjuevesUyimnest 

2 quisqueHagen 3 AngelbertussicB 4 uornantîbussic B [vu.]PRAEFATIOHagen]ps itioB 

post secundamlilteram fjuaefuit f vel s vix minus duabus perknint 10 pto B 11 salutis t srfio B 

av. I liifltrftliir himineâc pi 

13 & ua B 15 1Gsujtpl. Tlagen 17 ppolletlampatlexpiB 18 suppl. Hagen domini1 et, 

annn "n 

inse'juentivertu rol(ligi)onemio(at) to tlueoplebsdîTiB 21 minoramilita13*voluilsuperna 22anlc 

muiioradel. multa-B 25 ante Haooclel.tibi B 

[vi.] Seduli esse Scdulianutmxvix atlfirmarcrim. AngcBterlmepincopusMedinlunensis(824-–8f>0) 

cfr. DuemmlerII. ce.supra G?>; culicuininscriptioiiexapucl 

Ang, Mai,script,.vet.V,197. HAen. IV, 134insignisntauro. [vu.]3–8 iWemferc Sedul. II x 1 – 5. 

7 sq. SeAul. Il xi 11 si/ 17 Sedlll. 11 r p. ll!7. 1H polliiscfirnlegUuraptul AUlhelm.Icmd. 

rirg. 807. 25 Cfr. HT,5.

AD TADONKM ET LIUTFUIDUM. 237 

Nos decet altithrono grates modo redderc regi, 

30 Vota vovere deo nos decet altitlirono. 

Prospéra cuncta fluant, vobis decus (af)fluat omne, 

Praemia contingant, prospera cuncta fluant. 

Utere pace, bonis, quibus utitur Itala tellus; 

Ecclosiae bonitas, utere pace, bonis. 

35 Cunctipotens dominus, qui numine cuncta tuetur, 

Vos tueatur amen – cunctipotens dominus. 

Nunc, bone pastor, ave. sanctos comperte labores, 

Post iter omensum nunc, bone pastor, ave. 

Suasit amor domini Simonem visere Petrum, 

w 

(I)re vias duras suasit amor domini. 

Vicit iter pietas pacis dans focdera mundo, 

Eximiae fidei vicit iter pietas. 

'Optime pastor, ave' dicat polus undaque tellus, 

Cuncta elementa sonent: 'optime pastor, ave'. 

vin. 

DE LEODFRID(O). 

Culmen honoris, ave, magno de semine magnum; 

Carpe vias vitae, culmen honoris, ave. 

Te decet omne decus, bonitas, bonitate tonantis 

Dux Leodfride potens, te decet omne decus. 

'•> Percipe vota videns, princeps sub principe Christo 

Versifici vatis percipe vota videns. 

Pax tibi sitque salus saecli per marmora salsa, 

Per mare tutus eas; pax tibi sitque salus. 

Saecula plena bonis post vitae saecla viantis, 

10 Perpes possideas saecula plena bonis. 

Pollet ubi populus caelesti lumine gaudens, 

Sis caeli civis, pollet ubi populus. 

Sidereis opibus sis sidus in urbe tonan(tis), 

In patria lucis sidereis opibus. 

u> Sidereae Solimae Petrus portarius aulae 

Sit tibi cum clavi sidereae Solimae. 

Sanctus et Ambrosius te ducat ad (agm)ina Sion, 

Angolicus(que) chorus, sanctus et Ambrosius. 

Dextra superna dei te protegat, obsecro, Christi, 

so Te quocumque ferat dextra superna dei. 

'Optime ductor, ave' dicat polus undaque tellus, 

Cuncta elementa sonent: 'optime ductor, ave'. 

2Hgrates m l nû.11 verntm post régi tequentemin 11occupât1 nos decetaltitlmmorégi m roiMoro 

nota 31 *affluntex lillerarumfragmenlisfueiliu»ijuamllngeni et fliintaupplctur 40 suppl.lai/en. 

pnr~ntie mUIH'n~ 

[vni,]1. magnum1 celsmn11 3 tonantisJB 7 socli]i\ s etcautlufaraminemutilntae,.mlcertae 1 11 uminoB 

t/l'UM 

, 1. 

20 Scdul. Il r (i }>.iti'.t. 21 «/. r. xupra Vil, -13»

238 

APPËNDIXAD SEDULIUM. 

APPENDIX AD SEDULIUM. 

Ducmmkro (N. A. IV, 319 sq.) obtcmperans Sedulium subscqui volui carmina ex codice 

Sangallensi 904 prompta duo, quorum alterum p. 88 (i. e. re vera f. 4.0) ad imum primae 

cohimnae legitur alterum p. 89 (i. e. f. 40') cohcmnam internant obtinet fine 

caret cum f'oli 4.0 columna cxterna perierit L, IL cum qttod ttno ex folio in codice 

vacuo relicto supererat librario subpetiverit penso nimis angustimi. Nain Ubrarius ut ex 

apparatu videbit qui videre potest, non poeta quaa est Nigrae opinatio, Scottico codici 

(de quo vide Nïgram reliquie Geltiche I Tof-ino 1872) Karolinorum s. IX. minuscula usus 

versus hos inseruit. Unde non moror quominus Buemmlero concedatur a Scotto quodam 

statuenti compositos 

i. o. intra annum 

eos esse dum Gimtharius Coloniani Agrippinam arehiepiscopus regit 

850 et 863. l Edidit utrumque Nigra l. c. p. 5 sqq., alterum 

Duemmler Wartmanni apographo usus 1871 Anzeiger fuer Kunde der Deutschen Vorseit 

XVIII, 10 sq.. A quibus mea ipsius editio, quam ad adornandum Duemmleri novum 

npographum et iteratae Wartmanni eurae praesto crant, praecipue eo differt guod inter 

scribae manum (G) et correctoris (G') diligentms distinxi: G' enimlectiones, quibus quamvis 

auctoritatem derogo, et se sunt examinandae et tantum non omnes redarguendae. 

I. 

Lex mala menbra regens animum per crimina bellat, 

Lex bona in mentis arce resistit ei. 

Pausareque negant, ut victrix victaquo fiant, 

Unus et una queat tune homo lexque sua 

II. 

Umbrifera quadam nocte de pectore soranum 

Carpebam fessis luminibusque meis: 

Auricomae quaedam tune fulgens mitra puellae 

Clarior enituit sole rubente mihi. 

'> Illa procera nimis tangens a vertice caelum, 

Florida telluris dum graderetur, erat. 

Lumina contulerat gemina radientia fronte 

Quis videt aetheria, rura mareque simul; 

Ubera lactifera referebat pectore bina: 

w IIis pascit modicos, quos iubat, atque rudes. 

(!.] 1 creminaG 2 totum verêumexpunxitG' 4 quat corr. G post i Lox liominisintns 

arte resistitci add. G' maie v. 2 sanalums, nam in mentisarec est ut apiulSeduliume.< 1 III 10pag. 155 

[II.] 2 fessis priore s erasa Ci 3 Auric5«iaoG (luedamG *mirciG] ciel,et formasuperscr.G1 

cera 

puolleG 5 Illtt pro n'imisG, an voluil ut legeretur: Procera illa nimis?`? celuinG G *tolluraG 

gradiroturG corr. Duemmler *ea G 7 gommaG\ del. et super frnntoscr. saperna G' radiontiac/'r. 

supra p. 113 app. 8 etlioriaG 9 referebatG] p'roforebut corr. G' *an rosorabat? 

1) De Gunthario cfr. praeler Ducnunlcr.et Nkfram Nolte Rente des sciencesecclés.IV. scr. 1877 

p. 281 sqq.. 

[II.] Persmae ficlio Boethio debetur de coim. plùl. J, 1. lioethi qiwquc Phihsophiu pulsave caelum 

sninmi vcrticÎN oawiininfi viilchatnr. 1. sq. somnnm carpwc a. g. Iuixiic. II, M3,

KNCOMUJM GUNTIIAH1I. 

Sic oxorsa sua verba pulehorrima virgo, 

Cum gelidus sudor fudcrat ossa mon: 

'Quid, miser, es tropidus? non sumf'allontis imago, 

i'> 

Sed per iussa dei vora roforro sinor. 

Cognita Graiugenis sic sum, vencranda Latinis: 

Utrisque inorito signaque dupla voho. 

Inde sophia vocor Gracco, sapiontia llomac, 

Unus sed sensus nomina por varia. 

20 

Imbuti regis doctores hac sapiontos: 

Lumen abero meum nullus in orbe negat. 

Ergo parce metu, non me ludente timebis: 

Utere pace mea, sint tibi cuncta. bona. 

To voco, ut venions Gunta,ri limina tecti 

Prospéra porcipias: nam bonus ipso suis. 

25 Gloriferae famae Guntari fertur honostas 

Europae tunnis laudibus almisonis: 

Pacifer egregius praesul venerabilis almus, 

At patiens humilis largus et ipso pius; 

m 

Moribus et forma pietateque dignus honore, 

Electus domini pastor et ipso gregis. 

Quosque dualis ali.t ipsius cura favendo: 

Dogmate corda fovet, corpora veste civo. 

Agmina mortiferae carnis surgentia farre 

Mactavit mentis rite favento doo: 

ss Hinc securus inest prostratis hostibus istis, 

Totus ut interior sit placidus domino. 

Nam hominis geminao leges horiuntur in usu, 

Quae pugnare soient nocte dioque simul. 

« 

Donifer altitronus denudat anthra sopliiao 

Gunthari ingenio lumine legiforo: 

Pagina signiferî septeno tramite cursa 

Astrorum loge huic bene nota sopho; 

Carmina musidica pollentia famine salso, 

Ludiforo sensu aedificata colit, 

11 Sic exorsasua uorba G] ïalibus allocituruerbis sttpertcr.G' 13 falentescorr. G 11*iussa 

P 

dei] misa d5 G iusa uisa sed a duo superacr.G' 15 ueneranda latinis G] bilis sumquo euperscr.G' 

versumut patetsinecognitalecturus 16utrisq,morîtoG]Ide fidoliae superscr.(}' postuohoadd.fanulinris 

oro et iuxla 17 sq. is inde fîilolis is euro G1: varia correciorUcouttinmasunt ad perpolieiuhnnv. 10(; 

(voluissemihi videtur Ind« fidelisero vclFamilians oro signaquod. v. Niyrac (Utrisquomeri)tiaindolldelis 

ero) 17 Inde G] dei. et ipsa mperscr.G' Groco0 20 aberoi. c. avèrecj'r. 10 iubat 02 ciuo et 

corbus in Sedulicod. Ousano 21 lauciontocorr. G 23 uocoG] dei. et peto superscr.G4 *uenies 

(add. a a G' ?) G Guntjiriicorr. G 25 (et 40) cont-ariG hunostaoG] corr. G' 27 prossnl (/ 

28 humilia h dei. G 29 horo corr. G 30 ips G 31 QuosqueG] Quoinquocorr. G' tliml«s

240 

A)'1')':ND]XADSËDU[~UM. 

Concinit et )!)i)'!ts rnodututis ca.nt.ibus odas 

Dtdcison:)- voce ~torific~tf), doo. 

i'!ttr[!ip!mporibua,c!H!Cn.ti8nobitc tutuon 

Acgrc8su8c)!iudis,qui8bcnef)iut())'!igit, 

C:indidapt'

BIBLIOTHECARUM 

ET P8ALTERIORUM VERSUS. 

Quantum ~MK* ~t'o~esseM

2)2 nttifjt()THKCAfi,UM!T!SA!/rKt{K)KUMVM)tSU!-). 

~w7). f/. /)cM

AD KAROLUM CALVUM. 24:) 

G'a~. c(

244 

]&*M;pp

A!) KAROLUM CALVUM. 

Esto pater 

Debilibus 

frater 

spes 

mater soror agnus utrinque, 

res gloria summa dies. 

Dilige iustitiam callis comitetur amicus 

M lustitiae tecum primus ad omne bonum. 

Exalta muni custodi collige lauda 

Sublima clerum seu venerare tuum. 

Aedibus et sacris meritos sic defer honores, 

Sedibus in sanctis ut mcroaris opem. 

M Tempore manduca bibe dormi aurge labora: 

Sunt facienda suis oinnia temporibus. 

His habitis alliaque bonia in nomine trino 

Cunctipotentis heri cum deitate sui, 

Huius ab initie thomi scrutarier oro 

eo Eius acripta pia mente opere ore fide. 

Hic fons, hic doctrina potens, hic fiumina opima 

Eclesiae sanetae candidiora nive. 

Scilicet alticanori quinque volumina Moysi 

Iuncta nitent, mortem illius usque oana.nt. 

es losue dux ducens consurgit fortis in a.rmis 

In patriam populum, iure tenente locum. 

Septimus ecce liber censorum nomina fatur, 

Quorum Hcbrea fuit sub ditiono manus. 

M 

Horum 

Sunt 

facta genus tempus 

inserta sibi debito 

loca bella 

honore sui. 

triumphi 

Femina quis 

Quam lob 

sociata sedet Ruth nobilis 

eximiae conaequitur fidei. 

una, 

Hune imitare libens, quoniam patientia pura. 

Extitit ae nobis magna figura fuit. 

75 Quattuor et Regum libri bis octo Frophotas 

Ante, quibus David Hymnica 

iungitur hymnificus: 

psalmorum cocinit qui carmina David 

Plurima de Christo 

Prodiit ex cuius regali 

mystica saepe 

virgo 

loquens. 

Maria 

M Semine, quae peperit virgo beata deum. 

Pacificus Salomon nec non Sapientia iuxta, 

Tertius est lesus eontinuatus eis. 

Post Paralypomenon, Ezras quoque sive Nemias, 

Hino Hester, ludith et Tobias recinit. 

M Inclita bella deinde tonant Machabea quondam 

Pro loge ac patria proque ss.Iute data.. 

Haeo scriptura quidem breviter memorata votusta 

Stat quanquam modico 90 

rustiouloque stilo. 

Initiant testamenti praecepta novelli 

Bis duo concordi famine sanctivomi: 

Mattheus Marcus Lucas cetausque lohannes 

In sensu parili dogma tonando dei. 

43 e/)-. T/M~M~

24(i nmïJOTHECARUM ET PSALTHRIORUM VERSUS III. 

Personao quorum variae, doctrina sed una, 

Unus utrisquo tonor, una sequenda via. 

II), quid vel quae quanta seu vel qualiter egit 

A patro descendons natus, ubiquo docent. 

Hinc hominis primo facies asscribitur, orsua 

Est quia sat domini caelitus ex gonoai. 

Forma leonis inest pulchre formata secundo, 

"M Quod tetigit rura dévia 

Rébus ait sacris siquidem 

voce sua. 

quia tertius, inde 

Nunc olli species imprimitur vituli. 

More aquilae quoniam transcendit sidéra quartus, 

Eius ob id specimen athématis ipse gerit. 

iM Quis et, apostoticos, Lucas, quodediditactus, 

Subdit, ubi totus instruitur populus. 

Catholicae hinc septem redolent mirabile cartae, 

Format apoatolicus quas operando stilus. 

His haerent bis septem Pauli seripta deinde, 

"o Ante lupina cui vox modo ovina micat. 

Hoc concludit opus iam visio sancta lohannis, 

Visio sancta satis ac memoranda nimis 

Haec nova rite cluit series subiuncta priori, 

n. 

Umbra 

Ergo iter 

prior quarum causaque posterior. 

est duplex, utriusque effectua in uno, 

Quo tribuente datur scansio celsa poli. 

Hic, quia divitiae aeternae vitalia Implent omnino nectare 

mensae 

perpetuo, 

tM 

Hic, paradyse, 

Multimodus 

tuus nitida ratione patescit 

fructus melliferaxque locus. 

Hic sitiens potum, esuriens panem, anxius aeque 

Laetitiam inveniet, laetus et indé net. 

Haec tamen in hoc mortali dum corpore quisque 

tM 

Degit habetque 

Sic si ligna magis 

magis, plus ab amore 

dentur, magis aestuat 

velit. 

ignis, 

Sic mage vina sitit, prout mage quisque bibit. 

Cum vero spes res fuerit, tune pleniter horum 

Plenus amator erit, iam saciatus ero. 

Ad quod haec 130 Mens instet 

domus, haec doctrina, 

vere sub deitatis ope. 

haec semita, tantum 

In phisicis, logicis, etiam moralibus istic 

Omnia sunt, lector, in brevitate tibi. 

Hic hic argentum aurum gemmae vascula 's'' 

vestes 

Et quicquid terrae carius esse valet. 

Hic et lex prociosa – nihil prociosius illa 

Aut est aut viget aut ridet oletvo sacre – 

()7~.104e/< '7'/«'

AD KAKOLUM CAfjVUM. 247 

1 

Justa.iubt'nSjiniustavotana.maiaounctat'cpcHt'ns, 

Omnibus nique bonis nobiHtatc potens. 

Discidiumfuror ira dolus discordia fixa 

Consiliotcgishuiuaobiroqucunt. 

Erudit indoctos, quosdam sapientibus acquana, 

Contribuitmcdiisdogmasaiutisita. 

Magna, pluit magnis, disponit parvula parvis, 

Est in utroque stilus iustitiao validus. 

'< Notitiam Iesu praebet confessio munda, 

Extat ça en homini lex veneranda sibi. 

Extat ea on homini lumen per compita mundi, 

Tct'ribiH voce lux et origo sui. 

Artibus ingonuis praecetlit dignius ista 

Ars: genere eloquio vi ratione vice. 

Utile sivo decens nec non pcrstringit honcstum, 

Imbuit exorna.t instruit armât amat. 

naoo aperit, totus postquam muta.verit orbis 

Quid sit ibi eclesia mox reditura citirn. 

'~i Tot't'ot ibi plures, quodam domuicot et illie, 

Fixa futura notans nec dubitata quidem. 

Ante tamen reserat ctarc primordia. cosmi 

Et per quam illius esso fuit sophiam: 

'M 

In primis 

Ipsius 

caeli terraeque marisque creator, 

et natus, spiritus atquo agius. 

Huius ab amne Nuit divina, acicntia lato, 

Mundum pestiferis exspolians tenobris: 

Quoque modo quisquis caveat munitus ab at'rnis 

Ilostis perversi tela inimica nimis. 

Quadrivium gignit virtutis nobile sane, 

Torngcnum mittit per quod in astra gcnus. 

Ha,oc quam multiplici sermono salubria semper 

Attrahit atque movet sive monendo iubet. 

Haec iubet, atra fugat, dehinc fallacia t?o Vera superna capit: 

Exul ab exilio dapibus 

pellit, 

haec facit, illa fugit. 

solatur opimis, 

Cum legit aut t'ciegit cumquo rolecta sapit. 

Haec mala vile vehit coeuntia temporis huius 

Nec digna aeternis aestimat esse bonis 

Aut ea cerne – timet: tantum fonnida.t amare, 

Quantum, ne non sit coctibus in supcr's. 

lïic dominus loquitur, hic nos ci corde loqua.mur, 

Quo nil maius adit, nil vol adiro potest. 

Quiaquia os instructus mundanis usibus, hiscc 

tso QuiaSalomonoopibusditiorcmicuit? 

Hoc concessa cui dives sapientia focit, 

Regibus ac cunctis hune ça proposuit. 

147 ï'~e~M7/~c. :!

248 Bt~jtOTHMCARUM KT PSALTKKtORUM VMKSUS [t[. 

t n. _1. :_L.1: 

Tu quoquc, qui es humitis, – prudons intontio sancta 

Se propter sophiam dilige posée cape. 

tM An non plus id pro quo aliud fit, quam actio quae fit?'1 

Se tamen hacc sophia plus nec habere quiit. 

Ergo deus trinus pax sou sapientia vera: 

Ultra non taus nec versificatis apex. 

Huie operi magno magnis te nisibus aptas, 

'90 Inclite rex Carole, lumine care mage. 

Es splendor populi, lux mundi, gloria rogni, 

Et bonitate prior nec pietate minor, 

Nunc otiam cunctis praelatus iuatius, atme, 

In genere humano nisu opere arte ndo 

'9'' Vi David, intellectu Salomon bonedicto; 

In specie loseph, spe induperator ovans. 

Qui mare, qui terram, qui totum continet orbem, 

Te conservet amet ducat adusque polum. 

Sit tibi honor pax ordo decus patientia regnum 

Mo 

Prosperitas omnis et sine fine vale. 

r. 

Exit Hieronimus Roma condiscere verba 

Hieruaatem Hebraeae legis honorificae. 

Euatochio nec non Paulae divina salutis 

lura dat altithrono futtus ubique deo. 

s Hieronimus, translata sibi quae transtulit almus, 

OlHs hic tribuit, quis oa composuit. 

Adam primus 

m. 

uti fingitur istic, 

Cuius costa sacrae carpitur Evae. 

Christus Evam ducit Adae, Suadet nuper creatae 

Quam vocat viraginem. Anguis dolo puellae. 

Ast edant ne poma vitae, Post haec amoena lustrans 

Prohibct ipse conditor. Adam vocat redornptor. 

Uterque ab umbris pellitur inde sacris 

Et iam labori rura colunt habiti. 

IV. 

Suscipit legem Moyses corusca 

Regis e dextra superi, sed infra 

Iam docet Christi populum repletus 

Nectare sancto. 

v. 

Psalmificus David resplendet et ordo peritus 

Eius opus cancre musica ab arte bene. 

[n.]y. 3' oM'~tMtabulae(t(h

AD KAROLUM CALVUM. 249 

[v)]/.H29 [vn.]/.?!)' [vn..]/.38ti' [;x.]/.4t5' 

[v).] 21 7'/t

250 UtunOTHMCAKUM KT PSALTËKIORUM VEKSU.S m. 

Loges e veteris sinu noveHae 

Almis pcctoribus liquantur ecce, 

Quao lucem populis dedere multis. 

x. 

0 dccus, o veneranda salus, o splondide David, 

Rex 

Gloria, 

Carole a.hno, vige cunctipotentis ope. 

laus, honor, omne decens, miseratio ctemcns, 

Pictus es hic studio artis ab eximio. 

Sed quia tam haec 

Vera tui, omnis 

rutilans 

oui cedit 

species 

imago 

it, non 

viri; 

nisi fecit 

Es prior effigie, sensu prior, artibus, odis: 

His prior aut illis? restat in ambiguis. 

En bene grata tuis haec ignoratio, David: 

'f 

Fulget ubique locus laetitiae nimius. 

Fert et eis manifeste, quod sis maior utrinque 

Magnis in cunctis, omnibus orbe viris. 

lusta iubes, iniusta vetas, mala cunota recidis: 

Dictis seu factis is via sancta tuis. 

15 Quae canis, ipse facis neque in his reprehensio 

Haut in utroque, nisi actio pura 

sordet: 

dei. 

M 

Eclesiae fotor, eleris populisque levamen 

Ordinibusque sacris quam sacer ordo satis. 

Per te pontifices pueros cum chrismate sancto 

Nomine de Christi rite novare queunt. 

Quis tribuis meritos merito deitatis honores, 

Dum te subdis eis corde opere ore fide. 

Sois ideo servas quod portio debeat ire 

Prima 

Pauper 

tui domini, qui dedit esse tibi. 

egenus inops vidua orfanus anxius orbus – 

His aliisque datus es pater atque cibus. 

ludicii volvis totiens extrema diei 

Quodque putris caro sis ac periturus homo. 

Propterea es iustus prudens fortis moderatus, 

30 Semper larga manus et pietatis opus. 

Quis pluviae guttas, numerum quis novit harenae?: 

Te laudare potest pleniter aut merite? 

35 

Cou plumbum argento, aes auro, rus sidere distat, 

Gemma vitro: scandit plus tua fama modo. 

Ante Brito stabilis net vel muaio mûri 

Pax bona, quam nomen dosit honosque tuum. 

lam iam pro tanto, pro tali rege profusas 

Orbis agat mecum totus abunde preces 

[x.] 4S2 1(;*AYT eo

jxt.] 422' 

AD KATtOÎ.UM CALVUM. 2511 

Ut valeat vigeat vivat per saecula felix, 

4a Utatur 

Regnum 

pace prosperitate fruens, 

habeat teneat dilatet fuiciat omet, 

Addat ci iura legis ab aroe pia, 

Insuper bis habitis praeclare in tempore mortia 

Perpetuam requiem hic mereatur. Amen. 

Xt. 

Haeo etiam pietura recludit, qualiter heros 

Offert Vivianus cum grege nunc hoc opus. 

Ante ubi post patrem primi: Tesmundus amandua, 

Sigvaldua iustus, primus Aregarius: 

Quis tribus est probitas, pietas verumque fidesque, 

Cetera honesta quoque consociata simul; 

Quartus his iunetus haeret, aanctiasimc David, 

Qui te vi tota mentis amore colit. 

IIi proni tibimet domino de parto boati 

'o Martini ae fratrum ecce librum tribuunt. 

Cuius honore rogant: placeat laudetur ametur 

Scrutetur prosit auxilietur alat. 

In quo nil aliud quam fratrum sola voluntas 

's 

Ex, 

Reddis 

tua quas, villis, iussio reddiderat. 

cas, Caesar, Martini pro veneratu, 

Domni ceu precibus semper amabilibus 

Perpetui nec non Bricoii tutamine sancti 

Proque aHia reliquis, o paradise, tuis, 

M 

Immo magis pro te, Iesu 

Sis ut ei vita denique 

salvator 

perpetua, 

amate, 

Pro famulis nobis etiam oratoribus aptis, 

Quos aitis obruerat, frigus et atra fames 

0 rex, o révérende, fiet renovatio fixa 

A mercede data sive salute tua. 

M Praevaleat regale decus superetque potestas 

Regum de more, qui coluere bonum. 

Praeceptum genitoris, avi, proavi renovasti: 

Hoc atet, hoc maneat, hoc nec obire queat. 

Quod tua sancta manus nuper firmavit honeato 

.o Praecepti serie, prorsus eat stabile. 

Quid facient alii, régis mutatio tanti 

In facto hoc fuerit si hoste vigente maio? 

1 procul atque procul, scelus, hoc crudele per omne 

Tu prope, iustitia, vince, nociva fuga. 

35 Quas laudes tibi, quas grates, quae carmina, David, 

Quod par dulce melos vox, lira, corda canot?: 

39sq. ~t~7.1).Kn)'f~. ()7t,8 sq.. [x~.]4 ~)'tv/«t')')tf! ftXMt84f)(!tjt)i'o)M«t«t}'. ~~

252 

BmUOTHECAUUMET PSALTERIORUMVERSUS IV. 

Nos, siquidem psalmos, missas, spéciale prccamur, 

Psallemus pro te, coniuge, proie pie. 

Sic nostri vere post nos quicunquo futuri 

AR KAROLUMCALVUM. 25~ 

Coetus apostolicus sertis coolestibus instans 

Laudat, adorat, amat devoto pectore temet; 

Et princeps Karolus vultu speculatur aperto 

Orans, ut tecum vivat longevus in aevum. 

m. 

Christua, vita hominum, caelorum gloria summa, 

Librat tetragonum miro discrimine mundum. 

Ordine quadrato variis depicta figuris 

Agmina sanetorum gaudia magna vident. 

Ex quibus Isaias divino munere fartus, 

Hieremias pariter domini miracula psallunt, 

Hiezeohihet sedemque dei describit et ista, 

Et Danihel Christum narrat de monte recisum. 

Humatium Christi describit Mattheus ortum; 

'e Scribendo penitras coelum tu inente, lohannea; 

More boat Marcus frendentis voce leonis; 

Mugit amore pio Lucas in carmine Chriati. 

Pagina nunc praesens retinet splendore venusto, 

Quae proceres octo ore pio reboant. 

IV. 

Christus ut humanam traxit de virgine vestem, 

Mattheus ter iuncto componit in ordine patrum. 

Hic, deitate potens actus quos gessit lesus, 

Pandit: et in hominis speciem depingitur idem. 

Multa legenda sibi genti descripsit Hebreae, 

Quo nunquam legis sese succumbat in umbris. 

Hic leo surgendo 

v. 

portas confregit Averni, 

Qui numquam dormit, nusquam dormitat in aevum. 

V!. 

Filius hic Pétri Marcus, quia fonte renatus 

Famine praepulchro perstringit gaudia verbi, 

Quae didicit sollers ipso monstrante magistro 

Pervigil Italicam fecit cognoscere plebem. 

Terribili specie formaris rite leonis 

Tu, quia ternbUem fingis rugire leonem. 

[m.] 6' Cn/t)e!'JJ

254 mujOTHECARUM KT rSALTENORUM VEKSUS IV MT V. 

VII. 

Lucas Achaicis calamo describit honesto, 

Quae tanti sedulus Pauli per verba secutus 

Audierat docilis, peregrina veste decnrua. 

Nec pelagi fluctus potuit compcscoro verbis, 

lurn. saccrdotia quin scriboret thomato primo 

Haec ideo facies vituli depingitur iiïi. 

vin. 

Hune Moyses agnum monstravit loge futurum: 

Cunctia pro populis suffeni vulnera mortia. 

vnn. 

Cum aancto penitras arcana. labore, Iohannes, 

Quae nullus potuit hominum nec mentis acumen, 

Alta aophya nitens unquam penitrare légende 

Ut deus aeternua factus caro virgine natus. 

s Et quia, verborum pennis super astra. petisti, 

Te species aquilae sequitur, quae pervolat ethra. 

x. 

Dextera haec patris mundum dicione gubernans 

Protegat et Karolum semper ab hoste suum. 

Xf. 

Bis quadringenti volitant et septuaginta 

Anni, quo deus est virgine natus homo. 

Ter denis annis Karolus regnabat et uno, 

Cum codex actus illius imperio. 

5 Hactenua undosum calamo descripsimus aequor, 

Litoris ad finem nostra carina manet. 

Sanguine nos uno patris matrisque creati, 

Atque sacerdotis servat uterque gradum. 

En Beringarius, Liuthardus nomine dicti, 

tf Quia fuerat sudor difficilisque nimis. 

Hic tibimet, lector, succedant verba precantis, 

Ut dicas: capiant regna beata dei. 

[vt).] 64' post e

A)) KAKOLUM CALVOM. 255 

V. 

Hibtorum seriom Karolus rox inclitus istam 

Contexit chryso corde colons catharo. 

0 miranda nimis domini sapientia summi, 

Quae praosens aderas, dum caelos ipso parabat, 

5 Nec spectanda minus, quod sic disponero cunota 

Ordine composito nosti sub iure coapto. 

Tu steltas stellis interposuisae videris, 

Sidereas varie expungens discrimine metas, 

Luminibus cunctis statuens praeponere solem; 

M Tu quoque circuiens coeli sic undique gyrum 

Nexisti mediam convexo climate terram, 

Tu mare fluctifluum divisa parte locasti. 

Diversas gentes habitus sic mosque reservant, 

Sed tu primatum cunctis in gentibus aequum 

f' Sola tenes propria reprimens virtute superbos. 

Rogibus et regnis semper tu iura dedisti: 

Paruit atque tuis quisquis de regibus orsis, 

Culmine sublimi micuit sublimior ipse. 

Felices dicti, felices sunt quoque facti, 

9f Quique haesere tibi: tua laus et gloria regnant. 

Biblorum serie de multis multa feruntur: 

Correctis aliis, reprobatis denique multis 

Quosdam glorifico rexisti nomine reges; 

Sed servasse tuum tibimet specialiter unum 

35 Ac proprium Karolum claret sapientibus orbis. 

Quem solem solum regali scemate clarum 

Lumine conspicuum ponis, sapientia, primum. 

Nunc licet atque libet scrutari funditus illum 

Rite modum, reges tibi quo placuisse sciuntur: 

sf Sique tuus dici Karolus vel possit haberi, 

Pandatur saltem paucis rudibusque loquelis. 

Fortis nam David per te regnavit et egit 

Arma beatorum nec non et norma reorum 

Stare docens sanctos rursusque resurgere lapsos. 

35 Non pateris humiles penitus tu, sancta, perire, 

Quos te cM'de tuo satis acceptasse fateris: 

Corripis et reprimis; quos corrigis, erigis aeque; 

Exerces cunctos, animo quos diligis almo; 

Viribus et validis virtutes grata ministras; 

40 DispHouisae putant stotidi quos, diligis immo. 

Rex Salomon, quoniam potius tua doua petivit 

Ut sapiens posset fieri, praecelsior uHis 

[V.] 30 *S!CQUt:co

256 BIHUOTHHCARUM ET PSALTEKIORUM VERSUS V. 

Dogma. quod exhausit de te, per saecula lucet. 

Ergone tute tuum Karolum non diligis uttro?'1 

M' An hominum cuiquam humili fit corde socundus ? 

An piotato calet caluitque tanta vel alter?'f 

Qui memorans adeo ounctarum pectore rerum, 

Ut nihil auditum vol visum oblivio carpat: 

Propria sola latct delata iniuria mente. 

55 An de iustitiae dioam siteamvo tenore? 

Si quid forte minus, fa,teor: miseratio vincit. 

Eia age, prome manum largam, vox libera dictu: 

Testis erit verax nunc orphanus atque pupillus 

(Sic merito cunctos istorum nomine signe, 

Dum non excipitur quisquam nec pellitur usquam). 

Nec mare praeterea fervens in gurgite vaste 

Hanc retinere manum potuit poteritque vel unquam 

Diversae hoc linguae diversa parte loquuntur, 

Diversi mores laudant concorditer ipsam. 

M Félix ergo manus, sed mens feHcior hu'us, 

Pauper quae potius secum, quin constat egena, 

Non inflata tumens regalis stemmate typi; 

Sed, caro dum gemmis auroque ornata refulget, 

M 

Ha.ec secum semper meditatur nocte 

Lucidior Christo quo sole resptendeat 

dieque, 

ipso 

Sicque tuum Karolum facis, o sapientia, sotem. 

Nempe ubi thesaurus cor, ibi fore rite probatur, 

Quod huius domino semper constanter adhaeret, 

In quo quicquid habet dulci pietate recondit. 

75 Quid si nunc ipsum terris in carne videret ? 

Quo sub amore pedes, quo voto figeret ori?'1 

Quando datam legem tanto veneratur honore, 

M 

Quid de euangelico textu replicabo colendo? 

En ipsos apices gemmis circumdat et auro: 

0 quanto Christum mens fervida diligit ista, 

Cuius amore sibi vilescunt omnia mundi. 

Est modus, ut nec habens habeat nec habere cupiscat, 

Est et habens sicut nec habens, sed et erogat ultro: 

as 

Ista virum 

Ecce patet, 

virtus condigno nomine comit. 

Salomon quoniam, o sapientia, temet 

Non plus dilexit Karolo sine fine beando. 

Tu quoque nec David tantis per quaeque probasti; 

Inter quae quaedam de quodam gratia facto 

Multa tibi toto debotur corde ferenda 

M Amisit David regnum rursusque recepit, 

Morte tamen geniti tristatus valde dolebat; 

Tuque tuo Karolo reparasti regna paterna 

Nec dolor accessit, sed amor fraternus adhaesit: 

M 

Unde 

Ergo 

tuum Karolum semper servabis 

nec hune David nec lob magis 

ubiquo. 

esse probatos 

51 *aKtantfte~tuitque?1


Apparet plane, pro te nec p)ura. tutiasc, 

Quanta tuus Karolus mitis, pius atque benignus, 

JVHO~jEOC OPOM~OC' C'7/0~ /OC 7f~7 ~E -A~/00: 

Aequivoco Karolo frustratus gorminc digno 

Mo Indulsit pro te saevo scacvoquc tyranno, 

Omnibus atque suis rogno privantibus ipsum 

Ta,m bonitate proba, tanta pietate peporeit; 

Quin pervalde suis inimicta maxima rursus 

Praedia restituit, donans a,c plut'a. quibusdam, 

t"s Quid? mereatur erus sanoi, sapientia, ta.ntus?: 

ludicio nostro primus prae rogibus extat. 

Pragmate posoo pio, populorum pectora pa.ndo: 

Praecipuo prosit perproba proprietas. 

YI. 

t. 

Rex caeli dominus solita pietate rcdundans 

Hune Karolum regem terrae dilexit horilem. 

Tanti ergo officii ut compos valuisset haberi, 

Tetranti implevit virtutum quattuor almo: 

s Imminet hic capiti de vertice cuncta refundens. 

Denique se primum, tune omnia rite gubernat 

Prudenter, iuste, moderate, fortiter atque: 

Hinc inde angelico septus tutamine sacro, 

Hostibus ut cunctis exultet pace repulsis. 

)'J Ad dextram armigeri praetendunt arma ministri, 

Ecclesiam Chriati invictus defensor in aevum 

Armipotens magnis quis ornet saepe triumphis; 

Nobilis ad levam coniunx de more venustat, 

Qua insignis proles in regnum rite paretur. 

Omnipotentis opus, quod continet iste libellus, 

0 lector reverena intellectuque probandus, 

Si sapias vitae calles, hoc rite notabis 

Et poteris causam tibimet rescire salutis. 

s Hic cataractarum vox est, qua clamat a,byasus, 

Alarum ptausu et strepitu compellat abyssum. 

Hinc spes atque timor iunguntur foedere ducto, 

Et clemens iudex addisoitur omine certo. 

Hic videas, quod non sine labe dies rcooluntur, 

li. 

98 *A'K

258 

UIBLIOTHECARUMET PSAliTERIORUMVERSUSVL 

'a Sed, quare cum labe dies merito peraguntur. 

Hic cernas Adam factum libra pietatis, 

A se defeotum sed non sine loge relictum. 

Hic cherub geminum diffuso corde videbis 

Propitiumque deum manifesta, luce notabis. 

'5 

Tempore diverso diffudit 

Hanc pietatis op em, sed 

spiritus 

Christo 

idem 

iudico finem. 

Spiritus almificus hic pandit iura rotarum, 

Atque volubilitas hic promitur ordine sacro, 

Testamentorum per tempora quippe duorum; 

M Et sex aetates pro munere nempe dierum 

Hic desoribuntur, quin septima facta quietis. 

Hic Moyses legem cornuta luce ministrat 

Atque prophetarum nobis oracula clangunt. 

Emicat hoc iubar in toto diffusius orbe 

M Hic psalmista potens David domino cytharizans: 

Et docuit laudes et scripait iura precantum. 

Hic cibus est dulcis, hic vero pignore manna, 

Hic actus hominum merita de sorte notantur. 

Quid caveas, lector, vel quid secteris in omni, 

M Hoc poteris certe redimito codice nosse. 

Ista lucerna, parata viam per saecula monstrat: 

Tompora nam scribens aeternum vivere pandit. 

Unde novum sidus aoquitur de virgine natus: 

Atque novi testamenti fit ianua Christus. 

s' Qui reserans veteres umbras oaligine tectas 

Vera dehine populis et praemia certa retexit. 

Hoc et apostolicis dictavit famine scriptis 

Hisque prophotarum firmavit dicta priorum. 

His dapibus, lector, reficique fruique memento, 

'M Quisque fidem Christi baptismate iam tetigisti. 

Has nec Plato suis potuit reperire labore 

Ideis, miro ingenio cum preditus esset, 

Sed nec Pythagorasque matheseos studiosus; 

Nec Maro, Meonius nec vates rite probatus 

-ts Yeras delicias quiverunt tangere corde. 

Christus ad haec nobis consulta et voce magistra 

Prospexit votumque dedit iam vel1e paternum 

Quaerere pulsando vitaque in saecla fruendo. 

Hac, lector, mensa fruere ac de famine vive, 

M Ilac mel atque oleum de petra sugo salutis. 

Rubra Falerna bibas, quibus hino per saecula vivas, 

Propositoquo dei conscriptus in arce tonantis 

Sis membrum Christi pretio de sanguinis emptus. 

Haec namque invenies praesonti pascua libre, 

M Quem tibi quemque tuis rex Karolus ore seronus 

Offert, Christe, tuusque cliens et corde fidelis. 

Eius ad imperium devoti pectoris artua 

13 XEHVUl' 45 an *cordft? 46 itd c/r. «tp~ c. 7, 13p. 257

ADKAROLUMCALVUM. 259 

Ingobertus eram referens et scriba fidelis 

Graphidas Ausonios aequans superansve tenore, 

60 Mentis ut auricomum decus iUi crescat in aevum, 

Quem fecit priscos Christus transire monarchos: 

Et aibi cognovit duce Christo sceptra tenere 

Vota, quibus coram tete c'' 

flagravit, adimplens. 

Actibus ex priscis, quibus est translatio sena 

Impenso studio Ptholomei bibliothecao 

Aeolicis eius transmissae tempore libris, 

Exhinc, Origenis, aoer studioque notandus 

Praecluis expositor Graecali famine promptua: 

M 

Nec modico sumptu 

Quam variare stilis 

pendebat pagina 

instabat Graecia 

dives, 

tantis. 

Hieronimus tamen haud potuit hune ferre laborem: 

Contulit ergo suia compendia magna Latinis, 

Dum nemus auricomum fulgenti stringit ab ore 

?!- 

Iudaico 

Possidet 

panditque iubar stellaque veruque. 

ergo decus merito venerabiie semper 

Hieronimus pollens Latiari stemmate multum: 

Eius namque labor scriptia dictisque probatur 

Esse probus veroque in saecula iure M 

probandus, 

Eloquio clarus, sensua quoque munore cautus. 

Exemplum cuius nobis concede, redemptor, 

Quo tibi vivorum simus regione placentes 

Cum sanctis tibimet laudem sine fine canentes. 

III. 

Hieronimus velis secat aequora salsa secundis 

Romanumque solum linquit loca sancta petendo. 

Relligione vigens Hebraeo rite labore 

s 

Instruitur tali redimens 

Pelagii premit errorem 

elementa 

cogitque 

magistro. 

fateri 

Non meritis hominum conferri dona superna. 

Te Paulam cum proie docet, quibus intima Christi 

Gratia diffusum fidei donum duplicavit. 

M 

Archivum penetrana Hebraeum lampade cordis 

Hieronimus sacros adytus et eburnea templa 

Discipulis reserat, Latio transmittit habenda, 

Iudaeumque nemus, quod eatenus invia nostris 

Sepserat, ingrossus cordato iumine lustrat; 

59 *fm Ausonias1 C7 *Ex))i)tcjEXTtTrr HINC [)n.] ]3

2M nmLIOTHECA.MM M' PSAT.TERIORtJM VERSUS VI. 

Ingénie mentis capiens exponit in aures. 

Moxque aperit geminum, tripicx quoquo sidus inorme, 

Atticus atque stilus hinc surgit robore forti. 

tv. 

nie homo formatur pulehro sub agalmate primus 

Celsithroni verbe dictu mirabile cunctia. 

Denique spiratur prorsusque sopore gravatur 

Ac lateralis ei sociatur habenda virago 

s Sicque sua laetus gaudet de virgine virgo; 

Attamen hanc serpens viciàvit fraude maligna, 

Exhinc illa virum vetiti per munera pomi: 

Sic manet aequalis primae suggestio fraudis. 

Pelleris hic, Adam, paradysi sede relicta, 

Flammeus et gladius tibi clauserat antra salutis. 

Subdere terronis impresso vomere au~ia: 

His merito servis, qui sponte superna relinquis. 

v. 

Perfusus Moyses domini dilectus amicus 

Flamine divino cernens primordia mundi 

Intulit, ut primo caelum terramque decenter 

Fecerit et lucem noctemque aeterna potestas, 

5 Quaeque repunt pennisque valent laticesque fréquentant, 

Post pedibus quicquid graditur super arva quaternis. 

v;. 

Exodus Hebream valide concrescere plebem 

Praetitulat magni Ioseph pia facta revelans. 

At natus Moyses positus salvarier undis 

A regis nata rapitur, nutritur et inde. 

5 Mystica signa rubi dum cernit luce repletus, 

Mittitur Aegypti partes iam factus amicus 

Aeterni regis splendens per signa draconis, 

Quo domini populo Pharaonis fasce gravato 

Deservire deo cedat nexusque resolvat 

Ille ferox illos factis ingentibus urget, 

Unde manum domini validam, denas quoque plagas 

Sentit adesse aibi victus per bella tonantis, 

Dum currus proprios, plebem, quam rexit, et omnem 

Fluctibua in mediis cursum 6nire tuetur. 

VII. 

E nubis mediô Moyses flammaeque vocatus 

Conscendit montem longe sistente ministro. 

Ac precepta dei tabulis bis quina notata 

Suscepit legis lumen perferre peritus 

f' Experti populo, videat quo noscere verum 

Et linquens credat domino simulachra nefanda. 

If)'E~!()R~)~m )NO):M[forf. [n'.] 8 fraudis]ante D ~«o'nBt

AD KAMLUM CALVUM. 

VU!. 

Fulgida sacratis 

Et vestes Aaron 

posent 

prolis 

tentoria 

seu linea 

velis 

candons, 

Balteus 

Victima 

ac cidaris, lapides et chryamatia unctua, 

oacsa boum nec non olocausta bidentum 

5 Et totus passim typicus Laeviticus ordo 

Dulciter asspirat caelestia dona ferendo. 

)X. 

En Numerus fortes récitât beïïique féroces 

Cordaque dura. Chorae cornitumque crcmata per ignem 

Contemptusque Abiron, Dathan tellure vorante, 

Jra, quippe dei populum cervice ropresaum; 

5 Qualiter et Balaam misaus caelestis ab aula 

Obviat ense minans ac mandans verba salutis. 

x. 

Hic replicat Moyses legem suadetquo ten.enda.m, 

Quae ventura forent, praedicens signa, per orbem. 

Carmina prefigit docuit refugasque parentes, 

Hinc propriis fratres meritis corroborat omnes. 

5 Consoendensque Abarim miratur regna superba, 

Corpore sic moritur verus sanctusque propheta. 

XI. 

Post obitum Moysis surgit Naveius heros, 

Transit lordanem; lapides ad castra ministri 

Laevitae e medio lordanis gurgite portant. 

Urbs capitur Iliericho: salvator dividid arva 

s Per vicos, urbes, montes et flumina certe, 

Designat nobis vitae caelestia regna 

XII. 

Templum tristis adit, rediit sed laeta prophetae 

Mater; HeH cecidit fractis cervicibus: eius 

6 

Interitu priscae signatur ademptio legis. 

Ungitur in regem proprio perimendus ab ense: 

Et merito, quoniam servat non chrysma salutis. 

Membris pauxillus David, sed robore fortis 

Aggreditur Goliam, iactu fundaque peromit; 

Victor abit predam referens trepidosque refirmans. 

Caeduntur fortes ninlium per Gotboe montes 

'o Duxque Saul cecidit proprio de cuspide fossus. 

xm. 

En victor David, prudcns et praesdua aeqai 

Abacidit ctamidem chrysti diadema foreiitis, 

[vn~ 't ''BU~DVM 7' 

FVNDA.HQ: co)- r 

fx).] 1 "MOYSt 7' )xn.) /t.;)VS 7 (.0)~AM l' 

[xt.j 1 27tMf~

262 

BIBHOTHECARUMET PSALTERtOMM VERSUS Vî. 

Pra.ebens exemplum, regem ne tangere quisquam 

Audeat et fratres; scissia a pectore pannis 

Singultu deflet natos funotumquo parentem, 

Prae cunotis Ionathan, fuerat qui fidus amicus. 

XtV. 

In solio regem sabaoth residere propheta 

Excelso cernit, seraphim volituntia circum 

Propansas retinent alas modulamine senas 

Et 'sanctus sanctus sanctus' sine fine fatentur. 

A Os vatis tactum mundatur et alta rove)a.t: 

Concipiat veram mundi quod virgo salutem. 

xv. 

Spiritus accelerans David cor regis adurit 

Infiammansque iubet psalmos conscribere cunctoa. 

Quattuor en scribunt proceres oracula vatis 

Atque chori cytharaeque modi sonitusque tuba.rum, 

5 Organa Davidicis pulsatis ordine fibris 

Sancti euangelii, Christi misteria signant. 

XVt. 

Pacificus mula residens properatur adungui, 

Quem sacer ille Sadoc unxit veneranter in urbe: 

Omnia conclamat populus 'rex vivat in aevum'. 

Sede patria residens discernit iura per omnes 

s Discernendo satis iuste meritricia facta 

Imperiique decua pandendo stemmate putchro. 

XV)f. 

Barbaricas gentes constringens dux Olofernes 

ludeam petiit, fontes concludit aquarum. 

Urbem iam fessam ludit confortat et audax 

Castra Olofernis adit: ca.pta.tur visibua ille. 

5 Casta caput retinens vino flagrante sepulti 

Cervicem reaecat, gaudens festinat ad urbem 

En viduae manibus, totum qui vicerat orbem, 

Occubuit caecus victusque libidine caeca. 

xvn!. 

Antiochus Solimam subiens penetrale superbus 

Ingreditur templi, tumidus rapuitque sacrata 

Vasa dei legem conans evertere sanctam, 

Traditur et morti, spernit qui iussa tiranni. 

Surgens Mathathias quendam mactavit ad aram 

In iugulo refugam; legis per sabbata sancta 

[xm.~4 SCtSOS cnrr. ~/a~af;n)M fxn'.) )'RO)'AN87' [xv.~4 M()[)[po~en n


Be!)a moyens superat dextra pugnante superna; 

Ad senium veniens ludam preponit ad arma. 

Filius expertus factis monitisque paternis 

tf Intropidus passim bellum cum fratribus urgons 

Contiguaa quassat gentes et comprimit ipsas, 

Corruit egrogie donum virtutis adeptus. 

X)X. 

Sede thront residens, mundum qui ponderat omnem, 

Corda replet vatum, ut nobis arcbana revotent. 

AItius Esaias, Hieremias Hiezechielquo 

Afflati Danihelque videns misteria teeta 

s Quattuor assignant nobis animalibus almis 

Almigraphos Christi virtutum quattuor aeque. 

xx. 

Virtutum scriptor Matheus in ordine primus 

Eifutget Christi, de vectigalibus olim 

Actibus extraxit clemens quem gratia Christi. 

Diacipulus scribit domini miracula faotus 

s Fratribus Hebreis legis servantibus umbram, 

Quo verum noscant animo velamine dempto. 

XXf. 

Hoc Matheua agens hominem generaliter implet. 

xxt). 

Marcus ut alta fremit vox per deserta leonis. 

XXfU. 

Filius ecce Petri sancti baptismatis unda 

In Christum credens Hebreorum patribus ortus 

Laevites Marcus fulget hic ore secundua. 

Ploniter instructus Petri sermonibus acta 

s Romanis domini scribens et tradit habenda 

Nexibus asstrictis dudum serpentis iniqui. 

XXtV. 

lura sacerdotii Lucas tenet ore iuvenci. 

xxv. 

Ordine luce micans Lucas hic tertius extat 

Virginitate cluens, domino et sine crimine parens. 

Is prorsus sancto plenus de flamine sanctum 

Christi euangelium digne conscribit Achivis, 

Ipsis et binam tribuit sic rite modeiam, 

Ut fuerat medicus bino medioamino iustus. 

]2 EGREGt~eorf. [x)x.] 4 AFt-'ATt7' corr, J/

264 BIBL~OTHECARUM ET PSAM'ËRIORUM VERSUS. 

XXVI. 

Etoquio domini fulgens diioctus amicus 

Sidereo mcriti.s persplendet in ordine quartus 

lohannos vitae fontem do pectore potans: 

5 

Omnia, transcendit ruris Gaélique volando. 

'Verbum in principio' dixit, 'vorbum et caro factum, 

Quod pater, ut voluit, gromio transmisit ab alto.' 

xxvn. 

More volans aquilao verbo petit astra Iohannes 

XXVIII. 

Culmina caelorum calcata morte petento 

Aeterno Christo caelestis nuntius inquit 

Discipulis matrique dei: 'Ceu cernitis, olim 

Adveniet tecto quodam. residentibus una.' 

Spiritus accedens cunctorum corda, replevit, 

Quorum collectae mirantur famina gentes. 

XXIX. 

Principis accipiens olim porismata Saulus 

Corruit in faciem subito de nube vocatus. 

Annaniaeque manu aacro baptismate tinctus 

Corda, replet fratrum, verum dominumque fatetur. 

s Turribus is septus, saxis atque undique magnis 

Summissus sporta manibus sic fugit iniquis. 

Ad gentes porgens largitur semina vitae, 

Roborat et scriptis, tribuit quis verba salutis. 

xxx. 

Insons pro nobis agnus qui victima factus, 

Detexit victor surgens velamina legis 

Atque libri septem dignus signacula solvit. 

Hic septem stellae fidei fundamine rectae 

s Designant unam sacro modulamine prolem, 

Quae generat natos Christo sine fine beatos. 

[xxv!).] 1 AQVILEP [xxtx.] 1 PRICIPISP 3 SACRAcorr. JP 6 SVBMISSVS 

ras. B P 

·

CARMINA 

~tKtea!«)tt 

PoF.TAEt.ATtNtAKVtCAROM~lii, 

c~MM't'

266 

CARMINA CENTULENSIA. 

.Be~ëy'e ~)v~MCMS M~MMM~fte codice .047~ a se ;MSitMC

PBOOEMIUM. 

Ex /MS ~~M~ CcM~M~CMSt&MS libris

PROOEMtUM. 

ZMf~tCMS.KtM'0~' JfH~M HC~OS~i!)MS CeM~MSM 

a!o)Ma C'eH

270 


Omnia sed spernons nihilum quandoque futura 

Gaudes aetorni gestans inaignia regni. 

Haec sunt, Christe, tuis quae donas praemia sanctis, 

Ut te percipiant qui te super omnia quacrunt. 

'S'. 7i'M MM:0 ad fM'OSt~MS~CSCeM

PROOEMIUM. 27)t 

J~<

272 

CARMtNA CENTULENSIA. 

PH.OOEMIUM. 273 

~.3..De /MS-MMOM~se.Kcc~

274 

CARMiNACENTULENStA. 

M

Rr

07(! 

T~M;. M.~ 

/')~t~/t.M. 

CARMINA CENTULKNSIA. 

y/MM. 

X7~X. SVPER DIPLOM 

Z. IN C1NGVLO. 

7,7. IT SV EPISTb 

Z777. 

/b/. 7.7X. EPYTAF (AMe~; 

HMMM~'Sa.S.M?) p)-;fi'.7(/S'f' 

7,X. MLAVATOR. 

IT 

7,Z7F.ITE(Cod!eMMdMc/)-. 

c. X7,F77.) 

(t. < jO- jv~t. 

LXF. IT EPYTF (6'~M)Mhs) «. XF. m~. Fe~r. 

/b~.5~7,XF777. DE DEFECTION f

7~'Ma-.M:~ 

i'ROOKMHj'M. 277 

7'~v'(~/a

278 

CARMINA CMNTULKNStA. 

Ill. O~M~?' c< F)'e(~'

PROOEMIUM. MICONIS OPUS PROSODIACUM. 279 

J?fM.r..M47~0 

/b

280 

CARMINACENTULENSIA. 

ALFABETVM' Hoc discunt omnes ante alfa et bêta puellae. IVVENAL 

ACCIDIT haeo fessis etiam fortuna latinis. VIRGL 

AMICITVR' Non hic pa.mpinois amicitur vitibus uhnus. OVID 

AMICIO' Corrigit emendat mitrat amicit alit. Agenoris. 

s ADLANTEO' Gurg(ite a)thlanteo pelagi sub valle sonora. ACHILL 

AMARACVS' I(dati)ae lue(o)s ubi rnoUis amaracus illum. VIRGL 

ASARICIQYE duo) et senior cum castore thibris. VIRGL 

ABSCIDIT (impu)Isu ventorum adiuta vetustas. LVCANVS 

ADAMANTINA' In quo iam genere primis adamantina saxa. LVCREC 

io ATTAMEN' Omnibus attamen his sat perstat quod voluisti. APOLLINAR 

ATHOMVS' Prodere qua tenues athomi cumpage minuta. P allobroga. 

(AMAZON)A' Sed quicumque meo superaret amazona ferro. M Aconîta. 

A(TTAyVS)' Ex attavis longo texens per stemmate Rio. P Ardea. 

ACINO(S)' Exprimit humentes acinos sucumque liquentem. PAVLINVS altilis. 

n (AVGVROR) accedunt tempora parva malis. OVID 

(ADIWAT') Quid (iu)vat indomitos bello sedasse furores. 

APPARAT et mecum invadit trepidantia castra. Aconidum. 

AMETISTINA- Causidicum vendunt ametistina convenit illi. IVVENL 

ADRIACAS' Sardonicem pingunt ametistina pingit iaspis. PRVD 

20 ABDICO' metrum saphicum constat ex troch, spond. dactl, et duobus 

AFFATIM- Affa. tim pie. nis quibus imbuatur. [~ PRVD 

AVSTERVS- Mellis et irrigui haec austera absinthia miscam. FORTYN 

Austero properes plectere iudicio. ORATIVS 

AMBITVS' Iussit et ambite oircumdare littora terrae. OVID Apparitor. 

25 AEDILI8' Audiat aedilis ne te videatque caveto. MARTIAL 

AVLEA' Purpurea intexti tollant aulea britanni. VIRGL 

ABBACVM' Ornamenta abaci nec non et parvulus infra. IVVL 

ANHELO' Dat medicina latens et anheli corporis aestus. ARAT 

~Mjt25:Acerra' Cumquemeri paterit(pâtira E patem L) thuris acerra fuit Iuuenalis~j~ (est Ovid. 

j~. 7F; 934) 

1 ~eMM~tX~et

7J'7,153. A. ~->.'r~p-O-.O'.V> 

57~o~:«t\X~,8. 

° 

MICONIS OPUS PROSODIACUM. 281 

ABLVTV8- 

M ALLEGAT 

Unicus ablutus 

morem veterem 

qui sanguine comparat 

nil dulcius esse. 

orbem. ARAT 

F 

num Virgilius? 

ATHLANTID- Ante ti. biae oo. athlan. tides. abacondantur. V1R 

ALCONCHIVM' Caecuba vina ferons alconchium maris expers. CRATIVS 

ADDICAT- 

ACCERSITVR' 

M AB~RICANOS 

Et ne corporeis addicat sensibus omne. 

Paupertas fugitur totoque accersitur orbe. 

potius 

P 

LVCAN 

Agàmemno 

vincat sibi curio fusas. ADNOTA- 

ABOLET- 

ADVELAT' 

ARCHIMAGIRVS' 

-K) ADLABI 

ANATIS- 

At pecori laban non est nota sed nota vitae. 

Non abolet longoque sinit grassarier usu. 

Declarat viridique advelat ternpora lauro. 

Finxerunt pariter librarius archimagiri. 

nemus et tacitia incumbere remis. 

Mox anatis profuge quo 

LVCAN 

PAVLINVS 

PRVD 

VIRGL 

IVVL 

VIRGL 

similiter perlâ- 

sibi praedo foret. PRVD NOV ~o~- 

BiSSINA mox croceo circumdat pallia peplo. PROSPER 

BORINA8' 

BACCARE- 

Flamma volans borinas mordebat in aéra pennas. 

Errantes hederas passim 

FORTVN 

cum baccare tellus. VIRGL -M BLASPHEMAS 

BIBLIOTHECA' 

dominum gens ingratissima christum. 

Quem mea non totum bibliotheca capit. 

PRVD 

MARCIAL 

Battàvus 

Bimare. 

ex pago 

[batavo. 

BIBLIOPOLA- Sed qui me vendit BILICEM' Lancea consequitur 

bibliopola putat. 

rupitque infixa bilicem. 

MART 

VIRGL 

et Oratius. 

BOMBICINV8' 

50 BRITONES' 

Delicias et panniculus bombicinus urit. 

Quam nec terribiles cymbri nec brittones umquam. 

IWL 

IVVEL 

BALBVTIT' Surdescunt aures balbutit denique lingua. 

Balbutit scaurum pravis futtum male talis. ORATIVS 

BIREMES' 

BERONICE' 

M BORINI' 

Ceu primum ausurae trans alta ignota biremes. 

Myrrina deinde adamans notissimus et beronices. 

Nec fera tempestas zefirum fremitusque borini. 

STATIVS 

IVVENL 

LICENTIVS 

CARNVTIS hinc etiam dum praetereundo veniret. FORTVN castore. 

CONCAVA' Israhel appensi per concava gurgitis iret. APOLLINAR 

po

~g~ 

CARMINACENTULKN81A. 

CIATOS' 

CARDIACO 

M CELEUMA' 

CRISTALLINA- 

CYROGRAFON- 

A cotile ciatos bis ternes una receptaiit. 

numquam ciatum missurus amico. 

Quem nec rumpere nauti cum celeuma. 

Et turbata frui questus cristallin vitro. 

Vana super 

FAV1NIVS 

IVVENL C'hore. 

MARCIAL 

P luvenalis. 

vacui dicunt CLANDESTINA' 

CYROGRAFON- 

M CAPPADOCYM' 

cyrografa ligni. 

Significant clandestinos caecosque subesse. 

Quod lapsu dedit eva suo cyrografon et illud. 

Impia cappadocum 

IVVENAL conifno 

LVCRETIVS 

APOLLINARISCondolo 

tellus et numino levo. Cappadoces 

MARC 

[gHius. 

mediis habitant CIRCINVS 

in finibus huius. 

excurrens meta interiora laborat. 

Ciconum. Vir- 

Cocrodîlon. lu- 

CRISOPRASE et sidus saxis stillantibus adsit. P Comino. [venaha. 

COMPARAT 

70 CALCEDONES' 

CONCREMET' 

ergo tribus sanctus tria nomina rebus. 

Euxi ni den sos us que ad cal cedonis ora. 

Vel nuda tellure nocet vel concremet igni. 

FORTV 

ALCHIM 

Sic et Memnonis 

[Agamemnonis. 

CONTREMIT et magnum percurrunt murmure caelum. CONQVERAR 

COMBIBO' 

immemoremque mei accusabo patronum. 

Dum queror 

P 

PAYLINVS 

Castoris. 

et divos quanquam nil testibus illis. 75 COMMOVET' 

CORNICES 

Radi inter liquidum céleris neque commovet alas. 

non cum fumant altaria donis. 

VIRGL 

(VIRGILIVS) 

[môvi. 

Inpraeteritocom- 

Prudentius.Cassi- 

COTVRNICES- 

CRATERA- 

Ecce coturnices inter sua praelia vivunt. 

Optulit et calido plénum 

OVID [dîli. 

cratera lieo. CONSOLORso 

COCYTI 

Penituisse placet solatur tertia eosdem. 

metuet tortosque ixionis anguis. 

AVIENVS 

PAVLIN 

VIRGL 

CHORITYM' Haud dubitanda refert choritum terrasque requirat. VIRGL 

CONSVTVS' Vinaque consuti multum cum vulnere folles. ALCIIIM 

CICADA- Parvula tune ridens sic est affata cicada. AYIEN 

COLLEGrA' 

s5 COMMVTAT 

Tros 

iudea 

tyrios stupidos 

ducem viduata 

timidus 

priore. 

collega chorintus. 1VVENL 

ALCHIM contûdit. 

58 cotHe] SMpeyso'. emma.~ 62 ~Cyrografo B, Uatna ex corr, B 64 Cyrogrofon B, cyros'rofon-B 

65M:u'e.CurumUilis~ t.e.~eMtmo*curuHs 66 Compati compKssus(Aocyo~

MtCONIS OPUS PROSODfACUM. 283 

CONCALET' 

CYNOM[A' 

Stat radius calet omne nocens a caesare fcrrum. LVCAN 

His actis cynomia nuit quae 

[cotor. 

musca canina. COMPILENT- 

CIMERA' 

90 CALLIODORVS 

CLOACA' 

CONDONO' 

COLORO' 

CANOPO' 

95 CLASSISONO- 

CANOP08- 

ALCHIM 

Nec te compilent fugientes hoc iuvatorum. ORAT 

Esse canes uteros sub virginis esse cimeram. OVID 

habet censum qui nescit equestrem. 

LI 

Offerat inmundis caeno oxhalante eloacis. P 

Et cito donaret scelerata piacula culpae. FORTV 

Ingravidat virgisque tribus concepta colorat. PAVLIN 

In siriae pontus tendit ratis inde canopos. LVCAN 

Angelico momtu repetant sed regna canopi. 

Ignoto canopos sese infert fulgidus 

Carbasînis. Con- 

Cupîtis si parti- 

[cipium est. 

complâcet. 

conMco. 

Contribûtea. 

Common. 

astro. CONLVCENTQVE 

CIRCYMDARE- 

FEU.X CAP 

suis aurea vasa favis. SED 

lussit et ambitae eircumdare litora terrae. OVJD 

cirrti. 

CAPRIFICV8- 

MO CIRCVMLATRO' 

CONGELAT 

Manavit lactens caprifici sucus opellam, 

Quo modo ficus eras iam caprificus eris. 

et venae desistunt posse 

QVINTVS 

MARCL 

SER 

moven. CASTORIS' Coepit cum ventis imitatus castora qui se. 

OVID 

IVVENL 

circumiàtro. 

CONGLOBO' Densaturque globus quantum pede prima 

relato. LVCAN 

CONSIDERE' Praeter ea geminos dominus considère caecos. SEDYL 

M5 CORNICINVM curva aera silent placabilis implet. PRVD 

CONCHILI- Quod fuerit vero conchiti sanguine tritum. QVINT SEREN 

DEQVOQyO- Aut dulcis musti vulcano dequoquit humo rem. VIRGL 

DECORO- Ac bene nummatim decorat suadela venusque. ORATIVS 

DIFFIDIT ac multa porrectum extendit harena. difidit: producit. 

))

~84 '0'1: 

CAHMrNA CENTULENStA. 

tio DEDERE' Exiguum flammis DVX' 

quam totum dedere corpus. 

Ora ducum membris super aurea fulchra locatis. 

IVVENC 

P de)âbi. 

DEMOROR 

DISPARES' 

DEFORE' 

ex quo me divum pater atque hominum rex. 

Ergo pari voto et paribus se sustulit alis. 

Confidunt volucres victum non defore viles. 

VIRGL 

LVC 

P 

dùctite. 

demoniacus. 

us DERIDES' Quid nos derides here qui nuper hille fuisti. DILATO' Levat opus palmisque suum dilatat in orbem. 

OVID 

V decotûro. 

DISSYTVS' 

DELPHINVS 

A)tera dissuto pectus aperta sinu. 

iacet haud nimio lustratus nitore. 

OVID 

CICERO 

dêcétnpedit. 

definirnus. 

'M 

DORMITO' 

DIRIVO' 

Maiestate vigil quia non dormitat in aevum. 

Contra purticutMi quae dirivata videtur. 

SED desûdo. 

demôHtis. 

DEMONSTEN- 

DELTOTON- 

Dirivare queunt animum curamque levare. 

Quos bene fruge sua demonstenis horrea ditant. 

Andromede signum 

LYCRETIVS. 

FORT 

deltoton dicere DESIDEREgrai. 

Hune aries iuxta medium deltoton habebit. 

CICERO IN PRONOSTICIS 

ARATVS 

tM DESTINAT 

DECADAS' 

DIMOVET- 

EXARO' 

ERYDIT 

jso EMPÉDOCLES' 

optimus hic et formosissimus idem. 

Per decadas centum per centum mille redundant. 

Aethere emittit spirantes dimovet auras. 

Nudus ara sere nudus hiems ignava colono.. 

externos propriis sic actibus actus. 

Erudit iniinMa. ut au~ mater a,ves. 

IVVENL 

SMARAGD 

VIR&L 

TEOD 

OVID 

In praeterito di- 

[mûvi. 

[herbae. 

erucis: genus est 

EXCVBAT 

ELIQYAT 

ELIMAT 

EDOMAT 

135 EBDOMAD' 

exercesque vires quodcumque tuendum 

ac tenero supplantat verba palato. 

non illud opus tenuissima vincant. 

invalidas mentes quae simplicitatem. 

Septimus epdomadi venit superaddere 

est. 

sextae. 

P 

PERSIVS 

OVID 

P 

P 

éschinus. 

excêco. 

eradtco. 

énocat. 

éfferus. 

ENATET' 

EVOMO' 

Machia quae surgens fluctus superenatet omnes. 

Transfigit gladio calidos vomit illa vapores. 

ALCHIM 

P 

ESOCEM' 

EXCITVSS 

ito ENODO' 

Mox ingentem esocem modico sub rete cohercit. 

veni verumque invisere curo. 

Amnibus ut nostris enodes ferre papiros. 

FORT 

ALCHIM 

Eximo. 

MtCONISOPUSPRO.SOD)ACL'M. 285 

i~ 

EM1NAS8 

ERINIS' 

ENDROMIDAS 

EDYLE8recipit 

geminas sextarius unus. 

Diriguere ocuti tot erinis sibilat hydris. 

tyrias et femineum cer orna. 

Diptam num bibitur coeteae manduntur edules. 

Si erudita placent certe sponsalia divi. 

FLAYJAN 

YIRGL 

Euxenum marc. 

ita. et peduIcK. 

MAKTIANVH JNjjtHRO 

VIH DE ASTRON 

ENITi' 

EXCYDIT' 

Non sinit eniti régna ad caelestia mentem. 

Ac primum 

PROSPER Excidit: cornpi- 

silicis scintiHam excudit achates. EXPAVET' Aut caelum nox atra tenet pavet ipse 

YIRGL 

cruca. 

sacerdos. LVC EMETAT- 

150 EXTRICO' 

Ne plus frumenti dotalibus emetat agris. 

Mercedem aut nummos inde unde extricat amaras. 

ORAT 

ORAT 

praeteritum: 

exexêquat. 

LP~ 

ESSEDA- 

ETNOTAT 

EVFRATEN' 

EIDEM' 

15: EXEDIT- 

ENIMVERO' 

Parvaquequam primum rapientibus esseda mannis. 

et delet mutat culpatque probatque. 

Quos prope concludunt euphraten co!)ibus a~tis. 

Ire via peragant et eidem incumbere sectae. 

Sive calens febris iactatos exedit artu~. 

Verum enim vero is demum mihi vivere ac frui. 

0~)D 

PRISC 

PRISC PERt 

j[N 

IVVENL 

QYINTVS SERENVS 

SALVSTIVS 

EXTVDO' Extuderat carte ducebant sacra per urbem. YIRGL 

EODEM' Bucerieque 

Non eodem 

greges 

cursu 

eodem sub tegmine caeli. 

respondent ultima primis. 

LVCRKC 

CATO 

i6o .FlALA' Quid tibi cum fiala ligulam committere posses. IWENL 

FASCINO' Nescio quis teneros oculus mihi fascinat agnos. VIRGL 

FAGINA caelatum divini opus alcimedontia. YIRGL facéssite. 

FENICES primi magni si creditur ausi. LYCAN 

FENICIS nomen cui dedit ipsa vêtus. FORT f.. ça. 

iM FERITA' Fortior emicuit veluti ferita maneret. Fuscmae. 

FERITVR' Ipsaque ceruleis charta feritur aquis. OYID 

FRENESIS- Ex vitio cerebri frenesis furiosa movetur. QYINTVS SER 

FISCINAS- Sunt et caseoli quos iuncea nscina siecat. VIRGL 

FVSCOLAM' Caeditio et fuscolam micturiente parati. IVVENL 

ante160: Surdités (M

CARMINACENTULMNS1A. 

"° GENEALOG' Quod sacra explicuit écrie geneatogus olim. ~T 

GIROVAGVS' Nec vagus in taxa pes tibi pelle natet. MARC 

GETVLVS' Exuvias asinus getuli forte leonis. AVfENVS 

GIGANTHEVS- Quanta gigantei memoratur mensa triumpho. 

IVVENL 

GENVINVS' Quis nite~nt genuin~ levés ut robora solvent. 

11', GORGONES hoc potuit caelo pelagoque minarL LOCANVS similiter luvena- 

!tis. 

HiPOCRATES' Hos homines mulsit me rogat hipooratea. 

MARCIAL– 

HIPPOMANES quod saepe malae légère novercae. V1RGL 

HEBETO' Mortalis hebetat visus tibi et humida circum. VIH. Hirundinum. 

HIBERAS- Thirrenoque boves in flumine lavit hiberas. Herôum. 

'so HELENA- Ledeamque helenam troianas vextt ad urbes. VIRGL 

HEBENVM- Caleabatur onix hebenus mareothica vastos. LVC Hésione. 

HÉL10DORVS' Tonsoris damno tantum rapit heliodorus. IVVENL sic Cassiodorus. 

HERIDANVM' Namque etiam heridanum cernes in parte locatum. CICERO 

HERMAFRODITVS' Edit a. matrices ermafroditus aquas. MARC 

ta'- HELIDIS' Per graium populos mediaequeperhelidisùrbem. YIR_ Hinnîtus. 

HELIADVM' Non nemus heliadum non frondibus esculus altis. OVID 

lACINTINA' Hic aliquis cui circum humeros iacintina 

Fimbria conserto cunctia iacintina nodo. 

lena est. IVVEL 

ALCHfMVS infîgo. 

INTÉRSECO' 

190 ILÏACAS' 

INYOLET' 

1,NTEItLITVS- 

INTERMICAT' 

INOVINO- 

Quis fuit hic opifex 

ubi lana iachintina ourrit. FORT 

Oportet scire quidem analogiae rationem usum tamen 

auctorum magis aemulari i. e. sequi sicut docet Priscianus. 

Ingens chrisolitus nativo interlitus auro. 

laspisque viget fulvoque intermicat auro. ALCHIM 

Degener et facto nec se manus inquinet 

insono. 

Impedit. 

Invâdo. 

[cumiitus. 

sic oblitus cir- 

Invidet in prae- 

ullo. Intono. 19.~INTERCIDO' Nec penitus cessans intercidat omne reatum. ALCIH 

senti in- 

Ïnlice. vîdit in- 

IMPVDENS' Grata pudens tulerit meriti cum premia pili. M Impetitur. 

INFREMO- Dente fremunt spumant labris horrentque capillis. PAVLIN 

IN GEMIT et refricat totis iam frigida menbras. P Inroge. 

INFODE' Aut lapidem bibulum aut squalentes infode concas. VIRGL 

l74~1oKt..tf& 

175pe)!M[ue-B 

1760shon.m.s& a iXsepe~' iouhetacnam 

eotV.B post uexit

MtCONIS OPUS PROSODIACUM. 287î 

Mo INTERIM 

ITÂNE' 

IBIDEM- 

INTVMET- 

INSPICAT' 

voteres laudat lasciva patronos. 

Sicut videntur in tërim pyrichio clauditur. 

Restituunt tectis demens et vulgus ibidem. 

Voivitur in caput ast illa inter fluctus ibidem. 

Pervigilat ferroque faces inspicat acuto. 

MARC 

Pl~D 

VH{, 

VIR 

VIR 

et Ovidius. 

inpraesentiintcr- 

1 venit corripitur. 

SM INFASTIDITVM fers ipse ad INFIDAbusta 

cadaver. 

Et sit in infida proditione fides. 

APOi.HNR 

F infidos agitans. 

INSTIGAT 

INPVBES' 

IRRITO' 

animos opera ad maiora calentes. 

Haud aliter pupesque tuae pubesque tuorum. 

Irritatque virum telis atque ultro lacescit. 

ALCHIM 

VIRGL 

PRVD 

SM ISOPYS' 

INRORAT' 

Insuper arripiunt pallentis 

Aut cum sole novo terras 

gramen 

inrorat 

isopi. 

eous. 

ALCHIM 

VIRGL 

INLINIT infunditque diem baptismate lota. P 

INDICO' Partitusquo meis iustos indico labores. PROSPER 

su 

INMACETVM 

INITO' 

IAPIGIS' 

terras miscens adversa secundis. 

Tempore quo nobis inita est cerahs eleusin. 

Castella in tumulis et iapigis arma timavi. 

LYC~ 

OYID 

VIRGL 

Interpolo. 

Ïrrigat. 

INTERET ydra vadis et qua 

vix carmine raro. STAT THEB 

INTERVIRET' Exutus letisque minax interviret herbis. STACIVS Intéreram. 

INTERITIS' Pugna acriter commissa multis utrumque interitis. CLAVDIVS 

Mo VNDE INVOLAT' Ipse deus simulatque vola me solvat opinor. OR ACIVS Incessere. 

LVTEOLA' 

LOCYPLET' 

Mollia luteola pingit uaccinia calta. 

Uxorem quaeris locupletem 

VIRGL similiter unciola. 

ducere noli. Licaonis. 

LICHtVS' Ut famulans homini locupletem fundere parcum. PRVD 

LECHITYM' Cur proconde times stillam prebere lechito. PAYIj~ 

2S5 LABERE' Et tamen hanc pelago praeterlabere necesse est. YIRGL a labore. 

LONGOPOST' Respexit tamen et longopost tempore venit. VIRGL larinas urbis 

-m. 

[nomen. 

202 202uuJg'ut-B uu7gul 13 203 203c&pu(tcfM')'B capud corr. )3 illam !Uamiutet'& iader 8 2114 2(.)4re['t)tgu)at–B 

I'er iugulat 13 iuspiontJ inspicntj~x~M~c)'. sttperscr. 

üt id est !nci(:l!t inédit :t.cuitJ9 206f](lesjos~t/.?' r. I3 F]~.&:e/7'.17~.41 41 Hg!tarjscf)~'r.7~' If 

207 opère-B 208ln)pu))esco

neg 

CAKMINA(JENTULMKStA. 

LAPHITOH' 

LECTICA- 

LAMHITV' 

Mu LIBERPATER' 

LODJCE8 

LAP\Ti' 

MYRMIDONVM 

MYRRINA 

M;. MANDROGOR' 

MORINI' 

MASSAGETE' 

MALAP~NtCA- 

Ad laphitos bello perdis iache gravi. 

Causidici nova cum veniat lectica mathonia. 

Namque facit sommim clausa lectica fenestra. 

RomutusetliberpaterotcumcastorepoUux 

mittit docti tibi terra catuHi. 

Aut tkcitis lapati comu~tior ulcera purgat. 

dolopumve aut duri miles ulixi. 

signavit. seposuitque diem. 

Nec non mandragorae guatua sapor additur altus. 

Extremique hominum morini rhenusque bicornis. 

Post hos inassagete trans numen araxis ad ortum. 

Punica se quantis attollet gloria 

OVtDETVIR 

IVVENL 

Laptdîcints com- 

ORATfVS~ ~pomturacaeOo. 

MARC1AL 

QVINTSERENLascivîtis quarta 

Iconiugatio est. 

VIRGL 

Ll moritur. mercrc. 

QVINT SER 

VIRGL 

PRIS~AN 

rebus. MA.SS)LA- 

~fA~T~T?i?n' 

Mf MA~K-)~ 

MVLIERVM' 

MYLIERES' 

MIRICE' 

MVRR1NA' 

Utitur indomitos ut cum massila per arva. 

Meh'umiMnblcumsena.rmm. 

Amethi stinas quae mulierum vocat. 

Sive virum soboles sive est mulieris origo. 

Non omnes arbusta iuvant humHesquc miricae. 

Surrentina bibis nec murrina picta 

VIRGL 

STAT)VS 

mediocri. 

MARCJAL rti~r'r~T 

LVCRET 

VIRCrL 

nec aurum. M5 MYRRINA 

MALEFIDyS' 

deinde adamans notissimus et beronices. 

Semiruti paries 

MARC1AL 

IVVENL 

malefidus MACEDON- 

MACEDONES' 

MACETVM' 

Mo MALE8VADA' 

fragmine viri. 

Cum tibi sacrato macedon servetur in antro. 

Sic edocta suo servit macedonia paulo. 

Et phariis persisque fuit maoetumque tyranni. 

Et metus et malesuada famés ac turpis egestas. 

PAVL 

LVCAN 

ARAT~ 

LVCAN malle. 

YIRGL 

MEMFIDIS antique sacra deamque colit. 

NEQVIQYAM ingeminans iterum iterumque vocati. Nùmitor. 

NVMADVM' Hic numadum genus et distinctas mulciber atros. VIRGL 

NILIACIS' Plurima niliacis tradant melldatia biblis. SED 

255 NESTORIS' Vivat pacubius quaeso vel nestora tantum. IVVENL 

NVMIDE' Et numidi infreni cingunt et inhospita syrtis. VIRGL 

227 ouid et u:r 7! att o~~mt M< ex Vi(talis) de )ibr(i 'Hue c/B

MICONtS OPUS PROSOMACUM. 289 

Hic nasci lapidem qui tacto accensus ab igni 

NEQYITVR' extingui nequitur quem grai nomine vero 

asbestum memorant ferri nitet ille co]orem. 

Me ONAGrER' Dum téner est onager solaque lalisio mater. o)oaginus. 

OCEANVM' Insuper ooeanum venit seniore marito. OV1D 

OBTEGO' Si qua tegunt teneor patriae ne legibus ullis. yiR obsôno quod est 

OBRIZO' lussit ut obrizo non parvi ponderis auro. ALCHIM ~contradicdpro- 

OBLICrO' Aut frangit tepidos obligat aut dubios. PROSPER obsidet. [~citur. 

2M OBREPIT partemque secat de veste fiuenti. obsidere. 

OPINOR' Nemo ut opinor erit mortali corpore cretus. LVCRETIVS oxibafi. 

OBLATRO' Nec si iam posset sine inani posset opinor. obsîdo. 

OSSEA' Ire per ossea rapidus boetida sanguis. LVC obmanet. 

OBNVBITQVE cenas et temperat astra galero. 8TATIVS 

Mo OBSTVPET- Tisiphone stupet insolito clangore citheron. STATJVSS 

OBSTREPO' At gemit et pulsis exercitus obstrepit armis. STAT 6ppi)a. 

OUMPIACVS' Seu quis o limpia cae miratus premia palmae. VIRGJj 

PACTOLVS' Exercentque auro pactolus qui inrigat auro. VIRGL 

975 PEONES' 

Quid tagus et rutila volvit pactolus harena. 

Praeteriit didici quo peones arma rotatu. 

IVVENL 

ACHLÎj 

!Priscianu.s. 

i. e. parietinis. 

PANTERA' 

POTITVR' 

Diversum 

Vi potitur 

confusa genus panthera cameto. 

quid non mortalia pectora cogis. 

ORAT priami. 

bina coniug 

PERFVRIT' Satvifragis vexat flabris ita perfurit acri. Praenestîne. 

PEPONES' Inepitos pepones alvumque inflare solentes. ALCHIM 

Mo PAPHtA' Balsama nec desunt quis rediit paphiae. OV1D 

PERSEDIS' 

PRAECAVË 

Quarto martyrium papiae maurique refulget. 

nunc miser nec te dum nescis et audes. ALC 

Popano. 

pigmea. 

PEDICAS' Tum gruibus pedicas et retia ponere cervis. VfRGL 

PRO PyDOR 

Me PELÊVS' 

armigeris amor est 

Auctor idem peleus 

perferre lacertis. 

ipsum quoque pelia foci. 

P 

OVID 

pâtera. 

PERFORAT hasta virumque 

1 1- 

et confinia dorsi. 

262 ullis] i ex s B 264 trepidos b 2650t'rep!tp:u'iter

29() 

CARM):NACENT[J[~:NSiA. 

PROTELO' 

PETITA' 

Tonipora protelent consensus dum ruit hostea. 

Exul eram requiesquc mihi non fama petita. 

AL(.~ 

()V)D 

pachinus. 

peracrùto. 

PERDICtS- 

290 PROPINO' 

PEIERO' 

Vulturis atque iecur vel ius perdicis aperte. 

Cenat propinat poscit negat innuit una est. 

Exigis a quoquam 

QVJNT1VSSER 

MARC1AL 

ne POLIODÔRYS- 

PHÏTAGOREIS' 

PELVSIACAE' 

peieret et putet ullis. 

Hic putat esse deos et peieret atque ita secuin. 

Unde epulum possis centum dare pitagoreis. 

Nec pelusiacae curam aspernabere lentis. 

tWL 

)VVIj 

]VVL 

YtRGL 

pcrtimet. 

pt'andcre. 

!95 metrum falleucum ex pond. clactil. et tribus trocheis. Pannonia Lucanus. 

PERSEVERO' Post ma nes tumu lumque perseverat. MARTIALIS Oratius Penetopa. 

PARTENOPE studiis Horentem ignobilis oti. VIRGIL pharnacia Lucanus. 

PARASITV8' Nullus iam parasitus erit sed quis ferat istas. fYVL punite. 

Vos me laurigeri parasitum dicite 300 PiTVITA' 

PLIADAS 

phebi. 

Somnia pituita qui purg'atissinia mittunt. 

iadas claramque licaonis arcton. 

MARClj 

!.yVL 

YIRGJ~ 

Phocais Lucanus. 

communis Hi)taba 

[stcutgratuita. 

PARNASVS' 

PERNICI' 

PAMB'lLYS' 

Ma PERSONA' 

PRODIMVR 

Cardine parnasos gemino petit aethera colle. 

Sic vagina enais pernicis sic pede lucet. 

Uaqueadpamphitosperhibentquemnominegraium.PRIS 

Sirma vel antigone personam menalippi. 

atque 

LYC pirulus. 

CESAH IN ARAT pertrânsito. 

IN PER 

IVVL potusaa. 

italis PRAETERLABERE' 

longe diaiungitnur oris. 

Funera cum tumulum praeterlabere recentem. 

VIR Phitîna. 

y[R propterlabêris. 

PERLABOR' Ad nos vix tenuis famae perlabitur aura. YiRGL parrasis. 

PALEMONS' Hanc ego quae repetit volvitque palemonis artem. ÏWIj panaces. 

s'o PERSIDEM' Symon persidem dulci comitatus iuda. 

QYAESITVS' Denique quaesitos tetigit tamen i]le pénates, quinmagis. 

ROMOLJDVM' Et nunc romoliduni aèdes et inania tecti. LICENTIVS. quinquatribus (h-a- 

RODERET' Nec lupus insidians christi deroderet agnos. ALC quammagis. 

pi).)0[Oa(M.t; Aèdeset t'amutoauohut per )onga profectns. tuu(encus tSH) 

fn sicco tudunt t'ntiMenotasquepa)udes.Vir(gi)ius

MICONM Oi'US PROSOD1ACUM. 29) 

RE(PET)ITA' Hinc repetita sacri gradiens per moenia templi. SALL 

3~ REMIORO' Inque tocum quando remigrant sit blanda voluptas. Roborem 

RECIDIT in poenam deus hoc mihi credite non est. P recolor. 

REÇU)!' [. Sic genere indulgens proprio ut peccata recidi. Refragor. 

RETHORtS' Ni! te permoveat magni vox rethoria oro. P résera. 

REDJTVS' Sanguine quaerendi reditus animaque litandum. VIR Ruditus. 

3M REMOVET' Fraudentum removet patefacti fossa sepulcri est. In praeterito re- 

REFRLCO' Ingemit et refricat totis iam frigida membris. P repetitor. môvi. 

REPO' Flentibus heliadum ramis dum vipera répit. IWIj 

REFVTO' Disserit omnipotens refugas longeque refutat. ALCHiNVS rédibita. 

RAFANVM' Decoctum rafani semen cuin melle vorabis. QViNT SER 

3M RECALET' Apparat ex longo recalet furor hoc mihi sao~um. STATIVS 

RELINO' Thesaurus relines prius haustus sparsus aquarum. VIRGL 

REVELO' Nam quae corporeis sua iam promissa revotât. PAVLINVS 

RELEGO' Ne spargant quod corde metant in sede rotegant. (ARATOR) 

RÉSECO' Perlege nec metum pa,riter mea verba t)iea,relega. OVID 

330 RECENS1TA' Stirpe recensita numerandus sanguinis hères. PRVD reiâbi. 

REPANI' Quid repani scopulos et olvivi fere Sicamis. STATIVS 

REFRENO' Sed confirmare invalidam et frenare rebellern. PROSPER 

8ARCOFAGO contentus erit mors sola fatetur. IVVL 

SPELËA' Claudendus parvi corpore sarcofagi. PRVD 

3S5 SERVÏTVS' Captivamque manum deformis servitus urget. 

SAPISIS' Servi tns quae nâm pote rit rëpendi. PRVD 

SÂBVRA' Quisque cervice dare servîtuti. PAVL 

SERVITVM' Aspiciarn aut grais servitum matribus ibo. (VfR&tLIVS) 

SAXONVS' Quid te cappadocum saxonus esse iuvat. LI Sabura. 

Mo SVRRENTINA bibis nec murrina picta nec aurum. MARCL Sabàno. 

STATERA' Aequum pondus habe teneas et statera iusta. BED SépeHt. 

314grftd!ensqne& Satl~8ec/meft&.K!«oM

(JAHM1NA CKNTULKNStA. 

SVBTERIACET' ni(;trum f~Ueuchmuex pond. duetiL et tnbus trocheia. 

STATEUA' Non cr go est manus ista sed statera. MARTIAL et Fortunatua. 

SEPTtMANtS decies quinis simul atque duabus. PRVD Sfpara.Subterfugi 

345 SAP1I1RVM- HincsibisaphirumaociaveratindcberiHum. PRVD intenter fugi. 

SVFFtET- Saffirique decus nigri flavique coloris. PRJSC (N PER 

SATVRO' Viscera iam saturo portabat capta parenti. OVID 

SEMJNECEM mernbris non totum vivere cuius. SE)) 

SEMLVnU phrigis et fedare in pulvere crines. Sonit'anns. 

3M SEMtMARIS nammis viscera libat ovis. ()Y)D 

SEMIBOVEMQVE virum semivirumque bovem. Subiugo. 

SEMIR~TI paries malefidus fragmine viri. PAVLINVS 

SAYROMATAS falcemque getes arcumque gelonus tenderet. ACHJLIj 

SAGYNTINA' Pugna suguntîna. fervet commissa lagoena. [VVEÏj 

Ms SINA.P).' Instar quae minimi posset perstare sinapi. JOVENC 

SORICE' Cattus in obscuris coepit pro sorice picam. Sofocles Oratius. 

SVBS1DERE- Si pregnans artus captivi soricis edit. QVINT SER 

STROPHADYM' Servatum ex undis strophadum me litora primum. YIRGL 

SYBSIDVNT undae tumidumque sub axe tonanti. Sanximus. 

360 SVBREPAT' Nec tibi fallacis subrepat imago decoris. PAVLINVS 

SVBREPIT' Blanda quies furtim victis subrepit ocellis. OVID 

Et nova desuetis subrepens vita medultis. LYCN Siénen Lucanus. 

S1NTHESI8' De nostra parsina est sinthesis empta tibi. MARCÏj 

SPARTANAS' Pretereo clades spartanas et troica bell(a). Siecomorua. 

365 SALITVR' Leta salitur avis tauro quoque leta iuvenca est. OVID 

SALYBER' Utque facis coeptis phoebe saluber ades. Sat habet. 

SATAGO' Intulerat satagens propriis licet illa cibando. PAVLINVS 

SVBRVBET' Plenaque purpureo subrubet uva mero. OVID 

SAGINA' Distento et plenam monstra.ntes ventre saginam. Subterfugi. 

37o SAT ERIT' lam sat erit nobis vano sermone narrare. SEDVL 

SVFFOCO' Corpore quem nullis suffocat amoribus ilex. PAVLINVS 

342 pond 7j'&l~ 3448eptimams]aseptimatitR 1; 345 Uic~ berU)um])[e.i'co;')'.B 

347 iam] ia Mt

MfCONtS OPUS PROSODtACUM. 293 

SPERCHIVS que et virginibus bacchata tacaenis. ViR&L 

SCABERE' Saepe caput scaberet vives c't roderet ungues. ORATIVS 

SENTtNA' Tune sentina gravis tune summus vertitur aer. IWENL 

375 SOSTBATV! Pritndente et maclidisc.T.nta.t

294 

CARMLNA CËNTULENS1A. 

VATICiNOR' 

VMBILICO' 

metrum fnUeuchuatex pond dactil et tribus trocheis. 

Nullo crassior ut sit. umbi lico. MARCIAL 

40. 

Secti podicis usque a,d umbilicum. 

Et pru rit tamen usque ad umbilicum. 

Vix umbilicummulta- opertum fascia. 

MARCiANVS. 

VIR1TIM' Protinus adscribit vatis populoque viritim. ALCHIMVS 

YESTINIS inpulsus aquis radensque salerni. LYC 

VENETVS' Sic venetus stagnante pado fusoque bntannua. LVC 

MfCONISPROSODJA. TfTUU. 295 

post 99 (23) Felicitas ipsis migravit sancta Kalendis 

Asbanioquc simul veneratur festa Trudonis. 

DECEMBER. 

~M< 109 (3i) Yirgo Columba simul Senonis veneratur i)i urbe 

Nec non Basilius magnus celebratur in orbe. 

lam quia retro aliquid tetigi motrice de correptione et productione sytiabarun), 

leetor, volo nunc etiam breviter prosaice parumper addere, partim iuxta Prisciani 

dicta grammatici, partim etiam veluti a modernis philosophis per diversa repperi loca. 

ut, si alicui fastidiosi(ori) lectori forte unum displicuerit, saltem ex altero delectetur 

5 légende ludere. At si neutrum profuerit illi, parcat, oro, talia craxanti Miconi pusillo. 

qui haec propter suffugium iuvenculorum arripere studui atque in unum parvum corpusculum 

coadunare. Qua de re, qui bas insipidas legere voluerit !itteru!a.s divinis instructus 

iustitiis simul et humanis, non dubitet dicere suffocat penultima longa, quia 

componitur ex sub et fauce et illud au dyptongon convertitur in o longum, iuxta 

)ù exemplum Paulini summi filosofi: 

corpore quem 

Sed Euticius vult, ut a sub et foco componatur, quod plurimis disp)icet. etc. ?(s~

296 

CARMtNA CKNTULMNSIA. 

[V.jtNdeA~ 'tregijBco't'.jHet/tm. Sbencdict~ 

[V[.]'SET1CO~ 

[VII.][NFK}VR-B la)no)'e~co

)'OK')'AE~AT~!

2')8 

CARM1NA CKNTL'LENStA. 

Oro in prima, fronte nostrae inceptionis, mi pater atque germane adelfe, ne 

cuitibet cornicatori nostram propaletis noniam, ut ex hoc minime valeat pc])o inHata 

ac fronte rugata crispare cacinnum; quin magis humiliter Hagito, que clam nostram 

corrigittis inertiani, atquo subpresse plurimas stito calamoquo deuotate mondas, quoniam, 

t'ateor, non a.doo de hoc insipide curavi scripto, nisi tantuni ut tctnpus rodimissom 

vacuum. 

XV. 

Scribentiaiaborigna.ria nimium levis extat, 

Scddurusnotissatmanctatquc gravis. 

XVI. 

Musu, manu in celsi tu basia fige magistri 

Et mon da, docto cannina, valde viro. 

Ipsius a.ute podes revolutaque fare, age: 'Nostrum 

Insipidum carmen accipe tuque, pater'. 

Post caput innexum hiibeas terra tenus, ora. 

'Corrige hano neniatn, da mihi post veniam'. 

Incipe tuno parvos cursim perstringere versus: 

Quo modo prostravit alter Adam za.butum 

Scu domini de corpore vero ac sanguine Christi 

1" Qualiter ac sanctus martyr enim Stephanus 

Née non Iohannis festam, rogo, corripe sensim: 

Ac simul IIerodis heu nimium facinus. 

'Paréo praeceptis' veneranter ait quoque Musa. 

DE NATALI DOMINI. 

Nativitas hodie cuius celebratur in orbe 

n – Isaias 'genitus ecce puer' cecinit 

Ac pariter nobis resonat clamore benigno 

Celsa cum voce: 'nlius atque da,tus': 

Sedibus a summis venit religare malignum, 

(Qui genus humanum laeserat heu nimium, 

2" Afforet ut Christus compactum post capud ipso, 

Membra probi illius iam quoque catholici) 

Cuius et imperium ac semper sine fine potestas 

Ambigit hoc nullus de minimis minimus –: 

Eius in exortu iubilatio magna reaultet; 

s5 Dicemus: 'Salve(s), nate, tuos famulos, 

Quos auctor tenuit zabulus cum fraude maligna, 

Cludere ne valeat carcere forte tuos'. 

[XV.j2durtsnotuseo)')'.B 

[XVt.)~nostr:mneui!MtMKtfHY/B 3rug!tteeo)')' C[n)ciunnm7;;c/SMt(

M[CON)SINM:8TA. 

MVSADE CORPORECHRfSTr. 

Hocitcroportctbrevitcrpercurrcrcpa.rvum, 

Qui cupit hanc domini fcstam celobraro bénigne, 

Ipsius et corpus hodie oontingorc digne. 

Credat enim natum patris de semino nullo, 

Accipimus cuius corpus veneranter in auta: 

Intemerata qua fide crodimua esse beandi 

Credentes ipsum fore corpus de genctrioc. 

s. Ha.ud seous illud enim sumit sibi quisque fidelis. 

Une cybus atque salus animae est, hoc credimus omnns; 

Ambigit n,Imivo!us nullus hoc credere credo. 

MVSA. 

Post (opus) hoc parvum perparva ego pangere tempto. 

En hodie sanctus cum sanctis iamquc triumphttt 

Ac residet caelo victor palma redimitus. 

Cuius enim festam digno celebramus honore. 

Hic protomartyr 

enim voluit persistere Christi, 

Inter Christicolas socius quo fieret unus. 

Nam lapides inter torrentis talia 'lesu' 

45 Exorat 'domine, peccamina reddere noti 

Illis ha,ec, miseri quia te minime quoque norunt'. 

Permagnum nobis spécimen dimisit in aevum, 

Quod nostrum quisque studeat: meminisse iuvabit, 

Ast pede iam claudo perstringam carmina pauca. 

MVSA. 

M Ecce dies lucot toto praeclarus in orbe. 

In quo lohannis festivitas colitur, 

Christi euangelium cuius rutilât deitato. 

In quo prae cunctis celsius enituit. 

Mundi principium coepit perstringere celse 

'Principio verbum' hoc 'in erat' cecinit. 

Ebibit hoc gratis afflatus famine sancto; 

Quapropter humilis celsa loqui valuit. 

Cui Christus fixus cruce tradidit, ut genitricis 

Gestaret curam sollicitantis opom. 

"o Yirgo ctiam servator virginis arfuit ipse 

Juque sua tenuit emeritam dominant. 

MVSA. 

Ludcre fracta etenim conor mirabHc dictu. 

NataHa hodie magno vcneratu)' honore 

!]p!ttr;/imMT.A7

300 

CAUMfNA ŒNTULRNS!A. 

Lactautumque dios puororum: mente benigna 

Quorum nunc munus cacto tam pra.caidct alto, 

tpaorumsanguismeritoconcJatuata.itquc: 

'Ta)ia cur ausus, lanio miser, impie 1atro, 

Funera, Herodes, imponcrc pro ncce Christi 

Parvis ~c matrum ruma.squc trahentibus umqua~)' 

?" Imn quia cum ipso propassi Christoque triumphnnt, 

Putide, 'to'ra. tegis nec non olidoque volutat 

Spiritus inferno pernix meritoque ligatus. 

MVSA. 

IIactenus, ut potui, lusi; nunc postulo finem, 

Exin sique libet, parum soporata plurima pnndnn). 

?:' Munere pro tfdi nec non pro versibus istis 

PieuMn cervisac cuppMn met'ca,r quoque habere. 

Ad finem rogito valeatis tempore longo. 

VERSVSLXXXIII. 

1-1~ 

XVII. 

DE EPIPHANIA. 

fisus simul atque ausus volo promere nosti'Mn 

Insipidam vobis neniam sensuque OM'entem, 

Plures con'igere ut studeatis vos quoque mendas, 

Post ego con'eotus valeam certa.re priora. 

POETA SCILICET. 

a Eia. age, Musn,, leva (te), coeptum porneo cursum, 

Sisque libens tantum, monco, memorarc recentem, 

Ao simul et, natum, stellam porstringe nitentem. 

MVSA. 

Hnctenus, hoc fateor, tua sautia aa,tque resedi 

Fistula; nuno tibi aumquc libens parère roganti. 

T' Sedque iter hoc prohibet rothor perag'rM'e peritûs q 

Sodulius, quoniam prier hoc scribendo (o)pRra.vit. 

Nunc, quantum dominus dedorit rnihi posse, reaolvam. 

POETA SCILICET. 

Incipe iam paucos, mea tibia, atringere vcrsus 

Scdubi ex uucis aupcrantibua altiboantia, 

Ex bis ut valeas parvum c.onfingerc corpus. 

!!t!4*Lacia

MICONfSJNFK.STA. 

MVSA. 

Parée nunc iterum tibi, denique Musa fatetur. 

Ecce novum sidus hodie pracfulsit in orbe, 

Quod genitum nobis signat hominomque dcumquo. 

Iluius onim mundi gcnitorem, totius atquc 

s" Factorem pariter, quicquid 

H!ud enim monatravit iter 

spectabile constat, 

quaerentibus ortum 

Donec venirent, ubi parvus clamque iacebtt, 

Muncril gestantes regi hominique deoque 

Aurum etenim régi, domino thus, myram hominique 

2'' Cunabulia tectum nec non praesaepe repoatum. 

Quin totus caelo merito rutilabat in alto 

Atque simul residens rnirandus sede paterna: 

Cum quo caelicoli resonabant voce benigna 

Ymnidicas celse laudes: 'Pax gloria, natc, 

Sitque deo celsis, una dogentibus arvo!' 

Et tibi, praeceptor, iubilatio fulgito praesens, 

Postea cum sanctis aeternus sisque colonus. 

lam quia cervisam minime merui quoque habere 

Temporc natali, vemat nunc Bachus abundo. 

xvm. 

DE PVRIFICATIONE. 

Post opus hoc parvum studui compingere parvos 

Versus enim nimium facHi sermone repressos: 

Qualiter aima dei genitrix Mosaice gessit 

Lego ferens puerum ad templum domini quoque sanctum, 

Sisteret inum ut enim domino gaudons genitori. 

Post a.bluta dies vicenos bisque secundum 

Graphiam monita nec non autentica legis. 

Sic genitrix graditur pro nato munera tollens, 

Fieret excelse !cga.ns hostia pro quo. 

'o Ceuque senox illunr Simeon suscepit in uinas. 

Ahnincas laudes rcboans talia diccns 

'.Nunc in paco tua dimitti scrvutus oro 

Propterea, pacem, domine, quia specto benignam 

Hactonus expectatam oeulis glaucomato fusis\ 

's ïpsam etenim nostro toUcmua corde benigno 

Ac replicata sinu maneat nocteque dieque: 

23 gestatoa7! 37 adn'iratiotteptenus/)< ma

302 

CA.RMINA (JE~TU~ENSIA. 

Rogo iterum Christo rcmeanti nos quoque )aeti 

Caeteatis regni ingressum mereamur haberc. 

IIaec (juicumquc Icgis, lector, rcaones, precor 'Amen' 

Et mihi du. veniam, quaeso, calamoquc vacanti. 

XIX. 

DE QVADRAGESIMA. 

Post heremum Christi ipse etiam baptisma peractum 

Qui primum temptando hominem iam depulit olim 

MeHiHun sodé, heheu, quam valide, 

Ipse etenim fallax accessit fraude maligna, 

Affatur verbis pestifer horribilis 

'Es si forte dei genitus, die vertere petras 

In formam panis viaibitem placidi.' 

Ta,!ia de sancta graphia fatur lesus 

ici 'Non solo in pane, livide, vivit homo, 

Sed tantum patris ex, verbo, quod prodit, in omni 

Ore dei, sanctus pascitur hoc animus.' 

Post templum super assumpsisset culminis alti 

Temptator dominum, voce refert stolida: 

t~ 'Si patris es natus, terra tenus excute corpus: 

Extemplo veniet angelica legio 

Et manibus tollet, neque pes allidere possit 

Undique protectus ad lapidem proprius.' 

Sic dominus humili contra sermone fatetur: 

'Non temptabis,' ait 'serve, tuum dominum.' 

Deinde celer scandens mundique cacumina montis 

Ostendit régna 'Haec tibi trado libens, 

Si tantum terrae memet revolutus adores.' 

Econtra dominus talia sic loquitur: 

9. 'Vade' inquit 'dominoque tu(o) te subde, maligne; 

Illi etenim soli subditus esto patri.' 

A~diit haec demon, siluit presseque recessit: 

Assistunt angeli et famulantur ei. 

XX. 

IN DIE PALMARVM. 

Mus:), peto. placeat hodic tibi pangcrc carmcn. 

Quod praeceptori vatcam déferre sagaci 

CaUnnti ingenio ac redimito )audc sophiae. 

17 t'cgow fc~i CM'?'. '~rcmeatite 

tXfX.j2 n)f«n /mt

MrCONIStNFESTA. 

MVSA. 

Iam quia, Musa ait, hoc tibi stat.ccrtarcstudcto. 

5 Annuo, quo possis disourrcrc prata suphorum. 

POETA RESPONDET. 

Iloovololtooquciuvat.quoniam sic rite vi.dctur; 

IIocanimusnostcrgcstitparcrulibcnter. 

MVSA. 

Eia age, coeptum etenim peraremus, fistula, carmcn. 

Ecce dies hodie cunctis praefulget in orbe, 

M In qua defbrimus frondentes, o, tibi, Chi.'istc. 

Radios paltuarum celse laudosquc boantos 

Ac simul inflexo resonaiites corpore: 'Osanna. 

Qui regnare venis caeli benedictus ab arco 

Nornitio gignentis nec non laxare pia.cla. 

M Née solum clerus tantum, sed sexus uterque 

Vocibus extollit diversis undique laudes: 

Expargit ramos fraglantes magnum ob arnorem, 

Christe, tui, memorantos iam tibi taliter actum. 

MVSA. 

Sis, pater, oro, diu sospes ac laetus abunde. 

2" A genesi domini coepi tibi fingere carmen 

Actenus incassum sod iam peto figere gressum. 

Ne nostram valeant neniam riderc sorores. 

XXI. 

DE GENA DOMINI. 

Carmina iam dudum coepi connngGi'c parva, 

Fistula quae restant, nunc perarare sedet – 

Si dominus hodie dederit contingerc posse – 

Quomodo post coenam disposuit tunicam, 

s Linteolo accinctus pc)vcm manibus quoquc sumpsit, 

Discipulum supplex abtuit ipsc pcdes. 

In quo humili facto latitabat mira figura, 

Quam tuuo cernebant disoipuU minime. 

Intel' quos etiam nec defuit eheu I"das 

10 Iscarioth, servus perfidus atquc ma)us. 

Qui socius numéro, sed dispar mente mancbat. 

Cui pretium mundi distraherc ptacuit, 

Ne foret ipse miser rcparatus sanguine Christi. 

Fundcrc pro nobis quem studuit miscris 

f)*A))uuet~' '~iscuture/.t S*H!a.m'/)'')K'rMgrGn)Us/; t

;}(~ 

CARMfNA. CMNTULMNS1A. 

t.' Post malosanus cnim fieu se sustulit alta 

Faucibus adnexis auaaus ab hostc truci. 

Sic planus atquc fuga.x vitam fiuivit atnaran), 

3" 

Carcere qui tetro 

Pax tibi, pracceptor, 

Actherea; deindu 

nunc residet tncrito. 

mancat, dum vcsccris 

sit, prccor, aima quics 

aura 

Caelesti in regno, quo pax sine fine renidet: 

Hoc faciat rerum conditor, oro, deus. 

XXII. 

Sume tibi calamum cruxantis more sophistae, 

Fistula, post paucos summo tenus arripe versus, 

Ut paucis valeas mecum perstringere verbis, 

Quomodo cunctipotens caeli descendit ab axe, 

s Hostia pro nobis humilis ut fieret ipso 

Ao simul et nomen maledictum tergeret, ex quo 

Eheu contumuit nimium dcceptus ab hoste – 

Primus Adam genitor quod nobis detulit olim 

Atque 

lo Gratis 

propinavit, misoro sed depulit alter 

humano generi affectuque paterno. 

Pro quo sustinuit supplex colaphos alapasque, 

Innocuus tantum qui semet tradidit ultro 

Consputus simul ac duro potatus aoeto, 

Insuper et diris confectus pcssime flagris. 

15 Post cruce se 6gi voluit, quo surgeret Orco 

Mane die victor terna iam hoste revineto 

Atque chao spoliato inibi ludaque relicto, 

Prodere qui dominum studuit cum fraude maligna 

Mittens note Cain signum pro munere ea.ptus, 

20 Venerat, illi, qui gratis pacem dare iustis. 

Quapropter hodie festum ce)ebremus ovantes 

Olli paschale, pueri iuvenesquc senesque 

Davidicas odas iubilemus corde benigno, 

Ut nostris 

25 'Haec est 

cunctus reboet 

illa dies domini 

clangoribus orbis: 

laetomur in ea 

Primatum retinens nec non venerabile nomen' 

Ac pariter rosonemus: 'Sit tibi gloria, nate, 

Una oum genitore tuo, in quo est 1 parti potestas: 

15 malasanuscorr. -B t7 PLANVHMtnt

MICON18INFK.STA. ~05 

Quamvia personae variac, deitas tamen una est.' 

Crcdimus hoc omnes sanctum sat pascha colcntes 

Esse etenim, quoniam potis est tibi sic, deus aime. 

Idcirco validam nobis tu porrige dextram 

Atque locum meritis, domine, quoque protège sanctum 

Almi Richarii, celsa qui pausat in aula, 

a. Ut valeant laudes hodie resonare canoras, 

Inlaosi posthaec famuli mereantur habere 

Pertensam pacem depulsis iamque ma.Hgru.s. 

Hoc facias, pater omnitenens, hoc quaesumus ornnes, 

Et super hano, te quam petimus, tribue, deus, oro, 

''o Cui soli laus gloria semper, honor sine fine est. 

Sit tibi laeta dies hodie, venerande magister 

Incolumis vigeas post hanc per saecula longa. 

Oro in fine huius finctionis ita. loquor, si libet caritati vestrae –, ut mini per 

praesens unam studeatis mittere cullam cum geminis pedulis, aut unde fieri possit, 

causa nostrae necessitatis absque ulla calliopistia, quoniam satis, fateor, indigeo eius. 

Et sit ita, precor, vestrum velle, uti, scio, est facere posse. Exin cfnagito, ut hi 

apiculi presse legantur, ne nostri nostram rideant inertiam. Valete cum socundis 

auccessibus, 

Et, germane, mei gratis momorare ne cosses; 

Donoc adest posse, sit tibi velle fore. 

XXÏII. 

DE PENTECOSTE. 

Suscipe, quaeso, pater, nostrum tu carmen ineptum, 

Inscius, arte carens studui quod pingore ludens, 

Atque simul parvos, rogito, post corrige vcrsus, 

Quos ma1o compositos tibi porrigo, carc magister. 

s Ecce dies hodie fiagrat per climata mundi, 

In qua discipuli fuerant pariter glomerati 

Una cum sociis variis ex gcntibus ortis. 

Quis propere insonuit cunctis mirantibus ictus, 

Ipsi sed subito porcutsi ardore suporno 

Spiritus in Hnguis rutHis descendit ab atta 

Arec po)i sanctus super ipsos atque rcacdit; 

Quin etiam gratis infudit corda repente 

morum donis nec non mcntcsque coruscis. 

Tuni Christi clara mngnfdia voce resultant 

t~ I))ius igniti nimio caritatis amorc: 

Quaproptcr niu)ti domino mansorc fidctcs. 

Sed phn'csquc plani resonabant corde maligno 

Sormoncs varios proptcr, quos rite tnnabant, 

~-t))os ebriacos ninnutn mustoquc refcrtos.' 

!t2natid!ttnel

:i06 CARM):NACKNTULI':NS!;A. 

M Cum magis haud staret nisi tertia hora Jgnari, quoniam 

diei, 

sua dona suisque 

– 

rependit 

Atque facit gratis viciis sine pturarcferro. 

Sit tibi, praeceptor, vitaeque salus, precor, oro, 

Nec non sancta quies ac perpes 

!iNrr. 

gloria Christi. 

XXIV. 

lam pridem vestras studui pulsare bonignc 

Aures incassum, minime quod nempe putabam 

Nuncque pudens nimium reticesco, care rnagister, 

Vestrum ob promissum nec non nostroque petitu. 

Nam post hoc, fateor, dubito rogitare, quod usquam est, 

Ia.m quia speratum merui minime quoque votum; 

Sed reor haud dignum fore memet munere tanto: 

Ast, si vita manet, neque vilius ipse parabo. 

Exempli regis Salomonis sis memor, aime. 

Ante oeulos illud quoniam gestare necesse est: 

Praestat enim mu]to magis haud promittere quicquam, 

rromissum post quam gratis non reddere donum. 

Dulcis adelfe, vale, quem diligo mente fideli; 

Hos apices relege insipidos féliciter, oro, 

is Postque salus animae perpes tibi gloria sitque: 

Una cum sanctis valeas, precor, esse colonus. 

VersIcuH nimium nostri causantur inepte, 

Quod cupiunt facile munus habere grave. 

XXV. 

Annua festivitas hodie celebratur honore 

Almi Richarii, qui colit astra poli. 

Hic inopom Christi duxit pro nomine vitam, 

Ut caelo socius fieret angelicus. 

s Captivorum etenim studuit fore satquo redemptor, 

Tutor egonorum atque pator inopum. 

Non opus est, fateor, neque posso stringero cunota, 

Vivons quae gessit, quanta ctiam docuit. 

Qua)is enim quantusque fuit, miracula pandunt 

tf IHius in sacro saepe peracta loco. 

Finibus in propriis ortus, quibus ipso quioscit, 

Cuius pro meritis stat locus incolumis: 

~

MtCONtSINFMSTA. 

tpsiusobtentunocnonChristoquefavcntc 

Sistimus inlaesi doniquo nos famuli. 

QufLproptcrttodioChriatiiubitcmusovantcH 

LaudoaprosanctiRicbariimoritis; 

Ut cunotis nostrao placcant pracscntibus odac 

Nec minus et domino: hoc igitur tnonco. 

Atque pium puro poacumus corde patronum, 

M Ut noster cuspis, sit simul et clypeua, 

Quatinus armati precibus suportu'c quca.mua 

Infestos nirnium catholicae ccicsiac. 

rioc, mundi, facias, rector, quia haec tibi posHC est; 

Sit tantum velle, quaesumus, o domino, 

M Et tibi featadie8,pra.eceptor,]aet:tpcr~nnoa 

Innumeros pauci 'vcraicuH boc rogit~nt. 

xxyi. 

DE FESTA S. MARTINI. 

Sao'a, dies colitur hodie per cHma.tn. mundi K.(

(JABMINAC)';N'i.'U)J':NS[A. 

jXXVf[.]2!tduc)'))!umcsttttmn

POKMATtAMHJONJS. 

Dura pudût nostro calamo reserare patrata 

Atque notas otiam nimium pcragrarc doiosum 

Scd magis ipso gradu cupicns persistere eocpto, 

Donco post valoat roboratus nngoro piura. 

lutcrca, lector, calamo, tu parce rétracta 

'~) AtquG hic vorboruin structuram qufio'crc no)i. 

Inscius, arte carens nescit diaourrorc bina 

Linoa; quapropter, vitio sine, corrige nostra, 

Qaatinus ornatc vatcat discurrere nostcr 

Celsos per colles calamus silvasque patentes. 

XXIX. 

ITEM DE NATALI DOMINI. 

Ecce dies domini magno voneratnr in orbe 

Credentes cunctos haec quoque laetificat. 

Cuius in exortu pcoidca hominesque roauttant, 

Plaudunt et manibus, exiliunt pedibus 

Nunc simul et pisces vo!ucresquc pcr aéra iudunt: 

Exorant puerum et famulantur ei. 

Ipse ctemm caeli veniens de sede superna, 

Solveret a pomo (daernonis) ut homincn) 

Posthaec sustinuit colaphos alapasque suis pro 

to Aculeumque pâti: hoc quo(que) non renuit. 

XXX 

Vos Michael sanctus, Gabriel Raphaelquc sub alis 

Nunc et in aeteruum foveant, ubi creditur esse 

Christus celsitonans, terrarum conditor orbis. 

XXXI. 

NVNC INCHOANT NENIAE. 

Nullus in hoc debet degens oonndoro mundo 

lnque sua sophia nec non aetate iuventa. 

Saepe solet pollens variis occumbere heu 

Virtutibus fisus nimiumque deceptus in ipsis. 

Quapropter quisque studeat, dum devehit artus, 

Cantica, donec anat, Davidica psallere, sanoa, 

Praeaertim linguae ptectrum sibi dum régit ipse, 

Ne post depressus doleat, quod segniter egit. 

15 p:ttraota.7~efMT.~

3)() 

CARMINACMNTULKNSIA. 

Fiatuta raucisonana, 

XXXII. 

nunc incipo diccre cauaam 

Leutgaudi iuvenia sophiae nimiumque vacantia. 

MYSA. 

Fistula: 'metri astu pollebat iure magistri, 

In qua Horcbat velut unus Porphirianus. 

5 Intcr Christicolas magnum gestabat amorem; 

Folle carens animo ounctia crut unus et ipso. 

Auxilio Christi fultus nec adultua in annis, 

Ortus trana Sequanam, nostra hac tellure sepultus 

Octavo decimo Maïas obiitque Kalendas, 

MIpsius atque anima superum penetravit Olimpurn, 

Sanctorum meritia qua credimus esse iuvatam, 

Quorum etiam supplex suppetia saepe petobat. 

Nam quicumque legia, libeat, hos, dicere, versus, 

Illi ut dot dominus veniam, sine fine quietem.' 

XXXIII. 

EPYTAFIVM. 

Hiû rutilat species Nithardi picta sagacis, 

Nomen rectoris qui modico tenuit, 

Eheu quod subito in beHo rapuit gemebundo 

Mors inimica satis seu furibunda nimis: 

s Invidia siquidem multatus hostis iniqui, 

Qui primus nocuus perstitit innocuis. 

Astu nam belli viguit quasi fortis Asilas 

Nec non ex sophia Horuit ipso sacra. 

Extitit elato rigidus, miti humihsque, 

Contra commiasum pacificusque gregem. 

Cuius de Karoli genio processit origo 

Nobilis ac celsa Caesaris cgregii. 

tt.t/F/~7. Occubuit Iuli octavo decimoque Kalendaa 

I"t'~~t~ 

Hostiti gtadio; hac requiescit humo. 

'i Hoaquicumque legis versus, miserere suique 

Die: 'Ammae ipsius det veniam dominus'. 

fam quia suMatus terris rogione locatus 

Sit, precibus, sancta, hocque frequena rogita, 

Donec e tumulo salient cineres quoque vivi, 

M Corpore suscepto quo reparatus eat 

[XXXt[.]2 *v~ca)iti7~ 6 et ipse] H)ËMQVH!'KmfM';y. 7! 8 aoquftnem ac cot')'.7~ 

[XXXHL]p)'ae

NENLAMAM1CONJ';CONLMUTAM. 

Adto(',asanctûrumfuttushincindcinanip!is 

Angchcis sanctis cuni patribus rcliquis. 

XXXIV. 

Ï.T EM. 

Ecce sub hoc arvo naccentia monibra quicscunt 

Ermenrici etenim callentis more catorum. 

Quamvia arte carens, tamen usu. iure calcbat: 

Praecipuu.s scriba, viva,x lector fuit atque 

5 Insuper occentor nec non numerator opiums. 

Astu florebat saecli ingenioque vigebat. 

Omitto lacrimans prorumpere plurima dicta. 

Omnia hic retinet tumulus pa,uporoulus ista. 

Eheu quam nimium pollens cito lapsus in Orco: 

to Terno nam decimo Octobris obiitquc Kalendas. 

Hoc, animae, quicumque logis, miscro.'o soluta.c, 

Utque ci veniam tribuat, tu posco tonantom. 

XXXV. 

I T EM. 

Ossa sub hoc tumulo requiescunt condita parvo 

Egregii iuvenis Walathini monachi. 

Decidit octavo felicitor ipsc Kalondas. 

CrcdimusinChristo 

s Huio vero, moneo, lector, nusorerc, miso'tua 

Si, tibi, sit dominus, ut voniam tribuct. 

XXXVI. 

1 T E M. 

Hoc ittcet in busto sopitus nomine quidam 

Donadeus mouachus nec non geomotrieuH unus 

Optimu8cxmu!ti8,!nccha)ueadoctusinartc: 

Anotor enim diversamm putchcrrijnus ipso 

s Artium. ÂprnishicobiitquintoKiUcndas. 

lIas quicumque Icgia, studcas rogitaro tonantcm, 

fpsiusquoanimaovcniatn t'aciatquoquchabct't'. 

Et tibi sit rcquicspost hue sine t)ncbcata. 

[XXXtV.)3*(;i~c)tt~C 8'*hMi:cH 

[XXX\').jr'At'cnnuA'

:)~ 

CARMJ.NAC)':NTU)jMNS)A. 

a. 8-M–.M6? 0 pater egregie, regali sanguine cretus, 

Partibus utrisque nobiliter gonitus, 

Consilio pollens, prudcns domini cou sorpens 

In sacris scriptis oarminibusquo simul, 

Simplicis ac retinens animum sine folle columbao, 

Elatis durus, mitibus atquo humiHs: 

Fortis in adversis, sitis sed fortior, opto; 

Cernuus assidue hoc rogito famulus. 

Incolumom dominus vos nunc conscrvot in aevum 

te Ac tribuat vobia praemia tucinua. 

[~XXXVIL] i

JX);) roK

;j).j,1 

CARMINA CKNTULENStA. 

Et manibus plausis nubat tuno contio praesens, 

Flobant et procures nec minus ipsa cohors. 

His quinis obiit Soptcmbribus iiïo Kalendis: 

Ad suporos anima soandcro non piguit. 

Nam quicumquo legis titulum, miserere sopuiti, 

Ut voniam tribuat omnitcnons animac, 

Acthorûis faciat semper ga-udoro triumphis, 

Et curn caolicolis sit sine fine quies. 

XLIV. 

ITEM. 

Conduntur cineres parvi tellure sub ista 

IIUdrioi, domine, cui veniam tribue. 

Nam ternis decimis hic Martis sorte Kaiendia 

Egressus terrae more hominum facie. 

5 Hune quicumquo legis, 'superum' die 'scandat 0)ympum 

Hinc inde angolico fultus auxilio, 

Totius residet mundi in quo iure croator, 

Est ubi fraus nulla, sed probitas nivea'. 

XLV. 

ITEM. 

Hoc recubat busto sompor mcmorabilis abba 

Angilbcrtus ovans, spiritus astra colit. 

Mensis Marti obiit bis sonis ipse Kalendis 

Construxit templum, quod retinet tumulum. 

Et cluit Augusti Karoli sub tempore Magni, 

Dogmatibus clarus, principibus socius. 

Ante fores tompli iussit qui se t)imu)ari; 

Ricbodo hue abba transtulit ac posuit 

A'om.A~N.&vs. Post annos obitus bis donos eius et octo, 

Corpore cum nactus integor in solito est. 

7 presescu?'?'.7~ 

[XHV.] ().luxU!oJ?: C'eM«(/eJMC!! )t0)t ffohtmceii heii eheii hchcii sed eit'fMft~iixHiumiiCCKtK~tMt 

Gt:M:Cftm

MiCONtSNMNjfAM. TiTUU. :!)5 

XLVI. 

ITE M. 

J'ondcrc telluris requiescit tecta aub isto 

Huvsendia da.ra. édita progcnie. 

Augusti Nonis gcminos nam cta-usit oce)tos, 

Vitalem Ha-tum reddidit haecque deo. 

XLVII. 

ITEM. 

Hic ego telluris Godelendis pondere scrvor, 

Nexa maritali quae fuern.m th~Iamo. 

Inde soluta, precor, maneant immota, suh alvo 

Ossa, gomtricis, prodiit undc caro, 

Donec iudicium veniet, virtute potcnti 

Iudex quo reparet condita, ceu tueront. 

Ternis nam Nonis ipsa, hac de lucc rocessi 

Augusti: domine, nunc mise(re)re animae. 

XLVIII. 

Hic cinis exiguus stoa, requiescit in ampla 

SVPER 

XLIX. 

DIPLOMATE. 

Musa, preoor te, quantotius pede treche otato 

Et mea fer CM'o carmina, valde viro. 

L. 

IN CINGVLO. 

Gra.tin, cetsithroni lumborum Huvida atringat 

ï))iu8, h~cc, t'funuti, cingit. queu) xona. puai))!). 

Ixr,VL] jXLVt.~22 gonit>tdi/lO!J,'aphi(/'11/. 

gcnitA

CARMtNA CKNTULMN8IA. 

LI. 

ITEM SV(PER) EPISTOLA. 

Perge 

vias duras, 

noatrum doferque diploma. 

Oacuta,, Muaa., precor, 

c:tro tu 

porrige 

nostro. 

LU. 

ITEM IN CINGVLO. 

Summa, dei virtus vitiorum fiuxn. restringat, 

Auro, eius famu)), stringit quem nastula texta. 

LUI. 

Hic euangelii recita.tur lectio sacri 

Nec non vita patrum 

ac Benedicti norma patroni. 

LIV. 

SVPER LECTO. 

Hic quicumque cubât, defcnda.t dextera. Chnatt 

Illum, quin manea,t incotumia iugiter 

Ac simul omnitenens servet circumque iacentes, 

PeUatur zabulus lubricus hino nimium. 

LV. 

DESVPER MENSA. 

Sumimua hic victum, ca.pia,mus, corporis, iUmï), 

Qui pasca-t 

mentem 

put'incetque 

animam. 

[H.] SU 

[Ht.] 1 Sum.'t 7Ji c(M'< ~e;/mt. 

[LtJf.j SUPER LKCT eM.t. 7~ ~f)/fii< esse 8V!')~R LECTOUO nMf t)!

[LVt.]HENEDA' 3 cibus

3)8 

CARMINA CMNTULKNStA. 

LX. 

INLAVATOMO. 

Corporis hic facicm )avo, sed pcccamina mentis 

oro humilis, gratia summa dei. 

[Do!u(c) aequo meac, quaeso, precor, domine. j 

LXI. 

ITEM AD QVENDAM. 

Fragmina cupressina tibi pro munera loge, 

Quae mihi mandasti: grafium non solum ad agendum, 

Sed e qua !iguta.m possis componere putchram, 

Quam geminis valeas tantum, carc, praebere labellis 

Tempore natali nec non festisque diebus. 

Sit tibi grata satis, maneat praestantior auro 

Cuius odore bono semper maneas odoratus, 

Usquequo vitalem, praeceptor, vosceria aurarn. 

LXII. 

I T E M. 

Conquerar oppressus incoepti fasce laboris?: 

Cogor ad insolitum carminis aeger honus. 

Optandum sed enim lassa cervice foveri, 

Infeatam domini quam toterâre manum. 

Unde libens capias devoti munus amici 

Et licet indignis laetifieare datis. 

LXIII. 

VERSVS DE CVCVLO. 

Dum perstat cuculus cantans Cercris sino aumptu: 

Stant etiam multi pcrtcnues famuli. 

Cum faustum remeat tempus, iam concidit eius 

Pressus tuno cantus: plebs iubi)at misera. 

Atternis vicibus sic denique tempora currunt, 

Sicque etiam restat currere caicc tenus. 

[LX.j 2 gfttia7t' 3 ~t«o~)'~)/tMc.

['

320 

CA~.M[NA CKNTULMNStA. 

LXVIII. 

DE DEFECTIONE. 

PostsumptamdominicarncmoctingGntosimoanno 

Primo acta est scxagesimo dcfootio Phoobae, 

Quarta etiam decima, cum staret iure croata, 

Mundi principio fuoratque die ceu quarto 

5 Cum Titane simul stellis ardontibus ipsis 

Ac super astra sitis caeli cum lumine sudo. 

CAU.M)NA)''KKDK!A)i.DL :!2t 

LXX1L 

AD HVCBERTVM. 

Dignas, sununc sucer, simul inmcnsasquo salutes 

Ijcgo tibi custos ego Fredigardus egenum. 

Bibtum quem repetis, procul est a finibus a!rni 

Richarii; modo de libris studeo neque quicquam, 

5 Debeo sed potius Christi praebere roceptum 

Pauperibusque manu nec non stipcm dare largam, 

luxta quod potis est nostrum, carissime pater, 

Aut tempus dictât vacuum aut permittit habere. 

Odoiricus adest librorum clavigor atquo 

to Cartarum custos et earum acriptor honestus. 

At si quem rogitare velis, studeamus ad eius 

Fiectero vestigia pariter, nos, dicore, forsan, 

Quod nostrum velle est, potorimus habere petita. 

Stoltator caeli faciat te sistere sanuin 

ts Neo non incolumem, rogito, per saecula tensa. 

Hos apices itera parvos; post carpe saponom, 

Dclue tuquc manum, maneat ne squalida, dextram, 

Istorum tactu, monco posquoquc, sophista. 

Claudite vos, o Pierides, vestra ora silere: 

so Tempus adcst etenim dissolvere colla iugata 

Taurorum toctis fumantibus, alite lasso. 

LXXIII. 

DE ACIEBVS CAELI. 

retro aeetipsin Phoobae sensim perarasti: 

Sanguineas acies nunc caeli tange parumpcr, 

Tcrtin Idus pavitans vidi quas nocte Decombris TerribUos, magno nimium sonttuquc crêpantes. 

Qna,e medio caeli centro statuere duoHu)n 

n.M. 

ff. A'ht. 

Igniferis graviter bellantum more sagittis 

Quattuor ex plagis mundi pariter glomeratae; 

Quas etiam timuit visus speetaro diuque, 

Ne noster totus subito cumbuatus adesset. 

fLXX)!.]t !)ig))}) eKrr. ~(;

322 

CARMtNA CKNTULENStA. 

t" Et rcsora nobis, quac talia signa rcquit'unt, 

Qua).iancmo,reor,mortaliserevitin')rbe. 

MVSA. 

Musa rct'ort: 'Ventura, tibi quae pandore quaeris, 

niiusroidominusmonstrabitapot'tc 

Haud in tcmporo protracto, ceu oreduta sisto 

SoHicitus, moneo, quaproptcr sompor adesto – 

Adventu Danorum, qui tibi pcssimus olim 

Porstitit atquo m~net iugiter noctuque diuque. 

Eximilt unde pius dominus cito teque tuosque, 

Quin ita suspensi haud mnnci),tis atque fugelli 

se Tcmporo diffuso, velut hactcnus, oro, i'uistis. 

Cetcra quae restant, metuo, si vixeris usque, 

Quae tibi nuneque latent, poteris craxare poracta. 

Interca humiliter dominum placarc studetc, 

No nimis offensi resupini forte ruatis 

Ignivomum (in) baratrum heu quam nimiumquo cruon-turn 

Iti quo noctc die miseri torquentur amare 

Nec non et clausis tundunt rea pectora pugnis, 

Dentibus ignitis ubi rodunt ossa reorum 

Diri serpentes, etiam vermesque cruenti.' 

M Poscite, Pierides, laxas restringere loras, 

Inflatis mage no valeatis currere buccis 

Invia perque loca nec non per prata sophorum, 

LXXIV. 

AD QVENDAM NEPHITVM CELLARARtVM. 

Gentaculum nostri, cupio, frangant ut ado]n 

Transactam post hano, o pater, cbdomadam 

Sed certum minime valeo taxare diemquo, 

Debeat haec quando parte mea fieri. 

s Unum sed moneo: studeas mihi ferro iuvamon, 

luxta quod velle ao posse tibi fuerit. 

Sed cotilam mihi posco dari tantumvo sinapi; 

Nam vino ex aoido alteram habore voio. 

ot)t. 

22ct'ax!u'e]~tO}'etMre.)::tcot')'S 

30 an *Parcite? '? 

238tudere7J't.w

CAKMtNAFRMDtCAKU). H23 

LXXV. 

IN MANSIONE CVIVSDAM. 

Quisque domum penetrans aHcnam, mutus in ipaa 

Et surdus quoniam débet adesse, sciât. 

Surdus in hue maneat tantum, mutus simul, atque, 

Aure quod audierit, dissimutando tegat. 

LXXVI. 

DESVPER CYLIPSIDRA. 

Artem quam spectas, cursum tibi solis, amice, 

Sidera per dictat horis in bis duodenis. 

Quod si nosse cupis, punctis mox solve qun,ternis, 

IIora.m: statque dies aie punctis sex nonagintn. 

Hia nox atque dies sectae scanduntque residunt 

Inque suis vicibus anno spaoiisque quaternis. 

Sed latet interius, quae sorbet bydna, limpham, 

Cuius sensim haustu puncti minuuntur et horae. 

Hoc opus auctor enim fratrum egit raptus amore, 

Quo possint levius vigiles sufferre ta.borem. 

Lxxyn. 

IN TABVLA CVIVSDAM IVVENCVLI. 

Dum fuerit, iuvenis, aetas docilis tibi, disce 

Seribere certatim pollice cum celeri, 

Grandaevis labor est quoniam deflectere colla 

Scribendi calamo per tabulas iuvenum. 

Quapropter parvao semper memor csto tabeHae, 

Parva elementa inibi fingere quin valeas 

Nisu dificili tantum sine, loge peritus 

Scriptorumque dehinc sis quoque, glisce, puer. 

LXXVIII. 

VERSVS IN DOMO POMORVM. 

Ilie i-ndolcrc soient autumni pendula mala 

Temporc, sed rigida ditfugiuut hicmis. 

~jXXV.]3 *)wc7; 

[LXXV).]1 ~in') /i ''f~. ~~M. 2 "pcrdi~nt 

[LXXV)).!TAHV).li 7 ()ificc)cr.)'. 

[LXXVULj ns't < 

.0 t

324 

CARMINA C)';NTULRNS)A. 

LXXIX. 

AD QVENDAM SOPHISTAM. 

Olim, summe pater, residebas iure [bibendij magistri, 

Cum praesens aderat porcarus namque Lieus. 

Ipso sed coram retulisti me quoque posse 

Versus, quod certum est minime, componere, nosco, 

s Ridiculosus quapropter maneo, inscius atque. 

Sed tamen hoc carmen studui confingere ineptum: 

Perlege quod solus, quaeso, quod corrige, poseo: 

Post cape perfartum sicera tibi vasque profundum 

Quam gremio trahice laetus caritatis amore. 

10 Ac me corrigere studeas, ne ridear, oro, 

A nostris, valeam potius sed teque iuvante 

Ludere cum doctis, una perarare, iuvenclis. 

Piura tibi indocte pincxissem, care sophista., 

Plurima ni ventosa per aéra. verba volassent 

M Ac nisi perculsus mansissem cordis in antro 

Pectoreo stimulo, minime quod rebar, adelfe. 

LXXX. 

~s~ AD NOSTRVM ABBATEM. 

Iam rotat alter ab axe annus caeli, mihi postquam 

Grata fuit gratis susceptio credita egenum. 

Quam minime fovi statuit ceu iussio vestra, 

0 bone praeceptor, mansit nostraque voluntas 

s Pro magna inopia, quae nos depressit ab ipso 

Articulo nostrae susceptionis egenae 

Tempore sicque meo puto semper adesse futura. 

Idcirco renuo post hune spectare sequentem 

Hoc operae insudando loquor, velut actenus egi 

Atque dies inibi vaciles dcducere sperno, 

Ne perdam pensum domino merito quoque pactum, 

Et, pater, infensus maneam ne forte volentes, 

Ipsam ad qui, contra, sitiunt deflectere colla 

Cum consulta patrum, quorum est sapientia mater, 

t5 Ossa fovere qucant Christi 

pro 

nomine nuda 

Mendicum ut hi)ari, stipem nec non dare iargam, 

"e. 

) LXXIX.]1 bibend!*y~es.Mest 12 *poragrare7~ 

[LXXX.)2 Gratis.8 cm-r.Be

CARMINA FRKmGARDL 32r) 

Quo, iustus acderit cum iudex scde patcrna 

indique atipatua sanctorum iurc maniplia, 

'lam, qui ita fecistis,' reboet 'propcrate, beati, 

M Ac sceptrum longis promissum sumitc saeclis'. 

Cum quibus astriferam tcncas, venerabilis, arccm, 

Abba, precor iugiter pietate(m) cunctipotentis. 

LXXXI. 

AD QVENDAM PROSELITVM. 

Filorida saepe mihi depingis, deltice, verba, 

Clausa simul, iuvenis; neo mirum: summus Olimpum 

Per summum graderis compte quia nempe sophiata 

Atque extas inter meritos tu iure magistros 

s Carmina Pieria typica pariter perarando, 

Artibus inbutus variis velut auctor opimus, 

lustitiis etiam divinis fretus abunde. 

Quocirca potis est tibi belligerare potenter 

Grammaticos erga tremulos clypeatus enormi 

M Scuto, etiam domini gladio protectus acuto, 

Casside cristatus nec non thorace trilici 

Munitus; maneas supplex quapropter, adelfe, 

Ex hoc, quo tibi cunctipotens aua dona ministret 

P)ura. dehinc, dedit ori asinae qui verba crepantis 

Seasorem contra stolide resonare ruentem 

Qui erga praeceptum domini maledicta parabat 

ludaicae inponere genti pro munere captus 

Muitarum specierum, sed specie tenus aut'i 

Argentiquc simul nec non operum variarum. 

M Omniparens dominua te salvet protegat atque, 

Posco, talenta tibi iam credita muitipiicetque. 

Insuper adclinis rogito, quo sumere nostros 

Digneris parvos apices, ego quos tibi lego 

Audax, indootus pariter, carissime frater. 

25 Nosco ego te nostram ad tantiiïam flectere posse 

Personamquo ideo te contra carmcn ineptun) 

Depinxi, studeas nulli quod pandere, quaeao. 

19 *qui~ B ~2 ~pietatc 

tLXXXt.]H LORtCA;') ))tf

;~(i 

o. d. )Y./Kt/. 

CAKMtNA CMNTULMNStA. 

Signo pro, nostra Suscipe, digne sacer, nostrarum tittcruta.rum 

Tripudium, tribuo quod tibi laotus ego 

quod fecit Christus in aula. 

Almi per ûdsn. cc sa"w Richarii arll mérita, mot'! a, 

Qua.ndo oohors fratrum reddebat tempore noctis 

Laudes a.1tithrono corde tenus domino 

Coram plebeio variis ex partibus 

ultro 

ta 

Adgresso sexu dispa-t'iti populo. 

Ta.Iia. plura tamen recolo miracula gesta, 

Quae adscribi digna paginulis fuerant; 

Incuriam propter nimiam sed hocque 

Nos inter veluti plura soient fieri. 

residit, 

Hoc ideo tango studeas scribendo notare 

Nunc instans pariter pra.eterita.que, pater, 

Atque priori codiculo ma,ndare studeto, 

Quo tibi laus inde perpetua maneat, 

Et nobis coram digne recitando legatur 

Ipsius in sacra festivitate patris 

Nostri Richarii, confessoris quoque Christi, 

M Illius ad laudem nominis atque tui. 

.m- 

LXXXII. 

AD NOSTRVM ARCi-UMANDRITAM. 

Versiculos, tensis ad finem, sumere, palmis, 

Digneris, rogito, quodque iubent, facito. 

LXXXIII. 

STICHI APTI IN FRONTE PANDECTINtS. 

In hoc quinque Hbri retinentur codice Mosis 

etc. usque a~ 

Hos lege tu lector felix féliciter omnes. 

[LXXXU.]6 attithronoB 22 rogito Bcorr. B

('HMfNA!m

;)~ 

CAKMiNA CËNTULKNStA. 

Nam multum sitio t'aciom, mihi crcde, tuamque 

Ccrnerc: pro corto corde tenus fateor. 

f' Sod mirer, cecinit tua cur non fistula sattem 

Tantum iam longo tempore: 'Caro, vale'. 

Insupcr amoneo, studeas placare patronum 

Quo mihi mellifluum, nomine Pasoasium; 

Cui nimis infensus maneo, veluti quoquc fama. 

Pernix innotuit, quod mihi displicuit. 

Quem, si vita, manct, cupio cito cornere laetum 

Atque solo stratus poscere tuno veniam. 

Expers epitimo demum persistere vini, 

Ipaum placatum donec habere queam. 

M Pane inhio nec non atro contentus adesse, 

Usquequo mens mesta. sit hilarata sua. 

Plus placet, en fateor, cleptim mihi caedat ut 

Quam maneat me erga mens furibunda sua. 

Ad finem Rainhardus te depoaoit 

ipse, 

ha,bere 

''M Hic et in aetornum prospera cuncta aimul. 

LXXXVI. 

SVPER LAVACRO. 

Hic quicumque lavât faciem, poccamina mentis, 

Corporis, ipsius, delue, celse deus. 

Squalidus hinc fugiat zabulus, ne fonte lavatum 

Plasma tuum sacro commaculare queat. 

LXXXVII. 

DE NOSTRO MISERRIMO CASV. 

Christe, tuum, clemens, tege semper ab hoste cHentem, 

Perdere qui voluit, nisi, me, tua dextera sacra 

Fronte crucis signum obiootassct, sculpsit ub) ipso 

Perversamque cicatriccm clam lubricus anguis. 

Quod, quia haut valuit, quivit, hoc iam quoque tecit 

Ex asse, tantum, velut intentavit aperto. 

Nec mirum: quoniam tua sic fuit, atmo, voluntas, 

Qui niliil, o, contra peragis, domine, rationem, 

17 ptacerc con'. B j)-~ttrotio p~tt'onoB eo!'f. co-i~r. l~et.Anb. 7}e

inMAHLA'nMAKVitjAm.'U~m, 

CAKMtNAMICONIS]

:{3() 

(;AK.M!NAC)':NTUU

CAKMiNAUADtiMRTIPASCHASttMTMTCUN~. :i) 

Sci)icct Arnulfi, ferioU martyris almi 

Atque Modcrici praesulis cgrcgii 

Est nobis (operae) pretium, domine, data quo stent 

lam tibi, pacifice, regna diu, Karole, 

ipsorum ad regimen, dominus quae cessit habere 

Post genitoris iter aetheris ad fabricam. 

Quae quidam maleBdi iamdudum statuere 

Demere, sed Christo hoc opérante manent. 

Nec fuit hoc sine Marte gravi crepitantibus armia: 

Quae modo pace silent, et tibi acoptra manent. 

Et maneant, maneas, quoniam pater es monachorum, 

Quorum tutor ades spesque aalusque mânes. 

Quam bonus es Christi cultor venerator amator, 

Zelator sanctae inauper eclesiae. 

Stas etiam sacrac fervens in amore sophiae 

M Ac simul humanis comptus in eloquiis. 

Mis nexis primum karitas sibi vindicat in te 

Seasum regalem consociata fide. 

Posthaec iustitiae virtus cum lancibus acque 

Appensis etiam emicat, o domine. 

M lias ingressus enim portas redimitus in alto 

Culmine stas regni tutus, ab hisque vigens. 

Germine namque tuo taii mereantur adesse 

Reges Francigeno, hoc petimus, populo, 

M 

Qui mores patris, pariter référant et avorum 

Et valeant gentes sternere sub pedibus. 

Quorum facta bona volitando fama rechjdat, 

Et maneant iUis scoptra serena patris. 

Muniat interea pia te, rex, dextera Cht'isti 

Una cum claro conubioque tuo, 

M Cum natis pariter nec non cum sanguine pulchro 

Coniugis effuso, rex, latereque tuo; 

Post hanc et vitam faciat quos scandere caeli 

Sto~antis ccisum, posco, super aoHum. 

Hoc etiam nostri pueri iuvenesque senesque 

Exorant, domine, nocte simulque die. 

Percipiat voces horum humi)o rogitando, 

Omnia qui apoctat, quicquid in orbe latet 

Vel quicquid hominum versatur cordis in nntro. 

Sternit quique loves, erigit atque humiies. 

Qui relique facit genuinum sumore rcgnum: 

Hic, rex, et régna det tibi perpétua.. 

7 *npcrKCn)M. f'r. f'A T' )~ ntar).. A'cf7-)'.A'~Am. 'h' ''n~)k' :?t d.nninc 

;“ /} :) pia te r~x ~) f. .); ''tn;H-7!: .<

CAH.MtNA CKNTULENSiA. 

KPTTAPHtA. 333 

XCVL 

EPYTAFIVM. 

Anno dominicae incarnationis DCCCLXVII sub die XV Ka). Aug. (Herricus) 

diaconua exuit hominem. 

Etcinisipsiustumulorequieaoitinisto: 

Da cui perpetuam, cunctipotcns, requiem. 

XCVII. 

ITEM. 

Cuiua in hoc tumulo corpus requiescit humntum, 

Cui ctemens vitam det dominus auperam. 

0 deus, aetorna.m cui tribue requiem. 

IIC. 

Anno Christi incarn~tionia~ DCCCLXVIII sub die II Id. Aug. ingressus 

est M. viam universac curnis. 

Ipsius et corpus rocubat tellure sub ista 

Vivorum, domine, quod regione loca. 

Et ma.net 

Lucem 

obductus 

cui cède 

ITEM. 

potra,rum 

luoinuam, 

mole sub iata: 

domine. 

ITEM. 

Et cumule lapidum recubat hic tectus in urnn 

Cui, perpes, dextram porrige, Yitn. tuam. 

IC. 

EPYTAFIVM. 

Sarcofa.go recubat sine puiau, Christe, sub isto 

Vitati: requiem da cui pcrpetuam. 

ITEM. ltl 

Et iaoet hic stcriU coniectus corpore terrac: 

Cede, deus, sceptrum oui ponotrMe tuum. 

fXCV! Hon'icUS(

334 

CARM)NA Ct';NTULKNSfA. 

ft.~7. C. 

Anno dominicae incarnationis DCCCLXVII diem obiit Herricua diac. 

ex hoc saeculo sub die XV Ka). Aug. 

Cuius in hoc tumulo requiescunt ossa repoata, 

Spiritus ipsius separat astra poli. 

anno amisit statum vitae praesentis Hi)(dc1andua). 

j('.] 2 nn ''têt) pMr~t? J)t)j 7i: /

AU.YNSM'JISUM. M.)CON.DMt''OKTUNAT(). :

33R 


a. S70. 0 régis suboles Karoli, salveris amoena 

Plurima 

Ad decus 

per saecli curricuia. rapidi 

eclesiae, vestri genitoris honorem, 

Qui vos in sorte fecit inesse dei 

s Ac ovium Christi pastorem digne in ovile 

Adfore degentum praecipuisque locis. 

In quibus assidue, fratres sed maxime nostri 

M 

Pro vestra dominum prosperitate rogant: 

Et merito, eximia quoniam promissio vestra 

Nos erga hilariter accelerata manet. 

Felix illa dies, nobis in qua reboavit 

Vox: 'Vester regis pastor adest genitus.' 

lam quia domnus abest Wetpho, memorabilis abba, 

ts 

Qui quondam nostrum 

In vobis siquidem nunc 

rexit amando gregem, 

stat spes maxima nostra 

Post caeli dominum, o decus egregium. 

cm. 

IN ECCLESIA CVIVSDAM. 

Funditus aediculam Totsinus hano spaciavit, 

Dignius ut sexum disparilom oaperot. 

Haec in honore sita est Albini praesulis almi, 

Gazas qui mundi tempsit amore dei. 

s Quisquis ad hanc venerit, tundat rea pectora, dicat, 

Sidera quo, dorninus dot sibi, celsa potat. 

CIV. 

AD QVENDAM THEOLOGVM. 

Carpe tibi munus, parvus quod dirigo, parvum, 

Unde queas vitrea verrero vasa tua, 

Gentaculum nec non post fractum iabra gemella, 

0 dilecte, manus ac pariter geminas. 

CV. 

AD YION KAROLI REGIS. 

[CfU.jCV[VSUAM?to~ r:?'ot;tft!:Œ(se~pKttctoom

l'('t:TA)!:i.A'n~C,\HUt.~H!(;; 

AD KARLOMANNUM KT WKLPHONËM. :):

338 CARMINA CENTULENSIA. 

Denegat hoc quia iam spes nostra, dehinc reticoscam, 

Interea donec lyps flaverit alter ab illo, 

Semina plura modo graviter qui flando perurit. 

Gratia celsithroni sed vos salvet regat, oro, 

Tempora per tensa multos digneque regendo. 

10 Nec minus implorat iugiter, hoc credite nobis, 

Grex noster solidus cantate, fide roboratus, 

Vos vestri cirea pro patris amore, sciatis, 

Nos qui bis denos rexit féliciter annos 

lus nostrum circa peragens nihit ipse sinistrum. 

t5 Cuius vestigia maneant semper quoque vestros 

Ante oculos, vester deposco per omnia totus, 

Quo vobis dominus longaevae gaudia vitae 

Concedat clemens, requiem det postque beatam. 

Ad finem repetunt bene vos vestrosque valere 

20 Litteru]ae nostrae tantum sine lege peractac, 

Plura, poetarum norunt qui pungere menda 

Ex calamis, tingunt, propriis, quos meRte profunda. 

Has tamen accipite; perlectas pandere nulli 

Dignamini, ignis edax potius sed devoret ipsas. 

25 Vos super ignis divinus veniet, pater alme, 

Qui corda accendat vestra nocuaque perurat; 

Exin conciliet Christus vitaeque supernae, 

Quam retinent vana. spernentes gaudia mundi. 

CVII. 

Tempus ab adventu domini currentibus annis 

Bis quadringentis decies septem cumutatis 

In primo ingressu lunii cum staret in alto 

FIammicomus centro sol, perspexi quoque caeli 

s Illius nimbum circa speciem rutilantem, 

Iris enim ad formam spacium praegrande tenentem. 

Unde patres nostri coeperunt quaerere plures, 

Quid talis vellet protendere circulus ille. 

Sed quidam scioli trepidantes fingere falsa 

10 Unum hoc tantum memorabant se minimeque 

Taie umquam spectasse suis oculis, nisi lunae 

In specie, signat tempus quando pluviale. 

Nuncque modo simiH monstrat Tytanis et ipsa 

Pro corto spocies, cou oomportum retinemus. 

15 Post primam lunii, revoluta aliaque die nam 

28 CM*ve~iftt< 28 qua corr. J!i!e

FREDIGARDJCARMINA. 339 

Aethere stellifero coepit quam phirimus imber 

Defluere mixto tonitru durisque lapillis 

lam loca per plura nimium sitientibus arvis. 

Sic pri(ma ebdo)mada tota madefacta cucurrit 

20 Cultoribus terrae magnum praestando iuvamen. 

Ex hoc arvicoli laudes domino cecinerunt, 

Qui inrigat arva sata, fecundat et ymbre superno. 

Exin ebdomada lunii mensisque secunda 

Insolito tellus visa est: concrota manoro. 

CVIII. 

ALLOCVTIO INQVISITORIA MENTISQVE RESPONSIO. 

Dum residens mentem lentus perquirere nostram 

Coepi, quo mihi narraret, sibi quid qnoquc vonGt, 

Tempore cur tanto faciem gestaret amaram, 

Lumina demissa toto cum corpore flexo 

5 Haec infit contra: 'Metuo reserare futura, 

Quae cito perspicies, tantum si manseris usque 

In hac mortali vita, qua creditis esse, 

Eheu, quam nimium felices. Propter honores 

Instantes sudas, quos temnere mente necesse est, 

io Ne plures baratrum faciant penetrare profundum, 

Quo fletus perstat dirus, magnus pavor atque. 

Si fuerint atiqui quapropter lacte nutriti 

Vestri inhiantes illius discurrere cleptim 

Ad speciem ruptis frenis, his fare, age, dure, 

i. Quatinus implorent dominum, qui cuncta gubernat. 

Inde ipsos retrahatque sua virtute potenti. 

Die etiam, quo se caveant, ne forte locumque 

Amittant carum, ab aliis dominentur inique, 

Qui minime fuerint studiosi facta silere 

M Illorumque, magis sed cuique pandere luce. 

Insuper adtendant, iamdudum quo modo passi 

Multa fuere mala propriis a finibus omnes 

Aediculis pulsi misere habitando alienis. 

Hoc cybus illorum memorando sit quoque semper. 

25 Cessent officio mussandi aliisque nocendi, 

Israhel officium per quod geniti perierunt 

Pcrgradientea deaertum; mente hoc habeantque, 

Da: deus omnificus forsan miserebitur illis. 

m impor e«M'. )9 *prhn!Lds ~U*maj{))u-/

:~0 

CA.RM1.NACENTULEN8IA. 

Alterutrum neque sint, moneas, mordere parati, 

30 Hoc quoniam vitium gravius quam vipera lacdit 

Sed cirea maneat caritas, dilectio clara 

Htos atquo fides stabilis, fraternus amorque, 

Quin gravitas frumentorum, levitas patearun) i 

Pareat inter eos Christique area reparata 

Sic stabilita dehinc maneat sine felle draconis. 

Hoc faciat patulo geminos interque latrones 

Suspensus ligno, foret ut vitae reparator 

Amissae humani generis per Adam protoplastum, 

Quem mâle temptator domini privavit inanis 

40 Munere caelesti, merito quod perdidit ipse'. 

CIX. 

AD GALLVM. 

Quantas incipiat grates edicere, Galle, 

Se negat hoc nosse fistula nostra, tibi 

Munere pro tanto mihi collato sine nostro 

Ostenso nusquam obsequio tibimet. 

5 Unum se tantum iactat hoc cordis in antro 

Condere, si nobis vita aderit socia, 

Donec econtra valeat certare: quod aptum 

Sit munus tali reddere munifici. 

Interea virtus te aalvet protegat atque 

Christi per saecli plurima curricula 

Centuplicata illi placeat tibi reddere dona 

Hic et in aeternum gaudia perpetua. 

Multa tibi habui mente depingere nostra, 

Aspexit faciem sed lupus ante meam 

15 Idcirco sensum subitoque dirempsit et ipsum 

Una cum voce: tu quoque, Galle, vale. 

Ad finem nimias dicit tibi nostra salutes 

Fistula, quas supra conticuit capite. 

Mos manet in seriptis erga vitare priores 

M Has a subiectis, nomina ceu propria. 

BtandUoquas ideo minime fuit ausa salutes 

Offerre in prima fronte salutifera. 

3t *carita oet!) s)~)et'o:t'(p

AI) GALLVM KT ANSIGJSUM. 341 

Anno incarnationis Ohristi DCCCLXXI abiit Magenardus monacus ac sacc!)' 

dei ex hac convalle plorationis et sub die XV Kal. Feb. apparcre 

De8ivitmhaG(c)nephoaaoa,Hginomundi, 

Illius hicque caro parva requiescit in urna: 

Aeternam, domine, oui requiem tribue. 

-n_ 

ex. 

EPYTAFIVM. 

OXI. 

IN QVODAM ORATORIO. 

Saepius hic presse canitur psalmodia dulcis 

Noctibus in furvis putao iam corpore somno 

Et geminis detersa oculis caligine tetra, 

Quo sol iustitiae lucem tribuat renitentem 

5 Gratis in hac servis parva vigilantibus aède 

Sanctorum meritis intervenientibus almis. 

0X11. 

Fistula, conemur parvos confingere versus, 

Donec, parva, licet, valeamus promere, nobis, 

Quos humili archipatri variis virtutibus alto 

Callenti nos ruricolae residesque manentes. 

5 Linarium munus capiat, die rure voluta, 

Vultu cum comi, mitto quod sat verecundus. 

Si donum nimia pro paupertate meorum 

(Est quorum numerus bis centum platesiarum 

Esociumque duum nec non totidem luciorum) 

10 Cracatius magnus vel si mihi parvus adesset, 

Dicito, quem digno valuissem mittere patri 

Ansigiso domino praeclaro pontificique 

".N77. 

[CX.]~cnephosa.eatiginejnri hos acaligineJ~: c/t'. jP

342 

CARMINA CKNTULENStA. 

(In quo certa, manet nobis spes fiduciaque 

Prae cunctis mortalibus, haec qui nomina gestant, 

tr, Qui populis etiam Mei pia semina apargunt), 

Explanare queo minime, iubilatio cordis 

Quanta foret nostri, ceu meatitia quoque nuno stat: 

Corde loquor sudo, dominum testorque potentem, 

Omnia qui spectat, quicquid sub corporis umbra 

20 Versatur. Demum, valeat vigeatque per aevum 

Ad decus ecciesia.e, nostrorum, dicque, salutem, 

Fistula; tum geminis pedibus tu basia fige. 

Corporis ex cuius valitudine reddere certum 

Me studeas, de qua suspectus marceo prorsus 

25 Ipsum, nam metuo semper, mors ut furibunda 

Tensum obiter cito subripiat, quod saepe frequentat. 

CXIII. 

v1111~ 

Confirmat hominis corpus haec formula panis, 

Artos sed vivus stat animaeque cybus; 

Unus enim paacit mortalia corpora tantum, 

Alter alit ventos gratifice varios. 

5 Gratia sed Christi cunctis referenda in utrisque, 

Talia. qui servis dona suis tribuit. 

CXIV. 

IN QVADAM MANSIONE. 

Haec opus ad fratrum fundata domuneula constat, 

Spiritus extremos valeant qua reddere Christo. 

Angelus illorum sed custoa nocte dieque 

Gabriel esto, pétant donec caelestia régna, 

s Quo resident animarum messores clypeati 

Demonas adversus, obstant qui plasma tonantis. 

CXV. 

SVPER LECTO. 

Hic recubans iugiter spem tendat ad aethera Christi 

Et reseret, clausa quaeque latent animo, 

Quo viciis valeat tersus transire superna 

Ac sibi promissum suscipere bravium. 

23 certum)cor M! r..B 25 a~.fnt *tpsi Pensum!Q 

[CXV.]LECT

TITUH. 34~ 

CXVI. 

IN LECTORIO. 

Hic normam sancti recitat lector Bcncdicti 

Ao Ohristi eloquium, plurima gesta patrum. 

CXVII. 

OdiIectcpater,vInotransmittoFaterno 

Parvuta vobis vasa, tamen sed valde referta. 

Unde in amorc dei hodie geniti, oro, bibatis, 

Qui vobis tribuat longos deducere soles 

5 FeHci cum coniuge, posteritate sequaci, 

Post finem statuat vos ac super astra polorum, 

Quo carnem sancta statuit de virgine sumptam, 

Sanctorum precibus iutos: hoc sedulus opto. 

CXVIII. 

ITEM IN ECLESIA. 

Aediculam, Christe, egregiam vcnora.bilis abba 

Hanc statuit Hetti plenus amore tui 

Nec non sanctorum, sita sunt hic corpora quorum: 

Scilicet Eusebii martyris eximii, 

5 Pontiani pariter, Peregrini iure colendi, 

Qui pro martyrio regna superna colunt. 

Detulit hos Roma, tumulavit hicque honeste; 

Cernitur omne quod hic, horum in honore dedit. 

Quorum pro mcritis miracula plura vidontur 

M In hac ostensa, saepius aedicula. 

Huic etenim struetori die, rogo, lector, adesse 

Hic et in aeternum prospera cunota simul. 

Audiat ipso sibi domum Christumque loquentem 

Intrans iam domini gaudia magna tui 

15 Aimorum meritis intervenientibus, ossa 

Quorum sarcofa.gis condidit ogregiis. 

[CXVL]LUCTOR 

[CXVi]~H*statuet B 8 *iuti 

JCXV1H.]KCLiB 2 thu'c &):co;v. B hecti c~'r. ~'e

344 

CARM1NA CMNTULMNSiA. 

CXIX. 

ITEM IN SÉSSIONE. 

Sacpius hac residet Christus suceptus in aedc; 

Scemate sub hominis saepius hac residet. 

Hoc veneranda cohors fratrum veneranter adorat; 

Diligit amplectens hoc veneranda cohors. 

5 lanitor o miserans, laeto quod suscipe vultu, 

Quaeque potes, tribue, ianitor o miserans. 

RESPONSIO IN PERSONA OHRISTI. 

lam quia hic sedeo Christus sub imagine servi, 

Ac peregrini habitu iam quia hic sedeo, 

Sit benedicta. cohors fratrum mihimet famulando; 

10 Hic et in aeternum sit benedicta cohors. 

Hostis atrox fugiat parvaque recedat ab aède: 

Quo pax hic maneat, hostis atrox fugiat. 

cxx. 

s6~. IN QVODAM VASE. 

~CXfX.~12 t'ngMt 

[C'XXl.]1 Mec pauM 

Hoc vas marmoreum oustos reparavit Odulfus 

Atque loco statuit, stetit in quo dispar ab isto 

Vas aliud multum specie, pariter precioque. 

Una tamen virtus manet, uua salus in utrisque. 

CXXI. 

EPITAPHIVM. 

Hao tellure sua. Milo cum coniuge pausat, 

Quos tenuit simplex, castus amor pariter. 

Unus despiciens mundum finivit honeste, 

Altcra sacrata post obiitque deo. 

5 Nam quinto Augusti deoimo Miioque Katendas 

Decessit summi plenus amore dei. 

Idus sed ternis obiit Wenrada Dooembris; 

Oui, lector, voniam posce deus tribuat. 

LCXJX.]c/)'. c. LXXX~/7. :i c/r. c. C-XL,M. 

!CXX.–CLVH.) ye

FHEDtGAR))! NT ODULFf CARMfNA. 345 

CXXJ.I. 

1 T E M. 

Danorum spiculo iacct Hcriradus in arvo 

Percussus iuvenis tomporu heu capitis. 

Usquc egit Martom quos contra, dum, ruit ipso 

Mortis ad occasum quam propere nimium. 

s Addidit haud, lector tituli, pedibus timor a!as 

Illi, sed virtus mortis habere dicm. 

Quinis Augusti finivit sicque Ka.londis: 

Cuius da veniam, cunctipotens, animae. 

CXXIII. 

AD QVENDAM NOSTRVM. 

Fistula, treche cita, Aldricum perquire sagacem: 

In Christo semper die \'nUta(r)e virum. 

Atque dehinc gratus studeas multasque reterre 

Munere collato Alcimedontis onim 

s Indigno mihi, haut meritoque sua bonitate 

Ac sine servitio sollicitando meo. 

Sed dominus reddat, potis est cui reddere, dicque, 

Tempore pmesonti donula plura sibi. 

Basia fige pedi, propria ad remeare studeto 

10 Cum céleri cursu transiliendo simul. 

De mihi prosperitate sua tu reddere certum, 

lucundum valeas ac, vcluti cupio. 

Mente tua tanças fida hacc quoque verba, videto, 

Tergitim stratu, fistula, dum rccubas. 

is De nuvio ni! Laethoo tu sumere, dicta; 

Praesumas, donec nostra peracta habeas. 

CXXIV. 

AD EVNDEM. 

Frat6r amate, satis nimium te posco vatore 

In domino, (nos) qui dempsit ab ore !upi, 

Deluit ao proprio pariter de sanguine gratis, 

Ne hoc, quod condidcrat, iacdcrot hostis atrox, 

[CXXm.j ''natito .;ef

:t6 

CAKM~'ACKNTULKN~A. 

Qui rcgcs procures altos, humiïcs monachosquc 

A statu proprio vcrtcrc vult subito. 

Nautntu!tosipsum]ogi)nu8,mundi,totigis8u, 

Sed tactos opifcx vincero possu dedit. 

Ad si nos quondam totig'it, rodoamus ad iUun), 

tu Jnscquinsisdatveniammiseris. 

Ila.ud debet coilo solvere namquc iugum, 

Quin mage corde bono stabilis sempurque mancre 

Sedulus ia sancto servitioque suo, 

15 'Cuius onus facile est, cuius iuga ferre suave est', 

Ore tonat patulo Sedulius veluti. 

PIcbeica.m, tNiror, cur mavis ducero vitam, 

Quam fieri monachus, dulcis adelfe, bonus. 

Illa trahit hominem Stigias Caronis ad undas; 

sa Ad Boriedicti almi vita inhiat superaiii. 

Dcmonis hou nescis quanta est seductio pravi: 

Mentem subvertit, cor pariterque rapit; 

Crimina pestifera superaddit cordis in antra, 

Insuper inlicitat, quicquid et ipso valet. 

s: Quant felix nimium fuerit per saecula tcnsa, 

Effugerit haec qui propitiante deo. 

Ad finem rogito: nostrum quoquo carmen ineptum 

Perlege tuquo cito, quaeque monet, facito. 

Tune poteris dominum nostrumquc placaro patronum, 

se Oui genitor genitrix teque dedere tui. 

Dextera quos Christi semper tueatur ubique 

Ac simul exaltet, protegat atque regat. 

~M?. 1. CXXY. 

EPYTAFIVM. 

Anno dorninicae incarnationis DCCCLXI obiit Hrothardus puer vel 

inmaturus. 

Effigiem sumpsit ipsius unde caro. 

Hoc retegons, lector, so)ium, die, scandât ut altum 

Etroquics(s)ibi(ïnot)sitsinGnncinibi. 

H)tMK(!.

M'fTAPIHA. ODULFICARMtNA. :~7 

CXXYI. 

ITEM EPYTAFIVM. 

Anno incarnationis domini DCCCLXIIM aub die tcrnaruni Katcndarum 

Deccmbrium nppctit Waltticrua monachus ne bonne indotis 

Htin.cethictcctusdurosubtGg'minct'uns: 

Optatam tribuo oui vcni:m~ domine, 

Ac cetsu)n, tituli loctorcs, poscite divum, 

Ut procu] H.petia.t débita cuncta sua. 

cxxvn. 

IN CYBORIVM. 

Hoc ego cyborium statui, quod cornis, OduH'us; 

Lector, ut hic atabile, dicque, diu manent 

Ad doous acterni régis pariterque patroni 

Nostri Richnrii, qui famulatur ci. 

s Dura ntiam dominus tribuat mihi, dicitn. posse 

Addo'o cum pacc huius honore loci, 

Qui condam manibus fuerat vastatus iniquis 

Neo non fedatns turpitcr heu nimium. 

CXXVIII. 

IN TABVLA. < 

Hanc tabulam custos sancti rcparavit Odulfus 

Ad decus ipsiua Richarii tumu)i. 

CXXIX. 

Praebeo divorais iabiis potabitR mixtum 

Solvo sitim, totum qui me dépotât acute. 

cxxx. 

ÏTEM DE COMMESTÎONE Ai)AE. 

Vcscitur I)ic Adam mahnn de stipite fici 

ïntGctuabtandoconiu~'ianUoquio. 

{('XX\'t.)(')ipctit.jspir!tmnt'x~)!)uitn)taout'tuisutn

348 

CARMtNA CKNTULMNStA. 

CXXXL 

DE VELATIONE MEMBRORVM. 

Hic Adam pariterque Eva genitalia celaut 

E foliis ligni a. domino vêtit!. 

CXXXII. 

DE EIECTIONE IPSIVS. 

Vade foras, Adam, paradysi haud sisque co]onus: 

Terra tibi spinas germinot ac tribulos. 

In sudore dehinc edas pro crimine panem, 

Donec ad matris tu gremium redeas. 

GXXXIH. 

AD QVENDAM. 

Aures suspenses teneo, carissime, semper 

Ardens praelati nimium tibi nomen adesse, 

Cernere teque ambone dehinc astare decenter 

Legem euangelii subiectos rite docendo: 

5 Sceptre de domini, pocna pariterque gehennae, 

Expertes fieri de qua mereamur uterque. Amen. 

CXXXIV. 

IN QVODAM GESTATORIO. 

Decutit ardorem solis pluviamque ferenti 

Hoc tegmen capitis tempore dispariH. 

cxxxv. 

IN MVSCARIO. 

Obsequio gemino divisurn stat opus istud; 

Nam muacaa peUit umbraculumque facit. 

Bruma nilque iuvat, ferventi tempore prodest; 

Nec mirum, quoniam tempora stant varia. 

[CXXXL]2 tign:~Hci

TtTUL). UODKXH)CnAt!.)fM)HA(;UIj')RUM. ~U 

CXXXVL 

Est domus haec Christi peregrinis adtitu)ata, 

inisoatensaquanianGthumanitas. 

IIaeque mcio résonant divisi sedulo fratros 

Pcr decadas digno, Chriatc, in hnnnrf tuo. 

5 Hoa tua. magnifica tueatur dextera. semper 

Hanc adiendo larem ac rcpetcndo viam. 

cxxxvn. 

STICHI EXHORTATORII AD COMBENNIONES NOSTROS. 

Cernitia, o fa,muli gratis dulcedine pasti 

Pastoris Christi Richarii exijnii, 

Virtutes dominus quas digne operatur in a-uta, 

Ipsius membra, quo recubant nivea,. 

5 Tanti pro meritis patroni iure colendi, 

Yivorum placida qui regione mica,t 

Pacifero famulans regi, qui regnat in ipsa 

Zonatim septus milibus a.stricons. 

Oda.s idcirco reboet vox vestra, canendo 

10 Aeterno régi magnincas, famuli, 

Ac simul egregio patrono reddite laudes, 

Signa, deus per quem plura salutis agit. 

Nec etiarn pigri maneatis pectoris antro 

Huius enim gesta ngere meHiHua. 

t5 Quodsi quis nostrum fuerit compunctus amore 

Divino, cupiens hocque nota,re sciât: 

Antiquus perstet codex ne sic breviatus, 

Ccu mansit nostra hactenus incuria; 

~u 

Quo partim miracula 

A quodam Albino 

picta videntur hnncste 

nomine dncti!cquo. 

– 

Nunc, fratres, ad vos sormoncm verto parumpor. 

In paucis iterum vcrsiculisquc loquor. 

Comité, qualis sit, caelo qui tanta oporatu)', 

In terris deinde vosque cavete bene, 

25 Quo pariter vigiles mancatis nootp dicquf 

Eius in obsoquio: hoc brcvit(')' monRo, 

Quatinus on'ugGro domino tniscrantc qucatis 

Danornmque mah), vivorc pafincc. 

Nam precibusque suis dominus conscrvct ovile 

30 Nostrnm per saccii piurima cnrricuta. 

~'XXXV!.]3*resonaJ~ 

[CXXXV)[.)~*Pastoros~ 7*rMiteri7i l-2()uam7!m)')'.7Mtm. t4(igere)r.r 

c~'?'. 7~ ~!0curicutn 

~XXXVLj~w~M~~j~)~ 

!CXXXV).).]8t'/i'.

:~0 

CARMiNACKNTULKNStA. 

Post marc tranamissum morcatur cernere portmn 

Tranqui)Ium, cctsua quo rcsidct dominus 

FcHcom rcddcna nauium folicibus ipsc 

Exhibito nautia forte laboro sibi: 

:< Félix illo satis, parvum qui ccperit unum 

Nummum inter Christi navigeros inibi. 

Sumite, dootitoqui, scriptum hoc, quod cernitis: aptum 

Si fuerit, ]egite, quaeque monot, facite: 

Quod si non fuerit, minime riderG velitis 

-to IHud pro nimia rusticitatc sui. 

Et vos in Christo Iesu sine fine valere 

Ore precor patulo, corde meroque rogo. 

cxxxvm. 

ITEM. 

Indolis o praeclaro satis, deposcimus omnes 

lu commune diu iugiter vos stare doccnter 

Ad veatrum docus ogregium noatra.mque saluteili. 

Plurima currentis maculosi tempora saecli. 

5 Tor quinos ctiam dominus superaugoat annos 

Ad vitae metas, veluti quoque regis adauxit 

Ezechia.e, modicum tumuit qui victor in hoste 

Oblitus, tribuit, domini, qui talia posse. 

Post opus a.rchana, faciat cordis penetrare 

10 Cotidie libres cocptum recitando catorum, 

Auletis ut cum valeatis ludcrc primis: 

Non trocho iuvenum, potius sed loge sophorum. 

Hoc faciat, petimns, pro nostra namque salute 

Sa]vator mundi gcnitus aine semine patris, 

15 Qui vivit, regnat pariter sine fine potenter 

Cum genitore suo, cunctum qui possidet orbem. 

CXXXIX. 

Audacter calamum, pater, arripui sine tora 

Artis grammaticao, cupiens depingere carmen 

(Fisus, qui 

tribuit mutis fore satque !oquaces, 

Illius nutu, cuncta oui posse videntur), 

Quod vobis dare quivissem pro munerc tantum. 

~

jCXXX)X.)t.')*d(.!n:num.H 

M

:)22 

(JA.KMtNACKNTULENSfA. 

f))os corde tenus, quin te vcneranter adorent, 

M Nu tn.n) perverse atudcant, patcr o, super illos 

Dosacvirc, tuus gonitus quos ipso redemit 

Sunguinc do proprio, fudit quom corpus apurtum 

Una cum sudo latico paritorque sacrato. 

Ad fincm valeas rogito, vigeas, sacer, opto; 

30 Sis momor, oro, mci, maneo velut ipse tuique. 

Cantica, Davidis rcsones feriendo labella 

Cordis in arcano dominum pro me rogitando; 

Nec ego sognis ero pro te rosorarc gomoHa. 

Labra., scias, reddendo vicom, oariasimo, donec 

.15 Vitalom tulero Hutum sub corporis umbra 

Et mca mena etiam poterit dinoscero parva 

Rugcm, qui solio residet stollantis in alto 

Praoditus ipse poli sanctorum valde maniplis. 

Cuiu quibus aothercis fruoro morcamur utrique, 

40 FIagito quaeso, cybis, supplex rogito precor. Amen. 

Witmarus légat largus nimiasquo saiutes. 

Ermenulfus enim machros te poscit avcre. 

His etiam noxusquo tuus Gunthardus adelfus 

Cum Samuhcio tuo germano dicit avere. 

45 Ac simul infantes nostri iuvenesque scnesque 

Multum te valitaro rogant per saecla morosa 

In Christo, vivit qui cum patre, regnat ubique. 

Odulfus custos super omnos teque salutat. – 

'Psalmatio' quid sit, vcatiga mente sagaci; 

se Vol si quis codex ita decantat peraratus 

His in partibus, id soire facias sitienti, 

Antea quam solito tradas – oh – oblivioni. – 

De nostro seniore, scias, nobis manet ingens 

Luctus tristitiaque gravis, nimius dolor atque. 

55 Sed spes in nostro romanct nostra soniori 

Wo)pone; oro, pius dominus quem protegat, opto, 

Ad decus ipsius nostram pariterque salutem. 

CXLI. 

DMWMD.'UUNMKTK.UJJOLFO. 3M 

Tomporc sub inagno IHudowici vixit honore 

Ipsius auletis Cacsaris egrogiis. 

.') Ncc minus in socptro KaroH rogis decoratus 

Mansit consilio pace fidoquc bono, 

Illius inter primates nullus prier iUu, 

Cuius divcrsa. regna genus dcoora.t: 

Hoc ronitet Kat'olus, Fra.ncorum t'oxquc luccrnn 

au In candélabre Hxa, mancns solide. 

Idibus octonis Itnii dccossit ab ista 

Luco: potens domino, cui supcrum tribuc. 

Hoc, lector, rctegena lingua, fcriondo palatum 

Die: 'Ruoduin nnima, pacc quicsca.t, amun.' 

CXLII. 

ITEM. 

Nobilis hic par va, Rhuodulfus pausat in urna. 

Cuius famosum nomen in orbe fuit. 

Auletas inter Karoli nullique secundus 

Extitit in soHda pace fiduque bona. 

5 Idus octavo mortum gustavit amaram 

lani: cui veniam det dominus placidam. 

CXLIII. 

IN LAMPADE IPSIVS. 

Haeo iugiter lampas niteat tumuium ante Rhodu)fi, 

Quam Hruodon nuri iussit amore sui. 

CXLÏV. 

SVPER LECTVLVM. 

Sis mihi, cunctipotens, cubitanti dexter ubique, 

Ac pariter posco ca.elica régna, dator, 

Hornamenta, meam pervers! velle draconis 

Mcntem polhmre quo nequeat, domine. 

5 Ac tege plasma tuum semper cnm pace scrona, 

Donec ad gremium matris cam proprimn. 

5 eeptro eu;')'. t3 tcgcosmt'f. 7'' 

[CXU[.) )TKM7~ H int.cr~c

354 CAMUNA CMNTULMNStA. 

~.Awj. CXLV. 

IMPLORATIO ANGELI. 

0 pie, sorte tua Ruodu]fum suscipe, Christe. 

RESPONSIO CHRISTI. 

'Suscipiam', contra clemens affatur lesus. 

CXLVI. 

EPYTAFIVM. 

Hoc cinis exiguus tumulo requiescit humatus 

Cultoris Christi Flodogeri eximii, 

lustitiis nituit divinis qui satis alto 

Nec minus humanis floruit eloquiis. 

5 Hic senis decimisquo Novembris, alme, Kalendis 

Spiravit: tribue cui requiem, domine. 

CXLVII. 

IN LATERNA. 

Cornibus ex pecudum sisto fabricata laterna, 

Ne subito lapsa conterar ad lapidem. 

In tenebris valco, l'hoebo surgento quiesco; 

Nec mirum: caecam phos abigit speciem. 

CXLVIII. 

AD QVENDAM NOSTRVM. 

lam pridem nirnium risorie, nosco, petisti, 

Quo tibi pinxissem breviter sub loge pedali 

Quodda.m opus adnexum, pariter sermone politum, 

Cum me participem scires minime quoque huius 

s Structurae, potius torpentem scd rosidere 

Inter metrificos callentes more ca.rcntum 

[CXljVIil.]1 nosco]nos m A f. jB 

[CXLVI.]1 c/h 7.J~X,1. 

[cxr.vu.] c/')'.~xx/. 

c/t'.

TITULÏ. SAÏ.L'TATOtUA. 35~ 

lure metrorum, famosisaime et inelytc fratcr. 

Nam, mihi si tempus, fateor, vacuumque fuisset, 

Fingero tcmptasaem, tibi quod pro munere tantum 

in Misiaaem c~rmon apociatim vf'rsincate, 

Gentn.culo de quo valuisses ludere fracto, 

Inflatis etiam fibris cantare saturquc, 

n 

Usquequo depressus somno Bachoquo scpultus 

Po'nnx in gremio lecti sto'tendo cubarcs. 

Si tibi nuneque libet, faciam, quod iusaio iussit 

AImit tua, frater, veluti mihi posse videtur 

Ac dederit sensum, servat qui cuncta creata 

Et reserat clausa pariterque soluta recludit. 

Incipe, quaeque velis, narrare; ego segnes adesse 

M Nec cupio, potius sed cursim implere petita, 

Iuxta quod didici, maneo née non sciolusque. 

Illud si renuis, celsum perquire poctam, 

Quo satis invenias, quod nobilis exigit usus. 

Et tibi pax nostro voniat aistendo iocetto 

'j5 Aevi curricula, rogito, per multa oadentia. 

Nec te subripiat demum suadendo malignus 

Démon, te dudum voluit qui perdere totum 

Ex toto, nisi te tutasset dextera Christi 

Protegat exaltet quae te per secula tensa. 

CXLIX. 

ADQVENDAM ÏNPVBEM. 

Miror, cur mavis nimium habitare secretus 

Aedc in sordidula, quam rcsidere loco 

Oonspicuus muftis, stndium quo cernere possint, 

0 boue, quod peragis cotidie; iuvenis. 

5 Conapinis hic etenim plura pondentia mala 

Atque frutecta aUa, quae tibi sunt placita; 

Pampinois, si vis, poteris habitare sub umb)')8. 

Ex cornu ma)a vellere purpurca. 

Codiculos propter reponendos atque tabeHas 

10 Stat vobisque, scio, quod repetis satius. 

Unum te mouco: semper co'tarc atudcto. 

Quo vatoas fisua ludere fittcruiis 

Cum sociis, tecum qui discunt nocte dieque 

Artem grammatinam: sicquc valeto bcnc. 

~) .sc~ucs 

39 ''exn)tGt 

~?ff)f/ ffirr~f ?tf'~f~~t'MttMf, 7~'

356 

UARMMA CMNTULKNStA. 

CL. 

«. AD ABBATEM NOSTRVM. 

0 praeclare, déçus claro de sanguine vernana, 

Regali dextro stas latere genio 

Nec minus ox levo generosus sistis in orbe: 

Te decet idcirco patris inesse loco. 

6 Eheu quem nobis nimium cito mors furibunda 

Insperate tulit ac subito rapuit. 

Ouius facta sequi semper, venerabilis abba, 

Inclita decerta nocte simulque die, 

Quo cum Francigenis scdeas redimitus in aula 

10 Regis praRcIa.ri candifera Karoli. 

Qua tuus egregius, gemma velut aura,t in auro, 

Enituit genitor, insita aplendiftuo; 

De quo clara manot nimium nunc Francia mesta 

Ac desolata illius auxilio. 

15 Sis ideoque virile decus lucensque lucerna 

Illius ad spécimen atque salutis opem. 

lustitiis maneas divinis pastus abunde 

Ac simul humanis fultus in eloquiis. 

Aurem née facile tribuas ad dicta ma)orum; 

M Quin mage consultum porcipe tuque probum. 

In disciplinis moderatus semper adesto, 

Ut scapus lancis iustitiam teneat. 

Sisque tuis clypeus, fortis protector ubique, 

Ne laedat aanctum uHua ovile tuum. 

ss Et tibi cunctipotens multos feliciter annos 

Vivere concédât multiplicando bona; 

Scandere poat finem 

Hoc tuus exposcit 

valeas super astra potorum 

grex humilisque petit. 

Hoc etiam faciat Davidis stirpe creata 

30 Proles magnifica magnifico genita, 

Cuius nativitas nulla de sorde virili 

Candicat in caelo, fulsit in orbe suo. 

Quae genus humanum peccato solvere venit. 

Vulnera perque sua consociare sibi, 

39 Ne staret 

Attensia 

praeda zabuti laqueata 

pedicis muacipulisque 

maligni 

suis. 

E quibus ereptus mancas, memorabilis abba, 

Extimus hocque tuus poaco peto famulus: 

[CL.) NOSTRVM f?-n.

A)) WKLPnONEM. 357 

Ad gregis ornatum, domine, aompcrquo vaieto 

40 Et simul ogrcgium ad decus, oro, tuum. – 

Ad finem tensus veniam deposco verenter, 

0)im, pro baculo, qui ruit e ceraso 

Illius ex cutpa, fuerat qui supra iocatus, 

Quem minibus frustra in geminis tenuit. 

45 Quam fuit illa dies, crovi, mihi inesta, eruorem 

Yestro in qua nuerf purpureum capite. 

CM. 

ADEVNDEM. 

Sume, pater, manibus carmen, quod 

6atu!n promit 

Nostra, manu studui cctcri quo pingere 

Quo modo vestra fides vestrum servavit 

vobis, 

homonem 

Marte gravi quendam contra nequiter cupientem. 

5 Sed dominus, caelo iustus qui praesidet alto, 

Iustitiam, iudex, cernentibus undique vestris 

Caelitus exhibitam frustra monstravit 

lam quia lex restat nimium mundalis 

apertc. 

inulta, 

Vos adhibete tamen consultum, quid modo vobis 

10 Sit faciendum ex hoc, maneat ne sic quoque vestra 

Pro nihilo dominatio nec non nomen et ipsum 

Vestrum viteacat, minime quod condeoet umquam 

Sed magis 

Adcrescaut 

adcrcaeat virtus animi 

etiam vestra solamina 

pariterque 

vestris 

n Sat laesis famulis, 

Est quibus ablata 

caesis dirisquo nagoUis. 

nimium spes certa manendi 

In fines proprios, potius sed mors inimica 

Stat iugiter suspecta 

Nunc iterum facient 

illis nocteque diequc. 

quo confugium, nisi tantum 

~o Ad vos, o pastor? cui stat commissa potestas 

A domino caeH regnum sine fine rogente. 

Regc simul Karolo rogna dominante caduca. 

Qua.e Tobis manoat longaevo tonporc, posco, 

Ad vostrum dccua cgrcgium nostramquo sntutem. 

'5 [mprobitas nostra iam limitat hic quoquo rincm 

Est minimf vestras ausa 

putaaro bnnignas 

Aures pro vestris ultra famulis, pater ninu'. 

Vos scitis dare conHais au~ragia vestris 

Et, reftirire simul typborum pûttn toroaa 

30 Carminis idcirco (infm nuttc fiatutn sistit. 

~'D.j '~ttnhut /)' t:' un.)u~)Umr)-. r~na! r~nand..

358 CARMtNA CKNTULKNSfA. 

[(.'LU.] roi.r. (i Ac sacci, eft-eni ~it m(ti-q. (i,(lil. B 7 91111. B: 

3 atmt! rfM'f. 7~ H Ac sacer efrem cquitiusquo ~t«n.f/r. Mt mn)' ftf/f 7'itM/. /Hf. 7~; 

e.c!'

Mi.CUNJSCARMtNA. :)5t)~) 

Haco in honore patrisUcnodictitttattituIata 

Ara, ovium pastor qui fuit exinnua. 

CLIII. 

0 sacer, o nostris, vcnorabi)is, affuit unus. 

Qui mihi parte tua dixit habere vatc. 

Insuper innotuit cupiontcm cernere nostram 

Te faciem, nostro coHoquioquo frui. 

5 Quam tibi visuram cedo cum oorpore parvo 

Instant! ebdomade, credo, Iovisque die. 

Ipsa otiam proprium noscas i'Gmea)'o loccilum 

Mo tantum velle propitiante deo; 

In quo multipHcem tibi posco manerc saiutcm 

M Hic et in aeternum congcminando bona. 

Iam quia hic fulges studiis, nitcas super astra, 

Quo caritas lampat ac bonitas redolet. 

Hoc ioriendo tuus deposcit labra gomcMa 

Sidora suspenses alta tenens oculos. 

is Fundito tuquc procès pro me, venorando, sacratas, 

Dum stas altare, o sacer, ante sacrum. 

Quod supplox rogito vultu tellure ronexo: 

Nec ego reddendo segnis oroquo viecm 

Inque mois parvis dominum precibua rogitando 

20 Stans coram sancti Richarii tumulo. 

CLIV. 

ITE M. 

Hic Evam loquitur serpens ad, coniugis Adae 

Sumeretutniatumadominovetitum. 

CLV. 

ITEM. 

Oscala hic duri dengunt Manda Icônes 

Divini sacris Danielis mn.nibus. 

[CLnL]

:!60 CA)tM)NACMNTUL)':NS[A. 

CLVI. 

1 T EM. 

Hic hominis pecora fugiunt varia feritatem, 

Mortis vicina ne fièrent gelidae. 

CLVII. 

AD QVENDAM INFIDVM. 

Saepe mihi plures cccinorunt, quod modo aperte, 

Frater, cognosco, crodulus (et) manco. 

larn quia postposui nostros, solum tibi adhaesi. 

Me contra idcirco sic loqueris merito? 

Frigidus es nimium, salis et sine, credo, sapore: 

Propterea fari te nequius decuit. 

CLVIII. 

AD ALIVM. 

Sume, pater, manibus placidis simul atque sacratis, 

Par vus et exiguus parvum quod defero munus. 

Hoc, volo, ne renuas, sed et illud tu quoque sumes: 

Nam si vita, cornes fuerit, post plura parabo 

s Intordum libeat tibi, flagito, munus amici. 

Rothoris exemplum placeat memorare Catonis: 

'Munus perparvum tribuit 

Sume libens animo, grates 

curn pauper amicus, 

libeatque referre.' 

Versibus ex parvis multum tibi Hagitat unus: 

M Ut valeas Christo, vigeas per saecula multa, 

Ad post cum sanctis rognes sine fine beatus. 

Hoc faciat genitus nuHo de semine nobis: 

Cernuus atque frequens totis hoc viribus oro. 

Ruatioa nunc voniam rogitat quoque fistula nostra, 

i. Nec minus et nnem 

Ludere quae temtat, 

petit ac 

podibus 

sibi quacrit 

sine currere 

habere, 

frustra. 

Versibus insipidis peragrando parce benignus 

l'erlectis placeat Vulcano tradere claudo. 

[CLVU.] (et) ~e

MICONIS CARMINA. 361 

Ccterum de fucatione ormciai tuae sine loquor fuco: unde adgressi fuimua 

lustrare studui ad fines nostros, utrum necne isto in chrono perfici potuisset. Kcppcri 

tamon hoc minime fieri posse, nisi in maturis solibus. Quapropter, sis austincrc, 

quoad venient sustine; sin minime, utere tua, quo sedet animo. Fateor enim, si posse 

adesset veluti est velle, citissime finem haberet uterque nostrum in velle; quod deest, 

est modo in posse. Vale fine tenus tam isto in chosmo quam magis postea cum 

caelicolis, quaeso. Ad finem rogito: semper sine fine valeto. 

Quos iunxit caritas, illos disiungere noli. 

CLIX. 

AD CORï(DONEM). 

Trechete, dique dea,c, Choridonem stringere vinclis 

A tergo manibus strictus venietque nigellus. 

Sic pedibus nexis flagris compingite diris 

Rugosum dorsurnque comam doponite tetram, 

Ac simul et barbam sursum suspenditc tonsam; 

Post iterum inlusum nimium vos caedite bardum. 

Dum recubas solus, hos pellege gutture presso 

Atque pudenda simul posthaec tu corrige plura. 

Ut valeas, etiam mandant tibi plurime nostri 

10 Codex Grapinus, Gravulfus et ipse Gotendach; 

Asclipius nec non Gisulfua prospera dicunt; 

Calvellusque tuus, siquidem Marculfus et ille: 

Unus enim dicit noster tibi satque valere, 

Admonet, ut studeas, alter, humilisque manere. 

CLX. 

AD TISVLFVM. 

Dum residens noster, Tisutfus nomine, laetus 

Quorumdam in coetu, Boso veniensque ligatus 

Inque suo gremio recubans ceu fidus amicus, 

'Salve', inquit, 'frater venions tu visere nostros 

5 IIactenus adventumque tuum simul opperientes. 

1 KM*M'nt6)!u(siM)? c/ -DC.;f. '< 'fti'tMt/ftMift' H c)n'u

362 CARMtNA CMNTULENSIA. 

Basia nunc atrictin) placeat tibi figere nostra. 

Postque decem ciatos studeas praebere necesse est 

Omnibus; at mihimet diiplictitos ipsc propina, 

Ut possim satius cunctis certare repletus, 

10 Carmina diversa hac iUac mussare per aures.' 

Post dulces epulas, sermouem postque pcraotun) 

Tum dictus etiam laetus reboans tibi, Christe, 

Econtra attisonus Teodingus quam beno cantat. 

Vocibus alternis résonantes ambo canatim, 

15 Ingentes ex hocque rependit contio grates 

Tali pro cantu, simul ac munerantur utrique. 

Tune noster graditur paulisper sumere somnum, 

Donec distentus venter resolutus inane, 

Post iterum ut dulces valeat confingere laudes 

20 Atque sinu replicare suo, quod casse removit. 

Hos relegens, lector, Bosonem st~ngo catenis, 

Ut nostras nequeat post hoc penetrare apothecas. 

Hos ego versiculos studui compingere ludens; 

Sed mihi da veniam, lector, calamoque vacanti. 

CLXI. 

DE QVODAM LVRGONE MERIBIBVLO. 

Inter Horiget'as ienti dum sedimus herbas, 

Nostros se Baohus praetulit ante oculos. 

Hune quidam nimium verbis affatur amicis 

Lurgo, ait et: 'Noster sis quoque nunc sotius, 

s Exsomnes pariter maneamus, quaeso, hodieque 

Ac libeat gremio sic cubitare meo, 

Quo valeam cantare sFtur te, Bâche, iuvante 

Inflatis buccis carmina Pieria.' 

TaHa oui cessit nec non affatur lachua: 

10 'Pulticulis senas sume tibi cotilas, 

Ut sic distentus valeas sorbere gulose 

Innumeros ciatos, ludere post satius.' 

Quo dicto subito somno Bacchoque repressus: 

Tum podex carmen extulit horridutum. 

15 Nulla fuit requies illique in tempore noctis, 

Donec digercre sumpta nimis valuit. 

6 strictumcor


Nec quantum voluit, fateor, tamen ipse removit 

Incoctas propter pulticulas nimium. 

Unum sed factum verocundor nempe reforro, 

M Quod magis occulere quam reserare decet: 

Pro pudor, hoc stratus patefecit nain quoque ciusdem, 

Quod plectro linguao comprimero volui. 

Hoc quicumque iegis, noli tu credulus esse 

Consiliis Bachi, sed memor esto tui. 

Parvus amator enim sis illius omne per aevum, 

Ne te diversa subripiantque mala. 

CLXII. 

AD NOSTRVM DIDASCVLVM. 

His, fateor, colaphos, alapas tu sumere plures 

Quapropter domino assidue quoque reddere votum 

Promissum studeat, donec adesse vatet. 

Denique profusa terra tenus excipe verba 

Illius et cursu sume, rogo, celeri. 

Tune saltus peragra ac tensum mare curre 

Invia perque loca, Humina per gclida., 

per ipsum, 

Quatenus ad nostrum valeas remeare locellum 

M Utrum etenim noster necne, refer, valeat. 

Hoc–moneo–tibi. 

Ne subito verba 

compluta, 

sic pereant 

caveas 

placida. 

quoque. ne sis, 

Fortunatus adest, mitti mihi, si tibi, quaeso; 

ts 

Sin 

Gratia 

vero minime, semper, 

celsithroni te semper 

amice, 

servet 

vale. 

in aevum 

Ac tibi perpetua sit sine fine salus. 

Ut valeas, nostri, per saecula plurima, mandant, 

Guntlandus pinguis, Hericius tenuis. 

CLXIII. 

AD QVENDAM EPYBATAM. 

Suscipe directum, carissime, munus amici 

Et placoat merito, vile quod est pretio. 

17 Ne .B co)'?'Bet/tot. 18 pu)ticu)a.namiumcct't'. j9 21 pntetacit cot't'./)K&H))n

364 

CARMINA CENTULENStA. 

Non aurum fulvum neque gemmae sunt mihi carae, 

Sed magnam inopiam cellula nostra tegit. 

5 Quapropter nimium verocundus hoc quoque munus 

Dirigo perparvum sume tamen placide. 

Nam gestit noster animus tibi plura parare: 

Tantisper parvum, quaoso, pater, capies. 

Et tibi laeta dies hodie ac numerosa per annos 

10 Sit, rogitant nostri versiculi insipidi. 

Dum resides propter cineres, quos perlege solus; 

Ipsos Vulcano porrige post, rogito. 

CLXIV. 

AD CHORE. 

Exiguus nimium modicum tibi dirigo munus: 

Illud enim sume, quaeso, pater, placide. 

Exemplum minime pigeât memorare Catonis 

'Quod tribuit pauper, gratifice capies.' 

5 Nam si vita manet, post hoc maiora sequantur: 

Interea vile displiceat minime. 

Unum te nosse cupio cortumque manero 

Omne meum, fateor, si cupis, esse tuum. 

Et merito, quoniam tua sic mea nec minus esse 

10 Veraciter credo quamque ratum teneo. 

Non opus est nostrum set'monem texere prosum, 

Atque oleum noto vendero, amice, tibi. 

Quod loquor, ut stabito maneat, tu fige sigillum, 

Quo nullus valeat hanc violare 6dom. 

t!i Sit tibi nativitas hodie ac numerosa per annos 

Laeta, tuus, domini, hoc quoque desiderat. 

Ac genitus patris te protegat, oro diuque, 

Pro nobis carnem sumere qui voluit, 

Solveret ut primum hominem, quem condidit ipse, 

M A morsu mali, mandere quod studuit, 

Nec non et zabulum religaret, vinceret atque, 

Plures ne traheret mortis ad interitum. 

Quod subito accidit ad mentem mihi, hoc tibi, frater, 

Scripsi, ideoque meo parce, precor, calamo. 

ss Dum résides propter prunaa, hoc perlego carmen, 

Exin Vulcano quod tribue, rogito. 

Post niveum cape lomentum: sic ablue chiras, 

Istorum tactu ne maneant olidae. 

11 cineres]prunM in mary. 

[CLXIV.]neoctttM~ tt


Munere pro parvo parvos tibi dirige sticos, 

M Quos, didascle meus, corrige; deinde vale. 

CLXV. 

AD ALIVM. 

Dulcis amice, vale, cupio quem cernere valde 

Inlaesum, hilarem pariter multumque valentem; 

Interea domini te dextera protegat atque 

Salvet: hoc votis precibusque, hoc carmine posco. 

r. Attonitum te reddo meis, puto, versibus, alme, 

Dum sine me pedibus inhiantem ludere spectas. 

Sed potis est domino nostris dare gressibus aegris, 

Currere quo valeant propere per prata sophorum, 

Qui dedit os asmae, ut resonaret verba furoris 

M Sessorem contra, nimiis iam calcibus ictae. 

Arbiter hoc faciat noster, tu sedulus ora, 

Cernuus ac supplex iubeo moneoque rogoque. 

CLXVI. 

AD QVENDAM. 

Hic quidam levita cubât sub tegmine ponti 

Custos eclesiae fidus ubique bene, 

Sunt cui commissae vestes ac vasa sacrata 

6 0 pater, o custos, multos hic vadere noli, 

Ne valeant sanctam commaoulare larem. 

Frangitur hic corpus domini saepissime sanctum: 

Quapropter mundam condecet es(se) domum. 

His quoque pro cuppam studeaa dare versibus unam 

M Nec non copello desupor imposito. 

Si dederis tamen hanc, contra certare parabo: 

Sin vero minime, stat mihi cura levis. 

30 didascle]it ex corr. B 

[CLXV.]ALIVMnot. y«'c

g(i6 


cLXvn. 

AD COMBENNIONES. 

0 socii, mecum studeatis ludere, quaeso, 

Non trocho infantum, scd oa)amo iuvenum. 

Quapropter moneo: assidue certare studete: 

Ludere iam pudeat, discere ne pigeat, 

s Ne post peniteat,' veluti me saepe romordet 

niud, quod potui carpere, sed renui. 

Donec tempus adest, vigilate nocte disque, 

Ne domini exesum salarium doleant. 

Eheu, quam pedetemtim occurrit curva senectus 

10 Suadeo propteroa: quaerite suffugium. 

Si cupitis sophiam perqui)'crc mente sttgaoi, 

Parcendo ventri matirius veniet: 

Venter na.m nimium distentus satque récusât, 

Sensum, difficile, gignore pertenuem, 

n Ei mihi, quam sero cum doctis tudero tempto. 

Compedibus strictus currere sed nequeo. 

Da nobis, domine, dextram, miserere misertus 

Ferque pedom miseris, ludere quo valeant. 

CLXVIII. 

AD FELICEM. 

Fistula, curre, virum, rogito, perquire sagacem 

Per silvas colles valles céleri quoque cursu, 

Nomine Felicem, rectorem nempe benignum 

Praesulis eclesiae Martini structae in honore. 

5 Quo de me nimias invento dicque salutes 

Quantum illi maneo servus, die, posco, fidelis 

Nec minus ipse suus devotus sisto precator. 

Basia fige manu, carmen post porrige nostrum 

Insipidum humilis; sic denique rure voluta 

M Bina etiam pedibus geminis tum fige labella. 

IIlius erecta iussu tune fare, age, nostros 

Dignetur parvos apices ut sumere clemens, 

Nescius arte carens studui quos pingere ludens. 

Quapropter male pipati sine nomine ludent 

n Doctori celso residenti iure magistri 

Inter philosophos merito, quia sic decus illi 

-U' 

[CLXYII.]12 mittiriussic~B 18 pedumeor; B 

[CLXVIIf.]4 atrncta.m13eo

-h~ 

M1CONISCAH.MINA. :)U7 

Félix t'ctici renitet de nomine, dicque: 

Idcirco socia caritas sic fu)got in illo, 

Nec mixtum quicquam placeat cum felle tenerc. 

.'o Scd sibi subiectos studeat tractare bénigne, 

Ex hoc ut valeat mercedem sumere dignam 

In regno Christi ac semper sine fine mancntcm 

Adiutus precibus Martini praesulis almi. 

Et cordis plectro tum die: 'Pater alme, valeto.' 

s;. Atque cito ad nostrum certes remeare loccUurn. 

Quo potiora queas post hoc certare iuvante 

Illo, qui modicum tribuit tibi fingere posse. 

CLXIX. 

Miror, cur minime promissum reddidit ipsc, 

Quod grat(is nob)is studuit promittere. Quid sit, 

Si ignarus fuerit, minime hoc te die quoque nosse. 

Far sibi distractum poterit narrare silenter. 

s Rite psr-' his -actis tensum valeatque per aevum, 

Post vitae finem caetum, die, scandât in altum, 

Quo cum caeliculis animae sit gloria perpes. 

CLXX. 

Fistula nostra, referre queat quid, scire, pusilla, 

lam vobis, minime, pater almivole, asserit ultra. 

Nulla sui vobis cura est, miseratio nulla: 

Scit tantum, quoniamque videt hoc semper et audit. 

5 Occinit ipsa refert vobis quasi bucina aselli 

Aures ad stolidi frustra, sed meque monente 

Ptectrum, credo, dehinc ardebit stringere linguae, 

Ne gemina in vacuum feriat rogitando labella. 

Dapsilis in caelo dator est noster deus alto, 

10 Qui sterili thema, quicquid nunc cernimus, olim 

Composuitque, sui. regit, ipse potest misereri 

Nec non intorulam dare, quam quaesivit inane. 

"M_ 

~7 /HCt'Ct'< f:

368 


Stat nostrao minime neniao pro tomporo fari, 

Gorminot haec summis magnum ne lecta sophistis 

r. RidioulumnostraproplebeitatGnotata. 

Cunctipotens dominus, qui cuncta creata gubornat, 

Aula stellantis caoti vos sistat in alta 

Atque inibi, posco, faciat regnare perhenne 

Una oum iustis, lampat quibus aureus aether. 

CLXXI. 

Hic caput indiculi sumunt sine lege peracti 

Artis grammaticae, pariter sermone polito. 

Il. 

1NC1PIVNTPARVAE aLOSA~ DE DIVERSIS LIBRIS EXCERPTAEA PVSILLITATE 

MICONIS. 

). 

2. 

Auguatus 

Armiltum 

locus sanctus 

vas vinarium, 

ab avium gestu, quia ab avibus significatus est. 

quod ab armo id est humero ° 

deportatur 

usque ad: 

Zimia fermentum, unde azima absque fermento. 

l'TNIVNT GLOSVLAE(MICONIS). 

¡. 

III. 

Has ego perparvus studui coniungére linguas 

Ipse Micon parvus ac minimis minimus. 

Ipsas nam lector percurrat mente sagaci 

Et reprobet (re)proba, quae bona sunt capiat. 

[CLXX.]14 sophistis]tis in

PMTAM[.A'nN!A)iV)CAitO!ini, 

DIALOGUS AGIF. 

j4~M ~'

370 DtAMGUS AGII. 

~-«(

PH.OOEMIUM. 37) 

372 

DIALOGUS AGI!. 

INCIPIT DIALOGUS AGII. 

Cum praesens ego supremis fortasse fuissem 

Sanctae abbatissae anxius Hathumodae, 

Inter me sanctasque eius dignasque sorores 

Sermo satis lugubris tune fuerat habitus. 

5 Pauca tamen consolandi ha,s dicere causa 

Magnum 

AGIUS. Non dubito fore vos maestas de morte sororis 

me harum compulerat meritum; 

Sed quia forte recens adhuc dolor ista repente 

Has audire nimis prohibuit lugubres, 

Haec, quae tune flendo retuli, nunc versibus cdo, 

M His quoque non nulla adiciens alia; 

Hoc ideo: quia hoc ipsae rogitasse probantur, 

Ut sibi post scriptum hoc ego dirigerem, 

Quo se solari, quo haec possent oculato, 

Quae dixi, more iugiter aspicere. 

15 Unde favens iustis harum votis precibusque 

Paucula temptabo dicere pro merito. 

Tu modo me, lector, cum his adverte loquentem 

Et te cum nostro participa gemitu. 

M Et vobis obitum ipsius esse gravem; 

Talis enim mulier non est iniure dolenda, 

Cui nunc vix aliam mundus habet similem. 

Optima cunetarum, quas ipse aliquando viderem, 

Moribus egregiis et domino placitis. 

s. Hanc 

Et 

non plangamus, 

plangant variis 

cum hanc modo plangat 

ipsa elementa modis?'¡ 

et orbis 

Hoc siquidem tot tantorum mortes docuerunt, 

Hoc nos hic annus praemonuit sterilis, 

Egregiam, castam sanctamque per omnia matrem 

M Hinc migraturam ocius ad dominum. 

Non, rogo, plangamus iuvenili flore virentem 

Intempestiva prorsus obisse die?'1 

Sed tamen iste dolor fore debebit moderatus, 

Debebit vestris esse modus lacrimis. 

35 Sicut enim non est nisi naturale dolere, 

Sic itidem ratio cuncta vetat nimia. 

Quocirca peto vos, carae sanctaeque sorores, 

Ut iam parcatis fletibus et lacrimis, 

Parca-tis vitae vestrae, parcatis ocellis, 

40 Quos nimium nendo perditis omnimodo. 

) proacnxel

KPtCËDIUM HATHUMODAE. 373 

Nam 'ne quid nimis' egrogie quidam et bene dixit, 

Immo per hune potius hoc monot ipse deus. 

RESPONSIO. Haec, quae prosequeris, prorsus verissima constant, 

Et scimus nimium omne vetare deum 

46 Sed minime nobis nimium hoc esse videtur, 

Quod meritis scimus ipsius esse minus. 

Quantis namque bonis in hac una careamus, 

Hautquaquam digne possumus exprimere. 

Haec soror, haec mater, haec nutrix atque magistra, 

so Haec abbatissa, haec fuerat domina; 

Cum hac aequalem similemque per omnia vitam 

Duximus asseculae quamlibet exiguae. 

Unum velle fuit ounctis, nolle omnibus unum, 

Vota fuere una atque eadem studia. 

55 Et nos hanc non ploremus, hanc non doleamus 

Et suspiremus visceribus cupidis, 

Quae nostrae dulcedo simul vel gloria vitae, 

In qua sunt una perdita tanta bona?'1 

Denique de lacrimis, de planctibus atque dolore 

60 Non umquam nobis credimus esse satis: 

Saltem nos lacrimis et planctibus exsatiemus, 

Si non optata nempe licet facie. 

AGIUS. Non nego nunc vobis iustum satis esse dolorem, 

Non nego sat iustas esse simul lacrimas, 

es Cum niai cum gemitu membrum a membro dirimatur 

Et corpus damnum sufferat aegre suum. 

Et tamen hoc tolérât, quod non mediocriter angit, 

Hinc ex naturae, inde dei intuitu. 

Non solas modo vos tangens dolor iste remordet, 

?o Me quoque depascit, me magis excruciat. 

Nam minime, veluti est dignum, nunc dicere posaum. 

Quanta ego vobiscum commoda perdiderim. 

Vos melius nostis, quanto me semper amore, 

Quantis incolumis foverit ofnciis. 

76 Vos nostis, quanta iam languida sedulitate, 

Qua anxietate meam gestierit faciem, 

Quo desiderio susceperit advenientem 

Et quam mirandis mulserit obsequiis, 

Qualiter alloquio fuerit dignata supremo 

so Assidue nomen ingeminando meum. 

Hanc ego non plorem tanto mihi deditam amore, 

Quanto nullomodo dicere praevaleo? 

Ipsa mois compassa malis ut propria flevit 

Con- que -gavisa bonis sic fuit ut propriis. 

!")!hanc eot't'Pof

374 

DIALOGUSAGUI. 

M Ipsa mihi mala reddiderat tolerabiliora, 

Sicut et econtra splondidiora bona. 

Cum hac, quicquid erat prorsus, quod forte votcbam. 

Non aecus ac mecum ipse loqui poteram. 

Me miserum, me infcUcem, poterone dolorem 

90 Umquam mutata solvere laetitia, 

Quod tali tantaque simul privatus amica 

Ipai sum misera sorte superstes ego?'1 

Sed quid nuno facio? our luctu forte meopte 

Vos etiam flore, vos facio gemere ? 

95 Ast hoc ex fragilis carnis propagine venit, 

Ut homo defunctos lugeat ipse 

RESPONSIO. Hoc certe, hoc erit, quod nos solabitur unum 

suos. 

FIoverat et Lazarum dominus dominumque Maria, 

Fleverunt sanctos quique pii homines. 

Sed modus est, ut praemisi, lacrimis adhibondus 

100 Et debet luctus non fieri nimius. 

Hinc contristari nos Paulus apostolus istis 

Pro caris nostris rite vetat monitia 

'Noiumus ignaros' inquit 'vos affore, fratres, 

De iam defunctis, immo soporificis, 

ior, Ne tristes sitis, sicut reliquos fore constat, 

Qui vitae post spem non retinent aliquam. 

Si siquidem defunctum (tum) modo credimus lesum, 

Ut surgens mortem vinceret horrificam, 

Credamus quoque hos, qui iam dormisse probantur, 

no Secum per lesum tollere nunc dominum'. 

Haec spes nostra cluit, haec consolatio 

Nostros defunctos vivere nuno melius. 

constat: 

Hoc modo, hoc vestrum debet lenire dolorem, 

Hoc debet vestras tergere nunc lacrimas; 

115 Hoc vos solari debet, hoc laetificare, 

Hoc animum vestrum origere ad dominum. 

In tam funereo praelugubrique malo, 

Quod, licet hic eius corpus tellure tegatur, 

120 In caelis animam credimus esse auam. 

Hoc nos pura fides eius sperare suadet, 

Hoc cogit vita credere sanctinea,. 

Sed quia carnali ia-m hac non utimur usu 

Nec hanc conspicimus corporeis oculis, 

125 Ipsius immani desiderio retinemur, 

Ipsius cura angimur immodica. 

Hinc gemimus, hinc maoremus, hmo denique fie mus, 

Hinc est haec nostra maxima tristitia. 

Nam quia nos miseras hoc amisisse dolemus, 

iM Quod solum nobis maxime dulce fuit, 

8!) michie

EPICEDIUM HATHUMODAE. 375 

Nil aliud nobis nisi fiero suave videtur, 

Nil niai lugere, plangore vol gomorc. 

Sic, quia carnali gressu iam nempe noquimus, 

Ipsam nunc nostris prosequimur laorimis. 

AGIUS. Rara satis, fateor, res est atque ardua valde 

Et hac re nobis non adoo facilis, 

Ut homo carnalis sibi carne perinde propinquos 

Cernere corporea non cupiat facie. 

t4o 

Non solum cupimus, quos novimus ante, 

Sed quoque non notes cernere crobro 

videre, 

iuvat. 

Sic olim reges terrae faciem Salomonis 

Ipsius audita gestierant sophia. 

Sed meminisse decet, quid apostolus i.nde retcxat 

A specie carnis nos removere volens 

M'. 'lam nunc tempus hoc est,' inquit 'quo denuo nullum 

Iuxta carnalem nosse decet faciem. 

Etsi tempus erat quondam, quo denique Christum 

luxta corpoream novimus effigiem 

Sed minime iuxta carnem iam novimus ipsum, 

t6t) Nec iuxta humanam qua,erimus hune speciem.' 

Iam siquidem Christus pro nobis mortuus extat, 

Iam carnis fragiles exuit exuvias 

Iam hominem, quem pro nobis susceperat, ultra 

Caelos ad dextram substituit patriam. 

155 Hue oculos vestros, hue cor animumque levate, 

Illuc mente ite, quo hanc licet aspicere. 

Constat enim hanc non bene nunc in corpore quaeri 

Iam non carnalem, sed magis aetheream, 

Dum quoque, cum vivens in corpore vincta maneret, 

t6o Hanc extra corpus aifore viderimus. 

Spiritus ergo suus magis est quam corpus amandum 

Perpes, caelestis, vividus atque levis. 

Nam iuxta quod ait dominus, nunc nil caro prodest, 

Spiritus est vero, qui (modo) vivificat. 

tes Corpus enim fore perpetuum nequit et diuturnum, 

Et caro mortalis est simul et fragilis. 

Occidat ergo prius, quo deinde resurgere possit 

Incorruptibilis, spiritui similis. 

Sic et frumenti granum prius arva recondunt, 

t7o Ut possit fructu surgere centuplici; 

Sic sa.ta quaeque suo modo terra recondit in alvo, 

Ut valeant frugem post dare multiplicem 

Sic nemorum frondes, quae vere novo revirescunt, 

Denudat propriis bruma prius foliis. 

n5 Non igitur hanc debetis deducere fletu, 

Non hanc debetis prosequier lacrimis. 

141 stciem 7} cot'f. l'ez 147 cristumet sic ~ft~perV? !61 M

376 

DIALOGUS AGI!. 

Maestificatur enim vestro sacra femina fletu 

Et tristis vestris efficitur lacrimis. 

Psalmodia nunc debetis deducere matrem 

[M (N)ec hanc continuis prosoquier lacrimis. 

Sic deducenda est in vivorum regionem, 

Sic commendanda sancta deo est anima. 

Nec vos flere decet, de qua caelestia gaudent: 

Non lugere decet hic, ubi Christus ovat: 

M5 Pruesertim cum nec Incrimia possit revocari 

Nec fletus prosit omnimodis aliquid. 

RESPONSIO. Vera quidem non ambigimus, quae dicis, ha.bori 

Et frustra tantas fundere nos lacrimas 

Sed tamen has ipsae minime cohibore va,Iemus 

190 Nec quimus luctum pellere continuum. 

Quando recordamur, quod talis femina dudum 

Nunc immature obierit occubitu, 

Quando recordamur tam multimodae pietatis, 

Tam purae fidei, tam nitidi eloquil. 

M.') Quando recordamur mores actusque sacratos, 

Vultum iocundum atque benignum animum, 

Cum vitam nostris oculis opponimus omnem 

Cunctorumque sumus nos penitus memores, 

Quae vol sana prius vel post iam languida dixit, 

300 Quae fecit variis inclita temporibus, 

Cum loca, quis sedere prius, (quis) stare solebat, 

Maestae maerenti cernimus intuitu: 

Cum haec cuncta simul maestum cor sa-epe rcvolvat, 

Nil nobis aliud nunc nisi nere iuvat; 

305 Sic etenim fortasse dolor cordis levigatur, 

Dum quasi pus quoddam cicimus lacrimam. 

AGIUS. Non ita fit, neque ploratu dolor imminuetur, 

Sed magis exorescit et quasi Hendo redit. 

Sicut enim corpus crescente splene taboacit 

310 Augmentoque suo mombra lien macerat, 

Sic quoque fomcntum quoddam liquet esse doloris 

Hos vestros fletus, hune gemitum, has lacrimas. 

Haa equidem crebra accendit speculatio 

Quae vestris oculis opposita asseritis. 

horum, 

180 *Et 20t quisoot. addidit jPee 206 pijs cof)'.-e


:t. Haec sunt, quae male nunc vestri lamenta fovotido 

Venenis ipsa dulcibus intus alunt 

Nec vos aequo animo modo permittunt tolerare, 

Quod commune cluit omnibus omnimodis. 

Nam cunctis commune mori mortalibus extat, 

Mo Nobis, iumentis, regilms et ducibus, 

Servis et dominis, inopi simul et locupleti, 

lustis iniustis, sensibiti insipidis. 

Née regum tumidos fastus proceresque veretur 

Mors, nec sublimes dividit et humiles. 

M5 Quis protoplastis poterat fore dignior umquam. 

Quos deus ipse suis coniliderat manibus?: 

Et tamen hos ipsos, quos plasmatos paradisus 

Sublimes tenuit, haec modo terra tegit. 

Primi patris Abel iustissima denique proies 

sso Dire fraterno ocoubuit gladio. 

Sedh, licet a domino pro fratris morte repensus, 

Mortem nullomodo quiverat etiugere. 

Enos, qui domini nomen primus vocitavit, 

Interiit iuncta posteritate sua. 

M5 Enoch, Helia socio, nunc usque superstes 

Affore praevaluit: 

Sem Iaphetque patri 

mortuus 

meritis 

occubuit. 

non dissona proies 

Vixerat in limphis nunc iacet in tumulis. 

Quid lob nunc memorem, cui tune bonitate nequibat 

Mo Affore par ullus, ut docet ipse deus? 

Quid sanctos pariter natos natasque retexam? 

Et pater oppetiit et soboles periit. 

Melchisedech, cuius nnis reticetur et ortus, 

Fini succubuit, initium reprimit. 

Mn Abraham, Isaac, Jacob, terni patna.rchae, 

Magno Adae iunctum nunc refovent tumulum. 

Inclita progenies duodeno stemmate patrum 

lam defuncta suos his numerat titulos: 

luda Ruben Symoon Levi Isachar Zabutonque. 

3M Dan et Neptalim, Gad et Aser obiit, 

loseph Boniamin; Manasse Ephraimque, uterinos 

Mater quos dederat, terra recondiderat. 

Atque loseph obiit, qui de morte eruit orbem. 

Quando fames arva presserai attigua. 

956 Membra Aaron vatis mons Or tumbata rotontat, 

Quem dederat primum lex sacra pontincom. 

E)ea,zar Fineesque, deo vates, sibi fratros. 

Unua post unum pertulit cxitium. 

~15 *uestra 231 "'S~ 245 ystUtc ~4S *hi!

378 

DIALOGUS AGU. 

Muysi dominum facio ad faciem speculantis 

Mu t!ustumnompe)atot,morsobitusquepatut. 

Dux lesus Christum factis et nomine monstrans 

Et aoleni statuit et tamen occubuit. 

Quid Gepthe, Gedeon, Aoth Samsonque rcvolvam? 

Oui leo succubuit, hune fera mors rapuit. 

2f,< Rex David, cuius fuerat de semine Christus, 

Goliam stravit morteque stratus obit. 

Rex Salomon, cui nemo fuit sapientior umquam, 

Nunc iacet in digno oum patre mausolée. 

losiam, cuius dominus praedixcrat ortum, 

3M In bustis rcgum post legimus positum. 

Exechias, cui ter quinos deus addidit annos, 

Mortem distulerat, non minime tulerat. 

Reges atque 

-u. "'n 

duces omnes pariterque pt'uphetae 

Extant defuncti in tumulisque siti. 

3?.'i Quis Samuhele in prophetis metior fore quivit? 

Quis Heliseo maior erat mérite? 

Ille prophetavit, hic vitam reddit humatis, 

Et tamcn cxtremum clausit uterque diem. 

Esaias, qui olim sotem retro currere fecit, 

Me Mortis commune ipse cucurrit iter. 

Danielem, cui tanta arcana deus patefecit, 

Oui tune nil latuit, nunc gravis urna tegit. 

Tres pueros, quos flamma vorax non attigit olim. 

Nunc avida prorsus fauce voravit humus. 

M.'i Hezechieli Hieremiaeque prophetis 

Non tulit exitium, qui tulit exilium. 

Ose, Iohel, Amos, Abdia, Ionas, Micha, Naum 

Abbacucque, sibi Sophonia socio, 

Aggaeua, Zacharias, simul et Malachias 

290 Bis sex saepta modo sunt adoperta solo. 

Atque lonas, qui de ceti ventre erutus olim 

Vixit sub pelago, est modo pressus humo. 

Iudas, Eleazar, lonatas, Simon atque lohannes 

Cum iam grandaevo tuno patre Mathathia 

29~ A patria hostem gladiumque simul pepulere 

Et removere a se non potuere necem. 

Sed ne femineum sexum prorsus taceamus 

Et nil dicamus hinc pariter penitus 

Sara, Rebecoa, Rachel, Debora, Noemi, Ruth et Anna, 

300 Holda, Susanna, ludith et simul Rester obit. 

2(!Hobiit-B 276 *erit B 2'i'7huntatus-Bcof)-Sa~t

Ki'tCKDIUM HA.TJUJMOJJA.E. :)79 

Has inter micat alma suis Machabaea tropeis, 

Nobilis in sose, nobilis in sobole. 

Sed quid sola diu voterum monumenta retcxo 

Nec cum his una et nova commemoro 

M. Praecursor domini sanctus baptista lohanncs, 

Cui nullus fuerat maior, ))ic occiderat; 

Corpus Sebaste, caput Alexandria sanctum 

Cum Marci sacris oontinot oxuviis. 

Primes ecclesiae proceres, duo lumina mundi, 

310 Petrum cum Paulo Roma tenctmerito. 

Andream simul et Lucam, quorum modo pollet 

Constantinopolis corporibus nitidis, 

Istum Bithinia Syriae provincia misit, 

IHum fecunda contulit Achaia. 

3t.t lohannem, quem sic dominus, quoadusque veniret, 

Mansurum dixit, Ephesus alma colit. 

Ambos oum Stophano Iacobos ludaea retentat, 

Summia stemmatibus ipsa beata tribus. 

Inclita Hierapolis praefert sacra membra Philippi 

Mo Et sunt Mathaeo Aethiopes nitidi. 

Thomam Edissa tenet, habet India Bartholomacum 

Persida stat ludae et Simonis cinere. 

Mathias et Barnabas, Timotheus, Apollo, 

Silvanus, Titus, Theophitus, Gaius, 

325 loseph, Gamaliel, Nicodemus et Nathanael 

Decessere viri quamlibct eximii. 

Longum prorsus erit, si cunctos denique sanctos 

Per mundum metrico exequar ecce stilo, 

Si simul et turbam modo pereurram mulierum, 

330 Quas tenet in sacris scedula sancta libris. 

Anna prophetissa, Elizabeth, Susanna, lohanna 

Marthaque cum ternis ocoubuit Mariis. 

Ipsa salus orbis et vita per omnia Christus, 

Ipse subit mortem, ipso tenet tumulum. 

335 Ipsa dei genitrix semper sacra virgo Maria 

Assumpta aetherea incolit alma loca. 

3]9 pt'ofert /&M

380 DIALOGUS AGII. 

Denique quis 

RESPONSIO. Ista quidem fore nixa satis nrma ratione 

mortem se declinare putabit, 

Quam cernit vitam ante subisse suam ? 

Quis pro defunctis maerorem forte tenebit, 

340 Quis doleat caros maestus obisse sues?, 

Cum iam per Christum pax facta, veconeiliatus 

Iam sit per Christum mundus apud dominum 

Et sit peccatum pro nobis factus Iesus, 

Ut mundi cuncta toUeret ipse probra. 

M', Non hanc ergo brevi vita functam doleatis, 

Ne vobis aliud quam domino placeat. 

Nulla magis plena est, nulla est perfectior 

Nulla optabilior nullaque commodior 

aetas, 

3.a 

Quam haec, quam dominus Christus habuiaso 

Iuxta quod sanctum pandit evangelium 

Annorum siquidem triginta trium memoratut', 

prnbatur, 

Quem simul annorum ipsa tulit numerum. 

Mac aetate liquet fore plasmatos protoplastos, 

Et surrecturum omne genus hominum. 

Mt Hoc siquidem, hoc est, quod Paulus apostolus 

Cum de his verbis dissereret brevibus: 

inquit, 

'Doneo' ait 'domino hoc occurramus in aevo. 

Quo nos perfectos iam liquet esse viros, 

In hoc aetatis modulo, quo vita peracta 

360 Tune Christi fuerat, quando crucem subiit'. 

Vos igitur potius hino exuitare decehit, 

Quod translata cito nunc fruitur domino, 

Quod 

Et 

breviore 

reperire 

via mundi transire pericla 

citampromeruit requiem. 

M: Transfertur siquidem iustus, ne prava voluntas 

Cor mutet rectum decipiatve animam. 

Nullomodo certe possumus ambigere; 

Scimus enim debere mori mortalia cuncta, 

Mo Scimus ad occasum tendere cuncta suum 

Sed tamen ingenitus mortalibus ardor amoris 

Nos modo non flere non sinit et gemere. 

Non solum siquidem propter hanc ecce dolemus, 

Flemus lugemus, plangimus et gemimus, 

Sed quoque nunc nostri causa nihilo minus 

Maestae ploramus, iugiter et gemimus, 

Quod desolatas eius nos morte dolemus 

ipsae 

Nosque tupi miseras morsibus expositas. 

Ag'nas namque gregis percussa matre necesse 

380 Sive mori teneras, lactis et indiguas, 

est 

853 prothoptMtoa Ml pociuse


Aut errabundas lac quaercntos alienum 

Dentibus insani nempe patere lupi; 

Sicut enim scriptura refort: Taatore perempto 

Passim dispersae diripiuntur oves'. 

M', Quod de discipulis domini dictum seu factum 

Scit bene, qui sanctum novit evangelium. 

Denique quae miseris ovibus spes esse valebit, 

Si tune hoc tantis contigerat ducibus? 

AGITTS. Hoc primum vos nosse volo: geminum fore nobis 

390 Nostrorum affectum caelitus ingenitum. 

Carneus est unus, alter divinus habetur 

Unus caelestis, terreus est a.tius. 

Sed carnalis amor caros nos plangere nostros, 

Defunctos Hère nos facit et gemere, 

Mr. Sicut et econtra divinus ovare suadet, 

Cum his salvandis nos sumus indubii. 

Quapropter modo vos iterumque itorumque monebo, 

Ut dimittatis ha,s nimias la,crtmas. 

Sicut enim carnalis amor gratus moderatua, 

4au Sic fiet nocuus, si fuerit nimius. 

Quare si ftetum vobis hic forte suadet, 

Vos faciat laetas tripudiare fides. 

Nam pietas haec impietas magis esse probatu)', 

Quando adversa pio diligimus domino. 

~05 Sed quia lenitum iam credimus esse dolorem, 

Credimus his vestrum cohibitum gemitum, 

Qui de morte piae vestrae sanctaeque sororis 

Torquebat vestrum omnimodis animum 

Ad haec, quae restant, iam respondere studebo. 

410 Quod tamen est certe sat mihi difficile. 

lustus enim satis iste dolor cuicumque videtur. 

Quo pro se maeret, quo sibi quisque dolet. 

Et sane possem modo dicere, quod sapientum 

Haec satis est vera et pia traditio: 

.ttf. Fortem quemque virum quaevis incommoda, mundi 

Forti perferre pectore competere. 

Ast hoc femellis teneris grave forte videtur, 

Nec haec res vobis est adeo facilis. 

Sed quid agam? an postremum inter solatia dicam, 

4M Quod iam ferme omnes dicere saepe solont: 

Quod minime penitus nos emendare vatemus, 

Illud debere nos tolerare bene ? 

Non igitur volo hoc, non hoc volo dicere vobis, 

Sed quod aolari vos valeat merito: 

m Non fore vos desolatas, non vos vidtiatas 

Affore nuno matre prorsus honorinca. 

401 hoc B cot'f. -Hoiftte;' 

383 «< MaM/t.2e, 81; Marc. 14. 27. ;M7 ~e)t. M, 43'i itcrmuquc iterutu~uf motx'bn. 

4)5 Bf)'. & JT,S,186 Forti~que adversis opponito peetorn.rcbus; ~[ett.~F,1t.

gg2 

D)AMQUSAHU. 

Ipse deus, qui 

RESPONSIO. Iam satis est factum nobis hos affore vanos 

hanc vobis concesserat, ipsc 

Vos conservabit, diriget atque regot. 

Praeterea mater pia, cuius in omnibus ipsa 

.Mo Usa fuit iugi iugiter auxilio, 

In cunctis aderit semper quoque sedula vobis, 

Quae vel tractatis, dicitis aut facitis. 

Nec deerit regina soror vobis, ubicumque 

Forsan regali est opus auxilio. 

43. Non deerunt fratres, non tot tantique fideles, 

Quos late vestrum promeruit meritum. 

Praecipue ta,mGn alma soror velut optima mater 

Filiolas precibus proteget assiduis; 

Nunc siquidem tanto vobis magis utilis extat, 

440 Quanto vicina nunc magis est domino. 

Sic olim sacer Helias dum forte revectus 

Ad superos curru afforet igneolo, 

Spiritus illius duplex requievit in eius 

Tune Heliseo denuo disoipuio. 

44. Et quia cuncta potest dominus, poterit quoque, si vult, 

De minimis ecce haec eadem facere. 

Non poterit, si vult, etiam de cautibus istis 

Propitius facere filiolas Abrahae? 

Vos modo ne pigrae sitis hoc iugiter ipsum 

460 Voto exorare et prece continua: 

Aderit in cunctis vobis, ut diximus ante, 

Haec eadem moritis femina sacra suis; 

Ut siquidem vos ipsa velit valeatve iuvare, 

Posse da,t omnipotens velleque proximitas. 

465 Nam licet in oa.etum susceptus spiritus extet, 

Non tamen a nobis hinc abiit penitus: 

Vivunt virtutes, vivit quoqu.e vita beata, 

Vivit lingua pia et mérita almifica. 

Ha,ec, quia iam faciem nunc nempe videre 

4)se Nunc coram vestris ponite vos oculis. 

nequitis, 

Sic, quod in hac summe vos semper amastis, habetis: 

Vitam sanctincam, magnificum meritum. 

Haec sunt exuviae, hoc palliolum reverendum, 

Quod rursum rapto deciderat HeHae: 

4M Isto lorda-num tune divisit Heliseus, 

Et falsa a veris vos quoque dividitis. 

Omnimodis fletus, quos lacrimando da.mus. 

Nil etenim prosunt nec his, quantaeHbet extcnt. 

470 Quosvis det'unctos iam facimus reduces. 

Nos potius nostra perfuncta sorte sequentes 

Mine quasi de longo ibimus exilio. 

44Mprnpici)M 

42HMrttM~~)'a~M

KPICENUM HATHUMODAK. :)8:< 

Qua de )'o tersis oculis taorimiaque remotis. 

Sodato planctu, cohibito gemitu 

47. Iam tibi, cara soror, nosmet gauderc decebit. 

Quod has aerumnas tam cito transieras. 

Nos rtemus, quae non tecum simul esse mercntus 

Hoc certaro diu cogimur in stadio 

Nos flemus, quae in hac convalle sumus tact'imurun) 

480 Tamque diu a nostra differimur patria. 

Ta fidei, vitae stadio cursuque peracto 

lam renites digno iustitiae bravio 

Nostra fides, noster cursus quem prorsus habere 

B~inom praevaleat, in dubio remanet. 

46s Tu iam cum domino devicto hoste triumphas: 

Nos adhuc hostis impedit assiduus. 

To iam portus habet; nos adhuc iactat abyssus. 

Te lux vera tenet nos tenebrae retinent. 

Tu cum virginibus comitans, quocumque eat, agnum 

4M Lilia cum violis colligis atque rosis 

Nos cum coancillis nostris tumulo ecce tuoptu 

mores spargeiites ducimus excubias. 

Tu iam fata patris, fratrum simul atque sororum 

Isthinc nosse vales, indo iuvare potes; 

495 Nos etsi bona. credamus de munere Christi, 

Qualia sint, prorsus ambiguae cluimus. 

Cara soror, quae nosse potes simul atquo iuvare, 

Illos nobiscum adiuva apud dominum. 

Pars tua nos cluimus, sicut tu pars quoque nostra: 

500 Tu tecum partem nunc rape, cara, tuant. 

Fratres germanasque simul, simul esse parentes, 

Quid magis esse decens, quid mage dutco potost? 

Inter se dirimi minime nunc convenit iiïic 

Uno patre satos, uno utero genitos. 

M5 Cara soror, desiderium lumenque tuorum, 

Quam brevis est nobis, nunc tibi longa salus. 

Hou quam modico nobiscum tempore vivens 

Quam cito tu nobis mortua transieras. 

Nunc in caelesti felix regione locata 

Mo Nos vol per visus, cara, revise frequens. 

Sit saltem maestis haec consolatio nobis, 

Ut per crebra ad nos sonmia. tu venias. 

Et iam, cara, vale, dulcedo et gloria nostra, 

Nosque tuis dignis, cara, iuva meritis. 

.')i5 Te modo submisse, t'rater dileete, rogamus 

Commonda crebris hanc domino precibus. 

't89 *eat]it 494 u!deM7~ 507 )[ou sic 7~ y!Mtquatn (

384 

DIALOGUS AGII. 

Tu tibi testis ades, quantum te semper amarit; 

Nunc illi dignam ipse repende vicem. 

Nos etiam minimas eius de more sorores 

520 Nunc commendamus ecce tuis manibus, 

Ut doceas moneasve tibi nos more sueto 

Et nos ipsius semper amore colas. 

Mercedem dabit hic vobis, oui serviit ipsa. 

Cuius item famulae nos sumus exiguae. 

525 Nos etiam solito te semper amore colemus, 

Immo magis colimus, quam solitae fuimus. 

AGIUS. Gratum valde mihi hoc est, quod dicitis, immo 

Istud nunc ipse debueram petere. 

Sed praevenistis sicut meritis, ita causae 

530 Istius humili funditus officio. 

Unde quia alternum nostrum bene scistis amorem, 

Hoc vos affectu diligo teste deo. 

Doctrina vos vero mea non prorsus egetis: 

Est qui vos dominus instruat interius. 

595 Quicquid in obsequio esse potest, ad hoc fore promptum 

Et me promitto et fore non dubito. 

De patris et fratrum, qui decessere, salute 

Non decet esse nimis vos modo sollicitas. 

Una soror, terni fratres obiere tenelli, 

540 Quod fore hos ipsos approbat innocuos. 

Enda soror, quae iam fuerat coniuncta marito, 

Quod minus ipsa tenet, in sobole illud habet. 

Ipse pater quamvis sine sorde nequiverit esse 

Utpote mundano praeditus officio, @ 

545 Quantis ipse bonis tamen emundare piacla 

Curarit propria, vos bene nosse scio. 

Nam licet innumeris mundi curis premeretur, 

A quibus haut opere se quivit exuere, 

Romam perroxit, quo, oui concessa facultas 

550 Solvendi fuerat, solvere se peteret. 

Hinc dignes cineres sanctorum rite revectans 

Partem de proprio iure dedit domino. 

Hic sacra sanctorum ossa locans vos quinquo sorores 

IlHc divino dedidit obsequio. 

555 Filiolum (quo)que coenobio iunxit monachorum, 

Ne qua deo deesset portio forte sui. 

Postremo redimens elemosinis malefacta 

Ipsaque confessus mortuus in oinere est. 

Quis pietate dei pro his non iudicet ipsum 

560 Omnimodis dignum crimine fore roum? 

Arsurumne putatis eum, cuius pia facta 

Mundo labente stant sine fine fere ?'1 

a41 Aedit.Ps' ee~ c/ ~'t~e?'a~ //t&)'o

KPICËDIUM HATHUMODAE. 385 

Stat locus ille, dei quem tradiderat famu)abus, 

Quae pro se M. Hic chorus 

iuges 

ille cluit, 

continuant lacrimas. 

quem pridem solvere grates 

Pro se salvato viderat ipse deo. 

Vidit enim in somnis in maceria nimis alta 

Se nutabundum stare satis trepidum, 

Cumque putaretur quasi confestim periturus. 

570 Quendam clamasse protinus e latere 

'Vae misero iam' inquit 'ruituro, iam perituro, 

Nec spes ulla sibi iam poterit fieri' 

Ad haec ille Me plena: 'Non sic erit,' inquit 

'Sed spes prorsus crit, si deus ipse volit' – 

5?.') Sic pede delapso se demissum pedetemptim, 

Donec iam terrée proximus ipse foret; 

Tune 

Et 

nisu, 

recto 

quo praevaluit, se desiliisse 

utroque rite stetisse pede; 

Hic coetum magnum versis faciebus ad ortum 

Mo Grates inde pio mox retutisse deo. 

Vidit huic alium non dissimilem fere visum 

In nimium celsa affore se frutice, 

Cumque vidoretur velut ex alto ruiturus, 

Quendam dixisse sic sibimet subito 

6~5 Si rnmum, qui praemodicus sibi proximus esset, 

Fortiter ambabus conciperet manibus, 

Se nihil omnimodis passurum nempe pericli 

Nec quid prorsus ei posse mali fieri 

Quod oum feoisset. se pautatim inde ruisse 

Mo Nec sibimet fieri quid potuisse mali 

Tune iterum coetum, ut dixi, conversum ad e(o)um 

Laudes salvanti concinuisse deo. 

Viderat hoc salle paucis prius ipse diebus, 

Quam foret infirmus, sanus adhuc penitus. 

M.i Haeo quid 

Et haec 

portendant, bene vos advertere 

inter se non fore disparia. 

quitis 

Ergo quid in mut'o renitet nisi celsa potestas, 

Qua tune sublatus ipse fuit penitus 

Murus enim factus de saxis pluribus extat, 

Me Sicut erat multis fultus hic asseculis. 

Sed hic in summo murorum culmine stabat, 

Quod multis unus dux fuet'at positus; 

Et quia salvari meruit tune spiritus eius, 

Inde ruens rectis coustiterat pedibus. 

M. Unde locus vester, quem fundans initiavit, 

Ob hune sidvatum glorificat dominum. 

Nec hoc dissimile est, quod posthaec ipse vidcbst. 

Sed fore hnnc visum edocet indubium. 

Arbor enim, quac cetsa sutia fuerat sibi visa. 

c.to Ramis ereetis, nuro dccora satis, 

?5 euru!.7! 568 Set) Mcurr. ~~)~: .r ('e)si).«c 7)' !')88Ne cor)-. Pf; MHfum /)' 

ce)')'.Pet'ts ()0!)fnot' 

PoETAEt.A'nS)AEV)CAHOm'tHt, M. 49

~86 

DIALOGUS A&II. 

tnclita progenies eius propagoque celsa est, 

Et mundo clara et domino placita. 

Nam quod clara fuit mundo, nos prodigiabat; 

Sed monstrat recta, quod domino placita. 

ei.'i In huius summo non stans, sed pendulus haesit, 

Ipse quod ante potens fini erat attiguus. 

Summus erat, quia nempe sui generis simul omnes 

Vicit virtute, vicit honore quoque. 

Pendulus adhaesit, quia iam nutare potestas 

620 Yieina morte coeperat ipsa sua. 

Huic erat attiguus ramus, quia proxima carne 

Hathumod alma suis iuvit eum meritis. 

Hic praeparvus erat, quoniam haec femina sexu 

Non fuerat famae ambitiosa suae. 

625 Huno hic constringit manibus, quia plurima natae 

Atque coancillis contulit ipse suis. 

Hoc meritum, hoc est, quod eum iam iamque labanteni 

A casu plane eripuit duplici. 

Nam quod nobilitas tulit aut terrena potestas, 

63e Hoc elemosinae reddiderant variae. 

Vos, quae his utimini, pariter cum coniuge digna 

Ipsius sitis perpetuo memores. 

Haec etenim, haec est, quae ramum prendere palmia. 

Haec, quae elemosinas suasit ei varias. 

6M Vos debitrices simul estis utrique parenti 

Una cum cunctis, quas tenet ille locus, 

Quem domino sanctisque suis dantes voluerunt 

Cunctis communem affore per dominum. 

Vos estis grex ille sacer, quem solvere grates 

6io Vidit hic in somnis vir domino placitus. 

Quicquid namque boni facitis, hoc ad hos remeabit, 

Qui vobis illum rite dedere locum. 

Praecipue tamen hoc ad hanc merito remeabit, 

Quae vos nutrivit, quae simul instituit. 

64.-)Quare de precibus pro hac quod poscitis, etsi 

Ipsius ipse magis indigeam precibus, 

Hoc vos nosse volo ipsius, quoadusque superstans 

Sum momor ipse mei, me memorem fieri. 

Nec de corde meo sua cara recedit imago, v 

6M) Vel cum dormito vel potius vigilo. 

Denique cum vigilo, de hac vel penso toquorve: 

Nocte mihi caram somnia dant faciem. 

Nam quotiens somnus lassos obdueit ocellos, 

Protinus apparet, mox aliquid memorat. 

655 Plurima sunt, sed de multis nunc ipse vel unum 

Exempli causa dicere nempe volo. 

631 *'quiB 641 t(U[C(tuit /-< 

HHIc/)'. Mt~ra < 12!).

EPICEDIUM HATHUMODAE. 

lam sex transierant noctes et septima venit, 

Postquam discessit iamque humata fuit. 

Cum cubitum me vicina iam luce locassem. 

ef.o Vidi me in vestro esse monasterio. 

Ipsam vero loqui mecum de more videbam 

Cum de nonnullis quae inciderant aliis, 

Tum de regula item nostra totaque perinde 

Vel vita, nostra coenobiique 

)M' Cumque mihi librum, si quem 

statu. 

fortassis habo'ct, 

Nostri propositi tune peterem tribut, 

Se habuisse quidem, sed iam non prorsùs 

Te, Gerberg, istum dixit habere librum. 

Itaberc, 

Qui mihi delatus parvus fuerat mihi visus, 

Mo Sed bene conscriptus et bene compositus 

Et quo nil umquam vel cordi gratius esset 

Aut ipso certe pulchrius intuitu. 

Post ubi de somno laetus mox evigilassem. 

Grata satis mihimet visio visa fuit. 

t.?. Unde die facta mox ipsam fratribus ipsc 

Nostris exposui quidque foret retuli: 

Te, Gerberg, abbatiasam fore proque sorore 

Vestri tenturam coenobii regimen. 

Hoc etenim portendere regula nostra videtur: 

6M Quam modo tu retines, ipsa prius tenuit 

Parva quidem, quia parvus adhuc grex vester habntu)', 

Sed bene conscripta ob pia facta tua. 

Et vere, soror, ut dixi, nil pulchrius umquam 

Et melius scriptum me recolo intuitum. 

es. Quocirca Hcet et doleam et semper doliturus 

Me sim vivente hanc obiisse cito 

Successisse tamen aanctae te gaudco sanctam 

Ipsique ut carne, sic comitem merito. 

Nam quamvis alias quoque vobiscum 

69e Quae possent subdi non mâle huic 

fore eonstct. 

oneri, 

Te tamen et sophia simul et bonitate sciebam 

Non iniure sibi optime substitut: 

Ut siquidem carnis sibi iure propinqua fuisti, 

Sic itidem meritis proxima tu fueras. 

f,9. Denique te nunc nos eius gaudemus honore 

Dudum condignam, tune sibi discipuiam, 

Sed modo heredem dignam nihilominus eius 

Sive ministerii sive pii moriti. 

Qua.eritur ergo in te, sacra femina, quaeritur in te 

Mn Affectus cordis limpidus ille sui 

Illius disciplinae qua.cdam quasi imago. 

Eius virtutis quaeritur effigies; 

HM

388 

DIALOGUS AGU. 

Quaeritur almificum meritum, mores reverendi, 

Lingua perinde pia vitaque iure sacra; 

7n5 Quaeritur ut generis causa, sic actibus ipsis, 

Sicut in affectu, sic et in officio. 

Vos etiam, sanctae ipsius dignaeque sorores, 

Hanc matrem vestram excolite ut dominam. 

Qua,mvis namque cluat vobis genus omnibus unum. 

710 Attamen haec Christi est munere praepoaita,: 

Christi electa toco Christique vicaria constat: 

Christo vos agitis, quicquid ei facitis: 

Christo facta sibi forsan iniuria flet; 

Christus honoratur, Christus in hac colitur. 

715 Praeterea naturalem vestram quoque matrem 

Omnibus omnimodis excolite obsequiia. 

Hoc domini iussum, hoc vestrum nostis honorcm. 

Hoc nostis vestram affore gloriolam.

BERTHARII CARMINA. 

-e Bc~/MM'M ~MC

390 BERTHARII CARMINA. 

uxorem Angelbergam a, 866 mense Iunio Gasini honorifice suscepit l. Insequenti anno 

mense Februario prope Casinum vidit Saracenomm praedationes2 ci pro monasterio Casinensi 

difloma obtinuit ct Ludovico 'i. Eodem anno mense Auyusto imperatores Benevenhtm 

comitatus sanctae Sophiae ibi perfecit oratorium 4, Paparum adco non crut amieus r\ 

ut a. 872 6 et 873 Iohannes VIII. talent in co rcprehenderct immodcstiam, ut tantum non 

excommunicaref. Tamen a. 882 mense Maio idem papa ipso Berthario patente, ut 

congreyaiio Casinensis deserviret solummodo sanctae matri Iloraanae occlesiae, die'dvr 

kl Oasinensibus concessisse*. 8. Extra annorum ordinem de Berthario kguntur hace0: 

Caste,lli sursum monitionem ipse ambiens; calicem ad honorem dei officium operatus 

est; civitatem10 iuso fieri voluit et inchoabit. 

2. De Bertharii vita praeter ea, quae modo enarravi, quod nihil habemus comperti, 

fit co, quod Chronica Casinensis, testis locupletissima, obmutescit iam a. 867. Neqiie qui 

Bertharii fuit swperstes Erchemperhis monachus Casinensis quidquam eis addidit11, nt 

iusto non videar audacior, si reiciam res postca a posterioribus pro re nota confictas 12. 

.9. Ab iisdem, quid scriptorum reUqtiisset Bertharius, cum rectius possit esse indicatum 

ex ipsis scriniis Casinensibus, testimonia subdo Leonis et Pétri monachoruni Gasinensium. 

Et quidem Leonis l3 hoc: codicera 

euangeliorum auro et 

gemmis optimis adornavit1* 

qui etiam 

apprime 

litteratus non nullos tracta.tus atque sermones nec non et versus 

in sanctorum laude composuit; cuius et Anticemenon de plurimis 

tam veteris quani 

novi testamenti 

questionibus 

hic habetur; aliquot 

etiam de arte grammatien, libri ia 

nec non et duo codices medicinales eius utique industria de innumeris remediorum 

utilitatibus hinc inde collecti17; versus quoque perplures 

ad Angelbergam Augustam 

aliosque 

amicos suos mira 

conscripti 

facundia18. Inde Petrus19 pauca addens de suo: 

1) Cfr. Ghronic. Casinens. cap. 4 (pag. 471 4) et Erchempert. cap. 31 (cdrl. Bethmann 

et Waitz 

pag. M6 43); Muèkïbacher Reg. 3199 c. 2) Cfr, Ghronic. Casinens. cap. Jit (pafj. 478 4). 3) Cfr. 

Muehlbacher Reg. 1203 1304 Chronic. Casinens. cap. 12 (pag. 474 40) quomodo suos dilexit cominissos 

et quatenus pro ipsis decertavit, praecepta, indioant coenobio faota impei'atorum, 4) Cfr. Chrmiic. 

Gasinnns. cap. 4 (pag. 47120); MneMbacher Ueg. 120't f. 5) De Hadriaiio IL cfr. Loewenfehlii epist. 4H 

l. c. pag. 24, de lolumne adn, ïnsequentem et Mrchempert. cap. 47 (pag. ?>/ H3). 6) Iioewenfeldii 

ep. 45; laffé Bep. 29»4. 7) Ibid. ep. 49 pag. 27seg.; ïaffé Reg. 2DH1. 8) laffè lieg. 3381; de 

primteffii fide addubito. 0) Ghronic. Casinens. cap. 12 (pag. 474 37). 10) '/S'. Gerimmi.' l'eregr'mius 

piotat. 11) Bertharius ab co appeïïatur cap. 47 (pag. 254 i;4) abbas sagacissimus. 12) Prirmis 

Léo Ostiensis 1 44 (RS. VTIfitO) et Leonem nescio an neciitits Iohannes monachus S. Vincentii ad Vtil- 

tiirnum (edd. Bethmann et Waitz pag. 2rilsari.) Iradunt a. d. XL (vol KHI.) Kal. Nor. 8S3 eum Gasini 

monasterio incenso occisiim esse a Saracenis. Quippe leijerant aedes a Saracenis dirulas restaurasse 

Angelarium, qui suceessisset- Berthario, neque incenerant ultra privileginm anni 882 qnidqumn de ipso. 

Sic sane non improbabiliter sibi fmgcre, videbantar virum pagnacem (cfr. supra pag, 389) pro aris focisqtie 

mortem occubuissc in pugna. 13) 133 (SS. VIL 602 sq.). 14) Ad hune codicem refera ea, quae 

legxwéwr in reç/ula Casinensi codids 175 pag. 531 (Biblioth. Casinens. IV 18: huée Mabilio in Annal. Ord. 

S. Benecl. I 704 non edidit): domnus abbas illum ante pectus déférât eodicom quem Hortharius miriflee 

domino beatoque eonstruxit Benedicto. 15) Aratoris Actoriun Apostolor. Ili!) attulit in Sernume 

rle 8. Mathia ed, Tosti. m Storia délia badia di Montecassino'J 1318. 1(i) Oeperditi rUlentur esse. 

de Hildcrid Casinc-nsix monaelti arte gnmimatica cfr. il. Kcil De grammaticis quibusdam in/iinae aetatis 

commentât, lùrlangae 1868 pag. 23. 17) Hecte conicitiir in Bibliothecae Gasinensis loin. II (Gasini 

1876) pag. 360 Leonem respexisse ad codices Casinenses 97 (ib. pag. 355 sqq. cl cfr. H. Koélierl T)e Pseudo- 

Aptdei lierbar. meâicaminib. liainMiae 1.888) et 6'fl (ib. pag. 220 sqq.), cfr. Haeser Lelirbuch rlcr Gescliichte. 

der Medicin P 6'fô; etiam Dioseoridis lilicr nunc Monaccnm (dm. 337 cfr. lîomanische Furxclmngen ed. 

Vollmoellcr I.49sqq.) itltinia ex origine mdetiir fuisse Casini neque octaro saeculo scriplus est, sed nono. 

18) Cfr, infra pag. 31)I. 19) De riris illitstrib. Cnsinensib, cap. 12 (ed. Fabriniits in Bibliolheen errh'xiimlii: 

Hamburgi 1718 pag. 170st[,).

PMOEMIUM. 391 

scripsit non contemnonda opuscula, sed praecipua sunt illa, quae abbas iam constitutus 

edidit: de S. Luca euangelista sermonem de B. Scholastica homiliam2 descripsit; 

iibrum quoque difficillimum senfcentiarum tain veteris quam novi tcstamenti patravit 

ipsumque Anticemenon appellavit.' De vita autem et obitu ac miraculis sanctissimi 

Benedicti nec non 'ad Angelbergam Augustam aliosque suos amicos versus inirificos fecit.' 

4. Ex Bertharii carminibus Us, quae Léo attulit el ex Leone Petrus, nusquam com- 

paruerunt ea, quae cum Àngelbergae Augustae aliisque arnieis scribunt misisse; supersimt, 

quos in Casinensi coilice primus vidit Peints, versus de vita et obitu ac miraculis sanctissimi 

Benedicti. Edidit cos Arnoïdus Wion3 c Congrégations Casinensi in Prosperi, 

Martinengii Piorum quorundam poemalum sylluge volumin. JII. liornae 1590 repetierunt 

Wionis .cdiïimem Mabilio A. SS. sace. 127, hagioyraphi non pauei, Miynius 

Patrol. Lab. CXXVI1 975. Ego praeter Wionem. qui potest adhibuisse aiiud cxemplum 

Casinense, codice Casinensi nunc Vaticano 1202 usus simi ab Augusto Mau dUigentissinu; 

collato: qui codex*' saec. XI. « manu Langobardica pulcîwrriwe scriplus et picturis 

speeiosissime ornatus versus e,xhibet a fol. XCIV" ad XCVIII". Atquc, composait cos 

Berikarius, dum abbas Casino praeesl, ad verbum fere exprimons Greijorii Magni dialogum; 

legit etiam, Pauli carmen de S. Benedicto5, Marci6 aui non legil aut noluit 

imitari. 

5. De Anticemenon Ubris inier theoïogos multum a~rcbigebce~zcr r'eclezacrt L(i0)tf' 

positi essent inter opem Bertharii. Editi enitn sunt et cireumferuniur etiam Itdiani 

Toletani sub nomine. Et recte: nam a Samsone monasterii euiusdam prope Gordubain 

siti abbate, qui et aequalis est Berthario et natus in patria Iulianis, Iuliano adscrïbuntur. 

Setl omnis scrupulus quominus evelleretur, obstabat codex' Casinensis 187 saec. IX. scriptus 

– alter eniiu Casinensis 30 et poster ior est neque praebet scriptoris nomen – eutus vu 

fronte disertum pro Berthario testimonium lii versus videbantur exlnbere: 

Bertharius, Christi iutus iuvamine sanctus 

Presbiter hoc (sic) librum condere iussit amans. 

Has bene scripturas satagis hinc discere sanctas, 

Qui legis, explora, mystica queque tenet. 

s Posce piis precibus nec non super astra tonantem, 

Ut famulo reddat premia digna suo. 

1) Prompsitex codiceCaxhien&i VIS/)«< _'

392 

BERTHARII CAEMIMA, 

Posfcea quem abba sorvavit tempore longo 

Et relegens semper doctus ab arte fuit. 

Tu quoque, discipule, sollerti mente recurre 

10 Illius ad scaedas discere recta. Vale. 

At quis unquam existimare poterat taies versus esse scriptos et ab ipso Berthario et ut 

se librum coniposuisse profiteretiir ? Namprofiter primimi versum non soltitn necessario 

post mortem eius sunt scripti, sed etiam post sanctificationem nimirum ut mihi videtur 

non ante aetatem Leonis t. Neque ipsi Casinenses monachi, cum viritim pugnarent pro 

abbatis sui gloria, dissimulare volebant2 versus esse adiectos codici saeculi noni saeculo 

undecimo. Immo addunt sub novicia scriptura haec verba prius scripta se, deprehendisse 

Utilibus monitis prudens ac egregie Landolfe dignissime custos 3. Igitur sic potius 

explicandwn videtur, quo modo in Iuliani opus Bertharii irrepserit memoria iusserat olitn 

Bertharius Iuliani opus transscribi, quod offerret Landulfo, gastaldio ut videtur Capuano; 

cuius rei in prima codicis pagina legebatur iestimonium donec saeculo XI. Berthario 

intérim ad magnam famam provecto monachi Casinenses veterem inscrvptionem oblitterarent 

superscribendo novam (le sancto viro adnotationem, 

6. Duo sunt de S. Scholastica carmina, alterum Sponsa décora dei petit alta 

Scholastica caeli a primo Wione impressum a. 1590 in Martinengii voluminis III 

(v. pag. 391), alterum 0 benedicta soror Benedicti numine Christi ab eodem Wione 

in Ligni vitae partis II. pag. 47 a. 1695. Horum prius Duemmlerus 4 dixit esse Aïbcrici, 

alterum Bertharii Baronius5. Aetatem tulerunt in codice Vaticano 1202 (cfr. pag. 391), 

sed neque addito poetae nomine et longo, quod aliis operibus expletur, dirempta intervallo. 

Cohaerent tamen inter se et composita sunt ab uno B. Namin altero quod dicitur v. 20 sqq. 

Versibus heroicis alias, castissima, laudes 

Scripsimus ecce tibi versibus heroicis 

Scribere nunc superest natalem volucre penna, 

ad prius id spectat atque in utroque Scholastica aeque audit Sponsa décora dei (1 1 

II 7). Iinitatus auteni est poeta quisquis fuit, Pauli Diaconi de Benedicto versus serpent,inos, 

quod quidem versuum genus"1proposito Pauli exemplo in deliciis erat Casinensibus 

8. Déficiente igitur testimonio neque alterum neque utrumque carmen teinere adscripserim 

Berthario. 

7. Inter spuria Bertharii opera habeo etiam carmen de Benedicto sapphico métro 

scriptum et per officii horas dispertitum, cuius prima stropha adponahir: 

AD NOCTVRNAS. 

Sancta lux, fratres, hodierna poscit 

Guttura in sacros reseremus ° hymnos, 

Sic ut illisam bona vox per aedem 

Laeta resultet. 

1) Cfr. supra pag. 390 adn. 12. 

a Bertharioseripti et sic fere mtppkndi: 

2) BMoth. Casinens.IV l. c. 3) 'Vernisnescio an sint 

4) Voet. Oarol. I HOadn, 7. 

Utilibus monitis prudens ac(cingere mentem) 

Egregiê Landolf c(erta) cligniasimecustos. 

5) Cfr. Bethmann in Archlm nostri X 323, 6) Saisit Iwc etiam 

MabilioA. SS. mec. 1 44adn. b. 7) Varia eU imminahididertint praesertinifxisterùïresperacteriis, 

repercusaivis (Aiweigerfur Kunde d. teutschen Vorzeit1838Vil put/. &8f>), catenatis (Notices et extraits 

des ms. d. L biblioth.impèr. 18W XXIIJ, 45-J) paractericia (Anzcigeretc. Ncue Folye 1872XIX 120 

et Beriéite ûber die VerhatuUwngend. K//1.SâdutischenGeseltsch.d. Wixuenseltafîenphilol. hist. Classe 

,1871XXIII 88), id genm aliis; cfr. Mayoret Lumlnj in, liedae editianix (Janlabrigiensis1881png.3.5.-J. 

8) Cfr. Bibiiothec.Casinens. If florihg. pag. liH. 9) Correxi, personenui!) Wion.

PROOEMIUM. 393 

Quo de carminé Wiou, qui in Lit/ni vitac secundae partis pag. 85 – 100 principum eius 

vdilionem curavit: 'AliunC inquit 'MB. inueni in bibliolheca nostri S. Benedicti Mnutuani, 

mrsu sapphico, per haras distinctum. Hic quamuis auctore in frontispicio carcal 

arbitror tamen eum esse quem Sanctus Bertharius Casinensis Âbbas compostasse fertur 

quem quideni in Monte Casino non uidi, sed eius nota a Domino Petro Villa de Canibus 

Messanensi, anno 1592 ad me cum aliis transmisse/, est, eo, qui sequitur, modo: •'Versus 

S. Bertharij Abbatis Casinensis de uita S. Benedicti. Eiusdem Sapphicus, uel liymnus 

endecasi/llabus ad eundem Patrem." Sequuntur apud Wionem hymni strophae CXJiVIL1 1 

At vereor, ne id (jenus carmina Alphani episcopi Salernitani2 quant Bertharii abbatis 

Casinensis aevo multo magis conveniant. 

Additamentum. Vixdum pagina 891 prelum reliquerat, cum a P. Ambrosio 

Ma Amelli, Conyregationis Casinensis monacho doetissimo, per literas moneor rat'wnem esse 

luibendam quorundam eodicuni Casinensium, qui idem carmen, quod editurus essem Vatieano 

l'tbro Wionisque editione solis usus, mulùo magis exhibèrent inlegrum. Adiunxitque vir 

liberalissimus literis exemplum atque collationes. 

oinnino esse àbstinendum cuites loco cum potius 

Statim perspexi 

esse praebendum, 

textu a me constituto 

qui propius abesset 

a Berthariani aevi barbarie. Attamen textus qtcoqetei-rtterltolattcs idemque iam typis 

descript'us conservari posse mihi videbatur, ut luculmto exemplo iliustraretwr quam non 

esset eonfidendum codkibus posteriore aetate Casini exaratis in quibus, quicquid prions 

minus bene atque emendate posuerant, liberrime eorrigendo sublahim est. Duo igikir 

proposui Bertharii versuum exempta: allerum quam proxime ad Bertharii manuni aceodens, 

alterum saeculo duodeeimo – nam de Vaticani codicis aetate rectius nunc iudicatur 

nescio utrum emendatum dicam an corruptum. Prioris exempli fundamenium est codex 

Casinensis n. I; in quo a. fol. 83 ad 88 BerlMrU carmen legitur saeculo X. scriplum 

literis Langobardis sed permultis locis a manu saeculi XII., quam ipsius esse Pétri 

Diaconi putat Amellius, ita correctum, ut pristina scriptura prae novicia non possit legi. 

Quod damnum ut compensaretur Amellius mihi adhibuit eodicem Casinensum 453, qui 

quamquani saecaclo XI. est exaratus, cum altero praeter locos in Mo correctos plane congruit, 

his aident locis interpolationem nondum est passus. Codicis 453 ledionibiis iis, 

quae codicis n. I leetionïbus interpolât is praeferendae sunt. hos uncinos apposuï\; codicis 

n. I lectiones interpolatas K voco; C est codex 453, ubi ah alterius codicis scriptura 

nondum interpolata reced.it. Ex K eam interpolationem originem traxisse, quae altéra 

exemplo repraesentatur, facile nunc intellegetur 3. 

1) AUud atque f(;

394 BKEÏHAEH CABM1NA 

VERSUS DOMNI BERTHARII ABBATIS DE MIRACULE* 

ALMI PATRIS BENEDICTI. 

0 Benedicte pater cunctis celeberrime terris, 

Qui in eçlo et in terra culmen honoris habes: 

Orcç/or.Mal. 

G..11. 

Te deus a puero conservans, caelitus atque 

Instituit sanctum semper adesse patrem. 

r, Tu via, tu ductor, pastor doctorque beate, 

Instruis en cunctos scandere lucis iter. 

Cunctaque tempsisti praeclarae dogmata Romac 

Dans domini supplex colla beata iugo. 

Nec non parentum tempsisti moenia sollers 

10 Ob domini regnum, quod paradysus habet. 

Tu precibus fractum iunxisti concite vasclum, ' 

Obsequiis vestris quod pedagoga tulit. 

En lapidis iactu confregit invidus hostis 

Signaclum mensae, o Bénédicte, tuae. 

15 Sed solitum puero non cessit reddere gustum 

Romanus frater, vir bonitate pius. 

Prandia magna tibi conduntur namque sacerdos 

Nil habet in pastu servulus enne meus? 

Surge, puer, domini transmissam excipe caenam, 

20 Quam tibi dat paschae tempus amore dei. 

Tetra nimis volucris quin gessit vultibus almis, u-a 

Quae quondam inspexit noxia mente puer. 

Sentibua iniectus calcasti sordida carnis 

Exuperans vulnus vulnere namque pio. 

25 Frangitur arte crucis vitreum vas concite sanctac c. 3 

Et placido vultu talia dicta dedit: 

'Moribus en patrem vestris perquirite fratros, 

Nam repetam montis frondea tecta celer.' 

'Cur sacras laudes refugis, stultissime frater, 0. 

30 Et pueri tetri horrida terga teris V 

Percutit hunc virga tanto pro scelere pastor: 

Laudibus in sanctis sic bene mente fuit. 

Suscipe, sancte pater, pueros, quos gloria Romao 

Ad tua transmisit limina mente pia. 

35 Fratribus ipse tibi commissis mons dedit amnem, c. s 

Ut refluat cursim tempus in omne suum. 

Excipe, Gothe, tuum repetens a gurgite ferrum «. a 

Et operis coeptum concite comple tui. 

Assiduam Placidus dum ferret gurgitis amnem < 7 

10 Obsequiis sanctis, hune tulit unda fluons. 

'Perge celer, Maure frater, iuvamine Christi, 

Ut répétas puerum, quem tenet unda procul.' 

2 et eras. G et terra K 9 *non]Decoda. parentum]propiuquoruinK 11 cuucite] 

fleniijtie.fi" lîî lividiisjf 15 cessât tradoreK 18 cime] ecceK 19 suscipeA' 21 volucriB 

que ingessitK: fort, recte 25 o.nnc.ite»ancte| einiiuisnlmf)K 38 Kt] lî» K concito comple] 

perfieegothe K 39 Assiduamsic ex ail. C ainncmjuiultimK 41 îuuainiuc]sub nomineK

DR S. BENEDICTO. 395 

lussa ferons sancta terrenis gressibus instar 

v, 

Discipulus ecce scandit 

Promptus ad omne malum 

in amne viam. 

dira cum mente saoordos ôconoite îu^hu]oro beaii Â' (>9parietis contVHi'^tioj mumlis iVat'tioli 70 .\d 

(fmïaxtiQpro At) ojioriHcoptuni]Ast opus hune coptumA* 71 rotines A' 72 niichi cl.vjVsrtn/H-)' finlil. 

1\\ Hosposinttirpolùli\Sokjhij*cviîd.(^S 75 noolorojcrimim1A' H4 lîhiiuliiiiisjllhuuttovot A 

50*

396 

MÎRTHArUI (JALIMINA 

~'T_a 

'Non 

_e._ 

carnis escam, non sacri 

.a: 

ordinis umquam

DE S. BENEOICTO. 

Postulat orbatus, animam ut corpori reddat:

398 BERTHARII CARMINA. 

Nocte dieque miser spectabat funera mortis, 

Obstaculum nullum nec medicina dabat; 

Concite sed scandons pietatis munera poscens 

i»o Ad tua conscendit limina sancta, pater 

Evomuit anguem, carpsit qui viscera loto, 

Perstitit incolumis hinc pietate dei. 

David alter erat, genuit quem Cymbria tellus, 

Corpore contractus, orrida membra gerens 

185 At ubi sancta tua calcavit septa, beate, 

Concite salvatus semper in orbe fuit. 

PRECATIO PRO SE ET ALIIS. 

Eia, pater sancte, tanta qui gloria fulgis 

Sedibus in superis, Christi et pietate coruscas, 

Esto tuis famulis custos doctorque per aevum, 

i»o Ne lupus insidians nec hostis pestifer umquam 

De grege tollat ovem, retines quam iure beato. 

Meque tuum famulum commendo Berthari supplcx, 

Ductus amore tuo parvum qui carmine compsi. 

Tu quoque cunctipotens, salvas qui cuncta potonter, 

195 Qui caelum terramque regis per saecula, Ohriste, 

Ipse tuis famulis veniam per saecula cuncta, 

Ut tua salvati consistant gratia semper, 

Post capiant nec non paradysi gaudia sancta 

Et tribuat Christus sanctas sine fine coronas. Amen. 

EIUSDEM GAEMINIS EXEMPLVM INTERPOLATUM. 

VERSUS DOMNI BERTHARI ABBATIS. 

0 Benedicte pater cunctis celeberrime terris, 

Qui confessorum culmen honoris habes 

Te deus a puero delegit caelitus atquo 

Instituit sancti germinis esse patrem. 

5 Tu via, tu ductor, tu pastor, doctor eorum, 

Qui spretis terris caelica regna petunt. 

Tu studiis spretis orbis dominam fugis urbem 

Et domini subdis mitia colla iugo. 

Tu precibus vasis solidas fragmenta dirempti, 

io Obsequiis vestris quod pedagoga tulit. 

Aos lapidis iactu confregit lividus hostis, 

Signa dabat mensae quod, Benedicte, tuae 

Sed minime solitam tibi tradere desinit escam 

Romanus furtum surripiendo pium. 

if. Aptarat paschae sibi prandia magna sacerdos, 

Sed tibi cum dapibus destinat hune dominus. – 

178 Obstaculum»»!codd. 17!)Coticitushic K. 181 alignera]colubrumK liHoet sir.alic|pnrvnijncm A" li'fi Ipsu 

iluîs l'irïù,ïVcyiium euuoki)prenta À' 1117Coiisistîintijiiotuo s;ilvîitimunovosominu1A 

'Ml l'!s (etruro nul o pro ne ««/ n pro a) V

CARMEN DE S. BKNEDICTO INTKRPOLAÏUM. ;j9>) 

Tetra nimis volucris se vultibus ingerit almis 

Et visa quondam cor cremat in specie 

Sed spinis recubans, stimulis et punetus earum, 

20 Exuperas vulnus ilico vulneribus. 

Frangitur arte crucis vas, virus quo latitabat, 

Cum signat tanti dextera sancta patris. 

Quem puer a sanctis precibus niger eliciebat, 

Virga patris sistit, at puer ater abit. 

2.r, Suscipe, sancte pater, pueros, quos gloria Romae 

Ad tua transmisit limina mente pia. 

Fratribus ipse tibi commissis mons dedit anincm; 

Rupe latex exit, cum rogitas dominum. 

Perrum, dum vepres rosocat Gothus, insilit undis. 

M Sed repetit manicam mox, ubi tinguis aqua. – 

Assiduam Placidus dum ferret gurgitis undam 

Obsequiis sanctis, hune tulit unda fluens. 

'Pergito, Maure, celer' pater ilico providus inquit. 

'lam trahit unda laci praecipitem puerum.' 

as Iussa ferens properat super undas atque recurrit 

Erepto puero ceu per humum gradiens. 

Promptus ad omne malum dira cum mente sacerdos 

Toxica quae misit, sustulit ipse prius. 

Corruit ecce miser collapsi culmine tecti, 

40 Corpore confractus Tartara seva petit. 

Talia discipulus dum perfert nuncia cursim. 

Concussit sancti intima corda patris. 

Cui pater indixit ob talis gaudia mortis, 

Ut lacrimis culpam defleat ipse suam. 

« Panem tollit avis, quo virus texerat ille, 

Abdit, ubi nullus cernere possit homo. 

Tu meritis almis falsorum templa deorum 

Vertisti in laudem, sancte, decusque dei. 

Perfidus ille draco caelo demersus ab alto 

so In famulum Christi talia dicta dabat: 

'Quid, Maledicte, tibi mecum est? quid, non Bénédicte? 

Quid me persequeris ? quid mea iura rapis?' 

Stat lapis immotus nimio prae pondere fixus, 

Quem residens hostis impius ille promit; 

55 Tollitur at subito Benedicti voce beati, 

Itque procul sessor. Postmodo flamma vorax 

Fratribus est falso comburere visa culinam; 

At pater ut venit, visio falsa fugit. 

Attritus puer est mu rai mole peremptus; 

6o Suscitat hune et opus iussit adiré pater. – 

Non licitis domibus sumpscrunt prandia fratres; 

Absons ipso videt, arguit et nimium. 

adest simplex, quem cepit calle viator. 

Mollibus in pratis prandia quo lacèrent. 

18 cor cremat) eunerernatTrio»111par/. 288 20 et 33 illico HVo» '28 Kupe latoxp.vit] 

Rupe – ex lu L r. V

400 BKRTJIAHI1 

CAEMtNA. 

sa Arguifc hune pastor tali pro critnino sanctus: 

Mox veniam culpac expotit ille suae. – 

Veste vonit splondons fraudantis Riggo 

'Non tua sunt,' inquit 'quae tua dorsa 

tyramii 

gerunt.' 

– 

7d 

Totila rex veniens 

Praescivit vitae 

prostrato 

commoda 

corporo supplex 

cuncta suac. 

'Bis quinis annis retinebis culmina regni; 

Mors his sucoedet moribus esto pius.' 

Desinit in factis extunc existere sevus, 

Blandior et vixit tempora data sibi. 

75 Excole, Roma, tuo vatem de dogmate doctum, 

Qui tua per saeclum moenia salva canit: 

''urbinibus multis quassaberis atque coruscis; 

Hostis nullus erit, qui tua septa ruat.' 

'Non escam carnis, sed nec sacri ordinis unquam 

so Excipias quaestum, clcrico: salvus cris'. 

Ilaec ubi contempsit, repetit, quom liquerat olim, 

Ut vates sanctus dixerat, iile malus. 

'Omnia, quae monachis congessi munere Christi, 

Gentibus arbitrio tradita sunt dornini. 

m Vix potui precibus dominum exorare supernum, 

Ut mihi vel fratrum cederet ipso animas': 

Post Longobardi venientes 

Cetera vastantes cuncta 

tempore noctis 

tulore simul; 

Aoterni rogis salvati munere fratres, 

0o Illo nec ledi de groge quis potuit. – 

'Vas retinet serpens absconsum tramito, fili. 

Admoneo, ut solers vergere mox studeas.' 

'Mappula testis 

Cur ingressa 

adest, retines 

tuum nequitia 

quam pectore, 

est greraiumï' 

frater. 

os Non clam patre manent, quae volvit mente superba 

Praebcns cenanti luminis officium. 

'Fratres, en hodie nullus est panis in archis 

îoo 

Cras pietate dei copia panis erit.' 

His, sacra coenobii satagunt qui ponere septa, 

Astans per somnum condere monstrat opus. 

Redduntur tumulis per eum, quae more sorores 

In famulum Christi noxia verba dabant. 

Patria namque puer dum Iniussus pergens, 

tecta requirit 

mortuus est inibi. 

anhele 

W5 Huius non potuit corpus retinere sepulcrum, 

Sed domini famulus id sociavit humo. – 

Ore patens anguis medio stat calle malignus, 

Quem cernens frater ad pia septa redit. – 

uo 

Rusticus adveniens 

Abscessit sospes 

variato corpore lepra 

glorificando deum. – 

72 hiis Wion 74 dicta Wion 86 michiV 87 lougobardisic V 90 nec ledide in ras. V 

92 sollers Wion atudeasin ras. V 90 .lis V corr. htujioyraphusiiuidam 100 somniumcorr. V 

103 nanque V

CAEMEN I)K S. BENEDICTO INTERPOLATUM. 4(11 

Aurca dona patri funduntur 

Ut poscens habeat, debita 

caelitus almo, 

quo redigat. 

– 

Vas vitreum montis per saxa patentia morsum 

Mesura perstat omne tenons oleum. 

us Post dominum rogitans dolium complevit olivo, 

Ante quod hoc penitus exstiterat vacuum. 

'Quo properas, Sathana, medicorum more paratus!' 

'Vado, 

Dextera 

tuis potum fratribus ut tribuam.' 

sancta senem mox illo daemone captum 

120 Salvavit patris, depulit et Sathanam. 

Rusticus adveniens constrictus brachia loris 

Ad primum sancti solvitur intuitum. 

Postulat orbatus reddi sibi pignus ademptum 

Cumque rogat sanctus, vita redit puero. 

125 Sacra soror precibus diffundens 

Invitum secum nocte patrem 

caelitus imbrem 

retinet. – 

Post triduum frater gaudens de morte sororis 

Hanc tumulat proprio protinus in tumulo. 

Unica sanctorum retinet nunc arca duorum 

130 Pignera, quos terris iunxit et ethre deus. 

Sanctorum hic animas ad caeli gaudia cernit 

Angelicis 

Totus adest 

ulnis hoc per inane vehi. 

orbis collectus solis ad instar 

Tempore sub noctis visibus, alme, tuis. 

135 Tostis adest meriti, Servandus nomine, magni; 

Lucis enim partem cernit et ipse simul. – 

Régula, sancte pater, multos tua mittit ad ethram 

Consocians sanctis hos super astra choris. 

I^lans domini famulus animam cum laudibus almis 

140 Mirifica scala scandit ad astra poli. 

Pallia sternuntur divino lumine mixta, 

Qua sacer asceudit ad sacra regna pater. 

Perdita mente manens mulier per dévia seandens, 

Huius, salva fuit, cum specus introiit. 

145.Plurima signa tibi concessit gratia Christi, 

0 pater insignis, quae modo nemo sciât. 

Sed quae noscuntur mundi per climata, quisnam, 

Ut tua facta decet, pangere rite queat? 

Quaeve micant hodie signorum facta priorum 

150 Temporibus nostris gesta 

tuis ïneritis ? ?.~ 

Andreas etenim Germano germine cretus 

Rectis non umquam gressibus ire valens, 

Mox ubi promeruit tua limina tangere templi. 

Extemplo sospes dante fuit domino. 

155 Alter serpentem gestans in ventre latentem, 

Obstaclum nullum cui medicina dabat, 

124cum rOgitAtWton 129 juroneu sil. V 130 torris iunxit cit«throdeus V) nethrne iunxit 

htinioquedens Wton 147qunoiioscuntur]uo noscunturin I.r. V per nmndiclimata Wion 153 iibi| 

ut Wion lûti ulistaoluiu]elum m r, V 

irr 

POBÏAE LATIN1 AEV1 w 

CaROUN! 111,2. 61

402 

BERTHAHII CABMINA. 

Concitus hue scandons, pietatiw munera poncens 

Ad tua pervenit limina sancta, pater. 

Evomito colubro postquam tua limina scandit, 

160 Perstitit incolumis hic pietate dei. 

Corpore contractus, genuit quem Cymbrica tellus, 

Erigitur templi David in aede tui. 

Eia, sancte pater, tanto qui lumine praestas, 

Sedibus in superis Christi pietate coruscus, 

165 Esto tuis famulis custos doctorque per evum, 

Ne lupus insidians, hostis ne pestifer unquam 

De grege tollat ovem, proprio quem iure retentas. 

Berthariumque tuum famulum me protege, serva, 

Ductus amore tuo qui carmina vilia prompsi. 

no Hoc, deus omnipotens, salvos qui vis fore cunctos, 

Qui caelum terramque regis per saecula, Christe, 

Des petimus nec non paradisi gaudia nobis, 

Omnibus et veras tribuas sine fine coronas. Amen. 

157 hue] in l. r. V 158 peruenitm l. r. V 161 oybrica]bric in l. r. V 163 sancte] 

beate Wion 164 Christi]tanta Wion 168 BertariumqueV

CARMINA DE LUDOVICO IL 

IMPERATORE. 

Perplexo editionis cursu iani in Italiac oram delati consistamus paululum, ut 

de Ludovieo IL imperatore carmina exponamus duo, altcrum rhythmum volgarem atqne 

horridum, altcrum doctum perpolitumque poema. 

1. 'Rhythmum abecedarium quem in imper atore milites Id. Aug. 871 Benevenïi 

capto et a. d. XV. Kal. Oct. dimisso in triviis decanlahant, prinms ex codice Veronensi XC 

(85) saec. IX. ex. scripto (V), ubi legitur fol. 76 sq., in Antiquitatïbus Italicis III 711 sq. 

Mediolani 1740 emisit Muratorius atque commentario illustravit non indocto l iterum 

edidit Edélestcmdus du Méril in Poeseos popidaris reliquiis pag. 264 sqq. Parisiis 1843, 

sed rhythmorum lege2 ut illis temporibus parum perspecta pravis coniecturis tamquam 

mole dbrutum. Ipse carmen admodum corruptum, sieut in codice exhïbetur ab Ernesto 

Duemmler 3 denuo excusso, repraesento text-u, in apparatu modeste propono remédia. 

2. Sequittw epitaphium Ludovici prid. Id. Aug. 875 in fmibus Brixianis mortui 

et sepulti a. d. XIX. Kal. Sept, eodetn anno Mediolani in S. Ambrosii basilica 4, ubi 

versus adhuc extant lapidi insculpti. Descripserunt inde et edidenmt multi: primum 

parum accurate qui anthologiam carminum recentiorwn condidit in codice Parisino 7972 

saeculo, ut ferunt, nono exeunti scripto; tum anno 1508 A.lciatus qui lapidem adhibuit, 

anthologia non usus est; tum alii, quos enumerare ° et longum est et inutile; novissinw 

Forcella Mihi versus ad lapidem tam curiosc contulit Iosephus Fwnagalli bibliothecarius 

Mediolanensis ut nunc et plene constet de eorum lectione et mittenda fuerit priorum 

indïligentia. Subnoto tamen et ex textu a Mommseno 8 constituto Alciati (AU.) et ex 

Holdcri scliedis 9 anthologiae illius (P) discrepantias ut ipse lector de Alciati ratione 

possit iudicare; mulhtm enim interest scire, anthologiasne is an lapides adhibuerit. 

1) Mwatmii editionemMigniusrepetiint Patrol. loin. GLI. 2) De lioc rhythnoritm génère 

cfr. Guilelmi Meyer De Antichiïsto pag. HOsqq., Traahe KaroUng.Diclitnng. pag. 11.4sqq. 

;j) Cfr, N. A.IVu>2sq^. 4) Cfr. 'DuemmlerGmch.d. ostfr. Reich.* H 386 adn. 3, Muehlbacher 

Reg. 1340a. Posterioris aempoetae attribuèrent opitapkium(ut liernardo presbyteroMediohmensi qui 

Anspeiii epitaplmimapiul Ferrarium Monum,(US. Ambrogiopag. 161cuit f'allor aut aliquanto post citts 

inortemimculpsit), nisi codicis Parisini testimoniumobshire videretur, quemferunt scriptum essememilo 

IX, ex. 5) Cfr, de liossi Insar. Christ, II Ijxtg.iSH, qui Aleiiitnmira describendoepiicqMosyllagc 

quadamuswn essecontenait 6) Cfr.JV.A. IV 627. 7) IsurUionidcllechiese ai Milanu(Hhdiolunii 

1890)fol. TU pag, 304 ». -JO7. 8) CIL. V->}*

404 CARMtNADE LUDOVICO11,IMPERATORE. 

1. Audite, omnes fines terre, errore cum tristitia, 

quale scelus f'uid factum Benevcnto civitas: 

Lhuduicum compreenderunt sancto pio Augusto. 

I. 

2. Bcneventani se adunarunt ad unum consilium, 

Adelferio loquebatur et dicebant principi 

'si nos eum vivum dimitemus, certe nos peribimus. 

3. Celus magnum praeparavit in istam provintiam, 

regnum nostrum nobis tollit, nos habet pro nihilum, 

plures mala nobis fecit: rectum est ut moriad.' 

4. Deposuerunt sancto pio de suo palatio 

Adelferio illum ducebat usque ad pretorium. 

ille vero gade visum tamquam ad martirium. 

5. Exierunt sado et saducto inoviabant imperio 

ete ipse sancte pius incipiebat dicere 

'tamquam ad latronem venistis cum gladiis et fustibus. 

6. Fuid iam namque tempus, vos allevavit in omnibus 

modo vero surrexistis adversum me consilium 

nescio pro quid causam vultis me occidere; 

7. Generacio crudelis veni interfieere, 

ecclesieque sanctis dei venio diligere, 

sanguine veni vindicare, quod super terram fusus est.' 

8. Kalidus ille temtator ratum adque nomine 

coronam imperii sibi in caput ponet et dicebat populo: 

'ecce sumus imperator, possum vobis regere.' 

[1.] 1, 1 an orrore(horroreMurât.)?1 2, 3 eum *glossaest 4, 3 an *gau

RHYTHMUS DE LDDOVICO Il. EIUSDEM EPITAPHTUM. 4115 

9. Leto animo habebat de illo 

que fecerat, 

a demonio vexatur, ad terrain ceciderat 

exierunt multe turme videre mirabilia. 

10. Magnus dominus Iesus Christus iudicavit iudicium; 

multa gens paganorum 

exit in Calabria, 

super 

Salerno pervenerunt possidere 

civitas. 

11 luratum est ad sancte dei reliquie 

ipso regnum defondenduni et aliutn requirere. 

II. 

t D «F M t 

HIC CVBAT AETERNI HLVDVVI 

CVS CAESAR HONORIS 

AEQVIPERET CVIVS NVLLA THALIA DECVS 

NAM NE PRIMA DIES REGNO SOLIOQ' VACARET 

IIESPERIE GENITO SCEPTRA RELIQVIT AVVS 

5 QVAM SIC PACIFICO SIC FORTI PECTORE REXIT 

VT PVERVM BREYITA8 VINCERET ACTA SENEM 

INGENIVM MIRERNE FIDEM CVLTVSVE SACRORYM 

AMBIGO VIRTVTIS AN PIETATIS OPVS 

HINC VBI FIRMA VIRVM MVNDO PRODVXERAT AETAS 

io IMPERII NOMEN SVBDITA ROMA DEDIT 

ET SARACENORVM CREBRA8 PERPESSA SECVRES 

LIBERA TRANQVILLAM VEXIT VT ANTE TOGAM 

CAESAR ERAT CAELO POPVLVS NON CAESARE DIGNVS 

COMPOSVERE BREVI STAMINA FATA DIES 

15 NVNC OBITVM LVGES INFELIX ROMA PATRONVM 

OMNE SIMVL LATIVM GALLIA TOTA DEHINO 

PARCITE IAM VIVVS MERVIT HAEC PRAEMIA GAVDET 

SPIRITVS IN CAELIS CORl'ORIS EXTAT HONOS 

10,22 an *Agarenorum ? 11,1on *(martirum) reliquie? 1 11,2et aliumj an *et talionem? q 

[II.] Epitaphinm (notu om.) P sine ullo titulo Aie. 1 llhulvicus perat 

Aie. 2 Aequiparet l' Aequi- 

Aie. pemt ~o. 8 NAMNElapis 

N 

4: Hesperiae dlc. (> SENE lapis 7 mirerue P 8 lmpus P 

~)M 9 Hune Aie. VIRV ]V]») Nlapis 

4 Hesperiae ~i!e. 

11 crebras om. 

C SENE mirerue 7' 8 hopus r 

HINCMARI CARMINA. 

De llincmari archiepiscopi Bemensis vita ab aliis 1 luculenter est expositum rcliquiim 

r.st, ut accuratius dicalur de eius carminihus. 

1. Periit, ut supra 2 est expositum carmen Audrado Modico antc anntim 845 inscriptum, 

quod erat De fonte vitae. 

2. Longius repetendum est, quid mihi de eo videatur, quod secundo loco editur. In 

tribus enim homiliarns Casinensibus in codice saec. X. nunc Matritensi 3 B 3 (fol. 179"), 

in codice saec. XjXI. Casinensii 4 CIX (pag. 260), in codice saec. XL Casinensii Cil 

(pag. 421) et in codice saec. X. Vercellensi947 legitur subiunctum Pseudo-IIieronymi 

de assumptione Mariao homiliae n carmen Hincmari, quo dicit se dedicassc Mariac parvum 

libellum, qui dus teneret gesta. Similis est codex saec. X. Çasinensis8C, qui déficiente 

liomilia pag. 205 versus ad v. 72 et pag. 201 subnexionem confinée, et codex 'antiquus'' 

Vaticanus ceterum non notus, ex quo A. Maius in Auctorum classicorum V 452 Bomae 

1833 primus totum carmen edidit. Qui coclices acl idem omnes redeunt exemplum, 

scilicet Hincmari opus ilhid, de quo Flodoardus9 narrons refectionem ecclesiae Remensis 

ab Hincmaro a. 845 coeptani dicit: libellum quoque de ortu sanctae dei genitricis 

Mariae sed et sermonem beati Ieronimi de ipsius dominae assumptione scribi fecit 

et tabulis eburneis auroque vestitis munivit. De eodem opère anno 868 10 controversia 

mota est, quam rem Flodoardus11 his verbis persequitur scripsit Hincmarus Odoni episcopo 

1) Qui nuperrimede Bincmwo doctumMbrumedidit Heinrieus Schroerx(Frîburgi 1884) quem 

ad Uhrum,hic seméldelegassesuffecerit in eo is capite (pag. 466sg^.J, quo quae retenimscripta Hincmarus 

legeritpercenset, quot verba tot fereervoresposuit. E quibusquaedam subicimuscorrectiora legerat 

Hincmarus puer ut ait soholarius (Opp. cd. Sirmondus Parmi» 1645 II 481) Cynegeticon Carthaginensis 

Aurelii i. e. Nemesiani(ed. BaeiwemPoet, lot, min, III wo; Hincmari locumprimus adnoiavit 

Pithoeus),e quo prhnos duos versusafferl, priovem,consitUout soletinmutatum; ib. II476 tititur versibus 

e monostichorumsynagogedepromptisiisque ab ipso Oatoni adscriptis (éd. Saehrens l. c. III 236sqq. 

10.35.59);locum de Leonide Alexatidri Magni magistro (Opp. II 185.201)débetliïerongmi epistolae107 

(ed. VaU.,1682; crnnSirmmidoSchroersioqmerravit etiam Prou in Hincmari Palatii ordinis ediUone 

Parism 1884); QuintiKani quam nescia an ex Hieronymolaudet controversiam, pwsonati QuintiMani 

declamatiomaiorest XIII; Senecam novit seditempersonatumOpp.II 476;sumpta a .setamquame libris 

phyaicorumOpp. II 154, ex arithmeticis Opp. 1462, e paganis de magia doctoribus Opp. 1655ad verbivm 

omniatranstulit ex IsiâoriOriginnm XII7,III 5, ib. 7, VIII 0. De carminumcodicibus cfr. Duemmler 

N. A. IV 536sqq. 2) Pag. 69 adn. 3. 3) BiWiothec.pair. Lat. Hispaniens.ecid. Loeivcet Ilartel 

1367sqq. 4) BMiothec.Casinens.II 476. 5) Ibid. II 424. (i) GazzeraMemmiedcttar. aecademia 

di Torinoser. II. tom.XI scienzemmali, storicheefdolog. Tour.1851pag.256, 7) Ed. VcillarsimXI93. 

8) Bibliothec.Casinens, II 408sq. 9) Histor. Bemem. III 5edd,Heller et Waitz SS. XIII 478. 

10) Ofr. Schroerspag. 168adn. 103 et pag. 575 adn. 03; haeret tamensscrupulm,quia apud Flotlimrdum 

hoc locnregextorumténor twbatm ridctur. 11) L. c. III M pwj. 530.

PBOOEMIUM. 

Ikllovacmisi pi'o libelle historiao de ortu sanctae Mariae et omelia beati Icronimi (lo 

assumptione ipsius dei genitricis, quae quidam monachus Corbcicnsis monastci-ii non 

esse recipienda contendebat. Ad quae respondet idem domnus Hincinavus prefatam 

historiam nos habere ad lectionem, non ad proferendam auctoritatem, omeliam vero 

genuinam esse. Ac potest guident monachus ille Corbeicnsis, queni credunt* fmssc 

Batramnum, Hincmari sententiam impugnasse multo post editum libclîum. Nec prader 

eam partent quae erat De ortu Mariae 2; quippe quant propagare dubitarent, codex Hincmari 

a posteris describi est desitus atque Mine ma cum homilia ctiam carmen eius ad nos 

pervenit. Quod si recte disputatum est, carmen scriptum est necessario intra 845 et 868; 

videtur tamen propter rationes theologicas 3 scriptum esse iant ante 849. 

Contulit Matritensem (M) b. m. Etvald; ex codice Casinensi Cil monachi Casinemes 

carmen in Florilegio Bibliotheeae Casinensis II pag. 116 evolgarunt (C), iideni in Bibliothecae 

Casinensis II 408 sq. ex codice, cui numerus est C, pauca de titulo et stibscriptime 

attulerunt (C1); Vercellensis libri leciiones e Gansserae (V), Vaticani ex Angeli Mai libro 

(A) depromptae sunt. 

3. Intra annos 853 et 856* Hincmarus Flodoardo teste 5 scripsit ad Karolum regem 

opus quoddam egregium metrice de gratia et predestinatione dei, de sacramentis quoque 

corporis et sanguinis Christi et de videndo deo atque origine animae. simul ac do fide 

sanctae trinitatis, quod opus appellavit 'ferculum Salomonis.' Quod carmen videtur fuisse 

pictim ac figuratum ad moduni Porfyrii0. Numerorum explicationes ipsum non continebat 

sed in commentario cum opère coniuncto editoque Hincmarus proposuerat, quant ob causant 

quot versus complcctcretur singidum capitulum. Operis ita bipertiti Sirmondus à/Jcpalov 

codicem*nactus nec priorem partent edidit et ex altera, commentario dico, in Hincmari 

Opp. tom. 1756 sqq. transmisit initium. Servavit tamen Durandus àbbas Troarnensis in 

operis De corpore et sanguine Christi parte VIL duodecim. versus, quos e Durandi aliquo 

codice Sirmondus l. c. Il 844 descripsit, postea Acherius, cum Dtwandum Lanfranco subnecteret 

(Parisiis 1648), appendicis pag.99 edidit. Apud me est carmen IV I, cui extrema 

commentarii pars item versibus facta 

4. Hincmarus iunior episcopus 

adiungitur. 

Laudunensis ecclesiae9libellum maximum partem 

e Pseudo-Isidori decretalibus collcgerat, quo probaret episcopis contra metropolitanorum 

1) Cfr. Bueckeii in Hilgenfclch)Zeilsehrift fur tmssemclmftKcheThéologie I (1S5S)png.r,->r,. 

2) Quevi librum fuisse mm, gui est De ortu Mariae et infantia salvatoris (éd. TisehemlorfErimyel. 

apocryphe pag. ôl; cfr. M. Eeinsch Die etc. 

Halis 1879pag. ri) contra Schroer* 

(pag. 168adn. 103)opiiiamur, qui dicit Hiiicmanimohtulisse librum De natititate Mariât' (éd. Ttschcitdorf 

pag. 113). 3) Cfr. Schroerspag. 468 adn. 57; carmen Eincmari cumcodice al>eo S. Murkw 

oblato colmerereille non perspexeral. 4) Si Schroers recte ratiocinatur pag. 5fi adu. 40; cfr. va* 

supra pag. 69 adn. 3. 5) L. c. III 15pag. 502. 6) Qnam poetaeillotemporePorfyrium Optât ianum 

imitati suit, inter omnes constat; cfr. testiinmi-iain Welseri Opp. Norimhergae1682app. pag. l et in 

L. Muelleri editioneLipsiae 1877pag. S; supra pag. 124adn. 4, pag. Hiuad. < XXX1I4. infra adn. v. 

Longo carminéDicuihts qitoqttein amputa inedito Porfyrii c. XXV[XXVI] expremt atqui: permntationis 

rationea exposuit; versustrès ex eodemPorfyrii carminéexcerptikfliintnr inantlioloi/iaKtirolitia, 

quae est in cod. Parisino Son, cfr. de ttossi Inscript. Christian. III 1pag.24(1.– Cetera») opinor 

Wittkmnoin Cantici eantieommparuphrasi (cfr. SccmmllerDie Handschriftenetc. WUliramsArgentomti 

1877pag, 5) Hincmariani FercuKfiguras ohm-salonesse; navi de HineimtricpicolumniUloquitur ctium 

Durandus l,e. 7) QuamquamSchroersid crediditpag. 40V, 8) Alter codex sumth)XII. liotomuçii 

fuit, cfr. Renie de l'art chrétienHt)(1880)pay. 455 (Beckeri Gitaiog. ta n. 52). i>

408 

HINCMARI CABMINA. 

pnuxepla ad sedcni upostolicam appellare lirere. liepetitamhukit, libelli quem pitatiolum1 

nominari voluib editionem, eontractiorem illam sed versibus ad Karolum (Jalvum 

praemissis (c. VII I) auctam, a. 869 mense Nov. per Wanilonem archiepiseopum Scnonensem 

Hincmaro archiepiscopo Ilemensi avunculo suo GundulfiviUae tradidit 2. Is stalini ud 

redarguendum aggressus a. 870 mense Iun. quod inscribitur 'LV capitulorum' opus emisit, 

eut praefixit titulationem illam metricam oompilationis Ilinemari Laudunensis episcopi 

ad domnum regem Karolum 

versibus conscriptam. Paulo 

fictam (c. VII I) et stutm ipsius responsionem (VII II) item 

post lui. 870 acta ea complcxus, quae ad suam cum sororis 

fïlio litem pertinébant, inter alia suos 

versus iunioris ter, senior is bis editos. 

illiusque versus iterum edidit. Videmus igitur 

Libri tamen harum editionum vel scripti vel his 

defwientibus impressi pro scriptis habendi inter se omnino congruunt. Atqiie prima 

Laudunensis Hincmari ab ipso instituta editio tradita erat in 'veteri codice ecclesiae Laudunensis', 

quo ex coclice a Sirmondo in Hincmari Opp. II 355 Parisiis 1645 impressa est. 

De prima Remensis Hincmari editione, quae Laudunensis Hincmari erat seeunda, videtur 

dépendisse codex is, quem Cordesius in Hincmari Opp. Parisiis 1615 adhibuit, Cordesiique 

text-um Sirmondus irecognovW l. c. II 382. Ex altéra Bemensis episcopi editione, quae 

Laudunensis erat tertia, superest codex Vaticano-Palatinus .296 olim S. Mariae Hildenesheimensis 

(H) saec. XI. scriptuss, ad quem versus, qui ihi sunt fol. 2.2" – 23 v, ego conkdi. 

hiculenterillustrât; efr. Cangiipraefatwnem Qlossar. c. XXXIX. Est apud SirmondumIl547sq.: qui 

enim linguam in qua natus es non solum non loqui, verum nec intelligere nisi per interpretem potes, 

cum suppeterent sufficienterLatina, quae in his locisponere poteras, ubi Graeca et obstrusaet interdum 

Scottica (efr. TrombeAbhandl. d. bayr.M. I Cl. XIX 2 pag. 362sq.) et alia barbara (ut tibi visumfuit) 

nothata atque corrupta posuisti, paret quia non ex huinilitate vel ad manifestationemea, quae dieere 

voluisti Graeca verba, quae ipse non intelligis, inconvenientissime posuisti, sed ad ostentationem illa 

insipientissiineinseruisti, ut omnes qui illa legerint intelligere possint te illa vomerequae non glutiisti. 

hune namque morem etiam a pueritia habuisti in his, quae te dictare (efr. Meyer de Knonau ad 

EkhéliaHi CastesS. Galli pag. 24 adn. 80) rogabam, maxime autem in versibus et praecipue in figuris 

Porphyriacis (efr. supra pag. 407); in quibus verbalinguae alienae atque obstrusa, impropria et utilitate 

sensus earentiâ, quae nec ipse intelligebas, studioseponebas. quodmente peroipiebamet mihi admodum 

displicebat; sed cum viderem te per iactantiam amore laudis flagrare et me non posse sentirem in 

aetatist,adolescentia te ad tantum robur mentis accendere ut ad discendi ac versifioandistudium te 

provoearem et iactantiae a te pravitatem craderem, ne aeriore correptione tractus revocareris ab 

studio, permisite intérim (tantum ut studio litterali incumberes) de scientia iactitare, donec in maturiore 

aetate ab illo etiam vitio possem compescere quoniam sancti et sapientes ac magnae auctoritatis 

viri et etiam utriusque linguae, Graecae videlicet et Latinae, periti suis scriptis verba Graeca nisi ea, 

quae in scripturis vel canonibus sive interpretatione sunt posita et veluti Latina in usuhabita, verum 

et obstrusa suis dictis immittere ad ostentationem noluerunt. de Hebraea vero lingua 'alléluia' et 

'osanna' atque 'amen' propter auctoritatem primae linguae et reverentiam sensus sine interpretatione 

usi fuerunt; nos etiam moderni Glossarios Graecos, quos suatim 'iexicos' vocari audivimus, sed et 

sapientùm soripta de nomimbus obstruais habemus et adeo sensatuli sumus, ut nostras dictatiunculas 

oo usque circumdvicereet producere possimus, quatenus verba Graeca vel obstrusa de glossariis adsumpta 

in admii-ationemvel stuporem nescientibus seuscalpentibus aures profen-epossimus;efr. Schroers 

l. c. 407 adn. Contra aminailus ab iimiorèHinemaro pvpter soloeownosmtatur in epist. apudMansiîtm 

Gondl. XVI842, quo locojïi'o mori gratum scribendiitnest morigeratura efr. Schroers l. c. 316adn. ô. 

De Hin&narortttnlïbro ghssanvm,dixi Sert Phil. WochensAr.XII 176. 

1) De voceefr. WattenbachDas Sehriftwenen3 in indice. 2) Gfr. Schroerspag. 579 adn. lis. 

8) Descripsemntcodkem Schroers pag. 335adn. lia et StevensonCoda. Palat. Lat. Jiibl. Valie. 1 75. 

In codiceCustmo0 14 mec. XII, qui ignoramusqimmsequatur recensionem,née titulatio nec responaio 

inve,nitur,efr. Klein Uebereim: Handschrift des Nicolansron CitesBeroiimISOti par) 14.

Codex Farisinus 2805 olim (Mberlinus (F), 

TITULI. 

POEÏAKI.AT1JII AEVIC.\ROUN111, 2. 

Mhwmari, cf'r. 

52 

Duemmler N, A. IV 630 et Hauréau Cas poèmes lut. attribués a. St. Bernard 4.1. 

4(19 

in qito carmin a leijunlur fol. 7–11", ad 

quotam IHncmari Bcmensis editioncm pertincat ntiscio; nam Alfredus Schoenc 

car mina accuratissime inde comparavit, de codicis indole nihil retulUK t. 

1. 

i. 

Hanc aram domini genitricis 

honore dicatam 

Cultor ubique suus decoravit episcopus 

Hincmar 

Muneribus, gratis 

funetus hac sede sacerdos, 

Iam bene completis centenis octies annis, 

5 Quadraginta simul quinto 

volvente sub ipsis, 

Cum iuvenis Karolus regeret diadema regni, 

Hune sibi 

pastorem poscentibus 

urbis alumpnis. 

Virgo Maria tenet hominem regemque deumque 

Visceribus propriis 

natum de flamine sancto. 

II. 

m. 

Sancta dei 

genitrix 

et semper virgo Maria, 

Hincmarus 

praesul 

defero dona tibi. 

Haec pia quae gessit, docuit nos Christus Iesus 

Editus ex utero, casta puella, tuo. 

Hac requiescit 

humo Tilpinus praesul 

honoris. 

Vivere cui Christus vita et obire fuit. 

IV. 

V. C, qui 

[L] [i.] Flodoard. Ilïstor. Jiem. III b (edd. Relier et Waitx 88. XIII AK): Hincmarus archiepisuopus 

teinplum beatae dei genitricis Marine, quoil a fundameutis Ebo renovare coeperat, istc pace gratiaque iruens 

regia preclari consummavit decoris eminentin, insuper et arnm sanctae genitriois dei auro vestivit ac lapidilms 

preeiosis orhavit; his quoque versibus titulavit: Hanc aramep. 3 gratis] sacris Flod. coda., interpolât! 

6 iliademata Flod. coda, interpolait [n.\ Flodoardus l. c. (par/. 419): et ad imaginent dei genitricis in ipso 

altari: Virgo cqs. [m.] Flodoardus l. c. (peu). 479 et 

II Ii) peuj. 482): ouangelium aureis nrgenteixque 

describi fecit litteris aureisque tnunivit tabnlis et gennnis distinxit preciosis his quoque versilms ilisigilivit.- 

Sancta eqs. 3 presal ut saephis e pro ae Flodoardus [iv.] Flodoardus l. c. II 18 (pn< 465,) 

Qui presul defunctus est anno sui opiscopatus 47. cuius corpus 

iul pedes satteti llemigii tuinulatum liuiiisnimli 

ceruitur liabere titulum: Hao requieseit eqs.; Uarlolus in MelropolU Bemenshs Historia Insnlis 166(5 /ÎH7 

'Corpus eius ad pedes S. Reinigii tumulatum est, non ubi primus stmetus hic confessor sepultiiram Imbuil, 

sed ubi hune erat post primam translationeni cum hoc epitaphio, quod abbatum cura parieli iuieta manis 

altare affimim est, qui ullimae mstaurationi basilicae, quae stat adhuc, Incubuerunt Hac requiescit ciys.' 

(repetit tamen epitapldum ex Flodoardi editio?ae); Mabilio Annal. Ord. SBened. Paris. 1704 II 350: 'Exstrit 

etiant nimc in Remiyiana Ubliotheca rame antiquitati» pontificale ex dono ipsius Tilpini, qui in eadem basUini 

sub odeo tepultus est, uffixo cul nom odei parietevi non ad altare, ut failli Marlotiis, ipsàt* Tilpini epitaphiu, 

(piod Bïncmarus compostât in hune modum: Hac requiescit eqs. (patent. Marloli edilionem correxime ce 

[1.1 [i. tt.) Tttuli seripti mut a. 845. [m.] Tiiulm ineeriae aetatis. [i\.] Mortuus est Til- 

pinim monachus 8. Diomjm postea arehiepkcopius lîemeiws c. a. 795 (c/r. Waits ad Flod.), scripsit 

epitaphimn Hhicmarus episcopus foetus i. e. jwsi (t. 845. 

1) De veraibux qitUnwdmn moiulHms, qui in Gataloijo biblmthecac retfioc nd cuil. •>< dicttntur

` 

410 

HINCMARI CAHMINA 

Et quoniam locus Hune Itemi populo martyr Dionysius alrnus 

Pastorem vigilem 

atque gradus hos iunxerat, Hincmar 

misit et esse patrem. 

5 Quem pascens quadragenis ast amplius annis, 

Veste senectutis despoliatus abit, 

Quartas cum Nonas menais September haberet. 

Mortua quando fuit mors, sibi vita manet. 

10 Huic fecit tumulum, composuit titulum. 

IL 

Hune, genitrix domini, parvum tibi, magna, libellum 

Hincmarus praesul, virgo Maria, dedi. 

Qui tua gesta tenet caelesti dogmate dicta, 

Quae clare monstrant te genuisse deum, 

Qua verbi carnisque, animae et substantia vera, 

Mox concepta simul filius unicus est, 

Non hominis tactu, sed dii flaminis actu 

Procedens thalamo, ventre, beata, tuo. 

Virgineo alvo nullum quae passa dolorem, 

îo Ast utero clauso es virgo parens pariter. 

Per carnem verbi mater veneranda refulges, 

Ancilla et hominis pro deitate manes. 

Est homo quippe deus, deus est homo Christus Iesus. 

Unus utrumque, deus verus et auctor, opus. 

15 Una est persona et duplex substantia Christi, 

Quem tua virginitas edidit alma deum, 

Ecclesia ut gignit natos ex ventre lavacri 

Flamine de sancto virginitate sua. 

Ille deus proprius natura est filius ex te, 

20 Nos ut adoptivi munere congoniti. 

Qui semper tingit baptizans sanguine sancto, 

Quisquis baptizat fonte sacro genitos. 

Nam constat non esse ratum sine nomine trino 

Baptismum Christo voce docente sua. 

25 Caelica régna suo pascit qui corpore sancto, 

Lacte tuo est pastus vita cibusque salus. 

lajmle); SamnuirthaniGall. Christian.1X32 Marlotumet Mabiliunemcontaminant 3 niartir dionisius 

ï'iodoardus 5 ast Flodoardus Mabiiw]est Flodoardi aliquotcodd. ilarlotus: ait *post? 1 

[[t.] VKliSI MARH EPISCOPI.IN SANOTEMARIEC" 2 hunemaras MO hinc marcus V 

ii sua V 4 monsti-atvia te V: ijlossatptae est via ad qua v. 5 referenda 5 Quia M Nam A et 

oui. V 7 Nam V *seildii] sed dei il/G sed sancti Vgenitiis sedA. 1, il Virgineoalvo] Virginie 

aluo VAluo uirgineo A~t que nullum A 10 Ast] Atque il es] et Y 11 uerbum (om. mater)C 

fulges(! 13 homoquippe] hoc quoque V alterum deus om. A homo] hoc V 15 est om. C 

et] sed C'A '-t 16 almiidedit dominumA 17 gignis V 18Flumino C 19 llla, V deus| 

om. C diuini Vuate V 20 ut om. (lui in lioc «ertu deainitj V 22 ganitusMO 23 nomine] 

xomene M 24 BabtismumM christi MO docendosuo C 2(î cibiqueA.et ex sil. M 

[IL] Scripsit Hincmarusarchiepiscopmsfaclus c. a. 845; sitpru pag. 402. 2'ànq. Matth. 28, 11).

CARMEN DE BEAT A MARIA. 41.1 

Antistes summus, rex, hostia factus et ara 

Ostendens patri nostra piacla tegit. 

Nempe sacerdotis munus, quo fungitur ipse 

30 In caelo, servis posse patrare dedit. 

Cum quibus et per quos idem sua munera sacrât 

Per sua verba, suo flamine cumque cruce. 

Spiritus et sanctus, quo natus carne parentis 

Extitit, is lesum munera nostra facit. 

v, Sed hoc vera fides cernit, non carnis ocellus, 

Ut Petrus hominem viderat esse deum. 

Qui iam non moritur devicta morte resurgens, 

Pro nobis iterum vita, salus patitur. 

Passio namque eius quotiens replicatur ad aram 

40 Mystica, nos totiens sorde lavans reparat, 

Suscitat et leto peccati morte sepultos, 

Ni mala vota premant, quos bona vera gravant. 

Et qui corde pio sumunt mysteria Christi, 

Ex te progenitum, virgo Maria, gérant. 

45 Ipsius efficimur corpus libamine sacro 

Idemque in nobis ut caro nostra manet. 

Hic agnus verus, tollit qui crimina 

Passus qui 

mundi, 

mansus vivit in arce poli. 

Integer ipse manens satiat su De cruce de potra carne 

nos, unde redemit, 

cruore suo. 

Petra 

Et 

etenim Christus percussus verbere teli 

bino est, quoniam sunt duo ligna crucis. 

Qui panis vivus limfa cum sanguinis unda. 

Fonte sui lateris sic rigat aecclesiam, 

ur> Quam moriens formavit, Evam recubante soporo 

Adam ceu dextri parte sui lateris. 

Est quoque praeclarum: quoniam haec hostia 

Ex multis granis, pluribus atque acinis, 

constat 

Oblata a multis una est oblatio sicut, 

no Redditur et cunctis una simul populis, 

Corporea non Manna 

parte, 

dei signat 

magis virtute superna, 

quod veteri in populo. 

In caelo tota est nec non in corpore nostro, 

Corde simul tota est de cruce sumpta salua. 

es Nec tantum vivis prodest oblatio sacra, 

Carne et defunctos hostia data levat, 

Gloria qua sanctis, requies praestatur et illis, 

28 nostevin uostroalla manu corr. M 29 munusMO 30 pntrariJ/piUriaro(! :î.'iSptrîtus] 

SiuictusC 35fido C (etin quo vertu»detritiorest Mi) cernit]oernisMO ucellisV (et M?) 40 Mistiuv 

mW eliammistoriasemperC 42 an *lovautf 45 efficimusM 4lî Ulomi|Ho|Ulom4111C in 

om. MO 61 tori MO:an terril f>2Et] EstA liiiio]nino .¥|{OiniiiojI est m»..1 53 limpli» O 

lymphttA 54 ocolosiamA 57 ostin O C2 Magna O (il!linstinliiiulinm.1/ n« *lnm 

07 savicti C pr«8ttttnrMO ti8 uonvjma A un l'orn« 

36 MaUlt. I«, 16; Ioh. tî, 70. 

Quos non excoctos mors vera corripuit. 

SI Oarinih.1, 10,4, 

f>2* ;.0-'

412 

HINCMARI CARMÎNA. 

Est quibus ad meritum, finis si corpore Christi 

îii Talcs inveniat, quos bona facta iuvant. 

Ad quos porvoniunt domini înysteria viva, 

Cuius et inferni spiritus antra petit. 

Sicque suos lectos eduxit sanguine sancto, 

Hoc se salvari qui tenuere fidem. 

7. Lex inquit: carnes agni mandentur in unam 

Rite domum, quisquam tollet et inde nihil, 

Et, panem potumque volet qui sumere vitac, 

Catholicae maneat iunctus amore domo, 

Si vult cum sanctis caelesti in sede matière 

ao Inque decore suo regis honore frui. 

Cuius conspectu satiaris, virgo Maria, 

Qui decus imperium cum patre semper habet, 

Qui dum surrexit, multorum corpora fecit 

Surgere, quos secum vexit ad astra poli. 

s. Sanctior his cunctis, verbum quae gignere vitae 

Facta es digna tuo corpore virgineo. 

Quae caro sancta dei non est corrupta sepulcliro, 

Nec tua, qua corpus sumpserat ipse deus. 

Cum quo, stella maris, resides in culmine caeli 

90 Concelebrata piis laudibus angelicis. 

Quo pietate mei memorare, benigna, miselli, 

Qua e cruce clamavit: 'Filius ecce tuus' 

Atque, ut discipulus curam tibi ferret honoris, 

Dixit Iohanni: 'Mater et ecce tua'. 

95 Mortis in articulo vita et resurrectio nostra 

Exhibuit tibimet hoc pietatis opus. 

Cum moriar, caeli claris praelata ministris, 

Christo conregnans, sis pia, quaeso, mihi, 

Ut partem merear cum his, quos gratia salvat, 

100 In lucis, pacis sorte, quietis. Amen. 

Hanc autem supra scripti libelli subnexionem centum versibus constare disposui, 

quoniam decalogi denarius per se multiplicatus in centenarium surgit. Et sicut idem 

decalogus dilectione dei et proximi adimpletur. ita nimirum hac gemina dilectione ad 

aeternam vitam, quae signatur centenario numero, pervenitur. 

70 inuenit A (et ex sil. M) 74 Haec MC tenuevatMO ficloC 7(i nicliilM 77 uito 

et sic hincpasrim e pro ae M 78 CattiolicaC 86 est MC 89 que 0 91 Qui A 92 Qua e] 

De A 98 ChristusC || hanc 'iitbnesnonem'ont. A. uersibus](hiolmsC6" dnobns iiorsibuaM 

nimirumper hanc goiTiiuamdilectioitemC Ci rjuaesigufiturjrjuesiturO1 

75 Exod. 12. 89 Maria stella Maris est ex falsa Hiermymi etymologiaquae valde placxiit 

r~aecti~aevo cfr: e. < JMe/otMtzct~frerxclvfert op-i7cioccznuneaa i9a.ArevozliIsidryr·o 1Ÿ500et llZarai7tnrc rul 

Hymnonim n. 529. 92sqq. loh. 19,'26 sq. 'MeUto' in Clam éd. IHtra SpUAleg.Solo»». III 

pile/. 286 Decem ad dncalogum; pat). 289 Centum ad martyrum fructmn; cfr. Ltidorwn

DE BEAT A MARIA. EPTTAPHtUM KEMIGII. 4133 

III. 

Hic famulus Hincmar domini sacra membra lonavit 

Dulcis Remigii ductus amore pio. 

Qui prius est sanctus, mundo quam mati'o creatus. 

Et magnus dictus caelitus ore dei. 

s Bi8 denos binosque gerens feliciter annos 

Sorte dei sumpsit pontificale decus. 

Sexaginta simul bis septem manserat annis 

Istius urbis honor, praesul et orbis amor. 

Vitam defunctis, reddens quoque lumina oaeois, 

10 Egerat et vivens plurima mira satis. 

Nam domuit fera corda animo pius, ore profusus 

Sicambrae gentis regia sceptra sacrans. 

Nonaginta quidem sex cum compleverat annos, 

Splendida lux nostras deseruit tenebras: 

is Idus iam plenas cum lanus mensis haboi-et, 

Emeritus miles praemia digna capit. 

Isdem Hincmarus primus hac sede sacerdos 

Post triginta loco constitit et numéro; 

Qui sextus decimus, sub hac radiante luoorna 

20 Remigio, Remis munia cara dedit. 

Annis septenis, quinis ac mensibus egit 

Pastoris curam haec recolenda patrans 

Octingenteno quinquagenoque secundo, 

Quo deus est anno virgine natus homo, 

a:> Tertius et Karolus regni componeret actus, 

Octimber primam cum daret atque diem, 

Ac tercentenus octavus tangeret annus, 

Hic iustus domini quo petit astra poli. 

Ter centum fuorant, tres et deni qnater anni. 

ao Quo vitae Francos gurgite lavit ovans. 

Ipsius is precibus caelesti in sede locetur, 

Quem terris coluit verus amator. Amen. 

t. 

[III.] [t.] exslatin calcevitae S. fiemigiiab Hincmaroconscriptae ijiiae legiturm cod.Bernensis168 

fol. 142 saec.XjXI., edita est a Surio in I 207sqq.Deprobali»sanetorumhistoriis Goloniae1 570ubi carmen 

est par). 304 et ex 'insiffni codieeMs. meinbranaceoMusei'Antverp. in ASS, Oct,1 131sqq, a liollandistis 

qui de carminéreferunt pag. 114; et hac vila l''lodoartlus transtulit ire Jlistor. Rem.I 21 pay. 438, ex 

Flodoardo Marlotm in Metrop. Remens,hist. 1 395cuins errores non mhscribo, Versusinscriptigopnlcro 

S, RemigiiSurins Sequuntur metrici versus consoriptiin lnculo argonteo in quo recomlituinest intogrum 

corpusheati Kemigiicodex Bolland. in loculo vero ubi tune depositumcorpuseivis est lui versus a (tourno 

ITincmaroeditilegunturFîadoardus 17 primushac] prius bac in Sttrius 19 CuiiSurîus k26Ot'tober 

Snrhis et cod. Bolland. 27 ter ceutenoseod, Bolland. auiios cotl. Bolland. 

[LU.][i.J TVanslatioJleviigiinb HincmaroKal. Oct.85 J fnetnest. Nultut est ]{anigiuncnmputimtf 

Hincmaro448,epiacoputs(actus 470, nxirttim .VM.

414 

HINCMARI CARMINA. 

Hoc tibi, Remigi, t'abricavi, magne, sepulchrum 

Hincmarus praesul, ductus amore tuo, 

Ut 

Il. 

requiem dominus tribuat mihi, sancte, precatu 

Et dignis meritis, mi venerande, tuis. 

IV. 

Agnus, 

lux mundi, proprio nos corpore pascens 

In nobis maneat, mansio nostra siet. 

1. 

[il.] Modoard. III d(pay.482J ante ipsius sepalchrum opus egregium auro odidit gommisquo distinxit, 

foncstram inibi, unde sancti sepulchrum videretur, fecit et oirca ipsam fenestollain hos vorsiculos indidit: Hoc 

tibi eqs. ex Flodoardo edidit Marlotus Metropol. Rem. I 395, ex Marlolo Mabilio Annal. III 237 

1 fabricauit Flodoard. corr. Mabilio Il Hincinaro subdo versas ab aiils in cadem Revùgii translations fados. 

'Haldoinus' ut ait Mabilio in Veter. analect. I Paris, 1G75 pay. 41fi sq. (éd. alter. pag. 423, iteravit 

Mignius CXXIX 1033) qui nescio quo ex codice haec sumpserit – 'Haldoinus. quondavi Abba Monuslerii 

Altivillarensis hoc memoriale digessit, XII videlicet versuum, si lipiscopus Hincmarus voluisset, in circuiln 

scr'mu, ubi S. Remigius transponendus erat, de transferendo corpore predoso eiusdem Re.migii a Kurolu Itcgi: 

parilerque praefato Tiingmaro Praesule etc.: 

Doctor Franoorum primus pastorque lîemorum 

Hoc recubat sacro Remigius tumulo. 

Limina quem templi quondam tenuere sepultum 

Servantem domini saepta gregemque sui. 

Anno a nativitate domini DCGOLII. IIII. Kal. lunii regni vero Karoli XII. ovdinationc: qtioquc opiscopatus 

Hincmari XIII. iiidictione XV.' Pergit Mabilio 'Hos versus Hincmarus tumulo H. '/temûju non appomil, 

sed alios a s» composites' i. e. c. III i: cfr. eundem in Annalib. l, c. || fflplieid, I/ntlnwici Pu Jllia lune ip.vtm 

abbatissa

TITUL1. FERCULDM SALOMON1S. 415[> 

Agnus", fons vitae, proprio nos sanguine potans 

Semper more suo debriet atque rogat. 

s Hic deus omnipotens, per quem pater omnia fecit, 

Naturas rerum mutat, ut ipso volet. 

Hic cruce nostra créât, propriis et munera verbis, 

Fitque caro ac sanguis pane liquore suus. 

In cruce nam corpus fixum est, sanguis quoque fusus 

10 Christi, quae in cena iam dedit ante suis. 

Cum nos indigni haec memoramus iussa, redemptor 

Emptorum pretium munera nostra facit. 

h. 

Haec, ut vobis nulla desit, Karle care, gratia,. 

Versuum mensura pandit atque aerarum 

Régis 

quantitas, 

nec non mensa dives cognomento ferculum 

Prompsit vobis sana, 

Quae piano sermone 

princeps, per doctorum fercuhi. 

dicta strinxi lege carminum 

Et prosa diserta iunxi, diversis ut calleas. 

Supra quaedam nempe de his explanavi largius. 

Ut transcurrens quippe quaedam computavi strictius. 

Et si dignum stricta ducis explicari plenius, 

to Adsum votis, forte nobis si donantur otia. 

Prondat rex, quae praesjil offert, et demonstret moribus 

Sensu verbo haec in.aotu cunctis regno subditis. 

Longa felix vivat isto Karlus vita in saeculo, 

Vivat clarus semper almo sanctorum in consortio. 

V. 

Remis oquum misit, mulum Burdcgala nullum 

Aut mulus veniat aut equus hue redeat. 

8 ac Durandus Acherii]et DurandusSirmondi 

nwnd1 771 efr. supra pag, 407. 

10 quemDurandus Sirmomii |n.] éd. Sir- 

[V.] Hincmari,nt ai; Fladoardo hUellegmiiis,distichonleyitur in dm. 145(>!)saec. XI, fol, 7'J" «ne 

titulomhiunctumepilaphio a Johanne Scoltucomposite»; cfr. DuemmlerK. A. IV 534et TraubcAhhandl.il. 

b. ALI. Cl. XIX 2 pag. 363 

(V.] Fîodoarâ. ï. c. J/T21 jiac/. ;">17.' 

Frotario Bm-degalensiqui sibi talmn dirwxoratversum: 

Remis oquum nobis, mulmu Burdegala vobis 

talom post reaiisit 

Remis equum misit, mulum Burdegala nullum. 

FroUtriumBurdiflalememepiscopwnc.StiO– 8(i7fuisseSammarlhamtsdidt Ottll.Christ. Il 707. Hincmari 

episkilaa Schroersioimp. 572 aàn. 68 referhtr ad. a.. 860–862. Alhiriunt epismpi ad venienlum nohis 

e çodiceBemKtmi48 saec. X. fol, 191• (Hagen Qalalog.72J notum 

Gallia nutrit equoa. uutrit Uurdegula uiulos.

4)6 

HINCMARI CABMINA. 

VI. 

'l'empora concedat Christus felicia regni 

Huius et aeterni, rex, tibi, care mihi. 

Floreat aeternis tecum sapientia donis, 

Ut tibi permaneat laus, honor atque salus. 

s Dextera te Christi semper defendat ubiquo: 

Vive deo felix et sine fine vale. 

VII. 

i. 

TITULATIO METRICA COMPILATIONIS 

HINCMARI LAUDUNENSIS EPISCOPI 

AD DOMNUM REGEM KAROLUM FICTA. 

Iste pitatiolus plane depromit et apte 

Sedem appellandam libere apostolicam, 

Quin appellantem haud vinclis artarier ullis, 

Responsum a vincto rite nec exigier. 

s Archique pontifici distinguit iusque modumquo, 

Cum compraesulibus ceu teneat sobrius. 

Sitque pio regi Karolo pax vita potestas, 

Qui probus haec cernens prae probitate probot. 

Cui si surripitur humanis nisibus ullis, 

10 Cassando reicit, res ubi certa redit. 

Sic sua mens adeo veri defervet amore, 

Recte frustrandum ne sinat esse ratum. 

Nanque animum servat mitis sapientia fortem, 

Prae cunctis proprie quem redimit pietas. 

u, O quam rex felix, virtutum fortis amator, 

Tam bene quem superat sola boni pietas. 

At te, Christo, deum noscens dum diligit ultro, 

Quae spernis spernit, quae statuis statuit. 

Se tibi committens in te tua verba veretur 

20 Nunc et in aeternum tuque tuere tuum. 

il. 

RESPONSIO. 

Hoc tibi do titulo, iuvenis Hincmarc sacerdos, 

Respondere mihi convenit arte pari. 

[VI.] in calce epistulaede uerbinpaalmi 103,18 ad l/udovicumIlermaniae reijem daine; cœ cudicc 

>S'.Memigiiliemen.uaéd. Sirmond.HincmariOpp.//157, exslaleliamin dm. 14738fui. 8H" ijui in oersibus 

concinitcum Simnondicod. 

[VII.] [l.] &uicto corr. II 16 a/mator 1' 

[VI.] Sori/ptumest a. 865, c/'r. Schroerspag. 531 Reg. 184. 

[VIL] [i.] Seriptum est a. 869; cfr. supra pat/. 407. 9 Oui se. pitutiolo; ». e. si Kurolus per 

praeossuasoresM ait culductusut a meaeeollectionisdecretisreeedat,rata reddet irrita. [u.] Seriptwn 

est tt. 870; cfr. supra pag. 408,

IN HINCMARUM EPISCOPUM LAUDUNENSKM. 417 

Ne tibi sis sapions, multum quod caecat homonuni, 

Collige de veris haec tua ficta fore. 

r. Sicut et ipsa tui primordia carminis esse 

Clare demonstrant degeneri genere. 

Namque pitatiolum neutro dixere priores 

Et caput hoc languens cetera fiuxa docet. 

Quae compilasti vario pro tempore et actu 

10 Condita de verbis sedis apostolicae 

Conciliis certis praeponens talia sensu, 

Cui bonus interpres spiritus almus abest 

Cor fugiens fictum, quod disciplina salubris 

Non régit, atque simul, quae tua vota vomunt. 

1.1 Congruit unde tibi, sapiens quod dixerat olim: 

Non tenuem sensum venter obesus habet. 

Et mens infiato sensu distenta videre 

Noxia gesta nequit, quae tamen ipsa gerit. 

20 

Hinc alios gestit semper clamare nocentes 

Seque putat mundam, si nitidos maculât. 

At cor contritum, domino placabile munus, 

Dat mala cuneta sibi, dat bona cuncta dco. 

Tu fugiens culpam culpam nihilominus addis 

Innocuos carpens, conscius unde tibi. 

25 Moribus et factis turgens, ut corpore, corde, 

Motibus. atque nimis diceris ore levis. 

Viscera qui matris, dum te gestaret in alvo, 

Kumpere non quisti, nunc laniare cupis, 

Parta pie suboles, donorum oblita parentis, 

30 Quae te nutritam fecit honore sacram. 

Non rex, ut dicis, surreptus nisibus ullis 

De te reiecit, quae bene nota tenet 

Saepius expertus, quam sit laudatio fixa 

Haec tua, quae variat tempore et ore simul 

35 Sed prudens animo pariter non omnia profert, 

Qui discreta tenet tempora mente sua, 

Et pardi pellem noscens te linquere nolle 

Sustinet, ut propriis casibus ipse ruas. 

Congeris et quaedam, tibimet quae valde resistunt. 

40 ïeque magis pungunt, quae tibi grata putas. 

Multa quidem ex studiis a te dimissa videntur, 

Quae 

Itnpurus 

quia contemnis. fraude doloque tacos. 

quaedam falsasti immittorc mendas 

Non veritus, quoniam non tibi pura placent. 

[m.] 3 hominemalla sed aequalimanu corr. H 10 obuosus7/ t27togesfraret

418 

HINCMAKI CARMINA. 

s Nam sacra dopromunt canonum décréta patenter 

Iuraque confirmant sedis apostolicae 

Metropolitanum curam regionis habere, 

Ut praesit sollers, ore manuque sagax. 

Ad quem concurrant quaecumque negotia iuris 

su Cuncti poscentes praeminet ipse quidem. 

Bogmine sub cuius constat provincia tota, 

Ut sanctis semper legibus aptet eam. 

Bobus in obscuris, dubiis quoque certa requirat, 

Consilio fratrum sicque tenenda legat; 

55 quae scriptura tamen, sanctorum et dicta perennos 

Leges duxerunt, nulla molesta ferant. 

Cui quia subicitur regionis episcopus omnis, 

Sit humilis humili, sit rigidus rigidis; 

Corde manens mitis zelo sit fervidus atque 

6o Sollicitus servet, quae canones statuunt 

Aetates, causas, personas, tempus et actus 

Et loca discernens penset agenda simul. 

Illius in cunctis semper moderamina fratrcs 

Exspectent, sicut regula sancta docet, 

65 Ut pater et fratres caritatis nexibus unum 

In Christo facti, scismata nulla sient. 

Angelicae sortes caelo nam culmine praestant 

Suppositis aliis ordine composito. 

Unde sacerdotum constat distinctio certa 

70 Et mundi populos ordo régit varius. 

Plurima membra tuo gestas in corpore toto. 

Quae servire vides officiis propriis. 

Quapropter sensus pompa fallente superbos 

Deprime sub domini iussibus almificis 

75 Cuius non metuis postpohere dicta tremendu. 

Insuper ipsa tumens evacuare cupis, 

Idque procul dubio nequam tibi spiritus omno 

Suggerit et semper, quae sua sunt, adhibet. 

Qui rex est horum, quos caeca superbia vincit. 

go Cuius sunt facti sponte sua geniti. 

Denique quod dicis 'depromptum rite vel apte 

Sedem appellandant liberc, apostolicant': 

Quis haec ignorat, quae tu te nosse 

Aut tibi sunt soli cognita quaeque 

fateris? 

dei'!'1 

85 Nempe sacri canones nec non et Romula dicta 

Ac leges clamant, omnibus atque liquet, 

Qualiter et quando atque ubi, quis quoque, de quibus ipsam 

Appellet sedem non levitate vaga 

90 

Et quis proque quibus 

Vinciri nullo debeat 

sedem appellaverit 

ab homine, 

illam, 

Et quis proque quibus propriis nudatus ad nlla 

Non det responsum, cum fuerit monitus. 

49 At corr. H 51 prouintiaH f)7 milnicitlircorr. l' tifi fient PH corr, Sirmondut 

liî) cevtatcorr, M 71 toto] tuo corr. II Dl îiatlatuscorr. ii

IN HINCMARUM EPTSCOPUM LAUDUNRNSRM. 4199 

Indicat ipsa tibi manifeste regula sancta,. 

Qualiter his fieri debitus ordo queat. 

96 Si leges scires, canonum quas trames honorât, 

Perspieue nosses, quae bene cuncta patent, 

Et tu conspiceres, 

Mulceret visus 

nisi magna albugine 

haec tibi nota fore. 

plenus 

Quae tibi dum tribuis, iactas et scire superbe, 

lot) Cordis inest oeulo nox tenebrosa tuo. 

Hinc etenim domino panes offere vetaris, 

Tangere quin etiam iura ministerii. 

Hanc auctore geris lapso de luce superbo, 

Qui sublime quidem loetifer omne videt. 

to5 Hic te mirari monitat, quod perficis ipso, 

Quod non est mirum, sed potius miserum 

Ac detestandum veri ratione tenoris, 

Non atteatandum, prorsus ut illicituin. 

Propter hoc autem tantum elamare videi'is 

no Securos aditus sedis apostolicae, 

Ut, quod valde libet, valeas patrare licenter; 

Non tamen omne licet, quod tibi forte libet. 

At magis id certas, quia non vis ipse subesse 

Ulli, ceu poscit regula iustitiae, 

ii5 Hinc imitans illum, qui nulli sponte subesse 

Gestivit labens per mala quaeque miser, 

Qui vitio proprio talis iam factus habetur, 

Ut nullum timeat nec mala post metuat. 

Hune et in hoc sequeris, dum non resipiscore quicqunm 

120 A prave coeptis vel tibi sero placet, 

Sicut et ipse nequit, postquam super omnia sese 

Extulit et misère primus ad ima ruit. 

Sed si forte animosvincas ad cuncta protervos, 

A quibus ex studio valde tenere tuo, 

in Oonfestim poteris secure vera tenere, 

A quibus et nolens vinceris ipse modo. 

Utque duplex animo, inconstans per cuncta vinndo. 

Lingua assentantis regia 

corda linis. 

Quem contemnendo nosti te laodere orebro 

wo Non parens dicto legis apostolicae, 

Quod demum sancti canones seu publica iura 

Et quod hinc sedes sancit apostolica 

Scilicet ut subsit quaevis provinoia sedi 

Métropolitanae semper ubique suae. 

tas Si vis, si non vis, firmum constabit in aevuni 

Sic vere sanctus spiritus instituit, 

Ut tibi conscripta in parvo diplomate misi 

Remorum prnesul, inetropolitn tuus. 

î)7niflgnco/'ï'.II 1 10îitilntusafin mnmicorr. If liii)eniitôpnomio11 Îvi3pruuintia Il 

10,'iHimcse. nootoiu. llLueifh'imi tlicit. 

5!J*

42() 

HINCMARI CAltMINA. 

Quae mundus totus sequitur veneratur honorat 

uo Et reprobare nequis, si male forte velis. 

Versibus inversis, iuvenis Hinemare sacerdos, 

Reddita sume tuis fontibus hausta sacris 

In sinibus 

propriis capiens 

hinc septupla, 

Ut poscit, iusti de manibus domini. 

VIII. 

vates 

Nomine, non merito praesul 

Hincmarus ab antro 

Te, lector tituli, quaeso: memento mei. 

Quem grege pastorem proprio Dionysius olim 

Remorum 

populis, 

ut petiere, dedit 

s Quique 

humilis magnae 

Remensis 

regmina plebis 

Rexi pro modulo, hic modo verme voror. 

10 

Ergo 

animae requiem nunc et, cum carne resumptft. 

Gaudia plena mihi, haec quoque posce 

simul: 

'Christe, tui clemens famuli miserere fidelis, 

Sis 

pia cultori, sancta Maria, tuo. 

Dulcis Remigii sibimet devotio prosit, 

Qua te dilexit pectore et ore, manu.' 

Quare hic suppetiit supplex 

sua membra locari 

Ut bene complacuit, denique 

sic obiit 

anno incarnationis dominicae DGCCLXXXII. 

episcopatus autem sui XXXVII. înense VII. die IV. 

[VIII. | Flodoardus l. c. IV30 (pay. 554j: Cuius epitaphium itb oo tliotntum liabetur huiusmmli: 

Nomine 

cernitur. 

– die 

Nomine 

IV; 

– 

Marlotus 

quarta'; 

Metrop. Rent. hist. 1488: 

MabiUo Annal. I//237: 

'cum hoc 

'apposito 

epitapltio 

epitaphio 

quod lapidi incmmi adlatc 

quod, sibl ipse compomerrit 

legiturque hactenus ad laevam maioris altaris, laminae aereae incisum, in lumc moditm. No mi no– obi t.t. 

Haec laminae aereae se vivente Hincmarus ipse inscribi curavit et post ehis obitum additum anno – IV.' 

Marlottis et Mabilio possunt descripsinse lapidem; Maurinî in (lallîae Christian. ZX44 describunt Marlotum. 

13 locari Marlot. Mab.) recondi Flodoard. II et die Flodoard. 

143 Ut dictum, est in psalmi 78, 12: et redde vieinis nostris septuplum'in sinu eovum, «c Hmc- 

mams septuaginta pro demn accepli* 

remittit disticha. 

[VIII.] Hincmamis mortwis est a. Il. XII. Kal. lan. a. 882, cfi: Mabil, 1. c.

HEIRICI CARMINA. 

De I-Iei~'ico 1 ~toni saeculi poettt doctissi7no nzulta reiciendct sunt, quae vol,go ctdlt.7cc 

ferébantw; 

adicienda nonpauca, quae pnoribus"1 mit incognifa fuerunt aut non perspeeta. 

deo 

1. Natus 

offertur in 

est anno 84.1%; quo locoi non traditur. 

coenobio S. Gcrmani Autissiodorcnsi. Ibi 

Fere 

850 

scptcnnis5, 

a. d.X.Kal.Ian. 

i. e. anno 848, 

atfonsits6 G 

et 859 a. d. X. Kal. Oct, abbate Bugonc Karoli Cctlvi ifyropinquo 8 subdiaconus est ordi- 

natus. Qua nrdinatione fada °, ut in literanmi studio proficeret, peregre profectus doctorum 

aliquot virorum scholas freqiientavitin. Ac Ferrants quidem Liqmm audivit, qui tune 

principein locum inter grammatieos tenebat u; in régime Lauduncnsi, ubi Scotti morabantur, 

1) De nmninis forma cfr. cadicum quae infra adhïbui teslimonia. Praeterea traditur Heiricus in 

codiee Mellicensi (SS. XIII 80) quem ce ipso Hewico scriptum esse Th. de Sickel demonstrmni, in codiee 

Parisino 12949 saee, IX. ex, quem lleirici disdpiiîi exaravwunl, in Gestorum pontifieum Autissiodarensinm 

codice saec. XII. (Diirn Bibliothèque historique de l'Yonne 1.357, SS. XIII 39SJ, in Necroloyio Atdissio- 

doremi (Lebeuf Mémoires ooncern. l'histoire d'Auxerre tom. Il Paris 1743 doemnentorum pug. 247 et -MCi) 

uiec. XI. Airricus et Ayrious – quamquam hic alii eiusdem nominis hommes signifieantur –; varias, 

deinceps huius formae et mutationes et emruptelas hic non enwmero, sed cfr. infra pag. 422 adn. 1, 

pag. 423 adn. 10, pag. 424 adn. 3. 2) Nominandi inter eos loh. Bollandus A. SS. lunii IV 329, 

Boschius ibid. IulU VII 192, Histoire litéraire de la France V 5.35, Mabilio Annal. II 627, Hatmau 

Histoire de la philos. scolast. 1177, Wattenbaeh Deutschlands Geschichtsqueïïen'' 1282, Duetmnler N. A. 

IV 528, Ebert allgemeine Geschiehte d. Literatur d. Miltelatters II 285. 3) Cfr. 'Irreres annales' ait 

ipso Ileirico codici Mellicensi G 32 adspersos (Th. de Sickel Bibliothèque de l'école des chartes tom. III 

ser. V 1862 pag. 28 sqq., SS. XIII 80). Citra annum 876 Heiricus in Us comtitit, non quod breri post 

mmiuus esset, sed quia e Germant monasterio decesserat. 4) Aperte pro nominmn fm-mis fieta Mabilio 

in Veter. Analeet. 1416 retulerat haec; 'natus est in agro Atitisiodmemi in vico ub ipsius 

nomine àicto 

Hery duabîis leacis infra mtient, ad jlnrktm Armentionem qui lociis hactenns coenobio S. Germant sntriectu.i 

e,st'; correeàt aliquatenus errorem in Annalibus II 628. 5) Cfr. Specht Geschiehte des ïhderriehtsivesens 

in Deutschland pag. 9. 6) Brème» annales Hmriei SS. XIII 80. 7) Ibidem. 8) Cfr. 

Duemmler Gesch. d. Ostfr. lîeich. 1444 adn. 3 – pag. 446. 9) Quo enim tempurc Hlotharii iussn, 

i. e. intra annos 804 (rel paulo anle) et 88ù, Vitam Gerviani scribendam suscejrit, recens ni ait (Prmf. 

Vit. Germ.) scolia emewerat. Item I/upus toi» diaconits factns Fuldam se emtnlii item Walah/ridui 

octodecim annos natus Angiense monastaimn reliquat, tUerque nt Hrubamim autiiret. 1(.i) Holebant id 

facere docti inveries, ut testuntur Ltipi, Milonis, Hucbaldi exempta. 11) Cfr. infra Heirici carut. 1 t 

v. 11 et lit v. I. Luprum ibi eommtmoratiw aléatem itJum Feirariensem me ultra omnem dubitationetn 

est positum: novit Suetonimn Lupus Ferrariensis, dictai e, Sitetonio eaverpta Lupins Heirici magisier (ïï'aube 

Abhmulhmgen d. k. Imyer. Àkad. 1 Cl. XIX u pag. 371): notit Valerimn Maximum Lupus Ferraritmms, 

Lupus Heirici magister dictât e Viùerio excerpta (Trattbe SitzmupIwiclUe eiusdem aeudemiae philos.-phihl. CI. 

pag. 402 ftq.) novit praete.mt, Heiricus Litpi Femiriennis epi&talax, ut prabaliiliter opiHttlust siiii ifitum 

Heiricunt eau mllegimt (N. A. XVII itfot pug. 404). Lupn-* anno *.W, quit a»m> Knmlum t'-tilrum

422 HEIRICI CARMINA. 

Graecam linguam1 et Diom/sii qui dicitnr Areopcujifue thcosophiam ailrlidiât 2; item versatus 

est Suessionihis*. :1. Autissnodorum revenus in dimnis ÏUeris usns est llaimonif* 

disciplina 4. 

(Duemmler Gesch. etc, 1. c.) eomitatns Autissiodorum vmit, Heiricum nmulum coç/noreral Fridiloncm 

tamen alium inrenem Autissiodorensem iam tune auditorem suum appdlnt (cfr. Lupi Epistol. CXXI 

éd. Desdemm du De.zert peuj. 204, GXV1 éd. lialuiius). 

1) Cfr. Traube Abhandhmgen.l. c. 361 et 373; wea tamen dici potest eum Graece suivisse, ml 

lohannis Ermgenae glossariwumque mccéula blaterat, cfr. Hawéan Notices et extraits XX 2 (18(12) 

pag. 9 et ekmlem Histoire de la philos, sœlast. I 187. 2) Gautberlus, qui saec. X. ex. in Gallia 

scripsit, hmno celerum ignotus (cfr. Waltenbach GeschiditsqneUen I -J8-J adn. et Traube Abimiiûlnugen 

l. c. 373), in Grammaticm-um *«):qui (Theodulfiw Aurdianensis) per lobannem Scottigenatn Heliam aeque eiusdem 

gentis patriotam virum undecuinque doctissimum philosoflois artibns expolivit. at. Helias Hoiriciini 

informans sapientiae merito Bngolismensis donatus est tlirono (Helias episcopns linflolimiensis ffmn; 

cfr. Duemmler Gesch. d. ostfr. Eeich. 11155 adn. 3 et Delisle Mémoires de l'institut. Académie des 

inscriptions XXXII94). Heiricus porro Remigium saneti Gennani Autricae urbis monacmn alium- 

[quo]rjuo sancti Amandi eiusdem ordinis edocens Huebaldum, alterum litteris, alternm iivaofeeit 

musis (i. e. arti musieae). Eadem fere apud Ademarum leguntivr Histoi: III 5 (88. TV 119), qui 

sua qwie ridentur e Gautberto sumpsit. E Gautberti mitemtestimonio profecti et alii (cfr. Ilawéau 1. c.) 

et ego (Abhamlhmgen l, c. et pag. 371) Hewicum ScoMorum consnetudime et disciplina usum esse 

statuimus, Atque ut singula nostra a argumentacompleetar affectât is Graecae lingitae scientiam, corn- 

putum tractât, nomt opéra a Ioltanne Seotto eomposita et versa; addo Heiricnm aecessisse opinimii a Virgilio 

Scotto eptëcopo Salisbuâ-genxi de antipodibus habitue severegue olim in eo exagitatae (cfr. Kretschmer Die 

plmjmehe Brdfoondé im éiristl. Mittelalter Vinddbonue 1S89 pag. 56sq.); nam in codice Parisino 12949 

quae fol. 30 legunttir (Cousin Ouvrages inédits d' Abùlardpag. 618): ferunt quidam esse antipodes homines 

in alio orbe, quos dividit a nobis Oceanus, quos etiam diount vivere more et cultu Persarum. quod 

antem vivere possint subtus terram, non répugnât fidei, quod hoc agit natura terrae quae speroidès 

est, ab Beirico ea 'Augustini' Categorm adnotàta sunt. Lauduni vero quod supra dixi Heirieum cmsuevisse 

eum Seottis, comprobare id videntur primum et Autissiodoi'enses codices cum Beirici memaria 

conitmeti atque iam pridem bibtiotlaecae Laudimensis facti (cfr. Traube Ablumdlmigen L c. 392) et, quod 

illud, oppidum tum principum Seotticae sectae domieilium erat, ut lohànnis ffî-iugenae et Martini (cfr. 

ibid. 30-J). Deinde id argumenttm aceedit, quod insequenti nota affertiw. Etkmi Wi(c)baklus postea epi- 

scopus Autissiodorensis (879–887) Jblumms Eriugenae pedisequus fume dicitur in Histm-ia episcoporum 

Autimodorensiwn (SS. XIII 399). 3) Cfr. Heirici Mvraeula Germ. I cap. 6 (Dura 1,c. pag. umsqq.) 

et 7 (iliid. pag. 155): fertur unum famosum (iniraeuhim) inter cetera, cuins ad nos notitia per aanetnin 

senem Marcum eiusdem (Britannicae) gentis episcopurn decueurrit. qui natione quidem Brito, educatus 

vero in Hibernia post longa pontificalis sanetitatis exercitia nltroneam sibi peregrïnationem indixit. 

sic tradùotus in Franciam piissimique regis Caroli (Galvi) munifioentia illectus apud beatornm Medàrdi 

et Sebastiani coenobium anachoretioam exercet vitara, singularis nostro tempore unieae philoaophus 

sanetitatis. Hinc explicatur, quod annalibus Autissiodorensibit* Stiesmnkas res Hehicus admiscuit. Fuit 

igitur in Siiemiommi urbe ante annum 875, in quo anno annale» finiuntw. De Hildéboldo episeopn 

.S'MesM'om

PROOEMIUM. 

Cesserai intérim Ilutjo coenobittm Autissiodorense Hlothario pitero, Karoli Galet (Mo; 

qui abbas S. Germant factus est a. d. IX. Kal. Mari, anno 864 K Eo hortanlo (1er muni 

vitam olim a Constantio ?7edestri servreone scri~rtana orsus est in verszcs rediger·e 6rcn

424 


iussu itcrum emisso. Nec, quantum scimus, in Germant monasterium rediit, praeterquani 

quod Mue venit legatus pro Grandivallensibus 1. Diem quo anno quoque loco obierit, non 

tradition est; ab hagiographis, qui doctum virum etiam sandificare voluerunt, sicubi memoria 

aius adscrïbitur a. d. VIII. Kal. lui. 2, pia fraus videtur subesse. 

2. Largior dicendi copia, quant quae huîc conveniat loco, restat de Heirici studiis 

gramniaticis. Tamen pauca hic quoque subnotanda sunt quo rectius iudicetur de operibus 

infra edendis. 

3. Codicesi illius operis, quae Collectanoa primus Mabilio nominavit, ut propter 

excerptorum copiant 5 erant utiles, ita exstant multi, sed plerique eorum nec boni nec integri. 

1) Helprici (cfr. supra pag. 423 adn. 10) lib. de computo ed, Mabilio Anal. vêler. I 113 sqq.: Domino 

patri sanctissimo nomine Aspro, moribus autem placidissimo Helpericus (leg. Heiricus) Exigitis ut 

opusculum, quod nuper rogatu fratrum nostroram iuniorum de arte compoti edideram quodque 

dederam uni praecipue eor um et cui illud iam Grandivalle posito {leg.-us) direxeram: hoc inquam 

praecepistis, cum anno praeterito legatione fratrum nostrorurn Grandivalle degentium ad vos Autisiodori 

fungerer, ut transeriptuni vestrae paternitati examinandum dirigam Cuni enim me divina pietas 

loco illo restituisset, quo me ad serviendum iam dudum delegerat et unde ego infelix instabilitatis 

solum modo causa exieram, cum ibidem omnibus bonis abundarem cnm inquam me superna. 

clementia post diutumatn evagationem illuc revocasset non adquievi sed pristina usus levitate 

redii, quo me et multa passum recolebam et deteiiora passurum non ignorabam quanta enim 

contumeliarum verba, quot probrorum ludibria, quae et qualia derisionum tormenta deinceps patiar ab 

his praecipue, qui erant quondam pacifici mei quosque ego apud vos summis laudibus extuli, lingua 

non valet effari. 2) Deest in necrologio Autissiodorensi, cfr. supra pag. 4i\ adn. l. 3) Caesarem 

videbur legisse Vit. Germ. 1345 et IV2ôi): quamqtiam, ubi nominatini adfertur in scltoliis cul Germ. 

Vit. 1 1, totus locus ex Anonymi de situ orbis Mbro exeerptus est, cfr. ibidem. De Caesaris scriptorwn 

memoria per médium aemim servata cfr. Manitiiis Philolog. XLVIII pag. 567, qui praeter cetera egregie 

fallitwr de Notis Iulii (cfr. Mormnsen Grammatic. Lat. eil. Keil IV 315), et G. Karo Commentution. 

philolog. Monachii 1891 pag. 182, qui in lutc quidem disquisitionis promneia nondum satis exereitatum 

se praebuit (cfr. de Soholiasta Lucani Sitzungsberichte l. c. 403) Horatium non solum novit, sed fortassc 

primus exstitit in Francia, qui inteniius legeret etiam Odas et Epodas. Ex his iibi adfert versus, eius 

generis codice utitur, quod possumus Floriaeense (cfr. Traube SiUungsberichte l. c. pag. 401sqq.) dicere, 

de quo vide Ketter Epilegomena pag. 795; in eodem codice fortasse scliolia cum metrorum enarrationibus 

parata erant similia Beriiensibus, de quibus egit Vsener in Commentatione De Scltoliis Hcnrit. Berttae 1863. 

Ineenalem fortasse in sclwlis legit atque eommentatus est, cfr. egregium Ubellum Iolmnnis Liebl Die Distielia 

Cornuti Aug. Aciliae 1888pag. 36 sqq. unde in sdwliis quibusdam inde a saec. XI. in lasenalem seriptis 

ad Iween. IX 37 haec Heirici affcrlur ùnoçUt: Proverbium erat de catamitis dictum: dulces sunt mores, 

i. faciles et flexibiles, viri mollis, unus pes deest versui Graeco, quem magister Hiericus (unde factum 

est postea HircusJ scire non potuit; cfr. Ialm ad vers, et Liebl l. c.; pvaeterea vide ail Vit. Germ. 1 08. 

Nec potest dubitari, quin nncUo plura ex Heirici dootrina fùiurum sit ut invetviantur vestiyia, cum 

recentioris aevi scholia accwratius entnl pervestigata; id quod pertinet quoque ad scliolia ira Persium, in 

Boethium, haud scio an etiam in Prudent-htm. – De Versio cfr. eundem Liebl. – Pétronium eum imitatum 

esse iam dudum, est perspectum nec est, cum Petronii codex mine Bernemis alim fuerit Autissiodori, 

cfr. Vsener Bheinisclies Muséum XXII pag. 413sqq. et Traièe Sitzungsberickte l. e. pag. 401. – 

Àlia non pauca restai ut indagentur; atque exemplorumvenatoribus in Btirieo campus, in quo excurrant, 

aperitur multo nobilior saltibus istis, e quibus anibiliose xn'aedam soient reportare Vergilianam. – Parem 

curam, quam in poetis, Hevrious in tractanda dialectica coUocabal: atque eommentatus quidem est Pseudo- 

Augiistini Categorias; potest esse is qui eommentatus est Augustini Dialccticam; non est eommentatus 

Porphyiii Isagogen- a Boethio versam neque magis Marlianum Cwpellam. De tota re mile quae disputattvrtm 

snm De computo Helpriei. 4) De Heirici codicibus cfr. Duemmler N. A. IV 53',) sqq. et n72. 

f>) Sic se eaxipmnt excerptu: Lupus (ride carm. lu, 'luixl huic puHi praepositum as!) dicluvefat ex libvia

prkire f/enwe ~1- mtnt wniungenda, ~1- hoc siyniim – · priuifùjen». ~11- 

POKTAELATIN! AKV1OaBOUNI III, 2. 


Totum continet opus Parisinus 8818 olim Balusianus suce, XIjXII. (P), c quo cannai I 

et In Alfredus Sehoene V. C., carmen et Iru et Iiv Félix de Eckurdt V. (J. nobis duserip- 

serunt. Idem ac P continet codex saec. XII. nunc Nieaeensis 92 (N), qui fartasse ex exempta 

Laudunensi descriptus est; ex hoc carmina Ii – Iiv edidit Albanès in Catalogue général 

des manuscrits, Départements tom. XIV (Parisiis 1890) pag. 404 sqq. Torthis, qui his 

similis crut, Parisinus 18296 olim Corbeiensis saec. X, dudum truncus est l, ut codicis vice 

utendum sit Mabilionis editione (M), qui in Veterum analectorum tom. I (Parisiis 1(>75) 

pag. 413 (editionis II. pag. 422) carmen I et I n ex codice impressit nondum mutilalo. 

4. Vitae Germini exstat eximius codex olim S. Germani Pratensis 1048 nunc 

Parisinus 13757 (P), quem Ixavd scio an ipse Heiricus vel scripserit vel curaverit scri- 

'bendum9. Gontinet Vitam Qermani (fol, 2 – 86' "J, Miracula Oermani, Homiliam quandam 

ab Augustino compositam ( – fol. 159); Vitae addita sunt scholia et inter versus et ad 

dextram atque sinistram3 a àuabus manïbus eiusdem aetatis, cuius est quae Vitam exaravit. 

Hune contulit Harster V. C. Alter eiusdem aetatis ac notae fuit Bollandistarum 'P. Ms. 4' 

ValeriiMaximi memorabilium factorum vol dictorutu fefr. Traiée Ahliaridlungen l. e, 371 et Sitzimysbendiiù 

l. a. 38Vsqq.; hetee excerpta e codice Cusano, ubi exstant tamen mutila, edidit Ios. Klein Ûber 

eim des Nicolaus von Cues pag. 119 cft: Halm in lalvrUielusr fin- clans. Philologie al. F/eckeisen 

XII 1866pug. 627: prueter Ousanum in nudtis libris seorsuni tntclwntM; ut in codice Ouel/'erbytano, 

de quo cfr. Voler. Max. ed1 Kempfpag. 70, et in codice Monaaensi 14738; ums est tcUi epitome ctiam 

Vincentius Bellovacensis), ex libris Suetonii Tranquilli de vita Caesarum (cfr. Traube Âblmndluwjen 

pag. 372; etiam luxec singillatim tradita occurrunt cfr. Suelon. éd. lioth pag. XXXII); Haimo (euh 

carmen I ut ab eo clictatis praeftxwn) scolia quaestionum ex Scripktra et Patribus proposita; JSliae 

Scotbigenae nisi fallor, debenhw quae seqauntwr sententiae philosophorum i. e. Pseudo-Caecilii Balbi 

sylloge, quae a Woelff'lin et Meyer Spirensi qi ooeatur (Traube Abluntdlungen 36adn. t. 

3) Scholia riitmnquam tiro exaravit in Parisino – de Lugdunensi niAUconstat mm dubito, quin 

Vitae ipse Beitiaits vohieril adieere. In editione liorum duo quae snnt gênera ita a me inter se disittii- 

gnntur, itt, quae inter singulos versus occurrunt, ea exftibmm textiis verbo, ad quod referantur, uncinxm]l 

adiciens., post ea non intetyntngam; cetera privas quibastqttc Utérin tnakisciilis distinguo mit, ulrieumqtte cum 

54

426 

HK1RICI CAHMINA. 

Luyduni ab llenschenio cmpkts, e quo Peints Boschius Antverpiac 1731 in A. SS. Itdii VII 

pag. 221 sqtj. ediderat Vitam, Miracula, llomiïiam a Heirico scrijtta l. Qui nuuc ubi 

latcat, ignoro-, quant quoque loco cxMbuerit lectionem, e diligentissima Boschii editione 

satis intcllegitur. Utroque libro qui usus fuerit, eum vix quicquam deficiet ad Vitao 

scholiorumque textum ad urtis normam constituendum 2. Propterea ceêeros Vitae codices 3, 

si qui essent non mutili, totos conferre inutile esse videbatur, inutUius discrepantias eorum 

suhnotare. Nam a Parisino atque Lugdunensi ubicumque dissentiunt, interpolati sunt 

quam maxime, ut codex Belfortianus, quem Petrus Pesseliaerus in principe, quant Parisiis 

apud Simonem Colinaeum 1543 curavit, editione ducem est secutus. Pesseliaerum igitur 

ne ibi quidem laudo, ubi contra Parisinutn facit cum Boschio vel Lugdunensi. Sprevi 

quoque Barthii* coniecturas tanlum non omnes, quas ille, dum novam Germani vitae 

aditiomm molitur, qua erat intemperantia, profudit reliquitque Adversariis postea inculcundus. 

1) De Lugdunensi Boschius pag. 102: 'contulimits Cpoema) cum codice noslro P. Ms. 4, guetn, quia 

Lugduni coeinit olim Ucnschcnius, Lugdwnensem appellabimus. Nihil eo con-ectius, nihil in hoc génère, 

meo quidem iudicio, vetustius: nam si characterem spectes, omniiw réfères ad secuîum nonum veldecbmm; 

si vero annotationes eadem plerusque manu, sed minutioiïbus Utteris, aut inter lineas mit ad marginem 

utipositas; ipsum continuo Heiricum fivisse dices, gui eus vel scripserit vel dictaverii; adeo singiilarem ipsias 

per ea tempora propriamgue cum in re theologica, ium praesertwi in poetica emditionem sph-ant: notas 

tamen sivepoeticas sive grammaticales, cum ad rem nostram non faciant, negligendas putavimus Contmet 

idem ille codex Lugdumnsis praeter sermonem in solennitate S. Gennani recitandum, etiam libros Ueirici 

chws de Vita et Miraculis dus.' Idem pag. 285: 'legitur (Sermo Beirici in solemnitale S. Germani recitandus) 

ante utnimque iibrwm de vita et miraculis.' Bicersm igitur est ct Parisino Liigdwnensis nam 

née fata ntriusqiie inter se congnnmt nee congruunt quae continent scripta. Aceedtt, quoà Parishio 

plwra scholia conlmuit Lugdunemis ea scilicet, quae nos sic ( ) inclusimiis. 2) De rébus orthographiés 

dictum est in apparatu critico: ego Heincum vel eius scribam in his patUo sibi constantivrem 

reddidi; a scMiis tamen corrigendis fere obstinai. 8) Cfr. Duemmler N. A. lV529sq. et Delisle 

Inventaire alpliabétigue (1891) pag. 298. 4) Idem BartUus in Adversar. Ub. XXXIV cap. 20 (éd. 

Francofurti 1648 pag. 1580sq.) haec posait: 'Monachi mo secido et imitatm-is vetmtm scriptorum. 

non plane ahswdi Hcrici Attissiodm-ensis duos codices manu exaratos indeptus sum, alterum guident 

Cfenevae meum aère feci alter sertatwr in bibliotheca Argenlorutensi. In utroque libro sequitur poema 

ipsum Germanidem, ut améliore collatione maioi-um auctormn iibet, hymnus in heroem ittum, Clvristi, gui 

éditas, ut arbitror, hactenus non est, in exemplari uutem Argentinensi valde corrwptns, in noslro manous 

est; sed utriusque collatione ita constUutus a nobis, ut legi mereatur citra offensant. Is est iste. 

Sublime iestuna seculis Gemiane, rîieens, inolyfcam lillirninati Daeraones 

Germanus ammirabilis. I)uc in triumfum patriam. Non verba non praeaentiam 

Hymnis résultant sidéra, Quo te beata trinitas Tanti ferentes praesulis, 

Testatur orbis Italus, Invitat ad perennia, Clamoro caelum concitant. 

Testatur, ecce, Gallia, Victrice clarum laurea. Révulsa maerent Tartara 

Testatur et Britannia. Sublime festuni seculis Plaudunt canore terrea. 

Quo nemo post Apostolon Indicit annus versilis. Damnisque Mors illaciymans 

Miraculis celebrior. Est huius index lurninis Vitae refundit corpora. 

Eliminantur Daemones, Pollens inagistri gloria, Eeposcit aether igneus, 

Révulsa maerent Tartara, Claris frequens virtutibus Superna laudat civitaa. 

Caduca dum post funera Erroris unco libéra. Superfuturua sidera 

His te beatum mercibus Testatur orbis Italus, Nunc te, beata Trinitas, 

Fessumque Christus visitât. Testatur et Oeeanus. Laudando cernit adfatim 

Bis navigando pervius. Cernendo vivit perpetim.' 

Idem Hymnus ridetiw in eo exemplari fuisse, ad ipiod Bangarsius editiouem principm contulit (cfr. llugen 

Catalogus codivum Bemensium pag. 532 s. v. Herieus); inde tamen non retulit nitsi primum rersum.

COLLKCTANKORUM PRAEFATIO. 427 

His 

inquam, his animum, pater, oblectare memento, 

20 Cum tibi curarum 

pondere pectus hiat. 

-u. 

[I.] [t.] fol. 1" /b/. P fol. 119 AT 1 Hicdeboldo Ar Hildobode P tue etc. X 2 dei M 

3 prmlentor prudentor M~if 

4 Henrîcus Henricus JY A' 7 Quiq;]; in !it l.

428 

HEF.RICI(JABMINA. 

Ilis naturalem frontis vultusque nitorem 

Accumula, quoties laetior esse voles. 

Hoc si tranquillo sumens dignabeve vultu, 

Mox commentandi gratius ardor erit. 

Il. 

Haec Lupus, haec nitido passim versabat in oro 

Oompensans aptis singula temporibus. 

m. 

Ilis quoque discipulos mulcebat plausibus Haimo 

locundus lepidos doctus amare iocos. 

IV. 

Dextram, quaeso, meam rector confirmet Olympi, 

Hostes quo sternat porrecto caelitus ense. 

Proelia nostra deus celsa de sede polorum 

Derigat attollens nobis ex hoste triumphum. 

5 Dextera celsithroni det nobis, posco, salutem 

Hostibus ex nostris sacro pugnante mucrone. 

Sit tibi, clare, salus; maneat quoque gloria perpes: 

Victor cum Christo regnes cum rege superno; 

Pax tecum maneat, vivas per saecula longa. 

II. 

COMMENDATIO SEQVENTIS OPERIS AD GLORIOSVM REGEM KAROLVM 

PER EPISTOLAM FACTA. 

Immortalibus sceptris praedestinato regumque omnium praecellentissimo Karolo 

perpetuo triumphatori ac semper augusto Heiricus coenobitarum extimus instant^m 

ae perpetuam in domino felicitatem. 

Quoties memoria replico altitudinem vestram sceptra paterna non modo virtute, 

consilio prudentiaque regere, verum etiam non minore studio ex intimis sapientiae 5 

speculis verae pulchritudinis colores ducere hisque tempora perditis foedata moribus 

informare: subinde in spes optimas erigor eiusque saepen.umero, quae ante nos dicta 

21 fontis corr. P 22 AccumulâtA7 quotiensM 24 commentandi]comm. an. 3f posi 24 duo 

venuspeniluserasit P [11.]cum1 connmgunt M'N [m.] fol, 29 Pfol. 135 »(?)Ar [iv.] fol. Cl" 

guod difficilelegiturP fol. 156» À7 1 quesoP rector confirmet]regnatorN 4 Drigat (?) P 

DivigatA7 5 *Drtia (?) P Cezia N 6 muchroneN 7 *claroP clara N 

[II.] Titulum et primam textuslitteranarubro colorescrîpsitP 1 predostinatoet sic rarissime. 

e pro uo P 2 Hciricuscodicenon signifècato(cfr. pvacfatioiiemeius p&f/.192: Iloivicusvçl ratin veterrimù 

Mu. ipse se nominat Heirictis)Bosclt horiousP 3 foHoitatemet sic suep'ms0 pro ê et fi (ut 

eiiiinereeducare cepi loquela habena quietus cotidie proluvieepistolapretiumpreoospresbitorpietas fore 

oinnemaximevocatw.etc.) P 

IL] [iv.j Namt Hàricw. epiloyumcmnposuerit, inindientum relimquo. 7 tibi i. e. HiUleholdo 

epiaa/poiSue-isimienm ? 

(11. | Cfr.suprajtay. 42.'ide Mo itjxre,Karolo Calroa. 875–877 itedicato.

VITAE S. (iKRMANt COM.MENDATIO. 429 

est, sententiae veritato repungor 'felicem 

reges vel philosophi regnarent.' Quanquam 

fore rempublicam, si vel phiiosopharentur 

non inscions sim eam, quae nunc respublicu 

dicitur, usque adeo vitiorum omnium proluvie obsolevisse, ut de eius salute merito 

desperetur a pluribus, quod nec virtute subigi nec sapientia patitur moderari. Multa 

s sunt vestrae monumenta clementiae, multa simbola pietatis: illud vol maxime vobis 

aeternam parat memoriam, quod famosissimi avi vestri Karoli studium erga inmortales 

disciplinas non modo ex aequo repraesentatis, verum etiam incomparabili fervore transscenditis, 

dum quod ille sopitis eduxit cîneribus, vos fomento multiplici tum beneficiorum 

tum auctoritatis usquequaque provehitis, immo (ut sublimibus sublimia conferam) ad 

io sidera perurgetis. Ita vestra tempestate ingénia hominum duplici nituntur amminiculo, 

dum ad sapientiae abdita persequenda omnes quidem exemplo allicitis, quosdam vero 

etiam praemiis invitatis. 

Hue accedit illud veritatis inexpugnabile argumentum quo se vestra singularis 

prudentia contra emergentes forte querimonias circumspecta satis ratione tuetur: ne 

15 enim nostra inertia, quae suam sponte amplectitur caecitatem, vélum sibi excusationis 

de ignorantia obduceret neve de praeceptorum inopia merito causaretur, id vobis singulare 

studium effecistis, ut sicubi terrarum magistri florerent artium, quarum principalem 

operam philosophia pollicetur, hos ad publicam eruditionem undecunque vestra celsitudo 

conduceret, comitas attraheret, dapsilitas provocaret. Luget hoc Graecia novis invidiae 

20 aculeis lacessita: quam sui quondam incolae iamdudum cum Asianis opibus aspernantur, 

vestra potius magnanimitate delectati, studiis allecti, liberalitate confisi; dolet inquam 

se olim singulariter mira,bilem ac mirabiliter singularem a suis destitui; dolet certe 

sua illa privilegia (quod numquam hactenus verita est) ad climata nostra transferri. 

Quid Hiberniam memorem contempto pelagi discrimine paene totam cum grege 

.se philosophorum ad littora nostra migrantem. Quorum quisquis peritior est, ultro sibi 

indicit exilium, ut Salomoni sapientissimo famuletur ad votum. 

Itaque, Caesar invictissime, paene est, ut universus orbis novas in te struat 

controversias, novis adversum te declamationibus invehatur: qui dum te tuosque orna- 

mentis sapientiae illustrare contendis, cunctanim fere gentium 

scola.s et studia 

3o sustulisti; sublatis enim praeceptoribus confine et consequens est facile omnium ingénia 

otio congelasse. Ita namque spretis ceteris in eam mundi partem, quam vestra potestas 

complectitur, universa optimarum artium studia confluxerunt, ut verisimile habeam 

iamdudum eas humanae perosas inertiae terris paenitus excessisse, nisi vestrae integritatis 

amplitudine tenerentur; in qua etiam unicum suae professionis culmen ac 

35 fastigium (ut palam eminet) mirabiliter collocarunt. Hinc est, quod, cum sit perantiqua 

sententia 'silent leges inter arma', haec tamen tam belli quam pacis tempore apud 

vos plurimum semper obtinent dignitatis ita, ut merito vocitetur scola palatium, cuius 

apex non minus scolaribus quam militaribus consuescit cotidie disciplinis. Quicquid 

igitur litterae possunt, quicquid assecuntur ingénia, vobis debent; vobis, inquam, qui 

« natus ad agendum semper aliquid dignum viro cum virtute praecellitis tum etiam 

sapientia refulgetis. 

1 repnngorcodicenon signijicatoJinscU.\rcpiignnr7' n Qnercetwwtente(S8, II 470)4poem»et sirft-re eliam pocuitusjincucs 

25 ([iiiaquiaJBosch.]quisti; P 

1 lui Capitolin. M. Antmm vit. 27 sententia l'iatonis sempor in oro illiua fuit llorcn>eivitates, 

si aut philosophi iiiipenirenl. mit imporantns philosopliiirontiu1;c/V.Jtoetli,CmiMtlnt.I •!jiro.i., h-ittlnil. 

contra Syimn.ï HO,Walnh/riil Slrnlio ctirm. XXJIIUùtltmn. Il.!J7.S". 20 A.sianiHcfr. tlieromjm. I (I3f> 

Vall. H6 Ciceropro Mil, 4, 10suent enim leges inter tmna; c/ï. Hieiinnjm, ./Mil Vall.

43O 

HEIBICI CARMINA. 

Quorsum ista protulerim, illud in causa est: divae memoriae Hlotharium vestrae 

filiura maiestatis, annis puerum, mente philosophum, ingénue confiteor animi indole et 

sollertiae opibus (ut vobis uni concedam) prae caeteris sui aevi mortalibus extitisse 

pretiosum. Is, quod vestra dispositione et deo devotus et beato Germano ad educandum 

fuerat commendatus, tantum devotionis in sanctum, tantum ardoris in locum conceperat, 

r, 

ut vitam illius mors livida nobis merito invidisse putetur. Cumque esset divini 

puer ingenii atque erga rerum notitiam summe studiosus, contigit eum in una dierum 

libri cuiusdam paenita perscrutantem geminas epistolas offendisse: in altera earum 

sanctissimus Aunarius, sextus post beatum Germanum Autissioderi episcopus Stephanum 

Africanum presbiterum, ut vitam eiusdem sanctissimi patris nostri Germani metrica 

ratione digereret, precibus ambiebat; in altera idem Stephanus praefato se pariturum 

pontifici ex rescripto significabat. Quarum formam epistolarum 

10 

hic quoque interseri 

obtimum factu iudicavi, ut ratio regiis auribus insinuanda omnem ambiguitatis scrupulum 

valeat eluctari. 

EPISTULA AUNARII EPISCOPI AD STEPHANUM PRESBITERUM PRO- u 

VINTIAE AFRICAE. ,,Dilectissimo atque amantissimo et internae michi 

in 

vinculo 

domino 

caritatis conexo fratri Stephano presbitero Aunarius gratia dei episcopus 

aeternam salutem. Tuae nobis doctrinae multis iam experimentis adprobata prudentia, 

compulit nos quandam tuis humeris imperiosam superponere sarcinulam sed eam, 

quae tibi non sit oneris, sed honoris nec quae deorsum iniquo pondere premat, sed 

quae potius coelum usque sustollat. Cognitum 

20 

tibi est, karissime frater, quae sit 

humanarum mentium diversitas et quemadmodum studia in contraria non solum inane 

vulgus, verum etiam universa scindatur nobilitas. Et quidam quidem prosaico oblectantur 

stilo, quidam autem numeris se rithmisve ac cantibus versuum delectari fatentur. 

Ergo ut omnium votis occurrerem et nullus suo desiderio fraudaretur, placuit michi, 

ut vitas beatissimorum professorum quasdam pede libero describerem, quasdam vero 

lege 

2.1 

metrica impeditas digererem. Ob quam rem obsecro unitam michi tuae dilectionis 

amicitiam, ut beatissimi Germani episcopi vitam in versuum qualitatem commutare 

non desistas, sancti vero Amatoris prosaica modulatione describas: ut sectatores 

apostolicae praedicationis effecti omnibus omnia efficiamur et nulli quicquam debeamus, 

nisi ut invicem diligamus. Individuam michi caritatem vestram divina custodiat pietas, 

30 

venerabilis frater." 

RE8CRIPTUM ANTEFATI PRESBITERI ,,Domino beatissimo et apostolicis 

infulis decorato patri spiritali Aunario episcopo Stephanus omnium servorum Christi 

famulus. Decursis litteris apostolatus vestri, quo sancti desiderii ardor summa alacritate 

pertendat, luce clarius approbavi. Est igitur devotionis vestrae propositum 

s» 

virorum opinatissimorum Germani et Amatoris floridae vitae nobiles actus describere. 

Sed ad eos lepidissimi callis vestri dirigatur intentio, qui possunt virtutum lumina 

aequiperis affatibus inspicare. Verum ego, cuius iners ingenium genuino rigore torpescit 

et lingua balbutions faucium inter raucidulos cursus squalido situ impedita non 40 

loquitur, potius sed stridet: quomodo potero divinitus inspirata virorum sanctissimorum 

munera polito expedire sermone, qui nec privata possum humano casu congesta negotia 

explicare? Ridiculo (ni fallor) inexplicabili ac ludibrio semet impedit, quisquis ultra 

virium suarum possibilitatem onus assumit. Nonne forarum sectatores, si minus catiosa 

1 ptulcriml' 2 profiteorBosch. 19 oneri sedliunoriBosch. 26 liberopedecorr. P 28 amîtia 

m corr. P 33 l'KESPITEttl P 3d inspiceroOenta 41 sed stridetpotius Bosch. 42 conf'octn 

Jiotoh. 43 impeiulitP Oeslu 44 captiosa Bosch,çfr. WoelffliniArchiv. VIT183 

1 De Illolltnrio Kurnli Cairifilin cfr. supra pwj. 423. 15$qq. Aunarii Stephanique,cpistnltie 

repdilAeleguntur in (ieMinepixcoportiuiAiitinxiiirliiromitim(cfr. sit-prapaij. 423),apml J)uru l c, 1 330sijq.

V1TAK S. GEEMANI COMMKNDATK). 4311 

industria formaverit, audax temeritas pessumdabit? Numquain tiro victoriac inoniimenta 

parma depicta gestabit, si eum docta veterani exempta non instruxerint. Numquam 

etiam a,cris sibi concessum patulum iter ales tutus resecabit, oui praevia dux 

penniger mater non fuerit. lacebit profecto fluctuum elisione truncatus, quisquis suite 

5 procacitatis fisus auctoramento indocilem ratis dexteranr ingerit clavo. Sic unusquis(que) 

in diversum imperitiae bamo inscinditur, si doctorum favoribus minime 

adiuvetur. Ergo, beatissime vir, quaeso, ut illa michi culmen apicis tui imponat. quae 

facile me posse perficere non dubitat. Si tamen et in hoc opere, quicquid inlepide 

aut infacete rustica garrulitas digesserit, aequanimiter feras, aggrediar et faciam, quae 

10 paterna imperat ac iubet auctoritas. Vale longum in tempus domine semper meus 

et apostolice papa." 

His sollicita lectione decursis tandemque relatu assistentium huiusmodi opus 

penes nos nunquam et nusquam paruisse comperiens, multa animositate correptus, quod 

tantum opus frustra hominum notitiae deperisset, per dies aliquot internis animi angoîr, 

ribus carpebatur. Tandemque me, qui tum recens scolis emerseram, convocato dolorem 

aperit intestinum utque ei, si qua possem, ratione mederer, importunius contestatur 

scilicet ut, quod elaboratum quondam in praefatis epistolis legerat, iterarem actusque 

Germani praecellentissimos a prosa in metrum desideriis illius satisfacturus transfunderem. 

Expavi (fateor) negotium et supra vires esse reputans, quod imponebatur. 

20 quoad potui, colla subduxi. Obiectu tandem regularis capituli addictus, quod etiam 

impossibilia praecepta abbatis minime refugienda praescribit, suscepi quidem (ut par 

erat) iubentis imperium, quanquam nulla virium conscientia, verum, ut institutio praemonet 

regularis, de caritate confidens et de adiutorio dei oboediens. Vix primas operis 

partes attigeram ut (heu misera humanae condicio sortis) abbas ille meus, propediem 

25 futurus in orbe terrarum mirabilis, teneros excedens artus intempestiva saeculum 

morte deseruit. Hic casus tam lugubris, tam acerbus omnia michi studia, omncs curas 

excusserat, nisi probabilis illa sententia anime subvenisset 'dolorem tempore minui, 

quodque diuturnitas allatura esset, quae maximes luctus vetustate tollit, id nos antcferre 

consilio prudentiaque debere.' Hac cogitatione animum impuli, ut vivo morigeratus 

30 fueram, etiam mortuo obsequi inquo defuncti gratiam coepto operi perfecti(onis) pertinaciam 

admovere. Institi, ut potui; et non invita Minerva voluntati bonae taxas 

permittens habenas conceptos interdum luctus Musarum colludio tanquam noti cuiusdam 

medicaminis arte levabam. 

Confectum sane opus in publicum edere displicebat, quod, cui illud destînarem 

35 specialiter, non satis animo deliberaveram. Diu cunctanti vos, Caesar praecellentissimu, 

vos inquam intestatae prolis heres proximus occurristis: eius bona ad vos loge 

redierunt. His animo subductis ausiim coepi hoc litterarum ad vestram maiestatein 

praemittere, quae sequentis operis continentiam praestructo rationis ordine comrnondarent. 

Habe igitur post funus dilectissimi rilii hereditarium pignus, quo et dcfuncti 

40 memoriam suaviter refricare et integre fidelis famuli devotionem advertere valeas qui 

te nullo modo passus sum extremi saltem muneris utilitate fraudari. 

Oonfeci praetorea ex miraculis praecollontissimi Germani opusculum aliud geminis 

distinctum libris in quo quia vestri tum nominis tum temporis inentio frequentiu» 

1 tyro P (t) "2 parraa quod est picta Qetta exempliaianus n. iustruxit tfcsla .'>sihi 

couoossumom.liosdi. scripseralStepliamuisibiconoossumiter aiestutus (tutius (resta)resorahil 4 puimici1 

corr..VP 6 mais quis l' 9 ut faoiam 24 et heu .Bosch, 'ai)porfevtiuaciainP 

27 Oicero e. ad. fam. V16,6 nani quod allatura est ipsa divituniites, quae niaximos luctus 

vutiwtuto tollit, id nos praecipere coneilioprudontiaquo tlobeinvis. i'2 De Mimculh tsupntp. 428.


0, 1 1 l' 

agitur, vosfcrao niuhilomiiius illud malui celsitudini dedicamlum. Acoipe et hoc eumquo 

orga Germani revorontiam animum concipe, qui regiam sane doooat maiestatem. lOfc 

quanquam astuti sit omnia ad suam utilitatem roforre, in hoc tanion et pro hoc, 

quantusquantus est, labore beati potius Germani laudom quam poraonae propriae 

requiro favorem: quem quanti faciam, facile pernosse potostis, si nostri tenorem car- s 

minis ordine percurratis. Longi itaque sudoris usuram oam captare percupio, ut glorifiootur 

deus in miraculis, qui voluit esse ammirandus in sanctis ut sanctissimo Germano 

in terris veneratio crescat et gloria, qui hanc in caelestibits optinuit per honorum 

operum incrementa ut adquiratur aedificatio logcntibus, pax. credentibus, salus imitautibus, 

immortalitas in fide perse vorantibus. Qua ut perpetuo polleas, et optamus et 10 

indefessc oramus, regum maxime, triumphator perpétue ac semper auguste. 

SEQVITVR INVOCATIO 

FALLEVCIO ENDECASYLLABO EXPL1CATA. 

Aeternum specimen decusque rerum, 

Causarum series, origo lucis, 

Naturae columen paterque veri, 

Fons et prineipium bonique summa, 

Hac te suppliciter canemus oda: 

6 Oramus, capias ab ore munus. 

0 fecunda TPYA2 MONASquc simplex, 

Seu te distribuant EAAHNA2 KATA 

0YS1AN MI AN EI2 TPEIS YR02TA2E12, 

Seu sicut Latius fatetur orbis 

MIAN YII02TA2IN TPIA IÏP02Q.HA: 

12 Idem semper es, idem ipse constas. 

Gignens ingenitus pater vocaris 

Te natum genitum sophia plaudit; 

Vivax spiritus ex utroque manas 

Personisque tribus sacramus unam, 

1 dedicatumPessel. sq. duorun.primorumverauùmsinguloapedet,sicut in sequenlibusquoque 

libris, distinxitP 

Scholia – Falleuciusversus constat spondeodactilo tribus trocheis (cfr. Lupus De metris Buethi 

Oonsolat,éd. Peiperpay.XXF26; sedvide ctiamBeifferscheidin Burriani annalibusXXIII a. 1880pag. 260 

et Prudenûi codices). 5 OJll grece cantus dicitur. 6 Munusab ore est laus sicut niuiius n manu 

donum. 7 fecunda]ob tres personas T. M.}trinitas unitas 8 E. K.]Greoosinxta 9 0. M. 

E. T. Y.]essentiamunam in tres substantifs. DirTereutiaint'acit sanctus l)i(»iisi(ua)oçterique iloctores 

Greci inter OY21ÀHid est esseiitiaiti et Y[102T.42[Nid est substantiam 0Y21ANquidem intellegentes 

unicamillam ac simplicemdivine bonitatisnaturam, YHOZTA2LVvero singularum personarumpropriamet 

iudividuamsubstantiam. Dicunt enitn socundumiUumprioremQ-recamvoraiculnmunnm essentiamin tribus 

substentiis. SanctnsautemAngustinnsceteriquepatresLatialiterscribentealîdemsauotantrinitatis exprimunt 

dieentesnnam substantiamin tribus peraonis. IJnn cadetnquefidesest in omnibus,quamvissignificationum 

(liversitasvidoatur(cfr. hhanue.sScott.uaDûdimnunanatnrae II 34 ed. lî'los»pay. (il't).

VITAE S. GERMANI INVOCATIO. 

Unam colligimus in his 6EQTEN, 

« Quae sic dicta placet, quod 

omne cernât 

Seu quod 

sic 

potius per 

omne currat, 

Ut nusquam tamen extra se feratur, 

Cum sit motus et idem ipso status 

Et motus stabilis, ut olim aiunt, 

Status mobilis atque: 

sic 

priores 

24 Dixisse invenio et peritiores. 

QN substantificum T01102qae rerum, 

Per se ipsum bonitas, JJEA mundi, 

Per se ipsum sapiens, ANAPX02 idem. 

Non est, nam superest 

et esse praestat, 

Hoc non est nec hoc est, sed exstat omne, 

30 Non hic, non ibi, sed per omne totus. 

MIKP02 KAI METAA02 ME202TE QEO2, 

MIKP02, dum minimis opem ministrat, 

ME202, intima dum gubernat aeque, 

In magnis MErAA02 probatur 

idem: 

Sic parvis, 

mediis adestque magnis 

3G Ipse 

individuus manensque 

totus. 

QN APXH ME20N QN TEAO2TE ITANTQN, 

Ex 

ipso quoniam, per ipsum atque 

Sunt, quaecumque vigent, ad ipsum aeque 

Tendunt omnia tamquam 

ad 

quietem. 

Scholia 17 0EO2", quod ost lutine deus, aut a verbo, quod ost QEiil'O id ost video, dirivatur mit 

ex verbo 8EJ2 id ost curro aut, quod probabiUus est, quia unus idemque intellootus inest, ab utroque dirivari 

recte acoipitur. Nam cum verbo BESiPîl doducitur, @ESiZ videns interpretatur; ipse enim omnia, quao sunt, 

in se ipso videt, dum tamen nioliil extra se ipsum aspioiat, quia nicbil extra ipsum est. Cum voro a vorbo 

SES., 6EÛ2' currens recto intellegitur; ipse 

enim in omnia currit et nullo modo stat, secl omnia currendo 

implet, ut illad (Psalm. 147, 15): 

'velooiter currit sermo eius', atbimoa nullo modo movotur. De deo siquidem 

verissiine dicitur: motus stabilis et status mobilis, Stit enim iti se ipso incommiitabiliter numquain naturalom 

sui Btabilitatem doserons, movet autem se ipsum per omnia, ut sint ea, quae a se ossentialitor subsistant; 

raotu enim ipsius omnia fiunt (Iohannes Scoltiis De div. rire*.112 éd. Floss par/. 452 e/r. lleiriciis in Augustin t 

Diahct. apud Hauréau De la philos, scolast. 1136) 25 Si.] ons T.] omnia quippo intra ipsum sunt. – 

S2N secundum Dionisium a Grocis ossentia dioitur divina. Interpretatur autoin proprie ens, id est qui est vol 

inagis 'quod est, quia SIN noutrum est 26 F. s. i. b.) quia per so ipsum partioip[i]at sumiuuui bonniii. 

Cetera oniin bona non per so ipsa summum lionum participant, sod per eam bonitateni, quo est per so ipsam 

sumrni boni prima participalis. 

Sic do ceteris. UliA\ spoeies vol exomplar 20] ait Dyonisius: 'Detis 

non boc est, hoc autem non est, sed omnia est' (= Iohannes Seollm l. c. Ut W pat/. 682) 30 Non 

liio] id est non est loontiw (looatis P) 311 pirvus et maguus modius deus 37) ons principium 

modium ons finisqne omuinm. – Kst igilur priuoipium dons et inodium et finis, l'riucipium qnidom, quia 

ox so suut omuia, quae easentiam participant. 

Médium autem, quia ex ipso et por ipsum subsistunt ati|uo 

movontur. Finis voro, quia ad ipsum niovontur qiiiclciu motus aui id est sue porfectiouis stubilitntom qui! :ï1 

433


Scholia – 41 /T.] principale exemplar (cfr. e. g. loh. Scott. l. c. I 7pag. 446) 44 N. A.] intellectus 

rationesque 45 Nichilum vocatur deus non per privationom ossentiae, ut aliquid non sit; scd 

per excellentiam, quia plus quam aliquid est. Dum enim super omnia qu(a)eritur, in nulla essentia invenitur. 

Dum erg'o inconiprelicnsibîlis iiitelligitur, per excellentiam nichilum vocatur. At vero in suis teohpaniis 

incipiens apparere veluti ex nichilo in aliquid dicitur procodore (= lohannes Scotius l. c. III 19 peu/. 681) 

46 Theophania est, ut ait Maximus, divina manifestatio, quae fit ex condescensione verbi dei ad umanam 

naturam et exaltatione eiusdem naturae ad praedictum verbum per divinum amorera (= lohannes Scotlus l. c. 

I 9 pag. 449) 49 Sancta theologia inaccessibilem claritatem dei tenebras vocat ut illud (Psalm. 138, 12) 

'Sicut tenebrae eius, ita et lumen eius', acsi aperte dicorot: tantus est divinao bonitatis splendor, ut non 

imnerito volentibus contemplari et non valentibus (uolentilms P) vortatur in tenebras (= lohannes Scottus 

l. c. III 19 pag. 681). Nain et iuformis matei'ia dicitur. Materia quidem, quia initium est totius essentiae 

rerum. Iuformis vero, quia ad nullam formam se ad formationem sui convertitur (= ibid. paulo 

inferius) 53 Speclari] pro speculari 62 logabis] pro ablegabis subornas] Intenter praoparas 

GQ /ï.] spiritum 68 *P.] naturao tC.} gratiam. Id est: qui dcdinti naturam, largiro et gratiam 

69 glaucividas] caliginosas 70 K.] igneos rocludo] aperi 

50 inquid 2 m. P 

69 sqq. Cfr. lohannis Scottm De rerbo incarnat, earm. VIII éd. Floss pag. 1230 et Cousin Ourrayes 

inédits d'Abelard pag. 621. 

Ipsum nPOTOTYFION, eundem 

ipsum 

42 Affirmant nichilum, plus ut stupescas. 

Incomprehensibilis quod 

extet omni 

Naturae superans N0EP02 A0W2TE. 

Qui dum non capitur, nichil vocatur 

Apparet quotics &EQ0ANH2, 

In quiddam ex nichilo venire fertur: 

48 Scribunt hoc nichilo creata cuucta. 

Hinc est, quod tenebrae vocatur idem; 

WAAMI2TE2 etenim sacer sic inquid 

'Sicut sunt tenebrae sic lumen eius', 

Optanti quoniam, sed haud valenti 

Speclari tenebrae putantur atrae, 

54 Non accessibilem 

colitque 

lucem. 

Cum se sic habeant fluenta veri, 

Ultro 

concipias 

subest necesse: 

Nullis nos animis, lepore nullo 

De vero proprium bonoque summo 

Praefinire deo nec esse 

promptum, 

60 Qualis, quantus item, quis esse possit. 

Oratu melius 

propinquiusque 

Legabis, animo si quid subornas: 

Orari 

placidis vult ille verbis 

Largiri facilis, dedisse 

promptus. 

His ergo modulis adito patrem, 

66 Patrem cum 

genito piumque TINEYMA. 

Lux et nostra salus redemptioque, 

Largitor (DY2EO2 

K-4.PINque praesta 

Lumen glaucividas agens in umbras 

Caecis EMIIYPIO2 reclude caelos:

V1TAK S. (JKRMA.N1J.NVOCATIO. 435 

Quondam GE2MO0OPON Moysea tocum 

72 EIZ FNO&ON Sinay sic indidisti. 

Quaerentes valida iuvato dcxtra, 

Quando non potis est adire tete 

Ouiquam, des nisi tu venire per te. 

Ostendas faciem decet tamen te 

His, qui nil aliud petunt niai te: 

78 Nam nec hoc poterunt, nisi sit ex te. 

Nubes rumpe malasque fantasias, 

Quis mentis acies reverberata 

Pure non sinitur deum tueri, 

Ceu se invisibilem videre praestat 

His, qui lucifluum sitire fontem 

84 Noverunt: requiem suumque finem. 

Quod restat siquidem, quod instat inquam, 

Praosentes operas tui indigentes 

Componas petimus favensque voto 

Et sensus cumules et ora solvas, 

Ut mutis liquidae fluant loquelae, 

90 Largiri solitus nec impotenter. 

Germano titulum parare laudis 

Urget materies, amor coartat 

In te mirificus, puer Hlothari, 

Oui fas non fuerit negare quicquam, 

Non os, non animum nec illa certe, 

96 Quae sunt officiis arnica pulchris. 

Id quo congrue, quo fiât decenter, 

Et spes omnimodas speique summam 

In te conferimus, repertor artis, 

Qua pectus hominis praeominatum 

Scandit sidereos honore campos, 

102 Distinctum beluis nitore mentis. 

Non haec ob meriti beatitatem, 

Germani peto sed per almitatem: 

Si quid lucifluum peregit ille, 

Quod laudi fuerit patri superno; 

Si vexilla tui secutus heros 

108 Oppressit rigidum severus hostem; 

Scholia – 71 0.] legislatorsm 12 Is. 1'.] in caliginein 74 Q. n. p. o.J siquidem non est 

possibile 79 N, r.] id est cecitatemmentisdissolve fantasiiui]imaginesdinbolicaa,quibnsanimadocipitnr 

80 Quis]pro quibus acies]acutnonvisus roverberabv]ebetatii. 81 nonsinitur] non permittitur tuerie 

id est intueri, videra(-i i i1) 82 Ceu]quota ad modum praestat]se. siouti est 83 His] id est illis 

lucilluum]id est Incomfliientem sitire] dosidornre 84 Deus enim est roquieset suavitas omniumse 

desidorantinmot cortas tinis ad se currontium; aniiiin onii» ad ipsam recumint et in ipsum finiuiitur 

100 praeominatnm]quodninquasi umiae(liominoP) confortatum Idora est auguriatum 102 nitoro 

mentis]acuminerationis 

77 nioliil«oit. P 78 nisi sit] uisit corr. i' 

55* "°

436 

HEIE1C1 CARM1NA. 

Scliolia J. J.] id est bimembri carminé: di duo, colon membrum. – Id est duplici conversiono. 

A secundo enim versu facta est replicatio. Nara prier versus falleutius est. Sequens ex ultima totraltodia 

lieroici constat. Quatuor enim sunt pedes heroici versus. 7 eb.j i. e. praefiguraut 11 Danaen Acrisi 

filiam aënea turri inclusam Iupiter conversus in imbrem aureum submissus (sub in l, r. P) corrupit. Ful- 

gentius (Mythol. I24 ed. Staveren pag. 6B3) Dum et Dane irabro auvato corrupta est non pluvin sed pecunia 

(cfr, Myihogr. Valîc. III S, 5 éd. Bode pag. 163, 42) 13 turmivome] id est multitudiiies huininuin exibontes 

iuvant] délectant 14 dicacibusl locacibu» 15 q. n. t.] i. e. qui necdum expolitus sis litura] i. o. 

régula. Litura dicitur linea fabrorum, quae oxtendîtur ligno ad equundum, dicta a filo litio (unde ?) 

16 explosis] eduetis color a.] pulcritudo superaddite correctionis 1S) (rinioj id est trionnio 20 Cultius] 

ornatius 

labore 

21 itidem] similiter 

24 Endecas] iindecim 

polibat] 

atiuri 

ornabiit 22 Qnadrifidam] in quatuor libroa diviaam sudore] 

ad 1.] ad – 

porl'ectionem. Tractum a fabris, qui linm orubigtnant 

(*crubizinant P) ferrum 

Omn tota Heirioi alïocutione Horat. lip. J20 contulit IJM l. c. Ssq. ITorat, l. c. 3 Odisti clavi.s 

et grata sigilla pudico, Paucis ostendi gémis et communia Ituulas. 15 Cfr. llorat. Art. poet. 293. 

17 augur 

Si ioiunia, si cruces iniquas, 

Si noctes tulit idem inquiétas; 

Si non extimuit maris minaces 

Securus pelagi 

subire fauces; 

Si, quicquid gladius potestquo flamma, 

ni Contompsit paticns amore Christi. 

ALLOCVTIO AD LIBRVM 

JYKOASl JI2TPO0ÎÎ DECVRSA. 

Si te perliquido tuemur ore 

Nec ludunt insomnia mentem, 

Non illud tulerim, libelle, frustra 

4 Quod tanti popularia ducis, 

Natalem latebram ut 

perosus 

Insano oblectere tumultu. 

Non nichil miserum characterizant 

s Taedia secreti nec amica 

llorat. lip. /20, 9. 19 – 21 Cfr. e. y. Serai Comment, in Aen. eâ, Thilo I pay. 1,8 sqq. 

ultro 

Quod semper studiis sigilla castis 

Tantisper refugis, licet illain, 

Quae fertur, Danaen aëna turris 

12 Auripluo vix texit ab imbri. 

Quid tam turmivomae iuvant 

plateae ? 

Quid refluae dicacibus urbes? '1 

Quem necdum tetigit 

litura necdum 

16 Sordibus 

explosis color auxit, 

Si non insipidus deerrat augur, 

0 nimium 

passure pudoris. 

Vulgant Bucolicen labore trimo 

20 Cultius explicuisse Maronem; 

Septenis itidem polibat annis 

Quadrifidam sudore Georgen; 

Exin Aeneadas in arma pulchros 

a* Endecas ad 

limamque redegit.

V1TAK S. GKliMANI AJjLOCUTLO. 

Scholia– 25Noclibras]nec-perpendis ille]se. Maro 20sposaltoraKomne]Ma.roscilioet 33gnostien] 

intellectualis 35Itec] haec verliii 80 AKTMEroXTA]contradiceiitem.– Ant.i:contra, logo: àu'.o 

43 Verrucas] vitia carmiiiia scatnvriontes]ùbulltentes 50 MYVOKOItOY) iiiigontariiMll'J Oriioccungonta 

56 id] se. consilinm 58 ONOMA]muneu (il 1 toc]acre menue]sine Jinnis 62 Tempiioro] 

soutemp[t]nerodiscrimina]pericula mille]finitnsnnnierusproiulinito Giiobioein]obpnsitioncin proterve] 

cuporbo cuperbe 04 64:ausint] ausint] andebuut audebuut sprevisse]oontemji.sisse 

spre\'isse]contemp.sissepro )iro contempuero cootempuerc phalanges]multitudiiics 

phfthmgss]muhitudmcs 

60 ia PJ hic Bosch. 

Nec libras animo, quid ille, quid nos, 

Quid potuit spos altera liomae, 

Quid possit minimus minorum impar 

2« Nec minimos tamen inter habendus. 

Et, ni proripias in ora vulgi, 

Inpatiens clavomque recusas, 

Invitum quatiunt severa vatem 

32 Omina terrificique sonores; 

Virtus gnostica nec sinit volentom 

Importunis parcere verbis. 

Haec nolens capies, volens itemque, 

36 His nos ANTIAEIONTA subimus. 

In vulgus venies favente voto: 

Pro – quanto iactabere fluctu. 

Ilic foedum spuet, hic coacta nare 

40 Succinet infandumque inimicumque, 

Hic plausum manibus dabit profanis, 

Hic ter succutiet pede terram; 

Verrucas alius scaturrientes, 

44 Etsi nulla tamen patet usquam, 

Disquiret digito, notabit ore, 

Integra quippe invertere doctus. 

Et quo perditior quis ac profanus, 

48 Acrius hoc tolletur in iras. 

Tandem ludibrio subactus omni 

MYPOKOriOY trudere taberna 

Aut nardi modicum feres piperve 

sa Et si quid chartis amicitur 

Ignavis. Monitor repulsus olim 

Abstiterit nec cura mederi 

Non te consilio querare nostro 

se Fraudatum: id tecum ipse referto. 

Qua frontem titulus pracordinabit, 

Nemo ONOMA praefixerit auctor: 

Gormanus subeat prions arcem 

60 Auspicii, is primordia signet. 

Hoc forsan poteris inerme vulgus 

Ternpnere sou discrimina mille. 

Tanti nominis obicem proterve 

u Vix ausint sprevisse phalanges. 

62 cou JSarthiua 

26 Acn, XII, 108 magnae spes altéra Eomao. 29 »nVeconstruiteum Gatultihentlecaitytlnba 

(40,5): an ut, pervonias (porncniamusV) in ont vuljïi. 31sq. Cfr. Acn,V,52-1. 42 Jhraliaimm 

est, 4i)s5(/. Cfr. Horai. ICp. Il, 1 2ti!)sq. (Licbl l. c.). 

437

438 

I1KI.BL0LCARM1NA. 

Scholia – • 65 Mitescet] Mitius aget rabies] insanies 66 cynico] canino ti7 Meoniis] 

Homerîcis, qui fuit Meonis filius pennis] i. o. auspitiis 68 alite] augurio 71 remitte] i. o. committe 

fatis] i. e. eventibus, dubiotatibus, que sequentur 72 meliora] i. e. prosperiora soilicet quam 

speramus II 1 qua] i. e. ubi 

exporgit] pro exporrigit, i. o. extoudit vel educit. Iulius César in 

primo belli Gallici {neglegenter haec ex Anonymi libro de situ orhls éd. Manitius pag. 48, 17 deicripla sunt, 

ubi post hune locum ab Anonymo e Pomponio Mêla III 20 excerptum pergitur itom Gains Caesar in libris 

belli Gallici ita exorsus est: Gallia est omnis divisa eqs.): 'Populorum Galliae tria sunt summa nomina ter- 

minataque (sic Anonymus, summa nomina suut terminniiturque Mêla) fluviis ingontibus. Namfluo a Pyroneo 

ad Geronnara A.quitania (sic Anonymus, Àr|uitani Mcla), ab eo ad Sef[uanîitn Celte. Inde ad Renutn Belgae 

(pertinent Beîgae cuiii Mêla Anonymus, qui hic finit). Ibi finis Galliae.' 4 laudabilts vino (uina l') 

5 praelabentis] precuvrentis 6 componero] conierre 10 augmentatif] multiplicatis c»gnf)minej a 

doctis (?). – Ferunt olim Autisioderum vol Aleioderum al) augmontatione murorura dictiun J ïsequax 

usue] est sequens usum 12 mutilare i. e. minuoro vel mutare 16 muîtis] su. verbis 17 doto gemella] 

donatione gemixia, duplicata 18 opibusque] bis idem dictum est 19 rei] se. nobtlitatis et divitiarum eius 

70 discesse corr. m. 2 P Ij 5 visîbus e cod. (?) harUdun 11 sequar corr. P 

72 Cfr. Aen. XII, 153. 

Mitescet rabies sputisque parcent 

Et 

cynico 

incrudescore dente. 

1 nunc, Meoniis adacte pennis, 

«s 1 dextro, liber, alite felix 

Nec te non monitum nec insuasum 

Olim discessisse graveris. 

Quod restat, dubiis remitte fatis, 

72 Teque utinam meliora sequantur. 

INCIPIT LIBER PRIMVS VITAE 

MAGNI PATRIS GERMANI AVTISSIODERENSIS 

DE PROSA IN METRVM TRANSFVSAE. 

Celtica qua medios exporgit Gallia tractus 

Quaque 

est vel terris vel mitior illa colonis, 

Urbem haud incelebrem Galli posuere priores 

Uberibus glaebis 

et 

opimi 

munere Bachi 

5 Ac 

praelabentis 

iucundis usibus amnis, 

Magnarum multis quae se componere possit: 

Autricus a 

priscis 

olim vocitata refertur. 

Aetas posterior pinnas et culmina avitis 

Moenibus imposuit duri munimina belli 

io Ex augmentatis verso cognomine muris 

Sive sequax usus dicas Autissiodorum 

Seu mutilare velis et dixeris Altiodorum: 

Nomine diverso res est cumulatior una. 

Haec 

genitalis humus, haec 

patris patria nostri, 

15 Pinibus his ortus natalia rura beavit. 

Haud multis 

opus est in sancto nobilitatis De nobiliiate dus 

Cognatae 

memorare decus; quao dote gemella 

insigni. 

Splendidaque et locuples opibusque 

et germine fulsit: 

Indicium 

documenque 

rei numerosa retentant 

so Praedia succiduis olim notissima chartis.

VIÏAE S. GERMA.NI LIBKH, I. 439 

Aetatis breve ver et primi gratia floris De periiia artium 

Artibus inmaduit facili conamine septem. 

imero 

Auxerat infantis largitrix gratia pectus 

Muneribus geminis: quodque 

assolet esse duobus 

25 Gratum et sufficiens, hoc praecumulaverat 

uni. 

Namque ut septenis sapientia 

nixa columnis 

Aptificare 

domum dilecto in pectore posset, 

Ingenium 

vivax conamen iuvit ad omne; 

Inque vices animo 

genitaliter exspatianti 

30 Sedulitas praetendit opem studiosa magistri. 

Utraque res modérante deo felicia coeptu 

Tempora gliscentis 

iam tune provexit ephoebi. 

Plurima 

per 

stériles sparguntur 

semina sulcos 

Proventu modico vel, ut multum, mediocri: 

35 At quae fecundas ineunt frumenta novales, 

Spe manant 

duplici 

cum glaebae 

tum sationis, 

Plenaque conspicuo respondet copia cornu. 

Cumque foret 

Nil 

intemptatum, 

vehemens animique 

nil denique liquid 

ad cuncta 

inhaustum. 

rapacis, Quod lîomac 

didiceru. 

lus 

40 Quicquid ab indigenis potuit 

manare magistris, 

Cuncta brevi: nam paene puer citraque 

iuventam 

Omnia combiberat. Furit intimus ossibus ardor 

Ulteriora sequi 

et studiis, ni copia desit, 

Otia conterere, studiis impendere 

sese 

45 Inque mori studiis; perparva 

et vilia scitu, 

Si qua patent (usquam); cara et 

praegrandia censet, 

Si qua latent. Erat ingenuis tune artibus usque 

Certus 

-< 

lionos studiisque addebat gloria 

calcar. 

Schalia 21 Brevo ver vocatur pueritia, quod cito in adolescentiam transoat. 24 geminis] ingenio 

et studio cluobus] se. hominibus 26 septenis] i. e. septem artibus liberalibus 28 Iiigonium vivax] 

naturalis capacitas oonamen] studium 29 genitaliter exspatianti] uaturalitor eapacissimo 

30 Sedulitas] 

assiduitas opom] oxeroitium 31 modérante] tribuonte coeptu] inooatiouo 32 gliscentis] evoscentis 

ephoebi] adoleseentis 33 stériles] inlhictuosos sparguntur] immittuntur suloos] rigas araturae (araturas P) 

34 Proventu modico] i. e. habunclautia parva ut multum mediocri] pro etiam valde inl'ructuoso. Comparatio 

est vol metaphora a terra ad liominein, a seminibus ad nrtem. Quae comparatio eo pertinet, ut sciamus 

aliter profleere magistros in ois pueris, qui naturali fervent iugonio, et aliter in ois, quibus est bobes animus 

in discendo 35 fecundas] i. e. pingues ineunt] initiant frunienta] i. e. annone. Speciem posuit pro 

génère 36 Spe manant] seouritate adcrescnnt glaobo] q. (?) terrae sationis] sementis 37 copia 

cornu] habundantia. Solet ovenire, ut agricola iactis seminibus multiplicatos recipint (- et P) fructus vel 

propter desiderium bonao terrae vel propter studium boni agricole. Cuin uoro in malsim terrara labor fuorit 

expensÙB, aut (haut eorr. P) vix modicus aut (haut corr. 1') certe nullus sominum apparebit provenu» 

38 vebemens] magni ingenii 39 intemptatum] ut non omnia adprobaret inhaustum] se. quod non scirot 

40 manare] fluoré 41 brevi] sc. didicit citraquo iuventam] in adolcscontinfin] 42 combiborat] i. o. 

omnes artos velociter addidicit furit i.] ardet amore discendi ossibns] hoc est in intorioribus sonsihus 

mentis ardor] amor 40 Quia propter gloriam et laudem crant multi in exercitio liboralium nrtiuin. 

Sicnt ilicit Tullius in Tnsonlanis (/ i', -J) • honosidit artos et acconduntur omnes ad studia gloria (cfr. tupi 

Mpist, ad Emhard. I ap. Baluz. sed. Desdevises du Vezert pag. 44 et Ifemcus in Mit-ami. Oerm. prolotj. 1 i 

éd. I>uru le. II pu;), lia) 47 ingenuis] liboralibus 48 calcar] incitainontmn 

Innaoritur 

34 uol « corr. P 35 At quno] Atquo corr. S m. ad 38 ronia oins corr. J' 40 iisqnnm ont. P 

39 Cfr. Horat. Art. poct. '28;'). 41 citraqufi iuvonjiun Met. X84. '1& II or. Kpl. I 7, 85 

atudiia.

440 


T- 

Inoitus 

1_ 

his animis 

l,.iC" 

talique 

"lt, 

cupidine vinctus, 

M Quo caput 

est orbis rerum 

permaxima Roma, 

Tendit iter Latii nodos addiscere iuris 

Et didicit 

palmamque 

brevi tulit ille laboris. 

Scire erat haud 

magnum, 

si non et 

posse subiret,

PoM'ARLAT!

442 HEtRICi CARMINA. 

Hauserat hoc acvi iuvenisque togatus agebat 

iM Actatis solidam cumu)ato roboro partem, 

Cum super addictas praesulque et dux regiones 

Effertur terris, qua Gallicus incubat axis, 

Cum vindex scelerum tum dispensator honorum. 

Orbem tum totum victor Romanus agebat, ~eaer~tomKt~M- 

tn) Qua mare, qua tellus, qua cardo invergit uturque..

VrrAKS.~KHMANJLIBËRL 1. 443 

ti! Iustitiae doctor, iuris quoque norrna futurus 

lure dedit studium discondo ex tempore iuri; 

Quique pudicitiae populis documenta daturus 

Et casti cauturus erat decreta cubilis, 

Ordine praecipuo legalis foedera lecti 

xn Suscipit et casta vitam cum coniuge ducens 

Iura voluptati permisit nulla nefandae 

Gignendae tantum contentus vivere proli. 

Cumque virun) late parentis ad omnia terrac QM~ ~t~nr/f) 

Multa fatigaret privatim et publice cura, 

t~r, Pronior in patrias anirnum defixerat oras 

i 

Affectus 

'< T 'j't 

genttalia hunu, quarn mtttbus usque 

'/

444 HEIRtCICARMtNA. 

Fixerai, haec iuvenis laudis captator et aurae, 

Qua faciles animi pascique capique suescunt. 

Urbis amor nostrae 

sacrique 

refector ovi)is ~xnf;, Mw

VITAK S. GKRMAN! LIBF;n t. 445 

Quam primum potis eat aectentur talia divi 

Numinis expertes: aliud professio nostrae 

ReHigionis amat, cun), quid mage postulet usus, 

220 Quaerenti sola occurrit meditatio mortis. 

Mtitta suis gravitas meruit praeconia saeclis: 

Eximium fecit levis inconstantia nullum. 

Deaine proclives lubricosque ad dévia vulgi 

Praecipitare animes. Res est incognita nuiïi: 

29. Crimina, quae magnis auctoribus usa geruntur, 

Corrumpunt citius multoque domestica peius 

Hxtima quam serpunt, homines cum sponte aequaces 

Pra,emonsti'ata ducum rapiunt exempla suorum. 

Ergo age et omissis, quae ludicra cumque putant.ur. 

~ae 0 praestans animi, complectere seria tantum. 

Ista repraesentant, quaerit res publica q~uatem. 

Signa virum; satis ista decent in principe signa.' 

Saepius ista viri praesul stillabat in aurem; 

Ille !evi ferre et coeptis instare superbis: 

235 Irrita nam celeres rapiobant omnia venti. 

Certa fuit iuveni visendi praedia quadam f'< n/Mm/f

446 

HKiRKJfCARMtNA. 

Quneque adfixa diu (aérant oscilla ferarum. 

Pontificis iussu tota pelluntur ab urbe. 

Haeo rure abducto fiebant principe cunota. 

Fama, quid 

in caelo rerum pstagoque geratur ~Mntin 

~c'. Et tellure, videt totique est conscia mundo; /

VITARS. GER.MANI .HBERI. 447-1 

Arma parent couantque animis in proelia totis. 

Edicitsociis;ncuptobsob8tarufur

448 HEtRICf CARMINA. 

3to Fundamenta solo, gominos t'ert fabula visos 

Proctia lascivis agitantes lusibus aedos. 

Auspi'ciis veteres assueti denique primis 

Nomina condundis ponobant urbibus olim. 

Hanc pt'imutn venions Alpino a vertice Caesa-r, 

345 Tune cum barbarico foritarct Gallia ritu, 

Adscivit sociam gentisque in foedcra traxit 

Romuteau sociosque novos frutrosquu vocavit 

Inque capud regni primatum sumere iusait: 

Celtica Roma dein voluit coepitque vocari. 

950 Craevit amicitiac aonsim per tcmpoi'n, robur; 

Urbs quoque proveotum meritisque et nomine sumpsit 

'Augusttdunum' demum conoopta, vocari, 

'Augusti montem' transfert quod Celtica. lingua. 

Non fuit illa ferax ft'ugum per saecula tellus 

3.55 Nec opulenta satis 

Montibus hort'icomis 

cingunt 

sterilisque 

namque omnia silvac 

ad semina cespes 

Vomeris 

Et vexat 

inpatiens curvique inmunis aratri, 

duras ca,e)i mciementif). terras 

Verum nulla viros tellus rnagis extulit armis 

360 Pra.ecipnos animique magis ad proelia lecti. 

Ergo ubi vicinae praesensit tempora mortis 

Sanctus et omnino semper memorandus Amator, 

Urbis ad edictae non sognis moenia tendit. 

Officii summam aervabat Iulius IHic, 

ses Vir praestans et cum praefecti culmine clarus, 

Tum fidei purus votoque et nomine cultor. 

Antistes quoque sanctus erat Simplicius illic, 

Magni vir meriti magnique minister honoris, 

lunctaque pontifici t'egatis iure potestas 

9!o Commissam paribus plebem frenabat habenis 

Hic tumidam rigida gentem dicione premobat., 

Ille salutiferi formabat munere verbi. 

Adventare virum praesul praesesque beatum 

Ut sensere, parant turmis hinc inde coactis 

375 Et cteni et populi venienti oocurrere sancto 

Ut

PM:TA!AT)f.tKV'

430 

HMIKICICAHMtNA. 

Et quanquam carnis gratamur compudu solvi, 

Spiritus ut Christo met'eatur iure cocase, 

426 Anxia cura. tamen nostri nos angit ovilis. 

Ergo agite et tanti inspectantes milia coetus 

Ecclesiae dignum post me signate magistrum, 

Omnibus oque viris unum praeponite cunctis, 

Fruge salutiferi certo qui tempore verbi 

430 SufBciat vestris propensa diaria mensis.' 

Obticuere omnes rem tantum pectorc versant. 

Ille, roi melius oui finis et ordo patebat, 

Limina ad ecclesiae gressum tiectitquc citatque. 

Prosequitur plebs tota virum tompiiquu parabant 

43.') Cum sancto ponett'in'o fores, instantibus ille 

Restitit ac placido cunctos a.S'aminc muicens 

'OiBoii est' dixit 'votique in saecula nostri 

Divinam om'aro domum pacisque ministros 

Ordine pacato divis admittere tectis, 

440 At quos caedis a-mor bciiiquc iusana cupido 

Instimulat, totis quam primum arcere sacellis, 

Obtentu quoniam facta est domus ista precandi, 

Non ut vesani pracstct spectacula Martis. 

Ergo ut magnificis interfore saoramentis 

445 Copia cuique fiat, telis ferroque maligno 

Exonerate manus.' Dixit nec dicere tempus 

Plura tulit; posito nam ounoti pondere ferri 

Ense iatus iaculoque tnanus solvuntque ievantque 

Collisu armorum tellus subiecta retinnit. 

45e Sic praecedentem tompli in penetralia sanctum 

P)ebs est nisa sequi posita iam fronte minaci. 

Nescius ingenii, provisae nescius artis 

Dux aderat primusque subit sic postulat ordo. 

Praesul sepositis Germanum ut oonspicit armis. 

4.M Fortibus artari tumpli iubet ostia. claustris: 

Fit dicto citius, mandarat quod t'aciondum. 

Quis tibi, magne leo, ocrncnti talia vultus ~o~'o/~ tt~ 

Quae tibi tum capto primum scntcntin, venit f~ueent. 

Plurima votveHti? casso conabere cuncta. 

460 Si saevire votes, armorum spicula desunt, 

Sive t'uga labi, patet hic non exitus usquam. 

Mansuescas potius mugis haeo aententia praestat –. 

Disce patique manum, humanos nco eCPuge taotua: 

Mitibus includi pudeat non denique caulis. 

465 Res haec Touttorum quondum celobrabitur ore, 

Si contingat ovus inter )'euub:u'c ieoucm. 

V)TAKS.GMRMAN]L[BJ':HL T. 451 

Antistes sacri circumf'uao agmine cleri /7< ~o~tnMi t/~o- 

Vique manuque virum primus pervadit inermem m~'

HRttUCt CAHMINA. 

Phoebeis laribus vota potentiH 

[ndoba.nt solitis reiïigionibus 

Musas vêla futuro 

a Credentes dare carmini. 

Centum vocibus hic ora crepantia, 

Hic linguas totidem, peotus aeneuin, 

Crisferreaptectra 

M Excibat studiosiua. 

Me robusta fides, mens bene credula 

Diversum petere et sane decentius, 

Ne dicam officiosum, 

Importunius excitat. 

0 lux terrigenum mentibus additn, 

0 mirande nimis spiritus artifex, 

0 largitor honorum, 

20 0 facundia fertilis, 

Olim formifluos qui latices super 

Portabare fovens, formificans quoque 

Cuncta informia namque 

;!4 Extant te sine, conditor – 

Inceptis placido flamine curaibus 

Aspira et faciles suggere dactilos 

Spondeosque morosos; 

2s Namque haec copula gratior. 

At non sufficiunt verba fluentia, 

Ni sit materies splendida carminis: 

Utrumque approbat usus 

32 Et nos utraque poscimus. 

Quanquam tanta sit haec tamque pereffiuH. 

Ut sensus merito mensque perhorrfnt 

Tantae scrupea motis 

9f: Atque intacta cacumina, 

Nonnullas operas postulat attamen 

In litus fluvium cogere turgidum, 

Campos cum per apertos 

40 Sese latius explicat. 

~'c/to~'o. taribuft] templis 9 hic')alius Ct'epimtia]sonfmtiaoxpetebut. – t'crsins(a, 7; i'irsins F): 

'Vatibnahie mos est coutunisibi poscerelinguas (tingueaP; voce'!7'M~:t«,linguas fn~.ti~tK:);))ft~x

VITAE S. GERMANI IJ.BKR Il. 4M 

0 nostri validae pontificis crucos. 

Quis non sufficiunt verba, manus quoquo, 

Nedum cuique ferendas 

44 Ullo foedere dixerim. 

His figam calamum te tnmon auapice, 

Pro quo cuncta quidem pertu)it aapera 

Nec bis nec semel ille, 

48 Sod quam vita moroaio)'. 

INCIPIT LIBER SECVNDVS. 

Moribus et met'itia spectatus Amator opimis, /a-w!i!ts .mMeh' 

Vivere cui Christus fuit et sors ultima. luo-um, Jmn~e/M/tn 

Virtutum plenus titulis plenusque dierum 

Ceperat emeritam sudorum praemia palmam 

5 Ca.ndentis specie transfusus in astra. columbae. 

Tum vero populos in consona vota ruentes 

Aspiceres spirante deo namque agmina cleri 

Nobilibus conserta ruunt; plebs ruatica. plebi 

Concinit urbanae: par est sententia cunctis, 

to Vox eadem studiisque ardent communibus omnes 

Germano titulum decernere pontificatus. 

Hune claris meritis, hune nobilitate legendum, 

Dogmate praecipuum, gencroso 

Principibus notum et non nulla 

pectore primum, 

parte vel'endum. 

)', Cautum consiliis divo de fonte pctitis. 

Mutta. viri castan) cumulant pracconia ]audem 

Materiem merita alta dabant perque ora volentum 

Libera sponte fluunt sermonis famina veri. 

Cuique aliud non est nec praestat copia fandi, 

M Germanum ingeminat, Germanum ad sidera iactat, 

Quaque feras oculos quaque aurem ducere temples. 

Omnia Germanum tanta est concordia vocun). 

Multa, renitenti seque 

~LJI «-"?'"MH;. 

abiura.rc paranti ~"n'< M/)) f 

Civile instituunt primati inferre dueHum, '< 

2', Statque a.nimis incepta sequi née ducere quoquani 

Proposita de aorte pedem. Quid victa potestas, 

Quid contra niti populorum milia. possit, 

Quin moremquc gérât supcraque ab sede profcctam 

Instantis norit causam prodisse negoti? 

!t'Rlati 

A'cAoHn– 41 \'a)idM] durao cruces]au(;astmo, qniMprntto.) -tibiingcrph.'tt 42 qui~ fjnihns 

43 QMediei non poaanut, quanto outgi!' terri 4f) His! )na o'npibus MoaNta~ jtcrtuixta 

17 MatèriemjtHudix 32 (iornuuu)m)r("'nnM)i< ? mnremqne~oritt~ubtcntpcrpt 

4

454 

30 Si quospraetereapro 

a'. Si 

HMHUCJ CARM!NA. 

se fortasse parafât ~utx

VtTAMS.GEHMA.NILIBKH!). 

Vc) cum Tartarcf) victor rcdivivus ab Urco 

Extulit humanau sccum vexilla salutis: 

Singula soHemnis pro relligione diei 

Intlulsisse t'erunt expensis pocula parcis: 

Vina sed irriguis undantius obruta iymphis 

Nativurn abnuerant nec iam modo vina – 

saporon. 

Corpus 

Duvidis 

inane 

memor 

cibo substentâturus mcrti 

ille boni, cui carmin curae. 

~tft~:

456 

HEfRICI CARMINA. 

tngenitumque homini pedibuM substerno'e n~00~. 

Lectus erat quadri gracijis comptexio ligni 

Fiammarutn cxuviis cinorisque aspcrgine dur) 

nft Miu'gino plena tenus, confoctus iamque iacentis 

Durucra.t do mole cinis rigidique terebat 

De

')t-TAt;LAT!N)A~V~CA)tOLi!

458 HEIMCI CARMINA. 

Etsi non numéro, numcri quem finiit auctor, 

)so At merito. Meritis ipsi concurrere Pctro 

Haud vetitum; meritis Potrus non invidot acquis 

Vitam et virtutes a nostro praesule gestas 

Et documenta lege si non et apostolus esse 

Et dici valeat, (vel dic) vel dicere fallax. 

195 Pontincum cathedras quantis splendoribus omet, 

Quod satis emineat, non est hinc dicere multa. 

Inferior nullo, multis praestantior extans, 

Id sibi privatum Christi fert munere munus, 

Dogmate quod rutilus signisque frequentibus ingens 

soo Et verbo et claris confecerit omnia gestis. 

Cur non et, liciti pepigit quia foedera lecti, Qttoc

VrTARS. GERMANrLIBERfî. 459 

Mo A. leva in dextram semper vestigia duxit, 

Virgineo plane pollebit atemmato felix, 

Virginibus datus ille comes agnumque sequetur, 

Qua. gressum tulerit; quodque est natale pudicis, 

Concinet aetheria resonum dulcedine carmen. 

sa'. Tantus ut is fieret, tua sunt haec munia, Christo, 

Quo sine nil rectum, cum quo sunt omnia. recta. 

Qua duo caelicolis quondam virtute receptis y~ ~ono Af)~);

4f;() 

HEtMCICAH.Mï.NA. 

Instituit duplici régna ad caelestia quosque 

Ire via. Sunt perfectae foliciter ambae, 

Ad caelum tendunt acquis processibus ambae: 

Laxius una vehens haec esse canonica. fertur 

~5 J!P~XTjf~mV assueto iam dudum more fréquentât: 

Altera limitibus arta est hinc inde coactis 

Nec per plana vehit, molitur ad ardua aemper; 

Haec et apostolica est eademque @~~PjfA-~ tantum 

Secessu gaudens, secreto laeta perenni. 

280 Hanc 

Urbis 

ingressuris 

ab aspectu, 

tum moenia pulchra locavit 

tumido qua prominet amni 

Surgentem ad Phoebum, fluvio tamen mteriecto: 

Icaunam dixit nomen largita vetustas. 

Hoc distincta modo sors ccclesiastica crevit, 

3M Crevit in inmensum studiisque rapacibus omnes 

Ad sanctam certo migrabant ordine vitam 

Felices pastore bono, quem praevia virtua 

Fecerat egregium proponebatque sequendum. 

Quis non civiles tali eum praesule mores 

~n Conciperet, quanquam modo barbarus ille venisset? 

Quis fidei posset purus non fervere cultor, 

Etsi in centenum iuratus sacra deorum? 

Quis ferus usque adeo, quem non mitescere sancti 

Gratia compulerit? Numquam sermonibus ille 

29r, Rem gessit tantum: poterat sic denique sperni, 

Si non et faceret, contempnendusque putatur 

Doctor in eloquiis, nisi fert Quave, 

suffragia factis. 

quod est Christo carum, subducere vili 

Arte queat luteos exhalans quisque vapores 

aoo Osque dei dici, non est efferre facuitaa. 

Tertius ut capiat signis exordia liber, 

Morales operas poscit finire secundus, 

~;

VITAES.GEBMANILIBERIIETin. 461 

PRAEFATIO LIBRI TERTII 

MONO~O~~ EXPLICATA. 

Giranti cuneos Christicolum, quos humus extulit, 

Occurrit ratio cum vehemens, tum moderatior, 

Lector, pace tua quam liceat prodere purius: 

4 Nulli deterit haeo officii magnificentiam. 

Inspectes alium muneribus dogmatis inclyti 

Praepollere, alium pro meritis scandere sidera,: 

Hune signis celebrem clarificat fama beatior: 

s Vix unum invenias, cui simul haec omnia oonnuant. 

Vulgant HUarium septifidis artibus inclytum 

Martinus titulis signipotens astra reverberat; 

Palmam sanctifici propositi Antonius tulit: 

ii' Clarus quisque sua laude nitet tempore perpeti. 

Sic donis homines munificus spiritus imbuit; 

Qui cum simpliciter simplincus substet et unicus, 

Ob fecunda tamen multiplici dote carismata 

M Caelestis potius septiHuum pagina concrepat. 

0 terque atque quater magnincum et denique miHes, 

Uni qui meruit forte bono participarier, 

Ut de illo sileam, qui siquidem plurima rettulit 

sa Hic Germanus, hic est, cui melico carminé plaudimus. 

Hune ornat ~O'Djr~.S&~eO~ZKN~ summa peritia. 

Hic claris meritis inferior nemine fulserit; 

Hune per signa tamen magnificis confer apostolis, 

24 Si non assimili iure potens hic quoque splendeat. 

Testis proluvie Pelagii exempta Britannia; 

Testis, qua rigidas ille cruces cellula pertulit: 

Testis, qua facilem cumque pedem vel semé) intulit, 

sa Stantes ecelesiae et vivifici symbola nominis. 

Excursis igitur principio moribus optimis 

jt~ Ultro signa vocant quadrifido orbe micantia: 

Hue nos auspiciis ire bonis, inclyte luminum 

? Fons idemque pater, qui merito diceris, annue. 

~Ao~~ – Uno gpucrcmcti't;h~betonimverstunco'itunbicut~,~uiconstatex spottdcn,tribusooriambis 

et pyt'riohio 2 vchamcns]Yptox mottcrtttin)-] i. o. vncnant'abitis 4 deto'iti do(t)rKit ~) ~)'H.4~' 

K~SO~JKH-S]saptontiacuoiveraittis sy)))))

462 HKmfCICADMtNA. 

VITAE S. GEHMANI LIBER in. 

Hoc miser oxpenso votoquc olusus inani 

4n Inpatiens ruit ac sancti vestigia stringens 

'Publica ni fuerit comperta pecunia,' dixit 

'Iam taquco elisam nebis discedere vitam.' 

Quid pietas agerct? '1 lubet e patientibus unum 

Acciri casu sceleris deducitur auctor. 

45 Imperat, edicat pacti contagia furti. 

Ille fovet latebram, produci in plebe negantem 

Mox iubet; hinc sacris sese sollempniter aptat. 

Elatis manibus plebem de more salutans 

Sternitur et terram porrecto corpore pressans 

su Ingemit; orantis hauserunt sydera vocem. 

Nec mora: tum volucrea agitur captivus m auras 

Suppliciis saltem veri documenta daturus. 

Ecclesiam clamor, populum trepidatio oomptot. 

Extulit illa dies miris spectacula rebus, 

55 Quod l'eus et iudex acri certamiue causam 

Expendere suam. lacet Me, attoHitur ille; 

Iste solum precibus, ventos premit ille querelis 

Contigit hic terram, fugit hic contingere terram. 

Stare loco infelix modicum non ausus eodem 

eu Ac velud ingenti circumvallatus 

Germanum inclamat crimenque 

ab igné 

ex ordine fassus 

Digerjt. 

Concivit 

Autistes 

miserum 

artus e pulvere tollens 

coramque assistere iussit 

6: 

Inque aures populi seriem percurrere furti, 

Quod superest, notis soldos efferre tatebris. 

Elatus populi percellit sydera clamor 

Germani meritum Christique insignia testans. 

Dicitur auspiciis haec experientia primis 

Applausisse viro, res est quod publice gesta: 

M Saepe tamon flatus extruserat ille superbos. 

Seoreti cupidus v oluit sed prodere nulli. 

Cum sancto partes infessa lite sinistrae 

Certavere viro, quodam sed tempore bellum 

7je~

464 

HEIRICI CARMtNA. 

Sic inimica lues ternis vix tracta diebus 

Morgcbat miaeros indigne funere cives: 

A5 Conclamata salus, vitae fiducia cessit 

Inque dies saevi crudescunt ~JfIEPM~T~ morbi. 

Ferre manum nemo; fatis occurrere nemo. 

Agnovit veteris pius argumenta chelidri 

Praesul et indoluit. Sacri tum scemate signi 

90 Imbuit allatum verbisque potentibus unguen: 

Hoc depulsa lues, hoc vitae reddita plebes. 

Halitus atque cybus tactu reparata liquoris 

Perniciem pepulere; salua festina recurrit: 

Purgavit medicus, quodoumque infecerat ydrus. 

94 Daemonicos flatus talem sevisse ruinam 

Post patuit; namque a misero dum pellitur uno 

Spiritus, id retutit sanctoque manus ad sidera dante 

Turbine verborum turpem excepisse repulsam. 

Aemula virtutum proponens praemia cunctiss De ~o&n~ ems 

Mo Nuno monachos, nunc ille oitabat ad ardua. clorum, 'M" 

Seque his praesentem vicibus dum reddoret acquis, 

Quadam forte die rogitatus visere fratres 

Abnuit alterius distuntus pondère causae. 

Ecce sed exemptus cura nexuquo negoti 

10.5 Post modicum ignaros fratres ogressus adibat. 

Obsessorum unus patiens ad limina fratrujn 

Plusque furens solito vocem per inania tollit 

Adfore Germanum vicini ad fluminis oras 

Nec sine praomissa pelagus transcendere oumba.. 

110 Fallere fallacem faHaci pectore vatem 

Aaseruere diu; clamor sed prossius inatans 

Certius id sciri nec rem differre monebat: 

Missus ad haoo frater certes do praesule reddit. 

Cumba volat gratumque vehit fidissima pondus. 

tu Excipitur 

Inoumbit 

solito fratrum fervoro sacerdos 

precibus, sequitur quem contio tota. 

Extemplo validis artatum nexibus hostis 

Captivum sublime rapit, dumque iste moratur 

In precibus, furit hic et questibus aera complet 

Mo Seque ferox miseri trudondum pectore frendens, 

Laedere corporooa saltom ainerotur ut artus, 

Inplorat; 

aed et hoc sibi non suooodero ccrtus 

Exiit obscenam compulsus rumpere partem: 

Condignus sequitur furia vestigia foetor. 

iM Claruit crgo locus meritis et honore magistri 

Et succedentum moderamine discipulorum 

Ille diu; calamum brevitas a talibus arcet. 

&'c/tcH

VtTAE 8. G~RMAN) LIBER tU. 4M 

Mamertinus erat Phoebique lovisquo saccrdos. ~)tt'HM 

TumquoquGOunctorumou)tor])ropossnd('n)'u))). 

i:M Hic post exactos aliquot his cultibus annos 

tJnius officio miser expoliatur ocelli, 

Arentis pariter referens dispendia dcxtrac. 

P~satisque diu, dudum quas rexerat, aris 

Expertus surdos nequiqua,m in vota vocari 

135 Indice Christicotn, inoiderH,t quem forte, Sabino 

Form~ntom exemplis décréta, mona.aticn. pulchris 

Germunum oxpetnt. Rorum (iam) cognitor illi 

tS'Af)!

~g 


Cena, brevis alios, sânetum psalmodia pavit. 

Nox erat et plenum carpebant 

Leotor divinis admovit acumina 

cuncta 

libris 

aoporcm. 

r; Mes erat iste viro –; cesserunt fessa sopori 

Mombra tamen vicitque animum substantia fortem. 

Interea ante oculos infelix umbra legentis 

Adstitit ac non magna quidem mox actt superne 

Crescere in inmensum. Premit imber saxeus acdem: 

i8o MisaHibus labat acta domus, tremit excita tellus. 

Frigidus invadit trepidi praecordia terror: 

Verba abeunt; vox obductis in fa.ucibus haerct. 

Nutanti spes una fuit subducere somno 

Pontincsm. Vidit magnique in nomine Christi, 

)sr, Quis sit quidve petat, coram iubet ille fateri. 

Terrificam pressit aubmissa voce figuram 

Se sociumque ferena acelerum contagia. p~ra 

Admisisse suum; poenas pendisse féroces: 

Munera defunctos non promeruisse sepulcri, 

190 Quodque quies miseris Infestare 

umquam non ulla, daretur, 

homines. Orat, sint viscera si qua, 

Si qua viro pietas, efflagitet omnipotentem 

Pro se proque suo tanta est ea cura. sodali, 

Sedibus exceptos post tot iam tempora certis 

195 Tranquilla.m miseris sinat inventare quietem. 

Indolet eque imo suspiria pectore volvens, 

Quo iaceant monstrare iubet. Dux luminis umbra 

Praeviat et veteres inter convulsa ruinas 

Torva subit: locua est obnoxius ille duobua. 

soo Utque color rebus nitido sub sidere fulsit, 

Invitat rigides operis praeceptor agrestes 

Hortaturque viros rastris hinc inde coactis 

Expurgare locum. Longo sint tempore quanquam 

Congestae sordes, citus at labor omnia vicit. 

205 Cernuntur passim duo fusa cadavera tandem 

yfole diu compressa rudi; vix lurida sivit 

Agnosci, quod erant humana cadavera, tabes. 

Cernitur exesum scabra rubigine ferrum, 

Vincula iam siccia haerentia tune quoque membris. 

'~10 Ingemit humanam sancti clementia. sortem, 

Quamque 

Commoda 

potest miseris, affert compassio 

funeribus sinuatur fossa duobus 

ourajn: 

MoHia. detractis succedunt lintea vinclis; 

2f. 

Pulveris aggestu facies obducta aepulcri 

Signaturque locus venturo notior aevo. 

173 earpcb~tcorr. 186 submissameoff. 192 ucro coff. ]9f! votvons&Mt'x.f~ 

uotens P 202 Mstrin~oaf/tMto 213 uictiaeo

V1TAK S. GERMANt MBEH, Ht. 467 

Tum pin pro miseris patris intercessio fertur 

Duiunctis requiem, vivis latura quiotem. 

lupavidi posthaoc fundum tonuoro co)oni 

Secura(mquG) mali implevit generatio viUnm. 

Mu Post soles aliquot 

casu compulsus oodem ~e ~tHuntm, our; 

Hospitio fessus successit pauperiorum 

More suo; nam ventosum vitare tumorem 

Arte volens tali latebram sic saepe fovebat. 

Nox ea divinis accessit tota negotis, 

3M Et iam Hammipedum oursu provectus equorum 

Sparsera.t.ingenuum Phoebus per cuncta ruboren): 

Gallorum nullis lucem praecentibus ortam 

Antistes stupuit, quanquam non nulla volucrum 

Copia tum domibus conspectaretut' in illis. 

Ma Quaositi priscis haec se Damna pati replicant. 

coepisse sub annis 

Votis ambita virorum 

Succurrit pietas benedicti munere farris: 

Hoc pastae volucres vitiosa silentia noctis 

Deponunt segnemque diom concentibus urgent. 

sa: Paenituit tacuisse diu; nam fauce soluta 

Insomnes fecere homines. Sic cardine verso 

Non tantum mutae quam displicuere canentes. 

Rebus (in) exiguis ingentia gaudia praestans 

Hoapitium ta,li propensum foenore liquit. 

210 Extima telluris limbo cinxisso perenni B)-t~rtn!'o Aerest 

Oceanum perhibent patrum 

instrumenta priorum. ~oMt'~

468 

HËUUCt CARMfNA. 

25. PoUuithancorrorpraefn.to tempère dirus. 

Quod satis ad propriam posset conferre salutem 

Arbitra libertas, otiam si gratia desit. 

Pe)agius quidam vana de gente 7MOJV-~ZO~ 

Livida Tartaroi spirans atramina fellis 

:'M Tatibus infecit mortalia corda venenis 

Poctore perversus, foedo perversior ore. 

Praesulibus Gallis pandit legatio fida (je/'Mtt'tttii~()-)t- 

Discrimen fidei partes lapsantis in illas,

VITAM S. dKHMANJ LIBHH III, 46& 

ta Parisiacas itiner convertitur oras: M ~'ewc/'am 

Mo Mutodorua fcssis tribuit compcndia noctis. 

Turbatocicomplexadiem,tostataprobatos 

Adventare viros rapto tort agmine gressum 

Obviaque exceptis impertit debita sanotis: 

Funditur in cunctam praesens benedictio ptcbcm. 

aor' Inde rudes animes monitis caelestibus aptans 

Spargere nectareas arvis arentibus undas 

Germanus sacer aggreditur plenoque flucntem 

Vultibus inmotis attentant fonte sophiam. 

Eminus in medio divam constare puellam 

ato Porr(ect)o praesul cernit super a.gmina vultu 

Ac velut aethereum quid commentatus in illa 

Comminus admotam praeblando famine muk'ct. 

Sic oui venales fundit licitatio gemmas, 

Dum cunctis inhiat, pretiosam conspicit unam: 

M5 Hanc rapit, hanc multis optat sibi stare talentis 

Semotamque aliis gremio dat ferre tenaci. 

Inmensum stupuere viri. Caput ille paventis 

Ore fovens sacro, quibus orta parentibus esset 

Quodvc sibi nomen, fatu perquirit amico. 

Mo Virginis in medium monstrantur adesse parentes. 

Rite quod 

Mox sacer 

et patrio 

implevit 

nomen Genovefa tu)isset. 

divini pectora vatis 

Spiritus et rutilo sic intonat ore sacerdos 

'0 lepidum corte caput, o praecordia digna, 

925 0 semper meritos tali de proie parentes, 

Cuius in exortu 

Gaudia perflarunt. 

suporos ingentia cives 

Vero si credere curae est.t, 

Intima secretis baec quondam admota supernis 

Constabit percara deo, persplondida mundo 

330 Atque ipsis imitanda, viris.' Sic fatus et ultro 

Complectens pueram 'Farc, o sanctissima,' dixit 

'Nou percontanti malis subducere patri. 

An delecteris magni cognomine sponsi. 

Cuius in amplexus, niai, non, siet intégra, transit.' 

335 ma rapit verbum plenoque 

~Huius amore feror dudum 

audentior orc: 

quam fcrvida' dixit: 

'Amplector titulum cognatac virginitatis. 

Innuba sidereo possim quo nubore sponso. 

Id, si dignaris, per te robora.rier opto 

340 Et manibus aubmitto capud: fer vota prccanti.' 

Praesu) ovat spolio castiaque amplexibus urguns 

Magnanimom pcrstaro iubot. Mox Htnina )actus 

Eoolesiae pcnetrat Hxaquo in vertice dextra 

C'/t

470 

HËU.UCL CAltMINA. 

SoUempnos ex more preces et vota perogit 

345 Spintui sancto vas aptans immacutatum. 

Confectis rebus relevant mortalia victu. 

Tum fido pignus deponens iure parenti 

Ad lucem remeare iubet: sic denique factum. 

'Num memor hesterni persistis, filia, voti?' 

350 Praesul ait. Certe memorem se virgo fatotur. 

Eius at optentu, nimium foret indiga cuius, 

Conservaturam pactis sponsalia taedis. 

Successit res mira loco favisse videres 

Amborum votis collato munere Christum. 

355 Prona solo praesul mox pendula lumina fixit 

Acreus emicuit supremo in pulvere nummus 

Insculptus cruce; sublatum tellure sacerdos 

Munus adoptivae collo devovit alumnae 

'Hoc' dicens 'dotis nostrae gestamen habeto, 

360 Hoc discedentem ante oculos persaepe vocato; 

Cetera mundano 

pompam 

A'eAo/Mt– 344 SoUmn[)iceb:mt!mt!quitotum vel vtttde. Inde componitm'soHemn!s. Sive etiam 

soJemnedieitur per unum t eo quodaingutissoteiLtoeiebt'~ricomput&tist'6!ftodiebus (e/)'. ~'

ViTAE S. GERMANIUBËR [H. 47) 

Concordes elementa vices mundique ruina 

In priscum reditura chaos. Vix vela ferebant 

aM Ventorum rabiem; praeceps a faucibus imis 

Pontus hiat iamque 

Inclemens tremulam 

infernas ostentat 

diverberat unda 

harenaa: 

carinam 

Ictibus atternis. Cedit prudentia nautae; 

Cesserunt vires; permittunt omnia ventis, 

395 Una salus fessis magni praesentia patris. 

Hune labor oppressum duri cunctaminc somni 

Obruerat. Sensit rabies invisa procellae 

Intepuisse virum ac nu)Io velud obice pu)aa 

Ingemiuatque necem rapuitque ad sydera motem. 

400 Spes omnia erepta viris vitaeque fugaeque 

Iamque mori cupiunt, careant formidine mortis. 

Incumbens decimus posthaec miserabile – Huctus 

Involvit trepidam loetali turbine lamque superfusis latus 

puppim. 

inclinaverat undis – 

4t)s Horrendum collega Lupus nautaeque paventes 

Excutiunt torpore virum spes omnibus una 

Obiectare senem placandis fluctibus unum. 

Surgit et evalidis inmota fronte procellis 

Nomine praemisso mundi rectoris lesu 

4to Increpat audacem praestanti pectore pontum. 

Hinc sacro tumidos inrorans chrismate fluctus 

B~undit more preces. Orantem gratia praesens 

Prosequitur: cedunt detectis artibus hostes. 

Nox mutata die compensant gaudia luctus. 

4)5 Unda favet votis ventoque inpulsa feruntur 

Vela suo fluctuque volat famulante carina. 

Aequoris inmensos optato flamine tractus Ut ~px/m.s f.rce- 

Explicuere brevi solvuntque in litore vota. ~rM)

472 

HEtMCICARMINA. 

Exultant animia; implevit pectora aummus 

Ethereis dueibus se passim dedere fervor. 

49;. Funditur in cunctas sormonis gratia partes 

Urbea ecclesiae conventus compita rura: 

Omnia caelestis spirant meditamina logis. 

Insula divinis impletur tota tropaeis. 

Si quibus atrocem pestis defixerat unguem, 

440 Vulnera dum pandunt, vitae medicamina sumunt. 

Firmatur fidei cunctorum mentibus ardor: 

Cuncta fidem redolent, fidei stant foedcre cuncta. 

Instar apostolicum patribus poUebat 

Officii gravitas, innati gratia vultus 

in illis: 

445 Antiquusque nitor, tam praeceDentin. quaedam 

Intemerata viris semper mens conscia recti. 

Artibus egregiis instructa peritia quorum 

Verteret hostiles aermoms acumine turmas. 

Gallia causidicos – 

gra.ta,re Britannia tales 

450 Tus tibi dicturos supero pro munere mittit. 

Compulit ad sanam verax assertio mentem 

Nutantea populos; tenebris oedentibus ardet 

M in eomm sen- 

VITAM S. GEHNANI HUE). IM. 47:{ 

Constitit 

1 1 

haec nudis solum vanissima verbis 

4so Ncc contenta modo tempusquo auresquc fatigans: 

Garruta torva procax infertilis improba mcndax: 

Par flammae, oui materies demit indiga virus, 

Infornris vel dum coquitur ceu massa camino 

Follibus egestas capiens fabrilibus auras, 

4t.') Horrendum 

In longum 

stridet. Postquam iustissima 

ductis posuerunt taedia 6nom, 

verbis 

Inde sacerdotes haustu apirante super(no) 

Ignea caelestis vibrantes spieula linguae 

Ingentes tonitrus, ingentia fulmina fundunt 

~f) Mixtaque apostolicis vernacula verba loquelis: 

Concina sermonem testatur lectio oastum. 

Erubuere truces obstipo lumine partes; 

Perfidus intepuit fondis torporibus error. 

Terga fugae nudant seseque ad singula victos. 

-t95 Dum contra nequeunt, incesta fronte fatentur. 

Arbiter at populus vix tandem vindice ferro 

Continuere manus: licuit quod denique solum, 

Condempnant ctamorp reos. tta, contio fcrvct 

Quam venerata pios, 

soo Proruit in medium 

tam detestata profanes. 

quidam cum ooniuge princeps. /~e~Kc~ :M

474 

-¥'u. 

EEIRtCI CARMtNA. 

''Enego'Chriat.us 

Ut sacer intonuit, 

Simon robore sumpto 

32 Haecinfa-minaproailit: 

V1TAK S. &ERMANI LIBKBtV. 475 

Nam neque summo 

Res gravis ulla deo, 

Me siocosque videbis 

40 Gressus ferre per aequora.' 

Mox miseratus 

Annuit his dominus: 

I~idena numine Petrus 

44 Puppim desilit ociua. 

Pendula ponto 

Membra senex agitat 

Innixusque marinis 

48 Dat vestigia fluctibus. 

Res nova mentem 

Perculerat tremu]a,m, 

Tum discrimina pontus 

52 Intentat fera fervidus, 

Quaeque fidelem 

Aequora sustuterant, 

Pauia.tim liquefacta 

se Mox subsidere cerneres. 

Corpore mersus 

lamque Petrus medio 

~lesu, nunc, hone,' n]a.mat 

60 ~Hia me deripe fluctibus.' 

Obvia Chriati 

Dextera quem rapuit. 

Conscensaque liburno 

64 Cedunt noxia flamina. 

Nos quoquo dudum 

Praetumidum pelagus 

Summi nomine Christi 

6S Confisi penetra.vimus. 

Iam fero cursus 

Contigimus medios: 

Ponti cerula tantum 

12 Etca-clumundiqueoornitur. 

Anxius hatirit' 

Pectora. iamque pavor: 

Totiunt n.equora. n)o)~m: 

M ïncepti quoque paenitot. 

Pnndc acrenan). 

Chriat'ta.n)Mnt'nci(~n. 

Spes et reapico lapsus: 

M VoUs omnia cesacrint. 

t;~

476 

HE)MCt CABMINA. 

lamque potentem 

Forge manum trepido: 

Auaim scandero tecum 

s~ Quanquam torva poricuta. 

INCIPIT LIBER QVARTVS. 

Straverat infandam felix constantia pestem Q"o~ 7J)'i

ViTAE 8. GERMANI LtBEBIV. 477 

Arte dolos, aurum sod quod fornace probutur 

Inmemor. Interdum veteris meminiase duelli 

Profuerat: quondam meritis lob clarus opimis 

Clarior exacto rediit' certamine victor, 

Et quanquam summos impellant fulmina montes, 

Non sane, 

4!. Cumque 

id quod sunt, cessant existere montes. 

loco fessus pater artaretur eodem, t)i/t')'M)!< ;');- 

Cernere erat tectam modio torpere lucernam. 

Forte emerserunt validis incendia flabris 

f'eo.f~ttMt~Hmel'/t, 

Vicinas populata domos: iamque omnia victrix 

Fiamma, tenet; spes omnis abit, consumpta paiustt'i 

M Tecta crepant calamo: furit et iam praesulis ingens 

Fertur in hospitium zephyris urgentibus ignis. 

Turba volat manibusque 

Discrimen fugiat, votis 

pater sublatus amicis, 

concordibus orant. 

Altnuit antistes castigatoque tumultu 

6r, Increpat infidos nulla ratione moveri 

Se passus tanta est fidei constantia sancto. 

P]eba trepidare metu nammamque obsistere contra 

Humanos nisus turpem cepisse repulsam 

Mox patuit: nam consumptis, quaecumque tueri 

M Turba cupit, si quid praesul defenderat aeget', 

Excessit rabidos merito pugnante vapores. 

Cumque fere spatiis ultra oitraque subactis 

Spargeret immitem populatrix flamma furorem, 

Expavit modici contingere tecta mapalis, 

M Quod pater inclusus torvo servavit ab igni. 

Pertempta.nt animos ingentia gaudia plebis 

Seque magis 

Nec stringi 

supero laetantur numine victos. 

numeris née possunt cedere verbis. f'< ;')t/t

478 

HEIMCI CARMINA. 

Pascitur inque trucem compellit cuncta furorem 

Natalis rabies. Veteris tum semina rixae 

nr. ConHa.ra.nt rigidis utrimque incendia bellis, 

lamque duae genti consertis viribus uni 

Concurrisse parant catrisque hinc inde locatis 

Eminus indubiae tomptant proludia pugnae 

Effectu varie. Necdum Germanus amica 

90 Extuterat regione pedem, licet ille pa.ra,ti 

Aequoris inpatiens reditum iam iamque citaret. 

Perculerat trépides vehemens formido Britannos, 

Quod modicae vires et belli copia longe 

Hostibus impar erat; nutu instillata superno 

95 Mentibus ambiguis felix sententia plausit 

Rebus in angustis magni suffragia patris 

Poscere: visa salus haec est metuentibus una. 

Spondet praesidium nec differt vota suorum: 

Aceedit castris, sequitur collega fidelis. 

100 Torpuerat rigidus quibus in praecordia sanguis, 

Ingentes ausus, ingentia pectora sumunt; 

Laeta meret ducibus acies infracta supernis 

Agmine ceu magno meritis confisa duorum. 

Tempus erat cuneto semper venerabile mundo, 

10. Cum quadragenis plebes operata diebus 

Pinguesoit macie solisque intenta supernis 

Suspirat sanctum purgato pectore pa-scha. 

Addebat feriis patrum praesentia castis 

Munia splendoris, sacroque exercita verbo 

no Pars vulgi potior niveum baptisma subibat. 

Procinctu positis paschalis nomine festi 

Frondibus implexis instar contexitur urbis 

Ecclesia; ingentes spirant campestria laudes. 

Procedit madidus pulchro baptismate miles, 

it;. Cui lorica fides, cui spes fidissimus ensia, 

Cui acu.tum validum dilectio mutua fratrum: 

Armorum reliquus sed enim contempnitur usus 

Pontifieum meritis mundi oedentibus armis. 

Castrorum novitas suspecto panditur hosti: 

iM Vincendi spes ampla subit, ridentur inermes 

Consertaque manu nil mox ni praeda futuri. 

Irruat ineautis, superest, acerrimus hostis, 

Tnvadat, laniet, ounotantes opprimat omnes. 

Dicta dies caedi nimium praesumpta futurae: 

125 Nec latuere doli, fraus explorata patescit. 

lamque dies aderat paschalibus édita pompis, 

At non funeribus, ceu iam praesumpserat hostis. 

Vn'AMS.GËHMANILIBERIV. 

Sacris explicitis rutilus splondore lavacri 

Mi)cs in arma ruit votisque ad fortia promptis 

i9u Stare parat contra soli concedere tandem 

Obnixus morti. Praesul certaminis huius 

Arbiter ancipites disponens rite cohortes 

Infert se medium elataque ad sydera dextra 

'Me duce me' dixit 'beUum tractabitur omne: 

135 Signifer indictae subeam primordia pugnae.' 

Haec ubi dicta dodit, longum progressus in agmen 

Delectos comites numero sortitur ab omni 

Lustratisque locis, qua forte inrumperet hostis, 

Montibus obductam cernit procumbere vallcm: 

i~ Sistitur hic pulchris radians exercitus armis. 

Illo, quod nunquam laeti videre Britanni, 

Nempe die instructum magno duce praesule beHum 

Res nova, sed quantum longis incognita saeclis. 

Aoternis tanto mage condignissima fastis. 

145 Iamque ferox aderat con6sus viribus hostis, 

Confisus latebris, quanquam detecta patcrent 

Omnia praecauto satis explorata labore. 

Cum pater edictum turmas exponit in omnea: 

Quem prior ediderit librata voce canorem, 

150 Vocibus elatis mUes respondeat omnis. 

Securus praedae, securus denique caedis 

Hostia adest; pactae praesul non inmemor horae 

Exigit ingentem pleno de pectore vocem 

Atieluia pium ternis concentibus urgens. 

155 Cunctorum sequitur sublatus ad aetera clamor: 

Pressius exceptum triplicant montana sonorem. 

Sternitur infelix animis marcentibus hostis 

Seque super vastas non tantum incumbere rupes. 

Quin etiam metuit superum convexa polorurn. 

i6o Quod restat solumque putant suporosso saluti: 

Conmittunt pedibus trepidae commertia vitae. 

Non haec sufficiunt colères ad munia plantae 

Et quanquam volucres plaudant fugientibus a.)ae. 

Omnia pigra putant noo sunt fugientibua alae. 

165 Fundunt arma procul gaudentes corpora tantum 

Subduxisso ncci. Consumptos flumine plures 

Acoipimus cuicumque lève est incumbere loeto, 

Dummodo contingat duras inpuno soquontum 

Evasisse manus. Caeloatibus ultio flabris 

iM Acta. furit nGOfort roquiem trcpidantibus uHam. 

Stat victor cumatatquo novo rem curminu mites 

tS'e/fO

.}&() 

HMtRICICARMINA. 

Utt.oromquo sui pangit per cantica Christum: 

Incubat hinc spoliis felici numine partis: 

Ni[ sibi, ouncta deo reputansquo t'cronaquc potcnti. 

17'. Piaudunt 

Auapiciis 

pontifices tanti splendore triumphi; 

confecta novis et Hostibus 

sanguino nuilo 

exultat felix Victoria, fusis. 

Rébus compositis celerem pro posse rogrcssurn 

Cura. gregis proprii semper propensa 

f'<

VITAN S. GERMANI LIBER IV. 48) 

Redditus utque dies, noti iactura vehicli 

Noscitur; at furti iam se subduxerat auctor. 

Nevo sacerdoti praesens evectio deesset, 

220 Ciericus obsequium sancto dependere suctus 

In peditem mutatur eques: sic exigit ordo. 

Dumque iter accelerant, liquido perfusa scrono 

Clara viri facies sobrio moderamine fulsit; 

Sed praeter solitum ta.eta.e spiramina mentis 

B35 Fronte premit. Videre sui cunetisque viritim 

Attonitis audax pauloque expromptior unus, 

Quaenam tanta, rogat, laeti sit gratia vu)tua. 

Ille sub haec 'Modicum, socii, subsistite' dixit 

'Et ridendus et infelici sorte dolendus 

230 lam vestris oculis miser obiectabitur ille, 

Quem mox torquebit foedi mens conscia facti.' 

Dixit et in partem porrectis visibus ecce 

Eminus inspiciunt peditem loroque manuque 

Raptum animal post se pudibunda fronte trahentem. 

235 Dumquo ille accelerat dumque hi non multa morantur. 

Consequiturque brevi seque ad vestigia sternit 

Ordine commissum fassus per singula crimen 

Seque ita totius implexum tempore noctis, 

Ut nullo quoquam posset divertere pacto, 

2

482 HEtRICI CARMINA. 

Tequoquc,CaesarcisfataIiaAIû8iaca.stris, 

-'M IIaud iure abnuerim calamis committere nostris, 

(juao, quod 

alas 

proprios pracpingui pane colonos. 

Nominis adiectu quondam signata putaris. 

Te fines Heduos et limina summa tuontem 

Adgressus quondam saevo certamine Caesar 

sm Poene tulit Latias non aequo Marte phalangas 

Expertus, patriis quid Gallia posset in armis. 

Nunc restant veteris tantum vestigia castri. 

Presbyter extiterat claris natalibus illic, 

Clarior ingenio, cui tum gentile Senator 

270 Nomen erat; vita meritoque simitHma coniunx 

Aequabat studiis casti decreta iugalis: 

Ambo provecti, macti successibus ambo. 

His praesul sancti, qui commendatur, amoris 

Foedere iunctus erat; hos tum cum forte petisset, 

M5 Excipiunt, quanto consensit copia cultu. 

Hic matrona piam struxit sub praesule fraudem 

Stramine subiecto, quo nescius ineubitavit 

Telluris solitus alias incumbere tergo. 

Impulit utque novo terras afflamine Titan, 

2so Urget iter gaudetque domus gaudentque ministri 

Sese illustratos noti solamine patris. 

Relliquias matrona toro collegit et omni 

Compositas studio causis vitalibus abdit. 

Post soles aliquot natali lampade quidam 

2M Splendidus et multa rerum dicione superbus 

Daeinone perflatur. Suberant suffragia nulla, 

Quodque absens Germanus erat, spes cesserat omnis. 

Praesumpsit matrona fidem Christoque vocato 

Servato miseri circumdat stramine corpus: 

Mo Absentis merito cessit res ardua voto. 

Nocte miser magno tamquam vallatus ab igni 

Aeatuat et replico Germanum nomine frendens 

Abripitur saevi tandem de fauce leonis 

In reliquum sospes collato munere tempus. 

295 In Lugdunenses aequis processibus arces 

Vexit Arar Rhodano seso sub moenibus abdens. 

~< /.)~f!uMeMMs 

~c

VITAE S. GERMANILIBER tV. 483 

ium relevat grato cunctorum pectora verbo., 

Et quanquam festinus eat, sitientia certe, 

30', Quod satis est, relevat vivaci dogmate corda. 

Iam dudum gravibus quanquam dilatio votis 

Obstiterat, miro tandem raptatur amore 

484 

HEfRICI CARMINA. 

Milia poenarum truculento tempore passo 

Haud impune bonis semper obnixa vetustas 

3M) Detraxit celsi passim monumenta triumphi. 

Et quanquam clarus famoso nomine martyr 

SoHs ab occasu iam tum ferreris in ortum, 

Hoc certe quiddam fueras obscurior ipso, 

Semper honorandi quod plebs oblita diei 

35'. Haud tibi certa dabat celebri sollempnia ritu. 

Non tulit errorem longis inolescere saeclis 

Germanus veniens ac primum, tempore quonam 

Sacra ferant sancto, fatu perquirit amico. 

Indoctum vulgus sese nescire fatentur; 

Mo Tum pater 'e summis poscendum sedibus,' inquid 

'Quod potis humanae non est expendere menti.' 

Nox ruit inque suam coetu cessere soluto 

Quisque domum; praesul sacra pernoctat in aede. 

Luteaque in roseis rutilans Aurora capillis 

ses Vix ma(tu)tino rubefecerat aethera curru: 

Praesul adest, causamne deus patefecerit ulli, 

Ultro perquirens. Expertes esse negoti 

Sese testantur. Mox haec in verba sacerdos 

'Mensis legitimum subeat quam septimus atmum. 

370 Hoc scitote prius mundo clarescere festum 

Quattuor ante dies. Haec sunt natalia sancti; 

His martyr factus felici sorte calendis 

Inditus est superis fuso pro sanguine castris. 

Res comperta michi monitis caelestibus haec est.' 

375 Dixit et ingentem perfundunt gaudia plebem. 

Martyris ex illo celebratur tempore pompa, 

Gallia qua partes late spatiatur in omnes 

Rursus bella moves, spiras incendia rursus, 

Desecto nequior consurgens bellua collo '1 

3M Tela quidem forti nuper prostrata duoHo 

Ut .Pe~xMMAe- 

'M't«h««e 

MM.

VITAE S. GERMANI LIBER. IV. 485 

In miseros iterum pestem recidisse Britannos 

Dogmatis insani nec spem rostare salutis, 

Ni prius obtentam pulchro certamine causam 

Tutetur solito. Suberat spes certa triumphi 

395 Pro 

Iret 

miseris movisse manus; nec gloria 

prima suis, ai non suprema subiret 

volis 

Infectis imposta manus. Bis vocibus iras 

Excitat impatiensque morae mox arma reposcit, 

Arma celer notisque artus inducitur armis. 

400 Voverat ille suum fidei pro nomine pectus, 

In quamcumque daret casus incumbere mortem. 

Ibat paciferis perlustrans gressibus orbem 

Semina sancta, serens et pulchro dogmate pandens: 

Praemia ChristiooHa quae et quanta parentur in astris, 

405 Contra: quae reprobos ineant post funera poenac. 

Tuque iterum celebris priscum, Lutecia, nomen 

Carmine conde meo; michi certe mentio constat 

Semper grata tui, quod te nunc ossibus ornftt 

Ut T~m'mMt'~t

;)8(, 

HEtMCI CARMINA. 

43. Virgo orans recubos qua se flectebat in artus, 

Ostentat digito. Rabies hinc pulsa furentes 

Loniit; incepti cunotos piguisse videres. 

Consensu aooio cunctis decernitur insons: 

Insontem cuncti conserta laude fatentur. 

440 Componit rabidos assertio vera tumultus 

Deque animis atri pellit contagia fellis. 

Exin Parisias celebris Genovefa per oras 

Obtinuit meritae passim praeconia palmae. 

Singula gestorum, clarissima virgo, tuorum ~t//()ct

VITAE S. QERMANILIBER IV. 487 

4M Cunctorum ex animis. Flexus quam maxime prnesut 

Sese praesidiis confert ex more supcrnis. 

Tum iuvonem residere iubet; mox arte magistra 

Explicuit medicam doctus sucurrere doxtram 

Attrectans siocos leni palpamine ncrvos. 

-tS5 Mox tamquam digitis flueret medicina salubris, 

Consequitur festina salus: rapit arida succum 

Compages refluum; remeant in pristina nervi 

Atque interdictum repetunt vestigia flexum. 

Multorumque ocuH6 fù!serunt dona creantis, 

490 Cum pater incolumem rocipit post tempora natum. 

Natus plaudentem recipit per gaudia patrem. 

Sic tua, Christe, modis inolent praeconia miris 

Et fidei capiunt invictum pectora robur. 

Hinc sacer ad plebem sermo convertitur omncm 

495 De lapsu, seu quae reparent impendia lapsum. 

Obtinet immotis columen fundata columpnis 

Tuta fides fidei pugnant pro foedere cuncti. 

Perpauci suberant detectae fraudis atumni; 

Sistuntur coram cunctis eadem sententia perstat 

500 Exilio multare 

Tartarea tum 

Nunc quoque, 

iugi 

peste 

nunc 

sic insula felix 

carens insignibus atmae 

fidei casto splendore coruscat. 

Pace 

Alite 

locis parta spoliis percomptus opimis 

felici notam remeavit in urbem 

505 Germanus superis merito gratisaimus astris. 

Tuque o, oui toto discrètes orbe Britannos A~tM. 

Bis penetrare datum, bis intima cernere magni 

Monstra maris, positis hue tandem Recterevelis 

Votaque servatus solvens in littore, nautes, 

6io Qua ratione potes, genium curare mémento 

Teque para rerum fors est incerta futuro, 

Ut, si quis subeat, possis par esse, labori. 

EXPLICIT LIBERIV. 


PRAEFATIO LIBRt QVINTf 

~~0~~ ~irPO

39 fuimitut.RoMAcMJ ttului)))) 

Pot:TAt:LATtN)AKV)CAHOUMU), 

VITAE S. GERMANI LIBER V. 489 

N ectentem modulis bene diasona )in)n)ata 

36 Vivax ponna bearot. 

Ah te ne subigant temeraria ludiera, 

Dum sublimia tomptas. 

Ah ne praecipitem penetralia fulmina 

40 Saeva in Tartara peltant, 

Quando extat vetitum nimis ardua pcraequi 

Nec transcendere vires. 

Mis tu, Christe, potes medicarier unioe, 

14 Haco eiudere tela. 

Et cui posse fuit dare talia fieri, 

Non te posse negarim 

Casto ve!a quidem dare commoda carmini 

48 Nec spes deviat usquam. 

INCIPIT LIBER QVINTVS. 

Defesso pelagi g!aebae natalis in oras Vix remeare datum, cum protinus obvia longo 

1) Procurnt 't tractu u tensis legatio 

~t ~mo'Mtmom 

490 

HEHUC!: CARMINA. 

Barbara mens inhiat iugulis factura purictum, 

Quid posait feritaa. Saevum rapit improbua agmcn 

Ardons optatac quam primum incumbore praedae. 

s.t PorceUit miscram dira expectatio gontem 

Et motus impatiens et rerum plurimus horror; 

Nec vero simplex urget praecordia terror: 

Non conferre manum, non fines hoste tueri, 

Non saltem tomptare fugam sententia surgit. 

30 Fingit quisque sibi varii discrimina loeti 

Solaque suspectae torquet dilatio mortis. 

Una subest miseris ratio servata salutis, 

Si se dignetur gtadiis opponere praesul. 

Legatis haec summa fuit; quid nunc quoquo, sancte, ~os~'op/ta. 

35 Quid facturus eris '1 Si te subducere tomptes, 

Nosti, quid capto sit viscera claudere fratri; 

Sive iuvare velis, terrent quam 

multa voientom: 

Rex ferus, horrendae rabies incognita gentis 

Et lingua et mores torva,eque protervia frontis, 

4u Tum quod perpetui defessum mole laboris 

Destituant tenues ineuntem grandia vires. 

Fide deo: fraterna forot~iileotio palmam. 

Posse dabit, qui velle aedit: res ardua quanquam, 

Conoedit iustis laevo mox numine votis. 

45 Ergo iter invadit. Aderat gens perfida fines 

lam transgressa suos; faciem telluris apertae 

M r~em bar- 

Sartem~MstM 

sit. 

Implerat ferratus eques; rex agminis atri 

Barbarus in medio trucibus horrendus in armis 

Optatae spe oaedis hiat. Mox praeduce ndena 

M Germanus domino medios inrumpit in hoatos 

Armatoque duci sese mirabile dictu 

Ingerit intrepidus medioque interprete primum 

Exorat seseque preces effundit in omnes: 

Ille manus indocta pati ceu bestia quondam 

.M Orantem refugit. Praesul cunctamina sa,evi 

Pectoris increpitat: nichilominus abnuit ille. 

Antistes coeptis tandem persistere certus 

Iniecitque manum frenique invasit habenas. 

Inmensum stupuere omnes: sistuntur eodem 

eo Agmina fixa loco nec cedit copia cuiquam 

Vel mutare locum vol quoquam flectere gressum. 

Tanto sidereae perfudit gratia lucis 

Pontificom radio par vultibus ille Moysis 

Cornutam faciem domini rcferentis ab ore 

VITAE S. GERMANI LIHER V. 491 

M Terruit inmanes frontis spiendore phatangea 

Non ausas niti, non ausas tendere contra. 

Rex ferus indomitam iussus deponere mentem 

Miratur, potius stupidum miracula terrent: 

Quae tam magnanimem faciat constantia sanctum, 

7u Quanta seni virtus, quanta est reverentia vultus, 

Milibus ut potior seu constet fortior unus. 

Bellieus ad pacem extemplo deponitur ardor: 

Concedunt humana deo: violenta furoris 

Condicio positis tractat civilia bellis, 

75 Qualiter id fiat, fieri quod iure sacerdos 

Decernit, non quod rabidus praefixerat ardor. 

Postquam oaedis amor et vis compressa furoris, 

Componunt animos; tum pacis munia tutac 

Collatis ineunt robusto foedere dextris; 

so Castra dehinc repetunt. Merito sic praesulis almi 

Deponit trepidum gens Armoricana timorem 

Emergens 

tandem truoium de fa.uce ferarum, 

Ilae ratione tamen, pa.cta,e per foedera paci 

Itomanus stipulam si praebeat induperator. 

s5 Haec quorsum 

Te, pater, 

tendant, satis est edicere promptum: ~pn.

492 HEfMCî CARMINA. 

Care, petit, mentis et relligione Sonator, 

Jtoapitii grato pensurus foenore dotem. 

Constitit ante oculos subito producta puella 

Omnimodi sermonis inops, quam longa ooaovi 

no Cardine bis deno carpebant dampna silenti. 

Comminus admotam miro dignamine praesul 

Suscipit; inde manu faciem perlustrat arnica. 

Os, frontem et totum permulcens unguine vultum. 

Tresque dehinc pa,nia vino permiscuit offas 

nr, Inque os attonitae componens virginis unam 

Impcrat, acceptum praeeat bonedictio pancm: 

Illa sacerdotis parons ad singula verbis 

Edioit pleno, praesul quod iusserat, ore: 

Sic exorta novo manans facundia ritu 

tM Aetatis reliquos exin duravit in annos. 

Inde profecturus, praeterquam forte solehat. f~ R;f/fM~cM- 

Artius unanimem complexibus urget amicum pm

tM Forte pererratis 

VH'AE S. QERMANï LIBER V. 49:} 

totius moenibus urbis, M «n~t'tNt

494 HEIMCI CARMINA. 

Attrectat praesul tactus medioamine dextram 

Atquo levans digitos leni moderamino cunftos 

Infuao nervis vitalis munere suci 

Ordino ftoxibiiem miro revocavit in usum. 

Mo Redditur officio manuum laetissima virgo, 

Nec iam se eapiunt votorum festa suorum. 

Adiecit sancti pietas memorabile quiddam: 

Correxitque manum dempsitque supernua quaeque 

Progressos nimiis resecans excessibus ungues, 

ff)5 Id sanctis manibus non etfeciase gra.v{ttu8. 

Gallica permensus signis eomitantibus arva M ~t/pMfm~m- 

Hinc subit aerias mentis sublimior Atpea. 'e 

Limes hic Ausonias Ga,lHs diaterminat oras c

VITAE S. GERMANI HBER V. 495 

Transquo tulit pelagus; non socius amno remenso 

Squalentem et trcmulo marcentem corpore domum 

Supposta cervice- subit mediasque per undas 

Evehit et tuto traiectum litore ponit. 

240 Inter dicta feror modius dicendaque vates: /~ra

496 

HEIMCI CARMINA. 

Mo Hue praesul venions auras vitabat inanes 

Ubnixus solitis seso velare latebris. 

DetituitnoniUetamen,quinprotinu8omni, 

Quis quantusve foret, liquido clarescoret urbi. 

Sollempnis tum forte dies contraxerat illue y'er t

V1TAE S. GERMANI LIHER V. 497 

Conacius ille sibi tornum auporesao nomisma, 

325 Amplius haud quicquam sumptus rospondit in omnes. 

Mox iubet indiguis largiri cuncta misellis; 

'Victuros hodie nos unde,' diaconus inquit 

'Sancto, putas?' 'Non fas Christo diffidere' dixit; 

'Pascet at ille suos nil nunc vereamur ogenos. 

330 Tu modo, quod potis est, inopes curare memento.' 

Venturi cautus, quanquam non iure, ministor 

Largiturque duos unumque in postera servat. 

Non lucri tantum, dampni, vir provide, quantum ~/)M

498 

HKIH.tCI CARMtNA. 

tndiguia magis ille favet por sa.Go.da. dicens 

Nil prius esse sibi quam iuasa facesaere Christi 

Bisque mori propter domini praecepta paratum. 

370 0 patrem summo splendoris culmine dignum. 

0 sibi qui propriam refugit dependere vitam, 

Quique deo vivons, immo cui vivere Christus, 

Fraternis animam mavult opponere lucris. 

Ergo memento piia, pater o, persistere coeptis: 

375 Non deerit sancto bravium michi crede labori. 

Legatos 

Quodque 

hilares subit exultatio digna, 

suis votis dignatur cedere praesul, 

Ut ~caM~ pro 

/~t

VITAE S. ûEHMANI MBER V. 499 

Christum cuncta boant, Germanum cunota résultant. 

Gloria sic domino, sic crescit opinio 

serve 

Dispergens lepidum, quaqua pergebat, 

odorem. 

Innatus subigit cunctorum pectora fervor 

or. Nosse virum mira meritorum luce coruseum. 

Multa 

quidem 

suberant clarum gignentia nomen: 

Dogma !a.bor comitas mores constantia fervor, 

Quodque 

est 

praecipuum: 

dilectio 

plurima fratrum, 

Qua, grave quicquid erat terraque marique, 

ferebat. 

4i!n Quid tu, quid gressum raptas per dévia, sodés ?'1 A'pt7n

5(J

VITAMS.aKHMANtLIBMKV. 501 

Totus cum medio numeraliter JT~VjVE~ 

g'gn't: 

Is 

triplicat T~R'V. 

His 

superacta ~O~~JS' J'A~A' 7'E~O~ numo-ot'um 

« Proficit in ~jËX~~jbW. 

Sic 

operis 

meritum merces mansura sequetur, 

Quam ~JE~X~~ 

efngiat. 

Tam manet hoc verum, quam qui super omnif). sol est: 

48 Nec ratio titubât. 

Anne tibi videor senaria symbola, lector, 

Elicui.sse parum? '1 

Si 

potes, 

ede alium simili ratione cluentem 

52 Cedat et iste loco. 

Quod si non potis est, perfectos disce triumpos 

Praesulis esse mei, 

Quos cohibet numerus, quem 

tu iam rite JSYJVJE'PFCW 

5G Dixeris esse dei. 

Oratu melius, superest quodcumque laboris, 

Expedies modico. 

0 démens trinitas, nostrae 

ee Nam tribus omne subest. 

quoque 

fons trinitatis: 

OY~L~V, ~r~V~Mm dicunt, B~BPjT/~JV atque, 

Quis sine nulla

502 HEIMCI CABMtNA. 

INCIPIT LIBER SEXTVS. 

Praevia fama ruens Latium concivorat orbem f'< /~)'eMM< 

Digressum patriis Germanum nuper ab oris ftt

VITAE8. GERMANI LIBEHVI. 503 

Gcrmanum magnao subeuntom moenibus urbis, 

M Qua tantum pietate patrem trac-tare decobat, 

Excipiunt. Rerum conversa sorte videres, 

Ut pompae refugum studio cortante premebat 

Vulgi pompa sequax. Edicto principis omnes 

Occurrunt proceres, properat promiscua plebes; 

50 Tum sacer ecolesiac denso ruit agmine clerus. 

Laudibus hi plaudunt, persultant 

Et commune decus parili pietate 

plausibus 

salutant. 

illi 

Plurimus Augustos animi perflaverat 

Obsequiis cumulare virum. Cautissima 

i.t 

ardor 

rerum 

~r~maet~Mc.p~M~ 

/'e7'tJM~?~~e7'tH~. ~~aiecrüat. 

55 Vas amplum regma struens regalibus eaos 

Non tamen ullius mixta pinguedine carnis 

Mitttt pontifici. Suscepto munere tali 

Partitur propriis obsonia cunota ministris, 

Vindicat argentum miseris fracturus 60 Exin conspicuum compensat munere 

egenis. 

munus 

Et vili et modico suppletur lignea pane, 

Quam praesul parcos patinam promebat in usus. 

Mittitur Augustae: donum complexa verenter 

Suscipit et, tamquam caperet caelestia, condit 

es Munere laeta dato, sed laetior illa recepto. 

Quam fuerit carum manans a praesule donum, 

Mox liquido patuit, quod et auro claudere lussent et variis panem servare medelis. 

lignum 

0 res aeternis certe dignissima fastis; 

M 0, quae sublimes inclinas, gratia, mentes 

Et Christo subigis mundani colla tumoris; 

0 regina pium venerans in praesule numen; 

0, oui iam defert Romana potentia; praesul 

Nec aberit multo, quin ocius astra sequenti 

75 Déférât aethereus superis cum milibus axis. 

Forte die quadam populo stipante plateam 

Ingreditur 

Devenitque 

placido perlustrans omnia 

locum, misera quo sorte 

gressu 

nocentum 

Publica dampnarant tenebris ergastula turbam, 

so Quique inmersa cavo stricti vestigia ligno 

Incertum optarentne magis potiusne timerent 

Utreos

5Q4 

HEfBICI CARM[NA. 

90 Carceris inmitos blanda pietate ministros 

Advocat; abducunt sancti se visibus illi, 

Solvere quod nulla poterant ratione nocentoa, 

Quos auiao proceres horrcndao mergere morti 

Decreto tulerant. Quo te nunc vertore demum, 

') Quo poteris pietas? Vereor, persiaterc ooopto 

Ne non sufficias aut, si persistere mens est, 

Indecorem subeas temptata. sorte repulsam. 

En feritas refugitque procès spernitque procantem: 

Praesta.t divinum magis explorare favorem, 

Mo Quodque negant homines, a maioata,te procari 

Cetera sic quondam, sic tu superare solebas. 

Praesul poenales gressum deflectit in aedes, 

Membra solo sternit, doitatem cernuus orat. 

Nec pietas frustrata virum patuitque repente 

105 Gratia, qua gra,tum Christus perflarat alumnum. 

Mox fundamentis carcer coHoussus a.b imis 

Solvitur et rigidi summittunt vincula postes; 

Ferrea laxatis inmani pondere claustris 

Porta patet; duros mirum languescere nexus 

110 Et triplices videas usum abiurasse catenas. 

Exonerata gravi relevantur pondere colla, 

Colla manusque, pedes et quicquid vis truculenta 

Artarat rigide miserorum in corpore ferro: 

Absolvit piotas, rabies quod vinxerat atra. 

115 0 semper robusta fides, oui subiacet omne, 

Quod natura negat. Certis quam legibus uti 

Omnipotens prohibet, fieri si quando perurgot, 

Esse quod insolitum natura teste probatur. 

Proruit exemptis miserorum contio vinclis 

130 Squalida pigra horrens miserabitis hispida marcens 

Praeque ferons vacuos faoili gestamine noxus, 

Quis prius inplicitos feritas obduxerat artus. 

Linquitur innocuus tandem post tempora, carcer 

Immunemquo necis pandit subeuntibus aulam. 

135 EooiGsia.e gremio pacis praeeunte triumpho 

Germanus reducem mira pietate cohortem 

Inscrit; illa novo persultans carmine 

Ibat in inmensum meritis instructa 

Fama patris magni, aignorum gloria 

plaudit. 

beatis 

nec non 

Detnet-extertto

PoMABLA'rMiAKViCAnOUtoUL~, 

VITAK S. &ERMANI LIBER VI. 805 

Gutture conticano totidemque oxpoacerc Hnguis: 

135 Singula nec modicis possem perstringere verbis, 

Quae pater Ausoniis miracula gesserit oris 

Amplificante deo dilectae munera dotis. 

Quis non quaesitam membrisve animisve medelae 

Hausit opem? Oui non faverunt vota petenti? 

no Quis non munificum oumulandus munere aensit?'1 

Doctorem stolidus, patrem persensit egenus, 

Summissum minimi, venerandum denique summi: 

Utquedocet Pautus, sic omnibus omnia factus 

Divinis omnea studuit tra,nafundere lucris. 

Me Haec tàmen 

Ne sine teste 

angolico non impar 

foret, sex assedisse 

vita oolori 

feruntur 

/7)'ee.Bpo)t

506 

HEtRICI CA.RMINA. 

Portaesumque cybi, portaesum donique potus 

Ferrons in mortom perstabat trudere somnus. 

iM Iam cedunt medici: spes est sublata salutis; 

Porcellunt trepidos 

Lurida in aeternam 

tantum lamenta parentes 

clausuros lumina mortem. 

Vota sed ad sanctum prope sera tulistis, amici: 

Praevertit cita mors, nulli quae parcere tlovit. 

M5 Ille tamen properat coetu comitante piorum 

Nuntius interea coepto deterret euntes 

Nec fore, qua sese praesul ratione fatiget, 

Quod puer oxtremae iussus concedero sorti 

Sparserit in tenues usum spiraminis auras. 

196 Tum vero precibus subigunt communibus omnes 

Officio perstare pio: nec distulit ille. 

Inveniunt rigides fibris marcentibus artus 

Et iam concretum lootali frigore pectus. 

Utque est Christicolis ritusque et cura salubris, 

195 Functam muneribus violenta, sorte caducis 

Commendant animam, cui vivunt omnia, regi; 

Hinc remeare parant; tum luctus tollitur ingens 

Permixtusque ferit populorum sidera plangor 

Confundons lugubres diris clamoribus aedes. 

Mo Pontifices manibus defigunt oscula sanctis, 

Orant: lugentum miseresceret ille parentum 

Defunetumque imo precibus revocaret Averno. 

Obstitit ille diu sancti ratione pudoris 

Virtutem temere fassus non esse petendam 

so5 Neo, possis quantum, Deri debore periclum; 

Imperiis fidei tandem concedere doctus 

Annuit. Hinc pulchris mentem praecingitur armis, 

Commoda militiae quae noverat esse supernae: 

Haec heros vibrat turbasque facessere mandat. 

Mo Sternitur hine arvis tanto vicinior astris; 

Fletibus implet humum, gemitu perceitit Otympum: 

Et Christum lacrimis et Christum planctibus orat. 

Audiit omnipotens nec din'ert vota fidelis 

Elicitamque imis animam remeare cavernis, 

2ii Qua virtute potest detexta retexere, iussit. 

Extemplo recalent motis compagibus artus 

Et sensim prisci repetunt coHegia aenauB. 

Sanguine concepto s'ocius calor ossa revisit; 

Quae sopor urgebat, lucem iam lumina spirant 

22o lamque micant digiti, iam quaerit lingua moveri: 

Omnia vitales exercent membra figuras. 

VITAK S. GËRMANi IJBKR VL 507 

Nec prius antistes artus e pulvere tollit 

Comminus adnixus, donec consurgit uterque 

Et puer et praesul: hic loeto, Hetibua ille. 

~M Germanus iuvenem saevo de funere raptum 

Erigit, erectum turbis plaudentibus infert. 

Procedit de morte novus Hatuque reducto 

Respirat residet refovetur respicit horret 

Seque stupet superesse sibi mox viribus actis 

230 Exiit in solidum conixo pectore robur. 

Laeta rei facies luctus elusit acerbos 

Et percepta diem pepe(re)runt gaudia festum. 

Vocibus elatis contingit sidera virtus 

Magnificata dei: sic tu, sic, Christe, future 

M5 Mox tecum famulo cumulas praeconia laudum. 

Gloria summa tibi, mortis qui victor acerbae 

Praecipis electis succumbere Tartara servis. 

Regalis princeps hac tempestate cubilis M/teco/t;p)tet'tMn 

Et servator opum perhibetur forte fuisse (~~K)tiep)~o~ 

210 Accolius claro famosus nomine spado. 

Nobilis hic dampno tum torquebatur alumni 

Iam iuvenis, iam qua velles ex arte periti. 

Repserat in miserum rabies horrenda furoris 

Daemonia afflatu, propria qui peste nocivus 

Mi Allidit captas foedo discrimine mentes, 

Menstrua deciduos cum Luna recolligit ignes. 

Reginae precibus miserantis talia sancto 

Onertur longa tandem de clade piandus. 

Suscipit atque die purgandum distulit illo, 

'5o Cum tamen inmanes praemisso famine tantum 

Trudere mos esset quoquam de corpore pestes. 

Namque adeo miserum caecus penetraverat hostis 

Intima'que et fluidas persederat usque medullas, 

Ac si certa domus seu vas speciale malignis 

965 Usibus addictum captiva sorte fuisset. 

Hune pater, huno secum sub noctem c)a.udere iussit; 

Mox quasi tormentis daemon compulsus amaris 

Prorumpit ca,ecis verbi virtute latebris 

Seque infelicem teneris rapuisse sub annia 

Mo Indicat: esse sui, placeat si cedere, iuris, 

Quod sibi constaret tantis servisse diebus. 

Non tulit ista pater, procul at discedere iussit 

Nec post divini spécimen temptare decoris. 

Effugit et tenues exhalat pulsus in auras; 

266 Purgatus iuvenis plaudenti redditur aulae. 

508 

HEtMCI CARMINA. 

Venerat ille quidem poscentibua Armoricanis Ut cm~nM ~tf- 

Pacturus veniam scaevae pro crimine gentis. 

Mm'icfMtoftoMn~ 

Cessit res votis: mox annuit 

~a'< 

induperator. 

~M~ 

il. 1 O~~mt~ 

Arbitrio 

370 Et foret 

patris constarun cuneta beati1 

illa quidem nrmissima cautio pacis: 

oGti>t2~erit. 

Mobilis at priscae revomens contagia fraudis 

Natio pestiferum aolito meditata duellum 

Ausa est Romanas in sese armare secures. 

Hoc et pontificis fuit intercessio cassa, 

275 Et, ai quid feritas praefixerat imperialis, 

Conflatum in miseros atroci sorte pependit. 

Dum per 

Dum iuvat 

mirificos 

insignes 

Germani volvimur actus, 

calamo signare labores, 

pf~po

V1TAES. GERMANI LH3ERVt. 509 

Quid, facunde pater, quid per diverse, moraris?'1 ~pne

510 HEtRICI CARMtNA. 

a 1. 

Ast ubi progressu 

Urbs trepidare metu 

'Heu sors terrigenis 

coepit crudescere morbus, 

luctuque incendere oa-elum 

olim conflata cotonis 

M tM~~eeeeH~ 

t'Mcommo~cMoo 

VfTAKS.GEKMANt LtBKRVt. 5)t> 

Gaudia tot mentis, spes tantas, commoda tanta 

Te redeunte refers, cum quo sunt omnia dextra, 

teo Quo sine nulla forent, ni frivola caeoa sinistra. 

Quid referam Latio 

Quo ianguet medicus, 

populos ex orbe ruentoa' '1 

ardor manet omnibus idem 

CuKeMt'aMa ~u~M 

~'m't a~ M'&oM. 

Visere et obsequiis sancto concurrere dignis. 

Et faciunt, ut quisque potest, ut postulat ordo 

405 Omne choris tempus psallentibus inmodulatur; 

Pro lacrimis laudes, pro luctu personat hymnus 

Invitans superas patris ad suprema cohortes. 

Septimus afflarat rapido terrestria curru Phoebus ab occiduis remeans illustrior undis: 

(f'

5t2 

HMmiCI CARMtNA. 

Quin et pestiferi subigens vonena draconis 

Conterit ille caput cristasque et aibUa colla 

Deprimit: ille iacet non ausus tollere contra. 

Interea Christus triplici caput ipse corona 

445 Cingit. Quae prima est, ter deno iaspido vernat; 

Proxima quae surgit, stat sexies acta decomptox; 

p< c'/tt'f'f!

VITAK S. GKRMANI UBER VI. 5)3 

4M Nec te divinis exsortem duxero donis, ~aee'~taMtM- 

Italicis non infecunda Placentia glaebis, ft.oM~M-icaHt 

Cui mox dignatur 

sanctum succedere funus. ~oMt~. 

Quodque intra ecctesiae noctu secreta locatum 

Dum vigili pietas ymnoque et lumine servat, 

490 Forte loci-matrona subit, oui passio dudum 

Dicta paralysis miseros labefecerat artus. 

ï.am nervis fluidum laxa compage solutis 

Cernere erat miseram defunctis vivere menbris. 

Haec sancto subdi poscit boue6da feretro: 

495 Subditur et tota, quam longa est, nocte recumbons 

Haurit caelestes Christo vegetante medelas. 

Stringitur in solidum nervis in prisca reduotis, 

Exceptat placidum sopita peste vigorem. 

Lux redit et ooeptum repetunt insistere callem: 

500 Elato capulo mulier sanissima. surgit 

Munere defuncti vitam sortita salubrem. 

Miratur populus genuinis vadere plantis, 

Hactenus officii fuerat quae totius impos. 

Nec numerum referunt nec stringi carmine possunt 

5o5 Cetera, lustratas quae tum patrata per oras. 

Quin et bis triplicem nodo compescere funem 

Cogimur et raptis stadium componere moetis: 

Lecta/ dabunt alias devotae symbola mentis. 

Aethereo monitu divisque exercita iussis 

Ho GaHia, Poeninas agmen contendit in Aipes 

Ut CaKta omme 

~M' oc

514 HEJNCI CARMINA. 

Hoc splendore, pater, Latiis evectus ab oris 

Ordino magnifico dilectae redderis urbi, 

Nobile qua servat sanctissima membra Spiritus at perpes 

M5 Vivit et aeternis 

sepulchrum; 

meritorum lampade vernans 

attollit saecula signis. 

Nunc tibi, nunc meritos, leau, 

Subnixua solio flectis qui 

sacra.mus honores, Co)(c~«o operis 

cuncta Verbum cuncta creans ructatum 

paterno, 

pectore patris, 

c" ystMfMot 

o.choMe. 

Rex et principium, pax et de lumine lumen, 

5

VtTAMS. (JEKMANIUBEH VI. 5(5 

575 Atque utinam ténèbre non ille redactus in atras 

Eluat aeterno mercis dispendia luctu. 

Nec me gazarum merito, rex magne, tuarum 

Exsortem faxim: sunt et michi pensa talenti 

Cauta mei, stant cuique suae compendia mercis, 

580 In luteis specubus defossa pecunia quanquam 

Et furti et fraudis servum condempnet inertem. 

dies reducem te fecerit ultimus arvis 

Cumque 

Atque inter famulos discrimina duxeris aequa, 

Hic referet maoti grates et praemia fisci 

585 Admissus superi in sedes et gaudia regni, 

Ille luet meritis neglecta porismata poenis 

Extrusus placidae pulchris e moenibus aulae. 

Id reputans animo metuensque inmane pericli, 

Qua possem tantae memet subducere noxae, 

590 Sedulus instabam; volventem plurima tandem 

Impulit hue, nec certum habeo casusne deusne, 

Germanum melicis illustrem reddere musis, 

Hoc venam ingenii primum temptare peric!o, 

Hoc intemptatae rudimen pulsare poesis. 

595 Multa dabant animos: amor et reverentia sancti, 

Plurima: materies, tum praeter cetera, quod me 

Et debere viro et nimium debere monebat 

Consola, mens rerum. Septennem ferme puellum 

Sancti servitiis me transseripsere parentes 

soo Et sensus inopem et cautae rationis inermem. 

Suscepit tenerum blande miseratus alumnum: 

Pane aluit, tegmenta dedit, fomenta paravit, 

Corpore provexit, tum sensibus amptificavit 

Vivax difficilem pectus largitus in artem, 

605 Languores pepulit, discrimina cuncta subegit, 

Absentem precibus, praesentem numine iuvit, 

Contulit omne bonum, compescuit omne sinistrum. 

Carminibus nostris hic inlaudatus abiret? 

Talia volventem terrebant plurima contra: 

6io Materiae gra.vita.8, siccae ieiunia linguae, 

Tum species operis, vilis persona poetae, 

Quodque dei laus est labiis incompta scelestis. 

!~)f; IS 


Subvenit trepido praesens fiducia vati, 

Quod posses lubrici plectrum vegetare palati, 

6)-i Cui mutis facilem mes est repaire loquelam; 

Inque preces validas memet conixus adegi 

Sic reputans, sic te, rerum moderator, adorans: 

'Si tua sunt, quae posco, deus, si te tribuente 

Germanus haec posse tulit, tu rite petenti 

62o Munera fer linguae, cuius sunt munera linguae 

Gratia velle dedit, concedat gratia posse.' 

Audisti et, si quid potui, tu posse dedisti. 

Hinc tua laus nostro semper eoncrescat in ore, 

Rex regum, pater alme hominum, spes clara tuorum, 

625 Quem sua collatis iubilat plasmatio bombis: 

Astra, poli, nubes et machina cuneta polorum, 

Solque sororque, nives lymphaeque et spiritus omnis, 

Cauma geluque, dies et densa.e nubila noctis, 

Aridaque et montes, colles et caerula ponti, 

63e Ftuminaque et fontes, exin viventia cuneta, 

Quaeque vehit tellus, aer quae provehit altus, 

Quae vehit aequoreus diversos gurges in uaus. 

Ergo age et oblatis praesens illabere votis, 

Quodque dare placuit, placeat captare libenter, 

635 Ut quondam minimo viduam quadrante beasti, 

Ignoscensque meae disrumpito vincula culpae 

Multa namque premor formidine suppliciorum. 

En vitam miseram iam trina decennia versant, ~le

PoETAKt.ATM)*)!V)CAM[.it

IOHANNIS SCOTTI CARMINA. 

~o/~MMMM &'o«M/M – t

t'ROOEM~UM. 51')\J 

circa Mc~MH! ~ecM~MMt MOKM?)!~Hibernia tranamiait G~Hiac~. Nullius cccteaiasticnc 

dignitatis gradibus inaignitus~'w~MMr ~t '

520 IOHANNIS SCOTTI CARMINA. 

~tY«'~e.S'MM


Il 1-1 

~SM~O post Maximi COM/eSSOt'M ~M)~~M

522 

rOHANNIS SCOTTI CARMfNA. 

eoM/osso, MM~s esse /ahM~.s oe~, Mi! fe~MS (MeaHt, esse

PHOOEMIDM. 523 

SACERDOTALIS QVEM LIOS MONOCVS HER01CO VERSV COMPOSVtT Nc~t/~Ms 

MO)M) vel (&;CMMO &'aeCM

524 

IOHANNIS SCOTTt CARMINA. 

cu~s~

PoETM',ATtN)AEVtCAMHmtU,2. 


folio afM'~M!'M) 66~SC/~

526 [OHANNtS SCOTTI CARMINA. 

so't~M/M e< duo Ft'M~o~ûKCMSss y54 saee. XII e< 971 sacc. XZTT~; ~6tc

Glossae [tl.] R puguas 

PARS 1 ET 1). 527 

[L] ~OM-MNttts-!33S< fol. 104 2 L!tor!t ceu sic r 3 do/matis 

[II.] [)–Vtl).] ~(e~tMemsM inter ~

528 IOHANNÏS SCOTT [ CARMINA. 

Nunc igitur Christi videamus summa tropea 

Ac nostrae mentis sidera porspicua. 

Rccc crucis lignum quadratum continet orbnm, 

'~0 In quo pendebat sponte sua dominus 

Et verbum patris dignatum sumere carnem 

in quo pro nobis hostia grata fuit. 

Aspice confessas palmas humerosque pedesquo, 

Spinarum serto tempora cinota fero. 

25 In medio lateris reserato fonte salutis 

V(ital)es haustus, sanguis et unda, fluunt. 

Unda lavat totum veteri peccamine mundum, 

Sanguis mortales nos facit esse deos. 

Binos adde reos pendentes arbore bina: 

30 Par fuerat meritum, gratia dispar orit. 

Unus cum Christo paradisi limina vidit, 

Alter sulphureae mersus in ima stygis. 

Eclypsis solis, lunae redeuntis Eoo 

Insolito cursu sideris umbra fuit; 

35 Commoto centro tremulantia saxa dehiscunt; 

Rupta cortina sancta patent populis. 

Interea laetus solus subit infera Christus 

Committens tumulo membra sepulta novo. 

ODA)CTHC fortis reseravit claustra profundi; 

40 Hostem percutiens vasa recepta tulit 

Humanumque genus nolens in morte perire 

Eripuit totum faucibus ex Erebi. 

Te Christum colimus caeli terraeque potentem 

Namque tibi soli flectitur omne genu. 

15 Qui tantum, largire, vides quod rite rogaris 

Et quod non recte rite negare soles: 

Da nostro regi Karolo sua regna tenere, 

Quae tu donasti patribus almigenis. 

Fonte tuo manant ditantia regna per orbem 

50 Quod tu non dederis, quid habet ulla caro ?'1 

Invidiam miseram fratrum saevumque furorcm 

Digneris pacte mollificare pio. 

At ne disturbent luctantia fraude maligna, 

Aufer de vita semina nequitiae. 

55 Hostiles animos paganaque rostra repellens 

Da pacem populo, qui tua iura colit. 

Nunc reditum Karoli celebramus carmine grato: 

Post multos gemitus gaudia nostra nitent. 

6'

PARS IL 529 

Qui laeti fuerant quaerentes extera regna, 

co1) Alas arripiunt, quas dedit ipsa fuga. 

Atque pavor validus titubantia pectora. turbans 

Compellit Karolo territa dorsa dare. 

Heheu quam turpis confundit corda cupido 

Expulso Christo sedibus ex propriis. 

6. 0 utinam, Htuduwice, tuis pax easet in oris, 

Quas tibi distribuit qui regit omne simul. 

Quid superare velis fratrem? quid pellere regno? '1 

Numquid non simili stemmate progeniti? 

Cur sic conaris divinas solvere leges?'1 

?o Ingratusque tuis cur aliena petis? 

Quid tibi baptismua, quid sancta sollempnia missao 

Occultis semper nutibus insinuant? 

Numquid non praecepta aimul fraterna tenere, 

Viribus ac totis vivere corde pio? 

7;. Ausculta pavidus, quid clamat summa sophia, 

Quae nullum fallit dogma.ta, vera docens: 

'Si tibi molestum nolis aliunde venire, 

Nullum praesumas laedere parte tua.' 

Christe, tuis famulis caelestis praemia vitae 

M Praesta; versificos tute tuere tuos. 

Poscenti domino servus sua débita solvit, 

Mercedem servi sed videa.t dominus. 

Aspice praeclarum radiis solaribus orbem, 

Quos crux salviflua spargit ab arce sua. 

Terra.m Neptunumque tenet flatusque polosque 

Et siquid supra creditur esse procul. 

r, Dum revocat miseros humanae gentis ab imo, 

Cuspide Tartaream percutit ipsa stygin. 

0 crux alma, nites ultra sera.phynque cerybque: 

Est (quod), quod non est, te colit omne super. 

Te domini rerum, virtutes atque potestas, 

ia Ordo colit medium iure tenendo looum 

Aggelus, archagelus, princeps totusque supremus 

Caelestis numerus te colit alta petens. 

Te DNYZ nostra dehinc iusto modulamine laudat 

Per te, Ohristifera, namque redempta fuit. 

);. 

O~OMne – [it.J 3 N.] oce~num7< ti st.] patudeminterni (p. i. Vf,tristitiatm7,'): CTYZ (styx-K) 

tristitia inferni Mt: c~ Mt~rot 32 13 eoctesitt.M' 

59 querentes (e

530 IOHANNIS SCOTTI CARMINA. 

r" a.r,n4.4 "i; 

t6 Tene manu Moyses magnus gestaverat 

Dux dum divini factus erat populi? 

o!im, 

'1 

Te Pharao stupidat vestitam pelle draconis, 

Dum sorbes alios, quos dedit arte magus. 

0 mons virtutis, descendons carnis ad ima 

M B~igeris m ligne, sopta subis Erebi. 

Morte tua simpla nostram consumere duplam 

Ausus eras, totum dum rénovas hominem. 

0 crux Erythreas tu soindis marmoris undas, 

Victrix praecedis dasque viam populo. 

95 Te sequitur virtus omnis, te vita salusque; 

Te fugiunt fluctus: crimina dico mea. 

Tu das arenosis eurrentia flumina saxis: 

Ebibat hune fontem, vivere quisquis amat. 

30 

In sapidos fluctus populo convertis amaros 

Lex depulsa gravis, gratia sola manet. 

Est quoque non dispar sensus praefatibus aotis, 

Si quis CYMBOAtK&C discit amare notas. 

Mysticus est Moyses Christus, rex atque aacerdos, 

Qui nos Aegypto libérât edomita. 

35 Ipse subit mortem primus mortemque resolvens 

Prosilit in vitam: virga recepta régit. 

Quid, Pharao, sequeris populum? fuge mersus in ima 

Carceris aeterni, te tegat atra palus. 

Nos virtutis iter medium dum carpimus, altae 

PARSIl. Ml 1 

55 Tersa pios vultus cursim solabere fratrcs: 

Euaggelistes prima beata, vale. 

Christe, dei verbum, virtus, sapientia patris, 

Sanguinis unda tui, qua madot ara crucis, 

Nos purgat redimit solvit vitamque reducit 

M Etectisque tuis praestitit esse deos. 

Da nostro Karolo pacem, qui sceptra dedisti, 

Atque suus pereat hostis ubique ferox. 

Utque tibi placeat cunetis, quis vixerit, annis. 

Semina virtutum sparge tuo famulo. 

r.s Quarum perspicue vis surgat, crescat in actus, 

Ut merito tecum semper ubique regat 

OPeUAOZOC AN&Z eYCHBHC 6NKAYTOC 

COBPON XP!CTO

M2 

rOHANNM SCOTTI CARMTNA. 

(MoMne– [)V.]10 i.] indumentit7~* – tl a.] Manea 

PARSH. 53:} 

Ex uno venions mors est expulsa per unum; 

Morte bona vitae mors mala victa pcrit. 

Primitiae Christus reseravit septa soputchri 

eu Nostrac naturae perdita restituons. 

IIarum nunc rerum celebrantur symbola sacra, 

Dum parent oculis mentibus nota prius, 

Dum corpus Christi, dum sacri sanguinis undam 

Et pretium mundi mens pia corde sapit, 

65 Dum momores conam domini revocamus in annos, 

Dum plures odas consonat ipse chorus. 

Aeternis epulis, quas mystica signa' figurant, 

Digneris Karolum pascere, Christe, tuum 

Devotum famulum, qui te veneratur honorat 

!t) Aedibus constructis aurea vasa parans, 

Cortinis patulis longa per atria tentis, 

Vestito clero murice purpureo; 

Presbyteri sancti reboant altaria circum: 

Perpetuis tomplis sic erit ipso tuus. 

IV. 

Haec nostram dominam Yrmindrudis nomine claram 

Exornant meritis laudibus apta suis: 

Forma, genus, species, morum pulcherrima fama, 

5 

Régis conubium, docta loquela decens, 

Praecla.raG sobolis donum notaque propago 

Obsequiumque bonis omnibus egregium, 

Ingens ingenium perfecta Palladis arte 

Auro subtili serica fila parans 

Actibus eximiis conlucent pépia mariti, 

in Gemmarum series contegit indusias: 

Miratur fugitans numquamquo propinquat arachnos, 

Quamvis Palladios aequiperat digitos –, 

Inolita. consilio castum servare cubUe, 

Cypris ne valeat commaculare thoros. 

15 Pauperibus multis Christi iustissima cura 

Illam sollicitat rite ministra fore. 

Prudentum matrum, quas laudant dogmata sacra, 

Virtutis cousors onitot assidua, 

Orans ac legitans libres manibusquG iaborans 

M Et nullum vitiis tompus inane vacat. 

6t nec 7!cort'.~ait'~M 62 ment!))))',M/t)!ft f. 70nedib))'e

M4 IOHANNIS SCOTT) CAKMtNA. 

Quid causas regni dicam, quas ipsa perita 

Disponit vigilans pectore praecipuo? 

Si sinerent apices, quos scripaerat ipse Salomon, 

Dixissem forsan, quod perhiboro volunt: 

M IIaeo nam, haec merito censetur femina fortis, 

Quam Karolus reperit fortis et almus anax. 

Quem solum célébrât Francorum gloria regom 

Dignum Christicolis plebibus atque choris; 

Cui gestare licet regnorum plurima sceptra, 

30 Quae magni patres sustinuere sui; 

Cui soli regum aapientia praevia pollet; 

Quem purae mentis nobilitat studium; 

Quem scriptura docet divinis plena figuris, 

Ne recto Christi tramite debilitet; 

as Qui sanctas aedea dedicans ornatibus amplis 

Caelestis patriae symbola sacra videt. 

Hos ambo, regem dico dominamque potentes, 

Christe, tuere tui numinis a-uxilio. 

Sis fidus custos, sis murus tdtus in aevum, 

PARStL 535 

Angelicum numerum superorum castra tenentem 

Conatituit mundo, cetera quaeque vides. 

Quorum primatu hominem paradisus habebat 

Assimilem factum mente videre dcum. 

). Hanc homo praeclaram speciem complectere nolens 

Corruit et prolem traxit ad ima suam. 

Sed ne tanta dei penitus transiret imago, 

liane speciem hominis coepit habere deus. 

Hinc natus mundo, passus sub lege malorum 

M Morte sua mortem perdidit i.pse meam. 

Quo sunt, quo vivunt, quo stant, quo cuncta moventur, 

Ille deus moritur, vivat ut ipse homo. 

Ordine multiplici signatus patribus olim 

Mactatur legi, vatibus ut canitur. 

25 Hic fuerat aries speculo provisus ad aram, 

Dum typicus laaach ducitur ad iugulum. 

Featinana populus Aegypto hune sumpserat agnum 

Sanguine conspergens limina nota domus. 

Hic fons, virga, petra, caelestis fulgor obumbrana, 

30 Serpens et manna, nubs, via, panis, aqua. 

Talia saepe dei iussu sub tempore facta 

Aeternum dominum significare suum 

Hacque impleta die sacro venerantur honore: 

Ista dies tanta mystica facta tenet. 

M Hanc mundus prodit congaudens luce decora, 

Florigeros motus mittit in aethra auos, 

Germina producens, florentes gramine fructus: 

Nam Christus fructus dulcis ubique suis. 

Surrexit Christus: nostra hinc pia corda resultant, 

536 

IOHANNJS SCOTTI CARMINA. 

Emicat ex Erebo lux mundi magna triumphana: 

Primitias vitae (mors) moribunda stupet. 

Prosiliunt Furiac, concurrunt undique Parcao 

Mirantur tristem congemuisse Stygem. 

r. IIle dein princeps baratri petit arma suota, 

Quis genus humanum subdidit ipse sibi 

Sed mox ut vidit ruitantia limina fracta, 

Territus attonitus fugit ad ima domus. 

Non tamen evasit tenebrosa per antra tyrannus: 

M Fortior intravit, qui sua vasa tulit. 

Attractus captus vinctus strictusque catenis 

Detentus domitus pulsus ab arce, prius 

Qua mundi princeps elatus sederat, olim 

Bestia saeva, vorax indomitaque diu. 

n Sed victor mundi praestantior omnibus unus 

V[. 

Totam collisit comminuitque caput. 

Aestus aeterni comburunt turpe cadaver, 

Pyrflegetontis fervida flamma furit. 

Laetantur miseri, quos laesit dira potestas: 

20 Captivi redeunt, vincula laxa vacant. 

lam regnat verbum patris, iam cuncta gubernat 

Virtus vita salus; mors fera victa silet 

Surrexit vivus rumpens retinacula loeti: 

Nulla valet summum vis retinere deum. 

25 Ipse libens animam posuit propriamque resumpsit: 

Ponere quam potuit, non remanere sinit. 

Quam dat pro mundi vita, revocavit eandem: 

Quae datur, accipitur; tradita salva manet. 

Tale datur pretium mundi, mirabile fatu: 

M Totum servatur, redditur atque datur. 

Quis fari valeat, quod fecerit ipse redemptor? 

Empto potitur, possidet et pretium. 

0 lux perpetuo fulgens mundumque revelans, 

Victrix umbrarum, quas pia corda timent, 

35 Custos sis Karoli, (sis) tutus et undique murus, 

Protege sceptra tui, qui regitat, famuli. 

Sat sat perpaucos ingratos ponere versus 

Molestos regi quid valet astruere? 

Quod plane perhibet iam nuper dedita Musa: 

PARS il. 5:}77 

VII. 

CTIXOI TOY tUANNOY TW BACtAG! KAPOAU. 

Lux superans animas hominum superumque deorum 

Agmina terrenis constabilita tonis 

In sinibus genitoris erat longeque remota 

Sensibili mundo empyrioque polo. 

5 Lustravit miseros tenebrarum sedibus imis 

Vinctos captivos Tartareosque reos. 

Incarnatus erat Christus de virgine nascens, 

Confixus ligno, conditus atque tapho; 

Corpore sed moriens vivens animoque deoquc 

te Est deus et moritur, vivat ut ipsa caro. 

Mens Erebum, corpus petram, tenet omnia numen: 

In tribus est unus corpore mente deo. 

Postquam per triduum totum destruxerat AAHN. 

Totus surrexit nil remanente minus. 

). Ascendit totus, totum regit-aspice-mundum, 

Pro quo passus erat, conditor atque deus. 

Humanumque genus totum revocavit ab antro 

Aeternae mortis, quo cadit omnis homo 

Muneris ingratus vitae spretorque salutis, 

io Quam largitus erat maximus archiater. 

0 rex, praedaro qui lustras lumine mundum, 

Largito Karolo prospera cuneta tuo. 

Indulge famulo fragilis contamina vitae, 

Ut valeat purus cernere regna tua. 

V!H. 

01 CTIXOI TOI )~ANNOY TW KYPPtU AtTOY TO 

&NAKTO KAPOAU. 

Si vis OYPAN!AC sursum volitare per auras 

€MDYPtOCque polos mentis sulcare meatu, 

OMMAT6 glaucivido lustrabis templa sophiae, 

Quorum summa tegit condensa nubc caligo, 

5 Omnes quae superat sensus N06POCque AOrOCque. 

Inde rNOtOC quondam velabat Sina KOPYtHN, 

Glossae– [v"]

,~8 

TOHANNi.S SCOTT) CARMtNA. 

Dum deus antiquum eeCMON MOYC6A doceret 

Umbrarum medio 

linqueas vestigia QAPCtjJN. 

Hlic 

aspicies Séraphin oculosa volare 

)n Et senas DT€PYrAC terno de cardine 

pansus, 

Circa 

postque deum DOAYMOP~OTA plurima ZUA 

Claro cunctorum specutantia lumine causan). 

Unum principium, quo rorum voivitur ordo 

In 

genus in species rithmosque KPONOCque TODOCquc, 

n Quae sunt, quae non sunt, sensu seu mente videntur, 

Quae stant, quae vario volvuntur pt'acdita motu, 

DN€YMATA 

ventorum, 

vis 

ignea, lucidus aetlier, 

Chorus et astrigerae perpuri 

luminis A!rAE 

P,tlladis,. bine gemmis septem redimita corona 

M 4'OEBH KAt ICTIABON K&) ~OC HAIOC APHC 

~OeTON KA)

PARSH. Mi) 

35 WN AFAeOC KA) KAAOC K&AAOC MUP-HjJN Te XAPAKTHP. 

Qui miseros homines revocans de morte perenni 

&NTPtJnOC factus sumens de virgine carnem 

Promissus venit complens oracula vatum. 

At nPOrONOC David proprio de CnePM&TG natum 

.4() ICHANNtS SCOTTI CARMINA. 

75 Potantum varias peint compagine plagas, 

Nolentes morito pcrmittens iure porirc. 

Nullum namque 

deus noiontem vivere 

cogit, 

Nullum velle boni 

depollit 

limino lucis. 

Omnes invitans hos deserit, adiuvat illos; 

so Omnia componens 

laudatur in omnibus ipso. 

Christo, tuos 

pavidos digneris viaere servos, 

Qui tua festa colunt vencraiites dona salutis. 

Parce tuo famulo, oui 

rogia scoptra 

dedisti: 

Divino radio 

perfusum porfice, purga. 

III. 

CTtXO) !OJANN)CGLORI080 REGI KAROLO. 

(CTIXOI) TOI )OANNO) TW K)PPtU KAPUAM. 

Il. 

ui. 

ZEC NYN ZHC BAC!AHC nAtCTOYC e!C TOIC eN)AYTOYC 

MEAAOMeNOC XP)CT(jJ CYNZHN e)C nOAA&C A'~NAC. 

XPtCTe COCON KAPOAON TO THN BAC)Ae)AN e~OKAC. 

'v. 

PARS II ET fil. 54) 

6PHNH ntCTtt) AHMU) BAC!A€! H KAGOP AKPU 

Nam KAKOC atque AFATOC, prorsus Mer&AOC TE MIKPOC Te. 

6'

542 


AAMnPOT&TOC KHPYZ CTtAB~N KHPYFM&TOC AKPOY 

)-!NKM&POC ZHTO 4'PON!MOC K&t AZtAFACTOC 

X. 

PHM&TOC OnAA eeOY ZWNTOC TOY CTOMATOC 6XUN 

Praolucena praeco splendons praefa.minc 

summo 

Hincmarus vivat sapiens et commcmoi'Midus,* 

Verbi tela dei viventis in oro tenondo. 

XI. 

K&TA TAZ)N COtUC 

XII. 

KPYCMATA non noscens nec CYMDA6PACMA requirens. 

eeOC 

vnepAAHeHc 

XIII. 

spiritus 

A~pA 

't'OMONOP ZWHC 

YYtCTOC 

XOPAAN ~)K&tOC IHCOYC 

5 ~AerOMHNOC 15 DNeYM&TOC 

AKANTU/~HC 4'OBOC 

FYNHKA TPOMOC 

A&Y!C6AHC HXOC 

OAYMnOC 6&YMACTOC 

M

PARS III ET IV. 

IV. 

VERSVS tO)HANN!CCKUee). 

1. 

Postquam nostra salus mundum renovaverat omnem 

Quoaque pater voluit cunotos perfecerat actus, 

Fessa labore gravi requievit in arbore pendens, 

Tergeminae lucis spatio destruxerat AAHN, 

5 Dormitans gelidi dure sub culmine saxi, 

Implens vativomi prognostica symbola ceti: 

Umbrae tune pavidae sparsim Flegetontis ab imo 

Exiliunt subito mirantes surgere lucem 

Tetras atque truces abigentem carcere larbas. 

to 0 mors, mors vitae, si mors, non vita vocanda 

(Quod praestat vitam, non ausim dicere mortem), 

Num tenebras recipit clarae substantia lucis?'1 

Fervida vis ignis suescit sibi serpere frigus? '1 

Nemo tamen vitam mortem gustasse negarit: 

15 Mors carnis vitae vitae mors iure vocatur; 

Nam compassa fuit carni, quae sola pependit. 

Altius ingreditur purae ratipnis aoumen 

Et carnem vitae vitam sic colligit esse 

Si vita est verbum, verbum quoque si caro factum, 

M Profecto sequitur vitam concedere carnem; 

Si caro sit verbum converse tramite facta, 

Carnem continuo vitam dare cogère factam. 

CAPZ igitur Christi substat verissima vita, 

Vivens ac moriens mortem consumpserat omnem. 

25 Desursum venit terrenam sumere vestem; 

Indutus vestem sursum cum veste volavit 

Inque deum vertit vestem de virgine sumptam 

Unum conficiens animam carnemque deumque. 

Mors mortis dominus surrexit vivus in altum 

90 Ac nostram aecum naturam vexit eodem. 

In tota factus totam conformât in unum. 

Mundum calcavit fragilem mundique potentem 

Expulsumque foras 

Captivam 

superavit Marte secundo. 

revocans a6 Abstulit: ille gemit 

praedam raptoris ab ore 

confossus membra superbus 

Vulneribus duris ac secum talia tractans: 

'Me victum video, fugitivum sedibus atris. 

Quae nova lux oritur, quam numquam ferre vatebo?'1 

Nuuc moa. régna ru(u)nt paasim: tooa nutta tonebris. 

-

544 IOHANNIS SCOTT! CARMtNA. 

-to Sentie me captum, pavidum vinclisque ligatum: 

Eheu quis mihi congreditur, quis fortis in armia 

Audax committit mundi cum principe belium?'1 

Illene confixus ligne septuaque sepulohro, 

Quem rex Ilerodes sprevit summusque sacerdos 

45 Ruptua non timuit vestem dampnare Caiphas, 

Addictus morti, Romano principe 

caeaua?'1 

Hoc egomet feci, fateor, totumque peregi: 

Me atultum latuit virtus humilisque potestas. 

Hune si cognossem, CTAYP

PARSIVKTV. 545 

11. 

ITEM STICIIOS EIVSDEM. 

Graculus Iudaeus iam nunc, Agarenus 

et auster 

Paganusque 

ferus aurgena aquilonia ab axe 

Subdita colla dabunt: Christus regnabit ubique; 

Ipsi 

auccumbunt omnes 

regique deoque. 

Summe 

pater nati, largitor muneris almi, 

Festa tui semper 

oelebrantem 

protege plebem, 

Oui tua disponens sapientia régna per 

orbem 

Praefecit Karolum regemque piumquo miniatrum, 

Cui lux interior donavit mentis acumen, 

to Quo divina simul tractans humana 

gubernet 

Vere subsistens rex atque theologus idem. 

Praesul ab Athenis Dionysi, CYMMAXë Pauli, 

Inclyte martyrio, cul servit Gallia tota, 

Prospice caelestis vitae de sedibus altis 

ta Vota tui TEKNI Karoli tua. A6)YANA sancta 

Ornantis 

gratamque 

tuam 

magnalibus 

Instar flammarum gemmis flagrantibus, 

aedem, 

auro. 

Undique 

turicremis redolent altaria fumis; 

Ilarmonici cantus Qt&CUTtjJN sidera pulsant; 

so Officio vatum sanctissima ccna 

paratur 

KYPPIE K&poAe. 

V. 

I. 

II. 

ZWHN AO)N)ON A(JCe< COI n~NTOTe XPICTOC. 

KYPPte ZHC nOAAOYC eN)AYTOYC OJAe ceBACTOC. 

tn. 

CUMA &PMO~tOC 

CTAYPU 5 BAAHN 

B&eoY ~POcKaoc 

MG 


tV. 

TW KfPPtU K&POAU )UANNHC XA)P€)N. 

eAYMACTU BAC'Aët KAPOAU ZWH T6

Ouk 

PARS V. VI. VIL 547 

fysis fetoy litirgin kai poicsin 

EstinnynoUinainkaimatopoiotin 

Toy koamoy g'norizo 

kai nyn oila ratinta. 

Hanc libam sacro Graecorum nectare fartam 

vn. 

Advena lohannes spondo meo Karolo. 

Maxime Francigenum, 

cui regia stemmata fulgent, 

Munera votiferi sint tibi grata tui. 

5 Vos qui Romuieas nescitis temnere TEXNAC, 

Attica ne 

pigeat 

sumere gymnasia. 

Quorum si quaedam per me scintilla relucot 

Usibus Ausoniis, si libet, aspicite. 

Molestum si non nostrum munire laborem, 

to Firmetur vestri pondero iudicii. 

Si 

quid 

nodosum durumve notatur in 

ipso, 

Parcite 

Cecropidis: 

Attica tela sequor. 

At si mendosus déclinât tramite recto, 

Mellifluo vestro famine 

corrigite. 

n Quod si 

quorundam 

mord.etur dente feroci, 

Hoc leve namque meo contigit Hcronimo. 

Ut vero stabilis manoat fundamino firmo, 

Regali stathmo 

figere 

sufficiet. 

Credidorim multos tangentum summa sophiae 

20 Non dcspecturoa donula nostra fore 

Sudorisque gravis temptabunt carpore fructum: 

Forsan virtutem vilia verba tenent. 

Saepe soient spinis rodolentes crescere flores, 

Nodosac vitis sumitur uva forax. 

Glossae 6 non uatur~ solet ministt'fn'e et facere G 7 est (6

548 

Lumine eidereo 


Dionysius 

!f. I. 

auxit Athenas 

Ariopagites magnificusque sophos, 

Primo commotus Phoebo subounte Selena, 

Tempore quo stauro fixus orat dominus. 

Mox ut conversus mira 

stupcfactus olympsi, 

Consequitur gaudons Icrothea ducom. 

Quo mox odoctus praeclarus namque magister 

Pneumatis excelsi fonte renatus erat. 

Nec mora: perfulgens caelestis luce 

sophiae 

10 Attidas edocuit, de quibus ortua adest. 

Namque ferunt Paulum, qui Christum sparsit in orbem, 

Ipsi felices imposuisse manus. 

Ast mox 

perfectus doctoris symmachus Instar 

Rexit Cocropidas pervigil archiereus. 

15 Alta dehinc volitans Paulum 

super 

astra secutus 

Empyrii caeli tertia 

regna videt. 

Suspicit 

at 

seraphym primos sanctosque cherubym 

Aethoreosque thronos, quo sedet 

ipse deus; 

Post hos virtutes, dominatus 

atque potentes 

M 

Agminibus sacris enitet ordo 

sequens; 

&px(jjN Apx&reAUN TE xop~N &reAUN TE Te/~YfuN 

Mentibus oyraniis tertia taxis inest. 

Hos igitur numeros terno ter limite 

septos 

Praedicti patris mystica dicta docent. 

[tt.] 1 sydereo OB dionisius PFOB 3 comotus P 4 stayro OB 5 Mox et OB eclypsi

PARS VII ET VIH. 

VIII. 

L 

Kyrric, caoligonao oui Astrea Caesareos 

pollot 

oui cingunt 

gratia formao, 

stommata vuitus, 

Regum progenies, quos auxit Francia felix, 

Orbis terrarum quos alta voce salutat, 

5 Laudibus 

(Undique 

amplificat 

concurrens 

venoratur 

pontum 

ditat 

socat, 

honorat 

eminet arva): 

Salve, Christicolum vertex, gratissime regum. 

Rex pie, devoti ne spernas donula servi 

Exiguum munus, largo sed fonte receptum, 

10 Chriatiferum, patrum mysteria plurima tractans. 

Hoc opus in Gra,eco construxit Maximus abba, 

Egregius pastor, scripturis 

Magni Gregorii perplanans 

inclitus auctor, 

dicta remota, 

Sensibus humanis theoremata mente revolvens. 

15 Ncc non in multis Dionysius additur ipso 

Ariopagitos, ornat quem laudibus amplia, 

Explanat testemque vocat pa-tremqno beatum 

20 

Tangens symbolicas praeclaro lumine byblos, 

Qua,s nos edidimus vobis poscentibus olim. 

Hac quoque de causa praefatus Maximus abba 

Editus est nuper nostro sudante la,bore, 

EiTcctuquo pio vestrum pia iussa sequentes 

Cursim transtulimus, quae multo tomporo quaerunt 

Et doctos sensus et purae mentis acumen. 

Quisquis rhotorico verborum syrmate gaudet, 

Quaot'at grandiloquos Tullia, castra petens; 

Ast mihi sat fucrit, si pianos carpore scnsus 

Possem tardilocus pragmata sola sequens. 

lnterior virtus sermonum rite tenonda: 

Verborum bombi faUorc saepe soient. 

Si quis in ambobus divino munere poUet, 

Hic primum debet iure tenere modum. 

[!. 

[Vrn.] [)–m.] ~ft-))MBteH

~O 

tOHANNMSCOTT1CABMJNA. 

Sud si perspicuos sensus vix voce loquaris, 

to Sis quoque contcntus; nam meliora tcnes. 

Si meliora tenes, quaenam tibi cura tenoro, 

Quae sunt inferius?: somper in alta peto. 

U). 

Quisquis amat formam pulchrae laudare sophiae, 

Te legat assidue, Maxime Graiugena. 

Ac primo motus rerum rationibus altis 

Mundum sensibilem deserat atque neget, 

5 Nec non et sensus ipsos, qui saepe retardant, 

Gnostica dum scandit bemata mentis iter. 

Deliciis fragilis vitae mundoque fugaci 

Et carnis cura, qui vacat, ista legat; 

Mundanisque datus studiis tardusque pigerque 

ta Hue non accedat: nullus adest aditus. 

Sensibus inflatus propriis tumidusque superbus 

Stet procul ipse negans hic reperire locum. 

Artibus imbutus, quas novit mentis acumen, 

Fidus procedat: nam sua stat patria. 

)5~5 Practica hic lucet morum praeclara magistra, 

Custos virtutum pervigil, idonea,. 

Hic physice causas rerum vestigat opacas 

Inventasque simul segregat, unificat. 

Hic theo- fort palmam cunctis perpulchra -logia: 

20 ON quod, quod non ON, donegat omne simul. 

IX. 

VERSUS IOHANNIS SCOTTI AD KAROLUM REGEM. 

Aulae sidereae paralelos undique circos 

Crinibus auratis noctit Titania lampas. 

Umbram bis luci parilem bis lance staterans 

Sose bis tropicos ambarum vertit in auctus, 

s Ac sic distingens binis bis motibus annum 

Regnat tetragonum pulcro discrimine mundum 

Signis ambitum bis senis limite curvo, 

Quae totidem menses terrenis usibus aptant. 

Talibus articulis, quos ciroum tempera, currunt, 

10 Partibus octavis dico libraoque criuquo 

Nec non aogocori, cancri pracnxa tropca. 

G/oMoe– [~.1

PARS IX. 

Tu, crie, concept! Christ) tibi plaude triumphum, 

Vendicet aegoceros nascentis gaudia verbi 

Lucis praecursor nascens in vertice cancri, 

15 Libra conceptus, cernis praefata tropea. 

Si quis corde pio mentis levaverit alas 

A.c aensim tranet tenero theoremata lapsu 

Intrans armoniam rerum ducente sophia, 

Omnia perspiciet rationis aoumine claro 

20 Intus fa-rta, deo verbo loca tempora, totum 

Mundum gestantem nascentis symbola Christi. 

Verbum nanque deus processit virginis alvo 

Lucis in augmento, quam noctis vicerat s'. 

umbra, 

Nos homines miseros paradisi luce remotos, 

Olim commissae septos umbramine culpae, 

Sponte relinquentes praeclara sedilia vitae, 

Mortis perpetuae devinctos iure catenis, 

Quo mortale genus lueret sua debita solvens, 

Sentiret méritas inflata superbia poenas, 

30 Reataura,re volens priscasque reducere sedes. 

Haec octava tibi bifrontis rite Kalendas 

Insinuât typicas, dum vincit luce tenebras. 

Octonus numerus divinos symfonat actus; 

Nam dominus noster, quem tempus formulât omne, 

35 Octavis natus, conceptus, morte reversus, 

Octavis veteris subiit signacula 

Mundus in octava finem dabit 

legis, 

omnibus unum 

Cursibus annorum variis rebusque caducis 

Sumpturus stabilem mutato schemate formam, 

j~ 

ïOHANNtSSCOTTfCARMINA. 

Felix illa domus, quae fraglat aromata vitae 

co Arcanisque suis paradisi prodidit escam. 

Angelicus panis, quem primus perdidit Adam, 

Vilibus in stabulis prono reperitur in antro. 

Lucis praeclarae qui vestit sidera peplo, 

Pannes induitur furvo sub culmine cruptae. 

er. Quem nullus novit sensus nec mentis acumen, 

Mandra boum vidit tenero velamine carnis. 

Quae mens, quae virtus, superum quae facta In carnem poterit descensum dicere verbi, 

Carnis et in verbum sublimia bimata nosae?'1 

sophia. 

M Ut deus aeternus factus caro lapsus ad ima, 

Sic caro facta deus vere levis evolat alta. 

Nate dei patris, oui mater virgo beata, 

Cui genus egregium David rex atque sacerdos 

Cuique remota domus 75 

septenis fulta columnis, 

Sanctae acripturae cui fulget candida vestia, 

Sanguine quem redimis cui mundua subditur omnis, 

Vita, salus hominum, caelorum gloria summa: 

Da nostro regi 'Karolo, cui sciptra dedisti, 

Ut semper famulus tibi vivat mente benigna. 

90 Prospéra labentis vitae revolumina praesta 

Atque simul tecum caelestis gaudia regni. 

Magna dei genitrix, ter felix, sancta Maria 

Te laudant caeli, te votis inclytat orbis 

Proxima sis Karolo tutrix, munimen et 85 Qui tibi mirifice praeclaram 

altum, 

fabricat aedem. 

Aedes marmoreis varie constructa columnis, 

Alta domus pulcre centeno normate facta. 

Aspice polygones flexus arcusque volutos, 

Compages laterum similes, capitella basesque, 

M Turres, luriculas, laquearia, daedala tecta, 

Obliquas tyridas, ialini luminis haustus, 

Intus picturas, lapidum pavimenta gradusque, 

Circum 

Sursum 

quaque stoas, armaria, pastaforia, 

deorsum populos altaria eircum, 

9. Lampadibus plenas faros altasque 

Omnia collucent gemmis auroque 

coronas. 

corusoant: 

Pallia, cortinae circundant undique templum. 

Ipse throno celso fultus rex prospicit omnes 

Vertice sublimi gestans diadema tao PIena manus sciptris enchiridon 

paternum, 

aurea bactra: 

Héros magnanimus longaevus vivat in annos. 

78 sciptra (et,100 (et 100soiptris)MeC: sir 0: e/ ael nf! il ttit. 1. 8r) H!) preciaraisi(el,~)0de(litla) prectarfu))(e

PARSX. 553 

Hic iacet Hincmarus cleptes vohementor avarus 

X. 

Hoc solum gessit nobile, quod periit. 

[X.] e~~joce~M* ~o~t?ie non addito f~~e -/7~e~K~ e~~?'~?~?~~j '/?~(Z ~~

APPENDIX AD IOHANNEM SCOTTUM. 

~at'MeM sic t'MC~MMSnobilibus quondam fueras constructa patronis subdita nunc 

servis heu male Roma ruis qui

APPENDIX AD IOHANNIS SCOTTI CARMINA. 5555 

ultimae ~«~MMM(~0~.112") S~M~'MOt t'NCMMM! )'eKc~tM{post D~OM~S!~t'e~a~~C ~e~tt H~ 

0

556 [OHANNIS SCOTTI CARMINA. 

5 reetorum ~/s] doctorum B 6 Ingenuique tui ~fs] Ingeniumque tuum B petasca B 9 Cotistautinopoli 

Ttf: fort. M(;

MILONISCARMINA. 

7. ~)Mf!7oMC~MS post CtMMMMt 80.9 'M

558 

MILONIS CARMJNA. 

~oe

PROOKMtUM. M'.)~-) 

2. FÏ~ae S. ~.MtMM~ TT~MM~MOoMft

f,60 

MILONIS CAHMINA, 

.9. -PocM:f

.X7~sNec.X7~ 

t'ROOHMJUM. VITA S. AMANI)I. M) 1 

liber

562 

MILONIS CAHMINA. 

Accipe, Karle, precor, carmen pietate benigna. 

En sceptrum regale ferens venerabile cuitu 

Te duce iustitiae culmen servante refertur 

Excrescens miro pietas moderamine pulchre 

6 Regnis missa tuis, tua te et régnante trophea 

Non lapsura bonis aeterna in saecula gestis 

Oceanus valet haut concludere limitis unda, 

Cum tua seiunetam penetrent insignia Thyle. 

Orbis amor, déçus et mundi, tu culmina iam nunc 

10 More regis patrio; nam si nunc forte tribunal 

Mirificando tuum référât modulante Camena 

Immensum quisquis poterit formare volumen. 

Sumito, posco, tamen visu, o rex dulcis, honesto 

Scemata picta crucis indigni carminis ausu. 

n Ac veluti almifico in giro micat alma corona, 

Laus tua sic terrao concludit magna regimen 

Et lux sancta micat quadratis climatis oris. 

Utque tui vatis votum praestahtius hinc sit, 

Amplius auge operis laudem poscente Thalia. 

:o Subditus obsequiis orbem diversa per omnem 

Munera fort vestris variato stemmate gazis 

Ortus et ocoasus, gemina et hinc inde columna, 

Donec ad alta voles et scandas aethera donec. 

En supero princeps sub Christo pacia amator 

96 Regna levas et laeta bonis commertia dextra 

Addis ubique tuo demens mala cuncta tropheo. 

Maxime regnantum, bonitatis et orbe relater, 

Imperii a proavis partum tibi sorte cacumen 

Nobilis ultor habens auctum virtute serena, 

30 Excipe dignanter virtutum insignia, viotor. 

Soripsi equidem vitae felicia gesta beatae 

Cari pontificis, cuius pulcherrima sunt hic 

Et virtus et honos et verba et praemia sancto 

Perpetue mansura choro trans sidera semper. 

39 Tu tamen, o princeps, haec munera nuda coturno 

Respice nobilitans in Amandi nomine carmen. 

Accipe, Karle, precor laudem currente Camena 

Il. 

1 benigna]serena B 3 iusticiae-B 4 excreusoens 7 )Mud 19 Talia B 25 con)mercia 

B 34 pet'petuoDesilve

VITA S. AMANDI. CARMINA FtGURATA. 563 

ACCIPEKARLEPRECORCARMENPIETATEBENIGNA 

E N S C E P T R V M R E G A L E F Ë R E N S V E N E R A B f L Ë C V L T V 

T E D V (.: E t V S T 1 T 1 A Ë C V L M E N S E R V A N T E R E t' E R T V R 

E X C R E S C E N S M 1 R 0 P 1 Ë T A S M 0 U E R A M 1 N E P V L H M R E 

REGNISMISSATVISTVATEETREGNANTETROPHEA 

NoNLAPSVRABONISAETËRNA tNSAECVLAGESTlS 

OcEANVSVALETHAVTCoNcLVDEHELlMtTISVNuA 

C V M T V A S E t V N 0. T A M P E N E T H E N T 1 N S t G N 1 A T H Y L E 

ÛRBI SAMORDECVSETMVND ITVCVIjMINAlAMNVNC 

M 0 R E R E G 1 S P A T R 1 0 N A M S 1 N V N C F 0 R T E T R 1 B V N A L 

MiRtFICANDOTVVMREFEpATMODVLANTECAMËNA 

tMMENSVMQVfSQVISPoTERITFOHMAREVOLVMEN 

SvMITOPOSCOTAMENVt SvOREXOVLS!SHONESïO 

ScEMATAPICTACRVC1 S !ND!GN!CARMIN[SAVsV 

AcvELVTIALMIFIC OtNËlHOMICATALMACORONA 

LAVSTVASICTERRAECoNcLVDITMAGNAREGtMEN 

ETLVXSANCTAMICATQvADRATISCLIMATISORïS 

VTQVETVIVATI SVOTVMPRAESTANT !VSHI NCStT 

AMPL!VSAVGEOPER)SLAVDEMPOSCENTETHAL)A 

SvBDtTVSOBSEQV ft SoRBEMDIVERSAPEROMNEM 

MVNERAFERTVESTRISvAR!ATOSTEMMATEGAZ IS 

ORTVSETOCCASVSGEMt NAETHINCINDECOLVMNA 

DONECADALTAVOLESET ScANDASAETHERADO N EC 

ENSVPEROPRIN CEPSSVBCHRISTOPAC1SAM AToR 

REGNALEVASET LAETABON!SCOMMERTlADËXTRÂ 

ÂDDI SVBI QVET VOD E ME NsMALACVNCTATRO P!! EO 

MAXIME REGNANTVMB ON t TATISETORBEBELAToR 

tMPERIIAPROAVISPARTvMTIBISORTECACVMEN 

NoBILISVLTORHABENsAvCTVMVIRTVTESEHENA 

EXCIPEDIGNANTERVIRTvTVMINSIGNIAVICTûR 

SCRIPSIEQVIDEMVITAËrELIC!ASESTAHEATAE 

CARIPONT!F!CtSCVfVSPVLCHERRtMASVNTUlC 

ETV!RTVSETHONOSETVERBAETPRAEM!ASANC:'rO 

P E R P E T V E M A N S V R A C H 0 R 0 T R A N S S D E R A S E M P E R 

TvTAMENOPRtNCEPSHAEcMVNERANVDACOTVRNO 

R E S P t C E N 0 B J L t T A N S [ N A M A N D N 0 M t N E (: A R M E N 

ACCIPEKARLEPRECORLAVDEMCVRRENTECAMENA

564 

1') pattsuter 

MILONIS CARMINA. 

Salve, rector ovans, aeterno munere fretus. 

Aurea vestra decens tenui pangente Tatia 

Limina 

Viribus 

pulsare 

exiguis 

et radians orare tribunal 

audens haec pagina vorsu 

5 Exerto properat, o rex, tibi plaudere laude 

Cursio sed voto pavitanti deficit in haoc: 

Artatur nimium proprio sub calle modesta 

Rara vidons vestigia, quis artata tenctur 

Vilis, et exiguo columen; 

)

VITA S. AMAND). CARMINA FIGUBATA. 565 

SALVERECTOROVANSAETERNOMVNEREFRETVS 

A V R Ë A V E S T R A U E (.: E N S T E N V ( P A N G E N T E T A L A 

L tMiNAPVLSAREETRAD1 A N S 0 R A R l' R 1 B v N A L 

V! R ) B V S E X 1GVISAVD E N S H A E C P A G t N A V 0 R S V 

EXERTOPROPERATOREXT:B ;[ PLAVDEHELAVDE 

CvRStOsEDVOTOPAVtTANTtDEF IC !T)NHAEC 

A R T A T V R N 1 M 1 V M P R 0 P R 0 S V B C AL L E M 0 D E S T A 

RARAVIDENSVESTIGlAQVISARTATATENETvR 

V :L 1 SETEXtGVOCOLvMENNEC L f TÏEHADVCTV 

S V F F 1 C 1 T V L L A S A C R V M M E T 1 R 1 N 0 M E N A M 0 R 1 S 

A V T L A V SARTAV AL E T V t V A C 1 (: L V D E R E ). N G V A 

MlTTOTAMENLVDOSET§VDATpAG[NARiTHMvM 

ORBERVBENSMEDtOSpEciEsCANDOREPOLtTO 

REDDITENtMPVpEMETRfSstGNATAVERENTER 

APTIVSHASLAVDESQVASPROMITRITECAMENÂ 

ËTSINAMMVLTtTE NËANTivASCEPTRAPOETAE 

ToLLENTESASTRtSETSERTVMNVMINISORENT 

EXC!PECLEMENTERFAMVLVMPtETAT!SAM!CE 

RESPICIASISTIC P AÏtENTICORD EL! B ENTER 

N O D O M V L T I P L I C I P E RLATvMQVAESOLt GAMEN 

ÂRDENTERVE LEGA§QV OPERTVALVDEREG E STÂ 

LAVREADVMVELLEMCONPEG)MVNERAQVAEVEL 

ALTAPETV~TRADtISD!VEXoCALLEREPRESsA 

VELDECL JVARVvNTETPLVRIMAD!GNANOTAïV 

DEPINGVNTVARIOPETOLVCRIMVNVSVT1STvD 

EXCIPIASPLACIDITE RRAEIAMNOTVSINORBE 

CERNVVSEXcVRRAMPARENSQVOMiTiVSEXHoC 

OPTIMAVELLAETODEP t NGAMMVNERAPLECTRO 

REXPIEREXFORTISLE G ISRECTISS iMELAToR 

VATEsORNATVMTIBIMETMODOFRETVstNAVsV 

S A NCTET V 0 L A E T V S C C t N t D t A D EM A S A L V T t 8 

C 0 N S V S T A L E M T 1 B t L A V D E M P L A V )) E R E )) 0 N E C 

A D M A t 0 R A Q V Ë A M HEE V E R E N T E R A B t Il E C A N E N D A 

N V M E N A V t P 0 R T A N S E T L A V D E M (; VMIN N ) S H X N 

SALVERECTOROVANSAETERNOMVNEREFRETVS 

i'on'AK[.AT)mAKV)CAMM.it

~,(,6 

MILONIS CABMtNA. 

INCIPIT EPISTULA MILONIS LEVITAE AD VENERABILEM PATREM 

1IA1MINUM CHRISTI SACERDOTEM DIRECTA. 

IV. 

Reverentiasimo patri Haimino Mito dcvotissimus miorum indolebilem aeternao 

f'ehcitatis iocunditatem. 

Perfruitus quondam vcstrae munauetudinis bcnignissimo affatu, eo scilicet tempore, 

quo susceptus a. vobis vestra inmeritus merui iocundari allocutione ac melHHua perfoveri 

dulcedine gratiarum actionem persolvo. Siquidem erga exiguitatem meam tanta 

vestrae excellentiae benignitas viguit, ut doincopa non cossaret, quod 

s 

inHammatum 

erat in corde meo, vestri amoris ardere moendium. Et non inmerito: quippe meUe 

pleni sincerissimae dilect;ionis, cordis ac corporis gestu eructantes, quae interiora vestri 

pectoris habebant cubilia, facile obtinuistis, ne de fibris meis ullo umquam tenore 

vestra labatur amabilis mentio sed aeternaliter innovata conservetur et perduret flore 'o' 

inmarcescibili. Qua de re fidens in tam laudabili paternitate vestra ceu filius indidi 

manibus vestris ineptas meae inprudentiae nenias, praeexercitamen scilicet ingenioli 

mei in vita beatissimi Amandi, suppliciter obsecran.s, ut, si in his aliquid fidei catholicae 

minus consonans vel incongruum legi metricae inveneritis, ad certae normam 

regulae misericorditer more paterno reducatis. Nec me meo dimittatis errori, contestor 

et obsecro per sanguinem Christi, qui 

n 

fusus est pro salute populi Christiani. Quod si 

misericordia supernae maiestatis praeeunte aequas textus carminis mei obtinuerit partes, 

tune una mecum huius doni largitori, sancto scilicet spiritui, gratiarum laudes debita 

exultatione persolvite, cuius munere tantum opus quivi utcumque conpingere. Rusticitati 

autem meae veniam date, necesse est, quia rusticatio, ut quidam ait, a.b altissimo M 

creata est. Et quamvis difficilioribus uti potuerim aliquibus in locis verborum ambagibus, 

ne id facerem sum prohibitus, quia etiam credidi Futurumopus istud gratius, si omnium 

fratrum pateret auditibus. Faveat ergo excellentia vestra non vitiis meis sed laboribus, 

ut illud percipiatis in caelestibus, quod mortalis non vidit oculus. Valere vos optamus 

ad omnium fidelium profectum aeternaliter. as 

v. 

RESCRIPTUM HAIMINI AD EUNDEM. 

Infimus servus Christi Haiminus Miloni suo salutem. 

Carmen, quod mihi, frater amantissime, porrexisti, avida mente perlegi; sed quia 

non satis est legisse semel, iuvit usque videre. Unde répétons a principio non sine 

iudiciali censura, quod ante summo tenus tetigi, totum ex integro legens et inculcans 

omnes in eo intentionis meae vires inpendi. Nam primo putavi me, fateor, in planum 90 

posuisse pedem sed ut comperi meam exiguitatem non modo poculo fontis inrigari, 

sed nuotibua eloquentiae obrutum iri, non sine cautela. deinceps totum id HuntenL 

fratribus, qui mecum sunt, quomodo ait navigandum ostendi. Et quia in eo nec 

scopulum, qui Ëdei obstet, offendi nec, quod legi metricae refragetur, inveni, hortor 

fratres nostros qui a talibus studiis non abhorrent, munus hoc libenter suscipere et .M 

[1.] [IV.] !nopit epistutitrnilonistevit~e (m. phi)osop))iV) nnstea presbiter! ail uenemhitem(uoncbitem 

V) p. h, c. H.d. ~B)~]ScQdn,(et sic i;

VITA S. AMANDI. MILONIS HAIMINIQUE EHSTULAE. 5(~7 

obsecro, ut satius velint ad simile studium provocari quam invidiae facibus concremat'i. 

Novimus siquidem semper cives civibus invidere et secundum salvatoris dictum neminem 

prophetam, sive ut tu solitus es dicere nullum poetam, acoeptum esse in patria sua. 

Sed quia parvulum occidit invidia, minor esse cognosoitur, qui invidet, quam ille, oui 

5 invidetur. Papae! miror opiparum valuisse divitibus praeparare convivium, quom 

putabam vix posse pauperibus exhibere vel 

quidem id meritis inputo, de cuius praeooniis 

gustum. 

exultare 

Plane amantissimi Amandi ego 

ac Christum laudare non cesse. 

Est igitur eloquium suave et carmen salibus 

oratio. Quid amplius? 

dulce; leni lapsu et piano sermone decurrit 

'f Dicant et iudicent sodales, ut velint; ego autem archanum 

10 cordis mei promulgo, quia praeconia tanti patris, mi dilecte, satis abundeque tuo carmine 

illustrasti. Noli tamen, obsecro, ab incoepto desistere; noli desidiae aut inerti 

otio succumbere; noli gratiam, quae tibi adiacet, negligere; sed, dumvaoat, semper te 

bonis studiis exerce. Et noli, quod gratis accepisti, aliis denegare; noli solus bonum 

commune possidere velle. Haec sola pecunia est, quae novit expensioile 

15 sola est, quae sparsa 

augeri; haec 

crescit et erogata emolumenta capit; haec est etiam, quae absconsorem 

suum poenis addicit et bonum dispensatorem aeterni muncris gloria insignit. 

Macte nova virtute, vale, Milo, optime vates, 

Haiminique tui, die, miserere, deus. 

VI. 

IN NOMINE DOMINI INCIPIT VITA S. AMANDI CONFESSORIS CHRISTI 

DE PROSA ORATIONE IN HEROICUM CARMEN METRICO STILO TRANS- 

FUSA HABENS LIBELLOS QUATTUOR EDITA A MILONE MONACHO 

COENOBII IPSIUS. 

PROHEMIVM OPERIS SEQVENTIS. 

Festa propinquabant nostri veneranda patroni 

Instabatque dies terrigenis colebris. 

Ornabat nitidi praecelsa. habitacula templi 

Pervigili cura sancta caterva gregis. 

5 Candentes tunicas atque ornamenta per aras 

Ponebant texta staminé purpureo. 

More parabantur solito pavimenta decenter 

Marmore commixtis ordinibus variis. 

Pars aliqua aptabat redotentia lumina ceris 

10 Formabatque cnorus cantica mellifluus. 

Pars et oliviferis appendens vasa coronis 

Fundebat lucem corde, manu rutilam. 

Tune me sollicitum, ne in tajitia munere turmis 

Parerem vacuus, istud opus rapuit, 

15 Laudibus apta piis, florentia gesta venusti 

Praesulis ut métro dulcisono canerem. 

&p!tpë(e

568 


Dutce decus, pietatis opus conpingere versu 

Pontificis vitam suasit amor fidei. 

Quorundam monitis fratrum conpulsus énorme 

M Suscepi pondus viribus exiguis. 

Antiquos pro non puduit reticere poetas, 

Quis doctrina inerat vana caduca levis, 

Fallendi studium quos cunctum lusit in aevum 

Totaque vita fuit dedita criminibus, 

25 Carmina distincto verborum ferre coturno 

Ac nomen laudis quaerere per facinus; 

Dumque per errores variis anfractibus iront, 

Perfecere aliud nil nisi mortis opus, 

A qua decepti, inferno tumulisque reposti 

39 Fletibus assiduis talia facta luunt. 

Muta mihi et sicco languebit lingua palato '{ 

Falsaque qui damno, vera tacere queo? 

Nam meliore via Christi celebrare trophea 

Muneris intuitu spes bene nda monet, 

35 Laus ut summa deo, veneratio debita sancto, 

Exemplum populis sit quoque Christicolis, 

Et mihi succrescat cumulato foenore merces, 

Transferar et iusti huius ad astra prece. 

Intemptata tamen prius isto scemate l'es est 

40 Et, quae non didici, conor amando loqui. 

Ergo dei fidens bonitate et munere sancti 

Flaminis aggredior inscius istud iter. 

Quisquis erit, nostrum qui carmen rodere mavult, 

Verme fero iu.ata.e roditur invidiae; 

45 Et qui tam iusto cupit aggaudere labori, 

Patre deo genitus fratris amator hic est. 

Ergo euangelicum primo percurrere textum, 

Illius et septem sacra sigilla iuvat 

Tune melius sancti potero properare per actus, 

60 Principium tale si pia menbra habeant. 

FINIT PROHEMIUMHUIUS OPERIS. 

I. Hnmana.Christi n~tivititset quod hune omnia elementadeumfore cognoverintexponitur. II. Apostotorum 

electio, passio ac resurrectio et ad caelosChristi a.se6n8io,spiritus quoque sancti emissiobreviter 

indica.tur. IH. Quibus in locia apostoli euangeliumpraedicaverint. IV. Commemoratiaapostolorum 

successoribusbeatus Amandussubnectitur. V. Editor operis confitensinseieutiamsanctispiritus postulat 

gratiam. VI. Patria parentosquebeati eommcmorantur. VII. Ubi sanctus cognâtes re)inquonsOgiam 

petiit. VIII. Ubi serpentemvalidum prece et crucis vexillo fugavit. IX. Rssponsioad patrem. – 

BREVIARIUM PRIMI LIBELLI. 

21 proh 32 dampnoet sic

VITA S. AMANDI. LIBER J. 50') 

X. Quodad sepulcrumsancti Martiniorans caput sibi totonderit.– XI. QuiditerMittut'icaHj)etiit et de abstinentia 

et conversationsipsms. XII. Ubi Rom.unfidei ardorc profieiscitur. – XHJ. Ubi :t cnstudc de 

ecclesia pe))itur. XIV. Apparonte)''etro ammoneturad (jiUHaaredire. XV. Kedi'tusx~tuctirefortm' 

smmtqnetibettuscum precoHnitur. FINIT BREVIAKIUM. 

UBER PRIMUS SUSCEPTI OPERIS F'ELIC'ITER INCIPIT. 

I. Arbiter omnipotens, hominum rerumque creator 

EtTOl'um tenebris mundo pereunte tniaertus 

Virginis intravit tha,]a.mu)n intactumque paravit 

Hospitium sibimet, o]ausa,o quam nomine portao 

5 Hiezechiel signait, quam nullus conditus intl'it.t, 

Ni solus, oui clausa pa.tent habitaoula-, Christus. 

Utque magis stupeas quodque est mirabile, dictu, 

Caelestis clausam penetravit ianua portMn: 

Unde Maria sui genitrix effecta parentis 

]o Virginis antiquae delictum deluit Evae, 

Protulit et mundo verum sine semine fructum. 

Ergo ubi conspicuo proeessit honore redemptor 

Et mundo effulsit Phoebo rutilantior ipso, 

Pastores pecorum proni pressique pavoro 

]5 Conspicuos cives carmen caeleste canentes 

Audivere astris arrectis auribus, auctor 

Ad terras rerum quod venerit et reparator, 

Cuius in exortu caelesti gloria regno 

In terrisque foret homini pax sancta volenti. 

20 Astra poli sensere, suus quod conditor esset, 

Ad cuius cunas stellam misere coruscam; 

Huncque suum dominum pelagus cognoverat esse, 

Se plantis ouius calcabile praebuit almis 

Sol quoque condoluit, cum fixum stipite vidit, 

~5 Flens famulus dominum furvo velatus amictu; 

Terraque cognovit, quando est concussa tremore 

Ilorribili fractis sanctorum rite sepuleris; 

Infernusque pavens tremuit, cum claustra révulsa 

Yidit conspicuo confractis lumine valvis. 

30 II. Sed quia terrigenae regem super omnia necdum 

Hunc foré credebant simulacra nefanda putantes 

Pro dolor! esse deos, non amplius ista manere 

Passus et antiquae nec damna vigere ruinae 

Elegit quosdam, quos gratia sola beavit, 

95 Per quos quadrifido mundi sub cardine gentes 

Salvaret; quibus ostendit miracuia magna 

Defunctis vitam tribueus, dans lumina caecis. 

X. aepulcbrum(et sic sentpet-)F totoodit XI. bituricaaITB petiit]adiit 

10 fteueB t

570 


Venerat et quoniam supera de sede redemptor, 

Ut proprio totum salvaret sanguine mundum, 

40 Illusus, caesus, damnatua, despoliatus 

ludicio iniusto iudex iustissimus, index 

Iustitiae, extremo crucifixus et inde sepultus 

Multimodum superas spolium relevavit ad auras. 

Inde polum penetrans iam diotis dona remisit 

45 Discipulis promissa suis, quis spiritus ignis 

Affuit in speciem sanctus dans munia linguae, 

Qua possent mundo magnalia visa referre. 

111. Hi quoque pervigili complentes iussa labore 

Partitas sibi terrarum partes a.dieruut 

50 Lumine conspicuo rutilantes more lucernae. 

Praecelsi proceres Petrus Paulusque priores 

Ardua Romuleae properant 

Romanosque lavant melius 

ad moenia Romae 

quam gurgite Tibris 

Atque ibi constituunt primi fundamen honoris. 

55 Hinc petit Andreas properando virilis Achaiam 

Ac nomen proprium patrando viriliter implet. 

Hinc Iacobi geminis Iudaeam legibus ornant: 

Prisca docent simili resonare tenore novellis. 

Inde Asia accedit monitis conversa Iohannis, 

eo Quam paradisiaco sitientem flumine potat. 

Lampadis et Scithiae resplenduit ore Philippus 

Atque ibi complevit, proprio quod nomine signat. 

Matheus Aethiopas torrente ardore crematos 

Ut Geon eximius sacrato deluit amne 

65 Et facit in speciem lotos candere nivalem. 

Indorum tenebras discussit Bartholomaeus 

Fecit et egregia, splendoris luce coruscos. 

Parthos soHicitus cognato more beatis 

Explorat Thomas digitis et vulnera narrât, 

!o Quae domini vidit post mortem in corpore vivi. 

Symon Persidem dulci comitatus Iuda, 

Bellica quae fuerat, verbi mucrone subegit. 

Aegyptum tetram melius quam Nilus inundans 

Fruge euangeHi complet quoque Marcus opima. 

75 Semina sancta aerens sanctus sermone superno 

Vivifico mundat populos baptismate Lucas. 

Hos quoque post missi doctores rite sequentes 

Per mundum sparsi aparserunt verba salutis, 

Actus prosaico quorum sermone notati 

80 Et nunc usque manent et in omnia saecla manebunt. 

46 Adtuit F munent (c/ TMeene. 

/~420) 21 4G apecieB 64 dihtit.~[ ()7 choruseosF 

coruachcs 75 f'erensB 78 sprarsi~i 

48–82 P~era~MeM

VITA S. AMANDJ. LIBER 1. 57 ) 

Carminé quin etiam quorundam faota canuntur, 

Versibus et brevibus numquam brcvianda ligantur. 

IV. De quorum numéro confesse)' fulsit Amandus, 

Ad cuius modo gesta manum calamumquo novollum 

85 Mittimus et msu pergrandia, tangimus arto 

Inspirante deo, quia magna est portio laudis 

Illius calamo varios replicare labores 

Ac genus et patriam seu fortia scribere gesta 

Ad laudem domini, haec cuius virtute peregit. 

90 Quicquid enim canimus servorum in laude bonorum, 

Respicit ad dominum, cuius hoc munere surnunt, 

Cum bene quid produnt iustum et laudabile sancti 

Mente, manu, lingua meditando, operando, loquendo; 

Quo sine pulvis homo est, quo cum nil carius extat. 

as V. Nam quantus fuerit, cuius describitur actus, 

Qualis in hoc virtus, pietas, devotio qualis, 

Centenis nullus poterit deprornere linguis, 

Gutture millesono tonitrus si more boarit. 

Quin minus haec gracili sermone referre valebo, 

]oo Qui rudis existens apicum primordia vix nunc 

Addidici, doctrina et verbi flumine siccus. 

Quid faoiam? loquar aut taceam pia gesta patroni, 

Haec quia npn possum conpingere carminé digne?'{ 

Sed trepidum spes illa iuvat, fiducia firmat, 

les Quod sanctus mihimet poterit praebere loquendi 

Vires, qui valuit mutis conferre loquelam 

Sacratis precibus, cum spes hane firma rogaret, 

Cuius et in manibus speciosis regius infans, 

Sermonem didicit quem numquam corporis usu, 

no Respondit modicumque fuit proferre Latina 

Verba, sed Hebraicae deprompsit famine linguae 

'Amen' dulce viri complens pia vota precantis. 

Ergo, ut rite queam !a.udes ac gesta notare 

Pontificis magni, divini postulo supplex 

115 Flaminis auxilium, quod continet omnia. complens 

Astra, polum, pelagus, terras, quo cuncta reguntur, 

Cum quo lingua valet, sine quo facundia muta est. 

Si tua sunt, quae narro, deus, nunc oro: precanti 

Ehngui mihimet da linguac munus honcstae. 

130 VI. Sed prius arce genus rutila celebrabile cretum 

Pangere gestit amor cursimque notare beatam 

Progeniem iusti primoque referre priera. 

Quatinus infixam radicem pagina servans, 

Arboris eximiae demum praecelsa propago, 

t.'5 Ramorum et ceisum toitatur ad astra cacumoti. 

Est regio antiquis Aquitania dicta ceionis, 

Bellipotens et frugiforax populosaquc tcUus. 

85 :nt;t)Varcto~.A W Qui()qni

572 


Fertilior tamen et multum fecundior hinc est, 

Quod talem fructum venerando protulit ortu. 

no Haec tibi, rite colis quem, Gallia, misit Amandum. 

Nobilis huic genitor fuerat, qui iure Serenus 

Est dictas, quoniam meruit generare serenum; 

Egregia et genitrix est cuius, Amantia dicta. 

Rem stupidus miror divino numine gestam, 

t.!5 Quod sibi conveniunt genitor, genitrix genitusque 

Nominibus dignis donorum munera fantes 

Namque Serenus ovans, genitrix et Amantia pollens, 

Non mirum est, génèrent si talem iure puellum, 

Nomine qui sancti memoretur amoris Amandus. 

t4o 0 felix regio, quae talem promeruisti 

Cernere, ferre virum, nutrire hune si tenuisses, 

Non tantae quaterent te nunc hinc inde procellae. 

Ergo, Serene pater, tali pro pignore salve. 

Inclita mater, ave, quae elaro germine flores. 

t4s VII. Qui puer a cunis primordia forte minora 

Sumere detrectans signum dedit imperfectum 

Se nil velle sequi: summam subvexit ad arcem 

lustitiae gressum crescens aetate beatus. 

Immodico fervens cum Christi arderet amore, 

150 Deseruit patriam sicut venerabilis Abram 

Cognatosque suos linquens peregrina petivit. 

Est locus Oceam distans a litore magni 

Nempe quater denis, ut fertur, milibus aeque, 

Insula quo praebet venientibus Ogia portum. 

155 Quo veniens agnus lanis candentibus albus 

Excipitur niveo grego congaudente benigne 

Emicuitque brevi meritis in tempore summis. 

Et quia scripturas curavit discero sacras, 

Quis labor est primo, sed post pretiosa laboris 

~o Praemia multiplici virtutum fruge replenda 

Quaeque cibant animas mortali carne gravatas, 

Sanctificant, curant, salvant vegetantque, perornant: 

Non sancto desiderio protectio Christi 

Defuit, ad summum sed vexit culmen honorum 

i65 Talia quaerentem, sitientem et amanter Amandum. 

VIII. Hinc maiora sequens oporum miracula dicam, 

Qualia principio domini devotus amator 

Proelia portulerit vol quantos inde triumphos 

Corporis ac mentis superato austunt hosto. 

no Forte dies aderat, quaedam qua instabat agenda 

Causa monastorii iam dicti quamque benignum 

Eximii fratres puerum comptere volontés 

Iniungunt causas oporis: quod protinus ille 

Impiger exequitur cunctis servire paratua, 

134 munero7! 138 tatem]9:dtetneot'f.~) 143 pigncre7. 151 cognotoaqueyl 152 tittore 

15!)preciostt(et .Stmt~'ff ft~'M

VITA S. AMANDI. LIBER 1. 573 

iH Subditus 

'1 

obsequio 

11 '1 

famulus 

'1 

eeleranter in omni. 

Sed dum forte minus loca sanctus cognita lustrat, 

Obviat immanem horrendi corporis anguem 

Saevum squamigerum dirum vastum truculentum. 

Quem puer aspiciens pariterque horrore pavescens 

teo Terretur stupet admiratur et anxius haeret 

Attonitusque tremit: quo gressum verteret, angit. 

Caelica sed domini mox huic ut gratia fulait, 

Corruit in faciem, terram quoque corpore pressit 

Suppliciter stratus, sed mente ad sidera vectus 

iM Hinc quoque vexillum, nostrao quo summa salutis 

Consistit, valida obposuit virtute chelidro, 

Iussit et ad notas illum remeare latebras. 

Loetifer ast hydros signi virtute repulsus 

Effugiens rediit notumque relapsus ad antrum 

Mo Ulterius hominum nusquam conparuit ulli 

Ereptusque locus tanto iam dictus ab hoste est. 

Fama est serpentes Marsos turbare suetos 

Exigua sibimet vallum tellure parare, 

Quod nequeat transire cohors numerosa nocontum. 

195 Sed meliore via multum praestantius iste 

Reppulit ignitos divino famine rictus 

Sorpentis sanctus prostratus in aggere terrae 

Per vexilla crucis, digitis quae pinxit in arvis. 

Hoc primum patravit opus, quod rite notatum 

900 Linquimus; hoc aliis post narret sceda futuris. 

Ergo humili voto te, pastor Amande, precamur, 

Antiquum ut pellas anguem, qui corpora nostra 

Non curans laniare animis magis optat acerba 

Vulnifico nostris infundere dente venena 

ses FIammivomus flammas et spirans igneua ignes; 

Qui tibi, sancto pater, proprium transmisit alumnum 

Serpens serpontem saevum; sed saeva serendo 

Saevior advenit, cuius fuit ille minister, 

In Centumce!lensem urbem; quod tune duce Christo 

310 Ordine l'ite suo, cum illuc pervenero, pangam. 

Nunc iter incoeptum gradior hydrumque ro]inquo. 

Cresce, puer, virtute nova: sic ibis ad astra. 

IX. In puerilis adhuc aetatis flore beatus 

Sucorescens, studiis virtutum intentus honestis 

an Corpore erat iuvenis, senior sed oanus m actu. 

Quem genitor verbis oonpeUans pluribus ambit, 

Admonet hortatur blanditur postulat orat, 

Sacra monasterii quo linquens atria sancti 

Vertat iter rétro et mundana nogotia curet, 

Mo Quis labor omnis inest, quo sunt sine cunctiL quiotc: 

Fraus furor invidiae violontia cura tumultus 

In varios casus hominum morgentia mentes. 

j.nutm.:tMVt!xnm.tfM..[~'tf. H)8crucis vexi!tttS

574 


Verba patris sanctus cou spicula toxica temnens 

Roioit obposito fidei munimine fretus. 

92:) Anxius at genitor casso conamine fusa 

Cernens vorba, minis hune vinccro talibus inataus, 

Ni coeptum, testatur, opus habitumque relinquat 

Mundanosque citus sese convertat ad actus, 

lam cunetis rébus, fuorant quae more paterno 

sso Praebendao, heredem faceret contemtus inanem. 

Sed sacer ista puer verborum verbera spernons 

Doctrina plenus divini flaminis inquit: 

'Nil, pater, esse mihi proprium tam, care, mémento 

Quam summo servire deo, dum vixero, quique 

~36 Pars mea cum fuerit, pars illius esse merebor. 

Sacra euangelici memoratur voce libelli 

Promisisse deum quaerenti talia Petro: 

"Omnibus abiectis vos qui mea iussa sequentes 

Cuneta caducorum sprevistis 

240 Cum deus aethereum mundi 

culmina bonorum, 

aub fine tribunal 

Sederit et rapidus cunetum subverterit orbem 

Exurens ignis terras pontumque polumque, 

Tune vos bissenis residere in sedibus atque 

ludioio faciet recto disquirere mundum. 

215 Omnis enim, quicumque meo conductus amore 

Postponit mundum seu nomina cara parentum, 

Centuplicata gerens capiet vitamque perennem". 

Inde, Serene pater, non auribus audio surdis, 

Egregii memorat quae pagina sancta libelli. 

250 Psalmicani tibimet breviter quoque dicta citantur 

Illa, quibus recinit: "dominus mea portio solus". 

Lex inscripta iubet tabulis de rupe recisis 

Levitas inter fratres non tôlière partem. 

Unde, pater, curo proprium nil nilque requiro 

355 Terrenum, candens ac fulvum sperno metanum: 

Terrigenae teneant terras tellure tenendi. 

Quid mihi cum mundo, genitor, cui mortuus exto? 

Alma Maria deum velatum tegmine carnis 

In cunis texit vilis velamine panni 

Mo Et vestis mihimet fulvo texenda metallo est? 

Vulpibus est fovea caelique volucribus umbra 

Ac dominus noster, qui totum condidit orbem, 

Non habet exiguum tectum, quo menbra reolinet: 

Et mihi magna domus vario pingenda colore est? 

M5 Namque bonus non miles hic est, qui iure colendum 

Deserit aereo solum sub tegmine regem 

223 tempnens (et stMM~'a4'aepme)B 324 Reiicit (été M~xpo'~'t)/t oppomto(et sne~t'tM) 7} 

2'17perhe~t~em(~ot


Et petit ipse fugax umbrosa oaoumina teoti 

Urbibus 

Paimae 

ille decem praeferri nempe nequibit, 

et, quae fuerit capulo sine, palma neganda est. 

Me Rex meus est Christus regnumque illius Olympus; 

Ast ego sum miles numquam vincondus Amandus, 

Militiam si am'vo meam compteotor at illum, 

Illurn et iure sequor, cuius cognomine dicor. 

Invideas mihi ne tantos, pater, obsecro, honores: 

275 Est mihi Christus amor vestis possessio victus 

Et domus et patria et locus et substantia et {uu'um 

Viventi mihi vita est ac lucrum morienti, 

Quo sine nil cupio et quo cum bona cuncta tenebo\ 

Haec patri attonito referebat verba beatus 

9M More apis excerpens acripturae germine norca. 

Piurima praeteriens studio brevitatis omitto 

Adque ea, quae restant, veloci famine curro. 

X. Hinc desiderio, quo cooperat, amplius aucto 

Sanctus Amandus adit Toronos sacrumque sepu'crum 

286 Martini 

Affectu 

petit ac sacris prostratus in arvis, 

cordis lacrimana et pectus honestum 

Verberibus tundens, suspiria longa trahendo 

lias orans imo fundebat pectore voces: 

'0 Martine sacer, quem caelica regna retentant, 

290 Obsecro, ut obtineas apud illum, cmus haberis, 

Cuius et obsequiis iugiter copulatus adhaeres, 

Ne repetam natale solum notosque relictos; 

Dirigat usque meos gressus in calle salubri, 

Ut coeptum peragam cursum peregrinus et exul 

295 Fine tenus, carnis donec de carcere solvar'. 

Haec sanctus tumulo sacrati corporis haerens 

Prornebat multis, varie et sermone, querelis, 

Ex oculis lacrimas fundens, ex ore loquelas. 

Inde comam capitis 

300 Mutavitque habitum 

ferro decidit 

cleri sortitus 

ibidem 

honorem. 

Atque velut miles 

Cingula suscipiens 

Ferrata sub veste 

terreni regis in aula 

pondus perferro laboris 

Bolet, sic belliger iste, 

Ingrueret quodcumque malum, laturus in orbe 

!)û5 Sustulit arma crucis victrioia signifer almus, 

Corporis et mentis contra hostea fortia utrimque, 

Multimodos revehens hino atque bine rite triumphos. 

Atque ut apes prudens intendons floribus almis 

3[o 

Exquirit violam, quao terrae proxima surgit, 

Sed tamen egregium praebet tinguendo colorcm 

Purpuroosquo facit roges populisque trcmendos: 

2S9Mma I~B 282Atque J'i 281 turouosB 285s~nctm.1 2!X).~xinaas S')3utqm' 

89!)corpore~t 310 tingondo(sic~))~

~(; 


Sic humilem tenuit mentem, quao proxima terrae est, 

Sed tamen angelicum pra,esta-t servata decorern, 

Comît et eximium caelesti in sede senaturn. 

3i5 Qua sacer hic cordis penitralia pulchrius ornans 

Lilia luatrabat hino, inde rosuria. adibat. 

Alternis vicibus per singula castra recurrens, 

Quicquid conspicuo virtutum flore vigere 

Vidit, hoc proprios sitienter traxit ad actus. 

3M XI. Dumque iter incoeptum felici tramite adiret, 

Urbis Bitturicae quo pollent moenia, venit. 

In qua conspicuo vernabat pontificatu 

Sanctus aanctincans plebem Austrigisilua n]am, 

Magnificus praesul rebuaque insignis honestis. 

Mr. Cuius et obsequiis sociatus m a.ede vigebat 

Sulpicius, qui tune erat archidiaconus et post 

Extitit inlustris meritis atque ordine praesul. 

Noverat hic digitis ignes placare furentes 

Ingentesque crucis signo conpescere SaHimas. 

330 Qui sancti pariter sanctum clementer Amandum 

Suacepere pie pietatis amore calentes, 

Urbis et in muro cellam atruxere benigne. 

In qua vir domini concluaus propter amorem 

Perpetuae vitae degebat ad a.rdua tendons 

335 Cilicio tectus, cineris conspersus acervo. 

Qualea tune poteras, urbs, formidare ruinas, 

Tarn validis fueras quae sustentata columnis? 

Qualia bellantum quibas tune tela pavere, 

Quae praefulgebas tantis defensa, patronis? 

340 Quid fecere aiii, tu scis nam belliger iste 

Fortia in arce tua quindenis constitit annis 

Firmavitque tuos eius constantia muros. 

At si conspicuia renites confisa magistris, 

Non nos praecellis micat hic speciosus Amandus 

345 Candidior Phoebo, cuncto rutilantior auro. 

Qui in te conclusus pepulit vini ore liquorem 

Non somno satur et non uHis vitae alimentis 

Hordea. qui sera-m sumebat pabula in escam, 

Post sitiens tenuis hauribat pocula limphae 

350 Ca.elestemque solo vitam constanter agebat 

Et corpus oruciana animam pasoebat honestis 

Virtutum dapibus Christi praecepta secutus, 

Pro quo multiplices terra pelagoque labores 

Anxius aftiiotus contemtus egenua anhelus, 

355 Suppliciter Christo laudum praeconia. reddens, 

Pertulit atque ideo fruitur modo luce perenni. 

Qui saepe esuriit, modo caeli pane cibatur; 

313 tam ~t 3t5 ptttcrins eut' A 32t biturieao7< 3Ï!(

VITA S. AMANDI. LIBER I. 577 

Crebrius et sitiens potatur fonte auperno; 

Ac quondam nudus nunc agni est vellere tootus; 

360 Qui olim pauper orat, modo regni munere dives, 

Quo memor ut nostri ait, corpore corde precamur. 

XII. Et quia sanctus amor semper succrescere novit 

Muttiplicosquc suo cumulare labore maniplos, 

Vir domini semper magno tiagrabat amore, 

se', Corpore lassatus, sed mentis roborc fortis 

Quatinua ad celsae propera.ret moenia Romae, 

Quo Petrus Paulusque aolo caeloque venuati 

Celsa sepulcra tenent mundo splendentia toto, 

Ecclesiae proceres fulgentea more lucernae, 

3?o Quorum lingua valet reserare et claudere caelum. 

Ergo iter aggressus quodam comitante ministro 

Squalida perlustrans et devia quaeque peragrans 

Romam pervenit miro flammatus amore. 

Aspice nunc, quales socioa curavit habere: 

375 Petrum, sidereae est oui ciavis tradita portae, 

Ac Paulum, mundi egregium per saecla magistrum. 

0 si describi poaaent incendia amoris, 

Littera vel sciret cordis suspiria fari 

Dicere conarer, quantum dilexerit illos, 

380 Poatibus in quorum sacratia oscula fixit. 

Quid credas faceret, si illos in oarne videret?'1 

Omnibus interea per singula templa diebus 

Currebat plures socians sibi honore sodales; 

Principis et Petri sed in aedem intrabat anhelus, 

385 Cum sol lucinuos pelago tinguebat amictus. 

XIII. His ita decursis, auperant quae gesta, canamus, 

Ad finem tendit quia iam pars prima libelli. 

Fervens ergo fide dum sacras circuit aèdes, 

Intravit Petri perpulchram cernuus aulam. 

990 Sol quoque Hammicomus iam magnum innare parabat 

Oceanum et rutilo fulgebat IIesperus ortu. 

Interea templi cuatodum cura repellit 

Commixtam plebem foribuaquo patentia ctaudit. 

Subsistensque parum vir sanctus in aède remansit 

395 In prooibus noctem cupiens deducere totam; 

Sed custos templi dum sacra altaria lustrat, 

Pervigilem invenit psaimis procibusque boatum. 

Folle igitur motua mitem violentius urgens 

Caedibus insanis patienter cuncta ferentcm 

400 Expulit atque ipsum portis omisit apertis. 

Nec waluit turbare virum dulcedine p)enum 

Ira tumens hominis, tulit haec quia cuncta nbcnte! 

XIV. Intcroa ante fores templi résidente beato 

Mentia in excossu et solium ponitt'ante aupornutn 

-W"?-_U" _h" 

361 Qu! 387 pras /t ~')f' cnpionanocten)(.

578 

MILONIS CABMINA. 

405 lanitor acthereae mox Petrus apostolus aulae 

Veste alacris, vul'tu dulcis, sermone auavis 

Apparens bondis solatur vocibus illum 

Hortaturque suum verbis pietatis amicum, 

Ut repedaret iter, quo vénérât, indo rcvertens, 

4to Gatiorum et populis aeternae semina vitae 

Divinis sereret verbis colerotque, rigaret 

Conversosque sacri baptismatis amne lavaret, 

Quatinus ad dominum tanti mercede laboris 

E~rugifer accedens messis portando maniplos 

05 Sumeret uberius caelestis praemia regni. 

XV. Sanctus apostolico tandem sermone potitus 

Insignem Romam praecelso culmine linquens 

Deseruit Gallosque adiit medicina salubris. 

Quae spes, oro, fuit diverso limite clausas 

4M Gentes tam saevas unum indubitanter adiré, 

Vacceios Gallos Sclavos penitrare feroces 

In tanta fecit quid messe operarius unus, 

Apparet: veniens etenim per multa laborum 

Argumenta malum tulit impia quaeque reveïïens. 

425 Sic populos euangelicos aptavit ad usus 

Verbaque sancta aerens in caelos lucra revexit, 

Quo fruitur meritis aeterna in saecula donis. 

Cuius gesta canens, quanquam sermone Conficiam stolidum, volui hoc complere 

poema 

libello, 

430 Quae iuvenilis adhuc sed non iuveniliter egit, 

Aptum opus, ut iuvenis iuvenem Criminis inmensi si magna mole 

laudare 

carerem. 

mererer, 

Qua tamen a domino me fidens posse leva.ri 

Pontificis huius precibus meritisque beatis, 

4M Qui sibi non solum, sed cuncto profuit orbi, 

Obsecro posco precor iugibusque 

Suppliciter supplex, minimum ut 

expostulo 

miseratus 

votis 

alumnum 

Ignoscendo meae disrumpat vincula culpae 

Christus, cunctipotena hominum reparator et auctor, 

440 Aurea, posco, prius propriae quam taenia vitae 

Effluat et funis fugiendo argenteus urnam 

Confringat carnis, cunetum effundatque liquorem. 

Iustitiam metuo, ad pietatom curro benignam 

Sit pius, oro, mihi et iustis iustissimus extet. 

445 Ergo boni meritam teneant in munere palmam, 

At mihimet flammas satis est transisse gehennae 

Et veniam multo pro crimine promeruiaae. 

Nigra per albentes dinundena semina campos 

Lassus fasce gravi compléta, luce diei 

450 Spargere iam cesso factoque hic fine repauso. 

FINIT LIBER PRIMUS HABET VERSUS CCCCL. 

410 aemna. /t 438 tavari 446 Et hahet3. CCCC.L. ~] fm. F 

440-442 C/)'. ~M'tc

VITA S. AMANDI. LIBER 1 ET M. 5799 

INCIPIT BREVIARÏUM SECUNDI LIBRI. 

].ViribuS6uis!)cr!ptot'potith!thitisprocom)nutHLtti)itatodicitscsuosf)tvi);iss6iibc))f)aetne))!at!poet;trum 

abhominatus)ibe))isui Otn'sumet spiritussanctihumili precedeposcitingrcssum. II. Ubi s!nictnnopiscopus 

ordinatur. – IH. Ëditor bnms operis Gattiamalloquitur. IV. De puerisonptis et iustruotionccormu. 

V. Scriptorhuius metri sa~ctun)cum laude aS'atur. VI. Puerum sanctus a diaboloin CentumooUtSsa)vavit. 

VII. Anctoroperisistius morepa.tohoste ad gesta n~n-anda revertitur. VIII. De tempestatein 

pelagoor

580 


1 

Exueretque homines tetra caligine multos, 

Gentibus et variis divini semina verbi 

Spargeret et meteret Christo auxiliante maniplos, 

M Principis imperiis compulsus pontificumque 

Devictus monitis est factus episcopus et, quod 

lam pridem meritis fuerat, tune ordine sumpsit. 

Nec aedem propriam suscepit pontificalem, 

Sed veluti Paulus populos adgressus eoos, 

45 Sic iste occiduas partes transmissus adivit, 

Gentibus et sparsis sparsit pia verba salutis. 

111. Gallia, gaude alacris: praoclarus apostolus istc est 

Donatus tibimet: dominus cum mitteret orbi 

Lumina doctorum ceu steUa.8 luce nitentes, 

50 Tunc tibi sorte pia nostrum servavit Amandum. 

Quo radiata pio virtutum lumine facta es a 

Splendida terrigenis quadro sub climate clausis; 

Per quem celsitrono credens in saecula regi 

Semper eris sanctum, speciosum et nobile regnum; 

55 Qui te, conspicuus cum iudex venerit orbis, 

Undique collectam, ceu pastor ovilia, ducet 

Ad Christi solium, veniens quo munera magni 

Percipies domini tanto praeeunte patrono, 

Audiet et summi vocem pastoris Amandus: 

60 'Euge, serve bone, aeternis laetare tropheis 

Et, mihi qui quondam fueras in pauca fidelis, 

Multa super statuam te: ad gaudia nostra perintra'. 

Tuncque tibi caro populo rex talia dicet: 

'Grex benedicte, veni, regnum iam sume paratum, 

65 Quaesitum sacris meritia ab origine mundi'. 

Gallia, tanta tui sûmes tunc munera regis, 

.Actus magnifici si nunc imiteris Amandi, 

Qui, docuit quodcumque, suo complevit et actu; 

Qui iugiter sacrum servans pietatis amorem, 

7o Et, qua plenus erat, vultum bonitato serenans 

Visu prodebat, quae pectoris arca 

Sobrius et sensu renitebat corpore 

teneret, 

castus 

Largaque pauperibus praebebat dona benignus. 

Hinc atque hinc medium dum se conformat ad omnes, 

75 Divitibus dives, pauper sociatur egenis. 

Qui vigil et vigilans orandi deditus omni 

Tempore parcus erat sermone animoque suavis. 

IV. Qui sanctus hominum dissolvens rite catenas, 

Si pueros aliquos captivos forte videret 

M Aut mare transvectos vénales cornero quiret, 

37 Mxuretque 38 e

)'OETAf;t.A't'tN)At.VtCA!tuJJMU!,3. 

VITA S. AMANDI. MBEB! 58)1 

Mox pretio cupidus redimobat mercifer ampto 

Vinctorum duras rumpens misorendo catenas. 

Nec tamen hic studio coeptoquo labore carebat, 

Sed quorum vinclis solvebat corpora, cunctis 

85 Internas cordis tonobras radiando fugabat 

Pellebatque omnes sacro baptismate sordes 

Âc vasis nitidis sanctum infundcndo liquorem 

Dulcia rorigeris indebat mella canistris 

Perfundens natos doetrinae fonte novellos. 

90 Hosque per ecdesias linquebat sanctus amicas, 

Libertate tamen praernissa more satubri. 

Ex quibus eximiaa plures tenuere cathedras; 

Pontifices sMictosque viros actu ore venustos 

Abbatesque almos audivimus auribus auctos 

95 Talia dona omnem spargebat sanctus m orbem. 

Y. 0 memorande pater, qua te nunc laude celobrom, 

Nescio tantarum mirans insignia rerum: 

Largiris pretium, captorum vincula soivis, 

Ad caelumque hac arte facis conscendere nummos, 

100 Et pretium et captos pretio super astra reponis 

Et vacuas saccum, dnm comples munere caelum. 

Et, quia mercator fueras, talem esse deoebat: 

Nam tibi dona viri si mittunt relligiosi, 

'Non maiora paras servandis claustra cruminis. 

tes Nec tibi, sancte pater, solum servire supernis 

Obsequits satis est gentesque hinc inde vooatas 

Collegisse sacro vivoque et fonte novasse 

Nec .spatiosa tuum iam B~rancia complot amorom, 

Angusta et tibi terrarum venatio facta est: 

tio Quin pelago allatos ac vasta per aequora vectos 

Colligis, et pretii cupidus non tardât avarus 

Te, cetobrande pater, neque carus venditor ullus. 

Ille capit régis signatam nomine dragmam, 

I)ragmam tuque rofors, quam Christi nomine signes. 

it5 Venditor ille suam lucra ad terrena reportât, 

Emptor tuque tuam lucra ad caelestia sorvas. 

Ille suam perdit vel clausis abdit in arcis: 

Tuque tuam régi Christo servando coronam 

Egregiam fabricas celaoquo in vertice ponis 

190 Cmdelesque lupos mites convertis in a.gnos, 

In caulisque iubes sacris astaro melodos, 

Praodonosquo feros, quibus olim vita rapinac 

In studio fuerat, dulces sine foUo columbas 

Efncis, ut propria expendant, qui aliéna vorabant. 

U5 VI. Te 

nequc praetoroo, urba, sed carminc visito nostro, 

A. centum coUis tati cognomine dicta, 

103 re)igioa!V i0f) hin eo;')'. J 110 aliatM--i 1M6Accetttmo 

1~3 f~/)'.&M. 0< V/J3,H3. 

74

582 

MtLONIS CARMINA. 

Quae pelagi solita es discrimina saepe tevare 

Et nautas reparas et lassos erigis artus. 

iM 

Nec te praeteriit, 

Digreditur Roma: 

dum sanctus ab urbe secundo 

navi progressus ab illa 

Ad te pervenit solitos laturus agones. 

Atque 

Oraret 

ibi more 

solus – 

suo tenobris cum noctis opacao 

iam, credo, advertis lesu 

Exemplo similem famulum portasse laborem –, 

135 Nox horrorifera et tetra caligine noctis 

Totrior advenit domini fulgore lucernam 

Splendentem fumo cupiens fuscare nocivo. 

Et quanquam solita semper feritate rebenot 

Et cupiat laqueos reparare scelestus iniques, 

140 Tunc tamen egregium non ausus tangere Amandum est. 

Forte memor fuerat, quod quondam miserit hydruni 

Ad puerum celerique fuga conapexerit illum 

Aligeris pedibus tremulum repedare retrorsum, 

Cum digitis geminis traheret ceu spicula sanctus 

us Signum forte crucis cunctis penitrabile muris. 

Ergo unum ex famulis temerarius arripit hostis 

Et trahit ad pelagus; quaeris 'cur?': mergat ut illum. 

Ac lupus ut saevus, niveo cum de grège raptam 

Lanigeram pecudem trahit atra fauce vorandam, 

iso Non secus hic raptor, dum praedae arderet amore, 

Ferret et abreptam saevae ad discrimina mortis. 

Ille dabat puer hac repetitam voce loquelam: 

~Christe, iuva me, Christe, iuva' mox ille protervus, 

''Qualis Christus?' ait; nec verbum reddere victus 

155 Audebat iuvenis, donec bellator Amandus 

Se praesente fera non passus fauce vorari 

Discipulum pelagique undis submergier atris 

Corripit arma, capit pharetram iactatque sagittam 

Salvificam puero, Satanae sed rite superbo 

t6o Vulnificam, victor vi vincens verbere verbi: 

''FiH, qui traheris, die hosti,' dixit Amandus 

''Filius ipse dei est vivi Christus crucifixus'. 

Quem sonitum summo extimuit horrore pavescens 

Hostis iners nec stare loco praesumpsit in illo, 

les Sed vagus in vacuas fugiens evanuit auras 

Et praeda incouimis puiso procul hoste remansit: 

Belliger insignis sic sanctus in orbe triumphat. 

VII. Hostis iners matediote ferox crudelis inique, 

Cuius nunc nomen solita feritate rebellans 

no Despicis, is quondam tulerat tibi, aaevo tyranne, 

Imperium mundi, quod ca.ptum fra"do tenebas. 

Nec locus est caelo, tibimet quoquo terra negatur 

Tartara sota patent intranti tinuna aperta 

Quao fuerant, tmnc ciaus!), manont cxi)'e votenti. 

t41 hidt'um ~t: y «t hydrus ~tymp~fityranunay

VITA S. AMANDI. LIBER Jf. 58:! 

t?5 Quo tu nammivomi sine fine ardore camini 

Horrore in picoo vinclis religatus acerbis 

Ureris 'vae vae'que gemens plorando sonabis. 

Et si nunc aliquos deoeptor callidus auges 

Consociasque ferae torrendos ignibus ollae: 

tso Quot crescis lucris, tantas tibi crescere poenas 

Scito, tibi plus noxie, ter maledicte vorator. 

Ille locus tibi condignus, sunt praemia digna lia,ec: 

Haec sibi regna parant, qui non tibi fortiter obstant. 

Et quanquam iugibus tecum contendere bellis 

i85 Debitor existat, qui caelum scandere curât, 

Ne tamen hoc nostro inlaudatus carminé abires, 

Condignas tibimet prompsi carbone Camenas: 

Et merito, quia carbo manes per saecla perustus. 

Effuge regna parata petens ab origine mundi. 

mo Haotenus ergo, pater, communi ingessimus hosti 

Probra alapas risus iras maledicta cachinnos, 

Ac sputa, non versus dedimus; nunc quaesumus omnes 

Ut quondam pueri protector, ubique tuorum 

Servorum sic sis semper salvatio salvans. 

195 Pastor noster ades grex devotissimus iste est 

Protège, fer curam, custodi, dilige, serva 

Nos de dente lupi, prisci de fauce chelidri. 

Et quia te fretum domini virtute nequivit 

Vincere terrere prosternere habere vorare, 

200 Eripe, pastor, oves, quas in praesepe verendo 

Pascis, ab insidiis, qui caulas circuit istas, 

Ne quondam per te victor vincaris ab illo 

In nobis, si nos inbelles devoret hostis. 

VIII. Navigio quondam medium sulcando per aequor 

205 Ibas, o benedicte pa-ter, divina. monendo 

Verba dabas nautis et semina sancta serebas 

Per mare nuctivagum neque tune operando vacabas 

Esse imitanda. tui credens exempla magistri, 

Qui quondam residens turbas de puppe docebat. 

Mo Talibus intento gestis, velut acta loquuntur, 

Apparens piscis na.uta.rum visibus ingens 

Laetitiam stupidis infudit mentibus amplam, 

Retibus et iactis fluidam cepere rapinam. 

Quis piscia, pater alme, tuos non iret ad usus?: 

su Cetua forte prior gaudens praecurreret omnis, 

Obsequium praebere suum si croderet aptum 

Félix ille foret maculis conctuaua in amplis. 

Gaudet nauta vorax, sibi sit quod praeda, reporta, 

Exultatque, tuam piscis quia venit in escan~ 

Mo Laetantur remi, depromit gaudia rote: 

Nullus non a-tacer, quia nullus parte careba,(. 

198 qneaitnutt 2t6 "Costus~tF7} procttrroret&' 

207 Post tnju'f*ftttt't.ivt~utn~tM'~m.)'

M4 

MILONIS CAÏtMINA. 

Lividus ast hostis non passus, ut illa manercnt 

Laetitiae pia vota viris, turbare tridenti 

Aggreditur pelagus fundoque revolvit ab imo. 

2M 'l'empestas inopina ruit magnusque tumultus 

Ingruit, assurgunt undae quatiturque canna. 

Nauta volat sursum, fluctu portatur ad astra, 

Inde profunda petit bibulasque resulcat harenas. 

Gaudia tristitia mutant loetoque propinqui 

230 Omnia dispergunt, iactant aplustria navis, 

Corpora nituntur saltem subducere morti. 

Servatum sancto sed hoc pro munere donum est, 

Illius ut virtus meritumque nitesceret amplum. 

Et quanquam validis turbentur molibus omnes 

235 Ac proreta suis et quassae impendere cumbae 

Auxilium nequeat, non perdunt funditus omne 

Consilium, sanctum sed enim celeranter Amandum 

Unanimes adeunt et opem sibi ferre precantur. 

Famine qui dulci pavidos animare suetus 

240 Solatur nautas promittens experiendum 

Clementem dominum, pellendum pace periclum. 

Lassati tandem somno sternuntur inerti, 

Ipse etiam iustus residens in puppe quiescit. 

IX. Ne tamen inmensis submersus in aequoris undis 

Mf. Forte minor meritis carusque lateret in astris, 

Inclitus aethereae mox Petrus claviger aulae 

Se sine non passus fluctus portarier illos 

In puppi recubum fraterna voce salutans 

Affuit in tanto securior inde perielo, 

250 Naufragio simili quod tactus, ita. orsus amico: 

'Frater Amande, tuo regi per saecula care, 

Ne timeas, quia turpe 

Nam quanquam tumidi 

tibi est timuisse timore. 

tollantur ad aethera fl.uctus, 

Non te submergent nec nunc, mihi crede, peribis 

295 Tu neque nauta tuus, qui praesens navigat aequor; 

Dextera sed, quondam quae me, ne mergerer undis, 

Eripuit, te nunc isto discrimine saivat.' 

Mox quoque ventua abit, tempestas pellitur omnis 

Placaturque salum cito missa pace per aequor 

260 Laetaque tune redeunt, cum nox tenebrosa recedit. 

Incolumes udaa nautae celeranter harenas 

Inipressere suis plantis; celeuma canentes 

Voce deo plaudunt -famulique in taudibua ahni 

Magninoant illum, quo praecipiente procellae 

2c,5 Cesserunt validae, pontus stetit, unda quievit. 

Quos si caerulei perterruit uuda. profundi, 

Sorbuit ex illis quenquam non fauce voraoi. 

229 (iratutiacet')'.B 2!i()t)})):mstri!t 

cot-)'./t 2H!')prorotra cymhfter chobae 2~7 sed 

enimaMtchim~t 2't7 uHr

VITAS.AMANDI. LIBER U. Mf) 

X. Inde salutiferis dum sanctus gressibus iret, 

Spargebat vorbum populis et sancta docebat 

270 Gontibus insinuans aeterni praemia regni, 

Christicolis turmis quae dona parentur in astris 

Atque malis poenae quae conserventur in antris. 

Sicque plagas alacer discurrens ibat in omnes, 

Sedulus ut quaestus animarum ferret Olympo, 

M5 Haec sua lucra putans, has secum ducere curans. 

Ergo avidus horum dum circuit arva beatus, 

Gandavum pagum, quem Scald praeterfluit amnis, 

Audivit vinclis hoate innectente teneri 

Criminis et nimia peccati mole gravari 

28o Nec lumen verum, quod mundum fulsit in omnem, 

Caecatos tenebris quivisse agnoacere priaois. 

Robore de nemorum flammantibus apta caminis 

Idola compta manu artificum et simulacra colebant 

Supplicibus votis divini nomine honoris. 

2M Heu! pudor est coluisse deoa, quos Hamma. crematos 

In prunas muta,re valet cineresque perustos, 

Arboris et rigidis ramia flexisse verenter 

Colla superba deo, hosti substrata maligno. 

Nullus enim hanc terram fidei sulcavit aratro; 

Mo Nullus in hac iecit divini semina verbi: 

Namque ferox regio et terra infecunda removit 

Pontifices cunotos nec quiaquam est ausus adire 

Silvicolas 

Sed labor 

295 Quaerens 

apros, saevas feritate cohortes: 

iste gravis nostro servatus Amando est. 

ergo modum, quo tantos tôlière posset 

Hostis ab insidiis populos saevoque tyranno 

Qualiter excuteret praedam spoliumquo referret, 

Dantem iura gregi Noviomi ex urbe regendo 

Aicharium petiit, quo cernuus iret in aulam 

300 Regis (tune etenim validis tractabat habenis 

Francorum regnum Dagobertus rector opimum), 

Illius et iussu sibimet mandata referret, 

Quatinus, in sacro qui se non fonte lavare 

Ex illis vellet, oonpulaua delueretur. 

305 Dante deo citius sua vota meretur Amandus: 

Gandavum properat fretus virtute superna. 

XI. Qualibus ergo queam soriptis moustrarc labores, 

Quos ibi, dum verbum turbis crudelibus infert, 

Pertulit inmersus Huviol'um crebrius undis 

310 Nec tamen, ut cooptis umquam desiato'ct il)c, 

Oompelli potuit populoque furente fugari 

Vulnera non curans nec vorbora ferre t'ccuaiuta. 

Donec aotherea 

Vivifico gontent 

depulsis )uce tcucbt'ia 

vico versa in fonte )ava.t'ct. 

Hinti'mquor1 ~98 /t)t«-)n

586 MILONIS CARMINA. 

an Nam si sanctus ovans correptis fortiter armis 

Expetiit hostem aaevum fortemque tyrannum 

lam dicto in castre, quo tune caput arcis habebat, 

Quo pulsus cunctis Gallorum finibus olim 

A ducibus Iesu variis multisque tropheis 

:!2a Venerat, ut mûris, nuviis sic undique septus: 

Non tamen ille sua fraudatus funditus arte est. 

Innumeris etenim lectis hinc inde maniplis 

Principibusque quater geminis comitatus et ipse 

Extulit arma foras laevamque cruore madentem 

ss5 Ostentans cecinit saevus fera classica cunctis 

Viribus et pugnam victus vincendus adivit 

Promptus ad omne malum bellanti cominus atrox. 

Exiit hinc bellis manifestis obvius hostis, 

Inde dolis variis et mille coloribus anguis. 

330 Confusus tremulus lassus devictus anhelus 

Obstitit absconsis per terga renexa venenis 

Insidiis sua bella gerena, quo forte latenter 

Subripiens loetum per spicula caeca pararet. 

Quid maiora loquar? substratis undique bellis, 

335 Hostibus et tantis Christo modérante subactis 

Victor Amandus agens captivuni nobilis agmen 

Exiit et Satanae pereunte tyrannide plebem 

Deluit aeterno melius baptismate quam Scald 

Flumine suppletus laeva de parte meanti. 

340 Et ne forte iterum redivivus surgeret hostis, 

Cerberus utque trifaux fervens ardore vorandi 

Contra Christicolas caput exitiale levaret, 

Lorica fidei vestitos, spe galeatos 

Imbuit instruxit firmavit consolidavit, 

3M Urbem constituit turresque erexit opimas, 

Praescius et sacra in medio vexilla paravit: 

Non ignes flantem patula de fauce draconem, 

Sed crucis inpressit digitis in fronte figuram; 

Proque tubae sonitu signorum copia facta est, 

350 Rex ubi Christus habet servos sanctosque fideles. 

XII. Haec quoque castra suo post commendavit amico 

Festinans alias ad partes belliger ire, 

Fortis uti populis ductor non deforet illis 

Bavo beate dei, te praesens pagina signât. 

355 A duce, tu, domini quondam conductus Amando 

Sprevisti mundum, calcasti )a.bi)e saeclum. 

Sumens arma crucis propero pede bella petisti 

Ac multum spolium truculente ab hoste tulisti. 

Inter quae praedam, quam gaudens abstulit atque 

Mo In regno proprio cupiit, si forte t'uisset 

3)8 u)im] exul A 323 Prnteipihnsquater l 327 Prnn)))tusA' be))andi 33) Abatitit 

itbconsift~ 334 aubatractiaK 337 Exnit./)A 338 Dihut~A' 339 tinminejin mar< )eg!

VtTA S. AMANDI. LIBER II. 587 

Possibile, ignifluis concludcro carceris antris, 

Sanctas, tu, lacrimas fundens, pia vota preoosquu, 

Beltigerando boans bellis, benedicte, beatia 

Salvasti et regi summo tua dona dedisti. 

M5 Quod loquor, agnoscis, quoniam tua gesta canuntur: 

Scilicet ille hostis cum telum missile vibrans 

Impositum plaustro iecit, prostravit et unum 

Ex famulis canibusque feris venatio facta est: 

Sed tamen incassum sua tune temptamina fudit; 

970 Tramite nam reduci quia post orando reductum 

A mortis tenebris revocasti in luoe bubuleum, 

Multimodis aliis cum sanctis artibus usus 

Hoc uno didicit vincendum te fore numquam. 

0 quam magnificus fuerat tibi, sancte, magister, 

375 Qualibus ac signis praeccptor fulsit Amandus 

IIle tuus, quae te talom fecere ministrum. 

Namque tuis gestis dootorem cornimus a,]n'ium 

Egregium pulohrum mirandum gloriHcandum. 

Est mihi duloe tuae textum percurrere vitae, 

380 Sed retrahit complenda meum moduiatio gressum. 

Ne tamen hi versus tibi sint sine foenere fusi, 

Redde vicem precibusque tuis me, quaeso, gubernans 

Obtineas veniam mihimet miserando reatus 

Atque tuo regi iunctus per saecla valeto. 

389 XIII. Tuque, locus felix, regio fulgentior auro, 

Illustrata pio iustorum lumine, salve. 

Plebsque décora, satis multo collecta, labore 

Patribus a geminis, dignum est, ut amando sequaris, 

Quos tibi cunctipoteiis dulces piotate patronos 

390 Attribuit talesque dedit miseratus amicos. 

Et si te noster migrans hue corpore Amandus 

Deseruit, meritis, si credis, ubique gubernat; 

Nos quoque dum precibus sacris meritisque tuetur, 

Te memorans etiam portas tibi pandit Olympi. 

395 Plaudito dulcisonos tantis pastoribus hymnos, 

Ne ingratum retiquis gregibus videaris ovile. 

Carmina commiscens cartis currento Camena 

Vobiscum recinam praebons insignia amoris 

Erga illos monimenta mei sine fine manentis. 

400 Quos quia oonspicuos virtutum pe'inf. tevu-vit 

Sidereum ad rognum, vobis properantibus iHuc 

Posse patere piac monstraruut ostia vitae; 

Ast ego dolictis ut sactis horridus hircus, 

Tegminis et nitidi candenti vellerc nudus 

588 

MILONISCARMtNA. 

Tenditc, posco, manus et me do fauce vorantis 

Tollite (raptus emm propria virtute redire 

Non valeo) et, quoniam patulum maxilla foramon 

Huius habot, forsan per hoc procédera possum, 

mo Si iuver auxilio vestro procibusque reducar. 

Hoc quoque pro Christi faciendum nomme posco, 

Ut, cum vestra sagax industria iuneta supernis 

Sedibus extiterit, pavitans ego, quaeso, requirar, 

Ultimus et Petri concludar cla.ve beati, 

415 Quocum vita, salus et perpes gloria palmae 

Vobiscum fuerit feliciter omne per aevum, 

Tune mihi sit misero, precor, indulgentia saltem 

Per Christum dominum, qui saecla per omnia regnat. 

FINIT LIBER SECUNDUS HABET VERSUSCCCCXVIII. 

INCIPIUNT CAPITULA TERTII LIBRI. 

I. Mediamse poeta laetaturca.rmmissui tetigisseviam sequeardu" opus scribereostendensteotoremsuum, 

ut vivificapra.eceptn.Christimeditetur,et hortatur eloquioet docet exemple. II. De mortuosuscitato. – 

III. Quodfactum illud ce)arevoluerit. IV. De fanis destruotiset ge~tibns conversisao baptixatis. – 

V. Quod causa praedieationisad Sclavosperrexit. VI. Sermo laudis ad ipsum. Vtl. Qualiter regem 

increpansrepuisus sit. VIII. Eidem principivoiliampostulantifacinus induisit. iX. Quodidemrex 

fiiiumsuum sanotocommeuda.rovolensimpetrareno)t potuerit. X. Hiusdemregis parvulus, dum a sancto 

catechizatur,eloquitur. – XI. Res eademlaude ce)eht'atur. XII. Ubi sanctus ecciesiamTreiectensemad 

regendumsuscepit. XIII, Quod&beademrepulsusinauiamCaloloopetiit. XIV. Ad contemptoressaneti 

sermodirigitur. 

FINIUNT CAPITULA INCIPIT LIBER TERTIUS. 

I. Aspirante deo doscribens carminé vitam 

Praesulis egregii sanctam celeranter Amandi 

(Quae longis fuerat periodis iure notanda, 

.Si fandi mihi larga foret seu magna facultas) 

5 lam media.m breviore via festinus eundo 

Transgredior binosque pedes ponondo vicissim 

Computo ter geminos, dum per compendia, curro. 

Sic iter omensum est, reliquae et praeconia laudis, 

Rhetoricus cui sermo iacet, facundia marcet, 

10 Hinc conor brevibus temerarius arbiter horum 

Pangere versiculis nullo complenda relatu. 

Orbia verbifluus si istos oonspiret in actus 

Conveniantque omnes una sub sede poetao, 

t5 

Argumententur modulentur philosophontur, 

Vera quidem fateor, non omnes promere versu 

Virtutum laudes, ut dignum est, credo, valobunt 

Ac, si utcumque queunt extrinsecus acta referre, 

Confiteor, nullo poterunt nioduiMnine vocis 

Promere, pro meritis quac sumpsit praomia in astris: 

400 Cuius A hah. u. CCCCXVIII~)oM. ~/

VITA S. AMANDI. LIBER H ET 111. 589 

M Altius ille volat, quam garrula lingua recurrat. 

En figmenta canunt lirioo sermone poetao 

Quae relegis cur, lector, cum nulla salutis 

Lucra gerant animis, labor oris, pastio venti?c! 

Quid tibi pugnaces poterunt praestare phalanges? '1 

M Qua te veste teget palla discordia scisaa? 

Cur doleas illa. caesas sub otade catervas? 

Functi functa canant: vivons vitalia pange. 

En meliora meo narrantur carminé gesta: 

Non gladios nec tela refert pharetramque Camillac, 

30 Sed memorat victam Christo sub praoau!e mortem 

Et quae dona dedit caro dignanter amico. 

Qualiter et quondam domini dilectus Amandus 

Mortis adhuc sub lege manens et carne gravatus 

Mortis iura tulit, clausum quoque carcere Averni 

35 Eripuit vitaeque hominem de morte reduxit, 

Commemoro stupidus tanti formidine facti. 

II. Urba fuerat quondam, quod adhuc vestigia monstrant, 

Tornacus, nunc multiplici prostrata ruina 

Funditus ah turres denet cecidisse superbas. 

40 Est tamen inde frequens, quod aquis et merce redundat, 

Nititur et geminis iam non lapsura columnis. 

Namque arce in media templo surgente venusto 

Pontificale tenet solium, née longe remota 

Nicasius recubat pretiosa martyr in urna, 

45 Remorum praesul, felix oui vita coronam 

Praebuit et rutilam fuso pro sanguine palmam. 

Quod multo ad castrum Francorum milite septus 

Dotto, oomea rigidus, regali missus ab aula 

Venerat: et querulis impleta est curia turmis. 

50 Ecce trahebatur magna stipante caterva 

Fur vinctus multis multo pro crimine nodis. 

Conclamant cuncti, plebs omnis oomminua asstans 

Concinit esse reum, nihil hic veniale fatetur. 

His turbis sanctus medium se iniecit Amandus: 

55 Flet gemit implorat dolet heiulat obsccrat orat, 

Quatinus huic misGi'o miserori et parcore vellent, 

Illis cunctipotens misoreri ut Christus haborot. 

Secl non obtinuit sanctus, quod Hendo rogabat, 

Dotto cornes tumidus quoniam crudelio:' omni 

eo Betua erat iussitque suo pro orimine i'ureni 

Stipite oonnxum méritas oxsolvere pocnas. 

I~terca est ductus, susponsus, mox quoque victus 

Morte fera tétras animam transmisit ad umbras. 

24 ph)ttttngas.-t

590 

83 horis VB 


Quid tu, sancte pater, totum mcmorando per orbem, 

os Tuno agis?: agnellus podibus prostratus adhaoros 

Saovi nempe lupi; fuge, ne te sorbeat ipsum. 

Erigere ad dominum nam quae petis ipso vorontor 

Concedens stabilem tribuet dignanter honorem. 

Ergo domum Dotto est 70 

populo comitante roversus: 

Ocius ad hominem sanctus celeravit anhelus 

Atque, ubi defunctum miserum miseratio vidit, 

Vivifici mentem firmans spiramine flatus 

Depositum propere cognatam vexit ad aedem, 

Quo fuerat solitus portam pulsare supernam. 

75 Sternitur hinc arvis inagis indo propinquior astris 

Atque preces simul et lacrhnarum flumina fundit. 

Quae quamvis vicina rigent confinia terrae, 

Altius ad celsum volitant scandendo tribunal 

Angelico plaudente choro super aethera vectae. 

so Dicta haec facta probant, verbum completio firmat: 

Sanctus enim incubuit precibus prostratus in arvis 

Nec prius ad finem felix oratio venit, 

Donec ambo simul diversis comminus oris 

Surgentes starent iuncti mirabile visu – 

85 Mortuus a morte et sanctus de pulvere terrae. 

III. 0 quam conspicuum dominus dilexit alumnum, 

Oui tam multa sui tribuit signacula amoris! 

Denique, ceu praesens nobis scriptura révélât, 

Praevaluit precibus sacris meritisque beatis 

90 Reddere distractam multo pro crimine vitam 

Defuncto atque animae iam iamque in Tartara lapsae 

Obtinuit veniam Christo miserante salubrem. 

Sit laus summa deo, qui dona fidelibus addens, 

Ut possint exire animae de carcere Averni, 

95 Tartara disrumpens obstacula cuncta revellit. 

Interea madido discussis rore capillis 

Praevia venturum iam post sua lumina Phoebum 

Terrigenis Aurora suo monstraverat ortu. 

At virtus complens redivivi oorporis artus 

roo Addiderat reduces solidato robore vires. 

Ergo suos loeti victor vitaeque reductor, 

Confessor domini signis insignis honestis 

Poscit aquas; currunt coleres tumulanda 

putantes 

Menbra viri, peteret limphas quod more lavacri. 

105 Ingressi incolumem inveniunt mirabile dictu – 

Ordine convorao cernunt residere verontor. 

Quis stupor hic fuorit, facti excelleiitin prodit: 

75 Hitiric. K/210 stenntur hinc arvis tanto vicinior astris. Wi– 85 Hoirie. VI SJSS2224. 

101 ïurene. Il 'Mbswl Christus loti victor vitiiu'juu reportor.

VIT A S. AMANDI. LIBER III. 591 

Fur redivivus enim vitam veniamque renarrat 

Largitumque sibi sanctus laetatur honorem. 

no Tune igitur fratrum sub Christi nomine plebi, 

Ne populis prodant factum, obtestatur Amandus, 

Donec completo decedat tempore vitae. 

Cuius sancta manus dum singula vulnera palpât, 

Restituit celerem felix medicina salutem, 

115 Nec remanet sulcus, digitus quo currit honestus. 

Dicite, doctiloqui, depromite digna, diserti 

Qualis hic est medicus, quo contingente cicatrix 

Nulla patet plagis conclusis undique cunctis, 

Quo meat ista salus, quo manat ab unguine virtusï 

120 Cessa, lingua loquax, opus est hoc omnipotentis, 

Per quem tanta valet, quisquis famulabilis illi est. 

IV. Ergo ubi fama volans sparsit memorabile signum, 

Fit populi subito multus 

Fervere ut miraris apes 

concursus 

per prata, 

ad ipsum. 

per hortos 

125 Erga purpureos flores 

Quod referant pedibus 

Non secus has videas 

ac carpere morsu, 

cara ad praesepia curvis: 

gentes insistere Amando, 

Conspicuo flori hieme atque aestate 

Quo sacrosanctum valeant baptisma 

virenti, 

referre 

wo Yirtutumque dapes ut dulcia mella reportent, 

Quis mundi. dominus praedulci pascitur haustu. 

Fana dehinc vacuo nudantur honore profana 

Illorumque cadunt, quorum crevere, labore. 

Inde ubi fana ruunt, vir sanctus templa reformat 

135 Basilicas statuens et claustra monasteriorum 

Perfidiam fidei contundit acumine fldo. 

0 quam magna viro concessa est gratia 

Multiplicem meruit fructum qui germine 

iusto, 

ab uno: 

Incola vivifico sacratur fonte renascens, 

i« Praeclara ecclesiae praecelsae moenia surgunt. 

Felix ille obitus, moritur quo plurima pestis; 

Sed tamen illa salus multum felicior extat, 

Qua surgente uno plures in corde résurgunt. 

Haec est, ni fallor, celsae mutatio dextrae 

145 Crescit amor sancto, laudum celebratio Christo. 

Cuius in auxilio dum verbum praedicat omni 

In populo, fecunda seges de oespito surgens 

Reddit centuplicem virtutum gramine frugem. 

V. Te neque, apostolica numquam purgata securi 

iso Ac fidei sulcis ullo neque vomere Pertransisso virum doleas, 

oulta, 

Sclavinia tollus. 

Sieut avaro etenim, cum multa pocunia evoseit, 

125 incipit.K 1.28florim florontieorr. A liyemcK 

75* F 

!2(>Ofr, Met.XIf5fifi volucns, ijuaiî Cnliuiuai-urvia| I'ctviiaoU'fcpadilnw. 13'JCfr.Seihil. I 17. 

75*F

592 


Crescit amor summamque famem completio gignit, 

Sic hic, si liceat fatuis conferre benigna, 

us Crescere quo crevit virtutum lucra bonarum, 

Àccumulare parans 

Partibus et multis 

et avarior 

cum sparso 

amplius 

semine 

extans. 

verbi 

'Surgeret hinc atque hinc feliciter inclita messis, 

Comperit adstrictos Sclavos errore inimici. 

160 Quo se martyrium pro Christo posse mereri 

Confidens sanctus glacialem transiit Histrum. 

Incipit et glebas durae proscindere terrae; 

Inde euangelii semen dispergit ubique 

Per loca perque domos, per rura et competa 

105 Fuadit aquas siccis superis de nubibus arvis. 

Suggerit inmittit concludit conpluit ambit: 

iactans; 

Nil facto superest, quod dignum duxit agendum. 

Is tamen ut segetem pleno non gramine votis 

Respondere videt propriis cassumque laborem 

no Se saxis inferre dolens, resilire retrorsum 

Cernens conspicuum ferrum sulcantis aratri, 

Per vacuumque tuens in spiriis quaerere messem 

Martyriique piam nec palmam prendere posse, 

Ad proprias iterum Christo est comitante reversus 

175 Pastor et agnus oves, ovium dux ipse suarum. 

Ne tamen in cassum tantos fudisse labores 

Poeniteat longumque itiner properanter adisse 

Nec quivisse aliquem. vel parvum sumere fructum, 

Paucula grana legens caelestibus indidit horreis. 

i8o VI. Te quoque, sancte sator, dum nos comitamur euntem 

Atque tuum sequimur felicem carmine cursum, 

Ignotum transimus iter sermone meantes, 

Quo nullus missus milleno ex agmine lesu 

Vivificam iecit cornu curvante sagittam. 

is5 Non Petrus, Paulus neque seminiverbius olim 

Propter opus solitum veraci errore vocatus, 

Nemo alius, validis quanquam confisus in armis, 

Cuspidis eximium iactavit acumen in illam: 

Servatum tibimet sed hoc certamen, Amande, est 

190 Quosque iugo regis rigidos non subdoro quisti: 

Ille amor haec tenuit, haec duxit honesta voluntas, 

Quatinus ad dominum perfusus fonte eruoris 

Victus morte quidem, sed victor amore redires. 

Qualis forte tuum rexit constantia pectus? 

i9f. Qualis et invictum retinens audacia robur 

Fecit in ignotam regionem tendere gressum '{ 

De qua pro donis veniebant vulnera Francis; 

1G6Suigerit corr. A 170 resileroA 178 pnuiuin A 190 QuoqueJi 

153 Cfr. luv, X/K138. l-r>4Cfr. Ge.TV 170; Triti. /(S, 28etc. Ki7 Cfr. hue. Phan. r/Gf>7. 

1G8Cfr. Ge. 147. 172 Mattii. 7, 16; Luc. G,44.


Rex quibus 

ïerga dabat 

armorum valido 

fugiens Franco 

munimine 

comitante 

septus 

feroco 

200 Tu socio sine per markas clusasquo ruebas. 

Sed mihi parce, precor, quod servulus audeo supplex 

` 

Suppliciter tecum querulam conferre loquelam, 

Àc votiva tui devoti sumito vota. 

Inde Palatinam 

205 Respice, sancte, 

quia nunc intramus in aulam, 

precor, me nunc miseratus euntem. 

Dirige tu calamum, ne promat inania, nostrum, 

Ne, dum rite tuos cupimus narrare triumphos, 

Offensa inveniat regalis virga locellum. 

Hue, fraterna cohors, precibus concurro canenti. 

210 VII. Rex Dagobertus erat Francorum et iura. tonebat, 

Sed tumidus rigida populos dicione premebat. 

Quique potestatis praecellens culmine cunctos, 

Qui ante ipsum sceptrum gentem tenuere per illam, 

Principibus durus vitiis, subiectus, alumnus, 

aïs Turpiter obsceno luxu maculatus ubique 

Infusum Veneris portabat in ossibus ignem. 

Ne tamen in messe hac spinae conpunctio surgat 

Ac coeptum deturpet opus, causatio cesset, 

Non tulit hos similesque modos constantia nostri 

220 Pontificis, querulam sed prompsit mota loquelam. 

Nec timuit renitens saevi mucronis acumen, 

In multis didicit quia 

victor fidere bellis 

Nec pavitare ferum terreno in rege furorem. 

Queni liis aggressus studuit pulsare loquelis: 

225 Scilicet, aeterni si limina tangere regni 

Curaret, meliora suae commercia vitae 

Crimine semoto faceret, ne forte repulsus 

In chaos inferni scelerum tormenta subiret. 

Et quia sunt 

2so Mox ut dicta 

stimuli 

furens 

iustorum verba 

arrectis auribus 

malignis, 

hausit, 

lure licere sibi cupiens, quicquid libuisset, 

Derisum graviter doctorem iusta monentem 

Reppulit ac tali viduavit liospite regnum. 

Quique repulsus abit, dominum quoque gentibus infert. 

230 VIII. Et quanquam princeps regalia semina iactet 

In triviis, tamen lmic prolis non surgit arista, 

Ni veniant sicco stillae de nubibus arvo. 

Quod tamen ut tandem potuit cognoscere, supplex 

Auxilium superis a sedibus expetit orans, 

240 Ut sibi nascatur, quo post sua sceptra regantur: 

Dante deo meruit, quod mens devota potivit. 

Nuntius ut gaudons regalibus intulit aulis, 

Quod puer ad lucem materna prodiit alvo, 

230 arreptis V 2.'fl!li-iuiis|ita mari],in tribus roginis K 'ii'.i materno{itemK) produitA 

226 eoinmercia vitae Attlh. lnud. r. 1884.

594 


Laudibus et votis auctorem prolis adorât 

•ws Illa tamen mentem laetam cunctatio adurit, 

Debeat in sancto qui fonte lavare puellum. 

Ut redit ad semet captiva memoria régis, 

Discursare iubet celeres per régna ministros 

Ac sanctum merito adduci demandat honore. 

25o Qui tandem inventus monitusque palatia adire 

Regis iam dicti sese conspectibus infert. 

Quique ut adesse virum cernit, mox desilit 

E solio rutilumque caput 

alto 

diademate terrae, 

Stabat forte pii qua pes tune pacifer, aequat 

S55 Inflectens rigidum sancta ad vestigia collum. 

Purpura pulvereis prosternitur inde favillis 

Linguaque, quae variis dictabat iura phalangis, 

Poscit, ut ignoscat scelus indulgentia sancti. 

At mitis, fuerat cui dulce ignoscere probra, 

260 Felle carens, placida iugiter dulcedine fervens 

Ocius a terra prostratum in pulvere regem 

Elevat et citius commissa piacla relaxat. 

IX. Alloquiturque dehinc hoc princeps famine sanctum 

'Poenitet, aime, tuam, doctor, sprevisse loquelam, 

265 Displicet atque, meo quod iussu iniuria facta est; 

Sed nunc illa, precor, pietatis viscera cédant. 

Est quoque dante deo inmerito mihi filius unus, 

Quem tua consocret sancta ut benedictio, posco, 

Vivifico ac Christi digneris fonte novare 

27o Utque illum doceas divina lege magister 

Tuque pater pueri merito dicare secundus, 

Dum gignis sobolem praeclaro germine fontis'. 

Sed sacer his dictis summo conamine fusis 

Obstat commemorans sibi iussum, ut semina verbi 

275 Spargeret et gentes baptismatis amne sacraret; 

Non uni tantum, sed multis affore missum. 

Egreditur: remanet cassata petitio regis. 

Qui quia non valuit contemptus vota mereri, 

Credidit a proprii lateris custodibus ipsum 

2so Flectendum: misit socialis amoris amicos, 

Unam animam gemino sub pectore ut esse putares, 

Dadonem illustrem Eligio comitante benigno. 

In laicali habitu quos principis aula tenebat; 

Sed post sub pedibus sternentes labile saeclum 

sas Ecelesias geminas stabiles rexere coluinnae 

Inclitus ille prier, sub cuius pontificatu 

Floruit in titulis Rotomagus celsa beatis, 

Compar et Eligius divine munere lectus, 

Quo Noviomus ut urbs vivente antistitc fulsit, 

25(>PorporaA V 272 sul.olemV 282 elogioK 285 texore AV 289 antostiteK 

266 Ofr. Cotas. 3, 12; Philij)}).2, I.

VITA S. AMANDI. LIBER III. 595 

2'jo Sic micat et tumulo multis virtutibus aucto. 

Salve, fida fides; felix concordia, haveto 

Pontifices sancti, meritorum luce corusci, 

Non mihi tam tenuis de vobis sormo moaret, 

Ni vos conspicuos scirem nutrissc poetas, 

29r, Qui possunt trimoda vobis pipare Camona, 

Nobile et auratis carmen cantare cicutis. 

Vos tamen o, nostros, pctimus, relevate labores, 

Et cooptum repetat iam linguae guttula cursum. 

X. Ergo preces missi devoto pectore fundunt, 

300 Principis ut sobolem sacrato deluat amne, 

Educet atque illum per libros rore nigrantes. 

Qui si forte proces non principis abnuat istas, 

Huius amicitiae tribuat coniunctio multum, 

Errante in populo ut liceat conquirere lucrurn, 

305 Gentibus et multis divinum spargere verbum. 

Assentit tandem carorum famine victus, 

Intrat et invitus praecelsam regis in aedem, 

Clipiaco qui illo residebat tempore villa. 

Offertur puer huic alienis vectus in ulnis 

310 Ille, quater deno cui sol iam fulserat ortu. 

Quem manibus sacris ut sumpsit episcopus almus 

Et fusa est praestans oratio more sueto 

Ac consignatus caticuminus extitit infans 

Et precis in finem nullus responsa referret: 

315 Non confusa sonans alliso verba palato, 

Sed labiis patulis et clara voce boando 

Insonuit populis mirantibus ocius: 'amen'. 

Inde salutiferi baptismatis amne novatus 

Vivificis retulit Sigeberti nomen ab undis 

32o Ac post Austrasias domuit dicione catervas. 

XI. Hic mecûm, lector, laudum concurre relatu; 

Dicito, sermonis si fons tibi largua abundat 

Et guttis pluviae se linguae comparât imbor: 

Quis docuit puerum, quis sensus, quaero, suasit 

335 Hebraico sonitu ignotos proforro fritillosï 

Quis pedagogus eum hac iussit voce boare, 

Quem vagitus adhuc puerili aetate tenebat `? 

Enarra mihi, quaeso, dedit quae scola loquolas 

Ignaras, docili quo floruit ille magistro. 

330 Scotica non tencros umquam ulla lacessiit artus 

Nec graciles digiti parvam tenucre taboHitm: 

Et iam grandiloquos superat ratione sophistas. 

Vocibus cxternis loquitur spernitque Latinns: 

'A' natura docet: 'mon' quao suggostio 

fundit? 

sa» Hoc musto, o ludaea solens orrare, calobant, 

300subolomylV diluât AK 308 ClypiaeuK iilOsigobertiK 328«cbulaA' 3;iOScuiieaB 

335 Gfr. Acta2, 13.

596 


Qui cunctas didicere brevi sub tempore linguas. 

Hic, aethimologia, tuus confunditur ordo 

Infans dum fatur, nomen tibi tollitur iatud; 

Ne dubites asinam stolidum inerepuisse Balaam, 

:mo Hue ades, hoc opus est celebrandum laude porenni. 

XII. His ita decursis obeuntem missus ab alto 

Angelus evexit celsi trans sidera caeli 

Pontificem, cuius sedem Treiectus habebat, 

Sumeret ut rectis meritorum praemia libris. 

3i5 Quo rex 

Plurima 

comperto sanctum accersivit Amandum: 

pontificum conducens agmina secum 

Praesulis ad tanti sollemnia iungit honores. 

Interea sanctus sacra sublimis in arce 

Ducitur ac trahitur, iam dicta in sede locatur; 

350 Obstat et indignum se tali clamitat actu. 

Sed cum more suo lustraret luce venusta 

Oppida rura casas vicos castella peragrans, 

Ceu medicus gratis praebens pigmenta salutis, 

Triste nefas! qui debuerant agnoscere primi 

355 Ac verbum domini plebi monstrare sequendum 

Ecclesiae gradibus praelati rite ministri, 

Reiciunt spernunt contemnunt despiciuntque 

Postponunt pelluntque probum per probra patronum, 

Quo sibi nil lucri, sed maxima damna tulero 

36o Pulvis enim pedibus iustis excussus in illis 

Accusator erit, cum tompus venerit illud, 

Praemia quo capient dextri poenasque sinistri. 

XIII. Insula dicta nitet Caloloo de vertice sancti, 

Scald iuxta et giris curvo sinuamine Rexis 

365 Praebet secessum nautis gratissimus amnis. 

Quam sanctus, dictis cum pulsus abiret ab oris, 

Repperiens, sibimet tam maesto in tempore credens 

Sufficere et mentis purum renovare vigorem 

Secretus cupiens aliquanto mansit in illam 

370 Tempore, multiplices studuitquo levare labores. 

Dum tamen ille pio frueretur caelitus actu 

Atque polum iugibus cuperet conscendere votis 

Alba velut geminis alis innixa columba, 

Aequa repulsoros non distulit ultio dictos 

375 Pro meritis pulsare, feros ac digna rependens 

Caede ferire viros, gerulum contemnere vitae 

Qui voluere magis, habilom quam reddere honorem, 

Pressi multimodis ut possent scire Hagellis, 

Quam carus Christo fuerit, qui spretus abisset. 

380 Plaga etenim caelo veniens et terra resultans 

337 iiethimûligiïiA 345 acei'HÎuïtV 357 lïeiiciuutAl\ contenipnuut{et hiuc saepiua)A.VB 

363 caloloB 3(56cum pulsusin compulsascorr. A 369 illa II 37!)habissetcorr. A. 

3(iOMallh. 10,14 etc.

corr, V 418 .v iiiurmeA' 125lilicllis .». Il~.1.1 (anle~vma.)Il POETAEI.AT1N1AEVIC'AHOLINI 

111,2. 

V1ÏA S. AMAND1. LIBEK III. 597 

Proterit inclinat rigida cervice rebelles 

Evertitque domos: mores cecidisse ruina 

Testatur sonitu labens et pondere grandi, 

Ac viduatus ager segeto et nudatus arista 

sas His meritum spinae pungentis reddit acumen 

Cum tribulis: referunt commercia talia terrae, 

Quae tanto cultore carent, nec vescitur illis 

Incola, ferre cibum quia mentis in ubere tompsit. 

XIV. Tu quoque, plebs, libeat si cursim tangere prisca, 

390 Antiquis damnis praelata haec vulnera sentis: 

Cladibus inmensis non obstant moenia firma, 

Sed sterinmtur humi cou pulvis flamine vcnti 

Labunturque, dei quae non custodia fulcit. 

Nec mirum, compago ruât si turribus altis 

395 Funditus evulsa, stabilis quam linquit Amandus, 

Ecclesiae nostrae defensio, celsa columna, 

Tabiferos contra fremitus protectio perstans. 

Quo offenso tibi mors, 

nobis salvatio venit, 

Servatio servata tuo, dum viveret; inde, 

400 Flebile ne funus seu maestum corde dolorem 

Sumeret extremas in te cernendo favillas, 

Transiit ad dominum nudam te in morte relinquens. 

Qui tibi post nostrum miseratus misit Amandum 

Ut solem radiis operum fulgore micantem; 

405 Sed, tu lippa, tuos oculos dum vertis ab illo 

Et densas repetis noctis horrore tenebras, 

In manibusque lutum rétines, dum lumina tergis 

Ac luci asscribis, quod tu minus inde tueris: 

Sic votis dimissa tuis in carcere caeco es, 

41o Ni tamen hue redeas et lumen amando requiras, 

Quod tibi depellens nobis miserando dedisti. 

Non hinc probra tibi nec iurgia reddimus ulla, 

Dlius reditu sed congaudemus ovantes. 

Nunc nunc ergo tuam detergant carmina culpam 

415 Laudibus eiectum dignis revocare mémento; 

Poeniteat te iam sceleris: medicamina sunt haec. 

Ac si, ut credo, tuam placarunt vulnera noxam 

Et sancti pietas crimen concessit énorme, 

Asstipulare meis, quia non sunt carmina, rithmis. 

420 Tu cantare vales, tu docta es plaudere versu, 

Tu nosti lirico cordas contingcre plectro 

Tuque potes metrum contum reboare Camonis, 

Retia ceu filis, sic libres texere verbis; 

Ast mihi vix tenuis decurrit ab ore susurrus. 

425 Dum tamon alma, tuis aptatur Musa labellis, 

Ne taceam, laudare deum cum debitor extem, 

382 domusV murosIfarster U8ticoinmortîaV 399 soruncio(K, soruitioin senuiti» corr.Ii, 

seruiitoA)] in mari/, qui i» c>aolim fuit epiacopustemporc hutioruinA' 411 niisevaixlae.c misornurio 

76

598 


Noster honore dei claudatur, posco, libellus. 

Laus decus inrperium benedictio gloria palma 

Maiestas et honor veneratio gratia virtus 

43u Sit patri et genito cum flamine vivificanto 

Et nunc ac semper, dum saecla futura manobunt, 

Pro meritis sanctum qui glorificavit Amandum. 

Claro comes, caram claustria concludito cannam 

Sat sitiens etenim potavit; tollito rorem; 

435 Flebilis et ne iam rumpatur anhelitus, istinc 

Fige gradum; digitos dum tendo, quiesce parumper. 

EXPLICIT LIBER TERTIUS. HABET VERSUS CCCCXXXVI. 

INCIPIUNT TITULI QUARTI LIBELLI. 

1. Hcripturusvates, quo finesanctus astra petiverit,admodumoontremescitsuosquelibellosquattuor euangeliorumlibris 

subdens ad finemsanctiAmandi suique operis et prece tendit et carmine. II. Qualiter a 

Wasconibusverbumdei praedicanssanctusrepulsussit et de inimilogoa daemonearrepto. III. De caeco 

ex aqua, in quavir dei manus lavit, illuminato. IV. De reditu ipsiusin Galliaset coenobioaedificato. 

V. Quomodopro eo, quod munioipiumNanto a rege impetrarerit Mummuîusinsidias illi paraverit. 

VI. Quomodocarnifioibusdivinituscaecatisvir dei.mortemevaserit. VII. Conversiolaudis per energiam 

ad sanctum.• – VIII. De muliere caeca illuminata. IX. Allegoriceeademres repetitur. X. De monacho 

pro inoboedientiaparalisidissolutoet verbo sanctisanato. XI. De obitu vel sepulturaipsius. XII. Laus 

loci et de elevationecorporisipsius. XIII. Oratio auctoris huius operis. XIV. Clausula finalis cum 

prece completur. FINIUNTTITULI. 

INCIPIT LIBER QUARTUS. 

I. Haetenus eximios sancti versatus in actus 

Praesulis et, quanquam pede claudo, currere quivi; 

Sed nunc res metuenda nimis, tractanda nec ullis 

Viribus evolitare facit super astra: petendum est, 

5 Ut sermone sequar, quo non lioet ire pedestrem. 

Primi namque mei properant hac lege libelli, 

Ut labor et meritum sancti noscatur Amandi; 

Quartus hic est, nunc qui in manibus cudendus habetur: 

Quos euangeliis subieci rite quaternis. 

10 Mattheus effudit donatus munere primus 

Carne deum natum, qui virginis ubera suxit: 

Hic quoque dum nostrae penitrat praecordia mentis, 

Scripsi hominem genitum, qui matris et ubera linxit, 

Perfectum purum iustum dignum inmaculatum. 

15 Excelsusque dehinc mandati famine Marcus 

'Vox clamantis' ait 'déserta per arva leonis 

Insonuit, qui in morte oculis dormivit apertis': 

Huncque sequcns, quantum valui, sub carmine dixi 

Quadrifidum vcrbum sanctum sparsisse per orbem. 

2o Consurgonsquo dohinc, quod signat nomino, Lucas 

lura sacerdotii veteris serm onibus efîert, 

hab a. CCCCXXXVI.B] om. KV 1. quatuor A || 21 infert A/I 

10--27 Cfr. iS'erfw/. 

1 355–358cl euangelistarumnomina ab Hieronymo explicata (Oriom.sacr. etl. 

Latjarde 70, 1; 70, 6; 77, 14; 69, W>).

07 eunctiaA 

VITA S. AMANDI. LTBEU 111ET IV. 599~) 

Quo crucis ut vitulus Christus mactatur in ara 

Quo lecto sedom monstravi pontificalom 

Conscendisse virum, fuerat qui victima viva. 

25 Flaminis et sacri quia gratia fusa Iolianni est, 

Evolat ut pennis aquilae super aetheva veetus, 

Principium canit atque ante omnia tempora verbum 

Estque via simili me nunc proporare necesse. 

Instat enim memorare itiner, quo sanctus Amandus 

30 Iverit ad dominum meritos sumpturus honores, 

Viserit et requiem caelesti in culmine partam, 

Quo me nulla levat factorum penua bonorum. 

Velle meos animos urit, sed posse retentat; 

Currere lingua cupit, stridet sed nescia fari: 

3s Cordis in aure tamen si sibilus ille resultet, 

Impleat et mentem, calamum quo tinguo, liquore, 

Qui facit humanas asinam formare loquelas 

Indocilemque virum querulo confundere rithmo, 

Carmine succincto, quae restant 

gesta, 

notabo. 

40 II. Eia, age, Vacceiam late mihi, Musa, vagantem, 

Fidentem frenis, torquentem tela, lacertis 

Pande, rogo, et vulgo vulgari voce notato 

Si demas mutesque apices, Wasconia fertur. 

Quae gens dura satis variis excursibus instans, 

45 Ictibus ac crebris hostilia tela rependens 

Extremis fuerat Francorum finibus hostis; 

Sed nunc vulnifieis substrata est pacifera armis 

Frenaque consilio tandem conducta salubri 

Non laniat morsu, sed pacis in oscula tractat. 

50 Illis temporibus, quis sanctus in orbe manebat, 

Ut Gallis fuerat saeva feritate rebellis, 

Sic erat et Christo, reliquum qui straverat orbem. 

Relligionis enim nudata decore iacebat 

In noctis tenebris nulla illustrata lucerna. 

55 Horrendumque scolus, cui cuncta nocentia cedunt, 

Quo gignente soient reliquae concrescere pestes: 

Cultum Christo habilem muta ad simulacra reflectens 

Idola credebat numen deitatis habere. 

Hos ubi vesanos errorum comperit actus 

eo Praesul Amandus, ab his, quos fratrum nomine dignos 

Fecerat, accensus horum celeranter adivit 

Belliger insignis terras, ut proelia Ohriati 

Bellaret pariterque sui signacula regis 

Invictus miles praefatis inderet arvis, 

«s Ut, si multiplices non posset iure catervas 

Vincere, vel pulcliram eaperet per vulnera mortem. 

Dumque ibi vivificis inforret spicula contis 

Et multos aequaret humo falsamquo deormn 

Sternoret ad terram constautcv rolligionem, 

7ii*

(300 

MILONIS CAUMINA. 

70 Uuua inors, facilis, male lubricus atque auperbua, 

Turpis et impunis acurrilia probra susurrana, 

Quem merito vulgus vocitat cognomine Minimum, 

Obstitit infelix stolido bachante cacliinno. 

Sed mox arreptus miser atro daemone, plenus 

7s Quo fuerat pridem, cum vitae risit alumnum, 

Ipse suis manibus male sano menbra furore 

Discerpit scindit disrumpit diripit urit, 

Anteque quam patulos Herebi transcurrat hiatus, 

Dat certum indicium, duce quo deductus abiret. 

80 Ore uno stupeas millenas currere linguas; 

Tandem distortus vacuatur hospite et hoste, 

Qui ingratus rediens animam violenter abegit 

Abducensque facit secum penitrare gehennam: 

as 

Qui fuit incentor culpae, fit tortor 

Et quia sunt non laeta satis, quae 

in igné. 

scribimus, hinc iam 

Tristibus ommissis ad dulcia pergat harundo. 

III. Ergo ubi gens sancto vacuata décore relieta est 

Antiquis tenebris, voluit quia spemere lumen 

ïransmissum sibimet quam se substernere luci, 

no Lucifer ille nitens, cum iam repedaret ab illis, 

Pervenit quandam tandem lassatus ad urbem. 

Cuius honorificis excepit episcopus illum 

Obsequiis meritoque colens reverenter honore 

In manibus sacris latices profudit et ipsos 

95 Custodem monuit clausis inferre sacellis. 

Antistes namque is sat fidens extitit illis 

Optatam inyalidis praeberi posse medelam; 

Spes neque tam firmos animos certissima lusit. 

Tempore quo quidam residebat ad ostia templi 

too Mendicus, rébus pauper, sed lumine frontis 

Pauperior; quem hac affatur voce sacerdos: 

'0 homo, si fidei retines in pectore lucem, 

Ablue aqua clausos oculos, qua sanctus Amandus 

Abluit ille manus: hoc spondeo te renovandum 

105 Unguine lux rediens caecis infusa fenestris 

Monstrabit, sancti quantum benedictio digna est, 

Nec vacuus credens fidei virtute redibis'. 

Haec promissa carens mox pauper lumine credens 

Sumpsit aquas faciemque lavit: medicina lavacro 

no Est comitata pio: o rerum conversio! caeci 

Dum splendent oculi, fera mortis imago repulsa est. 

Die, rogo, quisquis ades, quanta virtute beatum 

Hune fulsiase putas, cum praesens corpore adesset, 

72 cognamîiioV minimumsic AKVIi 73 bacante il V 81 uacuatus^t V 83 ÀljdiicensA 

102 renitea V luoe/ V 103 oculoaclansosil 113 NuncA V 

72 Baudemund. V 20 leyis ac lubricus atque etiam apta cachinnana riaui varba, qufim vulgus 

niimiloûm (alii coda.: ioculurcm^ appellant.

VIT A S. AMANDI.LIBER IV. 601 

Ac prece quam celerem quivisse referre modelant, 

us Cuius lirapha manus lucis largitur honorem '( 

Cède loco, medice: trito cum pulvere quid stas? 

Pulvere enim caecari oculos res notior extat, 

iïae, si credis, aquae superant colliria cuncta: 

Quam mundae sordes! o quam purgatio pura! 

120 Quam doctus medicus, quo cuncta obscura refulgent, 

De cuius digitis stillant medicamina pulchris! 

Talia signa, sui, produnt, vestigia regis 

Quod sequitur: perpes hinc Christo gloria summo, 

Dignus honor iusto, quo non pretiosior alter 

125 Ad caeli regnum sociorum ex agmine venit. 

Obvius ornata dum sponso lampade pergit, 

Manat oliviferis mox igneus ardor ab ulnis 

Accendens propria reliquorum de face taedas, 

Fulserit et quanto, demonstrant facta, decore. 

130 IV. Dumque iter incoeptum variis virtutibus iret, 

Francorum ad regnum felici tramite venit 

Elegitque locum, quo verbum spargeret, aptum. 

In quo devota fratrum comitante cohorte, 

Qui varias Christi tulerant pro nomine poenas, 

135 Sacra monasterii construxit claustra novelli. 

Felix illa fuit sub tanto scola magistro, 

De qua multiplices procedunt iure sophistae, 

Pontificum numerosa cohors doctique patroni 

Ecelesiae, verbis puri gestisque nitentes. 

140 Gallia, iam rediit sanctus, laetare, benignum est; 

Sparge alacris flores: tibimet salvatio venit. 

Hac etenim non parte cadis, qua turris Olympo 

Contra sanguineas acies et bella Damasci 

Forte tulit caput, ultra et sidera constitit ipsa. 

145 Nam si pervalidae Oceani de parte procellae 

Irruerint, nullo quibunt transcendore pacto, 

Passibus egregiis qua gressum fixit Amandus, 

Si tamen egregii secteris iussa magistri. 

Est neque, quod metuas ferventi in turbine fréta 

«o Hoc ductore tuo, qui non debellat iniquos 

Armis, sed meritis hinc usque ad sidera notis. 

V. Tempore quo princeps regnum Hildericus agebat 

Invasasque gravi bello tractabat habenas, 

Dum fremorent reliquae Martis certamine gentes 

m Et gladii gladios, umbones redderet umbo 

Ac frater fratrem, genitus premeret genitorem 

Saevaque vastaret populos populatio multos 

Tempestato gravi 

totum grassanto por orbom: 

124 prOBÎotior A 

cellae]in mary.datti K 

125oxnminocarr. K 138 patronijmngistriA 141nlicris A 141 pro- 

120 Cfr. Uidth. 25, 1–13.

602 


Non turbo hic tenuit iustique ligamine vinxit 

ico Brachia nec tanta rerum vertigine victus 

Liquit opus coeptum lucris felicibus ardens, 

Sed regern petiit iam dictum commis illo, 

Quatinus illi aliquom praeberet iuro looolluin, 

Sacra nionasterii strueret quo sopta venusti. 

165 Quem, rnox ut petiit, princeps dedit; inde repente, 

Talibus in rebus quoniam fuit impiger ille, 

Ecclesiae iecit fundamina more sagaci. 

Dumque ibidem coeptis perstaret iustus in illis, 

Mummulus invidiae facibus flammatus acerbis, 

170 Urbs Ozidinsis cuius subiecta sedile 

Ornabat celsum variorum gramine florum, 

Indignans graviter sanctum impetrasse locelluni 

Evomuit furiis conceptum mente venenum 

Direxitque suos stimulante furore ministros 

175 Audaces animis atque armis amplius auctoss 

Illi acuens gladios, qui pacis lator in omni 

Orbe fuit, superi qui prompsit pascùa regni. 

Hunc, inimice ferox, cur tali fraude repugnans 

Persequeris carumque deo insectaris alumnum? 

i8o Audieras, tibi quae scansurus ad astra magister 

Pacificus dederit servandae foedera pacis ? 

Cur pignus hoc, dum meditaris inania, scindis? 

Cur te tanta tenet sceleris scelerata cupido?'1 

Nonne decens fuerat sudores tergere tantos 

185 Ac commune bonum sociali ornare labore ? 

Quid facient alii, dum quaeris, episcope, bella?'1 

Ac humana tuum si non natura reatum 

Conprimit, ordo, gradus neque te dilectio frenat, 

Suspice: fulminei venient de nubibus imbres 

i9o Placabitque tuos caelestis turbo furorea 

Angelicas acies armatas auxiliantes 

Ferre videbis opem signis yictricibus amplam, 

Ferre necem telis cui nunc minitaris iniquis. 

Carnifices quoque pulso loquens, qui iussa volebant 

195 Patrare et sceleris pariter consortia ferre, 

Quos aliena reos addixit missio noxae. 

Qui callente dolo se fallere posse putantes 

Illum, plenus erat qui puri flaminis haustu, 

Fingebant falso fallaces famine falsa 

Mo Aptaque rura satis se sancto ostendere posse, 

Si comitetur eos causa studioque tuendi. 

Callidus et quanquam miles simulaverit ore, 

Finxerit et tanto mendacia dicta prophetae, 

Quem monstrante deo nil clausum nilque latebat 

1(51fiilolilmsB 196 adilnxit 

160 Lucan, Vlïl lfl vertigine rerum attoniti. 180 lait. 13,34. 204 Cf'r. Iuvenc. 7 587,

235 aethoriiKV 

VITA S. AMANDI, LIBER IV. 603 

205 Occulturii fibris, nil toctum pectoris antris, 

Auribus in cuius sic mens ut lingua sonabat: 

Non tamon iniustis soolcrum latoribus ipso 

Obstitit aut saevis monstravit terga ministris. 

Tanta nec invictos anirnos formido pererrans 

210 Dispulit aut stabilem liquit constantia mentem, 

Martyrii iugiter quoniam fervebat amore. 

Et quanquam dederit non temporis optio votum, 

Martyris emerito non est fraudatus honore. 

Hinc superi magis est laudanda potentia Christi, 

215 Quod dedit huic palmam gratis sine vulnere mortis. 

VI. Iamque supercilium montis pia victima adivit 

Percussorque ferus, ceu quondam sanctus Isaac. 

Utque maligna manus, nimium crudelis Iesum 

Quando furore calens ad montis culmina nostrac 

220 Auctorem vitae pertraxit praecipitandum, 

Si tune posse velut furibundum velle habuisset: 

Haud secus, hic iustus cum staret mitis ut agnus 

Sub vacuis pietate lupis, mox caelitus atrae 

Collectae nubes oculos clausere malorum 

225 Nec Phoebea patet digno satis ordine lampas: 

His retrahit iubar et radios convertit in umbras, 

Qui rutilo spoliare student splendore lucernam; 

Lucida diffugiunt oculis, nox ingruit ampla 

Tempestasque ruit commixto grandine grandis. 

230 Ergo solo strati culpam iustumque fatentur 

Supplicium, veniam rogitant curvatur adorans 

In terram iustus pietatis amore repletus 

Ac menbra herbigeris prosternit in aggere glebis 

Nec prius absistit studio votoque precandi, 

sas Donec aetherei se submisere furores, 

Nimborum tonitrusque etiam cessere fragores. 

Dumque serena illis se reddunt aethra ministris, 

Noscunt, quam merito sit sanctus honore verendus. 

Ito domum, missi, factumque referte patrono, 

240 Carnifices alios ne post vos mittat Amando. 

VII. 0 nimium dilecte deo, cui militat aether, 

Cuius in auxilio caelestis machina frendens 

Bella parât, lumen retrahit loetumque minatur! 

Pro lituis tonitrus, pro telis igneus imber, 

245 Pro parais quassans inmunnurat arduus axis. 

Quid mirum est servisse tuis terrostria iussis, 

Quando elementa simul quatiuntur, fervet Olympus, 

Cum tibi, fida tuis spes, mors iniusta paraturï 

Et quanquam sint magna satis, quae gesseris ante, 

250 Plus tamen ista nitent, quae cacli ex arco rofulgent. 

Pulcher ubique, polo terra pontoque eomscans,

604 


Respice diffusos iam iam miserondo fideles 

Iliaque iugem precibus sacris deposce salutem, 

Quatinus invictas retinentes pectore vires 

255 Nec mala nos frangant nec mentem prospera raptent. 

VIII. Instat iter, iam iamquo sequentia gesta rétorquent 

Carminis exoursum: canitur res digna relatu; 

Mentio namque viri vencrandis laudibus apta est. 

Namque euangelium populo dum praedicat omni 

260 Nescius incoepti curam laxare laboris 

Lassatosque artus modica reparare quiète: 

Perlustrans pagi confinia Bellovacensis, 

Rossontus locus est, quo sanctus venit anhelus. 

Qua modicus ripis refluit sed Massus opimis 

265 Ubere frumenti copiosi et munere Bachi, 

Non procul a tractu, quem cursus complet Orollnac. 

Hic fuerat mulier geminis viduata lucernis, 

Fronte sub obscura noctis simulatio vera 

Haud brevibus spatiis densa caligine durans. 

270 Cuius nempe modum dum iustus comminus instans 

Scrutatur, didicit causas tempusque negatae 

Lucis et auguriis 

Frondicomaeque 

iustas quaesisse tenebras. 

deae se deservisse renarrans 

Ducit eum, rigidis ramorum flexibus arbor 

275 Quo caput oxtulerat perversa fruge colonis 

Noxia, loetiferum gignens radice venenum, 

Rustica plebs prisco quam consecravcrat hosti. 

Fudit et ut mulier plangens lacrîmansque querelas, 

Reddidit has sanctus miseranti pectore voces: 

280 'Non miranda refers, mulier caecata reatu, 

Cum proprio plangis discrimina crimine creta; 

Magna sed àdmiror quam sit clementia Christi, 

Cuius larga nimis te iam patientia portat, 

Cuius ad offensam proprio famulabilis hosti 

285 Emeritum retines damnum iustumque pudorcm. 

At tibi si superest amissae cura salutis, 

Assensum nostris iam nunc praebeto loquelis: 

Ocius audacter, dea quo stat pestifera, ito; 

Spe stabili confirma animum dextramque bipenni, 

290 Arbor ut ad terras iam proruat acta securi, 

Quam veneraris; enim citius promitto futurum, 

Credula si fueris, felicia vota reportans 

Quod capiescelerem menbrorum animaeque medolam.' 

Nec mora: dum properat mulier ducente puella 

295 Arboream truncare deam frondensque cacumen 

Relligione carens succisum tradere flammis, 

Perspiciens sanctus fidei venera bile lumen 

Interius fulgere crucis colebrabile signum 

252 raiseraudocorr, K "2(>3KostiomtusB i!64 massiis]in murij. fluuiuluaAKJi '

VITA S. AMANDI. LIBER IV. 605 

In frontis medio gemina inter tempora sculpit: 

;ioo Mox quoque conspicuus delatus oaelitus ignis 

Splenduit et clausae patuere in fronte fonestrao. 

Sic veneranda manus iubar infert atque relinquit 

Nox oculos exulque dies illuminat orbes 

Ac mediis tenebris aurora crepuscula fundons: 

305 Miratur radios frons illustrata serenos. 

Quam tamen inatructam veteres contemnorc culpas, 

Noxia quis pridem creverunt vulnera in illa, 

Incolumem linquens reliquos visurus amicos 

Dimisit sanctus, tanti largitor honoris. 

310 IX. Historiae manifesta fides, sed mysticus illi 

Intellectus inest silvis umbratus opacis. 

Quem tomptabo loquens festino pangere versu, 

Ut resonans antiqua novo simphonia flatu 

Impleat arentes supero spiramine versus. 

sis Arbor prisca fuit, qua vitam perdidit Eva, 

Nomen habens vitae, si culpis abatinuisset. 

Pro dolor! anguino nimium decepta suasu 

In loetum lapsa est, vetitum dum sumpsit edendum, 

Ad certum per lucra, ruons male oredula damnum. 

320 Sed crucis in ligno vita moriente piati 

Sunt scelerum morbi et vetiti transgressio pomi. 

Aspicis antiquam praesenti in stipite formam: 

Auguriis mulier cui dum famulatur ineptis 

Scire futura volens, etiam praesentia perdit 

32s Ac méritas caecata capit pro luce tenebras. 

Sed sanctus veniens errores dispulit atros, 

Arboris et docuit flexus succidere ferro. 

De quo magnificus cecinit Baptista lohannes 

Arboris eximiam radici instarc securim, 

330 Pulgenti nocuos quae truncat acumine sucos 

Et réparât celerem pia per colliria visum: 

Unguifer et medicus sic lumina reddit Amandua. 

X. Hocque, quod accumulans laudum praeconia iustus 

Magnificis gestis complevit. rite canamus. 

386 In grege multiplici, domini quem fecit alumnus 

Divinuin portare iugum, servire tonanti, 

Unus erat reliquis praolatus honore catervis, 

Ut victum sociis et congrua cuncta pararet. 

Qui dum monte tumens iussis parère magistri 

840 Despicit et vinum plaustris portantibus utens 

Ad fratres deferre suos sanctoque negare, 

Quod sibimet doessent quaesita véhicula, pergit, 

Sternitur infelix subiti discrimine morbi 

299 Boulpsit/( 303 orbos(cf. infra de sobr. /52(>)Xef 310 tlistoriaoest ni. AVl' 

816 Hieronym.l. pmj. f>,1(!Eva ciiiiunitnsaut vat; vclvil.i. 3ï8 Malth. ii, 10. 

PoETAK PftM'iL't*"TIM1*l.(-llriMTlIl*J 

LAT1N1AKVtCarOUMI111, ii. v 17 11

606 


Et fera 

345 Occupat 

paralisis vastans crudeliter artus 

et laxis in menbris regnat habenis 

Elataque nimis sumptos cervice rigores 

Ocius excutiens herbis flaccentibus aequat 

Ac miserum corpus loetali clade gravatum 

Pcstis acerba feris stringens hinc inde catenis. 

350 Sanguinis arebant siccato flumine venae, 

Languida et attractis marcebant brachia nervis. 

Ac tenuem flatum de nare frequentius efflans 

Singultus miseros mutus sermone iterabat. 

lam quoque progrediens animae calor ostia vitae 

355 Transibat; sed adhuc medicus vivebat Amandus, 

Cuius erat meritis aegro tribuenda medela. 

monasterio fratrum famulante cohorte 

Isque 

Navigio deductus erat, cum rite peractis 

Officiis mensis resideret sanctus edendis 

360 Esuriens epulis, dapibus sed pastus Olympi. 

Discipulique pater noscens miserabile vuinus 

Leniter arridens miseranti pectore fatur: 

'Magna quidem patitur, sed adhuc potiora meretur, 

Hune quoniam nobis iactantia vana rebellem 

365 Contemptusque facit, nimium quis deditus extat.' 

Dixit et electum fratrum de plebe benigna 

Presbyterum optatae gerulum iubet esse medelae 

Parte 

'Vade' 

data panis, calicis quoque pocula laeti. 

ait 'et monacho fer haec mandata iacenti, 

370 Hauriat ut calicem cum missi fragmine pania 

Crastina cumque dies nocturnas sparserit umbras 

Et sol flammicomus pure rutilaverit ortu 

Visurusque illum céleri properavero gressu, 

Excussus propriis pulao languore grabattis 

375 Incolumis surgat solidatis, impero, nervis, 

Obvius ac sano procedat corpore nobis.' 

Quid sermone morer, cum non medicina moretur? 

Missa etenim monacho patris benedictio vitam 

Reddidit et vires medico mandante recepit. 

380 Hinc celer exsiliit summo conamine; tellus 

lam prope functa suis enisa adstare columnis. 

Nec cunctatus iter iussum properare viator 

Adventante viro procedens obvius almo 

Occurrit sanus gratesque rependit opimas. 

385 Linguaquo porcusso dum format verba palato, 

Insonuit aermo clara de fauce loquentis. 

Surrexisse dehinc. vita remeante cadaver 

Admirans fratrum cecinit cum laude caterva. 

Qui tamen adinonitus mores mutare protervos 

390 Sospes cum venia sociis mirantibus ivit. 

Materiae locus est triplicatum texerc fîiuoni, 

346 Alataque A 349 stringitB 3(58an* Partom tint

VITAS.AMANDI.LIBEEIV. 607 

Pagina sed multo versu completa retlundat 

Nec capit ulterius finalis olausula libri. 

Pluribus et quanquam studuissem pangere verbis 

395 Gesta viri, quivisse tamen non ounota notaro 

Confiteor: nec enim tam parva peregit, ut ullis 

Dicere sufficiam seriptis aut promere metris, 

Quod fidei donum meritum moresque benigni, 

Quanta per aegrotos curatio gratia, quanta, 

400 Virtus bella labor patientia palma triumphus. 

XI. Haotenus ad finem celerans, oratio, ducta es 

Tramite difficili: nunc cur per devia coeptum 

Flectis iter, timidis et te convertis habenis? '1 

Forsan ob hoc, subtriste aliquid quia gesta loquuntur? 

405 Pro! pudor est rutilo eomptum fulgore beatum, 

Egregios cuius mores desoripsimua usque hue, 

Qualiter ad. vitam per mortis limen eundo 

Transierit superi poiieiidus in aetheris aula, 

Diffugere et finem lacrimoso pangere cantu. 

410 Calce tenus ductum metuens concludere textum 

Si refugis functum, vel die: 'per saecula vivit': 

Vivit enim angelicis sociatus rite catervis. 

Tristitiam liquit moriens planctumque per arva, 

Laetitiam fecit caelestibus arcibus amplam; 

415 Terra tenet terram, concrescit pulvere pulvis 

Mortuus in tumulo recubans per dona coruscat, 

A.st speciosa choris anima est coniuncta supernis. 

XII. Nempe monasteriis per rura, per oppida sparsis 

Celsior et melior sese structura levavit 

420 Helnonis nostri. Locus est de flumine dictus, 

Quod recipit largoque sinu Scarb purior effert. 

Qui fonte ex gemino Iordanis more meantes 

Dulcia commixtis coniungunt basia labris, 

Quo tumulum retinet sanctus virtutibus auctum. 

425 Qui locus inmenso decoratus honore nitescit: 

Pax ibidem pietas bonitas concordia pollet 

Spesque fides fraternus amor dilectio summa. 

Omne bonum retinens ad caeli culmina tendit, 

Omne malum vitans discrimina noxia pellit 

430 Nulla poricla pavens; ubi debilis omnis et aoger 

Vota petita fide in médium currente reportat. 

0 locus! o felix fecundo germine cespes, 

Cunctis macte bonis, aeterna in saecula salve: 

Veste ove messe bove alite melle ape flumine pisce 

435 Glande sue flore fronde imbre gramine vite, 

Omnibus his pollens tali modérante colono, 

Omnibus his renitons hoc focundante patrono! 

402 mine cur) sed mineB 404 substricte l' 405 Pro tlolur./)' 417 desinilK 424 saneuis 

retiuotr1. A 431!tnornutaJi 437 renitesI> 

77*

608 


Plumina dant pisces, segetes terrestria solvunt; 

Escis nempe cares nullis, quia fruge redundas: 

440 Incola namque famem non ore, sed auribus haurit. 

Item cànimus miram, quae credula corda requirit: 

Vivere post mortem a. 809 

poteris hac scire beatum. 

Curricula annorum centum vergente recursu 

Transierant, numerus pariter partitus et idem, 

445 Transiit aetheream quo vir venerandus ad aulam, 

Cum corpus tumuli disiecta mole levatum 

Incolume inventum est et dens sublatus ab ore 

Fudit sanguineas ut vivo e corpore guttas. 

Abneget hoc, facile est, quisquis de corpore lesu 

450 In cruce confixi percusso militis hasta 

Non credit manasse sacras cum sanguine limphas. 

Si quaeris testes fidei virtute vacillans, 

Ilue venias, moneo aspicies diversa virorum 

Agmina multiplicesque 

senes aetate verendos, 

456 Vas quoque susceptos poterit monstrare cruores. 

XIII. 0 genitor pastor doctor nutritor amator, 

Quo locus iste nitet tantorum dives lionorum, 

Quem caeli regnum veneranda pace receptum 

Exaltat decorat conlaudat honorat adornat: 

460 Intercede, 

Ac largire 

piis veniae commercia servis 

tuis consortia lucis alumnis. 

Cumque deus veniens cunctum concusserit orbem, 

Cum tremulam terram velox exusserit ignis 

Et sol detracta ceu saccus luce carebit 

465 Lunarisque globus furvo claudetur amictu, 

Sulphur pix horror tortor tormenta caminus 

Affuerint iudexque sedens iustissimus illic 

Sanctorumque cohors ornata sedilia habebit, 

Inter et hos proceres cum celsum iure tribunal 

470 Consulibus iunctis consederis arbiter orbis, 

ludicium et iuetum libris pandetur apertis: 

Eheu. quid faciam tune? me quis sanctus ab ira 

Conteget 

Cladibus 

instanti 

eripiet? 

quae me defensio tantis 

cuius sub tegmine montis 

475 Abscondendus ero, flammis ne exurar acerbis'?'1 

Quod me tune operis iusti velamen opertum 

Eximet et tanti secernet ab igné camini? 

Oro, tui tune, sancte pater, miserere poetae, 

Dextris atque tuum turmis ooniunge Milonem: 

480 Extremum sat erit vel commeruisse locellum. 

Est etiam mihimet fiducia magna misello 

Hoc opere horrendos extingui posse furores, 

Scemate quod vili scriptum est, sed vate fideli. 

Parvua honor carmen stolidum est, sed grandia amoris 

485 Sunt mihi vota tuis in laudibus, optime pastor. 

4.40hansit V 444 iadem V 452 quaeras A 463 ont. V 474 teeminolr

VITAE S. AMANDI LIBER IV. VERSUS VULFAI. 009 

Et si respicias animi praecordia nostri, 

In his quam fuerit nobis devota voluntas, 

Non damnanda aderit, velut aestimo, parva facultas. 

Orbis honor nostrumque decus, pater aime, valeto; 

490 Ante tuum tumulum iugiter recinemus: haveto. 

Tu dignus salve, nobis praebeto valere. 

XIV. En 

Ad laudem 

opus, aime deus, hominum sator atque 

obtulimus praeclari praesulis istud, 

redemptor, 

Acceptumque tuis ut sit conspectibus, oro. 

95 Omnis in ecclesiam mundus sua munera defert: 

Ille nitet sensu velut auro, munus et alter 

Argenti eloquio portans candescit honesto 

Cantorumque chorus vocali concinit aere; 

Fertur 

500 Offert 

ab hoc coccus gemino bis tinctus amore, 

et tortam carnis maceratio bissum; 

Lignum incorruptum 

EXPLICIT VITA BEATI AMANDICONFESSORISCHRISTIDE PHOSAOltATIONE IN HEltOlCUM 

CARMENMETRICO STILO TRANSFUSAHABENSHBELLOS MI. 

VERSUSMDCCCXVIII. 

IN QUIBUSCONTINENTUR 

hic corpus gerit inmaculatum, 

Actibus ille piis ceu pulchro splendet olivo 

Perfususque bono ut timiamate fraglat odore 

Ast ego munificis commixtus coetibus assum 

505 Pauper egenus inops trepidans confusus et angens, 

Qui fero nil placitum, quod in aram ponere fas sit. 

Pellis ob hoc mihi rubra, genas verecundia pingit. 

Hoc carmen textum caprinis offero pilis 

Meque simul hircum pro crimine mortificandum. 

5io Sed qui pro minimo viduam quadrante beasti, 

Munera, quae solvo, placato suscipe vultu 

Et tua laus nostro perduret in ore per aevum, 

Qui sôlium regnumque tenes per saecla supernum. 

Cai'e, meum completur iter, requiesce, viator. 

503 flagratA Il aeroicumV.U i. q. c. u. 1. DCCCXVIIl 

B\ om. I* [vu.] iuclpll K uersus 

uulfagiA operis inilmiisA 3 Inlget A 4 nequeantAK 8 Cniiis V cuius] eius I': cf. iu/'rn 

III 1 14llucbahli twrmm 10 ningmurusB 

[vu.J De Vulfaio, Hinanaro, Teuérico,céleris v, supra pag. f>5S. 

vu. 

VERSICULI VULFAI IN CONFIRMATIONE OPERIS. 

Carmina sidereos merito scandentia campos 

Ut vigeant nostro, Milo, favore petis. 

Quorum vis tanta est talique refulget honore, 

Ut nequeat nostro dicier eloquio. 

5 Aurea materies argento cingitur albo, 

Ornat et eloquium lucida massa suum. 

Non opus, ut nostri decorentur famine verbi 

Eius honore vigent, cuius amore nitent. 

Haec arcliipraesul toto notissimus orbe 

to Hincmarus verbis sustulit eximiis.

610 

MÏLON1S CARMINA. 

T'l' 1 

Ilaec pater et dominus, Cameracae gloria plebis, 

Teudricus tali laude beavit ovans: 

'Carmina dulcisono nimium currentia pleetro, 

Digna manete polo, macta valete deo'. 

15 Praebuit his stipulam praeclarus episcopus Emmo, 

Affigens digitis pulchra elementa suis. 

Haec pater et pastor clero gratissimus omni 

Mitis Adalardus extulit ore pio. 

Haec tuus haecque meus Haiminus iure magister, 

20 Quo duce, firmavit, devia nemo petit. 

Corpore praemodicus, sed mentis acumine magnus 

Teudingus dextram praebuit ipse suam. 

Quae domus, oro, ruât tantis suffulta columnis? 

Flumina nulla pavet, flamina nulla timet. 

25 Sed tamen ut numerus septenus sit perfectus, 

Septima sum tecto, Milo, columna tuo. 

Sunt equidem nostro tua carmina, digna patrono 

lu.dicio nostro, cuius honore micant. 

Virgilii pulchro suras iam cinge coturno, 

30 Sed supera falsum vera canendo virum. 

II. 

Lumen in aethereo, quo clarus haberis, Olympo 

Monstrasti monachis, praesul Amande, tuis. 

Da famulis ambire tuae consortia vitae, 

Ut valeant donis participare tuis. 

III. 

KAROLO IMPERATORI AUGUSTO HUCBALDUS. 

i. 

Aurea lux mundi, Francorum gloria regni, 

Inclite Caesar, ave, spes et honor patriae. 

A proavis nomen retinens, pariter quoque numen 

Carus christicolis Carolus es populis, 

11 camaracaeV 15 eramo]imoA 

[IL] Milo de elevat. S.Amandi c. 2 (A, 88. Febr, 1 893 = Aligne 121,983):finitis tnatntinoram 

aolenniis ao die iam olarescente (se. 20. Sept. 855) vulgafcafacti fama (sa. cereosad S. Amandi sejmlcrum 

diinnitus esseaccensos) omne monachorum agmen in basilicatn venit atque trinitiiti excelsis 

laudibus yocibnsque iubilantibus benedixit missarum deindo solennia pro eiusdem honore patrio 

ultra solitum devotissime iraplevit cuius inexplicabilis molodiao cantilenam dintius protelatain ego 

ipse, qui haec describo, eoram positus et audivi auribns et ignem oculia vidi atque hos etiam vovsiculo» 

in ipais concentibus tîinto pontifici dixi: Lu mon – tuis.4.

VERSUS VULFAI MILONIS HUCBALDI. 611. 

5 Cui deus, imperio mundum qui condidit almo, 

Imperii sedem praebuit ipse piam. 

Hinc quia nobiliter regni moderaris habenas, 

Affectant cuncti flectere colla tibi 

Subque tuo totus concurrit foederc cosmus 

10 Te rectore sibi iura petens fieri. 

Quin etiam tanti congaudens principis omen 

Orbis Roma caput subdidit 

Plura sed ut paucis concludat 

ipsa caput. 

pagina verbis: 

Cuius amore cales, eius honore potes. 

15 Praeterea, quoniam commissi iura decenter 

Disponis regni tu quoque lege dei, 

Interius dum praefulget sapientia sensus 

Exteriusque domus praenitet ex opibus, 

Cum Salomone potens, prudenti pectore pollens 

20 Terram laude reples, mente superna tenes. 

Et quia praecelsae rimaris dicta sophiae 

Huicque frequens animus gaudet adesse tuus, 

Suscipe magna quidem, sed parvo pondere dona, 

Quae tibi nàNA6KT6C aggregat hic pariter, 

25 Quo rudis et priscae legis congesta nitescunt 

Famina, quae biblo scripsit in hoc modico 

Milo, poeta tuus, noster didascalus idem, 

Ingenium cuius hoc bene prodit opus, 

Carmine qui quondam vitam descripsit Amandi 

30 Praesulis eximii, detulit atque tibi. 

Hune quoque conscriptum vestro sub honore libellum 

Dum cuperet yotum per celebrare suum, 

Occidit humanae persolvens debita vitae, 

Carpens aethralem sic super astra viam. 

35 Sed prius algentes quam vita relinqueret artus, 

Iusserat ista mihi pignora cara dari. 

Hinc aestu coepi sed mox angoris aduri, 

Frontis in hoc libro quid facerem titulo, 

Non reputans illum fas demere, nomine claro 

40 Cum foret insignis principis Ausonici. 

Haec dubiam stabilis fixit tamen anchora mentem, 

Ne fleret titulum pagina muta suum, 

Quin vice defuncti supplex sua munia oomplens 

Ipso darem faustis Caesaris haec manibus. 

45 En opus, en coeptum tanto 

Examen vestrum spectat 

sub nomine carmen 

adesse pium. 

Hue ados, Augusti olemciitia, semper in omnes 

Quae virtute vales et bonitate viges: 

Sobrietatis habes laudes hic bolla trophea 

50 Ingenio vigili, carmine scripta brevi. 

[III.] [i.| 23 pnruosed E 

[III.] [).] 25 rudis lex i. nomm lestamentuin,ut apud Sedulium,Aldhehnnm,Alwhtum.

612 


Quae si forte tuo donentur nempe favore, 

Ad dccus ecclesiae fers pia dona sacrac. 

Hic via, vita, salus, divis hic inclita gazis 

Dona dei rutilant, quae super astra vocant. 

55 Quo te decursum post hoc feliciter aevum 

Regna beata tenens collocet omnipotons. 

Haec igitur, salebro sint quamvis carmina vorsu, 

Obsecro ne temnas, rex pie, sed rolegas. 

Caesar, vive potens, felix, sine fine valeto 

60 IIucbaldique memor sis, rogo posco precor. 

Si bene te tua laus taxat, sua laute tenobis. 

GLORIOSO REGI KAROLO MILO SUPLEX. 

Principibus prisois vatum placuisse Oamonas 6 

Novimus et sumptos tali pro munere honores. 

Virgiliusque suum calamo trivisse labellum 

Non doluit, quoniam amissos servavit agellos. 

5 Naso, Tomitanis peregrinus et exul in oris, 

Carmine multiplici mulcobat principis aures. 

Porphirium variis quae pinxit metra tabellis 

Solvere exilio biathanaton, ore putentem 

(Christicolis vomuit quia plurima probra nefandus, 

10 Conqueror auxilium vos huic tribuisse, Camenae). 

Tarquinius Priscus Cùmanae scripta Sibillae 

Empturus pretii pondus causatur énorme 

Et dare detrectat, quod vates avara requirit, 

Sed tribus exustis nimio discrimine libris 

15 Sex reliqui sero pretio taxantur eodem. 

Graeculus Augusto cum ferret xenia metri 

Et caperet nullum tanto de principe donum, 

Non ille audaces compescuit ante Camenas, 

Donec, ab Augusto elicitis vel versibus, ipsi 

2o' Redderet oblato geminos pro carmine nummos 

Disticon accipiens pauperque minuta rependens 

Se largum memorat, regem condemnat avarum. 

Post oblatus ei corvus, dum voce salutans 

Spernitur, has deflens effundit ab ore quorelas: 

25 Impensas operas memorans periisse nec ullum 

Solamen baiulo se posse rependere egenti, 

ii. 

61 versuinrecurrentembis ita, ut crux inde formetur, posueruntAÏS [u.J 5 tamitaniscorr. A 

[il] 1 Cfr. Ilor. Epi. 1 17, 35; MilonemHucbaklm imitatkr in invocxitianeante Laudem calvorum, 

ut adnottmt J)esplanque. Cfr. Mol. II 34. 4 Vide e.y. Donativit. Verg. (Sueton. éd. lïei/ferscheidpag. 

59). 7 Porphyrium Optatianmn et phUosophumPorphyvium,de quo legerat ajnid Hieronymum, 

in wnuin conf'iulit. 11 Cfr. Sen. ml Ae.n.KV72. 16–22 Cfr. Maerob.,Sat. 7/4,31. (uwie 

eandemhistùriunculamsumpsilWibaldm Monum.Carbeiens.éd. Jaffépag. 288). 

l. c. 30. 

23– 28 Cfr.Macrob.

HUCBALDI VERSUS. MILO DE SOB1UKTAÏE. 613 

Sicque negata prius commercia plura reportât. 

Milo, poeta tuus, rex illustrissime regum, 

Corvus ego crocitans humili te voce saluto, 

30 Perfidus ille Noe non qui pia claustra rofugit, 

Sed qui mane pium pavit, qui vespere vatem. 

Multiplici vestro quia mens mea fervet amorc, 

Hoc satis exiguum transmitto poema precovque, 

Ut tibi tuta salus et perpos gloria cuncto 

35 Tempore sit vitae, donec translatus ad astra 

Cum Christo maneas, vigeas cum regibus almis, 

Sitque ex te genitis felix successio regni. 

Carmina lege carent, si praemia nulla merentur. 

l'oETAKLAT1MAKVIC'AROLINII), iî. IÎS 

III. 

UTILIA TELA SACRAE PARCITATIS ADVERSUS COQUUM BABYLONIS 

DE DIVINAE SGRIPTURAE PHARETRIS EDUCTA. STUDIO MILONIS 

CAENOBITAE AMANDI ALMI AC BEATI CHRISTI PRAESULIS. 

HAEC CAUSAS OPERIS COEPTI PRAEPATIO PANDIT. 

Sobrietas caput huius erit finisque libelli, 

Pro qua distinctas acies ad bella vocavi 

Telaquc divinis collegi plura pharetris. 

Milo sacerdotum minimus peccamine magnus, 

5 Praesul Amande, tuam qui scripsi carmine vitam, 

Hune ego, lector, ovans calamo currente notavi. 

Cum monachos nostros iam vespertina sinaxis 

Oogeret ad solitos dicendos cantibus hymnos, 

Immeritum me stare choro tune compulit ordo 

10 Maerentem pro causa animae scelerumque moorum. 

Tune praecentor agens fraternam hac voce cohortem 

Sustulit elatum super alta cacumina rithmum 

'Hymnos, o socii, cantate et cantica Sion.' 

Quo cantu admoniti qui stabant arte periti, 

15 Emissas reboant alta usque ad sidcra voces: 

'Sedimus ignotos dirae Babylonis ad amnes, 

In ramis salicum suspendimus organa nostra' 

Namque hic psalmus erat, quem tune chorus ille canebat – 

Se neque posse aliéna in terra dicere carmen 

29 cracitans./? [m.] 5 scripsiqui E 8 yrnnoseorr. A 

30.31 Cfr. Sedul. C. p. J 170–176. |m.J 3 Cfr. Aen. K501. 13–'21 l'sal, l;j(j, 1 «upiT 

(lamina Bn-bylonisillic sodiimis et Ilovinius, cum rocordavenuii'Sion. 2 in sulicilm.s in medio cius 

suspendimus orgitna nostra. 3 quia illic interrognvcninl nos, qui euptivos duxerunt nos, vcih:i 

cantionnm. et qui abcluxorunt nos: 'liytunnni cantate nobis de eantiuisSion'. 4 quo modo canlaliiimis 

cantioum domini in terra aliéna? 16 PrudetU.Ditl. 23: 

(SonsHobracofum pocoaniinocapta fréquente 

Flcventt exilium dirai: Habylonis ad aimics. 

ïum patrios cuntan.' modos pru-oueptiirocusat 

Organaque in nunis salieis siisptmdit amarac.

614 


2o Illud, in antiqua patria quod ferre solebant, 

Hic quia captivi lacrimosis planctibus irent. 

His ego tune stupui; postquam me corde rocepi, 

Mente revolvebam patrum documenta priorum 

Percepique, bonis gula quod contraria cunctis 

25 Esset, florigero pro qua dopulsus ab horto 

Primus Adam vallem natos generavit in istam, 

Quo puer a cunis et matris ab ubere vagit. 

Ac veluti populus sancta a tellure fugatus 

Septimanisque decem annorum in Babylone locatus 

30 Fletibus organicos cantus mutavit amaris, 

Non aliter nobis hac in convalle gemendum. 

Haec mihi causa fuit hos versu scribere trenos. 

Suggere verba mihi veniens, o spiritus aime, 

Sensibus inque meis rorem diffunde supernum, 

35 Ut, quod lingua canit, faciat manus, actio firmet, 

Sermo meus sit cordi habilis, suasibilis auri, 

Corrigat auditus, lectus struat ordinet actus. 

Tune certo sonitu tuba belli classica clanget, 

Tune non vanescent nec in aera verbera abibunt, 

40 Si concordet opus calamo, si dextera plectro. 

Annue, Christe, queam quo laudes sobrietatis 

Promere, dactilicis et scribere digna Camenis. 

IV. 

HIC PROLOGI FINIS. TITULI HINC EX MORE SEQUENTUR. 

I. Israhel captivus in Babylone absentiam sanctae terrae defiesse narratur. 

II. Coquus Babylonis templum dei incendisse memoratur. 

III. Allegorice eadem declarantur. 

IIII. Flendum in huius vitae exilio, ut ad patriam redeamus. 

V. Documenta a protoplasto sumenda, qui pro gula paradiso pulsus est. 

VI. Quod Noe vino nimio sumpto a filio derisus est. 

VII. Sodomorum saturitas ac poena et Loth ebrietas notatur. 

VIII. Esau pro ingluvie primitiva sua fratri vendidisse damnatur. 

VIIII. Populus Israhel carnibus pastus concupiscentiae poenam luit. Qui item post 

esum idola coluit. 

X. Dux Aoth ventriservium Eglon sica scidit. 

XI. Samson mel de fauce leonis sumpsit. 

XII. Samuhel gastrimargum Agag in frusta dissecuit. 

XIII. Heliae sobrietas angelicis cibis pasta ad paradisum reducitur. 

XIIII. Heliseus prophetas reficiens amaros gustus ollae dulcorat. 

XV. Danihol abstinens legumine pascitur. 

XVI. Iudit sobria caput Holofernis retulit. 

XVII. Hester ieiunia Aman ad crucem subrigunt. 

XVIII. Septem fratres sub Antiocho pro continentia trucidantur. 

XVIIII. Actus priorum patrum broviter commemorantur. 

XX. Virtutum et vitiorum pugna in antiquis figurata monstratur. 

26 Cfr, Psal 83,7. 29 Kg. Dan. '.),2. 39 ftudenl. Apoth. 404 verbera Hnguiic.

DESOBRIETATE LIBERI. 615 

XXI. Utilis admonitio et de dei avmatura agitur. 

XXIT. Turris aodificanda virtutum sumptibus docetur. 

XXIII. De praeceptis geminae dilectionis et veste illius. 

XXIIII. De vitio invidiae vitando. 

XXV. Contra superbiam plurima exempla humilitatis. 

XXVI. De avaritia, quae plurimos perdit. 

XXVII. Documenta contra hanc et de multiplici proie illius. 

XXVIII. De fructibus elemosinae et vilico euangelico. 

XXVIIII. De fame divini verbi et in praesenti laborandum, ut in futuro vivamus. 

XXX. De pugna Ionathae mirabili et quod violato ieiunio proximus periculo fuerit. 

HIC FINIS TITULI TEXTUS NUNC IPSE SEQUE'fUR. 

INCIPIT HIC PRIMUS DE SOBRIETATE LIBELLUS. 

I. Hebraicus populus semper peccare suetus, 

A Solymis profugus patriisque abductus ab arvis 

Et nimis ille suo miser ab Iordane remotus 

Plangebat circum Babylonica flumina tristis. 

5 Conditione pari, parili non crirnine capti 

Fletibus augebant plebis lamenta prophetae. 

Maerentem vidit Chobar alveus Ezechielem 

Qui gravitas nostro fertur sermone Latino 

Quem dicunt Tigrin; de quo Raphahele iubente 

w Extractus piscis caecatum lumine Tobin 

Reddidit exactos luci post quatuor annos; 

Vatidicus Danihel iuxta quem somnia viditt 

Multaque divinis capiens oracula signis 

Tempora venturi Christi descripsit in orbem. 

15 Eufrates quoque Hieremiae lumbare putrescens 

Abdidit, historice si dictum creditur actum. 

Haec alias: fletus causas nunc pande petenti, 

Spiritus aime, mihi (Aonias non invoco Musas, 

Pierides Siculis mixtae iam longius absint); 

20 Da mihi, quod dicam da, linguae ut concinat actus. 

4 babilonica(similitcrmisteriumtipîcussoillatantumnonomnibusloti», cfr. supra pay.58'2ad v. 141)A 

7 Hsech. 1, 1 et factutn est in tvigesiraoanno cumessemin mecHocaptivoruni iuxta Huvium 

Chobar. 8. 9 Hierom/m. comment,in Ezecli. 1, 1 (Migne 25, 18) captivum sedisae populum super 

fluminaBabylonisDavid prophatat (Psahn. 136); Chobar antoin aut nomen est tluiuinis aut certe iuxta. 

interpretationem suam, qua in 'grave' vertitur (cfr. Hieron.onommt.éd. de Lagarde juig.57, 9^, Tygrim 

significat et Euphratem. 9 Tob. 6, 1 profectnsest Tobias et mansit iuxta fluvhimTigris. 2 ecce 

piscis immania exivit 4 et dixit ei angélus: 'trahe cum ad te'. 11,7 dixitque Raphaël ad 

Tobiam: 'accède ad patrem tuum (Tobiam) 11,8 stiitimquo lini super oculos eius ex Telleisto 

piaois et videbit pater tuus lumen caeli'. 12 7)an. 10,4 eramiuxta fluvium, qui est Tigris f>et. 

leTavi oculos meos et vidi. 9, 25 ani mailverte: ab exitu senuonia, ut ileruni aeditîcetiir feriisalcni, 

usque ad Christum ducom 15 Jeran. li), 7abii ad Euphratim et tu 11 hmibaro de loca. ubi 

absconderam illud: et ecce coniptitruerat lumbare haec dicit domiuus: 'sic putvescere laciiim 

superbiam Iuda,' 18 Railbert. Paschas. cariit. IV 1 (nuprti ptiff.;y|' IUJS. 1. 

l'"fnn- 78*

G 1(5 MILONIS CARMINA. 

40 *uml>rani A/'J 

Exulibus patriae miseris absontia sanctao 

Venerat in mentem et speciosi culmina Siou 

In quo conspirai steterat 

prius 

aula sacelli; 

Quod Salomon 

quondam 

ter cocto ornayerat auro; 

2.1 Quo Parius 

lapis 

et hiacinthina vela 

nitebant, 

Beselehel docta quae noverat arte peritus 

Do tenui lana, quam pectunt arbore Seres, 

Serica purpureis intcxens stamina tramis; 

Quo sancta a sacris cortina aurata 

séquestrât; 

30 Arca ubi de 

lignis obrizo tecta métallo 

Cum tabulis manna servans 

virgamque Aaronis, 

Quae cum flore nucem peperit, sine semine fructum: 

Nucleus ex 

virga genitus de virgine Christus. 

Sic patriarcha lacob tres nudat eortice 

virgas, 

35 Ut varios ovium foetus 

conceptibus edat, 

Dum 

pastae 

ad 

potum monitu pastoris aguntur: 

Qui sitit hue veniat, quo 

vitae 

pocula sumat. 

Sed breviter virgas quas diximus arbore sumptas 

Expediam, 

si rite patrum documenta recordor: 

40 Ex 

platani foliis, umbra 

quia spiritus alma 

Sanctus in umbrata formavit 

virgine Christum 

Hinc cortex storacis, suaves quia spargit 

odores 

Virgo deum 

gignens, quem radix signat Iesse; 

Virga nucis, Christus quoniam nucis est cibus intus 

45 (Cerne deum nostro velatum corpore Christum). 

22 Cfr. supra pag. 613 ad praefat. v. 13. 23. 24 3 Reg. 0, 20 operuit illud (oraculwn) auro 

purissimo 22 nihilque erat in templo, quod non auro tegeretur 36 et aedifleavit atrium interins 

tribus ordinibus lapidum politorum. 26 JSxod. 36, 1 fecit Beseleel 8 feceruntque cortinas X de 

bysso retorta et liyacintlio et purpura coccoque bis tincto. 27 Cf. Ge. 1/120. 28 Cfr. Fortunat. 

V. M. II 88. 29 JExod. 26, 33 inseretur vélum per circulos, intra quod pones aream testiinouii, quo 

et sanctuarium et sanotuarii sanctuaria dividentur. 30 Eocod. 37, 1 fecit Beselee] et arcam de lignis 

setirn 2 vestivitque eam auro purissiino. 31 Jïxod. 16,34 posuit illud (mon) Aaron in taljernaculo 

l'eservandum; Numer. 17, 10 dixit dominus ad Moysen: 'refer virgani Aaron in tabernaculum t'.esti- 

monii, ut servetur ibi'. 32 Numer. 17, 8 (Mnyses) invenit «prminaaso virgani Aaron et. turgentibus 

gemtnis ernperant flores, qui foliia dilatatis in amygdalus deforinati sunl, ,'iii Pxeudo-Melito ed. Vitra 

Spuàleg. Solesni. 7/378 nuees incarnatio: 'et virga gerniinavit nuces' (cf. Sabotier Biblior. sacror. kit. 

version. antiq. 1297). 34 Gen. 30,37 tollens Iacob virgas populeas viriiles (Hicronym. quuest. in 

genes. l.c. éd. Migne 23, 984 quamquam LXX [non populeas, sed] styraoinas habeant; Cyprian. 

ed. Peiper gènes. 983 storaci mox altéra [virga] dempta est) et amygdalinas et ex platanis, deeovticavit 

eas 38 posuitque eas in canalibus, ubi effundebatur aqua, ut cum venissent grèges ad bibendnni, 

ante oculos habevent virgas et in aspectn oarura conciperent. 39 factumque est, ut oves pareront iiiacu- 

losa et varia. 37 loh. 7, 37. 40 Pseudo-Melito 1. c. pag. 109 unibva incarnatio dei: 'ut virtus 

altissimi obumbrabit tibi' (Luc. 1,35). 48 les. il, 1. 44 Augustin. senn.VAb (éd. Migne Viltiti) 

quod haec virga, (Aaron) nuées produxit, imago doniiniei corporis fuit. mix enim trinam liabot in 

suo eovpore substantiae unionem: eorium, tesiam et nuclenm in corio nucis earnem signilicat 

salvatoris, quae hubiiit in se anperitiitem passionis. in imeli'o int.i»rim-cin déclarât dulcedinein deitatis. 

45 V.fr. infra II IÎ7.

73 castrimargia et sic deinceps fl 

DE SOBRIETATE LIBER 1. 617 

Sed tamen, ut coeptum repetam 

iam carmine planctum, 

Captivus populus 

cur fleverit, explicet ordo. 

II. Rego 

sub infando Nabugodonosor Nabuzardan, 

Miles sive coquus qui nomine, turpior 

actu 

so Extitit et raptor, quo 

non sceleratior alter. 

Hic domini 

templum 

toto venerabile saeclo 

lure ininisterii spoliavit 

et 

ignibus 

arsit. 

Aurea vasa dei fervontis ab igné 

culinae 

Immundis manibus tractabat, spurcus 

ut ollas, 

m Ex quibus 

ardentes 

rapiebat 

furcifer escas. 

Partem vasorum rex abstulit; iste 

reliquit 

Improbus 

intactum nil et nihil inviolatum. 

Principibus 

fretus septenis rex prius urbem 

Obsedit clausit patefecit 

diruit arsit; 

go Iste manus audax nec ab ipso altare removit. 

Hic capitella, 

bases confregit ad usque columnas; 

Iste etiam vitreum mare transtulit in 

Babylonem 

Et labrum ac ciatos, fialas lebetesque creagras. 

lste sacerdotes et septem consiliares 

65 Bellacesque viros et scribas 

70 

48-70 élieg. 24,11 venit Nabuchodonosor rox Babylonis ad civitatem (Icnisaicm). 13 et protulit 

inde omnea theaauros domus domini et eoncidit univers;e vasa aurea 14 et transtulit oiimoin 

lerusalem nihilque relictum est exceptis pauperilras populi terme; lerem. 52,12 venit Nabuzimlan 

princeps militiae («p#tlM«j'«(M>s LXX, cf. Augustin, quaest. 127 in gènes, nolunt quidam pmepositum 

coquorum interprotari, qui Graece ÛQxwb'^d0^ dicitur, sed praepositum militiae nain sic appellatus 

est ille, quem Nabuchodonosor misit, pênes quem potius invenitur primatus fuisse militiae) 13 et 

incendit domum domini. 17 columnas aereas, quae orant in doiuo domini, et bases et marc aereum 

(vitreum unde Milo munpsertt, igno-ro), quod erat in cïomo domini, confregorunt Chaklaei 18 et 

lebetes et creagras et psalteria 

et phialas et mortariola et omnia vasa, quae in ministerio t'\ierant, 

tulerunt; et hydrias et thymiamateria et nrceos et pelves et eandelabra et mortaria et eyathos 

tulit magiater militiae 20 et columnas (et bases 4 Beg. 24, 1G) 22 et eapitella 24 et tulit 

sacerdoteni primum et secundnm 25 et ennuehum, qui erat pvaeposihis super viros bella- 

tores, et septem viros, qui videbant faeiem regis, et scribam principeni militum, qui probabal 

tirones, 27 et perenssit eos rox Babylonis. 58 principes sopteni, (juia praeter gastiïmorgiam seplem 

sunt nilia principalia 72– -81 Imdor. Allegor. 127 (Migne. 8.-i, 110) Nabuohodonosm- rex typus diaboli 

fuit, qui liaereticorum pleboni «rroris captivitate devictjim de Iftnmalem, i. de ceolesia, in Uiibyloniitin. 

i. in ignorantiae confusionem, abduxit. T28 princop» coquormn qui muros lervisalem subvorl.it, hoir 

atque 

eunuchos 

Tyronesque probos iugulavit fudit abegit, 

Rex 

quibus 

infandus (sed 

huic feritate secundus) 

Clemens ante fuit; nulla hic 

pietate pepercit 

Crudelis cunctis, solo hoc laudabilis actu: 

Pauperibus 

nudis vacua in tellure relictis. 

III. Mystica 

cuncta tibi lectori haec lectio signat. 

Rex ferus est zabulus, cuius coquus impietatis 

Illud erit vitium, quod gastrimargia fertur, 

Ecclesiae in populos quae vastos suscitat 

ignes. 

signifient, (juod omnes, qui venti-is desiderio surviuiit, virtufes aniuiae desl.ruunt..

018g 


75 Pauperibus parcit, quia his dominatur ogestas; 

Divitibus patulas in fauces ingerit offas. 

Dicam, quod dolor est: sacratis impia vasis 

Turpiter adtactis iam nullum praebet honorem. 

Hinc fuit hic luctus, quo 

nostri carminis ordo 

8o Coeperat; hoc fixum lector sibi mente recondat. 

Quod Babylon signat, scelerum confusio nostra est, 

Robustus contra dominum quam struxerat hostis, 

Qui zabulum pingit cuiusque superbia turris 

Cum structore suo lapso lapsura per aevum, 

85 Qui cupit humanas iugiter venarier escas. 

Pluminis hic fluxus, quod mundi ab origine fluxit; 

Iste locus salicum, quo multus surgit amaror; 

Organa quo cessant, quia tristia plura résultant. 

lias Babylonis aquas meretrix aurata retentat, 

90 Exul quod vidit domini sinmista lohannes, 

Qui gustum melioris aquae de pectore lesu 

Hausit et in totum ructavit pocula mundum, 

Laetificatque dei hic fluminis impetus urbem. 

Sic missi Siloe vadit piscina silenter, 

95 Ad quam missus abit caecus genetrice creatus, 

Hac quoque fotus aqua remeat visumque reportat 

Et docet indociles; synagoga pulsus Iesum 

Invenit in templo, credit veneratur adorat. 

Nos Evae ex utero caecos generatio fudit; 

100 Tune oculos clausit, cum delectabile pomum 

Vidit et acceptum morsu cum morte momordit. 

Sed pia lux Christus, quae mundum illuminat omnem, 

Venit et amissum iam lumen reddidit orbi. 

IIII. Exulibus nobis paradisi sede fugatis 

ip5 Si venit in mentem patriae mutatio nostrae, 

Flebilibus lacrimis vita plangamus in ista, 

Laetius antiquos donec redeamus ad hortos. 

82-85 Gen. 10,9 (Nemrod) erat robustus venator coraiii (contra Augustinus) domino, ob hoc 

exivit proverbium: quasi Nemrod robustus venator coram domino. Is-idor.Aïlegor.17 (Migne 83, 103) 

Nemrod gigas diaboli typum expressit, qui superbo appetitn culmen divinae celsitudinis appetivit. 

AugustinOiv. deiXVI4i (Dombarttenn.II $ag. 131,1) sic ergo intellesendus est 'gigans' isto 'venator 

contra dominum'. quid autem hic aignificatuv hoc nomine, quod est 'venator', niai animalium terrigonarum 

oxtinctor? crigebitt ergo cum suis popnli.s turrem contra deuin, qua est impia aignilicata 

superbia, 86 Cfr. Oen. 2, 14. 87 salicibus atnaritudinem signifteari non inverti ante Pctrum 

Gapuanum (ap. Vitra SpieUeg.Solesm.17305). 89.90 Apoc. 17,1 meretricia, magnae, quae spdet 

super aquas militas. 4 mulier erat inauvafcaauro. 91 Ioh, 13, 25 ciim reenbuisset ille supra 

pectus lesu. 93 Pml. 45,5 fluminis impetus laetiticat civitatein. 94–98 lolt. 9, 1 tesus vidit 

hominem caecum a nativitate. 7 et dixit ei: 'vacle,lava in natatoria (piscina Siloa inscribilur Prud. 

Ditt.Bii) Siloe' (quod intevpretatur îniasus). abiit ergo et lavit et venit videns 15 iterum interrogabant 

eum Pharisaei, qnomodo vidiaset. ille itntein dixit: iavi et video' 34 eiecerunt euni 

foras 38 at ille ait: 'credo, domine', et procidensadoravit eum. 99– 103interpretatio praecedentin 

miritciilitsumptaex Sedulii (Mnn.pttxch. IVl&\– yï().

JJE SOBB1KTATEUBiïU, 1. (j| ..

620 

MILONIS CAEMINA. 

Quam veniens dominus legislatorque retoxit, 

145 Hordea qui fregit, dum turbas pane refocit. 

Noe iustitiae merito servatus in arca, 

Dum cataclismus aquis toturn desaevit in orbem, 

Extitit inlaesus, mundo pereunte superstes. 

Aptatam ternis cameris distinctius arcam 

«0 Explicat; haec homines, volucres pecudesque forasquo 

Continet hisque gradus meritorum insignia reddunt. 

Longum est multiplices versu monstrare figuras 

Et triplices sensus trimoda cantare Camena: 

Disce, precor, vitae documentum, lector, honestae: 

155 Ingluvie ventris per foeda cadavera corvus 

Discurrens avido dum complet guttura rostro, 

Ulterius non vult intra arcae claustra teneri. 

Non homo, non serpens, non reptile, non leo frendens, 

Non elephas grandis membris gibberque camelus 

i6o Est ausus patulis arcae prodire cavernis, 

Usquequo deficeret transacti causa pericli; 

Facta in amore gulae velox oblivio vitae 

Servatae: sic gastrimargia reddita mundo. 

Quam prior hic corvus docet impietate magistra, 

165 Sobrius ille Noe dum claustris conditur arcae; 

Ut tamen evasit mundo iam liber aperto, 

Insolito dum mutât aquas per labra Liaeo, 

Tegmine nudatus nato derisus ab uno 

Hic prior excepit, quid Bacchica munera possent. 

no Evigilans Noe (lector, vigilare mémento: 

Dormit enim graviter, qui potibus ilia complot) 

Auditu didicit, quae Cham sibi filius egit. 

Non tamen auctorem scelerati iniuria facti 

Cham patrem tetigit: Chanaan maledictus abivit. 

175 Perfidiae, Iudaea, tuae cognosce figuras, 

Quae Christo moriente tuis maledicta precaris 

Reliquiarum avidis dimittens fragmina natis 

147 catacl/musA 169 bacchicasic A 172 sibi E] om. d 

145 E. g. Matth. 15,32-38. 146 arca, quam Noe iussus est faeere, teste Augustino (Civ.dei 

XII26) Clwistusest. 149 Gen. 6,16 deorsum ooenacula et tristes:»,facies in en (= inferiora bicamerataet 

tricamerata facies apiid Augustinum), 149.150 distinctius explicat se. Moyses. 151– 155 

anitnalibus us, quae area continuit, quamqiiam pro eormn imlole terna significalio assignari potest 

(i. historica typioa momlis, cfr. Gregor. Moral, ep. miss.3 apud Migne 75, 5.13J,tamen quia tot figuras 

enairrarelongutn est, unum eligocormim, cmvuslibido inlwnesla lïbi documentasit, ne in idem v'dium 

inctdrras. 155– 164 Auyustin. contra ]?aust. XII 20 (corvus) «ignificat homines in imnunditia 

teterrimos. 155.151!Prud. Ditt. 3,11 corvus onim inghivio per foeda eadavera captus; Scdul. G. 

p. 1172 corvus rapinisj deditus atque avido suturans cava gutture roatro ||nunc bonus Heliae, qui 

perfidus antea Noe. 172-176 Isidor. -~1H

DE SOBR1ETAÏE LIBER I. (i'2I 

Uvam quam mandis, qua 

nati dente 

stuposcunt, 

Uva haec est Christus; mors est iuvenilis acerba. 

180 VII. Hinc Sodomita satur 

nimiisque gravatus 

Quem cremat ignito lutulenta ardore libido, 

Pro merito periit, quia sulphure coctus et igno est, 

Totaque pentapolis 

fervens ardore 

putente 

Usque 

hodie 

praebet 

monimenta tuentibus 

ipsam, 

îss Dum gignit fructus incerto tempore inertes. 

Figmentumque 

salis coniunx mutata 

sapores 

Mentibus infundit; cuius meminisse necesse est, 

Si mundum refugo cupias post linquere tergo. 

Laudabo et 

plangam te, Loth, patriarcha beate, 

îoo Vincere 

praevaluit quem non Sodomiticus ardor, 

Non ignis, patriam qui totam absumpsit avitam: 

Dum 

Segor 

a vitula 

post 

consternante recedis 

Ad montem aufugiens virtutum, culmine in ipso 

Sterneris, heu nimio dum figis bassia Baccho, 

195 Et tales generas natos natabus ab 

ipsis, 

Ecclesiam domini qui non intrare merentur. 

VIII. Die, saètose Esau, plena 

confise 

Dum redis esuriens, venabula cassa reportans, 

pharotra, 

Primitiva tua quae vendere causa subegit: 

200 Vile holus anne cicer seu lentis coctio rubrae `? 

Ingluvies ventris, quae gastrimargia Achivo 

178 quam] quae (quod item habet E) corr. A 194 Stenoris A 

in oscis, 

178 Ezech. 18,2 proverbium istud: patres comederunt uvam acerbam et dentes filiorum obstu- 

pescunt. 179 Pseudo-Melito 102 (Titra Spicil Solesm. II 455J uva Christus. 181 Prud. Ps. 87 

lutulenta (luculenta maie Dressa) libido (se. Sodomitanmi). 183 Sap. 10, 6 haec iustuni a pereunti- 

bus impiis liberavit fugientem descendente igné in pentapolim, 7 quibus in testimonium nequitiae 

furaigabunda constat déserta terra et incerto tempore fructus habentes arbores et inerodibilis 

animae memoriae stans figmentum salis. 188 Isidw. Allegor. 32 (Migne 105,) uxor Loth cornm 

tenuit typum, qui per gratiam dei vocati postmodam retro respiciunt. 192 Hicronym. Ilebr. 

quaest. in gènes. 19,30 respondebinnts veram esse illam Hcbraeorum coniocturam de Segor. quod 

fréquenter terrae motu subrnta Baie primum et postea Salisa appellata sit; id. ad 14,3 tradunt 

Hebraei hane eandem in alio scripturarum loco Salisa nouiiuari dicique rursunt juoa/on TçieriÇovani' 

i. vitulum conternantem (consternantein codd. aliquot apud Martianaeum). 197–213 Qeti. 25, yl 

(dmninus) dedit conceptum Rebeccae. 22 sod collidobantur in utero eius parvuli; qna,e ait 'quid 

necesse fuit concipere?' 23 (dominus) respondens ait: 'maior serviet minori' 25 qui prior 

egressus est, erat totus in mprom pellis hispidus vocatumquo est eius nomen Esau. protinus alter 

egrediens plantain fratria tenebat manu et ideireo appullavit uum laoob. 27 foetus est Ksau vir 

gnarus venandi 29 coxit Iacob pulmentum; ad quom eum venisset Ksau do agro kussus ait: 'da 

mihi de coction© hac rufa' 31 cui dixit Iacob: 'vende mihi primogenita tua' 33 et (Kmu) 

vondidit primogenita. 31 et sic accepte lentis odulio abiit. 27, 1 Isaae vocavit Esau et 

dixit ei 3 'sume phare tram et egredoro foras 4 fuc mihi pulnientum' 5 quo

622 

203 jjulluitA 224 aes/easA 


Dicitur eloquio, quam princeps ille coquorum 

Signat tem.pla dei qui polluit ignibus arsit, 

Turpiter addictum stravit; rninoravit abogit 

aos Nobile pulmentum: benedictio vendita, Iacob 

Quam meruit, fratris qui plantam in ventre prehondit 

Victus in hoc bello, quia muro clausus amico 

Exiit ille foras iam doctior arte, secundo. 

Lente avidum stravit captumque logumine pavit; 

210 Ultime deceptum materna fraude subegit, 

Quae pelles hirtas leni superaddere pelli 

Àrte laboravit domini consulta recordans, 

Disceret ut maior frater servire minori. 

VIIII. Plurima praeteriens ad te iam sermo nioabit, 

sis Plebs Hebraea, iuges augens peccamine noxas. 

Post iter insolitum in pelagus Pharaone subacto 

Cum ducibus cunctis et equis ad bella iugatis, 

Pocula post saxis, post escas imbribus actas 

Manna, tibi, cibus ille levis, quo nausia facta est – 

220 Dum quaeris fartas Aegypti carnibus ollas 

Et venit ad mentem cucumis porrique peponcs, 

Non prius a solito cessasti murmure, donec 

Turbinis inpulsu veniat tibi crassa coturnix. 

Heu! male quaositas rodebas dentibus escas, 

225 Nec cibus ille tuo defecit ab ore cupitus. 

Iam gravis ille furor divinao caelitus irae 

Te super exarsit fecitque intrare sepulcra 

Donastique loco quod habet hodie usque vocamen. 

Sole quater deno post haec spoliata magistro, 

230 o Qui domino asstabat super alta cacumma montis, 

Ut legem accipiat pro te ieiunia ducens, 

Ipsa thoris recubans montis radice sub ipsa, 

De quo divinas voces audire solebas, 

Immemor occumbis tantorum facta bonorum 

235 Torquibus et bullis raptis et inauribus aureis 

Lascivam vitulam canmris in cornibus Isim 

207, 208ille (Hsau) in hoc (inler fratres) bello secundovictus, quia doctior arte (venandi) foras 

exiit muro amico clausus (i. exiit domopatenta). 2113.217Exod.14. 218 Exod. 17. – Sednl C. 

p. 1151 et in imbribus escas. 219 Exod. 16,18–86. 220 Exod. 16,3. 221 Nnim. 11,5. 

222 Num. 11, 1. 224–228 N-um,11,31 ventus eotnmiees detulit 33 aillmc carnes erant in 

dentibus eorum (IsraclUarum) nec defecerat liuiuscomodi cibus et ecce furor domini coneitatua in 

populum 34 vocabusque est illo locus 'sepulcra concupiscentiae'. 229 lîxod. 24,18. 234–2til 

Exod. 32,1 – 28 videns populus, quod moram facoret descendendi du monte Moyses, dixit: 'IVn; 

nobis deos' 2 dixitque ad eos Atiron; 'tollite inaurea aureas' 4 quas eum accepisset, l'ecit ex 

ois vitnlum conflatilem 8 et adoraverunt 15et reversus est Moysesde monte 19 clinique 

àppropinquasset ad castra, vidit vitnlum et, clioros 20 arripiensque vitulum combnssit et contrivit 

usque ad pulvereui, quem sparsit in aqmimet dedit ex eo potmn (iliisIsraël. 28 fecei'untque 

filii Levi inxta sennoneni Moysis cecitleruntquo in die illa quasi viginti tria niilia hontinuiii. 

230-248 C/'r. Serv. ad Ami. K// 790. 23GCfr. Oc. IHbb.

DKSOBlilETATffi LIBER1. fJ2;i 

Formasti, quam prona iacens vencraris et oras, 

Quatinus hostiles Chanaan tibi subiuget enses 

Collaque te faciat regum calcare subacta, 

'mo Ducat et in terram te lacte et melle fluentem 

Fidaque bellatrix crabrones mittat Evaeis, 

Quae percussa gravi stimulo pungentis asili 

Longius a Graeca fugiens regione remota est. 

Forsitan eius erit custodia cautior in te, 

245 Centenis oculis quam Argus servare nequivit? 

Non aliquis pudor inde tibi, gens saxea, venit 

Hanc coluisse deam, quam vespa irata repellat 

A patria et fluctus faciat transnare marinos, 

Voce prophetali sanctus quod et exprobrat Oseo? 

250 Iamque choris factis summis concentibus hymnos 

Aptabas, Moyses quibus alto a culmine montis 

Auditis linquens sublimia venit ad ima, 

Aurea quo stabat cornuta fronte iuvenca 

Nulli aptanda iugo neque sinum ad lactis agenda. 

255 His dux accensus, radiis cornutus et ipse, 

Insolita fervens feritate cucurrit et illam 

Arripuit fregit combussit sparsit aquavit; 

His quoque te potavit aquis, ut scire valeres 

Posse deum nullum, qui mansus et haustus, haberi. 

26o Tune quoque Leviticos sensisti durius enses 

Mactatis satians inferni milibus Orcum. 

Sic parcus Moyses et amicus sobrietatis 

Ioiuiians feriensque reos virtute subegit, 

Ut servare modum discas, si vivere curas. 

265 X. Ambidext;er Aoth vitans servire tyranno, 

Ingluvies amplum cui grandis fecorat alvum, 

Israhel et multis famulantem presserat annis, 

Accinctus gladio crassum sic perculit Eglon, 

Ut per secretam naturam stercora abirent 

270 Sorvitiique iugum hostilia colla ref errent. 

Virtus nos teneat, quam dux Aoth iste figurât, 

Quae scindât liostem, vitium quae sternat énorme. 

250 /ymnoBA 2G5tiranno hicA = 

238-241 Exoà.33, 2; 23,28. 242 Ofr. Oe. TIIW. 249 Osée8, 5; 13,2. 254 Mcl.VIT33 

sinum laotis. 255 Exotl. 34, 29. 2G5– 272Origen. Homil.in Iiiiîic. a Rufino Immlat. 3, 5 (Migne 

gr. 12,966) 'et servierunt filii Israël Kglon régi Moab XVIII annis' (= Iud. 3, 14: Iiaec reteris Irans- 

lationk fragmentaapiul Sabatarium non inreniuntur) 

'clamavornnt filii Israël ad dominum et susci- 

tavit ois salvatorem Aioth (Aod Vulyata) virum iimbidcxtnim' (qui nlmquo manu pro dpxtera utobatur 

Vxâg.,uhi haec sequwttttr: qui fecit sibi gladiuni anuipitem obtulitquo muneni Eglon crut 

autom E. craaausnimis ingreasus est Aod ad ou m et t.ulit sicam de dextero temore suo inlixitqup 

eani in ventre eius statimque yin- seereta natm-ae alvi storeora proriipiirtinl,) Moabitae inlerpretiinkir 

ttuxus vel ottusto: buiiis igitnr lluxae et, dissolutjie gentis prineep» qui potesl, videri alivis 

niai gormo illius philosoplii, qui summum bonum imlieal,volujitatemV queni iritoHùnut,ouaiigelirus 

sernio, qui gladio nompnraliir. 

TU*

624 

304 Incl/tus A 


XI. Te neque praetcream, Samson fortissimo, solern 

Nomine qui signas, Christum ratione figuras 

275 Melque vorans sumptum rabida de faucc leonis 

Ostendis, vitio quam sit contraria virtus. 

XII. Sic Samuheli oblatus Agag, pinguissimus hostis, 

Concisus gladio moriens exempla reliquit; 

Cuique Saul parcens divinam pertulit iram, 

280 Sobrius et parcus vates per frusta secavit. 

XIII. Heliam referam zeli fervore calentem. 

Peccantis populi inplacabilis ille reatum 

Edomuit, clauso cum caelo continet imbrem, 

Quique famem patitur, quam plebs scelerata meretur. 

S8s Hic tamen, ut viduae iussus pervenit ad escas, 

Multiplicat plénum farris virtute pugillum. 

Inclita sobrietas modico contenta paratu, 

Angelicis post haec limphis et pane refecta, 

Fortior his escis montem pertendit ad Horeb 

290 Nulla quater dénis capiens alimenta diebus. 

Esurienti equidem virtus divina prophetae 

Largifluos sumptus et deliciosa Croesi 

Ferre ministeria et concas offerre marinas 

Praevaluit; sed ob hoc sancta haec scriptura renarrat, 

295 Ut nos discamus, virtutis gratia quae sit. 

Qua tantus vates paradisi ad amoena revectus 

Iuniperi iam fasce carens, cum fulgidus instar 

Sideris, ipse suo quod nomine signât, abiret, 

Militiae aeriae nimio cessere timore, 

300 Curribus in celsis dum sic mirantur euntem; 

Igneus hune refugit, quem fortior ignis adurit. 

XIIII. Nec Helisaeus erit tantorum alienus honorum, 

Cui solitae virtutis opus non invidus ille 

Inclitus Helias et pallia sacra reliquit, 

273-276 Isidor. Allegor.80 (Migne111) Samson salvatoris nostri mortem et victoriam figuravit, 

quia de faucibus diaboli gentes quasi favuni ab ore leonis abstraxit (cfr. Iiulic. 14,8. îl). Hieromjm. 

interpr. Hebr. nomin. (ecl.de Lagarâe 33, 23) Samson sol forum vel solis fortitudo. 277--280 1 lieg. 

15,9 pepercit Saul Agag 10 factura est autem verbum domini ad Samueldicens: 11 'poenitet me, 

quod constitueriin Saul regem', 32 oblatus est ei (Sannieli)Agag pinguissimus 33 et in trusta 

concidit eum Samuel. 281-301 3%. 17, 1-16; 19,3–9; 4 lleg, 2, 11. 297.298 Sednl. C. 

p, I 184-187 quam bene fulminei praeluoens semita caeli 1 convenitHeliae: meritoque et nomino 

iulgens | hacope dignus erat, nain si sermonis Achivi | una per àccentum mutetur littera, sol est. 

302-316 4 Mcg.2, 13(Eliseus)levavit palliumEliae, quodceciderat ei 4, 42vir quidam venitcliiferens 

viro dei viginti panes hordeaceos at ille dixit: 'da populo, ut coraedafc' 44 qui comcdcrnnt 

et superfuit 4 4lleg.4, 38 erat famés in terra dixitque pueris suis: 'pono ollam et coque pulmentuni 

filiisprophetarum' 39 et egressus est unus et eollegit colocyntliidasagri 40 cumque gustassent 

de coctiono, claniaverunt 'mors in olla1 41 at ille 'afferte' inquit 'l'arinain'. cumqiuï tulis.sent, 

misit in ollam et non fuit amplius quidquam amaritudinis in olla.

DE SOBRIETATE LIBER I. 625 

M5 Scanderot aetherias caeli cum liber ad auras 

Flammigeris bigis raptatus 

et 

igné 

corusous. 

Discipulunr 

laudare bonum laus ampla magistri 

Inter multa etenim, quae parcitatis amicus 

Mira dedit terris, bis deno 

pane 

refecit 

3to 

Multiplicem plebem, 

non tempore prodigus illo, 

Quo tribuit multis pulmentum 

vile 

proplietis. 

Cum caperent 

esum 

coloquintide 

virus acerbum 

Loetiferoque cibo fera mors regnaret 

in olla, 

Vis tamen ardentis tanti est extincta veneni 

315 Farre 

prophetali, quo gustus condiit atros. 

Cui deus est venter, pulmento hoc vivere discat. 

XV. Sie Danihel 

parcus tenuique legumine pastus, 

Vino et pane carens neque carnibus ora resolvens 

Oblatas sibimet regales respuit 

escas. 

320 

Ingenio prudens, quo 

non sapientior alter, 

Dum fundit cineres pavimenta per omnia cribro, 

Pontifices Beli fidentes dente voraci 

Vidit sub mensa ut mures prodire cavernis 

Et docuit regem, quod 

non deus ille voraret 

325 Has 

epulas, quoniam limo formatus et aere 

Nullam divinae effigiem virtutis haberet. 

Quique 

draconis item dum claustris gutturis offam 

Inicit ingentem, ruperunt pabula pestem. 

Paseitur ille escis Abacuc portante paratis 

330 Inque 

lacu exultât laudat veneratur adorât. 

XVI. Nunc meminisse iuvat laudandam carmine Iudith, 

Quae post 

defunctum 

primaevo 

in flore maritum 

Clausa eubile suo cum sobrietate sorore 

306 Cfr. Sedul. C. p. 1179. 31G Philip. 3, 19 quorum deus venter est. 317–330 Dan. 1, S 

proposuit I)aniel in corde suo, ne pollueretur de mensa regis neque de vino potus eius. 12 'dentuv 

nobis legumina ad vescendum', 14,3 dixitque ei rex 'qtmre non adoras Bel?' 4 ait ei: 'quia 

non colo idola manu facta' 13 rex posuit cibos ante Bel; praecepit Daniel pueris suis et atttulerunt 

cinerem et cribravit per totum templum 14 sacerdotes autem ingressi sunt nocte iuxta eonsuetu- 

dinem suam et coniederunt omnia 26 (Daniel) fecit massas et dedit in os draconis et diruptus 

est draco. 30 miserunt eum in lacum leonum 36 et elamavit Habacus 'Daniel, tolle prandimn, 

quocl misit tibi deus'. 87 et ait Daniel: 'recordatus es mei, deus'. 331-385 Judith. 8, 4 erat, 

Iudith vidua ..5 5 et in superioribus domus suae fecit sibi seoretum cubiculnm, in quo clausa 

morabatur. 6 ieiunabat omnibus diebus vitae suao 8 et erat in omnibus famosissima. 10, 16 

duxerunt illam ad tabernaculum Holofernis. 17 euinque intrasset ante fiiciem eius, statim eaptns est 

in suis oculis Holofernes 19 videns Iudith Holofeniem sedentem in conopeo, quod erat ex purpura 

et auro et smanigdo et lapidibus pretiosis intextum (eoi'tinae meniio fit 14,13) 12, 10 in quarto 

die Holofernes fecit cenam servis suis. If) (Iudith) ornavit se vesti'monto suo et ingressa stet.it. ante 

faoiom eius. 16 cor autein Holofernis conenssum est: erat enim ardens in eoneupiseentia eius 20 bibit- 

que vinum multum nimis. 13, 10 (Iudith) percussit bis in cervieem pius et iibaoidit caput eius i-t 

abstulit oonopenm eius a eolunmis et, evolvit corpus eius truncum, 14, dixit autem luilitli nd 

omnem popuhun: 'suspetulite caput hoc super muros nostros' mox autem ut. ortus est (lies, suisponderunt 

Biippv nuiros oaput Holofernis 17 et tromor cecidit super (Asutyrios). XiS jh'ortttn, ('. 

VIII 8, 304 sobrietas luilitli vincero sola fucit. 

est: 

»

(120 

304 assirinmhoc locoA empileA 

MILONIS CAR.MINA. 

340 Supprimo plura taoens praeconia digna relatu. 

Jura pudicitiae socialis arnica retcntans, 

3:15 Tompore non ullo violans ieiunia mansit 

Pulchra, vonusta, decens, viduatis norma salubris 

Cuius terra satis districto vomere arata 

Sexagena ferens grana ad caelestia misit. 

Sed quoniam longum est huius porcurrere laudes, 

Haec oblata duci castissima f'emina moecho, 

Non captiva quidem, quoniam virtutis in arce 

Liberior stabat plures habitura triumphos. 

Ille graves oculos et lumina torva rerlectens 

345 Femineos vultus speciemque tuetur honestam 

Totaque concussi tremuerunt intima cordis 

Excipiens solitos ardore libidinis ignés. 

Cuius per patulas fera mors ingressa fenestras 

Iam victum domuit captumque ad vincula traxit. 

sso Historica ratione vocor perquirere versu, 

Haec matrona thorum sic aspemata virilem 

Pomposas vestes ad quos servaverit usus. 

Credo equidem, nec vana fides: quae rite futura 

Pra.esciit omnipotens, haec ordine digerit apto, 

355 5 Consilium vario variat qui tempore numquam. 

Omnigenis vitiis dux, milite fultus et omni 

Sederat ad mensas spoliis pompisque superbus, 

Praedo ferox mundi, viduae iam praeda futurus: 

Impiger intrabat meritae confinia mortis, 

360 Quique nimis sumptum dum ducit ad ora Liaeum, 

Procurat, minus ut geminatos sentiat ictus. 

ludith casta suum celans simulamine vultum 

Atque tegens animum muliebri in veste virile m 

Non negat Assyrium se velle intrare cubile, 

ses Texta topaziaeis ubi pulchra aulaea lapillis 

Pendebant, mixtis pretiosa canopea gemmis, 

Regifico luxu oui plurimus ille paratus 

Deliciosa nimis convivia ferre solebat, 

Omne hoc, pompiferi quod giguit machina mundi. 

370 Inclita bellatrix semotim accumbere iussa 

Multimodis pollens virtutibus associatis. 

Certatim curant caeco contendere bello 

Foetida decertat torronte ardore libido, 

338 Isidor. Numerorumlib. 2(5(Migne 83, 199) hi sunt quibus et ille in enangelio (Malth. 13.8) 

sexagesimus fructus permittitur, qui clivinismandatis perfeeti agoncm advorsus cavnisconcupiNcontimn 

gei-unt, sedideirco sexagenariutn percipiant fruotum, quia ad liane uaque aclatem congvessioexultât 

libidinum; Pneudo-MelitoNumer. 22 (Pitra Spicil.Solcsui,III2HH) sexaginta ail f'ractiuti vidnis vel 

virginibus clebitum etc. 348 Iercm. 9, 21 quia asjœndit mors per l'enestius nostraa, in^rrasa est 

domosnostras. 353 Credo cf|iiidem nec vana fides Aoi, IV 12. 364 Prtul. Ps. 00 Assyriuin 

thalauium. 305 Cfr. Fortuit. C. VIII 3, 273. 3(57Regifioolnxu Ae.n.VI005, 309 machina 

mundi c.y. Aldlielm.ImuiI. rirt/. 1Î)G-

DE SOBRIBTATE LTBER I. 6277 

Subiugct ut captam 

solita feritate 

puellam; 

375 111a econtra ardet nimio virtutis amore, 

Auf'erat ut summum hostili a 

«orporo culmcn. 

Perque 

dies 

quinos 

haec altercatio ducta est; 

Ebrictas tandem faota est occasio caodis: 

Sic est illa sui nocturna in 

tempora 

;i8o Aspera sobrietas: caput a cervice recidit, 

custos 

Abdidit et velo truncum sine nomine corpus. 

Haec in nocte gerens orto iam sole revexit 

Civibus illa suis tam magno ex lioste tropaoutn, 

Suspensumque caput 

murorum in turribus altis 

385 Assyrios turbat, Hebraeis gaudia praestat. 

Sic Iahel, uxor Aber, Sisaram post bella fugacem, 

Quae male 

nongentis 

falcatis eurribus 

egit 

Qui dum poscit aquas, lac accipit hospita amico 

Asperior 

solito clavo terebravit acuto 

S9o Pertractans in fronte locum; mors iuncta 

sopori 

est. 

Sobrietas ductrix lac praebuit atque reatum 

Sacrilegi pugnax audaci perculit ulna 

Femineasque 

manus fabrorum malleus auxit. 

XVII. Hester 

reginam 

ieiunia sobria 

regi 

395 Fecerunt gratam, quam non sua forma suasit 

Terribili feritate suo se offerre marito: 

Lamentum gomitus luctus 

suspiria 

saccus 

Verterunt urnam cunctasque ex ordine sortes. 

Haec humilis deiccit Aman 

regina superbum, 

wo Sub rege Asuero 

populus quem cunctus honorans 

Orabat genibus telluris in 

aequore flexis, 

Extulit et ligno iain 

spe meliore lcvatum, 

Quod quinquagenis cubitis altum ipse pararat 

Mardoclioo humili; finis fuit iste 

supcrbo. 

392 pertulit A 309 deicit A 402 ligna A corr. Nef 

381 sine nomine corpus Acn. JXT557. 383 Vi'tid. l's. 64 de ItuHth: f'ainosum millier referons 

ex hoste tropaeuni. 384 et turribus altis Aen. IX 468. 380–393 ItuUc. 4, 13 (Simm) eongregavit 

nongentos f'aleatos cuvrus 15 perterruitque dominus Sisaram, ut fugeret 17 l'ugiens pcrvenit 

ad tentorium Iahel uxoris Haber 19 dixit ad etun: 'da inihi ptmlulum aquae' quau sipuruit 

ufcrem lactis et dédit ci bibere. 20 dixitquo Sisara ad cain: 'sta ante ostiuni tabernaeuli et, cmn 

venerit aliquis dicens: numquid hic est aliquis, respondobis: nullus est.' 21 lulit itaque Jaliel clavnm 

tabernaeuli, assumens pariter et malleum et ingressa abscomlite posuit supra tenipus capitis eius 

clavum percussuiuque malleo delixit in ccrebrum usquo ad terrain: qui soporcm morti consociana 

defecit et mortuus est. 389 Gfr. Aen. JIIGSb. 394–410 Jislher. 2,9 (Eather) plncuit ci 

(A&svero) 15 erat enim f'orniosa valde 3, 2 cuncti servi régis flectubunt gonua et adorabant 

Aman 7 missa est sors in urnam corain Aman, quo mense gens Itulnoorum deberet interlii'i. 

4, 3 planctus ingens erat apud ludaoos, ieunium, ululatvis et (Ictus, sacco et cinerc nmltis pro 

strato utentibns. lu Ksther hycc Mardocliaeo vcrbii niandavit: 16 'ioiumibo et. tune ingrodiar ml 

regcin" 7,9 dixitquo unua do eunuchis: 'en lignuni, quod paraverat Mardoehneo, babeus ulti(uriinis 

L cubitos'. eui clixit rux: 'appendite eu m iu eo'. 10 suspensus est ita

(i28 MILONIS CARMINA. 

405 Spectavere decem pendontem in stipite nati, 

Quod genitor passus, passuri sorte reatus. 

Sic oadifc in foveam commenti fraudibus instans; 

Inlaqueatur enim, nodos qui nectit iniquos. 

Sic ruit ascendens ventosa superbia fastum 

110 Invidia occumbit, genitrix quae facta diabli est. 

XVIII. Antiochus saevus nulli feritate secundus 

Septem germanos una genitrice creatos 

Eleazar seniore pio praebente ducatum, 

Dum vitant vetitas carnes guatare suillas, 

ut Per varias mortes laeta cum matre poremit. 

Impietas signat vitiorum monstra tyranni; 

Haec mulier virtutis habet fortissima normam, 

Quae propriam loeto mavult occumbere prolom 

Quam figi coeno et porcorum vivere more. 

420 Naturale suis figmentum terrea quaerit, 

Ast homo subrectos ad caelum gestat ocellos; i 

Ergo illo decet ut tendat, quo conditus extat. 

XIX. Exclamare libet laudumque efferrc Camenas. 

Inclita sobrietas, paradisi facta habitatrix, 

«s Digna pudicitia, caeli quae regna mereris, 

Qua vos laude canam, verbis quibus ora resolvam? 

Materie fandi series panegyrica abundat, 

Copia sed potior fastidia grandia gignit. 

Quisque a principio viguit laudabilis actu, 

430 Per vos ad summum pervenit culmen honorum. 

Virtus cum vitiis, est ex quo conditus orbis, 

Inter se egerunt multo certamine agones. 

Angelicum scelerata superbia perdidit agmen; 

Primus Adam ternis cecidit vitiis superatus 

4}i Protomartyrem Abel patientia sancta beavit; 

Invidiae vitio Cain maledictus in. aevum 

A. facie domini profugus fuit incola Naith 

Enoch cum domino gradiens translatus in Eden 

Vivit adhuc senior neque solvit debita locto; 

440 Diluvio eripuit vitae perfectio Noe; 

Fert risu genitoris avi maledicta Canaan; 

Sancta fides patrem te fecit gentibus, Abram; 

Te, Loth, hospitii virtus salvavit ab igné 

407 Psal 7,16. 41Q,Cfr. Sap.2, 24. 411-419 2 Mae.

448 esû/ A 479 porpura A 

DE SOBEIETATE LIBER I. 629 

Angelicaque manu Sodomis abductus abisti; 

445 Insons innocuum patientia reddidit Isaac; 

Ismahelem feritas sua depulit aedo paterna 

Cautaque simplicitas benedici fecit Iacob 

Primitiva Esau gula vendere turpis adegit, 

His quoqué privavit sceleris lascivia Ruben; 

450 losehp innocuum fraterna fraude subactum 

Aegypti dominum virtus sibi conscia fecit, 

Livoris vitium fratres dedit esse nocentes; 

Mansuetudo homines Moysen super extulit omnes; 

Iure sacerdotii dominum placavit Aaron, 

455 Hebraeam plebem ne incendia saeva vorarent; 

Dux losue fortis caelestia sidera fixit; 

Zelo ardente perit Zambri seu filia Cozbi, 

Quo merito Finees fit heres pontificatus; 

Irriguam terram suspirans Axa meretur – 

460 Inriguos nobis tribuat compunctio fletus – 

Credulitas Gedeonis item nova bella peregit; 

Sic mulieris amor caecatum lumine Samson 

Stravit, quem rediens virtus ex hostibus ulta est; 

Victorem Satanae sua lob patientia fecit; 

465 Sic Sarnuhel mitis caelestia fulgura movit; 

Invidia ardescens Saul se morte peremit 

Mens humilis David solium ad regale levavit; 

Luxuries stravit Salomonem commaculatum; 

In duo divisit Roboam insipientia regnum; 

470 Zelus pro domino Heliam ad caelestia vexit; 

Discipulum tanti subiectio digna magistri 

Texit Helisaeum duplicis virtutis amictu; 

Lepra philargiriae Giezi cum semine vastat; 

Ille dei cultor Danihel domat ora leonum, 

475 Angelico obsequio delatas suscipit escas 

Acta pudicitiae te, ludith, laude bearunt; 

Lumen elemosinae Tobiae inluxit ocellis; 

Dum se extollit, Aman crucifixus ad alta levatur, 

Mardocheum humilem regalis purpura vestit; 

480 Scriba in lege dei doctissimus extitit IIesdras, 

Doctrinae studio qui illam renovavit adustam; 

Tres pueros fidei virtus salvavit ab igne, 

Corpora qui vitans attingero vincula rupit. 

445 Gen, 25,1.1. 446 Ge». 21, 9–15. 447 Cfr. Gen. 18,18. 448 Cfr. supra r. 197. 

449 1 Par. 5,1. 450–452 Gen. 37; 39-50. 453 Nuni. 12, 3. 454. 155 Nnm. 16,40-48. 

456 Iosue. 10,13. 457. 458 Nnm, 25, 7–15. 459 Iosue. 15, 18–19. 461 hulic. 7, 7–'24. 

462. 463 luâia. 16,6–31. 465 1 Reg. 12, 18. 46(>1 lieg. 18,9; 31, 4. 468 3 Reg. 11,4. 

469 3 Reg, 12, 8. 470 Cfr. supra «.281. 471. 472 Cfr. supra r. 302. 473 4 licy. 5. 25-27. 

474. 475Supra v. 317. 476 Supra v. 331. 1. 477 Supra v. 9. 478.47'J S-upmv, 394. 480. 4SI 

2 iïsclr, 8; cfr, IsùlmïChrome, ad a. 4773 (éd. MommmiAud.unUq. X/447J. 48:».483Dan. 3, 8–93. 

[.n~.t. f.n, m `> un 

POETAE UTIK1 AEVI CarOLINI 111, 2. 80

630 

513 protrato A 

519 *tepîâos A 


XX. Et si respicias mundani exordia saecli, 

485 Primus Abel cum fratre Cain, cum regibus Abram, 

Ismahel atque Isaac, Esau cortavit lacob 

Distraxitque pium fraterna malitia losehp 

lob pius et patiens falsis contendit amicis; 

Debellat Moyses Amalech, Iosue Chananaeos; 

490 Florens virga Aaron reprobat Chore, Dathan, Abiron; 

Perfodit incestos Finees fulgente mâchera; 

Abimelech moritur muliebri turpiter ictu; 

Sic Qedeon Madian, sic Iepthe percutit Ammon; 

Scindit Aoth Eglon, Sisaram per tempora Iahel; 

495 Vincitur heu Samson, moritur sed victor in hostes; 

Sic Samuhel concidit Agag parvoque lapillo 

David adhuc iunior, tereti quod iecit habena, 

Ingentes animos fregit frontemque Goliae; 

Innocuum Esaiam secat impius ille Manasses; 

5oo Sacrilego pius ille Naboth lapidatur ab Achab, 

Ultio digna reo: canibus datur iade tyrannus; 

Zacharias domini moriens altare cruentat; 

Flaminibus Baalim Helias intulit enses; 

Sanguineas Helisaeus aquas decurrere fecit, 

505 Hostibus et captis mira pietate pepercit; 

Hieremias moritur populo lapidante prophetes; 

Rumpitur ore draco, Danihelis dum vorat offas; 

Rex Ozias Amos transfixit tempora vecte; 

Portavit terris alienis belua Ionam 

sio Angelus eripuit Tobiam piscis ab ore. 

Ex his ergo aliqui, quorum libavimus actus, 

Victores facti vitiis iam iure subactis 

Nobile sumpserunt prostrato ex hoste tropheum. 

David forte ruit, quem mox correctio fixit: 

515 Ut bellum reparent, lapsis exempla reliquit. 

Ast alios in tantum animi constantia fortes 

Fecit, ut intrepidi mortem patiendo subirent 

Martyriique decus salva virtute referrent. 

Hinc alios mentis trepidos ignavia fecit, 

520 Istis ut vitiis obnoxia colla iugarent. 

Haee a principio mundi altercatio ducta est. 

485 Gen. 14, 14–15. 489 Exod. 17, 9-13. 490 Num. 16; 17. 491 Cfr. supra v. 458. 

492Iudie. 9, 53. 493 lud, 7; 11. 494 Cfr. supra v. 265 et 386. 495 Supra v. 273. 497 Aen. 

XI 579 Et fundam tereti circum caput egit habena. 499 Biermiym.in Isai. 57,(Migne 24, 546) 

Iudaei arbitrantur Isaiam de sua prophetare morte, quod sen-andussit a Manasscson-aligne», quao 

apud eos certissima, traditio est. 500 3 Reg. 21, 1–13. 501 3 Reg. 22,38. 502 2 Par. 24, 20; 

cfr, Matth. 23, 35 et Luc. 11, 51. 503 3 Reg. 18,40. 504 4 Reg. 3, 22. 505 4 Reg. 6, 22. 

506 Isidor. de orttt et olntxt,pair. 38 (Migne 83,142) Ioremias ad ultimum apud Taphnas in Aegypto 

a populo lapidatur. 507 Videsupra v. 317. 508 Isiâw. de min etc.43 (Mignepag. 144) novissime 

Oziasfilius eius (Amamae)voicteper tempora transfixocmdeli morte necavit (Amos). 514 2 Reg.11; 12.

DE SOBRIETATELIBERI. C31 

XXI. lIas tibi, lector, ovans morali lege figuras 

Pinge, precor, mentisque tuae has inde cruminis. 

Porticibus constat piscina probatica in istis, 

525 Qua purgantur oves divinis dignius aris; 

Haec Siloae piscina oculos inluminat orbos 

Hoc fecit Moyses labrum e speculis mulierum 

(Scilicet exemplis, dum scripsit gesta priorum, 

Lex divina docens nos expiat), ut mereamur 

530 Mundatis manibus pedibusque ad sancta venire: 

Actio namque manus nostra est, perfectio gressus. 

Calciamenta tegant patrum vestigia nostra, 

Ne coluber Satanas infigat vulnera plantis. 

Isti nos clipei tueantur ab hoste maligno, 

535 Quos habet excellens per propugnacula turris, 

Quam David typicus sublimi sustulit arce. 

In Salomonis enim quisquis bellator habetur 

Aedibus ense micans rutilo, mucrone coruscans, 

Terribiles acies animis ad bella paratis 

540 Appetit et gladiis nocturnos deicit hostes. 

Armatura dei cuius latus ambit honestum 

Iustitiaeque thorax pectus defendit ab ictu 

Et capiti cassis sidit cristata salutis, 

Ex numéro pharetra ignitis iam plena sagittis 

545 Pendet et inradians castum femur alligat ensis. 

Omnis christicola, cuicumque est ista voluntas, 

Ut zabulum vincas, vitio qui pugnat in omni, 

Perpende hoc animo, haec nocte dieque revolve: 

Si servis hosti, tormenta aeterna subibis 

550 Si Christo, ut dignum est, caelestia régna tenebis. 

XXII. Est opus, ut discas famulatus iura superni, 

His notis quoniam levior structura sequetur 

Turris ad aetherei scansura cacumen Olympi. 

520 occulosA 540 deiîoit A 

522– 550 De armatv/ra dei quac apud patres Christianos inveniuntur, ca ex sententiis PauKnis 

(Eplies. 6, lOseg^g.et locis similibus,cfr. Mone Ijat. Tîymncn1369,)profecta sunt; ex patribus qiiemhic 

et in aliis poematispartibus Milo ducemsecutussit, me adhuc latet. 524. 525 Ioh. 5, 2-11; istis (item 

haec 526, hoc 527, isti 534^ se. quae mwaliter (522) intellegendastint. 526 Cfr. supra i\ 94. 

527 JSxod.-38,8 fecit et labrum aeneum de speculis muliernm. 529 Psendo-Melito (Spicil. Solesm. 

III 162) speculapraecepta divina sive exemptantpraecedentimu patrum. 533 Gen.3, 15. 535– 53G 

Cant: 4, 4 turris David quae aedificata est cum pvopugnaculis; raille clipei pendent ex ea, omnis 

annatura fortium. 537–538 8 lîeg. 9, 22. 541seq. Cfr. ad v. 522. 551–558 CasHodor.ad 

Psal. 60, 3 (Migne 70, 425J per 'turris fortitudinem' ipsum dominum signifiait salvatorem. tnrris 

enim imientes hostes ex alto vulnerat. sed turris illa virtutibus est plena non gladiis 1 Cm. 

3,10 – 13 ut sapiens architectus fundamentum posni, alias autem super aedificat fuudamontuni 

nemo potest ponere praeter id, quod positum est, qui est ChristusIesus. aiquia autem supor aedificat 

super fundamentum nuratn argentnm lapides pretiosos, ligna faenmnstipulant, unius cuîusquo opus 

manifestum crit: dies enim cleclarnbit,quia in igno rcvelabitur, et unins eniusqufi opus quale sit ignis 

probabit. 

80*

632 


Huic qui sufficiant sumptus, tractare necesse est, 

5S5 Quos superimponas coepti in fundamine muri, 

Quod positum Paulus monstrat signanter Ieaum. 

Aedifices pretiosa super si, vilia condas, 

Ultimus ardescens opus hoc rogus ille probabit. 

Hos tibi nunc sumptus de sacris collige libris, 

560 Unde fidem rectam teneat cor, lingua loquatur 

De genitore et ab hoc genito, de flamine sancto: 

Personis tribus his unum constare vigorem. 

Non aliquem maiore gradu, non inferiore 

Constituas, quoniam tres hos substantia in una 

560 Credimus oramus colimus veneramur amamus. 

Si pelagus mundi sulces hac rite carina, 

Non nocitura tibi canibus succincta marinis 

Scilla, miser sed non miserabilis Àrrius ille, 

Qui spoliare volens patrem bonitate sueta 

670 Posse aut nolle negat similem sibi gignere natum, 

Omne bonum velle est cuiusque potentia summa est. 

Obvius his meritam tanto pro crimine mortem 

Incurrens scelus et cuncta intestina cacavit 

Latrinisque dedit, putida quod mente recepit. 

575 Parte alia scopulus scelerisque Sabellius auctor 

Naufragium minatur iners ut vasta Caribdis, 

Dum vult esse deum non personaliter unum, 

Sed patrem et natum, sanctum quoque fjamen eundem. 

'In patre sum, pater est' ait 'in me' filius ipse. 

580 Quo fulti doctore 'sumus' dicemus et 'unum'. 

Hos ergo et reliquas pestes de corpore Christi 

Iudicio patrum fidei mucrone resectos 

Respue et a pueris, qui iam sécréta cubilis 

Cum domino intrarunt, panes tres prende canistris 

585 Scilicet illorum libris attentius instans, 

Ut mediteris in his, hos nocte dieque revolvas, 

Unde fidem rectam et morum ornamenta capessas: 

Spemque bono de patre, metum de iudice habeto. 

XXIII. Tertia, quae maior, karitas te ad celsa petentem 

590 Subvehat ut, geminis librato examine pennis 

Primam redde deo tota virtute creanti, 

557 pre!tiosaA 570 voluitPosse aut velle 

554 Luc. 14, 28 quis ex vobis volens turrem aedificare, non prius sedens conpiitat anmptus, qui 

necessarii sunt, si habet ad perflciendum? 566–580 De Arrio et Subellioefr. Seckil.C. p. 1299 333 

et Arator Act. apost. 1917–930. 567 Cfr. JScl 6, 74-77. 573.574 Gassiod.Ilist. tripart. III tO. 

576 vasta CbarybdisAen. FU302. 579 loh. 14,11. L 580 JoA.10,30. 583–587 Imlor. Aileg.209 

(Migne 83, 125Jhomo, qui media nocte postulabat ab amico tres panes (Jjuc. 5, 11), similitndinem 

exprimit cuiusquoin media Wbulatione dorainumpostulantis, ut det ei scientiam trinitatis, 589 632 

Q.uaede gemina dilectioneet vesteeius MiloprotuUt, sumpta cssevidentur ex Gregorii papae Homïl, in 

Evang, 1/38, 10– 14 (Migne 76,1288) et liadberti Pmcham De cantate 3 seg. 589 1 Cm:13, 13 

rnanet fides, spes. caritas, tria haec: maior autem his est caritas. 590–594 geminae pennae cari-

606 *ArmillasA 

DE SOBRIETATE LIBEli. T. 033 

Condignum poterit cui nullus reddere amorem 

Non modus ullus in hac, quia totum quaeritur ex te. 

A.la secunda dehinc dilectio fratris habenda. 

595 Huic datur hic limes: 'hune dilige non minus ut te'. 

Haec eget hoc verbo, sincerus amor sit ut iste 

'In te disce prius, tua si dilectio iusta est.' 

Psalmus enim recinena 'qui diligit' inquit 'iniqua, 

Odit inique animam, quam ïarfcara ad impia mittit'. 

6oo Unde iste affectus hoc glutine nectat utrosque, 

Actibus ut iustis regnum caeleste capessant. 

Lex omnis domini paxillis pendet in istis. 

Hoc geminum tenuere decus karitatis inaures, 

Quas pia suscepit patientia dicta Rebecca 

605 Appensas geminis aequo libramine siclis 

Armillae deno in numéro praecepta decem sunt 

Legis, quae quondam tabulae gessere gemellae, 

Quas fregit Moyses populo spectante rebelli 

Et 

reparavit 

item nostrosque remisit ad usus 

6io Christicolis tribuens, quas cultor sprevit Isidis. 

Psallit item sanctus decacordo carmina plectro: 

Omnibus his tactis dulcis simphonia surgit 

Nulla hic corda vacet, si vis bonus esse melodus. 

Namque decem iuncti tali ratione duobus 

615 Efficient plenam numeris et pondere libram, 

Constat apostolicus bis seno ut milite coetus. 

Quattuor in lignis vestis texenda tenetur: 

Non secus haec karitas tali ratione paratur. 

Quod super est, prius est: 'dominum tu dilige summum'; 

62o Quod iacet inferius: 'tibi proximus extat amandus'; 

E regione sudes gemini de cespite surgunt: 

'Quod non vis fieri tibi, hoc aliis inferre récuses', 

622 aliis delet Nef, sed heptametervideturexcidissepoetae 

tatis (v. 590, unde prima se. penna 591, ala secunda.594) ait Augustnw,si is estscriptor, commemorantur 

in Homïl.27 (tom.X 105 K éd. Vend. 1550). 

593 Matih. 22, 37. 595 Matth. 22,39. 598 Psal. 10, 6 qui diligit iniquitatem, odit animam 

suam. 600 gluten: cfr. Augustin, in psal. 62,9. 602 Matth. 22, 40 in his duobus mandatas 

universa lex pendet; cfr. Gregor. Homil. in Ezech. IIS, 17 (Migne 76,967; tabernaeuli paxillos interpretantem. 

603 Pseudo-Melito De nurneris (Spicil.Solem. 211283,9,) duo ad duo praecopta caritatis. 

603– 606 Gen. 24, 22protnlit vir inaures appendentes siclos duos et armillas totidem pondo 

siclorum decem. 604 Hieronym.(Onom.sacra éd. Lagarde 9, 23)Rebecca patientia. 606– 613 

Pseudo-Melito(ïbid,286,)decem ad dacalogum: 'in psaltorio decemchordarum psallite illi' (Psal. 32,2). 

607.608 Exod. 32,15; 19. 609.610 Exod. 34,1; 28; cfr. supra ad «.236. lil Psal 143.9. 

614–616 Psendo-Melito(ibid. 286) duodecim ad apostolos. 617–624 Gregor. Homil.in ev. l. c. 10 

sciendum, quia sieut in duobus lignis, superiore videlicet et inforiore, veatis texitur, ita iu duobus 

praeceptis caritas habetuv: in dilectione se. dei et proximi 11 sciendum quoque, quod ijisa dilertio 

proximi in duobua pvaeceptis subdividitur, cum quidam sapionsdicat (Toit.4, 16) 'omne quod tibi odis 

fieri, vide ne ipso alteri fticias' et per somot ipsam veritas praedicnt dicons(Matth. 7, 12) 'quae vultis 

ut faciaut vobis homines, et vospiuiciu fucite illis'.

034 MILONIS CARMINA. 

'Quao tibi vis tribui, reliquis praostare salubre est.' 

lu bis ergo tibi variatam confice vestem. 

Mr. r, Si conviva cupis regali accumbere mensae 

Neve foras pelli manibus pedibusque ligatis, 

Bis tinctus rubeat coccus bissusque retorta, 

Fulgeat obrizus petalis et brattea filis 

Caerula hiacinctus commixto splendeat ostro, 

630 Stamina cum tramis oloserica tota venustis. 

Veste hac ornatus poteris vere esse sacerdos, 

Si baptisma nitet, primo ceu tempore sumptum est. 

Quod si forte aliquo maculasti crimine vitam, 

Caprarum pilis asper sit carnis amictus: 

635 Hos etenim lex prisca alia inter xenia quaerit; 

Teque foras missum pluvias portare necesse est: 

Namque suum facinus Petrus hoc deluit imbre, 

Fudit et hos protoplasti pro crimine fletus. 

Hoc ardens poterit frigescere rore machera, 

640 Quam prius extinxit crucifix! a corpore fusus 

Dulcis aquae rivus cum sanguine mixtus opimo. 1 

XXIV. Quisque huius virtutis honorem habitumque requirit, 

Invidiam fugiat genitam de felle diabli. 

Hoc scelus immensum, quo mors intravit in orbem; 

64s Hune imitantur et hi, Satanae qui in parte tenentur. 

625 acumbore A 638 *protoplastus A 642 *honos A corr, Neff: cfr. infra 940 

624 in his se. lignis. 625-632 Gregor. Hom.il. in en. l. c. 10 duo haec necesse est ut caritatis 

praecepta custodiat, quisquis habere in nuptiis vestem nuptialem curat hinc est, quod cortinis 

tabevnaculi intexi coccus bis tinctus iubetur coccus quippe ignis speciem habet: quid vero est 

earitas nisi ignis? sed ista caritas esse bis tincta debet, ut tingatur et per amorem dei et per amorem 

proximi; sequitur apud Gregorium interpretatio duorum versuum evangelii sec. Matth.: amice, quo modo 

hue intrasti non habens vestem nuptialem (= Matth. 22, 12) et: tune dixit rex ministris: 'ligatis 

manibus eius et pedibus, mittite eum in tenebras exteriores' (= Matth. 22, 13). 627-631 Exod. 

28, 6 facient (frater Aaron ehtsque filii) autem superhumerale de auro et hyacintho et purpura coccoque 

bis tincto et bysso retorta, opere polymito. 634 Ch-egor.Moral. 7, 27 (Migne 75, 786) pilosi nomine 

cuiuslibet peccati asperitas designatur. 635 Exod. 35, 5 separate apud vos primitias domino, omnis 

voluntarius offerat eas domino: aurum et argentum et aes, hyacinthum et purpuram coccumque bis 

tinctum et byssum, pilos caprarum pellesque aiietum, 636-641 Hràban. ad Numer. 8, 7 (Migne 

108, &36) ostendit, quo modo purifioari debeant, antequam ad divinum ministerium accedant. primum 

eos iubet aspergi aqua lustrationis, quam possumus intelligere sive baptismi sacramentum seu etiam 

lacrimarum effusionem, per quas maculae peccatorum rite abluuntur. deinde, ut radant omnea pilos 

carnis suae pili carnis sunt quaelibet superflua humaine corruptionis. 036 Pseudo-Melito 

(l. c. IIS6J pluvia praedicatio vel gratia; simUit&rOregwius ecterique, qui sacrae scriphvrae verba 

allegorice explicant, interprétante imbrem (v. 637) et rorem (v. 639). 637 Matth. 26, 75. 639 Luc. 2, 35 

tuam ipsius animam portritnsibit gladius (machaera Iuvenc. 1212). 640. 641 Ioh. 19, 34 continuo 

exivit sanguis et aqua. 642–664 Invidiae cotnitetn esse superbiam, solum remedium caritakm, primum 

exemplum Caini facinus sàriptores eccletiastiei posuerunt multi (cfr. (fregm: Moral V4fi); omnia quae. 

Milo protulit qni persécutas sit itwidique. incessutn contulerit cum cancro (nisi farte nwrbits skfnificatur), 

novi netniwjn. 642–645 Sap. 2, 24 invidia diaboli mors introivit in orbem torruruni. 25 iraitantur 

autem illum, qui sunt ex parte illius.

DE SOBRIETATE LIBER I. 635 

Quippe soror scolorata huic superbia iuncta 

Transtulit angelicum saevos in daomonas agmen. 

Haec miseros penitrans fraternum rumpit amorem, 

Quae documenta dédit quondam nimis impia Gain, 

650 Displicuit cui nil aliud de fratre benigno, 

Quam sua dedignana mclioris munera misso 

Caelitus igné deus flammis sibi grata probavit: 

Non donum in causa est, sed cor donaria abegit. 

Haec tenet incessum quodam simulamine cancri 

655 Retrorsum gradiens, depascitur intima cordis 

Ossaque perstringens putrescere fortia praestat: 

Quo felix alter, hoc infelicior iste est. 

Antidoto poterit karitatis enorme venenum 

Curari invidiae, si ius servetur amoris, 

660 Quem Christus docuit, quem conditor indidit alinus 

Pectoribus hominum, si se redamando vicissim 

Debitus affectus fratrem coniungat utrumque. 

In hoc nosse suum monstravit discipulatum, 

Si servum conservus amet, dilectus amantem. 

665 XXV. Principiumque mali, quae criminis omnis origo est, 

Decidat erecto ventosa superbia collo 

Insanusque tumor radicibus erutus imis 

Pellatur: multi documenta dedere ruinae: 

Confisi virtute sua cecidere superbi, 

670 Surrexere humiles: domini verissima vox est: 

'Qui tumet, ille cadit; sed pauper corde levatur.' 

In solidis planisque locis persistere tutum est, 

Ardua pulsa gravem patiuntur turbine lapsum. 

Quem primum caelum tenuit, quem terra creatum, 

675 Hoc vitio cecidere, et ob hoc confusio linguis 

Missa, per ignotas divisa est terra loquelas, 

Cum strueret celsam lapsura superbia turrem, 

Diluvio tumidos cum iam periisse gigantes, 

Tempore et ablatos possent meminisse reconti. 

68o Quisquis christicola est, regnum ut sublime capessat, 

Discat habere humilem summo de vertice mentem. 

Quicquid in assumpta pro nobis carne peregit, 

Seu divina, legas, seu sint humana, rétractes. 

Quod iacet in cunis tectus velamine panni, 

685 Quod loquitur, quod agit, quod celsa atque infima tractât: 

Hac, de qua sermo est, nimium virtute coruscant. 

Perspice, quam placido zabulum sermone repellit: 

646 huicsoelerataA corr. Nef 667 radibusA 675 ob sicA 678 penisseA 687 re/pellttA 

647 Cfr. sttpra 433. 656 Prov. 14, 30 putredo oaaiuminvidin. 650–664 Ioh. 13,34 îmmdatura 

novum do vobis, nt diligatis invicem, sicut dilexi vos, ut et vos diligatis inviceni. 3f> in hoc 

cognoscent omnes, quia mei discipuli cstis, si dilcctioncm balmcritis Rd invicem. 671 Matlh. 

23, 12; 5,3. 675–677 Cfr. s-ajrra81. 678 Oen.6, 4; Augustin. 8min. 12 ad Fr. in eremo(éd. 

Migne VI 1255)suporbiagiguntuin Hngmisdivisit et coufadit. 684 Cfr. Scdul. C.p. 1/58. 687-689 

Matth. 4, 4,

636 


Vcrbis pacificis et ab omni felle remotis 

Dicta refcrt legis nec quicquam roddit acerbum. 

itoo Sacvit in hosto furor, dum non agnoscitur auctor. 

Percipe, quantum humili genitori voce loquatur, 

Quas grates reddit, oui totum deputat, ex quo est. 

Quam pius et mitis, suavi quam corde benignus 

Approbat illud opus, cum se praecinxit amictu 

695 Acclinis dominus famulis vestigia tingens. 

Iure recusantem tranquille famine Petrum 

Terrificat minitans, se cedat ut ille lavari, 

Si se participem tanto velit esse clienti. 

Cum capitur, miserum quam dulci famine Iudam 

700 Alloquitur; fratrem velut amplectatur amantem, 

Suscipit oscula dans et amica mente receptat. 

(Heu nimis experto tantae bonitatis Iesum, 

Cum reliquis ut signa daret larvasque fugaret 

705 Ac mensae adscitus recubans conviva sederet, 

Unanimis homo, dux notus pariterque sodaiis 

Consensu simili divina 

704 Illius et curae loculos 

ad templa 

mandaret 

venirent, 

habendos.) 

vos Hoc pietatis opus tanto de fonte redundans 

Auriculam evulsam, quam fortius ense micanti 

7io Excussit tua, Petre, manus, manus illa probavit, 

Quae tetigit, sanam 

Mitis inauditae dum 

Malchoque refixit habendam. 

fert ludibria mortis, 

Ignosci petit his et ab isto crimine solvi 

Excusatque patri ignaros nescire reatum, 

7i5 Quorum tanta furit rabies, ut claustra sepulcri 

Militibus positis saeva obsidione tenerent 

Nec parci vellent tanta feritate sepulto. 

Quis locus audendi post tanta exempla superbis? 

Quis furor inflavit, quae tanta insania mentes, 

720 Ut meminisse obitus proprii monimenta récusent? 

Nunc homo mox limus fiat, ex quo 

Vermibus esca datus; domus ampla 

conditus 

sit urna 

extat, 

sepulcri; 

688 pacifia A 697 lauacri corr. A 702 IHm A 704 post 707 posui reoub/ conuiuaA 

690 Cfr. e. g. Gregor.Mwal. Il 24 (Migne 75,576) antiquus hostis rodemptorem humani generis 

in mundum venisse oognovit tamen prius, cum hune passibiiem cernerot, omne quod de eius divinitate 

suspicatus est, ei fastu suae superbiae in dubium venit, nil quippe nisi superbum sapiens, dum 

esse hune humilem conspicit, deum esso dubitavit. 691 Matth.11,26; 26,39 cet. 692 loh. 11,41. 

693 Matai. 11,29. 694--698 loh. 13,5-8. 701 oscula (i. os ut apud Iuomc. IV 515) cfr. 

Matth. 26, 48-50; Luc. 22,48; Marc. 14,45. 702 Vae ludae, qui id seehts commisit, quanupium 

Iesum tantae bonitatis virum expertus est. 707 loh. 13,29 loculos habebat lutlas. 708–711[ 

Strmndumest: manus Christi, quae tetigit auriculam Malcho evulsam (quam auriculam tua, Petre, 

manus excussit) sanamque ei habendam refixit(Luc. 23, 49–51; loh. 18, 10J, probavit hou pietatis opus 

de fonte caelcstiredundare. 714 Luc. 23, 34. 710 iïedul. C.p. V302 de Christisepukfo-o saevaque 

locum obsidione tenere. 71!)Lacan. 18 (jui J'uror,o cives, quae tanta insania (Priscianus, licentia 

Lucani codd.Jterri.

DESOBEIEÏATELIBERI. C37 

Quae facies nunc grata nitet, post palleat horrons. 

Quisque legis, perpende animo, quam vilia sonsit 

725 Alloquiis dignus domini sanctissimus Abram: 

'Sum cinis et pulvis'; simili quoque corde iacebat 

Rex David humilis: 

pulicem se ex pulvere sumptum 

Atque canem memorans dicit se morte putentem 

Pacificatque 

ferum miti sermone Saulern, 

730 Iactanti meritum Pharisaeo corde superbo 

De 

templo domini iam iustior ille 

recessit, 

Confessus facinus humili qui pectore flevit. 

Hostem habet ille 

deum, quisquis feritate tumescit; 

Perdit 

opus virtutis 

agens iactantius illud. 

735 Quod tumet, insanum est; inflat 

quod ventus, inane est: 

Punctus acu modica 

rigor hic vanescit in auras. 

Deprimat ergo opus est animum. mens ima feroeom 

Seque homo 

penset humum: sic corde et corpore pronus, 

Amisit, poterit, quod 

mens 

infiata, mereri. 

740 Audax Eleazar elefantem stravit enormem, 

Victor sub 

pedibus victi qui victus obivit: 

Non secus occumbit, qui de virtute 

superbit. 

Pulvis ut in vento, virtus sic mixta tumori est; 

Caecatur gravius, qui se putat esse videntem. 

745 XXVI. Extat adhuc 

vitium, cum quo 

luctamen habendum, 

Impia avarities ardens sine fine 

modoque. 

Omne malum mundi ratione et 

tenipore cessat: 

Haec radix sceleris cremento grandior extat; 

Copia quo maior, hinc 

amplior ardor edendi; 

750 Morbus hic 

intercus, gravis idrops, grande veternum. 

Ecclesiae sedes venales ista columbas, 

Praecones mutos 

738 sic manu aequali add. A 743 uti vento Neff 

caecosque duces dat haberi. 

725. 726 Gen. 18, 27 Abraham ait: quia semet coepi, loquar ad dominum meniti, cum sim pulvis 

et cinis. 727-729 1 lîe/j. 24, 15 quom peraequeris, rex Israël? canem mortuum persequeris et unum 

pulicem. 17 cnm autom complcsset David, dixit Saul: 'nuinquid vox haoc tua est, (ili mi David V 

et levavit Saul vocem suam et flevit. 730–732 Inw. 18, 10–14. 73(j 0». lier, 179 et X/X85 

tenues vanescat in auras. 739-744 Gregm: Moral. XIX 21 (M. 76,119) Eleazar in proelio ele- 

phantem ferions stravit, sed sub ipso quem exstinxit occubuit (1 Mac. (!, 4.6). quos ergo iste signi- 

float, quemsua victoria oppressit, nisi eos, qui vitia superant, sed sub ipsa, quae subigunt, superbiendo 

auccunibunt? périt omne, quod agitur, si non sollicite in humilitato enstoditur. 748–750 

Inter Chrkiianos (-nain apud paganos simile usitatissimum est, ofr. li, de Scala Die Stttdien rf&s l'oly- 

Uos J333) avarum cum hydrope comparamnt Augustinus et Oregoritts papa. 751 G-regor. Homil. in 

en. in (M. 76, 1145) cur non anto mentis oculos revocatis, quod templum redeinptor noster ingressns 

oathedwiB vendentinm columbas evertit et nuwmularioruni efi'udit nos (loh. 2, 14 l(j)ï qui nimique 

sunt in templo dei hodie qui columbas vendant, nisi qui in ecclcsia pretium de impositiono manus 

accipiunt? columba vcnditur, quia manus impositio, per quam spiritus sanetns aceipitur, ad pretium 

praebotur. sed vedemptor noster cutheflras vendentinm columbas evertit, qui talhmi negotiat.orum 

sacerdotium destruit r. q. s. 752 Isai. 5G, 10 speculatores caeoi mnnes, nescieruiit. universi (Mollit. •£>. Iti 

l'oETAB 

1)"h.u 

I.AT1NIAKVICaROLINIIII, 

u. 

2. Ml 1

(53S 

MILONIS CARMINA, 

Regibus haec aufert in deteriora volutis 

Nomen et officium, dominetur ut ipsa tyrannis. 

755 Omnes ista gradua moritorum dote venustos 

Circuit et quaerit, quo gressum figere possit. 

Ipsam quin etiam naevo maculare cucullam 

Nititur, immemoros ut voti lucra relicti 

Respiciant mundi iurataque 

iura resolvant. 

76o Haee miserum 

penitrans 

saxorum grandine pressum 

Stravit Achar; vallis tenet inde 

perenne 

vocamen. 

Ista etiam adduxit primis 

orientis ab oris 

Insanum vatem, cui doctior obstat asella 

Humana stolidum castigans voce Balaam; 

765 Pergit ob augurium, 

ter 

septem 

circuit aras, 

Adversante deo nimium 

persistit avarus, 

Ardens quo capiat promissi lucra metalli. 

De tribus hoc unum vitium, quo 

corruit Adam. 

Hoc 

temptator 

adit Christum, cum culmine in alto 

770 Regna hominum, pretiosum et quicquid 

in orbe tenetur, 

Promisit fallax, si se submissua adoret. 

Traditor hoc amens 

periit 

fervente veneno 

Nomen et officium sortitus iure priorum 

Primus enim innocuum Iudas distraxit Joseph, 

775 Vendidit univocus cuius sceleratus 1esum 

Iscarioht ex stirpe Isachar, qui iure vocatus 

Est merces, quoniam lippa genetrice creatus, 

Pomorum pretio quae 

lecto adscivit Iacob 

Praesagio signans synagogae 

semine [udam 

7so Venturum, vili pretio qui 

venderet illum, 

Sanguine qui proprio 

salvaret venditus orbem. 

Furax ille miser marsuppia sacra cavando 

Ad tantam rabiem pro 

lucri ardore volutus, 

Invidus ad mulieris 

opus 

dum nobile myrrum, 

756 gressum sic A 771 1 PromissitA 776 styrpe A t 

vae vobis, duces caeci): canes muti non yalentes latrare; Gregor. Homil. in cv. II 40 (M. 7H, 1302; 

nonnumquam solent in saevo eloquio per canes pruedicatores intellegi e. q. s. 

759 Aen. IV 27 tua iura resolvo. 760.761 los. 7,24 tollens Iosue Achsn (Achar LXX et 

quidam Latini ante Hieronymum) duxerunt eos ad vallem Achor lapicUivitquo cum omnia Israel. 

762^-767 Ntim. 22-24. 768–771 Cfr. snpm ad v. 434. 774 Gen. 37, 26 dixit Indas fratribus 

suis: 'quid nobis prodest, si occiderimns fratvem nostrumV 27 melius est, nt venumdetnv Fsniaclitia. 

776 Ilieronym, Onmn. (éd. Lagarde 62, 1) Iscarioth mcunoritilc doniini quod si voluevimus Issachariotli 

légère, interprotatur 'est raerws eius'. 777–779 Gen. 30, 16 redeunti ad vesporam lacob de agrn 

egressa est in occursum eius [jia et 'ad me' inquit 'intrabis quia meveede cuiuluxi te pro mandni- 

goris fllii inei'. 779 Isidor. Allegor. 2H (M. 83, 105J Lia synagogae figm-am hithnit, quac infiriuis 

oculis (Gen. '29, 17 Lia lippis erat seulis) cordia sacramenta dei speculari non potuit. 784 – 78(5 

Marc. 14,3 venit millier babens alabastrum unguenti et fraeto effudit, super eaput eius. 4 erant aulcin 

quidam (loh. 12,4 dicit ergo unus ex rîiseipulLs eius, Judas Scariothis, qui erat. cnm traditiirus): 'ut 

(|iiid perditio ista unguenti facta estV poterat, enim ungucntuiii istnd veniri plus quam trecentis 

denariis' 6 lesus mitem dixit 8 'quod liabuit, haec lecit: praevenit uuguere corpus nicnm in

DESOBRIEÏATELIBEIlI. (>;j») 

785 Quo pio prtaeveniens Ohristum pert'udit liumandum, 

Denariis taxat trecentis, vilius ipsum 

Vendit, in arbitrio pretium qui ponit onientum. 

Non tamen hic finis sceleris rous ille reatum 

Flagitio cumulans aptavit in arbore vinclum 

790 Adstringens tereti furialia guttura nodo. 

Viscera rupta cadunt scisso de ventre nefando, 

Quae tantum peperere dolum; diffusa per auras 

Infelix anima ingreditur penitrale gehenuae. 

Miles avarus item, dum servat claustra sepulcri, 

795 Quo ludaea manus clausit crudelis lesum, 

Ore refert plénum Christi de morte troplieum: 

Visibus angelicis conceptum corde pavorem, 

Se iacuisse solo, remeat dum vita sepulto, 

Veridicus testis, si praemia nulla darentur. 

soo Vertit ab hoc cupidum data multa pecunia vero 

Àblatum referens nocturno in temporo Christum, 

Dum sopor ignavus iam fessos occupât artus. 

XXVII. IIuius avaritiae vitium didicere caveiidtim 

Discipuli Christi, tunicae dum simplicis usu 

«os Contenti peram portare vetantur et aera. 

His vacuata pii tanta virtute refulsit 

Dextra Petri, ad portam dum claudus debilis orans 

Poscit elemosinam, gressum celeremque meretur. 

Hac medicatus ope, iacuit qui pluribus annis 

8to Ante fores templi, dono meliore levatus 

Exilit ingreditur laudat veneratur adorât. 

Denique quantum auri qualemque pecuniae amorem 

Christicolae primi tenuere, haec gesta probarunt: 

Quod sibi contulerat distractis venditor agris, 

sis Calcavere suis pedibus nec tangere dextris 

Dignati propriis inopum sparsere per usus. 

Venditor Annanias, dum partem fraude retemptat, 

Coniuge cum propria periit heu! morte citata: 

Exitiale malum mérita sic falce recisum. 

820 Lerna palus anguem tenuit, de vertice cuius 

791 soi/soA 793 geunaoA 802 ignauussicA 

scpulturain'. Hieronym. Prolog,çialeat. (Vuk/at. éd. Timhendorfpat/, XXV1I.7) vos famulas Christi 

rogo, quae domini disoumbentis pretiosissimo (icloimyro (nieAmiat.) ungitis caput. 

787 Matth. 26, 15 'quid vultis milii dure? nt ego vobis Irudam'. ut illi constituerunt, ci l.riginta 

ivrgonteos. 788– 793 Matth. 27,5; Arator. 1444 tuwi ruit Arriu» alvo Infelix plus mente wiclon» 

letumque perernptusCumluda commune tulit, qui guttura pondonsViscoribnsvacuntusobit. 794– SO'2 

Malth. 28,11–15. 802 Cfr. Oe, IV 190. 803–805 Maltk, 10,9nolite possidero,luirmn uoqui' 

argontuin ncquo pectiriiamin r/,ouisvesfcris,non peram in yin noqno tliiii-stnnicas; cfr. Arator.J'BHtJ. 

806–811 Ad. :i, 1 10. 812 818 Act. 4, 32– 0, 10; Arator.1 40f>rutiii quod pompa inotalli PoniUiiante 

ped«s saoris non débita ilextris; ltostitui dobnn' probant, quod taiijfw vit,anl,l'aleundiiiiiqui» 

docent, quod snbdunt. grtissibua anruiu. 

n 'J'hihni: citaton. 

820.821 Cfr. St:rt\ ad Aon. K/ 287 compilalorestjiiedus 

SI* k! a

640 MtMNJS CAR.MINA. 

Ortos 

mu)tip!ices ydros antiqua loquuntur: 

Proies avaritia haec mutta ex genitrice creatur: 

Fraus furor invidiao violentia cura tumultus 

Anxietas maeror periuria furta 

rapinae 

825 Durities commenta, dolus fallacia discora, 

Sollicitudo 

cupido 

tenax usura 

voluptaa 

Et dolor amisais et gaudia vana receptis, 

Civilis rabies germanos inter et ensis 

Dulcia 

disiungens na,torum 

pignora patri. 

sM 

Arpiae 

hac très matre satae, quarum prior Aellon, 

Altera et 

Oquipete, post 

tertia dira Celeno, 

Dum 

rapiunt celeres, aliena et 

tegmine celant. 

Ex hac et furiae Allecto Thiaiphone Megera, 

Cerberus inde trifaux, Fineus fenore caecus. 

s35 Haec iecur ut vultur rostro conrodit 

obunco, 

Ut 

dypsa 

mordente 

sitis, haec addita crescit. 

Hoc malum aureolum Discordia scissa deabus 

lecit, quod tenuit Veneris damnosa 

voluptas. 

XXVIÏJ. Ha,ec 

portenta opus est ipsa cum matre recidi, 

840 Ne nobis vitu dominetur turba 

nefa.ndi, 

Ut nil 

quaeramus super id, quod postulat usus, 

Tegmine contenti et 

parco moderamine victus. 

Quod super extat, inops capiat mendicus egenus, 

Crescat elemosinae culmus, sit 

largus avarus, 

su Caelica terrestri mercentur 

praemia limo. 

Transfer ad aetherii thesaurum culmen Olympi: 

Quicquid egens sumit, Christum 

aceepisse mémento. 

Qui dator, hic custos, largitor 

et 

ipse receptor, 

Debitor 

ipse 

deus: non perdes fenus, avare. 

85o Da huic, quicquid habes: non fur hoc tollat 

iniquus, 

825 fallatia maM:M se~ttoH

DE SOBBIETATELIBERL 641 

Tinea non sulcet vestem, non rodât aratam. 

Esuriens socius mensae iungatur, amictu 

Frigidus, et pateant peregrino tecta vianti 

Carceribus clausis solamen praobe loquelae. 

855 Intuleras mundo nil, nil auferre valebis: 

Illa tibi servata fient, quae miseris astris. 

Si longinqua petis rediturus tempore certo, 

Ne desint sumptus tibi, plurima ferre 

Ad patriam properas iugiter mansurus 

necesse 

in illa 

est: 

– 

860 Perpendas opus est, quae sis habiturus ibidem. 

Hac euangelicus laudatur vilicus arte 

Prospexisse sibi et stipendia fraude parasse, 

Quae sibi sufficerent deiecto sorte futura, 

Providitque sagax formica ut farris acervum 

8M Atque oleum, miserantis opem, fomenta laborum 

Et tegumen vestis, victum hospitiumque laremque 

Ac breviter tactus citius sibi tanta paravit, 

Pauperies illum premeret ne dira senectae, 

Duceret et torquens aliena per ostia egestas: 

870 Hoc exemple animos tangat concusaio nostros. 

Nos nimis heu miseri, lacrimarum Sumine flendi 

Virtutum granum nullum nec habemus olivum, 

Quae superare famem valeant per saecla futuram. 

lam iudex rediturus adest, iam comminus instat, 

875 Oui ratio reddenda gravis, cui sermo ferendus, 

Oui nihil occultum, cui cuncta obscura. patescunt 

Nuda et aperta oculis, cui fraus nulla innciatrix: 

Teste eget hic nuHo qui cognitor, ipse relator. 

XXIX. Istis temporibus doctrinae incumbit egestas: 

880 Ora sacerdotum damnosa silentia servant; 

Qui petat est rarus, tribuat qui, rarior, esum: 

IIancque famem typicam carnalia gesta figurant. 

Cum petit Helias tribui sibi fragmina panis, 

Ecclesiae normam mulier viduata retentat, 

885 Quae duo ligna crucis rectum versumque rcquirit, 

In quibus illa coquat vitalem polline panem, 

Nempe illum, vitam qui cuncto praobuit orbi 

Non oleo caruit, quam sanctus spiritus unxit. 

861e)m!ingeUcu8~< 877)r!tux7t ~I 87t!)uchi)~t t 87Hqn!ste.t 

8551~Y!M.H,7nihitintuH)~usinu)uut]um,h!tutdubiu)n()uiti,nccn.ut't'n'cquidposs))u)Us. 

861–870 J~«;.IC, 1–8. 864 ~.eK.Jt~402 acvctut.ingentctn tbt'mie.Mhn'ris aM'rvun) cmn poputant. 

hiemia memores tectoque reponuut. 87M7~

(,42 


Non aliud signant 

Holisaei 

tempora vatis, 

x90 Cul mulicr clamans sibi crescere vidit olivum 

Vascula 

perfundens, 

summas dum surgit ad oras 

Servitio gominam prolem 

liberrima solvit. 

Ista 

prophetalis virtus; haec gratia lesu, 

Solvit loetiferi qui vincula saeva diabli, 

M. Pro pomo vetito cui se constrinxerat Eva 

Coniugis assensu cuncta cum proie ligata. 

Paulus ad aethereum iam nunc sublatus Olympum, 

Mane vorans praedas qui vospere dividit escas, 

Circuiens mundum divinum semen in omnem 

900 Sparsit et ad fidei 

pertraxit gaudia gentes. 

Hoc chorus ille sequax sermone et sanguine signans 

Distribuit 

populis transmissas caelitus escas. 

Manna datum nimbis mirabile 

quisque cupiscat, 

Colligat inde gomor, oui vivere constitit ardor, 

905 

Atque 

die sexto duplices sibi praeparet esus. 

Israhelitae aliqui egressi per 

sabbata castris 

Quaerere manna sibi vacui rediere gravemque 

Peraensere 

famem, qui 

sexto ferre laborem 

Neglexere pium, 

macie tenuante subacti. 

910 Aotas 

quippe suo currit iam sexta meatu; 

Septima 

sancta 

quies 

sanetis sine fine feretur: 

Non labor ullus ont, nec erunt tunc tempora Brandi, 

Nulla ibi spes segetis, quia semina nulla serentur, 

Quippe feret meritis aequalia lucra 

maniplis, 

915 Qui modo stertit iners, mendicus habebitur illico 

XXX. Dirige, Christe, tuos, in tanta 

messe, ministros, 

Qui resecent 

lolium, vitiorum monstra recidant 

Cum radice sua, ne horum 

torpore valescens 

Crescentes spicas circumliget atterat urat. 

920 Dirige, qui 

fundant de 

plenis tela pharetris: 

889-892 4 .Reg. 4, 1 mulier chimnba.t ad Elisenm dicens 'ecce ercditor venit, ut tollat duos 

filios ad serviendum sibi' 2 cui dixit E. 'quid habes in domo tau?' ad iHn, respondit 'non habeo 

quidquam in domo mea nisi parum olei' 3 oui ait 'vade, pete mutuo ~b omnibus vicinis tuis 

vasa vacua non pauca et mitte inde in omnia. vasa haec' 6 cumque plena, fuissent vasa, dixit 

ad filium 'affer mihi a.dhuo vas'. et ille respondit 'rtoa hubeo'. stetitque oleum. 7 venit autem illa 

et indicavit homini dei et iUe 'va,de' inquit 'vende o!eum et redde creditori tuo: tu a,utem et H)ii 

tui vivite de retiquo'. 898 -M

DESOBIUETATE USER). (,43 

Tempus adest pugnae, geritur luctamen agonis; 

Qui stimulos acuat nobis, faber omnis abactus. 

Ut Icgimus gestum régnante Saule profano, 

Israhelita. !a.tct vitiorum conditus antris 

9~ Inque toncbrosis impure corde caverni.s. 

Rarus, qui reptet manibus pedibusquc, Jonathcs, 

.Xorteturque suo rediviva ad classica Hatu, 

Corruat allophilus cuius muorono necatus, 

Ducat et audaces inimica por agmina turmas 

930 Vibret et ardentes adversa in pectora contos, 

Liberet Hebraeos, animas mentesque fideles, 

Armiger anticipans divini spicula verbi 

Suggerat et iaciat curvatis arcubus ictus. 

Spiritus adveniens fervorem sensibus indat, 

935 Ut versus gladius vitalis pectora fratrum 

Perforet excindat percurrat transeat intret, 

Ut bellum reparent neque collum sub iuga curvent: 

Quippe rogat curvari animas, ut transeat, hostia. 

Est opus, ut spretis vitiis virtutibus almis 

940 Ornemur, quo noster honos habitusque nitescat. 

Sit candens poderis vestis, polimita talaris 

Multicolora micet haedique in sanguine tincta: 

Actio sit sacro Christi redimita cruore; 

Vestiat haec nudos, haec nnem praestet honestum. 

M6 Qui caput est nostrum, limes sit et ipse necesse est: 

Incipiat faciat consummet susoipiatque. 

Qui zabulum vicit hostem, qui stravit iniquum, 

Auferat a nobis dominatum iure tyranni, 

Servitiique iugum crescente putrescat olivo. 

950 Nomine signati, illius quoque morte redempti 

Non iam nostri erimus, sed sic teneamur ab illo, 

Ulterius hosti ne iam subdamur acerbo, 

Ut tamen unde meus coepit iam sermo recurrat 

Ad te, sobrietas toto laudabilis aevo, 

921 punQ~i 927 Hostetnt-flue !)53tnct~t L 

922 PseMffo-M

644 


9M In te elaudetur séries perducta, 

IJoctamenexempiomonstrarirItovalebis, 

CONSEQUITURQUE BREVIS TtTULATIO RITE SECUNDI. 

1. Praeconia dei genetricis 

Mariae debita devotione celebrantur. 

II. Annac pudicitia exemple turturis commendatur. 

111. lohannia mira abstinentia praedicatur. 

1111. Passio ipsius et saevitia Herodis refertur. 

9:')7spetio~e

DN SOBRIETATE IJBER IJ. 645 

V. Do malitia mulierum et quod ex saturitate libido nutriatur. 

VI. Quod Christus nobis via, veritas et vita factus tcmptatorcm auporans superabilem 

feoerit. 

VIL De ebrietate et quod plurima ex ea mala oriantur. 

VIII. De pugna carnis et animae. 

IX. Ne in adventu Christi gulae servientes inveniamur. 

X. De quattuor virtutibus principalibus. 

XI. Exempla sobrietatis de Christo et apostolis illius. 

XII. Brevis descriptio textus ouangelici et quia Christus pax nostra est. 

XIII. Quod lex divina omnibus habilis Rit et do pane, pmco et ovo a pâtre petendis. 

XIIII. Ut lapsi per paenitentiam et confessionem resurgere discant. 

XV. De filio prodige, qui patre rolicto porcos pavit. 

XVI. Quod per paenitentiam revertens miaerioorditor receptus sit. 

XVII. De laude pudicitiae et virginitatis et de verbo incarnato. 

XVIII. De inpudicitia carnalium sacerdotum. 

XIX. De habitu sacerdotali et pauca de hypogrisi. 

XX. De laude et doctrina bonorum sacerdotum. 

XXI. Lacrimabilis planctus auctoris huius opusculi. # 

XXII. Luctuosae preces eiusdem et quantus pavor ve) quae fiducia in die mortis. 

XXIII. Finalis invocatio, ut sibi in iudicio severitatis obviet miseratio pietatis. 

XXIIII. Epilogus totius opusculi cum signaculo. 

FINITIS TITULIS URANIA MUSA BOABII' 

ECCE SECUNDUS HIC EST DE SOBRIETATE LIBELLUS. 

I. Hactenus antiquos descripsi carmine' patres, 

Nunc euangelicas est par temptare Camenas. 

Virtutum inprimis titulos in versibus istis, 

Virgo Maria, tuos qua possum laude beabo. 

5 Altithroni genitrix, laus mundi, gloria caeli, 

Per te diffusa est in totum gratia mundum: 

Fons signatus aquae, purissima vena salutis, 

Hortus conclusus quo fons processit honestus, 

Caedrus cypressus platanus nux myrtus oliva, 

10 Myrra storax calamus thus balsama cassia nardus, 

Onyx cristallus prasius berillus iaspis, 

lanua clausa, domus qua solus conditor exit, 

Tu portas paradisi aperis, quas clauserat Eva, 

Loetiferum vetita dum carpit ab arbore malum; 

15 Sed crucis in ramis pomo pendente salubri 

Progenito de carne tua, tu planctibus instans, 

postV. tituli et duo ~e;'stM

646 


Gaudia quis mmido veniunt, iam clave recepta 

Ducis adoptivos ad caeli culmina natos. 

Quicquid iuro sacrum, quod nobile, quod pretiosum 

M Huius quadrifidi tenuit constructio mundi, 

Exsuperas, sanctosque viros virtutibus altos, 

A.ngelicos etiam vincit tua gratia coetus. 

Qua te voce canam, quibus et sermonibus aequem? 

Garrula lingua iacet, mundi laus omnis in imo est. 

M Pluribus in sanctis virtus laudabilis una est: 

In te larginuis fulgent carismata donis. 

Te tua sancta fides fidei superextulit Abrae, 

Cui deus ipse loquens gignendum spondet Isaac, 

Qui ridens dubitat, dum centum computat annos; 

ao Zacharias nutat, tu credula 'sic fiat' inquis. 

Sed minus est geminis genitoribus edere prolem, 

Virgine quam genitrice viri sine semine gigni –: 

Mente humilis mater legeris famulamque fateris. 

In te quanta fuit mentis constantia, miror: 

35 Cum Gabrihel solio venions archangelus alto 

Exuviis rutilus, vultu et sermone verendus 

lunxit anucali tecum sermone loquelas, 

Non tamen inde gravem cepiati corde pavorem. 

Vir fortis Danihel caelestibus ille suetus 

40 Angelico vultu terretur et haeret in imis 

Surgere non ausus, prius hune quam dextra levaret; 

lacob iUe, deo forti dum certat agone, 

Claudicat et, pia virgo, modum de proie requiris. 

Margarita micans, praecellens unio gemmas, 

'tt Cum te debuerim ter cocto ornare metallo, 

Sit veniale mihi, quia clausi indoctior aere. 

Attrectare tamen tantae praeconia laudis 

Sufficiat voluisse pie, tu cetera parce; 

Tu mihi protectrix dominatrix auxiliatrix 

M Adsis, posco precor, decus altae virginitatis. 

38 coepistiL 47 Attra(a ex e)ctare 50 AssisL 

27-29 Gen. 17, 17 cecidit Abraham in fitciemsuam et risit dicens in cordesuo 'putusne centenario 

nMceturfitius?' 30 JE

DE SOBRIETATE LIBER II. 647 

Sobria vita tibi, cuius dator editus ex te est: 

Hanc nobis comitem tua sancta oratio reddat. 

Alba columba ferons ut ramum detulit arcao 

Ore suo viridem, dum pacem nuntiat orbi, 

55 Sic, pia, Chriaticolas, qui te venerantur amanter, 

Paci concilia, genitam quam ventre beato 

Ad nostram felix fudisti, virgo, aalutem. 

II. Nunc Annam viduam laetis oantabimus odis, 

Quae sibi praerepto immatura morte marito 

60 Ulterius nullum ceu turtur casta iugalem 

Coniugio dignata suo viduata remansit. 

Sic octogenis et quattuor insuper annis 

In templo domini ieiunia sobria ducena 

Ardentes motus carnis virtute subegit: 

6r, Rore pudicitiae tam magnus concidit ignis. 

Unde prophetalem merito virtutis honorem 

Accipiens tectum velamine carnis lesum 

Cognovit, de quo multo sermone locuta est. 

Sic Salomon Christi epithalamia laudibus ornans 

70 Huius avis cantum praenuntius ore revelat: 

'Audita est nostra in terra vox turturis' inquit. 

Turtur adest, geminis quam vexit gratia pennis, 

Anna: nec immerito, sancta haeo quia gratia fertur. 

Istis turturibus holochausta fidelis Abraham 

75 Obtulit ille deo, cuius haec stirpe creata est, 

Cum sibi signa deus, proles qua sorte futura 

Ex tanto genitore foret, monstraret amico, 

Cum pro regno aries, pro legis fasce iuvenca 

Proque gravi scelerum lasoiva capella reatu 

M Atque habitura sua pro simplicitate columba 

70–106 unofolio eœcMO~)o'Mt~n

648 

MHjONIS CARMINA. 

Nec castis caritura, velut haec, turtur habetur, 

Casta, pudica, vigil nocturna in laude cicada. 

Sic gemina virtute cluens facta altera ludith: 

Illa ducem truncans, 

haec Christum voce coiebrans. 

95 Hac vidua viduis sit vitae mundior actus. 

111. Quanta pudicitiae virtus, quae sobrietatis 

Gratia sit, sanctus docuit 

baptista 

Iohannes. 

Praeco redemptoris, vox verbi plusque propheta, 

Angelus ipse dei, praenuntius ille futuri 

90 Ex utero matris Christum 

cognovit adesse. 

Nomine qui patris taciturna silentia solvit 

Monstravitque dei turbis venientibus agnum, 

Planans ille vias, prava 

in directa 

reducens, 

Deiciens colles valles extollit et 

implet; 

95 Maior enim in natis mulierum nemo Iohanne 

Celsior hoc Christus sacra de 

virgine natus. 

Virtutum generale decus, quod patribus auctor 

Distribuit varians 

specialiter, 

indidit isti. 

Summa fides in hoc: genitor negat, iste salutat; 

100 Ille tacet mutus, hic 'adest nunc' praedicat 'agnus'. 

Spe meliore 

vigens praemonstrat horrea granis; 

Inde metum recinens paleis denuntiat 

ignes, 

Qui karitate 

pios 

fructus hortatur agendos. 

Mente humilis viso Christo 

baptisma récusât, 

io6 Illius et iussu sed mox devotus obaudit. 

Praeterea 

quos 

sobrietas ad celsa levavit, 

Virtutum nutrix, super omnes laude lohannem 

Extulit, inque heremo castissima vita remotum 

Longius 

humanis illum conventibus abdens 

102 retinens ~1 109 addens L 

88. 89 I~MC. 7, 26 quid existis videre? prophetam? utique dico vobis, et plus quam pro- 

pheta.m. 27 hic est, de quo scriptum est 'ecce mitto angelum meum ante fa.ciem tuam, qui praeparabit 

viam tuam ante te'. 28 dico enim vobis, ma-ior inter natos mnlierum propheta Iohanne baptista nemo 

est. 90 Luc. 1,41 et factum est: ut audivit salutationem Min'ia.e Etisubeth, exultavit infans in utero 

eius. 91 Amat. -f-f 505taciturna silentia vitet. 92 .fo/t. 1, 29 .dtera, die vidit Ioha,niies lesum venien- 

tem ad se et ait 'ecce a,gnna dei, qui tollit peccatum mundi'. 93. 94 J~.te. 3, 4 sicut scriptum est in 

libro sei'monuui Esaiae prophetae: vox clamantis in deserto, parate viam domini, rectas tacite semitas 

eius. 5 omnis vaHis imptebitur et omnis mons et collis humiiiabitur et erunt prava in directa et 

aspera in vias planas. H et videbit omnis caro salutare dei. 95 Vide ad 88. 99 C/t'. ad v. 30 

et 89. 100 JyMC. 1,22 (~(M'c~MM'KM~egressus non poterat loqui ad iUos, etcognoverunt, quod visionem 

vidiaset in templo: et ipse erat innuens illis et perma.nsit muttM. C/t'. ft

DE SOBRIETATE LIBER II. 649 

no Caelicolis sociat: saliens locusta cibavit 

Mellaque de foliis parcum pavere prophetam; 

Posthabitis stolis aurato stamine textis 

Carnis amictus erat vilis lanugo cameli; 

Balteus et rutila gemmarum luce coruscua, 

115 Quo pater usus erat, cou funis viluit asper, 

Zona etenim castos cinxit pellicia lumbos. 

IV. Qualis in hoc virtus, constantia quanta, probavit 

Impius Herodes solita feritate calescens. 

Qui sibi de thalamis fratris sine lege iugalem 

12o Abstrahit inlicitoque thoro conubia iungens 

Turpis adulterii erimen facinusque reportât. 

Non tulit hoc fidei fervens ardore propheta: 

Arguit Herodem verbis pietatis iniquum, 

Quatinus incestae curet rescindere vinclum 

125 Et sibi prospiciens scelerata cubilia solvat. 

Talia tractanti rex impius obstruit aures, 

Aspidas ut fama est surdescere carmine Marai, 

Doctoremque suae solita impietate salutis 

Constrictum vinclis tenebroso in carcere claudit. 

130 Non dispar pater huic et nomine et impietate, 

Dum monstrante mago natum cognoscit Iesum, 

Spondet adorandum simulata callidus arte, 

Non tamen effectum sceleris habiturus; id ipsum 

Incurrit facinus perversi prava voluntas. 

135 0 lupe saeve vorax, tibi lex specialiter infit: 

'Matris ab uberibus non hedum in lacte coquendum'. 

Aegypti ad patriam iam loaeph vexerat illum, 

Quem tu dente fremens vicina per oppida quaeris, 

Ingluviemque tuam puerorum mortibus expies, 

140 Dumque 

Ut vivat 

ex te genitis crudelius ingeris 

sub te nato securior est sus. 

enaea, 

Hic basiliscus adest colubro férus editus ex te, 

118 ImpetusherodisL 124 Quatenus7. reshtdere t31 nato cort'. 140 crudHtibu.'i -~f 

142-249 trt&'MyoHMeœeMi's perterMt!< 

114.115 Exod. 29, 8 indues tunicis lineis cingesquebftiteo 9 eruntque sacerdotesHtihi religione 

perpetua. 117-129 -MaKPt.14,3; 4. 126 ~.CM.IV 440 pta.cidMqueviri deus obstruit .Mres. 

127 Ps. &7,5 furor illis secundum similitudineui serpentis: sicut t~spidissurdae et obtura,ntis itures 

suas, 6 quae nonexH,udietvoceniinc!).iit)mtium. 130-140 .MaK/t.2,1G–20. 135.13G-E'.t;o

650 

MILON1S CARMINA. 

Qui in natale suo convivia opima paravit 

Principibus cunctis, ducibus populique tribunis: 

i-ts Convenere locum pariter properanter ad unum. 

Rex aderat, pomposa satis quem mensa receptat; 

Mollibus in fulcris stratisque sedilibus ostro, 

Mente tumens et veste nitens, diademate fulgens 

Praecipit auratos sibi deservire ministros. 

150 Quot gazis pollet, vitiia tot et ipso redundat: 

Fervet avarities gremiique extendit hiatum, 

Luxuria enervat discinctos fetida lumbos, 

Adsidet et lateri ventosa superbia dextro. 

Miratur stupidus fulgentia vasa satelles 

155 Atque merum bibit in pateris rutilansque Falernum. 

Quo pudor omnis abest, verecundia longius acta est, 

Non ibi lex, non fas, non ius, non quicquid honestum est. 

Plena domus vitiis et gastrimargia in omnes 

Discurrens mensas pinguem distenderat alvum, 

i60 Exuda.ns satiare nequit quam turba coquorum, 

Ebrietas luxus petulantia, lusus inanis, 

Harpa lirae cytharae psalteria fistula musae 

Cimbala sambucae simphonia timpana sistra. 

Organicumque melos aptabat filia mortis, 

165 Vipera vipereo saltatrix germine creta. 

Sibilat ut serpens, ut, regulus, ore volucrem 

Sorbeat, ad caput haec tendit fera bestia vatis; 

Fraude dolos versans, praestructus et arte maligna 

Herodes iurat se praemia cunota daturum, 

170 Quaeque puella petat, quae matre edocta magistra. 

Nec mora nec requies, quin a cervice resectum 

Discus inauditum scelus inter fercula portet; 

Nec satis ad facinus, si in carcere colla secentur, 

Ni caput invisis mensis ponatur edendum, 

175 Silvicolae velut est apri monstrarier usus. 

Impius impurus sceleratus spurcus iniquus 

Tristatur vultu, sed gaudet corde tyrannus, 

Quod tractata diu facta est occasio caedis. 

Ne tamen innocuum maculent periuria regem, 

iso Insignemque virum titulis et laude priorum 

Degenerem patri fallendi infamia reddat, 

Lictorem mittit, referat qui dona lyciscae. 

Ille caput flexum gladio fulgente reoidit 

Convivisque feris rorantia fercula portat 

162 fitulaJ. 163 sin(n eof)-.ex m)phama ttn(n corr. ea;m)pa))a~f. 171 refeotum~1cot'f. 

~~t)-e

DE SOBRIETATE LIBER II, 651 

~y_ _i -J:.J- ,e__ 

t85 Purpureosque thoros et candida gausapa lino 

Sanguine perfundit ruaao, miserabile visu. 

Filia laeta capit donum exitiale suaeque 

Fert matri madidis stillante cruore capillis. 

Attamen hac melius vivit nunc morte lohannes, 

190 Quippe suo occubuit genuino Herodes iniquus. 

Alterutris compar meritorum reddita sors est: 

Hic moritur nascens moriensque renascitur ille; 

Gastrimargus et incestus perit igne gehennao, 

Sobrius et castus caelesti in lumine gaudet. 

195 Risimus et iubilo cordis cantavimus hymnum, 

Quem David cecinit, teneris abductus ab agnis 

Cum torsit teretem nimio stridore lapillum 

Et stravit celsum membris animisque gigantem, 

(Non secus annosam qui sternit robore quercum). 

200 Risimus infandum quem ludith casta Holofernem 

Truncavit, vitium quia virtus sancta subegit: 

Nunc tempus flendi lamentaque fundere amara, 

Flagitii impietas tantum quod robur adepta est, 

Ut caput auferret saltatrix simia vatis. 

205 Martyris eximii est haec passio sancta lohannis, 

Haec inlaudati scelerum monimenta tyranni. 

V. Hic mulieris amor, hic cantus, sibilus est hic: 

Ista est forma placens, quae ad Tartara mittit amantes; 

Liliolum candens morbo veniente putrescens; 

sio Haec rosa flore rubens, sed post urtica perurens; 

Lanigeris ovibus tribuli isti vellera tollunt. 

Hac deceptus Adam seclusus ab arbore vitae est; 

Sic Emor et Sichem Dina periere subacta; 

Hebraei mixti scortis coluere Priapum; 

an Turpavit meretrix Sanson saxoquo molari 

Addixit moluisse tamen scrutare quid hoc sit –: 

Ha.e bis septenos Iacob servire per annos 

Fecerunt, noctesque dies ferventior aestus 

Mitigat ardentem sub cancri sidere solem, 

Mo Dumque fugit, loseph moechao sua pallia linquit. 

199

652 


Huius amor gemino maculavit crimine David, 

Dum nimis indulget mulieribus inlaqueatus; 

His sapiens Salomon est factus apostata flendus 

Uac timidus Petrus accusante negavit lesum. 

225 Promptum est historias veterum pereurrere versu, 

Sed, quia perlongum est, non haec intacta relinquam 

Ingluvie ventris plures concrescere pestes 

Multiplicemque uno de semine surgere prolem. 

Luxuries ardens hac amplius accipit ignes, 

2M Non aliter Hammae quam si quis spargat olivum. 

Liber et alma Ceres Veneri nutrimina praebent, 

Quis sine frigescit fervens extincta libido, 

Suntque suo vicina satis genitalia ventri. 

Filia sanguisugae haec, Salomon quam concinit, una est, 

335 Altera avarities, amor insatiatus habendi. 

'Sufficit' ignorant geminantque froquentius 'a,dfer, 

Adfer adhuc': istis nulla est mensura modusque. 

VI. Mors et vita tibi, lector, clarissima iam sunt, 

Dextrum iter et laevum monstrat scriptura patenter: 

240 Iam vetus atque novum profert tibi scriba peritus 

Ille euangelicus, qui miscet tristia laetis, 

Supplicium miseris et praemia digna beatis: 

Prende viam quamvis, 

Fert iter ad caelum 

sed dextra salubrior illa est 

quam quae demergit in imum. 

245 Recta via est Christus, qua pergunt rite viantes; 

Ille nihil fallens est summa scientia veri; 

Hio quoque vita vigens, dux, doctor, vivinoator; 

Omne bonum per quem, cum quo, felicibus in quo: 

Se iubet ille peti et quaeri, se praestat haberi. 

250 Ille dator legis, per quem benedictio venit, 

Qua queat impleri lex, praecipit adiuvat 

Qui nos cum vitiis docuit certamen inire 

auctor. 

Et sibi congressum ternis connictibus hostem 

Reddidit enervem, stravit calcavit abegit, 

265 Colla tyrannorum ceu quondam duotor lesus, 

Quo superare queas pugna leviore subactum. 

226 Pruptum~1 245 christoA 252 cum] conA 

221. 222 JRe~.2, 11. 223 (~f. ad jT468. 225 JVtmMctfCMMCMe; volwit:promptum est historias 

percurrere, sed, quia perlongum at, non percurram: hH.ncta,mennon pra.etermitta.m. 228 Ge. jfjT14 

pars autem posito surgunt de semine. 230. 332 Ex HteMttyMOpt'OMrMatMt)t

DE SOBBIETATE LIBER H. 653 

Prima tulit hostis prisci temptamina Christus, 

Esuries cuius suspectum fecerat illum; 

Accedens temptator ait: 'si filius es dei, 

26e Haeo panes saxa esse iube'; cul protinus ille 

Moysaycae legis responsum reddidit atque 

Saxea tractantem ceu saxo perculit ipsum. 

Nec tamen absistit primo hoc certamine victus, 

Donec ad solitum nota. feritate duellum 

ses Viribus ille suis audens maiora rediret. 

Mille dolos versans, animas très mente resumens, 

Ter prostratus humi, captus simul ore trifauci 

Imperium mundi liquit, quod fraude tenebat. 

Sicut enim lentus graditur per saxea serpens 

270 Post sua non monstrans ullum vestigia sulcum, 

Non secus in Christo peccati vulnera fixit 

Hostis: in hoc primo victoria coepta, sed illo 

Tempore perfecta est, quo crux Calvarie fixa est, 

Cuius in ancistro fortem Leviathan aduncans 

275 Extulit elatum mira virtute triumphum: 

Fortia per geminos extendens brachia ramos 

Omnia pertraxit, pedibus quoque strata subegit. 

Qui genus humanum in radicis origine tactum 

Ore venenato colubri pietate redemit, 

280 Sanguinis ex pretio chyrographi debita solvit 

Affixitque cruci dominantem fraude tyrannum 

Evacuans, hostile iugum a cervice reiecit: 

Victus ab hoc zabulus superabilis indo tenetur, 

Victoris si colla iugo subdantur amico. 

985 Ille iubet, si quod facimus, ai iure petamus 

Auxilium, ne, quod facimus, bona nostra putomua 

Nemo cadit gravius, quam qui virtute superbit, 

Deterius nullus, quem desperatio frangit. 

Omne etenim donum desursum pervenit in nos, 

290 Onme malum ex nobis vel quod male suggerit liostis: 

Sic deus est summis, sic limus surgit ab imis. 

Haec est nostra fides, hanc quaerimus inde salutom, 

Terrea qui celsis, caelestia miscuit 

Dum procul actus homo a paradiso 

imis, 

redditur astris. 

395 Hac mercede placent primi commissa parontis: 

Si caelum capiam, levis est amissio terrae. 

Materies infirma sumus, sed fortior hoste est, 

259 Ai.4 261 MosaycQ 2ë8 tiquid 

274. 275 G)'M/(M'.Afo'ff!. XXX~JfSO(M ro&40, 30 a.n extra.herHpotHris ),eviiLt.htmhttmo~. 

380. 281 Co~MS. 2, 14detens quod :tdversus nos cr~t chirogntt'mudecretis, quod er~t contt'itriuiu nobi~. 

et ipsum tulit de )nedio,ftfHgensillud cruci. S8n.2!)0jf

g~ 


Quo stamus miserante, gravi quo fasce levamur, 

Quo linquente nimis ruimus pressique iacemus. 

Mo YM. Hostius cunei dominatum foeda retentat 

Jngluvies, mundum quae iam sibi vindicat omnein; 

Rarus in orbe satus, quem haec non illicit hostis. 

Perspice fumantes iam nocte dieque culinas 

Sudantesque coquos tetra fuligine nigros, 

so5 B~ercula portantes, pallentes fasce ministros. 

Stat pincerna potens iam lassus in aode 

Alternis vicibus varians vestigia stertit 

reclinis, 

Et tacita ventri maledicit fauce capaci: 

'Yae' quibus Esaias 3to Heu nimis obstrusae 

duplicatum assignat 

monitis caelestibus 

utrisque, 

aures: 

Dixit lesus discipulis 'attendite vobis, 

Ebrietas ne corda gravet, ne ventre roferto 

Incoctis escis dominetur crapula turpis 

Sicque repentinae finis ruat ultimus horae.' 

315 Turpe est ebrietas, si te tibi subtrahat ipsum 

Illa nocens animae nostraeque inimica saluti 

Commaculat corpus, mentem subvertit et aufert, 

Consilium perimit; caput hue illucque rotatu 

Assidue vergit, titubant vestigia gressu, 

320 Pallent ora et lingua latrat visusque negatur, 

Vixque dies alter aenaum restaurat eundem. 

Vinum etenim nimium sic fit loetale venenum, 

Debilitas quippe hoc sumpto fera pluribus orta est; 

Hoc furor insanit, hoc flamma libidinis ardet. 

9:i Piscis enim hamo pandit velut oris hiatum, 

Ardens ille gula, quo captam gluttiat escam, 

Sic avidas intra fauces qui suscipit illud, 

Sentiet hostiles fervente in corpore motus. 

Hinc Salomon, docuit sua quem Sapientia mater: 

33o 'Ne capiaris,' ait 'navum cum vitra colorem 

Scintillante gerunt per vascula clara Lyaeo: 

Quod blande ingreditur, coluber mordebit ut asper, 

298 teniUttureoff. L 301 uendicatTy 302 *satis ~t/ cf. Mt/fft N.611 303 isaias 

32'6glutinat7~ 331 lieo et sic Mt)tpef 332 blaniletA 

300–365 .MttKctcoM~MMot CMMA«jfm

DE SOBHJETATE LIBER II. 655 

Ut basilisous item diffundet acerba venena, 

Utque gubernator clavo sopitus abacto 

335 In medio pelagi recubans haec verba loqueris 

"Verbere non dolui necque tractus somnia, rupi'. 

Nunc vigilans ubi. vina peta.m? capitisque dolorcm 

Unguine quo pellam quibus escis ora reso)va,m?"' 

At nunc post satiem, quo plus quam posse bibatur, 

3

656 MttjONIS CARMINA. 

Haereat hic nostris et sidat mentibus imis. 

.Hostiles abigamus aves, ne grana reportent, 

M5 Quae sator ecclesiae Christus 

respersit in agros. 

Semina, quae in 

spinis ceciderunt, fruge carebunt: 

Haec equidem surgunt citius, sed divitiarum 

Cura 

gravat 

mentes et deliciosa 

voluptas, 

Ne spicas referant, teneras internecat herbas. 

38o Has 

spinas 

nobis maledictio prima creavit, 

His caro luxurians 

fructusque 

afferre suaves 

Detreotans tribulis nos undique pungit acutis. 

Naturalis enim cunctis est insitus ignis: 

Non eget accendi fornax Babylonica stuppa, 

ses Malleolis, piceis escis et potibus amplis. 

Intra nos gerimus, cum quo luctamen agamus: 

Lex est in menbris, quae mentis legibus obstat; 

Bella animae et carnis plus quam civilia surgunt, 

Pertulit ut 

pugnas angusto 

in ventre Rebecoa. 

390 Qui cupit ergo sibi servilem subdere curnem, 

Castiget ventrem, 

famulatu 

deprimat artus, 

Ut domina excelsam retinens dicione cathedram 

Imperio terret famulas vernaaque loquaces 

Lascivosque 

iocos et molles durius ausus. 

395 Est opus, ut Christum, qui pax est aumma, petamus, 

Subiuget ancillam, dominae quo serviat, Agar; 

Libera sit rectrix, Aegyptia 

sit famulatrix; 

Haec ferat in scapulis utrem, haec flere 

suescat, 

Deliciis careat, humorem gustet aquosum 

375 aecclesiae 7v 384 babilonica stu/pa. 387 membris & 392 ditione 394-466 

~Mottt); foliis reseetis pet'MfMMt 7v 

374-379 MaM/e. 13, 4 dum seminat, quaedam ceciderunt secus viam, et venerunt volucres caeli 

et comederunt ea, 7 alia autem ceciderunt in spinas (spinis «Mte .NMt'otM/tKMM) et creverunt spinae 

et suffocaverunt ea. 22 qui autem seminatus est in spinis, hic est qui verbum, audit et soUicitudo 

saeculi istius et futlaci~ (voluptés t

DE SOBRIETATELIBER ÏI. 657 

058 


Interiere rei'; meritis par reddita poena est: 

440 Ardor inexpletus torrente ardore repressus. 

X. Quisque igitur tales usque hue duruvit in actus 

Servivitque 

Vertat iter 

gulae, iam tandem devia linquens 

gressusque agiles ad moenia sanotae 

Sobrietatis agat; hano postulat ipse magistram, 

445 Hanc colat ut dominam, hanc corpore corde receptet, 

Discat ab hac servare modum licitumque tenere; 

Prima magisterii sit haec doctrina venusti. 

Quattuor inter enim virtutes portio quarta est, 

Quae nimis omne tribus reliquis auferre suevit. 

450 Illa modum ponit, ne plus sapiendo superbus 

Licurras heresim Graeco sermone vocatam. 

(Secta Latine quidem, sed nominis huius origo 

Vertitur in duplicem 

A sectando etenim, 

certa ratione loquelam 

cum quod vult quisque sequatur; 

455 Alter erit sensus: quia dissonat, esse secandum 

Corpore ab ecclesiae, nimium qui devius errat; 

Scinditur unde aliquid, haec portio secta vocatur: 

Si sequeris, secta est, si scinderis, inde secaris.) 

Alter erit limes, ne multum iustus agaris: 

46o Sic etenim rigidum clementia digna relinquet. 

Tertia ab hac virtus sumit documenta magistra: 

Saevitiam fugias, dum vis ceu fortis haberi. 

'Sufficit' ista docet, 'satis est, iam parce ferire'; 

Ista quaterna probat Hebra.eam 

465 Emoreusa quidem tetigit quam 

fimbria 

credula 

vestem, 

Christo 

Percepitque citam filo pendente salutem 

Incolumis remeans, furto medicata fideli. 

XI. Sobrietatis enim Christus documenta reliquit: 

Cuius discipuli dum hune per culta sequuntur, 

470 Vellebant culmis spicas manibusque fricantes 

Esuriem explebant nimiam talique paratu 

Contenti satiare avidas per sabbata fauces. 

Dum primae aetatis cupiunt reparare vigorem, 

Frugalis vitae specimen tribuere salubre. 

475 Quique fatigatus mortalis tegmine carnis 

460 *dementiaJ. 464 q

DE SOBBIETATELIBER I). 659 

Discipu)os urbis mercantes moenibus escas 

Cum sedot expectans, mulier Samarita pt'opinquat; 

Christus ab hac sitiens modicum sibi postulat haustum 

Frigidae aquae: dedit illa fidem Christuaquc aidutcm. 

490 Concinit hoc factum quadam ratione iigurao 

Antiquae, dum sorvus aquae portante Rebecca 

In scapulis vas ad puteum sibi pocula poscit: 

Cum tribuit potum sitieiltibus illa came)ia, 

Haurit aquas et mox sponsalia dona reportât. 

485 Christus item divina docens, mortalia gestans 

Ad Solymam properat ficumque tuetur onustam 

Fronde comis foliis, pomis fructuque carentem, 

Esuriens in hac esum non repperit uHum: 

'Nullus' ait 'fruotus de te nascatur in aevum' 

4M Ficus inanis enim gens est ludaea rebettis, 

Ille fidem cuius ceu dulcem quaesiit eacam, 

Quae legis foliis umbrosa volumina claudens 

Detrectat fidei suaves nunc gignere fructus. 

Haec sitis atque fames est nostrae causa salutia. 

495 Pascit item multum paucis de panibus agmen, 

Piscibus et geminis; quo facto monstrat utrumque 

Et virtutis opus vitaeque exempla salubris. 

XII. Haec humana probant hominem discrimina verum: 

Nascitur offertur crescit fugit, ubera lambit, 

500 leiunat toleratque sitim, temptamina vincit, 

Lassatur dormit sedet ambulat et lacrimatur, 

Stringitur in vinclis, flagris laceratur amaris, 

Traditur, irrisus fel gustat, haurit acetum, 

Postulat auxilium patris queriturque relictum, 

ses Figitur ille cruci, patitur moriturque, resurgit. 

Pro nobis haec cuncta gerit toleratque libenter, 

Ut nos conciliet patri; pax ipse sequestra est, 

~'Nostra' ut Paulus ait 'pax est, qui iunxit utrumque', 

Caelica terrenis, Hebraeos gentibus addens. 

-u. 

477. 483.801 DumL 477 propiuqu~nt 48Gsoiimamd 4!)6muustrat~t 4;):)sugit 

501 tacr/matur~t 503 ao~etumet aae/)!'tMQpro e & 

ttMia.(Ioh. 4, 5) mystice iiitellegitur synagoga qu~m nnsencorditet' dominus provocut hiturirt' 

nquam vivum, Invacri se. percipere gratiam vol seorettH~inteitegentiMu. 

476 JMM)!C. 7jf248 diseiputique escas mercantes mocnibusurbis passim dispersi solum iiqufvt' 

m:)gistrum. 481–484 Ge)t.2'), 15Rebeccaegrediebatur habens hydriamin sc~puiasun. 17 occurritque 

ci scrvus et ait 'pauxiDutu équité tnibi ad bibendum pviK'be' 18 qune respondit 'bibf 

domine l!) quin et ctuno!iatuis hiuu'inn) aqunm' ? postqunm autem biberunt

660 


5io Pax apices, scindit quos simplex 

Hi tres sunt, quia tres personae 

sillaba, 

essentia 

iungit: 

in una; 

Litterulis ternis aptantur nomina terna: 

.P. patrem, qui non aliunde hoc accipit ut ait, t, 

.A. genitum signat, quod Graecus nominat alfa 

su ('Alfa ego sum primus sermone, novissimus U) sum, 

Ipse ego principium', prior 

.X.que duplex, ab utroque 

.a.. vocalis apoxquo est) 

venit quia spiritus almus, 

Tertia fine apicum, ad reliques quia rite recurrit 

Compar et aequalis patri natoque coaevus 

520 (Aevum cum dico, non tempore sentio coeptum, 

Quo mihi, cum fluvius scripturae porrigit haustum, 

Impia non heresis loetales misceat undas). 

XIII. Alveus est altus pelagoque profundior omni 

Lex divina, rigat quae montes imbribus altis, 

525 Ex quibus ad nostros guttatim labitur haustus. 

Ipsa polos scandit solemque et sidera tangit, 

Tartara perlustrat, terras et gramina pascit, 

Abdita perquirit moresque informat honestos. 

Agnis illa vadum dat, barris unda natatum; 

530 Lac praebet teneris, solidas et fortibus escas. 

Duloe quidem eloquium, dum fundit verba palato, 

Visceribus ventris sed hoc generatur amaror. 

Scribitur illa foris, dum narrat gesta priorum, 

Nec minus interius, dum mystica signa revelat. 

535 Dat lamenta reis, ut plangant crimina vitae, 

Felices laudes et carmina digna beatis, 

'Vae' miseris, sine nne feront quod carcere Averni. 

Omnia ab hac nobis veniunt documenta ma,gistra: 

Haec docet, ut dominum, qui nos plasmavit, amemus; 

540 Illa fidem rectam certo sermone fatetur 

Distinguitque creaturam virtute creantis; 

Haec iubet omne bonum, haec noxia cuncta recidit. 

Panem piscem ovum docet ut de pâtre petamus: 

Panis hic est karitas, quia cunctis eminet escis 

545 Non dabit oranti lapidem cordisque rigorem –; 

Piscis erit fidei sacrae venerabile donum 

Perfidiae furiale malum serpentis habetur – 

Spes, ovo foetus quoniam speratur a.b iilo 

Huic hostile nimis fert desperatio loetum, 

550 Ex stimulo caudae ceu figit scorpius ictum –. 

519 et delevit A 521 porrigat~ 526 sydera7. 527 *gr:nninapangit AL 

510–519 AfcmtMtme eaM~emMC~HentMMMMt ajRtt~so'tp/ot'CMt ece~tastf~m /e;/Mse;aef< tMitM~ocitm 

nequeofepe'n

PoMA!;[.AT'K!t;V)CABOHK))tt,2. 

))E SOBRIETATELIBERIL 66 t 

XIV. Muniat orgo pedes patrum doctrina prioru))), 

Conterat unde caput colubri tua planta maligni 

Allidatque petrae Babylonica germina Chriato. 

Nam, quae prima, tibi temptamina suggerit hostis, 

555 Si reseces, minor hinc veniet iactura aequentum. 

Quodsi forte aliquem furiali dente momordit 

Inflixitque reo mortaH crimine vulnus, 

Huic opus, ut multo curet medicamine ptagan) 

Compensetque pio damnosa pericula lucro. 

ieo Félix ille quidem, qui vastum navigat aequor 

Fertque redundantes cumulato fenore gazas 

Illaesus veniens optatae ad litora terrae 

Fluctivagumque alius pelagus dum lintre resulcat, 

Heu miser incurrit Scillam rabidamque Caribdim 

565 Confringitque ratem, moroeR quoque perdit ophnas 

Et tabulae innisus portatur ab aequore nudus 

Expoliumque animae grata mercede reservat. 

Non secus ille, sui qui plangit damna reatus: 

Praeveniat lacrimis venturi iudicis iram, 

570 Sentiat amissam Christo ut miserante medelam, 

Lamento et lacrimis qui vult commissa piari. 

Istis addatur confessio pura reatus, 

Ut tanto 

In cruce 

medico peccata occulta 

pendentem 

reveles, 

cum Christo cerne latroncm, 

575 Percepit celerem qui uno sermone salutem 

Et paradisiaco sub hora est redditus 

vulnere 

horto 

David 

Perspice perfossum geminato 

Lamentoque brevi veniam meruisse piaoli 

Inspice apostolico lapsantem culmine Petrum 

s8o Ad galli cantum tristem sumpsisse dolorem 

Respectuque gradum Christi reparasse priorem. 

Gallus nocturnae custos et nuntius horae, 

Gnarus doctor erit discernere voce suetus, 

Quae tormenta rei referant, quae praemia iusti. 

585 Succinctis lumbis dum tractât pulpito in alto, 

Auribus intendens, humili quoque corde receptans, 

Quid referat doceat iubeat, quid nuntiet, audi: 

Si lamenta canit, dignis tu planctibus insta, 

Gaudia si profert, laeta haec tu mente rétracta. 

59e Ille sagax si doctor erit, miscebit utrumque, 

55Sfuriale tl. 561 redondantes~t 564 scy!tamL Ott'ipduh.t 576 ortu 

552 6'eK.3,15 ipsa conteret ci~puttuan). 553 -P.

662 MILONIS CABMINA. 

Ut lex prisca iubet, typico hoc sermone figurans, 

'Non auferre molam ex 

geminis pro pignore cuiquam.' 

Inferior metus est, metuenda est 

quippe gehenna; 

Quae super excurrit, spes est, quae ad celsa levatut'. 

595 Haec duo si socies, capies ex polline panes; 

Si tollas unum, reddotur inutile 

utrumque. 

Plurima surit, lapsos possunt quae ad summa reforro 

Fructus elemosinae 

lacrimaeque, oratio perpes, 

Mens humilis 

parcusque cibus, ieiunia, saccus 

600 Ista cicatrices 

quibunt obducere hiantes. 

Planctibus et lacrimis a sorde Maria 

piata est, 

Quae largo fletu Christi vestigia tinxit; 

Flagitiosus Achab dum 

paenitet, ultio tardat; 

A 

Babylone redit 

compunctus 

corde Menasses 

605 Crimina 

pauperibus miseratio facta resolvit: 

Iustificatur in his, quod signat nomme, Zacheus. 

Ut 

soriptura docet, quantum peccata cavenda, 

Sic etiam, lapsis 

correctio 

qualis agenda. 

Haec est herba boriht, nitrum mordacius hoc est, 

6io Hoc 

malagma potens, haèc est résina salubris. 

Nullus in orbe satus peccato immunis ab omni: 

Delictis levibus facili medicamine agendum, 

Vulnus enorme nimis ferro curetur et igni. 

XV. His breviter tactis brevius 

quod restat agamus 

6i6 Nunc unum referam, quod utrumque probare valebit, 

592 pignere L 609 borith 

592-596

DE SOBRIETATE LIBER If. 663 

Quae sit sobrietas quamque hanc servare salubre est 

Et 

turpem ingluviem quantum vitare necesse est, 

Qualiter aversi redeant 

lapsique resurgant 

Prodigus exemplo quod monstrat filius uno. 

6x0 Omne bonum sibi conlatum pietate paterna 

Perdidit ille miser meretricibus 

inlaqueatus, 

Luxuriosus iners pollutus degener amens, 

Dedecus ad tantum 

lapsus pro fauce voraci 

Poroorum siliquis fervens instabat edendis. 

6!& A 

patria 

et 

genitore pio longe ille remotus, 

Exul ut antiqua paradisi 

ab sede fugatus 

Primus Adam cum proie sua deserta 

peragrans 

Incidit insidias crudeli m fauce latronum; 

Vulneribus fossus, nudatus 

tegmine honesto 

eau Pellitos habitus 

sumpsit, quia 

credidit hosti. 

Quem tamen ut 

quaerat, caelesti ab sede viator 

Humanum tractavit iter 

tandemque repertum 

Sustulit in carnis mira pietate iugalem, 

Duxit et in stabulum ecclesiae 

curamque peregit, 

6M Aedibus et 

aupot'is iam magna ex 

parte locavit. 

617 necesse est] est otn. L 622 Luxoriosus ~i ptillutus c~ sic saepius L 

d~ba.t. 17 in se autem reversus dixit: qua,nti mercenM.rii patris mei abundant puni bus; ego :n)tptn 

hic fame pereo. 18 surgilm et ibo ad patrem meum et dicam illi 'pn,ter, peccuvi in caelum et conun 

te'. 19 et iam non sum dignus vocari filius tuus: fac me sicut unum de mercenna.riis tuis. 20 et 

surgens venit ad patrem suum. eum autem itdhue longe esset, vidit illum pater et misericordia. motus 

est et accurrens cecidit super collum eiua et osculatus est itium. 22 dixit pater ad servos 'cito 

proferte stolam prima,m et induite illum et date anutum in manum 23 et adducite vitulum et 

occidite et epulemur, 24 quia hic filius meus revixit.' 25 erat autem filius eius senior in agro. et 

cum veniret et adpropinquaret domui, audivit aymphoniam et chorum. 29 dixit patri suo 'eccn 

tôt annis servio tibi et numquam mandatum tuum praeterii et numquam mihi dedisti haedum, ut 

eum amicis meis epularer: 30 sed postquam filius tuus hic, qui devoravit substantiam suam cum 

meretricibus, venit, occidiati illi vitulum.' 31 at ipse dixit illi 32 'eputari oportebat, quia frater 

tuus hic mortuus erat et revixit, perierat et inventus est.' .Mor. ~K~o)-. 216 ~f. 83, 12GJ homo 

habens duos filios deus est habens duos populos, quorum ma,ior figuram tenuit tuda-eorum, qui per- 

mansit in dei cultu; alter iunior gentium, qui conditore deserto servus factus est idotorum, quem 

per egestatem fidei revertentem clementer suscipit deus pater et pro conversione eius sub yitu)i typo 

immolât filium unicum; tribuit etiam anulum fidei et stola immortaUtatis induit eum, quamquam 

ludaeus frater livoris torqueatur invidia; propter salutem tamen eiua gandium concinit 

angclorum 

symphonia. 

625-639 ZMC. 10, 30 homo quidam descendebat ab Hierusatem in Hiencho et incidit in 

latrones, qui despoiia.verunt eum et plagis inpositis abierunt, somivivo relicto. 3[ sacerdos 

praetenvit. 32 simititer et Lovita. 33 Samaritanus autem quidam miséricorde motus est. 34 et 

adpropinquans ailigavit vulnera eius infundens oieum et vinum et i)ium duxit in stabulum et cunnu 

eius f'git. jstdo')-. ~tN~or. 201 (~f. 83, 12~ homo, qui de~endebat a terusatem in lericho et incidit 

in latrones, ipse Adam ngurfttur in génère suo, qui dum descendit de paradiso cnetesti in mundutn, 

incidit in angelos t~nebrarum. 205 SanuH'itanus Christus est custcs noster. qui de ca

664 

MtMNIS CARMJNA. 

Saucius hoc ipsum signat, quod prodigus iste; 

Cui pater accurrens ipse est Samarita propinquans, 

Per duo qui curans vino commiscet olivum, 

Lenit et austerum miseratio larga rigorem. 

640 Ergo fame admonita est ubi mens captiva subulci, 

Coeperat ille sui iam tiens mominiase parentis. 

Unde gravem tractans maerente in corde dolorem, 

De genitore suo non iam se posse mereri 

Diffidens nomen nec dignum, filius ut sit, 

646 Optat habere locum, quem mercënnarius, imum. 

XVI. Haec volvens tandem longa a regione regressus 

Ad dulcem remeat iam corpore corde parentem. 

Perspice, peccator, similis mihi si tamen ullus, 

Quod pietatis opus, clementia gratia quae sit, t, 

660 Ut reparare gradum discas et surgere ab imis. 

Pra.eveniens oursu genitor citus obvius ivit; 

Dulcius amplexans et in oscula strictius haerens 

Ocius afferri stolam praecepit avitam, 

Amisit quam primus Adam spoliatus ab hoste, 

6!i5 Immortalem habeat mortale ut corpus amictum, 

Atque anulum, sponsale decus dotemque ndei. 

Mactavit vitulum, convivia laeta paravit, 

Quem puer acceptum celsaque sub ilice coctum 

Apposuit tribus ille viris, dum Sarra farinae 

660 Accelerans sata commiscet tria (rite figuram 

Illius mulieris habens, quae mixta calori 

Ferment! modico conspersit corpore massam) 

Esuriemque orbis cumulato pane refecit. 

Haec Sarra ecclesiae norma est verbumque farina est; 

665 Miscet utrumque simul tractans vetus atque novellum 

637 *Qui~l~D acourens~ 646 longe L H52 strictius /~J citius~t 659 c< 66-t sara L 

662 modiciL 

665 adque 

640–657 C/)'. ad 614. 658–674 Gen. m, 1 apparuit ei ("a/Me) dominus in convalle 

Mambre (ad ilicem M.

DE SOBRIETATE LIBER 11. 665 

Eloquium et per tres populos disseminat orbis 

Convivasque vocans ad celsae fercula mensae 

Larginnas epulas et dulces praeparat escas. 

Hic vitulus Christus pinguis bonitate saginae 

670 Cornibua obnisus saevo feritate draconi 

Substravit pedibus captumque in vincla ligavit. 

Servus Abrae est populus, qui degeneratus ab ipso 

Acceptum Christum gladio perfodit acuto 

Inque crucis ramis densa velut ilice coxit. 

675 Prodigus bas patris pietate receptus ad escas 

Gaudet, et elatis suaves concentibus odas 

Consociante choro dulcis simphonia crescit. 

Huicque nec improperans olidos pavisse suilloa 

Diligit atque fovet strictisque amplexibus ambit. 

6M Frater erat senior perstans operator in agro, 

Isque domum rediens ubi patris gaudia sensit, 

Restitit indignans germanum in tecta receptum 

Invidiaque gravi stimulatus mente furente 

Stat foris et militas irato ex corde querelas 

685 Ingerit ac patrem non volt audire rogantem, 

Augeat ingressu proprio quo gaudia votis, 

Mactatum vitulum queritur pro fratre tenellum 

Nec sibi cum sociis donatum gratius haedum. 

Huic dulcis genitor blanditur, ut ingrediatur, 

690 Sit socius mensae, iungatur et ipse reperto. 

,Perspice digestum, lector meus, obsecro, textum 

Moralesque modos intento corde retracta; 

Nam sensus typicos non est tractare necesse, 

Quos sparsit passim patrum doctrina priorum. 

695 Percipe, sobrietas referat quae damna relicta, 

Omne patris donum qua prodigus iste voravit. 

Cerne, ad quae miserum turpis perduxit egestaa, 

Pasceret ut porcos macie tenuatus inorti, 

Pro summis epulis cuperet distendere ventrem 

700 Attendons oculis siliquas, quibus ipse careret. 

Ambitiosa guta et convivia sumptibus aucta, 

Luxus et ardescens gravius repetita libido 

Turpavit iuvenem: sic gastrimargia adegit, 

Sic iacet infelix, domina hac quicumque iugatur. 

705 Exactor Pharaonia enim sua pensa, requirit 

Hocque luto insistens casuras extruit urbes. 

Solvit a.b his Moyses, cum lex divina reducit 

Captos ingluvie, discant ut vivere parce. 

676 auams c. oda-~ 685 nult D 688 aedum 

704–708 .E:f0a!.). tl priK'posuit.cis ini~istroa opMum, ut. i).Miget'ent.eos oneribus. ~(.'ttiMc:)vo'unt~u'*tu'bcs 

Pha.t'Mni;F', 14Mt~gctt~tiqup sunt. qui praccnmt opt'i'i))nsfitiorum!s

666 


Ereptisque iugo tribuit mirabile marina., 

7)o Caelitua ut capiant delatas imbribus escas 

Et de caute bibant perouasa militis hasta, 

Qua noatro in pretio stillat cruor unda lavacro. 

XVII. lam quia laudatae praeconia sobrietatis 

Descripsi et tactis vitiis sermone quibusdam 

n& Florigeris patrum decerpsi gramina pratis, 

Pauca pudicitiae de laude referre salubre est. 

Virginitas, specialis amor, laus, gloria caeli, 

Angelicae virtutis honos, Sos, purpura regni 

Omne decus superans, Phoebo formosior ipso; 

!? Nec sic pulchra nitet perfecto Cinthia giro, 

Lucifer huic impar, rutilat cum mane sereno, 

Et, quod 

Nata deo 

in orbe viget, pretio pretioaior 

gignensque deum sine semine 

omni. 

verum 

Dum generat genitrix virtute umbrante superna, 

725 Virgo manet, quia matre prior, qui nascitur, extat. 

Sic natus de patre deo deus et caro carne, 

Non geminus, quoniam simplex hominisque 

Sic persona nitet, quo sit natura gemella; 

deique 

Est tamen hic homo, qui deus est, caro denique verbum 

730 Si terrena licet verbo conferre supernis: 

Secretum cum forte aliquod tenet arcula cordis, 

Ignotum reliquis constat, quid mente geramus; 

Ut tamen humanos auditus tangere possit, 

Formales adhibere modos huic iure necesse est. 

735 Verba, aliter non esse queunt, nisi materialis 

His et origo foras veniat substantia quaedam: 

Dentes cum labiis, cum gutture pulmo, palatum. 

Missa per angelicas species mandata frequenter 

Perque modos multos, per corpora ab aere sumpta 

74o Audivere patres prisci sanctique prophetae 

Corde patris genitum miro ructamine verbum 

Venit in hune mundum carnis mortalis amictu 

Veatitum, quoniam fragilis natura videre, 

In deitate, deum, velut est, et ferre nequivit. 

T

DE SOBMETATE LIBERH. 667 

Ipsa in matre probat, cuius puer ubera lambit, 

Hancque in seminibus centeno germine adaequat. 

Non tamen ulla suis super hanc praocepta relinquons 

Arbitrio coneessit opus tam grande s&qucntum, 

755 Utque minister ag'ens, non ut praeceptor in illa, 

Consilio Paulus caelestis consul adauget. 

XVIII. Atque ut!nam nostris Christo miserante diebus 

Salva foret casti species ornata decoris: 

Virginitas celsum petiit iam splendida caelum 

760 Pennigero penitrans aulam super astra volatu, 

Rara sui cultus terris vostigia liquit. 

ludicio Paridis Veneri servire subactos 

Crimen nemo refert, vitium natura vocatur. 

Moechiae turpis faciuus plaudente cachinno 

765 Quisque videt laudat tantique infamia facti 

In patiente manet; nullus condemnat agentem. 

Univiras viduas tenuerunt templa dearum 

Vivaque defossa est Vestalis virgo reatu: 

Vixque sacerdotes iam sorde carere secundos 

770 Flere decet, sed scire pudet, qui crimine stolas 

Non vitant maculare suas; reverentia celsi 

Digna ministem tenet hos non ulla nec ipsa 

Pollutis manibus sacranda offerre recusant: 

Altior unde g'radus, gravior hinc culmine casus. 

775 Quique duces caeci caecorum praepete cursu 

In baratrum lapsi miseri turbasque trahentes 

In foveam trudunt aeternae perditionis. 

De gradibus reliquis, monialibus atque puellis 

Crimina colligere et verbis damnanda notare 

78o Non operis nostri est nec tanti carminis ausum 

Innocuae mihimet tribuit fiducia vitae. 

Quos laudare pie decus est venerabile nostrum, 

Quos lacerare grave est Oza moriente periclum, 

Sit monuisse tamen correctio digna piacli, 

M5 In vitio alterius proprium qui plango reatum. 

Qui fert vasa dei, mundari rite iubetur. 

766 coudempnat(ut~)

668 


Qui vas esse cupit, vitet contagia sordis. 

Suscepturus enim quicumque expectat amiouin, 

Praepara.t hospitium, verrit citus, instruit, ornât: 

790 Cuique domo in mentis dominum virtutis haberc 

Hospitioque pio felix intentio cordi est, 

Purgetur vitiis, niteat virtutibus almis; 

Hospes enim nitidus habitacula honesta requirit, 

Gaudet in immundis sus spurca iacere cloacis. 

?M Quod legio signavit atrox, quae foeda putentes 

Expetiit porcos, meriti consortia coeni. 

Qui vult esse adamas, hircino sanguine tingui 

Luxuriae caveat, ne frangat malleus illum; 

Denique ferratas mentes domat atra libido. 

soo XIX. Hieremias trenis distincto carmine 

Oum sua lamentans tangit, haec, tempora, 

'Candidior nive Nazaraeus sanctificatus, 

quadris, 

prodit: 

Ille deo vultus tetro 

Hoc poderis candens, 

carbone 

fulgens 

nigrescit.' 

humeralis amictus, 

eos Tenia lumbaris, stolaris gloria colli, 

Oasula cuncta tegens, sandalia pacificorum 

Pulchra pedum reliquaeque ornamina vestis honestae 

Designant, niteat sincerae ut gloria vitae, 

Nomine quodque refert, imitetur et ipse sacerdos: 

810 Sit pia forma suis populis ipsisque saoer dux; 

Sit sapiens, prudens, rectus, sermone paratus, 

Moribus ornatus, dicat faciatque salubre [est]. 

Huic velut est pulchrum comi virtutibus almis, 

Non secus obsceno est maculari turpe piaclo. 

Mi Anteriora velut stellato inluminat orbe 

Ora pavus giratque suae ostentamine caudae, 

Posteriora tamen, quae nudat, turpius horrent: 

Non secus humanis qui iustum visibus offert, 

789 uestitL 794 c/y.sttpra a~ p~. 283, 91 797 ndam~'sA hyreinoL 806 ssm/daUa. 

807 honiilmina,~1 812 *salubreest ~17. 814 onc.et post 827 add. L 815 in)um!na/-fl 

795.796 Lxvc.8,30; fSedMJ!. 7JI73 prosiluere viri, quos non mala daemone pauco ) sed legio 

vexabat atrox. 797-799 Bt~OM/M.Comment.in ~mos 7J7 (Migne 25, 1073)transeamus ad anagogen 

de Xenocrate (c/)'. jE~M&ec~, jEKyomywtts~Mosnoverit sM-tptot'Mnaa. 99) qui scribit.super ia,pidum 

na,tuns,.pi

826 docorum co)'f. 845 sonores 

PoETAE).AT1!i)At;VtCAMHN!)fI,2. 

DE SOBRIETATE LIBER II. 66') 

Fulgescit 

rutilus castae simulamino vitae, 

sm Abdita sed fuscat scclerati infamia facti; 

Prodetur 

qui 

fine suo, cum archana 

patebunt 

Mentis et obscuros roteget lux clarior actus. 

Utque sepulera foris vario depicta colore 

Alba micant, candore nitent 

minioque rubescunt, 

8:5 Interiora tamen putrefacta cadavera servant, 

Sic simulare bonum, pulchrum, virtute decorum 

Tristius est manifeste aliis 

quam prodere foedum. 

XX. Non omnes scelera ista notant nec vadit in omnes 

Criminis indigni suspicio; denique plures 

89u Corde et carne pium servantes iure 

pudorem 

Novimus esse dei cultu venerabile templum, 

In quibus ipse sedens solio 

disponit 

ab alto 

Menbra dicata sibi, populis per vasa ministrans 

Dulcis aquae gustum salientis praepete cursu 

835 In vitam: reliquis ructant, quod corde retentant. 

Ne tamen arescat, supero 

de fonte resumit 

Alveus, ut pleno decurrat ubique meatu: 

Insistunt 

puteo 

viventis sive videntis, 

Abdita quo sacrae scrutentur dicta sophiao. 

84o Liberius, quocumque volet, 

doctrina feretur, 

Ambiat auratos si vectes circulus arcae; 

Discere 

namque 

mora est, cum iure dooere necesse est. 

Lex antiqua iubet: summus cum sancta sacerdos 

Ingreditur, 

sonitu malorum tinnula vestis 

Ms 

Concrepet atque habitu concordet voce sonorus 

Praedicet, ut vivat: moritur, si dicere cessât. 

Huic tuba sit radians argento ductilis aibo, 

Doctor ut eloquii rutilo fulgore nitescat, 

Concisus cuius c!angor pia 

castra movebit 

85o Israhelitarum recinens subtile minutum 

823–827 ~&t«/t. 23, 27 vae vobis, scribae et Pha,ris,tei hypocntftc. qui similes estis sHpntchris 

de!).)b:ttts, quae !t foribus parent hominihus speciosa, intus vero plena sunt ossibus n)ortnorniu et nnxn 

spurcitia: 28 sic et vos a foris quidem paretis hominibus iusti, intus imtem estis pleni hypocrisi et 

iniquitate. 824 minio rubeacunt (minioque rubentcm Ec~. X 27) Mpn~o'onn)t MM?; 

834. 83o 

J5)?t.4, 13 qui autem biberit ex aqua, quam ego di~bo ei, non sitiet in neternum. 14 scd !tqu.t, qu.uu 

ego da.bo ei, Bet in eo tons ftqun.e salientis in vi~m aeternam. 8:!8.83i) Psc!f~o-7)fe/t

070 

MILONISCABMINA. 

Hiatoricum, typicum morumquo ornamen honestum. 

Praedicet antiqui populis ab origine saecli 

Gesta imitanda piis patrumque exempla priorum, 

Pravorum quoque vitandos denuntiet actus, 

8i6 Caelica regna bonis, tormenta perennia iniquis. 

Per noctes haec perque dies sermone resultet, 

Quo bene multiplici tractata pecunia lucro 

Crescat et usuras operatio digna reportet, 

Dumque talentorum rationem in fine reversus 

«eo Cum servis positurus erit mox institor adstans, 

Ante sui vultus domini cum laude refundat 

Securus numeri summam duplicator adauctam, 

Inter et ipse pias turmas sortemque receptus 

Astriferi solii fulgescat dignus in aula 

865 Victrici rutilans palma radiansque corona, 

Sudores operas excursus proelia luctus 

Tristitias gemitus fletus suspiria planctus 

Solatus curas et fortia gesta tropheis; 

Ipse polo residens, requies ubi certa laborum, 

870 Sub pedibus solem et caelestia sidera calcet; 

Mis sine fine bonis placida in regione fruatur, 

Perspexit quae non oculus, non audiit auris, 

Ascendit non cor hominis mortalis in illa, 

Quae deus electis et amantibus ipse paravit. 

875 Qui regit ergo suae castae moderamina vitae, 

Cuius verba dei cor servat et actio ni'mat, 

Non satis est tantum peccati a sorde cavere, 

Si non ipse alios moneat, hortetur agatque 

Et societ sibimet, fratrum ductetque catervam. 

eso Sic namque in Christo dilectio vera probatur, 

Pascat oves, agnos si, curam impendat ovili, 

Si formae impressus summi pastoris Iesu 

Pro grege commisso cupiat succumbere loeto, 

Si veniente lupo festino concitus ausu 

M5 Obvius occurrat telumque volatile vibret, 

Dissipet ursorum si brachia et ora leonum 

Claudat et immixtos in guttura saeva draconum 

Malleolos iaciat, hos faucibus ingerat esus. 

De pice sulphurea, de verme minetur edaci, 

s9o De nammis sine luce feris gravibusque catenis 

855 perheunm 860. 923asstans 862 ~dMetu 869 polos7. 870 syder:tL 

857–86K Matth. 25, 14-20. 869 ~t

DESOBRfETATEUBERIl. 671 

Deque iugi fletu, de 'vae' sine fine perenni, 

Daemonibus sociis coniunctio qualis liabonda. 

Unde pedo in gregibus, clava in praedonibus utens 

Hanc curam cautus servet mediator utrimquo, 

ees Ut sibi commissos salvet, deterreat hostes; 

Pro quibus excubiis caeli mereatur honorem, 

Pastorum pastor veniens cum praemia reddet 

Mis, qui sollicite baculum tenuere gregalem. 

XXI. Haec mea verba tuo, lector, si in corde ligentur 

900 Et teneant fibrae, quod ovis menbrana resultant, 

Non expers virtutis eris, non colla reiecto 

Excuties solvesque iugo, quod Christus haberi, 

Extolli ac super esse iubet cerviee levatum, 

Quod pedibus calcat quisquis, contrarius extat, 

905 Infelix nimium doctor, sceleratior omni, 

Milo reus voti, qui crimine pressus enormi, 

Contempsi praecepta dei et famulabilis hosti 

Incurri varias peccati mole ruinas. 

Meque diu retinens facinus quodcumque ligatum 

9~to Vile ut mancipium reliquis divisit Ita-bcndum. 

Uberibus matris pendens lingensque papillas 

Ftagitii suxi carnis cum lacte venenum. 

Baptismo ablutus nativi a sorde reatus 

9)5 

Candentem 

Post etiam 

capitis maculavi faece galerum. 

sumptam iuvenili aetate cucullam 

Agnus veste nitens putidum mutatus in hircum 

Mendaci titulo, tristi contagia naevo 

Contraxi scelerum violans quod voce professus. 

Non secus immeritam divine ut munere stolam 

92o lusque ministerii sacris altaribus apti 

Indignus sumpsi, temerator ut ante suetus, 

Non sic tractavi, ceu tantus postulat ordo, 

Caelicolis adstans operator civibus audax. 

Officio huic impar, cui dignus nullus in omni 

995 Orbe litator erit, qui sacram accedat ad ara/m. 

Cuius corde pater, natus manibus sit, in ore 

Spiritus, oblati libaminis auctor et actor; 

Conficiens sacro carnis de pane figuram 

Praebeat et calicis vino rubricante cruorem. 

833 pedum AT,corr. jB

~72 


9M Divinae pietatis opus sua dona misello 

Contulit et sanae doctrinae participanti 

Scire dedit, directi iteris quo semita fertur, 

Quoque siniatra. ferat, non ignorabile liquit. 

Erranti tamen est visus hic tramitia ordo 

9.15 Aptior, ut sequerer loetalis iura tyranni, 

Quam iuga sub Christi memet salvantis abirem. 

Ta,Iis vita mihi primaevo a tempore fluxit, 

Actio tanta operis, quae me nunc usque retentans 

Subieotum vitiis sua per ludibria traxit, 

940 Sicque meos annos crudeli sorte regirans 

Hactenus exegi gemebunda novissima portans. 

Infirmus fragilis moribundus maestus anhelus, 

Quae mereor, timidus tormenta aeterna pavesco. 

Dormio 

945 Dextra 

carne vigil, ignavo corde soporus; 

otiosa vacat nec mens rea cessat ab actu; 

Iuncta manus manui nequaquam innoxia habetur, 

Quas piger ascellis abdit aummumque laborem 

Deputat, esuriens proprio bas si conferat ori; 

Si faciat, quod voce docet; quod narrat, agat si. 

950 Nam multo le-vior dicti quam portio facti est 

Et facilis pleni vacuo de ventre loquela est. 

Omnis in ore labor, labiorum fructus inanis, 

Non impleta bonis si mens ieiunat egeni, 

Nec steriles animos verbi pinguedo saginat. 

955 Qui damnat malefacta aliorum, corrigat actus 

Ipse suos pariter, ne fur se furibus addat 

Communisque fiat moechanti portio moecho. 

Quique magisterii in reliquis vult culmen habere, 

Sit doctor prius ipse suus; simphonia dulcis 

9M Illa fiet, digitia si vox et corda resultet: 

Qui docet et solvit, minimus hic iure vocatur; 

Qui facit est magnus, quia linguae consonat actus. 

XXII. Hinc me desuetis repetentem carmina rithmis 

Musa sagax olim, iam nunc ignava tepescens 

965 Ammonuit motas in spe meliore querelas 

Exerere et pectus luctu stimulante ferire, 

Quatinus 

Sordibus 

anticipans aeterni 

ablutus baptismo 

tempora netus 

iterante salubri 

Solari 

970 Felix, 

merear perque haec 

immunis qui crimine 

lamenta 

prorsus 

beari. 

ab omni 

Carnalem tunicam nullo maculamine naevi 

Polluit: hic somno mortis securus obibit; 

Hic vultus tetros et ab orbis origine adustos, 

Sulphure concretos et adhaesos crinibus angues, 

932 itinerisA 943 patteacasut ).'tde

DE SOBRIETATE LIBER II. R73 

975 Quos Satanas eiusque forunt feritate ministri, 

Absque timore ullo gratanti splene ridebit. 

Quis me causidicus salvabit ah hostibus illis '1 

Quis defensor erit, qui crimina cuncta citanti 

Obiciat reddens multis pro milibus unum, 

seo Cuius ob auxilium fugiat niger ille satelles? 

Quale erit illud opus?: cum cuneta admissa recordor, 

Invenio nullum miser, in quo fidere possim. 

Haec tamen hac in re fiducia maxima habetur, 

Quod menbrum Christi sacro de corpore sisto, 

98r, Catholicae fidei cultum quod corde retentans 

Confiteor labiis et in hac persistere votum est 

Et, super hanc ut iusti operis structura levetur, 

Auctorem summae bonitatis posco verenter, 

Auferat ut clemens, quicquid sibi displicet in me, 

990 Et tribuat gratis quod gratum gratia reddat. 

XXIII. Praestet id omnipotens solita pietate misello 

Et donet miserator opem nec subtrahat uni, 

Quod multis largita fuit clementia abundana, 

Quae super excellat librati examina recti, 

995 Ut solet in liquidis super ire liquamen olivi. 

Obviet in memet misero miseratio vero, 

lustitiae figat pax oscula suavia amicae, 

Ut Salomon seribit, si non cognitio faitit: 

'Obviavere sibi dives pauperque sub uno, 

1000 Et dominus tamen est istis operator utrisque.' 

Dives enim deus est, cuius miseratio larga est, 

Paupertas in quo nulla est; miser hanc tamen in se 

Pauperiem sentit, cui non districtio parcit 

(Sic miti furor et tranquillo ascribitur ira, 

1005 Quos motus bonitas, quae non mutatur, abhorret). 

Divitias cuius largas modo quisque benigne 

Respuit oblatas, tune hic mendicus egebit, 

Cum frigentis aquae guttam digitique requiret 

Extremum, nec adire quidem sancta illa licebit 

)oto Ostia, felices per quae meruere supernam 

Urbem intrare dei summaque in pace vigere, 

Sed tetro in baratro vastaque voragine clausus 

Inque undante chao pice sulphure vermibus igné 

Dentibus horrificis stridens gemitumque frequentans 

979 Obiiciat~t 981 ~mmissaL 996 im memet~1 10

(,74 

MILONIS CARMINA, 

tor. Speque carons voniae, 

IIaeo semper patietur 

cariturus fine cupito 

et his reparabitur ustus. 

Ab lus ergo malis nos salvet gratia Christi 

Et iustis societ caoli in regione locatis, 

Quo sibi gratificos dicamus cantibus hymnos 

]u.'o Nunc et in aeternum, dum saecla perennia stabunt. 

XXIY. En gemini optato clauduntur fine libelli 

Et tandem portum nda statione receptans 

Vclinoante meum divino flamine eursum 

Litora tuta tenet nostrae iam sermo carinae.. 

MM Scillaeique canes et amara aspergine Glauci 

Infecti fontes vastaeque vorago Carybdis 

Non nocuere mihi, sed aquae de pectore lesu, 

Quas patres hausere pu, tribuere salubres 

Indigno mihimet gustus: his vena meavit, 

t03o Ex qua pertenues fudit mea canna liquores. 

Ut potui, cavi, ne mens errore sinistro 

Devia tractaret; salva virtute fidei 

Posthabui leges, ferulas et munia metri: 

Non puto grande scelus, si sillaba longa brevisque 

1035 Altera in alterius dubia statione locetur; 

Quodsi, ut credo, nequit carmen iam iure vocari, 

Sit satis huio saltem censeri nomine rithmi. 

Sic iter emensum discrimine prorsus a.b omni 

Gratia salvavit Sirtesque evadere fecit. 

iMo Non ingratus ego mérita cum laude celeuma 

Corpore corde humilis lingua decanto fideli: 

Sit tibi, summe deus, benedictio gloria virtus, 

Qui bonus et bonitas, summae bonitatis origo es. 

Cum miror mundum, mirandum sentio plus te; 

1045 Astriferum solium, librati verticis axem, 

Phoebeamque rotam, quadrati climatis orbem 

Et plenum lunae mutuato lumine girum 

Te stupidus veneror, super omnia diligo pulchrum: 

Cum maris elati fluctus, cum numina, pisces 

M5o Et volucrum species solum per velle creatas 

Audio cerno lego, metuo formido pavesco 

Quanta tibi virtus, sapientia quanta tremesco 

Cum mea mens, pedibus terram quam calco, tuetur 

Arboribus, saxis distinctam, frugibus, herbis, 

te.M Quanta per herbigeros errent animalia pastus, 

Pars quaedam gradiatur iter, pars reptet in arvis, 

Quaedam agat ingenium, quaedam violentia raptet, 

His agiles motus sint, frausque dolusque quibusdam, 

Illa gravent noceant, haec adiutoria praestent: 

1018sotiet mstis !ocatos nesciott)t recte 1020![uno~-i 1024Littora A i)~(! caryb- 

(lis 1043 1044.1062té L 1050aottun) 1057rcptot ~I 

)(&') V~ [~40 m.t'

DESOBRfKTATK L[B)~Hff. (,75 

;oM His tamen in cunctis eognosceris auctor et altor, 

Omne bonum sapiens, pcr quem sapientia vcnit, 

Omne dccus superans, de quo docus omne meavit. 

Pulohra creatura est te pulchro auctore creata; 

Hanc tamen excellis quantum virtute creantis, 

ioc.5 Illa tuis tantum succumbit laudibus amplis. 

Lingua loquax muta est, rethor caret arte disertus 

Et totum dixisse velut tacuisse putatur. 

Mens hominis terrena quidem, quae nocte dieque 

Cernit odoratur gustat contrectat et audit, 

)o7o Non valet effari nec se cognoscere, quid sit: 

Quin minus, ipse suae sis quantus originis auctor, 

Dicere sufficiet, dum non effabilis ipse es, 

Altior inferior, procul intra, extraque supraque. 

liée de te tamen indubia ratione tenemus: 

tMs Esse bonum, quo nil melius, aequabile nil sit: 

Principio, tu, fine carens, iustusque piusque, 

Talem, iure tibi qui nunc famulantur, honorem 

Largiflua bonitate tuis quandoque daturus, 

Ut te conspiciant, velut es, in luce serenn 

MM Atque revelata facie speculentur ovantes, 

Quem nunc per speculum quoddam, per enigma tuentuf, 

Et tecum tandem placida in regione locati 

Felices capiant aeternae praemia vitae. 

Haec ut, lector, ovans capias, exoro per ipsum 

io85 Immerito veniam scelerum deposce Miloni, 

Qui seripsi geminos de sobrietate libellos, 

Exiguas retinent binis qui milibus odas. 

SIGNACULUM. 

Pistica fraglavit nardus detecto alabaustro, 

Quo caput atque pedes Christ! reus ipse piavi 

1090 Flebilis et fragilis domini vestigia lingens, 

Confessus scelus omne et adhuc exposco: iacenti 

Die, pie Christe, mihi: 'iam surge solutus n!) omni 

Crimine pace mea tutus, sociabere dextris, 

Quo mihi gratincaa dicas per saecula laudes'. 

1095 Sic sit, amen, sic, quaeso, fiat tua gratia mecun). 

CARMINEFINtTO, LKCTOH,SINi':PINK VAI/ETO. 

]()()()a)tor

APPENDIX AD MtLONEM. 

1. Antestis domini nimium 

praeciarua Amande, 

Hune tibi Lotharius librum sic scribere fecit. 

n. Presbiter exiguus librum Lotharius istum 

in. 

Ad decus et laudem domini sic scribere iussit. 

Claviger exiguus quondam Lotharius istum 

Librum, quem cernis, lector, conacribere iussit. 

tv. In hoc 

quisque iegat patrum dutciasima verba, 

Dieat 'in aeternum vivat Lotharius', oro. 

II: 

j. 

TITULUS SUPER SEPULGHRUM SANCTI AMANDI. 

Vas, ubi dormivit, quem 

mors viotare nequivit 

Sanguine rorantem, canos 

unguesque novantem, 

[r.] [t. n. ut. )v.] &)'n! t)erMM Mttso'tpft Znc

IIaco 

requies 

SUBSCRIPT10NES ET NPITAPH)A ELNONENS1A. 677 

Oiauditur his lammis, quod templi fissile fiammis 

Est ibi frustatum, quo 

celsius ante tocatum. 

n. 

ITEM. 

mea in saeculum saeculi: hic habitabo, quoniam cicgi uam. 

)tt. 

IUXTA LOCUM OBITUS IPSIUS ANTE ALTARE SANCTI ANDREAE 

APOSTOLI. 

Sanctus Amandus in hac ara de carne triumphans 

Atque malum superans pretiosa morte quievit, 

Spiritus atque suus penetravit culmina caeli. 

At numerus fuit 

annorum, quo assumpsit lesus 

5 Humanam carnem de 

corpore virginis almae, 

Trecentum bis terque decem bis, unus et annus. 

IV. 

EPITAPHIUM GEMINORUM FILIORUM KAROLI REGIS. 

Quisque videns nostras sollerti corde figuras, 

Perspice, quam subito defluat orbis honor. 

indice a. 1635 ad

678 APPENDtX AD MfLONEM. 

Rege sati fuimut3, nomen qui nomine duxit 

De magni magnus, de Karoli Karolus. 

') Nec licuit totum vitae 

complectier annum, 

Sed rapuit nostras débita, mors animas. 

Si, genitor, nostram dignaris visere tumbam, 

Rex, nostros obitua ne doleas, petimus. 

Terris sublati, placida regione locati 

)o Cum sanctis 

requie perpétua 

fruimur. 

Vos nostri memores felices este, parentes: 

Hoc 

Pipinus ego posco simulque Drogo. 

v. 

EPITAPHIUM VENERABILIS G1LLEBERT1 EPISCOPI ET ABBATIS. 

Qui pastoralisfastus ambitis honoris, 

Comité, quam cito gloria praeterit huius honoris 

Et quam districtum manet hune examen honorem 

(Quod tamen evasi domino mihi subveniente). 

5 Me ŒUebertum, quom praotulit Heinionensis 

Grex sibi pastorem, post 

clerus Noviomensis, 

En vermes rodunt nec 

virga 

nec infula 

prodest. 

VI. 

EPITAPHIUM FULCHARDI ABBATIS. 

Marmoris hac tumba Fulchardus conditur abba, 

Qui sibi non vile commissum rexit ovile. 

sacellum sanctorum Petri et Pauli cum hoc epitaphio.' ipsum epitaphium a Mabilione editum

TiTU.LI ELNONENSES. 679 

Praefuit huic claustro, qui tau clauditur antro. 

Vivat ut in caelis, oui poscat quisque fidelis. 

VII. 

EPITAPHIUM LOTHARII CUSTODIS. 

Respicis oppositum marmor procul? huius in urna 

Lotharius pausat, celeberrimus ille sacrista. 

Qui pius et doctus, industrius ac reverendus, 

Sanguine vernantem tumulo relevavit Amandum, 

5 Nostras structuras augens et bibliothecam. 

V)U. 

EPITAPHIUM MILONIS PHILOSOPHI. 

Milo poeta sophus cubat hoc sub marmore clausus, 

Carminé dulciloco qui librum sobrietatis 

Edidit et sanctum pulchre depinxit Amandum, 

FIoribua exornans, metro prosaque venustans 

5 Tanti pontificis palmam, caput atque coronam. 

IX. 

EPITAPHIUM HUBALDI PHILOSOPHI. 

Dormit in hac tumba simplex sine felle columba, 

Doctor, flos et honos tam cteri quam monachorum, 

Hubaldus, cuius famam per climata mundi 

Edita sanctorum modulamina gestaque clamant. 

& Hic Cyrioi membra pretiosa reperta Nevernis 

Nostris invexit oris scripsitque triumphum. 

x. 

DE UTROQUE. 

Philosophi simul hic pausant celebresque magistri, 

Ecclesiae nostrae flores per saecula clari. 

Alter discipulus fuerat, didascalus alter. 

Fratres, quod estis, fuimus; quod sumus, eritis: mementote nostri. 

[v;] 5 MMiotecam~ [)X.]5 cyrici MftpitH'ai)'ecett~tMt

680 APPENDIX AD MILONEM. 

XI. 

EPITAPHIUM S. ANDREAE ABBATIS, DISCIPULI S. AMANDI. 

Hunc tumulum quiqui non irreverenter adite, 

Andreae sancti locutum quia claudit et artus, 

Qui pius et prudens, humilis fuit et venerandi 

Discipulus patris, simul et successor Amandi. 

r. Hunc pastor caulae, praesentis conditor aulae, 

Hugo levans limphaque luens thecaque recondens 

Mundato tumulo sollemniter hic relocavit, 

Febre fatiscentes ubi convaluere frequenter. 

XII. 

EPITAPHIUM VENERABILIS GILLEBERTI SACERDOTIS ET MA&ISTRÏ. 

Hoc Gillebertus sub marmore pausat opertus, 

Formam pastoris nostris qui gessit in oris 

Dogmata diva ferens et Christo totus inhaerens; 

Tandem sublatus terris petit astra vocatus. 

III. 

HYMNUS IN LAUDE BEATI AMANDI IAMBICO TETRAMETRO EDITUS. 

1. Amande praesul optime, 4. Pater pius, pastor bonus 

dignus tuo qui nomine multis fuisti gentibus, 

amando Christum congruum bas recreando flumine, 

sortitus es vocabulum, illas docendo famine. 

2. Audi tuorum dulcia 5. Frater pupilli flebilis, 

vernaculorum carmina, soror gementis exulis; 

quae concinunt gratissimo patrem vocavit orphanus 

praecordiorum gaudio. matremque sensit tanguidua. 

Dum floruisti corpore, G. Caecis ocellus lucidus 

mundum replesti lumine, claudisque pes tutissimus, 

astrum poli nunc splendidam per teque Mgno pendulus 

candore vincis Cinthiam. vitam recepit mortuus. 

[xi.] 1 *quique-P 6 UnphaqueP timphaquetavaus cod. ?'fM'n

TITCM ET HYMNI AMANDINI. 681t 

7. Quid plura, miles inolite, lam copulatus intimis 

nostro canamus carmine?'1 archangelorum gaudiis 

quicumque venit debilis, vertex rubescit gemmulis 

nullus recessit flebilis. et colla candent infulis. 

8. Nunc Abrahae vernantibus 10. Nostri memor, sanctissime, 

laetus quiescis sedibus; hic exulantum corpore 

de lesu dulcis corpore tuus popellus assumus 

mandis bibisque sanguine. succurre nobis, quaesumus: 

11. Ut, quando lesus venerit 

cum carne qua hinc abiit, 

non segregemur a tuo, 

clemens pater, consortio. 

HYMNUS IN LAUDE BEATI AMANDI CANENDUS. 

n. I. 

1. Ave, pater, pastor noster, pontifex egregie; 

ave, carus amor noster, dulce nomen Amande; 

ave, praesul gloriose, semper amantissime. 

2. lure tibi laudum melos concinendo pangimus; 

sed condignas tanto patri ferre laudes nequimus 

corde tamen quod gestimus, plectro linguae promimus. 

3. A primaevo nempe flore sacrae pueritiae 

moribus aevum senile visus es attingere, 

multis et normam praebere perfectae iustitiae. 

4. Mox signorum gloriosis muneratus titulis 

triumphalis signe crucis anguem saevum proteris 

verbique virtute pellis Ogiae de terminis. 

5. Virtutes excoluisti studio pervigili, 

ipse sed occuluisti mente semper humili, 

favor ne daretur tibi, sed superno numini. 

6. Hinc factus praesul mactusque deitatis munere 

ut lucerna ardens fide, claro lucens opere 

iure ceiso candelabri sublevaris stipite. 

7. Tu redemptor captivorum, consolator pauperum 

tuque 

vigor 

pater pupillorum, 

paraliticorum, 

tu mater 

effugator 

orphanorum, 

daemonum. 

8. Tu surdis auditum praestas, tu caecos HIummaa, 

lurida 

verbis 

tu membra purgas, 

simul et exemplis 

mortuum resuscitas, 

animas vivificas. 

9. Nostra laus succumbit tantae tibi datae gratiae, 

dum mundum reples dootrinae virtutumque munere 

famam diffundens et terrae et caeli por cardines. 

10. Nuno precamur, pater alme, vota nostra suscipe 

et lesum bonignum posoo nobis semper parcere 

ac post huius nnem vitae tocum semper vivere. 

8,3

C82 APPENDIX AD MILONEM. 

-f 

1 

~c: 

Annue votis 

r. 

posoentum, 

a. 

deus factor omnium, 

esse credimus 

quem 

trinum 

atque 

unurn dominum, 

manet quem laus ante aevum, nunc et in perpetuum. 

amen. 

[IV.] ?-epe

VMUSUS UUHNHT1 KT MtLONIS. 683il 

Blandorum tactus domat errorea, probat aurum. 

Ut modicos capiat quaestus, hortamur avarum. 

Tu, decus extromum, quotiens aurum voluisti '1 

to Milo domum quaorit, habet hostem nomine dotis. 

Et iudex audens vix exal. dominarum. 

Régis honos hostom nobis extinguit et Iris. 

Armiger optat equos, dominomm rex bone Christe. 

Negligit errorem sol iustitiae graviorem. 

15 Omina fecisti, dominorum rex benedicte: 

Imbre foves caelum solis candore gravatum. 

Ornamenta facit tumulo Karolis brevis imber. 

Gaudia cunetorum servat concordia fratrum. 

Omne bonum turbat lis fratrum: pax gravat illam. 

20 Laedit cor zelus horrendo bonum trabe litis. 

Aevum pace gerit: iustum mitescere cernis. 

Zelus honestat Adam, turbat dominator eundem. 

Quaestus Adam vincit merito, dum quaerit honores. 

Aurum non damnat errorem, quaerit amicos. 

25 Vir magnus domini rogitans horrescit honorem. 

Nomen emunt zeli mirantes agmine Christi. 

Ecce domum regis benedic hostem novitatis. 

Esse solet iustis amor, ordo, figura dierum. 

Ros brevis imbre nocet consparsis, Karole, gramen. 

30 Orbis fert Karlum, Karli breviatur imago. 

Gramina cultorum servat concordia fratrum. 

0 fur, tange liras bonitatis imagine gratas. 

Brunellum serva cognoscendo famularum. 

Pugna bonum turbat, luit errorem pietatis. 

35 Gaudia iustorum minuit commotio zeli. 

Haeret Adam, tangit, luit Evam, quaerero gestit. 

Iustum mors ditat, zelans heroditat aurum. 

Uva dat effectum, quotiens Aurora vocatur. 

Mi bone'rex, hostis aurum non erigit emptum. 

40 Quaerit amor Christi multos, dum regnat iniquus. 

9 uoluiatistc 11 iudex audës]dex n inras. 2 M.P ex~j se~tt~?'~ent~?' /e?ies

684 APPENDIX AD MILONEM. 

Kartam novit Enoc titulae, iuvat actio Christi. 

Fur damnum reparat: benedic gustum novitatis. 

Esse solet Karlus audax operis fabricator. 

Causam regnandi benedicimus Iridis ortu. 

45 Collectivorum signasti, Karole, factum. 

Gtrandia blandorum signat collectio Horum. 

Peccatur furto, tune luget cordis imago. 

Odit fur Karolum, luget bonitatis imago. 

Garrulus argentum tangit, capiens furiosum. 

50 Peccat Adam ta.otu, luit Evam, quae gravat ilium 

Multa domat zelus, honor argentum u ratur. 

Lux aegrum quaerit, hetas iustum metuendo. 

Doctor et hortator animam vestigat ogentem. 

Quaerit amor Christi minimos, dum regnat iniquus. 

55 Aurum novit emens, dominum quaesivit amore. 

Christe, foveto domum regni iusto graviorem. 

Novit Enoc titulae kartas, audacia Christi. 

Argenti curam reddit benedictio gratam. 

Ominis effectum sensisti, Karole, furtum. 

60 0 flos camporum, lampas, bonitatis imago, 

Omne bonum sentis, kartis fratrum placuisti. 

Fraude kalendarum languescit concolor Iris. 

Gaudeo blandorum tactus curvamine florum. 

Pax animum tangit, luget caro luce gementem. 

65 Blandum tange decus: fit pulcher Adam vitiosus. 

41 '~HortumP nouat cotv.

CARMINA SCOTTORUM 

LATINA ET.GRAECANICA. 

Seottorum carmina Latina SeMM~aecM Graecanica, quae undique coMec~ M~~ 

propono ut in uno conspectu collocata /a~~tMs inter se co~~pa~eM~' et invicem se 

illttstrent, quem ad modum singula 

'~es contineant )?teM!O~~Mdigniores, 

ad nos ~e~eMe~M~, a ~tM&MSviris sint facta, ~M

686 CARMINA SCOTTORUM LATINA ET GRAECANICA. 

ni. 

Graecarum 

glossas 

domino donante 

pcrogit 

H. tibimet frater servire paratus. 

Namque geris vittas longo quo tempore, 

folix 

Pontificale decus 

multumque 

tencro salubre, 

5 Exhinc ad caoli valeas conscendere cuhnen 

Ac 

regem regum cum sanctis cernere Christum. 

AMEN. 

IY- 

rPAMMATA rPA)YreNUN KATA CKHM&T& CO't'6 rYNOCKëtC, 

Cerne: labore meo lingua Pelasga patet. 

Quisque velit 

sapiens sapientes gnoscere causas, 

Sensibus in sacris sentiat artis 

opes. 

5 Has 

euangelicas doctrinas doctor ab astris 

Nobis 

praecipiens 

contulit ore deus. 

Qui regit omne 

quod est, qui 

condidit omne crea.tum, 

Qui factor mundi virgine factua homo est; 

Principium sine 

principio, 

finis sine fine est 

M Omnipotens dominus, lucis 

origo, 

deus. 

Lux aeterna, dei 

verbum, sapientia patris, 

Caelestis patriae verba 

superna 

dare 

Venit in hune 

mundum, rex regum rexque sabaoth, 

Ipse deus hominum, qui 

dedit omne bonum. 

1.5 Fons bonitate potens, fons vita,e 

fonsque sophiae, 

Cor mundum famulis da, bone Christe, tuis. 

Salvator mundi, qui saecula sordida mundas, 

Cum virtute crucis crimina cuncta lavans, 

Omnipotens, miserere, mei miserere dolentis: 

20 Sum mihi namque mei causa doloris 

ego. 

[Ift.] ~sMdttmeMSM 44~/0~.275' sex versus notis y'tT'omattM script (nisi ~M.of! haec oet'&ft ~H

SUBSCRIPTIONES. TITUM VESTIBUS INTFXTI. 687 

Da dolor absistat, da vitam daque sophiam 

Des mihi perpetui, te rogo, regna poli. 

[V.] 7t'~mondemsM

088 

CARMINA SCOTTORUM LATINA ET GRAECANICA. 

Hoc Yrmindrudis totum regina peregit. 

Hoc Karolus magnum veneratur munere Paulum 

Pontificis summi Nicolai nomen honorans, 

Ut miles Christi, quem totus praodicat orbis, 

10 Pro se proque sua praeclara coniuge pugnet 

Nec non amborum prolem serosque nepotes 

Protegat et custos regalis stemmatis instet. 

VI. 

LAMENTUM R(EFUGAE) CUIUSDAM. 

(A.) Nocte dieque gemo, quia sum peregrinus et egens 

Attritus febribus nocte dieque gemo. 

Plangite me, iuvenes, animo qui me colebatis; 

Rideat hinc quisquis: plangite me, iuvenes. 

5 Magne Columba, roga dominum, ne spernar ab ipso; 

Quo reddar tibimet, magne Columba, roga. 

Sancte Zeno, famulum miserum ne despice, quaeso 

Redde Columbano, sancte Zeno, famulum. 

(S. Z.) Ne vacuus redeas, fili, requiesce parumper; 

10 (Die) age, quid referas, ne vacuus redeas. 

(A.) Quid, pater, hic faciam, careo qui posse misellus? 

Nec mihi certa domus: quid, pater, hic faciam?'1 

S. Z. Nonne dei manibus crevisti cuncta levari? 

(Tu) quoque fretus eris nonne dei manibus? 

15 (A.) Est mihi non licitum tecum contendere verbis, 

(Cer)ne(re vel) Bobium est mihi non licitum. 

S. (Z.) Sco(ttigena)m recole sanctum quin esse Columbam; 

Verbera quo fugias, Scottigen(am) recole. 

6 yrmindendia7? eoff. JOttemm~' 

[Y[.JB(obiensiqinter Vaticanos~76/ saec. Y)fol. 7)

VERSUS MONACHI BOBIENSIS. 689 

(A. Ve)stib(us en) careo solitus (n)ova tegm(ina h)abore 

M Festivitate a(ua: v)estibus en careo. 

S. (Z.) Praesulis in manibus (lacrimas) bas pone, (mi)s(el)lo; 

(Hos da ver)siculos praesulis in manibus. 

(A. Tu, pater, eloquere; lacrimas et vota) sodali 

(Pro me pande tuo tu, pater, e)loquere. 

M (S. Z. (Frater amate, tuis patet agnis ianua semper:) 

sa.ncto Cotumba.e) 

quoque (su)me tibi, frater amate tuis. 

S. C. Quid faciam misero, constat qui febre peremptus? 

Nec habet is meritum; quid faciam misero? 

(C)ond(ole)t a(st animus precibus iam victus amici;) 

· 90 (Nulla reo spon)det (, condol)e(t ast animus.) 

S. Z. (Com)putat ipse sibi, plebe pl(ectatur ut) an (te;) 

simcto (CohunbM) ~ua ipse) d(abit,) compu(tat ipse sibi.) 

A. (In ca)put et scapulas me(mor) ipse vest(raque turba) 

Interet eme(ri)tos, in caput et sca(pulas). 

M S. Z. Saepius ergo (quatit flagroque pia,)ou(Ia pellit;) 

(Vapulet ut merito, saepius ergo) qu(a)tit. 

A. Quid 

(quid) 

S. Z. Expetit id 

40 Ne tua (expetit) 

A. Grata, pater, mi(himet) sem(per tua dicta per annos) 

Exequar et votis grata, pater, (mihimet). 

(S.) Z. Ergo domus tribuens nosti, quod tempore pos(sum), 

Et largire fooos ergo domus tribue(ns). 

45 A. Insuper adiciam potusque cibosque (sa)lubr(es), 

Pascere cornipedes (insuper a)dicia(m). 

S. Z. (Vi)vere sic poter(is), facient 

Sed (faci)e(nt) faci (vivere) sic pot(eris). 

19A. Vestibusen Bm nova tegminahabere(

(,()() 

UARMINA SCOTTORUM LATINA ET GRAECANICA. 

VII. 

t. 

Hinc, cervisa, abeas: vocitatus nomino prisco, 

Ut tua praevaleant munera, Bacho, veni. 

i). 

Sume, precor, 

Bachum ne spernas, munera Baom: 

Quae tragos reperit flumina, nosce petens. 

Hic duo sunt fratres, ardens ast angulus unus: 

n;. 

Non satis expellit frigora 

lusca domua. 

Karlomanne, tuis arridet partibus ignis: 

Nos vero gelidos urit iniqua hiems. 

5 Vulfadus 

praestet 

nostrum flagrare caminum 

Dives lignorum, providus ipse rogi. 

IV. 

Hoc nemus umbriferum crebris de flatibus austri 

Componit 

leni murmure dulce melos. 

Ia.m canit allector praedicens luminis ortum, 

Horam, qua Christus prosilit ex Erebo 

VIII. 

Christe, fave votis, salvator maxime mundi; 

Tu lux es: tenebras elue, Christe, meas. 

Unica lux mundi, salvator maxime Christe, 

Expurga tenebras, rex benedicte, meas. 

s Tu solus nobis sol 

aureus, aime, coruscas, 

In cuius pennis flagrat odore salus. 

t. 

[VU.] [). '] ~~)noMc!en

LUDKJHA. ORATIONES. VEUSUS DONATI. 69) 1 

[H.] V fol. 122Y [n).] F/o

692 

CAHM1NA SCOTTORUM LATINA ET GRAECANICA. 

Hic ego Donatus Scottorum sanguine 

cretus 

Solus in hoc tumulo 

pulvere 

verme voror. 

Regibus Italicis servivi pluribus annis 

Lothario 

magno Lodovieoque 

bono. 

5 Octonia lustris 

septenis insuper 

annis 

Post Fesulana praesul in urbo fui. 

Grammata 

discipulis 

dictabam 

scripta libellis, 

Scemata metrorum, dicta beata senum. 

Posco, viator, adis quisquis, pro munere Christi: 

10 Te, homo, non 

pigeat 

cernere busta mea; 

Atque precare deum, residet qui culmina caeli, 

Ut mihi concedat regna beata sua. 

Glossae – X, 2 Tapinosis] humilitas 

Il. 

X. 

VERSUS DE OCTO VITIIS. 

Labitur heu nimium praesumpta superbia cosmi: 

Tapinosis surgit 

Christi solamine fulta. 

[tt.] Vita S. Donati IT 26 (poy. 662): sepu~us est (7)oM6t

G'/ossae – 

UUXATUS. CARMEN LAUDUNENSE. DE ADALHAKUO. 6'~ 

Octonos generat lapsus 

ellonis amica: 

Tempérât 

hos iustus ieiuna mente 

politus. 

5 Fornicor in multis loetali fraude peromptus: 

Me tamen evacuat felix 6NrPAT€

(;()4 CABMINA. SCOTTORUM LATINA ET GftAECANICA. 

Quaesumus, nostris deus ut serenum 

M Iubar infundas tacnmasque tergas, 

Pacis ut pignus capiamus almae 

Mentibus omnes. 

Ecoc nam mundus populusque rnundi 

FIet Htudowici Karolique morte 

t5 Imperatorum populos tuentum 

Ense potenti. 

Plangit et caelum populusque caeli 

Praesulem summum dominumque papam 

Roma. toh&miem rabie repulsum 

20 Daemonis atra. 

Nec minus plorat solitude sacra 

Cum suo coetu monachisque cunctis, 

Dente quod diri lacerentur ipsi 

Nempe leonis. 

M Fletque Walfredum comitom Vcrona, 

Cum suburbanis viculisque cunctis, 

Quod lupis saevis pateant et ipsi 

Ense repulso. 

Pastor at noster Adelardus almus 

30 Plebis afflictae lacrimas repellit 

Sancta praecepta tribuendo nobis 

Ore salubri. 

Fluetibus ponti quatiatur etsi 

Raptus e portu aquilonis arte, 

35 Fraude quae natos hominis veterni 

Sternere quaerit, 

Ille sed diris stimulis resistit 

Galea scuto fideique spei 

Caritatis, quae dominusque noster 

40 Contulit orbi. 

Isque lorica gladioque verbi 

Spiritus sancti, crucis ac tnumpho 

Invocans patrem dominumque temet 

Territat hostes. 

4t Hostias sacras tibimet frequentans, 

Pauperum tegmen, cibus atque potus 

Extat edoctus domino magistro 

Pascore fratres. 

9 fM:*nooti?g 15 populos me ]8 Prfjsutem

DE ADALHARDO HPiSCOPO VERONENSI. 695 

49 ~

69ë CABM~NA SCOTTORUM LATtNA ET GRAKCANICA. 

(?

OPUSCULA MARTIN) LAURUNENSiS. 097 

PUM&tOY AHMOY ~t-ANNHC H KAGOP ECTIN. 

m. 

6AAHNUN 6AAHN A&Mnet NYN A)YA~O C6BACTOC. 

Romani populi Iohannes gloria constat; 

Graecorum Graecus fulget nunc Liuddo oolendus. 

IV. 

'HA&ZON W eeOC THN BAC)A!CC

098 CAHMINA SCOTTORUM LATtNA ET (iRAECANiCA. 

XIII. 

YYYAOC KYPtOC AYN&TOC ~YAOCTOPrOC AMUMOC 

AOC MOI NYN CYNECIN Kdl MOY TO CTUMA nAtPO)CON 

DNeYMATOC OCYOY. BAOAëYe XP!CT€ A)TP(jJTA 

~YTOKPATOP eeAHMA AnoN EXEON EIC tM&c 

OnuC AN M&OU &YeYA(~C COY PHMATA AAAëtN. 

K&TAPTHCe eee M6A6THN MOY KA) KAeAPHCON. 

!AOY nTOXOC 6AYMON AM&eeiC &MNHMON AXPtCTOC 

&AAA K&TeYOYNON HMWN KAPAtAN ANU66N. 

nPOC Ce KPAZO n€NtC CWCON ME K&) AKOYCON. 

M

ORATIO. VEBSUS DE ALPHABP~TtS. (;')

7()() 

CAH.MFNASCOTTORUM LATINA ET GRAECAN1CA. 

5 r&MMA simul certo depingit FINëYMA beatum. 

AEATA trium personarum 

communicat agmen. 

€AE)MUN mundi custos, miserator et orbis 

ZUHN anthropis iustis concesserat ahnam 

HTA quidem vitiis socias très iungit 

et aptat. 

10 OHTA gerit aignum mortis, quo 

vita triumphat 

!U)TA, quod 

est Chriatus, legis qui conditor extat. 

KAnDA bis en denos sibi vendieat arte Pelasga. 

A&YTA ter et decadem summia gestare probatur. 

MY cosmo horrendum o~taclysmum fudit avito. 

i NY summam annorum iubilei format amati 

Z)que gradum 

viduae moderatur rite secundum. 

0 

proprio 

caeli déterminât orbe figuram. 

nH fidei atque operis speciem 

confirmat ANUeCN. 

PW dextra centum meminit 

levaque 

refutat. 

20 OMMA notat CWTHP, aatvat qui cuncta creata. 

T&Y crucis est CIMION, quo credimus esse 

Y tribus ambiguam notulis vitam manifestans. 

CAKMËN UM ALPHABETO. DE WIDONE. MRMKN~ICU! 70) 

6 

6 

E)n,bc soson pn.ntoki~tor 

P

CARMINA MUTINENSIA. 

~IMMO8.9~ ?. X ~a~Dec. cum WM~OMMpO'a

CARMINA MUTINENSIA. 703 

J~'MMHM ecKo~ .MMmi'o'tMS .Mi'~m~ ~~Mc. 177 y0.9 ~eo'M~MM j?~0 c)' ~e

704 

CARMINA MUTtNENS).A. 

Pcr funem lapaa occultata ag'mina 

Invadunt urbem et incendunt Pergiuna. 

Vigilî 

voce avis anser candida 

10 Fugavit Gallos ex arec Romulea. 

[Eius clangore 

Excitus 

primus, 

Marcus consul MfunHus 

vil' beHo egrogius. 

Umbone Gallum iam in summo 

Ictum in praeceps deturbat miserrimum. 

15 Avis haec 

Capitolinis, 

vigil 

salus viris 

sed Gallis 

7 ocuitata ./tf 11 – 16 ttMMMS ae~tM/M postea addidit eosdettt sex MfS!tS n ~fMna cm-mMt/s 

/brM~ï ~e~os esse ~e?''s'pe~<

CANTfO VIGILUM. HEXAMETM DE LEUDOINO EPISCOPO. 705 

32 teothocos m ~oc. t'as. 34 *tiumina. moenia ~t(t'

706 

CARMINA MUT)NENStA. 

[HI.] [t.] 4 Celorumet ~aepMMe pro ae ~f [;).] 6. 7 verbis

GODESCALCI 

CARMINA. 

Godescalci vita etsi a p~MfMMMatque Op~MMSSCf~ûW&MS SM~C~ est e~OSt/M, 

708 

GODESCALCI CARMINA. 

~3) CMesc


tuitur, ea &MMCMt'M~tOMe, ut, si ~&a!s ab eo et y/'cpM!MM MM'

7)0 


(~) 6Mesea/C«&' MM< «?'0


S.'H–~O (11) J~t~oMMS, Jf~NMt'MMt C/

712 


C?.~ ~'O~esca~M.S .E~O'A~t COMMISAos~~O M~M/' i'M ~«H'Cft 7''M'0

PROOEMIUM. 

e~M~ notum sit dilectioni vestrae, quod quidam gyrovagus monactma nominc 

Gothescale, qui se asserit sacerdotem in vestra. parooitia. ordinatum, de itahi), 

venit ad nos Moguntiam, novas superstitiones et noxiam doctrinam de praodestinatione 

dei introducens et populos m errorem mittens hanc ergo 

opinionem imper in synodo apud Moguntiam habita ab eo audientcs et incorrigibilem 

eum reperientes, annuente atque iubente piissimo rege nostro 

Ludowico, decrevimus eum cum perniciosa doctrina damnatum mittere ad vos, 

quatenus eum recludatis in vestra parochia, unde primum inordinate rcccssit, 

et non sinatis eum amplius errorem docere et seducere populum Chriatianum 

vos etiam valebitis de ore eius, quod sentit, plenius audire et, quid indc 

agendum sit, iuste decernere 

(20) (?0~esCa?CM.SCMmMS, qui MMScomplices ~CM~M', M mOMKS

7~4 

GODESCALCI CARMINA, 

n~Hftdc.N~' 

(~) 

1 1 0 

~O~CSCM~CMS 

~m.n. 

m MMMfM~'M ~M,'tM

PROOEMIUM. 7) r. 

petit, M< sibi J.M.~MS

716 


invocato glo'iosissimo nomme tuo ad approbandam hanc fidem meam, immo 

fidem catholicanr, in singula introire et ita per singula transire, donec te praeveniente, 

comitante ac subsequente dextramque praebente ac clementer oducente, 

valerenr sospes exire, quatenus in ceclesia tua tandem aliquando catholicae huic 

fidei claritas claresceret et falsitas evanesceret fidesque firmaretur et perfidia 

vitaretur. utinam haec, domine, legentibus et inteUegentibua huiusmodi, aicut est 

opus, inspirare digneris affectum, ut exorent ~oiM~(~, exorem Usse~Ms~ to 

suppliciter, quo celeriter hoc animi mei desiderium meum, sicut indiget eocleaia 

tua, perducas ad effeetum et, siquidem te suffragante de cunctis illaesus prodiero, 

amplexentur veritatem et execrentur fatsitatem. sin autem, quod ex te, per 

te et in te credendo, conëtendo, sperando et amando tuique tantummodo 

securus tuaeque solummodo gratiae certus polliceor, vel inchoare trepidavero 

vol conaummare formidavero, in ignem me protinus mittant et ibidem mcrito 

perire pcrmittant. suppliciter tamen te, domine, rogo in dulciasimo nomine 

tuo, ut nemo me catholicorum temere, quod absit, reprehendat in animo 

suo, quia prorsus auaum talia petendi, sicut ipse melius nosti, a me propria 

temeritate non praesumo, sed abs te potius tua benignitate sumo 1. 

(28) ~MCMafMs de Co~escatifctetTOf'~Ms ad reclusos et stM~Mces ëlioeces("os 

~OMeMSMseribit 2. 

~3~ jRa~CMtMtts e/Kt~M~sz joa~M~ dictis a6 jE/ÏMCMtat'oin ~M~M~Mad s~

POËTAEt.ATftAKV~CAROt.tS~U), 

PROOEMtUM. 7)7 

~MMM! M'm t'OCC ~~MO~~O; cunt Mt/M'MM~Scorporis et ~C~t'~M~ SCMeci'M~'S ~.s~'e< 

f/MOM

7(8 

S43–S5.! 

GODËSCALCICARMINA. 

(~6~ ~o~escai

PROOKMtUM. 7)t)~) 

~60 (~) 

)'e

720 


AwMfMM~t~Mt Ct MOMesse t~MC~M~M);. 7/

PROOEMJUM. 721 

1 1 1 1 ~7 1 

t'~CC~O«

722 

HODKSCALCt CAKM!NA. 

MM'K .7M

GODMSCALCI EPIS'i'ULA AD LUPUM. MPISCOPCM CATALAUNRNSKM. 72:) 

Domino ghtriosissimo patriqucpiissimo intct'vasamiscncordiacacitoxuriM 

exoeUentissimo et tam subtimitate sapientiae qu:nn sanctitate vitae rcvcre~tissi)))~' 

Lupo gratia dei po)ttif(icali) cat)

724 

GODKSCALC1 CARMINA. 

vcstt'ae boatitudinis animum humilitatis excellentia genoroaum, caritatis eminontia 

gloriosum, bcnignitatis evidentia luminosum et insuper pietatis magninccntia, 

deliciosum. 

Sed quid vobis ropendani pro munerc tam dulci, grato nimis ac suavi '1 nisi 

quod totus esse cupio, durn vivo, vester, si tamen dominua lesus Christus, 

redcmptor noster, utriusque nostrum fore dignetur sequester. 

Nam de vestra parte nihil, do mea vero non modiocriter dubito; non tamen, f. 

quod absit, de illius gratia diffido, in quo bea(tua fore) et semper confisus sum 

et confido, quia, qui Lazarum distulit, ut posset resuscitare, me quoque peccatis 

me(i'8um) potens est vivificare; sed utinam mihi non desint sorores, quae pro me 

velint et possint eidem supp(licare), quod vos, domine mi, dignamini, quaeso, 

misericorditer fiagitare et Christi Iesu clementiam suppliciter invocare. 50 

VERSUS GODESCALCHI. 

1. Christe, mearum 3. Erue servum 

lux tenebrarum, vaide misellum, 

memet in atrum pelle piactum, 

criminis antrum tolle reatum, 

6 sive baratrum 5 dirige gressum, 

suscipe lapsum. redde paratum. 

2. Unde per almum 4. Atque clientem 

te rogo natum, suscipe flentem 

nobile verbum, teque timentem; 

qui regis ipsum 

da mihi mentem, 

s oum patre mundum, 5 fraude carentem, 

compar in aevum: prava caventem, 

I. 

45 ;uhi)~V 49 supp~V ~Mpp

OR,ATIONES METRICAE. 725 

5. Ima sinentem 9. Dextera fessis, 

summa. pûtentom, spes quoque tapais, 

toque colontcm palma regressis, 

a.tquo scicntom, sedula iustis 

5 te vonerantem, 5 gloria servis 

quin et amantcm. et docus a.lmis, 

6. Tu deus unus 

oum patre summus, 

flamine plenus, 

)

726 

GODESCALCI CAR.MINA. 

H. Tu iugis esto 8. Somper ubiquo, 

gloria servo, Christe, tuero 

perpesalumno otmihi,colso 

vita misello; tu, miserere, 

5 semper adesto, 6 teque timere 

rex pie, veto. atque amare, 

4. Respice flentem, 9. Per tua, sancto, 

quaeso, clientem, scripta meare, 

te metuentem corde vel ore 

atque petentem, hinc peragrare, 

s te venerantem, s perpete mente 

quin et amantem. hinc recitare, 

5. Porrige dextram, 10. Da meditari 

erige vernam, et modulari, 

exue multam, ore profari, 

postulo, culpam, corde operari 

5 corrige vitam, 5 et tibi régi 

tu, male tritam. da famulari. 

6. Tolle ruborem, 11. Haec ego verbi 

mitte pudorem, munere summi 

pelle pavorem, atque corusci 

funde nitorem, posco adipisci 

5 velle rigorem 5 pressus inormi 

daque vigorem. mole piaoli. 

7. Nocte timorem 12. Christe, clienti 

quin et amorem, consule flenti 

posco, perenncm et, precor, audi 

per genitorem, vota miselli, 

s qui regit omnem 5 unice fili 

fortiter orbem. patris amandi. 

13. Sedula dulci 

laus genitori 

et tibi proli, 

flamini et ipsi, 

s perpesetuni 

lausdeitati. 

4,3metuentemM'e~' 5,3e)ue6'e.yer ({matées F 6,3p(iHe!'tcjf' 5ue!te)jt

ORATMNES METRICAB. 727 

III. 

1. Christe, rex regum dominans in aevum, 

lumen aeternum, patris atque verbum, 

qui regis cunctum pietate mundum, 

factoregentum, 

2. Flebilem multum miserere servum, 

mente corruptum recrcans alumnum 

sis memor dudum tibi recreatum 

atqueredemptum. 

3. Fac mihi signum, pie rex, benignum, 

quin et indignum, rogo, redde dignum, 

ut canam laudum tibi, Christe, metrum 

nunc et in aevum. 

4. Corrigas ipsam, precor, aime, vitam 

fraude devictam vitiisque tritam, 

ut tibi dignam deus obseque)am 

iam modo solvam. 

5. Tende praecelsam, peto, sancte, dextram 

et fuga foedam variamque lepram, 

pelle iam noxam, nimium nocivam 

delue eulpam. 

6. Expia vernam reparando formam, 

exhibe gratam citius medelam, 

forte ne tetram ruar in gehennam 

daemone plenam. 

7. Nempe tu pridem, deus, hune in orbem 

veneras omnem rocreare plebem, 

omnibus paoem populisque lucem 

ferre perennem. 

8. Tuque mortalem deus, aime, carnem 

aumpseraa idem, homo factus autom 

fuderas dulcem simul et salubrem 

sponte cruorem. 

9. IIf),noque per mortom religando mortem 

liberas omnem reparator orbem, 

va.sn.caelostem rovehensadarccm 

rege nitentem. 

[tU.jVeMtMcuiMdamtMMf.J' 3,2 *qui nec PP 4,2ut'nus

728 GODESCALCt CARMINA. 

10. ia-nta. tu, pastor pariterque doctor, 

porpesadiutor, iugis atque tutor, 

feceras, ductor, sator et redemptor, 

lucis et auctor. 

11. Sis mihi factor, mihi sis et altor 

esto protector iugiterque l'cctor, 

esto defensor, nocis o peromptor, 

semper et ultor. 

)2. Eato salvator, 

simul et ducator, 

sis gubernator, velut es creator, 

sis triumphator mihi sive victor 

et superator. 

amen. 

IV. 

VERSUS GOTHASCALCÏ. 

1. 0 veneranda dei suboles, 4. Tu, rogo, suscipe nunc humiles, 

Inclita patris et effigies, Quas ego, rex, tibi fundo preces, 

Intime splendor et aime dies, Meque, precor, miserum releves 

Qui loca lumine cunota reples, Ac pietate tua vegetes 

r. Totus et in genitore manes – 5 Et procul a vitiis segregea; 

2. Nempe minus patre nec quid habea, 5. Omnibus, oro, bonis solides, 

Sceptra pari ditione tones, Ne premat amplius ulla lues, 

Quaeque cupis, domine, illa potes: Sed merear tuus esse cornes, 

Nam recréas rovocasque bomines Ut mihi detur amanda quies, 

& Et patria pietate foves –, s Quam meruere tui proceres. 

3. Qui miseros facis incolumes, C. His tua, Christe, patet species, 

Linquere crimina quique iubes, Emicat et rutilat facies; 

Nos et in exilio esse doles, Hino quoque sunt iugiter hilares 

Ad patriamque redire mones Teque colunt et amant alacres: 

5 Teque deum reperire doces: 5 His, deus, obsecro, me socies. 

[IV.~ f),4 michi Jif 6, 5 sMpe!'me af. uet nos ~f 

[IV.] Metro~t~OMttMMO, t'O'M'~MgMMMS ad singula S

ORATIONMS METRtCAE ET H.HYT!)MK;A. 729 

VERSUS 

V. 

GODISCALCHL 

1. 0 deus, miseri 

miserere servi. 

ex quo enim me iussisti hune in mundum naaci, 

prae cunetis ego amavi vanitate pa.sci. 

heu, quid evenit mihi. 



tu me, domine, fecisti, ut servircm tibi, 

ego miser te dimisi et longe abivi. 




tu me quoque redemisti de iugo servili 

et ego te non agnovi nec ad te rodivi. 




mandata, quae praeeepisti, pro dolor! reliqui; 

fateor voce lugubri nimium deliqui. 




almam legem, quam dedisti, denique neglexi 

et illa, quae vetuisti, avide dilexi. 




cuncta bona praeterivi animo libenti 

atque multa mala egi pectore ferventi. 




voluntatesnondimiai, 

sedhismeaddixi 

et totius me peccati vincunadevinxi. 


[V.] Vcrsuago()it

730 GODESCALCI CARMtNA. 

o.Udeus,mtsen 


iram tuam provocavi crimine fréquent) 

ideoque te offendi offensa ingenti. 




sed quid plura dicam tibi, o pia lux aaedi ? 

mala quaequae permisisti, cuncta miser feci. 

heu, quid evenit mibi. 



ergo iam succurre flenti, domine, clienti, 

acelera tibi fatenti, veniam petenti. 




affer opem indigenti iam manu clementi, 

vulneraque detegenti medere languenti. 




subveni te invocanti et in te speranti; 

dextram da, quem redemisti, iam periclitanti. 




igitur vos, omnes sancti, coheredes Christi, 

exorate prece dulci pro me infelici. 




alma tu, Maria, tui 

interventu nunc salubri 

virgo mater dei, 

memor esto mei. 


1.'). 0 deus, miseri 


aancte Michahel, insigni supplicato regi, 

deprocentur atque cuneti angelorum chori. 


8,4 oftetMH..P]offenso 7t 9, aedy 4 *m&)aqueqnQ pormisisti mala qu

16. 0 deus, miser! 


ORATIONES RHYTHMICAE. 731 

claviger quoque praoceisi sancte Petro regni, 

socios adiungens tibi, proces funde patri. 




martyrumque gloriosi beatorum globi, 

flagitate pro miselli peccatis alumni. 


)8. 0 deus, miseri 


patriarohao quin electi et prophetae sancti, 

suffragamini petenti precibus clienti. 




virgines o clarae, vestri per amorom sponsi 

memoramini nunc moi delietis oppressi. 


20. Odeus, miseri 


insuper vos, 

opom forte, 

summi dei 

precor, mihi 

confessores almi, 

oratu instanti. 


VI. 

VERSUS GODISCALGHI. 

1. Ut quid iubes, pusiole, 2. Magis mihi, miaemte, 

quare mandas, filiolo, flere libet, puerulo, 

carmen dutco me cantare, plus plortu-e quant cantare 

cumsimiongo exul valde carmontalc, iubes qualc, 

5 intramaro? 5 amorcarc. 

o cur iubes oanere? o cur mbca canerc? 

18.tttt

732 


:Matlemscias, pusillule, 7.Sodquiavis omnimode, 

ut velles tu, fratercule, consodalis ogrcgio, 

pio corde condolore canam patri niioque 

mihi atque prona monte simul atque procedonte 

5 conlugere. s ex utroque. 

o eur iubes cancre?'1 hoc cano ultronee. 

4. Scis, divine tyruncule, 8. Benedictus es, domine, 

scis, superne clientulo, pater, nate, paraclite, 

hic diu me exulare, deus trine, deus une, 

multa die sive nocte deus summe, deus pic, 

s tolerare. s deus iuste. 

o cur iubes canere hoc cano spontanee. 

5. Scis captiva plebicul~ 9. Exul ego diuscule 

Israheli cognomine hoc in mare sum, domine: 

praeceptum in Babilono annos nempe duos fere 

decantare extra longe nosti fore, sed iam iamque 

fines lud~. s miserere. 

o cur iubes canere? hoc rogo humillime. 

6. Non potuerunt utique, 10. Interim cum pusione 

nec debuerunt itaque psallam ore, psaHam mente, 

carmen dulce coram gente psallam voce, (psallam corde,) 

aliène nostri terr

t'OKTAt;t.AT)t

734 

GODESCALCI CABMINA. 

20 Tabidus utque famé recrcari vult quoque pane, 

Algidus utque focum utque exoptat nudus amictum. 

Exul uti patriam, ceu terram naufragus imam 

Utque situs tenebris cupit almae munera lucis 

Haud secus egregias mea nunc cupiebat egestas, 

25 Quas tua nobilitas doprompsit, amice, Camenas, 

Insignes pulchras dulces habilosquo venustas, 

B~amino perspicuas et vero pignore puras, 

Scematibus validas tropicoque lopore coruscas, 

SimpHcitate probas, humili pietate decoras, 

30 Cum sale couditas, tum pacis amore politas. 

Quas equidem sanctum dictasse reor tibi ftatum; 

Immo procul dubio nihil hinc, vir humillime: nato 

Sunt bona cuneta, ab eo ac cupienti dantur egcno. 

Ergo hune aequalom pariterque pium genitorem, 

35 Trinum unumque dcum, votis efferre per aevum 

Debeo supplicibus, quo sum tibi praeside iunctus. 

Absque meis meritis fecit hoc denique gratis, 

Effuso qui te voluit reparare cruore, 

Ditavit sophi§ speciali quin et honore, 

40 Virtutis varie donavit amando decore. 

Dignus et est vit§ hinc laudum per saecla favore, 

Si daret efficere id parili sine fine tenore; 

Sincero certo iugiter redamandus amore 

Et casto sancte metuendus ubique timore; 

45 Competit assidue quem sancto efferre tremore, 

Viscera largiri valeant si nostra quid illi. 

Indigus est nostri qui nil utique emolumenti: 

Non eget ohsequii neque servitii atque nec hymni. 

Solus ob id domini potitur cognomine veri. 

so Et tamen ipse horum, reliquorum sive bonorum 

Est dator atque auctor, ceu nosti tu, bone doctor. 

Mente humili huno ideo, si dat, benedicere corto, 

Quod tribuit nobis talem te, pignus amoris 

Qui servare velis et pangere dicta poesis, 

55 Quae sancto ûatu, non vili inflata boatu, 

Dulciloquo affatu, celebri rutiloque relatu 

Demulcet mentem modulaminis huius egentem 

Et solatur eam variis languoribus aegram; 

Diversisque malis diversa poemata psallis. 

60 Sic cytharista etenim studuit celoberrimus olim 

Cor sodare hominis fidibus psallendo canoris, 

Nimirum hominis iam regni honore carentis, 

20 *T~bidu!}atque 22 Exulita

CARMEN AD RATHRAMNUM. 735 

Quem draco crudelis vexabat et improbus anguis, 

Et vere merito, dominum quia liquerat ultro 

c5 Elatus fastu nimio feritatis et astu. 

U.uic to psalmistae, huic, inquam, sirnilem cythariatao 

Dixerim, amice sacer, generose poeta, frequenter 

Qui modulando tui levigas grave pectus alumni. 

Atque utinam prosa tam dulcia, tam specioaa, 

7o Ta.m praefulgida et tam suavia tamque decora, 

Ta.m pia, tam placida atque, quod est plus, tam mihi vera 

Psallere magnifici pietas voluisset a.mici! 

Hic tamen id parco inde, alibi quod reddere spero 

Scripta favente deo, Hcet id cito, ut opto, nequibo 

rr. Multas ob causas, quarum primam esse von.ustas 

Ha,no volo vestra sciat, quia vix vacat hora, rosidat 

Qua mea rusticitas, ut saltim hinc fingere ternas 

Litterulas liceat, quoniam imperium patris instat 

Ad patrandum aliquid, cum so 

hoc, tune protinus 

Istud ob id nequeo; sed et ha,ec veraciter 

illud. 

addo 

Quod nimium metuo tibi respondere, quod imo 

In sensu teneo, quia torpeo pectore bruto 

Inscitiae 

Sermone 

plenus multoque errore volutus, 

incultus, metri quoque iure solutus, 

85 Quamlibet hoc modico usus sim sub tempore pauco, 

Namque magisterio vix uno subditus anno 

Nec didioi deinceps, dubiis ambagibus anceps, 

Stultorum princeps, abrupta per omnia praeceps, 

Nemo fuit mihi dux: ideo minime patuit lux 

90 Septo peccatis, quantum pietas nisi gratis 

Caelestis tribuit, oui virtus gloria laus sit. 

Raro hoc per me fit: per te peto crebrius ut sit. 

Proinde acientiol~ scintillula cum mihi inesse 

Vix queat, extimeo hinc quid amico frendere summo, 

95 Sensibus arguto, lingua vehementer acuto, 

Quippe exercitio qui nocte dieque sub isto 

Yeraatus dudum evasisti culmen ad ipsum. 

Hoc equidem attendons, appendens atque revolvcns, 

Virtutem inflantem postponens, aedificantem 

)oo Gaudens praeferre institui hactenus inde silere, 

Donec ope domini hinc valeam quid certum adipisci, 

Aures magnanimis quod demuloere sodalis 

Corque iuvare queat, ne squalor in ilia serpat 

Et denuo offendam, si frivola forte refundam. 

70

7:j0 

GODESCALCtCARMINA. 

io5 Quod ficri ut possit, mea mens (h)aut impigra poscit 

Supplicitorque rogat, pietas ut idem tua poaoat. 

Denique sunt multi domino donante magistri 

Hac regione siti ingenio locuplete beati, 

Undo palatina plerique morantur in aula: 

un Ad hos atque alios per barbara regna locatos 

Cernua, his avidus porrexi seripta diebus 

Orans magnopere, dignentur ut ocius inde 

Respondere mihi, ceu scis, vehementer egenti. 

Estque Augustini his sententia missa beati, 

it5 Quam liquido exponi auctori quadrando poposci. 

Nempe tribus horum studui proprium indere sensum, 

Ma,tca,udo, Ionç atque Lupo, rutilantibus ore, 

Poscens obnixe, satagant ut vera roferre. 

Proposita est reliquis tantummodo quaestio cunetis. 

120 Obposui sane, obicitur quod parte ab utraque; 

Nemo sed excepto quid adhuc mihi reddidit uno; 

Qui cum sit cautus simul et catus, est modera.tuss 

Sic iam terna sui librans responsa labelli, 

Ut dempto neutri pleno discrimine parti 

tM Congruat; unde tibi recitanda haec utraque duxi, 

Respondere alii properant dum mente sagaci, 

Quo magis his mihi quam reputes karissime quicquam, 

Si videas aliquid, concordans quod tibi non sit. 

At licet usque, rogo, mecum duo perpete voto, 

130 Pectore quin toto supplex orare memento, 

Donetur habilis quo sermo videlicet illis 

Cumque vigore salis pia nobis pignora pacis. 

Gaudeo praeterea, nimium venerande poeta, 

Sublimis cum sis, humili quod honore nitescis, 

t96 Cumque polum subeas, quod humi te repere signas. 

Nam placet istud ei, ut nosti, vir splendide, regi, 

Qui fore praehumilis pro te est dignatus in imis 

Mortis ad usque genus, quod erat super omnia peius. 

Hoc velut ore facis, si corde patrare studebis, 

140 Cunctarum vere virtutum stabis in arce. 

Nam facile est homini miserum se voce fateri, 

Ceu simulator agit; sed corde tenere, quod infit, 

Pauperis est animo in supero regnantis Olympo. 

Illud enim reprobi faciunt peraaepo gemendi; 

145 Hoc autem electi nimirum ab origine mundi: 

Idcirco haud meritis, veri sed munere patris 

tUû aut Sc corr. CeHo

CARMENAD RATHMAMNUM. 7H7 

Felices, fratcr, felices, celse magister, 

Quos pator in Christo delegit more bénigne, 

Quorum nemo perit, quos sanguinis unda redemit 

iM) Agni caelestis, qui vitam contulit illis; 

Félix, agnorum fuerit qui extremus eorum 

Nec leo nec praedo, lupus ac draco, latro nec ambro 

Hino rapient quenquam vel vi vel fraudibus Omne quidem, quod ei tribuit pater, advenit 

unquam. 

illi. 

APPENDIX AD GODESCALCUM. 

I. 

1. Christe, mearum 2. Erue servum 

lux tenebrarum, vaide miaelium, 

memet in altum pelle piaclum, 

criminis antrum – toile reatum 

6 dirige greaaum – s sive paratum 

respice lapsum. aspice lapsum. 

3. Atque clientem 

suscipe flentem 

teque timentem; 

da. mihi mentem 

5temet amantem, 

omnipotentem. 

II. 

). Conditor almus 2, Quique, priusquam 

Christus 

tempora 

Olimpi, 

cuneta 

s!).ecta fuissent, 

union, proies 

qui moderatur omnipa.rentis 

6 atque 

auetor 

gubernat, 

et altor, 

nobile verbum 

nascitur ore, 

post 154 '~

738 APPENMX AD GODESCALCUM. 

3. Atque creando 8. Et tibi donans 

caelica régna,, terna bis altae. 

sidera clara, dona- sophiae 

aequora glauca. ac semel unum 

arvaque cuncta s dogmatis omnis 

sponte patravit, fonte replevit. 

4. Ac sine fine 9. Nam tibi servit 

numine pollens sensus acutus, 

venit ab astris prompta loquela, 

clausus in alvo nectare plena 

s virginis almae 5 copia prosae, 

totus ubique, metrica Musa. 

5. Quem pereunti 10. Plura. quid inquam '¡ 

huic male mundo sermo referre 

edidit ipsa non valet omne 

integra semper pondus amoris, 

5 mater opima 6 quod tenet ipsum 

virgo Maria, pectoris antrum. 

6. Qui bibit haustum IL Ergo vigeto 

mortis amarae sospite vita 

morteque victa stella refulgens 

fregerat Orcum lucis ad instar, 

s nosque redemit: 5 doctor opimus 

sit benedictus. dignus honore. 

7. Cuius inundans 12. Prospera cuneta 

proflua sancti det tibi Christus, 

gratia flatus qui super aetram 

iure dicandi, sceptra paterna 

r. dulcis amice, 5 continet omni 

te benedixit, tempore saecli. 

amen. 

3, 3 sedeM.C 5 *aumque C 6 spontae C 5, 1 '*per unt! C S,3 mttnMf

AUDRADI CARMINUM 

SUPPLEMENTUM. 

JTo~e/b~MM~et)eM'M

740 

AUDRADI CARMINUM SUPPLEMENTUM. 

¡, 1 

MM~'MfeoMS~M~es.

PRAEFATIONES. DE SANCTA TRINfTATK. 74 i 

VI. Sextus habet Petri claves laudesque thronurnquo, 

Qui caelum torramquc ligat solvitquo potentcr. 

VII. Soptimus hinc recinit Martini pontificatum, 

Praesulis cximii, toto qui pollet in orbe. 

VIII–XI. Quatuor hinc pugnas fidei testantur et, omncm 

Perfidiam extmotMn, vires regnumque piorum. 

XH. Hostes prosaicus duodenus iudicat acre 

Eoolesiaeque pios reparare propheta.t honorem. 

XIII. lungitur huic psalmus, prosam post ultimus cxtut, 

Qui mortem spondet reprobis et gaudia iustis. 

INCIPIT PROEMIUM HORUM LIBRORUM. 

Audradi miserere tui, qui per crucis aram 

Oblatus patri laxasti crimina. mundi. 

Qui cecinit trino ternos in nomine libros, 

Quartum natali pueri verbique dicavit 

5 Et quintum titulo vitae de fonte notavit. 

Clavibus atque throno Petri sextum decoravit, 

Septimum et ornavit Martini pontificatu, 

Octavum, nonum, decimum, undecimum luliani 

Martyrio, verae fidei archanoque fideli. 

10 De grège Martini magni ecclesiae Turonensis 

Praesulis ex voto Senonum chorepiscopus idem 

Praecipiente deo post hos soripsit duodenum, 

Quo docet inducias mortalibus esse decennis 

Temporis indultas et plurima dicta monentis, 

15 Plenius ut libri textus haec ipsa retentat. 

Hune psalmus sequitur, prosam post ultimus extat. 

Is septem vitulos domini mactavit in ara 

Tu veniam tribuens, hidulgentissime Christe, 

Eius in aeternum sis portio, quaesumus. amen. 

INCIPIT PRIMUS. 

Te, genitor verbi, summo deitatis honore 

Non aliter docuit natum genuisso, sed aequum, 

n. 

X)I t ~proaaiqu~sC indicat C cofr. 1~

742 


Ex toto totum, de summo luminc summum, 

Nec genitum genitore minus; nam, quod pator ipsc, 

Filius omnipotens, sumrni sapientia patris, 

Hoc est, sed patrem gonitum non credimua case: 

Una tamon cum patre manet substantia nati. 

Indignum nirnis est gonitum gonitoro minorcm 

Et prius esse patrom genito miserumquo t'ateri. 

to Summus in aoternum genitor, sapientia verbum 

Ipsius est patris nec hue sine creditur esse. 

Nam genitus si summa patris sa-picntia sunnm 

Est, qui parte deus pater hac sine dicitur case? 

Nec pater est maior, nec filius est minus illo. 

15 Donique cum genito remanens substantia verbi, 

Indivisa sui sapientia permanet illi. 

0 dilecte pater, dilecti gloria nati, 

Acquali genito semper laetaris in illo, 

Et, quodvis genitor, genitus quoque gaudet id ipsum. 

M Ille tibi virtus, laus est et gloria perpes. 

Nec sine te placuit natum regnare, sed illum 

Tecum semper habens unus laudaris in unum. 

Nec patris in nati placuit te vertere nomen, 

Sed pater aeterno voluisti nomine dici, 

95 Filius atque tuus proprio se nomine gaudet. 

Nec pater est alius, quod natus creditur esso; 

Sed persona patris numquam transfertur in iHuin. 

Ergo patris persona deus non dividit illud, 

Quod sibi cum genito substantia continet una, 

:M Et nati persona deus non transit in illud; 

Sed pater est deus et genitus deus omnipotens est 

Personaeque duae, quibus est substantia simplex, 

Summus et aeternus deus unus et omnipotens est. 

0 deus et fili summi genitoris, adesto, 

M Spiritus et sancti quae sit substantia, pande 

Et mihi sis lumen mentis sit spiritus auctor, 

Hia et se modicis dignetur pangere verbis. 

A patre procedens et nato, spiritus alme, 

Sanctificas numerum summo deitatis amore: 

40 Impare nam numéro gaudes, o trina potestas. 

Indivise deus, cui dum substantia simplex, 

Permanet aeque tribus personis gloria triplex. 

Quod pater est natus, quod natus spiritus ahnus, 

Nec minor aut maior personis iste du abus 

M Est, sed ambabus procedit summus honore 

Processuque suo personam continet unam, 

Quae deus est summus, legitur quae spiritus almus. 

8 nimissic 0 10 *Summuset in C 11 creditm'sic C' 12 et )3 utM.(?HM(!e)tfMM)') id 

sic C 20 tibi sic C 23 *Nec patris ptacuit in Mt: C 28 illud aic C :!

DE SANCTA TMNITATE. 743 

Si pator et natus, sanctus quoque spiritus unua 

Est deus onmipotens, canitur qui trinus et unus, 

60 Immortalis et aeternus, cui non prius aut post 

In deitate manet, sed summus tertia sanoti 

Spiritus est persona deus nec transit in illud, 

Ut patris aut nati nomen sibi vindicet unquam, 

Spiritus et sancti nomen non dividit illud, 

55 Quod sibi perpetuo substantia continet una. 

Ut patris in nati nomen non vertitur unquam, 

Sic procedentis numquam mutatur in illis, 

Gaudet sed proprio semper se nomine dici. 

Gloria summa tibi, toto sublimis honore 

co Qui patris et nati semper laetaris amore, 

Spiritus o persona deus qui tertia polies. 

Te sine non patrem placuit regnaro, sed una 

Tecum cum genito voluit sine fine manere. 

EXPUCIT DE SANCTATMNITATE LIBER PRIMUS. HASKT VMR.SUS.LXHf. 

INCIPIT SECUNDUS. 

Cum pator in tanto nati regnaret amorc, 

Imperiurn sollemne sibi formare per illum 

Aequalem genitum placuit regnumque creavit, 

In quo perpétue solium sublime teneret, 

5 Angelicosque choros fecit laudemque paravit 

Ac sibi cum genito iussit cantare decorem. 

Hisque novem laeti gaudent se subdere iussis 

Factorique suo laudes sine fine referre: 

IIos deus aeternus stabili perfudit honore; 

to Sed decimus cecidit nolens laudare tonantem, 

Seque creatori similem quia dixit, in imis 

12 Damnatus miseram servat sine luce gehonnam. 

n Denique cum genitor per natum conderet m~,i Post propriis hominom manibus 

orbom, 

plasma/vit, ut illi 

is Deliciis utens paradisi pangeret odas, 

Et mundi dominum sublimi fecit honore, 

Unina et ligni vetuit contingere malum, 

Per quae se logem domino servare probaret 

M 

Quam si 

Mortem, 

sprevisset, pateretur 

servando numquam 

protinus 

moreretur 

atram 

in aovum, 

48 *Sic C quoquosic C 4!) ONt.

744 


Longam sed claro vitam transconderot actu 

Et repararet eum, decimus quem perdidit ordo, 

Angclicum laudisque chorum cantuaquo decorem 

ar. 

Vocibus aeternis patri natoque reforret. 

Sed, qui do caelo nolens servira tonanti 

Corruit et mentem nutrit sine fine suporbam, 

Invidit hominem paradisi vivere pomis 

Et laudare deum atimuliaque agitatur iniquia. 

Splendidus angelico dudum qui fulsit honore, 

30 Callidus in hominem tota deaaeviit arte, 

Anguis et in specie decepit et expulit iude, 

Et captivatum secum pertraxit in imas 

Inferni poenas miserum longumque pur aevum. 

Hac servum propriis tenuit sub lege catenis, 

as Unicua ipse dei donec de sede paterna, 

Cuius cum genitore manet substantia simplex, 

Filius, in cuius genitor regnavit amore 

Ante diem quemquam vel. quicquid continet orbis, 

Cuius consilio genitor doua omnia fecit, 

40 Compassus hominem servum sine fine tencri 

Venit et in terris pretium de virgine sumpsit. 

Hino homo iam dominus captivi solvere vincla 

Et revocare sibi mortis de carcere coepit 

Et fuso pretio tenebrarum regna petivit. 

M Utque suum vidit torqueri plasma redemptor 

Flammis et fumo, subvertit luce tenebras, 

Oppreaaumque dedit hominem superare superbum 

Inferni dominum, qui spernens iusaa tonantis, 

Lapsus in infernum decepit et ignibus illum 

60 Tradidit, aeternus donec salvator ad illum 

Descendens revocat patri praedamque reportat, 

Infernum spoliat captivans omnia victor, 

Victor et in caelum revehit genus omne piorum, 

Atque locum reparat, decimus quem perdidit ordo. 

55 Hino illi laudes electus concinit omnia 

Angelicus hominumque chorus, quia victor in astris 

Illum iam regnare facit, quem Tartarus ingens 

Torquebat hominem longo iam tempore captum. 

Quemque sibi daemon servum temptavit habere, 

60 Hune sibi consortem dignatur reddere Christus 

Heredemque facit proprii regnique paterni. 

Felices homines, quibus haec pia dona redemptor 

Indulget, quibus et nomen concedit habere 

Multiplie! numéro natorum, qui patris unus 

65 Filius aequalis regnans per omnia Christus 

In terris homines genitori dicere laudes 

~t!MtnM'

DE SANCTA TBINITATE. 745 

Edocuit genitoque sibi cantare decorem, 

Per quem cuncta pater fecit: sic praedita vita 

Coepta per aeternum reparantur gaudia vorbum. 

MXPUOT DE AETEBNA FILII DE! ET HOMtNiS CUMDM0 

L'ATBECOOPEBATIONELIBER SECUNDUS. 

HABET VERSUS.LXVIUI. 

INCIPIT LIBER TERTIUS. 

Tempore quo nasci voluit de virgino sacra 

Filius ipse dei dignatus sumere corpus, 

Delicias vitae doctrinis praebuit orbi 

Et se praesentem summi sapientia patris 

6 Agnosci voluit hominemque deumque fa.tcri, 

Exemplisque suum firmavit dogma redemptor. 

Cumque placeret ei pro mundo ponere vitam, 

Complevit pietatis opus, mortemque poremptam 

Victor ab inferno remeans surrexit et umbras 

10 Luce sua perimens lucem lux reddidit orbi 

Aeternumque decus stabili reparavit honore. 

Praelectisque viris, quibus omnia dogmata vitac 

Et summum sacri curam commisit ovilis, 

Postquam surrexit, memorat mandata priora. 

15 Et reserans legis cunctos ex ordine libros, 

Se patris aeterni genitum sine temporis hora 

Aequalem docuit mundumque créasse per illum 

Exponit patrem vel quicquid continet orbis. 

68 *nite C ~4 pt'esentemsic C 10 perhimensC 16 *De C 19~net)tcleesses«?)n/feart 

hic libor est scriptus,qui aoripsitait benediotus.amen Mt&sc~Mt< C 

8 mortem peremptum, c/ SMpt-ct 

pag. 741 ad Vin 1. 16 C/ ~tM(h'f

PRAETERITA. 

VITA LEUDEGARII. 

~a< 1 de ZetK~fM'M vitis vide J~jS')'Mse~, N. A. XPT.56.5. 

2 ~)&'

PRAETEBITA. 747 

~)(M'MM

748 

PRAETERITA. 

sublimis gloria eum animo vencrans subditur 03~, quem plebs mundam 

culminis ostro posthabito ut dutcum patrcm diligit C~.C5–6'~ 

– 

/0f/o, 

~M~Ot~CtJ'M /y

PRAETERITA. 

PAULI ALBAR1 CARM1NA. 

~a~ a~M. de ~)~~ e< jBodoMts epM~M~s sc~s~ Z~/MMMsc/~s -M'M&'cM~tXXX7X 

~85~) 477. 

?~6' «t~M. gM~e de ~MMM~MS ~H&~encts (McMM~Mfde~M~a SMM

750 

PRAETERtTA. 

))

PBAETERtTA. 751 

})S< 767' < 27 a

7f,2 

PRAETERITA. 

BIBLIOTHECARUM ET PSALTERIORUM VERSUS. 

))?(/. ~7 de SMCt'Ot'MMt M~'o~MM~CQ«!tc~«&'j~'oM Cctlvi aetate .s'cr~

PRAETHMTA. 753 


~a< ~66 

· 

t'MMtnova 7/«WM~ C~'

754 

PRAETERITÂ. 

~fM/.30.9 v. 19 lege calamo tu parce coNtM!

PRAETEMTA. 755 

oWM!M

756 

PRAETERITA. 

~M~f.4.33 S~M.7 JSt~~t Ca~MM CMM NcM'tCMS in ~MC/a~MMC ad 6'CfM~Mt -

PoKTAf:LA'n'~Af:)CAHnU'~f)! 

PBAETERITA. 757 

~«.9. 488 !).M co~"

758 

PRAETERITA. 

CARMINA SCOTTORUM. 

pf< 6.9~ 66&imo lege 875. 

6'N5 v. 71 perfice non MMO'

INDICES. 

I. INITIA CARMINUMLATINORUM. 

INITIA CARMINUM GRAECORUM. 

INITIA EPISTULARUM. 

11. INDEX NOMINUM. 

III. INDEX SCRIPTORUM. 

VERSUS APUD MICONEM ET IN EXEMPLIS VATI- 

CANIS AD AUCTORES NONDUM RELATI. 

IV. INDEX GRAMMATICUS IN CARMINA HISPANORUM. 

INDEX ORTHOŒRAPniOUQ IN CARMINA SCOTTO- 

RUM. 

INDEX &RAMMATICUS IN CARMINA ITALORUM. 

INDEX RERUM ET VERBORUM &ENERALIS. 

V. INDEX METRICUS ET RHYTHMIGUS. 

YI. INDEX PALAEO&RAPHIGUS CUM ENARRATIONE 

TABULARUM. 

;)(!*

MM'tMîtMKcaittt~tMM~t ~Mj)'tM«t'M!MMWMt't~OMMmtM'. 'm C

1 

iMm~ CARMINUM LATINORUM. 

v 

Abdita, sunt capulo 312 

Absque gubernaclo nnvis 158 

AccipeKM'leprecorcM'men561. 

562 

Accipe quaeso meum ca.rissim.e 

327 

Ad nncm rogito 361 

Adam primus homo doctrinam 

698 

Ad:nn primus uti fingitur istic 248 

Admitti ad caelos 226 

Adventio domino papae deus 225 

Aedioutum Christs egregiam 343 

Aeternum specimen decusque rerum432 

Age quaesoperge pUo 733 

Agne dei mundi qui cfitnma. dira 

~87 

Agnus lux mundi proprio nos 414 

Albarus o ieotor .131 

Alfa-betumt). Hoc discunt 

Almi nunc revehit 139 

Altithrono ferimus grates 202 

AtYMns v. Albaru8 

Amande praesul optime 680 

Angelicos pueros icmensa, 101 

Angelicua nobis adventus 211 

Angelus altithroni comitetur 224 

Angelus apparet Zachariae 210 

Anno bénigne vide 233 

Annua feativita.s hodie 306 

Antestisdomininimiam676 

Antioohia,m genitua decorasti 90 

Antiochus SolimM) subiens 262 

Aoniae non nunc gelida 52 

Arbiter omnipotens hominum 569 

Ardun, acriptorum pra,e cunctis 

296 

Arma tibi faveant 252 

Annifer hic domini 358 

Artem quam. spectus 323 

Aspice pandecten vitae 222 

Aspice pra.eda,i'U[n ra.diis 529 

Aspirante deo describens 588 

Audacter c~ta.mum p~ter 350 

Audax et modicos Ha,imino G82 

Audite omnes fines terre 404 

Audradi miserere tui 741 

Auguste domino centanM 192 

Au!f).esiderea.e paralelos 550 

Aut lego 

Aurant hic StephH.ni 358 

Aurea lux mundi )!'rn.ncomm 610 

AurettMeptri).tibiaorH2(t9 

Aures in domini a~bfMth iitt 

Aureum sidus pieta.te fu~gaas 220 

vel scribo 225 C 

Ave pater pastor noster 681 

C 

C 

r 

B&rba.rica.s gentes constringens C( 

262 

C 

Berthariua0hristiiutus391 C 

Bibtorum.serie)nKa,ro)us255 C 

Bissena mensum vertigine 294 

) Bonus vir est Robertus 215 ( 

} ( 

Ca,esa,r erat Karolus 193 ( 

Caesare sub Karolo 527 ( 

t Ca,esMenm specimen laus 195 ( 

Caesaris hic domini dea.rgenta.ta, 

( 

t 228 ( 

Campus hic aureolus argenti 231 ( 

Carceres et dira Iohannes 146 

Carmina sidereos merito 609 ] 

Curpe tibi munus 336 ] 

CustaJIdam ma,didos divino 59 ] 

Celtica qua medios 438 ] 

1 Copha.n Andream Messias 187 ] 

Cernitis o famuli gratis 349 ] 

Ceu rotae cyclus celerirecursu 155 ] 

Christe fa.ve votis salvator 690 ] 

Christe mea,rum lux tenebra.ruin 

3 724.737 

2 Christe rex regum dominons in 

aevum 727 ] 

9 Christe sanctorum decus 393 

s Christe tuo clipeo Dermoth 193 

Christe tunu~ clemens tege 328 

Christus ut humitna.m tra.xit 253 

Christus vita, hominum 253 

ChMditur hoc (t'e~ in) tumulo 

simetus sophista. lohitnnes 522 

2 Claviger exiguus quondMn 676 

Condita-sunturna, piet.tt.ia .313 

Conditor a,tmua Christus OHmpi 

737 

0 Conduntur cineres pfu'vi 314 

Aures suspensas teneo 348 jC 

ConËnnat hominis corpus 342 

Conquer

762 

INITIA CAHMINUM LATINORUM. 

Eia,pa,terMH]cteta,nta,398 

Eia,na.nctepa,t(3rta,nto402 

Kta,bc < ~ftj!s w

tantheiis tegitur sub petr.t 813 

Iste cher.ub Ghri~ti 231 

Iste pita.tiotus p]a,no 416 

Iungiturimicpea.Imus741 

Iur!tsa.eerdotiiLnea,a263 

Kyrrie ca.eligena.e cui pollet 549 

La,biturbeunimium692 

Laetumur subito trunquini 22(! 

Laetior occubuit Pa,ùlna 22H 

Landùm vota, tibi Zoy]us 144 

'Leva. t

764 INITIA CARMINUM ET EPISTULARUM. 

Septeno AugustiM decimo 733 

Septirnua hinc recinit 86. 741 

Sextus hitbet Petri 74) 

Si pax proveniat 165 

Si te periiquido 436 

Si vis cwpf

A.MOMach!M.BoM

766 

[NUEX NOMINUM. 

et (to'oiih'cMt .H. "Il, 139 xu u- Il- Il- 

)'e/)'ft~

INDEX NOM1NUM. 7(;7 

:'7* 4, 

Augustidunum 9 127.12227.448352. SimpUcius 

e~MCOptIonM, 

Augustus WKpM'atOf19(i 69. 612 16.19. C/ Mt~E 

t'et'M)?ts.impeMtor 

Aunurius

768 

INDEX NOMINUM. 

C'a.staJideaM i 

Ca,8torea~K

INDEX NOMINUM. 7G9 

CumMiuso.Sibyl)!).. 

Cyclops Ciclopes 177 as 

C%/tt

770 

TNDEX NOMINUM. 

Et'mcnrictM monac/m.~ & 7Mc~

INDEX NOMtNUM. 77) 

Gci'beïgH, uMfttMM 6'

772 INDEX NOMINUM. 

r.:r~u. .H. r_o_ ~nn ~no wn 1 TJ7. Y' 

Htncma.rn.') epMco~tM -LftM~MMetMM407. 108. 416 vu. 

t.420it!.542x.6863 a 

Hispitna om 494'.in. ccMWtfttt ~t~MMcftMx 122- 

150. 749. 750 

Hister592l6t 

Holdu~~e~. 22, J4)3783oo 

Hotoferncs (Olofernes 262) 262 t. 4. 614 xvt. 651 Ma 

Homerusl727t.79.1734ti.l8l6t.22Hr.. 527t.Meoniusvittcs 

25844. Mconi:Mpcnnne(~. lIomericae, 

qui fuit Meonis filius, c/ -Pot'/t/Wo ft~ 

J&faf. C. J S, 2) 438 67 

~Ot' MOMS Or 

Hot'ebBions624M9 

377 359 

)h'!tba.nusMa,urus707–7)6 

Ilrothtirdus pMef CeM

lta,)i:t 221i2. 49194. It~a, tellus 17119.20. 17493. 

19149. 23733. Itala, terra 18026. ]9446. Ita,)iM).c 

orae 496291 cf. 513486. Italica piebs 

175)23. Itali 184

774 

CtMsia,645io 

cedrus 645 9 

crysta.llus 645u 

cypressus 645s 

domina emerita, 299

INDEX NOMINUM. 77!, 

Micha,bet fM'c/Mw/e/Ms87'.e. 309 i. 73015,3 

Micon (M0)tMico) diaconus C~MtM~MSM271–368. 

753 

Minerva.llOM.non)uvita.Minei'Ta,43l3i 

~tMOMts: fugiens Minoeia p:ila,ti!t 488s, t'MM'MtM' 

jycM':c:f. ~et'~t'Ktlen. Fj~~4 fugiens Minoia re~nn., 

ubi co(!&E.BoMKMMts jHeM'Mt

77f) INDEX NOMINUM. 

Pernis 5707); nom. Persidit, 379322 

8. Pctrus apostolus 84

INDEX NOMINUM. 777 

7!t

778 

S. Servatius episcopus ~MM~rcMSM358 so. 597 399 

Servuadei ttOMMMcMtM~fWt~fMpattt 149t 

~/t:Sedh377s3i 

S. Severinus 188s 

tS't&

episcopi Bricciu~, Ma,rt,inus. jt/tttMS muMai

in. 

Fe~o'MMtnec non ~'eceM~o~MMt jpoM

PuM'AHLA'nKtAEVfCAM'umU), '->. 

tNDKX SCHK'TOBUM. 

~4.m

782 

INDEX SCBIPTORUM. 

C~H'KMUMtMhtS; 

jMc.467 85" 

canMeNde

HM'a~Kts: 

.fe)'))MMM))tT/5,81 

296* 

92 265** 

6,85 

125** 

96 147** 

7,17 494;iiit1 

8.15 32* 

epM

784 

.tNDMXSCtUPTORUM. 

TMM'Mai't.f.'MtMMtf;: 

t3,36.48* 29l* 

14,122 

154* 

15,2 

67* 

16,46. 

169* 

JMCCMCMSM

.M

786 

INDEX SCRIPTOMJM. 

J'o'mM c< 0. /

~

788 INDEX SCH.lPTOLUfM. 

VoytHMS: 

~eme~os 9,175 

131* 

589 109* 

645 

127* 

818 29* 

10,124 

7* 

142 273* 

644 34* 209* 

11,9. 

392* 

405 

19* 

12,99. 

349* 

rotTA)'A't'tK!A)i\'tCAKOt.~tm,2. 

INDEX SCHU-'TOKUM. 78':) 

VERSUS APUD MICONEM ET IN EXEMPLIS 

VATICANIS AD AUCTORES NONDUM RELATI. 

Angelico monitu repetant sed regna Ca.nopi 95* 

BIandum nomen honos niala servitus aeger 61** 

Ca.ptivn.mque manum deformis servitus urget 335* 

C]fmdeatiM viro dum n~r)-n,t proelin coniunx 197** 

Comprehendit ma.te sana virum ad Capitolia 

duxit 174~' 

Contra pMtiouInm quae dirivata videtur 120* 

Contulit atque senis suN'ra.gia sa,neta, salutis 

ALCUINUS 379* 

Denique quaesitos tetigit tamen ille penutes 

311* 

Denique sceptra patris et paracletus agit 216** 

Distento et plénum monstra.ntes ventre saginam 

369* 

Hiterentem digiti vutnere mordicus 59** 

hHn sat erit nobis vano sermone 'i'nurrurc 370* 

lussit ut obrizo tion purvi ponderis auro 

ALCHIM 263* 

Mens Petri reicit quod Pauli dogma, réfutât 

ARAT 

189** 

Ve~tKMS: 

~meM!

IV. 

INDEX GRAMMATICUS INCARMINA 

HISPANORUM. 

Sermo Albari et ceterorum poetarum Cordubensium, quorum' opera in hoc volumine 

a pag. 122 ad 150 coniuncta exstant (cf. praeterita pag. 749-750), ut recte iudicetur, 

a re metrica et carminibus proficiscendum est. nom quae iidem prosa oratione scripta 

reliquerunt, non solum nondum ad codices vere recensita sunt, sed etiamsi Albari epistulae, 

quod dm propositum est, inter Monumenta Oermaniae editae ertmt aliaque et eius et 

popularium opera minus adulterata olim legentur quam nunc apud Florezium (Espana 

sagrada voll. X et XI Matriti 1775, multa repetivit Mignius Patrologiae voll. CXV et 

CXXI), firmius tamen fundamentum semper carmina praebebunt, quorum crisis minus 

a librariorum diligentia pendet quam ab editorum intellegentia. sequitur Albarus, a quo 

ceteri non multuni differunt, in metricis quae dicit (126 127 10. 129 21. 130 12. 131 vin. 4. 

136 150. 139 s) carminibus has leges: longae omnes syllabac aut diphthongae aut iusta 

positione productae; ceterae ad metri necessitatem promiscue brèves et longae; hiatus non 

vitatur; elisio raro admittitur. 

exempla: 

présta deûs deonim rëgnâns per séculis âmen 142s, 

léx fldeî fideli currit sempérque fidélis 135102, 

angelîca ouï tnrbâ virtiite beâta 1 30s, supramale mutavL 

pûlcrificé radians qu6 gens pérflda gâudena 13721, etiam hunc versum non toleravermn. 

îheremiâs surgît lacrim

INDEX GRAMMATICUS IN OAEMINA HISPANORUM. 791 I 

Donati politis sed1 nodosis arborum truncis: truncis; ad Eleasar. Wp/imia-. m 1 fmnu 171) nnn oiuLm 

ep. 14 (pay. \1\) non verborum 

cupimus faleratorum adspargere faces, sed simplicium et puralium tibi promero voces. 

nec sale Attico huiusce redolet dictionis oratio, sed plebeio et ut ita dicam communi 

currit eloquio. sed loquitur modeste, agit superbe, ut solent scioli. oratio eius non solum 

vitiosior, sed etiam inflatior et obscurior quam ceterorum. 

ORTHOGRAPHIGA. 

ae v. e 

aphaeresis 

hisloria storia (sic codex, versus sic scandendus 

stôriâ simpléx) 1 3480. 

aspiratio 

h male Mtft~eatMt'

792 

INDEX GRAMMATICUS IN CARMINA HISPANOKUM. 

e, i: 

e proi 

penniger (plumigera 128u) pennegera 12713. 

discerpere: descerpere 148 4. 

dativ. tertiae decl. agmino 140 20. 149 8, 2. – 

iacento 147 10. – morte 130 îs. – peotore 

12715. 137 3. – sidère 

14151. 

i pro e: 

137 38. – verborc 

ablativ. tertiae decl. menti recondit 13595, cf. 

igni recondidit 14044, sidère conditur 14t 57. 

– in laudi Christi 149 9,4. 

eu: Eulogius 1392, Aeulogius 1412. 2. 

f ». b 

geminatio consonantium 

maie admittitur: 

l maliens 1464. 1479. 

m: flaramine 14016. – summit 134si. 

s dulcissonus 12715. 128 2. – flssice (fistice 

cod.) 13337. – vissio (uistio eod.) 134 ss. 

maie neglegitur: 

c flacide 138as. – ocasum 136139. 

l fabilas (= fuvïttas) 146 1. – vexilo 149 9 

5, 1. 

m comenda 146 3. – epigramata 144 1. 

s disipet 145 6. 

i t. e 

nomen: 

in -a, -a(m) 

nom. plur.: 

bracia pollent 13725; dona hec sunt 13346 

lilia redolent 130 5. – clara (sacra 132. 

13473) hec sunt 1321. 13473. 83; convoxa 

centri refulgent 137 7; dumosa retinent 

135 123.139 42. 

fulmina rutilant 135 121; limina formant 

13947; sidera mittunt 13719 cf. 13511a. 

nom. sing.: 

festa redit 139 1. – cf. flabra (fïabram cod.) 

cedat 127 te. membra refingit 186 wo. 

seclà recurrit 135114. sivila (œaibilum) 

vincat 1266. 

agmina exultét 13843. – famina iungitur 

132îo. 

ace. (incertum sing. an plur.): 

cantiea 

cet. 

1264. colla 14155. organa 126 a 

convexa oeli meretur 137 34cf. 1308. 135us. 

137?. 7; 

carmina 126 1. – corda 1268.8. 13482. 

flamina 

cet. 

1268. – pectora 13119. 141 53 

m ftnatts 

maie additwr calioein (pro e calice) vini gutta 

dum evibitur 148 5, 5. altitronus nos 

iudioii 

1481, 5. 

diem (pro die) oum electis misceat 

male omittitur (cf. sub declinatione) ilaritate 

prestaro 1484, s. – monstra contemnite, que 

aannas pangit 12921. purpura rose imitant 

(= rosae purpuram 

reatu confiteri 147tt. 

imitantur) 130 2. – 

tecâ novavit 1442, conbra suscipe 

12712. 

teoam 14424. voce feras 

0, u: 

fluxus (fluxe 136162) floxus 12922. 

rostrum rustro 135 128, 

q vide c 

v vide b 

Xiïstus 133 48 palaeographicum est, non oriltoî 

graphicwm, cf. Xrispti 136133,Xrispto 186les, quales formae ex voceperscripta 

(christus et xps) 

et compendio 

coaluerunt. 

GRAMMATIGA. 

y pro i fluyde 139 40. 

z: 

z et di permutantur zabulo 147ir>; exoroidio 

(= èioQxlÇu>) 15013 cf. baptidiatur in titulo 

a. 612 apud Suebner Inser. Hisp. CJvrist. 103. 

zmaragdus 135110. 

nomen: 

in -a, -a(tn) 

ace. sing. (cf. sub praepogitionibus): 

monstra cpntemnite, que pangit 129 21. 

purpura, imitant 130 2. 

mella profusit, que resplendit 138 7. 

abl. sing. (cf. sub praepositionilyus pag. 794) 

claustra carnali relicta 14419. quicquid 

centri convexa tenetur 130 8.– germina 

(hie cod., germino cod, 14019) vel lingua 

claret 186147. 

in as 

nom. plur.: delicias (sic cod.) fluxe iiquideque 

caduce 186162. 

pro nostras noxas 136 164. 

in -e 

yen, sing. instar gipsae 130 6 (gipsani 140is tg 

cf. app.) organe (scripsi praepropere, omne 

cod.) 12716. 

dat. tertiae v. ortiiographica. 

quarta et secmula declinatkmex permutatac: 

yen. sing. reati 13126. 1423. 

nom. plur. versi 1261. 128 tv cet. 

dat. et abl. plwr. gemitis 141 ci sumptia 

1443; omnis 1482, 5 in -bus exeunlia non

INDEX GRAMMATICUS IN CARMINA HISPANORUM. 793 

nomen: 

quarta et seeunda declinationes permutatae: 

adswnt nisi cantibus 127 il. 12910, opibus 

14023, patribus 13127, precibus 141eo.M. 

ace. plur. cantos 135128; apostolicos hactus 

textosque decoros 134 66. 

abl. sing. lacertu 135121 légitime posita sunt 

fletu 13234, flexu 135112, gestu 13228, 

nexu 13124, orsu 13813. 

variae confusiones: 

pavus (= pavo) 128 7. – adversus sodalium 

(= sodalem) 148 3. versi preparatoris 

(pro preparatorii ?) Recesvindi abbati (pro 

abbatisV) 148 m. – vernulus (= vernula) 

14416. 

sues (= sus) 1282. 

ales (= alites) 145 2. – peltes (= peltae) 12913. 

termine (termino 135115. 136135) 13323, 

per cardina v. praeposttiones. 

cum vetera v. praepositiones. 

topazon (cf. Prudent. psydi. 861): rosa flabescit 

more (= ceu) topazon 13012. 

comparatio 

plus gemme rutilant plus sole corusce 13475, 

cf. hic vita vigidus et fine (i. morte) sole 

coruscus (= sonnenlwïï) 1416. – verbum: 

coniugationes permutatae 

seeunda pro quarto, 

salive: heresis longe resileat (silere Albaro 

obversatwr) 14175. servire (cui celum 

tellus maria vel tartarà servit 1304) cui 

sol luna dies tellus et tartam serbent 131 a 

(servire et servare ut antiquitate exeunte 

ita medio aevo freguenter commutantur). 

tertia pro seeunda: 

fulgere (fulget refulget 137 32. 138 1, fulgent 

refulgent 13474. 137 7, fulgeat 126 10, 

fulgens 135 108, fulgere 137 13) refulgis 

129 4. 132 27, fulgit refulgit 12912. 134 54. 

136 146. 137 20. 139 40. 49. splendere 

(splendet e mala coniectura 127 8, resplendens 

137 16) resplendit 137 35. 138 8.23, 

splendunt resplendunt 129 is. 130 15. 

quarta pro tertia: 

praecinniant pro praecinant (v. 

adv. plure 

cod. 1284. 

sat melius 1397. 

super vox dulcis super organa (= orgam 

dulcior) pergit 1263; aliter 'super ethera 

felix 136 133.137 2. 

sub geminatione) 

.o~ 148e,4.4. ~w o, s. 

varii soloecismi: 

accensit 1414. profusit 138 7. fortasse scansisse 

(mansisse cod.) 137 17. 

refugiunt refugunt 

136 163. 

fictus finctis loquellis (= carminibus, hymnis, 

cf. fincmentum, finctio in indice verbcn-um) 

149 7, 5. pinctus 129 10. 

meminere debes 150 7, 1. 

gênera permutata: 

passivum pro activo hec sola verba nescit cum 

mundo senesci 136 134. 

activa pro deponentibus: 

recte posita apud Albarum inveniuntur 

meretur 137 34, nitar 133 49, sequitur 132 13, 

relativum (sed quae collegi magis ad substantivorum 

gênera permutata pertinent): 

hereses, qui depopulant 13821. hoc signo, 

quem sidéra mittunt 13719. corpus, 

quem 13947. – valeam tergi a nugis, 

que, propriis, egi 149 6. 

cf. codicum lectiones 13350. 13483 

verbum 

coniugationes permutatae: 

prima pro tertia; 

ferre voce feras supevum (concurrente vociferandi 

verbo pro vocem fers) 12712. 

seandere (scandisse e mala eoniectura 13717, 

conacendit 142 7, cf. infra sub sceimda 

coniugationé) seandans 134 61. retondit 

(retundere et redundare àonfunduntur) 135 

i2o. – reviset (pro revisat coniectura incerta, 

recuset cod., potius recurset) 148.1,2. 

secimda pro tertia 

canere (canit 1284, coneinere 130ta, reeinens 

128c cf. infra 

recinet 180s. 

sub quarta coniugationé) 

– cedet 1317. – 

gemet 

13H167. – légère: releget 13599. 

13455. 

reddet 

– soandere (cf. sub prima coniugationc): 

tremet 

scandet 

(tremit 

13467, scandere 1 86166.– 

129 7) 130 ). – votvere 

(revolbit 133:u): volbont 189so. 

t'aoiobo H8st, 3, – ruebit 13titso. 

persequeris 137 37 apud ceteros adeptus 

fueris 144 21, dignetur 14417, fassus testis 

(= confessor) 144 16, fruaris 149 t, intuitus 

150 7, 2, naotus nanctus 147 18. 148 6, 5, 

nitor 144 1, preoevis 145 5, sequi exsequi 

149 7, 3 sequentes 149 7, – a poêla 

vetustiore maie mutuatus est luiec te, rogo, 

nunc recole fragili sic sorte revinctnm, 

ut (nunc scripsi coll. 126 g. 128 18. 129 a. 

131 2o cet., et cod.) uostri consors anima 

fugiente dolores bas huuibnia locorum 

quandoque corde fruerc (= fruare) 13121;. 

activa pro deponentibus apud Albarum complectit 

133 23. fanmlant 130 3. 131 8. 

imitant 130 2.– nasci renascunt 139!

794 

rerhum 

INDEX GKAMMATICUS IN CAUMINA H1SFANUHIJM. 

hirsute comantes frondes 138 21. – macte celeber 

141 5. – placide decorus 129 14. pulcre 

venustus 129 9. 

dulee clangere 127 w; insigne micare 137 2; 

suave canere 1264. omne indice me 

Carmen fulgeat homnc (= solum) tuuni 

126 10. 

adverbia: 

gênera permulata 

deponens pro 

celebrem 

uelivo: 

diem itnni meta volvitur (cogitabat 

conitmcUnas 

de vehitur) 

nuntium 

148 4, 1. 

referas, quia gaudetque 

gemetque, quid mundus refingit, 

honor cavus (i. xwoôoÇUt) regia nunc 

qualis 

corda, 

deleret (confundurttur delere et delirare), 

que sint delicias 136 156 – 162. 

infinitivus pro imperativo 127 9. 136 155. 164. 141 Go. 

partidpiorum usiis: 

propinatus saginati propinati (= pransi 

potique) 148 s, 3. 

participia non declinata rose florens imitant 

purpum terre (= rosae florentes imitantur 

purpurain terme) 1302; instar gipsae complectens 

(= compleetentis) colla puelle 

130s; quas clades patiens (= patientem) 

revocas ad limina vite 130 15; rogat orridum 

extendens faciem verbere alteram 

alternans gemine palma relidere (=faciem 

alteram verberi extendens lurrridum rogat 

geminae faciei palma alternante relidere, 

i. eam alternis 'ferire) 141 52; sit trino 

domino gloria aeterno dominans (= dominanti) 

inclite secula 141 so; cf. 147 is. 

1499, 3. 5. 

nominativus cêsolutus cultum mox fidei dogmate 

ingerit adversans populis iusta 

revellio (= populis ingerit iusta rehellione 

adversante) 140 32; cf. 129 22, 1486,5,a. 

adverbia 

compte (= bene) 140 30. 141 71. ethice, fissice, 

logice 133 37. fluyde 139 40. – 

gelide 

139 39. – rnedie 136 157; cf. non integre 

sed medie Christianismum defendunt 

Albar. ind. lum. 9 (Esp. sagr. 11, 233), 

post disputationem mediocritate ingenii 

nostri non medie temperatam Albar. ep. 

ad Ioh. 5 (ib. 130), erat vir in omnibus 

professionibus principaliter 

et non medie 

decoratus Albar. pass. Eidogii 3, 8. 

(= semper) 127 14. 137 12. 142 6. 

solite 

albeole (fort. adiectivum) renitent lilia 130 5. 

astrifere lucens signum 137 41. crispose 

vibrant auro (= ceu axvrum) theretes viole 

130 13. – imnifere reddat servus pulcrum 

cantum 131 2o. – 

acquitcr: equeter 127 u. 

paradisigene (nisi coll. 

134 78 paradisigena scrihendutn est) pinxit 

florea 138 3. – pulcrifice radians 129 4. 

137 21. – undose aquescens 135 106. 

– elanculo 148 4. – 

ciulantcr 147 12. weatini currcre, ducure 

(a meando) VU)20. 138 u;. 

praepositiones apud Albarum 11sancta noriuti 13'2 32. – 

(ceteri non peccant) 

a patribus 131 27. 

ad limina 

cum suavi 

13010 ad 

philomela 

pascua 142 5. 

129 20; cum vetera, (sing. 

et plur.) 132 :i. 138 7. – magno cmn 

crimine 132 30; cran ordine 132 15; magno 

cum murmure 134 50. cum fletu 132 :». 

tecum 131 2. 

do cclo 137 36. 

ex nicilo 13123. – ex ethere 137 39; ex corporo 

131 19; paradisigeno ex gurgite quadro 

13350; ex gutturo 13945; ex virgine 134 os. 

in uno redegit 136 144. in ethere vigeat 140 ti; 

in sede superna tribuat locum 139 52. 

in cinere (sic cod.) versus 1314 (in tenui 

pulvere versus Oyprian. 1461); contra cinis 

in cinerem versus 186 ibi, cinis in cinerem 

recessi 131 20. in cunctis pollet 138 32. 

in nicilum reiectus 131 22. – in auras 

solutus 1313. 

per ora (oram cod.) dierum 128 5. – per colla 

130ii; per lustra 135123; per secula (longa 

perseclal36) 127 17. 135 ni. 136 150. 1412.z. 

142 9.7 cf. 13472. per devia 131 22. 132 31. 1. 

142 4. per tempora (per iuge tempora 141) 

139 49. 141 78. per inania 135 127. per cardina 

132 2.1382. – per evo 138 17; per 

bracio 132a; toto per mundo 1294. 

toto per cardine 1384; per fine 136140; 

per gutture 135 128; magno per lumine 

13347; per margine 138 10; per morte 

136153; per ordine 129 15; per hore 13950; 

per teinpore (longo p. t. 131) 131 1. 136 w. 

per seculis 136 168. 142 8 (cum utroque 

loco post seculis îegatur amen et alteri 

antecedat 

conslanti 

caisse 

136 156. 

per secula carus 1427, quod ex 

eius usu dietuin est, hic ab hiatu 

videtur). per sedes opacas 

post digna post vita 139 53. post sancta 136 148. 

post fata 131 2. 16. 

post atra fanera 

132 35. post termino 136 135. recto 

post tramite 133 38. post ocasum 136139. 

post 

134 62. 

quam 133 41. post quos 133 43. 

pro nostras noxas 136 164. 

propter: hec propter domini veneranda 138 17. 

sine fine 139 51. 

sub bargina mittens 136145; sub littera tectus 

135î05. nullo sub termino clausa 135ii5; 

prisco sub signo reclusa 133 48. sub 

axe 139 48; sub clade 13124; sub dente 

latrantes 138 22; sub iudice 136 iss; sub 

iure 137 s?; sub limine 138 18; sub sole 

138 34, quanta salus nostris maneat, 

narraro (= narra), sub uinbriu 136 us.

INDEX OBTHOG11APHICU.S IN CARMINA SCOTTOIUJM. 795~") 

praepositiones: 

s 

super cana super herba virescit 13939. super 

astra resurgunt 136139; dulcis super 

organa pergit (v. comparationem) 1263. 

super ethera soandere cet, 13457.136133.137 

1372.40. 

syntaxis 

ablativus adeptus 

accusativus 

fueris bonis oblatis 14421. 

careas culpas proprias 136165. 

126 s. 

exoellis liras 

attractio inversa: sanctos, quos tu temtasti, 

coniungentur angelis 150 9,2. 2. 

pro nostras noxas v. sub praepositionibus. 

asyndeton bimembre: sol luna 13834; 127s. 138ia. 

conscripsit suavi magno oonfeota syntaxis: 

asyndeton 

vigore 

bimembre: 

1389; 135 90. 14039. mulcenB corda 

fobens 1268; sic saginati propinati gaudi!ant 

(v. 1;erbum sub participé) 148 5, n. 

euabe fulgide canit 1264; 12820. 13121. 

147n. 

comparatif) v. supra. 

genetivus supplicii omnem munduni redeniisti 

14720. 

participiorum usus v, supra. 

transitiva et intransitiva permutata; 

afluat caritatem 1481,3; 

1449. – excute = 

12713. 

effluit 

excute 

dulcis au.stus 

te (cf: 128 1) 

INDEX ORTHOGRAPHICUS 

SCOTTORUM. 

IN CARMINA 

Scottorum carmina supra edidi haec: Sedulii (pag. 154-232 cf. 750-751), cites 

sodalium (cf. Abhandlungcn l. c. pag. 349) Mediolanensium (pag. 232-237 et 686 cf. 751) 

et Coloniensis (pag. 238-240 cf. 751), lohannis Scotti (pag. 527-553 cf. 757) et tins 

sodalis (pag. 255-257), Dubthach (pag. 685), Martini (pag. 696 – 698/, JDonati (pag. 

691 – 092,); quibus sine nomine vulgus accedit (pag, 685-701, cf. 758). eorum orthographiant,, 

quam Scotticam posswnus appellare, inter se parem, ab aequalium fere diversam, 

singulari indice hic adumbrare visum, est, quantum per codices partim nimis recentes 

etiam nunc licet. antea de modo ab Scottis in Latinis vocabulis scribendis adhibito 

egerunt ci. 1844 Waits ad Marianum Scottum SS. F493; 1851 Keller, Mittheilungen d. 

antiquar. Gesellschaft in Zurich XVII12; 1853 Zeuss, Grammatic. Celtic. éd. 2 pag. XVI 

1857 Beeves, Adamnan's life of Columba pag. XVI; 1869 seq. Nigra, Gloss. codicis 

Taurinensis pag. XXV et Revue celtique 165; 1874 Gilbert, Facsimiles of national 

manuscripts I pag. VI; 1881 Zimmer, Gloss. hibernic. pag. XI; 1884 Abbott, Evangéliorum 

versio Antehier. codd. Usseriani cet. pag. V. XVII. XXI; 1891 Traube, Ahhandlungen 

l. c, pag. 365. 372; 1892 Gueterboch, Zeitschrift f. vergl. Sprachforsch. N. F. XIII90; 

1893 Warren, Antiphonary of Bangor I pag. XXIV. aliéna est ab hoc loco enumeratio 

earum proprietatum quas lohannes Scottus fréquentât Graecas voces Latine scribens et 

Latinas Graeee (ut puta aggelus archagelus, crupta, euaggelistes, Hellinas, moysarum, 

bimata, ouranius, sciptra, mjqvXcc,Ivôvaiag cf. ad 527 1. 531 56.12. 533io. 548 22. 552 aj. 

accentus (cf. Zeuss pag. XVI, Beeves pag. XIX, 

Nigra gloss. pag. XXV, Abbott pag. XXI): 

idiîs 685s. 

aspiratio 

h adicitur: 

dbund'are: hubundaro 166ïo. 105 :i.228i.'i. 

ac (?) hac 239 19. 

antidotum (antidotis I!)8 n) nntidothum 

539n. 

untrutn anthm 28!)39. 

omis lioiiu», homistas 157 4. 1809.216ï. 

i aspiratio 

h adicitur: 

oriri lioriuntur 239 37. 

oxqvomjyitt scenophegiu 199 8. 222 u. 

dropl&mis sthvopbosus 167 21;. 

were hurit GOO-i. a. 

h omitlitur: 

hyalinuti: ialini 552 91. 

ifi&ôyyoç enneaptongos Graeee sa'ipttim 538 as 

(cf. Schul:c Ortltogr. l. c. dyptongos apud 

nos 295 o).

7% INDKX ORTHOUKAPHIUIJS IN UAKM1NA SCOTÏORUM. 

aspiratio 

h Iraicilw: 

beth beth in beht corr. codd. 698 2. 

Bethlem 179ip. 2).O4, Behtlem179 18. 

lvyaeinthus>) iàciuchtus 1699. 186as. 

fthenus saepiits Rehnus 177 29, 

Soreht 17122. 192 6. Sorech 217 22,v,'ind. nom. 

thronus (altithromis 224 1, altitronus 239 39) 

altitrhonus 180 16.19331. 

th' pro t Dermoth in codice Ctisano uno quo 

ocçwtrit loco1 scriptttqn exstat 198 1. guo de 

.nojningJfiberniço çum e Bt:v/npne Oueterbpck 

Quaesivissem quid censeret, respondit ille 

scribendum esse Dermot; natn Dermoth etsi 

a patiiculd intensive/, et tnoth (cf. 2at. muto) 

formatum 'enormi pene praeditum* dgnijicare 

posset, et nomen ineptum esse neque usquam 

inveniri. t)toe)ttft. contra coMtt'a/fe~MeM

INDEX GKAMMAT1GUS IN CARMINA ITALOBUM. 797 

INDEX GRAMMATICUS 

ITALORUM. 

IN CARMINA 

Hoc indice quasdam proprietates vulgares composui, quïbus haec monunienta saeculo 

nono vcrgentc in Italia scripta obscurantur Bertharii Casinensis carin&n (pag. 394 – 

398 cf. 754,), rhythmus de Ijudowico imperatore Beneventi capto (pag. 404 – 405 cf. 754J, 

versus Eomae, qui dicuntur, a grammatico- Neapolitano facti (nobilibus quondam fueras 

cet., pag. 555–556 cf. 757), carmina Mutinensia (pag. 703 – 706 cf. 758). accedunt 

carminum Godescalci (pag. 729 732) nonnullae lectiones per codicem Augustodunensem î 

(= A) traditae, quam rem supra exposui (pag. 71.2 adn. 1). 

aspiratio 

h male addititr haeooo (= echo) 705 41.42. 

choeredes cod. A 730 13, 3. 

h maie omittitur haecoo v. supra. choeredes 

v. supra. compreenderunt 404 1,s. – orrida 

39559. 398i84, cf. ad 404 1, 1. ospes 397 139. 

165. 

b inoviabant (= inobviakant cf. ind. rerum et 

c 

verborum) 4045, î. 

celus pro scelus (gtwd legitw 

dario 404 3, 1. 

404 î, 2) in abece- 

d pro t fuid 4041, 2.6,1. moriad 404 3, 3. 

e pro ae oçcurrit etiam in Mediolanensi titulo 

optimac notae 405 4. – signa, 0 pater insignis 

modo 397158. 

que lingua silet Bertharii cod. 

noinen 

declinatio omissa: 

possidere civitas (= civitatem) 405 to, ». – 

scelus fuid factum Benevento civitas (= dvitate) 

4041, 2. – generacio crudelis (generationem 

crudeîem) veni interficere 404 7, 1. – 

surrexistis adversum me consilium (= consilio, 

se. pravo) 4046, 2. 

ad (ad terrain ceoiderat 405 9, 2, ad unum 

oonsilium se adunaruut 404 2,1, sim. 404 

4,2.3) ad sancte 

405 11, 1. – pro 

dei reliquie iuratum est 

nesoio pro quid causam 

vultis 

404 3,2. 

casns in -o: 

404 6,3; pro nihilum nos habet 

nommativi nominutn propri&rwm Adelferio 

404a, 3.4,s Sado et Saduoto (0/ 755) 4(Ms,1. 

accusatM leto animo (== laehim animum) 

hababat 405 9, t; Lhudvicuni oonipreondorunt 

nancto pio Auguste 404 i, 3 cf. 404 4,1. 

POETAELATIN1AEVi0a.RO1.1NI 

I II, 2. 

ORTHOGR.APHICA. 

GRAMMATICA. 

\jr l\ 1\ SU.1V1 1 

e, i: 

e pro i ipse (= ipsi) regnum defendendum 

40411, 2. – ponet (= ponit) 4048, 2. 

i pro e fulgis (= fulges) 398 187. vatis 

(= vates) 39692. extimplo (= extemplo) 

397 173. 

geminatio consonantium neglecta kalidus (= callidus) 

404 8, 1. dimitemus (= dimittemus) 

4042, 3. – sumus (= summus)404 8, a. 

m finalis non posita (cf. sub declinatione) errore 

audire 404 1,1; sanguine veni vindicare 4047,3.3. 

gens exit in Calabria 40510, 2. 

o pro u tyvoncule cod. A 732 4, 1. 

y pro i Synon 703e. secly (pro saeeli) cod. A 

7309,3 

73012,i. 

cf. peridytanti (pro periclitanti) nod. A 

nomen: 

casus in -e et is ipse sanote (= sanctus, cf. 404 

i, 3. 4, i) pius incipiebat dicere 404 5, 2. 

ecclesieque sanctis dei (= ecelesiaeiz et sanctos 

dey venio diligere 4047, 2 an diligere alicui 

dictwni est ni vobis regere s, a ? 

locorum indicanàoriim ratio Constantinopoli 

(sic M) florena nova Eoma vocatur 556 9. 

Benevento civitas scelus fuid factum 404 1,a. 

super Salerno pervenerunt 405 10, 3. – 

gens Agfirenorum (paganoruin cod.) exit in 

Calabria 405 io, 2. 

aether et siethra pignora, quae terris iunxit et 

aethrê deus 397 154; intus ab ethre pator 

39Gi2G; quos transmittit ad nethra 397 us. 

fortia fem. sing, = la foria te vigilante nulla 

nocet fortin 704si v. Cangii glosttarium s, -p., 

Witttt in Arckiv f. deutsche (fesdùchte 

IX (îiW, Groeher in Archiv lai. Ltieikographie 

II 427. 

101

798 INDEX REEUM ET VEEBORUM: GENERALIS. 

comparatio blanditius vixit (– Gregor. dial. 2, 25 

minus crudelis fuit) 39584. plures (–plwa) 

mala 404 3,3. 

pronomen relativum sanguine, quod fusus est 

4047, 3. – de illo, que fecorat 4059, 1. 

verbum: 

coniugationes perntutatae v,sub orthographieis (e, i). 

gênera permutata moriad (= moriatur) 4043, 3. 

terminationes insiabiles vos allevavit ( pro 

allevavi) in omnibus 404 6,1. Adelferio 

illum ducëbàt usque ad pretorium, ille vero 

gade uisuni tamquam ad martirium 4044,3: 

pro gade uisum egoolim gaudiosum, Huemer 

(Deutsche lAtteratwzeitung l. c.) grate visum 

(ut ille sit pro illi) proposuimus, sed cum 

verbum desideretur (cf. vos allevavi, modo 

vero surrexistis 6,2) verum essenunc confido 

cade (i. cadet, cadit) iusum (de qua forma 

cf. Gcmgius, Ianus ad Macrob. comm. in 

somn. Scip. H 5, 25, Paueker supplément, 

leeicor. lat. 1 441), ut in Ad. apost. 20, 9 

INDEX RERUM ET VERBORUM 

CONFEQIT 

GENERALIS. 

KAROLUS NEFF. 

à et W 13469. 1542. 191n. 660sis. 

abhominatu8 579 1 cf. schol. 435 loo. 

ablativus rege (= a rege) secundus 15350. 

octingenti anni leguntur conceptu (= ex conceptu) 

domini 295 4. 

absconsor 56715. 

absis compta tabellis 16915. 

abstirpare arborem 444216. 

abundantiae exempla: 

adeo sic adeo 416 il. usque a,deo 429 3. 

amor caritatis 45 1. 305 15. 3249. 6553-fO. 

certatim certare 329 14. 

coadunare 

cf. 

in unum parvum corpusculum 2956 

4042. 

dispendium aniissi luminis 107215. 

femina coniunx 532 23. 

germanus adelfus 298 1. 

gloria (honor 155) laudis 28 115.155 4. 2009. 

luctamen agonis 643921. 

occasus mortis 345 4. 

praesens adesse 324 2. 329 17. 

nec solum clerus tantum 303 15. 

typhus elationis 2798. 

abyssus (abiasus saepe, abissi plur, apud Albarum 

129. 130. 131) 118374. 1296. 1303. 131s. 2575. s. 

2954. 383487. barathrum 6ts. 14024. 147 e. 150 

9,3. 2972. 322 25. 339 io. 536 s. 667776.673 tot2, 

caminus flaininivomus 583 175 carcer Averni v. 

ind, nom. carceris antra igniflua 587361 carcer 

verbum: 

terminationcs mstabiles: 

cecidit de tertio tecto deoraum (= Cantabr. 

cecidit de tristego zosuin). 

tempora permutata imperfectum pro perfecto 

404 2, 2. 8, 2 cet. – plusquamperfectum pro 

perfecto (propter consonantiam) 405 9,2. 

inteiriectiones eia 398187. 70541. guay vel guuay 

cod. A pro heu, quod alter codex habet, 

729 i, 5. 5 5 cet. de exelamatione Italica 

lguai non cogitari non potest. 

syntaxiSi 

participa prandia multigeno retinens nunc 

ventre lyeo, non mihi clam sistunt fraudibus 

acta tuis 39571; cf. 39567. 68. 397155. 

infinitivi venio diligere 404 7,2; veni interficere 

4047, i; veni vindicare 4047,3; pervenerunt 

possidere 405 10, 3. iuratum est 

ipse (i. ipsi) regnum defendendum (se. esse) 

et alium requirere (= requirendum esse 405 n, 2. 

?) 

nammxvomua ~a ms, caveae namxmvumn~em soz 

nammivomus (0173, cf. 117332, chaos caveau 82331. 30417. naniinivuiuiie 6731012, iivasi fovea 

aeternae perditionis 667777, gehenna 80257. 

117329.348 5. 743 12, imum 529 5, ima sulphureae 

Stygis 52832, infernalia 113194, inferus 80 258. 

209 9 infera 210 4. 52837 Orcus v. ind, nom., 

Tartarus ibid. – abyssi descriptio 117332.583 175. 

iccensus = studiosus 294 4. 

iccusativus adstare tribunal 117 301. obstaro 

aliquem (= obsistere ei) 3426. – suspensos sidera 

(= sidéra versus) oculos tenere 359 14. 

icies cotidie tenere mortem ante acies (= oculos) 

32920. 

icrus = aœr 19488.32277(cf. 746). 

àxTciîos actëa (= oram) videre 53242. 

ictor auctor et actor libaminis oblati 671927, 

cf. auctor 

728 u, 1. 

et altor Ohristus 675 1060,737 i,6, altor 

ad pro at 257 13.3469. 20. 360 u cet. 

adelfus = frater, monachm 298 1. 306 13. 308 14. 

322 1. 32416.325 12.327 o. 346 is. 352 43. 

aduncare 653 274. 

adunguere 262 1. 

adverbiortim umis (cf. supra pag. 794) aequimimiter 

431 9, aeternaliter 56610.25, alte (= valde) 

354cet,, alterntrum (~~mvicem) 32921. 340as, 

casse (==frustra) 36220, celeranter 599 61, concite 

s. «., conversim 514553, dispersim 53244, diusculo 

732 9,1, genitaliter 43929, gulose362n, guttatiin

INDEX RERUM ET VER130RUM GENERALIS. 799 

660525, indefesse 432». 483314, licito 454 4i, a 

miaericorditer 56615. 724 50 cet., modico 3102,2, 

ociter 1972, omnimode7327, î, omnimodis 

101* 

376186. 

377 218 et saepe apud Agium, perpétue 56234, 

pleniter 246127. 250 32cet., risorie 3541, sinceriter 

72330, spontanee 7328,6, ultronee 

7327,6. s. 

aenigmata 219lxiv. 749. 

iiequivoeus = homonymus 25799. 

aéra Hispanica: era 1459. 1464. 4.1473 (ubi numerus 

excidit). versuum mensura (^ 

atque aerarum (= camputationis) 

4152. 2. ;. 

numerus) 

quantités 

aethralis 61134. 

agalma 2601.1. 

agius (= aywç) spiritus 247160; cf. 5631. 

agon 628432. 64642. agon martyruvi 8550. 92 38. 

95 135. 106176. 108230. 10931. 120435, 17738. 

582i3i. 643921. 

agrescere? qui vitis erant ubere laeti agrescunt 

(arescunt Traube) veluti spreta labrusca 1588. 

tdiàv 540 2. 54613. per eon 5213 cf. 747. 

alabaustrum (alabastrum L) 6751088. 

alalagma canere 511412. 530 43. 

alba v. poderis. 

alba bilinguis 703 adn. 

albeolus 130 5. 

albicare = aplendere 16712. 207 9. 

allector = àXéxtaiQ 6903. 

allegorica omnia si excerpere, digerere atque hic 

proponere voluissemus, Milonis poema de sobrietate 

et quaedam Iohannis Scotti carmina paene integra 

fuerunt describenda; haec tamen memorabilia 

undique delibavimus (cf. 560 adn. 1, index nom. 

s. v. Christus) 

de inetallis cf. s. v. Maria. 

lapides pretiosi 135104. 

armatwra Clwistimm'um (clipeus, gladius, a 

raucro, scutum, cet.) 51 n. 1495,3. 3. 16437. 

17613. 19151. 19271. 200ii. 478ii5. 57072. 

574 224. 582158. 586 343. 592 184. 599 67. 

631543. 643930. 69438. 

de lignis et floribus: 

ficus 659490. 

lilium opp. rosa 181*i. 19633. 21629. 22426. 

227w. 

salex 618 87. 

uva 621179. 

a 

virga 61633. 

delestiis 

a 

aries 53525. 647 78. 

capella 647 79. 

corvu8 620 us. 

a 

a 

a 

oolumba 64780–82. 

a 

gallus 661S82, 

allegorica: 

de numeris: 

singillaiim explicatur 

II: 633003. 

III: 184194 59. 74240. 

IV: 184 11. 

VI: 176H2. 19935. 499- 

501. 

VIL XIV. XXI 7425. 26.42. 

7589. 7695. 78199. 79244. 

VIII 

83passim.176147.18149. 

184w. 538i9. 

1843. 55133. 

IX 54822. 

X 

XII: 

XXX: 

LX 

C 

633606. 

1832.633614. 

schoi. 458229. 

schol, 458229. 626338. 

176151. 412 101.102.104. 

sciiol. 459 230. 

de litteris alphabeta Graecum et Hébraeum 

698xiv. 

computantiir litterae, quibus 

a 

iuvBnoa 647 78. 

a 

turtur v. oolumba. 

de numeris: 

a 

a 

in universum t>. Ileirici carmen 499 – 501 a1 

Cf.757. 

kt a 

haec nomina 

constant Hartgariua 176 147, Karolus 18149, 

pax 66O510. 

de nominibus propriis 

Andreas 57055. 

Anna 64772. 

Babylon 61881. 

Bartholomaeus 17471 cf. index nominum. 

Cedron 17814 cf. ibidem. 

Iscarioht 638 776. 

Maria 412 89. 

Philippus 57061. 

Samson 624 873. 

Sorec 17122. cf. ind. nom. 

Zacheus 662 606. 

allocutiones 

altitudo vestra 428 4. 

béatitude v. 7237. 72439. 

celsitudo v. 42918. 432 1. 

dignatio v. 72332. 

excellentia v. 566 6. 23. 

eximietas v. 72327. 

paternitas v. 72336. 

potestaa veiieranda v. 16735. 

venuataa v. 735 75. 

almifîcus 8 79. 33347. 258 n. 30111. 3824.w. 38870». 

41874. 56215. 

almigena 52848. 

almigraphus 263 6. 

almisonus 23986, 

almitas 435104. 

almivolus 299 37. 358 20.367 2. 

altiboans 300 m. 

alticanorua 24563. 

altiloquu» 17344. 

altipotens 179 7. 1804. 195».107 8s. 204 1. 

altiaomis 362ts. 

altithronua 148 1,a. 180w. 1S

800 INDEX RERUM ET VERBORUM GENERALES. 

altitonans 77134,308 3. 

ambidexter 623 265. 

ambivium (schol. dubium) iter 441si. 

ambo = pulpitum ecclesiae 348 3. 

ambro 1088. 737152cf. 748, 

anagoge mystioa 222:7. T. 

angelorum orclines deceyn 84 7. 74310; 5297 – 11. 

54816– ao. seraphim (262, seraphym 548, seraphin 

514, seraphyn 529) 262 2. 514563. 529 7. 54817. 

cherubim (cb.erubym.,548, cherubin 160, cherub 

231. 258, oeryb 529) 160.8.231-1. 6. 268ia. 529?. 

548 m. al',cbll,¡¡g~li2W 2,f!2911. 64635. 681 9,2. 

î'eyxiaiQov ancistrum 653274. 

animator 725 2,5. 

antiqua (= /Wntfae) lqquuntui': 640 821. 

antistes = episcopus 177ix. 21012. antestis 

Amandus 676 1. 

domini 

antrum oordis 346 23, peetoris 34913. 738 10, 6, 

sophiae 23939. 

apellere = depdlere 332 13.347 4. 

apices (insipidi, parvi) = versus 30614. 32116. 

325 23. 327 1. 36612. apiculi item 305 5. 

apostolious (sc. wr) .= episcopus 1996 cf. 751. 

apparere desivit in hac caligine mundi 341 ex. 

appendere aliquid mente v. ad 723 21. 

aptificare 43927. 

aquare = aquescere 

spargere in aquam 623257. 

colore poli (i. caeruleo) pollensque 

lapillus aquescens 1309, ipse iacintus adest 

undose,(=

astua ==a/rs astus belli 310 7, metri 310 3, saecli 

311e.313 3. 

athleta (qui pro fide pugnat) 114229. 

aula = ecclesid 1452. 1462. 147î. 2071. 29932. 

aula palatina 593 204. 736109, item nude aula 

3569 cet. 

auletae = aulid, palatini 35011. 3534:. 9. 

aurare = splendere 35611. 

auripluus imber 436 12. 

austus pro haustus 50-148.51.170. 

avjdus = desideratas 224 3p; cf. cupidus 68100. 

bachp = perna 2J5 27.. • 

pàxTQov: aurea bactra 552 ioo. 

bambilium: sambucae bambiliique (bunibuliq. cod.) 

tonos superans 226 6. 

bannita = syllaba {cf. Trawbe, Arehiv f. lat. LexiliographieVl266) 

279U; in Miconis opère pposaico 

(cf. pag. 295) saepius oeewrrit, veluti fol. 25T 

bannitae ,prinia,e tempua îuutantia 

bardu.s = sty/pidits 361 6. 

verba. 

bargina ,136145; bargina booofel vocabular. Aelfrioi 

ed. Wright, A volume of vocabularies1lui, simile 

interpretamentum Albarus in Aldhelnzi exemplo 

ab se usmpato invenisse videtur. 

basilica 2513 (ubi Ursinus oratorium). 25726.591135. 

pij/ia: bemata 550 6, bimata552 69. 

benedictiones cibi cum potu: 317 lxvi. 

bibliotheca v. infra in indice palaeograpMco. 

biblus v. ibidem. 

bicallis (duas vias 

schol) 441 82. 

habens, dupliciter gradiens 

bifax (mendax quasi (linguis dua)bus loquens 

glosulae Miconis) 327 LXXXIV. 5. 

biothanatos: Porphirium biathaiiaton 612s. 

bitriscus = avis régulas, zaunkônig (cf. Heinrici 

summar. 3, 17 apud Steinmeyer, Althoclideutsche 

GflossenIII 89, 33) 332 9. 

blandiloquax 160io. 

blandiloquus 34021. 

biandisonus 200 4. 

blnndum de beneficio 6837 cf. 68446. 63. 

blasphemus 9243. 10377. 54472. blasphemia 18441. 

19488. blasphemare 10819. 

bombus 516625. 549 c. taurus bombât 134S6. 

(Iotqvç ace. botruru 16811. 

brunellus = asinus (? cf. Voigt, Kleinere Denkmâler 

d. Tltiersage pag. 31) 68333. 

bulba = volva tellus florigeras turgescit germine 

bulbaa (bullas cod.) 21921. 

burere = wrere husta secundo (Borna) iacat 307 6. 

caelicus == caelestis 

575289.7383, 2 cet. 

1394. 353 2. 410 25. 573182. 

caaligenum rex 5273. 

Ciilliopistia 305 3 cf. Serv. ad Aen. I 323 est 

pootica callopistia non omnia exprimere, Miconis 

glomlae 

tinctura, 

calliopistia fucus vel mendacium, seu 

unde poetae calliopistto dicuntur, quoniam 

i'uoate loquuntur i. aliud pro aliud (sic). 

INDEX IiKIlUM ET VffiRBORUM GKNEBALIS. 801 

callis = pes (cf. pag. 4 adn.) calle oitato 9 12». 

28 136; veloci calle viare 10 153. 14297. 88'3i8j 

callibus sanis 2659, 

camillus 6479. camilla 1329. 

cltnatim (canatim boatim gloHtdae Miconis) 86214. 

candifera (= splendida) aula 35610. candiferi flores 

8804. 

canones sacri lfiOn. 41845.60, 85. 41995. tai. canon 

catholicus papae 740 10. – canonica via. 460274. 

oanopeum pro conopeùm 62tJ366. 

capescere pro capesaère 21597. 

caraxare -= scribere 241Ï. 699ii; item craxave 295s.'1. 

3041. 32222. 

casula eeclesiastica 068 soc. 

catechizare (catazifcare- 187) 187 16. 588x. caticu- 

minus 595313. 

catharos Latine scriptum 255 2. 

cathedra papae 74010, pontificurn 458ton. 

catliegetes voc. cathegita 334 18. 

cavere se 33917. 

celeuma 584262. 6741040. 

cellararius monasterii 822i.xxiv. 

celsithronus 1552. 1603. 1647 cet. 

celsitonans 91 117 314 cet. 

centicanum guttur 505 134. 

cernuus translate = supplex 3128. 577389.585299. 

602162. 736m.1. 

cervisa 300 76.30133. 690 1. non habéns ad manducandum 

et bibendum nisi pessimum panem et 

minimam particulam de pessima cervisa JUlectvs 

preslyyter Scotticus N. A. XIII 361; cf. 177 0 et 

sicera.a. 

characterizare (= praefigurare schol.) 436 7. 

charisma 213 8. carisma 165 21.46115. 64626. 

charta (682 2?): carta, cartula (aliqiiotiens kart.) 

29 171.176. 55 178 13. 225 M. 246io7. 6822, 1. 

684*1. 57.61. 

chelydrus = cmgms, de monili 13011 de diabolo 

6045. 1464. 4648s cf. 81306. 

cJiira = manus chiram 332 2, chiras 36427. 

ciwicus: coious (schol. terrenus) 511410. 

chosinus v. cosmus. 

chrisma (clirysma 261) 185 5. 189is. 190 12. 19320. 

22815. 16. 25019. 2613.5. 471 «1. 70024. christus 

domini 1855. chrisniare 22419. 

chronos Latine sciiptum 361 2. 

chrysos Latine scriptum 255a. 

cibonum cyborium 347 cxxvii. 

cingulum eeeksiasticum 181xm. 512465cf. 668 soi. 

contra fluvida lumborum 315l. 316mi. 

ciroularo syn. cingere 

citim pro cito 247 t54. 

18624. 

clamare = vetare inianti ad aethera victuin porgere 

(Traube, pergore cod.) mansunini (= perpetuum) 

parât et tôlière clamât 144s. 

claustra monaateriorum 591 135. 60113s; absotule 

elaustrnm 

claviger 

(in titulo reeenHore) 679 3. 

= aedittius monasterii (>7(! 1. claviger 

librorum 821 9. 

chpsydra desuper cylipsidra 823iisxvi.

802 

INDEX REIttJM ET VERBOHUM QENEBALIS. 

cleptes .Latine scriptum 5531. 

cleptim = dam 32827. 33913. 

clerus cleris populisqua 25017. sapientes clerici 

Eornani 740 9. 

clusae (cf. Qangius) et inarkae 593200. 

elustella linguae resolvere (== Aklhelni. laud. virg. 

80) 734. 

coaequus 99 274. 

coancilla 383491. 386626. 

cpaptua sub iure coapto 255 6. 

cpenobium (caenobiuia 47. 150, caenubium 17) 

17 430. 47 55. 150s. 387,664.078. 567 vi. 598 iv. 

coenobita 4288. 613 m. 

coesse 450424. 

collatio, sive narraîo 236 post s. 

collectivoruni factum (?) 68445. 

conibennio = sodalis 349qxxvn. 366clxvii. Jfestus 

Pauli pag. 3$, 14 ed. Mueller benna lingua 

Gallica genus vehiculi appellatur, unde vocantur 

combennones in eadem benna sedentes, 

unde Micon in. glosulis cod. Bruxéllensis J0859 

benna lingua Gallica genus vehiculi appellatur 

(v.ïlolder, Alt-Cettiseher Spracliscliatz 1399). 

a poeta Centidensi quod translata significatione 

combenio (non combenno) ponitttr, potest effectwm 

esse voce *companio, quod etymon voeibus Romanensibus 

videtur. 

compagno, compagnon cet. subesse 

cornes Cordubensis Adulfus, Guifredus; Foroiuliensis 

Eberhardus; sedis ignotae Eotbertus. 

cpmmestio v. sub geminatione. 

comoedia 198 post 22. 

comparatio (cf. supra pag. 793. 798): 

adverbia comparationis gradus effickntia: 

mage fortis 17141. 

formoaior ac mage pinguis 20423. 

adverbia gradibus adunclanter vel insolenter 

adiwncta 

nimis ocior 48827. nimium p]ura mala 35111. 

quam ruagia insipidus 30816. 

quam nimium felix 50141. 32225. 345 4. 

perplures 34 354.18317. permaximus 44060. 

prae, super, trans: 

prae cunctiscelsius 29953. 

super ,omnia peius 736138 (per omnia 

37229, similis 37351). 

sanctus 

trans lumen solis fulgidus 73317. 

genetivus comparationis: horum maiora meretur 

120 433 = 

lui. 64. 

horum maiora merebitur act. 

compati alicui rei 54316. 

compertus = expertus 17253. 

compilatio Hincmari 416 vn. 

componere = ornare 45 3. 52 6. 11078 cet. 

compositapro simplicibus adesae 321 9. 32215. 3232. 2. 

327 5. 331 16. 548 10. decernere == cernere, 

videre 10387. – detegere 

53310. inesse 297 2. 

exspargere 303 n. incrudescere 43886, 

indolere 466 196. inolere (schol cresceré) 487492. 

perexpendere s. v. perintrare s. v. prae- 

vindicare 512 465. propandere 262 s. relegere 

319 s. – subest neoesao 434 66. 

compraesul = coepiscopun 416 6. 

concite = velociler 394 u. 25. 38. 395 05 cet. 

confingere carmina 303 1. 3246; cf. pangcre 299 as, 

pingere 3052, coinpingero 301 1. f>G(>19, flngere 

carmen 303 20. 

confine et consequens est 429 no. 

conforiiiis coniunctus domino, conforrnis Chris to 

508299. 

coniugatio: 

coniugationes' permntatae capies = -captas 364 s. 

fascirent = fasciarent 64 70. fulgito 30131. 

reiïs = rearis 449 389. sorbas 48 71. 

tribuet = tribuat 311 6. – veniet = veniat 

361 2. 

fornaae obsoletae et falsae constarunt 508 269. 

crepare: increpato 579 vu. – emere: dirempsit 

34015, perompsit 27 103; redimissem 2985. – 

esse essontum 514545; siet 4142. 469334, aient 

418 6G. funderis pro fuderia 84 402. ire: 

adiendo 849c. – iuvatus 31011. tollere: 

tultum 98 255; tulerint 161to cf. 750, tulerat 

378 272.286. vetasset 335 32. 

paragoge infinitivorum absolvier 13269. artarier 

416 3. benedicier 449385. celebrarier 10i5o. 

complectier 678 5. ditarier 23 662.exigier 4164. 

fallier 60 46. farier 226 9. imitarier 12 213. 

medicarier 489 43. monsirarier 650 175. nanciscier 

29 160. onerarier 111 94. pa,rticiparier 

46118. prosequier 375I7fi. 376 180. roborarier 

469339. salvarier 260 3. serutarier 245 59.submergier 

33333. tangier 5656. vescier 14aoo, 

vestirier 188cet. 

consiliaris = consiliarius 617 64. 

consistere = esse 396107. 397 173.398197. 

consodalis 7327, 2. 

constare = esse 342 1, 37343. 388 711. 418 51.69 et 

passim. 

consultu vestro 11192. 112iw. 25846. 

contamen = contaminatio 537 23. 

conubium = uxor 33134. 

cooperatio filii dei et bominis cum deo pittre 

subscript. 745. 

copellus v. cuppa. 

cordax = cordatus 22424. 

corda, cordula, decacordus p-ro chorda cet. 126 7. 

139 s. 251 36. 633 eu. 613. 

cornicator oro ne cuilibet comicatori (cf. cornicari 

apud Pers. ô, J2) nostram propaletis 

298 2. 

neniam 

cornupeta 224 3. 

corollarium sclwl. 515586. 

corona = canâelabnim pensile 55295. 567 Il. 

cortina = aulaeum 74se. 52836. 533 71. 55297. 

616 29. 

ooruscus (non coruscum) = fulmen turbinibus 

quassaberis atque coruscis Bertharius interpolatus 

4(X)77= terapeatatibus, coruscis et tarbinibus 

marcescet (nuod recta vertit Zacharias dvr'cyxcaç,

àatQcmmç te xui r«p«^r«?, cum vulgo comma deleatur 

malc) Grcgor dialog. II 15. cf. Cangiùs et 

Leo in indice ad Fortunatum; adde Agobarclum 

4, 1 (Poet. II 119) bibrant corusoi (Traube, oorusoe 

codex), Petrum Damiani c. CCXXIV (Migne 

145,979) ignei micant fulmina. 

corusci, crebra eadunt 

corvigena 19130 cf. 19134. 

cosmeta = wnatrix 2249. s. 

cosmos (chosmos 361) 1566. 18519. 18736. 210 s. 

247157. 249 

cosmicus 218 4. 

3.3081. 361e. 611 9. 692 orbis 

cotila (cf. carm. de ponderib. 73 'apud Miconem 

28258) 3227. 362io. 

cracatius, piseis (cracatius struflo, qui et carneus 

dicitur Mico in glosulis) 341io. 

craxare v. caraxare. 

xçw's: gen. criu 550 10, toc. crie 55112. 

crispare cachinnum Sedulius (c. p. 1,333) Persium 

secutus dîxeràt; unde similes locutiones explicantur 

1279. 1282. 16826. 227 3. 2983. 

crisposus v. supra pag. 794. 

crypta cripfca 37494.358 5. – sub culmine cruptae 

de praesepio 552 64. 

cuculla 45594. 512463. 638757. 671915. 

cuculus 63S9. versus de eo 318 lxm. 

culla = cuculla 305 2. 

cunctamen 471396. 49055. 

ounotipater 179 5.6. 21016. 

cunctipotens 64 75. 66157. 95 15s. 1317 cet. 

ouppa cervisae 300 76. 327 5. pro his versibus 

studeas dare cuppam unam nec non copello 

dèsuper imposito (i. cuppam et 3659.9. 

cuppellam) 

cyclus (saepe ciclus) 128 8. 134s8. 17274. 19796. 

20026. 215io. 22533. 233 s. 2347. 53215. cyclus 

decennovennalis 685 4. cyclicus 181 1, 213 10. 

21520. 223 227 33. 230 1 cf. 21520. 

cylipsidra v. clepsydra. 

cynico (canino schol.) dente 438 66. 

D >fèM monogramma Clwisti inter litteras singulares 

D. M (= dis manibus), quae litterae non solum 

in epitaphlis Christianis aem Rotnani seguioi-is 

saepius inveniimtur, sed ne Karolina quidem 

aetate prorsus deficiunt (cf. e. g. epitaphium 

Dhuodae apud BoMitrand, 

pag. 240 

Le manuel de Vhuoda 

et tab. 1) 405. 

daemon, daemones 12217. 25722.2663. 36445.37476. 

47 SI. 81300. 9244. 94127. 11065. 115236. 118353. 

376. 1492,3.150 6, t. 6, 3. 5,s. cet. 214tt. 30297. 

342 e. 34621.35527. 46223. 471423. 480isr. 482-m. 

486466.507244.257. 60074. 635647. 671892.6817, 3. 

694si), daemonium 

nicus 496 290. 

31237. 120452.4059,2. daenio- 

dalmatica 18418. 

dator Christus dator atquo tmetor bonoram 78451, 

cf. 8532. 3679. 

de sancta graphia 

fatur 302 ». 

(= secundum graphiam 301e) 

INDEX RtëRUM ET VEUBOBUM GENB:RALIS. 803 

dobitorem existere (extare 597) seq. inf. = ikbere 

583 185. 507426. 

decennovennalis ciclus 685 4. 

declinatio (cf. supra pag. 792 et 797): 

II. gen. plur. in um discipulum 303c; donùni 

3417; egenum 3212. 324 2. duum 341 o. 

III. nom, sing. in -es pro -is (cf. Karoling. 

Dichtung. pag, 90 et 131) apes 575 :J.O8; segnes 

35519. dativus et ablativus permutati (cf. 

Karoling. DicUung. pag. 28) canam patri 

fllioque 1 siniul atqùe proeédente ex ùtroque 

732 7, 4.– ferventi me (abl. abs.) 8929 im- 

perium mundi pressante Diocleciano innocuosque 

greges laceranti Maximiano 91 2.3. 3. 

homo ace. homonem (Karoling. Diehtilng. 

pag. 140) 357 3. 417s. aetiier ace. sing. 

aethra 48834 cf. 757. 509322. 53536; nom.pl. 

aethra 603237 (ae'tra, ae 15610. 73812,3 c/1. 

supra pag. 797). iris gen. ireos 208 2. 

phalanx: dat. phalangis 594257. 

IIII. adytus sacros 25910. 

decubare 497345. 

deitas 100338. 113197. 132 2. 16120. 24558. 246130. 

25021. 2533. 3. 29952.30529. 410i2. 492i49. 5O4ios. 

59958. 666744.6816, 1. 6992. 72613,6. 

delticus 325 1 delticus litteratus doctor gloss. 

Isidori (Migiie 83, 1346). 

deponentia passive (cf. supra pag. 793) blandiri 

57 as. 65123. fateri 745s. imitari 12213. 

immodulari 5114os. mederi 119407. mirari 

96i«7. nancisci 314 10. – preoari 79 220. 

tueri 11193. venerari (activum venerare 11196 

Cf. 793) 81292.87 33. 10253. 11196.110. 112149. 

295 2. 297 1. 29963. 

depotare = ebibere 347 2. 

desuper = instiper, praeterea 319 5. – c. abl. super 316lv. 323lxxvi. 

= 

deus: altipotens; altithronus; arbiter orbis 2124; 

axlctor et actor vel altor (v. actor); celsithronus; 

oelsitonans; cunctipater; cunctipotens; dominator 

orbis 20949; fabricator caeli 2263s; factor; imperator 

omnium 159 1; moderator rerum 510 364; 

omuioreans; omnificus; omniparens; omnipotens; 

omnitenens; omnivalens; opifex mundi 3468; 

rector mundi 1796; regnator orbis 50934s; rex 

immortalis 121 47a; sceptriger 

caeli 32114; supernus rernm 

orbis; stellator 

tempevator omnium 

2185; tonans (satnmus tonans 17420) 743to 

et saepe. 

dextralis = âeecter 183s. 1999. 

diabolus (diablus 028410. 634643. 642894, znbulus 

14716. 297 1. 298 8.26 cet.): nmbro s. v., aquilo 

69434,cholydrus s.1).,cohiber 661552,daemon s. c, 

draco 79îis. 81 hh. 320. 85 n cet., nebulo s. t' 

princeps baiutri 536s, aignifer loeti mortisque 

repertor 80964, spiritus atrox 8743 c/ 1494,2.2. 

30072, temptntor 30214. 340.19. 638 769 cet.. 

vorrttor 583 181. dogma diabolicum 

dittbolicnm gloss. 543 37. 

dinconus 833xovi. 334 a. 497 33?. 

527 a, nri*oc

804 INDEX RERUM ET VERBOEDM GENERAL1S. 

1-~ 111, ~11.~ 1 1 "11' 1- .1 

didaacalus (didasolus 365, clidasoulus 351. 363) 

187i5. 351 cxl. 363CLXH.36630. 61127. 679 3. 

diffumigare 7576. 

dignainen 465142. 492 m. 

diliciae vel dilitiae = deliciae 32309.4892 cet. 

diploma = epistula 315xi.ik. 3161. 419137. 

dipsas, anguis abl. dypsa 640836. 

disploaio (= solutio) nodi 82340. 

diversum e diverso ==e regione 294 3, 3083, 

doctor 13818. 13952. 141 1. 1974. 23919. 335)8. 

54813. 669848cet. 

doctus = cateehumenus 95133. 114219. 

documen 43819. 

dominari orbem 15727. 

donifer 23939. 

donulum 345 s. 

dos ecelesiastica (?): 683 10. 

dotare munere (cf. Laud. domini v. 42 ed. Brandes 

pag, 7) 83390.92 46. 113178. 

doxa 16712. 1783t. 

224i5. 

180 5. 202 35. 2161. 221 7. 

dualis = duplex 23931. 

duoator = duti 72812,1. 

dudum iam dudum = supra 303 1, 3Q8i. 1. 

duleicanus 48831. 

duloidus 17812. 

dum = cum temporale dum haec agerent, martyr 

subito conpescuit illos 23674. 576 s2o. 705 1cet.; 

titubans dum turba remansit; pars certat iungere 

10162 me patronus agit vel dicere pauca annali 

redeunte die, orbita dum reducem revocaverat 

turbam 5 89. 53016. 539 57. 

ebriacus 30519. 

echo 70541. 42. 

edura res 4fi8 295. 

effabilis 6751072. 

effugator daemonum 681 7,3. 

egelidus = gdidus 47426. 

egèns (cf. Festus Pauli éd. M. pag. 24 egena velut 

exgens, cui ne gens quidem sit reliqua, Isidor. 

orig. 10, 89 egena sine gente) peregrinus et 

ëgens 688 1. 

elemosina 384557. 386 eso. 634. 615 xxvni. 629477, 

639 808.640844. 662598. 

elenefous = margarita elencus 1301. 

elevatio corporis 598 XII, 

ello (gloss, glutto) pro helhio 693 a. 

emoreusa = alfioQQoovaa(Mattli. 9, 20) 658465. 

empyrius 508 298. 537 4.2. 54816. 

emulctis laorimis torquent penetralia frontis 

99282. 

onsipotens 20227, 

ephebus: ephoebi (gl. adoleaoentis) 43932. 

epibata (epybata 363) 279 a. 363ci.xiii. glossae 

Caesarianae cod. Parkvn. 6256 sàec. IX fol 23 

(ed. Hedicke in prograthmate Qutdlinbuiïgensi 

a. 1S79 pag. 9) epibatae sunt qui aliorum naves 

ingrediuntur iter agendi causa. deinde omnes 

Alexancirinorum naves epibatis nudatae cet, 

(= bell. Alex. 11, 4). glossar. Amplon. secundum 

(corp. gloss. ed. Goetz V 290, 15) epibati laici. 

breviloquusvoccibulariw (éd. Basileae .1480) opibata 

laicus vel auperveniens. hie nihil negooii 

habet in navi. sed naulo dato in alias terras 

ire disponit et dicitur ab epi quod est supra et 

baton quod est navis. 

epistula v. salutatio. 

opitaphia (epitaphyura 145vi. 146 vit, epitafluni 

352 cxu, epytafium 310xxiIi. 817 ux cet. usque ad 

354 cXLVi) enumercmUvrinter iitulos. epita.phiutn 

de filio Eberhardi comitis inscriptum est Sedulii 

earmen, quamquam titulus non est, 201 xxxvu, 

èntffv/iûi epitimo persistere 82823, ad epitimatum 

(= desideratum) didasculum 

erâ 1>. aera. 

eremus v. hererrras. 

351 cxL. 

ermelai tuae fueatio 361 1. gloss. Isidori 133 nescio 

unde {Migne 83, 1336) armelaus scapulare monachorum 

notior vox armelausa, 

esox pistis (germ. Hecht) 3419. 

essentia 

538 33. 

(e.. essentum rerum 514) simplex 514545. 

ethica 134so. 224 9. – très libri Salomonis sic 

mistice fulgent, ut logice fissice revelent vel 

ethice (adv.) causas 13337. 

etymologia (aetlmnologia KVB, aethimoligia A) 

596337. etymologice explicantur Autissiodorum 

438 10, Britannîa 46724S, howo 637738, infans 

596337, Luxovium 11 m (cf.pag.V), Mediolanum 

495277, secta 658452(cf. allegorica). 

eucharis adv. eucariter 5634. 

exantlare = depromere 22316. 

exhinc 330 2. 

exorcinare v. supra pag. 792. 

expolium = spolium (v. Cangius) 661567. 

expositor sacrae sœiptwae 259 68. 

expromptus (ex Terent. Andi: 723) 481226. 

exspatiare seges exspatiavit (= crevit) 457187 43929. 

cf. 

extune 98267. 39583. 40073. 

f saepe pro ph 

fabulac 58103, 597. 2145. 747. 755. 

f'actor = creatw 120442. 1214S7. 329 9. – = fautor 

(fautor ecclesiae 249 4, fotor ecclesiae 250iî) 

7252,3.727 1,728n, 1. cf. gloss. Vatic. favisor 

fanetor (corp. glossar. ed. Goetz IV 73,1). 

faetare v. fetare. 

famulabilis apud Milonem 591121. 604 284. 671907. 

famulatrix opp. rectrix 656397. 

farcinatum de placenta nescio qua 148 s, 4. 

farus v. pharus. 

fascire = fasciare 6470. 

femella tenem opp. vir fortis 381+it. 

feritare ritu bafbarico 448345; 467247. 

ferulae Prisciani 33518; leges, foruiao et mnnin 

metri 674 1033cf. Iuvenal 1, 15. 

festa, -ae (syn. festivitas 299 si. 306 1) 120 422. 

139 1. 295 2. 298 11. 299as. 11. 307 xxvi. 30825.

contra 

sacpius. 

sollempnica festa, ducite 1853. 545 6 

fetare cur autumnus uvis faetetur 511425. 

fictio in fine huius finctionis (se. poeticae), ita 

loquor, si libet 

pag. 

caritati vestrae 30511 cf. supra 

793. 

figmen figmina falsa (falsi 159) 15913. 2134. 

21514 cf. 21423. 

figmentum finementum 24695v. fictio. 

finalis (i. finium, limitum), ordo. 682,1. 

flabelluni = umbella 145iv, y. cf. 750. syn. gestatorium 

348cxxxiv, muscariuin 348cxxxv. 

flagrare, fraglare, fragrare (cf, ad 48 sa et 16122): 

flagrare pro fragrare 28128. 30212.4882. 16122. 

19817. cod. A 609503. 690 cuni vestrae 

caritatis 

respiret 

flagrantia erga pauperes suaviter 

idem Elecius N. A. XIII 302. 

fraglare pro fragrare 146 s. 303 17. 552 59. 

609503. 6751088. 

fraglare pro flagrare 50138. 

fragrare recte 33222, flagrare saepius. 

flanien sanctum (vel almum; divinum cet.) = spiritus 

sanctus 114212. 574232ce(. item flatus sanctus 

(almus cet.) 10032a. 7242,2.734 31.55. 740 1cet. 

flavicomus 1778. 17817. 

florilegiorum gênera duo 273. 

floripotens 23032. 

fluotifluum mare 25512. 

fluvida lumborum (syn. vitiorum 

gonorrhoea 315 1. 

fluxa 3t6i) = 

fore, affore = esse 374103. 105cet. 

formificare 452 22. 

formiflui latices (= formiflua ma,teria, quod ex 

ea rerum omnium formae fluxerunt schol.) 45221. 

formulare = typiee significare 55134. 

fortia, -ae v. supra pag. 797. 

fotor v. fautor. 

fraudenter (fraudulenter et fraudanter confimduntur) 

39577. 

frenamen 44063. 

frendere = male cemere 735 94. 

fritillus Hebraico sonitu ignotos proferre 

(= clangores, quasi 

fritillos 

a fritinnire) 595335. 

frugiferax tellus 571127. 

frustare = frangere, perdere 677 2. 

fticatio v. ermelaus. 

fugellus = fugax 32219. 

INDEX RERUM ET VERBORUM GBNERALIS. 805 

ciemmae et lapilli 130 5 – 12. 135 104 – 111. 157 19. 

172 61 – en. 184 37. 192 »s. 215». 220 17. 22l'i». 

225 9. 227 31. 457 im. 645 11. 

gênera substaniivorum pemnutaia cautes m. 19 47s. 

caespes cespis f, 47 eo (cf. pag. 43) corylus 

corilus m. 5 18. graphidas Ausonios 259 59. – 

lar f 349 g. – nauluin felicem 350 33. noxii 

remittero 20 538 cetera. 

gentaeulum == ientaculuin 322 1. 336 3. 355 11. 

geometrioua 3112. 

germanus 

305 7 cet. 

= 

frater, monachus (cf. adelfus) 298 1. 

gestatorium v. flabellum. 

girare c. ace. (cf. 72 adn. 1) 74f>(i. 110 67. 461 l. t. 

668 816, 

girovagus 286 m cf. 713 adn. 1. 

glaucicomae 

2233.s. 

undac 170 12. 187 s. 198 12. 199 v.i. 

glaucividus (cf. Mart. Cap. 6, ô71 glaucam danfc 

volucrem, quod lumina concolor igni es, tuque 

ignis floa es, eiuis et yXuvxtSnis 'JOiJptj, an 

mage noctividae tibi traditur alitis usus cet.): 

OMMàTG glaucivido (gl. noctivido) lolumnes 

Scottus 5373; lumen glaucividas (gl. caliginosas) 

agens in umbras maie intitans Heiricios 434 69. 

glaucoma (glaucomata oculi qui nevum habent et 

nihil vident Miconis glosulae) 301 u. 

gliseere = velle 140 15. 149 a, 3. 

glorifera lama 239 35. 

glossae Graecarum (vocum) 686 t. parvae glosa» 

(glosulae) Miconis 368 ci.xxi. parvae super emingelia 

685 3. 

glosae eiusdem 319 t. glossare libellum 

gnosticus 437 33. 550 6. 

Oraecae lingttae scientia v. sub voce lingua. 

grammata = litterae 686 1. 6927. 

graphia 295 e. sancta graphia 301 1. 302 u. 

gratisona verba 74 45. 

guay v. sttpra %ia(j. 798. 

guttula ooeptum répétât iam linguae guttula 

(quasi 

gypsa 

a gutturo) cursum 595 288. 

= statua 110 71. – 

= serpens (u. Cungius) 

130 6. 140 18. 

banappus (syn. copellus, guod verbum vide) 327 m. 

hebd&mas ebdomas 359 g. 455 uo, «0;». ebdonuulii 

fulgescere (cf. 

1 1 1l'OETAE 

LAÏ1NI AEVlCaROLINI III, 2. 102~) 

Archiv 322 2. 339 23 cf. 339 1a. 

f. Lexikogr. 1 4SI) 669 810. 

functus opp. vivens, vitalis 115235. 58927. 

fnscidus = fuscus 16935. 

hendeaas endeeas (undecim 

galerus candentem capitis galoruiu 

lavi 671 914, 

ganniro vox vuïpis 128 4. 2144. 

fiiece tuncu- 

gaadifluuà 175112. 197 1, 

geminatio consonantiuin (cf. supra pag. 792 et 

797): 

neglecta: aflat 309e; oâlebat = callebat 311 s; 

consumato 49193. 

mate admma commeatio = comcsUo 347 cxxx. 

anni herbigeri pastus 674 1055. 

héros croum 146:) erous 

scliol.) 436 im. 

1473 quo nominc 

appellant 

alicuius nieriti animas tlct'unctoruni 

ex AugHStino Mdorus Orig. 

hother pro aether 1(X)309. 

hiraus = hirmdus 135 100. 

VIII 11, 118. 

holoserioua v. Scres. 

honos (== benefidum) régis 683 13.35. 

hornamentuin pro ornamentum 353 s. 

Jwrricomus montibus horrioomis (horrorc 

scfcoJ.) 448 3S6. 

borrorilera nos 582 135. 

[ilen

806 INDEX RERUM ET VERBOHUM GENERALIS. 

hospitale ptiuperum 320lxix, cf. pat). 271. 

hucce 94 ioo. 

humeralis amictus 668 804. 

hydrops idrops 637 7»o. 

hymnica carmina 245 77. 

hyinnidicus adi. 37486. 16510. 30129. 

bymnifer 131 2o. 

hymnificus David 24576. 

hymnipotens (hinnipotens cod.) Pegasus 175134. 

hymnizare (himnizare, ymnirare) 185 7. 21927. 

511412. 52712. 

hymnus (ymnus, imnus) 11189; 14319. 20530. 29164. 

30 192.37 503.6360. 189x11. 141 5. 148e, 4 «B*. 

hypocrisis = simulatio hypogrisis 646xix, ypocrisis 

54467. 

ideae Platonis 25842; 

idolura 105139. 55620. 

ignigenae (= igném générantes schol.) stellae 

508304. 

imperator, imperatrix Karolus Magnus,' Ludowicus 

Pius, Iudith, Lotharius I, Irmingard, Karolus 

Calvus, Irmintrud, Ludowicus II, Aïigelberga. 

quibus utconveniunt Miituli 

Caesar, aixoxoéiio^ cet., ita 

Augustus,Augusta, 

saepissime indunhir, 

ailiguotiens tamen' iidem tituli etiam regibtts et 

reginis blandiendi causa inditi occiwrwnt. quae 

res cum interprètes decipere soleat, omnia exempta 

hue congesta esse voluit Traube; 

Augustus, Augusta = imperator, impératrice, 

princeps genéraliter 190 40. 19512. 510365. 

im/peratores Bomani[Diocletianus et Maximianus, 

Valentinianus et Placidia) 95137. 

98254. 10812. 50353. 63. Karolus Magnus, 

Laiharius I, Ludowiens II, Karolus Calvus 

imperatôres, Irmingard imperatrix 18734. 

1894. 2164.18. 217 u; 235i8. 314s. 4041,3.a. 

61147.Karolus (Oalvus) imperator Augustus 

610 m. – Augustus magnus et rex regum 

Gkristus 175115.

inormis 19183..202 4. 20430. 20832. 21434. 260is. 

334 n. 726 n, s. Snormis apud MMonem 597418. 

61212. 623272.635 65s:637 740.662eia. 671 906. 

inquisitoria allocutio 839cvur. 

insecurus = periculosus 445254. 

interula (camisia schol. 457) 367 ia. 457 îissi. 

iubilum 70420. iubilare 13845. 146 a. 30423. 307js. 

3184. 

342i6. 

4.516.025.70422. iubilatio 29824. 301si. 

iugulum = gladius iugulans (cf. Peiper, Supplément 

à. Jahrbudier 

53526.. 

class. Philologie XI 203) 12aao 

iustitiae divinae et hunmnae 295?. 3257. 3344. 4. 

354 3. 356i7. 

iuxta quod potis est 3217. 32722 cf. 322c; iuxtaquod 

verba tonuerunt 32010, sim. 35521. 375 us. 

380350. 

KàinàPIOC – xtjnovçixoç 53053. 

ktisma Latine seriplum 70023. 

laborintus (i. làbyrinthus) caecus 16922. 

laetamen = laetitia 693 14. 

laicalis habitua 594263. 

laici 1849.: 20811, , 

lamina 619119. lamma 677 1. 

lampabilis = splendidus 17123. 18221. 207 3. 

lampare 359 12.368 19. 

laterna, lanterna, lucerna 320lxx. lxxi. 354 cxlvii. 

lator nominis 496307,pacis 602ne, soelerum 603207. 

lavacrum 207 135;lavatoriuin 318 lx cf. 328i.xxxvi. 

lavacrum = baptisma 86 8. 47912s. 666712. 

laxare (cf. pag. 72 adn, 1) non vos audacia vivere 

laxat 98257. 

lectorium m refectorio monasterii 343cxvi. 

legare salutes 3212, 2. oratulegare (ablegare schol, 

i. levare) aliquid 43462. 

lepra 7275,2. leprosi 120 423. 

letricum = pulpitum, super qiio legitivr et scribitur 

(cf. Cangius s. v. lectricum, lectricium, lectritum, 

letricum) 

296vi. 

super letrico (Traube, setico cod.) 

leviathan 81 310.653274. 

levigare = sublevare 111121. 160 13. 376205. 735 68. 

levita = diaconus 8 76.82. 9 107. 51 il (acrostich.). 

52 ra (acrostielt.). 

671920. 

120 426. 358 17. 3651.1. 566îv. 

liba = ylofc/S»Jlibam nectare fartam spondo (i. 

anévtfca) 547 1. 

libirrnus pro liburna (maie intellecto Hm'at. carm. 

137, 30 vel epod. 1,1): consoensa liburno 47563. 

lichinus = tyehnus (cf. Cangius) 8 so. 

ligula s= coehlear 318 3. 

lilinm -u. rosa. 

limen subieotum morte (==morti) aopuloi'i tu deus 

revocas ad limina vite (= ad pascua vite 1425) 

130 le. doctorem resonant Christi sub limine 

(= qui in Jmc vita mut) servi 138 18. dum 

homineg pereunt nmndo vel eerte reuascunt, 

dum sequitat liumbra corpus, quetu limina 

INDEX RERUM ET VERBORUM GENERALIS. 807 

formant (= dum Iwmines moriunlur et tamen 

novi nascunlur, dum mors corpus sequitw, quod 

vis vitalis format, i. dum nwrs hommes consumât, 

vita autem semper novos créât) 139 47, cf. dum 

homines vibunt mundo, dum morte recidunt, 

dum sequitat corpus umbra, quam membra 

refingit (membra umbram refmgit = vis oreairix, 

incorporatio mwiuorum loco vivos ponit) 136 130. 

limraa ,489 35. 

102* 'le 

linguae 

barbara lingua Nordmannoi'um 196 61. 6a. 

Celtica lingua 448 353. Gallorum famen 482 297. 

diversae linguae Karolum Calimm praedicant 

25663; personat Hebreus, Graecus Scottusque 

célébrât 186 7, Francia laetatur 

Iudaeus, Qraecus fortia facta canunt, Scottus 

cet. 194 67. Adalha/rdum abbatem C'orlieiensem 

rustica concelebret Itomana Latinaque 

lingua; Saxo quibus pariter plangens pro 

carmine dicat 45 7. 

Qetica luoe fulgit vel copia fandi Ledbegildus 

Cordubensis 136 146. 

Graccae linguae scietUia quantulacumgue aprul 

Seottos 176154. I8I49. 255s. 25798. 527 – 

553. 686–701 (cf. 408. 520-526. 757) et 

Bmicum, 

(cf. 422). 

Soottorum diseipulum, 432-514 

rustica Romana lingua 45 7, cf. cmâl, lurona. 

813 c. 17 (ed. Mansi XIV 85) homilias 

quisque aperte transferre studeât in rusticam 

Eomanam linguam aut Theotiscam, 

quo facilius cuncti possint intelligere. 

trilinguis frater i. peritus trium linguarum: 

vulgaris (potius quam JSebi-aeae), Latinae, 

Graecac 229 1. similiter Hartgario episcopo 

Leodiemi aurea 

vocis 167 27. 

lingua cluit triplicis famine 

litorius limbus Neptuni 531 u. 

locellus = locus exigtms 593 208. 608 480. locellus, 

sacra monasterii strueret quo septa 602 168. 172. 

logicus: phisica, logica, moralia 246 131. subst. 

logice 

133 37. 

685 4. adv. logice, fissice, ethice 

luoius piscis 341 9. 

ludifer scnsus 239 44. 

lurgo (j. lurco) meribibulus 362 ci,xi. 

lurioula (= loricula) turres lurioulas (luriculos 

cod.), laquearia 552 90. 

lusus verborum nos modicum vini inodiumvc 

bibamus, Bachicus in cunctis sit modus aut 

modius 198 31. – multis multetur multo superbus 

20117 cf. 179 isi. – hoc mille tonant tonnae 

puro plenae Lieo 216 sa cf. 222 19. tnoribus 

et mûris Eoma vetnata cadis 556 10. rusticitati 

uieao veniam date, qnia rusticatio ab 

rtltissillio creata est 566 m. nominem proplictam, 

sive ut tu solitus es dicere, nullum poetain 

acceptum essû in patria sua 567 3. – palnmc 

et, quao fuerit 

575 3«9 cet. 

capulo sine, palma neganda est

808 

INDEX RERUM ET VERBORUM GENERALIS. 

machros – iâuxqôs 352 42, 

maeulamen 672971. 

maeatiflcua = maestus 173il. 175îsi. 

Magius pro Maius (e. g. 310 9) 312 s. 

maleaanus 304is. 

mandra boum 55266. 

maniplus inter vestes.ecelesiasticas 182 7--io, 

nianzir = filius meretrieis (cf. Rheinisdies' Muséum 

30, 454 et 31, 454) manzirea de Saraeenislsmahelitis 

(ef. pag. 554 adn. 3) 55615. 

mappa vvumdi in seriptww Oentulensi 297 xm, 

rnarka per markas clusasque. ruebas 593300. 

matirius pro maturius 366 12. 

mausoleum 378 268, 

raeatim v. sttpra pag. 794. 

mechanica ars 3113.3, 

medicalis = sanabilis 459253. 

medioximus (schol. médius) 467248. 

medus = mulsum 177 6. 19216. 2116.6. 

melliferax locus 246120. 

melos (suos melos 50; mélos Sedulkis semper, mëlos 

eius sodalis 235) 50144. 6360. 17920. 1853.4. 

193i6. 19470. 2246. 23322. 235 2. 25136. 650164. 

6902. cet. melicus 18434. 185 20370. 2229. 2265. 

46120. 515592. melodus 12917. 581121. 633tn.3. 

membrare 

114208. 

metalla a fabris membrata per ignem 

înera bruni v. limen. 

memoria = ecelesia 14414. 

mendae = mendaàa 213 12. 

mercifer == mercator 581 si. 

meribibulus 362clxi. 

meritncius = meretricius 262 5. 

metari socium metantur (schol. eligunt) ituro 

468285. 

metricare 13334. 

metropolis, sedes metropolitana 23612. 419134. 

metropolita, metropolitanus 419138. 41847. 

mioton 49 112cf. 747. 

millesonum guttur 57198. 

mimologus, mimus (cf. ad 600) mimilogus 598u, 

Miramus 60072, 

miserulus 731 2, 1. 

missa 25237. 52971. 

modius 19831.32.36. 

raoeta pro meta 441iot cet. 

inolliflcare fnrorem: 52869. 

monarohos 25961. 442119. 5463. 

monasterium 11178. 14298. 20 526. 337 28. 387660. 

572i7i. 573318. 601135. 602164. 606357. 607418. 

monastioa disciplina 45 1, m. decreta 465135. 

monialis puella 667778. 

monumenque decnaque triumi^lii 494219. 

moràlis v. logicus. 

mortuonim oultus cum prima crepundia matris, 

quae genuit, nigri ftiscirent tegraina parmi 

64 70. 

mbeacnnt 

sepulora 

669834. 

oandovo nitent ininioquo 

opitaphia s. v. tituli. • – 

rotali 371. Ahlumdhiiujen pag. 310– UJ2. 

multicana camena 444 192. 

multigonua 39571. 

multo = vervex Sedulii carmina de tribus multonibus 

178 x et de quodam verbece a cane 

disoerpto 204 xm; cf. 2014 –7, 21528. 

mundalis lex 3578 inuudalia 45926:t. 

mundus omnis mundus 609495. 

munia 491 78. 61143. 674 1033.dans inunia (munera 

A) linguae 57046 cf. da (fer 516) munera (munus 

571) linguae 7 35. 516 620.571119. 

muriceps (noetua, non fêles,significatur) 3204. 

murmuriurn == mwrtwwr16515. 

muscarium v. flabellum. 

musidicum carmen 23943. 

musio = fêles 25035. 

mussare carmina 36210. 

myriades mille 192 4. 

nactio = inventio 219 2. 

nastula (1;.Cangius s. v. nastalae) auro texta 3162. 

nautes Latine scriptum 487 509, 

naviger = nauia 350 3». 

nebulo de diabolo 8749. 98270. nebulonius 

108 8. 

necne = nec non 358 is. 

neophytus ad nephitum 322 i.xxiv. 

nihilare 

ambro 

== ad nihilum rcdigere 209 39. 

nitela (schol. munditia) 458 205. 

noctigenae umbrae 21515. 

norma (= regula) Benedicti 316 s. 3431; cf. s. v. 

Benedictus, 

normate (pro norma ?) centeno faota donius 552 87. 

notamen 682 3. 

notarius 22817. 

noverca 74 49. 

numeraliter 50141. 

numerator 311 5. 

obaudire = oboedire 648 105. 

obnubilus 1482. 

obtentus = defensio 307 13. 

obviare alieui 673999,aliquem 573177. 

occare = sci/ndere 23021. 

occentor 311 5. 

ocoubitus = mors 376 192. 

October: Ootimber 626. 413 20 ef. 25730. 

ooulosa seraphin 514 563.538 9. 

oda 6211. 76i24. 18617. 220 9. 22223. 226 9. 24045. 

2507. 304 23 cet. 

226 6. 

odae melicae 184 34. 185 1. 

omnicreans 154 s. 1653.18311.2083.4. 23023.23417. 

omniflous deus 339 as. 

omniparens dominus 325 20.737 2, 4. 

omnitenens deus 305 38.314 12. 316s cfr. dous. 

omnivalons deus 319 1. 

operator = aâkdor 671923. 6731000. 

oratio = precatio 142 m. 590 82. 729 v (cf. apparatas).). 

oratorium 341 cxi. 

oratua = precatio 434 ci. 50167. 731.20,4. 

organieus 166*. 184s». 193w. 226 o.61430.650im.

organizare 165 18.185 2. 222 t. 

organuml72i. 176-ico. 262s.613n. 61888; cantus 

organici 6143o. de voce humana 20642. organulum 

de vocehominum et aviumi62 u. 21924. 2274. 

oritonus Maro 57912. 

ornamen 668807. 670 861. 

orphanua 

6817, 2. 

(orfanus 2B0) 25025. 25658. 680 6,3,a, 

orsu = verbo 13818; cf. Albar ad Ioh, ep. 1 (Esp. 

sagr. XI 82) quid: Hieronymus dixerit, quid 

senserit, quid suo orsu 'nobis indiderit. 

ortari pro hortari 16397. 

orthodoxus (ortodoxus Sedul., orthBdoxus Ioh.) 

165 î, 53167. 54478. 5462. 

osana aerium spatium, quod validis pennis osana 

colla secant 53114. 

ostrifer, ostriger = pwipwatus 1909. 209gi. 228i3.H. 

paedagoga"==wutrix {apud Gregor. dial. 2, 1): pedagoga 

394 12 (= 39810). 

paganus 114226. 405to, 2. 52855, 53447. 545 2. 

palatium Karoli Gain 429s7; cf. aula. 

pal la S. Paulo aacrata 687 5, pallium soricum 

S. Petro 187xxi. 

palliare = vestwe, occultare 33533. 

pallium v. palla. 

pandectes (pandecten totum ferens novum et 

vetus testamentum sicut facit volumen bibliothecae 

Micon in glosulis, ef.Wm-dsworth Old-latin 

biblical texts I pag. XIV): nom. 61124, gen. pandectinis 

326lxxxih, ace. pandecten 222 1. 

papa presbiter Antonius, quem sibi Christicolae 

(S. Iuliani socii) dicunt cognomine papam 10814. 

de episcopo 59 3. 2199. 22420. 225 1. 22616. 2333. a: 

dominus quartus Leo papa 7404.6 praesul 

summus dominusque papa Iohannes (VIII) 69418. 

paraclitus 

732 8,2. 

de spi/ritu sancto (cf. Ioh. 14,16 cet.) 

paradisus (passim paradysus), paradisiacus 46 18, 

4898. 51177. 6226. 17324. 18740. 19116. 192 5. 

197 14. 22420. 225 28. 246119.260 9. 3481. 394io. 

398198. 57060. 618107. 619 133.661576. paradisigenus 

13350. 13478. 1383. hanc vernantis scematis aulam 

Leodiensis 207 1. 

paradisiacam 

de atrio ccclcsiae 

paroohia 28 150. 

participans (= particeps) alicuiua rei 672931. 

pwrticipium (cf. supra pag. 794 et 798): 

ablativus absolutus: quo conscendente tribunal 

primum sennonemfecifc 95i4o. 

accusativus absolutus (cf. pag. 71 adn. 2): 

margavitara inventam pretiosam, sprevisti 

mundum 90 5. 9125. 313 3. 3394. 35115. 

741 vin. 1. 745s. 

nominations absolutiis (cf. pag. 3 adn. a): his 

pollons praesul, décimas iam fluxerat annus 

10147..12213.20.Mil.105151. 33210. 12. 

partieipium pro verbo finito dum residens 

noster venionsque ligatus inque gremio 

rficubans, salve inquit 3611 – s; 309 n. 7. 

INDEX RERUM ET VEEBORUM GENEEALIS. 809 

particulae maxime versuum supplendonim canna 

interpositae et propria vi carentes enim, etenim 

29962. 349i4. et 149 8,t. – etiam 313 5. – 

forte ne forte 319s. 3202. 32224. cet., quo forte 

586332. iamque 299 39. nain, natnque 21fieo. 

8732. 313 s. 314n. 320 cet. que 149s, 5. 

30070.9.302 20.21. 350 3. 361 H cet. quoque 

29813. 29946. 801 33 4,, 

318 4. 323cet. 

303 6. – tantum 317 s. 

pascha earmina de eo Albari 137 x, Audradi 73 

– 84, Miconis 304 xxn, lohamiis Scotti 531 m, 

Sedulii Scotti 218lxhi, Scotti nescio cuius 232 r. 

pastoforiurn, pars ecclesiae(v. Gangius s. v.) circumquaque 

stoas, armaria, pastaforia (sic. cod.) 55293. 

pastoralis cura 16619, honos 678 1. 

pastorea fiatola 172 77.5. 

patrissare 48810. 

pausa = quies 495asi. pausavo in scpidcro 22311. 

230 29.238 3 cet. 

pavus = pavo 128 7. 668816. 

pèctoreus stimulus 32416. 

pedalis (= metrica) lex 354 2. 

pedulus (vulgo pedulis) = tibiale en m geminis 

pedulis 305 2. 

pellicia tunica 206112. 

pentus = né/j,nros 13211. 

péplum 31.240. 34360.172 9. 204e. 14.21922. 230 2. 

55263. 696 12. pepla Ludowiei Pii et Karoïi 

ab uxoribus picta 533 9. 687 1. 

Caïvi 

peragrare = perlegere 335 i4i 36017. 

perarare = exarare, scribere, conscribev 295 a. 303s. 

3211. 3255. 3525o cf. 3032. 32412. 

pereffluus 45233. 

perexpendere laudes 723 24. 

perfarcire vas sicera perfartnm 324 s. 

pergradientes desertum 339 27. 

perintrare ad gaudia 58062. 

perornare 572162. 

perplanare remota dicta 549 13. 

persistere = esse 29942. 320 î. 32217.470349. 

perstare = esse 33911. 34917. 39558. 396121. 397167. 

398182. 46229 cf. 69569. 

pertensa pax 30537. 

perurgere (= extollere) disciplinas ad sidéra 429 10. 

seq. inf. = pervincere ut 504117, 

petalum = lamina aurea 634628. 

phantasiae 

decipitur 

15013. 

(imagines diabolicae, quibus anima 

schol. 435) 435 79. 530 40. fantasma 

pliants lampadibus 

552 as. 

plenas farôs (= eandelabra) 

philomela earmina philomelaica 

63 so. 12920. 23224. 233 sa. 

126 i. 127n. e/: 

philosophiti 429 is. pliilosopbi 295;i. 36010.429 w. 

physious 13337.246 «t. 511437. physice 550 n. 

phos iMtinis litteris 3644.4. 

pictuva v. artes. 

pi pare earmina si»». 13110. 1.85isc. 1.'(!)m. 14f>a. 

366 mj possunt trimoda vobis pipan» ciuncmi 

595 295.

810 INDEX RERUM ET VERBORUM GENERALIS. 

pitatiolum, pitatiolus = scUktla 416 1. 4177. 

plasma = homo, creatura 30724, 328 4. 342c. 3535. 

plasmare 82 344. 377227. 3803*3. 660 589. plasmatio 

516 625. 

plastes mendosus = mendaeiorum fietor 214S3. 

platesia piscis (germ. plàtteise) 3418.8. 

plaustriger (a. plaust1'o i. ursa niaiore) polus 223 2. 

plebeicus, plebeius = laicalis 34617. 496304. 

plebeitas («/». ruaticitàs 86040. 66620) 86815. 

plectrum linguae 309 7. 36322. 367 cordia 36724. 

– = ccmtus 127 16. •; 

pneuma ventorum 511 423. pneuma« sanctificum 

sim. = to iiyiov. nvevjxa534 2. 548s. 

nvvi = ecelesia Ghristicma, 529.13. 540 2. 

poa vestri valeat Camena, indigot haut nostra 

quae neque lauta poa (i. quae nec nostra Camena 

née, çwm ipsa dapsilis sit, alieno cibo indiget; 

flOà pabnlum gl. graecolat. corp. ghssarior, éd. 

Goetz II 410, 45) 222 22. 

poderis sestis saeerdotaMs = alba 668804ef. :643941. nomv = sacra façere 5476. 

polifer (cf. hymnifer) = caelestis 139 1. 

pollescere (v. Archiv f. M. Lexikogr, 1,481) 236 u. 

polyforœia (multifprmiasclwl) munera, 514568. 

polygonus aspice polygonos flexus arcusque volutos 

55288. 

noXvfioQ(pog-nOAYMOPtOTA Z(jJà 53811. 

pompifer = foiMtriosMS626.369. 

pontious = mari/nus 471425. 

pontifex = episcopus 167:35.169v. 172vu. 184xvn. 

185«. 219 e. 25019. pontificalis apex 222 10, 

pontif(ioalis) cathedra 7233, pontificale decus 

6048. 16786. 174 58. 6864, pontificale solium 

58943.: 

popellus 68110,8. 

populi = laid, 119 384.392. 250 17cet. sacevdotes 

populique 119384, presbiteri et populi 119392. 

porismata (luchra schol 515) 2641. 515586. 

pos (cf. 3 adn. 3 et 746) pos se 451475, pos tergum 

(vel terga) 16391. 23 666, pos ternos 86438. 

potestare 1293.9. 

potis iuxta quod potis est nostrum (cf. iuxta 

quod posse tibi fuerit 3226) 3217; sint. 30531. 

3258. 3272. 9 cet. 

praotica 550is. 

praeblandus 469 312. 

praeoentor, 613 11. praecentus 467 227. 

praeceptor de abbate 30131. 804 19. 3244 et passim. 

praeouiûulai'e 43925. 

praecupidus amicus 158 10. 

praeoursum instantis vitae finivit 332 xtuv. 

praedestinatiana controversia 69. 113178– 192.710 – 

717. 736 144– 154. 

praeoxercitamen ingenioli 566 12. 

piuefamen = xiJQvypa 542 1. 

praefulgidulas e Traubii conieetwa 73570. 

praehumilis 736 137. 

praelatus = praemodicus 385 585. 

praeominatum (quodam quivsi otuine 

schol.) peotus 

confbi-tatnni 

abbas 33720. 

praelugubns 374 u». 

praeminero 154 1. 159s, 12. 16221. 

435 100. 

praeparvus 386 623. 

praespicuus == perspicuus 144 8. 

praestrepere = perstrepere 12817. 

praestus sit nobis Christns preatus ad custodiii 

1507,ii, praesul = mayister 427 to cf. 756. de iudice proimciae, 

ni&iibi praosea restitueruhom, 9365. 103r.9. 

107 216. 112 124cet, saepissime de episcopis et 

sanctis; praesul summus dominusque papa 

Iohannes 69418. 

praetitulare 2602. 

praeviare = pracire 466198. 

praevindicare 1>.supra sub cmnpositis. 

pragma 257 107.549 4. 

prasius = smaragdus 645 11. 

presbyter 482 268.53373. 606 367cf. 667769. 

pretium –peewnia, qua captivus redimitur dicitwr 

de Ohristo homine facto, ut homines sanguine 

reiimeret, pretium de virgine sumpsit et fuso 

pretio tenebrarum régna petivit 74441.44. 

primates regis Karoli Calvi 353 7. 

pro nihili ducis 97 237. pro munera lego 318 1. cf. 

supra pag. 794 et 797. 

problema = aenigma 219 lxiv. 

prodigiare = praesignare 386 613. 

prognostica symbola 543 6. 

proludium pugnae 47888. 

promerium pro pomerimn, pornariura 3322. 

propassi cum ipso Christo de pueris innocentibus 

30070. 

propiare 34 352. 

propitiare vel propitiari 18328. 21428. 22430. 359 s. 

34626. 

proreta 1933. 

prosetyhcs ad quendam proaelitura 325 i.xxxi. 

prostrare (cf. 3 adn. 15358. 

prosus; tibi salus tempove proso sit 30821. sermonem 

texere prosum 36411. 

protomartyr 29942. 358 3. 628435. 

protoplasma (cf. plasma) 297 2. protoplastna 33424. 

34038. 377 225.380353. 634638. 

7iQi\ui')'jTi]ç de praeposito monasterii ante ubi post 

patrem primnites (Traube cf. pag. 752, primites 

cod.) mundus Ainaudus, 

Aregarius 

Sigvaldus iustus, primus 

2513. 

psallere carmina 633 en. 73459. 

psalliger 1.7480. 

psalmatio 35249. 

psalmica,nus 574 250. 

psalmidicua 55153. 

psalmificus 248 1. 

psal mista 247io. 114aos: 207128.258 25. 73566. 

psalmodia 341.1. 376179. 466 m. cf. supra sitb 

artibus. 

paalmus 24577. 252 37. 262513 sso. 57739;. 5791». 

618 18. 638598. 

psalteriorum tituli 241.

pulcrifice radians 129 4. 13721. 

pulsare (= oratione commovere) dominum 3193. 

pusio 732io, î. pusiolus 7311, î. pusillulus 732a, i. 

puter putra pestis = lepra 120427. 

qu pro e: 

32118. 

loquutus 106166. 207 il 5.– 

posquo 

quur (cf. supra pag. 791) 97 209.98348. 

sequus 8742. 107208. sequta 120443. 

quadricolor 198 3. 

quadrifidus mundus sim. 13463. 13720. 46130. 

quadrifidam (in quatuor libros divisam sclwl.) 

Georgen 436 22. 

quadrupedalis 1674. 

quadrus mundus sim. 22636. 49107. 5213. 7338. s. 

quadri threni Ieremiae 668800. 

quamque (= et quamvis) forent vacuae 

lux tamen interior micuit 17423. 

fenestrae, 

que non legitimo loco positum adque colore poli 

pollensque lapillus aquescens (= pollens et 

aquescens) 1309; 1474. 21715. 31015. 3539. 

361 2.694 38 cet. 

questa 

14046. 

fortia = criminationes audacter prolatae 

quin = ut fin. defendat dextera Christi illum, 

quin maneat incolumis 316 2; 3196. 32219. 323 6. 

34033. 35224. 

quisque = quisquis saepissime. 

ra,malia (oornua schol.) cervi 443 16T. 

raucisonans fistula 310 1. 

recubus = recubans 486 435. 584248. 

reductor vitae 590 101. 

refector sacri ovilis 444 174. 

refluus = abundans 436 14. 

refusus (= redundans) livore 3088. luce diurna 

refusa (se. die vesperascente) 3203. 

regirare = errare 672 940. 

regitare = regnare 53636. 

regmen 11 205.16015. 19321. 20962. 41851. 420 s. 

regnare semet suosque et subditos 157 1. 

régula S. Benedicti v. ind. nom.; regulare capitulum 

sim. 43120. 23. 

relator bonitatis 562 27. 

reliquiae sanctorum emptae.venditae 554. 

relocare = reponere 6807. reminisci in aliquam rem 104 110. 

remota (= obsawra) dicta 549 n. 

reparamina dampni 462 31. 

repausare 578450. 

revectare = revehere 384ssi. 

revoltimen prospéra. labentis vitae revolumina 

praeata 552 80. 

rovolvére = praedicare 140ta. 

rinoceron piv rhinocéros 230 6. 

rosao liliique 

rosula 65 137, 

oertamen 230txxxi. 

rotuli morhtorum v. sut mwrtuorum cnltu. 

rubrica (fabronim linea dicitur a rubro colore, 

ponitur 

441se, 

auteiu pro diiigontia magistrali sdwl.) 

INDEX EEEOM ET VERBORUM GBNERALIS. 811 

rubricare 671 929. 

rudimen = rudimentum 515 594. 

ruitantia limina 586 7. 

rureni pro rus 308 9. 

rutilascere pro rutilescere 218 7. 

rutilum = lumen 138 4. 140 20. 

(tvcpùv = ÇorpuLv 701 4. 

sabanum 120 42s. 553 1 cf. 336 civ. 

aacer dei = sacerdos 341 ex 1, 

sacerdos sacevdotes secundi = presbyteri 667 76U. 

sacrista = aedituus 679 2. 

saetalia capri (cilicium schol.) 457 iss. 

salax opp. claudus 188 17. 205 53. 

salebro (= salehrom) sint quamvis carmina versu 

612 57. 

salutationes epistolicae 

ad finem nimias dicit tibi nostra salutes 

fistula, quas supra contiouifc capite. mos 

manet in scriptis erga vitare priores has a 

subiectis, nomina ceu propria. Vjlandiloquas 

ideo rninime fuit ausa salutes oft'erre in 

prima fronte salutifera 340 17 – 22. 

tot dicito iura salutis, quot caelum stellae 

condecorant rutilae 55 21; sim. 192 s – 8 

224 17 – 22. cf. DenJemàler deutscher Poésie 

u. Prosa edd. Mûllenlioff Scherer Steinmeyer 

II 152 Liersch, Zeitschrift f. deutsch. Alterthum 

XXXVI154. 

duodenos opto saintes nam chorus hoc 

numéro 

192i–4. 

gaudet apostolicus 183 1. 2; sim. 

accusativi nudi omnibus amatoribus sapientiae 

Micon levita totum quod est (se. optât, 

cf. 723i – 6) 2791; sim. 428 1 –3. 5661.2. 2. 

salvificus 582 159. 

salvifluus 529 2. 

sanctimonialis 45 1. 

sanctivomi euangelistae 245

812 

INDEX RERUM. ET VERBORUM GENERALIS. 

simpliflcus 461 u. 

sinaxis v. artes. 

sindon 5538. 

sinoro c. dut. (cf. Iuvenc. II 24) eftlagitet omnipotentem 

pro se proque suo sodali, sedibus 

exceptos post tot iam tempora certis trunquillam 

miseris sinat inventare quietem (= miseris sinat 

exceptos sedibus certis quietem inventare, Constant. 

I 5, 39 pro eis dominum precarotui-, 

quatinus recepti requiem mererentur) 466195. 

sis = si vis 3613 cf. 77140. 

sistore = esse 14415. 320.1.321. u. 322 m. 33424. 

335 39. 3541. 356 3. 39572. 396104.ios. 673984. 

item subsistere 545 11. 

solarium pictum 210xlviii. 

solito 35252. insolito 33924. 

sollemnieus 185 19941. 206109, 

sophus (sophos 548) 5 19. 168is. 24. 16944. 17121. 

1724. 17482. 177 9,. 192io, 215 34. 216:43. 22212. 

223 e. 22727. 23623. 23942. 303 33535. 35012. 

365 8. 5482. 6791. 6861. sophia 522. 11. 19032. 

20228. 21111. 22727. 23420. 239 n, 247158. 248184. 

186.254 3. 302 3. 54719cet. sophicus 17322.as. 45. 

17815.28. 179 32. 19470. 198 26. 200 17. 203 69. 

2272s. sophista 16928. 17478. 17931. 22312. 

2249. 22527. 230 7. 304 321is. 324lxxix. 13. 

3253. 327i. i. 368i4. 522 1. 595832. 601137. 

soporificus = dormiens 374104. 

sors eeolesiastioa 460284. 

spatiare = dilatare 297 2. 3361. 

speotare = expeetare 94 113.95159. 611 46cet. 

sphaera 

5319. 

spera 159 4. 1632. 2232. 53220. spericus 

splendifluus 320 u. 35612. 

stat vobis propter codioulos: reponendos = constituistis 

eos reponere 35510 cf. 303 4. 

stathmus Latvne seriptum = intima 547 is. 

staurus Latine seriptum = crux 5484 cf. 54449. 

stellator 

stemma 

caeli de deo 32114. 

(stherna 246 104) regale sim. 11192. 546 6. 

547 3. 68812. 

stigma laquear stigmate pictum 16940. 

stimplo = extimplo, exteinplo 4766. 

stoa 3151. 55293. 

stola 117306. 118365, 168s. 18211. 18835. 22831. 

6719W. stolaris 668so6. stolatus 18213. 

storia pro historia 5 7. 

stïopha = insidiae 158 26. 21414. 216 strophosus 

158 9. 16726. 18824. 

structura verborum 309 20. 

atudere de libris 321 4. 

stupidare = mvrari 530 u. 

suasibilis 6143G. 

aubnexio = appendix 412101. 

aubripere = subi'epere 355 20. 363 21;.586 333. 

subsisterez,v. sistere. 

succonturiatus (cf. Terent. Pharm, 1 4, 52) Messias 

superaro 

vobis sucoenturiatus ubique sit (= subsidio sit) 

224 7. 

sucoiduae (= vetustae) chartae 438 20. 

= superesse (substitisso apud Uïsinwm) 

24712, 36448. 

superastare 488 lit. 

superaugere 350 5. 

superexcellere 121469. cf. 673 904. 

superextulisse 64627. 

superhumerale eccksiasticum 668804. 

suppo.tiae (suppetiae auxilia, est enim priniao 

declinationis feminini genorisque Micon in glosulis) 

512476. suppetium 31012. 

subpresse = clam 2984. 

susceptio egenum 324 s. s. 

symbolum 4295. 46128. 499a. 513508..538et. 53436. 

543 g, 55121. symbolious 53032. 549 is. 

symfonare = per typum significare 55133. 

symirnat v. supra pag. 796. 

symmachus 54512. 54813. 

synunysta domini sinmista Iohannes 61890. 

synagoga 138 u. 187 10.252 2. 61837. 638 779. 

synodus 17457. 468267. 

syrma 1665. 17490. rhetoricum verborum s. 549 1. 

ta.bifer = tabificus 597397. 

talamasca persona gl. talamasoa tapinosis (gl. humilitas) 692 2. 

290305. 

taxis angelwum 548 22. 

tementum pro temetum 145 3. 1484,3. a. 

tenuidus = tanins 177 9. 

tergitim 

tetrasti 

derkat 

(= supinus) recubas 34514. 

(cod., tetranti Tr., a rerçrtxtvs rcctius 

Cangius) implevit (regem) virtutum 

quàttuor almo 2574. 

theca teca, librorum = bîbliotheca (vide in inclice 

palaeographico) 1442.24. 1454. 

theologus 336civ, 54511. theologia 499 10.550». 

theorema 549 14. 55117. 

thomus pro tomus in coilice aœuratissimo 24559. 

threnus threna 4631, threnis vel trenis 50 U5. 

668800, trenos 61432. 

thronizave = sablimari 16621. 

titula 682 1.68441.67. 

titulare 

tituli 

55il. 65138. 3591. titulatio 416 vu. 

sepulcrorum tituli (cf. ad 669824) 

in lampade ante tumulum 353 uxliii. 

in tabula ad decus tumuli 347 cxxvm. 

epitaphia 141n. 145vi – 147 xi, 149 iv. 204 xu. 

310xxxiii – 315xlviii. 317lix. 319i.xiv. lxv. 

lxvi. 332xciii. xciv. 333xcvi 334 c. 341 ex. 

344 cxxt. 345 cxxn. 346 cxxv. 347 cxxvi. 

352cxijF. 353 cxlii. 354cxi.v. cxi.vi. 409iv. 

413 m. 414. 420 vm. 67611 – 680xu cf. ad 

309 xxx. ludicra 207 133,365cxxvi. 553 x. 

pichwanim tituli: 

piclurarum parietinantm 188 xxn. 207xlii. 

210xi,vmi. 211u. lu. 231i.xxxn. 295iv, 296vi. 

vu. vin. 297îx. x. xi. xu. xiv. 347 cxxvm. r.xxx. 

348 cxxxi. cxxxu. 359ci.iv. ci.v. 360clvi. 

codicum pictorum v. inter titulos librwum. 

mappa mundi litulo insignita 297 xni.

i-* ,'i ni o 

l'oETAE LATINIAKVICaIIOI.INI 111,2. 

INDEX RERUM ET VEEBOBUM GKNEBAMS. 8 I!i 

lituli: 

tituli paUiis pktis intexli (cf. 533iv. 687 v) 187xxi. i. 

414 afin. 5531 – 12. 687 v et aên., cf. 315 1,. 

316 1.11. 

librorutn tituli: 

versus saeris lïbris (bibliothecis, psaltcriis, cet.) 

additi 132ix. 1441. 11. 222lxix. 243–261 

(cf. 752). 326lxxxui. 410 11. 

aïiorum librorum inscriptiones et mbseriptiones 

298 xv. 368 clxxi. 527 1. 547 vu. 549 vm. 555. 

6761. 682îv. 685-687. 69611. 751 cf. adn. 

296. 

epistularum tituli 316li. 317lvii. 

super diplomate 315 xux. 

aediflcwrum tituli (cf. tit. eoclesiastic.et monastic.) 

portarum inscriptio 70511. 

versus in quodam picto solario soripti 210xlviii. 

tituli ad res ecclesiastkas et monasticas pertinentes: 

in ecolesia 207xui. 211u. lu. 330 xci. 336 cm. 

343cxviu. 

titulus campanae 425 adn. versus qui descripti 

sunt in calice 236 vi. in oyborium 347 cxxvu. 

in quodam vase marmoreo 344 cxx. 

de quodam altari 209 XLvn. 358 cuu 409 1. 

427 adn. 

in lectorio 316 lui. 343cxvi. 

desuper mensa 316 LV et adn. 317lvi. 317 lviii. 

in sessione peregrinorum 329lxxxvih – 330xc, 

344 cxtx. 349cxxxvi. 

in hospitale pauperum 320 lxix. 

in quadam mansione (ubi fratres spiritus 

tremos reddere valeant) 342 gxiv. 

ex- 

in domo scriptoruua 296 v cf. 274. 

de quadam medicinali 

de quadam speciosa 

domo 197xxxi. 

domo (vix titulus 198xxxii. 

est) 

in domo pomorum 323lxxvui. 

super lecto (cf. 149v. 150 vi) 316 LIV.319 i.xvn. 

342 cxv. 353oxuv. 

in lavatorio 318 i,x. 328Lxxxvi. 

cingulum, maniplus, stola 181xm. 

tituli tariis rébus iiiscripti: 

in eingulo (contra lumborum fluvida) 315 l. 

316,i,u. 

desuper cylipsidra (i. clepsydra) 323i,xxvi. 

in flabello (cf. 750) 145iv. v. in quodam gcsfcatorio 

348 cxxxiv. in muscario 348 cxxxv. 

in laterna 32Oi.xxi. 304 cxlvii. lucerna 320 i.xx. 

pocuîi litulus 347oxxix. 

toga rosultot, omnis hunnm oonolamot 148 1,t; 

«W togit (vel togati) videtur facundiam (vel 

factmdos) significare, cf. Prudent, cath. 2, Si). 

41. 46. 

tonna = dolium215 25. 222 19. 

tora = lex (torach Hebraei Latini logem appollant; 

quinqua libri Moysi Hobraeis diountur l'apiua 

s.v.): calaraum arripui aino tora artis iranaitiva et inlransitiva perniuiala: 

Irunsiiiva 

verteret 

outoro 

pro inlransilivii angit, quo grcusuin 

573 îai. excutere 127 13 -= ex- 

se 128 1. – tremefacere = Iremescere 

195i5. – vortere 302 7. 

intransitiva pro 

grummaticao 

3501. 

tmhice ==traice 324 «. 

transitions ardorc = comburere 

108 232. 617 52.5». 622 a

814 

vacilis (= feriatus) dies 324 10, 

valitare = valere 345 2. 

vates = episcopxw 7 54. 57. 28 135 et saepius in vita 

Leudegarii. 

vatidicus = vaticinans 615 12. 

vativomus cetus 543 6. 

vehere vile syn. non dignum aestimare 247 173. 

velatio membrorum Adae et Iâ>ae 348 cxxxi. 

velificare cursum 674 1023. 

veneratus: pro veneratu Martini 251 ts; cf. euaw/eliarium 

item Turonense (non Mettense) Poet. II 

pag. 671 v. 12. 

ventriservius 614 x. 

ventus opp. corpus = spiritus 342 4. 

verbifluus orbis si isfcos conspiret in actus conveniantque 

omnes una sub sede pootae 588 12. 

vernulitas = 

tempus vernandi 180 to. 

veraificalis 248 iss. 355 10. 

versificus 

529 80. 

184i8. 195 5.6.237 e. subslantive 222 23. 

vestis picta = tafiete, 169 13. 

INDEX RERUM ET VERBORUM QENERALIS. 

1 vigidus13119. villae Tivronenses 25114. 

vinolare 31 240. 

virga = haaulus episcopalis 678 1. 

viridentia (= mridantia) tecta 74:a. 

vitta = infula episcopi 6863. 

votifer 547 4. 

voces animantium 128 iv (cf. Âlhar. al. Flores Ksp. 

sagr. XI 90 et 131). bââ seu héé vox multonis 

207 ne. 

vulnifer 20020. 

vulnipotens 16210. 

xenium 16333. 23149. 612ig. 

zabnlones (= daemones?) 682 4. 

zaphirus pro saphirus 172ss. 

zeta (= diaeta) hiemalis 682s. zotula (specu Gregor. 

dial. 1138) 397156. 

zmaragdus pro smaragdus 135 110.457 VA. 

zonatirn 295 3. 349s.

INDEX METRICUS ET RHYTHMICUS. 

cibecedarius 404 – 405.

gl(i INDEX MKTRICUS Rï RHYTHMICUS. 

carmina metrica 

metra medio aevo asitatissima 

asclepiadeus adonio conlinttatus 

Ambrosianum squalent arva soli pulvere 

niulto apud Daniel Tliesaur. hymnologie. 

1.31) 158ix. 169iv. 248 m (Adam priions). 

dimeter iambicus (iambicus tetrameter ()80 cf. 

Beda l. c. pag. '256, cf. Sedulii a solis 

ortus carcline): quaternis versUnisdecurrunt, 

ut hymni Sedulii Prudentii cet., 162xvn. 

680 m i. carmen altenim concentibus binorum 

versuum et in qxco âbiit 

invenialur (11a) metricwin tamen essepoêla voluit, qui bonus (4 i) et a tuo (11 3) in 

clausulis posuit et titidumpraefizit hymnus 

iambico tetrametro editus. 

dimeter iambicus catalecticus (Prudent, eaili. 6 

adea 

apud 

pater supreme) quaterni versus ttt 

Prudentium 161xv. 248 m (suadet 

nuper creatao). 

phalaecius (invocutio falleucio endecasyllabo 

explicata 432, metrum falleuchum 290895. 

292342. 294402, cf. Prudent, cath. 4 pastis 

visceribus ciboque sumpto) terni versus 

inter se copulantwr ad normam Prudentii 

250 (leges e veteris). 432-436. 

metra rar.iora: 

adonius (v. pag. 724 et N. A. XXII 123) seni 

adonii continui eodem conaentu adstricti 

singulas strophas efficiunt 7241. 725u cf. 

737i. ii. 

alentanius (cf. Prudent, cath. 3 o crucifer bone 

lucisator, vide adn. 728) praeeunte Prudentio 

Godescalcus quinos versus ad singula 

systemata composuit, praeterea,om.nes ver'sus 

per totum carmen in es exire volait 728iv. 

tetrameter dactylicus catalecticus in disyllabum 

(cf. Boefh. metr. V 2 puro -elarum lumine 

Phoebum) 22 versus continui 159x. 

t/rimeter iambicus(cf. Prudent, 

Christi fortis adsertor 

perist. 10 Homane 

dei) duo versus 

cum concentu syllabarum ante caesuram et 

in exitu 249ix. 

dimeter anapaestieus catalectieus (cf. Prudent. 

catlt. 10 deus ignee fons animarum): novem 

stroplme versuum quaternorum ex imitatvme 

Prudentii 161xiv. 

ana

carmina rhythmica 

6-v + 7v- (Meyer II): 

1X5 5 versi (mutilum est) 148n. 

9X5 versi 148 m. 

6X0, concentus dausularum per totum carmen 

in -a exceplis duobus versibus, in quibus 

clausulae et syllabae ante caesuram in -is 

exeunt (–Meyer II 13) 703 i cf. 706 m. 

S_w (Meyer III): 

10X4, assonantes fere Uni versus 147 i. 

4 _w -f- 7v,_ (Meyer IV): 

3X3 subseguentibus bmis intercalaribiis lingua 

Momunensi, exitus ternorum versuum con- 

7 

sonantes vel assonantes 703 ad/n. 

(Meyer IX): 

14X4rithiniei versieuli, hic illic concentus 

plenior ut in meus Lieus, bacbones multones 

215 lviii. 

strophae Godescalcianue 

20 X 5 6 ~j- i (interealaris) 6 i (intercalaris), 

bis 8 wi- 6 i, S-ut (interealaris) 

729 v (= Meyer VII 1 pag.

81.8 

INDEX MKTRICUS ET BHYÏHMICUS. 

synaloeplie monosyllahorum in arsi no me ne ad 

tulea U.W3; 31200.9026. 3454. 387 6co.««*. 3942. 

415io. 577360. 593213cet. in thesi: f'uerat qui 

a rege seeundus lOitw; 3t sei. 4880. 9116. 105î.w. 

573 210cet. 

synizcseis in versibus melricis parietibus dietincta 

suis 37 491, hauriebant 76132, tugurii 465170cf. 

47634. 484367; Antiochia 90 1. 99301, Celsius 

10121. 104loi cet.; speleis 2125, horreis 592l 

aureis 622 235 accedens teinpfcatoi- ait si tmcseis vocabulorum alfarjuu \icv botmii 294 2. 3082. 

archîque pontificis 410ft, conque gavisa 373 84, 

pov 

es dei 653259; coancillis 383401. 

ÔÇîs' 

r 

thren us in inclice rerum. l^. 

lus actis 3(!7 s, quao ludicra, cunque putaritui 

445 22s cf. 4(il27. 491 '.13, scptoin porrecta 

tfiones 4(57 252, lue theo- fort palnuun cunctis 

purpulohni -logia 550 19; Athana gi Idua 140 a, 

Dei sorbus 149 1, Medio lanum 495 277, Rotbertus 

201 t. 

.w*£Sus inscribuntur carmina tain mclrica quam 

ilvythmica, 

,sus lïKinae 

c/ Karolinç/. Diahtung. pat). Viii. 

(= de Borna) cf. 554 adn. 7. 

vcv-

CUM ENARRATIONE TABULARUM. 

atramentum G85 c. nigra scmina 578 44s cf. 683 17. 

iiuro hic codex resplendet 252 11 cf. 265 2, 406. 

bibliotheca (bibliotoca 

8. lïicliarii cf. 266, 

132. 144) 

bibliothccae 

8. Amandi 679 s, 

Itemenses 755. – 

bibliotheca = codex vêtus et novum testamenta 

complectens (cf. ad 144 2. 241, Bulletin critique 

a. 1892 XIII 147) 132 ix. 144 11. 222 lxix. 243 1. 

259 G5; de sacrac scripturae codicibus in hoc 

volumine obviis cf. supra sub titulis pag. 813. 

biblus masc,, saepe de libris sacris, 10i4fi. 133 39. 

134 62. 190 2t. 

549 18. 

3213. 61126; byblos symbolicas 

calamus v. penna. 

carta in indice rerum. cartarum custos 321 10. 

clavigor librorum in indice rerum. 

codex 252 11. 254 4. 258 30. eodiculus 295 5. 320 15. 

355 9. Codex coynomen iocularc monuehi cunisdam 

361 10. codices inter se collati Claudiani i 

librum mihi vestrum mittite, per quem nostvum 

corrigere valeam mule falsum 335 on; monachis 

exlernis commoclati 321 kxii. 335 en 363 ci.xn. 

compendia sC'l'iptu1'ae Graecae bremantur in codicibus 

Latuhmensi (cf. tab. V) et Mnrbacensi (cf. 

tab. VII) nomina sacra modo r,ulgari, item xui; 

inter compendia Latina paiûto insolcnliova n rt et 

urt pro nostûi- et vester 321 9. 551 34 cf. 351 5. 

754, de p' pro pos cf. 3 adn. 3. 746. 758. 

coniunctio patrum 296 6. 

custos cartarum v. carta. 

doinna scriptorum Gentulenms 296 v, liluli ibi v. 274. 

scriptoriiitn Altumvillarense 714 adn. 1. 

graphie, grafiuni v. ponna. 

instrumenta scribaruin 685 4. 

letricum in indice rerum. 

litt&ae prinme quaeque sinfliiJis rersibm praescriplne 

cf. li!8 7. Ktterae siiif/ulareu I). M. ». index rerum, 

Q cf. 365ci,xvi, IVv. infra sut) notis critieis. 

VI. 

INDEX PALAE0GRAPH1CUS 

i 1 1 A M ^t,Jl_ > WV_y JL^ J- *M-MJ V»/ .X.V.A- • 

membranum 671 900. 685 5. campi albunlus 578 11a 

cf. 619i22. membmna purpurala cf. 55». pcllw 

nmltonis 178 13, ovis 671 aco. 

notae criticae: obelo et clnï mono versus pronoture 

753; IV = require 11 20«. 12 24:1. 13 247cet. 

notac 

756. 

Tironianae 280 7 cet. 427 15. 524 adn. a. 686 m. 

orthographia 

pag. 795. 

Hispaniensis 

v. supra par/. 791, Scollica 

pandeotes v. ind. rerum. 

penna 685 5. calamus 243 v. 254 5. 366 2. 733 9 cet. 

stilo calamoque denotate mendas 298 4. Ingobertus 

scriha graphidas Ausonios aequans 259 so. 

fragmina cupressina grafiuin ad agondum 318 a. 

pumox corrige raucisonos callen (= pedes) puniice, 

scalpello toile torente tuo li 36. 

Bcalpellum v. pumex. 

scriba 259 58. scriptor 296 v. 321 10. 

scrïbere arare in indice rerum, craxure ilnd., porarare 

ibid., sulcare 296 4. scriptile munus 222 11 

(cf. textile munus 188 n). 

scrinium sanetae matris oecleaiae Itomanao ibi 

codices depositi 740 11. 

stichometria 300. 420. 578. 588. 598. 609. 675 ios7. 

743. 745. 

atilus s. v. penna. 

isubscriptiones v. supra inter titulos pan- 813. 

syUoganim gênera duo 266. 

label la 35.Ô9.3.. 

thoca 'in indice rerum. 

tiiidi v. supra patj. 813. 

vernis scribanim v. inter mibscripliones. versus ille 

notissimuis tros digili scribunt, scil totum corpus 

laborat (cf. 685 3 et 11. J. White, Old- latin 

bibticnl texts III pag. IX) ctiam ab Jngobertu 

stibsiyiiilicalur 258 57. 

Tâ Ji, I pertinet ad pag. 6'>9. 

inest codicis Valcntiancnsis ?>02 f'olhtm 77 rectum 

d vermm, picturae. ut tohis codât: factae sacculo XI. sinistra duo noinina atpiïiïnis 

tum (Mite sacculum XV supcrscriplii ut possint esse fit Isa; ub ipso pidore libro. quon

820 ENARRATIO TABULARUM. 

monachus tenet, verba adiecta haec: Festa propin nostr (– vitae S. Amandi prooem. v. 1, 

supra pag. 567). de reliquis eiusdem, codicis picluris v. Mangeart, Manuscrits de la 

bibliothèque de Valenciennes pag. 462 – 464, et Catalogue général des mss. des bibliothèques 

publiques de France XXV 403–405; inter quas ad Milonis poema praeter duas hic 

cxhïbitas spectat una: Karolus Calvus a Milone Kbrum sibi oblatum accipiens. similes 

picturae in tabula I nuncprimum pubUcatae: laeva Ilaiminus libnirn a Milone porrectum 

accipiens, dextra et reddens leetunt et correctum, utpote qui stilum teneat. pone inonachos 

utrimque aediftcia Elnonensia dissimilia eorum, quae in tabella codicis Valentianensis 501 

apud Iidium Desilve (De schola Elnonensi Parisiis 1890, prima fronte libelli) videntur. 

quibus coloribus pictor usus sit, aeque ignoro ac quemadmodum codex 502 cum ceteris 

libris in monasterio Elnonensi pictis cohaereat. picturam ibi floruisse sat notwn. saeculo IX 

apocalypsis ab Otolto scripta (– cod. 99) tabellis ornata a nescio quo rudi artifice, qui 

Anglorum (Bethmann Archiv XI 522) aut Hispanorum exempla (Catalogue pag. 229) 

secutus dicitur. saeculo XI Prudentii psychomachia (= cod. 412) picta (cf. Il. Stettiner, 

Die illustrierten Prudentiushandschriften Berolini 1895, pag. 47 – 51). saeculo XII a 

Sawalone, monacho S. Amandi, picti codices 1 – et 186 (cf. Wattenbach, Das Schriftwesen3 

pag. 370). sub idem tempus codex 501 ab ignoto artifice (Catalogue pag. 402). 

codicis 502 picturae a nobis editae mm ex arclievypo vetustiore expressae sint, in incerto 

relinquendum quamquam talia argumenta aevo Karolino constat placuisse (v. Iulius 

de Schlosser, Wiener Jahrbuch d. Kunstsammlungen d. Kaiserhauses XIII 6). 

TaBB. II et III pertinent ad pag. 702. repracsentant codicis ecclesiae Mutinensis 

1 4 folii 152 columnam tdramque. photographa minus clara propter neumas tamen 

prioribus utrimque versibus superpositas ab hoc volumine abesse nolui; scripturae quoquespécimen 

acceptum erit. codices. in Italia VIII, IX, X saeculis minuscula Karolinu 

scripti admodum rari, vel potius nondum didicimus eos dignoscere atque a cismontanorum 

mole secernere. libros cnim démentis Veronensibus Bobiensibus, Langobardicis carentes 

nemo fere Italicos putare solct. codicis hic divulgati origo tant certa quam aetas: Mutinac 

scriptus intra 881 (vide pag. 704 ad v. 19) vel 892 (v. pag. 702) et 900 (v. ibidem); 

correctorum alter paene aegualis, (Mer, qui Eeq post duo folia (tab. III) adscripsit, 

quamquam hae litterae Veronensium similes, tamen rccentior. de notarum figuris Solesmenses 

considendi, qui neumarum Italicarum plenissimum thesaurum conpararunt 

(Paléographie musicale tom. II tabb. 2-79). sub rasura in columna sinistra (tab. II) 

scriptus erat v. 8. 

TAB. IV pertmet ad pag. 721. exhïbet imaginem folii 131 codicis Parisini 1154. 

qui codex saeculo nono fortasse in monasterio S. Martialis Lemovicensis scriptus habetur 

fol. 142"prosa in natale 

sed incertum quali manu 

sancfciMarcialis (cf. Chevalier in Repertorio hymnologico 1 221), 

scripta certeibi asservabalur donec a. 1730 Parisios venit 

(cf. catalogus Lemovicensis saec. XII, quem Leopoldus Delisle edidit, Le cabinet des manuscrits 

II 494, n. 119 orationes et synonima Isidori in uno catalogus a. 1730, quem idem 

edidit, Bulletin de la société archéologique du Limousin vol. XLIII, n. 76 litaniac 

aanctorum veteris et novi testamenti collectae orationes, confessio ampla poccafcorum, 

plures preces seu versus depreeatorii, sibillarum prophetiae; Isidori liber, continens 

lamentum animao, in quarto, an. 600). de pidcherrimae scripturae génère 

undecim inde speciminibtis egrcgia arte Edmundi de Coussemaker redditis 

licet constat 

(Histoire de 

l'harmonie, tabb.I–V) et auctore Ernesto Duemmler uno per photographon exprcsso (Poet.I 

tab. II), pagina, cuius guarta pars iam apud Coussemaker invenitur (tab. II 3), hie iota 

repetenda erat, ne melodia Godescalciana interciderct. rubro et viridi coloribus quomodo 

librarius inscriptionem, primum vcrsum, intarcalarcs, primas quasque litteras singtdorum 

versuwn distinxerit, e tabulis Coussemakerianis addiscatur.

\r 

s. 

s, 

>\ 

;:0

e 

a= 

f'.p~J4 

?'u." 

Y 

blf..r~i 

n~iy~ûR,r~l~ 

Y 

~· 

n~ ~L.` 

a 

i,'YrT'e 

rv 

9 

x. 

~xPw; 

'11 

f~,t:. 

:¡' 

y 

'1' 

"(¡.1r".tr't1t1' 

vs 

ya: 

r~dS·f 

.;`; 

.cf, 

d'a 

v 

s.: ~r.i, 

.X J 

t 

9 F~.k 

:'a' J 

> 

.~C 

s f 

y 

~C 

9v r ~y7 

,` ,r 

y 

.r 

,t 

ü 

.'P 

r ~>3. 

"r 

I,r, 

1~ 

of~· 

t 

fi .` 

·a· 

s 

Y 

r~ 

-.V 

KtB 65"r· 

r'° 

`~` 

·t. r·f ~rxa 

,,i~~i Y. 

ü 1~ 

i!n yf~ t 

F' .,rae:a. 

/r 

x~ 

r,a~F 

-.i, i r'~S" ,~n 

aa·p~'st 

>i X.'p 

V 

py~ x 

yAJ) 

:w~ ~'a ,a:u a 

af 

à~ 

~s' 

l "r"ffl 

v Xr 

° 

b 

~.r~rryy·a,l' 

,iw r ,y t~ 

1,r 

~1 

'` y 

-rv_.r 

..yü~ 

t' 

4 

4 

x~ 

AY J, 

:r 

~Y 

'Pa 

~W~ 

~'A t''vâ 

~2~. 

~,a 

~tm 

f 

f. 

·. 

`,~n, 

,yÇ 

.b; 

r' 

,F s 

~~V' ~·~ 

A- J9 ~y, u:w 

`°n,d' '` u .r 

"A 

d.; 

f .r,Y`~ 

rt 

..u 

v 

;!C' k~a, y>1 ;a '~t'w`" t 

..v,1 4~ :r 

:5~ `.L.m~ 

y · r.. f'f5€~t 

3., 

X Y .a~ 

ru, tp rF' 

by .e^~ ? 

~;C a'-g~ v 

a "·rr' 

4~ ~Y 

r~y,y3~ra`. 

z 

°~fy~'1 J y 

.W.r· r' 

,d 

pt-.rd·a 

~5~f '`,fXt" 

f~' `' g 

a 

N' 

sF~a·`., k '~r 

'a 

r 

.4 

.~C' 

r~ij 

~rG', .eY d `'~a 

,s s 

~`'iY BN' 

r y 

"t· 

.F· R 

'Y 

`R x a 

rfhi~'d 

z~" xE: 

r'f`fW. 

~`~ 

>& .='j,:· 

f 

3~ 

i 

s 

,À· 7, ,.`, .v.~s. i ;â~ 

a ,y·· YT 

's~ e '~Ir 4,r. ;· 

'r 

;;CC[- 

P~ 

Y'S 

7.'° 

.f. 

-y~ 

É 

a'.`, 

i 

vif: 

a~. 

°.' 

· 

w ~` ~C'wl 

,/I 

th~ ~·5 W' ). ï 

y.o 

s5@. 

` 

~~°^ ·PY 

v~~ '~r' 

~i^\k~J 

~y7F `` aR7" 

· 

t~"T~, ~1x~ 

·F 7"` t '~` J 

Y 

f. 

a ` 

%i 

7 ~i. 

.,i 

d' d 

`~. ,· ~âe. 

4'k 

ry 

f5~! °cF ''Y" .·` 

~~°~ 6' 

s fi 

ht: 

.5.,··~ 

tK;h' 

V~, .·l~j~lp Y' 

.,x 15G. ~i 

74- 

,·. ~r 

X sx 

J 

~°~ 'f* 

.· 

·~ 1t 4 

· y 

~y",r 

-,·f,, 

,C'~r~ ·x 

y 

t 

a.. 

~i,ü' 

w~ll r~ ik~x 

~:v 

~e 

· 

.b, r, 

'y~. ~f, ~C.~ f4 

'b 

rns :~· 

,6' 

~e 

'· 

iF 

yy. 

x 

`.. 

i 

~fis~F 

i 

X.~ 

~~°~ 

'i 

x, `G~~ ~y' 

`.fYt.w j 

y ° ~,u'a .m$Atff. y#fb~. :d,x. 

t: 

,f y. 'dt§, 

> 

1 · 

'"Trw'f ~· 

.t `. ~y *~à' 

aa ~£ 

` n ~y" 

d~ 

Y,. F' 

~t'~ d: 

`~ 

Ds.Y4 

'Ÿ' 

t 

· 

i1 

xn ~aému ° 

4, ü,.W" 

f,y f 

V 

3 

o:a, 

.Y ,w- 3 5 

"f 7'~ .u';`~ 

f~ 

.1' .éE~2~ 

~1 h 

n 

y~sS~n, V.~r 

a. 

,a~p. 

s 

~.s~' ..A. 

a~ 

y.

POhT. 

•: 

â *f & S V S 

a. ~t.J~ ~

I1' II III ' 

WMlÉm^' »?*&*& *•*# f»*T $W»*f»f -«%

l'OhT.II! 1 AliVI 

,le 

't! 

~M~S~& 

i,»"7p 

i4~ 

CODKX V \KISl\l S i ;7^; 

"CW

0,11! l!fI!.'1Iri.l 1 ~At-w~e~

ENARRATIO TABULARUM. 821 

TaJB. V pertinet ad pag. 523. reâdit codicis Laudunensis 444 folium 297 r. 

scriptura saeculi nonipartim Graeca uncialis, parthn Latina minuscula (cf.pag. 524 et 096). 

Latinae Scottica elementa admixta nulla, quamquam qui scripserit aut Scottum fuisse aut ab 

Scotto doctum certum est, sed saepe Scotti insula relicta apatriis apicibus abstinent. Graecae 

scripturae hic adhibitae plus minus similis in eiusdem aetatis codicibus non paucis. e quïbus 

ab Scottis scripti Ml Adamnani codex olim Augiensis (cf. lleeves The life of S. Columba, 

Dublini 1857 tab. III, hie codex iam saeculo octavo exaratus est, saecido nono qui sequuntur 

omnes), liber Ardmachanus. (booJcofArmagh, cf. National manuscripts oflreland tab. XX VIII), 

codex Boernerianus (cf. Matthaei, Epistolarwn Pauli codex Graecus, Misenae 1791, 

cum duabus tabulis), codex Sancti Galli 48 (cf. Bettig, Antiquissimus evangélioruni codex 

Sangallensis, Turici 1836, et Palaeographical society I 179), psalterium Basïleense (cf. 

Mittheilungen d. antiquarischen Gesellschaft in Zurich a. 1851 vol. VII tab. XII 5 et 

Denhmàler d. hlassischen Altertums éd. Baumeister II 1133), psalteriim Sedulii (cf. 

Omont, Mélanges Graux, tab. ad pag. 313 et Fac-similés des plus anciens manuscrits 

grecs de la bibliothèque nationale tab. XXIV). Scotticis libris accedit Cambricus: codex 

nunc Oxoniensis in Bodleiana Auct. F. 4, 32 (cf. Weshvood, Palaeographiae sacrae pictoriae 

tab. X 3, aliarum eiusdem codicis scripturarum specimina apud Zimmer Nennii vindicati 

pag. 131, R. Ellis XX facsimiles from latin miss in fhe bodleian library tab. 1, Chatelain 

Paléographie d. classiques latins tab. CXIII 2). similis est scriptura Graeca, sed differt 

Latina, cum normam in continenti observatam sequantur, codicum praeter Laudunensem 

horum: Parisini 7651 (cf. Glossar. lat. ed. Goetz vol. II tab. I, Omont Fac-similés tab. XXIII), 

psalterii Murbacensis (cf. tab. VII), codicis Montepessulani 306 (cf. Notices et extraits 

XXIII 2 pag. 298) olim Augiensis, qui epistulas Pauli continet (cf. Pal. soc. 1127). 

a se potius stat quam ab Scotticorum familia codex epistularwn Pauli olim Sangermanensis 

(cf. Omont Fac-similés tab. V^) e codice Claromontano, qui saeculo sexto 

scriptus est, ad versus et litteras accurate expressus. psalterium Ousanum (cf. Pal. 

soc. I 128), quod Iohanes grecus constantinopoleos orfanos et peregrinos scripsit 

(cf. C. Hamann De psalterio triplid Gusano, Hamburgi 1891, pag. 9, alio codicis loco 

legitur: ego iohanes peccator, i. àfiagrioXôç, monachus), scripturam Byzantinani ostendit, 

vehtti W pro W et K pro K ponuntur, qualia signa in libris vere occidentalibus non 

occurrunt, sed videtur tamen Iohannes Graecos apices Latinorum usui aliquatenus 

accommodasse aut, ut I. L. Heiberg codicem ad manus intuitus in litteris ad me datis 

suspicatur, plus Latine quam Graece in exilio scripsisse. similiter iudicandum de codice 

Graeco Vaticano 1666 (cf. Gregorii historia Benedicti ed. Gozza-Imzi, Tusculani 1880, 

tab., Mélanges d'archéologie et d'histoire a. 1888 vol. VIII tab. VIII, Pal, soc. II 81) et si 

qui libri eius similes exstant: eum enim anno 800 Graecus monachus Bomae ita scripsit, 

ut Latinorum artem aemulatus sit. Laudunensibus clericis et monachis qualis Graecae 

linguae scripturaeque scientia fuerit si quis accuratius quaerere voluerit, praeter Laudunensem 

444 hos libros examinet necesse est: Laudunensem 448 saec. IX (cf. 4°~ Catalogue 1 237), 

Vaticanum Reginae 215 saec. IX (cf. supra pag. 753). Parisinum 11379 saec. IX (cf. 

Archw VII 862), Laudunensem 252 saec. X (cf. 4" Catalogue I 237). 

jLAIî. VI pertinet ad pag. 425. exprimit codicis Parisini 13757 folium 6'. 

qui codex intra annos 873 et 875 (cf.pag. 756) utrum ab ipso Ileirico scriptus esset an 

iussu eius a pueris Autissiodorensibus, iniudicahim erat tamdiu relinquendum, d&nccphotographon 

nanciscerer. iam quaestio solvitur. novimus Heirici scripturam cum ex codice 

Mellicensi G. 32, id quod Tli. Siclcel demonstravit de Vécole des chartes 

1) afl'ero sacros libros, profanas (ut Prisciunum Saneli OalH 904, cf. Nigra RtsluptmceUielieI 

tab.I 2) ferc najUxi. 

Poktae wrirn aevi Caiioi.ini III, 2. 104

822 ENARRATIO TABULAEUM. 

XXIII 37), tum ex codice Parisino 2858, ut ipso mihi videor1probare posse. nam Lupi 

cpiskdas, quae Parisino illo continentur, ab Heirico collectas esse diu eonieetam (cf. 

N. A. XVII 404 adn. 2 et supra pag. 421 adn. 11) conspiratque ut duo photographa 

socictatis nostrae iussu fucta evincunt, ma/nus ea, quae priorem partem epistularum exaravit, 

totum libruin correxit, notas Tironianas marginibus adspersit, mirum quantum eum ea 

manu codicis Mellicensis, quam Heirici esse Sickelius docuit cuiusqua ductus graciles ac 

proceri in specimine ab eo proposito (Monumentorum graphieorum fasc. VIII tub. 11) 

facile distinguuntur. ab hac autem scriptura Heiriciana non solum multum differt ea, 

qua textus codicis Parisini 13757 exaratus est, seà ea quoque, quamquam obiter intuenti 

propius abesse videtur, qua ibi schdlia adiecta sunt. item longe abhorrent ductus in 

Petron'io olim Autissiodorensi, cuius reliquiae Bernae et Lugduni Batavorum asservantur 

(cf. Chatelain, Paléographie d. classiques lot. tab. CXLIX). 

TAU. VII pertinet ad pag. 698. exemplum praébet folii 3 v codicis olim Murbacensis 

nunc Gothani I 17. additur huic volumini propter Graecum alphabetum subter 

versibus Latinis saeculo nono scriptis in ima pagina a manu aequaeva adiectum 1. minuscula 

scriptura exaratas Graecas litteras hic cernimus, veluti in codice Laudunensi 444 

(cf. ad tab. V) et ipso saeculo nono pariterque in occidente scripto non solum simile 

alphabetum invenitur, sed a Martino, quo curante codex confecius est, intégra quoque 

verba minusculis litteris quamvis haesitante et saepius peccante manu adspersa. quae 

exempla ut lector in promptu habeat, alphabetum illud e Laudunensis folio 309* (cf. 

Notices et extraits XXIX 2 pag. 210) accurate depictum hic interponimus: 

a. b 3' 

!>»?

ENARRATIO TABULAEUM. 823 

cum occidentis popidis, maxime cum Scottis (cf. Bygantmischc Zeitschrift III 607). 

proximum escemplum, quod quidem certum est, saeculo undecimo in codice scripto ab 

Hugone, abbate Flaviniaeensi (cf. Ilose, Berliner Meerman-Ilss. pag. 32H). in alphabeto 

codieis Gothani sexto loco .posiium episemon, decimo et pro i, sexto decimo (quod idem 

in aliis alphabetis Grands uncialibus invenitur) ov pro simplici o. in Martini vérins 

.Emmanuel Miller oënoç pro avza logerai (Notices et extraits l. c. pag. 198); idem in ver bis 

supra depictis ea, quae in margine adscripta sunt, non omnia cxplanaverat,, quae ita 

sunt legenda: frequentius scribunt greci (per) istas ut -Oewgid est deus per litteras et 

9-eç id est deus per ti(t)ulum (litteras in codice evanidas supra in specimine restitui, hic 

uncis distinxi). fata codieis Goihani scitu sane dignissima alio loco enat^^pi^r^.

MONVMENTA 

GERMANIAE 

HISTORICA 


VSQVE AD ANNVM MILLESIMVM 

xÊÏSÔVINGENTESIMVM 

EDIDIT 

~< 

SOCIETA^ Àt»ERIENDIS FONTIBYS 

RERVM GERMANICARVM MEDII AEVI 


TOMI III PARS PRIOR 

BEROLINI 


MDCCCLXXXVT

POETAE LATINI 

AEVI CAROLINI 

TOMI III PARS PRIOR 

RECENSVIT 

LYDOVICVS TEAVBE 

BEROLINI 


MDCCCLXXXVI

Autfto Vimnrionsis officinn typogruphica.

Quid vobis, lectores si qui forte eritis, in horto Karolino decerpserim, scio 

equidem non Hesperidum poma sunt auréola mit malmn adeo Cydippes, 'ai rubus 

et sentes tantum modo laeclere natae1. Et en ego hortulcmus scissa veste et puncta 

manu. Nam dum oihXvfiov volumini praetexo, bimniwn repeto quod praeteriit 

ex quo Buemmleri rogatu opus eins continuandi onus excepi ingratum; et dum 

repeto, aerumnam respicio non parvam et nunc curis solutus gaudium percipio 

non magnum. Atque ut poetae isti non poetae cunz flebilitcr clamavcrant 'Graecus 

esse velim, cum vix sim, domna, Latinus' quondmi a Gamma deridebantur ab 

ipsis nunc derideri miM videor. Quid enim tristius quam tum cum absolveris 

sentire quomodo inchoare debueris? nec demitur de tristitia quod commune hoc 

malum est. Quod nunc persentisco cum non modo primum scriptores cdere conatus 

sim, sed ediderim non paucos et pnmus. 

Praemuniverat sane viam Ernestus Duemmler cum priorum voluminum 

exemplo tum coâicum mole in N('eues) A(rclnv f. aelterc d. Oeschkhtsk.) IV, 295 sqq. 

congesta et fere digesta; neque edenti coinitem se abnegavit et ipso, typothetanwi 

errores expellens ceterumque non vihil inihi subministrans. Praeterea ATanitii 

in plurimos horum vcrsificorum supdlecttlcm milù tradidii quamille quamquam 

largius quam prudentius, pararerat tamen haud abiciendani, qua rceisa a me et 

suppleta sulmotaremus ''quam Jepide MÇtiç conpostae ut tesserulac omîtes arte

VI PROOEMIUM. 

pavinienti atque emblemate vermiculato' Atque etiam hoc labori profuit quod 

Monachii factus est, ubi indeficiens r. bybliothecae thensaurus eo liber alius apperitur 

quo avidius appetitur; quod denique factus est' inter patrocinium et solacium 

amicormn: nam Gulielmus Meyer Spirensis quem utinam hic teneremus 

in hune campum excurrenti facultate aeque ac volwntate unus instar omnium est; 

Reiriholdi autem Lepsii aciem quotiens a laeta venustatis regione averti ut mecum 

perlustraret hanc tetrae vetustatis ? est enim pictoribus hoc quoque feliciter audendi 

inter dumpotestas. Nihilo tamen minus non arrogans est modestia cum confiteor 

sarcinam cervicibus parum validis inpositam a me non satis alte esse sublatam. 

Atque severus mei iudex sum, non iniustus. 

Etiam thesawum poeticum a L. ÇVICHE1ÎAT eolledx^ftû,t:pm]ëlM adhibui; qui non solum 

exemplorum venatoribus magnopere commendari potest. fA '-

HOC VOLVMINE CONTINENTVR. 

Pag. 

Vita beati Leudegarii martyris 1 

Paschasii Radberti carmina 38 

JEngelmodi carmina 55 

Audradi Modici carmina 67 

Pauli Albari carmina 122 

Cipriani et Samsonis carmina 143 

Appendix 

Sedulii Scotti carmina 

Encomiwm Guntharii 

Bibliothecarum et psalteriorum versus 241 

Praeterita 

147 

151 

238 

265

GERMANIAE 

MON VM ENTA 

HISTORICA 

INDE AB ANNO CHRISTI 

VSQVE AD ANNVMMILLESÏNM QVINGEJ£EESIM) v ^X 

ET QVINGENTESIMV ' i\ 

EDIDIT v• -- 




TOMIIII PARTIS ALTERIVS 

FASCICVLVS I 

BEROLINI 


MDCCCLXXXXII

POETAE LATINI 

AEVI CAROLINI 

TOMI III PARTI S ALTERIVS 

PA SCICVLVS I 

RECENSVIT 

LVDOVICVS TRAVEE 

BEROLINI 


MDCCCLXXXXII

Aulae VimarioiisiB oflluiaa typographie».

~MOMO~O res eo f~~MC~ S~, ut ~e~'Mp~MM~06~~M'Mt C't~'O~O/'MH~CC)'pMS 

et MMMcd'gmtMMcoK~ft~Mf et

VI PROOEMIUM. 

M~M~MMS/MMMS !~n~MM(~!MMMMS ~0 

S~M.SSM&'

HOC VOLVMINE CONTINENTVR 

Ca)'MMKa6'eM

MONVMENTA 

GERMANIAE 

HISTORICA 


VS VE AD ANNVM MILLESIMVM 

/T QVINGENTESIMVM 

~7 

EDIDIT 




TOMI III PARTIS ALTERIVS 

FASCICVLVS II 

BEROLINI 

APVDWEÏDMANNOS 

MDCCOXCVI

POETAE LATINI 

AEVI CAROLINI 

TOMI III PARTIS ALTERIVS 

FASCICVLVS II 

~cr"~ 

\ty- 

RBCENSV1T 

ADIECTAE SVNT TABYLAE VII 


LVDOYICVS TRAVBE 

BEROLINI 

MDCCCXCVI

Aulao Vimarionais onteinatypographica.

-jPa;t)~MM)M

VI PROOEMIUM. 

~MaK~M ~'OMM~'MM~. P~MC~e~ inter 608 ~CMtMG'MKc~M5 Meyer

HOC VOLVMINE CONTINENTVR ra.9. 

-To~sMMts&o~ea~~Ma 

518S 

~IjH~eM~~ 

554 

Milonis carmina 557 

J~eM~M; 

676 

C'(M'MMMM Scottorum .Latina e< G~ecaMMa 685 

Carn2ina Mutinensia 703 

Godescalci carmina 707 

Appendix 

737 

Audradi carminum SM~OM~MMt 739 

P~s~~a. 

746 

JMces. 

759 

7.MC~MMMMM

PRAETERITA. 

VITA BEATI IjEUDEGARIf. 

~

1 

PRAETERITA. 

'ME~A''CENTULENSIA. 

'~– ~j. 

266!19tt.CMT.'

PnMAKLA'nX~AE~CARutJKfIH, 

VITAE S. GEttMANI LIBER VI. 517 

Cumque et quadrifidum finis absumpserit orbem 

656 Adfuerisque tui iudex in numine patris, 

ludicium libris teeumque sedèbit apertis, 

Heu quis me instanti tum defens&bit ab ira 

Subnixum trabea, praosui Gennajie, perbenni 

Tune inter proceres te cernere credo supernos. 

Mo Ergo tui tum, aanote pater, miserescito vatis, 

Cumque olidis iunctum despexeris eminua haedis 

– Id michi nam spondent sceterum monumenta meorum –, 

Tum regenu precibus pulsare memento benignis. 

Flectetur certe, dicct Hexusque ministro 

K6'. 'GermMms poscit: non fus sprevisse precantem. 

Hune haedum niveos quam primum transfer in a.gnos: 

Agnus eat dexter, decoretur vellere pulchro.' 

EXPMGITVS EST LIBER VI. V1TAE TER BEATI 

GERMANIPONTIF1CIS ET CONFESSOBISDE PROSA IN METRVMTRA~NSFVSAE AB HKR.ÏCO 

SVO IPSIVS MONACHOATQVE SCOLAS~9'' ~'?~, 

~c/to~t'a– HR1oiidis]foetidis~!t

Poetae latini aevi Carolini. 1880-1923. - Documenta Catholica Omnia

Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!

Poetae latini aevi Carolini. 1880-1923. - Documenta Catholica Omnia

Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!

Delete template?

Save as template ?