t. I (PL 144)

PATROLOGIiE 

CURSUS GOMPl.l^TUS, 

SI':U ItlKLlOHlKi.A INH l'KSAI,IS, IMKC.Ka. DMIOK.MIS. CO.M.MC.UA, OKCONOMICA . 

m\u\ ss. y\nm bi^cioRwi scsyriMiiJMoiiE KccLESiisricoiui. 

.«IVU LArlNdHUM, SIVU (iU ,»',(;(> IU)!U, 

()//( AH .r.\0 AI'OSTl>l ICO Al> jKTATEM I N N OCIiN T 1 1 III i AN 

N . liUi) fllU LATINIS, 

KT AUCUSCILIl FLOUr.NTINI l'li,w;'0/t.l iANN. 1l".'.l) ;•;/' ULTUA flW tillAiClS fl.OIIU lillU NT: 

RECUSIO CHRONOLOGICA 

OMNHM QVM liXSHTDKL MO.MJMtNTOKllM CATHOLIC.i; TKALiri lOMS rliK OLllMtKCI.M l'KIUIU 

lOCCLKSCE S/IXULA, 

Ili» I * I.I.1TI(INHS »CCIIIl,\rlSSlll»S, INTKIl 8K CIIS1(H1K NONNULLIS COUK.IBllS UANUSCllllTIS CiiI,Lat«.S, HstHJUAM DII.HJKN- 

Tlill CASTICAT» ; lilSSliHTATlONIIlUS, CUMMKNI A UIIS VAItUSQUK LliCTIONIllUS CONTINKNTKII ll.l.USTllATA ; ilWNlhllS 

01'KI1IB11S lOST AM1'I.ISS1M,\S KUITIONKS (JU« TlUbUS NOVISSIMIS SCCULIS llKliKNTIIH AIISIILII I AS , liKTKCTIS 

»11CTA ; INIill.llillS OUUINAIUIS VKL KTI.VJl »NA1.VT1C18, SINGULOS SIVE TOMOS, SIVK A IICI ()I1K.S Al.lCUJll^ 

»10111 N 1 I SULSKUIIKNTIUUS, UONATA ; CAITHILIS IN I IIA irSUM TKXTUM lUTE DlSroSlTIS, NKCNON KT TITIILIS 

SINGII.AIUIW I'AC1NAIIUM MAlUilNKM Sll I'KI1UIUKM U ISTINGIIKNTIBUS SUUJKCTAMUUK MA TKlll aU SIGNin- 

CANTIUUS, AUOUNATA; OIM-.IUBUS CUM blinus, TUU AI'0CI\VI'II1S, ALIQUA VKHO AUCrOlUTATK IN 

OIUilNK Ali TIUIUTIONKU KCCLESUSTICiM l'OLl.KNTIIiUS, AMll.lFICA r » ; 

BIICKNTIS ET QIIAUIHGINT.V INIilClBUS SIIB OMM BKSI'ECIU, SCILICKT, AI.PIHIIKTICO , CUllONOl.OlilCO, ANALVTIC.O, 

ANALOI.ICO, STATISTICO, SVNTIIKTICO, KTC, 01'EIIA, KES ET ACCTOKES EXIIIUKNTIUUS, ITA IIT NON SOI.UM 

STUUIOSO, SEI» NECOTUS IMPLICATO, KT Sl KOUTE SINT, 1'IC1US ETIaM ET IMrKIUTlS l'ATE,VNT OMNKS 

SS. I'AT11ES, L1ICUI'LEIATA ; SEU Plt/liSlCllHM UUOBUS ISIMENSIS ET CENKIIAI.IBUS INIUCUIUS, ALTEIIU 

SCII.ICKT KhJKC.M, QUO CONSULTO, QUIUQUIU NON SOLUM TALIS TALISVE l'ATKU, VKUUM ETIAM 

UNCSUUlSQUt 'I'AT11UM, ABSQUE UI.LA EXCKPTIONK, IN QllOliLlUKT TIIKMA SCIUI'SKB1T, UNO 

INTUITU CONSllClAlUU; ALTKIIO SLKIPI Ultii; SACK/ii, KX QUO I.ECTOIU COH- 

1'ElllllE SIT OUVUIM QUINAH l'ATUKS ET IN QllUlUS 01'EUUM SUOUIIU LOCIS 

SlNGULOs SINGUI.OUIIU I.IDIIOUUM SCU1I'TUU* VKIISIIS, A 1'UIMO GKNESEOs 

USQIIE AU NdVlSSlMUU AIOCAHI'SIS, COUMKNTATl SINT ; 

gplllO ACCUllATISSIUA, CETEHISQUK OMNIBUS FACILE ANTEIONENU» , Sl rEUrKNDANTUU Cll AUaCTKIUIU NlTlUlTJkS, 

CllAUT.t QIIAI.ITAS, INTKGUITAS TEXTUS, COUIIECTIONIS rEUFECTIO, 01'EUUU UECilSOIlUM TUM VaUIETAS 

TIU NIIUKltllS, lOUUA VOI.UMINUU PEUQUAM COMMOUA SIUIQUK IN TOTO UATUOl.dGl.li UECUUSU CONSTiNTKIl 

SlUILIS, lUKTIl EXlGlUTiS, 1'U,CSEUT1UQUE ISTA COLLECITO UNA, METIIOlllCi ET tllUONOLOGlC», 

SKICKNTOUIIU FUAGUKNTOUUM OIUSCULOUUUQUE IIACTENUS IIIC II.LIC SPaUSOUUU, VEL CTIAM 

INEDITOItUM, I'U1U11M AUTKM IN NOSTUA BlBLIOTllECA , KX orKUlBUS ET MSS. iU OUNES 

.tTATKS, l.licns. I.INGIIAS I OUMASQUE 1'KUTINkN! lUUS . COAUUNATOUIIM, 

IT KX INNUUKUIS OUEUIUUS TUAUITIONKU CATIIOLICASI COMLANTIUUS, OIUS UNICUM MIRAUlLITEll EFIIClEhTlUM. 

SEUIES LATINA 

IN yUA l'«ODEUNT PATRh^S, DOCroiiES SCUIPTOUESQUIi ECCLESI;E LATIN^ 

A TLKTULL1A.no AD INNOCENTIUM III. 

AGGIIB AWTE i.-V. rilG NE. 

itibtioiliccte clcrl iipiivcrsic, 

SIVB CUUSUUM tOMPI.iiTOUUM IN SINGULOS SCIENTI* ECCLESUSTICJi UAUUii BblTUUB. 

I-ATKOI.OGIA. »U INSTAK IPSIUS ECCLESl*, IN DUAS 1'AUTES DIVIUITUR. ALIAM NEUIE LATINAM, ALIAM GKAICO-LATINAII. 

AMB,4; 1'AMES JAM INTEGUE EXAUATJi SUNT. LATINA, î^SS VOLUMINIUUS MOLE SUA STANS, 1 USfRANCIS VENIT : GK*;C* 

UUILICI EllfHIINE TVUIS UANUATA KST. 1'IllOlt GUA.CUM TEXTUM UNi CUU VEUSIONK LATINA LATEUALl COMILK- 

CTITIIR, ET lOi TOMOS IN 109 VOI.UMINIBUS, 1'1!0 rltlMA SEUIE, NON KXCKUIT. 1'OSTEUIOU VEUSIONEM LATINAM TANTUM 

EXlllllKT, lUEliQUK INTUi 55 VOl.UUlNi llKTINETUlt . SECUNUA SEUIES GUA.CO-LATINA AD6C VOLUMINA TANTUU ATTIN- 

CIT; Ul M IIUJUS VERSIO MEUE LAT1Na29 VOLUUINIUUS EST ABSOI.UTA. UNUMQUOUQUE VOLUMKN GUiECO-LATlNUM 8, 

UMlMQUiMiQCE HKItE LiTINUM 5 FUiNClS SOLUMUOUO EMITUU : UTUOUIQUE VEUO, UT 1'UKTll UUJ.US UKNKFICIO 

tUllAlUU tMl'T()U, COLLKCTlllNEU INTEGUAM, SIVE LATINAM, SIVE GU.4iCAM COUUAUET NKCKSSK KUIT; SECUS KNIH 

CIIJUSQUE Vdl.UMlNIS AMUI.ITUUINEU NECNON ET UIFFICIII.TATKS ViUlA 1'UKTIi *;QUABUNT IDEO, Sl QUISTANTUM EMAT 

LICET INTKGUK, S1.D SEOBSIM, COLLECTIONEM GI1*;C0-LAT1NAU, VEL KAMDEM E\ GU.tCO l.ATINE VEUSAM, TUU QUOUQUL 

VOLUMEN PUO 9 VI. L l'UO FUANCIS SOLUM OUTINEUIT. 1ST.€ CONUITIONKS lOSTKUlOUl PATTU)L0G1/E LATIN* SEUIEI, 

TATUES AB INNOCENTIO 111 AD CONCILIUM TKIUKNTINUM EXIUUENTl, AllLlCABUNTUIt. PATltOl.OGIA QU.t MANLSCBirTli 

iN ItlULIOIIIECIS OUBIS UMVKUSl QUIESCENTIBUS CONSIADIT, NKCNON PATUOLdl.lA OiUENTALIS, CONDITIONIUUS SPK- 

CIALlUUSSUUJltlENTUU, ET l.\ TESIPOUE SUO aNNUNT1AUUNTUU,SI TEMUUS EAS TVPIS UANUANDl NOBIb NON DEFUtlUT. 

P.XTnOLOGlAi. L.iTlN.E TOMUS CXLIV. 

S. LLIKU-; DA.MIAMS. 

I':x(:i]|)I':hatuk kt venit apud j.-f. migne, kditokkm, 

IN VIA DIC.TA TinUMjl), OLIM l)-\MnoiiiK. I'U0I'L iOKTAM LUTLTI.-t PAKISIOKIM VCLCO 

Utytth ÔMIÂTAM, StU /'L7r/-i!/OA7/;Oi;6h, NUM; VEWO IMTKA MOLMIA LAKliliN.V. 

ISG-i

AVIS IMPOHTANT. 

I>'apris unc aeslol"! proviileiitiollps qiii r^gisscnl le nionde, rarpmenl les (fuvres au-dessiis de l'onIinaire se foiit 

S3IU conlradicUi>iis plu^ on niDJiis IVirles el nnniljreiises. Lcs Alclicrs CiilliolUiues ne [louvaienl guere ecliaiiper a ce 

csctiel divlii de lciir ulllile. TaiiliM (m a niti leiir exislence nu leur iiiiporlance; laiilnlnn a dil qu'ils rlaieiil fprin6s 

on qirils allaieiil lclre. l eiieri'laiit ils [loursuivent leur carricre depiiis 27 ans, ct les proiiuctioiis qui eii snrlent 

devieniienl de pius en [lUis graves ct soigniJes : aussi parait-il cerlain qu'a moins d'evenenu'nls qiraucune prudence 

huniaine ne saiirail prevoir ni einpccher, cesAleliers iie sc fermeront que quand la Hibliotheque du Clcrqi! sera 

terminie en ses 2,000 volunies iii-4°. Le passe [larait un sOr garant de ravenir, pour ce qu'ii y a a es|i^'rerou i 

rraiiidre. Cependaiil. p:irmi les lalomiiies auxquclles ils se sont trouviSs cn butle, il en esl deux qui onl 6ie rontiniielleinenl 

repiliici, parcc qu'rtaiil plus capilales, leur efTel entrainail plus de consequeiices. De pelils et iguare.i: 

cniicurrciils se soiililouc acliarnes, par leur corrcspondance ou leiirs vovageurs, & repeier parlont que iios liditions 

iV|aient nial corrigiies el mal imprimees. Ne pouvanl altaquer lc foiid dcs Ouvrages, qui, poiir la pliiiiart, ne sont 

que lcs chels-d'0'uvre dii Callioiicisnie recoiinus pour lels dans lous les lcnips et ilaiis tous les pa.vs, il lallail hien 

se rejeter sur la forme daiis ce qu'elle a de plus sericux , la correction et rimpressioii ; en elfel, ies chcl's-d'a'uvre 

menie irauraienl qu'iine deiiii-valeur, si le texlc en etail inexact ou illisiljle. 

II est tr6s-viai que, dans le prim ipe, iin siicces iuoui daiis les fasles de la Typograpliie a.vanl force rEditeiir de 

recoiirir aui; m^caiiiqiins, alin de niariher [ilus ri|udenieiil etde doiiner les ouvrages a iuoindre prix, qiiatre volumes 

du doubie Cours iCEcrilurc sainle cl ile Tlicoloijie lurent tiresavec la correcliou insuffisunle donnee dans les iinpriiiieries 

a presque tout ce qui s'edile; il esl vrai aussi qu'uii ccrlain nonibre d'aulres voliunes, appartcnant ii diverses 

l'ui)lications, furent imprlnifts ou trop noir ou tro[) blanc. Mais , dcpuis ces temps eloignes, les mecaniqiies oiit 

cede le Iravail aux presses ;\ bras, et 1'impressioii qui en sorl, sans etie dii luse. atlendu que le liixe jurerwl dans 

des ouvrages d'une telle nalure, est [larfailemeiil coiivenable soiis tous les rapports. Ouaiil a la correction, il cst 

de fail qirclle ira jamais 6le portee si loin daiis aucune 6dition ancieniie on contemporaine. Etcommeiil en serait-il 

autrcmenl , apres loutes les peiiies et toiites les diSiieiises que nous subissoiis pour arriver ii purger nos epreuvcs de 

toutes faules? L'habiUide, eii Ijpographie, meme dans les meillenres maisons, est de iie corriger que deux ipreuves 

et d'en conft-rer uue troisitmc avec la seconde, sans avoir priparii en rien le manuscrilde 1'auleur. 

Dans les Alelicrs CiillioHqiics la dilference est presque iiicommensurable. Au moven de correcteurs blanchis sous 

le harnais et dnnl le coup d'a'il l.vpogiapliique esl saus pitie pour les fautes, on coniniencc par preparer la cn|iie d'un 

bout a rautre sans cn excepler uii seul niol. On lit ensuite en premif^re epreuve avec la copie aiiisi priparee. On lit 

eii seioiide de la nieiiie maiiiere, mais en collalionnant avec la preniieie. On fait la mfeme ctiose eii lierce, en eollationnaiil 

avec la seconde. Oii agit de nienie en quarle, en collalioniianl avec la licrce. Dn renouvelle l:i mcme operalioii 

en quinle, eii collalionnant avec la quarte. ("es collalionnemenls ont pour bul de voir si auciiiie des fauies 

sigiialees au bureau par MM. les correcteuis, sur la marge des epreuves, n'a echappe a MJl. Ics coriigeurs siir le 

marbre et le nielal. Apres ces ciiiq leclures enliferss contrnlees l'uiie par Taulre, el en dehors de la pre|iaratiuu 

ei-dessus meiiuonnie.vient uiie ruvisinn, ei souveiitil en vieiil deux ou trois; puis Pon cliclie. I.e clicliage n[iire, [lar 

coiiseqiicnl la purel6 du le\te se trouvaiit immobilisie, on fail, avec la copie, une nouvelle lecluie d'un boiit de ri5preiivft 

^ 1'aulre, on se livre ii iiue noiivelle rivisioii, et le lirage n':irrive qii'apresces innombrables precanlions. 

Aussi .v a t il ^ Monlrouge des eorrccleurs de toutes les iialions el eii phis grand nombre qiie daiis vlngi-cinq 

Imiiriniei-ies de Paris reunies ! Aussi eucr.re, la correclion y coiile-l-elle aiitan; que la composiiion, laiidis qu'a"iilcurs 

elle ne coflle que le dixiime ! Aus-:! enfiii, biin que rasscrliou puisse paraitre lemcraire, rexacUlude obiemie par 

laul de frais ct de soins, fail-elle que la pliiiiart des Eilitions des Aleliers Cn(to/»/HPS laissent bien loin derrifere elles 

celles nieme lies cilibres liiniJdicUiis Mabilloii et Moiillaucon et des cilcbres Jisuiles Petaii et Sirinond. yue Ton 

compare, en ellet, ii'importe quelles feiiilles de leuis edilions avcc celles des nolres qui leur correspondeut, eii grec 

coiiime eii laliii, oii se convaincra que riiivraiscmblable esl une realilc 

I)'ailleur?, ces savants imiuenls, plus priSoccupis du sens des texles que de la parlie typographique et n'etant 

poiut correctPurs de profession, lisaient, nou ce que porlaienl les ipreuves, mais ce qui devait s'y troiiver, leur 

haiile inlelligence siipplianl aux fautcs de ridilion. De [jIus Ics Itinidictiiis, conime les Jfouiles, opuraieiit presque 

toujours siir des nianuscrils, cause perpituelle de la multiplicite des fautes, pendaut que les Aleliers Callioliques, 

doiil le propre est surloiil de ressusiiter la Tradition, n'operent le pliis soiivent que siir des imprimis. 

Le !!. P. De Buch, Jisuite llollinidisle de Bruxelles, nuus icrivait, il y a quelqiie lemps, n'avoir pu Irouver en 

dix-huit mois d'etude, i(/it' setile fuiile daiis nolre Piilrologie luline. M. Denziiiger, professeur de Thiologie a rUiiiversile 

de Wuiv.bourg, et M. Ileissmaim, Vicaire Giniralde la inenie ville, iious mandaient, ii la dale du lOjuillet, 

iravoir pii ig:i!emeui surprpiuire unc seule jaule, soit riaiis le latin soil dans le grcc de notie double Falroloqie. Eulin, 

Son Eniiiience le cardinal Pitra, BinidicUu de Solesme, et M. Bonetly, direcleur des Anmlcs ile phUosopliie ciiritieiine, 

mis au difl de nous couvaincre d'iine seule erreur lypograpliique, ont ile forcis d'avouer quc iious iravions 

giiere trop prisumi de nolre parfaile correction. Daiis le Clerge su iroi.vent de bons lalinisles et de bons hedinisles, 

el, cc qui est plus rare, des hommes Ires-positifs et Ires-pratiqiies, eb bien ! nous leur promellons une prime de 10 

centimes parcli ique faute veiilable quils dicouvriroiit dans n'imporle lequel de ros volumes, surtout d.ms les grecs. 

Malgri ce qui pricede, 1'Edileur des Cours coniplels, seiitant de plus eii plus 1'imporlance et mcme la nicessite 

d'une correcliiin parfaile pour qu'un oiivraga soit verilablement utile el estiinable, se livre depuis plus d'un an, et 

esl resolii de se livrer jiisqu'ii la fin a uue o[iiralion longue, piiiible et coOleuse, savolr, la rivision eniiere et 

univcrselle de ses iunombrables clicbis. Ainsi cliacun de ses volumes, au fur et a niesure qu'il les reniel sous pressc, 

esl corrigi mot pour inol duii bout ii Tautre. Quaraiite hommcs y soiit ou y seront occupis peiidant 10 ans, el une 

somme (|iii ne sauiait elie moindre d'un demi million de francs csl consacree ii cel im|Joitant conlrole. l)e celte 

maiiiere. les 1'ublicatioiis des A(e/icrs Ca//io/i()i«s, qui dejii se distinguaient enlre toutes, par la superioiiti de leur 

correciimi, iraiiront de rivales, sous ce rapport, dans aucun temps ui daiis aucun pays; car quel est rediteiir qui 

pouirait cl vouilrait se livrer ATUES COLP ii des travaux si giganlesques et d'iin [irix si exorbitant? 11 faut 

ceites eire b.eri iiinitru d'une voiaiion divine a cet ellet, pour ne reciiler ni devanl la peiiie ni devant la dipensc, 

surlnut lorsqiie 1'Eiirope savante [iroclame que jamais voluines iront el6 edilis avec lant d'exactitiide que ceux de 

la liiblioll.eijue universclle clu Clerqe. I.e preseut voiume est du iiombre de ccux rivisis, et toiis ceux qui le seroiit 

k raveiiir porteroiil cetle iiote. Iji consiiqucncc, pour juger les productions des Aleliers Callioliques soiis le rapport 

de la correctloii, il nc faudra prendre que ceux qui porteront en lele Tavis ici Irace. Nous ne reroniiaissoiis que cetle 

^dition Pt celles qui suivront sur iios planches de niilal aiiisi corrigees. Oii croyait aulrefois que la stiiiotypie 

ininiobilisaii les fautes, alteiidu qu'iin clichi de mital n'est poiii.l ilaslitiue; pas du loiit, il iiitroriiiil la perleclion, 

car on :i Irinivi le moyeii de le corriger jiisqu'ii extinction de fautes. L'Hibreu a ite revu par M Dracli, lo Gruc 

p:ir des Grers, le l.allii n lc rraiicais par les premiers correclenrs de la capilale en ces langiies. 

Noiis avoDs la cnnôlalion de pniivoir linir cet aris par les rillexions suivantes : Enfin, nolre etemiile a fini par 

ibianler les grandes publiialuins en llalie, en Allemagne, en Belgique et en 1'rance, par les Cimons ijreis de lloiiir. 

le Gcrilil ile Na[ilcs, lo Suinl Tliomas de Parme, V Encyclopeilie rcHyicuse de Municli , le recueil iles 'decUiriilions des 

rihs de liriixelles, les BulUmdistes, le Swircz et le Spicileyc dc Paris. Jusqu'iii, on iravait sii riimprimer que des 

oiivraiies de courie haleine. Les iii-t", oii s'eugloutissent les in-folio, faisaient peur, ct on ii'osait y lonrher, [lar 

crainte de se iio.ver dans ces abiuies sans fond et .saiis rives; mais on a fiiii par se risquer a noiis imiler. Bien pliis, 

snu^ iMire impulsioii, d'aulres Editeurs se pripareiil, sous siotre [latronage el notre direclion, a:i Bullaiic uiiiversel, 

a iiiie Ilisloire ginirale des Coiui.es, aiix Decisions de loules les Congr^gatioiis, ii une liioijraphie ei a iiiie Slistoirt 

uiiiverselle etc, etc. Malheureusemeiit, la plupart des Mitions dijii faites ou qui se lont. soni san» autoriti, parce 

qu'riles soiit sans eiaclitude; la correction scmlile eii avoir 6l6 faiie par des aveuglcs, soit qii'on ii'en ail (las senli 

la graviii. soil quoii ait reculd ilevaul les frais; mais patienrel uue reproduction cuiTecle surgira bienlt^lt. ne 

77847 

filt-cc qu'i la luniicre des ecoles qui sc sont failes ou qui sa leront ciicofC.

TRADITIO CATIIOLICA. 

SMCVLVM XI. ANNUS 1072. 

S. PETRI DAMIANI 

S. U. E. CARDINALIS 

EPISCOPI OSTIENSIS. ORDINIS S. BENEDICTI. E CONGREGATIONE FONTIS-AVELLAN*. 

OPERA OMNIA, 

COLLECTA PRIMUM AC ARGUMENTIS ET NOTATIONIBUS ILLUSTRATA 

STUDIO AC LABORE 

DOMNI CONSTAINTmi CAJETANI 

SYRACUSANI, 

ABBATIS SANCTI «ARONTIS CONGREGATIONIS CASINENSIS. 

S. PETRI DAMIANI OPUSCULA NONNULLA 

Ab eminentissimo cardinale KZ.ilO 

BECENS EDITA. 

TOMUS PRKJR. 

iwjrmiMHiiiiM - 

VENEUNT DUO VOLLMIIVA IV FUAKCIS flALLICIS. 

EXCUDEBATOH ET VEN'IT APIII) J.-l». MIGNH:, KDITOREM, 

f'""'''- ''0'^TAM I,IJTI;T1^ PAIllSIOnilM 

WLSH.H VULCO 

MO.MIMAIA.M, bLU Vtlir-MU^ÎIiOLCt:, NUNC VEKO IMItA MOKNIA I'AK1S1NA. 

'" iyi\.rr,T^NJul'>,'V','{u' 'iJl'!^^';'^,!;^^ 

I8G7

TRADITIO CATHOLICA. 

S.ECULVM XI. ANNUS 1072. 

ELENCHUS 

AUCTORU?J[ ET OPERUM QUI IN H03 T02IO CXLIV CONTINSHTUR, 

SANCTUS PETRUS DAMIANUS, SANCT^ ECCLESIJE IIOMAN^ CARDINALIS 

Epistolffl. 

PnOLEGOMENA. 

Operim tomus seu pars I. 

Additio ad tomum 1 Operum S. Petri Damiani. 

• 

Col. 205 

Donatio fncta S. Petro Damiano ab episcopo Faventino. 497 

Concordia slatuta a S. Petro Darniano inter eremum Gamugni ct 

inter monaslerium de Acereta. 500 

OpERUM TOMUS SEU 1'ARS II. 

Sormones. - 601 

Vitae sanctorum. 925 

Parisiis. — Ex Tyîis i.-V. MIGNE.

AI) f)PKRA 

SAINCTI PETIII DAMIAIVI 

PROLEGOMENA. 

ADMONITIO TYPOGRAPIII VENETI 

I. Ciim cx Veiiciis piiilis iiiiilia Eeclesix Palium 

Opera in Iiiceni liacicnns edita sint, et alia prope- 

dicni siiiledenila, opera; prelium diixi aliqiia e nico 

ctiam lypograpliio publici juris faccre ; priiiHiinqiie 

divi Petii Damiaiii scripta delcgi, fortasse sacrarum 

liltcrariiiu sludiosis graliora, uipote doctissiuii di- 

scrtissiiiiique viri, (|ui sa.'C!ili sui facile piinceps jiire 

sil censemlus. Oiiinium piiiuus, qui non alisqiic cura 

• etsudore li;ec sancti Petri Opera in unum quasi cor- 

pns collegeril, cl iu quatnor distribuerit volumina, 

fuil vir clarissiuuis D. Coiistantiiiiis Cajeianuse Sy- 

racusa , abbas congrcgaiionis Casiiicnsis ordinis 

~S. Benedicli, qiii Rouiain ad hunc laborcm acrius 

proinovenduni a Clemenic VIU sumuio ponlificecst 

accersitus, ut lestalur Pauliis papa V, P. M. sua in 

cpislola, qu;c e Romana,ul)i taiiluin cxstal, editioiie, 

iiic eiliiljclur. Qualuor ha;c volumiiia, scu poiius 

lunii, iicwi iisdeui lypis ac tenipore liiceni aspexere. 

Prior eiiini tomus, qui Epislolarum libros ocio com- 

piectitiir, editus fuit anno IGOo ex Aloysii Zanctti 

lypograpbia. Aiiiio iiide 1608 prodiit alier typis 

Guillclnii Faccioli, ac Sermones de sanctis, sanctorutn- 

que Ilislorias comprebendit. Tertius vero Mascardi 

prelis anno 1015 impressus fuit in quo Moralia, 

Theotogica, ac diversorum argumenlorum Opuscula 

coiiliiiientur. Ac dcnique poslremus anno lantum 

1640 juris publici fiiit factus parilcr Ronuc, siciit ct 

tres alii, ac pias qiidsdam ornliones, et diversi gcneris 

tneira et rliytlimos piofert alque Uibano Vlll pont. 

iiiax. ab ipso Cajelano inscriptus fuit. Anno 1010 

loiiius prinuis, qui epislolas conlinet, cx ofllcina 

Nivelliana Luteiiie Parisiorum in lucem prodiit 

apud Scbastianuiii Cramoisy, sub quarli fornia. 

Aiino 10-23 Lugdiiiii tres prinii tomi in folio impressi 

fueriint, de qiia edilione loquitur Labbeus toin. II, 

pag. 201. Atuniversa S. Petri Opera quatiior lomis 

di>tincta Parisiis apiid Caroliim Cliostilaiu anno 

16i2 ediia fucrunt : etdemuin iisdciii forma ct loco 

l\-.iHoi. CXIJV. 

EOmONIS ANM MDCCXLIU. 

A apud iEgydiuni Tompere auno 1063 denuo iccusa. 

II. M barum editionum tioriiiani piiblicani lucem 

aspicit et mca, qua; omniiim judicio eo aGCiiraiioi 

crii.quo eicx utraqiie, Roniana iienipc et.Parisieiisi, 

conficietur, et plures insnper additiones suscipiel. 

Eniinvero, iil singulalim deunoqiioque loino loqiiar, 

post Cajetaiiiad Pauliim V, P. M epistolani, iit supra 

dictuin cst, ac ejiisdem poiitificis lespoiisionem, ex- 

Iiibetur Disscrlaiio viri lunge celebcriinii Guidonis 

Graiidii De instituto Camalditlensi S. 1'etri Dainiai,], 

Lucae vnlgata aiino 1707, typls Marescandoli , cuiii 

aliis tribus Dissertntionibus Cainnidulensibus; inde- 

que Commentnrius pra^vius ad Vitnm S. Petri Da- 

jniani conciiinains a Godffrido Hciiscbenio S. J. ct 

jam in Februario Bollandiano ediiiis, uiia cuiii ad- 

B nolationibus ejusdem ad ipsiiis S. Pctri Vitam a 

S. Joaniie Laiidcnsi conscriptain. Mox seipiitnr jpsa 

Vita ; ct postea series teslimoiiioriim lum veierun!, 

cum receniiorum auclorum coucinne collccia a Ca- 

jelano. Quo loco obiier animadvcrlo S. Pctruni Ba- 

viiani, ceque aiqiie Damianum posse apiicllari, iit 

Sirinondus in ejus Anlirrelliico I, p. ii, cap. 6, ad- 

versiis Petrnm Aiirelium pioprgnai. Deinum episin- 

1» ipsae saneli Palris apparent, quse eunidem leucnt 

ordinem, quein illis dedit Cajelanus, furtassc qiiif, 

sic Jispoiitas invenit in mss. codicibus, ciim lamcn 

fateiulum sit tcmporum rationein iii iis miuiine ob- 

servari. Pars cpislolic 12, lib. i, pag. 6, ad Alexan- 

druni JI script*, non seiiiel lucem aspexit sub cu- 

jiisdam opusculi litulo De correctione ejmcopi el pnna\ 

C et pnrcipue apud Goldastiiui in lom. 11 (ahns III), 

pag. 42, De monarchia imperii , ut adnotat cl. Joanins 

Albertiis Fabricius in Bibliolheca Lntina mcdia; cl 

infiinK atatis, edita Hamburgi anno 173

S. rETRUS DAMl.VNLS S. R. E. C.\RD1NAUS. 

..iliini. OiiainiiuiriiiKC ex iisilcin cpislolis , iil- A i^. /ii /'«'o S. .V/ro/fti liio f! Dccoinbris. 

polc prolixioros, vci iiiajmis inoincnli , in loiniini 

tiTUiiin icjccl;c fiieiunl siil) upuiculontm iioiniiic ; 

;iU;inien, ne coiifiisionoin lin;o scinolio iiigcrcrcl, ail 

li)o;\sna, nl)i exsUirc (lol)oionl,pramonenlnilccluris, 

cl iiiiligilaliir lociis ulii e;is qiisr;inl. Poslrcin;! epi- 

slol;i, 1111.-11» niorienli cniJam D. Pctrus conscripsil, 

Ecclesia cti;iminini iii Rilunli Romano pro lerlia ora- 

lione in niorieiilium aiiim;c commciulalionc nliiiii-, 

ul auiinadvertnnt Gavaiitns iu Rubr. Missfilis, el Rre- 

viiirii Romctni scct. 9, cap. 5, nuni. i, el IJaniasl- 

iliis iii Comiiieulinio ad Rilunl. Roman. Cajctaiiiis 

caiii eiliilit inilio toiiii lerlii Operiiin ; ac iii Nivcl- 

liaiia cilitione cpislolariim Damiani dcsiilcralnr, 

quia tertins laiulaliis toimis publica lucc iioiuliiin 

tiiiic (loiirttiis fiierat. Notulac ct oliscrvatinncs C;ije- B 

lani ailjioiiintnr, docla; ac vcram et orlliodovaiM 

doctriiiam sapienlcs, cpiidquid in opposilnni lihteret 

Gaspar Zieglerus in Sidirolizo ecclesiaslico , edilo 

\Yilembcrg;e aiino 1C7-2 ; cap. 2, a § 7 us(Hic ad 

8 IC, nt«cril)it Armellinus in Ribliollieca Casineiisi, 

pag. 125, ad C;ijolani Elogium. 

111. l;i*eoundo auiem tomo primiim locunitencnt 

scriiiones, qni tainen non omiies Petriim Daniiani 

auoioreTii lialicnt ; qiia in re certe Cajclanns, vir 

celeroqnin eriidiiione pr.cstaiitissimus, el de Da- 

iniaiii Opcruiii oecononiia optiine raerilus, valdelial- 

luoiuatus est : eteniin novemdecini ej iis Nicolao 

Clinvvallensi nionacho, el divi Bcrnardi abbalis 

noiario, se» anianuensi, utpote suo vero legitimoque 

IC. Iii ViyiHa Naliviliilis Domini die 21 cjiisdcm. 

Ili qiiatuor |)osirenii scrniones inscruiitiir operibiif 

divi Bcriiardi iii antiqiiis cditionibiis; qiioriiin pri- 

iinis, iiempc ille S. Marlini, iiiinquam ascribi pnto- 

r:it Pctro Damiani, scd liomiiii G:illo qiii se prodit 

liisce verbis : Clemenlia diviniUiliii et regib-tis c.l re.gno 

noslro providil misericoritiler, clc. 

17./» Nalivilnlc Domini. Cajclaiins liiiiic nostri 

Pctri Damiaiii scTmoncin noii liiissc agnovit, cui ta- 

iiicii tribiiendiis csscl ignoravit ; iiiliiloininiis dnbio 

procul Nioolao Clar;rvallcnsi csl adjiidicaniliis. 

18. In fesio S. Sleplimii, dic 2C Soplemliris. F.t 

liic inier Bernardiiios sernioncs aliqiiando ruit ro- 

ccnsitiis. 

19. In Dedicalione ccclesia-. Qiii inter eilitos in 

lioc tomo priinuni locuiii tcnct. 

lli, inqiiam, serinoiies ad Nicol.ium spcctanl, qiii, 

irtscribit llabilloiiius iii secunda parte Pra'fiilionis 

in loino III Operum divi Rernnrdi, ex Arrcmareiisi 

Clanvvallensis moiiaclr.is factiis a divo Bernardo ut 

noiarius adhibilns fiiit. Saiicti viri bcnevolciiliu 

fruebatiir, aliisqiie doclrina et sanciitale conspionis, 

cl pnecipiie Pctro Venerabili Cliiiiiaci abliati cli;i- 

rus erat ; niiserabilitcr tamenabordine dcfecit, qiiain 

dcreotionem aii nnqiiam serio eniendavcrit V. cl. 

M:ibill«iiiiis aliiqiie dnbitant : nihilominus sat claris 

argumcntis animadvcrtit doctiss. iilartene iii /'/a'- 

fal. lom. I Collecl. Veter. Scriptor. et Monutn. ip- 

si«n ad .\rreinavcnse pristiniim coenobiiim suuiii ic- 

aiiclorisuiilrestitiieiidi.,Eiiseriesscrinoiium Nicolai . C vasnm luisse, ac indc inultum ibi coiillasse iionicn. 

1. Scriiio iii feslo S. Renedicli iibbalis, die 21 

Martii. 

2. In Adveniu Domini, de beata Maria, qni in fe- 

sto Annunlialionis ejnsdeiu Virginis collocatns cst, 

liic 23 ejusdcm mensis 

5. In Nalivilate S. Joannis BapiislK, die 2.4 Jii- 

i. In fesio S. Peiri ad Vincula qni absohite de 

S. Petro inscriplns est, 29 ejusdem meiisis. 

5. De SS. Aposlolis Pelro el Paulo, codein die. 

G. De S. Maria M agdalena {V\>i 22 Julii. 

7. De Assumplione beaue Marice Virginis die 25 

Augusli. 

8. De S. Viciore die I Septenibris. Circa quem ta- 

iiien obscrvaiidum est, paragraphum priinum, qui D ciliset Posscvinus. 

incipit ; Ilic ille magnus, desinitque redolere, siiper- 

additiim fuisse ab aliqno fortasse amaiiuciisi ; nain 

iste S. Victoris sermo, iii Biblioilieca veierum Pa- 

irumordinis Cislerciensis, ubi hujusNicolai scrino- 

iics exsiant, incipit a secundo lanluin paragraplio, 

iiempe ab illis vcrbis : Ad manum est, etc. 

9. /n NaiiviUiie B. V. .Vdiiii', die 8 ejusdem. 

10. /» Exallalione S. Cntcis dic 14 ejusdem. 

H. In feslo SS. angelorum, cui titulus est De 

S. Micliaele arcliamjclo, die 29 ejusdem. 

12. In festo Oinniitm Sanclorum, die 1 Novembris. 

13. In festo S. Martini, die 11 ejusdem. 

14. In festo S. Andrea: dic 50 cjusdcm. 

cl principuiii, episcopornm ac summorum eiiaiii 

pontificiim aiiimos dcvinxisse. Pra;ter lios scrmo- 

nes exslal Nicolai Episiolarttm liber in Bibliollieca 

SS. Patruin editionis Lugdunensis anno 1G77, toui. 

XXI, pag. 517, et alias Nicolai biiias cpislolas iiiniquam 

editas piolulit V. cl. Baluzius tom. 11 .^liscel- 

laneontm. 

IV. Sed nt ad sermones Damiaiii reveiiamur, 

plures jaiii cditi fuerant a Surio, iiiter qiios eiiuir.e- 

rat Vossins, pag. 118 De liisloricis L«(inis,seriiioiics 

de SS. Elcuchadio, Beiiedicto, Gcorgk), Maroo, Vi- 

lidc cl Valeiia, Aiilhimo, Apollinare, Cassiano, Fi- 

dele, NicolaOjBarbatiano, Odilone, Mauro, Koinnaldo, 

Rodulpho, et Doniinico Loricato. Al pliires alios rc- 

Porro sub Pelri Dainiani iiomine sermones quinqne 

in Oralionem Doininicam vnlgiivit cl. Daelierius 

toni. VIII S/)ic)7

\z PROLEGOMENA. — EDITORIS VE.NETl ADMOMTIO. iii 

exscripta, ciii iii pr;csenli editionc stibnectinms ad- \ Pncter ca argiiincnia qiia; saiictiis iwster scripinr 

iiotatioiies V. cl. AndrcM Dusclicnii, iil exstaiit in 

Jatidata Dibliolheca Cluniacensi, et alias rcccntcs 

anonymi viri, a qiio eas el scqiientes inca ciira iin- 

in medium profert circa qiiMslioncm eur S. Paiilu.s 

aposlolus ad dcxtcram, ad Lcvam autein S. IVtius 

collocalur, alia videri possunt apud Molanum iii 

peiravi, ciini jam liujus tomi editio valde profccis- Ilistor. sacrar. Imaginum, II, iC); 111,24; Allatium 

set. Sequjiur Historia seu Viia S. Maun cpiscopi De conseiisu utiiusque Ecclesia;, lih. i, c. (i; Macros 

Caesenatis, cuin iiotis cl. V. Joanriis Bollandi cx fratrcs in //("ero/e.tifo ad vocem Bulla ; Vagiiim ad 

loino II Januarii. Tertio S. Itoinunldi Viln, jam sue- aiiiium 49, n. 5; Pjpebrociiium in Paralipomeiiis ad 

pius excusa, sed niodo prodil cuni nolis cjusdem Propila-um ad Acla SS. Maii, etc. Qiiadragesimuin 

anonymi. Qiiarto Vila; sanciorum liodulphiel Domi- lcrliiim disserit de laude Flagelloruiii el discipHiia-. 

nici Loriculi, quibus subjiciuntur ipsins anoiiymi Jacobiis Boileau Galliis iii IHstoria flagellantium, 

adnotationes. Quiiito, Passio SS. Florce et Luciilai Latine primum Parisiis aiino 1700 edita, deiiidc 

cum notis eruditiss. Guillelmi Cuperi, quac exsiaiit 

in tomo VII Julii BoUandiani. Verum animadverteii- 

etiara Gallice, cap. 7, ncgai aiite Petriim noslrum 

Damianum in Ecclesia morein viguisse poeiiiieiiti;c 

dum liic est, capitis postrenli, qiiod de eorum cor- causa seipsuin flagris co. cidendi. Verum cuin 

porum translatione agit, noii fuisse indubitatum au- B ronio ad anniini I05(!, n. S, tom. XI, si liu 

B.;- 

ctorem Petruni Damiani, cum iii eo ingens anacbro- 

iiismus depreliendatiir. Videatur liac super re Cn- 

peri Commentarius in laudato tomo Bollandiano. 

Dcmum bubelur postremo in loco Exposilio visionum 

SS. Mariani lecloris et Jacobi diaconi ab ipso Petio 

Damiaiii, dum prioris S. Crucis Fontis-.Avellaiia: 

iiiiiiierefungerelur,conscripta, quam Surius tomolll 

suaj CoUeciionis inseruit, el Cajelanus exlra lociim 

suum edidit. 

VL Terliiis tomus sexaginta diversorum argu- 

ir.entorum Opuscula profert. lii bis quarlum esl Dis- 

ceplatio sijnodalis de poMificis eleclione, aiino '.0U2 

inissa ad concilium Osboricnse, vnlgo di Osbori in 

Alemaiiiiia, a quo Alexandri 1! P. M. electio confirmaia 

fuit, atqueCadalouGpseudo-pontifex rejeclus. Golda- 

stusilludetiamexbibetint. II (al. III) Monarchia iin- 

perii, pag. 45. Sextum esl liber qiii appellatur Gra- 

lissiinus, et de institulionibus ecclesiaslicis agit. 

Lucem priinum aspexit Colonia; anno 1556, in vo- 

liiiniiie quodam in 8, ubi el sermones de excellenua 

S. Joannis Baplislai (qui in li:ic nostra editioiic in 

loin. 11, pag. 116, collocati cernuntur) una ciim li- 

bro S. Prosperi Ds vita conlemplaliva paritcr inscrii 

fuere. Itcrum etiam in Belgio fuit cxcusuin hoc 

opiiscnlum cuiii aliis ejusdem argnmcnli libris. 

Octavum agit de parenleUc gradibus, el de gradibus 

consanguinitulis. Videsis Bencdicti Picteti Historiam 

luntarioe Hageliationis ciini auctorein cognoscere 

non velimus, propagatorein tamen fuisse, et adver- 

sus inipiignanles propiignatorem, profecto non cst 

dubitandum. Demum qiiiiKniagcsiniiim seciindum 

de bono religiosi stalus scriiionem li;ibet. Circa boc- 

cc opusculum ubi de variorum aiiimantiiim iropo- 

logia disseritur, legi possiiiit Physiologium Epiphanii 

Coiistantis in Cypro episcopi, lom. U Oper. et opu- 

sculiim De bestiis, quod iiiier opera Hiigonis de S. 

Victore locum habet tom. il, quanqiiainV)liiis iiu- 

goni de Folietto sit tribiiendiiin. Hoc Damiani opu- 

scuhim imiialus est Ilugo, quisqiiis sit, miiliaqiie ab 

ipso excerpsit. 

VII. Poslremus denique toinus , ncmpe qnarius, 

oraliones , precesve, hymnos, lecliones, missas, respon- 

tiones, .-itquc carmina primo loco coinplcctiliir. 

liymnoriim aliquot dociissimus ac ven. cardinalis 

Thomasius clcricus regulaiis in Ilynmario ad c;i[ccm 

sui Psalterii publira luce deiiuo doiiavit. Iude 

scquiiiitur Collecianea in Vetus Teslainentum c.x 

cpistoiis opusculisque Petri Damiani a nioiiacho 

ejus discipulo excerjita, et ad Dainianiim divi Peiri 

cx fratrc ncpolem missa, ab queni ad eodeni S. Pc-- 

tro opuscuhim 47 esi in.scriptiim. Cl. Gramiiiis iii 

sua Dissertatione, qua; bic exhibetur, cap. 1, n. 5, 

Damianum S. R. E. cardinalem a S. Gregorio Vll 

P. M. creatum fuisse satiscruditc probare coiiten- 

sacuii XI , pag. 636 et seqq. Undecimum nuiicudit. Ultimo loco liegulam Canonicorum Rcijulurium 

jiatiir Domiiius vobiscum, qiiia in eo de dicta parti- Pctri ^ de Honestis e Ravenna inserere placiiit Caie 

cula, et de alia Jube, domne, benedicere tractalionein 

eruditissiine inslituit. Primoeditum est aniio 1549, 

apud Joannem Cochleum in Spcculo antiqua: devo- 

(io»is ciiromissam, Moguntise in fol. pag. 145. Inde 

cuin eodcm Cochleo' Venetiis anno 1572 in 8, pag. 

98. Atipie iterum iiiter auctores De diviiiis officiis 

Rumae 1591 iii fol. De Bonifacii papaj IV Decietn, 

quod ad calcem opusculi vicesimi octavi collocatum 

iiivisitur, videsis Franciscum Hallier circa fincm 

cjiis operis, cui titulus est : Defensio ecclesiasticui 

Ilierarchia: , Parisiis apiid Carohim Morellum an- 

110 1032 in 4, ubi ad pag. 781 longum siiper boc l)c- 

Ciclo cxhibet judicium. Tricesimum quintum opu- 

sciilum de picturls principum aposlolorum pertractat. 

tano, ulpote quaj ab aliquibus divo Pciro Damiani 

fuit adjudicata. Ipsorum nominis, patria: ac Imniilis 

subscriptionis Petri peccatoris xqiiivocatio crrandi 

occasionem facile praibere potuil. Vcruin iicino iioii 

vdiel nunquam ad Pelruni Daiiiiani, scd ad altcrum 

dc Honestis pertinere soluminodo possc, cum regu- 

la ipsa ad Paschalein JI,P. M. inseripla sit. qiiiqiie 

Pascbalis vicesimo septimo aiino posl Pctri Damiani 

obitum (quiannol072 conligit) ad Ecclesia; call.o- 

lic;c reginien fiiit evectus, ainio scilicct 1009. 

VIII. Tabulas tuni locorum sacra; Scriptura;, tiiiTi 

materiarum, qiia; in Parisiensi cdilione rcjecla; 

repcriuntur in postremo tomo , opcr.TC pretiiiin diixi 

du;is in parlcs dividere , ila ut (quod in noii Icvd

15 S. PETRLIS DAMIANUS S. R. E. CAUDINALIS. tO 

commuiluiii tilii ceilet) posl secuniluin toinmn f.icile A Q"* i" liibliotliecis fois.iii latcnl, coiiferrcnt ; nov;i, 

adinveiiies qiise ad duos priorcs tonios spectanl, el si quai forcnt, pioduccict, cl aiictioribus oliserva- 

poii quartiim qiiaj ad diios posierioie. En , icclor lionihus noiisque dilarct. Faleor eiiiin iionnulla d

17 

rROLfciGOMENA. — DK INSTITUTO CAMALDLL. 

GUIDONIS GRANDII 

CBEMONENglS ^BBATIS ORDINIS SA.NCTI BENEDICTI, CAMALDCLENSIS CONGREGATIONIS, 

DISSERTATIO 

DE S. PETRl DAMIANl ET AVELLANITARUM INSTITUTO CAMALDULEiNSI. 

CAPUT PRIMUM. 

Scojius, argHmentum et oCca-iio scribendi. 

SvNOPSiS. - Varii scriploriini fines : ex his qnis 

aiiclori proposiiiis? Nnm. l. Ejnsdem in Petniiii 

Diunianuni (iiliieia. 2. Q\irt'Slionis monienluni. 

5. Petri Daniiani elogiuni. 4. Avellaiiitaruni gloria 

ex l;Mila saiicloruin, ai(i;ic episcopoVum copia, ct 

(ariliiiaiilnis ex eodem inonasterio assniiiplis. 

5. Jacolii Ladercliii conaliis ad oinnes A.velianitas 

al) orilinc Cainaldulensi abslrajiendos. 6. A nobis 

(^jiis refulalionein jusie, ncccssario, ae modeste 

snscipiendam; ibid. Dealiis, (luae prodierunt 

advcrsiis Ladereliium ap(dogiis. 

DISSERTATIO. 

I. Qui viios sanctitate, doclrina, rebusve aliis pra;- 

daie geslis insignes, vel familix, vel patrix', vel 

ordiiii suo vindicare conanlur, diversis impelli ad 

Biribendum studiis eonsueveriuit : plerique iiimiruiK» 

ad ostentatioiiem gloria;, nonnulli veritatis amore, 

pancissimi nedificationis gratia id in se negotii susci- 

piuut. Ego veio, ut priinorum vanilatcm decliiBare 

pro viribus satago, ita zelum aliorum .'Einnlari, ac 

denique posteriorum friictum picesenti dissertatione 

consequi, summo animi ardore, desidero. Pelruw 

scilicei Damianum, el Avellanitas ca;ieros Canial- 

dulensis inslituli fuisse, adversus argninenla Jacobi 

Laderchii, congregationis Romani Oratorii presby- 

leri, ac nuperrimi Vita; ejnsdem Petri Daixiani 

scriptoris, ostendere in votis liabeo, tum ne qua 

ex parle veritati pra'judicium fiai, tum niaiiinie, ut 

Camabliilenses nostri tantorum Patriuii, alqne an;e- 

cessorum se filios, ac successores agnoscere per- 

gani, neqiie se ab illorum iinitatione sejungcre 

audeant, quil)us communem, vel monasticam, rel 

eremiticam disciplinam ab eodem sanclissimn Paire 

Romualdo acceptani se derivasse gloriaiilur. Neqiie 

eiiim miniis ad nos, qiiain ad veieres Avellaniias 

pcninere videtiir gravis illa Petri Damiani adnio- 

nitio, qua Opiisc. suum 13 De ordiiie, el faculta- 

li!;ns Fontis Avellani S. doctor concliidit, videlicet 

Pudeat vos ab illorum nobililale fieri vivendo dege- 

ueres, qni facti estis habilaculo successores. 

II. llunc praisenli ilisserlationi scopnni pnelixum 

vulo, alque in buiie tolam ejusdein Iractalionis 

sericm uiiice dirigendam spero, si cieis favere voiis, 

el tenues conatus obsecundare, calamumqiie sibi 

consecratum regere non dedignabitur idem ipse 

dui pra;cipnuin liicnbrationi liuic aigumenium pra;- 

, : , 

A 

bct, B. Petrus Damiani, praecipuum ordiiiis nostri 

liiinen, el ornamentum : qiiemadmodnm, cjiis aris 

biimiliter advohilus, enixe deprecor. Nec cnim , 

iiisi proevia ejus patrocinii hivocaiioiie, ciijiis pi\e- 

sentiain toties niibi propitiam sensi, ad lioc seri- 

plionis genus animum appuli ; nec nisl e|usdem 

aiispiciis, tot inter varias occupaliones ab linjiis- 

modi sludiis maxime alienas, otiumqne diligeiiliori' 

haruin rerum indagini opportunnm miiiime relin- 

qncnles, apologiam hanc utcunque contexere, et ad 

umbilicum tandcm perducere ine posse eonlido. 

Pra)sertim cum ad quarlam hanc sladii milii pro- 

positi partem, viribus ex praecedenli cursii pene 

confectis, accedam, quam propterea ex integro 

deciirrere, lotamque perficere vix speraveriin, nisi 

B cjiisdem, cujus caiisa agiiur, S. doctoris auxilium 

ila jacentem animuni erigat, vigorem leiiovel, 

nervos restauret, niitanlem pedcni confirmet, ut 

ad optalam metain faeili et expedito grcssii per- 

lingam. 

III. Nj vero quis proposilam controversiam lcvio- 

ris fortasse momeiiii, ac niinimi poiidcris csse 

arhilretur, qnod miniis illi perspccta siiit Petri 

iiostri Daiuiani exiinia in Ecclesiam iiierila, ejiisqiie 

antccessonim ac successorum, qui iusigne Fonlis 

Avellaiii coenobium, atque hinc pendeiilia monasteria, 

nec non celeberrimam Sitriic ei-cmum 

aliasque cognatas solitudines illuslrarunl (omnes 

eiiim pariter hsec qua;stio langit, eademqne siiign- 

lorum «st raiio) prxclara; dotes a-lerna niemori» 

C digiuu summisqne laiidibiis efferemhe; ideo breveni 

in primis, ac veliili perfnnctoriam horum pariter, 

ct illius ideain pnemittendain censeo : lectoreuv 

niliiloiiiinus , pro pleniori Petri Dainiani nolitia, 

remittens ad doctissimos, el piissimos cardinales 

Baroiiiiim el Bellarmiiium, aliosqiie ecclesiastico.s 

scriptores, initio tomi I Operum ejusdein egregii 

doctoris a Conslanlino abhale Cajetano adductos, 

apnd quos freqiientissima ejns elogia occurrnni, 

nieritis lanien longe inferiora; quernadinodnni, ci 

ad nberiorcm Avellanitarum (Silriensium qiioqnc, 

et siniilium, quoruin permistas, atqne invicem iiisu- 

liili coinmiinione confusas laudes haudquaqiiaia 

distiiigno) cogniiionem snffitiet eruditi viri Ludo- 

vici Jtcobilli ircs tomos de SS. Unibrice prideni 

editos lcgendos proponere; iicc cniiii iniogiani 

,

S. PETRUS D.VMIANUS S. R. E. CARDINALIS. 20 

ipsorum liisUniam consciiljciulam iii me recipio, A D.Tiniamis Iiic siibsciiiitn& loijiuii' anno 1087, a[r.kl 

soil eorum, ei Camaldnlensium institiili cogiialio- 

iicm duiilaxal domonslrandam assuino. 

IV, Fiiit sane B. Pelnis Damiaiii vii' sni sicculi 

loiige doclissimus, saiiclimonia et auctorilate prae- 

ilitus sifignlari; ciijus si eloqueniiani spectes, Gre- 

giirio proximnm : si zeliim considcrcs, parem llie- 

ronymo ; si vitx' ausloriialem ac dilataiuUc ercmiiicaj 

disciplime stiidiiiiu allcndas, siiuileiu Roiniialdo 

nierilo dixeiis. Qiiem e solitiulinis lalebris ad 

Roiiiaiiam purpiiram, et Osliensis Ecclei.i;c priuci- 

palum sola virtus evcxit, spectatissiina priidoutia 

(tiQicilliiiiis poiilinciis legatlonihiis olienndis adino- 

vil; pioliaia linmililas e sumnio dignitatis fastigio 

ad eieiiii sqiialoreni reduxit. Cujiis douiqne encouiia 

Ugliellum tom. YII iii Append. tnni 111 aj ep:sc. 

Floront.) et Cuilmtimlus episcopiis Avcrsanus (quem 

alii Sigismnndum nominanl, el Trillieiiiiiis qiiiilom 

inouaclium S. Crucis Leiifridi crcilidit, Arnoldiis 

autem Wion S. Crucis Fontis .\vellaui fuisse scribil, 

ac Trilliemiiim Kquivoco moiiasterii iinmine ilece- 

pium piilat, Jacobillus vero ex ccsuobio Lciifridiano 

ad Avellanense, fama sanctiialis B. Lodul|ilii ille- 

cium, transisse cnntcndit, electum voro cardinalom 

ox bililiotlieca Palruni iii Oporibus scriploiiim s;b- 

culi XI, pag. 4C9, toin. XVII, et apiid rglielliiin in 

episcopis Aversanis et Guillelmum Cavenm Ilist. 

liiter. ad an. 1060 conslat) ac demuni Cebiosus 

cpiscopusCaesenas(qui cx.Avellanae coenobio Roinam 

is solus igiiorare poiest, qui ejus Vitam, Opusciila, B yocatus, ibidem abbas S. Alexii, lum cpiscopus, ac 

Miraoula non legerit : qiii lol per ipsum prsclare 

ad diviuum culluni promovcndum iiisliluta, alqiie 

ab universa Ecdesii recepla, nou espeiiderit : qui 

deniquo uoii audiorit, qiianlo in prelio apiul oiiiues 

Homanos pontifices, quibuscum, et aniequos vixil, 

liabitiis fiieril; ex qnibiis Alexandri II oiaculum 

referrc suflicia!, qui in litlcris ad Galliariim pirc- 

sules boc de illo vivenle magnilicum edidit lestiiiio- 

iiiuin : 1 Talein vobis virum desiinare curavinms, 

qiio niinirura, post nos, m;ijor in Romana Ecclesia 

aucioritas noii babelur : Pelrum videlicet Daniia- 

iiiim Osiiensein episcopum, qui nimiriim, el nostor 

est oculus, el apostoIicK sedis immobile firma- 

inenlum. 

cardinalis, nec non Dalmati;c, et ScIavoni;e logaiiis 

a Gregorio VII est conslilulus, ox Ughello, Jacobillo, 

ct Ciacouio) qiiibus quasi qiialiior purpiireis gemmis 

Avelhinensis crucis di;idema illuslratiir. 

Vi. Tot igitar, ac tauins viros, jurene ex aliio 

Camalduleiisium expunxorit Jacobus Ladercbiiis 

{Viliv S. Pelii Diimititii loiu. 1, lil). i, cap. 8) hac 

quaria dissertationedisquiienduni est; qiioJ quidem 

citra ejus oirensionem aggrcJi me posse conteiulo : 

an ct sperare liceai, ignoro; quantuiuviseiiim causac 

nicaj seqiiilati satis confidam, non milii lamcn usqiic 

adeo blaiidiri veliin, ut me ab illo miiius habenduiii, 

qnam pro Iiominis ausiin coiisueluJine pollicoii. 

Quo res cunque caJat, luilii abiiiiJe sufficiet, qiiod 

V. Quod attinet ad reliquos Petri Damiani con- '-' jusl;e in primis caus;e defensionem susceperi 

cellitas, ejusdeinque instiluti sectalores, tol ac tales 

ii iiiimerautiir, nl prodigio simile sit, poluisse omnes 

ab uno illo Avellancnsi asceterioprodire : nec facile 

aliud (si unum, vel aUerum ex primariis ordinuja 

capitibus excipias) mouasierium reperire erit, quod 

tatn illusiribus sanctimonia, et dignitate ecclesia- 

stica viris fuerit insignituin. Namsiipra quadraginla 

luoiiachos ha;e una solitudo ad coelestein patriam 

iransmisit, quoruni nomina inler sanclorum, ac 

beatorum lastos, postororura veueratinni sunt con- 

secrala ; totidcinqiie circiter variarum urbiuin cpi- 

scopi cx ejus clausiris assumpli recensentur : e 

qiiilins quatuor iii S. R. E. cardinalium scnatiira. 

et nccessario susccpcrim , et inlra inculpala; tutola; 

limiies mc coniinuerim, quos etsi excederem, ejus 

provocaiioiii dandum esset, qui prior iiullaqiie in re a 

nostris lacessilus, ordinem oirondit, Petrum Daiiiia- 

niim, integramquesanciorumcohorlem ex ejusFastis 

delerc, atque eradere, adooque piaecipnam ejiis glo- 

riam subveriere, ac dccus omiie pcssiiudare conatiis. 

QiioJquidempr;vjudiciuin, utnos, dobila iiioderaliouc 

seivata, tolcravimiis; ila a.'quiiiii fuerit, illiim pari 

jure modoque nobiscum agcre, iicc giavalim forro, 

quod Camaldulense Petri Damiaui inslitiitiim, pra;- 

senli dissertatione, tum propriis argumonlis as- 

trucre, luiii a singulis ejus scrupiilis, olijeclisque 

pro siiis mcriiis, cooptaii nuiiieraiitiir, neinpo is, „ viiidicare niiamur, ut sarla , leciaque sil 

tle qiio pi;ccipiie loquiunir, Pelriis Dantintii Ostiensis 

episcopiis, et Damianus ex Rodolinda sorore S. do- 

cloris iicpos (ciijus ipsc incininil tom. 1, lib. ii, 

cp. II, cl lib. VI, episl. 5, 2, 22, 29, ac toin. IV, 

cariniiie 219, ad (|ueni inscripla sunt Collectauea 

ex opcriliiis Potri Damiani, ejus Operum toni. IV, 

ciijiis ct meiiiiiiit S. Brunus episcopus Signinus iii 

Coiniiiciit. supor Isaiaiii : fuisse aiileiii a Gregorio VII 

iii aviiiiciili iiioiiioriaiii, cardinalein crealuin, palcl 

cx Rogerio sciiplore Vila; S. Aiiselini Liicensis 

episcopi, iit nutat Conslautimis Cajelanus prxl. in 

dd. Collectanea , et confirmatur ex insirumento 

concordiae iiiler pr;epositum ccclesia; Florentina;, 

et abbalom S. Miuiatis, cui inicr alios cardinales 

religioiiis gloria qu;iB in Petro Damiano, ojiiS'|'.ie 

scctatoribus celcberrimis polissimum emicat, utqtie 

lol illuslrium scriplorum, qui nobiscum seuliuiil, 

summoninique etiam ponlificum (qiios c. 6, niini. 19, 

cilabimus) ac sacra; Rituum congrcgationis, (pix 

Pelri Damiani ad diem 22 Febriuirii, ac Doininioi 

Loricati ejus discipuli ad 11 Oclobris, officia ordiiii 

iioslio rccitanda indulsit, prudentissiinum 'udicium, 

uiio eodemque operc propiigncmns. 

VII. Et quamvis dum lisec siib prelo cssent, bre- 

vis apologia llalico soimone scripla piodicri!, pro 

S. Pelio Damiaiio, adversum eumdeiii Ladcicliiiiiu 

Camalduleiisibiis vindicando, aucloro Philipiio M.nia 

M.icohiaieia ereuiita Cam.ildulensi congrigatiouis

21 

PKOLEGOMENA. — DE INSTiTlJTO CAMALOLL. 

Mi)iiiif r.oionac, qiii se piiiiiiiiii oinniiim Pclii Da- A Uii' illnm noblli sliipc progeiiiliim ,'iti]iie icligiosuin 

iiiiani vindiccm, p;ig. 9, aibilialus est (qiiasi unus 

ipse, CKteris coiisopitis, ad oriiiiiis loliiis propii- 

gnationem evigil;issci) qiiod ignoraret, liaiic ab aliis 

proviiiciam duiliim occiipatam , ex quibiis auctor 

Dialogi Sejanum iiiter ct Riiflrmuni id lepidc, sed 

iiervose jam pra;sliiit; iit iiibil dicani de piaeseiiti 

Oisscrlatioiie lunc ediiioni proxima, quseque si aut 

Iribus folioiis (iit Macbiarelli Apologia) comprebeudi 

poiuisset, aiit reliquas, quibus conjungenda erat, 

noii exspeciassel, utique auctoris biijus non opciam 

modo, scd votum, et cogilationem prseveiiire dc- 

buerat , quamvis , inquam , Maccbiarelli Apologia 

nosiram banc disserlalionem prsecesscrii, seque ac 

Scjaiii ct Uufiiiii Dialogiis jajn cilaliis, iiibiloininiis 

fuissc. De eo exslat elogium bujuscemodi : Aiiiio 

1000, coeptum est wdificium eremi Avellnna'. suli 

Catria a Candulpho, sive Ludul|iho, simpliciter ca- 

pella et casula ad Ariaiiorum scctam fugiendam. 

Verum eninivero cum Ariana pesiis , qiiai Eocle- 

siam Chrisli annum circiier 320 iabefaclare cffipil, 

janipridem ante annum millesimiim exstiiicta fiie- 

ril, nos eam sedificaiionem loiige antc lempora 

sancti Patris RomuaUli factam fuisse nihil amb!~ 

gimiis. » 

\\. Tiim sic proseqiiitiir : « Porro Ludulpliiis, 

sive persecuiores fugiens , sive percgrinalionera 

cum qiiodam suo fido sorio obiens.ubiciinque per 

silvas et valles locum ercmiticae vit;B idoneum in- 

hauil iia argumcnlum cxbaustiim video, ut mca! B venirct, dubius erat an ibi sisterel el peregriiianJi 

pariter hicubrationi iclicius locus non sit , licet 

iiiiilla fiilura sinl iiiilii cum illo, el cum pra;diclo 

dialogista, necessaria conimunia, in ejusdem siqiii- 

(lcm causaj prxsidio laboraniibus non possunt non 

cadem occuriere argumenia, ex iisdem sedibus 

deducla , esedemqiie rationes ex iisdem foniibus 

derivatse. Quod qiiidem veritatis indiciiim pr;«sumi 

dehet, plures enim, qui e diversis loii.goqi.ie iutcr- 

v^llo dissitis rigionibus sciibeiites. sua invicem 

studia nmi comniiinicaverint, non posseiit simul in 

iisdem ferme priiicipiis convenire, nisi veritalis 

uiiitas, et constantia, qiia; simili ubique voce loqiii- 

lur, senientiariim verborunique consensuiii ab IHo- 

fineni faceret. Cum vero nullibi viam obfirmare 

posse videretur, contigii illum per Apennini jiiga 

iter facientem, ad locum quemdam amoenum ar- 

cuata; vallis, qiiae sila est inter densissimas silvas 

inter iiiontem Catri.Tet Coriii, descendere. Ubi diini 

sisteret, pliis solilo laboris ilinere faligaliis, ad 

fonteni, qui pluriinus ad radiccs Avellanarum ar- 

borum scaturiebal, et sunipto cibo. cum iioiinih'1 

somiii capere cospisset, vox coelitiis ad illiim biijiis- 

modi facta esl : Ludulpbe, hic tibi habitalio paiata, 

jam tandem labori ilineris parce. Qui surgcjis, Deo 

gralias agens, capollam et casubiiii, ut dicliim esi, 

iiiibi ad honorem sancti Aiidrc» aposloli piiiimm 

niiii quolibet cxtorqucret. 

CAPUT n. 

posuit, inditumque loco est iionieii Fonlis Avcllaiil 

^ a fonle memorato, usqiic in bodiernum dicm. Porro 

Arelliinensis eremi exordium, ei iiisiituiio a S. P. 

RomuaUlo dependens. 

Liidulpbns, aliqiiandiu degens qiiasi incognitus, a 

pastoribus prodiius est, et ad episcopalem caibe- 

SvNOpsis. — Avellanae origo ex Fortunio, niim. 1 et 

2. In ejiis narralionem animadvorsio, 3. Moiiasle- 

(Iram Eugiibin;e Ecclesise, in ciijiis dicecesi locus 

est, allractus deinde omnino inviius. Qiiamobrem 

riiim Avellaiue circa amuiiii Christi millesimiiin 

iiisLitulu;n oslenditiir, i. An B. Ludulpbiis loci 

aiiclor Arianos fiigerel ? 5. S. Romualdum, etiam 

Mabilloiiii leslimonro, apud Avellanam babilasse, 

U. Ejiis habilationem apiid Catriam de Silria 

creniiis sua Avellana, ob freqiienliam discipiiloriiia 

iii celebre coenobium versa, quod propler aucioris 

iiicrcdibilem coliiniba! siiiiplicitatem, tiiiilo ordiiiis 

Columba! insigniuiin, ilUim vel usque ad tcmpora 

e\poneinlam non csse, 7. Ex ipsiiis Fortiiiiii priiicipiis 

AveUaii;ie iiislituiionem D. RomuaUlo tribueiulam, 

8. ThomsB Minii in eaindem senteiiiiam 

siilfragiiiin, 9. Luilovici .lacobilli aucloritate iiiem 

Daiiibis pocta; Elrusci relimiit, i elc. 

III. lii qua narratione primo advcrlendum occiirril 

niniis inconsulte a Fortunio veliii iiuUibiiim siip- 

coiiUruialur, 10. llem Jiilii Ambrosii Liiceiilii calpoiii qiioil Avellanensis ereiiii institulio S. Romualdi 

ciilo e:ideni veritas niuiiitur, 11. Certior aiini 

leiniioribiis longe anterior fueril, ex quo epigraphe 

delenniiKitio, ,...„, qiio ,,..„ Iiaic ..„.,. coiiligerint, 

.o„...... 12 

I. INunc 

aliiiis repele 

dreae (nunc S. Crucis) Fontis Avellanse, ubi Petrus 

Daniianus, quemadmodum in ejus Vila ab Joaiine 

ipsius discipulo ac faiiiiliari edila, cap. 4, narraliir, 

nionasticuin schema iiuluit, institutio. Fortunius 

iioster Hist. Camald., parte ii, lib. v, cap. 5, de ca 

sic loquitur : « Qui de origine venerabilis eremi, 

seu coenobii Sanctse Crucis Avellanoe mentioncm 

faciunt, hi rem Ludulpbo, sive Candulpho ascribiiiit, 

2' 

S. PETUUS DAMIANUS S. H. E. CAIiDlNALIS 2.i 

s.icraiii Avcllaii;d Uoimini reveia conslniciam fuis- A VI. Seciiiiilo, iii cadeiii Fortiinii narratione oli- 

se, nec ad Arianonini sajcula ejiis inslilulionem 

rcfcrri possi^, conslal Uim ex ipso B. Ludiilplio il- 

lius eremi fund.itore. qiii anno 1009 ad Eiigiiliinmn 

episcopatmn rapius est, illiiiue aiino 1012 nnntium 

remitlens ail suani erenium reversus legiiur, ubi 

sanetissime obiit die 20 Januarii 10i7; tum ex 

cjusdem Ludiilplii discipulis, Juliano, qiii ereniuni 

iii absentia Ludulphi ab anno 1009 ad 1012 rexil, 

eideniqiie in episcopalu Eiiguliino succcdcns, die 7 

Maii 1032 c vivis excessii ; B. Ciiidone Aretino, qui 

anno 1022 suiim dc niusica Synlagina noviini Tlico- 

diildo Aretino cpiscopo dedicavii, el anno 1030 a 

B. Ludul|)lio iii coadjntorem, seu vicarium suum 

est cooptatus, cui eliam anno 1047 in prioraiu suc- 

servandum est prsctcrinissam ah ipso fuisse insi- 

sigliom circunistanliam, qiiam alii scriplores ex- 

prcssc noiant, neinpe Ludulplium limic ipsiusnict 

S. 1\ Bomnaldi fuisse discipnlum, ei al) ipso ereiui- 

Iic;c disciplina» legihus ciuditum; imo in ipsnmcl 

solitiidiiie, apiid Catriam Ludulplii ope cxcilala' 

S. P. Bomualdum commorassc, ut nanal Petrus 

ipsc Daiuiauus in Vita S. Bomualdi cap. 19, ibi : 

« Aliquaudo autem vir sanctus non longe mansit a 

Calria; t qui locus de habitatione apud Avellanam 

cxponitur a variis auctorihus, quos inter Ludovicus 

Jacobillus de sanctis Umbrix^ ac Joaiines Mabillo- 

nius prsfaiione ad s;tculum VI Bcnedictinum, ubi de 

Avcllanensi coenobio lisec habet : t Sub annum 

cessit, usqiiedum anno 1050, die 17 Maii, Deum B Cliristi millesiinum constriii coeplnm cst, nempc in 

adiit; B. Forti ercmita, qiii :inno 1030 se Liidulpho 

discipulum oblulil, et die 9 Maii 1040, ex hac luce 

inigravit, ut ejus lumiili vetus inscriplio in cathe- 

drali Eugiibina lestalur. Ut omitlam graves scri- 

plores conlcndere Pelruni Damianum, quinqnage- 

sinio post Avellanensis eremi instituiionem anno, 

se inibi divino servitio mancipasse ; qiiod utique 

falsum essel, nisi circa aiiiiim Christi inillcsimnm a 

B. Ludulpho posila venerabilis illius soliludinis ini- 

tla supponerenlur. 

V. Inlerim qnid sibi volueril clogii illius auctor, 

eiim dixit Ludulphum ad Arianorum sectam fugiendam 

sacellum illiid apnd Fontem Avellaiiae constru- 

xisse, liaud facile est divinare, nisi dicamus aliquas 

Umbria, dioecesi Eugubiiia, ad radices Montis Ca- 

Iri», ubi iiidem S. Bomualdus secessum habuil. » 

Ut alios minoris nominis, Portesanum, Crucettuui, 

etc, pra^tercam. 

VIL Quanquam vix teslibns opus est , ubi res 

ipsa loquitur, lum ex Avellanilarum inslituli cum 

Bomualdinis legibus convenientia, de qua infra 

uberius, tum quia aliler quam de Avellana; solilu- 

dine illa Calriensis habitalio Bomiialdi exponi ne- 

fjuit; opinio siquidem Fortunii , parte vii, lib. i, 

cap. 11, locnni illum de eremo Sitri;c interpreianlis, 

pugnare videtur cum Petri Damiani auctoritate, qni 

in Vila S. Bomiialdi, cap. 49, ila rcferl Bomualdum 

ad Sitriae soliliidineiii habilandam divertisse. 

Arianorum reliquias, et lum forlasse residuas, aut ^ quasi ibidcm anlea commoralus non essct, sed lo- 

denuo cxcilaias fuisse (ut nostro eliam sseculo hsc 

impietas renovata esl in Anglia polissimum, el Po- 

lonia per varios sectarios, Fanslum Socimim, Joannim 

Crellium, Brcnniom , Enicdiniim , Smalciiim , 

Schilchsingium, Oslorodum, el Christophorum San- 

dium), nam de Arianis veliit exslantibns loqui vide- 

tiir Petrus Damiani tom. IH, opiisc. vi, cap. 22, ihi : 

t Al conlra, Ariani, qui advcrsns Spiritus saneti 

divinitatem manifesta prorsus impietate coiinigiint, 

ad calholicam fidcm redeunles in malo accepli or- 

dinis persistere dignitate non possunl. Credunt 

eiiim, sicnl eorura sacrilega professio nianifesiai, 

quod Pater crealor sit, Filius crealura; Spiriium 

vero sanctum creaturam creaturse danmabiliier as- 

severant. > Sed et Arianonim meminit nl suo tem- 

pore existeTillum anonymus encoiiiiastcs Henrici IV, 

queni ex tomo I Colleclionis Frecheri addiicil Pa- 

piiis anno 1058, n. 5, aiit dcnique nisi clausulam 

lianc ita interpreiemur, ul significet, Ludulplium 

divino cultiii dcdilum, ut se ab Ariana siipersti- 

lione, a qua maxiine abborrebat, alienum ostende- 

rel, illo saccllo divinos Chrislo honores, dobitam- 

que S. Andreae cjus aposlolo vencrationein testatum 

esse. Quanqiiam opera; prcliiim non est ut in illiiis 

iuscriptionis expositionc immoreinur, cum adeo 

obscura; fidei sit ul a nemine propterea illam indi- 

cari, aut coinmendari vidcam, pra;lerquain a For- 

luiiio. et his, qui ab illo acceperunl. 

cuiffl ipsum tunc suis discipulis rcplere aggredere- 

tw. Ecce Damiani verba : < Postmodum vero Bo- 

mualdus, cum Appenninum desereret , monlem Si- 

trioe habitatiirus ascendit. Cavendiim aulem suni- 

raopere est ne quis, cum audierit quia vir sanctus 

tot loca mutaverit, pii operis pondus vitio levitaiis 

ascribat. Ha;c namqiie mutationum ejus caiisa 

procul dubio fuerat, qiiia ad venerabilem virum, 

ubicunqiie degcret, lurha hominum pene iniinmera- 

bilis conciirrebat. Batio ergo poscebal ul, cuni 

unius loci spatium plenum habitaloribus cerneret, 

illic priore constilulo , ad replcndum mox aliud 

festinaret. i Quod si Bomualdus dudum in Silria 

ercmiim condiderat, cum ad Catriam raorabatiir, 

ul docet Fortiinius, hx'c nova in Sitriam excursio 

non fuisset iiovx locoriim mutationi, scd veterum 

discipulorum visilationi ascrihenda , neqiie hac 

Damiani excusatione opiis erat , neque adducla 

freqnenti;c discipulorum causa proposilo ipso con- 

gruerel. Habilatio igitiir apiid Catriam , non de 

Sitria, qua; inde duolius niilliaribus ad Saxiferrali 

oppidiin^ rccedil, sed de Fontis Avellana; soliludine, 

qujc Catria" monlis latcri penilus adh;i;ret, cerlis- 

sime cst intelligenda. 

VIII. Nec duliitandum piilo, Fortuiiium ipsum id 

exprcsse concessurum, iiisi illiiis Arianonim fiigae 

Liidulpho ascripta; pra;concepta opinio, AvclIanK 

insliinlioncm ad lenipora Bomualilo anleriora rcfo-

23 

PROLEGOMENA. — DE INSTITUTO CAMALDUL. 

leiulam esse, persuasisset ; indcquc Romualdi liabi- A zione di quanto lio delio, cioc, clic il B. Lodolfo 

talionem apud Catiiam, de Avellanensi soliludine, 

dudum ab aliis monacliis occiipata, inlelligcndam 

iion esse, scd ad cremum Silrise detoiquendain, 

f;\lso arbitratus cssct. Nam is aliunde fatolur, Ro- 

mualdi s:t;ciiIo cxstructa ccBnobia ejusdein discipliiia 

pntissimum meriiissc, ait eniin part. i lib. i, cap. 

83 : « Porro taiil;i fuit dc sanclissimo Roniualdo in 

loia Europa opiiiio, nt vel nulluin siii teiiiporis coe- 

nobiuni, niilla ercmi solitudo, niilla dcnique rcligio- 

sariim personarum congrcgatio usquani gentiuin 

fuerii, qua; aut Roinualdum magistniin, et pairem 

iion babuerit, aiit coiisilium, missis legalionibus, 

non flagitaveril ab illo, qualiler conversari in saora 

miliiia deberet, el qualiler diabolicis impugnatio- 

fiisse discepolo dcl P. S. Roniua!:lo, e clie vivesse 

coii i sui disccpoli sotto lale protezione, si vede 

cliiaramente nella persona di Pictro Damiano, per 

quanto afrcrma il P. F. Paolo Morigia nella siia 

isloria dclle Rcligioni, dicendo, cbe Pictro Damiano 

fu inonaco C:iinaldolensc : el il niedemo teneva pa- 

pa Pio V il cbc viene confermalo dall' cssere slato 

delto Pietro Damiano .Tbbate, e superiore in piii 

monaslerii dell' ordine Camaldolese, come si dirt» 

iiella sua Vita. » De qno et nos cap. C nonnuUa di- 

cturi sunius. 

X. Idipsiim coiifirmat Ludovicus Jacobillus de 

SS. Unibria; toin. 111, pag. 524, diccns : « Molti 

veniiero a far penilenxa, e si aggregarono alla loro 

iiibiis resislere posset. j Quod prsescrtim de Avclla- B conipagiiia, fabricandovi un niiuiasiero pcr molii 

nciisi eremo, et quidem poliori jure, aflirmare dc- 

biierat, quDe neduin Romualdi teinpore, sed in ipsa 

llalia, inio in Umbria sub ipsius S. Patris oculis 

construeta est, nec nisi ab ipso vitoe cremiticae m:>- 

gno restaiiratorc Ronnialdo congriias ercmilice vi- 

veiidi legcs iicciperc polerat. 

IX. Ilinc Thonias Minius monaclius noster in sua 

Ilisioi-ia Camaldulensi, qua; in bibliotbeca Angelo- 

nini Floreniis nis. servaiur, ubi Forlunium (iion- 

niillis duntaxat locis correctis, et quibusdam ejiis 

omissionibus supplelis) vcrbalim italice reddit, ut 

jam dissert. i, cap. 1, niim. 6, monuimiis, Avella- 

nensis pariter ccenobii fiindationeiu, quam ex For- 

tunio supra, num. i, adduximus, sic iiiterprclalur, 

monaci, i quali il B. Lodolfo vi vcsti circa ranno' 

mille di N. S. e con facolta di papa Silvestro II. 

iiistitiil la congregazione di Fonte Avelbina, dellw 

aiico dolla Colomba, sotlo la rcgola di S. Beneiletlo, 

con alcune coslituzioni di S. Romualdo abbate, il 

quale sin dairanno 953, aveva fondalo T ordine 

Cainaldolese per i suoi monaci, et ereiniii, e viveva 

in qnesto tempo, i elc. Ibicc ibi, quibiis similia et 

alibi tradidit, qiiemadmodiim et ipsum Petnim Da- 

iniani iiiter Camaldulenscs alumnos absoluie re- 

poiiit, proeseriiin tom. II, ad diem 13 Julii in Vita S. 

Romualdi, pag. 52. 

XI. In eamdem sententiam afferrc jiivat qiiae re- 

verendissimus abbas Jiiliiis Ambrosiiis Liiccntiiis 

atqiie restituit, iit Rudiilphum Roinualdi fuisse di- C Cisterciensis, sacra; congr. Iiidicis consultor ad lioc 

scipulum, ab eoqiie vitae eremiticae praeceptis iinbulum 

tradat : ait cniin lib. viii, cap. 1 : « Colero, 

cbe fanno menzione dell' origine del venerabil cre- 

mo, oggi Badia, di S. Croce dell' Avellana, vogliono, 

clie ne fosse autore il B. Lodolfo, altrimenti Can- 

dolfo, uumo dotato di singolare innocenza, il (juale 

mediante le sue sante operazioiii, fu fatto vescovo 

d' Agiibbio r anno trentesimo della fondazione d' esso 

oremo, ma non faiino memoria nissuna d' onde egli 

fusse : solamente dicoiio, essere stato di nobile stir- 

pe, ereligioso ; 

producendo quesia memoria. L'aiino 

mille si principio 1' edificio dell' eremo dell' Avel- 

l;ina solto Catria da Candolfo, overo Lodolfo, con 

semplice capella, e Casipola, per fuggire la setta 

dclli Ariani. Nel qual tempo, non solo iii Italia, ina D Luceiitiiis. 

quasi per liilta rEiiropa, era celebrc la fama della 

santita del noslio P. S. Romualdo (ancora viventc) 

c de' suoi discepoli, e non e punto da dubilare, anzi 

teugo per fermo, che Lodolfo ancor lui fosse suo 

diicepolo, e cbe non solo fuggisse la persecuzione 

della setta, ma clie andasse, a giiisa del maestro 

suo S. Romualdo (anzi con sua benedizionc, e coii- 

seiitimento, come un altro S. Gio. Gualberlo) cer- 

caiido luoglii solitarii, e rcmoti da ogiii strcpilo 

socoiaresco, per ([uivi fermarvisi col siio conipagno, 

ed altri tirare al servizio di Dio, perclii; in loro eia 

iiii ardenle dcsiJcrio della salutc dcll' aniine, > etc. 

Ilsc Miniiis, ipii et infia addit: i E pcr corrobora- 

propositum ficripsit iii libio inscripto ; FuUjor Ful- 

gimi, etc. ; Romae, anno 1703, adeoque post Ladcr- 

cbiani Operis editionem imprcsso : ibi eiiim in 

notis posl Elogium xviii, pag. 102, lia;c babet 

1 Sub Lodiilphi magistcrio ejiis schola a plurimis 

freqiienlari coepta est, adveniente Joannis episcopi 

Eugubiiii placito, aniio 976. El qira; riidi piinium 

opere initia sunipsil, approbanle deiiide Silvestro 

II, Romano pontifice, iii caput, et priiicipem nomi- 

natissimae corgregalionis S. Crncis de Avellana ex- 

crevit sub regiila sancti Cassinalis Benedicti, certis 

additis constitutionibiis , quas partiin diclavil S. 

Romualdus CaiiiaUlulensium primiis abbas, par- 

tim conscripsit ipse Lodiilplius. » Hacteniis abbas 

XII. C;cierum si ad certiores calciilos Avclbuue 

exordia delieaiit revocari, qiiandoquidera Ludulphiis 

aiino 1009 ad Eugiibinam calhedram cst assiimplus, 

oporlet eos, qui trigesimo post sacioc illius solitu- 

diiiis conslructionem aiino ad episcopale iiiunus 

ipsiiui voc;itiim fiiisse arbitr;intur, .id anniim 979 

ejiismodi fuii(l;itioneiii retrahere, id (iiiod propius 

alicsl ab anno 976 per Ludovicuiii J;icobilliini, et 

abbatem Liicentium supra relatum expresso. Unde 

qui anno millesimo Avellanensem eremiim condi- 

tam volunt, aut de ipsius Kdificio ad certiorem ere- 

nii, aiit coenobii formam postmodiiin rcdacto intel- 

ligeiidi siint, aul dc cpoclia non Dr;ccise delermi- 

:

27 S. PETRUS DAMIANUS S. R. E. CARDI.NALIS. 

iiata, 6ed prKierpropler duiilaxai circuniscripla, A •!• Agc ilaqiie piimo qiiic niagis geiicLalia siiiit 

enittl iiiliMpietaiuli. F.ilcii(lurn tamen, usqiic ad 

C/.iiiiim 089 et 990 Ludiilpliuni sine certa regula, 

hiii;plici diiclu spiriliis sui, discipulos silii adjiiiitlos 

rexisse : tiinc enim dunlaxal aptid Cati iaiii S. Ro- 

inualdusliabilavit, a qiio S.P. Beiiedicti legiilainLu- 

dulpliiis accppil, siimilqiie perfectani ercmiticoe vilae 

iiormam, et saliiberrinias iuslitiitioncs didicit, ad 

qiias deinceps aluninos suos exigcvcl. Ciim enim 

anno 995 Classensi alibati.-e proelcctiis fiierit Ro- 

nuialdus, idqiie (ex Yita cap. 22) ante quinqiien- 

iiiiim, adeoqne anno 990, illi fucrit divinitiis a S. 

ApoUinari revelaluin, quod contigit Romiialdo apud 

Ciitriam commoraiilc, (cx Vil.c cap. 19) oporlftl, ut 

aiino 989 ad Catria: montcm cuin Liidiilpho, et so- 

comparcmiis. Roimialdi iiislitutuin coeiioliitii a;, ali 

eremitica; vila; coujunclionc compreliciidi, dissert. 

I, capilc i, probavimus, atquc idcirco S. P.ilicm 

plcrisque in locis coenoliia eremis proxima coiisli- 

liiisse, et ulramqiic sub uiio reclore, lam sociali.';, 

qiiam solilari;c disciplinie familiam collocasse : uiide 

in ejus Vila cap. 50 doccmur, quod < pr;cce|)il ab- 

bali , ut in eremuiu secedens per toiam liebdomadam 

in cclla consisteret, diebus vero Doniinicis 

fraiies ad moiiasterium veniens visitarel. > Jani el 

apud .\vclh'.iiae solitudiiiem claustrum erigi ciiravil 

Damianiis pro liis, qui ccenobilice vivcre inallent, 

aique, CK usu inonasleriorum, procesbioiieb in sii- 

lemniiatibus agere giuderent, ut ipse leslatur toiii. 

ciis Romnaldus cousisieret, et anno 990 moiiilns ab B 11!, opiisc. xiv, ilii : c Claustrum quoque jnxia cc- 

eodem sanclo ApoUiiiari inde discedcret, Classcnsi 

ccBiiobio propiiis accedens, dum pnfifecturam illius 

sibi iliviiiiius destinatam exspcctaret. 

CAPLT in. 

Avcltanilaruw, et Camaldulensium inslilmi compa- 

ratio. 

clesiam conslrni hac intentione censuinius, iii si 

quem adliiic inolila monaslerialis ordinis consiic- 

tudo delcctal, habcal ubi in prsecipuis fcstivilalibiis 

solcmniler ex niore pioccdal : cui el proccssioiii 

crucem argentcam satis idoneam procuravimus. i 

De qiiilnis inonacliis prope ccclesiam coenobitice vi- 

Sv.NOPsis. — Capitis liiijus proposilum. Num. 1 Erenii 

et coenobii apud Avellanam conjunclio. 2. Monachoruin 

el cremilarum, atqiie inclusorum iiistiluiuni 

Avellanoe viguii. 3. Eremitis obedienlia, 

ventibus meniinit eliaiii opusc. xv, cap. 7, iibi de 

Servis ait : < Nonnulli qiioqiie ad audiendas psalterii 

vigilias inalurius surgunt, cuin liis videlicet 

tani apiid Avellanitas, qnam Camaldulenses, iu- frairibus, qui apud ccclesiam conunorantur. » 

culcala. i, Specialis utriusque insliluti comparatio. 

5. Quid absiiiienlia, ei jejuniuin, bidiiana 

IIL Et cum Ires veliiti religiosorum species Ca- 

quoque, ei Iriduana, apud B. Rodulphnm Cainalmaldiilense institutum, Romualdi nulu, coniplcciadulensem 

priorcm, et apud Petruin Damianum tur, ncmpe coenobitas, et ercmiias aiierlos, aiqiie 

signilicent. 6. Quo temporejejuniimi cx Ronmaldi 

reclusos anacborctas, ut jam loro cilalo declaravi- 

pr;cscripto ab Avcllaneiisibus, el Camalduleiisibus 

observaretur. 7. Pcr tres octavas ab utrisque re- C mus. patct profetlo, hos ipsos apud Avellanai Foii- 

laxabatnr abstiiieiitia. 8. Quae jcjiinii disciplin;» 

Paschali lempore. 9. Quid reliquo aiini cursu apud 

uirosque iii usu esset. 10. De observatione utriusque 

Quadragesini.x>. II et 12. De Sabbati Saiicli 

et vigiliai Nalivitatis Domini consiieludinc. 13. 

De lancibus ad panis pondus mctienduni in cellis 

Camaldulensium , et Avellanitarum. 14. Libra; 

panis a S. Benedicto prujscripise nieusura ex his 

ilhistrata. 15. 

I. Ne quis autem pulet, niere arbitraria scripto- 

rum imaginalione niti, quod B. Lodulphus, nl ca- 

pite prsecedenti exposuimus, sub disciplina S. Ro- 

inualdi meruerit, ab eoque eremitice vivendi legulas 

Avellanitis suis tradendas, acccperil : juval prsesenti 

capile ulrumque institutum conferre, quo nempe 

indiibii discipiili S. Romualdi, priiniqiie Camaldu- 

lcnses ex nna parte, ex alia vero B. Ludulphi, ac 

Petri Damiani scctatores, nimirum veteres Avella- 

nil;c, usi sunt ; quo staiiin constabit, ab una eadenique 

radice, nempe D. Romualdo eremitarum omnium 

duce, hoset illos pariter propagalos. Et quain- 

vis lioc ipsum ex disscrtatione 1 satis eliiceat, ubi 

praisertim cap. i, num. 8 et 21, aique alibi passim 

ostendiinus, D. Romualdi iiistitulum apud Avellana; 

foiilein, ajqne ac apiid sacrain Cainalduli ereinum, 

exacle obscrvalum : lioc loco tamcn id spccialius 

erit cx Petri Dainiani, el B. Rodulplii, aliisque ino- 

nuinenlis, non loiiga quidein, et accurata paniuin 

enuuieraiionc, scd brevi saltcni pr;ccipuorura cano- 

uuin spcciuiiiic, dcmonslraiiduin. 

tein Pelri Damiani tempoie vixisse ; 

iinde opusc. xv, 

cap, 18 tios tres gradus enumerat, diim ait : < lii 

ipsis antem cellulis nunquain loquantur alicui , nisi 

forte aut omnino niorentur inclusi, aut etiam sinl 

juxla moiiasterium constituti. » Neinpe ab eremiiis 

aperiis sileiitium in cella servari pr;¥cipicns, siciis 

quam cum penitus leclusi vivunt, qui se iiiviseii- 

tibiis colloqui in ipsa cella non prohibenlur, autcum 

inler coenobitas degiint, quos tam rigidi censiira 

silentii non astringit. Et sane monachos insirnit 

Petrus Damiani opusculo xiii, quod est De perfectioue 

monachorum, ubi et de diversis monasicrii olficiis 

disputat : eremitas instituit opnsculis xiv et xv, 

onines jejiiniorum, aliarumque dislrictionum regulas 

" aperle disponens : Reclusos dirigit, tiiiii lib. vi, 

epist. 50, qu;e est ad Theuzoncin, variis coriiin 

cxcmplis adductis, ut Martiui Sloracis, < qiii j.iui 

per tria luslra non prodiil, > Lupi, < qui se pio 

Kierna liberlate i propria; cellae < carceri inclusit, » 

Leonis, et aliorum ; tum opusculo 9 docens, sidi- 

larios in divinis ofliciis, et sacris mysteriis cele- 

brandis, formulas ab Ecclesia usurpatas : Dominns 

vobiscum. Jube domne benedicere, etc, lieet alios 

pr;esenles supponere videanlur, immutare non pos- 

so : qiiod opusculum < Leoni amore superuK; liber- 

tatis incluso » inscribitiir ; ut opusciilum xv, i Stc- 

phano amore supern» charitatis inchiso > niincii- 

palur, qucm ex eo laudat, quia i inoiiastcrialcm

2'J 1'ROLEGOMEiNA. — DE INSTITUTO CAMALDUL' S5 

Iflliliiilineiii ftigieiis, niox fervido splriai, cclhilx s« A li^c alind qiiiil addtUir, peifecliim iejiiiiiiim. [sive. 

carcei"ilib:is angiisliis incliisisset. t 

IV. Raisiis qiieinadnioduiii priccipiias siix sollici- 

tiidinis parles eo direxit Romualdus, ul ereniilas, 

olim suo ipsoriim arbitrio viventcs ad salutaris obo- 

dienti» jnguin revocaret, nec sine prajlati jussione, 

aiil conseiisu, magna quaniumvis opera sibi ad me- 

ritiiui profutura sperarent, ul disser. i , cap. 5, 

niiii!. 6 el seqq. cxplicuitnus : ita nihil inagis, quain 

liaiic ipsam obedientioe virtnteni eremitis inculcat 

Petriis Damiani, de qua opiisc. xv, cap. 18 b.TC ba- 

bet : t Illud plane summopere est cavendum, ne sub 

colore qiiis eromilicae vitoe, jiigum detrectet obe- 

dieniia; ; imo tanto se arctiori obedientiifi lege 

toiislringal, quanlo banc institutioiiein superexce- 

ul habel opusc. xv, cap. 6, in Ereiiio Jcjuniiiin) noii- 

vocatur. » Itaque idem soiiat apud Rodulpluim ahs- 

Imentia; nomen, quod apiid Daniiaiium jejnnii per- 

fecti, sive ercmiiici vocabulum : iibi vero piilmen- 

tiim quodvis, unica rcleclione servatn. amitlilur, a 

Rodulpbo simplex jejunium, a Pelro Dauiiani unica 

refeclio nuncupatur. Rursus qtdnque dierum per 

liebdomadam jejunium apiid Petriim Dainiaiii ideiu 

sonat, qiiod triduana, et biduana abstinentia peiies 

Rodulpbiim ; iiani, ut iiiqiiil Pauliis Jiistinianus in 

Regula vitae eremiticse cap. 27 : « Ridiiana, et tri- 

duana tunc vocabanlur jejunia, cum feria seciinda, 

terlia, el quarta, et postea sexta feria, et Sabbaio 

in pane, et aqua jejunabaiit : ut priornm scilicct 

dere coenobitarum regulam non iguorat. Obedieniia " triuin dierum triduana, sequentium vero duoruii 

quippe, et bona nostra commendat, et negligeiitiae 

offcnsas excusat. Ut ergo nostra sit remotio, vel af- 

fliciio friictuosa, salutifer:e sit semper obcdientiaj 

bale coiidita : et quoscunque boni operis vita nostra 

rauios expandat, in radice semper obedieiiti;e ne- 

cesse est coalescat. » Qiiae plane consona suiit B. 

Rodiilphi prioris Camaldulensis nionitis, iii constitut. 

aiini 1080, cap. 40, sic loqueniis : « Hoecvirtus so- 

litariis valde necessaria est, ut quo duriorera du- 

ciint vitam, eo pleniorem observent obedienliam. 

Qiiidam namque, sub obteutu sanctioris vitae, jugiim 

recusant obedieiuiae : putant cnim se lege obedien- 

di solutos, eo quod arciiori ereniitic.Te vita; studio 

se norunt astrictos. Sed ibi certe major debet esse 

ohediendi observantia ubi fervienlior, et austerior 

ost vivendi cultiira. » 

V. Sed, iilad spocialia descendamus, coiiferalur, 

obsecro, Romualdi, priscoruinque Camalduieusium 

disciplina, cum Pelri Daniiani, veterumqiie Avella- 

iiiiariim vivendi forma; ac depiehendenius, ita al- 

leri penilus convenire, ut pene eodeiii calamo, certe 

eodem spiritu, dictata utraque videatur : et si qua 

intersit differentia, illam adeo teniiem esse, ut vix 

iiiier ejusdem individiise congregaiionis diversa mo- 

iiasleria levius discrimen noiari q.ueat, nec inajor 

pio diversitaie locorum. possil observari consensio. 

Loiigiim esset singula prosequi : nos summa reruna 

capita pcrcurremus, quoe cuin totidein pene verbis 

biduana diceretiir abstinentia. t Qua; qiiidem mo- 

nuisse eportuit, ne ex diversilate soni verboruni, 

sensuum quandoque varietas argueretur. 

VII. Nunc quo anni tempore Iiaec tridui, bidui- 

que, seu quinqiie perbebdomadam dierum absliiicn- 

tia (cx dictis dissert. i, cap. 3, num. 3, ab ipsomct 

Romualdo cunctis eremiticfe suae disciplimc secta- 

toribus prsfixa) apud Avcllanitas obtiuerel, ex Pe- 

tri Daniiani opiisc. xiv et xv, cap. 6, discaiiiiis : 

« Ali Idibus, inquil, Septembiis, usqiie ad Kesur- 

rectionem Dominicain, quinqiie per bebdoinadam 

diebus tenctur bic ex more jejunium. » Qiiaiuliu 

veio id observareiit Camaldulenses, docet B. Ro- 

_ dulpbus prior in constitut. cit., cap. H, iibi ail : 

' 

« A principio luajoris Quadragesima!, iisque iu Pa- 

schalein solemiiitaiem, per singulas hebdomadas iii- 

duaiia, et biduana in bac ereino .servari solet absti- 

nenlia. » Qui el cap. 14 siibdit : t A solemnitate B. 

Martiiii, usque ad Nativitatem Salvatoris, qiiadra- 

gesimalis fit observantia, siciit iii niajori Quadrage- 

sima praemissa est. > Et in Constitiitioiiibus anni 

1085 : i In bis, inquit, pr;edictis Quadriigesimis, 

quinque dies in pane, et aqiia, et sale, mos est jeju- 

nare. » Ilaipie propius ctiain, quain Canialdiilciises, 

accedebant Avellaiiiloe in lioc proposito ad D. Ro- 

mualdi iiistitutiim, dum peifectum creuiiticum jeju- 

niuin a S. Patre (ex ejus Vita cap.9) iii quiuque lie- 

bdomadae dies per triduaiiasetbiduanas distributuiii. 

invicem sibi respondere constiterit, haud difficili t» neduin in utraque Quadragesima (ut iioslri) obser- 

iiegoiio de CKteris lector conjiciet, quae saltem sen- 

su conveniunt; etquidemab abstinentiac, seu jejuiiii 

disciplina, quae iuter eremiticas consuetudines prs- 

cipuaesi, iiiitium ducemus; sed priino terminorum 

deriiiilioiies utrinque allatas audiamus, tum reliqua 

ex ordiiie prosequemur. 

VI. Ait crgo B. Rodulphusquartus Camaldulen- 

siuiu prior in constilutioiiibus anni 1080, cap. 11 : 

i .\!)stinentia in boc loco tunc dicitur, cum nihil 

praeler panein, et aquam aut (si cui placet) salis 

adjeciionem, edenlibus ministratur, » Pelrus autem 

Daiuiaiii opusc. xiv, De ordine eremitarum Fontis 

Avellani, imiuit : i Jejunare autem illos dicimus, 

qui iraiicm cum sale, el aqua pt;rcipiunt ; ubi praeter 

vabant, sed amplius per duos menscs ante fcstum 

S. Marlini, et deincepsab octava Nativiiatis Doiniiii 

(quam quidem a jejuiiio exemptam voluere, ut infra 

patebit) ad initium majoris Quadragesimac, scilicet 

omnino ab Idibus Septembris usque ad Pasclia 1)0- 

tnini, abstinentiae hiijus rigori siippouebantur. 

VIII. Tres porro Octavse, Resurrectionis, ct Na- 

talis Doinini, ac Pentecostes, et bae quidem sol;;', 

lam apud Avellanitas, quam Camaldulenses, a coiu- 

muni abstinentia, el jejiinio eremilico eximebantur : 

de primis euim ila scribit Petrus Damiani opusc. xiv 

ct XV, cap. 5 : « Tres autem solummodo octava; per 

annum ita celebrantur, ut jejunaie hic nemo coga- 

lur, id cst Doniinicss Resurreclionis, ct sancl* Peii-

'A S. PETRUS DAMLVNUS S. R. E. CARDINALIS. 3-2 

tocoslcs, alqiii; Natalis Domini ; qiianquam iii octa- A usqiie ail Idus Scptembris, tertia, et quiiita feria 

vis Penteiosics, et ecclesiaslica tradiiio, ci Patrum 

(Irceriiat aiictorilas {pro quatuor iioiipe temporibus) 

jcjiinaiKJiini, in reliiiiiis veio octavis quanimlibet 

feslivilatiiin , ccclesiasliciim quidem, prout regiila- 

ris 01(1(1 postulat, leneoius ofriciiini, tcnoiem vero 

coiiiiieli j(V|iiiiii iion inulaimis. j De seciiiidis vero 

B. Rodiil|iliiis prior in Constil. anni 1085, sic tradii 

: < Mos est per unamquamque hebdomadam, 

aljs(|iie octava Natalis Domini, cjusque Resiirre- 

ciioiiis, et Pentccosles, in pano, et aqua, ei sale je- 

jiiiiare : etaliam nnllain octavam sic cclebrare, nisi 

!ias tres, qnas siipra bic modo dixinius. » Et iii aliis 

Constitut. anni 1080, cap. 12, ba;c habel : < In Pa- 

scliali vero liebdomada, non solum relaxatur absti- 

bina refeciio iii die tenelur, reliqiiis vero quatiior 

dicbiis jejunium cx morc servclur. » Cui sic coiiso- 

natB. Rodulpliiis loco cit., cap. 15 : « Deinccpsaii- 

tem (ab orlavii Pciilccosles) iis(|uein feslivilaiem S. 

Joannis, qiiatuor diebns in hebdoinada depiitalis ab- 

slineiitia;, tertia feria siiiipliciter jejuiiaiiir, qniiila 

vero gcminalur refeclio. De CTlero iisque Idiis Se- 

pleiubris eadein qiiatuor dieruin scrvalurâbstinciitia, 

tcrtia clquiiita feria gemiiia; refectioni dcpiilatis. » 

XI. Ciim igitiir ejiisiiiodi obliiicrcl apiiil Avcllr.iu- 

las, alqiie Camaldulenses pcr totiimanni ciirriciiliiiu 

.eremitica; absiineiili* a S. Romnaldn institiiue d s- 

tribulio, pari nioderationis tcnore iitrobiipie ob- 

servato, qiia districiioiie duplicis Qiiadiagcsinise 

iienlia, scd etiani jejiinium solvitur. In Pentecosle B ciirsum lam hi, quam illi peragere consucvciiiit, vi- 

cadeiii observari debent, qiise in Pascbali solemni- 

late commemoraia sunt, excepto quod jejunia (pia- 

iiior lemporiim in hac licbdomada, sexla feiia abs- 

liiieiiii:cdepiilala, ritu Ecclcsiastico simplicilcr ob- 

seiveiiliir. » Et mox cap. 15 : i Die quoque insius 

Nativilalis jcjiiiiium solviliir, csetcrisvero dicbiis 'ler 

loiaiii Octavam sola abstinentia relaxatiir. » 

IX. Riirsus, toto Paschali tenipore qualuor per 

licbdomadam diebus duntaxal, tumapud Avellanam, 

tum apiid Cainaldulum, jejunii censura servabatur, 

lcrtia, et qiiint.i feria, prieter Dominicum diein, ge- 

niiiise rcfectioni deputalis. Unde Pctrus Damiani 

locis supra cilatisait : i Ab Oclavis nempe Domi- 

nic:c Resurreciioiiis, usque ad diem sanctura Pen- 

dcamiis. De S. Romualdi discipiilis lcgimus in cjiis 

Vita, cap. 9, qiiod : « In diiabus anni Qiiadragcsi- 

mis, non solum ipse {Romualdus) scd pleiique siii 

discipidi , lotiiis liebdoinada; solili erant conliiiii.irc 

jcjiiiiiiim. » Idipsiim de nonnullis siio teniporc Ca- 

nialdiilensibusereniiiis teslatiir B. Rodul|dius prior 

in Constiiuiionibus anni 1083, et Petrus Daiuiaiii de 

Avellanitis, opusciilo xiv, sic loquitiir : t Dc diiabiis 

illisQuadragesimis, quacvelJNatalemDomini, vcl san- 

ctiim Pascba praecedunl, licelego taceam, vos tamcii 

scitis, quia nonnulli liic siint, qui absquediebiis Do- 

minicis, duplex illud Quadragesimale spatiiim toiuin 

jcjuiiando transcurrere solent, exccptis Iribus so- 

lemnilatibus, S.videlicet Andrea;, et S. Bcnedicti, et 

•tccosles, qiiatuor dies per hebdomadam jejuiiatis ; ^ Anniintiatione Dominica. n Et opusc. xv, cap. C: 

praeicr Doniinicum vero diem, de cujus reverentia 

nulliis addubitat, tertia feria, et quinta feria his in 

(lie reficitis. > Sabbati laincn jejuniiim non pcrfc- 

cliini, sed simplex eral, iinica iieiiipe refectione cir- 

cumscriptiim, sed vino, et pulmento ereniilis per- 

misso, etcnim Damianus opusc. xv, cap. 15 : 

« Non gravc videatur fiatri ctiani Sabbato refcctionem 

ad nonam iioram usque diflerre : ut semel qiii- 

dein ipso die reficiatur, sed tamen vinum, atque 

piilinentum percipere ex liujus nostrae iiistiliitionis 

iiidulgcniia non vetetur. » Quod ipsiini B. Rodul- 

phus prior iii Conslitut. cit., cap. 12, sic brcvius 

exprimit : < Poslmodum vero {ab octava Pasclialis) 

tribus in hebdomada diebus (nempe fcria secunda, 

quarla, et sexta) usque Pentecosten repetitur absli- 

neiiiia ; 

Sabbata vero simplici ji^junio deputantur.» 

X..)am aboclava Pentecostes, usque ad Nativila- 

tciii S. Joannis Baptisla; quatuor quideni solis die- 

biis iibstineniia, scu perfectum jejiiniiim ulrobique 

in iisii fuerat, sed pr;clerca feria tertia simplici je- 

junio cousccrabatur, qiia: deinccp^ a festo S. Joan- 

nis, usi|ue ad Idus Septembris gemiiia: relectioni 

nddicla crai, piorsus ut Paschali tenipore coiisue- 

visse notavimus. Eii Pclrl Damianivciba opusc. xiv 

Ct XV, cap. G : < Ab octava vero Pcnlecostes, usque 

ad Nativitatem B. Jt;.niii», terlia (piidcm feria piil- 

iiicntiim fiatribus bora nona tribuitiir, quiiila vcro 

fcria rcfcctio itcratur. Porro a fcstivitate S. Juannis 

« Duabus auiem illis Qiiadragcsimis, qiia; vel Natalc 

Domini, vd sanclum Pasclia praiceduiit, noiiniiUi 

fratres hic sunt, qiii totam hcbdomadani jejiinando 

transcurrunt, et qiiotidic, exccptis diebus Domini- 

cis, in pane et aqua vivunl. » 

XII. Reliqui aulem, qui tam rigidi jejiinii coiiti- 

niiationem ferre iion poteraiit, sola tiiduaiia, ct bi- 

diiana abstincntia contenti, « olera, vel (piodciinqne 

liqiiamen » feria quinia, el Dominicisdiebiis utrius- 

([iie Quadragesimae ad refectionem addcbant : a pi- 

scibus lamcn, et vino, solemnioribiis quibiisdain 

diebus exceptis, (um Avellanitoe, tum Camaldulcnscs 

omnes pariter abstinebant. De primis ciiiin iiiquit 

Pctrus Damiani tum opusc. xiv, tum xv, cap. 6 . 

I lii prjedictis diiabus Quadragesimis consiietudo tc- 

nuit, ut neque moiiacliis, neqiie laicis viiii, vel eiiam 

piscis perceptio concedatur, exceptis his quaiiior 

festivilaiibus, saocti scilicct Andreae, el C. Benedi- 

cii, etDomiiiica Palmarum, elCoeiia Domini, quibi.s 

niiniriim sacratissimis diebus pisccs, et vinuin, ex- 

cellcnlium solemnitatum lalitia invilaiite, perci 

piunt. » De secundis autem B. Rodiilpbns prior in 

Constil. anni 1085, inquil : « Mos esl in binis Qua- 

dragesimis pisces nullateuus edere, vel vLmim bi- 

berc, nisiin solemnitaie S. Aiidrcae, ct saucti Bene- 

dicii, et sanclK Mari.c, et Domiuica in Palmis, si 

aliquaex partc Dominus traiismiserit, el iii C(Ena 

Domini. » Similiierque in aliis Constitutionibus

35 PROLEGOMEiNA. - DE INSTITUTO CAMALDUL. 8i 

aiijii 1080, c.ip. 11, ail: « Yiniim quoque posl ini- A Slalini Uoinu.ildus fiagiliiall pie compaliens, coiilimii 

Quadr.igesiinae in.ignse, ac eliam Advenlus Do- suetse mensuia! quadram paximatii siipeiaddidit, et 

niiiii non datiir nisi in Doniiiiica Palnianim, el feslis 

declaralis, el in Coena Doinini in festivilatibns B. 

MaiiiC, sancliiiiieBenedicti. ! 

XIII. Speciaiiin tamen iii Sabh.îto sancto et vigi- 

lia Naialis Dominioblaborcs chori, vinuin et panem 

largiori inensura«suniere ulriusque loci iiistilutio 

permiitebat : sic eiiiin opusc. xiv et xv, cap. 0, 

loquilur de suis Avellanitis Damianus : « In Sab- 

baio aiitem sancto, nec non et vigilia Nalivitatis 

Doiniiii, ui labor ecclesiasiici relevetur ofTicii, totum 

paiiem qiii voluerint, comednnt, alium veio cibuin 

sive laiei, sive nionachi, penitus iion adniittiint. i 

sic labenti jam frairi, ne oinnino deficeret, miseri- 

cordiciB manum letcndii, > etc, ut letjimns in Ko- 

mualdi Vita cap. 8. 

XV. Obitcr aiitem notari juvat, ex Damiaiii loco 

panlo anlea laudalo eriii posse praecisam panis mon- 

siiram a S. P. Benedicto cap. 39 Regiilie pra-scri- 

ptam ibi : < Panis libra una prnpeusa sufliciat in die, 

sive Hiia sit refeciio, sive prandii, et coena;. > Quod 

quidem libra; pondus simnl cum mensura hemina! 

vini, idem S. Benedictus B. Mauro in Gallias di- 

misso consignavil, ut narrat Faustus in ejus Vita 

apud Surium : sed elCassinenses mo/iachi, Lonfo- 

Ei R. Rodiilphus prior de Camaldulensibus eremitis bardorum incursionem fugientes, idem poiidus et 

sic statuit loco proxime cilato cap. 11 : . Sabbatiim fi proxime cilato cap 

,„e,isuram secum Romam asporiaruiu, ex Leon 

veio {snnctum) sacri baptismi abstinentia; deputari 

dcbel, sed pro labore ofBcii sequentis Pascb», bis- 

coctiis panis, cum sobria perceplione vini , polest 

fralribus indiilgeri; i et mox cap. 14, ail : i In vi- 

gilia vcro Domiiiica3 Nativitatis idem observaiidnm 

est, quod in Sabbato sancto diximus observari. » 

XIV. Ideo autem tolum panem integrum Damianus 

tf.qut, ac Rodulphus speciatim notant praevio Re- 

surrectionis, el Natalis Doininici die duiilaxat per- 

missum, qnia caeteris jejunii diebus quinque taiitum 

panis octantes, certa mensura, pra^fixoque pondere 

libratos, unicss suae refeclioni impendebant. Unde 

Pelrus Damiani opusc. xv, cap. 8, ait : « Panis au- 

Osliensi in Chronico inonlis Cassini, lib. i, cap. 2, 

Reginonel. i. Chron. Sigeberto ad annum Cbristi 

596. Nec «on monacbi a Theodcmaro Cassinensi 

abbale niissi ad Caroliim Magnum in Gallias, nio- 

nastic* disciplin;fi instaurandoe causa, pondus 4 li- 

braruni, meiisurasque praudii, et coen:e secuin de- 

lulerunl. Licet autem in Aqiiisgranensi concilio 

can. 57 decisum fuerit, . Ut libra panis 30 solidis 

pcr 12 denarios meiiaiur, » dum lainen eorumdem 

solidorum pondus non innotescit, a;que iii obscuro 

remanet vetusta ilJa inonastici panis meiisura. At ex 

pracmisso Petri Damiani textu, hoc saliein elicitur, 

ejus tempore quinque hujiismodi libras ovis aiis 

tem eadeni in eremo, quae elin monasterio est men- ,.„,„ 24 a^qnali pondere correspondisse • 

cuni eniiu 

sura; hac tamcn discretione servata, ut in diebus

53 S. I>ETl\l]S DAMIANUS S. U. E. CAUDliNALlS. U 

sovTinnli* pieliuin iilris(iue iticiilcalum. 17. Alia A 'um .ipud Ciiinaliluliiui, luin aputl Avellanam cou- 

S. niMiiu.ilili iuonila liis, el illis coimimuia. 18. 

suevcraiil; iieqiiu illa duntaxat, qu:c coiiiiiiuni ali 

1. Ueli(iiiosvetenJin Avellanitariim mores, et cor- 

icsponilenies cremitaruin Camaldulensium consue- 

luilines lioc capitc proscfiuemur ; illudquc anle 

(inmia nolabimus, usuiii viiii primo pcnilus iilrisque 

ignoium, niox sobria mcnsura (extia dics abslinen- 

tiic, seu pcrfeclo jcjiinio dicalos, dc quibiis su- 

jira) pcrmissum. Dc S. Uomualdi apud Sitriam 

discipidis tcslalur ipsc Damianus in ejus Vila cap. 

61, quod I Viniim ibi ncmo novcrat, iiec si etiam 

{jrav ssimani qiiis a-gritudinein paterelur. i Mox 

M B. Uodulpho Camaldulensi pviorc in constil. aniii 

5080, cap. 23 sancitum legitur : i Viniim quidcm ab 

ercniitis alienum esse cognoscitur, sedquia defectio. 

omiiibiis jejunio cxcipiuiilur, scci illa cliain, qu^c 

gcminam ex Ecclesia! piKceplo rcfeciioiiem non 

proliibenl, ut se liabel vigilia Epipliaiiia;, iice !ion 

SS. Philippi, et Jacolii apostoloriini. Unde U. Uo- 

diilphus prior in constit. cit. cap. 17, inqiiit : < Vi- 

gili^c sanclorum, qiiSR in Ecclesia stalulic siiiit, el 

Epiplianiorum quoquc, alque sajictorum Philippi, el 

Jacobi, liccl in usu s.^cculariuin non liabeaiilur, in 

liac ereiiio (Camaldulonsi) abstiiieiitix dcputanihc 

sunl. II Et Pcirus Damiani loui. J, lib. vi, ep. 35 ad 

suae congrcgationis erciniias de octo vigiliaruin jc- 

junio scribciis, ciim alias commcndans, tiim ilhis 

Epiphaiiix, et SS. Philippi, ct Jacobi specialius in- 

€l nostri lcmporis, ac natune debilitas id omniiio B culcat, dicens : i Epiphaiiiaruin quoqiic vigilias, ob 

iion patitur, raro quidem, et sobrie hujusmodi po- inagniludinem solemnilatis, in qiia videliccl lot iii 

liim pcrcipere solent, ulqui neQiicunt cum Joaiine unum sacramcnia concurrunt,digiiuinesljejiinare; i 

abstemiani frugalitatem scrvare, vel cum Timotlico 

sobria parciiaie ulantur. » Et Pclrus Daniiaiuis 

congregaiionis suse inslituta recenseiis, liiin opiisc. 

xiv, nuni. 15, cnp. C sic pariier nabct : « A vino au- 

lem, ut iiosiis, aliquaiito tcmpore continuimiis, iia 

iit neque laici, nequc exirinsccus venientcs, vcl 

etiam in Pasclia Domini, aliquid hie procter aquam 

biberent : ncque vinum hic, nisi pro saciificio halieretur. 

Sed quoniam ct hic niaiientcs coeperuut 

a-^roiantcs dericere, el quidam ad eremiim transire 

cupienics, hujus rigorisobservantiam penitusabhor- 

rere : rratcrna", sive, ul verius dicain, communi im- 

el infra : « Ende et illud graviter fcrimus, quia ple- 

rique fratres, dum jojiiiiare iu bcatoruiii apostolorum 

Philippi, et Jacolji vigiliis perhorrcscuni, so- 

lemnitaleiu Pentecostes in excusatioiiem suaj dissolulionis 

opponunt, dicentes : non dcberc quemquam 

sub jejunionim lunc censura conslringi, cum lein- 

pus dictet, paschalibus potiiisgaudiis epiilari. i Quod 

variis postuiodum rationibus, cl cxcmplis S. doclor 

confulat. 

IV. Al si vigili* perfecto panis et aqiia; jejmiio 

cansecrabantur, vicissim fcsti dies ab onini luin 

abstinentia, tum simplici jejunio lereciionis unius a 

beciiraaiiilispcnsatorie condcscendenlcs indulsiinus, Q Paschate usque ad Idiis Sepleinbris, exiniebantiir; 

ut \iiium hic, servalo sobrietatis moderamine, bibe- 

rctiir : ut qiiod cum Joannc non possumus ex toio 

rerniquerc, sf.Ucm cum Tiniolheo Pauli discipiilo 

sludeamus infirmo stomacho sobrie, et humiliier 

niinisirare; et qui prorsus abslemii esse iion possii- 

n.iis, esse saliein sobrii studcanius. » 

U. Ne qiiis vero niirelur, olim el laicos ipsos 

spud AveUanam a vino abslinuisse, quandoquidcm 

et ad ipsos faniulos, tiiin ibi, tum apud Uonuialdinos, 

jejiiiiii ceiisura cxporrigidKitiir; nain iii Vila S. Uo- 

mualdi cap. 04, postquain districlam discipuloriim 

Silvise vivendi rationem descripsisscl Damiamis, 

lixc siibdit : « Sed cur ego de monaehis loqiior, 

cuni et ipsi nionachovum fainuli, ipsi quoque custo- 

:ib Idibus vero Septembris ad Pasclia, sola panis et 

aqux abstineniia vacabant, sed unica; tamen refc- 

ctioni, praecipuis quibusdam solemnitatibiis excc- 

ptis, deputabantur ; ail enim B. Uodulphiis prioriii 

constit. anni 1080 cap. 15: « lii festivitatibus vero, 

quac a Pascha usque ad hunc lerminum ( Iduiim 

Septembris) occiiiruiit, et alistineniia remitii, et 

jejuiiium solct absolvi. Post Idiis Seplcinbris usque 

ad Quadragesimam, qiia; iiifra hoc spalium acciilunt 

festivitates, abstinenliam qiiidam lelaxant, jcjuniuiii 

vero minimc solvunt. » Et Peirus Daniiani opusc. xv, 

cap. 6: < Iii fcstivitalibus duodecim lcciioiium, 

S7 PROLEGOiMENA. - DE IiSSTITlJTO CAMALDUL. :,S 

(tr;ieci|mis feslivilalibiis, qiiac ob revercnliam digrii- a 

lalis, niiKaii iioii possimt. i Cui coiisoiiat B. Ro- 

c. 

( il. cap. 52 et 38 confirmat. De Avellanilis autem 

eanidem disciplinam tradit Pelrus Damianus opiisc. 

XIV el XV, cap, II, dicens : « Illud etiam non iiii- 

nima pars poenitentiae est, quod omni tempore, sive 

cesiale, sive liiemc, non calceis, iion ocreis utuniar 

iii cellulis, sed nudis semper criiribus et pedibus 

consuetudo est permanere, exceptis liis, qui gravi 

iiioleslia iiifirmitatis urgentur. » 

VII. Iii inetanoeis aiitein, palniatis, disciplinis, 

aliisiiue piis liujusmodi exerciliis quantus utrobiqiie 

fervor esset, intelligimus ex Rodulplio priore iii 

coiistitulioiiibus anni 108S de suis Camaldulensiiius 

sic loqiieiiie : « Nam quis digne narrare valeat ea, " 

quse hujus ereini fratres per omne leinpus solent 

agerc, bonorum scilicet operuin ; id est icliis sco- 

parum, discurrenies lacrymas, iiinuinerabiles meta- 

iioaas, cordium suspiria, continuam psalmoili;im, 

orationum inslantiam, sacras vigilias ? i elc. El ex 

Pelro Damiani opusc. xiv de Avellanitis sic scri- 

bente : t In caiteris antein spiritualis exercitii slii- 

diis, qiioR sit coiiiinui fervoris instantia, quse solli- 

citiido, qiiam vigil, et operosa frequentia, linieo 

dicere lioc lamen niilii liceat, quia tanla esl di- 

ligetiiia in flexioiiibiis genuiim, iii disciplinis scopa- 

ruiii, et CKleris lnijusmodi, i elc. Speciatim veio 

quaiila fuerit in volunlariis verberalionibus, lum 

publice iu capitulo suscipicndis, tum privaiim ih 

cellula sibimet inferendis; utriusqiie eremi consen- 

sio, explicari vix potest. Eiiimvero ex ejnsdem 

Petri Damiani epistolis, et opusciilis niliil magis re- 

lucet, quam disciplinse (ut vocan!) consiietudo, fer- 

vidis ejus admonitionibus, sanctorumqiio discipu- 

lorum suorum, in primis vero Dominici Loricati, et 

Rodulphi Eugubini episcopi (dc qiiibus lib. i, epist. 

ad Alexandrum II fusius agit) exemplis stabilita, 

dilatataetadversusobtreclatoresquoslibet vindicala. 

Camaldulensibus vero hanc pariier in usu fuisse pa- 

tet, tum ex Vita S. Romualdi cap. 58, ubi B. Guido 

< jiissus fiierat a priore nescio quol scopas acci- 

pere; i el cap. G-iubi vel i ipsi nionachorum fannili 

19 , ubi habetur, quod eremitai Camalduleiises 

« omni Doininico die in capitulo convenientes, pra;- 

niissa exliorlationo fralerna, se invicem debent ac- 

ciisare charitative : 

poslremo coninuini confessioriO 

pF;ieinissa, verberuni ictus super iiuda incmbra siis- 

cipiunl, non lam causa cruciandi corpora, cum sibi 

graviora in celliilis snpplicia infiiganl, qiiam sliniio 

divinse passionis, el humiliiatis exempla sectandi, 

ad confusionem illius, qui est rex stiperbia; ; » et de 

priore Canialdiilensis eiemi sic statiiit cap. 53: < In 

capltulo cum fratribus s«pe conveiiiat, et pneniissis 

metanoeis, suos confiiealur excessiis, iit ipse a viiiis 

fial emendalus, et aliis emeiulaiioiiis forniam osien- 

dat. I Cui non dissimile esl Petri Dainiaiii iiionilum 

ad Avellanae priorem opusc. xv, cap. 51, ubi ait : 

« Aut nunquam, aut raro capitulum ciini fiatribus 

cclebretur, qiio missa metanoea, te non acciises. » 

VIII. Ejusinodi porro exercilia utiisque non ex 

impeno indicebaiilur, sed ciijiisvis arbitrio relinqiii 

consueverant. Nain de suis Avellaiiiiis ait Dainiaiius 

opusc. XV, cap. 18 : < Super metanoeis veio, disci- 

plinis, alque palmatis, sive etiam brachiis cxlen- 

dendis iii orationibus, cseterisqiie saiicti fcrvoris 

exeiciliis, nulla fralrem lcgo constriiigimus, qiiin 

potius siiM coniniitlenda provisionis aibitiio judi- 

camus. Suiit enim, qiiibus horum aliqiioe non coiive- 

iiiunl ; atque ideo tutum videtur, atque liberius, ut 

in talibus magis optio proponalur, quam definitiva 

regulaesententia praescribalur. » De Camaldulensibus 

vero idem Rodulphus loco cit. cap. 35, sic scribit : 

« In metanoeia vero, et palniatis, vel scoparum icli- 

bus, aliisque similibus obsequiis, vel operibiis, seii 

artificiis, quisque debet exerceri, prout faculias iii- 

lerit.vel iitiliias siiaserit, seu diviiia iiispiraveritgi.'.- 

tia : in talibus eniin volunlaria suadeturoblatio, non 

coactio iinpoiiitur ; unusqiiisqiie in hac parie siias ine- 

tiaturvires, computet sumptus, moderetur afreclus. » 

IX. Quse vero eremitis iilriusque coiigvcgatioiiis 

commtmi lege praescripta erant, eadein iiihiloii.inus, 

deliiliorum respectu, discreta dispensatione pro sii- 

peiioris arbitrio temperabaiitur : occulie nihloiiii- 

nus, etclam cseteris, ne reccpiam plerisque solitariis 

diseiplinam paucorum exemplis labefa&tar.i el iii dc-

S. PETRUS DAMIANUS S. H. E. C.AllDiNALlS. 40 

siielinrmem paiilalim .ibirc coiuingcrcl. Aiidialtir A psalmis, limr iliiiliu- : 7»; Deiim falrem iiigcni- 

Damiamis opiisc. XV, cap. 16 : < Si umis, aut for- tuni, Tc FiHiiin iiuigenitiaii, Te Siiiritunt sane:uni pa- 

lasse plures imligenl, quoil ii, qui incolumcs siiiil, 

necesse iion habenl. clam viilelicct, el occiilte sic 

infimiis pia exhibeaiur buiiianiias, ul valenles, sinc 

iiiviilia; srmmlo, ii) sui rigoiis pcrmaneaiU disci- 

plina : ncqiie enim neccsse est, quod uni casus ii- 

rogat, illico regulare omiiibus fnU. i Ciii B. Roilnl- 

phus sic consnnal in consi. anni 1080, cap. 30 : 

I Debililius auleni, el leuerioribus si qiia dispeiisa- 

tio iii alimeiuis, aul vcsiibus iieccssaria sii, sapieii- 

ler et caulc licri debel, nlila indigenlibus cxhibea- 

tur pia discreiio, ne inde forlioribus noxia gcnerc- 

nam specialis, vel siiigularis coiices- 

lur dissobuio : 

sio non debel irahi ad consequentiam cKierorum.ne 

racletum, sanctam et individuam Triiiilatem, lolo cordc 

et ore confitemur, laudamus alque benedicimus, libi 

gloria in saxula. Amen. Domine Dcui,in adjutoriuiii 

meum inlende, Domine ad adjuvandum me festina ; 

Confnndanlur et revereanlur inimici mei, qui quwrunl 

iinimam mcain. Adjutor meus, et liberalor mcns 

esto, Domine, ne tardaveris. Gluria Pnlri, el FiHo, cl 

Spiriiui sanclo. Quo fiiiilo, rnrsiis dicilur : Ad- 

julorium nostrum in nomine Domini. llicc igilur 

per quiuqiicnos psalmos altcnialim semper addun- 

tur, donec psalleriiim, cmn tribus Doruinicalibus, 

nec noii et tolius hebdomad;c canlicis, cxplcalur. 

His eliam non iiegleclis, qua: in (iiie psalicrii vidiMi- 

de unius, vel paucorum indiilgeniia nasealur plurl- B lur adjecla , videlicct : Te Deum iaudamus; Nunc 

niorum enormilas. i dimittis servum tuum; duobus Symbolis; Gloria iii 

X. Non minor in disciplina psallendi coiiscnsio excclsis Deo; 1'ater nosler, cum fide callwlica ; 

nilriusqiie familiae observari potesl. Duplex illispsal- poslremo Liianiai cum oraiiotiibus hxc oir.nia con- 

modia in usu erat, privala, et publica. llla duobus suelo fine concludunt. i 

psalieriis conlinebalur, quorum alterum pro vivis cuin 

adjeciionibus noimullis, quas S. RouiualJus appoui 

jusseral, quolidie recilabant, alterum pro defunclis, 

quandoqiie lolum, qiiaiidoque ex parle.singulis diebus 

singuli iu suis cellulis persolvebant; ailcnimD. Ro 

dulphus in constit. aiini 1080, cap. 55 : « Duo ila- 

que psalieria cum adjecliouibus suis (hae quid es- 

sentex Damiano infra intelligemus) per ulramque 

Ouadragcsimam quisque fraler per singulos dies per- 

solvat : in aliis vero leniporibus, unuin pro >ivis 

XF. Prailerea ex institulione ejusdcm Pelri Da- 

miaiii, D. Marise virginis Oflicium, vel iu choro 

communiter, vel unusipiisque privaliin in sua cella, 

quotidie recitabant ulriusque loci seclatores, vi. 

colligitur ex ejusdem Damiani Vita cîp. 15, el ex 

epist.52libri vi, ubi el monasierium S. Vinceuiii di- 

viniius .".fnictuni narrai, ob intermissum B. Maria; 

virgiiiis quoiidianum Oiricium.ab ipso instiiulum, rcc 

nisi post peractam neglectihujus pensi pceniieiitiam, 

et scriam consuetudinis hiijus deinceps inviolabili- 

debet celebrare psalterium, pro defunctis autein lo- (] ter observandae promissionem, pristiuae tranquillitaii 

tum, aut dimidiuin, vel ad minus leriiam partein. i 

Pelrusaulcm Damianus opusc. xiv, sic babcl : < De 

psalmodia vero consueliido esl, ul cum duo fratres 

gimul commorantur iii cella, duo iicrsolvant iu die 

(psalteria, unum pro vivis, alterum pro defuuclis. Et 

•ilhid quidem qiiod est vivorum cum illis dicilur ad- 

(lilamentis, qu» B. Romualdus apposuit : 

quod vero 

coenobium redditum fuisse asscverai ; atque hoc 

ipsuin diurnuin horarum B. Yirginis pensiim, ad nos 

haercditatis noniine transmissum , bodiedum 6b- 

tinet, de quo constilulioncs monachorum Camaldii- 

lensium sub Pio V, cap. 18, sic babent : i Illu I 

ante oculos noslros poiiere Patres slatueiuut, iii- 

iiiirum eos omnes professos morlaliter piccare, qui 

pro defunctis cum novem lectionibus dicitur, tribus nun legitime impediti, ofliciuin tain iiisiiis Doniini, 

niinirum per quiiiquagenos psalmos. Qui auleni so- 

liis moialiir, psalterium quidem vivorum tolum per 

singulos dies adimplei; defunctorum auicm sive iiie- 

(lium, sive totum, juxta qiiod virium possibililas ad- 

.ministral. i Quae oinuia repetil opusc. xv, cap. 9 

.duntaxat iiberius explicans additamcnta illa B. Ro- 

quaiii nialris ejus, vel iii lolum, vel in parieni scicfl- 

ter dicere omiiluiu : hoc est enini contra vetercm, 

et laudabileni consueludiiiem, lam eremitarum, 

quam monachornm nostra; congregaiionis, qiii senr- 

per utrumque officium persolvere, et devote cele- 

brare conaii suiil. i Hajc Patres noslii, non qiiidem 

iniiabli, sive adjecliones, ut Rodiilpbus appellal, D novam hujus oiieris obligationein inipoiienles, sed 

.psalterio vivoruni coujungendas : ait cnini : « Illud 

.(inidem (psalleriiim) qiiod est vivorum, cum illis di- 

41 

posse per noslri ordiiiis piwl.ilos fonstiiiiil, ab illo A 

iion itoin : sic eiiiin liabel in liiill. : Ei si a iumino, 

§ 70 : I Ae (niod iili ex prafalis monacliis, qiii atleo 

monasleriorum suonim oliiciis occiipati, elc., dummodo 

in sacris iion sinl ordinilnis consliliiti, licct 

profossionem emiserint; lamen ad persolvcndiiipi 

lotum integruin Officiiim divinum minime teneaii- 

lur, sed eoru;ii prselaii, liabita suppositorum suoruin 

consideralione (nllra Officium B. Mariic virginis, ad 

quod obligati reinaneant) juxta dispetisationem eis 

trailitam, si eoriim aniniabiis expedire videbitiir, 

aliqnid dicendiim injnnganl qiiod cuin animi alacri- 

lalc valcaiit adiiiipleri. i 

XII. Iiisiiper debiia erga propris congregationis 

difiinclos pielas, tam apud Camaldulenses, quam 

Avellanitas paribus excrcitiis cniiebat ; ait eiiim B 

DamiaBus, opiisc. xiv et xv, cap. 12 : « Ciini fiater 

(luispiam es noslris obierit, qiii viilelicel iiobiscuin 

(legiint, pro co unusquisqiie septcni dies j junal, 

sepleni discipliiias ciim millenis scoparum iclibiis 

accipit, scptingeiitas metanoeas facit, tiiginta iii- 

siiper psalteiia ex inore decautat, et unusqiiisqiie 

saccrdos septcm missas illi pro siia persoua pcr- 

solvit, salvo eo, qiiod conlinuis quoque trigin;a 

diebus pro eo missarum soleninia in convenlu coin- 

Miiniter celebrantur. » Rodnlpbus aiitem in constil. 

aiiiii 1080, cap. 3,5, noii admodum diversa deceriiit, 

diiin picCcipit, qiiod : < Pro migratione cujuscunqiie 

fratris in eremo, vel in Fonle bono defuncti, iri- 

giiila psalteria, vel missas debet unusqiiisquc pcrsolvere 

; pro Lis vero, qui per alia loca congrt^ga- C 

lioiiis obieriiit, tria psalteriii vel missae ab unoquoqiie 

dicenda siint ; in meUiiKPis vero, palmalis. vel 

scoparuin iclibus aliisque siinilibusobsequiis, quis- 

(pie debet, proul facultas tulerit, exerceri. » 

XIII. Psalmodioe vero publicje usus idem pro- 

fccto, iion modo apud u'ramque hanc Roniualdi 

fainiliara, sed apud oinnes monaclios fiiil, ut liinc 

nulla specialis eonsensio reluceat. Niliilominus lioc 

saltem observare licet, quod ui Roniualdus, refc- 

reute Damiano in ejiis Viia cap. 9 : « Vigilias lemperate, 

et cum magiia discreiione faciendas maxime 

suadcbat, ne cui fortasse contingeret, ut sopori 

pcraciis nocturnis officiis, consentiret : » quia vide- 

licet « ejusmodi soranum vir sanciiis in taniuin ha- 

, 

PMOLOGOiiENA. — Uli !? Unde, ei lom. I, lib. vi, cp. 17, ait : 

I Non canonein solvit qiii psallciis iiocie reiloriiiit. > 

XIV. De silentii censiira, utpote erciuitarum piopri,), 

non cst ipiod addain : tanliim audiatur Ro- 

dulplius Camaldiilensis prior in conslil. auiii 1080, 

cap. 21, sic proecipienlis : « Exeunies de eellis, ct 

ad ipsas redeuntes, silendi censuise debent coliibcri : 

In oiatorio, et in refectorio regiila sdeiitii oiiiiii 

leinpore inlinerala scrvetur. « Cui consonat B. Pc- 

Iriis Damiani, liim opusc. xiv, tum xv, cap. 11 et 

18;« lii capilnlo, in orati^rio, iii refcctorio regiila- 

reiii coiisuetudiiiem non posipouaul, ut ciim liospi- 

libiis non loquanlur; aiqiie ideo a -cetlulis usqiie ad 

ecclisiam sive venientes, sivc redeuntes a censiira 

silcntii non receilant. > 

XV. Sed et qiiies omnisque vagationis tuga iilrnis- 

qiic ereini seclatoiibiis pari sediilit.ile injuiigi;ur, 

a Uodiilpho qiiidein loe. cil.,cap. 32, illis verliis : 

« Viiiiiiu quoque vagatioiiis, ei inst;ibililatis laliier 

fiigiat, iit iioii solum exterius, cuin Diiia, filia Jacob, 

iiOii facile discurrat ; sed eliam iii ipsa cclJa staliilis 

fixiisque pcrmaneat: possel enini intr.i eaindem 

cellam, tanquain ciijiisdam inipulsii Verliiinni, v;i- 

galionisque spirilu tota die circuire. > A Peuo Da- 

miano autem, opiisr. xii, cap. 24 : « llliid non ine- 

diocriler displicct , quod eliam ijisis saiieiissiniis 

ereraitis quidiini videnliir admisli, qiios idem pesti- 

ferae vagalionis morbus e.vagitat, et (si dicere liceal) 

quasi Verlumnus , qiioJdaiii scilicet dLiinioniorum 

geniis, vexat. Vertumiii siipiiilem apud anliipios di- 

ccbantiir dacmones, qiiorum inslinclii honiinci iii 

vertigiiie posili reddehiinlur inslabiles. i Lt opusc. 

XV, cap. 18 : « Poiiat aiitem (creiiiila) juxta se 

qusque sihi suiit fainiliarius iiecessaria, ne cuni 

usiiin liorum r.eccssilas postiilal, ipse ad exhibeiidum 

sild frequeniiiis surgal. Tiiiitopere qiiippe vagaiio 

est vitanda, iit iiec per ipsain cclliilaiii sp.itiari ina- 

iiiler liceat. » 

XVi. Ut \ero facilius in cella quiescere assucscant 

soliiarii, lioc aureo monilo illos Rodiilpiiiis loc. cii., 

rap. 3l', confirmare conatur : < Pr.elerea, slu !e;il 

solilarius in cell;i jngeni, et coiilinuain .se iilitalein 

neiidi , possil ei habii lio cellae dulcestere. Nam 

sicut inquieto et inslahli monacho, inslar carceiis, 

pcBiia ergastiili alDiclionis maleriam praislat ; it.i 

quieto et perseveranti, siiavitatis refrigeriiim, si- 

lcniium beatitudiiiis, tanquam poriionein exliiLet pa- 

radisi. » Quod i lem asseruerat Damianns, opiisc. xii, 

cap. 25 : « lluc accedil, qiioJ iis, qiii vilam siiam 

sii!) hac iiiconslaiitia inulationis altornant, co fit 

vila remolioiiis austerior, quo iiiolila vagandi cou- 

suetudine retraliunlur, ita ul eremilica disliic:io 

gravissima! diflicullali, cella ipsa illis videaliir hnr- 

rori. Consueliido enim fjcil monacho cellnlam dnl- 

cem, vagalio videri facit horribilem. Vagnntibiis 

celliila carcer est, pcrmancnliljiis sii;ivecubiciiluin. i

?S S. rETRUS DAMIANUS S. R. E, CAUDINAMS M 

XVII. Kiirsiis, riiieirailinoiliim Uoiiiii;ili!iis , cx A "l''i'Sf|iie instiliili coiivfiniciiliaiu oslciuliiut :ili|ii 

XVIll. Dcniqiic qiiidqiiid bealissimus Romualdiis 

ereniitas suos ad ejus ccllam iii cremo Camaldulcnsi 

ulriusqiic fa:iiill;c cuuslitiitiuncs, utpolc siiiillibiis, 

aul paruiu diversis pncceplis circnmscriptas, iiiKj 

lotidem pleruinque vcrbis, ct iisdeni foru.iilis exaia- 

t;is, eudciii diclante spirilii conccplas , atqiie ab 

eodeiii Romualdi fouie derivatas fuisse coninioii- 

slraiit. Iliiic iioii immerilo parem aiictoriialcm ulra- 

 

deiii Romualdi, qu;B Pctri Damiani inslitiitio, ex 

Liidovico Thomassiiio. 9. Ipsc Pctrus Damiauus 

cjiismudi allinitalcm tcslaUir. 10. Ilospitii, ct siiCfr:iîorum 

commiinio interCamaldiileiiscs et Avel- 

III. Similiter idciii Damiaiiiis loin. I, lili. vi, 

episl. 26, ut modesliam iii feminariiin coiloqiuis 

Marino inonacho palrucli suocominendcl, excinpliim 

laiutas vclustissiiiiis teniporibus iniia. 11. Avella- B. Romualdi, qiii discipiiliini iiimi;e curiositalis pruiiitariiiu 

babitiis colore ct foriiia Camaldulcnsium 

vestibus simillinius. 12. lidcm cingulo, ul iiostri, 

iitebanliir. ibid. Pctriis D;iiiiiani potiori adliiic juie 

denlcr redarguii, iili ob oculos ponit, ac paiilo post, 

iit ad sobrictatem servaiulani, ct liypocrisiiii fii- 

qiiani c;clcri .\vcllaniia;, ad CamalJulensciii orgiendam cumdeiii exciiet, subdit : < iSec ineptus 

iliiieni spcclaic oslendiliir 13. 

applices > hoc est noii otiose audias, scd scrin iii- 

1. Qiia; duobus prxcedciitibiis capitibus cursim 

lendns < quod s;cpe siiis discipiilis vir Doniini Ro- 

didibata siinl circa nostroruin Camaldulensium atque 

Avilhiiiiuuiiiii velcrum vivcndi morcni , abiiude 

miialdiis aiebat : Fraires, iiiquil, ciim in qiiorum- 

libel convenlu reficili.», intoiiiis ad cilm.ni csetcris.

45 PROLOGOMENA. — DE INSTITUTO CAMALDLL. 46 

iii ipso refeclionis iiiiiio paicilc; el cuni j;im iilis ex A vel coslcra, qnx iinjiis ercini usibns vitlenlur coiilra- 

])arle salisfactuin fuerit, vos iiiclioale, qnaleniis et 

hypocrisis noiam possiiis evadere, el sobrielalis re- 

giilam sine oneiisione servarc. « El eodem lib. vi, 

cpisl. 30, art Tlienzonem ereniitam, narrat ralionibus 

seposiiis atl anctoriiaiem S. Romualdi se confugisse, 

ut iiuentnm evinceret : « Tanilem , inquit, cum 

in areio positi, miiltipliciuni objectionum vallaremur 

angTistiis, ubi ratiociuaiidi copia siippctere desiii, ad 

sanctorum mox exempla confugimus, ul illis saltein 

flJes liabeatnr, qmirum auctorilas ad probationem 

ciijiiscuiiqiie negotii inciinctanter adniittilur. Ciim- 

qiio siiper qiiodam disceptationis artieulo S, Ro- 

niiialdiis in tesliinonium diicereiur, > eic. 

IV. Vicissim vero Damiaiii auctorilas in Camal- 

lia, eaqiie breviter descripsimns iii liac pagina, pr;E- 

lermiltaiiliir, quoniani, ut ipsi videlis, prreciptia 

siiiil lixc, et aretiora ; alque in liac eremo piimitns 

obscrvata qiiam ipsa Regiila fuisset descripta. Sed 

reliqua oiniiia, quae liiijiis ereini usibiis convenion- 

lia, et similia, et qnaliter docet nos in cclliila, et 

deforis permanere, nec iioii intus resistere, et vii- 

lules acqiiirere, et discrelionem in omiiibns scmper 

retinere, debeinus jiigiler, Cliristo adjuvaute, obser- 

vare, et nunqiiam S. Romualdi et c.icieroruin no- 

slrornm antecessorum pium usnm derelinqiiere. > 

VI. Enimvero lianc « eremilicam rcgiilam, i do 

qua Rodiilplius loquitiir, aliam csse non posse, prai- 

ter illam Petri Damiani, qnain Pauliis Jiistiniiiius 

diilensiuin siatiitis sspiiis iiivocatur. Sic in consli- jj post conslitutiones suas edendam censuil, colligilur 

tutioiie, quam Placidus cremi Camalduleiisis prior, 

et Martinus cjiisdeni eremi provisor, uiiico post B. 

Rodnlpluim soeculo, promnlgaruiit.silcntiidisciprma, 

ejnsqiie necessitas confirmata legitiir.qiiia.inqiiinnt, 

« Petriis Damiaiiusait : Eremitac ofTicium est jejiiiiio 

silenlioque qiiiescere. » Et in cremitica regiila, qiiam 

Paiilus Justiiiianiis edidit, lum cap. 47, verbis jam 

disscrt. 1, cap. i, nuni. 14, adductis, « Petri Damia- 

ni » auctoritas circa disciplinani snscipiendorum 

sscculariiim in eremo proponilur; liiin alibi passim, 

ut circa prioris eremi qualilates aliaqiie miilta, ad 

cjiisdein « Petri Damiani « sanctiones provocatur, 

cuin insnper < ereiniiicam regulam Petri Damiani » 

ex integro edere, ei regulae eieinitic* S. Romualdi 

primo, qiiia illa ipsa esl, qua; « de lancibiis liaben- 

dis in cella ad panis mensuram ponderandam, » lo- 

quitur opiisc. xv, cap. 8, ciijus texluin superius 

adduximiis cap. 3, nuiii. 14. Ideiii colligitur seciindo, 

ex quo illa ipsa sit, quw « Sabbati jejuiiium, » extra 

Quadragesimas, semper tani a;staie, quam liieine, 

propter imbecilles relaxandum iiukilget, ae simplici 

lefcctioni ciim pulmenlo, ei viiio deputandum, quod 

ipsuin intelligi voliiit Rodulpbiis ca formula : i De 

die Sabbati manducare ad nênsam ; » aiteiiimin 

conslit. aiini 1080, cap. 20 : s Ad mensam vero om- 

nibus diebus geminae refectionis, aut siniplicis, » 

nimirum non perfecti « .iejiiiiii cornniiiniter refi- 

ciuni fratres; » nain diobus abslincniia; panis et 

siinul conjungcre, eodcmque complecti volumine, q aqiiai singuli in cellis suis, . niidis pedibus super 

idein Justiiiianus non dnbitaverit, caiteris licet Ca pavimento sedeiiles libriiniqiie sacra; leelioiiis in- 

maldulensibus constitulioiiibus Rodulphi, Placidi, 

Glierardi, Marlini oninino poslposilis, quasi nimi- 

ruiii inielligeret, in solis Peiri Damiani inslitiitis, 

qiiidqiiid iii oiniiiuin PP. nnslrorum sanctionibus 

continetur, lanqiiam iii suo foiile, melius, el uberius 

repeiiri; nec salis perfeclani ratiis suam, ex S. Ro- 

niualdi traditionibiis, el antecessorum omniuin scri- 

plis; vel per manus Iraductis consuetiidinibiis col- 

lecnm, regulam eremiticam, nisi Petri Daniiani co- 

giiato libello « De siub congregationis inslitutis » 

Iractanti copiilarelur, a quo niajorem, ct Iiiceni, et 

firmitatem aeciperet. 

V. Imo ipsamet « Pelri Damiani ereniitica regii- 

lueiites, > reficiebanlur, ul ibidein Rodulpiius ail ; 

ait enim Damiaiius diclo opusculo xv, cap. 15 : 

« Credimus ununiquemque fratrem in ccllula com- 

moranteni, nisi omnino a'grotus sit, ita ut deciini- 

batquidem in lectulo, toto anui te-i-poie, srve xsv.ite 

videlicet, sive hicme, tribus per hebdomadam 

diebiis jejunare in pane el aqua eum Dei adjutorio 

facillime posse, el qiioniam Sabbalo jejiinaie cano- 

nicse tradilionis aulheniieum est, iion gravc videa- 

tur fratri eiiam Sabbato rerectioiiem ad noiiam horam 

usque differre, ui semel quidem ipso die refl- 

ciatur, sed lamen vinum atque piilmentuni perci- 

peie cx biijus nostrae institulionis indulgenlia iion 

la . iii eremo Camaldulensi sola ad observandum D veietur. Et hoc quidem aslate, nam ab Idibus Sealiquaiidiii 

proposita exstitit, videlicet usque diim ptembris, usqiie ad Paschale gaudiu ui, qualiior per 

R. Rodiilphus prior siias ederet constitutiones. Qii hebdomadam diebus noverit jeiiiiiandiim; sed et si 

biis tamen non propterea ejiis vis penitiis abrogala aliquando tanta debilitas accideril, Iiiberno eliain 

est, sert iiiio, vel altero diintaxat articulo excepto, tcnipore die Sabbaii, aul legumiuibus infiisis, aiit 

iii reliqiiis adliuc expresse approbata niansit ab eo- berbarum radicibus, sive eliain poiiiis, solituin lidem 

Rodiilpho, qiii in constitiitionibus anni 108S, cebit aliquanlisper teniperare jejuiiium : ita tamen, 

sic ait : « Unusquisque frater lauces iii celia habet, iit si unum qiiodlibet horiim suniat, aliud, nisi verse 

ciiiii quibus peiisat tres panes, quos accipit omiies necessitatis causa diclaverit, non adjiciat. Postremo 

(lies Dominicos ct quinta feria. Et alia niulla his lainen, propter pusillanimes, si lioc iiecessiias om- 

fratribus necessaria, qiiae oiiinia priideiiti lecli/rierenimopoposccrit, quce lieripermissa est in astate,e.aiiiiiica 

regiila salis deinoiistrat. Sed praecaveiidiiin dein Sabbalorum discretio servetur in bieme. i Hanc 

cst ne per hoc qiiod illa dicil, de die Sabbali iiian- crgodiiiitaxal Sabbatorum lam geniralem remissiodiicare 

ad iviensam, qiiia niiiiqiiam a.os liic fi';',, i!cm ir. sacr, cremo noii recipiendam Rodulplnis

i' B. rETRUS DA.\ilANL.S S. U. E. CARDliNAUS. 

slaliiil, iilpole ojiis coiisuoliiiliiii (•oiiti',ii'i:iin, t|iii|)pe x\ tiiliîiftnl i!c gra/iilrs aiisliiiilcs, ct fa!saieiil ilcs 

oiiiiiaxat 1 Pascliali icii:pore, > ut coiislat ex ejus 

coiislit. piioribiis cap. 1"2, qiias siipra rcluliiiius 

cap. 5, mim. 9, 

< ei iii oclavis sanctorum, etdtcbus 

plilelioloiiiia;, > aut t ob accessum aliciijus cclcbris 

persoiix, > sivc < extiaordinarii lalioris inluilii, cl 

in Sabbalis ulramque Qiiadragesiniam pra;ccilen- 

libus, > poierat Sabbati abstinentia relaxari, cx eius 

«-onstiiui. cilat., cap. 16. 

Vll. lilein etiam tcrlio ostenditiir, e\ quo erenii- 

liia rcgula, de qua loqiiitur Rodiilpluis, tcnipore 

ipoO iiiler Camalduicnsis eremi fundalioiiem, et 

Uouiiiplii aMatem medio cumposila erat, ibi : « lii 

liac eremo priniiliis a saiiciis viris fucrunt liiBC nb- 

tlioses fort cMiaor(ii;i:iires. > 

IX. Sed ci doctissirniis Ludovicus Tliomassiinis 

iii veteri et nova Ecclcsfs; disciplina De bencficiis 

parl. I, lib. iii, cap. 25, niim. 7, idem fiiisse Uomiiakli, 

ac Pelii Damiani insli'ulnm imlicat; nam 

post iiarralam ercmiljc;c viuc leslilnlionem, et cuiii 

Bencdiclina regiilacoiijunclionem aRoiItualdo in lla- 

lia prseripiie faclam, ait coiilra lioc inslituliini olila- 

tianles a Pctro Damiann conipressos cp. H, lib. »l< 

ubi profeclo sc et siios pr*sertim tiielnr a cnjnsdam 

alibnlis inipiignalinne, qiii conqiicstus eral, quod 

nionacbum e.v suo monasterio egressiini, contra S. 

Bciie;lieti rcgiibim reccpisset : « Succciisctis eniin, > 

, e .1 . NT ,1 inqiiit, < ac nos coiuiuerentes argnitis qiiia iion de- 

....... . ... " buimus veslros monaclios in eremo contra li. P. 

seivaia, quain ipsa regiila fiiiss;'t desciipta. > Nulla n . . r. r. 

.lutem, nisi l'elri Daniiani ereniilarum regnla diclo 

lenipore exarata esi, ciijus quideni noiiliani li;ib(a- 

mus, itaqiie liKC ipsa esl, qnrc Canialdulenses apiid 

ereniiias in usii eateims fucrat, et deinceps, iii liis, 

qiise vctiisliori-iiis ereuii illius usibus noii contrai- 

renl, observanda adliuc a Rodiilplio pioponilur. 

Quarto deniqne doctriii;x! ipsae « de cell;B sequoslr.a- 

tione, de conversatione extra cellani, dcvirlutiim 

acquisilione, de discretione pr.nclali, » qii:i; inibi 

continere assenintnr, reipsa in opusculo Pctri Da- 

mi.ini occiirruni, ut legeiitibiis patel. Qiiaie oniaiiiio 

ronicitnr Rodiilphi tenipore ipsain Pelri D.-k^niani 

regiilam in sacra Camaldiilcnsi cremo, perinde ac in 

AvellansR solitiidine, receptam fuisse ;ilqiie ex inle- 

gro pene o! servatam. 

Vlll. Jure igiiur inoiiioque idem Camaldiileiisiiiin 

et Avellaiiitariiin inslitiituni a S. P. Ronuiaido pio- 

fectum liaberi debet, uiide vir eriiditissimus Ludo- 

viciis Ellies Du Pin, in Nova Bildioibeca auciorum 

ecclesiaslicornm tom. VUl, part. ii, s;iDCuIi xi Ec- 

clesiiE, cap. ii, § 10, postqiiam ordinis Camaliln- 

lensis riindalioiiem a Uomualdo faclain descripsil, 

ait aliam specialein congregaiioiiem ereiBitarum 

< cjusdem generis » a Petro Dainiano institutani. 

En iiilegra aucloris verba : < II sc mit {Uomiialdus) 

sous la conduile d'un sainl ermile, nomiii(i Marin, 

qiii demeurail dans le pays de Veiiise, etembrassa 

la vie (iremilique, qiril retablit en Occiilenl. Leiir 

Rostri Benedicti proecepia suscipere. > Osteiidit au- 

lem sanclissiimim legislatoiem nostrum vagatioui 

duiitaxal ex iino in aliinl coeiiobium occurrere vo- 

luisse; iion probibere aiitein, iiiio omnes bortari, ul 

ex ccenoliitica ad peifcciiorcm ercmit;'.rum vi;am sc 

Iraiisferaiit. Qiiare adeo coincidit Rdmiiabli et Da- 

miaiii iiistiliilum, ut uniiis defensio, alleriiis pariter 

apologia censeaiur. Ecce Tbomassini vcrlia loco 

cil. : < Scripsil Uomiialdi vitam Petnis Damianus, 

scripsit et apologiam, confcslim eniin liis an;ichore- 

lis siHiimse ad perfeclionis columen eluLlantibusobireclari 

coppium esl, qiiod semitam tenerent, quam 

iion pr.-cmonsirasset, iion tenuisset B. Benedicliis, 

qiiodqne siio coetui aggregarent inonasleriorum B. 

C Benedicli descrlores. Ilis ora obtiirabat Pelrus Da- 

inianus hoc responso : Caveri a B. Benediclo, ne ab- 

b;iles alii alioriim monnchos admitterenl, dum ro- 

giiili sibi inutuo esseiit (Caveai, > iiiqiiil reg., cap. 

61, < abbas ne aliqiiaiido de noio uionasterio inonachum 

ad habitandiim suscipiat, siiie conscnsii 

ablatis siii) : sed priores aiiachoretarum ex prolii- 

bilione non iniplicari. > 

X. Porro hanc ipsam communis instiiuli soric- 

laiem, ne ipse qiiidem Pelrus Damiaiius intcrse, ct 

S. Romiialdi discipulos iiilercessisse difliteiur; eiiim- 

vcro in prologo Vita: ejiisdem sancti Patris Romualdi, 

utscab egregiis, qui superstites erani, sancii viri 

discipiilis compulsum ad ejus gesta cominemoranda 

iustitut irtitait pas de vivre seuls daiis des solitudes. sigiiificet, < multorum, iiiquit , fiatriini precicomme 

lcs anciens crmites, inais de dcineurer plu- " bus, et gerinana cbariiate devinctus, quod de prae- 

sieurs ensemble dans iin meine endroit, sepaies dcs 

aiurcs homnies, et dans dcs cellnles particulieres, 

soiis la conduitcd'un iiieine supijricur, en praliquant 

la meinc regle. Ccs sorles de monasleres s'appe- 

l;iieni ancieiincment laiires. Saint Uomiiald en (Jia- 

Llit uii ties-grand nnmbie en llalie. Un des pliis fa- 

incux fut celui qui fui baii sur rAppeniiin, proclie 

, daiis iin lieu qiii leur fut doiiiic par im 

bumnie appel(; Mandol, d'ou Tordre a pris le nom 

ile Canialdole. Saint Uomualde vecul cent ans apres 

sa profes...ion rcligieuse, cl vit soii ordreflorissant. 

rierrc Damieii instiiua aussi une cspcce de congre- 

i;ali(;n iriTiiiilcs (!e iiJiJiiic genre. Ccs criiiilcs pra- 

dicto mirabili viro abegregiis ejus discipulis didici, 

aggrediar, Deo auciore, describere; t Mmiriim codom 

religionis foedcre se iHis conjunctiim conside- 

rans, qiio < germani el fratres > ab eodcm palre 

progeuiii dcbcnt invicem quibusdam amoris, et cha- 

rilalis vinculis alligari. 

XI. Reciproce vero a nostris Camaldulensibus 

Avellanila; ipsi ul < fraties, i habiii, et taiiquam 

cognata3siirpis a Uoniualdo, velui a communi irun- 

co propagatx , germina considcraii sunt, ctiam 

y>oslquain ab cremitica disciplina ad coeiiobiiicam 

conversalionem lran>l;ili siiiil, aiquc ubi a primscva 

S. UomiuiKli, Petiiqiie Damiani inslilulione jam

m rnOLEGOMENA. — DELNSTiTUTO CAMALDL'L. 50 

(losciveraiil.coiilra cjiisicm Pclri Damiani moniliim, A pl-icel i]noJ, cum lialjitiis Caiii:ilJiilciisiu:n a ca^leiis 

(juo illos opiisciib xiv, siib (inem gravjssime incre- 

pavcrat : « Non itaqiie ail moiiasteiialem laxitudincm 

alj ereinitica vos liljealdislrictioiiedescendere, < 

iii lioe, in(|uam, pariier slatii AvellaiiilLe, qiiasi ger- 

iiian:c cliaritatis i oinmiiiiione nobis coiijiincti, per- 

iiide ae iiionaclii VallisuiiibiossR a S. Joaniie Gual- 

l.erlo D. Uomualdi discipiilo iristiluti, eodem ho- 

S;)ilii jiire in nostris moiiasleriis in refectorio su- 

scipi, ejnsque congregaiionis defuncloruni animse 

pariijus Chrisiianac pietatis siiffragiis expiari con- 

suevcriint; iiam in constiliitionibiis aniio 12S3, a 

B. Martino III geiierali editis, lib. iii, cap. 23, sic 

pisecipitur : « Siatuimus, ul fratres nostii ordinis, 

monasticarum congregationum veslibiis (eliam a 

man.TcIiorum montis Virgiiiis, et niontis Oliveii 

allio colore pariter utcntium amictu) lioc prsecipiio 

discrimine dislinguatiir, quod non soUituiii , alqiie 

ab humeris utrinque libere demissiim scapulare no- 

stri deferant, sed sub pectore laneo cingiilo colligant, 

qiiod, post expediiissiniam nodi complicationem, iii 

binas toenias ab anteriori partc pendcntes excurril 

Avcllaniliae pariter siniili cingiilo pirocingi qiiondani 

consuevisse depreliendiintur. Nam cum Petriis Da- 

niianns , et Albizo ejus comes, Tlieuzoncm creniit;im 

Florentise convenientes, ab eodeni dure liabiti, ac 

tandem posl miilla jiirgia ejecli sunt, per eingulum 

Vallunibrosani, et sanctae crucis Fontis Avcllanse, anibos apprebensos fiiisse, lestatiir idein Damianiis» 

qiiasi uno charitatis officio, nionachi cum monacliis, B lih. vi, ep. 30 : « Tandem, inquit, per semicin- 

tonversi ciim conversis liilariter, ei beiilgne susci- 

piantiir a noslri ordinis prffilatis et subditis univer- 

sis. » Et rursiis anno 1372, die 27 Maii.in capitulo 

generali, qiiod cclebratiini est in monasterio S. Mi- 

cliaelis in Burgo Pisariini, praesidente Joaiine III, 

gencrali, dccretum est, « nt monachi Vallisumbrossa, 

el S. crucis de Avcllana, tam in eremo qiiam in 

inonasteriis ordinis recipiantur in choro, et refc- 

ctorio, ac si essenl ordiiiis Camaldulensis, et eo- 

riinulem isrdinum brevia, » id est dipiycbee, frairiim 

defunctorum noniina indicanles, « per brevifi;rariiini 

or.linis deferantur, i etc. Actiim manii Leoiiardi 

oliiii Francisci.de Caslilione Aretino notai ii et scri- 

tias correpti violenter excludimur. » Itaqiie nulla 

eial Avellanitaruin et Cainaldulensium indumenti 

undc et nulla vit?e, nulla instituti, nulla professionis 

pariter differentia ceniieiida. 

XIII. Quidqiiid tamen sit de aliis Fontis Avellani 

alumnis, certe iii Pelro Damiano potior loiige quam 

iii caeteris, ralio relucet, ciir ad Camablulensem or- 

dinem, sive ad D. Komualdi institutiiin pertinere 

censendus sit; vel primo qiiia immediate ab ipso 

S. P. Romualdo {aiil corte medianiibiis ejus disci- 

pulis) eremiticK vilas rudiiiieiitis, qu;e postmodiim iii 

alios erogavit, instrucliis fuerit. Uiide revereiulis- 

simus abbas D. Secundiis Laiicelloliis Olivetanus iu 

li:e depiilati, ex arcliivii Camaldulensis libro R. 18, suae congregatioiiis Ilistoria lib. ii, cap 22, de Pelro 

80, ejiisqiie indice § Statula , pai iium. 9. C Damiano ait : i Audiit in re inonaslica Romualdiim 

Quaie miilto magis, diim prisliiiam adbnc eremi- Camaldulensium insiitutorem , et primo Fonteni 

ticse vit;ie forniam, ad quam, ex Romiialdi pr;cceptis, Avellanam habitavit, ubi cuin magiia monachorum, 

per B. Petruni Damianum Avellanitoe instituti fus- 

rant, sequebantur, pro similis disciplina! consorti- 

bus liaberi apud Camalduleiises merebantur. 

XII. Idque eo niagis, ex qiio Avellanitarum veterum 

habitus, el colores et foriiia, cum Canialdu- 

lensium Iiabitu penitiis conveniret. Enimvero , iit 

(iisserl. iii, cip. 2, num. 9 et 10 ostendimiis , alhus 

ciAor monasticis eoruni veslibiis coiiveniens ex aii- 

tii|iiis moiiiiinentis aliisque probis aucloribus dedu- 

citur, ipsomet Pctro Dainiaiio, loin. I, lib. vi, episl. 

14, Maiiiardum abbatem moiieiite, ne alhum inona- 

cboriim amictiim, ulpoie vilem, despicerei, exemplo 

vel eremitarum freqiieiitia niultos aniios e.\traxit, 

tum Stepbanus IX purpuratoruin collegio aggre- 

gavit; > vel secundo quia reipsa in Camaldiilensi 

eremo ali(|uandiu et ipse vixerit, ex conjecturis 

dissert. iii, cap. 2, num. 8, adduclis; qiiibiis accedit, 

quod Aiitoiiius Maria Boniiccius, Epheiner. Euchar. 

tom. I, ad diem 22 Februarii expresse asserit Pe- 

triim Damianum cardiiialilias dignilali nuiiliiim 

remittere voluisse, « ut ad suam eremu n Canialdu- 

lensem rediret. » Unde iiim anle, tum post abdi- 

catam purpuram , probabile esl illum in ereiiio 

Camaldulensi versatuin esse; vel deniqiio lertio. 

Cbristi, qiii se « vcste alha » illudi ab Herode passus ^ î"'''' '" 8'''* monasteriis a S. P. Romuabio a:(lili- 

est, ut dissert. iii cit., cap. 2, num. 7, nolavimus; 

nec iion Petro R:cor;laio, Silvestro .Maiirclyco 

Paiilo Morigia, Constanlino Cajetaiio, ei eliiouisla 

Benediclino apud eiimdem in prolegomenis, tom. I, 

oper. B. Pclri Damiani, de Avellanitarum tuiiica, 

scapulari, et cnciilla penilus alba testimonium fe- 

rcntibiis; adeo ut jnxla cilatiim Morigiam , Hist. 

relig., cap. K8, ex abiisu duntaxat posteriornm tem- 

poriiiii iiidiictiim fiierit coeruleiim pallium, quo nu- 

peiriuie cucuIIk loco utebantur. Qiiod confirmat, 

velerem ipsorum babituni oliin noslro Camaldulensi 

affiiiem, suisqiie oninibus partihus lam coloie qiiam 

foruia corrcsoondentcm (irorsus fuisse; iiiio addcrc 

, 

calis, vel ad regularem obseivantiam composilis, 

viiam siiam Damianus traduxerit. Qnod, quia loii- 

giori traclalioue indiget, ad seqiieiitis capilis argu- 

mciilum reservabitur. 

CAPUT VI. 

B. Pelrus Damianus inler S. Romuntdi diicipulos, 

alque in ejusdem monasteriis pottssimum vixit. 

SvNOPsis. — De Avellanensi et Poiiiposiano nioiiaslerio, 

in quibus Petrus DaiiiianMs vixit, reiuis- 

sive. Nuiii. l. Iii monasterio S. Vinceiitii de Pelr.i 

pcrlusa RomuaKlus cuni discipulis habitut. 2-. 

Ibideni Pelriis Da 'ianiis Vitani S. Uomualdi 

sciipsit. 5. Ex Viia Pctri Daniiani conslal iliiinii 

ad coeiiobiuni S. Vincentii conslitisse. 4. idem 

habilus in nioiiasterio, atqiie iii Avellaiieiisi de- 

, ; ,

gciililius, G. Caiidiili , ct allii eoldris ilifrcrcnlia. 

ibid. Riiisiis ad 1 lcm iiioii;isleiiuiii rcliiis l).imi;i- 

iiiis iiiillimr. 6. Aliis viiilnis iliiilcm liabilat, 

cjiisque slalula ibiileni reiipiunliii'. 7. Sevcrissime 

iliviniliis piinilur illiid coenobiuin , ob violalain 

Damiani (lecreloniiu ojiservanliani. 8. Damiani 

erga idem inoiiasterium timor, ei solliciliido. 

9. Diulissiinc ibideni coiivcisaiiir. 10. S. Salvatoris 

coeiiobium iii Periisino terrilorio a S. Romualdo 

conslMKluin. ciii pr.vfnit Pclrns Damianus. 

11. Eremiis moiiiis Prcgii a S. Romuaido 

priiDiini, deinde a Daiiiiaiio iiilialiilaliir. 12. De 

aliis liicis 4' Romualdo constriiclis , in qnibus 

Daiiiianiis et ejns discipiili vixcriiiil. 13. B. Doiniiiiciis 

Loricalus suli Dainiani inagistcrio vivens, 

|iri(ir ercmi Sitri;e a S. Romualdo coiislriictLB faclns 

esl. 14. Iilcm ad ereiiinin moiitis Suaviciiii, 

i|uam Pclrus Daini;iniis fund;ivciat , moili pioxi- 

iiius sc recepit. 15. Silriciises a Petro D;iiiiiaiio, 

lanqiiam proprii aliiiniii, cninmeinonintur. 16. B. 

Leo Siirioe redusus, Pelri Damiaiii magisier. 

)7)/(/. Pelius Damianus Classense iiostruin iiiona- 

slcriiim iiicoluil. 17. Proposili noslrl ex inoiitimentis 

concliisio. 18. Mullorum sciiiiloriini, et 

iriiini si norum pontificum aiictoiit;;s jiro noslra 

seiitciilia. 19. Avcll.inila; oiniies, cuiii ipsorum 

loeiiobio, in Cainaldiilensiiini jiis transieruni. 20. 

I. Niliil magis evincit Pclruin DamiJiium sub Ro- 

nnnildi meruisse disciplina atque inler ejus asscclas 

niiiiicrari debere, quam locoriim, quibus ille prsefuii, 

aut in qiiibus est diutissime convcrsatus, mox 

institncnda consideratio: hiiic eniin patebit, iion 

aliuil qiiani S. Roinualdi instituluiii sequi p tuisse, 

ctijiis inler discipulos quotidie vivebat, eoruraque 

vivcnJi consuetudini se conformabat. Et qiiidem de 

Fo:itis Avcllanao cocnobio, qiiod freqiieiiiiiis incoluit, 

s. rETras d.vmian US S. R. E. CaRDINALIS. S-) 

niliil est qiiod '-' repelamus, cnm satis nuilla de ilio nionaslerii » significalio alio delorqucri , quam iit 

liaclemis dicta siiit, qnae negotium hoc plane confi- 

ciunt, diiin i^jus institulionem a S. Roinualdo deri- 

vatam evidciuer osienduni. Sed neqiie de Ponipo- 

siano nionaslerio, ubi ferme biennium expendit 

Damianns, juxta cjus Yitani ab Joaiine S. viri disci- 

liulo conscriplam, cap. 6, quidpiam hic loqueniur, 

ne magis ambignis cxemplis ambigiiam Iianc con- 

irnversiam dirimere velie videamur : tamelsi cx 

diciis dissert. i, cap. i, nuni. 8, pag. 70, satis inno- 

liiei it, ad Ronuialli normam, eremiiicse cum ciBno- 

Lilica viia coiijiinctionein ibi invaluisse , et ad pra- 

\im, illo ipso Daiiii;ini tempore, fuissc redactam siib 

S. Ciiidone, qui ex moiiacho coenohii nostri S. Se- 

vcri, Poiiiposianiis abbas efTeclus est. 

II. Inilium autem ducemus a niQnaslcrio S. Vin- 

renlii de Pelra Pertiisa, quod in Urbinaii terrilorio, 

8 passniim millibus Uibino distans olim surgebat, 

nunc ejiis;leni iirbis canoiiicis addictum rcliquias 

(liiiitaxal piistin:ie inagniliidinis ostendat. Ilic S. Ro- 

inn;ildu;ii coiisedissc, alqiie Iiuic ipsi coeiiobio ere- 

niiiin ailjiinxisse, narrat Daniianus in Vila S. Ro- 

nuialdi, cap. 43 : « In Pelrannm monlem, noii longe 

videlicei a nionasterio S. Vincentii , quod juxla 

Candilianum consliliilnm est fluvium , Romualdus 

(lemigravit. Volcns aulem locuiii a'I eremum f;icien- 

(lamidonenminvenire, prjcccpilcuidam prcsbylero, > 

elc. et, cap. 57, mcininit BB. Gaiidentii ci neranli, 

lini in eodem S. Vincenlii coeiiobio iub D. Rouiualdi 

A magisierio vixeranl, aiipie in ejusilem moiiasterii 

coemetcrio p;iriler siiiit tuinulali; ciimque eoruni 

alter, iicnipe Gaiideiilius, revocatam sibi a Romnaldo, 

ob Tedaldi siiggcslioneni, abstinenti;e pridein coii - 

cess.-e liceiiliain iiidigne fereiis, ad liigelberlnm de- 

fccisset, proindeqiie in « pr;cvaricalione iiiobcdienli;e 

vilani fiiiisse » videretiir, «" Roniiialdiis oralioiicin 

pro co ficri penilus iiilerdixil , licet in coemelerio 

B. Viiicciilii, jiixla corpus Berardi venerabilis viri, 

qui ;eque Romualdi disciptilus fuerat, i appnni iiian- 

(lasset : verum ob visioneni, iioii qiiidem Bor.irdo, 

ul Macchiarellus noster puiat iii siia Aiiologia, p;ig. 

22 (nam e.\ pro.xiine allatis Damiani verbis, loioqiic 

roniexlu, erat ille pr;cmortuiis), sed altcri ciiidam 

monacho ad utrinsipie sepulcrum oraiili, atquc a 

R dcnlium dolore lilieralo, oslensam , « Roimiahlus 

illico praiccpit fralribiis ut jani Gaudenlio fratoriiam 

eliarilalem imocnderenl, atqiie pro eo ciiixiiis ora- 

rcni. I 

III. In hoc igiturnionasierioS. Vinceniii, adeoque 

inler superstites Romiialdi disclpiilos versatus est 

Pclrus Damianus, iino eo loci Vilain ipsDui S. Ro- 

imialdi descripsit, nl nolavit Fortunius llist. Caiiial. 

parl. 11, 1. V, cap. C ; alque aperte coHigitur cx inilio 

citati capiiis 57 Vilae S. Patris, iibi Dniiii;inns sic 

loquitur : t Aliiis fraler Gaudentius noinine, abbatis 

viilelicet hujiis monasterii S. Vincentii Paier. I-Jum 

enim proxime antea talis monaslerii nulla mentio 

pnccesserai, sed ferine de gestis apud Silriaiii scmiio 

eraf, non potest oslensivi illius pronominis < hiijiis 

de cirnobio sibi piVTsenle, iibi videlicet actii scri- 

bebat, intilligi sanctiis doctor voluerit : adeo u'. 

In hos San-Viiiceiitiaiios monaclios cadat illusire 

Egregii cognomcntiim , quo S. Palris discipiilos 

cohoneslavit in cjus Vil;e prooemio, ibi : « Miilioriim 

fratrum precibiis et germana cbaritate dcviiictns, 

qiiod (k prxdiclo mirabili viro ab egrcgiis cjus di- 

scipiilis didici, aggrcdiar, Deo anclore, dcscribere. » 

Unde in niiiicupatoria cditionis RomaniB aiini 1656 

Vita; S. Romnaldi a Petro Damiano descriplse, sic 

Romualdum ipsuni auclor alloqiiitiir : « Poslquam 

ilie, n nempe Damianus, « mores tuos cuni vcslibiis 

liii ordinis indiiit, in S. Vincenlii monaslcrio degeiis, 

-^ iibi tu ( Romualde ) sanctissime vixer;is, aliiqiie 

ex liia disciplina viri sanclimoiiia vilse percelebres 

dieiii exlreinuni clauseraiit, cum iiiibi animadver- 

teret eximiariini virtiilum vestigia non leviter im- 

pressa, ipsiqiie parieles vits lu« bealie suavissinios 

spiriliis illi ;illlarunl, adjecit animum, ut facta tua 

heroica piiblicis monumentis consignarel, » etc. 

IV. Sed et in Petri Damiaiii vita, ab Joaiiiie ejiis 

discipulo scripla , bis ad pi:cdicluin S. Vincenlii 

cjeiobium se contiilisse dicilur; semel qiiideni pri- 

mis sui Ijrocinii annis, ul , cap. 5, narratur his 

verbis:i Diim hic (Petrus Damiani) esset aliqiiando 

cum suo profeclurus magistro, niollioreiii scapiilarem 

indiiere atque piilchrioiein ipiam affeciaiel, 

equiim ascendere jiissus est. Rogare ilaque iiiagi-

iiOIJiCOlHi.NA. - DE IlNSTITUTO C.\MALni'L. u 

siniin siibuiissis ccupit inccibiis, iie sibi lioc dii;iia- A iicliiim FroiUoiicin de JifloiciiUa vocalMiloiwm iiilcr 

leUir prajciperc, qnod ipse niminni, velnl inilecciis, 

abliorreiet. Magistcr vero cjus prccibus acquicsccre 

iiolebat, ne vilipeiuleie vi

S. PETUUS DAMIAMJS S. 11. E. CAfiniNALiS. rc, 

prue voliipiaiis impalioniiain fiangmil. » Uiule 11- A l)ium aniore vir samlus arilebai, iil illiiil prac cxie- 

(liiel, qii; m severe Pciri Damiani slaUila iii lioc S. 

Vincenlii coenoliio cuslodienrfa, ei quam non le- 

iiierc, ei inipiinc violanda csso, Dens ipse, lerriliili 

erga liuiic nionaolnuu iillione, nionstraverit. 

VIII. S('(l el inlegniiu illiul ideiii ccenoliiiiin, nb 

iiilerniissam, qiiain Daniianiis indiiiicral, qiiolidinni 

li. Mari;c Virginis oHicii consnetiiilinein, gravissima 

Deiis aniiii:i(lversi()iie corripuil, nnde endcni loco sic 

proscqiiilur S. doclor : < Dicani el aliiid, quod in 

pr;cfalo conligit mnnaslerio. Slalulum erat, atque 

jam per triciinium firc scrvaliim, iit cnm horis ca- 

nonicis B. MariiC scmper Virginis ollicia diccren- 

tiir. Eral aiitcni inler cos Gnzo, liabitu nionaclius, 

leprolisc qiiiilem vilai, sed dicacis et accnralai fa- 

ris lionifacio diici enixiiis coniinendanduin siisccpe- 

ril, ut constat ex lib. vii, ep. d.'5, iilii liccc liabet 

i De monastcrio aiitcm S. Viiicentii excellcnruun 

veslrani pi\T omnibns, et siiper oiiinia rogo, nt iUiid 

spi^ci;>.litor diligas. Pra;dia, qii;c ab invasoribiis deti- 

nenlur, lcgali sibi jiire restituas, et a cunctis inor- 

talibiis prolectionis tu;c sciilo dcfeiulas : iii hoc igi- 

tur monaslerio evidenter app;;real, si apiid veslr;i! 

celsitiidinis aures mnjns aliqnid iinpctrare mca lni- 

niilit;is valcal. » Nuiiqiiam profeclo paieni snllicitii- 

dineiii de ipsa suoe professionis sede, Avellaneiisi 

niiiiirum eremo, niinqiiani de ullo ex lol monasie- 

riis, ah ipso speciatim ereclis, similem curam 

oslendit, ac de pnelaiidaio S. Vincentii coenobio, 

cmidi;e. Hic coepit comiueri, salis superqiie surticeie H qiiod Romiialdiis pr;cclaris suis instilnlis, suoruin- 

qiiod sanclus prnccipit Bencdictns, nec nova^ adin- 

ventionis pondus debere siiperponi, nec nos esse 

aniiquis Pairihus sanciiores : qui videlicct Ii.tc sii- 

jierslitiosa ac snpervacanea judicaiites, psalleKdi 

iiobis ineiain, onineniqiie vivcndi regulam pnerixc- 

riint : jiac s;ine debere nos esse conteiitos, ne ab 

illa incaiilius dcclitiantes, per anfractus et invia 

(lucamur erronei. Qiiid plura? Conlra negtnaiia 

iiiundi pr.icliari visiis est, et coiifecil : ad hoc uimirum 

Iratres versula machinatione pellexit, ut s«- 

lltas beala; Maria; laudes nlieriiis non oCferrent. Sed 

oli divinum jiidiciiim a nostriie praviinlis intiiitii iion 

dorniilaiis! Mox enim adversus pra;f;iluin ninnasle- 

liiim tot adversilaluni grandines, tot iindi(|iie hello- 

qiie discipulornm reliqiiiis consecraverat. 

X. Deiiiqne longissimo teiiipore, ac diiiliiis fiirle 

qiiam alibi, in pr;edicto monaslerio conversatiim 

fuisse Daiiiianum, colligi posse videliir ex casii Ar- 

diiiiii, qiiciii decem annoruin spatio promisscc eidem 

Damiano conversionis votuin diirerentein, sancliqiie 

Tiri assiduas inslantias eludenlem, jiislo Dei judicio 

piiiiiUiin narral lib. v, episl. 16 : < Dicain, iiiquil, 

qiiod siipcr non dissiinili reniipcrapud iios accidisse 

cogiiosciliir. Vir quidam Ardiiinus nomine, famos;» 

pnideiitia: gencro clariis, divitiis opiilenliis, cerla 

mihi devolionc spoponderat, quod si ante iion pos- 

sei, saliem expleto decennio, ad monasieriuin B, 

Viiicenlii, quod videlicetin Urbinati constiliitum esl 

aiqiie connicinum exoria; sunl teiiipestaics, *^ lerrilorio , inonachiciim suscepluriis habilum de- 

iii ipsis qiiotidie monachis minaces gladii necis exi- 

iniii intcntarenl. Fiunt undique deprsedationcs at- 

qne rapiiut;; conflagrantur cum segelilins arca» 

liiiniliares, ac servi saneli loci crudeliter truciilan- 

tiir : et non jaiii imago inortis, sed niors ipsa grassatiir; 

aileo ut toedcrei jam monaclios vivere, dum 

ncqnaqnam possent in procinclu cerlaminis ainicimi 

qiiieti susc professionis officium cnslodire. Non par- 

vis expcnsis ad Teuionum partes imperalor expcli- 

liir, pragniatic;e sanctioncs ciim sigillis impcriali- 

Inis advehuntur; sed tantumdem esl; in omnibus 

(jiiippe studiis non friictiis, sed labor supervacuns. » 

Tiiin siibdii, iil suis prnesertim raouiiis, monachi 

(liviiiam ullionem agnosceiiles, culpam humiliier 

cxiii:ivciiiii, sicqiie procella omnis sedata fuerit : 

< Taiulcin, iiiqnit, ad cor redeuiil, pavimento se 

liuinililcr sleriiunt, ac percepta poBnitentia, niiii- 

quam se de cretero nrgleciuros solila Genitricis Dci 

pr.Tcconia nnanimiier pollicentiir. Mox itaqiie ul fa- 

icar, iia post coriiscos, atque toiiitrna lanta ciEli 

serenitas rediil, ut exiunc usqiie liodie fratres ju- 

cundoe pacis olio pcrfruantnr; ac de Scyll.-ca vora- 

gine se ilelaios ad porium, giibernanle Filio Virgi- 

iiis, gralnlciiliir; » ac deiuuin sic concludit : < Qui 

crgo f:icile seiiioruin siiorum slalula convelhiiit, 

ista considcreiit : ct ne divini furoris siiper eos gla- 

diiis vciiiat, iioii sine c;iiisa formident. » 

IX. Tanlo prx'torca crga lioc S. Vinceiilii coeno- 

; . 

' 

clinaret. Tandeni termino condicta; paclionis exacio, 

cum ego huic assiduus exaclor insislerem, ille inde 

cedendo, hlandiendo verbis qiiidem honum omiie 

promilieret , ipsius autem conversionis effectuin 

quibusdam tergiversationibus prolelarct ; rcclor 

qiioque jam dicti monasterii illiiis favebat votis, 

dissuadebalque converti, cnjus niniirum pernecessa- 

riis suslenlabalur auxiliis. Iiilerea languore corporis 

irruente decuhuit, » etc. Sed de monasterio S. Viii- 

conlii jam satis. 

XI. Ad S. Salvatoris de monte Acnto Periisini 

terrilorii coenohium iranseamus, quod Ludovicus 

Jacohillus de SS. Umbriae tom. II asseril a S. P 

Romualdo xdificatuin; etsi vcro postmoduiii loin. tll 

illud idem sub ordine Cislerciensi aiino 1008 cun- 

slriictum scribat : paiet iinpressionis crrore coiiti- 

gisse, ut Cisterciensi pro CamaUlutensi subrogare- 

tur; cnimvero iie quidem natus aiino 1008 essii po- 

terai S. Rohertus alibas Cisterciensiiiin Paler, adeo 

non tuiic pro Cislerciensibus illiul mona terinin fnn- 

dari poleral; inio alibi dunlaxal aiino 15'Ji illnd 

Cistercicnsibus concessum auclor faictnr ; qiiod qui- 

dein ab anno 1504 iii Coinmendam a Julio III con- 

cessuin, ad maniis Galcatii Gahriolis Faneiisis per- 

venil, qui anno 1542, auniienle Clemeiite VII, Ca- 

inaldulensiiim crcniitariim Coronensi congieg:ilioiii 

abbatiam hanc resignavil, apud cosdeni, Pciri Fa- 

ncnsis noininc assuutplo, nionachuni induens, ubi 

:

5T PKOLEGOME?< V, 

egregiis sanclimoniac liUilis floriiit. Ilaqiie in linc 

eliani cosnobio, quoil el priileni Cainaldulcnsinin 

juris fuit, et nunc eliani ad eorumdern proprielatem 

rediil, •ssepius conversalus est Pelrus Daniianus, 

iit notal Jacobillus citalus : inio ejnsdem ablias ali- 

qnando exstilil, nl ex tom. lOpenim S. doctoris 

lii). VI, ep. 50 colligitur, ubi sic ait : « In Perusino 

monasterio, Saiicli videlieet Salvatoris, cui nuper 

61 ipscpr;efui, quidam monaclius paiilo anle fuerat, 

nomine Gniuizo, » elc. 

XII. Iiisuper in eodem Perusino lerrilorio ad mon- 

lem Pregiiim liahilavit Damianiis in ereiuo S. Vin- 

centii, qiiam S. P. Ronnialdusin possessione Rai- 

nerii marcliionis fuudaverat, ut ex cap. 59 ejus Vitae 

iu fiue , et sequenti iO colligitur, confirmatque Cos- 

imis de Arena in Serie Ducum Etruriae parie i, pag. r> doctorem videlicet, et dominnm meiiin. > Postnio- 

183, eanideinque inler loca a S. Komualdo acdificata 

recenset Jacobillus de SS. Umbriic tom. II aique ab 

eodem Petro Damiano, nedum inhabilatam, sed ad 

luajorem cellarum copiam, et servorum Dei fre- 

qiienliam promolam fuisse narrat in Damiani Vila 

Joauues discipulus, cap. 7, ibi : « Pervenil- igitur 

ad montem Pregium, in teriilorio Perusino, ibique 

alia {prceler ea nimirum quce jam exstabanl) erenii- 

tarum fnndavit habitacula, nlii videlicet cellulam 

qnaiiidam invenit, in qiia B. Romualdum qiiondani 

iiiansisse ferebant. > 

XIII. Addil porro Jacobillus, Damianum exiude 

Porusiam profectum, et in bospilio Camaldnlensi, 

qiiod apiid ecclesiam S. MallhKi iii Cainpo horti, 

iiiinc PP. S. Fraucisci concesso, aliquandiu liabi- 

lasse; imo et alias iii monasterio S. Gisimindi apud 

Marsianuni in nionte Regio ordinis Camaldulensis, 

iiiji S. P. Romnaldus habilaverat, couversatiiin esse 

pariter Petrum Damianum, non uiio in loco fatelur. 

Sed et in ereino Serrse Sauctae scu Serrae Sancio- 

riim apud montem Appenninum in regione Tadiiii 

di(rcesis Nucerin* S. doctorem vixisse, asserit, cum 

S. Joaiine Laudensi ejus discipiilo, ubi pridem S. 

Roiuualdus et S. Facuiidinus episcopus habitaverant. 

llemque vel ipsemet Petrus Damianus, vel cerle 

S. Dominicus Loricalus ejus discipnlus, versati sunt 

in eremo Lnceoli, quam S. Romualdns (post urbis 

iilius velustissimae vastationein ab Othone III, sub nuin utique pertinuisse; unde mutua probatur loco- 

annum 996, imperatam, eo quod partes Crescenlii ruin Rouuialdi, ac Petri Damiani communio, et nio- 

Romaui consulis sequeretui), eodcni Jacobillo tesle, D nachorum ex Iiis in illa, ac vicissim, promiscuus 

ad restaurandam anliquam loci religionem , con- 

stinxerat alque in deeem et octo cidlas distinxe- 

rat ; ubi posiquam Dominiciis loricatus « snb 

niagislerio sancli viri Joannis, qiii dicebatur de 

Monle Feretri, per plurimos vixil aniios, > inquit 

Petrus Damiani lih. i, ep. 19, se ejusdem PeUi Damiani 

directioni subdidit : « Longe vero post, ma- 

gistro proebente consensum, dignatus esl vir sanctus 

piacdictus niihi misero, el qnem ipse suscipere di- 

gnaretur, indigno, mira se prorsus huniilitate coin- 

mittere, et sicut abbati monachum subjugare. Cui 

nimiruin proeslitit, non accepit; et qnem susceperam 

velul in subjeclione clientcm, gaudco me iu schola 

DE {^[STITDTO CAMALDVL. ;;a 

A Cbiifti vere pliilosoplioruin perce|iisso doctoiein. » 

Quod certe fieri noii poterat, si nligionc, et insli- 

Into , habiluque a Petro Damiaiio Dominicus Ro- 

nuialdi sectalorum alumnus distasset. 

XIV. Postqiiam vero in proxiina cum Damiano 

cella Doininieiis Loricalus sub ejiis disciplina dege- 

rnt : iinde lib. vi, cp. 50, de ipso sic ait : i Sed cur 

ego sanctos commemorando viros, diversa passim 

loca perliistro? quandoqnidem inlra linien, et pr;B 

nianibus teiieo, ad cnjus digne effeivnda prajcoiiia 

iinpar viribns iion assurgo ; certe cclliilis allrinseciis 

constitutis, solo Basilicaj mediantis inicrsliiio, cgo, 

ille(|ue dividiinur, ciijiis si virtntibus enumerandis 

invigilo, ante dies elahitur, quani scribcndi male- 

ria deficere posse vidcatur. Dominicum dico , 

duiii, inquam, prior S. MariaB Sitri;c factus cst, qii;e 

nolissima eremus a S. P. Romualdo conslrucia ex 

ejns Vita cap. 49, ubi etiam « per septem fere annos 

inclusus maiisit, et silentium conlinuiim inviolabi- 

liter teniiit t (ex eadem \'ita cap. 52) qiiicque a 

saiiclissimis ejus discipulis referla laudaiur ab eo- 

deiii Petro Damiano ibidem cap. G4 : « Taliter autom 

in Siiria vivebalur, ac si ex siniililiidine non solum 

noniinis, sed etiam operis, altera denuo INitria vide- 

retur. ... aureiim Romualdi s;icculum 

qnod etsi tormenta perseciitorum non novcrat 

spontaneo tamen martyrio iioii carebal ! anreum, 

inqnam, sseculum, qiiod inler montium ac silvarniii 

feras tol coelestis Jerusalem cives alebal!> lliijus 

Q ergo monasterii, sive ereiiii prior factus est Doiui 

nicus Loricaius, ut conslat ex tilulo episloke 3i, 

lib. VI : «Ad Dominicuin Loricatum priorem S. Ma- 

riae Sitriae, ejusipie eremitas; > atqiie tunc eliain a 

Peiri Dainiaiii nnUi, et magisterio, eiim ipse, tiiin 

ejiis subdili pendebant, ut ex ejusdem epistote iiiitio 

colligilur, tibi sic babcl Dainianus : « Scripsislis 

niibi, dileclissiini, qiiia tanlus perversorum ac vio- 

lentorum hominnm vos livor infestat, quod nisi 

vobis ego raplim celeiiterque succnrram , vos loco 

ceditis, aliumque vobis, qui rapinis bis alqiie mole- 

stiis non sit obnoviiis, providebitis. » 

XV. Quare patel Silriensium curam ad Damia- 

transitus : ut certe ex Sitria Dominicus Loricatus 

biennio ante niortem recessit, et ad eremum montis 

Suavicini (nunc Frontalis) se contnlit, qu3B ab ipso 

Petro Damiani fundata erat, ut ipse iradii tom. lil, 

opiisc. XV, cap. 6 : « In illa Erenio, inquit, quam, 

auclore Deo, in latere Suavicinii montis ipsi coii- 

siruximus, » ibideinqiie spiritum Deo reddidit, pri- 

niuni iii sua cella sepullus, dein, Petri Daniiani 

jussu, in capilulo post nonum diem tuinulatus, ut 

lib. i, ep. 19, ad Alexandrum refert ipse Peirus Da- 

niianus; qui pariler nunc illic indiscriminatim liabi- 

labat, deqne supradiclo Sitria; monaslerio, velul ad 

se attincnte, pluribus in locis mentionoiii ingerit,, 

,

^'^ S. PETUUS DAMIANUS S. R. E. CAltDliNALlS. CO 

iiiioex tieiMisSiliioiisiiiinciemi.lis.aUniecolloqiiiis A el qiia abiiiidaiiler nuiiis, ci clememoi- oxliiliite, 

ab coJcin relalis, fiC(|iiciilius forlasse, qiiaiii iiilor 

Avellaiiiias, versatuinsc esse apud Koniuabli discipii- 

los.eoniinquesuccossorcsin Silria, indicare videlor. 

XVI. Cerle loin. III, opiisc. xiii, caii. 22, de lioc 

Silrire nionaslerio, laiiqiiani de propiio, sic loqiiiliir 

sanctiis doclor : t llabemiis deniqiio seiicin in iiioiia- 

sleiio, scilicet Silria>, vocabulo .Mainardiini, qiieni 

scilicot adliuc paliidaliiiii cuni ailinoHuissein , iil 

innnaobus fierel, t elc. ITinc Leonis Silriin, alionini- 

qiic cjiisdcni loci orcniitarum excnipla, lanqiiam do- 

nieslica, Tbeiizoiii Florentino ereiiiiiic propoiiit ad 

cjus siiperbiani conipriinendam toin. 1, lib. vi, cp. 50 : 

« Utinain, iiiqnit, pnesens adesses, et quid in liis 

silvis ab ignolis, alqiie dcspcctis agatiir, ociilo jinli- 

ul lie riiiiia siii loci, vel liabiiaiioiiis cxcidiu noii 

necessc sit Irepidare. Prosit igiliir illi lain .Trdui 

monlis siibii>-se fasiigiiim, i ctc. Sed ct gloriari po- 

tosl idem Classonse coenobinni, qnod apiid se tanliiiii 

vinini, quanliis cst Polriis Daniianiis, cxcopcrit; 

ciiimvcro cpist. I, lib. vii, apud nioiiaslcriiiin Classis 

se inansisse nolal Ileiirioo impcraloii scribcns : 

< Redcal ad memoriani doinini niei rogis, qiila ciini 

apiid inonasleriuin Classis a vobis discossiirns es- 

seni, > et ilcruni lib. vi, ep. 26 : « Ad Maiiniiin 

suum patriielcm nioiKiebiiin Classcnscm,» liinc adliuc 

Noviliuin, qiiai incipil : « Rudis lyro facilo iii prinia 

belli congressione prosteniitiir, > clc. Tcstalur sc 

illi propriis maiiibus liabilum moiiaslicum iii Clas- 

canie porpondeies ! tainen ut sc, si fonassis incsl, B scnsi coenobio iinposuisse : < Pi;csorlim ciiin ct ipse 

liiinor arroganti;c deprimat, vel brevitcr aliquid lc 

de illoruin conversationibus erndire iion pigcat, tetc. 

Tiim de Marlino Storace disscrens : « Qucmdam, 

inqiiit, babemns iii cellula rusticiim idiotain, » elc. 

Tuin ad LeonemSitrioelransiens : « Veniani, inqiiit, 

I ad dominnin Lconcm , el vere Leoneni, > cujiis se 

consiliis sa>pe nsuin indical, itideniqiie Lupiim inclu- 

suiii, et Petnim cremitam ejusdem Siiriensis eremi 

coiiimeinorat. Nec dubium est pi;cdicliim Leoiiem 

fiiisse Petri Daniiani polissimum dircctorem; nani 

loin. III, opiisc. XI, illum sic alloqiiitur, iii libelli, 

qiiem Iiuic cremitae inscribit, nuncupatoria : « Te 

noii qualemciinqiie complicem, vel ainicum, sed te 

patiein, te doclorcni, te niagislniin, et dominum 

libi monacbicum Iradidcrim babitiini, iion siiie oaiisa 

me a consultutionibus tuis dilllloor ;ibsohituni ; i 

ubi ct se alias conversatum fuisse salis iniiuil, iil 

cum ail : « lii eodeni plaiie Classcnsi coeiinbio, quod 

nunc incolis, ictatc nosira (neinpe diini ibi dcgercl) 

quidam monacbus vicem prioris obtinuil, > clc. Et 

ciica finem sc Classensiiiiii consoiiio, el coiisiielii- 

diiic usum sigiiiMeat, duin ila coiicludit : i Omiics 

autom sanclos fratrcs monasterii tiii mca vioe saliita 

cbarissimos autem milii fiatrcs Boiiiniim cl Poiriim, 

si solilo more videris aliqiiaiido excelsiiis caiiore, 

hoc disticlion,meonomine,in eoriiin manibiis pono,» 

elc. Id quod magnam familiariiatem bos iiiler et 

saiictum doctorcm interccssisse profecto indical; iit 

eleciiiin niibi pr.-c ciinctis pcne mortalibus liabeo. nibil addain de mulua comniigralione et Classonsiiim 

Et quid ampliiis dicani? quandoquidein meuin te 

angciuin esse constitui, ut in dubiis rebus qiiodoun- 

fil 

PUOLEGOMENA. 

ger.eriilcm nomiiiis liujiis significaiioiiem, disseii. i, 

c;i|). 2, niim. 21, explicatiim? 

XIX. Hiiic merilissiine lol exlerorum scriptoriiiii 

Cdnsensu Petrus Damiaiii Camalilulensis est habitiis, 

ei appellalus, e quibus hoc loco receiisere sulficiat 

Gabriclem Pennoltiim ah ipso P. Lailerchio cilaliim; 

Luilovicimi Jacobilliim ile SS. 1'mbria!; Paiilum 

Jlorigiam, in Histor. Relijiionnni cap. 58; Cornelimn 

a I.apide in Apoc. cap. 3; Slailinum Baroniiim in 

Yita (iiiiiupie Fratrnm Polonorum niarlyrum ; Joan- 

neni Pauliini Portesaiiuni in Vila S. Tlieobakli; 

Jo.iniicin Pelriim Crescentium in Prsesidlo Romano 

lil). I, pait. II, narrat. 2; Stpphannm Demalevicium 

iii Vila S. Boguniili cap. 28; Secunilum Laiicellolum 

Hist. Olivft., lib. II, cap. 22; Ludovicum Tomasi- 

iiiim de Btn.fic. part. i, lib. iii, cap. 25; Ludovicum 

Dii Pin Biijlioth. Eccles. lom. VHI, part. ii, cap. U, 

§ 10; Anlonium Mariam Bonuccium Ephem. Eucliar., 

die 22 Februarii; Augusliiium Liibin in Nolitia 

abbatiaium Italiie , lilt. A; poniilices niaximo 

Piuiii V, Gregorium XV, ct Urbaiium YIIl, quornm 

diio postreini Petiiim Damiaiium decus et gtoriam 

CimuihluUiws ordiim appellaruiit in snis diplomati- 

bus a D. Andrea Yalleniamiio abbale noslro citalis, 

tiiin iii Pelri ejiisdem Yila in tabiilas cum aliis 

SS. ordiiiis elogiis digesta, liiin iii scrnione de S. Do- 

miitico Loricato, pag. 84. Priinus vero, ut Raclius 

iiOoler in Descriptione sacr;e ercmi cap. 19, et in 

Yita ejusdem Petri Damiani pag. 50, et Tboinas Mi- 

liiiis ilislor. Camald. lib. viii, cap 1, testantur, adeo 

persiiasuni haliebat Damianum Camaldulensis insti- 

'iiti fiiisse, et Avellaneiisein abbaiiain dudum in 

ordiiie noslro (loruisse, ut eamdein eidem ordini 

restitiiere, post commissam Joanni Baptistse Nova- 

riensi generali apostolicam ejiis monasterii visitatio- 

iiem dic 22 Decemhr. 1568 decreverit; quod et 

p rfeiit aliis Diplomatibus die 1 ac 10 et 14 De- 

crmliris 1509. 

XX. Uiide vei ex hoc ipso, qiiodjam Camaldu- 

lenses in loua a S. Petio Damiano, aliisque ejus 

cotigregalionis illuslribus viris, inbabitala jani pleiie 

siiccesserint, illoruinque omnia jura ad nos Iraiisie- 

rinl, Petrnm ipsiiin Damianum, ejusqne discipulos, 

ac successoies non incongrueiii nostrorum catalogis 

recipiendos quis existiniaverit ; .id nos eoriim cul- 

Iiini , eorum gloriam pertinere, ne teniporalinm 

diintaxai bonorum hxreditalem adiisse videamur, 

ac quse potiora snnt primo occupantibus dimisisse. 

Qu3e observaiio an perjocum, an serio adjici me- 

riterit, quisque pro arbilrio dijudicel. Similem ego 

viii gravissiiiii et doclissimi Joannis .Mabilloiiii in 

me.liiini afieram ex ejns prsefatione ad toni. 1 Hislo- 

riae monastica;, quie noslro proposito adamiissini 

congruit, sic igitur habel : < Qua; hactenus dixi, mo- 

nastici ordinis (dicamus nos Cainaldnlensis Ordinis) 

per illa lempora uniiatem probant, cui regulariiin 

diversitas nullo modo praRscribebat. Quamobrem in 

sccerneiidis sanctis, aut illustribus viris, qui S. Be- 

iiedicti regul.im (seu D. iSoimiaUli disciplinam ) se- 

DE INSTITUTO CAMALDUL. 

A ciili sunt; aut iii distinguendis moitasteriis, (iu:e 

eidem regubc ab origine sulijecta fuere, scrupulo- 

sior, aut morosior niiiiime fiiero : certus utrorum- 

qiie notiiiam ad nostram pcriinere historiam; tum, 

quia unus, ut dixi, oinnium ordo erat ; tiim qiiia, 

ctsi diversi tum fuisseiit ordinis, oninibiis illis nto- 

nasteriis ad ordinem iiostrum Iranslatis, ad cosdcm 

pertinet honos, quibiis pervenit hoereditas ; aKpie. 

aileo miitila essel, atipie imperfecta ordinis iioslii 

historia, si illoriini monaslerioriim .ic nionacborum 

commcmorationein pra;termitleremus. Qiiod 

quidem non solitm inagno bislori;i! iioslra; detrimeii- 

lo fieret, sed etiani ingrati aniini vitio nobis vcrte- 

retur. Nos porro Iiac in re morem sequimnr Cliri- 

slian.-B Ecclesise; quse viros sanclos el illuslfes 

rj Veteris Testamenli sibi ascribit, propterea qitod 

«na sit ulriusqne Testamenti Ecclesia. Ob eamlcn» 

causam anliqniores monachos, iil patres noslros, 

sustipimus, » eie. 

C.^PUT VII. 

Prxc.pua Ladcrcliii arguntenla con[ulanliir. 

SvNOPSis. — Commissa a Ladercbio congregalinnis, 

et ordinis confiisio. Niiiii. I. An ex regiila S. I5enedicti 

probetur Avellanitariim, et C;intaldiileii- 

siiiin cog-iiatio. 2. An ex identitate Coiistiliitioniiin. 

3. Hanim diversitatein probare nitiliir Ladercltins. 

4. Pliires coiigiegaiinnes, diversis cnnslJtutionlbiis, 

eodem siib ordine militanl. 5. Ilein 

plura ejiisdem ordinis monasleria. 6. Aigumenlo 

Ladercliii, nec monachi et eremilse Camaldulenses 

ad eumdem ordincm spcitarent. 7. Diversje 

subinde coiislitiiliniies, tuin pro('rcmiiis, liini pro 

monacliis ejiisdem coiigregalionis prnpositoe. 8. 

G Diversas nnii fiiisse Avellanitanim, et Camaldulensium 

coiislitiitiones. 9. Gratis id iieg iii a Ladercbio, 

qiii utrasiiue ito;i legcrit. 10. Siepiiis lii 

Avellanilaium regiila, qiiam iii Canialduleiisiiim 

constitiitionibiis, iioiniialdinn cilari. 11. Cur non 

omiiia expresse ad Rontii;iblutn referal Damianiis. 

12. Ladercbii observalio et anlilogia. 13. Etsi pio 

Avellanitis speciales esseiit Dainiani consiitiuiones 

, commiinein lamen Roiitiialdi eremiticam 

disciplinam coiicernerc potnisse. 14. Non modo 

aliqiia, sed omiiia ad Romualdi inslitutioiiem attinentia 

a Dainiaiio piobari. 15. Discipiilos S. Rontualdi 

an veluti ad se nibil attineiiles Daniianus 

nominet. 16. 

L Jani vero Ladercbii arguinenta, quibus hanc 

seiitentiam oppugnare nisus est, audianius. Ait crgo 

lib. I, cap. 8, n. 6 : « Prsetereunduni taiiien non 

pulamus, nonnullos, stellas manentes in ordiiie, et 

" ciirsu siio, iiimirum congregationes Camaldulensem, 

ct Avellancnsem inoidinate in nnain connare cona- 

los : qiiamvis ipsis ignoscendum arbiliemnr, quia 

scilicel germana charitas, et soeietas, qnain Doin',- 

iius dedit inler Avellanenseni, et Camaldulensem 

faniiliain, dccepit eos, quoseerte nteliiis faciein coe- 

li, et terra; probare rogamus. Iiiicr hos recensetiir 

Gabriel Pennottus supra relatus, a quo FontisAvel- 

lanai eremiia; passim Camaldulenses nuncupantiir, 

el alii. > Ubi sane, in ipso controversiae limine, in 

ipsa qnwstionis propositione insigniler ballucinatus 

videUir auctor; neque enim « congregaiioncs Camaldiilensem, 

el Avellanensem inordinare iii unam 

conflare conaniur, > duni S. Pelrum Damiaui Ca- 

Ri

G3 S. rF/rULS DAMIA.NUS S. R. E. CAKDl.NALIS. 

inaliluleiisciii assorimiis :seJ utnimqnc poliiis, idesl a vivis operilius Ifgiuir, eliniu apiciliiis ira liium, ad 

Camnlduteiiscm in spcciali acceplione, qiioe solos curiim qiii nobis in loco hoc sucoessuri smii, 

sacne eremi Eirnri.x ereinitas coinplectitur (juxia notitiam traiisPcralur : qua!cnus, etsi non coniigcril 

(listinciiomMii alilii expositam),etyli'e//unf«sem a B. 

Loilulplio S. KomiiaKIi discipiilo instilulain, alqiie a 

Pelro Daiiiiaiii ina\ime ilhistratam; qiiemadmodum 

cl Coroiienscm, et Tuurineitsem, et Galticam, ct iio- 

strniii S. Miclmelis iliirani monasticam faiiiiliam, 

in unum ordinem a Uomiialdo institiitum redegimus, 

qiiem latioii significatione Ciimaldiitciiscm, ex nolii- 

lissimoac ccleberrimo omniiim loco sumpta denomi- 

natione, appcllamus, ex his quoe dissert. i, cap. 2, 

notavimus. Idipie ex illa ipsa « germana ciiaritate, 

quam Dominiis deJit inter Avellanensem, et Caiiial- 

dulcnsem faiiiiliani, i jure optimo factum esse osten- 

eos ad aliiora consccndere, eaindem saltem vivemli 

regulam, quam vos lenuisse didicerinl, et ipsi stii- 

deant fideliler obscrvare; nl qui Iiabilaiionis fueriiii 

siicccssores, sint nihilominiis et convcrsalionis 

Ircrcdes.) Ex qiio constat ante h:ec lempora Avclla- 

neiiscs eremilas ccrlas non habuisse conslitiilionos, 

ct poliiis morilius, quam Icgibus dediictos fuisse ad 

obcdioiulum fidei in omnibus; non est crgo, quod cx 

constilutionibus prohctiir coiilra uiiitatein congrega- 

tiomiiii islariim, duin ncc ista, iicc illa ipsas Iiabuit; 

imo dicendiim ainbas jiiste ante Deuiii incessisse 

in omnihus mandatis et jiistificationibus Domiiii, 

ditur; non cnim alio, quam ejusdem inslituti vincu- B quas illas dofuerat S. Romualdiis, sine quciela, ct 

lo, eademque S. P. Romualdi discipliiuBORmulaiione 

sociale foediis utriusque faniili;c eoHsistere poterat, 

qiiale iiiier nos, et alias monasticas congregationes 

ab ordine nostro piorsus independeiiXcs, non inter- 

cossil. 

11. Proscqiiitur autem aiictor noster num. 7: 

I llanc vero unitatem ex identitate reguloe non pre- 

bari liquido apparel ; nam si ex eo quod eadera S. 

P. Deiieilicti regula ab utraque congregatione custo- 

diebaliir nimis, unain tantummodo fuissc conjicilur ; 

igitur et Cistercieiisium, et Cluniaccnsium, et Val- 

lumbrosanoriim, et Silvestrinoriim congregationes , 

qiia^ omnes eaimlem S. P. Benedicli regiilam p-ofi- 

teiitur, non plures, sed iir.a tantummodo erit congr 

tali paclo ambas processisse in diebiis siiis 

IV. Qiiani reponsionem sic conrutaudam aggrediliir 

scquenli niim. 9, dicens : i Sed cuin ab iino nia- 

gistro Avellanensem et Camaldiilensem siiiiiil fa- 

niiliam volumus, cur priina ab alia legibiis eo^pit 

Tivere, non traditionihus conienta ? Nam anno lOîO 

vcl circiler, a Pelro noslro Damiani insiitiitioncs 

sii.T! congregalioiiis iiiscriptsD perhibenlur, vel tuliiis 

aniio 1071 vel 1072, nam cx ipsiiis vcibis, iiiorti 

proximum illas scripsisse, apcrle colligiliir: diiia 

all(i(piens in prioratus oflicio siios succcssores (Ecce, 

dicit, fratres mei, fiii quod eslis, et emensiis suim 

qiiod transitis : pr;ieslo vohis sunt qii;c deserui-, 

propinquum est quo perveni), et aniio cenlesimo 

gatio. Q;io nihil ahsurdius dici potest. » Al nemo in ^ siipra millesimum, et ultra, regulam eremiiicam, 

aiiimum induxit, ut ex sola BenedictinM rcgulse pro- 

fessione Foiitem Avellanaj ad Camaldiilenshim in- 

.siiiutum periinere deducerel : nisi forteillud aliiijide 

qiiis adjicerel, aut saliem supponerel, Avellanilas 

eiemiticam insiiper vitam coluisse, cujiisad Benedi- 

ciins regiilse canones conjunctio solum S. P. Romualdum 

auctorem, et institutorem agnoscit, quemadmodum 

dissert. i , cap. 5, num. 10, observavi- 

nuis. Qua raiione patet nullara esse ab Avellanitis 

ad CKieros monachos, quos recenset Laderchias, 

dediiciionem. 

111. Pergit tamen num. 8 : « Mimis, inquit, ex 

identilate constitiitionum conslat non prohari talcm 

uiiitateiii, per qiias constitiiliones unaqu;cque con- 

gregatio differt ab alia, sicut stella a slella; nam si, 

cum Augiistino Foriuiiio, S. Romualdum constilu- 

liones iioii edidisse fatemiir, ei suisCamaldiilensibiis 

iioii tradidisse, igitur non est eadein ciim Avella- 

nensi Camaldulensis congregatio; nam illa, iiti vi- 

debitur, proprias inslitutioiies habiiit, secus isla. 

Quid diccmus ad hoec ? Respoiidcbimus sane san- 

ctum Romualdiim nullas deuisse constitiitiones, sed 

iiec ullas habiiisse, non soluin CamahluleiiscS; sed 

nec Avelhinenses. Et Iioc ex ipso Petro Damiaiii, 

(lui in opusc- De ordiiie eremitariim Fontis Avellani 

liicc Iiabet, ageiis de aax congrcgationis insiitutis. 

(Voly autem, fratres rnei, dc vestra; conversationis 

ordine pauca pcrstriiigcre, ut qiiod in vestiis nunc 

aiiclore Augustino Foriunio, proimilgavit R. P. 

Rodiilphiis eremi Camahlulensis prior, coiiseiitieiite 

Ilelemperto episcopo Arelino. Et ad quid perdiiio 

ha;c nova; Rodulphi reguhe, si ex tmic tantum teiiiporis 

illam nionumentis Petrus N. Dainiani manda- 

veral? sl, ut supponitiir, camilem ipsam, qii:iui 

babuerunt ex ore saiicli Romuahli Camaldiileii.scs, 

et Avelhineiises quoqiie acceperunl ? i H;cc ille. 

V. In qiiihus primo dissimulari non dehet scri- 

ptorem hunc in prob;mda congregâtionum Avellan^c 

ct Camahluli ( nempe sacrae erenii Etriiria;) disiiii- 

ciiBue, iiiaaeiu operam ludere, ciim id in qiia.'stio- 

iiem minime cadat, sed tantum, an utrai[iie ad 

eumdem ordiiiem a S. Romualdo institutum, qiiem 

Camaldulensem dicimiis, perlineat ? Fucuin ilaqiie 

lectoribiis facit, dum anxie iiiqiiirit, aii ulraqiie, an 

neulra eodem tcmpore scriptis constitulionihus 

vixerit, et an siiperlluo labore Camalduli consuelu- 

dines B. Rodulphiif scripscrit, postquam Avellamn 

instilutioncs S. Pelrus Damiani diclaver;il? Qiiasi 

vero hinc ordinis unitas peiideal; cum iiimis evi- 

dcns sit tam inultas passiin occiirrere tjusdem 

ordinis congregaiiones, qu:i! non iisdem, nec eodem 

tempore scriplis inslitulionibus utantiir : qiiemad- 

iiioihim ali;c siint Capuccinoriim , alix- miiioruni 

ohservantiiim, aliae conveniiialium lcges, quamvis 

siib codfim S. Francisci ordine militaiilium; aliie 

pariler C;irniolitaruiii, qiios Calcealos iiuiicupaiil.

C; PROLEGOMENA. — DE INSTITUTO CAMALDUL. CO 

alia; ExcalccalDruin consliltilioiies ; ilcni aliae Niidi- 

peilum Auguslinieiisium, ali;B congrcgalionuiii vete- 

ris Ereinilani instituti scquacium consuetuiliiies : iit 

nihil (le inonastico, niliil de ipso Canialdulensi 

oriline adjiciani, in quo alii sunl coenohilarnni, alii 

eremitarum sacrae eremi EtruriK, alii congrega- 

tionis moniis Corona;, alii denique Taurinensium, 

alii Galloruni eremiiarum vivendi mores, lamelsi 

cumdcni omnes communein Pairem Komualdum, 

suasque convcrsalionis magistruin agnoscant, eoileni- 

que Canialdulensiiim cognomine glorientur. 

VI. Secnndo, cuin ex dictis dissert. i, c. 2, niim. 

41, oninia pridcm monasteria, qiiasi tnlidein cnn- 

grcgaiiones, alis se invicein independentia consi- 

siereiit, congrunm erat profeclo, ut singiila suis 

coiislitiitionilius scriptis nterentur, qiiales ex muliis 

niss. comniemorat Martcne de aniiquis monachorum 

rililjus, puta Corbeienses, Divionenses, Tullen- 

ses, Coinpciulienses, Laudunenses, Lyrenses, etc, 

quarcqnid mirum, si Camaldiilensis eremiis pioprias 

li ibuit consiietudines, itemqueproprias Fontis Avel- 

laiue solitudo servaret, primo quidein ex sola Iradi- 

tione per Roinualduin acceplas, deinde scriptis 

expositas, priino quidein a Petro Damiani pro 

Avellanitis, aliquanlo aiitem serius a B. Rodulpho 

pro Camaldulensibus ? Etsi enim omnes quoad siib- 

stantiam convenirent, pro legionum tainen diversi- 

tate, poterat iii circumstantiis quidpiam occurrere, 

quod varie accominodandum esset locis, tcniporilius versas quandoque constiiuliones legionibus illis con- 

alque personis. Quod el in nostro casu polissimuiB gnicntes habere el servare consuevisse. Sic idem 

evenisse constat, nam ipse Daniianus opusc. xv C Maitinus 111, qiii anno 1254, iit reinlinius, omiiinm 

latetiir, noii extra ereinum, in qua degebat, se moiiachorum conslitutioncs compilavit, jain anno 

coiistitutiones suas extendere : « Nec tam, quid ab 1248, pro solo cu'nobio S. Malhise Muiani pcculia- 

eremitis fieri delicat, generali deflnitioiie prsescri- 

biniHS, qiiain quid iii Iiac erenio fiat, cum loco, tiwn 

personse specialiter intimamus. » Similiterqne B. 

Rodiilphi statuta non ultra sacram eremuni, et 

annexiira Foiitisboni coenobinm, suani viin exerce- 

baiit, dicente Lnca Hispano Histor. Roninald. lib. r, 

cap. 12 : « Nam illa, qua; apud Rodulphum est, siib- 

jeclionis coiisiitulio ulira Foniisboni Iiahitatores 

nonexlenditur. t Nihil eigo cogebat, ul unius ioci 

coiistitiitioiies ad alterius loci noiitiam deveiiireut, Placidi stalula , tuin Gherardi coiistitutioncs , hinc 

nBiluni ntqiice in unoproinulgarentur, in alio staliin Paub Justiniaiii regiilii vitje eremitic;c , ac denium 

]ecep;oe, inilii degentes coniinuo obligarent. 

quae sab Clemenle X proiiierunt corumdem eremi-- 

VIL Tertio, si qiia esset Laderchiani argumenti l^ tariim Elruii;c in Itegiilain S. Beneditti declariitio- 

vis, jeqiie probaret Cauialduleiises coenobitas, neqiii- 

deni primisillis qiiinque sieculis, quibus sociali foe- 

deie cum eremiiis sacrs ereini Etrurise conjiinctis- 

simi, snb eodem generali priore vixeruiit, ad ipsiim- 

niet Camaldulensem ordinem pertiiiuisse ; naiii ere- 

initis quidem primas constituiiones I!. Rodulphiis 

piior, fatenle Laderchio, proposnit : coenohitLe vero 

usque ad Martinum 111 absqiie ullis scriplis coiisiie- 

tudinibiis peculiaribiis, snla S. Beuedicti regnlse ob- 

servalione reienla , vota siia Domiuo reddideriint, 

leste Fortunio Histor. Camald. part. i, lib. ii, cap. 

40, uhi de Martino 111 hcc habei: < In generali coii- 

cifo apiid sacraiv ercinum anno 1254 cclebralo, 

A piimas Patribus proniulgavit conslitutioues , quiljus 

OMinis vere ccenohiticie iiistiluendai vit» rationeni , 

lam quoad diviiia, qiiain qiioad iiiores, elc, qnin- 

qiie libris coiii|dexiis esi. » Itaque hic dici posset 

ciim Laderchio : « Igitur noii est eadeni ciim cremi- 

tarnni Camahhilensinm congregatione Cainaldulcnsis 

moiiachoruin congiegatio , nain illa, uti visuin est , 

proprias iiislilutioiies babuit (a leiiipore B. Rodni- 

phi, usque ad 1254) seciis isla :Quid diceiniis ad 

hxc? t Paritcr cum eoiiein Laderchiu dici posscl : 

« Sod ciiiii ab iino magislro eremitariiin , et nioiin- 

choruni Camaldnlensium , simiil familiam voluimis, 

cur prima ab alia legibns coepit vivere , nou tradi- 

tionibiis contcnta? El ad quid perditio hjjc iiova;B. 

Marlini 111 regnhc, si ex tunc lanlum teniporis illam 

B moiiunicntis B. Rodulphus mandaverat? Si , iit supponitur, 

eaindem ipsam, qnani habnerunl ex oie S. 

Romiialdi eieiiiii*, et monachi qiioque acceperiiiit. > 

Et tainen noii modo ad eumdem ordinem , sed ad 

eamdein tunc indivisam , etiam quoad exlremum 

rcgiiiieii, congiegationem , coenobil;e pariter , atque 

ercmitae Cainaldiilenses pertinebant. 

Ylll. At ne in diverso vitae genere, qnod hi, ei 

illi suh unius licct congrcgalionis reginiine viveiiles 

sequehaiitur, aliquam argumenli disparitalem cavil- 

lari quis possit, quarto observahiiiius , in eadein- 

mct coiigregaiioue, ac sub eodeni gcnerali, nec noii 

in ejiisilem disciplinai gcnere, niililantia loca , di- 

rcs conslitulioncs addiilerat , qua? legi possunt apud 

Foriuiiium, llist. Caniald. pari. ii, lib. iii , cap. 5. 

Lno iioiare jiivat eosdem ipsos religiosos, iisdem- 

ff,ue locis agentes, pro varia teinporuni coiiditione, 

suas consliuilionos passim innovare. Sic B. Roilnl- 

plius , post priinas conslituliones, alterani deiiide 

iniiiorein vivendi regulain snis eremitis proposnit, ut 

paietex Fortnnio lib. i, cap. 65 priime pariis Histo- 

riaruin Cainaldiilensiiiin • ciii successere postmodum 

i;es, quibus jain ntunliir ; 

qiiemadiiiodum el coiisti- 

tiitioiiiijus [iionachoruni aB. Martino IH concinnalis, 

alia; siib Oclaviano iinperatore , ali;e siib gencr;ili 

Bonaventiira Ptoloimco, ali.a; sub Gallio cardiiiali , 

ali;e sub Pio V, noiimilke etiam sub Cleinenle YIII 

adjcctae sunl. llt niiiil addam de ipsomet Petio D;.- 

niiiiuo, qni congregationis sua; Avellanensis iiisti- 

tiila bis conscripsissc deprehcndilur . niininiiii 

upii.sc. xiv et XV, an non vero hic pariter lociim lia- 

bcret Laderchiana exclamatio, ex inconsulto simu- 

laloqiie Jiiii* prodiloris zelo iinitala : Ut ijuid ijeyiii- 

tio li.rc? Quaiidoqiiidem pro eremilis, pro moii.ichis 

Camaldulensibus, pro ipsis .\vcllaniiis sufricientes

67 S. PETRUS DAMIANUS S. R. E. CARDINALIS. 63 

\ivciidi legcs inoiiumeiilis jam li-adiuc fuer.inl. T;im A seil illa paiica (liiiU;ixat, qu:V! cxpresse ad ipsum 

uoii iliversiis igiliii- iiinc argiii polesl ab Avcllanilanim 

ortliiic onlo C.imaliluleiisis, qiiaai noii ipsiiiiel 

Caiiialidilenses a Camalilnlensiljns, el Avellaniuc ah 

Avcllaiiilis diversi pn^banlnr. 

IX. Soil qiiiiilo (lemuin respondco, clsi alias pro 

Avollaiii Fonlis aliiinnis conslilnliones edideril Pc- 

iriis Daiiiiaiii , alias Uodulphiis pro Camaldnlensi- 

l)iis, noii lameii diversas, iicc iii subslanlialibus 

dib.sidenlcs, imo ulrasque pariler a Romualdi insli- 

liuione derivatas, qiieiuadmodnm fiise cap. 3 et 4 

si:pra oslcndimns : qiiare ex Dainiaiii et Rodulplii 

coiisiitiitionibus, iioii diversitas sed idenlilas insti- 

luti Avellanensiiim ct Camalilulensium demonstra- 

Roinualiliiin refcruiitur : id plane ostenderel, mullo 

niinns ercmil:is nc nioiiaclins Camaklulenses siib 

(^jusdcm S. Pairis Romiialdi, vcl olim militasse, vel 

iiiinc niilitare vcxilli:»; enimvcro iii ipsorum consli- 

tulionibus vix totics Romualdiim citari deprelieiidcs, 

(|uolics iii Avellanilaiuni lcgibus a l>clio Dainiano 

dcscriptis : iieinpe iii his qiiidein, qiiater aiit quiii- 

quies Romualdi menlioiiem e\prcssam Damiaiiiis 

iiigerit; iii illonim vero noiinullis seniel, alquc iteruiii 

; in aliis ne scmel qnideni Roinnaldi nomcn 

aiiditur; ipiare si Ludcrchii jiidicio siandiim esset, 

nec oniiiis Cam:ildiilensiiiiii disciplina a D. Romiialdo 

penderet, nec lanqnani niagislri ct.insiitiitoiis prai- 

liir. Idipie proeserlim obtinel, ex qiio amplins e.TE- ccpla, sed ut cujusdam peenli:iris sancti consilia et 

dcm S. Pclri Damiiini constiliiliones in sacra Ca- B seiiteiili:e, qua^llbet Romualdi iiisliUila ab eiemilis 

iiialdnlciisi eieino lecepla; fneraiit, ac rcguke viiii 

Quod 

ipsiim poiiori jure de S. P. Ro;iiualdo vero eiemiiarum 

Occideniis antesignano ceiisendum esi, < qui 

aiile omiies (iil nolat B. Paiilus Jusiiiiianus iu 

pra;falioiie su;c regula;) eremitice vivendi regiilas, 

ct insti;ntiuiies, iion scriptis, sed suo vivendi cxem- 

plo, suisqiie docuinentis cl adinonitionibns, co;T;la- 

iicis suis Iradidii, ct posteris omnibus dereliquit, 

Christuni foriasse Doniinum imilatus, qui, qiiod 

ipse faciendo, acdoceiido instituit, noii scriptis ira- 

didit, sed aliis posl se scribenda rcliquit. ) Qiiare 

patel nibil obsuuc qnominus ex Romualdi proces- 

sisse disciplina coiislitnlioncs Pctii Daniiani dican- 

lur, etsi noii on nia S. Roiinialdi propria fiierint, sed 

ipsa diinlaxat ex D. Benedicli et antiipioruin Pa- 

Irnm inslitiilis collecta melhodus, cjnsdemqiie ad 

nionaclios facta amdicaiio, propria Romualdi fueril.

6'.» PROLECOJIENA. — DE INSTITIJTO CAMALDLL. 70 

:'iiqiiibiis lanliiiii eximiis nioiiilis ab eodeiii S. Palre A de Pclro Daniiaiii sie liabcl : < Ibi.Ieni cliaiu lo- 

IncuplelaU, qii;ie ad ipsiim expresse referre voliiil 

Daiiiiaiiiis, ail iii.njoreni illis aiiclorilalem concilian- 

(lain, ciiin c;elera veleriim PP. consiieluilinibiis con- 

scerala jani essent, alqiie seinel (in Vila S. Ro- 

nniaUli cap. 8 el 9) eoriim oiiiiiium fonlcm iiulicas- 

scl, exqno Roiinialilus eatleni iii occicleiilaliiini, quos 

iiisiruere aeLTCSsus esl, ercniilanim usiini Irailii- 

xerat. 

XIIL Pcrgil voro LaJercIiiiis eoilem cap. 8, cital. 

niini. 11 : < El Pelriis ipse de sii;e congregalioiiis 

iiislilnlis scribcns ail Stcplianiiin monacliiiiii, Iioc 

insinual, iliini dixit (nec lam qnid ab ereiiiiiis ficri 

debeat , generali derinitione prscscribiinus, qiiani 

qiiod iii liac erenio fial, tiiin de loco, liim de persona. 

qiiciis de discielione prxlati (el nos approbainiis 

dicil , qiiod snis srepe discipiilis B. Roinnaldns 

dixisse perbibctnr, duin approbat igiliir Iioe uiuiin , 

quod suis discipnlis dicebal S. Roniualdiis, et CTle- 

ra pauca, qme dislingiiit sigiianter, oiiines instiiu- 

tioiies iion fiieriinl S. Roinualdi , ut dixiuiHs; iicc 

dicere debiieral Roiiiualduin Iiajc docuisse suos di- 

scipulos, isios iit ad se oinnino iion pertinenies no- 

niinaiis, si ei)riiiii se inagisterio siibjecisset : eo nia- 

gis, qiioil tiinc tcnipoiis videbanl qiianiiiliiriini ex 

illis, a quibiis el egiegia lanti Patris gesla, qiise 

scriptis iiiaiidavit, se diilicisse f;iteliir. Et infra di- 

ecns quod supra reluliinus, videlicet (iion oiniiia 

biijiis iiistitiitionis prieeepta niiiiiUiiis nos describi- 

.specialiler inlimamiis) : Peculiares itaque siii loci B mus, sed iiiulla, qiia; et passim iiobis occurruul, ex 

fiieriiiitiiistitiitiones ill;e qiias scripsil, noii comniiiiies 

quibiislibet siib B. Roinualdi disciplina (iegcntibiis; 

nain in lali casn dicere potiiis debiiisset, qiiod onine 

id inlimaret, quod et a suo loco, ct a ciinclis ere- 

uiiiis Romiialdi sectatoribiis custodieliatnr, iiec sui 

loci speciales poierat niuncupare regiilas, qiias aliis 

locis coniperiebat esse coininuiies. > Lbi observaii- 

diiiii est bci iptoiem liune Iiaud salis sibi conslare, 

diini snpra veibis iiiim. i, relatis mirabaliir Kodiil- 

pbiiin iiovas ereiniiieas constitiitiones pro Cam;;blii- 

lensibiis adornasse, cuni illas jam Petrus Dan;iaiins 

tauto antea nioiiiimentis tradiderat, nunc veio no- 

biscum fatclur Damiaiii regubis pro sola Avellanensi 

cremo conseriptas, adeoqne locum fuisse aliis con- 

studio prxtermisiinns : quidquid eniin in B. Beiie- 

dicli regiila, qiiidquid in iustitutis, sive in collatio- 

tnibus P.itriim est dieluin , Iiiiie compelere discijdinse 

perpendimiis, laiiien in iiiiiiin Iiic cuncta colligere, 

siipeidiiuin jiidicainus) aperlt iiinuit se specialessiii 

Idci edidisse institutiones, non signanter a Roiiniil- 

do lantuin acceplas, fed regiike S. Beiiedicti, Pa- 

Ijuni instiliitionibiis et priBcipue ereiiii, qiiain cole- 

bat, sanriis cousueludinibus el mornniTs iuiiixiis. » 

Qiiod, iiiqiiam, bic siibdit, ex parte jam in superio- 

ribiis confutatiiin esl, nee repeiere vaeat qii;e lotles 

supr;i clarissiiiie ostendinius : ex parte vero f;icileiii, 

el abviam respoiisiouem babet, observando D;iiiii;i- 

iii«ii,loco per Ladercliiiiiiicitaio, nequaqiiani iiiniie opusc. xv, eap. 

18. Qu,'e eiiiin alia erat biijusmodi ereinilira insii- 

lutio, nisi qii» a B. Roinualdo tunc reciiis iiislaii- 

iniiiies ordiiiis coiisiieludiiies, nonnulla eliain com- ratavigebal? Nani etsi ab antiquis Orientis Palribus 

prclienderent personis illius loci duntaxat aecoiii- 

iiiod;ita,rcgioiiiconveiiieiitia, atqueusu recepta : seu 

quia, elsi penitus illic, pra;ler conimuneui vivendi 

morem, prsescribereni, co ipso laineii, quod ab eo 

pra;lato propoiiebaiitur, qiii particiilari eidein loco 

pi«erat, nnn oiiinibiis ;iliis ad euindem ordinein 

speclaiiti, utique (al viin obligaiidi qiiod atliiict) 

speciales evadere debiieraiit, nec vcluii gencrales, 

oinnibusqiie coiniiiunes liaberi poteraiit, piopter 

specialem pra;cipientis auctorilateni, certisque pei- 

sonarum, ac locoriun liniitibus reslriclam jiirisdi- 

eiioiiein. 

XY. Qiiod vcro sulxlit La;'crcbius iiuui. 12, iibi 

compluraad haiic disciplinam pertinentia Roiniialdiis 

fnerit iinitatiis, ad eerliorem tainen melhoiluiii, per- 

fectainque regulariter vivendi iiormani, oiniiia revo- 

eavit, et in Iiis occidentalibus plaîs primiis ad 

praxiu) reduxit : diceiite Paulo Jiistiniano iii pi\ef. 

sua; regukc eremiiicae : « Vita vero eieniitica in 

occidentali Eeclesia sectalorein forte aliqiiem, insti- 

tiitorein aiitem nullum habebat; primiis autcni iu ea 

aiictor, et insiituior fuit vir omiii sanctitate conspi- 

cinis, atqiie per omnia admirabilissiinus beatissiniiis 

Romiialdiis, t etc. 

XVI. (^«leriim an d'scipiilos S. Boniiialdi , velut 

ad se niiniiiie auineiiics iin::;!r.ct i>.iiiiianiis, ut La-

71 S. TETRUS DAMIAMJS S. R. E. CARDINALIS. 

(ieicliiiis cavillaiur, jani iilibi olisi-ivaviinus, pr;Bsci-- A disse asserai) nicmini me liim Roma! degentcm al> 

tiiii cap. 5, num. 10 eicap. 6, nuin. 3. Nam in prooe- 

11110 Viui! S. Uoiiiualdi illos siios fralres appcllat, 

eoruiniiue prcoibus ailductum se asserit, gennana 

cli;nilate iirgente, ail S. Patris gesta lilteris consi- 

piuiniia. Quod si iil non senipcr cxpresse repetil, 

fiuoties (lediscipulis S. Roniualdi iiienlionem ingeril, 

cl (iiiitl vir sanctissimus discipulos suos docerel, re- 

ferre sal;igit : iioii proplcrea iilos veliii a se alienos 

cninnieniorare censeiidiis cst ; nisi dicanius, evange- 

listas se a Clirisli disciplina alicnos pronunliarc, 

quolies enariaiit parabolas, (luas dixU Jesus disci- 

pitlis siiis.aut nisi asseranius euiudem Petruin Da- 

inianum etiam a S. Benedicti disciplina se alicmim 

facerc, duin S. Benedicii discipulos noniinat loiii. 

cjiisdem aucioris oro aiidivisse, diim invicem de liac 

ipsa conlroversia colloqiiercmur, qiiod e.\ omnibus 

argiimeiitis, qua; pro noslra sentcniia alTerunlur, 

uniini boc sibi niaxi;niim, pra; ca;leris, npgolium fa- 

cesseret, licct cjiis vi a pniconcepia seiitentia se di- 

ninveri non paleietur. 

II. Sic igiliir prnpoiiit, alqiie enodare Ladcrcliiiis 

aggrediliir ejiismodi dinicullatem iiiini. 13 : i Diies 

Roniiialdiim cremiiin Sitii;\; fuiiilasse, iii qiia (lein- 

fcps fuit Dominicus Loricaliis, Daiiiiaiii discipiiliis; 

siib conslitulioiiibus eigo RoiiuiaUli, iilpotc in ereino 

ab lioc fundata. « Ciii ergo aigiiiiiento sic sialiin 

respondet : < Scd negalur consequens ex siipra alla- 

lis, qiiod Romiialiliis conslitiitioiies non de.lil (sed 

II, serm. 8,nec se illis expresse conjungit, cosque B laceiite lingua, ct pr.-edicanle vita) docuit, cl licct 

prflpterca ut ad se oniiiino non pertiiieiitcs, Ladercbii 

jiidicio, conimeniorat. Sed quomodo Romualdi 

discipulos, velut ad se niinime atlinentes nominaro 

Daniiaiius poteiat? eos iieinpe, qiiibiiscum freqiien- 

lissiiiie viveliat, ul lolo cap. 6 oslensuni esl, quoruin 

cliaiii inagislerio et directioiie ulebaliir, ul respectu 

B. Leoiiis Sitriensis cap. cil., nuin. lCex D;iiiiiaiio 

probavimus; qui tamen Leo, ex codcin D;imiaiio lib. 

vi, cp. 17 : c Jani per septuagiiita fere aiiiios in 

nioiiaslico liabilii degebat : i adeoqiie Roiiiuald* 

\ivenle, el sub ejiis auspiciis, ereniitica; viia; tiio- 

cinium posiierat, inler ejus discipulos apiid Sitii;im 

superstiles, oninium forlasse anliquissimiis. 

CAPUT VIII. 

Jieliqua a Laderchio objecta discuiiunlnr. 

^TNOPSis. — Quodnam argumenliim Ladercbium 

niaxime preinat. iSiiin. 1. Ul ilbid solvere niiatur 

auctor. 2. Solutionis inipiignalio. 3. Ad ordiiiis 

sui fiindaiioneni, Romualdoiiecessariam nonfiiisse 

instilulionum propriarum seriplioiiem. Ibid. Duo 

alia Ladercbii dicla conliitantur. 4. Ulterior eva- 

sio primarii aigunienli a Ladercbio teniata. 5. 

Classense toenobium cur Canialdulensi eremo cu- ereiiiiticse viioe iiistauratorem, sed velut peculiarein 

pulatiim fuerit? 6. De aliis monasterioruni uiiioiiibiis 

iiitra eumdem ordinem. 7. Alia Ladercbii cavillatio 

rerutaiur. 8. Inslantia rursus alia adversarii 

coiitra nosiram seiitenliam, falso niteiissup- 

bujiis, vel illius loci pr;tcepiorem nobis exhibeat 

num denique, quod hiinc reruiii slalum obtiiuiisse 

asseveret, iisqucdiiin Camabliileiisescoiisiitulionibiis 

posito. 9. Diiplex disparitas, ad boc proposilum suis conscribendis animiim applicuerunl. Ai cniui 

a Ladercbio adducta, impugnatnr. 10. DuaJ al.;e 

Ladercbii objecliones. 11. Primae illariim solulio. 

12. Secuiidse confutatio. 15. Ultimum Ladercliii 

argumentuin diluitur. 14. 

qiia; nionsira lisec suiil rerum el seiiicniiariiiii ? De 

primojam cap. pra^ced. nuin. 12, diximus cuinPaiilo 

Jusliiiiano Romualduni ulique coi slitiiliones suas 

L T;iin pulenli luce vis veritalis irradiat, ul iii scriplis iion proibdisse, Chrisli ipsius Di)miiii noslri 

ociilos ciiam se fugieiitium incuriat : ideo Lader- " exemplo : « Qui, qiiod ipse faciendo ac docendo 

cbiuin nostrum laieie iieqiiaquain poluit, unum ex 

priecipuis argumenlis , quibus Camaldulense Pclri 

Damiani instilutiim probari solel, ex eo pelitum, 

quoil S. Doniiniciis Loricaius Sitrise prior, ojusdem 

Peiri Damiaiii discipiiliis fuerit, qucmadmodum et 

iioscap. 6, iiiim. Hdemonstravimus. NuIIum ilaque 

iioii movet lapidein scriploriiostcr, ui boc swx cau- 

B;e pr;i'judiciuiii aiiiolialur, atipie in oninem se vcr- 

sal paricin, iilobicem liunc sibi niolcstissinuim pro- 

tcr.il. iNam usque ab aiiiio IG99 qiio tempore vil;c 

S. Pelri Dainiani colligciid;c inciiinbebat L;idercliius 

(licet iu liujiis operis aniio 17U2 editi pra;r:ilio:;e, se 

ad ejiis luciibratioiicm tres mciiscs diinlaxal iniiicn- 

*-* 

mulla sub regiila S. Beiiedicti fiiiidaverit loci ; t;imen 

qiKt; iii iis siipra regiilani ciistodiebanUir, ab 

ipso magislro, exeiiiplo poiius, quain verbo, vel si 

vcrbo, verbo lamen constilulionibiis cerlis non al- 

ligato, jiibebanliir, ut ab abbate, non ab institulore 

novK rcguloe, sed potiiis ut a peciiliari illiiis, vel 

islius loci piMcepiore et magisiro. Qiiod utiqiie per- 

iluravit, iisqucquo ducli spiritii Romualdi, coiistilii- 

tiones ejus Camaldulenses apicibus tradideruiil; et 

Pelriis ilem suas dedii, ex quibiis utique ab Avel- 

laneiisi distinguilur Camaldulensis congregatio, uti 

sul) regiila S. Beiiedicli Cislercienses, Climiacenscs, 

Valluinbrosanoe congrcgaliones separanlur ad invi- 

ccm. j llaec ille. 

III. In qiiibiis, quid prius, quid magis adinirer, 

ambigcre nie f;iteor; niiin scilicct, qiiod Sitricnsem 

eremiim a S. Romiialdo fundalam, cjiisqiie liabita- 

lores ad ordinem Camaldiileiisem perlinere inficia- 

liir, qnia S. Paier constitutiones siias scripiis non 

exaravil; niim quod euindem S. Palreni , noii veliil 

iiistituil, non scriptis trailidit, sed aliis posl so 

scribendis reliquit ; t sed nec M:igiiiis Antoniiis ab- 

bas, tot monacborum Paier, ullam regiilam , aiit 

iiisiilutioneiii scripio mandavil, at \hx s»x exeiii- 

plis, et documcntis in ejiis dis(;ipuloium menle al- 

lius iiiiprcssis, sectatores suos abiinde eriidivil, ul 

auctorest Alban.^xsius : « Est ciiim, iiiqiiii, monachis 

suflicions caraclcr ad asceticam Antoiiii vila. i 

Qiiod ipsum de Bomualdo diei poiesl, qiii omniiim 

occideiitaliiiin ciemiiarum Palris, et iiislituioris li- 

tuliiiii suo vivcnui cxemplo, suisqiie moiiitis salubcr- 

riniis pronieruii, uL disseil. 1, cap. 5 probavimiis, 

el qiiciii Damianiis ipse iii ejiis Vila cap. 9 asseruit 

;

73 ri\OLEGOIiIENA. — DK INSTlTUTO CAMAI.nUI.. 74 

niliiloniinns : i vivcnili ivgiihmi rnnclis singiilaris \ CaiiiaMHleiisi cjus toiigregaliohi Iraililiiiii f;iii. N;im 

vilx secialoril)iis |ii'aifixisso, > qnaiii in ipsa ejns 

adinirabili llisioria reliiceiiicni accci»iinii&, unde el 

B. Uodiilplius in coiislil. ffiiiii I0S5 priiiios Ganiat- 

diilensis ercnii iiicofas noliisdescribit, < jngiler ve- 

nerabilis Roniualdi viiam atque doctriiiam com- 

memoranles. > Oniillo quod nec S. Joaniies Gual- 

berius Vallumbrosaniie faniilisB , nec S. Roberlns 

abbas Cislereicnsibns scriplas consiitiiiiones rcli- 

qneruiit, nec S. Stepbanns Grandiinonlensium Paier 

ifvslitutiones suas scripto consignavit; quas ab 

e>ns (liscipulis olim collectas, et in Gallicum idioma 

nnper conversas, apiid Angustinum Mercier auno 

1704 impressas audiviinus. Unde palel, nibil om- 

nino refcrre, quod constilutiones suas Roniualdus 

non scripseril ad monaslcrium Sitrioe ab ejiis B ejiis magisterio subjecil. > 

ordine secernendum , qua ralione Camaldulensis 

qiioqne eremus esset similiter abjudicanda, cuin 

neque ibi Romualdus uHani regulam scripseril, nec 

iisquain omnino peculiares suae disciplinae canones 

exarasse depreliendalur. 

IV. De secundovero, hoc est an Romualdus, velut 

unius privatse domnsmagisterSitriensibuspraefuerit, 

au potius ut communis omninm eoenobiarcba, et 

eremitlc» disciplinoe iiistitutor babcretur, videnda 

sunl quae dissert. i, cap. 5, num. 14, contra boc 

ipsum Ladercbii edatum , expresse observavimus, 

B«que lioc loco fruslra suiil repcleiida. De tertio 

demum quid addam, nisi quod eiusmodi observa- 

iiova cerie isla iradiiio superfliia erai, si ex innc 

tanlum leinporis lociis idein Ixâlisiiiii iiislit;lciris 

l>r;ncepla recepisset, cum Videlicet wt abbns ci pra^- 

fiiit. Sicut igitiir e\ lioc co:!Stat, Cainahli;kiises 

nuiicnpari iion potiiis.se monaclms,. vel lempore Ro- 

miribli, vel pnsl ejiis felicissiniiKii obfluiii, usqiie ad 

siiiinulietiini aniiimi 1138 in ccenobiitCFasseiisi de- 

geniles; ila p:ui nioilo, nrc Caiiiaidiifensein vocari 

posse Dominicuin Loricatuiii ex eo tanliim, qiiod 

liteiit in ere.ino Silrio! a Roniiialdo fiinilala, arbf- 

Iramur, sed poliiis Avellanensis congiegationi-, iit- 

pole discipiilnm Pelri Dainia.ii, qui euin peculiari" 

biis siils InstFtnlionibiis, a CamalJiilcnsiiini (iit vjde- 

nins) distiiTCtis inforinavit, cuin seipsum Dominicus 

VI. Quae plarje eonciilunt ex dictis^ dissert. { de 

diipbci CainaKliilensis nominis arceplione,- qiiam ilfi 

eap. 11, nuin. 21 dtslimimiis, el Ladeicbiiis passJiii 

confundil; neqiie eiiiin aliiid evimit aibbieta obscr- 

valio, iiibi i|iio(l a conyi-cgaiione sacra^ eiemp Ca- 

maidulensis diii sejuiiclnm manscrit CbisSiense cce-' 

Hobium, qiieinadni(jdniii et tot aba loca a S. P. Ho- 

mualdo aJilificala , quo iiiniirum lempore sirgtila 

nionasteria lotideiii eoiiijiegationes inviceni indepciv- 

deiites, lieei ejustlem inslitnii, consiiiu^dianl, ut 

totiesinonurmus;^ at non probat, ad eumdem Gamatduknsem 

ordinem, quatemis loca oinnia, qttae P, 

Roniualdi acceperant disciplinam, coniplectitnr, retione 

videatur inferre Ladercbius, nos nequaquain feiendum non esse iilem Classense monaslerinm. 

» Romualdo, scd ab iis qiii ejus constilutiones G Niminim in boc insigni aseeterio piimordia mie 

scriptis Iradiderunt, originem ducere? quod esscl 

Insigne patriarcbae elogium Romuaklo eripere, il- 

ludque in Rodulpbum transferre ; nec solum Ro- 

mualdus e religiosarum raniili;iruin fundatoribus, 

bae raiione, exsularetr scd et Joanues Gualberlus, 

et Robertus, el Steplianus, et omne.s ferme monasti- 

carnii)' propaginuni instilutores, q,iii pariter niliil 

scrijHis tradiderunt, eorumque loeo, ipsorum disci- 

puli, ei successores, qiiolquot slatuta aliqiia o^rdines 

suos conccrnentia condiderunt, reponendi essent, 

ac pro Vallumbrosanorum , Cisterci€iisium , ant 

respeetive Grandimontensium patriarcbis babendi 

esscni. Quotl est oppido perridicukim. 

V. Prosequitur autemLaderebins num. 14: « Prae- 

coiiversionis posiierat Romualdus , eideni bieniw 

pra-fuisse legitiir,- succejsoresque babuisse Ardefe- 

duiii, et Boiiuin suos discipulos, teslatur Foiiunin9 

Uisl. Cam., part. ii, lib. i, cap. 15. Ejusqne lieci 

dimisso regi..iine , se Romnaldus aileo sollicilinii 

prsebnit, ut cum Veiieti cujusdam abbntis SiMiunlac» 

invasione fcedatum nobibssimuin cuenobium inau- 

disset : n Illuc protinus ire miles Cbristi iinpigor 

sliiduit, diversisque modis ex eo nionaslerium pnr- 

gare teiHavit , iit referl Damianus iii Vita, cap. 41, 

At iUud iilem Ctassense coenobiuin Cainaldulonsf 

crcino S. Paler iion copulaveral : (|tiid niiruin igitiir, 

si Gnalterius Ravennatnin aicbiepisoopiis cjiismodi 

niiionem inire voluit? Exstat apud Fortiiniiim ioco 

ter qnam quod constitiitiones Romualdi, vcl vjva D cii., lib. ii, cap. 17, iniegrnm unioiiis diplonia, cx 

vocis oraculo, vol deiude apicibns traditas, non re- 

eeperunt omnia loca, vel (\ux fundasse, vel qiiibus 

pr;efuisse narratur ; unde ad suam congregalionem 

Gamaldulensein non pertinere eos, qiii in ipsis, vol 

cremis, vel inonasteriis fueiuiit , evidenter colligi- 

uuis aliis praetermissis, ex eo quod lieet Classensi 

monasterio pritfuisse ex jiissione, tam iinperaloris 

Otbonis, qiiam ipsius sancti Apollinaris infallibili- 

lor babeaiitur : iiibiloininus idem nionastcriuin, cui 

pra;fuit sanctus Romualdus, noiinisi aniio cenlo- 

siino irigosimo octavo post millesimum, centiim vi- 

delicet el amplius aniios post ejiisdein Roinualdi 

decessum, ab arcbiepiscopo Ravennaie Gualicrio 

Patrol. CXLIV. 

qnu palet Arcliiepiscopuin Azoiii C;imal(liilcnsis 

eroini prioii Classense iiionasloriuiii ciiiii siiisomni- 

biis pertinentiis commisisse, noii (piasi ab uno ad 

alium ordinem iUud transferendo, sed ut uborioribiis 

obscrvanliae friictibus per ejns alumiios refloresce- 

ret , ac majora virtutum increnienta suscipcroi : 

« Ad reformandam (verba snnt Diploinaiis) et coii- 

servandain leligionem, i et iiilra : « Solo iiiliiitii, 

et caiisa refuriiiandoe rcbgionis. » iSec sane iiliaiii 

moiKicborum distraclioncin, aiit babilus innovalio- 

iieni propterea iii Classensi coeiiobio ob ejusmodi 

iinionis cxsecutioneni, loginuis inlercessisse. 

VII. Et vero, si qnae dissert. i, c/ip. ^, num. 14, 

3

--; S. PETiU S DAMIANUS S. U. E. CAROIN.M.IS. 70 

,le moiwslcrio V.illiscasln ((i.iod S. P. KomiiaKlus A l:'"''»'" '""«c , 

anlificaverai, atii.ic .ibi iiiorialilatis su:c spolium " " 

cxucrai) post ">liO a.mos ili.inaxat sac.-a^ erc.iii locis 

asgregato, docuinius, lu.c rcfcraiilur, quacve ibiilcm 

iium. -25, de variis coenobiis o.-dinis alic.ijus, i.i pc- 

culiarem cjusdci.i ordiuis co.igrcgalio.ie.n coiivc- 

nicir.ibus , gcnerali.n observavi.nus , noslro buic 

proposito appliceiilur : palcbit ulique , lam niliil 

obstarc uuioucs cjusinodi moiiaslerioruin, Camaldii- 

lciisi eorumdem iiistil.ilo, ctiain ad tempora uiiiDiics 

lias pr;ccedentia , relalo, qi.a.ii ii..lla piorsus dilli- 

ci.llas in eo occ.irril, q.iod ipsiiiict Gamaldulenses 

ca-nobitiv priino i.ovc.n locor.i.n, dci.idc septcnulc- 

ciin muiiasteriorum congrcgationein collcgcrinl, c.ii 

subindc aliis ordinis coei.obiis agg.-egaiis, S. Mi- 

el illum i\»\s fccciil, pcii.Klc Ca- 

n.ald.ilensis i..sriluii soclato.cm utruiiKiue indica- 

bit. 

IX. Doininici igilur Loiicali iicgolio sic coiifcclo, 

ad alia sese arnia convcrtit Ladercliii.s, i.t nosl.ain 

doclri.iani o,.pugiicl. « Dcmui.i, i;i(piil niiin. IG, q.io- 

n.odo strcn..issiini.m l.umi'.ilalis p.olessorcm Petriim 

IN. Damiani ercbiiisse cei.scbinuis, magistrum, a qiit» 

toln.n, quod didicc.at, si.a Fo..lis A\(lla..a! congic 

gatio ebiberat, nullain de co, in sciibcmlis cjus iu- 

stitutionibiis, ii.einoriam facicndo , pi;icsortiiii cuin 

ipsuin lain mirilice cobicril, ipsiiisipicmet vitam con- 

scripserit? t Ai pat t id falsu..i esse, nain e,\ sape 

dictis , Pelrus Damianiis in utraqiie regiila, (pia; 

opusc. XIV el XV coi.tinet.i.-, saipius S. Ro.mialdi 

ciiaclis congrcgatio coaluit : nec ta.nen quis pra-- B iiieiiiionem injicit , quod et siipra ideminet Lader- 

lemlere ausit eadem cce.iobia ad instii..t.im Ca- 

maldulciisc, vcl ante Lconis X te.npora, quibus liMC 

congregaiio pcrfecte coaluil, pcriinuisse; tametsi, 

ut Fortunius loq..ili.r part. i, lib. ui, cap. 1, adeo 

velcris co..iinuiiionis ple.-aque oldila videri iioteraiit, 

p.-istii.ai..q..elibcrtatem resuinerc, atque ad nativam 

i..drpendc!iiiain paulatim rediie .litebantur : « Ul 

tot essent quodammodo in rdigione Camaldulensi 

corpora, ijuot dclmissent, jure suimno, jn u.iico cor- 

pore consiste.e me.nbra. » 

VUI. Sed ai.dia.nus quid num. 15 subdal Lader- 

chius. ( Practc.ea, inquil, licctad.nittalur, (luodfuerit 

in eremo Sitria; Dominicus, et ([uod eadem eremiis 

ad Camaldulenses , non ad Avellanenses pertinuit. 

lioc tamen deducitur, nisi q.iod olim iiiter G agnoscendam cviiicat. 

CamalJulei.ses fuerit ; nam cum se Peiro subdidit, 

non semper i.. eremo Silria; vixit, iino (teste eo;lcm 

Pctro) modo in Avcllanensi, solo Basilicse niediantis 

interstitio, ab illo divisus, modo ab iîso renmtus, 

modo juxta monasterium Conjiii.ctuli cellulam ha- 

buit, etconfin.iatur ex eo, quod noii in eremo Si- 

lri;e defunctus est, et sepulius, sed polius in loco, 

qui ad pioefaiam eremum iiullo pacto perlinuisse 

repcritur. > Itaque modo iie Petrum Damiaiium Ca- 

nialdulensein fateatur, Domiiiicum Loricatum ejiis 

discipulum Cainaldulensium qiiasi transfugam nobis 

obtrudit liic aiictor, vcruiii iiiani opera, ac supervaciio 

conatu laboral : siquidt;m cap. 6, nuin. U, 

ostciidimus Doiiiinicum Loiicatum sub Damiani ma- 

gistcrio vixisse, duiii Sitriam inliabiiarei, iion post- 

qiiam a Sitria reccssil, ut palct ex episto a 31 li- 

bri VI , qnam Damianus ad Do.ni.iic.i.ii S Mari;c 

Sitria; prior^m scripsit ; ipsemcl Petrus Daniiani 

Siirienses, vchit siios commemorat, ut ex opusc. xiii, 

cap. 22, ibi : '. llabcmiis denique seiicm in momisle- 

r.o Silri;e, > etc., ostendi loco cil., nuiii. IC, iibi 

ctiain notavi frcqiiciillssimu.ii apud Sitrienscs vixisse 

ciuiidc.n Daiiiiaii.iiii, ac Lconis crcmit:\; spiriliialcm 

filiimi, ct discipiibim fiiissc; adeoque potiiis Pelrimi 

Damiani ex Avellaiiita Camaldiilensem faciuni, quain 

Domiiiicuin Loricatum ex Ca.naldi.le.isi ad Avclbinitas 

se reccpissc, asscrcie Aiiciordebucrat. Quan- 

(luam, ul loties diiiiinus, sive Sitriensem, sivc Avcl- 

clii.is l;oc ipso cap., nu.ii. 10, airimadvcncrat illis 

verbis : < Et licet venim sii, nonnulla S. Koinualdi 

monila iii suis constilulionibus, cl alibi Pelruin iii- 

seruisse, » elc. ut retulimus cap. pra-ccd., num. 10, 

ul mirum sit, lani citoex liiijus memoria scriptoris, 

{[ux aiite quinque paragrapbos eiiimtiaverat, dilabi 

potnisse. Unde patct , telum lioc iiiibcllc siiie ictii 

pioisus concidere : quod ct iiullius per se loboris 

csset. etiamsi nusipiam Romualdi Damianus mcmi- 

nisset, c...n el res ipsa per se loipiatur, ipsaipie 

utriusqiie instiiuti comparatione cap. 5, 4 et 5 f:ici.i, 

veritas hsec eliicescal : el exemplum B. Ludulpbi 

Avellaiioe instituloiis, ciijiis pariier misquam mcnii- 

nil, nullani prsetensie mentionis necessilalcm csse 

X. Quia vero hanc ipsain parilalem sibi op|ioiiendam 

Laderchius pracvidcral, sic illain eodein miinero 

propimere, atque clcvare, duplici excogitaio discri- 

niiiie, niiitur. < At nec de Lodulpbo (iiiquics) ut 

supponitur coiigrcgaliouis AveIlaiia;iiislilutoi'e, ineii- 

tionem fecit. Sed simlle non adii.iitim..s, nec eiiiin 

fcqualis pondcris erat a..ctorilas Lodulphi, sicul el 

Rou.uabli jam a S. Scde apostolica i.iier sanclos 

rclati; vel dicenduin, propter illos, qui adliuc viviim 

Lodulphum , dum Pctrus N, Damiani insliliilioiies 

Avellanae cdidil, faciunt ; merito de Lodulpho si- 

biisse, quia niuiis iiicoiigiuiiin judicavit laudare ho- 

ininem anle niorlem (i.ain Lodiilplmm ipsum usq.ie 

ad annum quadragesimuin septiinum supra niille- 

simuin vixisse, et Petruin quaJiagcsimo secuiido 

anno supra inillesim.im instiiutio..es ipsas scripsisse 

censcnt). » llsec ille; at neutra disparitas subsisterc 

dcprehenditur : c.im cnim lolics.iii suis operibus, 

alipie in ipsis conslilutioiiibus op.isculi xv, cap. 14, 

Petrus Da.niani de C. Domiiiico Loricalo vcrba fa- 

ciat : ilidemque saipe coimiiemoret alios vivcntes, 

Lconcni Prezenscm, Mainardum, Martiiium Stora- 

cem, Lupum, Leonein Si;ri;E, clc, qiii iion majons 

erant aucloritatis ac fain;T;, qiiam B. Liidulphiis 

loci inslilutor : quique adlmc in hiimanis agebanl, 

non potcrat sanctus doctor a Liid.ilphi me.itioiie 

iiijicieiida, sive ob minorcni ejiis a.iclorila;em , sive 

quod adbiic s.iperstcs vivercl, dctc.rcri ; pi:L'sci li.ii

77 rnOLKGO.MruN.V. - DL INSriTtlTO ('.AM.\LDIJL. "8 

niiii eo.lciii opiisc. xv, cai). iS, oflicacius osso vivo- ,\ tiiiiis, qiii iii (îiiialdnlc si crcmo cominoratiir , vii 

niiii,(|ii,iiii iiiorluoium oxeniiiliuiu ail aiilinos colior- 

laiulos, arbitrarelur : i EHicacius, iiuiiiil, iiioderiio- 

n.iiii coliorlaiiliir exempia, qiiam veterum : el iiiagn:»; 

coiifiisioiiis pmJor esl^ si cuiii sariclis viris iii iiiia 

sinnil xiatc viveiiies, in recla: convcrsalionis sliKlio 

eis iii ali(|uo iioii repeiiaiiliir ;cqii:tles. » 

XI. Diio iiisuper lela iii iiostram senleiiliam oiim. 

17 Ladorcliiiis ooiUoiquet :alteriini ex qiio UoinuaU 

(liiiii iiuiiqiiain apiid Avc laiiam conslilisse iii ojiis 

\iia Damiaiiiis asscral : aitoruni, quod Cainaldu- 

loiisos, vohil ad se iiiillaloiius attinenies coniinemo- 

ral. Lii priiiiuni : < Sc>l el ab ipsa, iiiqiiil, S. Ro- 

iiiiialdi Vila. quam, iit ilixiinus, Pelriis IS. Dainiani 

scripît, facilo coiijici polesl, Roniualduin ipsuin 

niinqiiaiii Foiitis AvollaiiU! ereniiim adiisse. Kani fi qiiemhbct sacr;o Camaldulonsis oioiiii iiicolam pci- 

cuiii miilia tam dislincto reforat loca iii ipso Moiiie 

Calri;e, (pi;o circuivil dileoHis ille Altissiini, saliciis 

iii moiitibiis, Iransilioiis colles ; niinqiiam lamoii 

Foiitis .\vcllan;e mcntioneiu facit, ciim taineii liiijiis- 

niodi voc;ibidiiin loci, qiiein ipse colebai, ciijii.sqiic 

lain froipioiiter in siiis scriptis ineniiiiit, euin laloie 

noii poliiissomaiiifestuni sil. j En vero socundiim : 

« Cui i;indoin addendum vidotur, quod in Cainablu- 

lensieiemo comnioranles, tanquam ad se niliil oni- 

nino pcriincntes, comniemoral, utvidere est iii cpisl. 

29, lib. VI Epistolarum : qiiad ccrte iioii facit, cuiii 

a I sc pcrtinontiuni eremitarum momrnit, nani eos 

sigiiaiitcr siios dicit, ul cx Epistolis ejusdciii 5-1 el 

5C, lib. VI, colligiiur. > 

scit : possuiit oiiim unius coiigrcgaiionis monastoria 

XII. Aperla est laiiien ad niruinqiie responsio : ad ^ akei i coiigrcgaiioni ejusdem ordinis copulari, quoin- 

primiim quideiii, qiiod i Loca illa in ip.ô Moiite 

Catria;, quiucirciiivit Romualdus, » ipsaminet .Avol- 

laiia; soliludinem indicaiit , nbi commaratus cst 

S. Paler ex c;q). 19 Vii;c, ut cap. 2, num. G ct 7, 

ostdiidinuis. Quod si etiam Ladercliio daremus, Ro- 

mualdiim, iion quidein apud Avollanain , sed apud 

Sitriain duntaxal coiistitisse; an exinde oslenderei, 

noii poiuisse Ludulphuin Avellana; conditorem, Ro- 

mualili eremiticis instiiutionibus imbui , et ad ejiis 

disciplinain, quam vel in Sitria, vel alibi a S. Patre 

didicissot, suos alitiiinosexigcre?Nec cerlein Polonia 

Uomualdus uHo teinpore liabitavil ; nunqiiid igitur 

SS. ejus discipiilorum Joannis, et Benedicti secta- 

lores, qui apud Casimirilan;iin eremuin sanctimo- 

iiia fl(;riicro, ad Romualdi iiistiliiliim niiniis perti- 

nere jiidicabuntur? 

XIII. Ad aherum pariter, negamus Cauiabluleiises 

a Daiiiiano, vchit ad se niliil aiiineiiles, sigiiilicari; 

n;mi co ipso quod Sitrionses ad sc speciare indicat, 

ut probavimus, Camalduleiisos utiquc sibi cognatos 

asscrit, iiain bi voro a Rojnualdo instituti fueraiil 

ac proplorea geiierali Camahlulensium vocaluilo 

coinpielionduntur. Qiiod si de Cainaldiileiisibus iii 

spociali signilicatione accoplis , lioc est do saci;o 

ereiiii Camaldulonsis iiicohs Laderchiiis loqiiilur, 

iiego hos ipsos a D.imiano vehit aliciios comiiiemo- 

r;ii i, iiaiii Marlimiin Camalduleiiscin in cilala cp. 20, 

lib. VI, sio lanluni describit : « Domiiius pkiiio Mar- 

, 

vidclicct (livcisis virtiitibiis ailornatiis, el piu'oiiiiio 

jiigibiis lacryiiiaruin fl;ieiilis irrigiins , milii rclu it 

quod n;irro. i Qiiid, qiiicso, iii liis vcrbis roliiccl 

iiiule Marliniis a Damiano extranous indicetiir? Sed 

es!o quidpiain discriminis iiiler Cainaldiilciisiiiin 

ct Avoll.uiit;iruiii iiioiitioiicm a Dainiano faoi;im , 

aJveisiiiiiis aciitissimus dcproliendal : hoc lalo ad 

suinmuin erit, qiiod siibditos a non siibdilisdiscor- 

nat, quod uiiiiis congregalioiiis aluniiios ab aliimiiis 

altorius coi grcgationis cjusdoiii ordinis dislingiiat; 

iioqiic i;iii:ii alilor magis Daiiiiaiio afrnios dici po;o- 

raiit Avcll;iiiit;c, aut Sitrionscs pr;i; Cainalduloiisi- 

biis, qiiain co nindo, quo niilii iinigis alliiics siiiit 

alii Caiii;d;liileuses nionaclii, qiiam eremila; : el -.ni 

liiiere iiiagis ahi ejiisdeni coiigrcg;ilioiiis croniitu- 

vi.lentur, qii;im Coroiienscs , qiiain hioiiachi , qiiiiiii 

aliariim (•jusdein Cainaldulensis ordiiiis congrcg;i- 

tionum aliimni. 

XIV. Lliiiiiiirii ('cniiitlc, ac pe.cniptoriiim aigumcntum, 

iiiiin. 18, proniovct Laderchius his vcibi., • 

« lnsu|ier inoiKichos de Avcllaiia suo tenipore iiniios 

coiigrogatioiii Camalduleiisis fatotur Ariioldiis Wioii, 

crgo piiiis scp;iiati oraiit ab invicem : alioqiiin su- 

poifiuiim er;it, ot vaniiiii jain uiiila conjuiijêrc. > 

Voruiii ha;c iiislantia ox dicti» liie supra , niini. U, 

occasiono unionis coenobii Classeiisis , et ex oLsor- 

\aiis dissert. i, cap. 2 , num. 25 , manifeste evaiie- 

admodiini iioslris diobus iegi;e colsitu-Jinis Cosnii III, 

inagiii ducis Einiiiie iuiignis pielas, cclebcrrimiiiii 

bonlSolatii coenohiura, qiiod a Cisiercieiisibus ludis 

monachis administrabatur, Trappensibus ejusdoiii 

ordiiiis soiitaiiis, quos ex G;dlia in Etruriam iiiuiiili- 

centissimus ao religiosissimns princops addiici vo- 

luil, copuhiniliim curavil; sio eiiini Piiis V poiil. 

inax. Avellanense monastcriuin, quod siib Roniualdi 

cremitica disciplina, Petri Daniiani toniporibus, (lo- 

ruisse porsuasum habebat, diidum vero a pristini 

lervoris obseivanlia desciverat ^ CaiiialdHlonsiiini 

generali visitandum comiiiisil, ac deiiiqiie coiigrc- 

gationi iioslrse penilus addixii (ut paulo ante, For- 

tuiiio teste Ilisi. Caiiial., pait. i, lib. iii, c;ip. 27. 

« Exstiiictioiiem conTeiitualiiim Cainaldulonsium Ib- 

ccral idein pontifex , sacerdotiis ooruin eoiigioga- 

tioiii adjudicatis). t Quo noslroruin moiiachoruiii 

opera, vetus instilulum, ac prima;va loci religio ro- 

stauraretur. 

Coiistare igitiir arbitror e.X haclemis dicti-, 

millain viin P. Laderoliii objectis residuani esse ad- 

vorsus scntciitiam quam pr;cseiiti Dissert;itioiie siiis 

nionieiilis slabilire coiiali suiiiiis. Et corle loiige v;i- 

Irdiora posseiit argiiiiieiita coiitr;i v;irias ejiis ;issor- 

tiones iii h;ic ipsa Ilistoria (iit do ca;ieris Liicubiatio- 

iiibus ejiis nomiiie posdnodiim editis, intejfyii, la- 

ccaiii) occnrrentcs, intorqiierc; sed ttini iie susccpi;o 

dofoiisioiiis limitos iraiisili;imas, aggrcssoris pcrs;;- 

,

79 S. rKTIlUS D\MI.\NUS S. R. E. CAUI)LN.\L1S. 80 

am iniiiiciitcs; lnm iic :iclmi) ;i£;crc vcllc viilcanim-, A QiioJ iil pcrfccliiis. ad l.iiili P:ilris gloiiaiii, ciijiis 

euin Sejaiii i:l R;ifiiii Dialogiis Niagiia ex paiic liaiic 

Bialcriani c»Ii:iiiscril, netpie nobis id inciimlial ne- 

golii, III siiigiilas Ladcrcliii sciilciUias ail c.vanicn 

revoceniiis, liac ciira perqiiain lilienlcr siipciscilc- 

I Hnas, aliisquc , (]uos noslcr auclor parilcr Uitessi- 

»it, auiiic olw ni:igis, quani iios , abiiiiiliinl , cain 

solJiciliuliiicin iiJlio rclinqncniiis. liiio ol) casdcm 

raiioiics, dc veniislo Lailerc!ii:iiii siyli tliaractcre 

uHiii liic adnoialilniHS, de quo saiis eril, liim pr:vdi- 

elnm dialogiiiii cnnsiilcrc, liiin jndicimn (ibidem re- 

liiliini) aiidoris diaiii erndilormn Galli:e, iii Operis 

tailcrcliii rcceiisione f:icla diar. 5i, an. 1704, alicii- 

jlere : iil iicce.sse iion sit , cnin tciiiporis dispeiidio, 

ad ista iios di^rcdi, aiit caiiideiii iiicmleiii repclilis 

et nos sludiosissinii suiniis, asscqiii possit , pricter 

ea, qii:i; aiiclor Dialogi Scj:imim inlcr el Unnmini 

adnolavil, seqiicntia p:irilcr, qii:B ad nos magis pcr- 

liucul, ipsi cxpcndcnda propniierc visiiin fiiii. 

IL Ac prinio, circa nnnicrniii fi:iiriim B. rclri 

Damiani , jiire a Sejaiio Ladcrcliiiim rcprclicndi 

alUrmamus, ncdiim ea raiione, qiiam ilii addiictaiii 

legere qiiisque potcrii, qiiod iiciiipc Fraicr ille, a 

qiio Peirns iiostcr lam diire lialiHus esl, anteqiiam 

in alterius fratris D^jiniaiii aivldprcsliyteri curain 

incidcret, csse iion potuit Marimis ille (qucm rcli- 

giosum fuisse idcin Scjanus cmn miillis aliis scripio- 

ribiis ccnsuit, iios veio faicum, id csl srccnlarem 

oliiisse arbilraninr, ex circiimstantiis cjiis moriis a 

ictllius liiiidcic. Ainicoriim l:iincn volis aliquid lar- C Pelro Damiani lib. ll, cp. 1 i, narratis) qui timoraliis 

gieiites, noiiniilla, qua; iios propins respiciunl, alipie spiriin, ac D. M. V. obsc(|uiis adco mancipalus ab 

a ptsefato dialogisla vel niimis acciirale expcnsa, vcl 

tfi iniegro pia;ierii)issa aiiimadverttniiis pcr niodiiin 

appendicis, snpplcre non gravabinuir, (iuaiidii iion 

niagis opportuiiam Veritatis illuslMiidx oce.isioiiem 

>iibi iios liabiiuros speramijs. 

APPENDIX 

JSoimullas Animadvcrsioiics in llisloriiim Pelri Damiaiii 

a Laderck.o descriplani cpmpleciens. 

ipso sancto doclore describitur, iil morieiis ab illa 

visitari morueril; uiidc conseiiuens est, ut Ires sal- 

lein fratres Pelro noslro Damiani assignari debcant, 

non duo tantiim, irt asserit L;ulercliiiis lib. i, eap. 2, 

iiuin. 1, dicens : i Hnc certiim iiobis iniioiiiit, duos 

neinpc fralres btibuissc, Dainianiim videliccl, cl 

Mariiium, qiiorum ipsc meminit lib. ii Epistobiriiin, 

epist. M ad Desiderium. > ISnn ea, inqiiam, dniiiaxal 

Sysopsis. — Enores noiiiiulli, ad perfecliorcm Yila; 

1'clri Damiaiii editionem oblinenilam , iii L:idcrcbiaiia 

bisloria nolanilL Num. l. Nuiiicriim Iraratioiie 

refcllimr li:cc assertio Lydcrcliii, sed ainplius, 

quia, si verba cxpcndantur Jo:iiiiiis scriploris 

Irum B. Pelri Damiani a Ladercliio perpeiani dc- Vila; Pctri nosiri Daniiani , ab codcni Ladcrcbio 

lerminatiini essc. 2. Circa iiistiliiluin D. Clara; allala cap. 3, mim. 5, facite conslabit, saliem qu.a- 

Laderchins fiilliiiir. 3. llem circa S. Pclri Coclestini 

regiilam decipitnr. i 

luor fratres Pctri fuisse; ait 

Aibizonem 

euim Joanncs saiicli 

sociiim B. 

Petri Damiani abbatem Tbeuzouis fiiisse falso C pastoris discipulus in e]us Vita c:vp. 1 qiiod Pctrns 

, 

tradit. 5, .Mia; liiillucinalioiies cinca S. Joaiinem 

Giuilbertum, et Allionem episcopum Floreiiiiiiuiii. 

6. Auniis mortis S. Duminici Loricali icciiiis delerminandus. 

7 et 8. Diniciiltatum quarmnibim 

iioster, < utroqiie immaliire orbatiis pareiito, fralern;B 

currc rcliclus esl, et iinus ipsoruin, qiii atrox 

inter cxleros boneslis moribus pncditos siib ovina 

propositio, et soliiiio. 9 el 10. S. Jo:iiiiicn) L:iii- pelle latebat, fraudulenta minc pictate pro patcina 

densein cuiii Joaiine ViUcPetri Damiani scriptore, 

male confuiidi. 11. lllum posl uiinuni 1070 ad 

Eugubinani calliedram vocalimi. Ibid. E Icm. 

viee. euin silii educaudum snscepit, atqiie iliiin sibi 

coboeredem adoptaie se fiiigii, dir.T,- velut empiitinin 

Pctio Dainiaiii lii prioralu immediaie sncccssisse, 

ideoqiie ab boc Joaniie distingiii, uipote (|iii cx 

obedieniia Liprajidi prioris Vilain Damiaiil descripsit. 

12. Eadem Vila post morteni ,S. Joannis 

Laudcnsis exarala oslenditnr. 13. Alia utriusiiue 

Joannis discrimina. li. Conclusio. 15. 

seivituii addicit : cui socia conjux li:crcb:il , qiiae 

nuliis pietalis visceribiis ab illiiis s:cviiia diffcreliat. i 

Si enim dnos fraircs liabiiissct Petriis noslcr, iiiiipie 

coFum unus, qui priino eum alenduin susccpil, iiun 

I. Ul Pctruin Damianiim velut Camaldulcnsis in- 

stituli seetatoiem agnoscimus, ac S. P. Roniualdi 

atrox iuler caleros, sed ulrox jira; alio vcl atrocior 

aitero describeretur; inlicai ergo Vit;i; Pclri Da- 

miani seriplor, prseicr liuiic fratrem, ciijns ciirai 

imiiatorem prxcipuuni suspicimus,. ita sumina crga Petrus comniissns esi, alios cliam tuin siipcrsiitcs, 

illuni devoiione afficiinur, ejusque veiieralioiicm pro- D imo ct pra;sciilcs fiiisse, scd iiiter lios couipuiamlus 

inoveri siinimopere gaudemus. Magnam idcirco a 

nobis graliam iiiiissel Ladcrchiiis, si cl eoniinodioie 

slylo egrcgii luijiis docloris Viiam discribcre css l 

aggressiis, el ab omiii filsitatis n;icvo camdem rcpiir- 

gasset. Veruin , iit ca rcrum csl bumanarum condi- 

lio, qy\x primis Dunqiiani conatibiis absobit;c peife- 

clionis asseqiiendae soriem , vel spem reliiiqiicre 

solel, sed miilla seinpor ciiris seciiiidis eiiiciidaiiila 

commiltil, ila iio,i iiiiriim, si Laderchius ipsc, pi'iin;e 

huic liislurix suu: cdilioiii iion admodmn lidciis, 

alier.^m se c\liiliiiiirur.rebbyler videtur; iiaiii, 

nl rcfcrt Ladeicliius pag. 22 ; < Abfueral is aliqiiol 

annos a palria, ad quani revcrsus Peiri frairis ii:ise- 

ratus xrumnas, patcrno tacius aniure , mox illiiin 

cxemit de iniserabili scrviiulc, iiovis indiiit vcsii- 

meiitis, et ad scliolam iiiisii, i elc, qnod utiipie ab 

initio piissiniiis archiprcsliyicr exscciitus essci, si 

coruin adfuissei; ergo si Damiano arcbiprcsbyicro 

fnitrem illuui uxoralum, a qiio tam immaiiiter Pe- 

Irus habitns cst, coiijimgamiis, et diios saltein alios, 

(juibiis liiinc comparavit Jnaniics Vilaa scriplor, diim 

iiiter Civteros linneslis moribus jirivditos alrocem nmi- 

ciipavit, qiios fiiissc pulo, altcrmn qiiidem Marinmii

,>:i 

:i saiielo (ioclore l.iuJaluii) , alleruui vcro paulo 

riKijdieui n:\Ui ipso Pclro, qui Cielcris l'ralril)U8 iiivi- 

ileus, qiierelis suis in causa fuil, cur maler ipsum 

INiriim imiiialurc olilaclatuin iinpie (lesereret, nar- 

raiiie id eolem Jonnne scriplore Vitae sancli viri, 

ejusque iliscipnlo apuJ Lailereliiimi pag. 17 : i Cuin 

eiiim uiius lilieroriim, qiii tunc jam granJiusculiis 

aJiJevcrat, coiiqucstiis exclamaret : Proli piidor 

ecee jam tot suiiius, ul iii liac domo vix capimur, « 

cic. Quatuor profecto fratres, eerie plures duolius, 

liabiiisse Pelriim Damiani, fateri iiecesse eiit. 

III. SecunJo insignis est, ut oplime Sejanus eliam 

aniinailvcrtii, liallucinatio eorum, qiios Ladereliius 

boiia lide sociilus est lib. i. cap. 14, num. 5, tradens 

S. Clarani virginem .^ssisialem, D. Francisci soro- 

reiii, regukB S. Petri Damiani nomeu dedisse, quia 

a Gregorio IX tiim ipsa, tuin ejus soiorcs ordinis S. 

Damiaiii appellantiir : 

! 

PUOLEGOMENA. - DE INSTmjTO CAMALDIJL 82 

enimvero ili de ordiiie inoiia- 

sterii S. Ijiiiiiiiiui Marlijris prope Assisiiim exslrueli 

seriiio csl, iinn i!e inslitiilioiiibiis S. Petri Domiuiu, 

iii perspiciiiim esl (^x Biillis a Wadiiigo relatis ad 

fiiieiii loini I et li Aiinaliiim Winorum. Vcrissimiini 

esl lameii, moiiialcs S. Clara' per duodecim salleni 

aiiiios, iieinpe ab aiino 1212 ad 1224 (nonnullas 

etiam iisque ad 1239, ut oslendit Wailingus loco ci- 

laio, ct conlirmat Jaeobilliis tom. III) rcgiilam S. P. 

BineJicli, et ordinem monasliciim prolessas ; nec 

desuiit qui ad Camalduleiise iiisiilutum illas per id 

lempus refcrendas esse arbiirentiir, non quiJem ob 

regulam S. Petri Damiani , cui iiomen dederini, sed 

ob constituliones CainalJuIenses, qiias illis obser- 

vanJas pia'scripserat cardinalis noster Hugoliniis, 

qiii (jiixta Jacobilliim) cx abbale monaslerii S. Sil- 

vcslri de Monie Siibasio, a S. Patre Romualdo con- 

striicti, ct siib ordine Camalduleiisi tunc eiiam vigen- 

tis, ad piirpuram fuerat evocatus ; et cerie videntur 

ClarissK ex Camaldulensiiini imitatione inclusionis 

legein per id tempus servasse, uiidc idem cardinalis 

Ilngolinus, poslea Gregorius IX, earum privilegiis, 

Wailiiigo tcste in Apologetico de Monaeliatu S. Fraii- 

cisci, sect. C, § 5, niim. 9, hanc clausiilam inseriam 

voliiit : < Ordo monasticus, qui seciiiidum Deum , et 

beali IJeiiedicli regulani, al,iue instilutionem moiiia- 

liiiin hNci.usAniiM s. damuki assisutis, institulusesse 

dignoscitur. » Qiiare ex D. Clarae familia, ejnsikni 

Ciegorii IX jussu, B. Pacifica , et B. Balbina, ejus 

noisiiiiis inter Damianistas prima, ad cocnobium Ca- 

maldulensiiim monialiiim S. Maria: Vallis Glori;e 

(i|iio I siib abbatis S. Silvestri de Monte Subasio 

jiirisd:ciione florebat) reformandum sunt deslinal;o, 

ul Ja(obilliis ostendit. 

IV. Tertio lapsiim similiter Ladercbium Sejaniis 

oslenJil, circa D. Pelri Coelestini institiitum; liunc 

enim, ejiisque sectatores sub Petri Daiuiani rcgula 

ni:llaleiiiis milit3sse,quanivis vulgiis C^rleslinos cuni 

Aveilanitis aliqiiando coiifudaril._ Observandum aii- 

lem, pr;eler confusionis biijus ralioiiem cx Papc- 

bvoi hio a Sejano allatam, potuisse seqtiivoce .Tppcl- 

i.'.iionis origincm ex eo penderc (iuod .\vellaiiil;e. 

A ul ex Moiigia supra observavimiispag. 61 et Dis- 

sert. III, pag. II, c.Teriilco palliolo uierentiir : qiii 

color, cum apuj llalos cwleslis appelleliir, ansain 

ignarae plebi offerre potuit, iil nostri Avellaniiie 

Ccelesiini primum nunciipari inciperent , deinde 

ipsimet veri Coelesliiii pro Avellanilis accipi , et 

veluti a Petro Damiano ct i;tsi propagati forenl 

ejiisqiie Regiilam serpicrentitr , Oidinis S. Damiani 

vocari a nonniillis consiieveriiit. 

V. Quarto circa Tbeuzoiiem Ereiiiitam sieJuin 

falliiur Laderehiiis, qiioJ illiim Florciili» ciim Pe- 

tro Damiaiio collociilum negel, conlra B:irouii scn- 

lenliam, a Sejano optiiue vinJicalani, scJ insiiper 

animadversione digiiiim esl, falsiiin esse qiiod Al- 

bizo Pelri Damiani comes, fuerit cjiisdem Tlieiizonii 

B abbas, ui noster hisloricus, Sejano consenlicnlc, 

lib. iii cap. 5, niim. 9, asseruit. Enim vero niillus 

Alliizo abbas inonasterio S. Mariae Floreiitia; pra'- 

fuit,sedTlieuronis lemporePetrus eratabbaiia; illius 

prajfeclus, ui docent monumenta a Puccincllo ad- 

ducta in ejusdem coenobii Chronicis anno 1664 

ediiis ; et sane verba Pelri Damiani iii epist. 30, 

lib. VI, ad Theuzonem, sive in opusc. li nil lale 

signilicani : i Vix demiim, inquit, lanqiiam inipor- 

tune capilis hominesadmissi sumus (Damianus enim 

Biilii tunc Albizo adhajrebat), intenli aulem, et non 

mediocriler avidi aedilicationis documenta suscipere 

protinus in ipso mutua! collatinnis cxordio coacli 

siimiis jurgiosis quibusdam contentionibus deser- 

vire, i elc. Ubi patet de se, el Albizone, tanquam 

^ ilineris socio, et colloquii consorte , non tanqiiam 

Theuznnis ipsius pr.ielato loqui ; et cum infra addit : 

« Erant (piippe inter se, et abbatcm lui inonasterii 

non ferenda simultas, et inveierata discordia. Ille 

igitur, utpote virtutis, ac simplicis animi , sponsio- 

nibiis suis cuncta dignse satisfaclioiiis, et liuniilitalis 

jiira transcendil, et iios (id est ipsum Petrum Da- 

mianiim, et Albizonem comitcm) scquestri fuederis 

inlcr se et le exseculores insliluit. Veruin nos diim 

alienis amicitiis inoonsiilie consuliinus, » etc. Per- 

spicHum videtur, abbatem Theuzonis divcrsum esse 

ab utroque pacis inter ipsos conciliandaj fcquestro, 

Damiano videlicet , ct Albizone. Ui iiihil addam. 

quod Albizo isle non abbas, seJ eremita fuerat, ui 

_ patet ex opiisc. xii tomi III ad ipsum Albizonem 

venerabilein eremitam , et Pctruin monachum di- 

recto, ubi illum « imitandum Ereinitica! conversa- 

' lionis exemplum , » sicut hiinc « teretem furmaut 

coe;:obitarum, i appellat Damianus. 

VI. Quiiuo, qiioJ ail Laderchius eoJem cap. 5, 

niim. G et 7, S. Joannem Gualbertum anno 1003 iii 

S. Minialis coenobio monachum induisse, ciileiiiqiie 

Tlieiizoiiem ercmilam Siinoniaci abbatis Lberli, et 

episcopi Atbonis proclamalionem publicam aiiiio 

1007 siiasissc, qno.bpie Atlio hujus nomiiiis pri- 

iiuis HilJebrando Floreiitino episcopo antcccsserit 

iJ plaiic commentilium est, ac lalsis fundamentis 

iiiiitur, ut paletex noslra dissert. ii, cap. 4, a iiuiii. 

4 et deinceps; praesertim cum iion anie annuni 1020 

: ,

8:, S. PETRUS DAMIANUS S. \\. E. CARDINMJS. 

celliilnin siinm cn-milic.iiii ingrossiis fiierii TIicmizd, A scnpnin scilicel Engnliiiiuni ossc 

iit niini. 13, iliid , pioliaviinns ; iii'C idoo lanicn 

ilcccrnere libcl, ;in occasionc conlrovcrsi;i! Florcii- 

lini clcri circi Polriim Ticiiicnscni cpiscopum Sl- 

inoiiiacnm, Pclri Damiaiii ciiin Tli:Mizone eremila 

rollo iiiiani conligcril : nci|ne aii ciim S. Joanni^ 

Giiallicrli monacliis ea occasione , aiil alias dc- 

cerlaveril Daniianus, illosve lib. viii cp. 11 car- 

pscril , ciiriosîis disi|iiirere jiivat. Quidqiiid ca de 

le sit senliondiim, alii iiuliceni; nos inlerim Pc- 

Iriim Damianiim a Didaci Franclii calumniis liic, 

01 alibi vindicatiim fiiissc, Ladci':liii) gratulaniiir. 

Ml. Sexio diligeiiiius cxpendi mcrctur, an vcie 

anno iOGl S. Doniinicns Loricatus obiisse diccndiis 

sit,utlib. II, cap. Si,aiiiim. 2, et lib. iii.cap. 1, niim. 

fnncliiin, > clr. 

SnpiTCst crgo , iit Doininici Lnricali obitns aiino 

lOGG ailcoipic S. Roliilpbi im.rs anno 1007 cvc- 

iiisse dicattir; iinde inacliina illa, qna lib. iii, cap. 

5, iiiim. 12, Ladcrcbins probaro nititnr , cpisln- 

lam Damiani ad Tlieiizoncnl scriplam cssc anto 

coniroversiam dc simonia Pctri Papiensis Florcii- 

tini episcopi cxortam, qiiia inibi Dominici Lori- 

caii, velut snperstitis iiicntio occurral , concidere 

videliir. 

IX. Scio positioni biiic obstare posse, qiiod Ro- 

diilpliiis, codom Damiaro lestc, i aiite fere scpteiiniuni 

(adooiiiie, in liac bypolliesi , aiino 10G0)ad 

creiimm veniens, babiliiin monasticM profcssionis 

accrpcrat. I Cum laincii 1'gliclbis in episcopis Eiigu- 

li, Ladercbiiis cum Daionio asseruil. Eiiim vero R binis tcsictur, Rodulpbiini aniio 1059 synodo Ro- 

cuin narret Petnis Damianns lib. i, episl. 19, Do- 

iniiiicnm pridic Idns Octobris morti cessisse, si id 

aimo 1061 coniigissct, quo cycliis solis erat 6, adeo- 

que liilcra Dominicalis in veiere calendario illi 

rcspondens crat G. iitiqiie die Dominico in coclum 

migrassel, liltera cniiii Uxc ipsimet diei 11 Octo- 

bris apposita deprebeiiililur ; el noniis depositionis 

dies, nempe22 cjnsdem mensis, dies liinai seu feria 

scciinda fnissct, qua; littera A consignalur : quoruin 

ulrumqne falsum est; Dominicum enim dic Sabbaii 

ab biimanis e.\cessisse teslatur sanctus doclor loc. 

cit., his verbis : « Sexla igitiir feria per conlinuiiia 

diem vix dcsiit vel modnlandis psalmis insislere, 

vel corrigiarnm se ictibiis flagellare. Nocle vero 

mana> Nicol. II papse subscriptiim veperiri, et anno 

I0G2 iii bnlla Alcxandri II pro Ecclesia Fornsem- 

pionicnsi, nicnlionein occurrcre lliigoiiis Engiibini 

episcopi, qiiem noii inimediaic, sed post Maynanlum 

aniio 1061 (yt ipsi videtiii) elecliim, Rodiilpbo siic- 

cessisse arbitraliir. At niniis cvidcns cst.Alcxan- 

dri U tcmpore, adcoque post annuin lOCl, Rodul- 

pbuni ex liac liice migrasso; qiiid si igitiir dopra- 

vatam esse lioc loco dicam Eiigiibinornni pioesuliini 

seriem apiid Uglicllum, non miiiiis qiiani pauloante, 

ubi Liidnlphum clcctiim aniio 1012 succcssorem 

assignat? Porro, cum ijeiiiie apiid Baronium, ncqiio 

apiid Labbajum occnrral Rodnlpbi Eiigubini cpiscopi, 

tanquani anno 10o9, Roniana; synodo subscribeii- 

sopore deposito, siiscepit aniidotum, deinde ca>pit ^ li'=i memoria : sed neqiic apud Ugliclliim in biilla 

angustiari , el de stoniaclii dolore graviter con- 

qiieri. Post dcciirsnm itaqiic noctnriue synaxis olfi- 

cium, post matutinos liymnos, ciim prima jam bora 

sibi a fratribiis (pii aderant canlarclur, sanclniB 

Dco spiritiim reddidil. » Et diom depositionis no- 

nimi, Dominicnm fiiisso testaliir : i llos aiilem, in- 

quil,ipso die Dominico, (|iio eiemiim ingressi siimiis, 

sanctnm corpiis inde siiblatum reverenter, nt di- 

gniim eral, in capitiilcrsepclivimns, el cum noniis 

essei depositionis ejiis dios, praidiclum corpiis sa- 

iiiim, illibaiumque reperinins. » 

VIII. Undc perspiciie patet, vcl ad aniinm 1060, 

vel ad lOOG, Doniinici Lnricaii inortem esse refc- 

renilain, iit invicem Ii.t; circnnislannje iob;cieaiil, 

ncmpo iit dies 14 Octobris Sabbato, ol dies 22 Dn- 

niinic;c dici cnnveiiiat. Sed anno lOiiO id aliiinde 

conliiigere non pniuil; iiaiii B. Roilulpbi episcopi 

Kngubini iiiors, ([iwc (D;iiiiiano leste) iiniio sei|neiiti 

posl oliiliiin Dominici Loricati conligil die26Jiin'i, 

iii aiiniim lOGl incidisset, qiio lemporc iiondi>iM 

Nicolaiis II pniil. max. e vivis excessoral, ciijiis 

mors dic 5 Jiilii coiiligil,et monse Oclobiis Alexan- 

der II ost in Rdniniiiim pnnliliicm ( onsocraliis ; 

ei tanicii Aloxandii II jaiiidiidum logiianlis lcmpnio 

Rodiilpliiim obiisso paUH ex dicla I):iiiii;ini epislola, 

in qiia ciimdcm poniificem sic allo(piiiiir : « Vobis 

itaqiie nuper egressns, ciiin Florentin.Ti luliis moenia 

siibii, (uiniiiis mibi iiiox ropeniinus occiinii, ciii 

Alcxaiidri II, qiiain iiisertain alieri llonorii III dalre 

li Kal. Junii aniio 1221 rofcit liic auctor tom. II Do. 

Episcp. Forosoinpr. expiessns babeatnr annus 10(2 

vel alius; imo Iimc iiot;i diinlaxal ibi habealiir : 

« Actiim est, lioc incnseMaii, die vero 10, indiction;; 

13, • qua; indictio iiec aniio pi;Te.licto 1062 nec 

iilli aniio pnntilicatus Alexaiidri II respondere po- 

lest, sed annis taniiim 1060 et 1075 cnngruit, in- 

tcr quos biijiis pontificis sedcs cadil ; consenl.t- 

iieiiin profeclo non vidcliir, ut ob inccrla liicc mii- 

mimoiita ab Ugliollo rclala, ratiociiiii nostri siipc- 

rius adducti evidentiam abjiciamus, el vim dissimii- 

lcmus. 

X. Veruni, admissis Ugbelli moniimeniis. apposiie 

componi li;iec conlroversia foriasse polcril, si Ilii- 

goncin, qucni pnst .Miynardiini annn 1062 Eiigii- 

biiirE prKfuisse Ecclesi;e jiixta biillam Alexandri II 

ab Ughello indicalain, pro nnnc concedore possu- 

miis, immodinlum noslri Rndidpbi anlcccssnrcm, 

iinii vero scciiiidiim siiccessorem ciusdcni fiiissc 

:issoramiis : adeo iil posl;inniiin I0C2 Rodiilpliiis 

liic ad Engiibinam callioilram prnniniiis fiierit , 

piil;i aiino 1063 vel 106 i, ct iisipic ad Jiiiiiuni aiiiii 

IOG7siipcrvixerit,Doiniiiicn, ant alio pise>iileilli siic- 

codonto; quaiiqiiani ego potiiis crcdi^lcrim, biillani 

illaiii Alexandri II ad anniim 1070 pertincrc, qni 

indiclioncS consignabaliir: uiide v iii x commulalo, 

indiciio 15 ab Amanucnsibiiscirecia fueiii.qn.x jam

PKOij:coMt:N.\. - i)E iNSTnuro camaldul. 8G 

iriiid Uo'lieltiiin iii lioc irnili)iiialc logiuir; ailco iil A oliiciiiiii apiul Avcllaiian) niiiiislrassc (lcmoiislralîu- 

IlMgo, post Mayiiaidimi, Koiliilplio jain aiino 1067 

nioriiio, siicceJere in liiigubiiio cpiscopatu optime 

poliicvit. QuoJ aiitem auno 1059 Rotliilphus Romanae 

synoilo siibsciiptus legatur, siipiidcm id vcrum sil, 

dc alio prscdecessore Rodulplio (aut Reginaldo, aul 

Raynerio, aliove simili nomine per litteram R inci- 

picnle, nuncupalo cpiscopa; cjiisniodi enim subscri- 

ptio, ut fieri solei, iia forlasse exprcssa fiiit : Ecjo 

li. EugubhiKS episcopus,a\([\\(i Rodulplii nomiiiis in- 

terpreiationi aiisani prjcbere debuil, ut ex subscri- 

plione W. Uumanal. Episc, eidem Romanoe synodo 

anni 1039 facta,ipsemet Ughelluslom. l.pag.SOi.in- 

terpretatus erat Wiltdivus, et mox in Appendice ejusdem 

tomi pag. 419 ex Pctro Damiano corrigendum 

llicnticimi transaetionis ciijiisdam instriimentum in 

archivio Ciassensi capsiila 94, niim. G7 , qiiod si.; 

habel : « In nomine Doinini : Toiiiporibiis domni 

Grcgorii siimini pontificis, anno ab iiicarnationc Do- 

miui nostri Jcsii Cliristi millesimo octuagesimo qiiar- 

to, regiianle Ilenrico, filio fnioiidam Ilenrici impe- 

raloris, indiciione scplima Engiibio. Ego in Dci iio- 

miiie Tlicbaldiis, filius qiiondam Pagaiii de Nartia- 

niila, rcfiitationem, et transactionem,et defiiiitionem 

facio ecclesiaj S. Crucis Fontis Aveliani , et libl 

Joanni (de Laudo) priori, tuisqiie successoribus iii 

perpetuiim, id est de ipsa ecclesia saiicti Apollina- 

ris, posita in INaitianiila , > etc. Idemqiie patcl cx 

aliis ejus solatis monumenlis, atqiie ex cjusdem S. 

csseVVfrfo, aniiiiadverlil) iiilelligi faciie potiiit. Nec ^ Jnaniiis Laudensis Ilistoria, ex qiiibiis ilem liqiiel, 

(leeriinl argiinieiUa, quae liaiic conjecturam confir- 

inciil, prinio ex liis quse supra, de anno niortis 

S. Rodulpbi , cxpendimus , secundo ex cpist. 2, 

lib. IV Pctri Damiani 0(/ R. Episcopum Eugubimm, 

quem aliiim fiiisse a iiostro Rodulpbo constare videlur; 

qiiia episcopus iIleR...non admodum PeiroDa- 

miano propiiius videbatiir, ciijiis ecclesiam ecclesia- 

stico interdicto siibjccerat; unde illum ita humilis 

deprecatur: « Obsecramus igitiir, dilectissime, inter- 

dictum nosirae Ecclesia; onicium reddite, et non so- 

lum"illam possessiunculam, quoe vestrae procul du- 

bio dicecesis est, sed et qiiidquid habemus, vestra 

aiictoritate, defcndite, « etc. At noster RoJulphus 

Peirum Damianum, ut patrem suum etiam post 

iion 50 aiiiios illiiin in episcopatu vixisse, scd iino 

diiniaxai aiino, aiil paiicis insiipcr niensibus, ncqiic 

aiino M16, sed IIOG, Deiim adiisse , ut Ugliclbis 

etiam confirmal. 

XII. Porro eiimdcin Joannem Laudensem, ncdiim 

Laderchiiis ipse lib. ni, cap. 27, num. 2, fatetiir 

Petfo Damiani immediate in prioralu Avellanse suc- 

cessisse, verum id habet etiam anclor Viiaa ipsius 

Joannis, cujiis fragmcntiim refert Conslanlinus Ca- 

jetaniis iiiitio tomi II (iperiim B. Petri D.imiani : le- 

staiiir enim qiiod post n.orlein sancti doctoris, 

I Fratrcs inspirali a Doinino concorJiter, et niia- 

iiimiter sanctuiN viriim Joannem de Laiido in prio- 

re;n pra^cipiium elegeriint : ut sicHt sancto patci 

episcopalem CQiisecralioncm, scmper susp«xilrejus C Petro Dafniano in saiictiiate, et sapieiitia consimilis 

nutu, et consilio cunrta decernebat; ei in eremo 

magis, quam in ecclesiae suae palatio vivens, < Ec- 

clesiani deputabat hospiiium , soliiudinis autem 

celliilam habiiaculum decernebat, » ut narrat ipse 

Pelriis Damiani, qui et infra addit : i Me vim iii- 

gereiite coactus , ecclesiam, qiiam dimiscrat voio, 

retinebat oCTicio : in eremo lamen perseverantiiis ha- 

bitiibat. • Quare verosimiliter Petri Damiani eccle- 

siam interdicto non suhjecisset, antequam ab ipso 

raiionem iiitelligeret, cur illam passusesseta Fo- 

rosemproniensi episcopo consecrari. Aliiis ergo cpi- 

scopiis R. . . ante nostrum Rodulphum Eiigubina! 

pnrfiiit ccclesiae, aiqiie is potuit Romana; syiiodo 

siib Nicolao 11 siibscribere. 

erai, ila ei in prioraiu succederet. > Cum vero ioannes 

scriptor Vit* Petri Damiani faleatiir se monachum 

esse siib Liprandi prioris obedientia con- 

stitutum, ejiisque, et alioriim seiiioruin Fonlis Avcl- 

laiia; jiissii, ad eain liisloriam coUigcndani fiiisse, 

compulsuni (ait eniin iii prooemio : « Doiniio Li^. 

prando priori, et coeteris senioribus eremi Foiiiia 

Avellanaj , Joannes. Opus mirabile, Patres , quod 

sanctitati^vcslra! placuit meai injungere parvitati... 

Al qiiia non proesumo vestro quidqiiam abnegare 

imperio... Petri Damiani meriiis, ad ciijiis vos acta 

exaraiida meam obedienliam provocatis, » )elc. Evi- 

dens iiiiqiie remanet, euindem esse non posse Joaiinem 

hnnc Vitae Damiani scriptorem ciim illo Liu- 

XI. Srpiiino circa Joannem Petri Damiaiii di- dcnsi Eugubino episcopo, qui post Damiani ejusdem 

-«cipiiliim , ejiisqne Vitnc scriptorein , non levis est 

LaJercliii halliicinalio, dum illiim cum S. Joanne 

Laudensi Eiigubino episcopo lili. vi, cap. 28, confuii- 

dit : idcmqiie asserenili tiim Machiarello nostro, tum 

aui tori Diarii Gallici, prxbiiit occasionem : qua in 

re, licet aiictor Dialogi satis hisloricum nostriim 

coiifiitaverit , argiimenlis lameii est iisiis qiipc ad 

, 

liomincm (iit dici solct) noii nd judicium , .inlenlo 

probando condiiciint. Eiiiiiivero iion anno 107G qiiem 

Ladercbins cx Ferrario dcterminal, seJ lo ge posl, 

neinpe anno 1103, iil liabel Ughelliis, Joanncni Laii- 

denscm Eiigubinam catlicdram ascendisse conslat : 

vcl ex eo, quod aniio lOSi euiiidem Joaniieni prioiis 

obituni , slatiin AvellanK prior, et mox episcopus 

factus est, nunquam vero siniplex monacbus vixit, 

ut alioriim pia'ceptis esset obnoxius. 

XIII. SeJ et liiculeniiiis idein demonstralur, ex 

quo Vita hoec Petri Damiani post amium- IHO , 

adeoque longe post moriem S. Jbannis Laudensis, 

qua; 1106, ut dixiinus , coiiligit, certissime scripla 

fnerit : tantniTi abest, ut ipsimet .Joanni Lamfensi 

tribui debeat. Enimvero Liprandi prioris tempus iJ 

clarc cvincit, qiioJ in catalogo priorum Avellanae, 

juxta cjusdem moiiasterii monumeiita composito, ad 

praedictiiin annum 1110 coiisignaliir. Joannes si- 

iiuidem LauJcnsis, ut notavimiis, immeJiate Pctro

y; s. ri:TUL;s da.miams S. R. E. CARDINALIS. 88 

l>,uiii:iiio siibiogaliis lcgliir : liiiio vi-io .iiiiii) II; '> 

\ riin hiincnlo , ailvcrsiis laoi niidlijiliois discriiiiinis 

:i 

GODEFRIDI HENSCHENII S. J. 

DE B. PETBO DAMIANO 

COMMENTARIUS PRJIVIUS. 

§L 

tremiis snnclce Critcis Foniis Avellnm m iliacesi 

F.iiiinbxim ordini Camnliluleiisi niljniicta. Illius 

insliluinm, incremcnlnm ; monnclii sancli sub B. 

l'clro Dnminno. 

I. Ingnviuin, sive Ignviinn, Uiiibri;c cjs Apeiini- 

niim oppidiim iii ipsis inoiiliiini radicibus, Cu}s;iri 

I. 1 Bclli oiviiis, Ciceroni I. vii, ad Alticnin cpisl. 

15, Silin Italico I. viii, aliisqiie anlii|iiis scriploiibtis 

iiotiiiii, boilie Fugnbiuin, llalis Cubbio cl Aijubio 

iicitiir :

80 I-UOLECOMKNA. — DK S. riiT 110 DAMIANO HENSCHEISII COMMENT. 90 

("pcra I!. Pclii D.imiani. Pelrarclia 1. ii, dc Vila 

Sdlitaria, Iract. iii, cap. 17, < qiiielissiniain iiidiyeint 

solilu liiiein in ll.'tli:c inedio, ad sinistniin Apenniiii 

latus,(;iise velusadliiic FoiiiisAvellanxnoineii seiva- 

bal, t dnin is sa'CiiIo xiv scribeicl; iiuiic canique 

saiie m Crucis liluluiii gerere observat Angiistiiiiis 

Florentiniis 1. v llisldiix Ciiinaldulensis , c. 7, 

eainque sanctie Cruc's noinenelationeiii assiiiiipl;iin 

ob scxtaifeiix' jejunium, teinpoie B. Petri Daiiiiai)i 

ibidcin cceptuin. 

2. IIoc Fonlis Avctlaiii eremiturium, iit iioniujlii 

appellanl, circa an. Cliiisti niillcsiiiiiiiii, i.ut paulo 

aiite tradiiiir exslructum a i|uoilaiii Lodnlplio Ges- 

soiiis filio, qui in episcopuin Eugnliinuin eledus, 

iiltro isli lioiiori cessit : qiiem laineii ex ereino illa 

Foiitis Avellaiii adiniseruiit Jiilianus, TliecibaliUis, B lempore uiebantur : iisque, ut qui post se illic 

seii Tcdaldiis, S. Rodulplius, Maynardiis : qiiorui» 

leinporibus vixit B. Petnis Daiiiianus, et qiiidein, si 

primus excipiatur, poslquain nionasticam disciplinani 

iii illa crcmo aniplexus esl : qui aliquain sibi etiam 

cjiisdfiin Ecclcsioe curam impositain fuisse scribit 

Episl. li, 1. I, ad Alexan Iruin II ponlificem liis ver- 

bis : « Qiiod Eugubina Ecdesia, quac niibi duduni a 

vcslris decesscribus esl conimissa, iiuiic pioli d«Ior, 

est oinniiio €oiifusa,et veliit area, qux pedibiis c»t- 

culcatiir, abjecta ; peccatis ineis id exig 'nlibus de- 

puto. » Idein epist. 8, 1. iv, htec Meynardo episcopo 

Eugubino mandat : « Inslaura, venerabilis frater, 

Kcclesia; luae prsdia, prodige saecularibiis iradita : 

revoca diversi generis oniainenla nocenter exposita : 

el saltem insignia quajque vel optiina restitiiantur, 

qiia; pr;eIalioiiis,(lua! leiiipoie graviier suspiramus 

ablaia. > Mxc ille prosollicitudiiie ejus Ecclesiae sibi 

commissai. At librorura a se conscriplorum judices, 

ac quasi censores, constituit S. RodidiJium episcopum 

Eugubinum el Tlieodosiiim Seiiogalliensem, 

cu,us etiam dioecesis er.emo Fontis Avellani vicina 

est versus mare Adrialicum. Exstat epislola ad 

illos I. IV, n. 11. De episcopis Eugubinis et Seno- 

galliensibus consule Ilaliam sacram Uglielli. 

3. Qiiiiiam praifueriiit buic eremo Foiiiis Avellaiii 

aiile D. Damiaiium Priores (ila Moderatores appella- 

bantur) iiecdum legimus. Ipse beatus Petrus, 

opusc. XXXIV, c. 6 : « Iii hae, inquit, ereino Fonlis 

Avellani, ubi nunc babito, priorquidam fuerat, no- 

niine Joannes; » el opusc. xv, c. 28, docet ([ualis 

debeat cligi prior inier eiemilas, et quomodo electus 

debeai prioratus offuio fuiigi ; qui tainen iiifra in 

Vila eiiam abbas, ct magisier nuncupatiir. A inorte 

B. Petri rexit Ere;i;ilas illos prior Liprandus, cui 

Vitam iliius inseripsil Joaones, et ipse dein, ut iiifra 

dicetur, prior Fonlis 4i)e//oHi conslitulus, actaiidein 

Eugubinus cre&lus episcopus. Qiio forsaii modosiipra 

menioraii episcopi Eugiildni cx Prioribus Foiitis 

Avellani sunl pb^riqiie assuinpli. 

4. Prseerat eliam B. Peirus, ul supiennis mode- 

ralor, aliis per diversa loea aggregalis diseipiilis, 

iit in cap. 7 Viia: dicilur, ei ibi qiduque ab eo 

txstrticta moiiasteiia, sive eremiiaruin liabiiaculii, 

A rcfiTiiiiliir : qii;B ciiiii allis (piibiisdain iii iiiiam 

C();ilueriiiit coiigi'cg;iiioiieiii, ciijus capiit fuit erenius 

saiictic Ciiicis Fontis AvcIIani : alque ila moiiaste- 

rium snnrl(i> Mariiv ad portas olim urbis Faventina!, 

iiiiiic nifleiiibiis incbisum, in qiio B. Pctrus dicin 

extrciTmm vitie clausit, ordinis monnctiorum iongre- 

g lilem 

opusciilo XV, ante cilalo de siia; congregationis 

insiituiis c. 16 discretionein debilium in prioris siii 

arbilrio ponendam docet, in cxeniplum disciplina S, 

Roniiialdi adducta, et iiifra in Vila, n. 19, dieitiir ad 

nionlem Pregium « iiiveiiisse celliilam, iii qiia B, 

Roinualdum quondam niansisse ferebant, > ibique 

I erciiiilarum fundasse liabilaciila. i 

5. De possessionibiis huic (sreino piociiratis agil 

B. Pelriis opusculo xiv. « Iii hoc loco, iiKiuii, (pij 

Fons Avcllani dicitur, pleniinqiie vigimi, plus 

miniis,monacliiperceIlulas, sive in assignata (uique 

obedientia, degimiis, ut oinnes simul ciiiii coii- 

versis, et famulis tricenariiim numerum, aut vix, 

" aut breviter excedamus. » Ac dein vivendi regiih^ 

exposila, ista subdit, succcssorem in regiminci 

substituendum alloquens : < Utaulem ad h;cc obser^ 

vanda iiulliis excusalioni paleat locus.juxta id quoil 

exigiiiiali loci huinilis coinpelebat , stiiduiinua 

eolenus possessioiics acqiiirere, iit pr;cdictum fra^ 

Iruiii numeruin possis, nisi exercendi ciira dcfucrit, 

sustentare. Libroruni quoque nuincrqni iion niiiii-. 

inuin dereliquiiiius, ut fraUibus iioslris, qiii pru 

iiobis orare digiieiitur, niedilaiidi copiain pi;ebcre- 

nius. Bibliolbocaiu oiiinium Veteris, et Novi Testa-f 

nieiiti voluiniiuim, licetcursiin, el per lioenon cjaclo 

vobis eiiieiularo curaviiiiiis. Ex passioiiibus qiioqiie 

bi^;itoruiii inarivnim, ex liomiliis saiictoruiii Pi-:

ni 

tiiim, (^v roiiiinoiilariis all 

seiilciilias i;x|ioiieiiliiiiii, Grcgorii scilicct, Aiiibrosii, 

Aiigiistini, llicroiiyini, Prospcri, T!ei!;p, Uciiiii;ii 

eli:ini, el Anial;irii, insiiper cl llaiiiionis, aliiiie 

Pascliasii, (liviiia gralia noslris albesccnlclaboriliiis, 

plnies libros liabclis, (|iiibiis vacare poleslis : nt 

sanclie aiiiiiue vcslra> noii soluni oralione crcscanl, 

scil ct lcelionc pingncseant. Ex qnibus iiiiiiirum co- 

(iicil)us noiiniillos pro noslra possibilitale corrcxi- 

nins : ul iii sacrae disciplinx sludiis intelligcnlia.' 

vobis ailitum paiulercmus. 

G. < Clauslriim (|uoquc justa ccclcsiam conslrui 

hac inteniioiie censuimus, ut, si quem adliiic iiioliia 

monastciialls ordiiiis consiietudo deledat, lialicat, 

nbi in priecipuis fcslivitaiibus solciiniier ex niore 

S. PKTUUS PAMIANUS S. U. K. CARniNAM?. '12 

;oricas s:icr;c Scripliir;i.> \ Aclis S. Hodiil,ilii JtiiicU lcgitnr, cst S. Doiiiiiiiciis 

LoricalHS, et ipse B. Pctri Daniiaui discipnlus (a- 

cUis, iiti islis ibiilem verbis testatnr : « Loiigc vcio 

posl, niagistro pricbciiic conscnsum, digiiains cst 

vir sancliis pr:cdietiis niibi misero, el qiiem ipse 

siiscipere dignaretiir indigno, mira se prorsus bumi- 

lilate coininitlcrc, ct sicnl abbati monacliiim snbjii- 

garc : ciii nimiriim pi:Tstitit, iion ;iccepil. Kt (incm 

snsccpcram veliit in sulijcclione clientcm, gandco 

mc iii scbola Clirisii vere pliilosopbnm pcrccpisê 

doctorem. Tola quippe viia ejns, prye.licitio, ci 

aslilieatio, doclrina erat, el disciplina. » H;cc ibi 

de S. Dominico Loricato, ciijus iialalis ineidil 

iii 14 Octobiis. 

8. Tertiiis discipnlns sanclisadscriptiisest Jtiniiiics 

procedat : ciii et processioni crucem argeiileam |( Lamlensis , illiistri familia apiid Insubres Lainle 

salis idoneam procuravimus. Ejusdeni qnoque intcii- 

tionis stiidio, imbecillitati fragilium consnlcntcs, 

ctiain tintinnabula alqne bccbinia, diversaqne di- 

vin;c domiis ulensilia comparavimiis. Calices quoqiic 

duos argenleos imlcberrime dcaiiratos bae vobis 

ratione providimus, iil, cmn sacra Dominici cor- 

poris el sanguiiiis mjsleria viiltis aecipere, slannum, 

vil vilius qiiodciinque melallum vestris labiis 

neqiiidquam nccessc sit adliibere. Conspicna niliilo» 

minus sacrosancto altari tcgmina, et cclcbrandis 

missarum solcmiiiis preliosacontulimus ornamenta. 

Ua;c oir.nia, fralres, uos lion sinelaborequKsivimus, 

ui vobis laboris impendia lollcremus, tantoqne libe- 

rins se vester animus ad alta snstollercl, quaiito 

Pouipeia oriundns, qiii, ut Acla cjiis babciil, « l;inli 

viri fama comperta, excmplo cjns aiiimaliis , tonfn- 

gil ad ipsiiin, el elongavit se a mundo fiigiens, et tle 

tcrra propria, et cognalione rccedens, vcnit iii ter- 

ram, quam ei Dominus revelavil, ct vciieiabili P;itii 

Pctro Damiani priori erenii , el devotoriim Fralriiin 

niagistro, se obtulil hiimiliter, genibiis flexis rogans 

inslanicr, ui ipsum siib discipliiia sacrx regiibe bca- 

tissimi Pairis Benedicli suscipercl in discipidnm el 

fraireni , ad Regi Cbristo perpeluo serviendum. At 

vero reverendus Dei sacerdos Petrus Damiaiii vidciis 

Joaiiiiis simplicem animi pnrilatem, fcrvorem spiii- 

liis , obedientioc pronipliludinem , et verum miinJi 

contemptnminipso, ipsum benigne reccpit. i Bcaius 

niinus liunc ad providenda sibi infima rei familiaris C Pelriis hiiic inscripsil opiisculum xliv, De deceni 

inopia non gravaret. » llactenus B. Pelrus, qui 

ep. 2, lib. III, evocatus ab archiepiscopo Ravennate 

Gebebardo, excusat se ob inopiam suorum, qiiibns 

lirovidere debebat : t PiKcipisli mihi, inqiiii, tlile- 

clissinie Pater, et domine, et prKcipienilo niandasti, 

nt ad le vcnirem sed ego paiiperculnm lucnm ad 

rcgendnm suscipiens, qni prins per memelipsnm 

solninmoiio panper exstiti, nunc per lot paiiper 

cffectns siini, quot regeiidos accepi. Perpemlo igitnr, 

cl qiiale sit plnriinos rcgere, ct pra;hen;l;B ncccssi- 

latis stipendia non Iiabere. » Ila^c B. Petrns, qiii in 

Cbronico Gualdensi, cirra annnm 152-3 conscriplo 

apiid Cajet;inum, habelur liiijus ercmitorii sciiiciiv 

Crncis jiixla Foiitem Avellaiicc construclor, qnod de 

jEgypti plagis , et Dccalogo , atqifc ita all(iqnitur: 

« Dilcctissimo fratri Joanni, jam nonLaudensi, idco- 

qne laudabili viro, Petrus peccator monacbus iiater- 

na; dilectionis affectum. Coniempsisti nnper , fili , 

Pbara'inem, et superbi rcgis, ac opprimeniis yEgypii 

simnl abominatus cs serviintcm : necessc est ergo 

nunc, ut gradiens per dcsertnm , miilla tcntalioniim 

geiiera siibeas, sitis, ac famis inopiam perfeias , cl 

sic pcr airnmnosa pericula , diversaiqiie calamitatis 

angusliasad terram rcpromissionis atiingas. » Plnra 

istbic, el in prologo ei capitcultimo, legi possnni {\c 

singulari B. Petri erga hunc discipnluin affi^cln cba- 

rilalis, ()uem anctor Vilse S. Joannis islis cxprimil 

verbis : « Dna; vcro columna! lucid;c fratriini Ercmi 

primacreniiticaivilaifundationeaccipibandquaqnam D Foniis Avcllana; reverendns prior Peiriis, et clericus 

potesl. 

7. liitcr viros de cremo illa hene meritos fnit 

S. Rodulj^lms ejtis discipnlus, dein, ut diximus, 

episcopns Fiigiibinns, cnjns Yilam a se scriptam B. 

Petriis (iii avit Alcxandro !I poiitifici, ct ha'c snb 

initinm iiarrat : < .\iite fcre scptcnninm ille lioihil- 

jilius ciiin malrc, el (Inohns fratrihns se panlispcr 

aMaie pia:ccdeiitibns, servis dnntaxat libcrtale do- 

nalis, taslrum suiim iiicxpugnaliili miinitioiic valla- 

tuin, mihi cum omnibiis, (pi;e sni juris eianl, pr;c- 

«iiis coiilul.l, atqne ad crennim veiiiens, liabilnin 

monasliciie professionis acccpit. » II;cc ibi. Coliinr 

S. Uotlulphus i^ Junii. .\llcr vero, ciijns Nita cum 

Dei Joaniics , sicut duo Scrapbim diviiia cliaiit:ilc 

innamniati , corde , et ore jiigiter Deuiii aliissimum 

collaiidaliant, et fratrum menles, ct corda , et ora 

ad Dci limorem el fr:iterii:im charitatem aceende- 

banl. (piam honum, et qiiam jucundiim crat, tales 

fraircs babitare in nnuni '. » De eodein S. Joaiine 

in Chronico Gualdcnsi hnec Icgiiniiir : t In eodein si- 

quidcni cremitorio iiiter alios sanclos priores mo- 

n:iclios , scrviis Dci dominus Joannes Lainlcnsis 

nmlta vigiiit saneiitate, ct diira poeniteiitia, et;ibsii- 

iicntia , infia illas silvas condensas , ei piicriipta 

moniiiim, corpiis suuni castigavit. Qiii postmoilum 

de prioralu sanctce Crucis in cpiscopuin Eiigubiiium

93 PROLEGOMENA. - DE S. PETUO DAMIANO IIENSCIIENII COMMi.NT. 9i 

assumplusin n.nlla sanctilalc vixit, ct obiil. . Dics A deuntes apid monasiciinni Accrcta^ piinin mansioi.e 

illins natalis assignaliir 7 Sept. 

§ II- 

Pflii Uinuiiiiii luciibraliones. Vila ejus edila. Dics 

uiitalis. , 

t 9. Opeia B. Pctii Damiani non sine ecclesiastica- 

ii.ni lincrai-iim ilctriinenlo intcneliris varie disjccla 

jacnissc , » teslis est Panliis V poiitifex niaxiimis in 

Uievi ad Conslanlinnin Cajctannm inonacl.iini l!e- 

ncdctinnm nionaslcrii Calanensis S. Nicolai do 

Arciia, cnjiis « laborc etdiligentia cx imiliis biblio- 

iliccis coiiqnisila ea cl collccla fuissc asscrit. » Al 

varios ejiisdcniB. Petri traclatns mss. jam aiite ex- 

ccrpscrat cx biblioibecis Casinensi, Capranica, tum 

canonicorum ecclcsi;ie S. Petri, alipie alterius coeno- 

l.ospilarcmiir; ibidcni i.on solum istinl , sed ct alia 

qiiaHlaii., quse iniraculo liuicsnbderc cuiabinius, nos 

addiscerccontigit, rcfcrcntibiis eailem qiiibnsdam 

ejnsdem .nonastcrii fratrilii.s, nec non ct pr.TiIicl.i; 

eremi , qni tunc illo coi.vcneranl. » Ex adjnnctis 

.iiiraculis aliqnod sibi relalum n. 24 asseril a fralre, 

dum cum eoilem a sitva reiliissel. Aliiid iinm. 27 et 

28 nairat, proiil is , ciii ilbid bencficium collaliim 

erat, factus moiiaclins, « loliim nobis, inqiiil, iildi- 

gcssiimis, ex ordinc cnarravit. • lla n. 42 dicturus 

sum, quod majoribus ii.ois coi.disi ipiilis lefcrenlibus 

audivi. Al « quse convcrsioncm cjus pr.x'cesserunt, » 

ait n. 2, se « relatu ciijiisdani ipsius piopiiiqiii , viri 

gravis, et bonesti, aiidivisse : » al « partem cx qiio- 

bii Itali^B, Abiysins Lipomamis episeopiis priino Vc- B dam condiscipulornm meorum, ii.quit, qui cjiis con- 

ronensis, dein Bergomei.sis, ac curaral lyiiis Roiiia- 

nis an. 1560 vulgaii, qiiarla pai te tomi oclavi Vila 

ruin sanclorum priscornm Palriim. Margariniis itcin 

Bigna;us varias ejusdem B. Peiri cpistulas adj.inxit 

in auc;iorc cdiiionc Bibliotl.cc:c vclciuni Patniin. 

Caidiiialis Baroiiius ad an. 1047, niiin. 15, ait , 

I singulis fcrine annis dicen 'a cssc, • qnomoflo t B. 

Petius ninlliplici noniinc illis tcmporibiis perdilissi- 

niis Ecclcsia; catholicae profuerit, cmi. ad ccclesia- 

slica ncgotiu subeunda vocatns sa^pe ex eremo fuit, » 

ac passim ejus ep. aliaqiie opusciila , e codicibus 

niss. proferl. At Cajelanus omi.ia ejusdcm opera 

nnileipiaquo collecla ii. tres lomos dislinxit, quoriim 

tiibernio anle me familiaribns iiihicseie, parlem eo- 

riim , qii» relalnriis sum , me ex ipsiiis Pctri ore 

suscepisscmemini. » Et ..iiiii. 18 : « S»pc, inqiiit , 

nobis referre solebat. » Alia etiam ex ejnsdcm B. 

Pctri opiisciilis excerpsit; ila n. 10 : i Et qiiidcin 

ipscmet tam l.oc, ii.quil, qiiam aliud , qiiod de ejus 

abjectione recenter naii snpcrius retuli, suis opuscu- 

lis cxarando inseriiit. » Qiia; c. 7. de Ecclcsia Me- 

diolanensi reconciliata narranliir, « in libro ciii vo- 

cabulum, Aclus Mediolani, luculenler cxprimi, » ait 

qiue eisdcm passim verbis servaiis dcscripsit. Eodeiii 

inodo, qiise dc inslitulione Fonlis Avellani n. 10, tra- 

diintur, licet coran. auctor, et conspexerit, cl obsei-- 

primus coiitiiict cpistolarum libros octo , secundus varit, tamen ex opiisc. xiv et xv dcsumpia sunt. 

varios sonnoi.os, ei saiictorum bislorias, tertius de- G u \jgi,ellns lom. 1. Itali;e sacrx in episcopis Eu 

niqiie illustria de variis arguinenlis opuscula sexa- 

ginta. Qu33 oini.ia dein novo stiidio, ac labore reco- 

g!ii;a, auctaquc iii Galliis p.-odicrunt. 

10. Pr*posila l.is opcribus est Vila B. Petri I>a- 

n.iani ex duolus coilicibus .iiss. Ravennate, cl Fa- 

veniiiio cdita , ac in lerlia Surii editione leciisa : 

(piam el nos bic damus in capita inore nostro di->- 

tinclam, et nolis et ad marginem, rcrumque gesta- 

run. breviariis illiislralam. Auclarcn. opinaniur S. 

Joannein Laiideiiseni, dein piiorem ejiisdcm ereiiii, 

ac postea episcopum Eiigiibinuiii, iit supra diximiis. 

Ipse nomcn siiiim prodit in Vil;io inscriptione , ac 

niox in prologo ait, se i tanto Patri, licet in exlie- 

niis pene teniporibiis , individuum comitem iiiluo- 

sisse. » Ipsc eniin S. Joanncs, utin ejus Vita legitur, 

« faii.a liiiiti viri comperta, » qiiandoliicj cum li- 

cciitia Doniini papje cardinalatus gloriam deseruit 

et in eremo Foiitis Avellansc se recliisil , cxemplc) 

cjiis animalus, confugil ad ipsuni. » Qiii in ipsiiis S. 

Pctri Viia posi.iuain c. 8 ejiis ail erenium narravit 

reililu.n, i.ioxnun.. 42, (|iia; ;igial) co vidcat .efcrt 

« Vi .\ neiDpe, iiiquit, et ilcii., Iioc qiiidem ipse pi;i;- 

sens agnovi, » Dcmuin individiius ad mortcin iisqiie 

permansil ccnies, cinn illc, iiiim. 49, « cxilus sui 

borain appropinqiiare cognoscens, extcniplo nobis , 

inqiiit, lectiilo circuiiistantibiis, i.iatiitin;ile ofricinin 

peiagerejnssil, » et niim. 21, « postqnam, ait, illius 

sepulturam Faveniioc celebrassemus , indcquo rc- 

, : 

gnbinis, S. Joanitem Laudensem cocjnoinenlo Gram- 

miiiicum appellal , ob slyli scilicct elcgantiam , et 

gravitatem , quse fere supra a;vi illius consuetudi- 

iiem est in liac Viia expressa. llic ergo diligciis ve- 

ritatisculior, florenti calamo res a B. Petro gcstas, 

niox ab obitn ejus descriptas , dicavit Liprando 

priori ejus successori : qiii Ariprandiis forsan aliis 

esi, cui B. Peirus inscripsil opnsculum xi.v et xlvi, 

quod ullimuin ita exorditur : « Exigis , dileclissin.e 

fili, ut tibi aliquid scribam, et, qui n.e dictante fre- 

quenler aliis scriptitas, ul tibi quoque aliqnid sc.i- 

l).aiur, iiiiploras; » eique, ep. 19, legritudinum sua- 

rum seriem exponit. Qua; sub finem de apparitione 

B. Pelii anno 1080 facta habentur , ab alio qiiopiam 

vidontiir postea adjuncta, ul ibidcm observamus , 

appeiuliccin inscribirnus. 

12. Alii soec. dccinio sexto ejnsdein B. Petri Acia 

siio stylo exoinarunl.a C;ijetaiio cuin edilione Ro- 

niana cpistolarum siinul excusi , sed poslea iii edi- 

lione Lugdiinensi omissi,

95 S. rKTRUS DAMIAMUS S 

exsliiiil 1. I Viroriiiii iiliislriiim oriliMis Pr;rilic:ilo- A 

iiim. Flaniii.iiis cliiim varias Yilas P.ilriim otcl. l'r:i'- 

(licaloriiiii aLi-anilio e(lilaseoiiscri|)sil, lU S. Alberli 

iMagiii, ViiiciMilii Valoiiliiii, Jacobi Veiicti , Maiiiicii 

Paiinoiiii, Veiiliiviiii Bergameiisis , el Jacobi Ale- 

inaiini ; qiianilamcn cx lialico Laiine expre.ssit. Eodem 

nioclDScriitsisse sc Vitasqiialuor sanctissimoruin 

palronoruin urliis Favcntiiix , in prologo Viloe D. 

Petii Damiani liis verbis lcslalur : < Magna soleo 

Yoluplate affici, viri Faventini, quotics repclo, quam 

grala, el qnani jiicunila vobis obtingal opera , qiiam 

in (loscribendis Vilis Sancloriim, qui a vobis rcligio- 

sissime coluiitur, praistire coepi, tanlaquidem aiiiini 

alacritale, quanta noii lacile proestari a quoquani 

veslri amantissimo qiieat. lloc autem animadverti rcddidisse, Iraduiil Joanncs iii Vila ii. i9, et ;dii 

in dcscripla niiper a nie B. Terentii confessoris, qiii B cum scciiti. Ob hanc tamen Cathcdra; solciniiiiaicm 

milii primiis oblatiis csl , ac B. Sabini episiopi , ct 

inartyris vila. Qiiarc cuin a vobisduoruni, qui ailbiic 

reslabaiit, snnctorum similem a nie operam exspe- 

ciari audirem , putavi mc debere eodem studio cj:- 

spectationi vcstrx, ac desiderio respondeie. Igiiur 

B. Petri Damiani , et S. .lEmiliani , quos episcopale 

rastigiiiin ciim sanctitalc illustres fecit , duobus , 

qiios dixi, prioribiis adjeci, iit spectalum jain , iii 

lallor, anioicm erga vos rreuiii, et volunlalem vobis 

per oinnia (quae a nie praeslari possinl) gratificandi, 

manirestioribus qiioiidie iiidiciis experianiini. i IIa;c 

, 

Flamiiiius. Coluntiir meinorati alii cum B. Petro 

urbis FavenliiiM prolectores, Terentius 30 Julii, Sabiniis, 

iii\Q Saviinis, 1 Dec., jEmilianus 6 Novemb. 

ail ciijiis ms. Vitam auctor dicitiir Joannes Antoniiis ^' 

lina', qure ex Viia ejiis tum rccitari solebant, allegai. 

Cum ipsis Favcnlinis ei nos .\cla (|usdein 23 Febr. 

damus quo die ejiis obitiim ; refcnint Calvisius ad 

aunum 1072, el Scliniidius in Diario historico : qiiod 

Flaminiiis Favenlinm Ecctesice presbyler, quem 

Leander Albortus virum liiteratiim appellal. Vitani 

P. Peiri ita coiicludit : < Denium in sepiilcro mar- 

niorco locariiiit corpiis , ubi usque in liodieriium 

dicin muliis prodigiissanctum anlistitem suuin Deiis 

.illiislrem,ac veneraliilem populo facit. Ciijus spectaia 

magiiis documenlis mira sanctilate atque facundia , 

quanlum siJiis in Ecclesia Dei exstiterit, qui ea, qu;e 

tle illoconipendiose descripsiinus, quique luciilenlos, 

jic saliiberrimos illius sermones legerinl, testari , ni 

fallor, abunde poterunt. Beatns autein Petrus circa 

annnm Christi inillcsiMiiim ei oclogesimum dicm 

suum obiit, magnus Faventii'.:i; urbis prolector , ct 

custos. > iLec ibi. De anno obitus D. Petri infra 

pgenius. 

15- Apiid C;ijelanum alia extal i B. Petri DaMiiani 

Vita, cx AiigustinO Fortunio monacbo Congrcga- 

.tionis Camaldulensis libro quiiito Hisloriarum Ca- 

jMaliliilensiiim, et pailis pnstcrioris a capileG iisqiie 

ail li. > Priorein partem libris tribus cdidit auclor 

suli nomiiic Augiistini Florontiiii anno 1575, inagiio 

(liici Etruri:c dicalain. Siib cakcni liiijus Vil;e relala 

appiirilione B. Pctri , qiiaiii in .\ppeiiilicem rejcci- 

niiis, b;ec addiiiitiir : < Dealiis vero Pelriis exiiide 

(id est ab anno 1080) ab onini Ecclcsia pro sanclo 

lialiiiiis , ct iiiler coelicobis rcccptiis esl. > Alia 

Piiisdcm B. Petri Vita cx llieionyini Rubei bist. R:i- 

veniiale collecla esl a Jacobo .Mosamlro , cdilaquc 

. U. E. CARDINALIS. SC 

lomo VII de Vitis sanctorum iii Supplemcnto ad Suriiim, 

et apud Lipelonm recusa. Cajetanus cx eodcm 

Riibeo eamdcMi Vilam, sed alio ordine dispositam , 

cum prx^cedCMtibiis auctoribus vulgavit. Qii.ic ciim 

OMinia aut ex vila priore a Joaiine descripta sinl, 

aiil ex aliis antiqiiis aiictoribus , de qiiibus in- 

fra agemus, cxcerpta exstenlque sscpius lypis im- 

pressa, Itic omiilimus, rejcclis nonnullis in notas, 

ct sequentes §§. Eamdeni Vilam llaliee lib. de Sait- 

ctis ac Bealis Camaldiilensibusedidil Silvaniis Raz- 

rius abbas Camaldnlcnsis : quam potissimiiin pr;c- 

fatiir se ex Riibeo translulisse. 

M. Beatum Petrum Damianum die annivcrsaria 

cailiedroe S. Pelri apostoli spiriliim Domino 

Faventini veiieraiionem B. Pctri in dicm pioximiim 

23 Febr. rejiciunt, quo die Ferr:iriiis in Cai:ilogo 

gencrali isla habel : < Favenli;c iii yEmilia S. Pclri 

Damiani episcopi Osliensis, ejiis urbis prolectoris. i 

Longiori encomio eumdem celebral in Catalogo SS. 

Iialiai, ac sancti tiliilo eliam ornal, licel nondiim in 

sancloriim niimerum relatuni esse rateatiir. Cum Fer- 

rario sanctiim appellat Jacobilhis de Sanctis , ac 

Be:itis Umbriae ad 23 Febr. ad qiiem diem et ipse 

aliquam Vitam ejus Itabet, el coli apud Faventiiios 

asserit, atque antiquas lectiones mss. Ecclesice Favcn- 

tamen apud Baronium , ciijus tcstimonio nituntiir, 

non legeiant. Al 22 Febr. qiio die morliium esse 

(liximus, inscripsere eumdem Baliiighomiiis noster 

Kal. Mariano, Ghiniiis Nalal. sancl. canonicorum , 

Wion, Dorganius, Menardus, Bucelinus, Mariyroht- 

giis Beiiediolinis, ac Surius, nar;cus, aliiqiie cjiis 

Vitam dedere. 

§ 111. 

B. Petri animns reverens erga S. Denedictnm , biijus 

regulam , et ordiitem. Alius ab eo 1'elrus de lloiiestis. 

Cognomen Damiani. 

15. Ca;terum Benedictini jure optimo assiiitiiint 

etiam ciilliim, ac veiieralioiiem B. Pelri Damiani , 

iiipotc qui saiictissimum palriarcham Bencdicliim 

solemni tultu proseculus est , in ejiisque dic natali 

liac dc causa slrictum Quadragesima! jcjunium possc 

aliquantuliim rclaxari prxscripsit opusc. xiv do or- 

dine et rogiila ercmi Foittis Avellani. < In diialiiis, 

inquit, Qiiadragesiiiiis, qiia: vel Natalem Doiiiini 

vel sanctum Pascha pra;ccdunt, consuetudo leiiuit , 

ut nequc monachis , neqiie laicis , viiii , vel etiani 

pisris perceptio concedalur. Pulmentiim qiioqiie in 

eisdcm Quadragosiinis nunquam sil praclcr iiitum , 

nisi Iiis qiiaiuor fesliviiatibus, scilicet B. Andrca;, 

ct S. Cenedicti, ct in Dominica Palmarum, ct Cccna 

Doinini, qiiibus nimirum sacratissiinis diebiis pisccs 

cl viniim cum gratiarum aclione peroipiunliir. > 

lino t iioiinullos > ail < duplcx illiid quadragesiinalc 

spaliiiin absiiue diebiis Domiiiicis loluni jojiinando 

,

97 PUOLEGOMENA. — DE S. PETRO DAMl.VNO IIENSCHEN» COMMENT. 08 

peragcrc solere , cxccplis iribiis solcmnilalibus , A possibililas adiniiiislral. lloraruni auiem psainiodia 

sancii videlicel AiidrCLie, el S. Bcncdicli, el Aniinntialionis 

Doiiiinicse. > Esl eremiis illa dicata S. An- 

drew , nndc ct monasieriiim S. A)idrece de Avellana 

dici lcgilur .ipud Atigustiniim Florcntinum, eilalimi 

a Wione lib. ii Ligiii vita; cap. 9. Al S. Dcncdictiim 

in congiegatione ercmi Fontis .Avcllani patronum co- 

liicrunt, non ul cocnobitse , vcrum ul anacliorel;c 

sive ercniits; , qiioriim vitaiii perrcctiorem , qnam 

cociiobitarum, csse docci pluribus B. Petrus l):imia-luis, 

I. VI, cp. 12, ex ipsis S. Beiiedicti vcrbis. « Hxc 

ilaque, inquit, noslra non &uiit, sed ciusdem Patris 

noslri verba : Secundum, inquit, genus est aiiaclio- 

rclaruiii, id est, eremitarum : lioruin qiii non con- 

versionis fcrvore novitio, sed moiiasterii probalione 

caiionica omnino, sicut fit in nioiiasterio, ita liic per 

ordincm nibiloniiiius adimpletur. t Ac paulo infc- 

rius : « Uegulare est, inquit, monastcriis, nl lii, 

qui in via dirigiintur, foris non coniedant, si eo die 

spcrant reverti :cui vidclicet observantiae illiid ctlain 

apud nos additur, nt sivc ipso, sive alio die fiieril 

quis cgressus, jejunus senipcr ad eremnm revcrta- 

tnr. > Quin etiain B. Pctrus , ut in Vila lcgitur 

nnm. 43, < lianc » Eicmi sii;c i iiormain observalio- 

iiis in ntimiiitlis monasteiiis, pia devotione ample- 

eientibus , exeilando institiiii , el insigne Casini 

nioiitis coeiiobiuni inler regularia iiiaiidata slaluil > 

noniiiilla < conscribenda. i Qnx prsclaie eonfirniat 

Lco Marsicanus, el ipse cpiscopus Ostiensis lib. iii 

didiceninl contra diabolum , niultorum solatio jam B Cliroiiici Casinensis, eap. 21, bis vcrbis : . Porio 

docti, pugiiare : et beiie instructi fratcrna ex acie ad 

singiilarcni pugnain cieini, seciiri jain sine consola- 

tione alterius , sola manu , vel bracliio contra vitia 

carnis, vel cogilalioniim, Deo adxilianle, suflioiuiit 

pugnare. » Hivc ex cap. 1 Uegiil;» S. Benedieti B. Pc- 

Irus, ciijus et isia suiit in eadeni cpislola : i IIoc 

practerea novimus, qui;i B. Benedicliis ereiiii cultor 

exstitit, et lioc certe nos oplavil esse, quod fiiit, 

sed.... dispensative constituil prius nionasterialis 

vit.TB planilicin, ut illic disciplinae flagoHis attrili , et 

excrciliis probati, jain facilius cremi cnnsceiidamus 

ad arceni. Hoc itaqiie Bcnedictus, quod ct beatiis 

fecerat Paiilns. Agamus [«yafiof] siquidem erat Apo 

stoliis, liomines lamen ad conjiigiiim provocabat. 

U nusqtiisque , inqiiiens, uxoreni aceipiat, et unaqute- G 

qiie virwn suum hubeal.... (1 Cor. vii, 2). Paiilo post 

tainen dicit : Votoomnes homines esse sicut meipsum 

(Ibid., 7). Aliud vero volcbat Aposlolus , et aliud 

pra'cipiebat. Volebat iios, sicul ipse erat , coelibes 

esse, propter excellens videlicet vernaniis piidicilioe 

meritum, sed volebat inire conjngiiini , quia fragili- 

latis noslife periculum limebat.... Ita B. Benediclus, 

quanquam propensius velit nos esse, qiiod eral, boc 

est ereini sectatores; tolerabilius tamen ducit nos 

infirmos ac debiles in irionaslerii portii vel ignobi- 

liter vivere , qiiam in tenipesluo.sa naufragi miindi 

voragine deperirc. » .Ac tandem ila conebidit : « Ul 

ergo Fraires ad eremuin de monasieiiali vita con- 

scendanl, el nos Iiortari, el nos dcbemiis cuni clia- , 

rilale suscipere, ut iion veliit liosles a beato viro 

scbisiiiatica, quod absit, aversione discedere, sed ut 

revera discipnli videainiir et illi invicem unaniniiler 

consentire. > 

16. Ilactenus in illa sua ep. B. Pelrus, qui prxter 

consueta monaslerioriiin S. Beiiedicii exercitia, ira- 

dil opiisc. XIV iii sua ereiiio Foniis Avellani, alia 

qiiamplurima, et loiige cxccllentiora obscrvari. Iia 

€ De psalmodia , iiiquil, consuctiido est, ul cum diio 

fraires simul coninioraiilur iii cclla, duo persolvant 

in die psalteria , uiium pro vivis, akeriim pro iiior- 

tuis.... Qiii aiilem solcs nioraliir, psalleriiim qiiidem 

vivoruni totiim pcr singiilos dies adiiiipleat; defun- 

cloriiin sive medium, sivc lotuiii, juxla quod viriiim 

I 

' 

doinnus Pelrus Damianus ad inonasicrium veniciis, 

cum verbo pariler el exemplo ad Dei serxiliuin 

qiioscuiique posset , fervenicr accendercl; laiidcm 

perinissioiie abbaiis Desiderii ab omiii coiigregatioi.e 

obtinuit volunlaria oblalioiie in reniissioncm pecca- 

lornin oiiiniuni , iit sexla feria pcr totuni arniim 

pane , et aqua conteiiti , disciplinam singuli facia 

coiifessioiie percipereiit, insiipcr el iriduaniim jrjii- 

nium in capiie Quadragcsimae per an. singnlos age- 

rciit. I Fuit Desiderius ablias S. B. E cardinalis, ac 

dein pontifex Romanns Yiclor III appellaliis, qiieiii 

ssepius invisit B. Pcirus, et plures cpisl. opiiscula- 

que eidcin scripsit. Ejus apiid Casinenses succcssoii 

Oderisio dicavil Leo Cbronicoii Casincnse. 

17. Florebat co tenipore proe ca^teris in Gallia 

coenobiis Cluiiiacense sec. di cimo exsiructum , uii 

diximus, 15 Jaiiu. ad Vitam B. Bernonis primi Ab- 

batis, cui successerunt Odo, Aymardus, Majolus , 

Odilo , Hugo , viri sanciilate illustres. De accessu 

B. Pelri Damiani ad monasterium Cluniacense in 

Iractalu miraculorum S. Hiigonis ab anclore coa-ta- 

neo scripto, isla in Biblioilieca Cliiniacensi, col. idO, 

n.irraiitur : « Teinpore qiiodam necesse fuit sancio 

viro pro tueiidis filiis ad Ecclesiaiii matrem rcciir- 

rere, ct Romanoe sedis patrociiiium advocare. Qiia- 

proplcr urbis illius rcfugium peieiis, magno labore 

et difliculiate a latere avulsuin domnuni Pelriim , 

Uosiieiisem videlicet episcopum , eognomenlo Dai- 

mianuin, obtinuil, ut sibi daretur pro magiio Peljro 

prxlialurus, et adversarios proslralunis mirabili siia 

priidentia atque facundia. Eral namqiaie vir ille ab- 

siincnlia; singularis usu , el ferreorum vinculonim 

nexu uiidique sic attritus, ut vix possel invenrri mo- 

dus , quo ejiis corporis imbecillilas foverelur, ad 

equilandi oniis grave utcunqiie lolerandum. Et qiiia 

levi plerumque scandalo oflendi poteral, necesse liabebat 

saepe aliqua satisfactione placari. Ad quam 

rein venerabilis Hiigo ila se incliiiabat , ut ejiis ani'mum 

reformaret ad Iranquillitatcm, ac si alter Mai-, 

liniis essel, qui niliil putarel iiulignum, qued Iiunii- 

litas agendiim suaderet. Cum ergo venisset Clunia- 

ciim, alier ille Gregorius per eloqiientia: uberlatein, 

non tamen per aposlolicx viia; a;qualitatcm , vidis-

99 S PF.TIUJS DA.MIAiSlJS S. l\. E. CARDliNALIS. 100 

seliidc liiiiii;inil;ilL'iii cl ili.sei|iliiiaiii , viig.iiiKim; cl .\ Ci;iconius in Gesiis siiiiiinoruin poiitillenm etS. U. K. 

baciiliiiii eontiirisscl, cuipil luurei-c, ac sliipero, qiia- 

lilor saiicli esse, aul saiicUis insliliil.oi(s liabere pos- 

seiil, ;iiii laiiris :ibiiiiilareiil boiiis : et niismn iiiio- 

iiioilo iion s;iii(li esse pusseut, aul pei-iie , (|iii tani 

tlevdle siistiiierenl laiii gi;ive poii.lus laboiis , et 

ciistoiliain nionastic;e iliscipliiix. Aliiiiiaiulo saiie jii- 

dieabal ciboriiin copiain, aliqiiaiido iiiiralialiir liaiic 

jcjiinaiilibiis deesse gratiain, quain illos li;ilieie viile- 

bat. Vcrnnilainen si lieri possct, siciit ipse dicebat, 

ut udaque virlus obedieiitix el abslineiUi;u sociare- 

inr in eis , liim piblecto apostolica; iiihil deruturuni 

perrectioiii. , 

18. I Qna de re conveiiicus (lommini .Alibaleni 

obsecrabat , ul a sagiiiiine duabus salicin feriis se 

suspcndereiil, qui In ca;teris l;ini peifccli esseiit, ut li assiimpsit: sed ille se Petrum peccnloreni moniiclium, 

aiiaclioretis niliii deberent. Cui venerandus Hugo , 

discrctioiiis custos egregiusrSi, inqiiil, Paier cliaris- 

sime, vullis nobis augere coronam inercedis pcr ad- 

diiamenliim jejunii, tentale prius nobiscum pondiis 

laboris , vel pcr oclo dierum spatiuni , ct dcinceps 

ajsrniiabilis, qiiid adjicicndnm ccnsere debeatis. INam 

quandiu non gustaverilis puliiicnluiii , iiescire pote- 

rilis, quoil exigat condinientnm salis, et si non adhi- 

bueritis saltem miiiimiim digitum veslrum , neqiia- 

qiiam judicaro dc onere fralerno diserte, ac digiie 

valebitis. Qiiibus ille auditis, sentiens fascis hujus- 

modi gravitalem suis viribus importabilem, cessavit 

a petilione ingravandi poiideris, et seiiietipsum cflo- 

pit repercutere, iinde alios ferire voluit, qiiia sagil- 

lam ad eos siiie suo vulnere nequivit dirigere : 

inlel- 

ligeiis magnum esse pensum illud, ac dcbere sufficere, 

quod apprehendere ipse non posset , qui in lanto vi- 

debatur stare virlulum culmine. Erudilus itaqiic 

pniesnl multo erudilior rediit quam vcnil, magnuin- 

que thesaurum fugienda; inanis gloriae, et capessendai 

Yei';ic humililalis seciim reportavit. i Uxc ex Historia 

miraculorum S. Hugonis abbaiis Cluiiiacensis , qiio 

pelenie Vitaiu S. Odilonis a se coiiscriptam csse 

tcstatiir B. Pctrus, ita illam cxorsus : « Hugo Clu- 

iiiacensis monasterii rcctor, et spiritalis mililiu! ilux, 

ac piKcipuus iiiformator, lioc iiiilii laboris iiijunxit, 

ut Vil;im B. O.lilonis, decessoris videlicct sui, proprio 

stylo succincte perslriiigerem, et ex his qna; in an- 

lerioribus paginis lalius reperiebanlur esse diffusa, 

utiliora qu;eqiie, magisque nccessaria, brevi compeii- 

dio dellorarem. » 

19. Ikcc de S. Beiiedicto, ejusquc reguta, et ordiiic 

_ paucis fuere allingend;!, qiiod noiiniilli B. Petriiiii ab 

eiemo Foniis Avcllani iraiistulerint ad Poriucnses 

rocnobilas diirccsis Uaveniiatis, el ab institiito ana- 

cliorclico S. Benedicli ad legiibim Clcricoiuni , sive 

caiioiiicorum regnlarium : qnibus eliain coiislitiitio- 

nes, et rcctc vivendi decrela pr;cscripsisse voluiit, 

,ct regiilnin Damuimim pcrperam appellant. De liae 

Portiiensium Caiionieoriiin Coiigiegatioiie lcgendiis 

Gabrii^l Pennoltns p;ir. ii llistori;e ord. clcricorinn 

canoiiicoruni c. -47, iibi , n. i, varios liiijus crroris 

assertores cnunierat , qiiorum seiilcntiam sccutus 

cardiiniliuni, iii Steiibaiio X res geslas B Pctri Da- 

iiiiani , ct alterins Petri de lloneslis conlnndit , ab 

UghelIoiiise£unda cditionc eiiienilatus, siiblalis cliaiii 

insignibiis domiis de llonestis, iii quibiis ruber h'o 

staiis, ct erectus iii area alba, piiieam iiiitem anr.âin 

aiiterioribus peilibiis ipi:isi manibiis siisliiicl. Arnol- 

dus Wion , qiiasi oiiiniiiiii seiilenlias couciliaturiis 

lib. II, cap. 9, ita cxorditur : « 9;iiiflus Peiriis de 

lloneslis, cognomeiilo Damianus et Pcccator, nobilis 

Bavennas, monachus momislcrii S. Andre;c ereiiii 

de Aiellaiia, ordiiiis S. Benedicli congregalionis Co- 

tiiiiib;e, » etc. Vernm atius est Peirus Daii.ianus, de 

qiioagiinus, aliiis Petrns de Houcstis, iilcripie Ka- 

veniiam patiiam liabuil, uteique Peccaloiis uomcii 

iste Petrum peccatorem clericum snbscribere epislolis 

soiebat. Uterque prior fuil, ille monachorum erenii 

Eontis Avetlani iii dioccesi Engiibina, isle clcr!coriiin 

seu canonicorum regularium, in ceclesia Portuensi 

15. Maria; iii agro B:iveiinale, quibus et coiislilutiones 

piu'scripsit, a Puscule H puulifue, 10 liul. Junu., 

intliciione x , an. 1116, approbalas. Moitniis (leiii- 

qnc cst Petrus de Ilonestis in siio Portueiisi cdcnobio 

an. 1119, iil cst post obitiiin B. Pctri D;iiiiiaiii aniiio 

qiiadragiiilaseptem. Epitaptiiuin Petri de lloneslis, 

ejiisque ad Pasclialem papam epislol;iiii, ac liujiis 

responsiim, et monasteria varia liuic coiigrcgalioni 

Portueiisi adjuncta recensel antc menioratus Peiinol- 

tus, qui Petruin dc Iloucstis eti:im Beatuni appellat, 

^ mortuumqiie ait4 Kal. Jutii : at i Kal. Aprillsexcu- 

dil Ugtiettus, quod suo lempore exainiiiabitur. 

20. UndcB. Petro cognomen Dumiani accesseril, 

variant auctores. Ci;icoiiiiis, Bcllarniinus, cuin aliis 

iionnullis Damiuni filium appcllanl. Forluiiius aliiqi.e 

a iiominc fralris D.imiani, cujus opera studiis libera- 

tibus imbutus est, illud sibi vocabulum assiimpsisse 

niatunt, et forsan hac de caiisa Pctriis D;iiiiiaiii, 

non Dainianusab aliqnibus sciibitur. At Pidriis Da- 

iiiianus, nisi passiin aberreiit codices qiiani exactis- 

sinie csciisi, appellatiir a Leoiic Maisicano et auctore 

antiqiio miraculorum S. Iliigonis siipra rclalis : in 

Viia Siepliani X [lapa; iii cpistolis Alexandri II poii- 

lilicis ; seculi deiii HelinaiKlus, Anloniiiiis, Liponi;i- 

iiiis, Beigomeiisis, Bicordatiis, Bolcvvinchiis, anoiiy- 

mus Beuedictiiius congreg:ilioiiis S. Jiislinae et an- 

oiiymiis Foiiiis Avellani in leslimoiiiis a Cajelai.o 

ante opera B. Pelri excusis. 

§IV. 

Acta priorit B. Petri Diimiuni, item upud poniifues 

Greijorinm VI, Clementem 11, Leonem IX, Yiclo- 

rem II, Stejilianum IX, Nicoliiuin II ; eiiscopntut 

ejus Ostiensis, ilignitas cardniiditia. Scliisma I.'e- 

tietticii anlipapK ejus opcru snblulum. 

21. « Petruin Daiiiiamim exsliiisse doclorem exi- 

miiiin, ac reip. Clirisliaiiai ct apostolic;c Sedis iio- 

bilem partem, » leslalus est Pyiilus V, in iiiemorato 

Brevi ad Coiistaiiliiuim C;ijeiaiiUin. Natus is est Ba- 

veiina', forsan tirta aii. Ctirisli nongcntesiinuin otto-

101 

PROLEGOMKNA. — DE S. PRTRO DAMIANO IIEN^CIIENII COMMENT. 102 

gcsiinm;) oclavum iiifi:i relalo ejiisobilii palcliil. Al 

priinis adoIcscHnlix aniiis pdieos pascerc ilebiiil , 

cliain grnndiiisculus factus : lilleris poslea imbuliis, 

cl sdidiis riberiilibus, dcin scienlia excellens, alios 

eriidivisse liaclilui' nuin. 7. Ereinilicam laiulcni vilani 

capcssens, apud Fonleni Avellanuui inonaslicis iii- 

dutiis cst vcsiihus. Cuinqiie « ledioni saci';c sedula 

inedilalione v.icarct, lanta divinariim Scriptuiaruni 

sciciilia claruissc j dicitiir nuin. 17, « qiianta s; quod illa epistola diligeiiter pixstat 

cciido, qiia coiicionando exacio, ad ereutiim Fonlis B niiititque iiiia liiteras iinperatoris iii itiiiere acce- 

Avellaiii reversus est ; atqiiealiqua illic qiiiete frui- 

lus ad cclebre S. Vinceutii monasieriiiin ahlegalus 

cst. Iii lioc coenohio B. Petrum Daiiiiaiium scripsisse 

Vitain S. Roiniialdi circ. an. lerlium decimum, posl- 

qiiambic cxcesserat c vivis, asserit idein Rubeus. 

Vit;im S. Romualdi edidimus 7 fehr., ct liunc aiiiio 

1027 mortuum csse dixiinus. Hiiic deciinus lerliiis 

ah obilu illius anniis convenit in anno Clirisli 1040, 

etreruin a B. Petro gestarum cpocliain clironologi- 

cani firiiiat, ab Augiistino Forlunio, eliani cx Chro- 

nicis quibusdam m:i]orihus ubservalam. 

22. Crealus dein creiiii Foiitis Avellani prior est, 

cuin aliqiiandiii rcbus tcmporalibiis procurandis 

fuisset pr;iefeclus. Ul Ravenuani veiiirel, iiiviliiliis ab 

arcliiepiscopo Ravennate Gebeb;irdo (esl liic 16 

Febriiarii anno lOii mortuiis, el iii iiionasterio 

Pomposiano sepultiis),rescripsit episiolain siipra a 

iioliis indicatam, i(ua excusat, cuiii jaiii |>rior alios 

regere, eoruinque iiecessitati coiisulerc cogatur, se 

ad euiii facilc venire iion posse. Quye ante dictuni 

aiiiiimi 1044 contigcriinl. IIoc aule m aiino poslqiiain 

liessiinul pseiidopontilices Ecclesi:iin Romaiiam iii- 

vasissciit , suhlaio scliisma;e , legitiiuiis pontifei 

crcauis est Grcgorius VI, ad qiiem e.\siant iiiitio U- 

bri hin;e U. Petri epistoLe ; iii prlore se aiidita ejw.s 

elettiime exbilaraliiui ostendit, ct si>eiare Ecclcsiaiii 

Dci per eiiiii, sordihiis expnrgatis, pri&liiniin coiisc- 

ciituiain decorem. Baroniiis reUita ea epist. ad an. 

1044, niiin. 8, ilc B. Pelro addit : i Taiitii ist;i non 

nisi legilime electo papa digiia esso, uiplane, si de- 

sinlalia, i>la siitriciaiil ad dciiioiistr;inilani ejiisdeii 

caiioiiicain clectiouein oniiii ex p;ute pufissiinain. 

INoii cuini ejusmodi fiiil Petpiis Damiani,. qiii vellet 

h;BC scrihens lurpiler aduhiri pontifiei. : ii;iin frx 

Kstiianszelo ecclesiaslic;* discipliii;e,iieiin.iii parccru 

iiovil, quiii acerbissiiiie argiieril, qiieiiicuiKpio sciiet 

cidcin adversanlein. ( Wxc Baronius , qni ad ;u!. 

1046, niiin.5, ail, eiimdcm « Gregorium VI, excin- 

plo S. Gregorii Naziaiizcni, qiii ob pacem coiiCili.aii- 

dani Ecclesia! sponte se abdicavii , eodem ipsum 

animo, cade.iKpie virtiite pontincia sede sponte ces- 

sisse. t 

23. Huic successil Svidgerus Bambergensis epi- 

A 

scopiis, ac Clcmens II dictus,iii ipsa Natiilis Doiiiini 

dic25 Decemhris consccralus : qui niox lleiiricum 

iinperatoicm filiiini Coiiradi Salici, cjiisqiie coiijii- 

gein Agnelem iiilcr missarum solemnia coronavii. 

Baroiiiiis aniio 1047, miiii. 13;« Ad ipsiim Cleineii- 

tciii, inqiiit, Petiiis Daniiaiii, cremi iiicola celehris 

iioiiiiiiis tiim saiictilale, luiii cliain doc;riiia, scri- 

psisseiepciiuirepislolain, cuus hoc cst cxordium : 

< Noverit B.atitudo vestra , excelleiuissimc domine, 

qiiia doiniiiiis inviclissiiiuis iiiiperalor noii seniel, 

sed s;ppe, mihi pra;cepit, et si dice e audeo, rogare 

digniitusest, ut ad vos veiiirem , et qiiic iii Eccle- 

siis iioslranim partium agerenuir, qu;ieqiie mihi iie- 

ptas, eirogai, ut ad se scrihal utrum iter suscc- 

ptum sihi prosequendum censeat. 

24. ClemeiisII, eodem aiino, 7 IdusO.t. cxslinclo, 

poslqiiam Ecclesia a Benedicto, tertio sedeiii Roina- 

iiam invadeiile, fuissec aliqiiandiii alTlicta, cicaUis 

est Dainasus II, anno 1048, cui iiitra priinuin sedi» 

inensem vita fuiicto , tandem uhi quiuque nieiises 

sedes vaciisset, successit S. Leo papalX, aiilcBriino 

dicliis, episcopiis TuUensis in Belgica prinia. Iliiic 

scripsit B. Petrus conlra inalevolos ohtrcclaiores. 

At Leo remisit praeclaram epistobim, in qiia viri saii- 

cU y.elum laudat, atque inconliiientiam clericoruiii 

delestalur, et piiniendam rescrihlt, ac verbis islis 

concludil : « Fili charissime, ineiiarraliiliter gaii- 

C dco, qiiia exemplo conversiilionis iiistruis, qiiidqiiid 

oralO'ia facultate docuisti. Plusest eiiiiii opeie do- 

cere quam voce. Quapropler, auctore Deo, p:ilinam 

obtinchis victori*, et cnin Dei, et Virginis (ilii) l;e- 

taberis in ca^lesti maiisione, el lot mercedihus eris 

cuinulatus, quot ereptis per te a diaboli laqiieis fue- 

ris conîtipatiis, el qnodammodo coronîliis. > llec 

S. Lco qui coiitra Simoniatos conciliiim Boiii;iiiiim 

an. 1049 celebiavit, ciijus decretum laiidat B. Pelrus 

Damianus opusc. vi, eap. 33. Qu;e aHtoiii ejiisdem 

Leonis exstat epislola 10 ad Aiiximanos, qiia posl 

obiiuin episcopi expilalores donionmi episcopaliiim 

vedarguit, recensetur inler epistolas B. Pciri Da- 

niiaiii' lih. v num. 6, et siib nomine pontificis ah eo 

sciipta asseritur. Mortuus esl S. Leo papa aniio 

10o4 dic 19 Apvilis, virtutiini et iiiiraciiloriiin laude 

i.iisignis, uti eum lahuhe Marlyrologii Bo.maiii de- 

pr;edicant. Successil Geheliardus Aisietensis in Gerinaiiia 

episcopus, delu Victorll dicliis, annosequentc 

1055, Idihus Aprilis iii Coeua Doiiiini consccralus : 

iii ciiiiis inanibus Uenricus imperalor aniio seqiiente 

lOoft, 3 Noiias Octob. tradidit Deo spiriliim. Esl d 

ip e Viclor papa proxinio aii. 1057 Florciiti;c defun- 

tlu.28 jiilii. Ilepeiiiiiitur uii;b B. Petri litlera! ad 

VicUiicm aiiiariore animo, sed zelo I.esaj jnsliti;e 

ex;i;sluante, scriptis pro quodaui illuslri viro s,rKJ- 

liato ei injuste vexato. 

25. Eodciii anno 1057, Fridcricv» e.\ abbiilc Catt- 

ncnsi cl cardinale presbytero inviltis crcalîs cs,l 

,

m s. pt;TRUS oamiaMjs s. r. k. CAnniNAiJS. 104 

pniitircx 2 .\iigitsli, ac SlOiiliaims aitpelluliir, iioniis ,\ cl nomanis ptiieiviihiis ali(|iiot, noclu ciim arm:ilo- 

viilgo cliciliir, qui revera (lecimiis oensendiis, ciim 

Slephanus Zacliaii:c snceessor aniio 752 ('onslilnliis, 

liocl pauciilos sohiin ilios in ea dignilatc vixerit , 

ponlifex legiliinns fueiit , ob siicoessorcm itiilom 

Stepli.iniini perperam oinissus. Sub lioc poiilifice B. 

Pelriis, obcdiciilia; pr(vce\)lo coactiis, ul iiifra Acta 

habent, Ostiensis Eoclesiic ordinaliis esl episcopiis : 

oiijiis opiscopalns qnia cardinalium decano, a ipio 

suinmus pimiifex consecraiur Iribiii solcl, intcr S. 

R. K. cardiiiales B. Pctriis cliam nierilo nnineialnr, 

licel hiijns dignilalis menlio non fi.il iii cjiis Vila, 

aut tiiin vivcntiiim poiilificum epistolis; iieipie se- 

niei ipse B. Polriis cartlinalcin in siiis hiciibrationi- 

bus appellel. Exslat ejiis episl. I hb. ii :ul Xenern- 

riim lurbis ccolesiam iina pervadiinl, et Joaiinem 

Velilerrensem episcopmn , Miiioiiini posiea cogno- 

iniii:ilniii, pap:iiii oonsliliiiinl, IVnedloli illi iniptisilu 

iioinine. Qnod ciim Pelriis D;iini:inns, vir vid.le leli- 

giosus, ( qiieiii eo lempore &lephannsp:ipa ab ereiiio 

cxtraoiom, iii Osiicnsi Ecclesia episcopnm feccrai) 

conipeiissei, iina ciiin cardinalibus lesisleie ac le- 

clainare cwpit, alqne anallicmalizare. Scd bi lanicn 

oiiines lerrore conipiilsi, per vaiia looa fiigiTc. » 

Scripsit B. Petrus episl. 4, lib. v,de dioli Benedioli 

schismale, siib hac inscriptioiic : Dvmno II. revcren- 

dissimo nrcliiepiscopo Pelrus peccutor momicltus, de- 

bitce subjectionis obsequium. Cajctaniis niissani opi- 

natiir Henrico nrchiepiscopo Havennnti , el agi 

biles episcopos Lnleramnsis Eccleiia: cardinnles : ad K scliismateCadaloi anlipnp(v. Inscripsit Uenricoopiise. 

qiiam annotat C;ijelaniis, colligi eiim fuisse cpisco- 

punt cardinalem ob hicc verba inserta : « iSos ila- 

qiie, fralres niei, ut e( nie vobis aiidentcr interse- 

ram, nos, inqnam, qiii lanqiiam seplem siimiis ooiili 

super lapidem unum, qiii slellarum portamiis ima- 

giiiem, ipii angclorum lenenuis per aiiiiiintialioiiis 

onioinm dignilatem, videamiis.splcndeamns, ctverba 

vila; popiilis, noii solum vocibiis, sed cl nioribiis 

nniitiemus. > Hsec ibi. Clariora indicia cx ejns ope- 

ribus mox dabimus. Berlhohlus Constantieiisis, ab 

Oiioiie episcopo Osliensi, dein Urbaiio II [lapa, aniio 

108i, consecratiis presbyier, appellal Peirum Da- 

miani pia' memorin; cardinnlem episcopum in Appen- 

dice Chronici Hcrmanni Contracti, ad an. 1100, 

viconlra Simoniacos, cum noviter sncerdjtium siace- 

jiisset aimo 1051. Sed in Appendioe, seii cap. 59, 

dolet id a se faclum, cum « ne lcnucm qnidem soiii- 

tillam soliitionis exculpere poliiit. > Unde iioii vi- 

delnr ei poslniodum favisse, aul amiciiiain coiiser- 

vasse. At de schismale Benedicli, non Cadaloi, agi 

clareindicat hisverbis: i Hucaccedii, iitquiapioe menioriae 

Stcphaiius papa, congregalis inira Eoclesi; m 

episcopis.civibusquc Romanis, clero ct popiilo, hoc 

subdistiictianathematisexGommnnicatione slaiueral, 

ui, si eum de Iioc inundo niigrare contingeret, aiile- 

quain Hildebrandiis Ecclesi:c Bomaiix siibdiaconus, 

qui cum commnni onrntum consilio miitebalur, ab 

imperalrice rediret , papam nulhis cligeret, scdes 

deducta. Scculi auctor Vilai S. Joaiinis Laudensis ^ apostolica usque ad illius rediliim intacla vacarct. i 

cjus discipuli, Franciscus Pclrarcha, Joanncs Tri^ Cum ergo nildebrandus, qiii postea fuil papa Gre- 

llieminus, Aloysius Lipoinanus, aliiquc. Al cardin»- 

lis Baronius ad .tnnos 1057, num 19, plurihus ex.ponit 

Ecclesise Roinan;c formam illius temporis, seeuiidum 

quani primum cardinalinin episcoporum siatiiit Ostien- 

seni : ei Auguslinus Fortunius in Yita a Cajetano 

edita ait . « Stcphanum pisicii- 

tibus, cl lerribiliter analheniatizanlibus, iiooiiirno 

lempore, cuin annatorum liirbis undique liiiiiiiltiian- 

tiliHS, et fiirenlihiis, inthroiiizaliis est. • Qii;i', rcli- 

quis omissis, indicant de anle indicaio schisinale 

agi. 

27. Cum Benedictiis psoudopapa et si hismaiiotis 

iii concilio Sutrino condcmiiatus, oniniqiie saoerdo- 

lali oiricio privaius esset, ct Nicolaiis a clero, popu- 

loque Romano digno hnnove suscepliis, et pontilex 

solemni coionaiione mense Jan. anni 1059 inaiigu-

lOS PROLEGOMENA. — DE S. PETRl DAMIANO IIENSCriENII COMMENT. 10(5 

raiiis; mox eo;!ein an. haljilum Romse conciliuni 

ccntum et iredecim episcopornm, in quo Berengarius 

liaeresim alijuravit, consiitiitio de electitme Ro- 

mani ponlificis edita.et deeretum contra Sinionia- 

008 faclum, ciijus meminit B. Petrus opus»". xxx, 

cap. 1. Qui dein ad Mediolanenses, a Nicolao papa 

niissus, Ecclesiam illam a iabe diiplici liberavil, qux 

iii Vila c. 7 referunlur, quonim meminerunt Alexan- 

dri li, qui ^'icolao successcrat, legati in constitu- 

lioiiibus an. 1067 clero populoqnc Mediolanensi 

pra:scriplis, ubi h;i'c prudenter inserla sunt : « Quia 

itaque per confratrem nostrum dominum Peirum 

Ostiensem episeopum, reverenda; sanctitatis viruni, 

quxdam sunt olim iii hac urbe correcla, non opus 

est ea, vel pnt;terilas lites omnibus notas, repli- 

care. t Qua; legitur lib. vii, cpist. 9, eam scripsit 

B. Ptflrus noinine Nicolai papaj ad Aniiam Jaroslai 

Rnssornm regis filiam, reginam Gallire atque Hen- 

vici primi uxorem , cujus pieiatem et in pauperes 

beneiiceutiam laudat nc suadet, utvirum suuni regem 

ad rempublicam juste administrandam, Eccle- 

siam protegeiidam, aliaque pietaiis opera inflaimnet: 

lilios quoqiie suos, quibus ipsa imbuta est nioribus, 

institnat. Mortiius esl Ilenricus rex an. lOGO, cui 

Pliilippus primus adhuc puer successit. Quod olim 

iilem pontifex curarat rea^dificari jiixta Florenliani 

monaslerium S. Felicitatis, nuinivit privilegia iv 

l.lus Jan., indiclione 13, Florentia; dato, id cslaiino 

1060,qiii lamen Roma; numerabatur ab Anniintialio- 

nis fesio, et inscribitur in diclo privilegio an. 1059, scriptis lilteris B. Pelrus inonuit, scelcris magiiiuiciii 

ciim aliis quaiuor episcopis subscribit Pelms ^ diiie ante oculos proposita, et nisi resipiscat, diviiuc 

percalor monachus, is est, de qiio agimus, Damia- iiltionis propinqiium fiilmen miniiaiiir. Siint ex cp. 

nus. 

§ V 

Schisnia Cadatoi pseudopnpce per B. Pelrum reslinclum 

: ejus nd eremum Foiilis Avellani redilns. Leqalio 

ad Cluniacenses , arcliiepiscopos Gatliw, et 

Henriium regeni sub Atexnndro II pnpa. 

28. Cum, Nicolao II orhis^^Christiani habenas mo- 

(leraiile, Ecclesia Dei majori tranquillitate et felici- 

lale frui cBepisset, eidem gratulatur B. Petrus epist. 

7, lib. I, alque una pro Anconilanis, qui a catholica 

coniiniinione summoti fiieranl, oral, ut infelices lio- 

miiies a moriis KteriiBe periciilo eripiantur. Eidem 

Nicolao poniifici inscripsit opiisculuiii xvii De coelicuris vibrala desMviat, tanlummodo Romana Ecelebatu 

sacerdoium, ipsumquc horlatur, ul, poslpnsilo sia p.ropri.-e p 

oiuni humano respectii, ailversus hujusmodi, apodignitatis 

apicem per tc re|iaraia cori- 

«tolico zelo succensus, insurgal, neque poleiites, qiii 

Ecclesiam turpitiidine coiuquineiit, revereatiir. Sed 

vel potissimum apud hunc poniincem id egil B. Pe- 

iriis, ut siiii oniis episcopale doponere permitlerel. 

Exsiai ea dc re epist. 8, 1. i , ad euindein Nicolaum 

(lapam et Ilildebrandum S. R. E. cardinalein. Ex- 

sial eiiam opusciiliim xix, eidem ponlifici dicatiim, 

l)e abdicatioiie episcopatiis : in cujus prologo intcr 

aliascaiisas banc allegat : « Ciim siib sancto ponti- 

licatii veslro jucniula pace universalis Ecclcsia po- 

lialur, canis nieis et grandicva; jamjam seiiecttiti 

requies non negetur. » Ac t:intleni magna animi mo 

dcslia libellum huiiccapito 11 ila coneludit : i llo- 

PATao! . 

CXLIV. 

A rum igiliiraliorumqne Patrum auctoritatc siilliili;!*-, 

cpiscopami siinul, el monasteriis in sanciis nianibus 

vcstris irretractabililer abrenuniio, omncquo 

jus a me movenda: imposlcrum qiiajstioiiis ac r.-^pc- 

litionis abscindo. Et qiiia pro innumeris pcccalis 

ineis non siim dignus in ecclcsiastica dignilate pcr- 

sistcre , det mihi divina misericordia pcr sancias 

orationes vesiras, venerabilis Pater , co ipso vita; 

quod restat, in luctu et poenilcniia permanere.... 

Omnipotens Deus, qui incomprchensjliil; dispensa- 

lionis sii.-ft consilio, et me ab obtinendi rcgimiiiis 

ambitione dejecit , et vos ad ecclesiaslici cnlmiiiis 

sumnia provcxit, sancto cordi vestro, cujus esi in- 

habitator, inspiret lalia milii per sacras litteras 

niandata dirigere quas nieis votis meisouc valeant 

B desideriis concordare. i 

29. Ha^c egit B. Petrus pro abdicalione eiiiscopa- 

tus, ircc tamen voii sui compos factus est , forsaii 

ob Nicolai pontificis niortei;). Obiit is sub finem 

Julii an. 1061, cui posl duos men.ses interregni 

successit Aiiselmus episcopiis Liicensis, a cardina» 

libus circa Kal. Oct. Icgitime cleclus, et Alexander 

II appellatus. Fuerat is coines B. Pelri Damiani iii 

celebri ad Mediolanenses legatione, eumque opiisc. 

(piod Aclus Mediolani indigitavit , 

pruiienlia ac san- 

etiiate conspicuum fuisse testatur. Conlra liunc pon- 

tificera, novo schisniale conflalo, Cadalous episco- 

piis Parmcnsis 28 Octob. pseudopapa consiiiiiiiis 

est, assumpto Honorii il nomine : quem binis ad cirii 

20 et 21 I. primi. Quoniam vero cognovcrat, causaiii 

Cadaloi ab asseclis Henrici regis Cermani.-c , tum 

adhuc adolesccnlis, et nccduin in imperalorem as- 

siimpti, iinpie defendi, epist. 5, I. vii, ejus aniinum 

qiiibusdain quasi stimulis impelleie conaiiirad opeiii 

Ecclesia> fcrcndam , erga quam exiiniiis cjus zchis 

ac studium elucct : qiiod paucis hisce vcrbis ex cpi- 

logo decerptis osiendo : « ntinam, inqiiit, egi) 

ante iribunal timm adjndicer reus perJuellionis, 

dum tu tamen in adversarios apostoIic:ic scdis vimli- 

cesarbiler a;quitatis ! In cervicis nic.-e jugulnm se- 

scendat. Tirro si Cadaloiim cito , vcliit ahcr Con- 

siantinus Ariiim , destruis , et Ecdesia;, pro qua 

Christus niortuiis est, pacem reforniare conieiidis; 

facial te Doiis in proximo de rcgno imperialc fasii- 

gium scandcre ct a ciinclis bosiibiis tuis insigiiis 

gloiia; titiilos reportare : al.ioqiiin si adhiic dissimu- 

las, si niundi periclitaniis eiTorem, cum possis abo- 

lere, delrecias; et reliqua. Cohibeo spirilum et coii- 

scquenti.ic reliiiquo lecioribiis inlcllectum. • 

50. liicc Ld regcm B. Petnis, ciijus est etiain 

rp. 6, 1. III, ad 8. Annonem archiepiicopum Colo- 

niensein, quom laudai quod Cadaloum perseciitu.= 

sit, el pro viribiis ecclesiasiico inucronc jiigularit : 

Iiori.alur iit exlremam opcri in.inum iinponat , id fu.«

1(17 S. PETRCS DAMlANyS S. R E. CAUDINALIS. m 

luiuii), si fjiis opeia goiicralis Palrum convciiliis A cies ducas, sive vigiiiti quinqnies, cciitum faciuiit. 

ciigaLiir. Uiiocl cl lacuiin esl. Nain in Gernwiiia Consequitiir ergo, ul qiii viginti psaltcria cum di- 

Oslioriuiise coiKiruiiii iradilni- anclorilale S. Aiino- 

iiis congrogauini , iii quo, rege Hcnrico pr.-eseiile, 

recitala csl synodalis disceplaiio, quani B. Pelrus 

Damianns, laiiquain intcr advocatum regiuin ct 

dercnsorem Roniana; Ecclesia; liabila fuissel, com- 

posueral : iibi oiiinium cuusensu coiiclaniala dici- 

lur dainnalio psciidopontilicis Cadaloi , Alexandri 

vero eleciio coinprobala. Consule Baioiiiuiii ad an. 

•lOCl, n. 21, ubi 27 Oct. ipsis vigiliis s.anctorum 

apostolorum Simonis et Jiidae, lirec pcracla scribit. 

Disccplatio illa synodalis conlineUir etiain inter 

opcra B. Poiri loino III, opnsc. iv , ei loni. XXV 

Concilioiîim editionis rcgia; a pag. 038. llortatu 

iiem S. Annouis, a proceribus Germania^ Romam B 

lcgali, concilium Mantuannm an. 10G4 liabitum est, 

cui Alexander papa cnm cardinalibus adfiiit ; eoqiie 

peteiite B. Petrus Damiamis el S. Aiino arcliicpisco- 

pas iiiterfueruni : iibi Cadaloo pseudopapa deiiuo 

coiideinnato, Ecclesia; el imperii scaiidaliim sulda- 

tuin est. Mulia inlerim illis aiiiiis subiit vii;fi discri- 

mina B. Petrus, qu;c epist. 5, lib. vi, ad iiioiiachos 

Cluiiiacenses •vppellat « conglobatas Cadaloii i furo- 

ris insidias. » Quod Cadaloum liospitio accepisset 

Gotliifredus diix et comes Tusci.TC, ab eodem B. Pc- 

tio cpistola 10, 1. VII, inonilusest. 

51 Alexandcrll cum, ut supra dicluni est, circa 

K;il. Oct. aiini 1061 esset electus, consecratinnem 

dislulit, quousque synodali decreto sua clcclio canonice 

facta cognoscereinr, atqiie rala pariicr liabe- C 

reliir. Imo cnm scliisina Cad;iloi acccssissct, ab Urlic 

fiigam arripuit, ne a nonnullis Romanis Cadaloo fa- 

veiiiibiis oppriiiicretiir : a ipio B. Petriis tuin se 

oiiere episcopali liberalum scribit opusciilo xx, qiiod 

eidcin « Alexandro, aposlolica; sedis electo cl llil- 

debrando » inscripsit : alqiie iiacaput 1 cxordilur: 

t Bciiedicla omnipoteiitisdispcnsalioConditoris.quia 

ad vos nupcrascendeiis.dnornm episcopatuuni,unius 

regomli, ncmpe Ostieiisis, alterius visitandi, scilicet 

Engiibini, inoie dcpressus , pnicrupta Alpium juga 

Iransivi : nioxquc saicina tribulalionis abjecta, «x- 

oncratus, ct libcr ;id dilectam solitudincm lanquam 

fugitivus postliminio rcpedavi.... Unde cgo wiin 

ecciesiaslicuni vobis rcginien renuiiiiare disposiii, 

non erravi, qiiia RomaiuB, qii;c vos cstis, Ecclesi;i;, 

quod snuiii eiat, digiie resliini, el iit vobis me csii- 

fessuni csse piofitear , pio liac refutatioiie cciilum 

aiiiioriiin pa^nitentia csl iiiilii conscquenlcr injiincta, 

lier illa nimiriiin remcdia , quse nionasticis suiil icgiilis 

institiila. » Qiiomodo aulem cciitiini annorum 

panilciiti;i cxplcatur, cxponit B. Petrus in Viia Do- 

niinici Loricali liis verbis : « Porio cum Iria sco- 

panini niillia annum poeiiilcnlia; apiid nos rcgulari- 

lcr explc;int, dccem aiilcm psalmorum modulalio 

iiiiilc scopas adniittal, diiin cciitiim quinquaginla 

psaliiiis coiislare psalterium iion ninbigilur, qiiinqiie 

aiiiioiiim poenitentia in uiiius psaltcrii discipJina 

recte siipputaniibus inveiiitur. Sed sivo qiiinqiie vi- 

sciplina dccanlat, ccntiim annoruiii pccnitenliam se 

peregisse coiifidat. » At qiia a;tate eain poenitciitiani 

snsceperil B. Petriis, iii dicto opusculo x\, c. 5, iii- 

dicat : j Ecce jam ociili, iiiquit, caligant, et soliio 

amplius plilegmatis liumores abundant. P.ug;e sub- 

eiint, et dentiuin ruiiiam gingiv;^ minanlur. Capiil 

deniquc, quod canis liaclenus spargcbatnr, cygn.Tco 

jain albore nivcscit: vox raucit, virlus deficii ; » el 

cap. 7 iiiter perorandiiin, addt, se, ut jiissiis 

er;it, « cnpcre apostolicoe sedis pontificem ordi- 

nare, » seu coiisecrarc, « ac proLinus a proprii poii- 

tificaliis Osticnsis arce recedere. » 

52. Verum ctsi B. Petro concessiim fuerat in 

cremo Fontis Avellani commorari, non fuisse taineii 

cum cpiscopali oiiere prorsus liberaliim inniiit ipsemet 

epistola 15, I. i, ad Alexaiuiriim xiimince sedis 

nrilisiilem, liiin consccralum : in qua siib finem ista 

liabet : I quam jucundum , quam snave niintiuin 

quam deniquc dulcis ad aures moas nuper fama de- 

vcnil, qna; vosOstiensemcomitatiim mihi sublraxisse 

et alii tradidisse perbibiiil... UUro etiam divinam 

imploro cleinentiam, nt cpiscopaium quoque qiianto- 

ciiis ordinare non differas, et sterile arenosi littoris 

aratpjiii miiii de manibus tollas. i Qiiod non vidctiir 

impetrasse. Nam pra;tcr illa, qiia; contra Cada- 

louiii aKttpapam cgit, variis adbibitus csl legalioiiibus 

quaruin forsaii prior fuil ad Cliiniaccnse mona- 

slerium, cum hiijiis abbas S. Hugo, ut supra exojns 

Yita dixiiniis, < Bomanaesedispatrocinium advocarci, 

qiiando niagnolabore ct difficiillale a latere poniificis 

avulsum doiimum PeLriiui , 

Uoslieiiscin videlicetepi- 

scopuin, cognomenlo Damiaiiuin, obtinuit. i Labo- 

rein tnma se impensuin meiiiorai B. iêtrus cpist. 2, 

1. VI, adS. Hugonein abbalcm : i Ciim jain ine, iii(|;iii, 

senecius iiicurva dcprinieret, el clfeto viribus corpoie 

initabuiida gradientis vestigia sub incertis gressibiis 

vacillarent; cgo ad tuoe jussionis imperium, aninia n 

iiieain, ut ita loquar, iii numibus mcis posni, a;sti\is 

adoperta nivibus Alpium prajrupta consccndi, et pio 

utilitale venerabilis moiiasterii tiii propinqua saiis 

oceano Galliarum inlima peiielravi. « Diu se ibidciii 

moratuin consequitur in epist. 5 cjiisdein I. vi ail 

moiiachos Cluniacenses liis verbis : « Promissum 

inihi fucrat, (luod in Kalcndas Augusti forcm rcgre* 

sus ad propria : seu profligato postmodum Irimcstri 

curriculo,ei qiianta potui celeritate curavi, ct laincn 

vix aiite quintum Kal. Noveinb. dieiii, Foiitis Avel- 

laiii, uiide proccsseram, cicumeii ascendi. » Memi- 

nil etiam B. Peirus liujus siii itineris opusc. xxxiv 

c. 6, et opusc. XXXIX. 

53. AlLcram B. Pctri in Gallias legalionem, ciim 

cximia cjiis coinmendalioiie confiiict ep. 21 AJexan- 

(Iii papa; ad qninqiic archiepiscopos Gaili;ic, quam 

liic integram (lamiis ; « Alexandcr cpiscopus, scrviis 

seivonim Dci, G. Remcnsi, R. Scnonensi, B. Turo- 

iicnsi, M. Biliiricensi, T. Burdigaleiisi, archiepisiopis, 

sfili;(';)iii, ct apnstolicaui benedictioncm. ûu

iro PROLEGOMENA. — ..E S. PETRO DAMIANO HENSCUENII CO.MMENT. liO 

isiioral saiicta veslra fraternitas, dilectissimi, quoJ A consiliis siiperaliis, ne principes rogni Irnslr.irouir 

ex aiictoritaie sedis apostolicoe, ciii nos indignos 

clemcntia divina pr«fecit, totiiis universalis Eccle- 

siiB regendus, ac disponendiis nobis status incum- 

bil. Qiioniani igiiur pluribus Ecclesiarum negoliis 

occiipati, ad vos ipsi venire non possumus, lalem 

vobis virum destinare curavimus, quo nimirum post 

1105 in.ijor in Roniana Ecclesia non liabetur, Petrum 

vidclicel Damianum Ostiensem episcopiini, qui ni- 

miiiiii), et iioster esl oculus, et apostolicse sedis 

iiiiiiiobiie firmameiituin. Hiiic itaque vicem nosiram 

|)leiio juie coiiiniisimus, ut quidquid in illis Deo 

aii.xiliaiite siatueril, ila ratum leneatur et lirmum 

acsi speciali nostri examinis fuerit sentcntia pro- 

niiilgatum. Quapropter venerabilem sanctitalem 

vestiam fraterna charitate monemus , el insuper ] 

apostoliea vobis auctoritate prsecipimiis, ut lalem 

tantumque viruin, taiiquam nostraiii personam, di- 

gna studeatis devotione suscipere, ejusque scnteii- 

tiis atque judiciis propter D. Petri apostoloruiii 

principis reverentiam bumililer obedire. Quisquis 

enim fisslu siiperbioe (quod absit) inflatus, illius 

judicio conlradictor vel adversator exstiterit, usque 

ad digiiam satisfactionem, noslram vel Rouiaiia; 

Ecclesioe graliam iioii babebit. Quia vero, cum ad 

vos Girelmiim misimus, adhuc adveiilum pra;fati 

doDii/ii Petri nos impetrare posse iiullateiius spera- 

iciiiiis, voluiiiiis iil, si qiiid apud vos Girelmus coe- 

pii, ad doniiiii Petri magisteriiim veniat, et per 

cjus manum qiiidquid agendum est, fiat. » Hactenus 

qiios siimma frequentia sibi Mogunli;c occurrere 

jussissel; Francofurlum abiit, ibiqiie eos qiii Mo- 

gnntise convenerant , adesse jussil. Quo diim fre- 

quentes venisseiit, Pelrus Damianus (is legaius erat 

sedis apostolicac, vir setate et viloe innoceniia admodum 

revercndus) mandata exposiiil Romani poii- 

lificis, pesMraam rem , et a noiniiie Chrisiiano, 

nedum ab regio, mullum abhorrcntem esse (iiiam 

moliatur. Si minus humanis legibus, vel canonuni 

sanctionibus terreretur, parceret saltem faiiia', ct 

existimationi propiiai, ne scilicet tam fcedi exompli 

venenum, ab rege sumpto initio, totum conimacula- 

ret populum Christiaiiuii), et qui ullor esse deiiiiis- 

set criminiim, ipse auctor et sigiiifer fioret ad 

flagitiiiin. 1 Postremo si non flecterelur conciliis, se 

necessario vim ecclesiasticam adliibituruni, ei caiio- 

iium lege scelus prohibiturum. Ad lucc siiis maiii- 

bus nunqiiani imporatoreni coiisecrandum fore, qui 

tam pesiilenti exeinplo, quantuin in se esset, fidem 

Chrisiianam prodidisset. j H:ec summa legalionis 

B. Pelri, qiiam principes acquam censuore, ac rex 

ipse tandem fiacius, in regni m ihori consortiiim 

regiiiam admisit, ex eaque regni liscredem ei suc- 

cessorem geniiit. 

55. ncniici hiijus regis niator erat Agnes, Guil- 

lelnii IV, dueis AqiiitaiiiaB, filia.cum raarito Honrico 

Conradi Salici filio, a Clemente 1 papa, ul supra 

diximiis, an. 1040 imperatrix coronala : qiiaj iniqiie 

etiam tulerat absque licentia sua, et filii cicaiiiiu 

cp. Alexandri H. Inter alia lum piaeclare in Galliis C fnisse papam Aiexandrurn H, et contra eum adhx- 

a B. Potro palrata, senteiitia exsecutioiiis cum aliis 

cpiscupis in neginaliluni nionasterii S. Medanii in- 

vasorem lala est, quam Alexander H, epislola 2:2, 

ad Gervasiiim arciiiepiscopum ejusque suffraganeos 

data confirinat, eainque exsccutioni mandari piao- 

cipii. Epislolam brevitatis causa omitto. 

34. lierum traiis Alpes legaius est B. Pctrus ad 

Heinricuin rcgem, cuin is juveiiili furore abreptus, 

Bertam conjugein, qiiaiii ante biennium iii uxoiem 

duxerat, slaluissot repudiare. Lambertus Schafna- 

burgensis, qui liim vivebat, rem gestani in Chronico 

ad annum 1069 qiio contigit, ita narral : t Post 

serat faveraique Cadaloo pseudopap.u : jiro qiio 

delicto expiando Roinam venit ad liiiiina apostolo- 

rum, ubi usa est consilio B. Petri Dam. in patreiii 

spiritualem assumpti , cui oinnia sua peccata ;i 

priina infantia patrata confessa est. Qiub ipsemet 

B. Pctrus testatur opusculo lvi Do fliixa niuiidi glo- 

ria et saiculi despectione. illi inscvipio cap. 5. E\- 

staiit el quatuor eiusdem ad liane iniperaliicem 

epistolaj 1. VII, in quarum uliinia eanideiii in Ger- 

maiiiam profectam borlatur, ut Romam redeat: 

quod ct fecil, ae Roma; permanens, saiictitate con- 

spicua e viia decessit anno 1077. 

Pentecosten rex Wormatiaj cum principibus regiii 

colloqiiium habuit. Ibi primiim cum cpiscopo 5lo- 

§ VL 

giiiilino rem secreto agit, ejusque opem ad perfi- ^ Legalio Bctili Petri ad Florenlinos et Ravennniri: 

ciendum, qiiod mente machinetur, obiiixe impiorat... 

"'"'*'"• «''/'"""'«> veneraiio. 

Syiiodum coiifioiendo negntio indixit Mogiinii;e 5G. In Italia ultiinis vilse siiK annis mnlta pr.o!- 

pro>.ima post lesiuiii S. Micliaelis liebdoiiiada.... clara egit B. Petrus, qiiorum alia c.ip. 8 ct 9 ViLe 

lioniineiile jani die, qiii sciiidendo regis coiijiigio 

diclus fucral, rex .Moguiitiam concilus properabnl. 

Et ecce iiiter enndiim comperil legaliiin sedis aixi- 

stoIic;e suum Mogunli;* advenlum pr;iesloI;iri, iiui 

discidium fieri probibeat, et episcopo f.logiiiiiino 

apostolicai aniiiiadversionis sonlentiam iiiinitetiir, 

qtiod lam nefari.o separalionis se auclorein proiiii- 

scrit. Consternalus illico, quod rem diii exoplalarn 

pordidisset e manibus, paiiterquo venerat in Saxo- 

niam redire voleliat. Vix el ;ngre tanicit aiiiicoriini 

narranliir, alia illic omissa paiicis hic attinginuirs. 

Magniini circa aniuim 1005 coiinaluni est in Eccle- 

sia Florentina scbisma, dissideiitibus al) episcopo 

nionacbis, inter quos primiim lociim tenuisse S. 

Joannem Gualberluin, ordinis Vallis Uinbrose fiiii - 

datorein, in Vita ipsius, :)d 12 Jiilii illiislranda, 

asseriiur bis veriiis : t Vir boatiis episcopuiii Fki- 

ronlinum, noniine Pelruin, patria Ticiiicnseni, no i 

solum Simoniie, scd eliam hocresis, propler illu 1 

viiium cum suis fratribus reuin asscrebal, luc ab 

,

111 S. rETUUS DAMIANLS S. H. E. CAUDINALIS. 112 

cos;icramenia percipicnda iliclali.it. Inde vcvo velic- \ lianensem in Galliis opisc. cnjnf Ecclosia ah inipTO- 

mens oria csi conicniio h\ c|cro et populo Floren- 

lino, aliis episcopuiii dcfcnilcnlilius, aliis monaclios 

landaniibus, qupd lanla libertalc illud viiium detc- 

slarenlur. > Et episcopi parcns, iitpole homo simpli- 

cissimus, falsns dicitur se regi ter mille libras de- 

(tisse. Alexander II, inisso B. Pelro Damiano, cona- 

liis est parles dissidenles conciliare, scd re infecm 

coactus est redirc. Adversus monaclios agebat, qui 

cpiscopum suum , nccdum ab Ecclcsia catholica 

condcmnatiini, clamareni esso vitandum , bonetli- 

ctiones illius et sacramcnla esse nialediciioncs et 

Siicrilcgia : «c proptcrca proliiberent populnm accj- 

pere sacramciiia ab episcopo, aul ordinatis al) eo, 

lliiic pliirimi absquc sacramento eucliaristix morie- 

bis vexata, multis calamitatuui proccllis et turbinibus 

agitabatur, eidem accurate comnicndal : modo 

dcprccainr pro Ravcnnate episc. ut ab anailicmalis 

vinculo solvatiir. 4 Indignum qiiippc cst, ait, iit 

prQpter tinius bomuncionis oflensam, tam inmmiera- 

bilis nuiltitudo liominum depereat, cl lantuni Clirisli 

laborcni, pro quo pretiosum sanguinem fiidit, ac tnt 

innoccnliiim animas niiscrand:c iiniiis pcrsona) 

Ciilpa siibverlat. » Erat is Ilcnriciis crcatiis aichi- 

episc. ann. lOiil, morluus circa an. 1070. De eo 

Alexander pontifex scribens ad Valeriaiium episco- 

pura : 1 Slupuimtis, inquil, quod Hcnricus Ravennas 

dictus arcbiepiscopiis, nixus sil tc eNcommunicare. 

Vcrum quia excominu|iicaliis le cxcommuni- 

baiitur, ncque baptizati clirismaie ungebantur. Ha;c g care non potuit, aposôlica auciorilaip te, tnosque 

B. Petrus opusculo xxx De sacramentis per inipro- 

bos adminislratis late deducil, quod Florentinis mi- 

sit. Correpti monachi justa B. Petri repreheiisione, 

quod zelo non rede ordinato prosecuti causam epi- 

scopi essent, Romam profecti, corain poniifice epi- 

scopum accusarunt , et Peirus monachus Vallis 

Umbrosa!, post sacrificium niissa;, indutus adhuc 

vestibus sacris, solum casula deposila, per igncm 

ilhesus transiit : iiti pluribus describit Desiderius 

abbas Casinensis, qui euindem Pelruni episc. Alba- 

iiensem, duni scribcrel, adhuc superfuisse alfirmat. 

Baron. ad an. 1063, nuin. 58, asscril, « Pelrum 

Florentinum episcopum, e quem Acta S. Joannis 

Gualberti tradunt ab t Alcxandro pontifice de oinni 

absolvendo, mandainus cxinde non cnrare. > lia 

ex Ivone, et Graiiano RubKus, et Lgbel.^ Piofa- 

natore siiblato, » uti Acia iiifi;\ hab^nl, nuiii. 49, 

\ jussii Alexandri II Ravefiiiam proficisci prjipciiii- 

tur. Quam |egalionctn, licot jam alate confoctus, 

suscepit. > 

38. « Istis vcro, » ut nnm. 49 addii«r, ^ aliisqiic 

nonniillis negotiis patratis, cum pvinia niaiisione 

Faventiam tenuisset, febre correptiis decubiiil, et 

die anniYersaria cathedra' S. Petri, spiritiini Dco 

reddidil. > Annnm obitiis CNprcssit Bertlioldus Coii- 

siaiitiensis, auctor, ul siipra oslcndimus, coacvus, 

qui in auclar. ad Hermaim. Contractum ad ann. 

1072 ista scribit : ( Petrus Daniiani, pia; memofia; 

episcopali oflicio-.deposituin fuisse, > postmoduin C cardinalis episcopus, iamdudum mundo crucifixus, 

< reconciliatum fuisse, et in communioiiem ab iis- 

deni monachis receptum ; j quod Lghel. in Episc. 

Florenliiiis tom. III Iial. sacrajnegat, sed aliiiin niox 

substilulnm episc. etiam Petrum nomine, conlcn- 

dit. 

57. Occasione hujus episcopi Florenlini celebra- 

lum est Roina; conciIium,centum el amplius episco- 

porum,adversus Simoniacos : ubi ct canone i statu- 

tum cst, ut clerici siniul manducarenl et dormirent, 

honaque in communi possiderent : 

quod Baron. an. 

1063, num. 37, asserit < facliim suggestione Petri 

Daraiani , scriptis suis Alexandrum pontificcin ad 

ba;c sancienda rogantis; > scilicct opusc. xxiv con- 

ira clericos proprielarios. Eidem inscripsit opusc. 

migravit «d Dominum vii Kalend. Mart., cui dominus 

Geroldus, revera monachus, sciciuia Scripturarum 

insignis, et moribus suo praedecessori non impar, 

in episcopatu successit. > Ha;c Bertboldus. Qiuc 

pra;clare cum Viia.B. Pctri consentiunt, ut mirum 

sil, a Fortunio, Riibeo, Ricordaio, Wione aliisqiie 

quampliiribus, obitum ejus diffcrri in aniio 1080, 

asseriqiie eum Raveiinam fuisse ab Gregorio VU, 

Alexandri successore, niissum posl obituni Wibeni 

archiepiscopi. Qiia; uii nullo nixa sunt fiiiulamenlo, 

ita ulteriore non indigent refutalione. Queni ergo 

vivens diu, imiltumque successorein petiit B. Petrus, 

et nunqiiam potuit coiisequi, tandeni a niorte acce- 

pit. Fuit is Gcrardiis, aliis Geraldus et Geroldus, 

xxiu De brevitate vita; pontificum Roniauor., et D < natione Germaniis, pairia Ratisbonensis, niona- 

divina providcntia : ac pro eodem ad qua;stionein 

cujusdain patriarclia; edidit opusc. xxxviii conlra 

errorem Gra;corum de processione Spiritus saiicti. 

Ejusdem pontificis noniine exstat, epist. 7 libri v, 

ad clerum et populum Mediolanenscm , in qiia 

postqiiam paternam, qiiam dc eoriim salule pon- 

lifex , patria Mcdiolanensis , gerebat sollicitudi- 

nem, humanissimis verbis ostendil, horiatiir ut 

nihil humile, nihil tcrrenum cogitaiiles , ad co;- 

lestia toto aniini impctu, toto fcrvore se cxtollanl. 

Alias niisit ipsi poulifici epist. qua; libro i excusse 

suiil : in iis modo pravas coiisuctiuliiies eradicandas 

ostendit, modo Simoniacos oppiignat, moilo Aure- 

chus ac prior iiiajor Cluniaccnsis, > qiii ab Alexan- 

dro papa iii Gallias destinalus est lcgatiis, a Gregiirio 

Vll in Hispanias ac Gcrmanias, atqiie, eodom 

Bertholdo leste, ix hliis Deccinbris aiini 1077 vila 

functus. Ciinsnle Lgliel. in Ital. sacra, et additio- 

iiibus ad Ciaconiiim de Vitis pontificum cl cardi- 

naliuin. 

39. Barnn. an. 1072, iium. 54, asscrit « B. Pe- 

trura mortuum esse anno xtatis suse scxagcsin i» 

sexto , utpote quod ipse se natiim testetur in epi- 

stola ad senatum, post annos quinque ab Otlonis III 

iniperaloris obitu, nempe anno Doniini millcsiii.o 

scxto , nam eumdem iniperato:em exordio anni se-

115 PROLF.GO.MENA. - VIT V S. PETRl DAMIANI. 114 

(iiiuli iiost millesiiiuim obiisse, 8iipe;iiis csl deinon- A 

stn\iuin. I Veium hanc epist, D. Petri ad senatum 

iiusiiuain in Qccuiaia oiicruni et episiolarum edi- 

lione reperire potuiinus. Al contra U. Petrus ad 

Alexaiidnini H elecliim , cryo sub finem aniii 1061 

:iut initium soqiienljs, describit siiam seneclulein, 

ct « ca|)ut, quod canis liactenus spargebatur , cy- 

giKfio jam albore nivescere; » el tainen non nisi 

(|iiin(|iiagcsimiim quintum oclatis annuin egisset, aiit 

siiniinuni absolvisset. Qiiid si post qiiinque annos 

ali oiiitii iiiiperatoris Otionis seculidi se natuni esse 

iiidicarit? Is essei annus nongentesinins octogesi- 

nius ociavus, et capillos cygnaeos cuin reliqua se- 

iiectute siipra indicata habnisset anno aetatis 75, 

niOTluiisqne essel anno setatis 84, «lale confeclus, 

uti ex Actis jain diitimus. Ideni Baron. ita diclo U 

n. 54 illusliia B» Petri opera a se commemorata 

concludit : t Sic Deus in boc deploratissiino sajculo, 

ciim exerevisset ad Ecclesiani obruendam diluviuin 

carnis, dedit mundo lantuni virum, qui austeris- 

s:nu« vit;ie exemplo, verbiqiie prajdicatione, et scri- 

piis exsiccarel lantam putredinera , pariterque pu- 

gnaret adversiis Sinioniacam ha;resim, qua; ubique 

locorLiin giassabatur inipune. » Haec Baron. 

40. De sacri corpoiis translationc isla tradit 

Ughell. ad Ciaconium : t Faventiae ad liujiis sancii 

viri lumulum ardenl faces , populus conUuit : se- 

quens inscriplio, luminum usu abolita, corporis ejus 

ivanslationcin in memoriam revocat. > 

A. D. MCCCLIV. DIE XHl. APRILIS 

TBAtSSLATUll FUIT COBPUS 

S. PETai DAMIANI RAVENNATIS 

l.N SCRIPTURA DOCTORIS 

ET OSTIEiN. EPISCOPI 

AC APOST. SEDIS LEGA Tl 

ORD. S. CRUCIS FONTIS-AVELLANJE , 

IN PRyESENTEM ARCAM A REV. P. D. 

MATTlLEO DE CALLIO lllC ABB. 

Sequentes versiis sub eadem arca cxslaiit. 

Quliiiiue iJenis mille Irecenlis el qualuor aniiis, 

Terlius Aprilis cimi A decimo flnxeral orius, 

Traiislulit te cleriis docliiin iii p:igiiia sacra, 

0.slien«is prssul, quem dolat curiJinalalus. 

Pi Ire Damiane, te Cru\ in Ordine Fnntis 

Avellana; tieat, tu legal.usqunque taudem 

Seilis apostolic»', pelraimnc claiuleris isla. 

Inslal nunc abbas MallhKus de Calllo iialus. 

41. Alteram in quadain cobimna piimarii Faven- 

lini templi appensani subjicit idein Uglielltls,ipia B. 

Petfum iiiter urbis suoe patronos relatuin csse te- 

staniur Faventini ; eslqiie bujusmodi : 

Imminenle civiiati ex Gallis periculo cwdis, exUii 

el jlammce , vovit iinitefstis poputus Fnvenlinns ayerc 

non niinus soleniniter in diebus festis SS. Snvini, 

JEmilidni, Terenlii et Petri Damiani, quani diebns 

Dominicis agi solitUHi debituniriue sil, si modo oln- 

nipolens DeuS ruirtam dverteret. 1512. 

VITA B. PETRI DAMIANI 

S. R, E. CARDINILIS, 

Per Joannem monachum ejus discipulum^ 

Ex duobus mss. Ravennale et Faventino. 

Doimio LiPTiiVNDO priorij el ca:tei'is senioribus C 

eremi Fonlis AvellanK, JoanSes. 

Opus inirabile, Patres , quod sanctitali veslra; 

placiiit meae injungere parvitati , quam nieis 

sit perarduum viribus et impar ingenio, ipsemet 

liquido perpendo. At, qiiia non praesumo vestro 

quidquam abnegare imperio, licet sensus hebeluda 

illustres lanli viri acius inerli devilel commitlere 

stylo, ne dum superiora sibi aggTeditur, lectorem 

magisad nauseamquam ad legendumexcitarevidea- 

lur, conlidens lamen de veslris Sanclls oraiionibus, 

almisque ipsius pii palris noslri Peiri Damiani me- 

riiis, ad cujus vos acia exaranda raeam obedientiam 

provocaiis, devotus .iggrediJr vestris obtemperare 

inandalis. Ipseinet eniin consultids fore censueram 

ea me qiiovis rudi stylo inlerim adnotare, quo dignc 

postinoJiun a peritioribus elucidata scriptoribus ad 

nottliam futurorum possent profiitura pertingere, 

qmm imperitiai iiolain niniium declinando intacta 

prorsus relinijiiere, ne forte, post modicum caliginc 

oblivioilis obducU, non pafvo mei discrimine de 

cunctofum oinnino lalierentuf inemoria. Nam cum 

omnibus paleal neniinein, gestorum illuslrium virorum 

conscium, absque culpae macula ignavosileniio 

tegere ; 

quanlo magis constabit non parvo nie obno- 

xium fore deliclo, qui lanto palri, licet in exlreinis 

pene temporibus, individuus comes inhaeserim, si 

ejus mifabilia gesta silentio praeterire quam divul- 

gare maluero. Eorum igitur,quae relaturussuin, par- 

lem me ex ipsius ore suscepisse niemini ; 

, 

, 

partein ex 

quodam condisciîulorum meorum, qui ejus coulubcmioanteme 

familiarius inbaesepe;

Ij5 S. PETRUS DAMIAiNUS S. R. E. CARD1N.\L1S. IIG 

laiit, aiiilivi • c;i!leia QMiilom piopria pnpsenlia ipse- A viis expedit; substrau pelle juxla ij^neni piierilia 

iiiei adnotavi. Veiiir.i jain iiostri sermonis aiiiculus 

aj historix ipsius verlatiir i^xordiuin. 

CAPUT 1'HIMUM. 

De parenlibus ac pueritia bcali viri. 

Vir itDquc Dei Petrus, prffinomiiiatus Damianiis, 

famosissinioc Raveniia; urhis civis liaud ignolus, 

liberalibus apprimc discipliiiis imbulus, cum Pytha- 

gorici apicis bivium paiiliiliim transcendisset, hcvum, 

quem coeperat, consulte relinquens, dextrum callem 

prudenter arripuit; ipsoque juventutis fervore di- 

vina alHatus gratia, sscculari pomp* renuntians, ad 

perfeciionem monacbicam avide convolavit. Qui, 

iiimirum boucstis parcntibus editus, ah ortus ipsius 

crepundiis rehiis perurgeri coepit adversis. Cum 

inemhra distendit ; cl undique perungciiJo corpu- 

sculum non modicse suramae sougiam (5) proHigavil. 

Videres ilaque tenellos artus liquesccntis arvina; 

fomenta combihere, et resumpto vilali calore ru- 

hescerc, et sic in eo nitorem nidis infaiitia; siibito 

reflorere. Uhi notandum quia ei maler ejus facla 

fueral Herodias, et illa facta esl Elias; sicque per 

peccatricis niuliercula! studium, et desperatus de 

mortis faucibiis letrahilur, et inater de filicidio libe- 

ratur. Quae nimirum jam sese niatrem advertens, 

quem velul alienum imniitis &xploscfat, ad piae 

mox dilectionis amplexum malernorum visceruni 

afiêctibus revocat, omnemquc illi nutritiae cura; di" 

ligentiam instanter exbibere non cessat.Puer autem 

ejus nempe mater, jam filiorum perttesa, domo vide- B hac diligentia, donec ahlaciatur, perfruitur : qua 

licet hacredibus referta{l), buncgenuisset extrcmum, 

uuus liberorum, qui lunc jani grandiusculus adoleverat, 

conquestus exclamat : Proh pudor ! ccce jam 

tanti sumus quod in hac domo vix capimur, et quaiii 

niale sibi congruiint h*redura lurha el hseredilas 

angusta ! Ad cujus verba raaler vebemenlius indi- 

gnaia et feininei livoris zelo succensa, coniplcxis 

nianihus, se miseram seque ulterius vivere vocife- 

laiur indignam. lllieo eum, ut iia loquar, anle peno 

quam lactaret, ablactat, et quasi nunquam ipsum 

de CKlero surs manibijs atluectajjdaiu, nifa4is.ta quoedam 

sihimet imprecaiis, a se prorsus ablegat; sic 

llliuni, antei|uam vivcre discat, emancipai, et quod 

possidere soUim posset, a possessione niaienai pe- 

sane post modicum ulroque oihalus pareiite infra 

pueriles adhuc annos imraature privatur. Eo igitur 

fraternsc eurse relicto ; o ineoiiiprehensibile divinse 

dispensationis arcanura ! uiius ipsorum, qiii atrox 

inter cffiteros honestis nioribiis prseditos, sub ovina 

pcUe latehat, fraudulenia nunc pietate pro paterna 

vice educandum suscepit; atque dum sibi cobaeredem 

adoptare se fingil, dirae velut emptiiium servi- 

tuti adjicit. Cui socia conjux hoeiehat, qiia; nullis 

pietatis viscerihus ah illius Sisvitla differebat. Uter- 

qneiptnr super innocentempueruraunanimi feritate 

grassantes, torvo ac novercali eum aspectu trac- 

lantes, duris afflictionihuspendulas{s!r) illius viribus 

ofDciehant : servoruni nenipe cibariis, ct quai magis 

cioris exhajredat. Cum igitur perexile illud plasaua, C congrnerent porcis malignaque vappa usu sustenta- 

quod erat omni nutritix sediilitatis officio destitu- 

tuiu, fame simul el algore nigrescerei ; el lenuis, 

noii dicam vox, sed quasi sihilus de pectuscule vix 

adhuc palpitante rauciret, cujusdam presbyteri fe- 

mina, qiia; patrii laris erat quasi vernacula, super- 

venit, et inbumauam raatris suse duritiam severa, 

inquanlum licuit, invectione corripuit. Nunquid, 

domina, inquit, hoc est matris Christianae, quoj 

non probatur esse tigridis, vel lesense? llla; parenles 

[parientes] enutriunt catulos, el nos ad imaginem 

Dei condLtos al^jicimus e no&lris visceribus procrea- 

tos ? Et hie forte, qiii nunc ila projicitur, si ad aela- 

tis iiicrementa pervenerit, locum inter suos non 

infimum ohtiiiebit; cavendum etiam, ne cujus mater 

esse coiUemnis, filicida raerito judiceris. Hujusmodi 

plane verbis uxor preshyleri (2) offlcio functa est 

saccrdotis, dum et maternum ad pietatem mollivit 

«Ifectiira, et inorientem ad vitam restiluit filiuin. 

Mox itaque noii igiiava virago ulnas fluentibus indu- 

(1) Dumo videlicet hceredibus referla. Ex his duo 

filii mox eiiarrantur , at duarum flliarum , seu sovorum 

B. Petii meiiiinit ipse epist. 14 lih. viii, 

i|iiam ipsis lum viduis scripsil, ad conlinentiam 

cas adliortans. Appellantur Rodelinda et SulUcia. 

Fratrum Daiuiaiii el Marini meminit lib. ii , epist. 

14. 

(2) Uxor prcibyleri. Mox peccatrix muliercula dicitur. 

De ahusu saccrdotuiu iUo tcinporc sU)i pcl- 

:D 

hant assiduo; pedibus nudis, vcstibus ibat incullus; 

verberibus vapulabat; pugnoriim ac calcium crehris 

ictibus suhjacebal. Porro, cum janj grandiusculus 

suh tam iniquis licel oneribus fuisset affeclus, ad 

porcos pascendos ejieitur, cseterisqiie mancipiorum 

conditionibus indifferenter subjicitur. Quid in his 

vero considerandum, nisi quod idcirco hunc suuui 

Dominus militem permittebat acriter a.Tici, quoad 

spirilualis procinctum militise disceret aictius infor- 

mari, quatenus ejus virtus eo robustiiis ardiia postmodum 

quaeque perferret quo ipse a puero expertus 

hujusniodi jam fuissel ? Hic etiara suceincte notabile 

quoddam referre non otiosuin putamus. 

CAPUT II. 

Illius pietas in patrem defunclum, in lilteris prvfe- 

ctus, et in seipsuin afflictatio. 

Quadam die, dum idem praifata adliuc laborarcl 

inedia, casu nummuin reperit; et lanquam subito 

dives effectus, gratulabundus, quid eomercari aptius 

GODEFRIDl HENSCHENII NOTjE. 

lices velut uxores detinentinm, infra agitur. A Fortunio 

et Rubeo pellex appellatur, a Flaniinio feinina 

quaidani. B. Petrus opusc. vi,^cap. 18, ait : « Mariuum 

preshyterum suam piiulice tani|uam legiliinam 

possidere uxorem non reveritum esse. » 

(5) Songiam profligavil , Imo rongiam legenduia 

arbitrîmur, id est scabicm. Italis rogna , Gallis ror 

gne, Hispaais rona.

HT PRnLEGOMENA. — VITA S. PETRl DAHIAN!. 115 

(iiisscl^ diu menie rcvnlvere ccBpil, iiiminim diim A ciliciiim iiuliiii , jeiiiniis , vigiliis , el oralioniliiis 

s iavlbiis ciincUs cgerel, dulcis .Tpijeliuis per iitollia 

quajque puerilem mcnlem lraiiel)at. Quod dum pio- 

lixiiis fieret, ancepsque quod esset eligendum aiiibi- 

gerct, diviiiitus laiidcm inspiratus, sit : (Juid esl 

(juoil revolvo? quidqnid iiorum certe assuniam, noii 

crit cjus diuturna vokiplas; melius crgo est ut tra- 

(!am presbytero, qui Dco Sacrilicium offerat pro pa- 

tre meo. Quid hujiis pucri simpliciiate prudentiiis? 

quid lioe egente pupillo frugalius? Et spretis cun- 

cis, qiiaj peritura cognovit, illiid soliim elegil, qiiod 

mansurum in seternum speravii. Porro quid lioc 

fiiisse putemus, nisi quoddam fuluioriiin pniisagium, 

quod appetitu videlicet a^ternorum coni«mnerel tem- 

poraliier blandientia? L'l aiitem ad ordinem redea- 

iiius, postquam Domino, qui suorum curam non 1 

deserit, ex prefatis etiam calamitatibiis erueret, 

placuil, ipsum pene consumptiim exinipiorum lania- 

tibus niisericorditerabstraxit, et in germani alterius 

siiiu , Damiaiii noinine (i) , jam mulcendum tandem 

loveiidumque locavit. Hic eum itiupie cliara satis 

ililectione complectcus , tantani ipsius curoe dili- 

gciitiam impendebat ut patermiui excedere videreliir 

affectiim. Quem porro jaui licet grandiusciilum lille- 

ranim apicibus iradidit (S) imbuciiduiii, nec iion et 

stiidiis subinde liberalibus; in quibus scilicet tam 

docilis lamque iiidustrius est agniliis, nt ipsis suis 

doctoiibus mirabilis baberelur. Cumqiie discendi 

finem ex omni liberali scientia peritus fecissct, niox 

alios erudire, clientinm lurba ad doctrinse ipsius 

solcrtcr insistit. Et (piia calenie juveiila, siiimilis 

acriier urgebatiir carnalibus,mcdiis noctibus e slralo 

consiirgens aqnis se fluvialibns iinmergcbat, in qni- 

bns taiidiu nndo niane!)at corpore, doncc algeiitia 

raembra rigercnl, noxio recedente calore. Exiiide 

vero regrcdiens, qiueque venerabilia loca psallciulo 

circuiens, totnm ante synaxim coniplebat Psalle- 

riuni. Eleemosynis quoqne panperum assiduis insi- 

sl«iis, ac frequentibus cos coiiviviis pascens, suis 

Iwtabatiir niauibus eis tauqnam Cliristo ministrare 

dcviiliis. 

CAPLT m. 

Per sm victoriam liberaliir a grnvi inlw periculo. 

liiler li«c sane non praUerenndum pnto , (inod 

sedificationi multorum profiiturum non anibigo. Qua- 

daiii die privatns prandebat, ncc quisqnam secum 

praeter solum caecum quemdam praibendarium di&- 

cuinbeîat, qni quotidianus conviva ex more sibi 

assidere solilus erat. Accidit autem ut tiinc non ain- 

pliiis qiiam unns trilice3C similaginis paiiis adessct. 

J!ic itaque illi solus apponitur; quid vero dari pi*ssit 

inensoe sodali, qiii non diversis a se cibis ali con- 

sucverat, noii liabetnr. Aiipositus est ergo illi ciba- 

rius panis, snppar videlicet, el secnnda! conspersio- 

nis quod liic nempe iion aquis asnexit ociilis, et 

graviter Inlil; paulalim vcro ei pavor incidil, et 

iulra senietipsum cogitare coRpit : Cliristus, inqnit, ad 

niensam ineam inferior inilii est? Egone comedam 

velut herilem panem, et deliciosum ; ctillepuero- 

famaro undiqne conllnente, studiosissime coepit. ^ rum nieorum pane vescetur?' l!iec, et his similia 

Inter isla niinivuin dum favore populari efferrelur, 

(luiii divitiarnm copia cumularelur, jam pene potiiit 

lioruin lenocinio SMCulari poinpae subirahere, aui 

illecebris venereis illectns implicari. Sed quoniain 

ex electorum nuinero neqiiit ullus prorsus minui, 

respectu illico divino praevcntus, ita secum agere 

caepit : 

Et cur delecter prcesentibus, ut caio suggeril, 

ajtas exposcit? sed nunquiil his periliiris debeo inha;- 

rere, et iion magis istis renuntiaiis poliora provi- 

dere? At si forte postmodum hoc me factnrum pro- 

initto, quia non mnlto chariiis multoque Deo acce- 

plius nioJo agere satago , dum oetas vigel, diim 

inospera mulcent ? Jam vero post h:iec paulatiin 

iiichoata niundanis studiis removeri, ac divinis obse- 

cum in pectore suo niulta versarcl , incidit cogitatio 

ut panem illius suo, suumque illius pane mutaret. 

Qnid igilur ageret ? qno se verlerct? loileret illins 

panem? sed pudor obstabat; snum comcderel? sei! 

conscientia rcmordebat. Qiiid plura? Tandem vincit 

caro, ei mens enerviler obluctala succnmhit. Inci- 

piunt igitur ulerque comedere : hic scilicet, qnasi 

(loniinus et princeps mensse , nitidiim; ille vero, 

clientium, vel maiicipiorum inore, cibaiinm. Sed 

cuin comederet, sensim pavor accidit, et horror ni- 

mius omiiium viscerum siiorum inlerna conciissit; 

verebalur enini diviiii super se molus evigilare sen- 

lentiam ,_ suspicabatur cerie repentinam jnsloe se- 

veritaiis imminere vindictam, quod et factum est. 

quiis accingi el licct cxlerioiis cnltus specie aiihnc Os enim piscis giitturi ejus peslilenter inbsesii, qiiod 

videatur haerere cadiicis, toto tamen nientis affectu , ullis oninino conatibiis iralii in iiUeriora non potuil. 

bonis aspirat aeternis. Sub mollibus itaque vestibus Gliilicbat ex indiistria cibum , non dcscendebat; 

(4) Damiani nomine. Damiani hic ejus frater, dein 

fuil archipresbyter Ravennas, cui scripsit epist. 2 

lib. v sub hoc titulo : Domno Damiano fratri cliarissimo 

Petrus peccalor monachus , quidquid servus 

et filius; ac dein, dulcissimum et diteclissimnm ih 

l^liristo Patrem el dominum appellal, snam illi negligenliam 

coiilitetur, eiiisque preces expclit. Eum- 

(ieiii Damianum ex archipresbytero monachum factiim 

tradit lib. n , epist. 14. Alterius Damiani 

iiepolis sui meminit episl. 11 lib.i, ad Alexandrum 

U pontif., et epist. 29 lib. vi , ail Sleplianum inouacbuni 

, iibi >.sorons ^/ifow appellat. Eidcni inona- 

GODEFRIDI IIENSCIIENII NOT^. 

cho facto sciibit epist. 21 et 22 ejusdem libri vr. 

(S) Liiterariim apicibus tradidil. t Adolescenlem 

se in Faveiilina urbe propter lillerarum studia constiliitum 

» fuisse ait, epist. 50 lib. vi : at t duni 

in ipso adolesceiitia; llore, et nova pnbertas indneret 

faciem , et a,'stus libidiiiis accendeiet caniem , se 

apud Parmense oppidum, liberaliiim arlium stuiliis 

inslitisse « ait, lib. v, epist. 10; quorum el lib. ii, 

epist. 17, meniinit. Ivonem macjislritm suum appellal 

lib. VI, epist. 17. Studia diclis in locis peracla 

cssc iraJit ctiaiii Rubcus.

*'9 S. PETRUS DAiMIANUS S. R. E. CARDINALIS. 120 

scrcabat, laiuiiiinlein erai ; conabalur cmiilere, seil \ ciiiii eis coepissel, sni pecioiis rcvelavii arcaniiiii. 

allixa pernicies iiiliiloniinus inimobilis pernianebat. 

Erubescebat tamen dicere (jiiod iiilriiisecus palieba- 

lur; clandestiniis emn icnebal bainus , et velul 

iiicautum piscem , per gnlam iraliebat ad niorlem ; 

undique illi auginentabanlur angiisli.T, ei non laiii 

iiiois qiiani morlis turpido lerrebal. Malebsl qiiippe 

utse lela iransligerent, quam foedus prurieiitis gulae 

iiiteriliis deiurparel. Anbelus anxiabalur spiritus, 

ct moeioris lenebroe ei circa oculos volvebanlur. 

Quid pbiribus moror? Taiulem Clirisio detulit, eique 

se iinparcin, ci si iion paiie, tameii poiesiate, liquido 

cogiiovii. Buccellam suani paiiperi feslinus apposuit, 

cjusqiie anie se vicaria permulaiione locavit. El, o 

placabilem Deum super malilia noslral slaiim ad 

llli vero. ratantor aucliciiles qiiod pandiliir , piis 

eum mnniiis in idipsum roborando succenduiit. Sci- 

scilatiir ergo an sanctus illorum abbas, ciijus fama 

laudabilis ad ipsiiis jam notitiam veneiat, illum siis- 

ciperel, si ad ipsius contubernium accedere voluis- 

set. lllis quidem amiucntibtis alque ipsum lioc 

persuadentibus, spoiidet se, divina opitiilante gratia, 

qiiajilocius ad eos veiiturum, ul possit suuni inipleie 

desiderium. Quibus argentcum scypbum obtiilit, ro- 

gans quod eiim suscipienies domno abbati deferrenl. 

llli vero, vasis ampliludinem cernentes, pondiis in- 

cusant , via; Inngioris Impcdimentum proetciidiini, 

dicenles non se posse tanta sarcina gravari viamque 

proli.xl ilineris iinpedire. Cuinque in suscipieiido 

|)rinium accepii panis giislum, peslis illa perirans- j} eum preclbus instaret, aiunt illi : Si ergo iios lanlo- 

ivit, et inteiceptum fragmentuiii decidens, in inle- 

riora purgatur. Deliciosus ilaque paois ei facius est 

plaga; grossus vero et durus , inedicina. Escam 

muiavit, ct laqueum, qui eum feraliler astriiigebat, 

absolvit. Deposuit superbiam, coclesiemque perseii- 

sit do liHiniliiate niedicinani, et superiiai miser.iiio- 

ais medelam, quam nimirum ul se tara mirabililer 

oblinuisse persensil, in sui libcratoris prxconium 

bujuscemodi mox sermone prorupit : Renedictus 

omnipoiens Deus , qiii pericliianiibus subvciiit, el 

in gaudium de moerore convcrtil ; arrogantiam 

calcat, superblenlem bumiliat, alque misericordiaiii 

laigilur, qualenus cl ipse nos ad miscricordiam in- 

\ilat : Estole, inquit, misericurdes, sicut el Paler 

pere cogis, nec tuo vacuos muiicre prorsus abire 

permittis, pra;be liujusmodi quidpiam .nliud , quod 

nos absque vioe dispendio levius pro tua devolione 

perferre valeamus. Quod ille audiens , veliemcnter 

admirari, stupere secumque dicere ccepit : Qui sunl 

isli qiii, dum pauperes egenique videntur, adeo quae 

sunt mundi liujus despiciunt ut iii oplimo vase 

ferendo assumere vel minimuin laborcm contem- 

nant? Noniie vere liberos vercque dixerim eos bea- 

los, qui taiila fortitudine ambilionis jugum suis e 

cervicibus exciississe, tanlaque inciilis excclleniia 

vanam mundi pompam calcasse ceriiunlur? Unde 

super boc plurimum sedificalus , vebementius ad 

SKcularis pompa; conlempiiim snccendil-ur. Ab hiiic 

vcster ccelestis niisevicors est (Luc. vi) ; suicque tri- (] igitur de sua valde pollicitalione sollicitus , priiis 

bulallonis periciilum , quod eatenus eriibesccndo 

ccbiverat , 

jam cunclis prse gaudio nariat. Quod vis 

siquidetn doloris non valuii Istitiie magnitudo ex- 

torsit. Et quidcm ipsemel lam boc quam aliud, 

quod de ejus abjectione recenler nati siiperius rc- 

luli, siiis opusciilis cxarando inscruit. 

C.\PUT IV. 

Desiileriiim reminiiandi sa'ctdo , cl iiujressus in 

religionem. 

Vcrum, iit ad suiim ordinem noster jam sermo 

«ecurrai, liic Christi tiro, flammam sui pectoris ad 

idtiora votis allollens assiduis, quod mente conce- 

pcrat iinplere vehementer optabat , scilicet huic 

srcculo funditus renuntiare habilunique militia; spi- 

eiipit experiri utrum celliilie, qiiem audierat, labo- 

rem perferre sulTiceret. Quamdam itaque cellam (7) 

ingreditur , in qua nimirum quadragiiita diebus , 

ad illius eremilica" sanciiouis iiisiar , non segniter 

exercelur. Qua scilicet experieniia admodum robo- 

ralus, iiil jam ccepit eremiticam illam ausleritalem 

perlimescere ; 

imo tolo eam affectu inliianter appe- 

lere. Tempore itaque oplalo suscepto, quo viaelicet 

id apte peragere praeter scientiam suorum omnium 

posset, assumens ex suis boiiis quie voluil, clam iier 

arripuit. Cum ad eremum pervcnisset , desideriuiii 

suai nientis senioribus illis apeiiens , in illorum 

consorliura se recipiendi dcvole poposcit ; cui mox 

quod salubriier poslulat giatantcr permiltitur alque 

litualis assumere. Aliamen iii patriis flnibus pror- D nni ex fratribiis, pro novitioruin more instruendus 

sus lioc agere recusabat, ne vel afiiiiium, vel ncces- 

sariorum affeclus quodlibet sibi ad perfeclionein 

tcndenii noxiiiiii pararet obslaculiim. lloc aulem eo 

jiicditanle atqiie assiduis oralionibus exoiante , 

qiiateniis sibi a Doinino aditus pandeieiur saliitis , 

ecce duo fratres ab cremo sanclae Criicis fontis 

Avcllaiia; (G), cujus fama jam sibi plane innolueral, 

illuc direcri advcniunt. Quos ciini diviiio nutii obvios 

habiiisscl ac peroptatam coiivcrsaiioncm Iiabcre 

(6) Ab eremo S. Criicis Font's-.\vellame. Sspiiis 

iiomiiie Fontis-Avellani sohim appellalur. Dc eo sapra 

cgiinus. 

GODEFUIDl HEiNSCIlE.MI INOT'E. 

conlraditur. Qui cum eum ad cellulani deduxissci, 

niox, ut jussus fuerat, lineis exulum cilicioque iiidii- 

lum, ad abbalem rcduxit: quem abbas cuculla supcr- 

indui absquc mora prfficepil. Ipse vero supcr hoc ad- 

inirans, diccbat inlra se : Quid mihi accidit? nonne 

debebam prius disciplina; hujus expcriincnlum ca- 

pere ac postmodum ad suscipienduni istuni ulironcis 

poscens accedere? Niinquid valeo tam subilo pra;» 

vcHiiis obieinperare? Cumque hoc secum agcrei, 

(7) Quamdum ilaque cellnm. i Cellam coeiiobii S. 

Maria; ad littus maiis Adriaiiri , i inquil cx Danllie 

Eorlunius l:b. v llistor. CamalJ.

121 PUOLEGOMENA. — VlTA S. PETRl DAMiAiSI. 122 

cxlemplo in scmelipsiim revcrsus , increpare se A (inempiaiii possct acies ocnlorum dirigere. liiis ati 

roepil veiiemenler, el ilicere : Nunquid, si rcs i»- 

scerel ul plecli Capile pro Clirislo deberes, iia effu- 

gercs, obstinatusve resisleres? Quod faclum est 

iioime paulo aute conslanier lil»i omnia perpeii 

promittebas? Cur lam cito enerviter succunibere 

iion formidas? Al si forte illud judicaiis iioxiuni, 

istud admittas libeniius ; ut quo diirius loleras , co 

placidius iii relributione suscipias. 

CAPUT Y. 

Pioyressiis iii virliilibus, prcaserdm humiVilate , oralione 

, morliftcatione , el obedkniia. 

Ilis itaqiie propriis inveclionibus reflexiis, seiiioris 

prxceplo illico acquievit , 

placidusque gratanter ob- 

, 

lein regredientibus, ciim ad coenobiuin S. Vinceiilii 

(8), cui viciua rupisPelra pertnsa vocabulum indidit, 

pervenlum fuisset, jani Domini servus ulteriusferre 

nequit ignorainiosum niiidulse veslis ornatuin : Oc- 

casione ilaqne ibidem paulisper remorandi repefia, 

magisler ca-plo itineie tendit ad eremum ; illc vero 

alium silii scapularem bumiliorem siamine et co- 

loie (9) acquisitura induit; sicque velut immani 

sarcina , qua depressus iiactenus fuerat, leviaius, 

quantocius posl magistrumj ad proprium est mona- 

sterium reversus. Nequaquam cnim eos jeque poie- 

ra(, si squalidis utcbanlur vestibus, veniistis ipse: 

indutus revisere, dum moribiis ornari potius gesli- 

rent quam veslibus. Ut auiem ad superiora redea- 

leinperavit. Assumpto vero babitu , lanto proliiius j} mus, bona; indolis Cbrisli miles taiiiis illico jeju- 

fervore succcndilur ut, corpoiea cura conleinpla , 

sola qua; sunt spiritus appeteret , carnem spiritui 

lutis viribiis servire eompelleret ; delicala , vel 

suinptuosa cuntla respuens, aspera qua;que el con- 

lcinplibilia requireret. Porro, qiiod dico, boG inlueri 

vales cxemplo : Dum bic esset aliquando cum buo 

profecturus magislro, molliorem scapularem iiiduere 

aiqiie pulcbriorcm qiiaiu affectaret equum ascendere 

jiifsiisest. Rogare itaque raagislrum sumiiiis ccepit 

jirecibus, ne sibi lioc dignarelur prsecipere quod 

ipso nimirum, velut indecens, abhorreret. Magister 

vero ejus precibus acquiescere nolebat, ne vilipen- 

dere videretur discipulum, quem diligebal tauquaro 

iiuicum, si sic eum , juxla suum desiderium, secum 

niorum, vigibarum caeterarumque afflictioiiuin labo- 

ribus se ccepit alterere, ul ii, qui dinturnis jara 

sludiis exercitaii fuerant, illins mores, et vitani intuentos, 

sua cogerenlur acla conteninere. Nam dum 

inolilnmviliorumfuiiditus certaret exsulare, cuncla 

moralium ipsius loci exercitiorura geiiera tolis 

gesiiebat viribus indefesso operis labore complere. 

Porro loci instilulio(lO) bujusniodi fere dignoscitur, 

quod bini divisis cellulis coininoraules die nocluque 

a spiritali luclamiiie, velutin acie coiisislentes, bra- 

cliia non reniittebanl. Inexpugnabilibus namqiie 

psalmodiae, oralionis, lectionis, absiineniia; obcdien- 

liseque armis accincti, adversus aereas poteslates 

infcederabililer dimicabant. Abslinenlia; vero modus 

permilterel incnltum procedere. Discipulus aulem G j,ic erat, ut quatuor in bebdomada diebus, pane el 

luiige aliter sentiens loluinque aliorsum converlens, 

iiiinium erubescebat, saeeularibus jam apparere niti- 

dulus, ne ipse, qui olim sseculo rcnuntiasse videba- 

tiir, saecularein pompam adhuc carnaliter quaerere 

putarelur. Quod lamen opprobrium multo magis 

ille subire quam inobedientiK notam maluit, quam 

vidclicet incurrere vehementius expavit. Videbatur 

eiiim sibi , prout ipse referebal, ut qnicunque illum 

comptum equiiare cernerent, digilo demonstrarenl, 

ci velnt carnalem subsannarent , sibique noii moiia- 

cbi, sed sponsi nomen aplarent. Unde lantus rubor 

ejus suffuderat faciem , ut vix caput erigere, vix iu 

(12) Melanoeis. Metaiioea , fiiTavoea , poenitenlia , 

liic sigiiiflcal prostrationcm , sive inclinationem corpdris 

iii lerrani. Ita B. Peinis scribil in Vila S. 

Doiniiiici Loricali, ab eo in uiin psalterio recitando 

millc metanaias lieri , cl iu cilato opusc. 14 ail, pro 

aqua contenti, terlia et quinta feria pauxilluni legii- 

minis sumerent, quod videlicet singulis in suis ceU 

lulis decoquebant. Jejuniorum quippe diebus nequaquam 

pro suo libito cuiquamdepanesumere licebat, 

sed id quod praefixa mensura praibebat. Porio do- 

vini usu quid memorem, cum nisi pro sacrificio, seu 

forsitan pro segro vinum ibidem tunc prorsus deesse 

feratur? Nudipedalia passim per ereinum cunctia 

teinporibus exercebanl ; in cellis vero nec caligas. 

induebant (H). Cseteris autera spiritualibus exerci- 

tiis, disciplinae videlicet metanoeis (12),palnialis(13)v, 

prolixis ulnarum ex.lensionibus (14), sedulo, prout 

GODEFRIDI HENSCHENII NOTiE. 

(8) Ad ccenobium S. Vincenlii. De hoc monasterio D fratre mortuo unumquemque seplingeuta metanxnsi^ 

agit B. Petrus cp. 52 lib. vi, eique se suniraa facere. S. Siineon Slylita apud Theodoi-et. c. 2!i 

auctorilale prajfnisse innuil, 

iiiiim aliaque praescribendo. 

quadragesiinale jejn- Pliilothei:^ Quoiidie quampluriinas inclinationes fa,ciebat, 

quihus ad mille ducentas quadraginta qua- 

(9) Scapularem liumiliorem stamine et colore. De 

vili vestiiu monachorum disseril opusc. i2, et eccletuor 

enunieratis, defessus, qui observabat, nuiiierarc: 

desiit. » Consule Onomasticum Rosw. ad Vitas Pa~ 

siasticorum opusc. 29. 

Irum. [Lege Cajelaiii Scbol. p. 240 , t. II bor. Oper.J 

(10) Porro loci institutio. De arJine eremitariim, 

el facultalibus eremi Fontis-Aveltani , \lem De sua; 

(13) Palmatis. Pahnalse a palina maniis ,diclai 

sunt , eas quispiam sibi iiifligit quando palnias 

, 

congregalionis instilulis exstant Iractatus 

l'eiri toin. III opusc. 14 et 15, ex quibus 

duo B. 

lu-ec vi- 

illidit terrse. Ita B. Petrus lib. vi, epist. 27, ad. 

Petrum Cerebrosum monachum « Lorica, inquil,, 

dintiir excerpta. 

(11) IScc caligns induebunt. INudis 

iiuijiere solilos tradit opiisc. 14. 

cruribus per- 

est bomo indutus ad carnein , ferreis meinbra di- 

Yulsa circulis ambit, miilit cum labore metaiioeas,, 

allidit in paviineiilum sa.'pius palmas. i 'Burcard. 

lib. XIX, cap. 17 et 25, ail : « diein uiium poenilenliae 

viginii palmaiis ledimi posse , > ubi percussiones 

palmarum ferula iiiflicias aliqui intelliguiii. 

(14) Prolixia vlnarum exleiisionibus. B. Pelriis iii 

Vila S. Douiinici Loricaii aii : « Uunc duodcciits.

1: S. rETUCS DAMIANUS S. R. E. CAUDINALIS. m 

cuiquo forvor virlusque iuoimui (iri), incumbebiiut. A lorct, qiio, poscenlilius fialiiliiis, verbisacri eiogaii 

Porro vii;ilia-uiu huiic uiorem scrvabaul, ul, iguo 

lenipuris peisonanie, toliiiu post syiia.\im Psalle- 

riuiii anle lucem couiplereJil. Pelrus vcro lioc coin- 

inune signum loiigc vigilaiulo pia:veiiicus, quidquid 

lamen noclis posl synaxim ie^laijat(lG),conliiiualis 

excubiis iransigere salagebal, ne communem scili- 

cet videretur canoneiu solvere, qui ad injussa quo- 

qiie se couabatur exleiidere. Moverat enim sacraliiis 

fore quod piiblica lege taxatur quani quod inslilu- 

lione privala tlepeiulitur, cl quod gratuita miiuer:i, 

i|uautiimlibet graudia, ininime valeant a maiulato 

legis ofierrntem absolvere, quo iiiinus qua; lege prie- 

fixa suiil sludeat diligcnlcr implere, cui niinirum 

licet quailibet pro dcvotione adjicere, non tamen 

pabulum clcliuissei, cjiisque pia petilio cliarilalc, 

qiiani poslulal, Dco dispoiientc, iiiiiiime frustraUir. 

lUiic eniiii dirigiliir, iiiji calcrva fratnmi centcii.i- 

rium nuiiieriini forebatur implere. Gum ibiileiii fore 

bicniiio releiilus, non parviim friicliim ex jaclo 

vrrbi scmincfidelis opcrator Domino lulisset, acceplo 

iibbatis sui mandato, siibnexo etiain obcdieuiiae vcr- 

lo, quatenus ad se redire debuissei , licel pluribiis 

obstiictus precibus, toneri nllra noqiiaquam valuil 

sed lanquam vir Deo pleniis, obcdicnliai per omiiia 

sulHlilus, magislnini non obaiidire formidans fesli- 

niis ad cum redivit. Sa'pe namqiie nobis referre 

solebal, cuni sermociiiaiuis occasio id videretiir ex- 

poscere, qiio siii iios exemplo, velul cx propiiupio. 

instiluta niajorum propriis amovere. Yoluiitaria 1! ad obedieiitiam eflicaciiis provocaiet. Quod si quid 

quippe augere merilo possiint, excusare omnino 

qu;c legis suut, ncqucunt. Deiiique ilum liujusce- 

niodi pcrnoclaret excubiis, taiitam Iscsi cerebri passionem 

contraxit, quo vix vel niodico soiiino jam 

refici possel, atqiie postquam, adliibilo medicamine, 

de coiiccpta passione diviua opitulalioiie convaluit, 

sic jam discrete agere didicit, quateuuset remissio- 

n;s lorporem vilare, el pnccipitationis cursum pru- 

denti moderatione cobibere saiageret. Qui nimirum 

dum cellul* stationem rigida censura seivarct, et 

posl assuelum psalmodiaj, precuiii atque orationum 

persolulum sedula meditatioue lectioni vacarct, tanta 

diviiiarum Scriplurarum scienlia claruit quanla 

saecularium antea non clarueral. 

CAPIJT M. 

Fama illius fanclilaih loncje diffuin, co(jitur 

aiiorum saluli invigilare. 

Cimi tempus igitur advenisset ut lucerna doinus 

Doiniiii erecta super candelabrum omnibus Iiiceret, 

jiibenle magisiro, paucis illis fratribus (17) exhorla- 

Jionis verba impendere co^pit. Cumque ejiis opinio 

jam lalius cffusa crebresceret, Yuido vencrabilis 

(18) iibbas Pomposianus (19), vir sanctissiinus, siios 

icgatos ad hujus alibatem dirigens, postulavit quate- 

nus cbaritaie fratrum eum ad siium monaslerium 

destinaret, sccunique aliquandiii remorari permit- 

iiiiniiis in Vila B. Petri pag. lio sic explicat : 

< C.^Bteris vcro spiritualibus exercitiis, vcrberibiis, 

geiiullexioiiilius, ei prolixis uliiarum iii criicis inoliuin 

extensionibus , proul ciijusquc lervur crat, 

vtrlusqiic, vacabant. > 

(16) Post stjnaxim reslabat. Ita iiifia sijnaxis pro 

iiociiirno, seu malutinali ollicio, ileiiim accipitur. 

(17) Paucis iilis fralribus. Monacbos ploruinqiie 

vipînti pliis Mii;:u>;. dcgissc, at cum coiivcrîs ct faiiiulis 

55 supradicUim. 

olim sibi cum obcilionli;i8 additamenlo prrecipi coii- 

tigisset, tanto sua viscera verbum lioc illico terrore 

conculerel ul nulla iiijiincti operis difQcuIlate ab 

ipsius exsecutione retardari valerct. Peraclo igitur 

CHin suis confralribus pcrmissi temporis spatio, 

ileium ejusdem rei gralia, qua Pomposiain ieral, ad 

S. Yincenlii, ciijus supra memiiiiinus, nioiiaslcriuin 

pergore jiibetur. Quod nenipe qiianto vel luiba iiio- 

iiacborum, vel lalitudiiie iacultaliim ccrnebatur ube- 

riiis, laiito se monaslicae norina disciplinre fore de- 

clarabal angustius. Ibi quoque aliqiiandiu coinmora- 

tus (20) , ncquaquam segiiis a Dominicai vinese 

cultura qiiievii, donec, coopeianie sibi Domiiio 

uberem sui fruclum famiilalus iinpciideict. 

< : CAPUT Vll. 

GODEFUIDI UENSCllENH NOT^. 

Creulus prior, niuliis monaslcriis exnrlificaiis, 

eremiiicam disciplinam amplijical. 

; , , 

Miigister veio cjiis tantam ipsius prudenliam ac 

zeluni coiisideians laetabatiir sireiiuum se recepisse 

discipuliim, cui tuio coinmitteiet ipsius ereini gu- 

beiiiacula. Assuniplo ilaqiie discipuloruin consiiltii, 

eremi procuratioiiem ei, licct ahneganti ae renueuti, 

post se suscipiendam niandavit. Post niigratioiieni 

veio magistri, regimcii loci suscipicns (21), tam 

spirituali qnam temporali cullu haud iiiodice dilala- 

vit (22). El qiiia diviiia gratia ad ubcriorcm aniiua- 

psalmos visinli sex vicibus sub iiullo prorsus in- (18) Wido venerabiUs. S. Wido, sive Guido , coiMvallo, 

sed uno duclii , exlensis iii modum crucis D snomine Suimhialus , inortuus esl anno lO-iG , 2 

lirachiis , qiiolidie dec.aiitasse : alium juvenculum Apr. ; at colitiir polissimum 31 Marl. Corpus ejus 

fialrem a eapile usque ad fincin psalterii elevata asservalur Spirse ad Rhenum in temolo cathedrali 

bracliia lenere, ita iit laquear t ibulatum celluhu nia- illi dicaio. 

iiibiis siepe contingat. 

(19) Abbas Pomposianus. « Pomposa, inqiiit Fer- 

(15) Proui cuiqne fervor virlusque inerani. B. Perar. ad 31 Mart., cst pagus ciiin ccrnobio et abbali-us 

opiisc. IS h;ec tradit : c Siiper rnetaiioeis vero, lia iusigiii in toriitorio Raveunate, inter Raveiinain 

disciplinis , alque palmatis, sivo eliain bracliiis ex- el .\driam, al) ipsa iirbe Ravenna ad 15 M. P. 

lendendis in orationibus caiterisqiie saiicti fervoris 

exerciliis, iiulla fratrem lege conslriugiinus. » Fla- 

qiiot fere a Coinaclo distans. i B. Pelriis cpist. 6 

lib. VI, « inittil doiiiim Poniposianis monachis, et 

pelit ut pro se a niorte preces fundant, sicut pro 

Eiiis faciunt. i Idem , opiisc. 13, De pcrfectiom; mniiachorum, 

inscripsit : 0.... abbali Pomposiano, ejuiqne 

sancto convenlui. 

(20) Ibi quoque atiquandiu commoralus, nenuaquam 

setjnis, etc. Ibidem tiiiic euin scripsissc Yitain S. 

K:);iiiialdi circa an. 1040 siipra dixiiiius. 

(21) Reijimen locis suscipiens. Ante annuin lOii 

siipiM pyobntiim. 

(2i) Ihiud modice dilalavit. Uoiia moiiaslcrio a

125 PROLEGOMENA. — VIYA S. PETRl DA31IAIN!. »25 

niiu 1'riicliim ejus mealem succenderal, coepil alia A fuleliler exscqiiemlo, qui se vel ipsis inrtrfuisse, vel 

loca pcrquirere, ubi ad serviendum Deo congregare 

monaeliorum copiam posset. In Camarinensi itaque 

dioecesi (23) aplum (juemdam aderemitarum habi- 

lacula locum, jiixta suam vicinam rupem, curiosus 

indagator invenil ; ibique congregatis fralribus 

oralorio fundalo ordinaloque priore, sub quo farau- 

lari Deo debereiit, lursum ad locuin alium invesli- 

, 

ab liis qui iiileifiicrant, accepisse, scu eliam qui 

crga se ea iiuoe memoraljaiil gesla fuisse tlicebant 

CAPUT VUl. 

Benli viii meritis aqua his in vinum mulnliir. 

Quadam igilur die apud praifalum Gainoiiiiim (28) 

cum in cella consisleret , fratri, qui ei iniiiisirabat, 

ex foiite sibi potum afferre jussit; qiii sin.tim per- 

gens , festinus jussum complevit. Quod niagistio 

pandum processit. Pervenit igitur ad monlem PregiuMi 

(24) iii icrrilorio Perusino, ibique alia cremilaniin 

fundavil habilacula, ubi videlicet cellulam 

quamdam invenil, in qua D. Romualdum quondam 

mansisse ferebant. Quo igiturin loco, aliis localis 

gustante vinum esse deprelienditiir. liicrepare iiaque 

discipulum coepit quod pro aqua sibi vinum lulisset. 

llli vero asserenti hausisse se ex roiite quod 

obluleral, eumdem potum magisier porrexit, jubens 

fratribus, ad alium rursus demigrans, in comilatu guslando ipsum experiri quo valerel, se tesle, fallax 

Faventino congruum reperil locum, qui nuncupalur convinci. Cui gustanii, licet vinum sapuissct, quod 

Gamonium (25), ubi prseparatis habitaculis alios B eral, nihilominus lamcn, ut bene sibi conscius, po- 

Deo fainulaturos consliluit. Sed et viciiium huic tiim illum ex fonte se hausisse affirmabat. Cumque 

loco monasterium, quod Acerela dicitur (26), con- 

siruxii; alierum quoque in Ariminensi lerritorio in 

loco qui Murcianum nominatur (27). Hiijuscemodi 

aulem studiis assiduisvacare gaudebat, non quae sua 

essenl, sed quae Jesu Christi requircns (Pliilip. ii). 

Porro quanquam his gerendis prudens Dei servus 

illi fides nequaquam darelur, alius ad eumdeiB fon- 

tem frater dirigiiur, cujus gressiis, ne fallere sinii- 

liier posset, observari prsecipitur. Qiii ergo, ex codem 

fonie mox pleno vasculo hauriens, conciius re- 

diii ; potuni, quem liauserat, magistro tradidit. Verum 

dum bic quoque polaiiir, oplimam esse vini 

iiistaret, tamen dileclum sanclse crucis Fontis Avel- speciem aeque vere probalur. Fraires qunque, qui 

lani locum, et collegium, quod ipse praj omnibus cum eo erant, ex eodem giisianles vinuinqne opli- 

lanquam juiiicum diligebal, crebro, qiiocunque diinum coinperienles, Deum pra; gaudio collaiidavevericret, 

visitare curabat. Nequaquam sane illonim runtomnes.Quibus Pelrus illico prostratus supplicat, 

oblivisci poteral, cura quibus a suse conversionis imo sub obedienlia interdicit ac mandat quatenus, 

exordio conversatus fuerat, quousque jussione ma- se in carne degente, nulli prorsus mortalium quod 

gislri sibi corameiidatos esse recolebat. Qiianquam factum noverant pandant. Quo factum est qiiod ad 

ncc costeros, quos per diversa loca discipulos aggre- ^ nostram nolitiam id ante ipsius obituin iiequaquam 

gaverat, suadiutius visitatione carere paiiens, inodo 

sui prsesentia, modo epislolis,modo dirigendo aliquo 

6|iiritualium discipulorum sibi haerentium, omnes 

lialerna sollicitudine congruis vieibus inviseret. Hanc 

qiiippe sollicitudinem non solum propriis, quos ipse 

fundaverat, sed el pluribus locis aliis tam coenobiorum 

quam canonicarum, tanquamcommunis parens 

cuiictorum non desinebat impartire, prout quisque 

videbatur expetere. Sed his paululum inlermissis 

jam de illis aliqua loquamur, quse Dominus per eum 

fecisse dicitur. In quorum sane relatione, Deo opi- 

inlante , quidqu.im immiscere mendacii velut ex 

proprio prorsus vitare curabo, illorum traditionem 

pervenire potuerii; sed posiquam illius sepulturam 

Faventise celebrassemus, indeque redeunies apud 

praefatum monasteriuni suum Aceretac prima man- 

sione hospilaremur, ibidem non solum islud, sed et 

alia quaedam, quaj faciente Domino miraculo hiiic 

subdere curabimus,nos addiscere contigil referenli- 

bus eadem quibusdara ejusdera monasterii fratribus, 

nec non el praedictae eremi qui tunc illo conveiie- 

ranl. 

GODEFRIDI HENSCHENHNOT^. 

CAPUT IX. 

S. doctoris vinuin ex dolio per vim mililes denmmere 

non possunt, quod pius pererjriniis deinde potuil. 

Aliquando vir Dei butteni vini (29) rcpositain 

se acquisita explicat B. Pelrus opusc. li, uti supra D minio Gamunium, Fortunio Ganvinium, Rubeo Ga- 

iios iiidicavimus. 

(25) In Camerinensi itaque diaecesi. Est Cameriiium 

urbs marclii« Anconiianre ad radices nionlis 

Apennini. Prseerat tum Roiuiialdus episcopus 

ail quem exsliire epistolam B. Pelri tradit UghcUus 

De cpiscopis Camerinensibus. In hacfdioecesi condiia 

a S. Rdinuahlo coenobia describit B. Pelrus c. 12 

Vil* illiiis. 

(24) Ad monlem Pergium. B. Petrus lib. vi , epist. 

30, ad Teuzonem inonachum haec scribil : « Iii 

Perusino raonasierio , sancii videlicel Salvaioris, 

cui nuper el ipse praefui ,^ quidam monaeiius luerat, 

( eic. An illud in monte Pregio ? Quod modo 

in uibe Perusina est monasterium Camalduleiise, 

sancto Severo sacrum , fuisse olfm extra portam S. 

Pelri tradit Crispoltus in Pcriigiu Augv.sta, lib. i 

, 

cap.

Ii7 S. PKTRUS DAJiLVNUS S. R. E. CAUDIiXALIS. ISS 

npud qiiamdam s'* cnnctis illic dcgentibus in plures dies suflicoro 

seinuiii (32) iuveiierunt. Slupentes crgo hujuscemodi poterat. 

eventum, aibitranlcs tamen adhuc, ne quid forie 

obstaculi lateret intus , quo liquoris impediretur 

egressus, ingerunt singulas adiiibus patentlbus vir- 

gas.quibus deductis,eas quidem niadereconspiciunt, 

vinum tainen introrsiim niliilominushaerel inclusum. 

Illa niniirum virtus, quae Israelitico quoiidam populo 

Riibri maris profunda calcanti, aquarum fluenla 

murorum ad inslar , dextra lajvaque suspende- 

CAPUT XI. 

Qiiidam beati viri merilis cui piscemdeferebat, a mortis 

periculo liberatur. 

Vir quidam magnus.admoduin viro Dei devotiis, 

onusta piscium exenia (33) in praicipuis ei solenini- 

tatibus legare consueverat; accidit aulem iit aliquan- 

do Doniini piopinquantc natale, nequaqiiam hiijus- 

inodi potuisset pisces invenire, quos digiie ei posset 

rat (Exod. xiv), liqiioris liujusmodi fluxuui con- juxta morein dirigere. Cumque super hoc non niostnnxcril. 

Etqui bosiilcs tunc adversarioruni acies, dica angeretur moleslia, tandcm iii ipsa sacra Domi 

Jie gressus pionim impediri possent, aquis polenter 

iinniersit, ipse nunc istorum prolcrviae, ne siio no- 

cerent famulo, mirabiliter obstitit. Nam, ul illorum 

raliida fanies, interempto Dei populo, manubiorum 

}*ra;da satiari nequivit, sic istorum vesana sitis ra- 

i)ina ejusfamuii restingui niiniine valuii. Dum siios 

ilaqiie vesaiios conalus superna virtute delusos, 

.friistralosque perpendunt , divinaj cedentes virtiiti 

£onfusi arentesquediscedunl. His aulem profectis, 

vialor quidam adveniens eidem flagitabat prcsbylero, 

ntsibi quantolibet vini.dignareiur poculo subveniie. 

Cui sacerdos eadein qua; prioribus verba respondit. 

Ciimque viator precibus instsret quatenus ex eodem 

diaritaiis sibi gratia siibveniret, sacerdos qua; niili- rj diviiia lotus servatur illaisus. Incolumis ergo, ct va- 

libiis illis coiiiigerant ci seriatim enarrare curavit, lidus, onus excussum cervicibus laetus rcsumpsil, 

iie ultra sibi iinpnituiius insislere debuisset. Ille ta- sicque ad Dei hominem bilaritci' properavit ; do- 

nien a sua petiiione inininie desistens, aiebatsejam niiiii sui niunus obtulit ; quodque ex niortis faucibus 

inagis ex ejiis sperare beiieficio, quod rapiiim arro- ipsiiis fuissei meritis ercptus, gralias egit. Ciii 

gantiuni ita abstractura fuerat, duin ipse sibi bene ille : Noli, inquit, fili, noli liomini deputarc pecca- 

tis vel bulis apud Marculphum ciiam in forniulis, 

ct bullo, scu 6ii(o argenleiis apiid Anastasiuni in 

Leone 111 et Leone IV legilur. llic pro dolio po- 

niiiir. 

(50) Prceter uiiam tinam. Tina in \ctis 11 S. 

Thyrsi et socioruin 28 Janiiarii, pag. 820, iiuin. 2.^, 

logitiir, in Vila S. Pliilibcrli 20 Aiignsli toiiiifi, ulii 

vas vinarium ita dici addit; ac tiiia Fcslo cl Varroni 

GODEFRIDI IIENSCHENII NOT.E. 

uicsc nativitatis nocte grandis ei piscis advehitur ; 

exhilaratus ergo, ct pluriinuui gavlsus prxcepil ul 

Dei viro illico deferreiur. Porio nox ti.uris densata 

tenebris nulluni stellarum lumen radiabat; via quo- 

que nimis laboriosa et difficilis crat, quani lulossc 

nivis salebra omnino consperseral ; piscis tameii 

portilor nulla diflicullate diei lucem pisstolari pei- 

niittitur. Eo itaque coepii iiiueris viam carpente, ad 

obscuram quaindara ripam profundanique pervenil 

cujus cxtrema dura liimium, velut ignarus, perse- 

queretur , lapsis repentc vesiigiis, in ima praecipita- 

lur ct cuin tanlus fueril casus, iit solvi potuissent 

totius corporis nexus, meritis tamen Viri Dei, virtuic 

etiam iribuitur. 

(31) Sed evulso lenello. Tenello obturaciilum orls 

dolii intelligitiir, cujiis loco opistoiniiini iiiiponitiir. 

(32) Vas semum. Ita trcs cdltioiies seiiium pio vacuohabent; 

aii semolum, aut sem/p/eiinm, aul qiiil 

siinile Icgendiim? 

(55) Pi.îcium exeiiia. Exenin scu xenia , dona no- 

spitalia, pra;pLisil;i pvr cirorem littera e. 

;

m PROLECOMENA. — V1T\ S. PETUl DAMIANI. m 

lori qiiod Deiis til)i (lignalns esl s(rla sui niiscraiione A ag(MCi prorsiis ignorans, dcprecatns osl Domiiiiini 

largiri ; ci lanlnm ex collatic sahitis mnneie graiias quatenus sibi dignaretiir illius mcrilis siibvenirc 

age, qiii iinnqnam sibi famnlantibus in iribulationq 

(lcest. 

CAPUT XU. 

Alier in liirio htvrens, ejvsque ope in iter certuin 

(tirigitur. 

Ilic nnnrn cx discipiilis ad qucmdam aliqnandodi- 

rcxit abbatcm, qiieiii diini iii monastcrio fratcr ille 

miiiimc rcpcrisset, enm quo diverterct solliciliis rc- 

quisivit. Qiiod cum cgisset, regressns ipsiiis mora 

adco protclata est, nt die qua exspectabatnr ncqna- 

quani redire poiuissei; cumque ob id de corrcptione 

cocpisset Irepidare, susceplo socip, iler suiim ariipiiit 

sub sileniis noctis obscuro, ac, dum siinul pauiulum 

ciijiis se noverat obcdientiam gcrerc. Qiia snpplica- 

lionead Dominnm fusa, confesiim eqiiiis prosilicns, 

concitns in aridam exivit, correptoqiie spaiiu agilis 

ad nibem pervenit. €um autem ad episcopum, cui 

niissus fuerat, pervenisset, neqnaquani episcopum, 

quem quserebai, invenit ; reperto tanien qiiodam cjusdem 

patruele(faniiliari), honesteabeoGusccptus est. 

Quiplanc pro tanti vivi reverentia, cum oinni domiis 

ipsiiis familift ei oflicipsissime deservivil, In hoc 

uno lanien non niodico crga cum dcliipiit, quod, 

dum istura stratum locassci, cunciis recedeiitibus, 

solum in spatiosa illa mnnsioiie cubautcm diniisit. 

Quod niminin dum ille peisensit, taiitus euin hnrror 

proeessissenl, ejus coiivialor paulatim sc siibtiahciis R invasit nt vix quantumlibet soporis illa iiocle paliiisfuriiin 

abscessit. Qiio faclo monacbus ille \\x, quam set adniiilere. Vernmlarnen nec juvenis ille iinpiinis 

ccpcral,prorsus ignorans, coepit vehemeiUer trisiari, evasit, qui ejusmodi erga eum iiegligeiitiam duxit» 

cnm nec ulterins progredi, nec rcgredi qua venerat Eadein quippe noctc, duiii ille sonino resoluius iii 

iiosset. In arcto itaque sitns, boc a Domino snppli- 

cans postuhwit qiiatenus iter &uiim meritis illinsdirigeret 

cui satagebat obedientiam exhibere , cum- 

qiie oratione facta ahire cocpissel, quoddam bivium 

rcpcril, nbi dnin paululiim h;esissct, ambigens ciijus 

irainitcm terendum assiimerel, unum landein elegit, 

qiicm aptiorem sibi fore piitavit; iii qiieni diim co- 

iiaictur junientum dirigerc, non consensit ; sed al- 

lerum capiens obstinaie pergere coepil. Sessor veio 

toto annisu calcibus aUpie verberibus inslabat ad 

sunni votum ipsum reducere, illuc niliilomiuus ten- 

strato suo jaceret, vir Dei Pelrus in euin violenler 

insiliit dureque virgis validis intenlatis exterruit, eo 

quod legaluin suum tam immaiiiter sua negligentia 

coiilristavit. Qua vcro visione completa, illico expergiscens, 

coepit diurnam lucem prsestolari qiin suum 

bospiiem reviseie et alloqiii possci. Priino itaque 

lucescente diluculo, ad ilhim propcrans diligentcr 

eum inquisivit quid negligenii;e quidve delicii circa 

ejiis fuerai commissum obsequium, quod in so don> 

nus Petrus tani se terribilem invexerat, lautisquo 

se miiiis ac probrisobjurgaveratatque lerrueiat.Cui 

i'el)at quocoeperatpergere. Cumantein bac collucta- C protiniis illc : Tantuin, inqnit, liac iiocle, cnnctis 

tione diulius certatum fuisset, nec tanien rcctor ju- 

iiiciitiim sibi ad obiemperandum ul!o modo revocare 

poiiiissel, jam demum suspicatus iie forle brutiim 

illud aninial ita sibi contra moreiii divino instinciu 

resisteret, tolas illi laxavil habcnas, quatenus jam 

liberum pergere^ quo ipsum Deus dirigere vellel. 

Mane ilaque facto, jani lucescente diluculo, erectis 

oeulis, qua-que nota conspex\t seseque divino mu- 

nere reotissimo tramile directnm fiiisse agnovit. 

Ergo suas preces magistri meritis cxauditas csse co- 

gnosceiis, Deo gratulabundus gratias egit, nee non 

et suo magislro, quem adeo dignum Deo fore per- 

spexit. 

CAPUl XIII. 

Beati viri nuntius ex luto extrahilnr el noclurno limore 

sotvitur, tami mali auclore per lisnni a S. viro 

virgis ndmonilo. 

Alio quoqiie lempore, qiiemdam nuntium cnidam 

destiiiabat episcopo,qui, dum aquaj rivulum in via 

reperisset, eum quidem facile iransvadavit, sed 

mox in ejus egressu tanto ipsius equus infigilur 

luto, «i nullo conamine ex eo poluissel exsurgere ; 

eques vero ita se impedituni considerans, el quid 

(34) Ad aures sanclie Romana; ecclesia;. Variis notus 

R. Pctrus fuit pontificibus, cum exslent ejus epislolse 

ad Gregorium VI, Clemenlem II, S. Leonem 

IX et Victorem, II, qui omnes ante Stephanuin, de 

quo hic agitur, sederuiit. 

vobis recedentibns, solum me reliciuui fnisse ex- 

pavi, ut cum gravi molestia insomiicm pene totam 

protraxerim iioclcm. Quibiis vicissiin revelalis, ad- 

mirali viri Dei potenliam gloriricavernnt Doinn, qui 

tanlis prodigiis se mirabilem Jn sanctis et servis 

suis ostendil. Cujiis vidolicet signi, is qui missiis 

fuerat, ita est admiratione compunctus ut ad viruni 

Dei reversns coiifeslim se ilU comniiserit, proinit- 

Ijens se jam saiciilo abrenuniiaturiim, ei rcgiilarem 

babitum ex ipsius benedictione ad famulandum Deo 

assunipiurum. Quod qiiidem ipse post modicuin iin- 

plevit, idemque boc nohis, ul digessiiiius, ex ordine 

totum enarravit, 

CAPUT XIV. 

Ex obedienlia Slephani papa: IX crealur S. Ti. E. 

card. episcupus Oîieiisis, et iltius stiper huc re 

soinniuvi. 

Cum lant* igitnr ipsiiis sanctitatis el prndenliiC 

jam latere fama noii possei, ad aures saiicta! Ro- 

mana; Ecclesise (34) clara defertirr; ct (pioiiiam vir 

tantus sacerdotio censelur iiloneus atque ncgoiiis 

ecclesiasticis quam maxime necessariiis (5S), por- 

GODEFRIDI IIENSCHENII iNOT^. 

ductus adsunimnm ponlificcin, tuiic Slephanuni vi- 

(5S) Negoliis eccleiiasticis qiiam maxime necessa- 

rius. Fiierat ante a Clemenle il ad llciiricimi II i iipcratorem, 

(lui rex cjus nominis 111 est, ableijatu», 

ul ipse ailepisi. 5 lib. i.

151 S. PETUUS DAMlAiNUS S. l\. E. CARDLNALIS. 152 

delicel nonum (3(1), aJ siiscipiendum episeopalcm j^ in gauduim Domiiii ttti {Malili. xxv, Luc. \\\). Ncc 

caihedram lam ab cpiscnpis cDCteris ccclesiasticis 

viris, quam ab ipso sumiiio poniitice compellitur. 

Ipse vero non imnicnior solitarise quietis, in qua di- 

vinoe leciioni ac coiitemplationi suaviter vacaie con- 

sueveiat, eam amittcre civilemqne strepitum rcpe- 

lere nimium perliorrescens, suinmo et oniiii coiia- 

niiiie eorum compellationibus resistebat. Qui poiro 

cernentcs nil suis prorsus cobortatioiiibus, nil pre- 

cibus proficere, jam ei coeperunl excommuiiicatio- 

nis &ententiam, si obstinatc resistere ullra decerne- 

rel, intentare. Qiiid plura ? Dominiis tandem aposto- 

Jicus unum superaddere studuit, quod ab eo con- 

lcmni prorsus nequivit. Sub obedienliae namque sibi 

pracepit imperio ut obicmperans fratribus, placide. 

hoc tainen sibi sufficcrc judicans, si erga uiiius lanlum 

Ecclesiic plebein (39), cui videliccl praicral, ad- 

minislrationis su;c curam prKtenderel, duin se cun- 

ctis scirel obnoxium coiiservis, iii una secum faini- 

haconscriptis,se sollicituni exhibehat, oiniicsqiift lu- 

crari Deo cupiens, tanquam sagax rimator piscosi 

giirgitis solerter investigabat, sicubi.pro qualibet 

soleinnitate populi nmltitiuio coaflucret, qualenus 

divini verhi lina submittens plures capere et quasi 

de mundani ajquoris piofundo ad siiperni amoris 

alta sustollere possct. Hiijiiscemodi iiamque hicri 

gratia longediurnain lucem niultoties cuni pnBveniie 

conspexiiniis, si talis conventus loiigiuscule fierel, 

nccompetens sermocinandi sibi hora transiret. Saipe- 

quod jubebatur assumeret; nioxque ipsius arri- jj numeio quoque illiim novimus acribus febribus iio- 

pieiis dexteram annulo simul dotavil el virga (37), 

Quibus videlicet arrhisOsticnsemsibi copulavit Ec- 

clesiam. Episcopatu vero hoc ordine assumpto, illud 

illico iu se agnovit impletum quod per visionem sibi 

fuerat ante trienniuni rcvelatum. Porro visio talis 

fuerat : pulabat sibi sponsam clarissimam fore do- 

natani, quam non contingere nec aequo saltem in- 

tuitu valebal inspicere; cui tanien nullatenus re- 

nunliareaudebat, tanquam sibijureconjuncta;. QuoJ 

huic plane negotio prorsus concinuisse pcrspexi- 

nius. Agnoviinus eniin ipsum super hoc niultoties 

conquestum fuisse, injiincta; tameii obedieniice sar- 

cinain, quamlibel onerosam, a siiisunquam ccrvici- 

bus excutere minime prsesumpsissG. 

CAPIJT XV. 

Salitlcm animarum, et Clirisii ac B. Virginis cuttus 

ainpDjicalionem cum suw salutis pericuto curat. 

Cuin se igilur perpendissel istiusinodi jugis nexi- 

Liis laliterniancipatum, necjamsibiliceresolilaicoii- 

templationi liberedeservire, arbitratusest prseteritorum 

dispendia lucris fore sequentiumcompensanda ; 

quo Rachelis venustati (58) Lise posset fecunditas 

couiparari. Ut fidelis igitur servus ac prudens, Do- 

minicai se familice procuratorem consiilutum cogno- 

scens, coepit solerter procurare quatenus susceptum 

ministerium taliter sibi commissum impende- 

ret ut advenlum Dominicum posset iiitrepidus ex- 

speclare, lamque plenam et peifectain annona; 

niensuram suis exlnbere conservis, quo venienle 

cte coiilecium, mox orto sole, ingressum ecclesiam 

niissarum imhoasse solemnia, el usquc sextam fere 

lioram, edila voce, in aures loliusplebisprotrabeiido 

sermonem non parvum nobis ex se praibuisse mira- 

ciiluin, cum et robustiorem viribus et clarioremelo- 

quio cerneremus, quem jam pene defecturnm su- 

spicabamur. Quo plane daietur inielligi non aliiim 

ipsius ore concionari, quam illum, qui discipiilos 

Siios docens, aiebal : iVoii enim vos eslis qui loqni- 

mini, sed Spirilns Palris vestri qiti loquitur in vobis 

(Mattli. x). Ciijus videlicet cloquia, velul c largis- 

sima fontis vena redundaiitia, singulorum capacilati 

congrua propinabat. Quse iiimirum, etsi aliquando 

fuerint prolixiora, iiulli tanien esse poteranl one- 

Q rosa. Quse nempe onerositas in illius esse posset 

sermonibus, quibus erectis auribiis tanquam divinis 

afrectibiis ab omnibus inlendcbaiur? aut infru- 

cluosa ejiis esse polerant verba, ciii sancti coopera- 

batur Spirilus gralia? Miiiime. Hiiie naniqiie est 

quod dies Crucis (40) ab iiinumei is fidelibus liac tola 

provincia ob reverentiam Dominica; passionis in abs- 

tinentia celebratur. Quam videlicct observantiam 

Idem passim omnibus prsedicans liortabatur. Hinc 

nihilominus constat quod oninium horarum oflicia 

(41)|in hoiiorealma; Dei genitricis in pliiribus eccle- 

siis instantia, maxima geslum parte dignosciiiir. 

Quod matricum ecclesiarum clerum per Romanaiii 

provinciam undique sibi contiguam congregaium 

iiispicimus, cosqiie nonnulla caiionici rilus vesiigia. 

Domiiio, raereretur audire : Euge, serve bone, intra j) Deo favenle, imilari applaudimus qui, rclictis olim 

(36) Stepbanum videlicel nonum. Sleplianus crcalus 

IV Nonas Augusti anni 10.57, monuus iv Kal. 

Aprilis anni 1058. 

(37) Annuto siinul dotavit et virga. \nnti 1UF8, uli 

supra probamm, creatiis cardiiialis. 

(38) Quo [laclietis veniistati. De vita acliva et contemplaliva 

siib hgura Li;c el Uachelis prseclare ilisserit 

B. Petrus opusc. 15, De perfectione monachorum, 

cap. 8. 

(59) Si erija unius lanlum Ecctesia: ptebem. llli 

qiiuipie coiHinissain fuissc Eugubinam Ecclesiain supia 

dixinuis. 

(40) Quod tties crucis. Siiigiilis scilicet licbdomadis 

fcria sexta, de ipiojcjuiiio inria iieruin agiiur niiin. 

45 et scq. 

GODEFUIDI HENSCHEINH miJE. • 

(il) Omiiium liorariim offtcia. Affeclum siium eiga 

horas oflicii D. Virginis Deipara; paiulit D. Pelriis 

opusc. 10 De horis canonicis, cap. 10, ubi iiari.it 

horariim boalissim;c Virgiiiis stuiliosum pecc;itoreîi 

veuiam per eaindein iinpelrasse. Foriunius ait : < D. 

Pelrum legatiim de latere per loiain Italiam missiini, 

ut piomulgarel decreta de dicendo oflicio B. Maria» 

Virginis, ct jejunium sextse feri« in honoreni sanciae 

crucis simiil indiceret. > Veriiin, quia cam legalioiiem 

rcfert instiiutam a Gregorio VII, suspccta esl, 

cuui coastelB. Petrum anteejus poiitiflcatumohiisse. 

Ratioiieiii teinporis in bac Vila aecuialc servalain 

arbilramur.

^r rs\0!.EGOMENA. - ViTA S. PETIU DAWIAISI. IT.l 

ciinclis caiionici 

islitiilis, cl :\ comiminis viuic, \ coiiligit fervore snccendi, iit [iro tantis 6r

15?; S. rETRUS DAMIANUS S. R. E. CARDirNAUIS. 130 

libcl coiidilionis liomo punis insliluit; cl, proul _\ .ncccpl.i poenitcnli.T iiiier iuissanim solcniiiia nicon- 

voluntas eral, aut facultas, spccialium prarogalivarum 

cjus jiira pra'fixil; Romanam auteni Eccie- 

siam solus ille fundavit , ci supcr petram fKlci inox 

nascenlis erexit {Ibid.), qni bcaio coeli clavigero 

Petro terreni simiil et coelcstis impcrii jura commi- 

sit. Rlius ergo privilegio fuiigilur, illius anctoritaie 

fulcitur. Unde non dubium qiiod quisquis cuilibet 

Ecclcsise jus suum detrabit, iiijusliliam facit; qui 

auiein RoniaiiGc Ecclesiac privilegium, ab ipso sunimo 

Ecclcsiarum onmium capiie iraditum, auferre cona- 

lur, hic profecto in b.Tcresim labilur. Fidem quippe 

violat qu! adversus illam agii, qua; mater esl fidei, 

el illius contuniax invenitur qui eam cunclis Eccle- 

siis pr.Teiulisse cognoscitur. His itaqiie aliisque (48) 

ciliarentur, ornamcnla d

PROLKGOME.NA. — Vn.\ H. PETai DAMI.VM. i-.s 

ili!oi!orini ooriim nShiiliio pciles lavabat. Piaîerea in A rellul;v ninclabal ercasliilo; qiiolidie, pr.Tlcr (iies 

siiis convividlii, qiioc seniper cx inore cum hospiii- 

liiis commiinicabal., si qni egcni circnmqiiaqiie por 

rcîonem loelnlis (leciimbcbanl, oblivisci ab co iiii- 

nime poterant, (inm quenilibet suorum, qnem liinerc 

Deum arclius srirel, ad liornm minislcrinm specia- 

liter (lepiiiaium semper habcrct. nnjiismodi qnippe 

sliidiis assidua oxerci[:itionc pcrsislei:s, talihus gra- 

lulab.Mur laliorihns facullatos Ecclesiai Ihesauris 

hiforcire cudcslihus, qnas sciliccl in propriis sum- 

miipcre devilabal assunicre suniplibns. Aiebal eiiim 

se Doniinicariim rernm conslitntuin !ore ininislrnm, 

non dominiim ; dispensalorem, non possessorcm. Ut 

aiitem suornm qiioque clienlium ad ha;c fiileliler 

excrcenda devotas mentes accemieret, hnjiiscemodi 

eos sermonibus salagebat commoiiere frequenlcr : 32 regrediens, iioii ccssahal fos siiis sorioonibus iii 

Noveriiis, filii, omnia ista sacra esse el peccaiorum 

prclia; unde suniinnpere cavcndum nc qnid lioriim 

avarilia, seu qiialibet nogiigenliai incniia Chiisti 

panporibus siiblrahalur, quihiis iioslra residua om- 

iiia illil;ala debentur. Cnm nobis itaqiie S;ip|ioiant 

quibiis egeni el niiseri valeant rcfovori, (liligontor 

exqnirite, pie considerale qiii vicinis iu rogioniliiis 

jegrolent, oui vel esuriei, vel poniiriiK ciijnslibct nn- 

gore laborent, qualeniis hiijusniodi pie coinpaiieiuio, 

necessaria niinistrantes , seternae mereedis fruclum 

nobis vobisque communem in coeleslihus acqiiiralis. 

Quoniam quidem si modo in scminando fideles nobis 

cooperatores exstiteritis, de comiiiuni procul dubio 

nobiscnm fructu beata in retrihutione gaiidehilis. 

feslns, jejiiiiaiuio, caiitabro pane (55) cum hcsicriia 

aipia vosccndo, snoqiie corpori, licet senio jam coii- 

feclo acpluribus forreis iicxihus niidiqne constiiotn, 

a (liscipiinarum palmatarnmque iclibiis noqiUKpiam 

suis vicihiis iniliilgcndo, jiigique psallondi, orainli, 

logcndi alqne dictandi insistendo. Nee praileronn- 

diim, qiiod in cadein pelvicnla, qiia paiiperum pedos 

lavahat, reficiens paneni comederct, et super hiLleain 

cralem (54) niidam sonini qiiietem caperct. l'orro, 

cum aliqnaniio ail capitiihim fratriim accedere decie- 

vissel, facta exhortatione, niox e sede consurgens, 

de suis se excossibiis acciisahat; pro qnibus disci- 

plina; judiciuui ex more siiscipieiis, geminis vapula- 

bat ulrinqiie verhcribiis. Rursiimqiie in sunm locuni 

forniaro (55), iiiodo liis, iiiodo illis, modo coiiiimini 

ler omr.iliiis loiiuens. Junioribus ergo dicohat : 

Scire dcbelis, filii, unumqiieniqiie vestrum lam fer- 

vide atqiio streniie sacrre liiijiis oportcre niilitioe 

tirociiiia incboare ; 

tantoqiiese, (liim corporoic viros 

snppeliiiit,

ir,9 S. IT.iillJS. DAMIANliS S. R. K. CAUlilNALIS. 140 

si: r;iiig;in coiispiccrol, noqii.iqiiain oonloniiieniliini A vil.ilecanlabaiil illiid, scilicel Alloliiia, qiiod (liciliir: 

iucolial inibiTillilali corporc.c discrela remissinno 

aliqnalenns sulivoniro, qiio rcsiiniplis ilernm viriliiis 

âliilior ad iiliiid po^sel redirc corlamon. Non iili- 

(iuc vilio, sed virlnli poliiis adscriljen.lnni diccliat, 

si i|nis fcssa panlo bracliia idoirco roinitlal, ul post 

rolinslior ad forlitcr agendnm consnrgal. PraUerca 

iiios illi erat, ut inler divina tain nociurna i|«ara 

diiirna officia nnlli podio psallens li;ererct. In Qna- 

.'Irngcsinne qiioque ulriiisiino inilio, Iridiio ponilus 

ahsiinebat a cibo; ad quod saiie licei neniinein ipse 

qiioqne persuascril, qniddam tamon ad spirilnalis 

>tiidii provontum quseronlibiis, irailendiim pulavil, 

(ii;o siisccpli jojiHiii ipsis possol iiiitiis Domino coin- 

Dulce lujiium, clulces clavox, etc. Vidcbal etiain, 

qiiod per omnes rcfeclorii mcnsas panos orant ap- 

pnsili, et spccie nilidi, neclarci gustus sapore inel- 

liti. Iiiter fralres ciiam uiidiipie discumbcntcs eral 

\\f, si rite leneo, valde pncclarus et insigni decore 

conspicuns; qiii reqiiisitiis unde lales advenissent 

panes, qnibus videlicei similes ealenus non vidissei 

lli snnt, inquit, paiies, qnibus filii Israel, manna 

percipientese coelo.aliti suni in deserlo (Exod. xvi). 

Ilic qiioquc vir tulit mensam alibalis, qua; ocoiden- 

lem versiis fiieral conslilula, et ad orieiitalem po- 

siiit refoclorii plagam ; nbi videlicel imago cruoilixi 

Domiiii fiierat in pariete per picliiram expressa. 

iiionilari. Haiic profecto vo!iintari;ic observalioiiis Perponde ergo mysieriuin, el inysiica; revelationis 

iiormam in nonnullis mon;isteriis, pia dcvolione B iulellige sacranientum. Qnid est cnim quod laudes 

;!iiiploctenlibns exoitando institiiit, qnaleiiuspr^tfalo 

jojuniornm tridno tolus convontiis Iratruni parilcr 

in clanslro rigorem sileiitii conservaret; nec quis- 

]iiain alisqne inevitabili nccessiiate calceamenta sibi 

indiieret, douec coniinuniler Psallcrium diebus sin- 

giilis coniplevissent; scoparum quoqiic disciplinam 

(57) in capitulo cuiicli susciperenl; in pane 

suhini claqua pariler abslinerent. 

CAPUT XIX. 

Jejuiiium sexla' feria' in lionorem S. crucii instiluit. 

Quud el vtsioiiibus coaleslibus comprobalur. 

Sed et sextain onuii lenipore feriam pislcr Pa- 

scliales, vel coeteros dics soleinnes, siib eadein lam 

disciplinse qnain abstinenlia; norma ob reverenliam 

crucis clioriis ille psalleuiiiim melodis vocibus coii- 

crcpabat, nisi ((uia futuruin erat, ut duin in liouorem 

crucis solemne jejuniuin iiislituerant, qiiani 

diilces ei laudum modnlos suavilor pcrso.iareiil? 

Hymiinm quippe in beat;c criicis lidnnre decaiital, 

qui ea videlicetdie qna Christus iii oruce suspcnsus 

est, jejiiniiim celebrat. Et qnid esi quod molliii 

videbanti.r panes in mensa, iiisi iil nimiruin duloia 

gpiritus alinienta comedeieni, diim per amaritinli- 

iiein cariiis dulccs Deo lauduin modnlos resonarent? 

Tanlo quippe dulcior giistus exoritiirin palalo cor- 

dis, quanto m.iior aniaritudo distiictionis perturbat 

lasciviam carnis. Qiiid esl ctiam niensam alibaiis 

sub crucifixi Redemptoris pedibus ponerc, nisi pcr 

crucis illis observaiidam adhibuit. Deuique oinnis C jejiiiiiiim sexlae feri», quce dies crucis ost, toluin 

illius adborlatio adeo, cooperante Doinino, friiclifi- 

casse dignoscitur, ut insigne illiid qiioque Casini 

inontis cnenobinm (S8) lauto eain fervore suinpsis- 

set, quod pra;fata omnia inter regnlaria m;Mulata 

conscribenda staiuissel. Hic porro nequaquain oiiosum 

pnlamus qiiaedam rcvelationum monimenta, 

qniB ideni ipse scripsit, annunierare, qiiilius sancius 

ille totus in hac obscrvatione sextie feria; obnixe 

fuit soli 'aliis. Ipsa ilaqne ipsiiis vcrba ponanms : 

In a!grotantium cella seiicx qiiidam pater erat, Leo 

nomine, (jui jojiiniis, psaliuis ot orationibns insiste- 

bat aitenlius, et licet corporeis essct viribus effe- 

lus, juvenili lainen fervidi spirilus erat vigore ro- 

bustus. Ilic proxima nocic, qua siatuenda erat hscc 

refeotorium saliitiferiie crucis signaculo dedicare? Et 

qiiid est siib ciucifixi Doinini pedibus residere, nisi 

posi ejiis vestigia tendere ; et per eum, quo nos pr;c- 

cessii, tramitem jugiter ambulare? 

'Veruni ad hoc arciius commendandum, et illnd 

aptissime coniigit ut sanclus quidam alius frater, 

Petrus nomine, dum id constituerotur, abesset. Qui, 

postea quinla quadam feria regressiis, fadem nocte 

per somiiiuin vidit qiiod domnus Petrus illum ad 

prandinm convocaret secumque ipse coiiviva disoum- 

beret. Sequenti vero die in c:ipitiili;m venicns cnin 

c;«teris fralribiis discipliiiam novi rilns acocpit, cl 

sic lcetus, et alacer factiis, exsiillavit in Spiiiiu saii- 

cto, dicens : Ecce, Deo gia.ias, praiidiiiin, a I qiiod 

censiira jojunii, vidit per soinniuin magniim in ec- D me domnus Peiriis Damiaiius vocaverat. Nec iuinic- 

clesia chorum consisienlium fratnim, qui, neinpe rito sane noslraj carnis afniciio niensa, vel refeoiio 

prxclaris candidis veslibns luculenler induti, dul- dicitur, quniiiain, undc nostrnin per coniineiiiiam 

cisona satis atqiie melliflua mclodi concenliis siia- corpus atlerilur, inde spirilus supcin;c gralia; pin- 

opusc. la, dc su;^ oongregationis inslilulis cap 6, 

•ail, multos inoii;u bos in Qnadragesima soliiin « vesci 

poinis, ct horbariiiii r;iilioibus, ac leguniinibus infu- 

sis, vcl ctiain clixis. » Hiuc infusidnrium videtur signare 

omne liquidi cibi geiuis aqua maceratum,non 

elixiim. Quam disiinctioncm Vosslus lib. m De viliissermonis, 

cap. IG, iion intellexit. 

(5T) Scoparum quoque disciiilinum. B. Polrus pro 

defiinclo aiii[uo IVatre < seplem discipHnas cuin mil 

l(;:iis scopariiin ictibus accipieiidas • prKscribit 

oiius';. li cl lo, cap. 12. Modum inforciulae disci- 

GODEFUIDI lIENSCHEiN:! NOT/E. 

plinoe indicallib. vi, epist. 5i, ad su;« Coiigregaiionis 

eremitas. 

(53) Ut insigne illud quoque Casini moiilis ccenohiuin. 

PrneeraiCassinensilius Desideriiis, creatus an. 

1058. Hnic adiiiodiim fajiiili;iris fiiit B. Polrus, ciijus 

ad cuiii exsiant plures cpistokc et opuscula. Asl 

h.TBC supr;> ei Leouo Marsioann connriiiavimus, qui 

anno qniuto abbalis Desiderii buiic ejus ad Cassineiisos 

;ulventuiii coniigisse scribil; erg') anno Cluisii 

10j2 aut lOU.i 

:

m rROLEGOMENA. 

giK!.!in:> s.igi;.;iiiii-. Ciiaciis iiiiiiuo liiijiisccir.o.!i ijvc- A leniporis assever.mies aiebaiit eum viiiclicei p''o 

iatioiiibiis plimo iiosccnlibus, ea illis cffililus Irmlila, 

qiur per os Ijcalissimi viri noviicr sibi fiiciaul pro- 

imilsaia, non soliini ad ipsoruin observanliam fcr- 

vciUius snccensi suiit, veruin eiiain eum insiipcr 

rogavcrunl ul, si quid decsse apiid eos adhuc vide- 

rotur, injungerel; si quid superlluiiin. lollerel; quod 

vero corrigcndiim forel, cunclis .-ipiilaudeulibiis, 

emciidaret. Uiide faclum esl inier rictcra iil proji- 

ccreiil copulas quibus quasi quibiisdani pileis cajdla 

coiitegcbanl, qiio de caelero solis capuliis hoiieslo 

essenl iiioiiaclion'im more coiilenli. Stalueriint qiio- 

qiie iit deperegriiiis invobicris ullra jain giandioris 

prctii Vebliiiieiita noii einereiit, sed e.v lUaticoruiii 

lexlriiiis vilia potiiis ac veniacula conipararenl. 

C.*.PIJT XX. 

Pueros qnosdnm a divmoiuhw; vexatos in monle Ca- 

sinu, nbi basilicK S. Dcnedicu cvdijicanda; ojieraiu 

dubunl, liberut. 

Ipsum vero prosfatum coenobiiim Casinense duui 

abquaudo idem domnus Pctriis ex more visitas- 

set (59), cuin essetibi, bealissimi Benedicti basilica 

fuiidabatur (CO) ; quse auro ac lapidibus inodo a(!or- 

nata perspicue ceruilur. Aliquantos ibi repcrit piic- 

ros, qui pro vcclaudis lapidibus venerant, arrepios 

(bcmoniis acriler vexari; quoriim licel niodicis ar- 

Uibiis, laiitum ab ipsis da?moiiiis virium ferebalur ul 

a biiiis, vel ternis robusiissimis viris singiili com- 

preliensi, vix aliquateiiiis posseut arctari. Cuin au- 

teni diequadam domnuni Petrum ad opus illud in 

VITA ?. PF/rril l)A?.IiAM. «i- 

ipsis biionter orasse, sicqiic eis salutein a Domiu') 

impetrasse? Al quia iiobis dinicile, iino impos.sibile 

est illius gesta ciincla narrare, opporluniimdiiciniiis 

jam ad extrcma slykim dirigere, et qiiahter suuiii 

rursiim complevcrit atqiie hinc ad supenia migrave- 

rit, Domino opitulanle, dcpromere. 

CAPUT XX[. 

Urbein Itiivcnnum Rom. poiilificis legutns a censuris, 

arcliiepiscopi vilio obslriclam, absolvil. 

Duin pius igiliir Clirisli sacerdos hujuscemodi lu- 

crandarum aniiiiariiin stiidiis inbianter inhxMeret 

vitajque priBScnlis labor cxlremae jain peiie liiicsc 

moram teiieret, jussu Alexandri II (61) Romani 

ponlilicis, liavennain, palriam siiam, proflcisci pra;- 

B cipitur, rem val lc neccssariam saluti totiiis urbis, 

cleri, ac popuil pcractuius. Erat quippe tunc lein- 

poris dcfiiuctus cjusdem urbis aidiicpiscopus ((J2), 

qui pio siia protervia, seiiteutia Komanx syiiodi 

oliin fueval comiimiiioue privatus; cui tainen cum 

niinia lemcritale neiiiiaqiiaiii ob illatam sibi senlen- 

liain (03) trcinefactus, ab aicbiiiiiscopali tcinpcrarct 

oificio, coiiseiitaueiini sib; popiildm siia contagionc 

iniscre foedavit, totamque ecclcsiam illiciiis aiisibiis 

profanavit. Tandein vero i'e incdio, proraiiatore sub* 

liilo , pricfatiis apostolicus tam niinierosi populi 

cxitialc coiiiiigium fraleriiis visceribiis miseratus, 

laiitiiin patrem, qiii auctorilale apostolica cumdeui 

recoiiciliando absolveret, illo delcgare decrevii, 

nemiiicm scilicet ad lioc opus gerendum dignioreni 

tuendum contigisset exire, Desiderius, veiierabilis C vel apliorcm existimans, eo qiiod is non molica 

ejiisdein coenobii Casiuensis abbas, ipsum, ut cox- exisleret auctoritate subnixiis, ac per regeneiatio- 

Sueverat, ex nomiue juciinde compcllans, ait : Do- ;iis gratiam cjusdem esset Ecclesia^ filius, ipsius(|uo 

mine Petre, ciir istos nostros non curas operarios? 

Ciii ille : Habent hic, inquit, sanclissimi Benedicli 

prKscntiam, qiii eis, si velit, valet salutis conferre 

iiiedclam. Ego enim quid siim? Existimavit tanien 

alibas ex eis aliquos ad ipsius fore hospitium diri- 

gendos, quateiiiis illorum vexatioiieui conspicieus, 

attenlius pro eis misertus oraiet. Quod qiiideni ille 

omiiino prohibuit, non sane inhumanilatis diiritia, 

sed observanda', quod magis cciisendiim, humilita- 

tis custodia. Verumtamen dnni tiinc contigisset 

eiim viginti fere diebus ibidcm propier fratriiin 

charilatein nlansisse , eodem(|ue spalio dicrum. 

eliam liortalii (64), idein siEpenumero ad hanc de- 

meiitiam provocatiis. Quani utiqiie lcgationem ille, 

licet jam selate eonfectus, ul strcnuiis filius malernis 

beneficiis non iiigratiis optato siiscepit. Nam 

graliilabaliir se taiidem repcrisse aliqiiid, quod ob 

sui debiluin obsequii, pioe posset peisulveie niatri. 

Qiio ciim, Domino suflVagante, piosporo perveiiisset 

itincre, in nianu civiiim susceptiis iiigenti ciim liBti- 

lia, sui caiisain patefecit acccssiis, super qiio cives 

illi immodice juciindati, immeiisas Deo, qui roj 

res|rexeral, Cbristiqiic v cario, qiii hiinc lalem cl 

tanluni virum ad se diiexeral, gnitias refcrciiles. 

cneigumenos illos oiiines pleiie curatos fuissc; quis " prievaiicaiioiiis sii.Tepoenitentiam buii iiiicr egcruiit 

illud ndcliler non crcdat, qiiod coeiiobitie illi tiinc unde ct realus vciiiam, qiiam siippliciter postula- 

1 GODEFRIDi nENSCllKNII NOT^. 

(59) Doinnus Petrns ex more visilussel. Fiiit ea visitatio 

a praecedenti divcrsa , iiii ex seiiucnlibus 

coiistal. 

(60) B. Benedicli basilica fnmliibalnr. C(epta esl 

exslrui ea basilica anno 1066, dedicata ab Alcxaudro 

11 papa anno 107! ; ciii solemi.ilati inierfieriint 

arcliiepiscopi 10, episcopi 14.. priucipes, (iiiccs, abb.Tles 

aliiqiie quampliiriini. Legi de ea [(ossunl Leo 

Ostiensis lib. III Cbro:iie. Casiiiens., cap. 26,27, 

2S, et alii reriiin {iasinensiiim scriplores. 

(01) Jussu Atexaiidri II. AlexaiiderlS soditab anno 

^tiGl ad 1075 ciii B. Petnis pr.eter enisiola. et oiiu- 

scula missa, Vitas SS. Rodalpiii epiiioopi Eiigiibiiii 

et Doniinici Loricati insciipsit, et sub quo, iit liiiic 

pate!, obiil. 

(62) Kjusdem urbis archiepiscopus. Ilciiiicus auno 

H)70, Kaleudis Janiiarii dcfuiictiis. 

(63) Ob iltalam sibi seniunlium, elc. Ai> .^loxandi'o 

papa eum excommuuicatuni fuisse siipradiximus 

(iji) Ipsiusque etiain korlutu, B. Pelius episl. li, 

lib. I, aci Alexandriim II, uti anle relatiim. Miiic !iqiietoiiinia 

iiiec perperamad Gregorium VU, Alexandri 

siiccessorem, transferri a. Fortunio el Bubeo, 

(iu.tsi ad Vvibertiim .ircbiepiscopum succcssoresu 

liciirici missus fuisiCi.

I.i3 

S. PETRUS DAMIANIiS S. R. E. CAUDINALIS. !ll 

X aposloliai; aiiclorilalis n froiiie cliori, jiixla gradus viilolic.!! niiiiiiis a.l aiLno 

liaiii , aKiue nbsuliiiioiiciii c 

iieniere. Aljsoliro 

iiiiincic graliilabiiiuli perciperc ni 

:iscendilur, dcceiiler componitur: ibiipie sacrivloti.s 

itaiiuc ab excoiiiiminicalionis illiiis viiiculo, cuiicUc- Cbrisii veneraliile torpus summa cum cxsultatione 

(lue Ecclcsia; dono gialia; maiernae coiiccsso, lota ciinctorum revercnier rccoiidiiiir, oiuiiibus in psal- 

urbc iininanis cUecla csl cxsullalio. 

niis cl liymiiis voces in excilsum toUcniibus, digiiaqiie 

Dco giatiarum pr.cconia tolis viribus cxliilieii- 

CAPLT XXll. 

libus, ciijiis munerc, taiito se dilalos forc bencricio 

FaveiHia' sniictissimc morilur, el iii lcmplo B. virginis 

sumnio cuiii honore lumutalur. 

gralulabantiir. Ipsi gloria, laus, virlus, lioiior, el 

Islis vcio aliisiiuc iioniiullis negotiis, quoc taiUun: dccus alquc impi.'riuin sil nuiic, et semper ct omne 

virum gercre dccebat, palralis, iler sum legationis pcr acvum. Ameii. 

cgressus nrbe pergTC capit (G5). Cuinqiie prinia 

CAPUT xxm. 

inansionc FaventiaJi teiiuisscl, apud vcnerabile B. Pel. Dnm. ])er visum abhatem incjratiluilinis nrguil, 

eumque gulturis luinore castigiit cl snnnt. 

inonasleriiiin qnoddam 15. Mariic Dei genitricis, qiiod 

Anno niillesimo (69) oclogesimo incarnationis 

foris portain (66) nnnciipalur, deccnler susceptus, 

Domini, mense Augusio, indiciione quarta (70j, post 

niox fcbre correpius decubuii. Qiia nimiruui in dies 

deccssum siipradicti domni Petri Damiani (7l),erat 

invalcscenlc, circa mediuin octava; noclis sileii- B 

quidam inonachus, qui abbas olini exstitit vencrabi- 

linin, qiia: calliedra' R. Pelri apostoli aniiivcrsaria; 

lis moiiaslerii S. Gregorii (72) iii Ariminensi lerri- 

diei cclebriialem ducebal, exiius sui boram approlorio 

couslitiili. Hic iKiiimuc vidit domniim Petrum 

pinqiiare cognoscens, cxtemplo, nobis lectulo eircuiiistanlibns, 

nocturnuni, seii inalutinale ofliciiiin lotum 

peragerejussil, voleiis niiqiie prius solemiiilaii apoe,tolic;c 

vola persulvcrc, ac sic deiniim securus aliire. 

Tota crgo pcracta synaxi, sanclum post inoJiciiin 

iiiler inullitudiiiem candidatorum episcoporuin infulaium, 

sedenlem, ct leneiitem pasloralem virgam 

in mami aique (locentem eos ea qiia; ad Deiiin perliiient. 

Cuniqiie ciim idein abbas sunimisso vultu 

salutassel, ait domnusPctrusad c;eteros coepisco|)OS 

l)oiiiiiiospiriliim(67)corporeisreddiditnexibusaLso- Istc nionaclius, qiiein ego valde diiexi : sed poslqiiam 

lutuiii, ul cavidcliceldic qua pr;iesens meruil Ecclcsia 

iii pasiorali Pelrum sede locare, eadem Petri 

a nie rccessil, nunquani ad me rediil; et non soltim 

ille, sed et alii plurcs, qiios ego eJucavi el nutrivi, 

discipnlum ccfilcstis ciiria in beala siisciperel sede. 

iiigrati exslitcre bciieficio. Deinde ait ad illiiin : Cur, 

Ciim ergo ipsius traiisitus illico iiuntialus in urbe 

liiissel, ab iis videlicel, qui circa eamdem domiim 

inqiiit, iion ad me in locum, quo erain, venisti? At 

ille dixii: nii domine, ex quo a nobis recessisti, 

-excubabaiil, ne vel corpus cxanimea suis iiionacliis, 

qu 

furlo asportari poiuissel, lola civitas repente ad 

ejus exseqiiias, ingeiiti concursu, Isela properavit. 

Quorum multitudiiie dnm ecclesia, «lua locatus fue- 

rat, subito rcrerta fuissel, el qui l>io iuiieri prius 

accedere unanimiter gcsiirenl, undaruin niore, re- 

irorsum se invicem repellebani; lantoquc lardior 

cuique accessus patebal, quanto celcrius perveiiire 

lumfilluando salagebat. Quicunqiie .iiilem ipsum ac- 

cedere rjiisiiiie loculum nierebaniur aliingere, pia 

gratulab;iiilur osciila, illatis iiiuiieiibiis, cjiis pedi- 

bus, seii liiiieamiiiibus ipsis infigere. Porro inauso- 

leum iiiterca olTiciosissime pra:paiatui. Ab alia si- 

f[uidembasilica(piad;im, cinnus sila,iminaiiela'iiruin 

lapidcum, iiitido candore dccorum, inira facilitate 

loeum, in quo babites, nesciniiis ; .quoniodo igilur 

i de vicino ipsius inonasterio (CS) advenerant. C ^j ^^ ^^^^;^^^ ^^^1,), j,„,g j|^^ gj jomnus Pelrus: 

hebes, an iiescis quod in camera S. Maria; virgiuis 

Jiabiio, et in illiiis sacrario demoror? Nam in cjiis 

doino habito, el illius camerarium esse nie profi- 

lcor. Qucm postquam vidil, stalim somno est exci- 

tatus, Deiiidc post pautuluui, rursum obdormiens, 

viditeumdem domnum Petrum talia sibi verha dicen- 

lem (nam ita sibi videbatur, qiiasi anle plures dies 

iia;c eadem :ib eo veiba audisset) : Noiine, iiiquil, 

dixi libi ut ad me venires? et quare non venisti?At 

ille lanqiiammutus coepil stare. Mox domnusPetrus, 

quasi cum ira, pupiigil eiim subtus sinislram auri- 

culam de su.iiinitale virg.e, qiiam iiianu geslabat; 

quo ictu ita se sensit esse peruirbalnni, ac si lan- 

cea, vel lerribili verlice tcrebraliis fui..-sel. Deniqiie 

iliiaiilociiis, iioii absqiic ipsoriim ipioquc dcferenlium " maxilla illius tola cum giitliire ila inliiinuil, ul peiie 

admiralionc, ac si levissiiiia iiialericsqiixlibet adve- de ejus vita desperareliir. Tiiiic itaque aiite altare 

liitur; atqirc in ipsa beat;e Dei gciiilricis basilica, a illius ecclesiiB prostraLis, ac lolo corde ad Dcuiu 

(G5) Egressus Crbe pergere ccepil. « Romam reJi- 

Lal, 1 ila Forliiiiius. 

(66) Quoil foris poriam uuncupatur. Jijxta Favenliiuc 

iirbis iiia;nia colldcal 15. Peiriis opusc. 6, cap. 

18. Moii;isteriuni lioc niiiic inlra urbeiii receptuin 

esse iraduiil Forlunius el Kiibeiis. 

(67) bumino spirituin. i^nno 1072, ut siipra probatiim. 

(68) De vicino ipsius monaslerio. G.imonio vel Acercla, 

de (piibus siipra aclum. Pro horiim alleiiilro 

vidcliir lioc S. Mari;T; nioiiasleriuiii aceipere Wioii, 

«iuni 1. i> Eia :i Viix, c. 9, exstruclum a D. Pclro ail. 

GODEFKIDI IIENSCHiiNIl NOTiE. 

(09) Anno millesiino. etc. Seijuentia adjecla videiitur 

Vitae, et, ul vidimus, solita Terborum plirasi 

conclusa. 

(70) Indutione quarta. Imo erat iniliclio iii, quani 

anmimque Christi nusquam adhibuit Joaimes aiicior 

Vit;c. 

(71) Post decessum supradicli domni Petri Dnmiani. 

Videtur desse (jhho nono. 

(72) Monaslerii S. Gregorii. Est pagus S. Gregorii 

prqpe Murcianum monaslerium a B. Petro exsiruclum. 

:

l-i5 PUOLEGOMEISA. _ S. PETIU D.\M1AN1 VITA II. Ii6 

coiivcrsiis, C1M11 nia.gno gîiiilii dixii iDo.Miiiic, Deiis A liunii ac pcrfiisus lacrymis facie aJoravit el iaudavit 

oniiiipoteiis, (jui coiliim ct lerraiii et ciiiicia nii;* in 

eis s;uit condidisli, si tibi scrviliis doiiiiii mei Petii, 

iit crediinus, coniplacuit, libera nie per ejus meriia 

ub iiislanti quem patior dolore. Dixit bsec, etca'|)it 

staie. Et ecce, non post lougum tenipus, ab eo omiiis 

lumoret dolor ila aufugit, ac si alii[uis venieus maiiu 

ipsuin vuliius ab ejus maxilla vel gullure auferret. 

Q.ii statimcoepit glorilicare Deum, ac famulum ejus 

Peiruin Damiauuni, qui eum castigare primo, ac 

deiiidc sanare dignatus esi. Postera denique die sur- 

ge.is beiie casiigatus.ex vcrbere, Faventiani perrexit, 

ac beuedixitDeum super judicia jusliii* sux. Debiuc 

foris egressus ad fralres suos coepit narrare praepo- 

sito ac ca;teiis fratribus oinuja quse sibi contigerant. 

Qui audientes laudaverunt ac benedixeruut Deum, 

qui talia per servuin suum oslendere dignatus est 

niirabilia. Denique prsRpositus cum prBediclo abbale 

Ugano (75), qui ita vocabatur, ac fratribus, iiigres- 

sus ecdesiam sanctse Dei geiiitricis, pulsaverunt 

oiniiia signa et posuerunt ceroplala (74.) cuni lumi- 

naribiis aiite aicam ipsiiis saiicti Petri Damiani, et 

celebranles missas, obtuleruiil, solenines bostias Deo 

et veniens :inte altare S. Marijc foris porlani, ubi in odorein suavitatis pro animai ejiis absoiulione (75). 

corpus domini Petri reconditum fuerat, prostratus B Amen. 

GODEFRIDl HENSCIIEiNIl NOT.E. 

(75) Cum prmdicto ubbale Ugano^ Urbanum vocal confectre. 

Forluiiius. (75) Pro aniinceefiisabsoluiione. A.nab\ml\s Ugaiii, 

(7.!) Posuerunt ceroptala.Ceroptata, faces ex cera quem B. Pctrus culpaverat? 

VITA ALIA. 

PER JOANNEM ANTONiUM FLAMSNIUM FOROCORNELIENSEM. 

Ex ms. aulagrapko apud Favmtinos. 

Magna soleo voluptate aflici, viri Faventini, quo- C infanlem perseqiii ccepit. Nani cura post muhos filios, 

ties repelo quam grata et quara jucunda vobis ob- 

tingal opera, quam in describendis, qui a vobis re- 

ligiosissime coluulur, prseslare coepi, tanta quidem 

animi alacritate, quanta non facile praestari a quo- 

qiiam veslri auiantissimo queat. Hoe autein aiiimad- 

verti in descripla niiper a me B. Terentii confes- 

soris, qiii niiiii priinus oblatus esl, ac B. Sabiiii 

episcopi , et niartyris vita. Quare cum a vobis 

duoruin, qiii adhuc restabant, sanctorum similem 

a me operam exspectari audireni, putavi me didjere 

eodem studio exspeclationi vestrai , ac desiderio 

respondere. Igiiurbeati Petri Damiani, ei S. ./Emiliaui, 

quos episcopale fastigium ciira sanctiiate illustres 

fecit, duobus, quos dixi, prioribus adjeci : ut spe- 

ciatum jain, ni fallor, amorem erga vos meum, el 

voluntatem, vobis oiiinia, quie prceslari a me possiiit, 

gratificandi, manifestioribus quotidie indiciis expe- 

riamiiii. Valete. 

Initia vit;e viri clarissimi, atqiie sauctissimi Pelri 

D.imiani in;ignain uniciiiiiue admiratio;iem afferre 

possiiut : quieadeo quidem bumiliafuere, acdifiicilia, 

iitnoiinisi diviniliis factum intelligant, quiea norunt, 

ut iii lalem ac lantum '•iruin, qiii et eloquenlia, et 

saiRtitale viia; Dei Ecclesiam iilustraret, evadere 

potiierit. Vix inim illum eiiixa in lucein erat maler, 

(liiaii.Jo iiumeiosce prolis pcrL-esa, noverc;:li odio 

iiunc quoqiie pcperisset, exclamavit cum indigiialione 

ex niLijoribus natu filiis uiius ; Et quomodo tot b;c- 

redes capiet una bsec domus? inde coepit infeiiso 

animo puerum maler alerc, ut aegre adinoduin lac 

illi pra;berel. Ita quidem fame et algore peiiljat 

paulatifli infans; sed omnipoteiis Deus, qui illiim ad 

ornameiiluni Ecclesiae sua; nasci voluerat, noii est 

passus diulius sicomni ope destitui. Excitavii enim 

sp-rituin feiniuEC cujusdain,-quaj ad eam acccssit, et 

illius sawiiiam acriter accusavil, dicens : Leajna et 

tigris suos cum adniirabili cura et ainore caliilos 

cnutriunt,ei tu proprium filium ad imaginem Dei 

proereatuni, bebetalis malernae pietalis viseeribus, 

tain crudeliter tracias ? Nescis fieri posse ut puer 

D iste illustrem aliquando intcr suos locum obtineat? 

Mota est occ:isione tali mater, ac enibuit ; et tanquam 

ex alto excitata somiio, resipiscere et maternam 

exbibere diligentiam iiifanti ceepit. At ille, qiii 

tam male paulo ante acceptiis, obriguerat, et potius 

pueri umhra quam puer videri polerat, vires ac 

formam breyi recepit; sed inchoatuni in lactenlem 

odium, in pueritiam quoque illiiis excitatiim est. 

Nam, defunctis parentibus, uniis cx fralrihus qui 

natu erat maxinius, cum uxore siia niiris exagiSaie 

illuin modis aggressi sunt : et veliit iii ahjectum 

inancipiuin, cxsecraiîlem conleinpliini, el s.cvitiam

Ii7 S. I'i:rKUS DAMIVM. ;S r,. R. K. C.VMDINAUS. 1(8 

exercftre. Cibos Inren suibiis coiivcnienliorcs qiiaiii 

liomini; niillus coriiori cului.s; vcsliliis erat sonli;lns; 

Miiili pelos. Oinillo cx'ler.1 quoe vix in extroma inopi.T, 

iii mendieo tolcres. Pr.vlereo verbern, piignos, et 

c.ilccs, (]iiibns frequcnler iJTcetus cst : et nlin niiilla 

vi.ic (lictu et nmlili, neijum visu toleriiMIi >. Sic.^^.ca 

fsl illi pucrilia; iibi vcro .iitolescentiam atîglc, nijiil) 

iiirli(ir illl conditio accessit. Ilinc fnccre conjectiirain 

li'Cl, quoii .'((1 porcosinissns est p,isceii.los, u!ii qnnm 

(liira omna sit passus, cogitel qui ea ((uie pra;ies- 

scre noveril ; sei (liviiin Proviiientia sic suiim 

c.vercere allilelain, et c^periri voluil, ut ad uberio- 

rciii grntiam omnia liwc illi accuniiilarel : el cx lam 

igiiobili, at.|iic aileo (lcspcclo, loti ilcniiim rc;losi.-e 

sii;r gloriosiim redderet. Qiiiljiis aiileni iiiitiis a 1 id 

i>crvenerii, oper.T, pteiiiim esl nosse. Uiius cx fra- 

iribus, pielnte qua i!ebuit fialrem complesus, Ira- 

( lare illuni humaiiilcr coepil. ac diligeiiler curare ut 

lilleris crudirelur, iii quilms brevi lanluin profecit, 

iit siiis eliam doclorilms ailmirahilis ficret. Cumque 

liberalibiis ariibus ai^prinie es&el instniclus, iil jam 

etndire alios possei, confluere ad eiim uiuUqiie niul- 

liiiiilo discentiiim coepit, ct (juoliilie magis, crescenlo 

f;inia el popiili fnvore, opibus etiam augeri. Verum, 

ne lcrrciiis illecebris relineretur, divina cavit Pro- 

vidcnlia, cui mentem immisit lonena prorsus con- 

tem iciidi, el iniruni irijecit cadijstium dcsiderium. 

Stiiilia igilur hnmana paiilatira deserens, et divinis 

iiivigilans, 2iih mollibus ac delicatis vestibus ge- 

.'t ire ciliciiim coepit, jejuniis, orationilms ac vigiliis Libct hoc loco vitae formnlam inonasterii illiiis 

niram intendere, et assiduis maceralionibus cogere C sanctissiiiiidescribere,ul quanl;i'se ausieritaii bcatiis 

rnrnem spiritui parere. Cumque juvenilis iiilerdiiî \ir siilijccerii, conslare possit. Einl aiite oiim'» hu- 

cnlor in"!i'.rgerct, et acribus aelatis ejiisce slimulis 

agcretur, inteinpesta nocte iraliis sibi, c leclo sur- 

gebnt, ac ilomo egrediebalur, et se fluvialili aqiice 

iminergebal, doiiec algore nimio membra rigerent, 

et ita 1 Torsus cnni iinxio calore molles illi calores 

cvanescereiit. Egennrum innpiani eleemosynis siib- 

levabat, convivia parabat et suis ipse manibiis illis 

t iiiquam Clirislo ministr.ibat. Sed altior illi jam cura 

iiiseilerat, et cogitatin, ad ineundain rationem, quo- 

niodo liberius el alteniius, amoiis sxciilaribus im- 

liedi.nienlis, Den famiilari posset. Deus auicin ipse, 

(liii menlem illi lalein immiberat, viam quoque 

slnlim monstravit, qua suo satis dcsiilcrio faccret. 

Iii diios enim inonachos cx iis, qui eremiini For.tis 

Aveilani (id enim loco nomen erat) incidit, quibus, 

qiiid animo agiiare ei cuperet aperuit. Quia vero ad 

i-orum abbaiem jam eaiicii viri fama pervenerat, 

lielanler id illi excepere, eisuo sermone mulio magis 

desiderinm iHiiis accendere. Discedeiilibus aiilem il- 

lis, prciinsuin, quod suo abbaii offerrenl, donare cona- 

liisestvasqnoddamargentcum.quodutaccipereiitilli, 

nullis prccibiis addiici polucre. Admiralus ille tan- 

lum eoruin rerum lerrenarnm coiiieniplum, inulto 

inagis paiiperlalem Cliristi amplec:i decrevit; ac 

prorsiis mundanis rcbus, cl oninibus earnm illecebris 

renunliarc : sed priiisquam se ad antediciam crciniim 

conferrc.i, el monasiicam ibi viiam iiiirei, cxpcriii 

A 

voluil, an vil;e illins aspcrilatem, qu.^c quanla essel 

audiernl, perlerre posset. Quamdam igiliir ingres- 

sus CfJlubim , qiiadraginla se diebns iii en excrcuit 

corpiis suiim, omnibiis, quos accepcral, nioilis ina- 

ceraiis ct afHigcns. Igilur niulto magis in seiilcnlia 

coiiririnalus, lenipiis observnvit, qiio possol comino- 

dissime snlutnre consilinin exsejpti ; tiinc de snis 

bonis iiecessaria qiia?ilnm sibi assumeiis, insciisom- 

nibus suis, ad oplalam ercmum clain iler arri|Miit : 

ubi iiiagna cum laelitia et hilarilale receptus, tradi- 

iiis est iiiii ex seiiioribus de niore iusliiuendiis 

qiiem cum adcelbilam perduxisset, exiitiim vcstibiis, 

quas seciim altubTal, iii cilicio illum ad abbalem 

reduxit, qiii continuo jussit eiim cuciilla iiidui. Ln- 

bare iiilcr hicc ejiis animus caipit, pcne f.icli pociii- 

H lens, lauquam nimiuin ad isia festinassct, cuni prius 

debuisset experiri quid in monaslerio posset; sed 

mox resipiscens, accusala velut ignavia quadam sua 

et sancti oblivione propositi, qiio impulsus veneral, 

ut in tali ausleritate, corpus edomiuim spiriiui ac 

suavi jugo Chrisii subjaceiet, lanquam fortis altileia 

spirilalibus armis accincliis piigns se ullroneus ob- 

tiilil : in qiia quanUis exslilcrit, ea qiinc sequuuliir 

osleiulcDl. Siceuim coiitiiuio corpus coepit aflligcre, 

oralionibus, jejiiniis, vigiliis et ali.;ruin vnrietale 

macerationum altcrcre, iniHis excrcilioriim mona- 

sterii uiboribiis parccre, ut diii iu nionaslcrio vcrsali 

ei exerciii mirarentur, ac se ipsos vcbit ignavos ac- 

cusnrcnt. 

jusmoili instilutum : Ul bini per singiila commoranles 

CBbiciila, die noctiique spiiilali ccrtnmine, vclut in 

acie dimicanles, nuniiuam bracliia reniiuerenl;psnl- 

modi.T incessanler , oratioiii ac leclioni , neciiiin 

inedijfi ac obedieniiae armis accincti, ita inslrucii 

adversiisaereas pnieslalcs diniicabanl. Incdioe vero, 

qiiam abslinentiam vocani, moihis hic erai : Quatiior 

in qualibel hebdoinaila diebus pane vescebaiiliir et 

aqua;lertia fcria et quiiitn pauxillum leguminis 

addehant : idque in sua qiiilibet ccllula coqucbaut. 

Diebiisautem, qiiibus decrelum erat jcjuniiim, niilli 

ad libitiim licebal pnneiii siimere, sed solummodo 

quanliim decrola Pnlrum jubcbanl ; niilli viiio per- 

^ inillcbatnr, pnttcrquain in sncrificio aut in a^gri- 

ludine uti; nuilis podibus, tam hieine quam a;slale> 

incedebnni ; caligariim niilliis erai usiis. C;cteris vero 

spiritualibiis exerciliis, verberibus, genuflcxionibiis 

ct prolixis uliiarum iii crucis modum exteiisioiiibiis, 

pront cuique lorvor cral virUisque, vacabanl. Vigi- 

liarum vero mnrem hunc servnbant : Ut sigiio tem- 

pcsliviiis dalo, post qii.Tdam alia, loUini, aiitcqunm 

illucescorel, psallerium pcrcurrercul. Al snnitis vir 

relrus, noii exspcclnlo communi signo , cxteios 

inullo aale prKveniens, quidquid noclis post ordiiia-- 

ria siipererat excubnndo trnnsigebat, el alia mnlta 

iujussiis oliibnt. Ciim aiilem piKter modiim fr^qiienl.irot 

excubias, pcriîciosiim capilis coiilraxit mor 

: .

liO rROLEGOMENA. — S. rETRI DAMIANl VITA U. t.50 

biiin, ;ul:o qiii lem, iil vix liroveiii capere soniniiin A vir giislavit, convcrsiis ad Jiscipuliim : Noii, iiiqiiil. 

possel : qiiare post atlliihita niedicamina, sanilaii 

reslitiUiis, niilior in se ac lcnipcraiitior esse coepit. 

Karo igilnr post psahnoiliain, cellulam eg;c!iieiis, 

I clioiii veliemcnli stnilio vacabal : iii qua taiitum 

lnevi profecit, iit in divina Scripliiia lantum clarc- 

tccrcl, quaiituin in liiimanis liiteris aiile tlariicrat. 

Qiio factiim cst, ut ic.igistri sui jiissu, apuii moiia- 

clios, qiii una comni(ira'iaiitiir, decianialorio more, 

crebro veiba faccret. ciijus rei crescente fama, ve- 

ncrabilis abbas Ponipusianus ad ejiis abbatem nun- 

tios niisii, qui eum rogarent, ul sineret euin ad sc 

Yeiiire, et aliquot secum dies commorari. Permisit 

ille liumaniter, ut cbariias poscebat, tnjus pra^sentia, 

ei moribiis, ac vit£P sanctilate, deiiule diviui vecbi. 

jiissi, ul niihi vinum afforrcs. At ille : Aqnam 

€go 

cx fonte liausi et attnli. Nepabat vir sanclus; at 

diseipulus coiistanter affirmabal. Ut ergo veruiii 

explorarel, alium ad fonlem misit, el observavit , iie 

se alio flcclerct; atliilit, gnslavit ipso : el quasi 

iioii credens sibi, iis qui aderant, giistandam dedii; 

oinnes afrirmarunt viniini esse optimuni , et cum 

ingenti bciitia stupuere. At ipse in sua perstans Ini- 

mililale, difinam erga se liberalitateiu intelligeiis, 

silentiiim omnibus, qui rcin noveranl, indixil, ne 

qiiis, se vivo, cuiqiiam id panderei. 

Sed neqiie minori admiratione dignum esl, qiiod 

sequitur. llabebat B. Petriis ampborain viiii apud 

presbyterum vicinum : vcnit lurba miliium, et 

qiiod e.v illius ore meliis iustar manabat, pabiilo 15 p^rcsbyteio peterc viimm iHslaiiier coepit. Hcspondit 

adco qui.lem allecti, aique demulsi suiit nionaclii illi, 

qiiorum ingciis ibi eral numerus, utj ote centuni, 

ut icgre post bienniuui ad siium redire monastcrium 

illum passi fuerint ; sed jiissu magisiii sui re- 

vocalus, cuni ofcedieiitia! inviolabilis illi cura, et 

Ciiltus esset, leneri ultra non potuit. Sed paulo post 

ad S. Viiiccnlii monasterium ire jiissus esl, quod 

qiiidem celebre inonaslerium qiianlo monachorura 

copia frequentius erat ct opibus illiislre, laiito mo- 

iiasticic austcrilatis ac disciplinaj eral admirabilius : 

ul)i qnoque non segnis iii viiiea Domini cullor ali- 

qiiandiu commoratus est. Ejiis auteni magisler, qui 

tanio discipuli sni profcctii, iiecnon prudentia, et 

.admirabili vitae illiiis inlegritate kclabalur, mandabat, arguensmiliuni iniportuiiitatem ac peliilantiaiii, 

vitilli, ut eremi procuvaiionem posl se susciperel. ^ se humiliter iii sili, qua praiter iuodum urgereUir, 

Recusavit ille qiiantum poiuii, ac reliiciatus esl : 

sed urgente obedieniia, diiitius obsistere non v^-diiit. 

Accepta igitiir loci admiiiislralione, coepit circiim- 

spicere ac diligenler perquirere, ubi ;ilia inoiiacborum 

collegia congregaret, iit miiustrorum Dci nuinerum 

aiigcrci. Quo (|iii(iem stiidio, ac diligenti vesti- 

galioue multa diversis iii locis eremitica monasteria 

exstruxit, in Cameiti, in Perusino, nbi cellulam in- 

veuit, quam inhaliiiasse B. RoniiialJiim ferebant. 

IlBin in Aiimiiiensi agro, necnon in Favenlino, duobus 

viciiiis inler se locis; priori iniiien fuit Gamu- 

niuiu, posieriori vero Acerete. Qiiamvis autem his 

procurandis alque gorendis niaxiine iiilenlus essel, 

suuin lamen, iii quod primum sese addiderat, mona- 

Eteriiim crebro visebal, et proecipiiam illius curam 

geiebat. Cseteros quoque adibat monachos, et sua 

illos proesentia plurimum consolabatur, et ad ser- 

viendum Deoquotidie magis accendehal ; et si quando 

ire non poierat, epislolas aut nuiitios mittebat. Sed 

Iion suoruni tantummoJo, sed et alienorum quoqiie 

moiiaslcriorum, lanquain commiinis omiiium patcr, 

ciiraiii gerebat, studens assidue quibuscunque possct 

modis, Dei honoieni aiigere. 

Non dcbei) silentio prajterire niirum teslaiulne 

saoctitiitis illiiiN exemplum, quo 1 iii coenobio Fa- 

vcn ino, in loco cui Acorole, ul dixiuuis, fuit nomcii, 

r-oiiti;j;i!. Miscrat ex disriiiulis iinum, qiii aquani sibi 

c:v viciiio (oiite hauriiTl ; altulit illo : ul)i saiicliis 

ille se nibil viiii, nisi qiiod modo diximus liabere, 

ncqiie se aiidore quidquam cx co haiirire; al miillo 

Biagis illi cinagitarc ciim iiibil prolicerent, ad bau- 

riendum ipsi fostinanl : at (liim id lentaiit, iiihii 

alfliiere vident, niiranliir : et de miillis ainphor;»- 

locis, an ofHuat experiunliir. Sed fruslra, qiiia iiihil 

eflliiit, exeinpto dcmum vasis operculo, cxploiaiU 

an iiisit vinuin, inveniuiil, sed qiiod non fliiat stii- 

pent : quare tanta sacpius ineassum opera, disces- 

sere. Venit pDstmodum ))eiegriiius quidiun, et ab 

eodem presbylero petebat potnni ; reciisabat illc, re- 

peiens qua; mililibiis dixcral, ct qiiid illis efflagi- 

tantibus acciderat. Sed non idcirco rogare dosiste- 

poscore. Ne longuni faciam; victus presbylcr illiiis 

procibiis quanqiiam tiipide admodnm, tentare ausus 

cst an haurire possel; sed maiium lenlanlis coniiniio 

secnlum cst vinuiii. liibit perpgriiiiis, ct Doo 

ac presbytcro, admiralionis |)h'nus, gralias cgit. 

Die alio cOLMialurus , nnicuin habobat panem, et 

convivam unum : iiec aliud, nisi olera, obsoiiinm' 

igiiur oleribus ipse vesci voliiii; pancui convivae 

ohtulit, hortatus ut paiiperem ccenam acquo ferret 

animo, crastinam habiturus opiparam. Nec falsiis 

fuit vates. Nam die qui scculus est, lanta ciboriiui 

allata est copia, ut in dies suflicere niultos po- 

tuerint. 

Vir quidam nobilis ac dives festis solcmnibus vim 

magnam pisciuni mittere solebat. Aderat iialalis 

Christi celeberrimus dies, nec inveiiire quidquam 

piscium poluerat ; angebatiir animo, nec quiescere 

poleral ; noclc magnus illi piscis allatus est : illius 

enim desidcrio Dous affnit. Siaiiin igiiiir servum e 

suis unum ad sanctum virum cum piscejussit ire. 

Nocturnum crat icmpus, et hcbetatum nuhibiis stel- 

larum iumeu viam mulio dilTiciliorem elTicicbat ; et, 

quod aliis iiicommodis accedebat , superanda enu 

|irsealia nipcs ; ciijiis cum jani transcentlsset par- 

tein, per hibricum gradions iler, ac poliiis icpens, 

iii piofundam docidit vallem, ut membralim diveili 

dobiicrit; attainen sancti viii iiierifis faciuni csl, ut 

ad euin cum pisce incolmnis evaserit.

'"• 

S. PKTIUS DAMI.VNLS S. n. E. CAUDlJiALlS. 152 

Liiiiiii cx ilisciimli.^ siiis 15. Pclnis :ul (iiiciiidain 

sbhaleiii iniscral; piofcclus csl illc, sed iioii inve- 

iiit; rc(iiiisivii diligenier, an inveiiire possei, noii 

|»Uuil; ct jain piiescripluiii sibi teinptis ad icrlituni 

clalielialur ; corrcptionein ineluens, arripuit iler 

iiiteinpesla; iiuctis silcnlio; cunnpie paululuni pro- 

ce.>,siisct, conies et dux itineris euin (leseiuil, ct 

lcneljrx nuclis erant dens;c : el iler ignorabat; tri- 

stisct anceps, giiid agerct ignorabat; ncc iirogio- 

(li, iicc leirocederc, si vellet, viani iioverat. Igiinr 

iMgare Dcuin c(Epit, iie sibi deesset ; cumipie pro- 

gicdicns paiilatim ad biviuin pervenissei , aiubige- 

bal, qnonam iter snuin dirigcret : ingressus deimim 

cx duabus viis alterani, cuin paululuni processissel, 

ca^pit jnnieutuin nolle progredi, nec slimulis cogi ul 

progrederetur, polerat; tali victus pcrtiuacia, illi 

babenas reinisit, et quo vellet ire,pcrmisit. Cnmcpie 

jani illueescerel, ac circumspiceret, viilil se ad loca 

pcrvectnm nota, et mirilice Lctatus est; et Di'0, 

([uas deciiil, gratiasegit: nec dubitavit, se niagistri 

bui ineriiis, quo cupiebat csse pervectuni. 

Aliuni deinde nuntium ad quemdam episcopiini 

inittebai. Is ad riviim perveiiit.in qno brevis quidem 

crat aqiia ; sed circa ulleriorem ripaniallum ineral 

C(Enuiii, et adeo tenax, ut nuUo conatu inde possel 

cquus pedes cducere. Cum nulla evadendi alia ratio 

niDuslrarctur, precalus cst Deum, nt ineritis ejus, 

a quo inittebaiur, sibi auxilio csset, ul cccptum 

iter proscqui posset. \ix liiieni piecibns fccerat, 

qiiando cquus saltu in siccuni exsiluit. 

iiifecerat, ut vix qui re|irelieiideret ullus exstaret, 

Yerunhcum jain lanti viri fama, el prodigioriiin C pliirimura laboravit atqiie piofccil. Ob eas pcstes a 

magnitiido diffundcretur, et sauctiiaiis illius opiiiio pontilice maxiino etiam Mediolaniim missiis, ubi 

quolidie niagis cresceret, Steplianus noniis poiuifes. 

inaximus ad se illum voeavit, ratusque, quod erai, 

lalem virum in Ecclesia Dei vaUle necessarium, el 

luagnum lumcn fuiuiuin, aliis muUis episcopis idcm 

scnticiilibus, et boriautibus, eum episcopum focit, 

reluctantem ac prorsus renuentem. Videbat enim 

se solitarioe quietis, in qua modo diviuae contein- 

plalioni, inodo sacr;e lectioni et aliis spiritualibus 

exerciiiis jugiter vacabat , snaviiate privari, et ile- 

rnni ad civilem siivpitum vocari. Sed cuin nec cae- 

icrorum pnesuluni adhorlaiiones, nec excommunica- 

lionis raince quiilquain prolicercnt, demuin pontifex, 

qui nullo pacto inveutum tbesaurum dimittendum 

pulabat, obedienliae iiuperio i» suam illuni seiiten 

liani iraxil : et arrepla illius manu, aniinlo, et vir- 

ga, qua; dignitatis esseiit episcopalis veluti |)igiiora, 

insignivit, etOitiensi Ecclesiic piaefecit. Ila quideni, 

ut ipsepostea dicere solebat, adimpletum cst quod 

aiile tricnniuin in somiiis viderat. Putabr.t eiiim 

claiissimam sibi spoiisam locari, quam ncc diiniltc- 

le sibi copubilam, iiec libeiiter posset aspicere. Uu- 

niililer igitur gravi nimiuin, ut pntabat, jiigo colla 

siibjccit : el quanquam jacluram se consuctie con- 

lemplationis inaguam facere arbitrabalsir, attaiuen 

pra;leritoruin dispcndia lucris corem , qu;e sccuta 

fiaiit, coinpensabat. 

(Ja:pii cigo suinma vigilantia iii comuiissuin sibi 

A grogem curam inteudero, crebris adborlationibns 

et declamaliouum frequeiilia in viani dirigere salii- 

lis, el iii ea coniiuere : ei miro cupiens desidcrio 

omucs Deo lucrifacere, iiullnm baliebat personarum 

discrimen, et cunclis amabilis. Sed vicissim mira 

iii ciim populi revcroniia, mirus amor, et observan- 

ti;i. Auilieb.ilur auteni t:inta cuni atientioiie ac vo- 

Uiplale, nccuon admiralione, nt nnus videri posset 

ca;lo dcmissus apostoliis. Quod mirari ininime opor- 

lcl. Taiita erat enim viri spectala omnibns viiue 

sanctitas, el inorum iutegrilas, et in dictis faetisqne 

omnibus gravitas, ui maximum pondus inesset vsr 

bis, ei omiii nielle dulcior ex illius ore nianarct 

oralio. Uoc ctiain luculeiiti, qui exstanl, semiouGs 

leslantur. Quare saluberiim,

i:i3 raOLEGOMENA. — S. TET lll DAMIAM YITA R. l.'ii 

siain soliis ille riiiul;'.vil, el siipei- pclritra insccnlis A 

fidei exsiruxil, qui be:;to clavigero terreiii siinul et 

cojlestis regiii jura commisit. lllius ergo privilegio 

Ilomaiius poulifex. fungitur, illiiis auctorilalc fulci- 

tur. Quare (luisquia ille esl, qui audet principis 

Ecclesiue jus labefactare, liaiid duliiuni est iiijusie 

illum agere, ac sibi niale consulere. INain qiii Ro- 

manoe ipsius privileglum ab ipso sumnioEcclesiarum 

oinnium capitc concessuin, infriiigere conaUir ; is 

pioculdubio in ha;rcsim labiiur ; iidem quippe vic- 

lat. Qui ergo adversus illam iiisurgit, qua! mater 

est fiilei, eliam in illuni contumax deprchcndilur, 

qui cani cunctis Ecclesiis pra;esse ac imperare vo- 

liiit. EOicax fuii tanti viri oratio, et in corda homipriis parcens sumptibus, el sacros commonefacicbal 

iiuiii peiietravit : et majori se potestali, siiblala minisiros, dicens : Sciiole, fratres charissimi, om- 

conientione, submisere. Sed cum diligens fieret B nia isla Ecclesia; bona sacra esse, ac peccatorum 

sacrorum miiiistrorum inquisitio , vix quisquam 

repertus est qui ad sacros ordines sine pretio pro- 

niotus esset. Magnis ob hoc sanctus vir curis ange- 

b itur : videbal eniin tam latain dioecesim ciim tarn 

jiobili, el ainpla urbe, totque ecclesiîs profanari, ut 

sic quidein rcligionem everli Christianam puiaret. 

Sed erat valde litigiosuiii indulgere paucis, cum 

fere omnium esset culpa conimimis ; nec ffiiiiuni 

videbatur diversam in eos profcrre seiiteiitiam, nim 

essut una omnium causa. In lania iijitur dillicul- 

late positus, quia non poterat siiie iiigcnti pcriciilo 

ilJius mala Ecclesia;, salva caiioiuira auc(oni;!te, 

corrigere , studuit saltein perversii; consueiudini 

(iiicin iinponere, ac providere, ut deiiiceps giatuiia 

esset ad sacros ordines promotio. Esigit igiiur iam ^ 

ah archiepiscopo Mediolanensi, quain a caiteris, qui 

aliquo apud illum fungerentur oflicio, inviolabilem 

sponsionem , ut deinceps omnis illa sinioniaca labes, 

necnon INicoIailaruni ha^resis prorsus abo!ereuir. 

lia recoiiciliatis atqueconipositis aiiiniis, decretiiifi, 

ui mox omnibus passim restituereiur minisziandi 

oliiciuni ; sed iis duntaxat, qui lilleris, et luoiuin 

giavitalc, ac honestate digni videreiilur; ciclcris 

auiein suHiccret, quod Ecclcsia; sancta; pcr diviiiaia 

gratiam esiciit inserti, a qua fucranl diviiia; scu- 

tcniise falce i)i\'ecisi..lUi eliam ipsi, quibus niiiii- 

slrandi facuttas resliluta est, non ex niale |);:rla 

vcieri proiDoiioiie, sed ex teaia principis aposto- 

oriini aiictorilale, qua in B. Apollinarcin usus re- 

~ 

.eiitc cst, diccns : Accipe Spiwtum saiiclum, siinul 

t poiiiilicauiii) ; ad ministerium reccpii-fucie. Ihec 

Meiiler attiîmus, ut ex iis caetcra illius gesla, qua- 

.a cxstiteriiit, unusquisque facerc coiijecluram pos- 

;it; nam persequi oninia, neniiiiem possc aibitror, 

.'.i\ quidein in sancla Ecclesia nunquam desistebat, 

îiidquid pravum , quidquid insolens emergeret 

.'orsiis tollere, ac exstirpare; qiiidqiiid auieni pium 

V roligiosum siiiiiiadvertebat, ad Clirisli gloriam 

.'..tituere. In quibus quidem oniiiibus diviniis illi 

f.ivor, ct exuberans aderal gralia ; cum ipsius cen- 

Mna. quid adiiiillendum , quidve agcndum , aut 

.111 agciidum forct , canonicis sanclioiiibiis con- 

;. aict. 

, 

Non facile verbis coiiscqui quispiam posset, quan- 

to, et quantis Deo gialis operibus vir sanctus efTul- 

serit, aut paupcrum lavando pedes, aut iiudos ve- 

sliendo, aut visilando a;grolos, ct afHictos conso- 

lando. Frcquentes erant ad ejus liinina egeni ; quo- 

ruin alios reficiebat cibo , alios distiSbiita stipe 

diniiucbat lietos, nullus iiiunere vacuus ab illius ja- 

nua reccdebat. Constans illi mos erat, ut duodeciin 

pauperum pedes lavaret. Si qui cranl, ipii in gra- 

batis j;icerciit, particularem eoriim curain gcrcbat : 

ununi enim quenipiain iis dcputabat, qui aiiesset ac 

necessaria su.bminislrarct. lla boiia EccIesiK, qua; 

bona sunt pauperum, in usus pios dispensabat, pro- 

pretia ; quare sumniopere cavcndiim est, ne qiiid 

borum, aut avarilise iiistinctu, iiuavis negligentix 

incuria, Christi pauperibus subtrahalur, qiiibus 

debetur qiiidquid nobis residuum est. Ciim igitur 

nobis suppetant, quibus juvari egeni el foveri pos- 

sint, diligenler exquirite, si qui siiit, qui vicinis 

locis cegrolent, quive fame, aut alia quavis inopia 

laborcnt, quibus si necessaria miiiistrabilis, the- 

sauros vobis in ccelo parabilis. Sanctis hujusmodi 

monitis pius pater suos ad pietalis opera inipel- 

lebat , et quoiidic magis adhortando accendebat. 

Memor auiem anteacta; in eiemo vila;, miro semper 

tenebalur soliludinis illius desiderio : in qua, 

quia non poterat amplius esse, saltem, quod daba- 

lur, austerilalem, (piibuscunque polerat modis, re- 

pra^sentabat. Nam quotidiaiio se, prx'ter dies festos, 

jejunio macerabat, idqiie jejunium nimis erat durum 

ac rigidum : siquideni aspero vescebatur pane, 

et exteriiain bibebat aquam, quamvis seiiio jani con- 

fectiis. Insupcr ferreis supcr nudo catcnis, niultis 

niaceraluiii modis constringebat corpus, et frequen- 

ter modo palmarum vcrberibus, modo loris aillige- 

bat : et cuin lot duris confccta niodis senilia fati- 

gaiet membra, iion cubaliat in pluinis, aut stramen- 

tis, scd super nuda cratc somnum, qui erat illi 

parcissiiiius, capiebat. Quid illius psalleiidi, orandi, 

legcndi, ac dictandi adniirabile sludiura referam ? 

Nec illud praetereundujn, quod ex eadeui pclvi, in 

qua paupcrum pedes lavabal, cibum ipse sumebat. 

Quoties superioribus leniporibus ad synodum mo- 

iiachorum, qiiod appellant cceiiobita; capitulum, accedcbat, 

se sede sua solcbat surgeie, ei in medium 

progredi, ibique sua humiliter crimina confiteri, et 

muliara pro iis poscere, et sanciis allocutioiiibus 

suis niodo hunc, niodo illum, niodo comniunitcr 

onines instruere. Ad jnniores auiem conversus aicbat 

: Soirc, dilectissimi filii, debetis, unumquemque 

vestruni, tam strenue, laitinue ardenler oportcre 

hiijus militiae tyrociiiia incboare, et taiito, qiioad 

corporeoe suppetuni vi.-es, labore se excrccre, quo 

tota series secuturse vitiE ad fortiter agcndum v;i- 

leat iiiformari. Provectiores vero ad conllicium \i- 

lioniiii, ad cogitationuiii discrciioncm, coiupuiiciio-

155 S. TETRL^S PAMSAiSUS S. R. E. CARDINALIS. 156 

nis, el conleniplalioiiis, nec non ad purilatem nicnlis A mellili. Inler fratres auiem nndique iliscumbcntes, 

lolis viribus conscrvandam, gravi et facundo ser- 

nioneinflammabat, addeb?.tque debere quemlibet in 

spiriiali certaiujne suas vires agnosccrc : ijnominjo- 

sum quippe monacho esse spiritalis miliiia; profcs- 

sionem babere, et per i^naviam experiendi quiova- 

leat, ignorare. Certe ipse in rnagnis cerlaniinibus 

experiri se voluit. Nam fidelissijui tesies asscrebant, 

illum per lotos quadraginta dies nullo coclo cibo, 

scd tanlummodo pomis, ei crndis oleribus vesci, 

absque ullo potu, soliluin : quodque magis inivere, 

liiliilem dicbus nullo prorsus usum cibo, parca so- 

Inmmodo leguminis iiifusione contcntum. Qi.'od si 

(|uando in austeritate vila", quam jugiler servabat, 

vribus se defici senticbat, non dandum vitio puta- 

erat vir prKclarus, et insigni deeore conspicuus; 

qui requisilus unde tales advenissent panes, quoruni 

scilicel similes eatenus non vidissent : Hi suni panes, 

inqu.ii, quibus filii Israel inauna percipienlese loelo, 

alili sUnt in deserlo (Exod. xix). Hic quo(|ue vir 

tiilit nicnsani abbatis, qua^. occidenlem versusfiierat 

conslitul;;, et ad orientalem posiiil rcfeclorii plagam 

: ubi vidclicet iniago crncifixi Domini fuerat in 

pariele perpicluram expressa. Pcrpende ergo my- 

sterium, el niyslicm revelationis inlcllige sacramcn- 

tiim. Quid est enim, qiiod laiides cnicis cborus ille 

psallentium melodis vocibus cor.erepabat, nisi quia 

fnturum erat, ut dura in lionorcm crucis solemne 

jejuiiinm iiislituerent, quasi dulces ei lauduin mo- 

liai, ex tanlo rigore aliquid remiiteie, qno validior " dulos persoiiarcnt ? Hymnum quippe in beata; crucis 

posset ad prislinum certamen reverti : et virtuii 

ascribendiim aiebat si quis fcssa nimio labore bra- 

tbia idcirco paululum remittat, ut poslmodum ro- 

bustior ad fortiter agendum consiirgat. Eral pra;- 

icrca nios illi, quolies diurno ae nocturno intererat 

olBcio, stare et nulli podio adhserere. At in utriusque 

QuadragesiniK initio totum triduum abstinebat a 

cibo, ad quod licet ipse neminein Iiortatus fueril 

nnquam, attamcn quidam ad spiritalem proventnra 

uberiorein imitandum pularunt. Quare nonnulla 

etiam nionaslcria liujusmodi volunlaria; observa- 

tionis normam, tanti viri cxemplo, amplexa sunt : 

pcr qnod qnidem integrum triduum iiitra monasterii 

septa ab oinnibus sileniiiim coiistantissime serva- 

balur : nec qnisquam, nisi ineviiabilis necessitas 

iucideiet, prius sibi calceamenla induebat, quam 

tolnin psalteriuin complevisset. Seoparnm quoqiie 

cum in loco, qiiod eapilulum vocaiil, susciperent, 

(|uam coenobit;e disciplinam vocant, cuncti jejunium 

panis et aquoe servabant. Scd et sextam omni tcm- 

pore feriam, pr;eler pascbales, cl alios solcmnes 

dies eadeni, tam disciplina, quam jcjunio, ob san- 

ctsp crucis reverentiam, veneiandam exbibuii. na;c 

aulein lanto quidem religiosorum Iiominuin appro- 

baia siint consensu, nt illud eiiam illustre Monlis 

Casini monasterium ea omnia sibi servanda staiue- 

rit, et inler sua regiilaria prajcepla conscribi vo- 

Iiierit. Libet boe loco visionem referre, qua miri- 

lionorem decanlat, qiii ea videlicct die, qna Chri- 

stus iii eruce suspensus esl, jcjuninm cclebrat. Et 

qiiid esl, quod inellili videbantur panes in mensa, 

nisi ut duleia nimirum spirilus alimenta coinede- 

reni, dum per amaritudinem crucisdulces Deo laudum 

mclodos resonarent ? Tanlo quippe dnlcior gu- 

stus e.xoritur in palato cordis, quanto major amari- 

ludo districlionis pcrturbat lasciviam carnis. Qiiid 

est etiam abbalis mensain siib Cbristi Rcdemptoris 

pedibus ponero, nisi per jcjunium sexliB feria;, quse 

dies crucis est, toiuin refectoriura salutifcrGC crucis 

signaculo dedicare ? Et quid est sub crucifixi Do- 

mini pedibus residere, nisi post ejus vestigia ten- 

derc, et per eum, quo nos prajccssit, tramiter.' ani- 

bulare ? i 

H«c fnit vita viri sanetissimi, Iikc gesta memo- 

ralu, et omni admirationc dignissima ; his gradibns 

aditum sibi ad immorlalilalem noniinis, et ad ;ictcrnam 

felicitatcm iiatefeeit : cujus cum malnruin 

tenipus advenissct , Deus omnipotens consiituiam 

servo mercedem persolulnrus, fecit iil vicarins siiiis 

Alexander poiitifcx maximus jiiberet illi ulRavenii;iin 

proficiscerelur. Mittcndi vcio eausa Iia;e fnit : dicm 

suura ejusce urbis archiepiscopus obierat, qni dnm 

viveret , adversus Romaiium ponliliccm conina 

erexerat ; idco Romana! synodi seiilentia fucrat 

damnatus : adeo tamen insolcntem gerebat animiim, 

ut non idcirco episcopalia intermitlcret inunia, sed 

ficc in observatione scxtae feria; raos confirmalus ctim qiiodam Romana; sedis conlcmplu cxerceret, 

est 

; 

ct quia illam ipsemet descripsil, ejus vcrba babueralqne obseqneniein sibi popiilum. Piiis autem 

subncctam : i In scgiotanlium cella scnex qiiidain 

paler crat, Lco nomine, qui jcjuniis, psalmis, ora- 

lionibus insisiebat atlenlius : etlicet corporcis cssct 

viribns cffclus, juvenili tainen fervidi spirilns erat 

vigore robustus. llic proxima nocle, qua statueiula 

crat bocc ccnsiira jejiiiiii, vidit pcr somnium, magnum 

in Ecclesia cliorum consislcntinm fralrnm, 

qni neiiipe pneelaris camlidis vestilius luculcnier 

induli, dnlcisona saiis ac inelliflua inclodii coiicciitus 

suavitaie caniabanl, illud scilieet Allcluia, qiiod di- 

cilnr, Dulce lignum, dulccs clavos, etc. Videbaiit 

eiiain, quod per omncs refcLlorii niensas p.mes eraiit 

appositi, cl .•;pecie nitidi, et ncclarci gusius sapore 

pontifex iniserlus tant;c aiiimarnm jacliirse, virum 

sanctissimum, ciijus auclorilas cl faina pcr tolam 

llaliam eclebcrrima eral , eo jussit proficisci, ut 

scili aposlolica; vcbellem popnlum reconciliarel, et 

ab excommuiiicaiionis .tbsalveret sentcnlia. SNulIuiii 

eiiiiii magis idoneiim, aiit cDicaciorcm illo fiilurum 

piitavit summns pater. Quam l^^giilioncm illc, iit erat 

saliills animariim ardciilissimus zelalor, tametsi 

jam sciiio eonfecliis, libenter siiscepil, in (|ua divina 

illi gratia non dcfuit : siiiiiiileni civilatcm invcnit 

ailventii suo mirifice laHalam, ct sui vcniam coin- 

missi rogantcm. Qua quidem benignc concissa 

tantus fiiit populi plausiis ct exsuliatio, ([uaiitain 

,

!fi7 PROLEGOMENA. — S. PETRl DAMIAM VITA III. 158 

iion r.icilc cnnseqiii verliis qiiispiam qiieat. Pemcia 

legaiione, Romum rediliat; cunique Faventiam ad 

!!;l;.'!ii siiii gratissimani pervenisset, el ad monasle- 

I iiin Dei (jenitricis, qnod tiinc extra imiros iirliis 

erat, divortissel, in aegritudinein, qiise illi vitse fiiil 

(Inis, incidit : qua quotidie magis ingravescente, 

ocl.ivi diei iiocle, quain celebris catliedras beali 

jiii:icipis apostolorum sequeliatur dies, intempestie 

lioctis sileniio , circunistantes letlum monaclios 

nigavit, ut nacturniini sanctae calliedroe oflicinm 

fNsequerentnr : quo finilo parvoe nior» spatio, feli- 

cein Dco spiritiim reddidit; ut qiia die in pastorali 

calliedra U. Pclrum Ecclesia locaveral , eadeni 

Petri discipuliim iii ccelesti sede locaret. Pirblicato 

felici obitu, egressa est ad venerabile corpus fere 

loia civitas, ut confluentis niultitiidinis sacra sedes, 

iii qiia jacebat, capax non esset : el more undannn, 

A modo propiiis accedebat , modo repellebatur longius 

: iibi felic«in se ])utabat, qiii posset illius 

nianiis, vel pedes, vel linleamina osculari. Et quia 

de vicinis vencrant locis, qiioe diu ipse olim inbabi- 

laveral, monarbi adbibiti snnt a populo custodes, 

ne sacrum ab iis cadaver aiiferretur; quod demiini 

in sepulcro mariiioreo locarunt, iibi usqne in bodiernum 

dieni multis prodigiis sanctum antistilem suiim 

Dcus illusirem, ac venerabilem popiilis facit. Ciijus 

speclala magnis documenlis iiiira sanclilate, alqne 

faciMidia, qiianlum sidiis in Ecclcsia Dei e.xstiterit, 

qui ea , quoe de illo coinpendiose descripsimus , 

quiqiie luciilentos ac saliiberrimos illius sermones 

legerint, testari, ni fallor, abunde poterunt. Bealns 

aulem Pelriis circa annum Cbristi millesiinum et 

B oclogesiniuin diein suum obiit, magnus Faventinae 

urbis protector et cuslos. 

BEATI PETRI DAMIANI 

VITA ALIA. 

Ex Augualino Fortunio, monacho congregationis Camaldulensis, ordinis S. P. Benedicti, libro 

quinto Hisloriarum Camanluicnsium, et parCis posterioris, a capite G usque ad W*. 

Pclrus Damiarius Ravcnna} ottus esi, honettis G duit vestimeiuis, et ad scholam misit in gramnia- 

)r'rfiuiliiis, sed parvis opibus ac fai.iiitJiiibus prfe- 

(iitis; quem cuin niaier postrenmin geiinisset, acci- 

(lil quadam die, ut grandiusculus filius pr;i' piuper- 

late quereretur , et exclainaret : Etce jani lot 

siiiiuis, quot doinus nos rainiine capere potcst. Qiii- 

\m. verbis mater se infclicissimani acciisans, qiiod 

iiiinium ferlilis esset, e.\ ea bora lac infaiilulo Pelro 

iicgirc ca'pit : nuUisque ejus ploratibus ac ejula- 

tibiis coininola, illum frigoris algore ac fame perire 

iiil ciirat, Id audiens qujedam vicina pellex, illo ac- 

ciirril, et matris crudelitatem acriter arguens, effe- 

raliiio animum posl niiillam adhortatioiicin tandem 

leiiiit, seque illi sociim multa jiingeiis charilate, 

caliilis aquis, pannis, aliisqne opportunis remediis 

ailiiibitis, seininecem inraiUem, qiii vix palpitabat, 

neiiiim vocis sflnumemitterel, levocandi ad vitainex- 

siilit aiictrix. Exinde piier ablaclatus utioqueorbatur 

pireuie, curajqne commissiis fratris majoris natu : 

(pii ubi iixorem dusit, Pelruin siiperfluuiii fralrem 

acii servitute proniere ac verberibus afficcrc nun- 

qii;uii (lesiit, donec illiim porcorum qiioque ciisto- 

deni fi^cit. In eo vili magisterio positus Peirus, re- 

pcrto quadam die nunimo argenteo, secum gralu- 

laliundiis cogitabaC quid ex eo emeret; tandem vero 

piissimoe meiitis intra se dixit : Expeilit lioc sacer- 

(loli traderc, qiii rem sacram pro anima patris mei 

facial. Erat ei alius fraer Damianus nojiiine, qui 

aliquot annos a patria abfuerat. Is rediens, et Pctri 

fralris niiseralus serumnas, palrio tacliis amore, 

exemit inox illum de iniserabili scrvitiile, novis iii- 

ticis stiiiiiis erudieiidum : quem cuin oplimo pracdi- 

tum ingenio cognovissel, et ad amplexandas alias 

disciplinJs idoneuni, Faventiam primum , deinde 

Parmam inisit, ac fovit. ul doctis viris operam dare 

comniodissime posset. Ubi cum brevi Petrus miiltum 

profecisset, nonien Dainiani ab ejus noniine sic 

usurpavit, ul se Petruin Damiani seniper subscribe- 

ret. Tantaque fuil in apprebendendis bonarnm ar- 

tium disciplinis ejus eruditio, tantiim nomiiiis, ac 

famoe studiosi juvenis, ac diserti sibi coinparavii; 

ut rhctoricoe et eloquentiai volumina in magna au- 

ditorum frequenlia , explicare a condiscipulis el 

magnisvifis sit coactus. 

Cum vero crescerct in dies favoribus gratiaque, 

D diviliis quoque et aiictoritate, repente divino spi- 

ritu afllatns, seipsum increpat, dicens : Niinquid 

ego his caducis et interituris pcrpetuo inha;rcre 

debeo? An iion potius his rejeclis, coelestia con- 

secior, duin octas vigct, dum prospera mulcenl? Ex 

quo die quamvis exierioris cultus specie tegere ni- 

tereliir, qiiod aniino conceperat, pedetenlim lainen 

a mundanis studiis ad sacram revocare stiiduit phi- 

losopbiani, lotoque mentis alToctu coelestibiis aspi- 

rans bonis, subtiis cilicium indiiit, jejuniis, vigiliis- 

que et orationibus sodiilus incumbit. Dum vero car- 

nis stimulis pro juveiitutis cursu se agitari acriler 

seiilit, vel mediis noctibus surgit, fliivialibus se iin- 

mergilaqiiis : deinde regiessiis, non lectmn repclit, 

sod tenipla circuiniens, psaUerium anle matiitinam 

iioiain coiiiplore sludet.

139 S. PETKUS DAMIANUS S. R. E. C.\RI>IN.\LIS. ICO 

Miiniricus Uem erg.i paiiperes Cliristi faclus, illos A quaiuor dics in licbilomada in pane ci aqiia Ira- 

fiequenler ail prandiuni vocal. Unde cuni quadain 

die cum sodali pranderel, nec aliud habcret quani 

paiiein unicuin ex siinilagine tritici, socioque secuii- 

darius panis famulorum fiiisset apposilus ; Pelriis 

nio.x secum loqiii coepit : Cliristus ad mensain 

meam milii inferior est? Et quod injuriam socio fe- 

cisset aniinadvcrtens, spinam piscis iii gulture sibi 

inbssisse persensit, qua straiigularelur : quod pro- 

pter dissimilem ipsum panein socio assignatuin, sibi 

accidisse judicans, illico paneni cuin socio coniniu- 

lavit, primoqiie ejiis bolo se coiivaluisse cognovii, 

laitissimusqne miraculum cunctis aperuit. 

Sic ergo in bivio Pythagora; positus, dextrum cal- 

leni arripiendum statuens; dum de abrenuutiando 

diicere : lertia et qiiinta feria parum lcgnminis 

singuli addere, panisquc non qiiaiilnin quisque vellet, 

sed cer'a mensura.diebus jejunii prasberi : vinuin in 

sacrificio miss;c lanliim, atque scgiotantibus nolnin, 

nulli pr.^cterea : nudipedalia in omni tempore gesla- 

re, rejectis caligis. In quo genere vitue Pelrus se 

siudiosissime e.xercens, illiid addebat, nam cuin antc 

malHtiiiam syiiaxim singnli de more psalteriiim re- 

cilarent, sigiio leinperiiis personanle, ille signi tem- 

pus nimiiim' pr;Bveiiieiis, propter niuiias vigilias in 

euin incidit morhiim , ut heneficinm sonini Iseso cere- 

bro, amiseril; sed adliibitis medicamentis, Dei gra- 

tia, coiivaliiil. Cumqiie a docendo et scrihenilo vix 

ullara qiiielem accipere posset , lanta divinariim 

sicculo secum cogital, et quomodo extra palrios B Scripturarnm scieniia clarus haberi coepii, quaiita 

fines id praisiet, accidit ut duo fratres cx solitn- priiis huniaiiarum polluissel. 

dine Fontis Avellani coelitus inspirali, ad illuiii forte 

venerint, quos cum interrogasset inter loqueudum 

de aliquorum conversione, simul utruin ipse quo- 

que iii monasterium ah ahhate reciperetur, el ipsi 

onmiiio recepturum respoiidissent ; tunc voluit illis 

dare scyplium argenteuin, quem ad abbatem de- 

ferreni. Quod cum illi facere recusavisseni, quod 

nec abbas in argcnto biberet, nec nionachos las est 

auruin vel argentum secuin habere, qui paupertatis 

votum professi sunt; laudavjt Petrus eorum respon- 

siim, el conceptain de loci sanclitate opinionem nia- 

gis ac magis roboravit. 

Ne autem rem lantam aggredi sine fundamento 

Edidit aulein primis fere tcmporihus vilam S. P. 

Uomualdi, circilor aniinm Doiiiini millesiuiiim qiia- 

dragesimum, sicut ex ore proprio discipulorum iHiiis 

accepit, qui in eremo vicina Silri;e hahiiabant : sic- 

ut eliain de lo*npore, in Clironicis majoribus, Ve- 

neliis in domo Francisci Jnstiiiiani, lcgimus. Qiia 

fania impulsus Wido Stiamhialus ahhas coennbii 

Pomposiani, legatos ad abhalem Avellaniim niitlit, 

multisipie prccibiis Petruin dari suoe juvcntnli dottorcm 

exorat. Uhi cum bieniiium exegissel, mullo monachorum 

profectu, defuucto suo abhaie, est revo- 

catus ad suara dilectani solitudiuem, illique ahbas 

suhrogalus. 

viderelur, ut prudentem ac sapientera viruni decei, C ign„r insignibus susceptis, et administratione, 

periculum ante orania facere voluit, utruin raonasti- 

r.£ viia; laborem esset lalurus, profectusque ad coe- 

iiohium S. Mari« ad liltus maris Adriani, ut edicit 

Dantes (Parad., caiit. 21), exercuil se ibi qiiadragin- 

ta diehus ad eremilici rigoris sirailitudiiiera, roho- 

ralusque multuin, suhinde clain p;veiitihus et notis, 

ad ereinum Avellanam commigravit. Ihi ergo gra- 

lanter siisceptus, et monachus huiiiilis et ahjecius 

factus, magislruni, tironum more, discretum habuit, 

qiii ejus virtuli multum semper tribuit. 

Jussus auiem quadam die secum equitare, et pulchriorem 

vesiein accipere, rogavit illiira Perus 

siippliciter, iie id pr;icciperei, quod iion decerei; sed 

coeiioliium in oiniicra inprimis sanclilaiis meliorem 

foruiain eniendare studuit. Sed numero discipulorum 

cresceute, coactus est alia loca suhiiide inqiii- 

rere, ubi illos constituerel. Igitiir exsurgens, com- 

perto idoneo ii;piiinis loco, iii Camerinensi dioecesi, 

juxta vicinaui snain rupem et coenohium ibi eon- 

slruxil, et disripuln.îni posuit collegium suhpriore; 

deinde in Poriisinuin profecius, aliud ad montem 

Regiuin, ad cellam qiiara S. P. Romiialdus habi- 

lasse diccbalur : deinde aliud in Favenlino, in loco 

qui dicilur G;inuiniuin, uunc Gavina. Deiudc aliud 

illi vif',iiiiim qiiod Arcere nuncupatur :dcinde Marcianum 

in Ariinincusi. Qiiae dum construcret luca, nio- 

dcniquecoactus,oblatavestinieniaquidcminduit;sed ^. nachosque iihiqne ad sanctitatem ad veramque Dei 

pra;pudoreiieminemintotoitiiiereaspiccreaususest. servitiilem prohe inslilutos ordinare studeret; nun- 

Videbaiur eniin sibi, quod ah oinnibus digilo mon quain taiiien dilecti coeiiohii .\vellani familiam, et 

siraretur spoiisi noiniiie, non inonaclii. 

locum oblivisci potiiit. Qiiippe illos sa>pe revisere 

In rcditu vero cuin 'ad coenobium S. Vincenlii festinabat, et coelestis sermonis pahulo, aut pr.iesen- 

perventura fuisset, idoneo excogitato colore ibi retia, aiil litleris, singulari patrio et charitalis affectn 

morandi, magislro accedente et permittenle, fcsti- reficiebal. Quare Deo in dies pleiius factns, miraciilis 

inito pannosiura, vilioraque vestimenta petiit slamiiie 

concolora ; eaque mox iiiduit, omnibus mo- 

nacliis exenqdum relimiuens, utquisque iiiagis niori- 

biis qiiam vestihus ornari studeat. 

Loci sacri inslitutio tuiic tcmporis talis crat : Bini 

fratres divisis in ceiliilis commanere, psalniodiae, 

orationis, lectionis, abstinentia; ohedieniioeque ar- 

niis atciiicli, advcrsus acrcas poteslates dimicarc : 

quoqiie clarior cssecoepit. 

Quadain die dum apud Ganuiiiiura iu cella consi- 

sleret, ac sitiens aquam sihi ex fonte aflcrri impe- 

rassel, fecit quidem minisler iinperala festinus : 

sed 

magistro gustanie, quod vinura attulis ei comper- 

tumest; qui ah illo increpalus, cum se aquam hau- 

sisseairirraaret,rcmissiis estaliusad fontcm ; qniciim 

vinum itidcin iuqiortasscl, quod onincs iiioiioclii

lUl PUOLEeO.MENA. — S. PETRl D.\M1ANI VITA 111. 102 

giislaveniiil, cogiiilo niii-aciilo, iiiipeiavit cunclis vir A Novissimo ilem tciiiporc, iii rcroniialioiic nioiia- 

saiictiis, ut rem silcntio legereiit, qiioJ iisque ad sterii S. ISeiiedicti, detegcns Dcsidcrius abbas, qiioil 

ejiis obitum factum est. 

Alioquoquetcmporeliabebatvrr.=ânclnsdolium viiii 

plenuiii apud qnamdam suain capellam. Accidil aiileni, 

militum turba illinc Iransitum facieiitc, iit (|uidaui 

sacerdoti vim inliileriiit, ut ex ipso dolio poluin illis 

propinaret, qui cum astriicret sc i olle viinini viri 

heati contingerc, illi dolium invadcntes, oinnia cjus 

foramina aperuere, virgasque intromittenles, viiiuiii 

nunquam haiirire poluerunt. Quamobrem quodam 

interiori tremore pcrculsi, illico de loco ccssere. 

Paulo posl vero, transeunte exinde peregrino, qui 

instanter bibere postulabal, propter amorcni Dei, 

sacerdos doliuni revisens, clausa furamina vidct, et 

aliqui opcrarii dicinoniaci ibiadesscnt, logaiisqiicls. 

Pclruiii, ut iUos curare dignarctur, se iiidignum ic- 

spondit Petrus, qiii in messcm S. P. Benedicti nui- 

niis iiiittcret; veruhilameii ibi diutius moram Ira- 

lieiis, obiiiRiit ut Deus illos, propter ipsius nierila, 

liberaverit. 

Per eos dics sanclitaiis Pelri fama passim laleque 

personante, Slephanus pontifex maximus virum bo- 

nuni sacerdotio dignum judicans cum sacralissiino 

purpnratoruni ordine, illum ad episcopalcm catiiedram 

suscipicndum invilavit : quod ciim rcnuerel, 

arbitraius poniifex illius virtutein Ecclesix corrigendK 

esse apprime neccssariain, id illi snb anatliema- 

vinuin liausit, miraculumque notans, peregrinmn B tis maledicio imperat, Romamque accitum el dex- 

esurientem, Deo gratias agens, refecit 

Alio tcmpore vir nobilis munera piscium ad B. 

Petrnm mitiere ali(piand(' solitus, miserat ad illum 

servum suum in vigilia natalis Domini : q >i viain 

ingressus obscura nocle, et nivibus altis cadeniibus, 

hpso pede in prseceps, in quodam extremo via; 

loco casu ruit : qui, cum discerpi facile potue- 

rit, meritis viri sancti evasit incoliimis, rcsumploque 

cervicibus onere, cum aJ illuin perveuissct, et ei 

gratias agerct, respondit ille : Noli, fili mi,noli lioc 

peccatori liomini depulare, quod Deus dignatus est 

sua iniêratione libi largiri ; ei cx collat:e saluiis 

niuiiere gratias age, qui nusquam sibi famnlantibns 

deest. 

Alio lempore direxit discipulum ad unum de ab- G 

balibus, qui cum illum in inonasterio non reperisset, 

el propter cjusmoramadmagislrumremigrarevolens, 

ducein vi;fi aecepit; sed ubi .lonnihil processum csl, 

dux viajcxoculis proplernimium obscurum coilum 

evanuil; ipsc vero ignarus vioe, ad quoddam biviuin 

perveniens, utrain teneret ambigcns, dciiiipie iii 

quam magis trilam judical, jumcntnm dirigit , el 

equns altcram lenere diutius semper voliiit resi- 

sieiis : cui cum landein victus laxasset babenas 

mox albescenle coelo brutum aniinal divino in- 

stinctu bonarii viain tenusse cngnovit : et recta 

ad magistrum delatus, Deo et bealo viro gralias 

, 

tramaccipiens, per annulumsuum, etvirgam, Oslioii- 

sein illi copulavit Ecclesiain, sacriqiie collegii cardina- 

lium decannm fecit, anno millesiiiio qninquagesiino 

octavo, iliitio Quadragesima;, mense Marlio, saii- 

bato quatuor temporum. Coactus igilur episcopaluin 

tenuit, bonusque pastor,quidqnidprovenluiim siiper- 

eral, in panperum Cliiisti commodum cedere potis- 

simum studebal : duodecim quotidie pedes abluere, 

epulum praeterea pr;iebens ;piipillornmque ac vidua- 

rum pairocininm seduloexercens :'qni cuin paiiperibns 

minisiraret, in pelvicnla, qiia pedcs eorum abluebai, 

SKpe sumnja aviditate coniedere consuevit, suiicr 

cralcm nudam somni quietem capiens. 

Defuncio Stephano ponlifice Florenlia;, inlerfiiit 

Petrus clectioni iienedicti decimi successoris : qneni 

cum studio et cura conjiium Tusculanorum, pecn- 

niarum largitione, el per vim reliqui cardinales 

ailoiare cogerentui-, reclamavit forliter Pctriis, ul 

coniites ipsos ab infaiulis aiisibns removerct, cnbcit- 

qne iit Nicolans secundiis jnxla electionem, p;iuIo 

posl, Stcpliano sit subrogatus iii Non. Jan. 1059. 

Jam vero vidcns, qnomodo sedes Petri a laicis 

polcnlibus viris sic opprimeretur : ex alio veio la- 

tere, qnoniodo sacrati viri omninni libidiinim geneii 

indulgerent, cl plurimos iixorum loco merelriccs 

haberent, nec ccrnens qnomodo eos qnisqiiain cor- 

rigere possel ; tuiic perosus cnrise mores, satins esse 

agebat. 

Alio etiam tempoie duxil addilectam 

destinavit nuntinm ad qnem- 

solitndinem redire, ubi sibi liccret 

dam cpiscopum, cujus equus in transiiu fluminis, ^ ô''^;'^ coniemplationi libere deservire, at.pie ii.v 

cumiii linio alieinfixnsnon exire poss' t; illefiaiictuKe 

viriiiii invocavit, et cipias illico ex luto sc extrica 

vit. Peivenieiisveroadepiscopi.nl, abseiile episco- 

po, palruelis epi-copi hunc benignequidemsnscepil; 

sed solum iii grandi cubicnlo illum noctn reliquit. 

f iniebal nuntius a timore nocturiio, nec proptcrea 

soninum unquam caperc valiiit. Ecce autem B. Petrus 

ad hospitem apparens de jnedia nocte , enm 

acriter increpat : qui mane ad euin ingressus, sci- 

scitabiitur ab illo qnidnam ncgligenter deliqnisset, 

quod 13. Petrns ad eum increpandum nocle venissel? 

occasioiicmqiie laudaiidi Dcum univcrsa; famil'i;e 

pr;\;buit.. 

cliclis vennstati Lya; fecunditatcin conip;irare, qn;n!» 

in tumultibus sseculi ulleriiis nniuere, el g;ilero s;icr.> 

et episcopatii sponte se abdicavit. Ilic palet qnanj 

aperte decipiantur hi qni K. Pelruin Damianum cs 

cardinale eremitain factum esse exislimarunt, cum 

ipsemet cum suis discipulis, et Dantes, ut siipra, 

{Parad. eant. 21) omiiem dubitationem apertissiinc 

de medio lollaiit. Sed Nicolaus pontifex ejiis repii- 

diationem admittcre nolens, illnm ail diguilatis iiisi- 

gnia reassumcnda dum cogerel, ncc illniii exorîro; 

posse cerneret, assensit landein ipsiiis perseveraiii- 

ti;ie;sedcentenariam pijenam illi proposiiil; n.niiiniij 

ut perccntum annos psalmnm qniiKpKigfsinH.un., ver-

163 S. PETRUS DAMIANUS S. R. E. CARDINAUS. IC^ 

lieiibus adjunciis, recilaret quolidie. Quod fecit A 

pius sMiiimus p.islor ut re niaxima, el quasi im- 

possibili proposila, et Petrus perliiiaciam relinque- 

rei, el poniilicis majestati debilam revereniiam 

exliiberel. Sed Pelrus alacer pcenitentiam susci- 

piens , eam mirabile diclu , anni spatio exbausit, 

cxaravitque ad poniilicem eleganlissimas episloias, 

bumilitalis ac sanclitatis plenas, quibus se illi 

egregie purgare studuit, viroruni sanctoruin id 

esemplo fecisse commemorans. Inter ea hxc Iia- 

bcntur verba : Poslrenio, ut omissis canteris, ad 

doinesticum recurramus exempliini , Lambcrlus 

venerandse nieinoris, qui anle nos Florentioe pra;- 

."ul Ecclesiue tertius fuit, spreto principnius ollicio 

iiionasticx se discipIiiiEe subjecil. Q.\x verba, quod 

Pctrus Daniianus episcopus Florenliiius fueril, ali- " 

qiiibus nialeriam cogitandi prtebuerunt : seu Favenliiuis, 

corrnplis priinis syllabis. Quod certe non ha 

est. Cuiii eniin Lambertus tenuisset cathedram 

Ecclesia; Floreniin» anno 1026 ad 1057, cui suc- 

cessit Alto, el ei Gerardus, qiii postea ad pontifica- 

tus apicem evettus, ipse ISicolaus Secundus papa 

exstilii; manirestissimum est errorem cadere in 

verbo, uos, quod vos fortasse dicere debet. Voluit 

fjnippe Petrus causam suam defendere, sumpto 

argumenlo ab aniecessore ipsius pontificis, utpote 

propinquiore : nec consiat, quod Florentia aliquein 

ea tempestaie Petrum liabuerit anle annum 10G4, 

quo tenipore ipse Nicolaus defiinctus jam vita fue- 

rat; nisi forle S. Petrus Damianus et Florentinam 

et Ostienseni catliedram simul obtinuit, quod nuUis '-' erroris expiationem a Siriaco lunc poniifice missi, 

aliis testimoniis comprobatur. 

Cessit item administraiioni duorum aliorum coe- 

nobiorum sibi commendalorum, sicut ex ea epistola 

liis verbis circa principium Iiabelur : Quapropter ob 

remissionem omniuni peceatorum meorum , qua: 

nequiter perpelravi, cedo jiire episcopatus per liunc 

aiinuluin, virgam enim tulisiis, desperata omni re- 

pctandi querela, renuntio : utrumque etiam niona- 

slerium reddo. 

Sed pontifex emeiidare volens Ecclesiam Medio- 

lanenseni, a Roniana discrepantem, necnon Simo- 

niaca labe, el Nicolaitarum lixresi infcctam, Pe- 

irum riirsus ex eremo abductum, Mediolanum le- 

caiuin de latere misit; ut in rectam senientiam ibi 

n 

omnein clerum ciim populo revocaret. Qui obedire 

coactus, illuc perrexit, Anselmo episcopo Luceiise 

collega assumpio. Ibi cum pro digniiaie receptiis, 

caiisam legationis exposuisset, ruinor in civitate a 

factione clpricoriiin excitalus est : Ambrosianam 

Ecclesiam auliquis Patriini iiislitulis libcram essi', 

neque pontilicem Romanum jus ulluiii iii ea oidi- 

nanda babere;nec niora, concuriente populi mulii- 

ludine ad praetorium episcopi, iiiors niagiio iinpctu 

Potro Icgato uudique intenlalur, repenleqne urbs 

campanarum slrepilu, ct turbarum clangore lola 

complelur. Ail lia;c ingciuiiiaiit voces, injuriam 

AVidonis arcbiepiscopi vindic.indam csse, qiii con- 

slitutus pridie ad sinisiram el nou ad dexieiam a 

legato fuerat. Tunc B. Petrus in tanta calauiitaie 

constitutus, divino fretus auxilio, populuni ad leniplum 

convocat, et in pulpitum consceudens, facio 

silentio, liujusmodi in totius civilatis cpnvenlu fecit 

verba brevissima : 

Nicolaus pontifex maximus, fratres Charissimi, 

niisit me ad vos, non ut Ecclesi;e Romaiia; Iionori 

atque amplitudini servirem, sed ut vesirx gloiiie 

alque saluti cousuierein. Quid eiiim honore tenuis- 

sinii bominis Romaiia eget Ecclesia, quje lauduin 

piaeconia exipsius ore est Salvatoris adepta? (Maiili. 

XVI.) Qua; autem provincia ia terris libera ab ejus 

ditione reperitur, cujiis arbilrium ipsum qiioque 

ccelum aperitur et clauditur? Et quidem, si rccie 

atienderiiis, reliquas Ecclesias ab homiiiibus iiisii- 

tutas esse reperietis; Ecclesiam vero Roiiianain a 

Deo ipso esse fundatam , alque nb ea tum reliquas 

alias , tum niaxime Mcdiolanensem banc vcstram 

ortus sui primordia, et dis' iplinse rudinienia sunipsisse. 

Quid enim Petrus et Paulus, qui Romanam 

Ecclesiam suo sanguine consecrarunt, iionne Iianc 

qiioque pev discipiilos suos instiiuerunt? Nam Naza- 

rius a Lino Petri discipulo sacre foiite abiutus, sa- 

crura in hac urbe marlyrium esl perpessus : et 

Gervasius ac Protasius, qiioruin saiicla in liac urbe 

corpora coluntur, non aliuni quam Pauluin habucre 

magistrum. Diviis denique, quo vos tantopere g!o- 

riaiiiini, Ambrosius, cum ISicoIaitaruin keresiiii 

persequendam coercere non possel, a Romana Ec- 

clesia auxilium imploravit, aique tres viri ad Iinjus 

prsesens civitaii ausilium attulerunt. Quamobrein 

cum et primi salutis veslroc auctores, et post labeiw 

tis discipIin.T eniendatores, sub Ecclesia Roinana 

prodierinl, quid est qiiod ejus decretis obieinperare 

iiiteinpestiva nunc contuniacia recusatis? Qiiibus 

verbis cum protervum populum, divina agente gra- 

tia, inflexisset, niox irrumpiint in conventu voces, 

el per totam civitatcm ingeminant ubique, Mediolanensem 

populura obiioxiuin esse obcdientise atque 

potoslati sanctse sedis aposlolica;, et tam clericos 

quam laicos ad excipienduin mandata legati aposio- 

lici esse paratos. Igitur quoestione clericorum coram 

legato discussa, vix quisquam uiius repertus est, qui 

vel non ordiiies sacros cmissel, aut niuliebri consuetudini 

vacaret. Sed legalus misericordiam am- 

plexatus, onmibus se daturum veniain pollicitns est, 

si se jurejutando ohsiringerenl ab biijuscemodi fla- 

gitiis teniperatnros. Quod cum priuius archiepisco- 

pus solemnibus veibis, deinde clerici onines professi 

fuisse:it, iiijuncta singulissalutari pcenilentia, Pc- 

triis legalus Mediolaiio discessit. CKlerum, cuin ar- 

chiepiscopus posimodiini aculeis linguaruin ac coii- 

viciis clericorum seduciiis, ad vourniim cum clero 

rtdiisset, B. Peirus posleio aniio, ad qiiosdam, qiii 

in sciUentia persistebant, hauc scripsit epislolaiii : 

Gralias agimus Dco, etc. , ut habetur lib. v, 

epist. 81. 

Anno ab incarnalioiie Doiiiiiii noslri Jcsu Cliristi

165 PUOLEGOMEKA, — S. PETRi DAMIA.M VITA III. m 

10G8, ciim gcstarct tcrgeiuiiiam saiicii Pelri lia- A suin, et qiiomotlo sic eiini .imisisset, reconlatus esl. 

rani Alexaiulcr Scciiiulus, lltiiricus (iiiarlus cicsar 

MogdMtiiiuiii episcopiJin ad iiuliceiuluin concilium 

cpiscoporuin uigebat, quod ipse cuin Berta augiista 

coiijiige (iivortium facere vellct, libertatcnique Ec- 

clesiic acriter oppiiiiiebat , nionachis potissiiiium 

ir.fesliis. Qiiibus tlanmis pontifex providerc voleiis, 

B. Pclruin Paniiani lcgatiim in Germaniam mittit, 

quo delatus Petrus , llciirico Fraiikcofordia; , ubi 

conventus cogebatur, maiidata pontilicis sub his 

capilibiis exposuit intrepidiis, ut scribil Sigonius. 

riem pessiniam, et a nomine Cliristiano, neduin 

regio, alienain esse, quaiii ilie molirctur; ([uod si 

liumaiiis ac divinis legibus non tcrreretur, al fama; 

et existimationis suu; rationein haberet, ne tam 

quia pridiano vespere lassus de via, membra in 

lectiiin projicieiis, jaccndo compleveral horas cano- 

nicas, ct crimcn debita poeniteiitia delere slwluil. 

Ueligiosis cuiiciis et sacris iniiiatis cxempliim reliii- 

queiis, qiiomodo siiigulus quisqiie verba prophcla) 

seniper ob oculos habere debet : Seplies iii die lau- 

dem dixi lilii {Psid. cxviii) ; et quaiita reverenlia ac 

devotione sit peragendum ubiqiie divinum opiis, 

nionente nos eodem prophela : P$

1S7 S. PETRUS DAMIANlJS S. R. E CAilDlNAUS. 1GS 

B. Pctrus volens praescribere loco cerlani vitaede- A omnia, habiia concione, in bonnni slalinn ponlilicia 

genda; fonnain, h.x'C in convenlu habuil verba ct 

eiliilil decrela. 

Ciim fervorem sanclm conversationis vestrse, fra- 

Ires charissimi, diligenter attendo. Et qum sequun- 

lur, ul liabes lom. III, opitsc. 14. 

Beatus vero Petrus exemplo sui ad observantiam 

siiorum prseceptorum discipulos provocare adhuc 

niagis voiens, et ad oninedurum el asperum perfe- 

rendum, quanluni Cliristus gratiani proestare digna- 

retnr, animare, nuUi labori parceiis, occulte quoque 

liirica ferrea ad carnes vestiebaiur, duoliiis ferrcis 

circulis cinctus in corpore, et duobus per arnios 

brachiorum : nec iillo unquam tempore a colloquiis 

divinis et orationibus cessabal. Unde prodiilerunt 

aucloritate rcposuisset, cxinde Ravciina digrcssiis, 

moiiachos, quos Favenii:c instiiuerat, visiiare vo- 

hiil. Erat tunc coenobium exlra urbis portam, quod 

nunc intra urbem receptum cernitur. Ubi fcbre 

correptus, et laboribus consumptus, percgrinaiionem 

hiijus vila; pariier ciim Icgalionc absolvit (eli- 

cissimo et angelico ad coelos traiisiiu, ad viii lial. 

Mart. nocte anteccdente, 1080. 

discipiili sspe acddisse, quod cum propter niniium B caniicis locaium est. 

sermocinandi laborem, nocte deinde febri labo- 

rasset , nihilominus mane missaium solemnibns 

expletis, eura sermonem usque in horam scT.tam 

rursus habere nunquam negle.visse, magnum sxpe- 

nuinero de se priubeudo miraculum, dum semper 

quasi renovatus oculis oinnium apparerei, quando 

propeinodum periiuriis esse credereiur. Sed maximum 

illud omnes uiio ore pr«dicabaii!, quod licol 

longos semper haberct sermones, nulli tamen u;iquam 

cnerosiis est factus ; quin eliam tauta ski- 

gulos afficiebat delectatione, ut brevissiinus omnibus 

viderelur ; relegentes scriplum esse : Non enim 

vos eslis qui loquimini, sed Spirilus Patris vestri, 

Coinperta ejus niorte, coiifluit ad ejiis corpiis 

veneraiiduin et tiimulandiim oinnis civiias, lanto 

concursii multiludinis, ni alii aliis in acccssu ad 

feretrmn iiicrcdibili tuimiltu, ct undarum more, 

essent iinpedimenlo : paraioqiie sepulcro cx mar- 

more candidissiino , ibi corpus cuni hyinnis et 

In sequenii niense Aiigusli apparuit B. Petrus 

Uibano abbali cwnobii S. Gregorii Arimiiiensis, 

iiifra miiltitiuiinem episcoporum candidaLoriiin, cum 

iiifula iii capiie, et virga pastorali in niaiiu, eosque 

docens qu;c ad Deiim pertinent, et increpans ilhim, 

qiiod nunqiiam ad illuin venissct, queni ciim multis 

aliis eniitriverai. Qui respondens, se ncscire locum 

ubi ess-jt, auLlivit ab eo : Equidem in domo S. 

Maris! haaito, ct ejiis eamerariiim me esse p.ofiteor. 

Deinde secunda vice eidem apparens, illum subius 

auricnlam sinistram virga percussit; qua intume- 

scente, cum niaguo dolore, tunc ille ad Deum orans, 

hsDC habuit verba : Doiiiiiie Deus, qiii coehiin et 

qui loquilur in vobis {Mallli. \). IUud quoque adde terrain, et cuncta quse in eis sunt, condidisti, si 

bat boni fratribus exempli iu capitiilo, qiiod facta C tihi servltus patris mei Petri complacuit, libera me 

exhortatione coiisurgens, de suis se cxcessibus pu- per ejiis incrita ab instanti, quem patior, dolorc. 

blice accusabat, riirsnsque in locuni siium rediens, 

compendiosiore scrmone singulos ad imitationem 

sanctimonia;, obedientia;, et sancta; cliaritatis Pa- 

irnm, ct ad considerandum attenie divina mysleria 

cum excitasset, protinus ad infirmorum atque senio- 

ruin, qui non potuisseiit ciim aliis coiivenire, pcr- 

gebal ; nimirum, ut quod monendo loqueretur, 

liquido exeiiiplis conCrinaret. 

jNotavii discipulus, qui primus suam vitam descri- 

psit, ilhiin Qnadragesim;^ lempore iiihil igne coctum 

unquain coniedere voluisse, poinis tanlum absquft 

alio potu conteiitum, coctumqne propter niiniam 

iinbeciUitatem, aliquid iiifusi vix accepisse legiiini 

Ilaec precatus, sentiens iUico dolorem omnem abs- 

cessisse, ad saenim lumulum veiiiens, humiqiie 

prostratus Deo gr.:(ias agens, monacbis et iinivers;c 

civitatl miiaculum patefecit. Actaqiie suiit siimnia 

celebritate inissaruin soleimiia, suiMina lotius po- 

puli devocione. Bcatus vero Petrus exinde ab oinni 

Ecclesia pro sancto habitus et inler coelicolas rece- 

ptiis est. 

Reliquit miilta vohiinina a se edita , qiiorum 

noliora iiiscribuntur hujusmodi : Liber Sermonuin 

et Homiliarum. 

Liber miraculorum suorum teinporum. Duo libri 

ad Leoneni eremilam, utrum in missa dici debcat. 

liiationein S. P. Romualdi, qiieni semper D Doininus vobiscum. 5. II. Apologiarum. I. De coiiti- 

pro viribiis imitari studuil, quod ejus vitara scri- 

psisset, et maxiine semper stando in divinis ofliciis, 

ut paulo post robuslior quasi ad intermissum redirel 

opus. 

Jam vero in senectutem vergens, et nimia vitae 

ausierilatc defaiigalus, cum de projiinqua rescisio- 

ne tabernaculi corporis siii cogit;\re ccepissel atten- 

liiis, nirsus a Gregorio poniiflce legatus apostolicus 

Ravennam mittitur; quod populus il,vi archiepiscopum 

dainnavisset, et expiationis piaeulo cum ipso 

indigeret. Eo cum se vir beaius 'amtulissel, et 

iicntia sacerdotum. 1. De regula solitari;ie vita;. I. 

De bene vivendi monachorum. I. De eorumdein pro- 

fectu. I. Contra Jiidaeos. 1. De .'.variiia pr;clatoriim. 

1. De terrore raortis. 1. De vjta S. Romualdi. 1. De 

vita Odilonis iibbatis Cliinii. I. De S- Cassiano 

martyre. 1. Saiictanim Florse et LucilhR. 1. Contra 

episcopos Simoniacos. 1. Contra aliinn episcopum 

sine noniine. l. De insolentia pravorum. 1. Excla- 

mationum rhetorioarum. I. De naliira (juoruindam 

animalium, cum multis aliis.

!(,9 PROLECOiMENA. — S. rETRl DAMIAJÎ VITA IV. 170 

B. PETRI DAMIANI 

VITi ALIA 

Ex libro qmnto Historiurum Rmennatum Hieronymi Rubci. 

Post duos annos, Vlc-tore secundo pontifice maximo 

inortiio, Sieplianus Nonus snbiogatus est : cujiis 

selate, cuin sanclilale floreret ac doclrina, Petrus 

Damiani Uavennas, qui vitam nionasticain profes- 

sus, in erenio ad fontem Avellanum nioiilis Catria;, 

in Umbria, agebai : quanquain in tanla durioris 

vita; severitaie obtrectalores illi apud Leonem Nonum 

pontificem, et aeerrimae impiorum injiiria; hon 

defuissent : quibus ne faciles prjcberet aares , sed 

causain accnrate cognosceret , per litteras ipse a 

pontifice vehementer etiain alque etiam petieral, 

taiiien celebrrore in dies aucloritate famaque cla- 

riis, cum ejus operam Ecclesise constitnend.T; maxi- 

iiie idoneaui arbitraretur Stephaiius ponlifcx , hoc 

-anno miHesiino qiiinquagesimo oclavo, initio Qua- 

diagesimoc illum cardinalem fecit ; cum ad galerum 

non vocaietur, sed, ut iUe ipse scribit, Irahere- 

lur : neque hoc saiis Siephaniis pro homiiiis pro- 

biiate ac doclrina esse putaiis, episcopatum Ostiensem 

addidit, sacriqiie cardinalium collegii principem 

, decanum appcllavit, creavit. Mortuo aulem 

paulo posl Stepliano, ciim Tusculani eomites , ut 

coiisueverant, Joannem coruni piopinquum, ar- 

matis siipati, e.v episeopo Velilenio pontificem, 

caidinalibus repugnantibus , creasseiit , Petruin 

Damiani reclamantem, atque omnes diris gravibus 

devoventem , vi ad eum colendum compellunt : 

deinde populum, divisa per vicos pecunia, ad adorandum 

invitani. Is Benedictus decimus est voca- 

tus. 

Inler liaec cum posiero anno Hildebrandus monachus 

Benedictinus, vir plaiie singularis, Romam 

cuin Gotliofredo diice venisset, Petro Damiani po- 

lisbinium horlante, Gerardus Burgimdio, episcopus 

Floreiitinus, pontifax maximus , Nicolai Seciindi 

assumpio noinine , renuiiiiatus est, et Benediclus 

abilicavit se pontificatii. Nicolaus rempublicam 

coinpositurus, quae maxiiiiis perlurbala ealaniila- 

tibiis plurimum quatiebatiir, Pelriim Damiani Me- 

diolamiin inisit, ui eam Ecclesiam inale sentien- 

lem, et a Romana abdiiclam el discrepantem , si- 

niouiacaqiie labc, et Nicolajti.rum haeresi iiifectam, 

cuin Hdinana conciliaret, et in reclam senteiitiîni 

dediiceret. Connivenlihus eiiim ob tuinullus belli- 

cos, el sediliosorum potenliam pontificibus , nec 

ob id salis aperte probibcre valentibus , plerique 

principe.s. usiirpalo jure, et diviiia parum religione 

inoii, Eeclesias episcopi, minores ordincs, r.on hopATitoL. 

rxLi\. 

A miniim virlutibus , sed mercede diicti, conterre 

instituerant. Clerici qui ecclesias, ordinesipie craiil 

mercati, cum semel verecundioe fines trausUissent, 

sensim longiiis etiam ad alia se prolabi fl;igilia 

passi eraiit usque adeo, ut^palani uxores ac coiicu- 

binas haberent : atque utniniqiie prohriim, honesta 

quasi consuetudine permissuin, pertinaci iiieri ra- 

tione non dubilareiit. Hiire facile iii diio incideliaiit 

gravia hsercseos crimina : allerum eonim, qiii si- 

moiiiaci dicli suiit, Nicolailanim altenim. Pelriis 

Damiani, Anselmo episcopo Liicensi collega si; i accepto, 

lcgalus Mediolanum abiit, Ibi a civihus cum 

digiiitale exceptiis, cum poslridie causam legalionis 

in concioHe exposuissel , gravem lota urbe lumul- 

tum sensil excitari, sic iil sacri seris canipani sn- 

B nitu, signo dato, ad arma popiilus clericorum fa- 

ciione incilatiis , acciirrerit; pr;ietorium , in quo 

Pelrus erat, iratus adierit, mortem Petro intenla- 

rit; assereretque Anibrosianani Ecclesiam, antiqiiis 

Patrum institutis, esse liberam : neque ulliim Rowano 

pontifici in ea conformanda jns esse. Petrus, 

convocalo in templum populo, iia prudciiler leiii- 

terque eorum aniinos Iractavit, ut laiidem in cjiis 

omnes sententiam discesserinl , aposiolica^qiie sedi 

parere iiequaqiiam abnuerint. Se missum dicebat 

a Nicolao pontilice, ut eorum consuleret ghiria; ac 

saluti, noii ut multiludiiii inserviret, aiit amplilu- 

dinein digiiitaiemque amplificaret Romana; Eecle- 

sia;, qiKB cum essel, ipsius voce Salvatoris, laudes 

et omniiim Ecclesiarum principatum adepla, adeo 

*-• leniiis hominis , qualis ipse erai , pneeoi io noii 

egebat. Piimos eorum salutis aiiclores, el labentis 

disciplina; confirmatores, ab Ecclesia Romana pro- 

diisse : idqiie D. Nazariiim , quein D. Liiiiis , D. 

Pelri discipulus , sacra haptismaiis unda ahlnit; 

et divos Gervasium Protasiuinqiie qiii D. Paiiliiin 

aposlolum magistrum habuerunt, edocuisse : ipsum- 

que qiio lantopere , et qiiideiii meriio gloriahaii- 

lur, D. Ainbrosium Nicolailaruni hajresim per se 

couvellere cum nequirct, a Roniana Ecclesia pr;r.- 

sidiuin implorasse. His atque ahis in banc s nten- 

tiam a Petro ad popuhim verhis faclis, sedaliiqiie 

oh id eoruin quasi fliielihus, causa mox cocpta et 

agitari. Vix aulem qiiisquam uniis reperiiis esi, 

qiii -.lon aut or.iines emisset, aut foeda feminarum 

" eonsuetuilijie esset usus. In lanla re lenipeiatiiis 

ageiidiim Peivus pro temponiin coiidiiione, et eri- 

ii'.inosorii:n niulliluilii\e ralus, vciiiani eis pollice-

171 S PETRUS DAMiAMS S. W. E. CvnDlMAUS 17-7 

iiir, si sncraniciilo condrmeiU , iii posleriim al) A gioiiibiis tiadll , iit »011 viri inn lo , seJ iiobili'S 

iiujiismodi flagiliis leniperauiros. Primiis soleninibns 

vcrbis Wido archiepiscopns id professus csl , simoniacamque 

el Nicolailarnm lioeresim corani 

omnibus deleslaliis, inde ciibens, qiii permanserant iii sententla, nbi lau- 

davit illos, de csetcris sermoiiem ingressus, quod 

lameii, inquil , in Mediolancnsi Ecclesia noii est 

iiovnin, qux seinper diversi dogmalis homines. lia- 

Imit , inilio ab Auxentlo , atque Anibrosio in- 

tlioaia. 

Aique lisec ila a se Mediolani acla Peirus scri- C 

l)it : qui ut se Deo lotinn traJeret , el in reruiu 

divinarum meJilatione dies iioctesqiie ponerel, 

sacio galcro, ci episcopatu, duorumqiie procterea 

cocMoliiorum sibi commendalorum adiniiiistratione 

se abdicavii. Cumque a Nicolao poiilifice maximo 

qiii ejus Mediolanenseni legalionem maxiine proba- 

veral, ad eas iierum dignitates, el hoiiorum insi- 

gnia cogeretiir; ipseqiie constanler, et aliquanio 

lorlasse, quain res ipsa, cl pontificis majeslas fer- 

rel, pertiiiaciiis renuerel; assensit quidcm pontifex 

ejiis perseveraiitiic, sed poeuam in eum centenariam 

coiistitiiil : qiia pocna tenebaiur ad rccitandum per 

renluni aniios, qiiolidie, verbcvibus adjunctis, psaliiium 

quinqiiagesimiim, qiio usiis est David, cum 

stiipriim Bcrsabea! , et marilo ejus mortem oblu- 

lissct; illuinqiie Nallian vehementer accusassct, ac 

minaretur : Deura lam gravia scelera iieqiiaquam 

iinpiiniia , atque inulta relicturum (7/ Recj. \n). 

Subivit hanc pcenam libenter Petrus , lantusque 

iii eo fiiit ardor poenitenili, ut aniiuo illam spatio 

exliaiiscrit : et ut ex Ilelinando lestatur in Speciilo 

siio Vinccntius, Dominici cxemplum habeiur, qiii 

lorica feirca ad carneni indutus , circnlis ferreis 

duobiis cincliis, tolidemque per armos brachiorum, 

armata scopis nlraque manu , nudus , psalteria 

diiodrciin, lolam noctein niliil doriniens, posiridie 

pcrsolvit , ct de teitio dcciiiio ail Beali qnorum. 

cliL-us exemplo \iri inoiein inolevissc in suis rc- 

quoqiie miilieres id poeiiie genus libenier subirent 

ipsaqiie CcchalJi iixor niagna ninlier dignilale, 

marito niorluo, cenleiiaiiain lianc absolvit , diiin 

tria veiberum millia, disciplinas, appellaiil , pro 

anno uno niimerarel. Ila(|ue Petrus, postqtiain poe- 

nain luii, clcganter ad Nicolaum pontificem, oflicii- 

que ac pielalis plenas litteras dedit : (iiiibiis ct 

piirgavit se diligeiiter , et non miiius ralioiiibiis, 

quam sanctoriim virorum exeniplo, id fecissc lesiu- 

lus est. 

CLCieium an illi INicolaits ponlifex asseiiscril, 

quanquaiii pleiique omnes aflirmanl, tanieii aliquam 

facere dubilaiioiiem videiiir diploma Alexnn- 

dri Secuiidi, cui subscribitPetrus peccator OsUcir- 

Chronico, Petri Damiani legatioiicm in Germaiiiam 

scribit ad Ilemicuin regem aiino millesiiiio nono, 

eum appellat sacrosanclse Romanae Ecdesiae cpi- 

scopiim cardinalem. INcque tamen cum iis seii- 

seriin , qui fuit a parlu Viiginis siipra niillesimuni 

sepluagesimus oclavus, ct episcopaliim deposuisse, 

et lilieras de illo depoiiendo, qiias diximus, ad Grc- 

gorium tum pontificem, dedisse ; cum ille iii oiiini- 

bus, quos li'gerim, codicibus, Nicolao inscribaniur ; 

et gravissimorum auclorum teslimonio coiistet, ab 

Alexandro Secundo poiuifice , Geraidum Ostiensem 

episcopum faclum. lllud etiam nonoinittendiim duxi, 

Peirum, se perpetuo monachum siiis litteris appel- 

lasse, el se abdidisse in Catrianam solitiidinem opla- 

tissimaiTi. 

Alexandrum pontificem gravis inlerea fatigabait 

dis>eiisio Cadaloi Parmensis, quem Gerinani pseu- 

dopoiilificem cum fecissent a Roniaiiis eliaiii pro- 

ceribiis recipi studebant. Is vero quanquam in con- 

cilio Maiiiuic aiino 106i habilo, qiio cl Alexander 

ipse veiicrat, rejcclus, tainen insignia poniificia re- 

tinuit. Qiiamobrem Petrus Damiani, Ecclesix Dci 

tantam pertiiibationem magiiopere miseraius, ad 

homineiii icribit : tribus illumjam convenlibus esse 

damnaluin, ei ler, si iionjiidicio sacerdotiiin, at 

saliem l(?giim aucioritatc abdicatuin. El qiioniam iii- 

stet Osboiieiise coiiciliuin, se qu* dici pioiiiioque 

possint, cxponeie, qiiasi ciijiisdam pi.icliidii caiisa, 

velle : atquc per lniiic inodiim jiiribiis accurale per- 

jteiisis , CaJalnnm vitio factiim essc , planissime 

ostendtl". 

Eodem anno (1069), Petrus DamiaiiT, qiiem- lioc 

toco, iiti supra docuiinus, Joannes Tritlieniins cpi- 

scopiim cardiiialem appellat, in Gcrnianiam ab jSilc- 

Xiiiidio poiitifice legaius esl missiis ob eam caiisam 

qiiod Ilcinicus Caesar niillum oniiltercl avaritiic gc- 

niis in Deum honiinesque; plcbi studerct adversiis- 

nob lilatcm ac piiiicipes; omiiia vi magis qiiam j.iire 

ageret; cpiscopatus et abbatias palain venderct;. 

opliiia nionachoriim pi.xdia sectaloribus suis turpi 

largitioiie tribueret. Ad haec ciim conjiige Bcrlba 

Olhonis M:\rcliionis lili 1, ciijiis haud ita diii ante sibi 

;

l?:i PROLEGOMENiV. - S. PETUl DAMIAMI VITA IV. iH 

ili;si)oiisa;jam illumsaliclas ceperalulfaceicUlivor- A q";c iliem oclavum Kal. Marl. anlecossit coileui 

lium, Moguniiuum anlislilem ail indiccmlum dc ea anno ab ortu Cliristi 1080. Ejus morle ali iis qm 

re Moi;uuli;e conventum impulcrat. Ilaque oppor- cxcubabanl jiixla co^nobiiim , ne sancluin cadaver 

luiic Pelius cuu! in Germaniam perveiiissel, coiife- 

sliin Mogiiiiljiium, iiiicntato acrioris aiiiiiiadvcisioiiis 

|ieric!ilo, ab liabciido coiicilio rcvooavil. Mox 

atcessit Fraiicorordiain, ubi luiii Ileiiriciis proceruin 

siiOnmi eouveiiliim agebat; in conveiituin(|UR ad- 

iiiissus, poiiiificis explicaiis maudatiSj et priucipes, 

(pii rrctiiiciiles adcraiil, el Henricum ipsuin gravitcr 

iiicrepavit (j.iam ille nioliretnr rem pessimam, el a 

iiouiiiie Cliristiano iieduin rcgio plane alicnam essc. 

Si niiiiiis terreiclur liumanis divinisve legibus, al 

salicm faiiiaj sux' rationcm existimationisque liabe- 

rei, ncc patereliir tain tetro veneno a rege lempe- 

posset a siiis inoiiadiis, qui c priipinqiiis locis ajve- 

iieraut, fiirliiii cxporlari , iiuiitiata, repi nlc civis 

omiies ad ejus pareiitalia acciirruiit, brcviijiie leui- 

pluiii taiila populi mullitudiiie rcfciluin csl iit iiiida- 

ruin sese nioiJo invicem iinpellcreiit plaiieqiie bcatus 

illc diccrcUir cui dabutur viri sautli l.;cuium atliu- 

gere, iniiiicra illi pnebere, pcdcs osculari. Sepiil- 

cruni iiiterea ex caudidissimo marmore, sumiiia fa- 

cilitatc, ipsis qui addiiccbant admirantibus, cx alio 

saiis dislaiue ccenobio develiitur atqiie in co e re- 

gioiie cbori jiixia gradiis qnibiis ascciidiiur ad 

aram locato , omnibus liymiios ac psnlmos conci- 

rato inlici Cbristiamim populiiin, et qui deberet ul- B neniibus, Dcumque laudantibus viri sancti corpns 

cisci flagitia iis se princeps tantus obslringeret. reponitur. 

Quod si non flecterelur consiliis, (labcrcl pro cerlo 

poiilificem vim ecclesiasticam adbibitujum, neqiie 

fore ut illiiis unquam manibiis coiisecrarclur. Hanc 

orationciii, maxiuia> iit inqiiit Tritbcmius, auctori- 

tate ac sapieiilia babilam secutac suiil graves priii- 

cipuin qui adcrant voces : xipia liomaiium pontifi- 

cem jiibere; nominis regii majeslalem lani turpis 

lacti labe ne coiiiniacularct, iieii iiaienlibiis regiiije 

causam defei::ioiiis prieberel, et jiislain lurbandaj 

rcipublica; occa .ioneiii ; qui, si viri csseut qui plu- 

riiiium possenl, et niiliic et arinis lain insigiicm liliae 

coiilunicliain prxclaro aliquo facinore diibio procui 

expialuri, et acerrime pro opibiis vimiicaluri vide- 

Cicteruin quoniam amplissimi luijus antistiiis ac 

monaclii supra frcquens babila inenlio a iio- 

bis est, el in bunc aiinuin ejus iucurrit intcritiis, 

ncqiiaquain ingralum, ut pulo, fucril iiec oiiiiiino 

a iioslro iiistituto alleiiuin dc illo qucedain paulo 

accuralius scribcrc. Ilic, ut nieuiori;c prodil Joaiines 

monacbus, ipii ejus aliquaiido conics fuit ct vitain 

dcscripsit, liaveniia; obscuro propler paupert:iteiij 

loco, sed ingciiuo iialus; suiit taineii qui ex nobdi 

Iloncsloriiiii familia ortnni putaiil ; verum falluiiliir, 

cuin id Pciio peccatori coiivenial; diligenler oiiiiii- 

biis cbarilatis ofliciis a Damiaiio fralie iiatu majore 

bic nulriliis ac bonis litteris imbutiis est, ut ab eo 

rcnlur. Ilis fraciiis iai;onibiis potiiis quam inflexus C sibi cognoincnlum ascripserit vocariqiie voluerit et 

lleiiricus, se iii poiiiificis aucloiilaie fuluruin aflir- 

niavil, alqiie liuiic babuit cxiluin Gcrnianica Pctri 

Diiiiiiani kgitio. 

Eo vero anuo (1080) q;ii inseciitus est, cum Gre- 

gorius VII papa Wiberliim arcbicpiscopum Uaveuna 

profectuiii aiidissel, Pelruiii Daiidani, licet ffilale 

coiifecliiiii, Raveiinam legatum iiiibit. Profeclus est 

niagiia voliiuiale Peirus, tum patri;c cliarilaie im- 

jiulsus, lum leligionis sludio, quo scmper flagrave- 

rat iiiirum iii iiiodum incensus. AccedeiiKMu cives 

biiuiaiiiler ct sumiiia comilate exceperuiit oinnibus- 

573 S. PETUUS DAMIANtlS S. K E CARDINALIS. i70 

iiietliis seinivivmn iiilanlcm revocavil a'l vilam. A niiniine Irbulnni acciilisse cxisl^nmns, coarinui.iio 

Haiid ila diii po-;t inaler iliem snmii oliiil, el fia- pane, priiiio cjus Iiolo coiivalnit; (|uaiiiobiein, siitcr 

iialii inajor dnxil u.xoicm. Hi coiijnges ciim p;cpra quaiii dici polfisl hetiis, aperiiil .(niiclis mira- 

rerc pneii cnram vclle simiilarcnl, l.ini dura illiim 

acriiiiic premclianl scrvitiitc. nt is iion inodo pane 

ciljisqiie, ac viiio viliosis cl corriiplis aleieliir, h.nd 

perpctiKi nudalis pedilnis [laniioMis iiicederel , el 

mullis verbciiliiis vapiilarcl, paiiloqiic grandior fa- 

cUis aiendis siiibiis pra;fieerelnr. In quo vili fanin- 

lalu cum die qnadani argenleiim niimmum reperis- 

sel, el perinde ac dives repente facliis graliilabiiii- 

culiim. 

His alque aliis ad Dei famnlatuin in dies inag's 

accensiis, cum omnino ab bis cadiicis rebiis abdiici 

inonacbusqiie fieii decrevissel, id laiiien iii patriis 

fmibiis ob afliiies aliqiiotipie alia iinpedimeiita mi- 

niis tiilum arbilrareliir, lisc cogilaiilein assiduisque 

precibiis conlciulciileni a Deo, iit ad saliilein scm- 

pileniam aditiim pararcl a soliliidine sanctie Criicis 

dus quid co |)Ossel apiins mercari diilei appelitu loiilis ATclI.iiice, (pKC est iii Engiibiua dicecesi, mo- 

puerilem animnni snavium reriim omiiium cxperiiachi diio, dc qnilius jaiii miilta prachua accepcral, 

lem pcr inollia tralienlc, diiitius cogitarel, laiidcin divinitos impulsi, coiiveiiiunl. llis Pelrus, poslqmim 

eoelilHS alHatus, qnid biec, inqiiil, niciile revolvo? de Deo iiuilta lociiliis cinn illis (iiii, apciil aniiiii s'ii 

horuin cerle voluplas nequaqnam fiieril diiilunia. sensuiii, pelitqiie B injm ab eoruiii abbate, si moiia- 

Prsslabil liaderc hoc sacerdoli, qui sacra Deo f.ichiis vellet fieri, rcciperetur? Ipsis aflirman.ibns, 

eial. Uediil aiiiis fnierea cjns fialer, ciii erat iioiiieii 

Ibetus spondet se illuc quain priinuin profcclurum.' 

Damianus, navennaque aliiiuot aniios abfueral. Is Donat interea scypbum aigeiiteuin abininlibiis. Ve- 

fratris aeruninas miseratus, eiiin in lideni et cliennmi cuin ilisianler illud, nuUo precibus loco relit«hni 

accipiens amauler ac patcrne fovit, liirerisqiie clo, lenuisseiil aiqiie ob id cunceplam iii aniiiio 

instruendnm curavit. Qnod cuiii Ravennx' aliquan- Peiri religionem et opinionem eorum sanclitalis 

diu fecissel, optima cognita pueri indole, Favcntiam inagis confirii.assent, feceruiil uti inajiis adliuc ea- 

primo niisit, inox Parniam, ut doclos ibi viros auducaruin hariiui reriim faslidiuin Pelrus incurrciil, 

diret. Qiiod Pelrus suis lilteris lesiaiur. 

nec quidqiiam aliud nisi coelcstia cogilaiet. 

Brevi autein libeiales aries oinnes edoclus, tan- Post nionachorum discessuin, ul usu Iraclaiub 

tnm noniinis ac faiiis apiid omiics adoptiis esl ut, cognoscerei uiruiii ejus esset laboreni asperitatem- 

summa utilitale alque aiidiloriim frcqneiilia eas que viiic hiturus, coiijecil se iii cellulam saiisar- 

caneris deinde explicans, facile primus tota Ualia ctam, ubi per qiiadraginia dies, vitain jiixla leges 

hiibeietiir. Ciimiiiie in dies favoribus, gratia priiici- ereinilarum saiicla; Crucis tradii.ît. Quo genere vipnm 

divitiis e\ auclori.ale crescerel, seipsum in- C ^•^"'^' P'"''"'U'" roboratiis, iiibiljain difliciiliaies et 

crepaiis, nuiiquid,(licebal,his perpetuo eadiicis, ai- duruni viUe illius modiiin liineiis, suis oiniiibus 

([ue interituris bonis iiiluescrini? aii non potius his 

valedicens, coelcslia consectcr? Qiiae cuni repeleret 

sspiiis, tandem paiilalim C(£i>'a diviiiis sludiis el 

obsequiis iiavare operain. lliiqiie sub pretiosa veste 

juduii ciliciucn, inediaeque, cl vigiliis ae diviiiis 

"iiymnis freqiiens sludiuni exhibel, cumqiie libidiiiis 

xslu pro aUatis naiura jactaretur, mediis nociibus 

c cubili surgeiis aquis se iininergcie, dum lolus fri- 

gêscerct, indeque egressiis iu lcciuni miniine re- 

gicdi, scd psalinis atque byin..is Dcuin vencrari 

coiisucverat. 

Minim fueril dictu quam piiesliterit egenlibus li- 

bcralilalcm el miinilicentiani , ([uainqiic benigiie et 

insciis, clam ad caiii inonlis Catria; solJludiiicni pro- 

fccius est. Exclpit eum libenter abbas, cucnlloinie 

induluni uni cx moiiachis in discipliiiiiii tiioniiiu 

more tiadit. Quauium aulem profecerii, quamque 

obedientiaiii inagislro revereniiamque pra;stiierit, ex 

eo facile cognosci potest, qiiod iier cum pra;cept.ii'e 

eques ingressiirus, jussusque ab eo, iil iiidueret 

molliorein veslein ac piilchriorem, magisiriim sup- 

plcx obseeravit ne quod miniis decere ipse arbilra- 

baiur pra;ciperet. Ca;lerum magister, qui euin ob 

perspectas virtuiesunice diligebat, proplereaqiie iie 

iii publicum prodirel adeo incnltu.^, optabat iicqua- 

quam assidiiis repctiti.sqne cjus prt;c.b is assenliri. 

pie praiidio illos cxciperel. Qiio loco ilbid nequa- D Igilur Petriis,neiiiiiiispi;elracta;perliuax obadicntise 

"(|uam sileniio videiur pra;tereuuduiii , ciini quadani 

die una cum sodali suo, cujus opera ulebalur, 

prandcret, neqne extra unieuin ex siinihigiiie irltici 

pauem aliiini baberet sodaliquc, qui eodein cibo uii 

consueverat , cibarius et secundarius paiiis essel 

apposilus, secuin loqui coepisse : Cbristus ad ccenam 

ineam infcrior milii est , jamque his atqiie aliis 

aiiimo repetitis, cum panem cum illo conimiitarc 

decrcvisset , pudore lanien retractus est. Ilaqiie 

coiuedentem pavorsensim arripit, el horrorconcutit 

viscerum, laudemque piscis, qiia; tiaiisvcrsa iii gul- 

luce inh,cseral, spina nullis cedens remediis siran- 

g,ulabai, cum, id sibi ob paiiem ex siinihigine sodaU 

lepiignarel, qiian(|uaiii inaxiinu piidore ac riibore 

suirusus, ipiod qn;B rcjecerat oniameiita recepisse 

viderclur, iieniineni inlueri pr;e piidore ausus, piil- 

chriore induliis cuculln, inagislro comes abiit; cer- 

uere anieni, (|uciiiadmoduiii ipseinei retulii, onine& 

euiii digilo conniionstn-.ntes, ct sponsi iiomine, iioii 

monacbi appellilunles quacnnqiie ineederct , sii i 

vi,:cbatur. 

Ad coenobium reversus ni;;j'iri iii dies alisiinenlia 

ac vigiliis ad sii.i.ctil;-.ieni suininunKpie lioiiuin in- 

cunibcre. Pcr id tcinjioris monachi illi, qiiatuor die- 

bus liebdoinada; pane ct aipia Iraduclis, terlia et 

quinta ieriis, paruin leguiuinis a singulis suis seor-

177 PROLEGOMENA. — S. PETRI DAMIAISI VITA IV. 178 

stiiii ciibieulis cocii smiicliant; diebiisque s:\cr;c A solemiiioribiis Pelro pisces dono miiiere consiieve- 

i;!cilia!, paiiis, non qnanliim qiiisqiie veliel, sed ceila 

qii:idam mensura moiloqiie prxhcbalur. Vinum rei 

lailUMi diviiiae facienil;c el ifgrolis nolum, nemini 

pncteiea. Cuin vero is essel in vigiiiis mos, ut signo 

dalo, iiiatulinis explelis prccibtis, omnes liymiios 

Oavidis recitarenl, proeveniens commune boc signtim 

Petiiis, qiiidqnid erat noctis reliqmim, contineiitibtfS 

exiubiis diicoliat , iiiide in eiim incidit morbiim, ut 

d;cs nnctesque insomnes ageret ; sed tcmperatior 

lailus coiivaliiit. Cumqiie brevi in siiininam saiicti- 

liiis faniam crevissct, siimmis tandem pretibus, 

Giiidiine Sirambialo Raveiiiiale, abbale Pomposiano, 

id ab saiictx Crticis pra;fecto, iiiipelrante, Ponipo- 

siam mittilur, ut moiiaclios illos pr.neceptis divinis ritis cvasisscl moriein ingentes gratias egii. Cui 

sacrisqiie litteris instriieret'; ilii Iraiisegit biennium. B Petrus, ne, inqiiil, nii mi, erranti liomini ac crimi- 

Quo elapso, ab sancla- Ciucis pncfecto, qtii illuc eum num labe coiisperso, velis ascribere quod pnppotens 

miseral, siiisque mouacliis revocalur. Ibidem pra3- Deus una sua misericordia tibi elargiri noii cst de- 

feclo patilo post mortno, reiiiicns ac diligeiiler rccu- 

saiis, taiulem coenobitJ prtcficitur. Qiiod ciim iiisti- 

liiissel, iii Camertibus priinum, mos ad inosUem 

Kcgium. qiii est iii Pcriisino, ubi cellam reperit 

qiiam tliviim Romualtliim incobiisse fcrebant; dciiide 

in Faventiiio, tum ad Acerelem, lum ad Gaviuniiim; 

niiiic Caviiiam appellari piilaut; postea in Arinii- 

neiisi ail Miircianiim coenobia excilavil. 

Ciini vero esset in Gaviuniano coeiiobio, jubel die 

qiiadam moiiacbiiin, qiii minislrare sibi consiieve- 

ral, potuin afferre sibi ex fonle. Fccil iinperala mi- 

nisler, sed aqna in vinum nnitala, alius denuo ab 

assitlcnlibus monacliis mittitur, qiii aqiiam afferat. 

Qiia iiitJem iii viiium coiivcrsa, manilavit Petrus id 

ne ciiiqmim palefacereiil; qiiod et faclum : nec id 

qiiisqnam nisi ab ejiis iiilerilu uiiqiiani rescivit. 

llliid ctiain fiiit satis celibre qiiod cuiii juxta sa- 

cclliim siium pleiium vini doliiim liaberet, transeun- 

tibiis illac militibiis et a s;icerdoie sacclli cuslode 

pntiim arrogaiiter pelentiliiis, cuni sacerdos vegelem 

indicassot, et oinnia ejiis foramliia ipsi aperuissenl, 

viniirn liandquaqiiam prodiit. S:ispicali siint primo 

se a sacerdole deceplos. liaqiie superiori reieclo 

foraniine, cernuiit pariim deesse vini; cacleruin 

qiiaiHpiaiii injiciebanl virgas in foraniina, niliil ta- 

nicu viiii iisqiiam exiil, ciiin alioqiii virg;c ipsa; vino 

madeieiit. Qnoil miraculiim eo cliam m.ijiis esl vi- 

suni qiiod peregrino paiicis posl boris c;itlein Irans- 

euiiie ac sibi Dei caiisa at(|ue iiomine pra;beri 

polnm postiilanto , cum sermoue sacertlotis qiia; 

iiiiliilbiis acciilissent narrantis ipse delcrritiis, m.i- 

gnmii sperare se beiie(iciiiin afrnmaiet, cx co qiiod 

al) iiisolentium rapiiia iiicoliime aiqiie iiilegrum ser- 

v:\liiin fiierat, pncserlim qiiod nolns sibi jamdudiim 

Pelriis fiiisset, et suuin freqiienler cxliibuisset sacer- 

dos, (piaiiqiiam limeiis, el nibil se vini baiistiirum 

exislimans, assiduis laincn Iiospilis cgcnlis precibiis 

iniilaliis, coiilulit se ad doliuin forainineque recliiso 

viniiin liansit. 

NfC minori ftiit admiraiioni, ciiin vir insignis qni- 

d.iMi, o|iilnisqiie ac copiis alllncns, qni diebns feslis 

rat, nocte, quae dicm natalem Cliristi Dci proximo 

anlecessii, quod liabere anlea pisccs non poicr;it, 

servum cum pisce graiidi misit. Erat foel ea 

iiocle coeluin, iiullis aut Iuuk, aut aliorum sitleiiiin 

radiis illuslre; et ad perpetnam via; dilliciiltatem 

nives alla; accedebant. llaque dum servus ad exccl- 

sain rip:im perveiiisset, ejus extrema nimiuni p r c- 

qiiens, lapso peile pr;i;ceps inferius agitur; et cniii 

is fuerit casiis ut tolus discerpi facilc aftringiqne 

potuissel, nierilis lamen viri sancti, vi diviiia, inco- 

lumis ac iltesiis evasit, validusque el alacer excussum 

onus ccrvice rcsumpsit. Ciiinque veiiissel ail 

Pelriim, et domiiii niunus obtulissel, qiiod ejns nie- 

dignaliis; grati;fi illi abs le aganlur qui niisqnam 

dcesl iis qni in calainitatibus pericnlisquc ejus opcm 

sii|)pliciler iinplorant. 

Cum ilcm baud ita mulios post dies uiiiim ex siiis 

inonacliis ad abbalein qurindam misisset, inoBaclio 

antcin diulitis abbatem, qui aberal, exspeclare ei 

tandcm eo qno aberat adhiliere fuisset opus, infei- 

ligens, nisi iier noctu faeercl, ad pnBslilutam sibi a 

Pelio dieni non esse reversurum, dnce vi;c c;:pto, 

iicr vespcri ingredilur; nec diu processuiii est, ctim 

sese diii ex oculis furtim snbduxii. Itaque monacliiis 

ignarus vix vebementer anxius, et iiicertiis qiio 

temleret, petere a Dco ut prseiret itineris diix, ineri- 

lis ejiis, cui obedire satagebal ; nec diii post perve- 

nil, qiio se via stindebat duas in partes, ubi i!um 

b;csisset panliilum, quam capcret ambigeus, elegit 

tandein qiiam magis trilain vidit, aptiorcmquo esistimavit. 

Ctctcrnm dum conatur in eam jnmentnm 

dirigere, illtid non moilo rennit, seil aliam ingrcdie- 

baliir. Veritus auleiii monacbns ne jiimeiilnin id 

faceret, quia alias eain ingredi viain consucssci, 

calcibus ac vcrberibiis in ali;im niiclialnr, jumenlo 

nequidquam assenlienle; ad cxtreiiiuni ciim irriiip 

nisu diu decerl:isset, jam deintim siispicans ne forie 

brirtiim illud aniinal silii conlra morem, divino in- 

slinctii, icsisleFel, laxavil habenas, et qiiidem vano 

necpiidqiiain evenlu. Inalbcsccnie eniin coelo, rect:i 

se ingressnm agiiovit, paiiloiiiie post cnm perveiiissct 

ad ctciioliiiim, qu;c contigissent oiniiia Petro narral, 

Deoqiie atqiie illi gralias egit iiiimorlales. 

Pari meriloriim virtute, dantc Deo, ailolescenlii- 

liim, i|ucm atl episcopiiin quemdam in negotinni 

miltebai, trajecto flumine, in limo allc Irjereniem, 

cnm illum adolescens iuvocassct, incoliimcin cdiixil. 

Ciiinqne adolescens iiide longins ad iirliem provectns 

non rcperisset episcopnni, ab jnvene cpiscopi p:\- 

Iriicle cxceplns esi. In boc taineii tlcfiiisse patrnclis 

episcopi est visns, qiiod cunclis alienntibns ailoles- 

ccnlnliim in cubiculo grandi sobiin rcliqiiil. Qiiain- 

obrtMn is inagiio correptus liinore, noctein ilbm lo- 

tani iusoniiiein dnxil. Itaqne patrtieli episcopi tlor-

!°0 S. PETRIJS DAîlAXLS 

i;ii(Miii Potrr.s rtoiiiiniii a:!csse visiis osi, qui acri A 

vriltii ii:iiiil:iiis, ot i.lijiirgaiis, (jiiod agresli nogHgpn- 

lia iiiiiiliiini siiiiiii ailfii) nialo alTccorit. portoriiiil 

0(1111 qiiain nr.ixiiiie. Sninno igitiir snliiliis oxspootarc 

(liiiii illiiceat, iil iiivis:it linsjiiteni qii;or:il(|iic oa silii 

qiiiil vollcnl; qiiod ciiin cssci f:icliini, el siiaiii i(prqiie 

M'.oli;sti:iiii cnarrassol , viii saiicli pnioiili: m 

Jnlinir:ili, exlnllere Dei gloriani, qiii sit iii iis qiii illi 

ex aRiiiio scrviiint inirabilis. Ailco aiitein Iiac rc 

iiilolcscoiis, (|ii in Pe:ii.'s iiiisor:i(, cst coniinoiiis, iit 

rovorsus ad Pilnini illi sc loliini commiserit, brovi- 

(liic pnsl iliiile:;: fiKiilliim iiuliieril. 

Gregorio lioindc septiino liortanie, e legatione 

r.eniiaiiira rovorsns. pcr omiieiii Itaiiain, sacrain 

lioraiiis preoilins, qnilms quotidie divic Jlarim yir- 

giiii ClirisliparM deliilns cnlliis exiiiljotur, riictiiin 

est; jnssilque pontifex ah onuiibus, qiii sacris csseiil 

iniliati, pic ac sancle quotidie rccilaiul.as. Qiiod aii- 

tem ad sacrain dici Vciioris in lionorem criicis insli- 

lutain ac pntiiis rcvocalam inediam spoclat, quajiJam 

dc ipsa, qu.-c coiitigeriint, niiiiime omiiteiida duxi- 

niiis. In cubicnlo ;Bgrolis dicato, scnex erat iiioiia- 

r.luis, Leo noinine, qui contiiieiMiliiis precibiis, vigi- 

liis, atqiie abstiiientia a cibn,juvenili pene ardoic 

inientiis, nocte. qti-e diem pnrcessit, qiio dic li;pc iii 

lioiioiCMi cnicis sacra iiiedia institiienda er:il, per 

quiele;n vidit frequentcm nioiiaelioriim cnnvciitiiin bymiiis rcoilaiidis, niil|i podin, siilisolliovc Ii;ercr«^, 

in templo, qiii alb:i indiili vesle, sii:ivissi;nis vocibiis C el iiiiiii) iiliiiisqiie Qiiailragcsiiiuc, per tridiinm pe- 

etprwdulci conventii cantaliaiit : Dulce licjmim, dul- 

ccs davos, ct qii.x deinde so(|uiiiiliu-. Qiio cliain loeo 

ciim comederc coiisiiesscni, p;inibiis cxslriiclas essc 

niensas nitidissimis, diilcissimis ct sapidissiiiiis.alqiie 

intcr nionaclios iindiquo disciimbonies, virum maxi- 

nie speciosum ac veiicrabilein, qiii iindcnam eji«- 

inoili paiics, nusquam ad diem visi, venisscnt inlor- 

rcgalns 

.• lii siint, inqiiit, panes, quibiis filii Israel 

inaiina pcrcipicnlcs e calo, alili snnt in solitiidiiie 

(Exod. xvi). Vir idcii. mcnsain abbalis, ((ii:e erat ad 

CARDl.NALrS. m 

oeoi .'oiiloin, iraiislidit ad orioiilciu solcm, i;bi iii pa- 

ricic Cliristi cnici siibfixa imago picl:i adcral. P:iiilo 

otinin posl, aliiis ii oii:iolitis, ciii Pc:rn ci;ii iinnion, 

ail c riinliiiiiii IViia qiiiiil;i rogrcssiis , ciim niliil 

;idl:iio nnssol, (io li;ic iiicdia, nnolc pcr qiiielciii Pe- 

triiiii f);iilii:iiii vi.lil, illiiiii ad pranvrnnn iiivilanleiii, 

sociiiiKpic acoiimliciilcm. Ikiqiie pntridie aooipiciis 

iiovi riliis di.>ciplinam , lacliis, alqiie abioer : Kii, 

iiiipiil, iliviiia gralia, praiidium, ad qiiod iiie Pctriis 

I)aiiii:ini vocnvoral. 

Ilis aiiiciii visis , monaclii siii oiiiiics commoti 

qiii oli id ccrncre oculis plaiie divinum insliliitiim 

illiid osse videb;inliir, ab eo ll;igiiaiil, nl si quid prsc- 

teie:i iii reliqiio viqlu, ac vcsliln conimnlandiini, 

inudiain et ciboniiii jojiiiiiiaiem, die Vcnnris in iio- corrigcndum, dclraliendum piilci ; dctrabat, cornorcm 

criicis institiiii, ac polliis anliqiiiiiis iiistiiii- r rigal, commulet. Qiiamobrciii magis adlnic vili 33 

lani, Pt j,a!n fe:e obliiteralam, revocavii; qiiod et de de:iiisso veslis atqiie liabitiis genere insliliito, iioii 

minns scrmonibiis assiduis, qiiam \itoe excniplis, 

eos ad fcelcsiis vit;e piuMiiia evelicbai. 

Qiio vero leinpnrc cardin;ilis fuil, cl Osliciiscm 

cpiscnpalum teniiil, qiiidquid snpcrciMl, iu cgcnlcs 

alliiiciner effaiidoro, ox illis diiodcciin pcdcs pcipe- 

tuo abliicro, op iliiiiKpic pncberc, et loi;i iiibc pii- 

pillos ac vidmis pcrqiiircrc ct jiivarc. In coeiiobio 

pcr (piadriigiiila qiiaiidoqiic dics coinc;loli:il iiiliil 

qiio.l cssol igiii ooclimi, scd lanliim [iniiiis oriidis 

absqiic iillo pntn vcscclialiir. Ciijiis rci disoipiiUis 

cjiis, is (jiii cniisciipsii lianc vilam, tcstis csl. Con- 

siicvorat oliam diiiriiis borariis prccibus , alquc 

nilns abstinerc cilin. Ail qiiod inslitiitiim, licet ipse 

nomiiiciii vcibis iillcxciit, qiiibiisibim lamcn coeno- 

biis, id cjiis excmplo deinilc scrvanlibus, vclieraeiUer 

liiiiilavil, qiin diligeiiliiis lolo eo triduo intra claiislra 

ccenobli siloiitium serviirctiir : inslilucns ut ne qiiis, 

extra siimmam nece.sslt;iteiii, c;ilceanieiita induercl, 

aiitcipi.am singiilis diebiis Davidis omncs psalmos 

conimniiiicr absolvisscnl. Scd de Petro Damiani 

baclonus salis. 

Qiia: ad vilam Imalemque H. Pclri Damiani pcrtinevt, cx gravibus scriptoribus deprompta. 

I. 

S. L:'0 iX ydjHi (iiii. 1010) ex mnuncho ord. .S. Uenc- 

rticli, iii cpistolii nd cutn scripln qua' liitb. oinnc. 7, 

ioni. lll Ojierinn ejusdeiii S. docloris. 

I.EO episcopiis, scrviis scrvornm Dci, dilcclo in 

Clirislo (ilio Petho ercmitjc, ,T;lcrii,Te bealiludinis 

gaiidiiiin. Ad splcudi.luin nilenlis piidiciruulboruin, 

Jiii oliarisbiiiio , pio cerlamine, inlor.iinnem tuse 

niciilis porvciiissc, libclliis qiieni conlra quadri- 

iiin(l,am oariialis coiilaginis pnlliUione lioncslo qiii- 

doiii slylo, scd bonoslinri ralinne edidisli, manireslis 

doiiimciilis coiiiniciiilat. Siibcgisli qnidcni cariiis 

barbaiicni,

UOLKGOMKNA — TESTlMONiA DK S. PEillO OAMIANO. 182 

linciiisLi. riiis cst ciiiiTi opcro dnccre, (iiinm vccc. \ 

QiiaprdplCT, aiiclore Dco, [i:ilrii;\m oliliuebis viclo- 

ri;n ; el ciim Dei, el Virgiiiis Filio lan;ibcris iii coelc- 

sli iiKinsione; et tot merccilibus eris cumubilus, 

qiiot ereplis per te a diaboli lai|ueis fueris coiisti- 

p;iliis, et f|iioilammoilo coronatus. 

II. 

Alexnmlcr 11 papa {an. 1061), de religiosissima Patrnm 

Benedicliiiorum famiHa optime meritus, in 

quodiim suo diplomate. Ap. me mss. 

Alexander episcopus, servus servorum Dei, om- 

nibiis eiigiibiiiis, clero, et populo, fulelibns vitielicel 

S. Petri, ci iiostri, saliitem, et apostolicam benedi- 

ctioneni. Non igiioret sancla vcslra devolio, dileclis- 

siiiii fratres, et filii, qiiia Ecclesiam cliarissimi fra 

Lamberlus Schafnnburgeiisis, monnclius llirfeldensii 

ord. S. Beneaicli, iu Hisloria de rebus gestis €ermanorum, 

ad an. C. 1069. 

ImmiiiciUe jam die , qiii sciiidendo regis 

{Henrici HI post /mp.) conjugio diclus fiierat, res 

lloguntiam coiicitus propcrabat. Et ecce iiiter 

eiiniiuin coiiiperit legalum sedis apostolicte suum 

Moguntiae adventum prsestolari, qiii dissidiiim (ieri 

probibcat, ci episcopo llogiiiitino apostolicj' ani- 

madversioiiisseiilcntiamniiiiil.etur,quod tam nefariaft 

separaiioiiis se aiictorein proniiserit. Consicriiatiis 

illiio, qiiod rem diii exoptatam pcrdidisset a mani- 

biis, pariler quo vciierat iii Saxoiiiain redire volc- 

bat. Vix el a^gre lamcn ainicoruni coiisiliis siipe- 

Iris, et coepiscopi iioslri Petri Daniiaiii, iii U. Liicsc laiiis, nc principes regni iTUSlrareiitnr.qiios sumiii:i 

cvangel ngelist;c noinine consecralam, nos in B. relri fiefniciiiia leqiiciiiia sibi, siui, Mociin iMogiintiae occiirrere jiississet, 

apostolorum principis, nostraqiie tiiiela ac defen- 

sione suscepimus, etc. 

III. 

Desiderius nbbas {nn. 1002), sacri cceiiobii S. Bcnedicli 

montis Casini, S.H. E. prcsb. curd. lit. S. 

Ca-ciliai, qui el B. Viclor III pnpa, Hb. ii Dialogorum 

suorunt. Ap. nie niss. 

Miilloriim fralriim testiinonio didici bcec, qii;c 

noslro ciiravi adiiotare libeilo, et licet Petiiis veiic- 

rabilis Ostiensis episcopus in sermone, quem iii vi- 

giliis B. P. Beiiedicli lcgendum luculcntissime com- 

posiiit, id eleganler, decenler(]iie inserueril ; lanien 

iiiter c;ietera niiracula, qu;c omnipoiens Deus ad 

laudeiii sui nomiiiis, nosira ctiam iiiemoria, etc. 

IV. 

Leo Marsicnniis {an. 1088), monnclius et bibliolhecarius 

sncri cmnobii Casiiiensis, saitclaqiie Bomanw 

Ecclesice cnrd. episc. Oslieiis. cnp. 101 , lib. ii 

Chronicorum Casinensium. Ap. me mss. e.v uuiographo. 

Interea Gregorius de Alberico Latercnensis et 

Tiisculanensis comes, coinpcrto Romano poiitificis 

oliitu, socialo sibi Girardo de Galera, et Romanorum 

poteiitium aliquot, nocturno tempore cum arm;Uoruin 

lurbis Ecclesi;B jura pcrvadunt: et Joannem 

Velitcniensem episcopiim, Minduin postea cogno- 

minatiim, papam coiistituunt, Benedicli nomine illi 

iinposito. Qiiod ciim Petrus Daniiani (vir valde reli- 

giosiis, quem eo tempore Slepliamis papa dislractum 

ab eremo, in Ostieiisi Ecclcsia episcopum fecerat) 

Fraiiconefiirtabiil : ibiipie eos, qiii MogiiiUiie coii- 

veiieraiit, siatiUo die adesse jussit. Qiio dum fre- 

qiiciites venissent, Petrus Damianus (is legalus eral 

sedis aposlolica;, vir ictale et vitae innocenlia adino- 

diiin leverendus) mandala exposuit Uomaiii ponli- 

ficis, pessiinnm lem, el ab nomiiie Cdirisliaiio, 

nedum ab regio miiitiim abhorrentem esse, quam 

niolialiir. Si miiuis biimanis lcgibus, vel caiionnm 

saiictionilws terrcretiir, parceret saltein f;iiiios, et 

existimationi proprise ; ne scilicet lam foedi exenipii 

venenum, ab regc sunipto initio, totuiii commacu- 

laret populum C.brisiiaiium : cl qui ultor esse 

debuisset criminum, ipse actor, et siguifer fierel ad 

Q flagitium. Postreino si non flecleretiir coiisiliiis, se 

necessariovimecclesiaslicaiii iiabitiiruiii,tl canuiiiim 

legc scelus proliibiturum. Ad lucc suis iii;iiiiliiis 

nunqiiaui impeiatorem consccraiidum fore, qiii tam 

pesiilenii exemplo, (|uantiim iii se essei, fidciii 

CbiMSlianam prodidisset. Tiim vcro iii ciiiii coorti 

omnes qui ader;inl, priucipes, aiebaiit, aeqiia cciisere 

Ronianum pontificem, ct per Deum rogabant, ns 

crimen inferret gloria; sua;, el regii noininis maje- 

stalem tam lurpis facli colliivione macularei. 

Praclerea ne pareniibus reginac causam defcclionis 

et iustain tiirbaiidaj reipubHc;c occasionem daret 

qui si viri esseiU, ciim annis ct opibns plurinunii 

possent, taiiiam fili;e siioecoiitumeliain proBul diibio 

insigni aliquo raiiiioi-c expiatiiri esseiil. Ilac oralioiie 

coiiiperisset, una cum cardinalibus coepil ohsistere, ^ fi-sctus magis, qiiam inflexus : Si id, inquit, fixuiu 

recl;imare,ac anatbematizare. El lib. iii liwc : Porro 

tloiniius Petnis Damianus, ciijus jaiu supra inemini- 

nuis, ad hoc monastertum {Casinense) veniens, ciiin 

verbo, pariieret exemplo ad Dei servitiiim ferventi 

zelo, quoscuiupie posset, accenderei : landem con- 

sensii.et permissionedomni {Desiderii &. li.E. card., 

etc.) abbalis n cuncta congrcgalioiie voliinlari;iobla- 

tioiie, in remissiojiem oinniiim peccatorum obtiniiil , 

ut per toiius aniii sexlasfcrias, qiiando tamen fesli- 

v;c non esse.it, pane tantum et aqua contciiti esseiit: 

ac por singiilas singiili disciplinas, data coiifessione, 

rcciperciil. Insiiper ct Iri.liiaiiimi jejiiiiiiim in caput 

Qiiadiagcsima; per aiiiios siiignlos agercnt. 

obstinaliimque est vobis, iinperabo egoniel mihi, 

ferair.que iil potero onus, qiind depoiieie non valeo. 

Ita efferato magis pcr sludinm concordi;e odio, 

annuit, qnidein, ut in regni consortium regina revo- 

carelur. 

VI. 

Bertholdus presbyler Conslantienxis {an. 1090), cl 

pcenilenliarius aposlolicus, in Aiiclnr.o ndlierinannum 

Contrnclum, sub nn. C. l'!Lil 

Ilis teinporibus veiierabilis Pclriis Damiaiii, ex 

cremita cardinalis cpiscopus, nuilta conscripsit, el 

ineoiUinentiam saccrdotum salis laliouabililer in 

scriplis suis coiifut;\Yit. Hursus ad annum 1070. 

:

185 S. PETKUSDAMIANUS S. U. E. CAP.DINALIS. 18i 

Petius Duiiiiani pioe niemorisfc cavdijialis episcopiis, A alio aUiiie alio vil;ie statu edil;!; : fitiarum iu aliis, ui 

jain ('ulinu miindo criicifixus, inigravil ad Doiiii- 

iinin vui Kiileiiil. iMartii : ciii Doininiis GeroUlws 

(Giraldus, ord. S. Ben. Cluniac. cccnobila). revera 

iiioiiachiisscieiilia Sciipturariim iiisignis, el moribus 

siio piiBdecessori non impar, in episcopatum suc- 

eessit. 

VII." 

Sigebetlus Gallus (an. ilOO), monaclins Cemhlacen- 

sis, ord. S. liened., lih. De viris illuslribus, 

cap. 103. 

Petrus Damiani Uom. Ecclcsi^c sepiiinus levita, 

scripsit vitaiii Odilonis quarti Cluniaceiisium abba- 

tis. liiveniuiitur eliam liomlliae ab eo liiLulento ser- 

mone coiiscrlpiK. 

VIII. 

UonoritLs Augnslodunensis presbijter {aii. 1120), monaclius 

et abbas ord. S. Bened.,prope finem libri 

De luniiniiribus Ecclesia;. 

Pctrus cogiioinenlo Damiani, ex inonaclio et 

ereuiita episcopiis, scripsit librum coiitra illos, qiii 

simoiiiacos reordinare coiisneveruni, et multa alia : 

sul) Heiiiico Pio floniit. 

IX. 

Ilelinamlus Gallus lan. 1200)^ nionnclius Fritiidi- 

niuntis ord. S. Uened. iii llisloria sua, ciijus verbii 

(ipud Vincenlium Belviicensein ord. Pncd. in S;jecuto 

liistoriali, lib. xxv, cup. 52, h(FC snnl : 

IIoc tempore Pelrus Damianus scripsVt ad papam 

milii vidcliir, occiipatiis aiiiissi olii re(|iiiein siispi- 

ral ; in aliis oliosiis liaiisacti iiegolii iiiquieliuliiiem 

recordat;ir. IIiijiis inihi luinc ccrtior menioiia esl. 

C;ctcris igiliir, qiue exira proposituin suiit, oiiiissis, 

uiique, inquam, Petriis bic, qiiaiilum ex novissiinis 

ejiis scriptis elicio, Roinaniiin cardinalatum non 

siiie laiide possederal : Vir hand dignilale clarior, 

qu;iin lingua. Qiiid lainen et hic consilii ceperit,jam 

ainlics. Siiiiiidem staiiim illuin , poinpasqiie ssciili 

conlribulibus suis liiiquens, ipse Ilali;B medio, ad si- 

n!struin ApeniiiiiiIalus,qiiiclissimainsolitudiiiem,(le 

qiia mulla conscripsil, et quoe vclus adliuc Fonlis 

Avelbiuinoinenservai, periiuris lionoribus prseferendam 

duxit : iibi non minus gloriose posimodum la- 

B tuit, quain iiinotuerat priiiiiim Romse : nec dedecori 

illi fuii alti veriicis rutilum decus, squalenli cilicio 

permulasse. 

XI. 

S. Antoninus [an. l-ioO), ex ordine pradicatorr.in 

arcliiepiscopr.s Florenlinus, Cliroiiicoruni snorum 

parte ii, /;'(. 16, cap. 8. 

Anno Domini lOtiS. Pelrus Damianiis vila et 

scieiilia insignis, haliclur iii llalia, Htc edidil iimllos 

serinoiies elegaiiiislylo ile dlvcrsis iiiateriis. Episcopatui 

vcro, qiio iiiful;iliis fiicr;il, rcnuiiliavil, iil Deo 

liheriiis vacaret. Scripsil et pluraopuscula, videlicel, 

librum priinum De perfe(t!;>iie iiKinachoruni : iteni 

HiKlelirandiim, reddeiis ralioiicin, qiiare episcopatum aliuin,(iuiiiititul;itur,Gralissiiiiiis, seuProb;itissiinus, 

dimiserit. Erat enim vir religionc et sapientia no- ^^ r coiilra simoDiacos : hom tilirura De conicmpiu 

minatissinius, qui qu;rdain ibi narrat, quse in Iioc 

loco excerpenda decrcvi : Quia, inquit, refulavi 

ecclesiasticum regimen, centiim annorum pceniteulia 

niihi injuncta est, secundum remedia regulse ino- 

iiasticse. 

X. 

Frunciscus Petrarcha {an. 1570) , 

clariss.fCap. 17, tract. 3, lib. i 

taria. 

uralor et poeta 

, De vita soli- 

Pelnis nuiic occurrit ille, qui Damiani cognomen 

lia!iet, quamvis et de hocipso, et de vita, rel)usqiie 

viri hiijusagoiitiiiin, discordia multa sit ; qiiod eum 

alii e solitudiiiis olio, ad ecclesiaslici ncgotii ciiras 

coiilra, alii cx ipsa cnrariiin arce, strepiliiqiie nego- 

; 

saeculi : ilem libelh;;,, qui imiliitatiir, Domiiius vo- 

biscum, adLeonempapam, libruiiideConsuetudinibHS 

Ecclesi;c : ilcm scripsit regiihiui ereiniticain, ct de 

ordiiie vilae eremiiicoe : ilem lihrnin per inodum 

dialogi, contra Judicos : ilein libellumlNarralionum : 

ilem ILbrum De dirempiioiie nuptiarum:ilem lihrum 

De dispulatione de canouicis horis : itein Invectivam 

contra (|ueindam e|iiscopiim, qiii monaclios a I 

saiculuin revocabat. >ianai eiiam pliira exempl.i eo- 

rum,(ûa;coniigerunt temporihus siiisin diversis lo- 

cis mulliim nolahilia, de quibus in istDcapiluloaliqua 

ponuiitur. Iii Apologia, id esl excusalione sua super 

episcopalu dimisso, lleliuaniUis sic ait de eo : Hie 

Petriis ad papain Hildehraud :m, qui fuit Gregoriiis 

liorum, ad otiosi silentii pacem trahunt. Utnfqiie ^ Septimus scripsit, ralioncm roddeiis quare episcop: 

vilse liiijus commendaiio, seu tanto iUum officio nini dimiserat. Erat enim vir sapieulia, et religioiie 

digniiin fecit, seu ipsa digiia visa est, qiue taiilo 

fasligio pra;ferrelur. Alii reiu permisceut. Nam, cum 

cxactiiis veriiin qiiaereus iisque ad coeiiobium, iihi 

is (loriiit, niisissem.qiii milii coniperla omiii;i repor- 

lareiit; religiosoriiiii loci illiiis asserlione didici, 

fuisse cum primo qiiidem solitariuin , imle allius 

cvcctum, demuiii iiliro ad soliliidinem rediisse. Quod 

si iia esi, et iiidicium ejiis exiremuin patct, et in 

uiiuin excmplum soliludiiiis gcminum dccus coil . 

(|U3e lales viros sa;culo comuiodat, eosdemqiie sic 

recipit. lia vero essc, ut credani, epislola; ejus liort:intiir, 

qiias niiiic maximc, his anditis, ad memo- 

rlam revoco, diversis ill;c (luidem tempori.hus, ct 

iiomiiialissimus. Et infra : Qui eliam descripsit vi- 

tam S. Romualdi, et Odilouis. 

XII. 

Anonymus monaelius Benedictinus {an. liSO) congreg. 

lliiilatis S. Jnsiiiiw, nunc Casinensis, i« riisioria 

monastic.i, apud me ms. 

Sanctus Petrus Daiiiianus vita et scienlia insignis, 

in llalia florel. Diiiiisso episcopalu, eflicilur inoiia- 

clius in monasterio S. Mari;e silo Faventiae, ordiiiis 

monacborum coiigregatioDis S. Criicis Avellanae : t,'t 

vestiuntur albo, el ciiciillaalha; ibique mulla poeiii- 

tentia peracia, moritur niouachiis in praefalo niona- 

slerio, xi Kal. Martii et a popiilo veiieraiur, et ado-

.183 PROLEGOMENA. — TESTIMONIA DE S. PETfiO DAMIANO. 585 

ratnr, qui imiUa excelientissiine scripsii, secuniliiiu A 

Vinroriliiiiu, ct aicliiepiscopuin, ad qnos lectorem 

mitto. 

XIII. 

Wernerus Rolewili («n. liOi) Tculonkus, Ciirlhusitinus, 

in Fasciculo lemporum, sub an. C. 1054. 

Petrus Dainianus.iloctor gravissiinw auctorilatis, 

el religiosus vahle, claret. 

XIV. 

Joannes Trilliemius {an. \i'.>T) abb. oril. S. Bcncd. 

congren. Bursfeldensis, lib. De Scriploribus eccle- 

siaslicis, 

Petrus Damiani ex nionacho D. P. Benedicti cpi- 

scopus Ostieiisis, el sacrosaiicta; Koin. Ecclesia; 

carilinalis, vir in diviiiis Scripturis stiuliosus et eru- 

ditiis, el saeciilarium litierarum non ignarus, iiige- H 

nio initis, et acutus; eloquio placidiis, et coinposi- 

liis, et ad peisuadenduni satis idonciis; noii miiius 

saiictitate quam eruditioiie clarus, et insigiiis effiil- 

sit, qiii exeiiiplo Magiii Gregorii aiuistilis {Nazian- 

zcnuni inlelligil), aniore soliludiiiis et qiiiotis. cpi- 

scopatiim siiuindeserens, poslcaipiain illiiin aiinis 

aliqiiotslrenue guberiinveral, ad coenoljiiiin siiiim ro- 

vcrsus est, el vilain deinccps cum fralribus siiis iii 

iraiiqiiilliiateanimiexegit. Cuin auieni asiimmopoii- 

liliceclKiiitativa increpatioiie argiioretiir,cur episco- 

paliini, ulpote vir utilis et idoneus, dimisissel aniore 

saliitisprivalH!, ad tres silii inviccni siiccedenles, Nicolaiiinll, 

Alcxaiidriim 11 etGiegoriuin VII, Romanos 

poiilifices, Apologcticosedidit; inqiiibiisaiicloritatc, 

ratione et exemplo facium suum liumililer excusans, C 

aniinos eorum placavit. Dc ciijiis opuscutis sulijecla 

feruniiir : ad Leonem eromiiam, uiruin soliiaiius 

oranslioras canonicas, debeat eliamdicere, Doniiiuis 

vobiscum, qiiando neino sil qui respondeal; opiiscii- 

liim instriictivuin, qiiod procnolatiir, lib. 1. Doniiiio 

Leoiii amore, Antilogiuin contra Judacos, I. 1. Coii- 

Ira (pieindain episcopiim, I. I. De natuiis qiioriiindam 

aniinaliiiin , lib. 1. Apologeticoriini, lib. 3. Do- 

niino siio iNicolao. De contiuentia sacerdotiim, I. 1. 

Nuper liabens cum nouniiUis. De uxoribiis clcrico- 

riim, lib. 1. Vos alloqiior, o lopores. Regula solila- 

rioniin, lib. I. Diun fervorem saiicla; con. Exboria- 

loriiim ad moiiachos, 1. 1. Fratribiis iri G:iiigeiisi. 

iiiuila, qiii.e in manusnostras ailbuciiiiiiiiiic veiiorunt. 

Miraciilorum sui teniporis.l.l. DilectissiinoGiiardo. 

[) Claruit sub Ilenrico III, aiino Doniini lOUO. 

De profectu monachoriim, lib. 1. De avariliii pr;j:la- 

XVI. 

lorum, 1. 1. Vita Oi.iliiiis abbatis, I. 1. Iliigo 

Eadem serie ipse Triihemius habel lib. iv, cap. 35, Di 

Cliiiiiacensis abbas. De terrore morlis, 1. 1. Rlaiica! 

viris illuslribus ord. S. Beiied. A( in Ckronico 

oliiii comiiissiie. De inedilatioue nioilis, I. 1. Pensan- 

diiin qiiippe esl. Contra episcopos siinoiiiacos, I. I. 

De iiisolciitia malignorum bominiiiii, I. 1. Gralissi- 

mus, seii Proliatissimiis, I. 1. Doiiiino H. Rnveniia- 

li. Declamaliones rlielorica?, I. I. De SS. Flora et 

Lucilla, 1. 1. Adhuc, dileclissinii. De S. Cassiano 

mariyre, I. 1. Admirabilis, e^ gloriosa. De S. Boni- 

facio, I. 1 B. Bonifiicii gloriosa. De S. Anastasio, 

1.1. Ad pulchiuin, IValres cbarissimi. Scrmoiiiim 

el Iloiiiiliariiin. Et alia miilla, qiiiB iioii vidi. (^laruit 

sub lloniico rogo IV, aniio Doniini 1050. 

XV. 

Idem Trilhemius, lib. ii, cap. 93, De viris illuslribus 

ord. S. Benedicli. 

Petius Daniiaiii nionaclius Vlvarionsis cieiiobii, 

episcopiis Osliensis, el caidiiialis, vir iii diviiiis 

Sciipliiiis criidilissimiis, iiigeni& sublilis, et eloquio 

disoitiis, et Giognrianre eloqiienlia! inslar, diilcis 

et ornatiis, et ad pcrsnadeuduin salis : ciini per ali- 

quol aimos poiilificaluin strenne rexisset, et vilia 

iinpioriimsine delectu personariiin corriperel, senia 

laiidHin conrectiis et tioilio ad consiileiiduin propriif; 

saliili, e]iisropaliiin doseruit : et oxemplo Gregorii 

Miigiii,N:iziaiizoniq!iiiiidaiiiepiscopi, admonachoriiin 

sliulia roiiie:ilur. Uiiile siiper lioc a tribiis Roinaiiis 

ponlificibiis argiiitur, qiiod vir tain docliis, et iitilis 

Ecclcsisc, deseruerit episcopatiiin, el commodun> 

privalum iilililiiti prajposiieril communi ; ciim aJ 

regiinen aniinarum verbo el exemplo esset idoneiis. 

At Pelrus hiiniililer se exciisaiis scripsil pro siio 

facto .Apologeticos, quibus ratione et exemplo poiili- 

fices fecit tranquillos. Scripsil alia niiilta vidiimina, 

de qiiibiis ogo tanluiii rcperi siilijeota.. Ad Nicolaiim 

papaiii 11 Apologeliciim, lib. 1. Ad Alcxaiidrimi II ct 

Giogoiiiim Vll,lib.2. Deprofectu monachornni, lib. 1. 

Aiitilogion coiilia Jiidiieos, I. 1. Deavaritiaprsclatoriim.lib. 

l.Conlraepiscopossimoniacos, lib.l. DeCon- 

tiiieiiiia sacerdoiuin, lib. l.Deuxoribus clericorum, 

lib.l.-Ad Leoiiem solilariiim ; 

an solilarieoranscano- 

nicas Iioras debeat etiiim Doniinus vobiscuin dicere, 

ciim iion habeal rcspoiulenlem, lib. 1 . Regiilam eremi- 

tarunietiiicIiisoriim,jIib. l.Exbortaloriiimad fratres, 

1.1. De quibusdam incredibilibus siiotemporefaclis, 

lib. 1. Viliini S. Odilonis abbalis Cliiii'aceiisis, lib. 1. 

De lerrorc mortis, lib. 1. De me litaiione morlis, 

lib. 1. De SS. Flora et Lucilla, lib. I. Alium, qul 

pri.T^nolatiir Gratissiiiius, seu Prohaiissiiuus, lib. 1. 

Adversus qiiemdam cpiscopiim, qiii ii,onai,bos ad 

siBculum rcvocabat, lib. 1. De insolentia maligno- 

riim hominum, lib. 1. Declamalioncs rhetoricae, 

lib. 1. De iialura quorumdam animaliiiiii, lib. 1. De 

S. Cassiano martyre, traclatuml. De S. Boiiifacio, 

tract. 1. De sitii et fiiiidalioiie Vivarieiisis coenobii, 

I. 1. Sermones el Hoiuiliiis scripsii pene innumera- 

biles : Epislolas etiain pUires ad diversos : ct alia 

llirsaugiensis monaslerii sub an. C. 1056 /(«'C. 

Pelrus quoqiie Damianus ex monacbo iioslri ordi» 

nisepiscopus Ostiensis, et sacrosanctie Ecclcsia; Ro- 

niaiiiC cardinalis, liis temporiiuis clariis habelur; 

vir cerle iiiler doclos sui lemporis doclissinuis 

• rl 

nnn iniiius sanclitaie quain eruditione venorabilis, 

qui miilla iiigonii sui pra;clara volumina edidil, quo- 

riim tilulos alibi plene digessimiis. llic aiiiore roli- 

gionis sanctie episcopalum siium deseiiiit , et ad 

moiiasleriiim reversiisesl. Etpauloposl. Igilur aiiiio 

{C. 1009 ) Wilhcbni {abb \i llirsmiijieinii) prinu»

{S-' S. PIOTRUS DAMIAMS S. R. E. CAflDINALIS. ISS 

l'clnis Damiiiiics ex ordiiie noslro sacrosaiicl.i: Ec- A opusciila, scnnoiics quoqnc cle^;anl.cs sciipsil, cl le- 

(:lesi:e Rumaiia! cpiscopiis carJinalis, de quo loiige 

supciiMS mcmioiiein fcciinus, a papa Alexandro 11 

lcgalus ad rcgem llciiricnmiii Germaiiiain miltilui' 

et apud Fiankfordiain, in pr:cseMtia miiltoruin prin- 

cipiim, sedis aposlolicsc maiidata regi, cuiu auclori- 

late magna ci sapicniia cxpoiiit. 

XV!I. 

Jacobus I'ltitii>pus lieiffomensis {an. 1500), Fraler 

eremita Aucjustinianus Ub. xii Supptemenli Clironicorum 

cdit. prima; ad an. C. 1070. 

relius Damianiis doclor, et Ecclcsia: Ronian:c 

carilinaiis episcopiis, iii iliviiiis Scriptiiris eruditis- 

bimus, liis lcmporilius eas ob res iiinllo iii pretio 

lialjitiis esl : qui et noiiiuilla huide digna cdidit opii- 

scula. Erat, ut Viiiccntins Galliis libio xxvi rcfeil. 

: 

giilam cremilicam, cl de ordiiie vii:e eremiiic:ic; itein 

lihruni contra Jud.-eos; nanat ei pliira exe-mpla, 

qii;(: suis leinporibiis contigeriint. Erat enim vu' re^ 

lig!oiie, et liuinilitale ac sapientia iiominatissimiis, 

qui cu:n cardinalis cpiscopns esset, nt soli Deo liii- 

mililatc serviret, episcopatui cessit, nt Deo liheriiis 

vac:irel : et ciim a Gregorio pontifice eam ob rcm 

reprelieiiderotiir, librum pulclierrimiim ad eum scri- 

psii, roddeiisralioncm, qii;irft episcopatum diiniscrit. 

XX. 

Anonijinus monacluts canobii S. Crucis, ex Fonte 

Aiêllana; (an. 1537), in traclatu quodnni dc eodent 

monaslerio. Apud nie ms. 

Olim a parlu Yirginis anno millesiuio , fuit quidam 

locus, qiii dicilnr Fons Avellan;ie, in monle 

vir religioiic et liumililale , ac sapiciitia noniiiiatis- ^^P®""'"". i" radicibus monlis Catrine, Orieiitem 

simus, qiii ccim cardinalis episeopus esset, ul soli 

Dco iii hiiinilii;iie serviret, episcopaiui cessit : et 

ciiin a Giegorio pontifice eam ob rem repreliendc- 

reiiir, libruin piilcherriinum ad eumdem scripsit, 

reddeiis raiioneni, (inare episcopatum diiiiiserit. 

XVIII. 

lilem Jacobus Pliilippus Ikrqomcn. loco citalo, secunda' 

edit. 

Pelriis Damianus cx iiKinaclio, Ecclesioe Romana; 

cardinalis episcopus, iii divinis Scripluris doclor 

erudilissimus, his temporibus eas ob rcs niagno in 

prelio habiliis est. Erat, pra;lei' enidilionem maxi- 

main, et religione, ct sapieiilia nbique iiominatissi- 

iiiiis vir : cralciuc et ingcnio initissimus el acutiis; 

versus, quatnordecim inillibiis passuum dist;ins a 

civitatc Euguluiia, in quo erat icdificata qusedam 

doii.ns cum parvo oratoiio , qiioil erat beneliciiiiii 

ciijusdam Liidolphi Gcssonis fiiii , paiicis ibidein 

habitantibiis. Postea vero, anno lu47, vtnerabilis 

ercinita Petriis Daniianus, cogiioineiilo Peccator, de 

Raveiina, ordinis S. Beiiedicli, doctor eximiiis, rcli- 

gione, inoribus el charitale piseclarissiinus, qui suis 

virtutibus fuit episcopiis Ostiensis, el S. R. E. car- 

dinalis, ob humilitatem iiivitiis lainen ; et sic paiicos 

post aniios episcopatum renuiitiavit, qiiod Gregorius. 

Vll pontifex maximns a-gro tul.t aiiinio, .td pr«dictum 

Fontis Avellanoe locum se contnlit, et eumdeia 

omnipolentis Dci servitiis salis fore congruum ad- 

eloquio piacidus, et coinposilns, et ad persiiadeiiiliim ^ judicavit, ubi doinos et oratorium auxit : et ab 

salis idoncus. Qui amore solitudiiiis et qiiiotis , cpi- 

scopatiim et dignilalem maximaiii dcseniit. llic cuni 

esset vir cmiiieiitissimi ingenii, liajc qii;i! sulijccia 

suiil, edidil libronim voliiiniiia : ct prinio Aioologc- 

licorum lib. 5. De inconlineiitia sacerdoliiiii, lib. 1. 

De iixoribus clericoium, lib. 1. De profectn mona- 

chonim, lib. i. Regula soliiaiiorum , lib. 1. Exhoi- 

latorium ad inoiiachos, lib. \. Miraculoruin siii leiii- 

poris, lib. 1. Antilogion coiilra Judieos, lib. 1. De 

avaritia pr;ielaloruin, lib. 1. De terrore inorlis, lib. 1. 

De meditatione morlis, lib. 1. De insolcntia mali- 

gnoruin liominiim, lib. 1 Coiilra episcopos simoiiia- 

anno millesiino qiiadragcsimo scplimo, usque ad 

eeniesimum, et ultra cuni viginti moiiachis vcl cir- 

ca , eremitis ejiisdem ordinis sibi sociis, continuis 

orationibus, el poeiiitcntiis, soli Deo servientibus, 

el quindecim coiiveisis siinul cum famulis fere sem- 

pcr coinmoratiis est. Ip.se euim hanc sacrain ere- 

nium sanclis operibus, et divino cultii primus illit- 

stravit, ac eidem diversis iii locis possessiones nde- 

liuin oblationibiis acqnisivit; Bibliothccam fere 

omniuin Yeteiis et Novi Teslamenti voliiminiim re- 

liquit; claustrum jiixta Ecclesiam conslruxit; cru- 

cein argenleam satis idoneam procuravit; tintinna- 

cos, lib. 1. Coiilra qiicindaiii ('|iiscopum, lib. 1. Debiila, diversaque divin;e doinus ulensilia comparavit, 

clamaliones rhctoric;c, liii. 1 . Do naturis quorumdi caliccs qiioque diios argeiUeos pulclierrime deaiianiiiialiiim, 

lib. 1. De SS. Flora clLiicilla, lib. 1. De ''''°^ providit, proiil iii siiis voluminibiis memorise 

S. Cassianomarlyrc, lib. 1. De S. Bonifacio, lib. 1. 

Scrmonum ct hoiiiiliaruni, lib. 1. Et alia iiiulta. 

XIX. 

Ilartlimanmis SclteifeUus [an. loO.j) in llistoiia 

universali. Ad ctn. C. 1008. 

Pctnis Damiani, (nrdinalis legatiis, forlissinie cx- 

scqiiiliir siiain Icg;itiDiicni coiilra iiiipcr;iloreiii, vo- 

lcnlcin divcrlcr.; a rcgiiia iixore siia legiliina. (El 

pauto posl sub Alcx'indro II papa.) Pctriis Damianiis 

(loctor et Ecelcsi;? Roman;ic cardinalis episcopiis, iii 

divinis Scripturis ."riiditisiimus, his leniporibiis cas 

ob res niullo in prelio habiliis est in Italia, vila, et 

Ecient.a ii.isignis, qui tt nonnulla laij;!c disna cdiilit 

laiiiis prodiliim est. Qui taiidcm sub anno millesimo 

contesiiiio, qiiarlo idns Aprilis, diem stinm clausil 

extrcmiim, et ejus bcatiini corpiis ecclesiasiica! ira- 

ditum est scpultnra;, in abhatia S. Mari.Te de Faven- 

lia , de nicmbris perpetiio unitis pricdiclaj ereiiio 

S. criicis Foiilis AvcIlan;B : ciijiis aiiimam et socio- 

riim suonim prccibus Virginis pordiical Doiiiiinis ad 

locum ;icterii;c beatitiidinis. Pramissis igiliir staii- 

tibus, qiiis diibitaverit Pelruin Damianiim, cl hiijiis 

sacras creiiii qiiasi fundalorem, et crcinitic:B vil;iR 

instrnctorciiicxslitisse; pra;serliinciini anlecjns tein- 

pora,iii |)r;cdicloFoniisAvelIan;c loco subalicujiis re- 

giila qiie;ii(ni;ini nicruisse im'inori;c rclictiim iion silt

iSn rROLrXOMKNA. — TESTI.ViONI.V DT. S. rKTflO D.\M!.4N0. TJO 

XXI. A ctio- e f)i)i!i. Dc S. Yicloiu coiifiissorc. In iiivcnlionft 

Aloysius Ltpoiiuinns {an. 1550), episcopus Bergomeiisis, 

mox Veroncnsis, in epislolii qiind.im panis 

IV tonti VIll Yiliiruni sanctorum prwfixa. 

Diini ailliiic adolescens essern, audior.iin l'ctrum 

Daniiiinnm, Oslienscm cpiscopiim, sanclpc Roiiianre 

Ecclcsiae caidinalem, qni riica anniini Doiniiii iiiil- 

lesimnm fniinqiiagcsininin siil) Nicolao II, Alcxanilro 

ileiii II, nec non Gregorio VII, Romanis ponlilicibiis, 

florueral, viriim fiiisse doclissimum, alqiic in sacris 

lilleris exercilatissiinum, mullaqnc ingenii siii, ac 

ea qiiidem prooclara monuinenla rcliquisse : qiisc 

lamen non ila facile haljcri posscnt pi;c maniljiis, 

nl ea, qiia; nunqiiam lypis ;iiilea demandala essent. 

Egn aulem poslqiiam sanclorum Paniini Yilas a 

S. criicis. Dc S. Anlliimo mart. De S. Juaii. fiapl. 

De S. Petro aposlolo. De SS. Petio et Panlo apii. 

Dc S. .Maria Magdalcna, In assnmptione B. Marirc. 

Dc eadem liyinnus. De eadem paraeleiicnni car- 

incn. De eadomrliylliiniis. Be cadeiii vcrsus. De 

S. Uartlioloiiiao aposl. In Nativilalc Virg. Maii.%'.Iii 

cadeni alius. In eadem lioiiiilia. Iii exallaiioni! S. 

criicis. Iii cadem paraciericiim carmcii. De S. Mal- 

llixo apost. De S. Micliaele arcliangelQ. De S. Lnca 

evangelista. Jn feslo Sanclornin Oinnium. Iii Dedi- 

calioiie ecclesire. Iii eadein alius. \n eadem leriio 

aliiis. De S. Mariiiio cpiscopo. De S. Andrea apo- 

slolo. Dc eodcni alins. De S. Nicolao episcopo. Du 

S. Cassiano inailyre. Epislola, ni inavis, Iraclaliis, 

viris dignis conscriplas in ununi corpus rcdigendi B De qiiibusdam miratulis. Apologelicum, de Coiileni- 

oniis accepi, multa suin usus diligenl.ia, ut aliqua ptii saBCuli. 

h ijiis hcati Patris in lioc genere scripla (aiidieram 

vero exslare pliirima), si possem, in liicein profer- 

rem. Nec defni!, iit videliis, omiiipolciuis Dei beni- 

i:iiitas, qiiae piis semper desideriis favero solel. W.ini 

el e.\ Capraniceiisi illa, quie ftom.-c exslal, Francisci 

Torrcs iiiei amanlissimi, non minori pietale, qiiain 

cnidilione prajstanlis viri , diligentia : el ex Casi- 

iiensis nioiiaslerii clara Bibliotheca , ipsius congre- 

gationis Palribns id benigne anniientibiis : prselerea 

ex illiislri quodani Ilaliic cocnobio, ciijus noincn in 

prcesenlia noii leinere pra'lereo : demiini et ei vc- 

nerabiiium divi Pelri aposlDloriiin principis Ecclesi.-B 

caiionicornm bibliolheca, indicaiitc doctissinio illo 

viro Guillelmo Sirlelo, prolonolario apostolico, C 

miilta sanctissimi liiijus Patris in mair.is nostras ad 

prop;isiium opiis spectaniia, venerunt : qiue nunc 

a|iertis cordis visceribus toti Ecclesia; Dei , in fide- 

liuni omnium eommodiim et utilitalem libentissime 

eviilgainus : 

impriniisqiic ea, qiia; ex iirbe Ronia, ac 

Casinensi monasterio habuiinus : deiiide ca, qiiae ex 

coenobio illo, diclaque divi Petri bibliollieca iiacti 

siimns. Lege Igitur ct ba-c, benigne leclor : iiec enim 

iuiniis in hoc sanclissimo viro erudilionis, eleganlise, 

pietatis, ac devotionis, quam in prKcedenlibus Pa- 

tribiis invenies. 

Qua; xero Lipoinanus edidit, ex Mss. Codd. Casi- 

nrnsis et Capranicte Bibliothecarum , ha'C siint. De 

S. Eleucbadio episcopo. De S. Georgio marlyre. De 

S. Riinino niariyre. De eodem hymnus. De S. .Marco " 

cvangelisla. De S. ApoHinare ep, et marl. De eodem 

alius. De eodem adhuc tcrtins. Do S. Fidele mar- 

tyre. De eodem liymnus. De S. Barbaiiano confcs- 

sorc. De S. Vitale martyre. In translatione S. Hila- 

vii Fp. Epistnla de Vita S. Rodulplii ep. Vita S. 

Dominici Loricali. Vita S. Roniiiahli abbatis. 

Ex nts. cosnobii cujusdam Ilalia: et bibtiotheca 

canonicorum ecclesiiv S. Pelri. In Yigilia iiatalis 

Domiiii. lii Nativitale D. N. J. De S. Stepliano pro- 

lomarlyre. De S. Joaiine evangelisla. De eodem 

aliiis. De codem hymmis. Iii Epiphania Domini. De 

S. Bsiie liclo abbatc. De S. Scvero cpiscopo. In Do- 

minica palmariim. In coBna Doinini. In Rcsuric- 

Isthivc omiiia Lipomanus ipse ttjpis excudenda 

manditvit Ronuv ab .Anlonio Blado impressore Camc- 

rali an, C. MDLX in calce tonii octavi Vitariim 

sanctorum priscorum Patruin : ex quo deltinc Siirius, 

cmleriane alii desuinpsere, ut mox dicemus, 

XXII. 

Onuphrins Panvinius (an. 1560), frater eiemita Augiistiniamis, 

in Chronico ecclesiastico , sub an. C. 

1050. 

Pelrns Damiaiii ex moiiaclio episcopus O^jtiensis, 

Lanfraiicus ex abbale Codoniensi archiepiscopus 

Cantuariensis, Anseliniis inonachns Uemensis, viri 

doctissimi, et sanciissimi. 

XXllI. 

Joannes Rioclie (nn. 156S), Frater Minorita Franciscanus, 

cap. 5. Hb. iv Compcndii teinporuin, el tiisioriaruin 

ecclesiuslicarum. 

Pctriis Damiani, ex monacho S. Benedicli effcctus 

cpiscopusOsiiensisclCardinalis S. R. E., vir sludio- 

sus, et erudiliis, sed et conversalione insignis : 

cxcnqilo laincii Gregorii Naiianzeni, aniore solitu- 

dinis, cpiscopaliim dtseruit, ad coenobium reversiis. 

Dumqiie a Nicolao II, Alcxandro el Gregorio Vli, 

supcr hoc taxaretur, Apologeticum satisfactoriiiin ad 

eosdem edidit, qiio fucruiit pacati. Multa docla, et 

devota composuit opuscula , sub Henrico Ill,circu 

raillesimum quinquagesimuu'. 

XXIV. 

Carolns Sigoniiis {an. 1570) Histoiiarum de regno 

Ilalia; libro noiio , ab A. C. 1058 ad 1080. 

Cxlerum ciini mull;c alia; Ecclesi;o iiova dc Si- 

moniacorum, alque Nicolaitarum hsresi decrela re- 

pudiarunt, lum maxiine Jledioliinensis ; iit (IU.tb 

jam pridcm Roinana! Ecclcsi;i.' aiiciorilaie re - 

Iict;i, praeceptis ejns haudquaqiiam obtemperaret, el 

laineii, si qua alia tctro hiijnsmodi veneno infccla 

essel. Hane rem ciim per se graveui, lum Mediola- 

neiisinm clericorum noinini tiirpem esse Artaldus 

cleridis decuinanus ralns, Landiilfo Cotta^ po- 

piili praefcclo aiictor fuit, ul eam palain oppu- 

gnandam aggrederetur. Id vero cum f;!cere secun- 

dis popidi auribiis, animisque coepissot, ^Vido arfin 

episcopus conlrariam parlem suscepit, lavore niaxime

401 S. PETRUS DAMIAINUS S. R. E. CARDLNALIS. 192 

iiobilililis innixiis. It;\i]iic res usqiie co iiifanii;e niii- A liac iirbe niarlviiiim esi perpcssiis : ei Cervasiiis ac 

tiiis alleicatioiiiliiis, jiirgiisqiie deducla fiiil, iit sa- 

certloies qiii iixorcs liabereiit, pr;c pinlore soiiara- 

liiii a c;cieris reiniliviuain facere cogerentur iii 

Inco, qiii Palaria ilicilur. Umie vulgo a pueris Pa- 

lariiii ad contunicliam (licebanlur. Huic aiitem malo 

opporlunuin remeilium Wido ciipiens adhibere, con- 

veiitum cpiscoponiin siionun ;ipiid Fontaiictum in 

agro Novariensi oppidum convocavit : atque ex eo- 

riim sentenlia clcricis iixores habere, inique tamen, 

eousliliiit. Florebat eo tempore saiictitate, doctrina, 

ac rerum gereiidarum peritia P( trus D;iiniaiii Ra- 

vcniias, qui vitam ercmiiicain professns in crcmo 

Protasins, quoriim s;iucta in liac iiiba corpora co- 

Iniitnr, iion aliiim qiiain Paniiini habiiere magistrum. 

Divns deiiiiiue, qno vos tantopere glorianiiiii, Ambrosins, 

ciim Nicohiilariini h;cresim per se qnondam 

coercere non posset, a Roniana Ecclesia pia;sidiuni 

iniploravit, atqiie Ires viri ad hiijus crroris expia- 

lionem a Syricio tuin pDniifice missi , pr;cseus civi- 

lati auxiliiiin atluleruiil. Quamobrein, cum et primi 

saliitis vestne auctores , el post labenlis disciplina; 

eiiiendatores, ab Ecclesia Romana prodierinl , qiiid 

cst qiiod cjns decretis obtemperare, intcmpesliva 

nunc contuniacia recusetis?Quil)iis verliis prolervum 

ad Fonteni Avcilanum agcbat, cnjiis operam eccle- popiilnm adeo llexit, ut se ad oninia cjus niandata 

sise coiisliliiend;e Stephaniis idoneam nrliitratus, ini- paraluni esse respoiidcrii. Quaistioiie inde clericolio 

QiiadragesinKR, urbe repetita, ipsum Osliensi B ruin mstiliila, vix qiiisqiiani iiniis reperlus est, qni 

Ecf.lesia decoravil. 

non autordines emisset, aiit muliebris consuetiidinis 

Cum Landiilfiis Ariabliim Romam misisset, ul particeps esset. Tiini iogalus, cuni se omnibus dam- 

vcsaiiam Ecclesi;e Medioiancnsis conlumaciani denaiidis sacia toilere c civitate, paucis alisoivendis, 

ferret, sininli|ue ut ad causain b.iereseos cogiioscew- 

dani jiidices posliil;iret, pontifex Polriim Dainiani 

cpiscopum Ostioiisom ad eaiii roni lcgauim decrcvit. 

Intcriin Potrns D:imiani Anflnio cpiscopo Liicensi 

assumpto, leg;ilus Modioianuin perrexit, ilii pro di- 

giiilatc reccptns, causani lcgatioiiis ad eos suae in 

concione exposuit. Ea cogiiita poslridie riiinor in ci- 

vitate a factione ciericornm excitatiis incrc.biiit; 

Ambrosianani Ecclesiam aiUiquis Pairiim institulis 

liberam, nec Roinanis lcgibus obnoxiam esse, neqne 

pontilitem Romaniim jus uiiuiii in siia Ecciesia or- 

reiiquis se injuriam facere, cnm paromniura caiisa 

esset, animadverterel, proplcrea oinnibus se veniam 

daluriim oslendit, si se sacramento, ac piacuio ob- 

slrinxisscnt, se in posierum ab ejusmodi (lagitiis 

temperatnros. Sacramentuiii aulein fuil tripiex. Primuin 

arciiiepiscopus ita jiiravit : Conliieor morcm 

in Ecclosia inolevisse, ut qiiicunque clericaics or- 

dines acciperct, subdiaconalus noniine nuinmos diio- 

decim, diaconatus octodecim, presliyleratus viginti 

qu:ituor penderet. Itaque prsesenlc D. Petro, Oslicnsi 

episcopo, legalo Nicoiai ponl. et D. Anselmo, Lu- 

dinaiula, aiqiie conslitnenda babere. Itaquo siibialo C censi episcopo, el oinnibus vobis, damno, ac detc- 

clamore raplira undiqiie a tumultuantibus ad episco- 

piuni concurritiir, cainpanarum strepitu, ac prae- 

giaiidis tub;e clangore urbs tota compielur, ac mors 

logato ab omnibus intontalur. Accenderat autem in- 

viiliai flammam, quod Petrus pridie in conveniu prae- 

sidens, ad dextrani sibi .\nselmum episcopiim consti- 

luerat, a sinistra vero Widonem archiepiscopum 

sibi assidere mandaret. Perspecta vero popiiii vo- 

Iniitale legatus, postridieconvocato in tempium po- 

piilo, in coiicionem ascendit, alque lumijllu landeiB 

sed;ito , ita disseruit : Nicoiaus pontifex iiiaxiniiis, 

fratres cbarlssiini, niisit nie a:i vos, non ut Eccicsia; 

Roni. boiiori alqiic aniplitiidiiii servirein, sed ut 

vestrcc giori;e alquc saiiiti consuiercni. Quid eiiiin 

sier omnem siinoniacani hairesim, ae me, elcleri- 

cos, et successores raeos, spundeo niliil in postcruni 

exacturos. INicoiaitarum quoque liKresim eadein 

rationc condemuo, ct presbyieros, diaconos, sub- 

dlacoKOsque ab uxorum, et concubinarum socielale, 

qiioad potero, propulsuriiin proniitlo. Inde ante aU 

lare coram cpi^copo Lucensi dixit : Si his defecero, 

tiini iiie Deus, ei divi pioruni communione dcjiciant. 

Posireino Arnuirns iicpos ejus, ciericus ciiin una 

manu nianuin arcbiepiscopi teneret, aiiera sacriim 

Evaiigelii Cddiceni tangeret, ila lociitus est:Douiiniis 

Wido arcbie|)iscopus, quod promisit de castiiate cie- 

ricorum , observabit : neqne consecrabit aiiquem 

pra;icr monachos, queni snporiore sacramento nou 

lionore tenuissiini hominis Romana cgel Ecclesia, D oliliget. Eadeiii clerici jiirariint. IIIs actis, arcbiepi 

qiKU laiiduin pr;ieconla ex ipsiiis ore est Saivalorii 

adepta? qiire autein provincia iii terris abejiis cdi- 

lione libera reperitnr, ciijus arbitrio ipsnni qiioquc 

coeliini apeiitur, ct claudilur? {Mallk. xvi.) Et qiii- 

(leiii, si iccte allenderitis, reiiquas Ecclesias ab ho- 

miiiibns iiisliliilas cssc rcperietis; Ecciesiam voro 

Roinanam a Deo ipso esse fundatani, atquc ab ca 

ciiin roiiipias aiias, tiini maxiine Mcdiolancnsem or- 

Inssiii nriinordia, ctdiscipliiia; rudiineiita siinipsisse. 

Qiiid eniiii? Pclrus cl Panlus, qui Romaiiain Eccle- 

siain siio sanguine coiisccrariint, noniie lianc qiioqnc 

per discipnlos siuis inslilneriinl? Nam Na7,;irius a 

Liiui Pelri discipulo s:crofonlc abluliis, s;icrniii iii 

scopiis se projecit iii terrain, atquc piaciilum sibi 

injimgi jiissil; qiiia quainvis ea ipse in Ecclesiam 

prolira iion invexissei, lamon cuni possel, ex ca noii 

siisiuiissct. Lcgalus ccnliim annorum piaciiium iiii- 

posiiit, idqiie rodimi posse ceria in singiiios annns 

soiiita pccunia, voiiiit. Clcrlci diversis in vilajeju- 

iiiis obligati. Arciiicpiscopus inde concioncni ascen- 

dit, ac, pr.Tsente cloro et popiiio, ciericiim sniini 

jurare jiissit, se lias diias lia;resespio viribus cxslii- 

patiirum. Eodcniqiic sc jurejiirando popnlus oliliga- 

vil. Clericis poslreino pristina oniamcnta, liTiCralis 

cliam, cl castisoiriciiim reddituin. Reliqiii Eccies;:ie 

taiilum assoditi, arcliio[iiscopus cii:iui, cos so rcli-

193 PROLEGOMENA. — TESTIMOMA DE S. PETRO DAMIANO. 

gionis gralia, Rom.ini anl Tnronmn niissuros : se A nali archiciiiscopi contngjoiie eorriipUim , cmnqie 

vero ad S. Jacohnm iii Hispaniam ituruin proniisil. 

ILecretriis ipse seMediolani legaliim egisse scripsit. 

Profeclo iiiiie legalo, archiepiscopiis asperis cle- 

ricoriim suorum cciiviciis hiceratiis, qiiod Mcdioki- 

iicnsis lihertalem Ecclesise prodidisset, iii senteniia 

castilatis non perslilil, sed proiiiiscuos mulienim 

coiiciibitus annuii. Itaqiie sequenii anno, qni fuil 

iiiillesimiis sexagesimus, iVrlcnihaldus Colta in locum 

Landiiin i'ral.ris niortui siibleclus , eodeiii Arialdo 

iinpcllenlc, causain iiitermorliiam excitavit : ati|iic 

gravihiis tumiillihus in uihe niiscendis; eliain ne 

ahhas S. Celsi ab archiepiscopo sacrarelur, iiilii- 

huit. llaqiie Pelriis Damiaiii ad eos hanc epistolam 

tlaimialii!ii in graliam Eccle ix reccpit, ac con- 

Iracto piacnlo aiiclorilaie pontilicia liberavit. Mox 

Rave:;na digressiis, ciim Favenliam perveiiisset 

fi;l)ri oppressiis inleriit. Vir, et sanctilaie, et sa- 

pienlia per liaoc lenipora clarus. Post niorteiu mi- 

racnlis inclytum pro tlivo lioiiiines habneriiiit. 

XXV. 

Pclnis nirordalnx (nn. \^~8) , Tniscm nojinieiisis 

moiiiicliiis coiKjreg. Ciisin. diorio i llis!. monaslica:. 

De Pclio Daiiiiani , liim doctrina , Inm saiiclilate 

in-igni Tcrha facieiilcs, (liciimis fiiisse Ravcnna- 

lem , el inonaslerii S. Maria; a Favenlia ironîchum. 

Qni oh siias piwclaras virlulos a Slephano IX cpi- 

iiiisil : Peirus Damiaiii,etc. Iiah. eanilib. v,epist. 84. scopns Osliensis el S. R. E. eard. crealiis , lalf 

Ideiii (llenricus III inip.) maiis siiasorihus, inpri- B "nniere per niullnm temporis spaliiim diîie fiinclus 

inisque Adelberto, Breniensi arcliiepiscopo, deditus, 

niilluin erga homines, Deiimque avaritioe, libidinis, 

atqiie insoleniiae genus omittere. Nam et plebi con- 

ira nobilcs principesqiie sludere, atque oinnia vi 

niagis, qiiaiii jure agere, et episcopatus , abhatias- 

qiie palain vendere, et opima ipsa monachoruni 

prsedia seclalorihus suis turpi largitione Iribuere. 

Quiii eliam ciiin conjugc Rerllia, Othoiiis marchionis 

lilia, ciijiis paiilo anle sibi dcsponsa; jain satielas 

ceperat, divortiiiin facere cupiens, MogmUimim an- 

listitem ad indicendiim iiiper ea le Moguniise coii- 

venuim indiivit. Qiiod ubi cogiiovit Aiexander, Pe- 

irum Damiani legaliim iii Geiniaiiiam, ad eain reiii 

inipcdiendain misit. Is sequeiili aiino profectus Mo- 

est. inter ea , qiis de ipso sciiu riignn in Hirsaiigia 

Trilheinii iiivciiio, legitiir quod, missiis ab Ale- 

xandro II ad Ilenricum legatus Francofurli , coram 

magiiali!;iis et principihiis iinperii siimma aucto- 

rilale et sciciitia iiniversam legalionis seriein regi 

insinuavil. Caplus deinde ainore soliliidinis , talibns 

se negotiis exlricavit, ntqiie episcopalu se ahdi- 

cans, ad monasierinm S. Crucis ah Avellaiia siipra 

mei;ioratiim se conlulit. Jacet aiilem lioc mona- 

sieriiim in moiitihiis staliis Urhinaiis, uhi noster 

poela Danies, soliiaria illa rcgione delcclains, diu 

coinmoravit maximam snorum operiim parleni com- 

ponens, ciijns rei signiim usquo ad hanc diem exqnoddam 

spclTnm , qiiod Dantis cuhiie riicitur. 

guntiuin , iiitent:ito acrioris aiiimadversionis peri G Ilmic lociim poeta in siio P:iiadiso dcscripsit iis 

;ib habeiido concilio revocavit. Ilenrico vero 

Francfordiaj, qiio illeconvcntmn acciveral, mandala 

poiiti(icis in liaiic senlentiam edidil , rem pessimam, 

el a iiomine Christiano, nedum regio, alienam esse, 

qiiam ille inoliretur. Qiiod si humanis, aut divinis 

legihus non terreretur, at salleni fainse et exislima- 

tionis suse rationem haberel, ne tain tetro veneno a 

rege lemperato totum popiihim Christianum infice- 

ret; et qui flagitia ulcisci rieheret, iis se priiiceps 

ohstringerel. Qiiod si iioii flecteretur consiliis, pro 

certo haberet poiitificem vim ecclesiasticain adJiihi- 

turnni, neque cum suis manihus iniperatorem ali- 

qiiando sacraturuin. IIiijus orationem siihseculse 

sunt inde graves priiicipmn quiaderaiit voces, jequa 

juhere Romanum pontiliceni. Ne per Deuiii uominis 

rcgii majesiatem tam tiirpis fdcti labe coiiinia'jula- 

ret, neve pareniibus regina; causam defectioiiis et 

jnstain turhandse reipulilicoe occasionem pr;eheret; 

qiii, si viri essent, cum arinis virisque iduriniiim 

possent, tam insignem fili;^ su;c coiitiimeliam iiiiie 

duhioinsigni aliquo facinore expiaturiesseiil. Qiiibiis 

rationibus fractiis magis qiiain inflexiis Hemicus, se 

iii ponlilicis aiictorilale fulnruni dixil. 

Eo veio anno qiii inseculiis esl , iienpe 1080, 

Gregoi'ius(Gn"(7. VII) cuin Gilbertum arcbiepis opiim 

Raveniia prufecluiu audissct , 

Petrmn Daniiaiii, licel 

a'tale confeetmn, Ravennam legatmn niisit. Ille pro- 

fctlus ac coieiler a civil:ile acceplus, popiiliim dani- 

veisihus, quos canlii xxi diceniem ipsum Petrnm 

indncit videlicet : 

Tra diie lili d'lia'ia surgon s,issi 

(E i;oii iiiulio dislanti alla liia p.iiria) 

Tanlocbe i tuoni assai suonan piii ii.issi, etc. 

Hoc monasteriiiin ah illiisirissimo et reverendissimoi 

Jiilio card. Urbinale ad observanliam regnlarem sub 

congregatione Camaldnlensi nostris lemporihiis le- 

d.aci;iiui est. Ut igitur ad inslilnium redeamus, Pe- 

Inis ad monasterium reversns, privatnm locum ie- 

imit: postea a Nicolao secnndo Alexandro sccmido et 

Gi'egori'osi'pii.1 nioiiilus, coqnod cssct inconveniens 

virmn a Deo optimo taiil;i scientiaet eloqiienlia dita- 

tiim, ad pcrsuadendum popnlis rcctum vivciidi genus 

niaxiiiie idoneum, propiiam cuiantem nliliiatein c:*s- 

sisse cpiscopatiii, ciiin inultis iii tali diguiiate ad- 

jumento essel, per epislolan; respondit , iii qna tiiiii 

optiiiias, tiim coiigruentes sui discessiis caiisas afferl. 

Scripsit ad Leoiiem eremitam an in oflicio divin» 

diceiidum sit : Dominus vohiscum, lih. ii : Apolo- 

geticoruni, 1. iii; De conlincnlia sacerrioluni, I. 1;, 

De regula solitarioriim , 1. I ; De miraculis sui teni- 

poris, 1. 1; Exhorlatioiiiini inonasticarum, I. 1 ; De. 

progressii moiiachoruin , I. 1; Conlia Judaios, I. 1. 

De av:iritia prxdalormn, L 1; De \ita Odiionis ab- 

b.itis Cluiiiacensis, 1. 1; De terrore nioitis, I. l^ 

Coiilra episcopos sinioniacos , 1. 1; Conlra episco- 

piini, ciijiis noinen siihticeiiir, I. I; [!e insolenliis 

r;'pruboiiiMi , I. 1; De excl;i;i:a;ii)nibi;s li-.clormii , 

,

IKS S. rLTUUS UAMIANIJS S. il. li. C.VKDiNALlS. I9G 

1. 1; De lialurft :iliquonmi auiuialiuMi , I. 1; De sau- A ex uionaclio Ecilu.si.u Uouiaua; earilinalis episcopus. 

cio Cassiaiio iiiaityic, 1. 1; Seiiiioiium cl lioiiiilia- 

luni. 1. 1; (le SS. Fiuia el Luciila , (luariiiii (ôr- 

pora iu noslro iiioiiaslerio Areliiio qiiiescuiil, 1. 1. 

Miilta alia scripsil, (iiiiie iiiiiiierare loiiguin essel; 

obiil, iuiperaiile llcniico lil, circa aii. D. 1080, cl 

iii iminero saiictoruin esl ascriplus. 

XXVI. 

Ariwldus Wion {mi. 129-i), Belga , monaclius Casi- 

iieiisis coiigrcgalionis , lib. ii , cap. 9, Ligiii \'il(e, 

IraLtitns de cardiiialibus ordinis S. Puiris BeUe- 

ilicli, luvc scribil de B. Pelro Damiani : 

Sanctus Petriis (!e Huiiestis , cogiioiiieiito Daniia- 

iius, ct peccator, noliili» Ua-\cnnas, iiioiiacluis nio- 

iiaslerii S. Andrcae creiiii (le Avellana, ord. S. Be. 

iieilicti, coiigregatioiiis CoIuhiIkc, S. R. E. card 

cpiscopusOstieiisis cieatiisaii. D. I058,iiieiiseMar-I5'l« 

1, Sablmto quatiior lemporum Quailragesiiiiai. Qiii 

tandeiii cardinalitia digiiitate abdicata , anno 1072 

ad monastcrium suuni leiliit, obiitqiie Fave!Ui;B in 

coeiiobio S. Mari:c, (juod ipse cuiii (piiiique aliis con- 

struxerat, aiino 1080, die S^ Febiiiuiii. 

liiler professores rcgula^ divi Augusliui recen- 

setiir liic nosier Damiaiius a Volalerraiio, lib. xxi 

Aiilliropologi;c , et iioiiniiUis aliis. Falli autem ex 

iiiultis deuionstranius. El primuin Leo Osliensis, 

lil). II cap. 102, ex crcnio ad boiioreni cardiiialitiiiin 

assnniptuiii lefert, sic inquiens : Qiiod cum 

Petriis Dainiaiiiis vir valde rerigio.siis, quein eo tem- 

101 e Siephanus papa ab eiciiio exliactuiii, in 0- 

iii ilivinis Scriptiiris iloctor eriidilissiiniis , liis tciii- 

ponbus cas ob res niagiio iii prctio liabiius esl. 

Ilouoriiis iteni De scriploribiis ccclesiaslicis; Pan- 

viiiiis in Clironico ponlificuni Uoin. , et alii. Ue- 

gula^ vero divi Beiicdicli piuressorem rcferunl, Tri- 

tlieinius, I. II, c. 93, el 1. jv, c. ZS, Dc viris 

illustr. ord. S. Ueiied. Libro autcni De scriplo- 

ribus ccclcs., cl iii Cliroiiico Hirsaiigiiie; Panvinus iii 

EpilDiiie iii sulio, ciim ilicit : Petriis Daiiiiani iiiona- 

ciius Casiiiciisis, ord. S. Beiiedicli card. episc. Osl., 

nionaclius auieiii Casinensis diciiur, quod iii cceiiobiis 

illis vitani iiiouaslicaiii--duxcril, qiia; Casiiicnsi iiioiia- 

stcrio subjii;iebantiir. Addaiii ut ea;teios iccenliorcs 

oniittani , el ipsius Damiaiii leslinioniuiii in serniunc 

S- Bencdiclo, ubi S. Benedictum magistru 

et patrein suum vocat, qucin rcperirc licel apiid 

llosaiidniin , toiiio VJl Surii, die 21 Maitii, qiiod lalo 

esl:cui verosicspccialitcr totiis evaugelic.x' lecliuiiis 

excursus assignari putcst, (|ueiiia(Imodiiin Patri ct. 

inagistro nostro B. Bcncdicto ? Ileiii in epislula ad 

quemdain Pclruin abbaiem, qiia; csl iii appeiidlce 

Margarini de la Bigiie , ad Bibliotliecam sauciuium 

Palriiin, clarius loiiiciis, sic iiiqiiit slalim in prin- 

cipio : Succcnsetis eiiim ac iios conquerenles ar- 

guitis quia noii debiiiiiius vestros monaclios coiitia 

beali Palris noslri Beiiedicti pra;cepia suscipere. 

Et iufra, poslqiiain verba P. N. Btncdicti attiilit , 

ri;cc , inquit, ilaqiie nostra non suiit, scd ejiisdcui 

slieiisiEcclcsiaepiscopum fcceral, couipeiisset, una PiO-iis nostri vcrba , elc, In aliis etiam epislulis , 

iiim cardiiialibus lesistere ac rcclaiiiare cocpit, etc. '!"* ''^'^6^ repeiiuutiir, sa;pe sa?pius idem repttil. 

Conlirmat Bcrlholdiis Conslantieiisis iii apperidice S. Bonedicium Palrem cl magistrum appellaiis. Ad 

;ul lleiniauiiiiin Coiitractum ad annuai 106G liis vci- 

iiis : llis tcmporibus veiierabilis Petnis Daiiiiaiii, cx 

ereinila cardiualis cpiscopus, niulta coiiscripsit , etc. 

ISiillus autein creinitas , eo leinpoie maxiiiie, re- 

giilain divi Augustiui observasse, cx bisturiis iii;i- 

iiileituin cst; sub divi vero Beiiedicti regula niiiltos 

liiijus profcssioiiis militasse, auctores siint Petriis 

Uiaconiis, lib. De saiiclis moiitis Casiii. , c. i, in 

Vita S. Martini ereiiiitae nioulis Marcisi ; Joaniies 

Uubravius, lib. vi. Ilisloricc Bojeinica;, iii Vita saii- 

cloruin quinqiie monachoruiii crciuitaiiiin Brouiio- 

viensium; Martiiius Cromerns , in llistoria Polo- 

exiremum , moniislei ia , in qiiibus liabitavit ipsc 

Damiaiius, iiionaclius ct iionuum abbas, iil S. Viii- 

cenrii , Casini el Poinposse, dare deiiioiislraiit divi 

Benedicii alumiuim, illudqiie, (pio.I ipsi nioiiachi 

dc Avellaiia ad 1i;ec iisqiic uosira leuqiiira, qiiibus 

cingrcg.'iti uii Cainakluleiisi iiiiiii siinl, a priiuarla 

ipsius cocjiobLi sui instiiulioiie rcgiil;)iii D. P. N. 

licnedicii observasse , se ingeiiiie piolilenlur. Co- 

giiomentutn Dainiani illi fiiit, iinii , ut ail Paiivi- 

nus., quud Daiiiiaiii filius fucrit,sed quod cum a 

fra:re siio , Dauiiano nouiine, Favcutiam priiii , 

Pannam deiiide missus fuissel, ui litteris opeiaiii 

nica,dc cjusdem ageus.et alii Polouici Scnptuvcs. «'"'Cl , in sui grati auiiiii testiiiioiiium. uouicii D.i- 

Eremita; vero nomen ideo halniil Daniiaiiiis (.iiod , " 

iil iii ejus Yita lcgilur, rererfque Augiisliiius Flo- 

rcntinus parl. ii , Ilist. Caiiiald., lih. v, c. 7, iiiu- 

uaclii monasterii S. Aiidrc;ie de Avellana, quod iiiiiic 

S. Criicis tilulum gcrit , tuiic temporis , ac biiii 

divisis in ccllulis coiiimanebaut , psalmodiic, oia- 

lioui, Icclioiii, absliiicntia;, obedieiiliae aliisi|ue liii- 

jiismodi pictalis operibiis leligiosisqiie officiis opc- 

raiii daiiles. Monachum autem fiiisse prubaiil et 

abbatcm cuin ejiis Vila per llic: jiiymum Uubciim, 

I. V, Ilist. Raven., qiiiC est apud .Mosaiidruin loiiio 

VH Surii, tniri eliain ideni Augiistiiiiis , lib. ciialo 

a c. C a.l 1,T, el J.icoliiis Pliirippiis iii Siipiilemeiilo 

tJiio.iionjin , lib. xii , sic diccn« : Pclnis Diiiiii:t!i'is 

"'i""' al) ejus nominc sic usurpavit ut sc Pcliuiu 

Damiani seinper scriberet, iit recle doccl idein Aii- 

gustinus caii. 6, dc ordiiie Columlfii', sic dicto pro- 

ptcr Ludiilphi priini Avcllana; instiluloris iiKTcdi- 

bilem cohimbic simplicUatem ; agunt i|isc Aiigusli- 

niis cap. S, el Bcncvcntus linolciisis, iii commeitt. 

Paradisi Daiilis, cap. 21. Putatiir hica Trilhciuio, 

lib. 11, cap. 93, monachiis Vivarieiisis; a Volater- 

raiio S. MariiC Uavennatis, et a Bagiaiio S. Miiri;e 

Faveiitia;. Qui tres sic conciliari possuiil, ul dica- 

mus eiiin Trilhciiiio pnst profcssioiie.ii einissam iu 

mouasterio S. Aiidrca; dc AvcUana aliquo temporc 

iu cucnobio Vivaricusi babilasse ; excicuisse a;iicin 

,-csc aiilc prorcssio!u:;ii jicr 40 ilics aJ crcuiilici rigoris

197 rUOLEGOMENA. - TESTIMOiSl X I)h S. iLTRO DA.^JIAiNO. 108 

simililudinem in cojiioliio S. M;iria3 Uaveniialis , A 

periciiliim facliirus utriiin iiioiiaslicse \il;c laborem 

lalurus essel, ut asseiit Anguslinus cap. 6, el Dan- 

lcs Aligerius, liis verbis: 

In qiiel luogo fu' lo Pier Damiano, 

K P'etro peccaior fu nella casa 

ni Kostra Doniia In sul lito Adriaiio, etc. 

Mortuum tandcni in coenobio S. Mari;e deFaven- 

tia aiino 1080, die oclavo Kalen. Marlii, ul et Augii- 

stiiuis, lib. V, cap. li, et Rubeus in ejns Vita le- 

clissiiue prodiderjnt. lierlliol.ius tameii Coiistantieii- 

sis in appendice ad Conlractum anno Domini 1072 

niortiium refert, sic inquiens : 1072, Petrus Damia- 

ni piip inemoriaj cardiiialis episcopus, jamJuduni 

iniindo crucifixus, migravit adDominuni viii Kaleudas 

Martii. Qu;i; verba sic exponenda mil;i videnlui, " 

iil sensus sit, non dc nioite temporali, scd de morte 

olli( ii et digiiitatis, qiiando scilicet canlinalilio liO- 

iiore repulso, nuindo et ejus ponipis mortuiis est. 

Nani, quod post aniiuin 1072 vixeril, piohant liga- 

lioiies ejus, qiias obivit ten;pore Gregorii pnjix \]l, 

J99 S. PETRUS DAMiANUS S. U. E. CAUDINALIS. 200 

fecluin reducl.-» cst.ul fiisissiine oslenJiiipse Poiius A rc. Viiani S. Uonn):ilili abliaiis, 19 Jimii. De S. Ma- 

in iraelaiu, rineni coinposuil De reconciiialioiie 

episcopi Meiliolanonsis Widonis, qui esl nis. iii bi- 

bliolheca Casinensi. 

Cum anleiii ossolvir iii (livinis Sciipluris sUiilio- 

siis, cl eruililus, s;oculariiiiii lilleiaruin iion igiiarus, 

iiigenio inilis ei aculus, eloquio placiclus, et coinpo- 

siliis ct ail persuadencluni idoneiis, niiilta opera coiii- 

posiiil piis iiieiilibus valde iitilia, qiiorum noiinulla 

jain evciisa suiii, alia veioexsiaiit suo tenipoi'e etiam 

exciiilenda. De excusis siilijecta vidi : Dc ecclesiasti- 

ca insliliitione, et Siinoiiiaca; bKrescos confnlalio- 

ne, lib. i, qni excusiis esl Colonia; apiul Gymnicnin, 

cum tribus Prospcii libris, in 8 : et ileni iii Flan- 

dria, sed locus jani excidit, cnm aliis ejiisdcm argii- 

ria Magdalena. De S. RuflTiuo martyre. llyiiinum de 

eodeiii. Vilam S. Doniinici Loricati, 14 Octobrls. 

De omnibus sanctis. De S. Andrea, alius ab illo, 

qui est iii vn loino. Do eodeni, hyinnus sapphiciis. 

Do viîlia naiivitatis. De iiativitate Doiiiiiii. De S. 

Barbatiano coiifessore. Ui oiiiiies sennoiies exciisi 

suiil ColoniiB iii Vitis Sauotoruin Siirii ; et Veiieliis, 

in folio. Epislolas ojusJein quindec iin ad divcrsos, 

iiupicss;is vidi Parisiis, iii folio, iii toiiio VU Ciblio- 

liiCo;e SS. P:ilrn,ii Marg;iriiii de la Pigne. 

De fiiiali Jiidicio : Non igiioro qiiia cum. De doc- 

Iriiia noviiioruin : Rudis liro. ConsohUorius ad 

;T;groluiii : Rogasti iiie. Ad ambiiiosiim iiioiiachiim : 

Digiias auclori bonoruiii. De corroclione, quaiu sil 

iiienli. De excellenlia sancti Joannis Uaptist;ic, Uo- B '"'''^ = Exigis, fili. De iialivilale Doiniui : Cliarilati 

milias duas, excusas Colimia; .ipiid Gymnionin. Do- 

niinus vobiscuni, llb. i, id est, utriiin solitariusoians 

horas caiionicas, dobeat eliam dicere Doniiiins voliiscum, 

qiiando nemo sit, qui respondeal. Hicimpres- 

siis esi Veneiiis apud Zilletiim 157-2, iii8». Siieciilo 

miss», et Romx cum aliis scriptoribus de divinis 

nfficiis, aiino 1591, iii folio. De Epiphania Doinini 

Cum natus esset. Vila saiicti Miiuri episcopi Caesenx 

: Ciipienlcs. Dc translatione sancti Hilarii epi- 

scopi : Gaudcamus, et exsuliemus. De Domisica 

Palmarum : Ciim appropinquasset. De sancto EIcm- 

cliadio episcopo : Ilodierna fostivilas. De sancl» Se- 

vero cpiscopo : Audistis fraires. Ciiat el aliua Mo- 

: 

ves'.r;e. De S. Joaiiue evangclisla : Qiiaiitiiiiiaiiteii 

De Tigili;i S> P. iN. Beiiedioli : Vigiliani egng i. De 

csoiia Doinini : Uodie sacruin clirisma. Do S. Jnan 

ne Uapiista : llodierna fesiivitas. De S.Aniliiino 

marlyre : Cuni bealj Anlliimi.DeSS. Flora et Liicil- 

la : Gaudcauuis, fratres. De eisdcm : Adcst, dileotis- 

simi. De saiicto Stephano papa et martyrc : .Audistis 

hodic. De saiido Donalo cpiscopo elmarlyre: Ailest, 

dilectissiini. De S. Bartholoiii;eo ;ipostolo : Ilodiorna 

festivilas. De sancto Riiiriiio niartyre : INoslis, fra- 

tres. De iialivit;ile R. Mariic virginis : Nalivitas lio- 

dierna. De S. Luca evaugclisla : Qiii;i per Ev;iiige- 

lium. De S. Fidele inaityre : Nnslis, Ir.itres cliaris- 

hiiiiis dio I Feb. sed nondiiiii cxciisns est. De S. P. N. simi. Fraginentnm sei inonis de S. Vitale niartyre : 

Bciie.licto : Dixil Siinon Petrus. De cama Domini : G '^'-•^'^ liquido. Ilomiliaiii snpcr Evangclium in die S. 

Hodie fratres cbarissiini. De anniinliatinne (.Wvx 

Marix. De resurreclione Doinini : Postulavi Patrein 

nieiim. De sancio Georgio mariyre. Hodierna fcsli- 

viias. Epistola dc Vita sancti Rodulplii episcopi 

Eugiibiiii : doiiiino Alexandro. De S. Pelro apuslo- 

lo : Adolescentuhc ililcxenint. De SS. Petro et Paii- 

lo : Ilodienia dies. De S. Apnlliiiare : Iliidicriia dic, 

fratres. Aliiis de S. Apolliiiare: Apostolici mailyrls. 

Aliiis de eodein : Audivinius liodie. Do sancto Cas- 

siaiio marlyre : Admirabilis. De assiimptione B. Ma- 

ria; Hic totum decurral sappliicus hyiniius de ea- 

tleiii : itemelaHi versiis elrliytlimi. D. S. Baitholo- 

ni;co aposlolo : LBCtamiir, et gloriamur. De S. Vic- 

lore : Hic ille magniis. De S. Micliaole arcbangelo : 

tirca rcruiii cardinem vcrsaniur. De S. Fidele inar- 

lyre, seniio bistoriciis, 28 Ooiobris : Nosiis, fratres 

charissimi. De eodem, byniniis. Do S. Marliun epi- 

scopo : Nobilis ille conrcssor. De S. Aiidrea aposto- 

lu : Ilodio, fralrcs cliarissiini. De S. Nicolao episco- 

po : Nicolans iste iueus. De S. Stepliano protomart. 

.\dliuc filiiim virginis. De excclloiitia S. Joaiinis 

cvangelist;e : llodie, dilectissimi. De eodeiii : Gau- 

deainus, IVatics. De dedicalioiie ecclesioe, tres scr- 

iiioiies : 1, Post cnioem ; 2, Iinmola Deo ; 3,Fccit 

Deus duo iiiagna. De quiliusdam iiiiraciilis tracta- 

lus : Cuin iii meo. .Apologeiicum de coiiiciiiptu sa;cu- 

li, capitibiis 55. De conlemptu s.eciili hiijiis. Vitam 

S. Odilonis abbatis, 1 Janu;irii. De S. Vitale iiirirly- 

Mattlia;! : Evangelica leclio. De sihnlio : Cuni pius 

exacior. De spiritali ceiiaiiiiue : Si diligenter. Dc 

S. Aiiaslasio niariyre : Ad pukhruin convenimiis. 

De discipliiia, et observatione sexiaj feri;ic, faiictis 

frairibus : Coiitra viiii bibulos el a |iiani stoniachan- 

tes : .Miror, dilcctissime fraler. Ad fratres Gamiigni, 

de Salibato jejnmindo : Peiisiialiiim conductores. 

Ad Blaiicam coniitissam ad Dominiiin conversam : 

Blauca; oliiii. Hi oiniies sennones, lioiiiili;e et epi- 

stolse reperiuntur niss. apud me, et apiid D. Con- 

stantinum Cajclaiiiim Syracusaniim, monacbiiin, cl 

niagna etiam ex parte in Casineiisi biblioiheca, et 

aViWi. De miraciilis S. P. N. Beiiedicti lib. i. De poe- 

nitentia : Pensanduin quippe. Sermo contra Siiiio- 

D iiiacos : Miindi turba turbuleiila. De auKeiiiiate et 

gaudiis vitK aeteriue : Ad pereniiis viiai foniem. De 

poenis iiifenii : (iiiain dira, qu;im honeiula. Epi- 

slola de die judicii : Dilecto fralri Ad;c, Petrus pec- 

cator. Sunt apud me mss. el item in bibliotheca 

nostra sancti Benedicti Maiiluani. In bibliotheca 

Casinensi veio, iu scamuo sexto ad sinistram, lucc 

reperiuntur niss.Sermo qiiidamelrhyllinii ad Caila- 

loiim episcopum. Disccptatio syiiodalis inter regis 

advocaiiini, et Ecclcsi;c Roinanx defeiisorem. Dis- 

pulatio sii(;er qu;iestioiio: Si Deus est. Epistolae iioii- 

nidliB, et alii qui(;a;n parvi tracialus. De processione 

Spirilus sancli a Pnirc, et Filio. Scrnio de S. Marco 

cvangclista. De S. Alcxio coufcssore. De olliciis pon-

2lSl PROLEGOMEISA. — TESTIMONIA DE S. PETRO DAMIANO. 202 

liGcis. Epislolx ejus mullae. Du S. iMaltliajo, ser- A borat innrmitas. Flcliilis lamciitalio siipep anima 

mones 3. De monaslerio Casinensi, et quil)usdam iordibus immundiii.i; dediia, sic : Ego, ego le, iiife- 

iiiiraculis.adDcsidcriian ahbalcm. Dobosiiis quibus- 

(!am, sed [irincipium deest. Sernio de sancta Co- 

liiinba viigiiie et inartyrc. Sermo de cleemQsyna, et 

epistolaj ejus plurimsB. 

XXIX. 

Ibidem, in aiio quodam libro ms. in membraiiis subjecta 

sunt. 

Scrmo de saiicto Bonifacio marlyre. De S. Joanne 

Captista, duo. De SS. Donato et Hilario. Hymnus 

de saiictoAHtliimo.Homilia super Evangeliuni : Liber 

Geneiaiionis. Sermones duo de nativiiatc B. Marias. 

De S. Apollinare, sermoncs tres. De S. Viiale, ser- 

inoiies duo. De S. Joanne Evangelisla, hymni tres 

lix aiiinia, defleo. Contra Sodomitas, sermoncs tres : 

primus sic incipit : Eos, qui irrationahiliter; se- 

cundus : Clericus autcm Domini ; tertiiis • Hoc sane 

vitiuin. Citanturet a Tritliemio Ii3?c sequenlia ; De 

situ et fundatione Vivariensis coenobii, lib. 1. Apolo- 

geiicorum, lib. 5, domino suo Nicolao. De inconti- 

neniia| saeerdotum, lib. 1 : Niiper haltens. De uxori- 

bus clericoruin, lib. 1 : Vos alloqnor. Regula snliia- 

riorum, lib. i : Dum 

fervorein sancta; rairaculoriim 

sni temporis, lib. 1. Dilcctissimo Gerardo. Exhorta- 

torium ad monachos, lib. 1 : Frairibus in Gangensi. 

De profeetu monachorum, lib. 1. Do insoleuiia ma- 

lignorum hominura, lib. 1. De avaritia pr.Telalorum, 

Episiolarum suaruin liber uims. De incontLiieiitia R lib. i. Declamationes rhelQpicae, lib. 1. Gratissi- 

episcoporum. De propnieiate clericorum. De sancto 

Bartholomoeo, sermones duo, et collecta; de eodcm. 

Uymnus de sanclo Ursicino. Miracula sancti Ruffini. 

Epistola ad Agnctem imperalricem. Tractatus pius 

ad inonachos. Alius de perfectione monachorum. 

Dialogus Judxi et Cbristiani, luvectio in episcopum 

monachos ad sseculum revocantem. Opusculum ad 

louzonem ereinitam. De horis canonicis disputaiio. 

Quod nuptise possunt fieri sine coitu. Sermo de vi- 

giiia sancti Jacobi. De vigilia sancli Bartholomsei, 

epistolse noniiulke. De disciplina monachorum. De 

patientias gradibus, disputatio. De privilegio Eccle- 

si;e Romaii», ad Hildebrandum archidiaconum. De 

rcconciliandis hiereiicis.Epistolalonga de dimitiendo 

mus, seu probatissiinus, lib. 1 : Domino N. Ravcn- 

nalicae. 

Ejiisdem epistolsc de universa viia et rcligione, 

in folio, in membranis ins. exislunl in bibliolhcca 

imperaloris, Viennae. 

Excusus est Argentinae anno 1562, in folio, in ca- 

talogo teslium verltatis, ul ipsi loqiiuntur, quidani 

traciatus, seu libellus, sub ejiis noiuine, de corre- 

ptione episcopi ac papx; qui utrum partus cjus sit 

nescio ; cavendus lamen mibi videlur, cuin hujus- 

modi supposititlos feius muliosnobis obtrudani hae- 

relici, ul suas impostur«s, quasi sanclorum virpnum 

et doctorum Ecc|esi;e auctoritatibus tueantur, ul 

contigit etiam in epislola illa supposititia sancti 

episcopatu. Nonnulli tractatusad monachos, etquae- C Udalrici episcopi el aliorum similium 

stiones aliquot. Epistolae raultx ad monachos Pom- 

posiacos et alios. De diversis historiis, versus et 

epistolaj. Sermo de promptitudine magis ad malum 

quam ad bonuiii, et de octo vigiliis jejunandis, sic 

incipiens : Naturaliter aulem hoc modo humana la- 

Aucloritalem prwterea illustrissimi domini cardinalis 

Baronii hoc loco afferre idee distuli, quia ejus Annates 

Ecctesiasticos jacile quilibet consulere poterit. 

Multa enimilte tomo XI scribil de sanctiiate, doctrina 

ac rebus gestis beati Peiri Damiani. 

MONITIUNCULA AD LECTOREM. 

Iloc le lattre noluimus, amice Lector, ejusdem D. Petri Vilam, post prwcedentis auclorem, qui aOvp^fiovoir 

i7/i«s fuit atque discipulus, styto etiam prosecutos esse Jonnnem Antonium Flavinium Forocornciiensem, Augustinum 

Fortunium Camaldulensem monaclium, el Hieronymnm Rubeum : ex quorum tucubrationibus (usius 

i/t Romnna epislotnrum edilione deductis, quin easdem Datniani res geslas quas eius discipulus^ quem sccuti 

sunl, eademque prorsus serie narrant, ea tanlum qum in superiori deesse vidcbantur, qu(e sane perpauca sunt, 

cunsdio dociiorum discerpsimus ; ne ejusdem narrntionis toties repetitm prolixitas teqentibus ingereret faslidium 

mngis quam tegendi studium. Quod et in vcltrum quoque de auclore testimoniis observavimus, ex quibu: 

brevilalis causa ea tanlum setegimus qum testium commendat auctoritas, vel quw ad aucloris ipsius couimendntionem 

mngis faciunl. Hxc vero itta sunt qtua apvendicis vice gratanler accipiss. 

l. 

Ex lib. V Ilistoriarum Cumatdulensium Augusliui 

Fortunii, ejusdem congregationis monaclti. 

Erai Peiro alius frater, Damianus nomine, qui 

aliqnol annos a palria abfuerat. Is rediens, et Pelri 

fratris miseratus arumnas, patrio taclus amore, 

exemit inox illum dc miseiabili servitute qua major 

nalu fraier, ciijus cur.Te posl ulriiisqiie parenlis obi- 

rATBoi.. cxLiv. 

D lum vix diini ablactatus puer, coinmissus fiier.it, 

euin crudeliier depressum lenebat; novis induit vc- 

stimentis et ad scholain misit in grammaticis studiis 

erudiendum; qucm cum oplimo praiditum ingeiiio 

cognovisset, ad amplexandas alias disciplinas ido- 

neum, Favenliam primum, deinde Parmani misil, ac 

fovit, ut doclis viris operain dare commodissime 

posset. Ubi cum brevi multum profecisset, nomcn

205 S. PETRUS DAMIANUS S. R. E. CARDINALIS. 204 

Damiani, ab ejiis nominc sic iisiirpavit, ulsePeiriini A dientia; promptituiliiieiii, et verum miinili conieni- 

Damiani semper subscriberet, etc. 

I. 

Ex Ub. V Histoiiarum Ravennatum llieronymi 

liubei. 

Alexandrum ponlificem gravis inlerea faiigabal 

ilissensio Cadaloi Parmensis, quem Germani pseuclo- 

pontificem ciiiii fecissent, a Romanis etiam proce- 

ribus recipi stuilebant. Is vero qnanquain in concilio 

Mantiix, anno 1064 babito, quo et Alexander ipse 

venerat, rcjectus, tamen insignia pontilicis rctinuit. 

Quamobrem Petrus Damiani Ecclesiaj Dei tantam 

perlHrbationemmiscratus,ad hominem scribit iribus 

illumjam conventibus esse damnatum,eller, si non 

judiclo sacerdotum, at saltem legum auctoritate ab- 

dicatum. 

m. 

Anonymus Beneaictinus (circa an. 1125) in Vita beali 

toannis Lnudensis, ejusdem S. docloris discipuii et 

episcopi Eugubini. 

Illo namque tempore vir venerabilis, et saccidos 

Dei altissimi domnus Petrus Damiani, virtulibus 

omatus et sacris Soripturis eriiditiis, florebat s:'.n« 

ctitale, ei scientia in eremo vastissima S. Crucij 

Fonlis Avellanse. Ei ipse Petrus, cum esset S. R. E. 

cardinalis, et legatus fuisset transmrssus a domino 

papa, et circuiret per comilaium, et episcopatum 

Eugubinum, et Nucerinum, et Callensem, et per 

Romandiolam, et Marcbiam, cura de perfectione 

fratrumpauperumFontisAvellanse admiranda dicta, 

pliim in ipso, ipsum benigne recepit. (Et paulo |?os(). 

Duse vero coluinna; lucida; fialrum eremi Foiilis 

.Avellana' , reverendus prior Peirus , el clericus 

Dei Joannes, sicut diio Serapbim divina chariiate 

infiamrnali, corde et ore jugiter Deum altissinuim 

collaudabanl, et fiatriim mentcs et corda ct ora ad 

Dei limorem ei fraternam charitatem accendebant. 

quam bonum et qiiam jiicundum erat lales fratres 

habitare in unum ! in medio quorum Chiisius 

Jesus erai Dominus et magister. Cum vero jam 

oranipotens 'Deus venerabilem Petrum remunerarc 

de suis laboribus decrevisset, cum absens csset ab 

eremo, et cum frairibus moraretur ad leinpus iii 

monasierio Faventino, vilam ejus Deus bono line 

n conclusit : et ipse vir Dei feliciter inigrans de soe- 

culo, ad ccelestia evolavit, et vivit cum Christo in 

seternum. De cujus recessu fratres omnes, licet feli- 

citati ejus plurimum congauderent, tamen de sua 

abseniia damna sibi plurima evenire deplorabaiit. 

Sed non defiiit eis divina providentia. Nani Inspiiali • 

a Domino, concorditer etunanimiter sanctum viium 

domnum Joannem de ijaudo in priorem prxcipuum 

elegerunl, ut sicut sancto Palri Petro Damiani in 

saaciitate et sapientia consiniilis erat, ita ei in 

prioratu succederet. 

IV. 

Antiquus auctor Chronici Gunldensis. ms. (circa 

an. 132.5.) 

Venerabilis cardinalis S. R. E , Dci serviis Petrus 

Dainiani in fervore S. Spiritus sihi dati a Deo, 

et opera percepisset, eorum colloquio et angelica '-• gloriam et dignitalem Romana' curi;c (lereliquit, et 

conversatione attractus, cardinalatus gloriam dcse- 

ruit, et cum licentia domini papae in eremo Fontis 

Avellana: se reclusit, serviens Deo die ac nocte. Ad 

ciijus exemplura plurimi incitati inundi gloriam spre- 

verunt cl ad serviendum Deo se totaliter tradiderunt. 

Vir autem DeiJoannes, tanti viri fama com- 

perta, exemplo ejus animatus, confugit ad ipsum, 

et elongavit se a mundo fugiens; et de terra propria 

et cognatione recedens, venit in tcrram, quam ei 

Dominus revclavit, et venerabili Patri Petro Da- 

niiani priori eremi et devotorum fratrum magistro 

se ohtulil humiliter, gciiibus flexis rogans instanter, 

ut ipsum sub disciplina sacroe regute beaiissimi Pa- 

Iris Benedicti susciperel in discipulum et frairem 

iiifra Apenninos montes Caibria! venerabile eremi- 

lorium S. Crucis juxta fontem Avellanx construxil, 

et conventum ibidem pluribus sanctis Iratribus mo- 

nachis instiiuit in sancta perfectione, et niuliiim 

arcta viia et ordinala, ubi el ipse per phira lem- 

pora in magna vixit sanctitate, et pluribus claruit 

miraculis. 

Y. 

Card. Daronius Annal. Eccl. tomo XI , ad A. C. 

1UT2. 

SicDeus hoc deploratissimo s3eculo,cum excrevis- 

set ad Ecclesiam ohruendam diluvium carnis, dedit 

mundo tanttim virum, qui austerissima; vitse exem- 

plo, verbique pra;dicaiione, et scriptis exsiccarct 

ad regi Christo perpetuo serviendum. At vero reve- D taniam putredinem pariterque pugnaret adversiis 

rendus Dei sacerdos Petrus Daraiani videns Joannis simoniacajn hxresim, quse ubique locorum grassa- 

simplicera animi puritalera, fervorem spiritus, obe- batur impune.

20S 0I>[>. PARS SEU TOiM. !. — F.PIST. Ll!!. Vlli. — LiBKB Cril.MUS. l^riST. [. 20G 

S. PETRI DAMIANI 

S. R. E. CARDINALIS 

EPISTOLARUM LIBRI OCTO. 

. LIBER 

PillMUS. 

AD SUMMOS CHRISTlANyE REIPUBLIC^ PASTORES, ET CADALOUM ANTIPAPAM, 

1-2 EPiSTOLA PRLMA. 

AD GliliGOKlUM VI ROMANUM PONTIFICEM. 

Argumentijm. — Gregoiio Vi sacronliii et leipiiblicse 

Chiisliaii;c ciira coininissa, magnopere se exhilaratiim 

ostemlil, et speiare in poslernin oiniiia 

iiielins adnrmisiiatum iri.et sceleslis iiegoliatioiiibus, 

et largilioiiibus subuiolis, virtuti lantiininmdo 

locuiii fore. Hortaliir prfficipne, iit Castellaiis, 

Faiiensis, et Pisaureiisis Ecclesiss staiuin 

coniponat : ab his initio faclo, facili negotio ca;teras 

corrigi posse. 

Domiio GnEGORio sanctissimo papa^, Petrus pec- 

cator inonaclius debil» servitutis obseqnium. 

Revereiulissiine doniine, regi reguiii Cbristo gra- 

lias refeio, quia de apostolica sede boiia seniper au- 

diie aridis desiderii mei faucibus sitio; largum 

prseconii vestri pocuUim, multis jani propinantibus, 

Libo.Quividelicet haustus taiita suaviialis dulcedine 

r.ienlis nieae stomachum recreat, ul diim mens inte- 

rius jubilat, lingua protinus in haiic vocera laudis 

erunipat : « Gloria in excelsis Deo, et in terra pax 

liominibus bonae voluntatis {Luc. ii). t Vere enim 

ipsfi, sicut scripium est, mutat tempora, et trans- 

fert regna (/)an. ii^.Vere, qnod per prophelam suum 

mullo anle pra.'dixit, iiunc leste niiindo iiiir.ibiliter 

adimplevit : c Quia doininalnr Excelsiis iii regno ho- 

minuin, el cui volueril ipse dat illud {baii. iv). » L.ie- 

leiitur ergo coeli, etexsultet lerra, et antiquiim siii 

jiiris privilegium se recepisse sancta gratuletur Ec- 

reportet. Jam columba levertatur ad arcam, el vi- 

rentibiis oliv.^B foliis, pacem iiunliet redditam terris 

{Gen. viii). Peparelur nuiic aureum apostolorum 

saiculum, et praisidente vestra prudentia, ecclesia 

stica relloreat discipliiia. Repriinatur avaritia ad 

episcopales inlulas anhelanliuni ; everlantur ca- 

thedra; columbas vendenliuiu numrnulariorum 

A {Hlnllli. txi, Mfirc. xi, Joan. ii). Verumlamen titrum 

ista, quae scribimus, mundo sperare sit licilîin . 

primo Pisaurensis Ecclesia boiia! spei clarum dabii 

indicium. Nisi enim praedicta Ecclosia dc maiiu illius 

adulieri, incestuosi, perjiiri, alque raploiis anfera- 

tur, omnis popiilorum spes, quae de reparatioiie 

mundi erecta fiierat, funditus enervatur. Omiies 

siqiiidcm ad huiic finem oculos tendiint, omnes ad 

liaiic unam vocem aures erigunt. Ei si ille loi cri- 

miiiibus obvoliiuis ad episcopatiis arcem reslituilur, 

ab apostolica sede boni aliquid ulleriUs posse fieri, 

pcnitus deuegatur. Tres eqiiidem sunt, qiue tesii- 

laoniiun dabiint, Castellana sedes, Faneiisis, et 

Pisaurensis ; ut in ore duoruin, vel trium testium 

stcl oiniie verbum {Deut. xix, Muiili. xviii). In Iiis 

" tribus patentcr osiendilur quid spei de caetero relin- 

quatiir. 

Omiiipolens^Deus te, summe Pater, ad conscrvanda 

Ecclesi;e siiae juia custodiat , el populum siiiiin 

ne iinmerito sub tanto ponlifice gaudcre perniittat. 

EPISTOLA II. 

AD EUMDEji. 

Argumentum. — Scribit quemdam , qui episcopus a 

suis eleclus, Romam, ut a pontifice conlirinare^ 

lur, accedebal, sibi non usqiiequaqiie probari ; si 

tamen cum aliis conferatur, noii indignum vidcri 

ea dignitale. Petit, ut si illiim rejecerit, usiiue ad 

suum adventum lianc reni differat. 

clesia. Conteratur jam milleforme capiit veneaati Domno Gregorio sanctissimo papae, Petrus pcc- 

serpenlis; cesset commercium perversae negoliaiiocator monachus devolissimo: servitutis obsequium. 

nis; nullam jain monetam falsariiis Simon in Eccle- „ Noverit beatitudo vestra, piissime doinine, quia 

sia fabricet (Ac/. viii) ; 3 nulla Giezi (/F Reg. v), pro peccaiis nosiris clerici digni episcopatus odicio 

proesente providi doctoiis abseniia, furtiva dona in nostrjs partibiis non inveniuntur. Omiies cniiii 

quaerunt quae sua sunt, et non quae Jesu Chiisii 

{PliUipp. II). Avaritiai quippe et elaliunis igne suc- 

censi, auibiiint quidem ad sacerdotium promovcri, 

sed non sliident digni sacerdotio (ieri. Praeesse in- 

hiant, prodcssB non curant. Verumtamen pl'o qiia- 

litate temporls.et penuria personarum, videtur mihi 

hic archipresbyler posse ad episcopatus apicem pro*

e07 S. PEXni DAMIANI OPP. PARS SEU TO.MUS I. — EPIST. LID. Ylil. 2o8 

\elii, s.i vcslrsc sanciilaiis id decernal auclorilas. A lcncbris rcinancnuis? Quid juval, si sub sera qtiililjel 

vitalis alimcnti copiain claudat, ipse tameii famc 

Exceplo, (piod avariiia honoris xsluat; conscenderc 

nii pasloralisofficiiculmen anlielat. Hocaulcui vestro 

lelinqnalur jiidicio. Sed si hoc non obsit, cuni Sem- 

proiiioiisis Ecclesiai clericalis 4 ordo in mea menie 

revolvitnr, liic aliquanio c;eteris qiiasi meiiuscuhis 

inveiiitur. Qiiapropter si prudentiisiin;B vestr;i; san- 

clitaii placere potest, postquam a clero et popiilo 

est electus, postquaiii ad hoc officium a plurihiis 

mciiiique judicaliir idoncns , de ambitionc sua 

pceniicnti;»m agat , et benedictionem consccra- 

lioiiis accipiat. Verumlamen omnipolens Deus, quid 

vobis siiper hac re facienduin sit, per sui Spiritiis 

giatiani doccat, el in lcmplo pectoris vestri mani- 

fcsta vohinlalis suae jiira decernat. Unum aulem est, 

depereax ? Quid jiivat, cum (piis limati mucronis 

ferro succingitur, si circumfusi^ liostium cuiieis non 

vjhratur? Te cnim, omnipolens Deus, vlce siii in 

pnpiilo quodammodo cibum posuit ; cx tc conira 

omiies adversariorum impclus Ecclesiae suaj huns 

armavit ; qualenus el Deo resistenliiim pcctiis stu- 

deas cciclesli virlute confodere, et famclicum n03li;e 

humililaiis stomaclmm sacri vfiibi dapibus satiare. 

Sed cum videamus Fanenscm latronem ab his eiiam, 

qui non eraiit, scd diccbanlur aposiolici. maledi- 

ctum ct c.xcommunicatum; Auximaiium quoijue loi 

et tantis inaudilis criminibus iiivoluium, aliusqiic 

simili senlentia condemnandos, a vobis cum t:iiiia 

iindc pielatis vestrae deposco clementiam, utsi hunc B arroganlia et exsultatione reverti, cogiiur iii liictiim 

non consecraveritis, donecme servuni veslrum vide- 

litis, nuUi pr;x2dicli episcopatus calhedram tribualis. 

EPISTOLA III. 

AD CLEMENTCM U KOMAMJM PONTIFICEM. 

Argumeistuii. — Jiissus ab imperatore poiitificeni 

adirc, nl ilhim de quariimdam Ecclesiarum pes- 

.siino stain certiorem faceret, cum jam csset in 

itinere, litleras ejusdemiinpcratoris,quaspoiitifici 

traderct, accepit. Ilas in pr;esentia ad eumdem 

miltit, rogatque, ul ad se scribat, utrum iler semel 

susccpium silii proscquendum cciiseat, neciie 

simul eiiam munus, (|uod sibi demaudatum rue- 

rat, diligenier exsequitur, Ecclesiarumqiie calaniilales, 

et perturbationes, propter antistitum scelera, 

et (lagitia, vir pius, non siue niagno dolore 

deplorat. Obtcstatur crgo pontiGcem, ut ipse, ciii 

nniversa sacrorum cura commissa est , sacris r 

Ecclesiis ab iniprobis hominibus labefaclaiis opem 

ferat, illasque in pristinam tranquillitatem restiluere 

conetur. 

Doraiio Clementi summsc sedis antistiti, Petrus 

pcccator moiiachushumillima;devolionis obsequium. 

Noverit beatiiudo vestra , exccllentissime do- 

mine, quia doininus invictissimus iniperator non 

semel, sed SDcpe mihi prxccpit : et, si diccre audeo, 

rogare dignatus est, ut ad vos veniiem, ei qu;c in 

Ecclesiis nosirariim partiuin agcrentur , quseque 

mihi necessaria a vobis fieri viderentur, vcsiris aii- 

ribus intimarem.Cuinquecgo et difficultatem itiiieris 

perhorrescerem, et ad vos venire peniuis recusa- 

rcm, ille a sua intentione noii destitit; sed, ul iter 

arripcrem, absolula dcfinitioue praccepil. Postquam 

autem iiiiiere dieruin trium ad esenuini regressus 

sum, ecce isi;i; ejiis liiterx sacris vestris inaiiibus 

olTerend;B, nobis allatac suiit, quas nos usqiie ad 

aspectum vcsirum non pncsuminuis lenicrare, quas, 

bi placet, vos prius insjiicile, et cum Iiis simul per 

vcstras quoque litteras, utruin ad vos venire dc- 

beam, necne, mihi juberedigiieinini. Ego enim inler 

litrumque positus, et dies meos huc illiicque discur- 

vendo, perdere limeo, et tamen Ecclesia; 5 'êi, 

qu3C in nostris parlibiis per malos episcopos et ab- 

bales omninn conrus;e sunt, compatiendo nuerore 

nimio et iristitia coiilabesco. Et quid prodcsl, do- 

iniue mi, quod apostolicam sedeui de tcnebris .id 

bicein remeasse dicimus, si nos adhuc in eisdeiu 

; 

spei noslru; gaudium commulari. Nos enim spcra- 

bamus, quod tu esses redemplurus Israel (Luc.xxiv). 

Quapropter, beatissime Doinine, sic conculcaiain el 

abjcctain stude relevare juslitjam : sic ecclesiasiici 

vigoris exhibe disciplinam, ul et pars iuiqiia a statu 

superbia; corrual, et inens humiliiim ad spcranda 

bona fiducialius convalescat. 

EPISTOLA IV. 

AD LEOÊM IX ROMANUM rONTIFir.EH. 

Argumextum. — llac episiola totus in eo vcrsaiii;', 'ii 

oslendat falso se fuisse dc quibiisdam criminibiis 

accus.Muni. Lconem vero poutificem Maxiuiuiii 

ad ea credenda iiimis proclivem leviier cxcus;il. 

i*'acile enim fuisse, ait, hoinini tantis occiipatidiiibus 

impedito a calumniatoribus paulisper iiiipoiii, 

quod etiam exeniplo Davidis comprobat. Duinile 

rationibus ex sacris littcris peiitis dcm(iiis-ti;ii. 

quaiii c.iute sit alicnis criminationibus fides adliibeiid.\- 

Postremo Dcum sua; iiinotcnli;t teslcm 

advocnt, addiiqiie sc (si cideni siiinmo rectoii iia 

placucrit) quodvis suiiplicium, qiiamvis innocenlem. 

perpeti paratuin essc. 

Doinno Leom beatissimo papa;, Pktrus peccaior 

roonachus dcvotissinuc servitiilis oI;scquium. 

IIoc saltein dicani accusatoribiis mcis , qiiod |ilclis 

Israciitica dixit pnedicatoribus siiis : < Vidcat Dominus, 

ct judicel, qiioiiiam fcetcic fccislis odoicu 

Dostrum coraui Pliaraone , ct servis cjus {Exod. 

xv). > Auliquus namque lioslis limens , iic ego 

posscm vobis suggcrendo destriierc , quod ille In 

isiis pariibus noii desinit quotidie novis adinventio- 

nibus fabricare, malignantium advcrsum me linguas 

exacuit, complices Q euos ad componeuda meiida- 

cia, quoddam sibi viÎnt organum fecil , per vascuia 

siia crepuit, et malitise suse rirus sacris auribus iii- 

Blillavii. Et quid mirum, si Domino raeo laniis op- 

presso iiegoUis versuia calUditas hominum subrepere 

potiiit, cuin ct David, qui iirophetico plenus erat 

spiritii, dum Siba; inconsultius credidit, innocciitem 

proiinus Miphiboseth sententis proscriptionis ad- 

di'.il? (// Itei;. xvi.) Tai/iumque apud eum fal.s 

accusationis sermo prKvaluli, ut plectibilera serviim 

iii herilis corsortium h.xêditatis asciscerei, et in- 

fideliiatis rcum liberiatis digniim prsemio jiidicaret. 

Verumtamen si creatoris noslri facta vigilanter al- 

lendimus, ad cretlenda cujuslibet mala (idem adhi-

209 LlliER rUIMUS, EPIST. VII. 210 

1)010 facile noii debemus. Ipse cnim , cujus oculis A gia propcravil {Malili. xix), prolimis eum cruJelis 

iiuila et aperta sunt Orania {Hchr. iv), iion iledignaiMs 

est dicerft : i Clamor Sodoinorum et Gomor- 

rnaeorum inultiplicatus est, el peccatum corum ag- 

gravatum est nimis; desceiidam, et Videbo, utrura 

clainorcm, qui venit ad ine , opere compleverint, an 

non cst ita , ut sciam {Gen. xviii). » Quod profecto 

ad nil aliud dictum videlur, nisi ut Lumana docea- 

tur ignorantia sine expennieiiris auiiita non crcdere, 

incogniia non leviler adjiidicare, nec aiile senten- 

tiam proinere , quam rem dubiam testinioiiiis ap- 

piobarit. Quam profecto cautelam dum vos pruden- 

tem habcre in aliis liquido novimus, quia nobis obser- 

vata non es', non vobis ascribimus, sed nostris pro- 

ciil dubio meritis imputamus. VerumlameM in his ad 

conscicntiam redeo, ad meiitis mex secreta reciirro, S 

cerius quia nisi pro ainore Chrisii, cujus ego inaliis 

scrvus siim, nullius mortaiis hominis gratiam qusero, 

niillius iracundiam pertimesco. Quapropicr ipsum 

couscientia; mea; testem invoco, et huiniliter peto , 

qucm in sacrario vestri pectoris habitare , pium est 

credere, utsi saluti meae congruere judicat, vos mihi 

mitescere suaprotinusaucioritatepra;cipiat,etsereni- 

tatisvesirse vultuin mlhiplacabilein reddat, quatenus 

ipse me in vestra reconciliatione confcBderet, qui me 

ad quserendam clenieniia! vestra; gratiam, ne Stem 

rigidus, terret. Alioquin si adhuc durissimo aversio- 

nis veslroa flagello ine Yeiberandiim esse decernit 

liventes scapulas bnmililer siibdo , ori meo digitiiin 

, 

pr;cdo suis posscssionibus expulit, et quasi sub iiivalidi 

defensoris palrocinium fugientem bonis om- 

nibus spoliavit. IIoc itaque modo non jam Henricus 

injiiriam videtur sustiiiere, sed Christus; Christus, 

inquam, vestri prKsiilatus tempore pra;judicium pa- 

titur : qui facit judicium omnibus injuriam patienti- 

bus {Psal. cxLv), ipse sibimet in vestrse districtionis 

examihe ju&litiam non meretur. Quid eiiim si ipso to 

Salvator Buis conveniat verbis , Cl has effundat ini- 

properando qnerelas? « Ego te, iiiquit , ut noii a 

priiicipio repelam, de communi clerieorum grege ad 

sacerdotale fasiigium extiili, et de clientela episcopii 

ad obtinenda episcopalis oflicii jura promovi : ego 

te quasi pairern imperatoris essc constitui, et cor 

illius ad graliam tui prte cunctis pene mortalibus 

inclinavi : ego claves totius universalis Ecclesia; niea; 

tuis maiiibus tradidi, et super eain te mihi vicarium 

posui, niiam proprii sangninis effusione rcdemi. Et 

si pa-.ica suiit isla , etiam monarchias addidi : imo 

sublato fege de medio , totius Romani imperii va- 

cantis libi jnra permisi. Ego ilaque, qui tibi tania, 

et talia prsestili, legem, sive justitiam in luo exa- 

miue non invenio : atque a luis tribiinalibus dcspe- 

ctus,et incultus abscedo. (Siergote,piissime doniine, 

is, qiii judicaiurus est vivos et inortuos, liis verlds im- 

peicret, quid ad haic tiia saiictitas exciisaiionis op- 

poiieiet? Quid allcgatiouis , quid delensionis ad- 

purgandiim se coram eo, qui argumentationft n,on 

superpo-o, nil conqucrOr, sed ad ipsum spei me;e faUii.ur, invenirel? Jam itaque zelus faciendie jusliociilos 

levo, ciijiis ha-c erga nie fieri jusia occulti ^ ^'^ sacratissimum vestra clementis pectus accenexaminis 

dispositione perpendo. Non ergo vos, sed dat, jaiti vigor Ecclesiasticse discipliiuB in ultionem 

ipsum rogo, sine cujiis niilu nec foliiim arbofis credo se pleclendi criminis exerat ; et iii exspoliato ho- 

dodnere, nt cor vesinim, quod in manu tcnet , si 

iniiie Cliristiim suo juri, Contempta impiorum bo- 

milii salus est, in ineam dignctur bCncvolenliam iiiclinarc.iiiiuum 

lergiversatione , restiluat. Exhibeatur misero 

cum sacerdotali pielate justitia, prodeat in per- 

EP1ST0L.\ V. 

AD VICTORKM II ROMANIIM PONTIFICEJI. 

Argumentiim. — Exposiulat ciim pontifice inaximo, 

qiiol lleririciim qupmdam illustrein virum , qiii 

spretis rebiis hnmanis ad Clirisii militiam confiigerat, 

a quibusdam injiiste vexari, et opprimi sinerel, 

pro quo etiam Cliristum gravissimis 7 verbis 

loipienlcm inducit; mor.elqiie pontificeiii , 

iit viijeat eliam alque etiam nc illi de se conqueversum 

cum regi;c aninladversionis severitale 

censura quateOus qUi libi Iradidit in hominibus 

; 

putestatem, iu seraelipso experiatui- legalis justitia; 

defensorem. 

Parce ori me6,venerabilis Pater, nec homo haminis 

liliniiliter suggerehtis verba faslidi ; cuin g et 

omriipotcnS DeUs horiiinibus dical : « Vcnile ei arguite 

me (/sn. i). > 

rcnti, qiiid possit lespondere, non habeat. Ad 

exlremiim arrngantiae a se suspicionem avertit, D 

EPiSTOLA VI, 

osieuditqiie ejusdem Cliristi exempio non debcre 

irasci eos,qui in aliqua sublimi potestate constituii 

AD NICOLVmi II nOMANUM VONTIFICEM, 

siihi, si ;ib iiiferioHbus dignitate, sui olTicii adnioiieaiilur. 

(Hnbelilr tom. lll eslque opuscidum 17). 

• Domno VicTORi sumins sedis auiisiili , Petrus 

peccator nionacliiis debitam servitulem in Christo. 

EPISTOLA VII. 

AD EBMDKH NICOLAUM ll ROMANUM PONTIFICEM. 

iMiratur muiidus, piissime dmiiiiie, cur liiiic inisero 

clementia vesira tanto lempore non coinpaiitur, et 

ad ulci.scendum lam cruenta! rapinoe facinus zclo 

JMSiitlse non movetur. Quandiu eniin terreno s;eculo 

mditavil , sua oniriia boiia naviter [suaviler] ct 

quiele possedit ; postqiiam vero sub alas Clirisii 

coiifiigium petiit, postquam Petri sccutus excmplum, 

dimissis omnibus , ad seclanda Rcdcmploris vesii- 

AncuMBNTUM. — Gratulatiir primo Nicolao ponlifici 

inaximo, iiuod illo lotius orbis habenas moderaate, 

Ecclesia Dei inagna tranqiiillitate et felicitatc 

friiereliir. Deinde inisericordia commotus, deprecatur 

pro Anconitauis, qiii a calliolica comiiiuuioiic 

subinoli fuerant. Oral igitur pontificem, ut 

ciim illis mitius agat : el gravissimis viris iu consilium 

adhibiiis , landem consiituat, quo pacio 

iiiferices homines a sempilcrlix mortis periculo 

subtrahal. Dcmum sua; audaciK vciiiam petit 

,

0|1 S. PETRl D\M1\NI OrP. PARS SEU TOMUS I. — EPIST. Lllt. VIII. 2i2 

iisiis oxeiiiplo Chrisli, (|iii oiim Deiis essct, ab A Mnilcieliir ilnqiic soliio inorc sedis .Tposlolieoe proliomiiiibiis 

argiii sion rocusavit, 

lalii senlentia, scseqiie eeclesiastici vigoris leiiiperet 

Doinno Nicolao bealissiino siimm;e sedis anlisiili, 

Petuus pcccaior monacluis devolissimx serviiutis 

obscqiiium. 

Qiiod in parlibiis noslris prosperitatis vestrae ce- 

lcbris fama percrebuit, magiia cor noslruin liiaitisB 

jiicunditate pcrfundilur; lolisque in Domino, qiii 

isiorum auctor est munerum, visceiibus gratula- 

mur, ita, ut duni mens intrinseciis jubilat, liiigua 

eiiani in haiic vocem divime laudis crumpat : i Glo- 

ria in e.xcclsis Deo, et in terra pax hominitius bonse 

\olunlatis {Luc. n). i 

De Anconitanis autem, venerabilis domiiie , 

qiio- 

tidie pereiintibus niniis doleo, et de confuso atque 

COinmixto peccatorum innocentiuiiique periciilo R 

liiedullitus contiemisco. Ecce eniin pev conditioneni 

cariiis eorum quotidie corpora nioriuiitur, et per 

fententiam vcslram Petri gladjus in animarum eorum 

morte grassalur. Et nos quidem dormimus, sed 

evaginatus sedis aposlolica; niucro non donnit , qui 

\ot liomiiium millia una crueiita; mortis slrage pro- 

glernit, non qiiidem in corporibtis aliquaiido mori- 

turis; sed, heu ! proh dolor, quod inlolerabile esl, 

in animabus sine fine vicluris. Enimvcro audenler 

dicam, quia postquam dominus meiis ad apostolalus 

culmen ascendil, nunquam aliquid fecit, quod a no- 

l)is., qiii in ejus debemus vigilare cnstodia, tantopere 

debeat fQriiiidari. Vobis eiiim subjici , vobis urbem 

Iradere, vobis se, et sua voJuerunt humiliter subju- 

discipliiia ; 

ul qiios hoslilis dispcrgcre crudolitas iii- 

titur, in saccrdotalis niisericordi* greinio colligan- 

tur. Parce ori meo, clementissime Pater, ct non 

procacis lingiia; strepitum, sed devoti considera cor- 

dis arcaimm : nec a sorvo tuo te pigeat humililer 

argui, cuin ipse omiiipotens Deus honiinibus dicat : 

I Veiiite et arcjuile rae. j 

EPISTOLA VIII. 

AD EIIMDEM NICOLAUM II ROMANUM rONTIFICEM , ET 

HILDEBRANUUM S. R. E CARDINALEM ARCHIDIACONUM.. 

Ar.GuMENTUM. — Episcopalus non modo friictibus, 

proventibus, sed etiamomni supellectile, et sacerdotii 

ornaui spoliatus, laniam occasionein nacius, 

scribit ad INicolaiiin Papam el Hildcbrandiim archidiaconuin, 

qui principem lere luiic leiiiporis 

apud Pontificein locuin obtinebat grati* et digiiiialis, 

ut se opiscopatus onere vacaie el ininiuiiein 

esse paiiantur. 

Beatissinio papK Nicolao, et Hildedrando venera- 

bili archidiacono, Petrus peccator monachus ser- 

vitulem. 

Benedictus omnipotens Deus, quia dum quidquid 

mihi pro beneficio datum fuerat, tollitur; dum ipse 

quoque sacerdoialis ornatus aufertiir, certa mihi 

signa clarescunt, quod episcopalis in proximo di- 

gnitas mihi funditus adiniatur. Nain et filii Jacob 

ciim frairem suum Joscpli perdere decrevissent, 

prius eum talari atque polymila tuniea nudaverunt 

(Gen. xxxvii). Dominus 10 etiam cum Aaron sa- 

gare; sed eorum culpis obstantibus , iion modo C cerdolera obire prseciperel, ail Moysi {Nwn.w): 

istis janua misericordia; vestra; iion paluit ; qiiia 

(iliam , prolata sentenlia , a regno Dei , et a 

luminibus Ecclesije tanquam e diverso rebelles 

Qet coiilumacesexcliisil. Absit autema dominomeo, 

ul cuin vibrala lyranni cujiispiam dextera post c;fidcm 

diiorum vel triuni hominum mox liinore com- 

pescitur ; illius, qui totius Christiana; magisler est 

pietatis, gladius passim in tot animarum interne- 

cioiie grasseliir. iNain el Abner cum in ipso belli cer- 

(amiiic dicerel ad Joab:

21.- LIBER PRIMUS, EPISI. XII. 214 

scDpali (ligiiitale ileposuil. Si eigo snninii illi ponli- A 'sli qni nienm depoScit auxiiiuni, pro nostro ainore 

fices, Aaron videlicet el Cyrillns , post aniissioiiem 

vestimii perdidcruiit etiam consequenler sacerdola- 

liiim infulas digiiilalum, quid milii parvulo cl Indl- 

giio aliiid datur intelligi, nisi quia diim ornamentis 

saccrdotalibus exuor, sacerdotali proculdubio digni- 

tatc deponor? 

Pra;lerea monasterium liospitando cl confiscando, 

mufierihns abstulistis ; de episcopatu quoque quidquid 

proventiis inveniri poterat, consumpsistis. Quid 

ergo restat, nisi ul miles emeritus abjiciat cum 

clilaiiiyde cingulum, qui militaris stipendii perdidit 

doiiativum? Cedant igitur jam in usus vestros epi- 

scopatus, siinul el monasteria, nec mihi quispiam 

de ciieiero iiiane beneficii nomen objiciat, sed vesiris 

(76) liice clarius iiinotescat. Noverit ilaque ve- B 

stra ntriusque benignitas, qiiia hacc vobis ita irre- 

vocabiliter reddo, qiiod donec vita comes ftierit, 

ulterius non tenebo. 

EPISTOLA IX. 

AD EtlMDEH NICOLAUM II HOMANUM rONTlFlCEU. 

[llabelur lom. III, estque opusculum 19.) 

EPISTOLA X. 

AD ALEXANDRUM II BOMANUM PONTIFICEM , ET HILDE- 

BRANDUM S. R. E. CARDINALEU ARCIIIDIACONUM. 

(Uabelur lom. III, eslque opuscutum 20.) 

11 EPISTOLA XI. 

AD EUMDEM ALEXANDUUM II KOMANUM PONTIFICEII. 

Argumentum. — Aurelianensem episcopum , cujus 

Ecclesia ab improbis vexata niuliis calamitatum 

procellis, el liirbinibus agitabatur, pontifici G 

iiiaximo accurate commendal : ut ejus auxilio 

ex fluciibus eniersa ei sublevata, iii tranquillilatis 

landtan portu et securitaiis conquiescerel. 

DoiniiQ suo Alexandro sumniae sedis antislili, 

PiiTRus peccator monachus serviiuiem. 

Novcrit bealitudo vestra, venerabilis Pater, quoniani 

cpiscopus hic Aurelianensis Ecclesise per me 

venit, meqne decunibentem in grahaio reperiens, 

qiiia sperabat iiie apud vos aliqiiid posse, meoe in- 

leiccssioiiis aiixiliuin poslulavil. Ex multis quippe 

caliuiiiuitibus aique pressuris, qua; noii modo sibi, 

sed el Ecclesiiie suai a pravis aique perversis lioiiii- 

nibiis iiircruiitur, se landein iioii sine iiiagna tribu- 

lalione pra;ripieiis, oplimum diixil, ut spiclo mundi 

dignemini siibvenire, rigoremque justitia; circa illuni 

stiidealis, in quantum lanien Deo non displiccal, 

leniperare. 

Ut autem scire dignemini quse circa me snnt, 

sepluaginta ferme dies SHnt,ex quibiis vix jacere, 

vel sedere, quanto niinns stare, nisi ciiin difticultate 

possuin. Qiiid aulem dicam, quia vinuni, stomacho 

nauseante, faslidio : qui diversa quoque nieUita; ac 

pigmentatse potionis genera pcrhorrcsco? Sed haec 

nberius non exaggero, quia dum gemitum et compassionem 

ex fralerna coeterorum sodalium mcorum 

charitate reqniro, a summo ainicorum meorum do- 

mino videlicet archidiacoiio, risiiin extorquendiini 

esse non ambigo. 

De prsefaio auiem episcopo sic, rogo, decernite; 

ul et omnipotens Deus judicio vestrse discietionis 

adgaudeal, et ille fusis super se sedis apostolica; 

tanquam maternae pietaiis visceribus, liilarescat. 

Quia sigilliim nostruin ad priesens noii liabeo, ne- 

poti meo Damiano, ut sigilli certitudine potiatur, 

injungo. 

12 EPISTOLA Xlh 

ad eumdeu. 

Argumentum. — Duas, quae tunc temporis inolev«ranl 

in Ecclesia, pravas coiisuetudines accusat : 

atqueut aboleantur, posiulat. Et primiim qiiideiu 

periciilosuin esse osiendii, ct alea; plcnum (ut ita 

dicam) opus, quibuscunque decretis analhematis 

pcenaui iii liiie apponi. Ad hanc enim pQ;nam tanquam 

ad scopulum lcvissimis de causis offeiidenles 

homines sa;pissime naufragium facturos. Alteram 

coiisuetudinem (quod scilicet episcopi a presbyteris 

apud arcliiepiscopum, et-primatem accu,sari 

noii posseni) eflicaciler redarguit. Dari eiiim 

hoc niodo criminum impuiiitatcm, ct liberius in 

quovis flagiiii gcnere debacchandi ticentiam. 

Domno suo Alexandro papse, Petrus peccalor 

monachus servitutem. 

Scripsislis, ut scriberem, prxcepisiis, ui sncpe 

vobis, licet incullas, ineptia: mea; schedulas dcsii- 

iiarcm : verum me magis libet flere, quam scribere; 

imo liinc gravius fleo, quia flere non valco. Ita ni- 

miruin a synodo, cui vestrx sanciitaiis aucloritas 

pra;fuit, coiitrilus nuper, et arcfactus abscessi , ut 

niens niea tot oppressa negotiis, more silicis obdu- 

rata, ncc per imbrein se compunclionis emolliat', 

fallacis auxilio, soluin sedis apostolicae remedium y. ncc se quaniumlibet super se giatiain intima; cou 

pctcret, ad saacta vestigia vestra corrucrel; ct 

l:uiqiia;ii ad tulissjmi portus sinum de nuiltis pio- 

cellis fl ictivagi niaris, scopulis atque liirbiiiibus, 

siib saiicta; Uonianae Ecclcsiae umbraciihim convo- 

larct. Scilicet ui quae per divini muiieiis privilegium 

oiiiiiibus in iribulatioiie succiirrit, se quoque iikc 

tcriia pielaie suscipial, et ejus Ecclesiani a viol; nlo- 

ruin iiiiiiuoruiiiqiKi, bominum pervasioue dcfeiidat. 

Qiiaproplcr sanctam clemeiitiain vcstrain, humililcr 

ebsccro, lioslilis etiam amici mei Uonii.iii arcliidia- 

coni , (77) ':;utei'oruiiiqiie saiictoriim coli;ilcialiuin 

vcstrorum fiatcniitatein hiiiiiililer pcio ; ui fiairi 

(76) Vidctur boc loco aliquid desiflcrar.i. 

lemplationis attollat. Iloc ilaque iiiilii datur ad poj- 

nam, quod promissum csl sanclis danduin essc per 

graiiam. i Abslerget, inquit, Dcus oniiiem lacrymam 

ab oculissaiiclorum (Apoc. xxi). » El in Psalmo 

dicitur : « Qui eripuii animam ineani de mortc, 

oculos mcos a laciymis (Psid. cxiv). » Quod ergo 

sanetis viris pra;rogatur ad proemiuiii, boc mcis iiie- 

ritis infligitur ad loiinentum. Qiiapropter lixc ajiuJ 

me delinita senlentia est, qiiia de cicleio, nisi nie 

ncces'siias incvilanda conipellat, doiicc advixeio 

Romanis ine consiliis fiinditus abscntabo. 

Pr;Eterea duo qiia;dain apud apostolicain scdeia 

(77) lliklebrandum intcUigit,

2!S S. PLTRI DAMIANI OPP. PARS SEU TOMUS I. — EPIST. LIB. VIII. 916 

frcfiucTns osiis oblinuil, qna; si sancta prudenlia A inr aJversimi. Nam cui mclliis dicilur, quoil dolin- 

vestra judicat, ut iiobis vidctur, oranino digna sunl 

corrigi. Unum, quia curiciis ferc Decretalibus pa- 

ginis aiiatheiiia sUbjungitiir; allcruiu, qiiia cujusli- 

bet Ecclesise filius, sive clericus sit, sive laicus, 

expoiierc proprii cxcessus anlistiiis probibeiur 

quorum primum qnam sit buniaiiaj sahitis inimane 

periculiiu), et infuiiie patens vorago labentium, ac 

peruicies animarum, clemeutiap, vestrne pietas non 

jgnorat. Dicilur enim quisquis haec, vel illa non fe- 

ccrit ; sive certe quisquis hoc, quod superius statutum 

esi, irritum duxeril, vel in aliquo violaverit, analhema 

sit. Ubi notandiim quam lubrica, qv.am pra:ceps subito 

ruendiillicprocureluroccasio,ut aute quisin aiterna; 

morlisbarathrum corruat, quam sc vel levilerimpe- 

; 

quil e))iscopiis, qiiani illi, qui niagislri oITicô fiingi- 

Uiv? El ideo iiilcr fratres rcliqiios prsceniinel, ut 

quod aliis noii licet, ipse solus pcr propvia; sedis 

privilcgium erraia corrigat sncerdoUim. Qiiis osl 

euiin bic arrogantia; luuior? qiiis elalionis fastus? 

qua; denique tanla superbia, nl liceat episcopum per 

fas et iiefas ad propri;B volunlatis arbitrium vivere; 

ei qiiod insolenier excessuni est a siibjectis suis dc- 

dignetur audire? Praesertim cum illi non adierilit 

tribuu^Mia pra^sidum, non forensium pulsaveiiiit exa- 

mina cogiiiioriini : sed ecclcsiam poliiis adcant, et 

saccrdotibus jndicabilia sni sacerdolis exponaiit : ui 

quod saecularibus venire poterat in derisum, gravi- 

tc-r el houesle per sacerdoiale corrigatnr olliciiini. 

gisse 13 cognoscat : el subslratae quodammodo len- " Ubi profeclo dignuni esl, ut is qui impclitur, vel 

diculie jam pes cjus innectitur, dum seliberis adhuc 

incedere gressibus arbitratur. Dclinquit iiaqiie quis- 

quis ille est, in illud apostolicse conslitutionis edi- 

cium, et aliquando levi quadam ac perexigua offen- 

gione transgrcditur : et continuo velut hserelicus, et 

lanquam cuuciis criuiinibus tenealur obnoxius, ana- 

Ihem.ilis senlenlia condeumaiiir. Ei cum, dictante 

justitia, alia sit uliione pleclendus, qiii phis delin- 

quit, alia qui minus excedit: hic gravilcr, levitetque 

peccaniibus sequa cunctis, et indlfferens poDna^solius 

gcilicet anaihenialis , irrogntur. INon tribunalium 

juore , vel forensis examinis, aut liberias ca?diiur, 

§iil possessio confiscalur, nec pecuniariK inulctaj 

reus adducitur, sed Deo polius omnium scilicet bo- 

noruui auclore puvatur. Hanc iiaque liomo de lio- 

itiine poenam suniit, quani de sui transgrcssionc 

inandati ipsc quoque Deus omnipoieus non pra:suuiii, 

( Qui aniat, inquit, patrem, aut mairem phisquam 

xne, ) non continuo addidit, sit anathemalizatiis, vel 

maledictus, sed tanium aii : < non est me dignuj 

{Matih. xj. I Et in lege {Exod. xxi) : « Ocuhis pro 

OCuIqi, dens pro denle, percnssnra pro percussura, 

adustio pro adustione, i dunlaxat exigitur, nec con- 

tinno qui reus est, de synagoga projicilur, vel male- 

dictioiie daninatur. Noii cnini , secundum stoicos, 

Oiniiia peccata sunt paria, atque idcirco iudifferenli 

sunt uliione plectenda, sed juxia niodum cu'pae tem- 

ralione se exhibeat inuocenleni, vel confiteatur hii- 

niiliter peccalorem. Nec his allegalionibus 14 ^''- 

vciuhim [f. uteudum] est, ut dicat se non deliere 

ab his, qui sibi siibjccii sunl", accusari, iie videatur 

excessii)us suis velamen obtenriere, ei judicium siib- 

lerfiigere, diim conalur in aliiim molx qua;slionis 

injuriam retorqueie. Quis enim nesciat quod prin- 

ceps aposioloruin Pelrus poieslalein regni coelcstis 

accepit? Viriutem ligandi, sive solvendi quod vellet 

in ccelis ac lerris obtinuit? Supra mare pedibus am- 

bulavil? Sola sui covporis umbra a;grolaiUei erexit? 

Meniienles jaculo nudi scnnonis occidit? Oratione 

moriuos susciiavil? {Matth. xvi, xiv; Acl. v,ix.) Hic 

itaque taiu sublimis meriti vir cum ex admoiiitione 

sancli Spiritus ad Coruelium, gentilem videlicet ho- 

niineni, fuisset ingressus, adversus eum qux-siio fa- 

cla est ab his, qui eranl ex circumcisione, fidelibus, 

qiiod ad alienigenas introisset, alque cum eis come- 

dere prxsumpsisset, insiiper el in bapiisniale rece- 

pissel {Acl. X, XI ). liic, iiiquam, lol doiiorum coele- 

slium iucomparabili virtiite sufluUus, tot niiraculo- 

ruin oslensiune conspicuus, querela; subjectoruni 

non ex poteslate restilit, :ed rationeoi reddendo 

hniuililer salisfecii, causamque per ordinem veridi- 

cus relator exposuit; quomodo videlicet vas quod- 

riam velut liiilcum in qiio tpiadrupedia lcrra;, repli- 

lia atque volaiilia incrant, de coelo submiili viderit, 

peramla seiopereslinensuravindiclie(C|C. /"niad. 3). vocein audierit: « Siirge.Petre, niacta, el mandiica. i 

Porro nec heatus papa Gregorius, vcl laeieri Piitres q Qualiler etiam tres viri veuientes euni ad Coriieliuin 

qui diversis teinporibus iii apostolic* sedis rcgimiiie 

Iloruerunt, hunc morem iri suis roperiunUir obser- 

vassc decretis, et vix eorum aliquando statutis aiia- 

thema siibueclitur, nisi cum calliolicae fidei clausula 

lerminatur. Qu;imobrcni si sanctie prudenli;c vesirae 

placcl, liu:ic luorem dc c.Telero a Decreialibus pagiiiis 

aniovei i pr.ecipiat, et vcl damni pecuniK, vel allerius 

cujiislibet ultiouis calcuhim in eariim traiisgrcssioiie 

priefigai ; ne quod aliis cst ad tuiliouis muniineuta 

provisum, aliis ad pernicicm proveniat aiiiuiarum. 

Illud eiiam.quod dicilur: » Non licere ciijuslibet 

Ecclcsi* filiuni ad majorem Ecclesi.im [irnprii rcaiiis 

cpiscopi, ct quaeque sunt corrigenda, dcferre, » niiuis 

ahsoiiuiu el luorsus ecclebiuslic;e discipliiiie proba- 

vocaverunt : qualiter postrcnio Spirilus saiiclus einn 

cum illis ire prxxeperit, cl quemadmoduni idciu Spi- 

riliis sapctiis, qiii supervenire jaiu baptizalis rn Ju- 

daea consueverat, in gentiles et ante baplismiim ve- 

nit. Si igilur isle ciim a discipulis culpaietiir, aucto- 

ritaleni , quam in sancta fucrat sorlilus Ecclosia 

voliiissel obleiidcre, responderc polueral, nt pasto- 

rein suiim ovcs qnae sihi comniiss» liicraiit , ivpre- 

hendere non auderent. Sed si iii qiicrela fideliuiii 

potpsialis suEe titulum objecissct, riocior piofcctn 

uiansucludiiiis iion fuissel. Kon crgo eos privilcgii 

sui auclorit.ilc repressit, sed buiuili potius saiisfa- 

ctione placavil ; cl tanquam solus ipse ad niciciiriani 

fidem iion suUiccret, cliam tcstes adhibuil : i Vene- 

,

217 LIBER PRIMUS, EPIST Xlll. 218 

ruiit, iiiqui(,niecum ct sex fratres isll. > Discaicrgo, A cum servo meo (706 xxxi); i cl lu dicis : Absit, ut 

cuui (le suis aclibus convenitur episcopus, raiionern 

liuinililer redclcre, iion de sui priinalu» einiiientia 

superbire; nec fieri sibi credat injuri:ini, cum a ini- 

nori corripilur, sed consiilenleni poiius, ve) medicum 

siii vulneris arbiirelur. Nuiiquid eniin Natlian 

propbcta, cum David lam ausiera; severilalis in- 

veciione torripuit, indignationeni regii motus in- 

ciirril? Nun(|uid ille regalis excellentiae culmen op- 

posiiit, ac velut illaiam a subjecto suo contume- 

liani propiilsavii ? Sed mox ut se cognovit aigrotum, 

siiscepit libenter aniidoium : detexit vulnus, et se- 

ctionis suse non exborruit fcrrainentuni. Yide biinii- 

lcn» langiiidum : i Peccavi, inquit, Doniino. > Audi 

eiiain velox medieinse renieiiiiim : « Transtulit Do- 

digner ad exanien venire cum clerico meo. Deus 

oiiiiiipoteiis per Isaiam clamat : i Judicale pupillo, 

def(>iidile viduam , etveiiite, argnile .iie (Isa. i). i 

Si is qui judicat omnia, non dedignalur a servls ar- 

gui; tii servus utiquc cum conscrvo in jiidicium vc- 

nii^c faslidis ? Et ciim sis tcrra et cinis , vei mis ac 

pulvis, bumiliare le dcspicis ad iinagincm condilorls? 

PrKserlim cum Scriptura dkat : « Duccm te consli- 

tueruiit : noli cxiolli, sed csio in illls qiiasi unus cx 

illis (Eccli. xxxii). i Qui plane ncsciat, quia Samueli 

Israclitica plebs privjudiciiim iiitulit , cuinque de 

princlpatu iiijusle dcjecit? Ei cum cos argucre rac- 

rito potiiissct, ultro sc argiicndiim nullis accusaijti- 

bus obtiilit ; ei iiiruni cos iii aliqi.o vlolcntcr oppces- 

Riiiiiis peccaiiim tuum,non morleris (11 Reg. xii).t B serit, iiiqiiisivit : j Ectc pncsio sum, liiqiiii, loqui- 

E contra rex Acliab, qiii corripienlem se propbetam 

audire despexlt, nltlonis gbuliuin, quem ille minalus 

•!St, non evaslt. « Quia dimisisii , iiiquit, virum di- 

gnum morle de manu tua, erit anima tua pro aniina 

cjiis, et popiibis luiis pro populo ejus(//7 Reg.-Kx). n 

Diivid ergo culpani suam apquanimiler aiidiens, senleniiam 

Jg mortis, quam merebatur, evasit: Acliab 

auleni correpilonis impatiens, impia; pletalis, quam 

indigno regi coiilulernl, veniam noii inveiiit. Nun- 

qiiid et nnilicrcs illse, bospitse videlicel Salvatoris, 

iiivlcem inier se lltigaverunt, dum aliera querereiur 

advcrsus aUeram, quia solam se ininislrareXoinpel- 

lerel? (Luc. x.) Poteral enim Maria dicere, nostro- 

rum more ponilficum : Accusasti me, el torporis ac 

niiiii de me coiam Domino et Cliris',o ejiis, iiiruni 

bovein ciijiisiniam tulerim, aiil asir.um : si queni- 

qiiani calumnialiis sum, si oppressi aiiqucm, si de 

maiiu ciijiisplaiii niiinus acccpi : el contemnam 'lliid 

bodie, restitiianiqne vobis (I licg. xviii). t Ciim 

ergo lain incoinparabilcs , tam cininciiles , atqiie 

siiblimes vlri subjeclis siiis ralioncm reddcre de 

propriis atlibns non dcsplciant , qiiis arrogantise 

lypiis, qiiis iste lantse superbia; faslus, quod sacer- 

dos biijus lempmis Inlumescens, liiuliim siii prscsulatus 

opponat; el Ecclesix siia; IQ (ilils, qui sc gravato.s 

asscriiiit, cx oeqiio in judlclo noii respondcat? 

Excludatur ergo ab ccclcsiaslica disciplina perni- 

ciosu; consueludlnls regiila, lollalur lia^c sublcrfugii 

negligentlK condemnasti. Non sane omnls querela C versuia talliditas ; ul is qiii tam perversis audacis 

protiiiiis acciisalio dicenda e.st. Nam alitid qiierela 

compassloiiis, aliiid acciisaiio siiiiullatis et odii. Istn 

iiiminim fit, iil offensio corrigatur; illa vero i:t ia 

qiii offenderat, coiidemnetur. Pelrum plane in faciom 

resistens Paiiliis objiirgat, et coram omnibus repre- 

hensibilem judical (Gatat. ii). Qiiod ille non in 

accnsationis lulil injuriam, sed benigne el patienlcr 

accepit, qiod iion ex livore, .sed ex charitate proce- 

dere perspicue recognovit. Sed ecce dititur : Ego 

sum episcvpus, ego som pastor Ecolesise, non debeo 

R commissis ovibus aceusationum patere molestiis; 

eienim in causa fidei dignus sum ctiam in pravis 

moiibus spquanimiler ferri. Sed dic mibi quisqiiis 

cs, nunquij non legisli quod in Evangelio scriplum 

cst ; « Si peccaverit in le frater luus, corripe eum 

iiiter 10 ti ipsum somm : si te audieril, lucratus es 

fiairem himii ; si te non aiidierlt, adbibe tccum duos, 

vel trcs lestes; ut in ore dunrum, vel triuni testlura 

sict omne verbum ; si autem cos non audieill, dic 

Ectlesl;c? « (Matili. xviii.) Si Ecclesise ergo rcfcrenda 

est causa quorunilibet fratrum , quomodo non ctiam 

s.iccrdoliim ? Porro si sacerdos qui in Ecclesia pcc- 

cal, iledlgnatiir in Ecclesia disciili, quls jani fcrat 

Ecclesix se legibiis coerteri? Porro si Eeclesia; tiiai 

filiis, ut asseiis, adversuin te mutire non lireal, 

nunquid aliuiule producendi suiit lestes, qiii le, et 

tiia pcr absonilam domeslicic coliabiialionls icno- 

1'an ? U. Job dicil : hirilate supcrbial, qui 

se pcr arrogantia; fastum fiatribiis noii co.-cqual. Et 

qui censoriam super alios concutit virgam, ipse 

quoque siiper sc vigoris ccclesiastici senilat disci- 

plinam. Quiqiie iioii humapiim soiial , sed supcr 

alios quasi fiilgur lerriblliter inlonat, allquando se 

hominem rccognoscens , huniana vcrba fcrmare pcr 

humilitatcm discat, qiiateniis dum pra;lalus quilibct 

arrogans a tuinorc elationis deprimilur, subjeclis 

aiitem per aiictorilatem superioris Ecclcsla; subvc- 

nliiir, sopitis undlque jurglis, ei synodalls cxaminis 

concepla formidine, omnia simul Ecclcsia; niembra 

confoederentur in pace. 

EPISTOLA Xill. 

AD EUMDEM. 

ARGUMENTCM. — Joanncs, el Tiidelliliiiis; iUc Venetus, 

bic bariiarus nalione, ulerque apiid Gatbfrcdiim 

diiccin sacerdotii inunere fungentes, ausi 

aliqnando fiierant pertinacilcr asserere, pr.Tsente 

B. Petio Damiano, eos qiii a regibus aut priiici- 

piliiis cpiscopatus mercarentiir, iii sinioiiiat;c b;crcsls 

crlincn non incidere; quoniitm scilictt per 

illam coemptionera Ecclesiic fantummodo lioiio-^ 

niin, ct prLt;dIorum possessioiiem iiancisceient!:r 

jier manuum vero impositionein qua; a satcrdo- 

, 

tibus ficbat, inlegrmii jiiscpiscopîtus atipiiicienl,. 

:

219 

ll.inc islonini 

01 riiliiulnni (ipiniorifui ni?l".\l?l,''lT.'.".?.!\!l''^"l.i"5l?'" posl(|iMni pi:i;cl;ire redai 

giiit, ornl AloxaiKlrtiiii poiililirein niaxiniuiii iit 

pnusqiiain in lioni,niini aniniis latius serpat, sacros.iiicue 

poiesiaiis iiiiperio oppriniere et externiinaie 

coiileiuial. Ili.c etiani eiilein velienienler 

coniiiienilal, nc qiiein pecunia, aiit aulici obsequii 

iiiinisteiio ad episcopatura perduci, aut perductura 

in eo pernianere palialur. 

Uoiiiiio Ai.ExAW)Ro suinnisesedis aniisliti, Petrus 

peccator nionaclius serviiniem. 

S. PETUI DAMIAM OI'I>. PAKS SEU TOMUS 1. - EPIST. LIB. VIII. 220 

Sicul ad palreinfamilias quwlibet domestica; facul- 

tatis jacliiia refertur, sic eliam dignum est, ut sum- 

luo poniifici patieutis EcclesiDR liesio nunlielur. Ut 

siciit ab illo, proul vires suppetunt, ingiuentibus 

doinui siKe malis occiiriitur; ila niliiloniinus et ab 

jsto iintaiiiis (idei fundameiiliim, vel eliam ordo reli 

A

521 LIBER PIUMUS. EPIST. Xlll, 5>.2'. 

orilinis digiiitalem. DigniUs vero.licct por nianus A qnia incxcusabilis crit omnis qui a Doniino ci 

iinpositionem gratuito sil acccpta, nequaquam ta- 

nien mundat eniplorein. 

Ailhuc autein ad inveslituram redeo, et a te, qui 

non Ecclesiam, sed Ecclesise prsedia te coniparasse 

gloriaris, inquiro. Sane cum baculum ille tuis ma- 

nilnis iradidil, dixitne : « Accipe terras, atque di- 

viiias illius Ecclesise : i an polius, quod certum cst: 

< Accipe Ecclesiam? » Quod si bona Ecclesi» sine 

Ecclesia suscepisli, schisniaiicus es atque sacrile- 

gus , qiii bona Ecclesia; ab Ecclesia dividis, et quod 

alicnum est, violenter in lui ususjura convertis. 

Quod si Ecclesiam snscepisii, quod omnino negare 

noii potcs, procul dubio factus es simoiiiacus : ct 

prius te venalltas fecit haerelicum, quam manus 

Ecclesia ciii compelunt, aufert, vastai, invadit vel 

eripit, usque ad emendationem, Ecclesiseque satisfa- 

ctionem, ul sacrilegiis dijudicelur; el si emendare 

noluerit, excominunicelur. Anacletus autein Papa 

loiige anle inter alia nmlla subiufert : i Qui enim 

res Ecclesiae abstulerit, sacrilegium facit, et sacri-- 

legus deputandus est. > 

impositio rcdderet consecraium. Tunc enira conse- B compendio convenire 

crationem cvidentissime coeniisti, cura id, piopter 

quod ad consecraiionem promovendus eras. venali- 

ler accepisti. Sic enim unum pende es: altcro, ui 

qui icrrciia KcclesiiB bona suscipil, ad graljsin con- 

secralionis aspiret; et qui consccr:;lione perficitur, 

bona Ecclesia; in usus egeniium, ei cscters pietalis 

opeia dispensanda conservet. Hoc itacfue modo licet 

. ecclesiastica; 19 facultatis mentio in ipsa inanus 

imposilione non fiat , is lanien q\\\ consecratur, 

bonorum Ecclesise dispensator efricitur; ct cum 

Ecclesiam suscipit, qiiamvis nil tunc de consecra- 

tione dicatur, ad hoc tamen nt consecretur eligitnr. 

Ab ipso plane principio nasceniii EccIcsi.Te salii- 

bris ha;ccoepil consuetudo fideliuni, ul sua quyeque 

Papa quoque Lucius in decreto suo sic ail : « Rerum 

ecclesiasticarum, et faculiatum raptores a li- 

minibus sancts Ecclesix analhematizantes, aposto- 

lica auctoritatc pelliiims el damnanuis, atque sacri- 

legos esse judicamus. > Possemus et alia quam plu- 

rima catholicorum Pairum exempla congcrere, nisi 

pcrspicue cognoscerenms nequaquam hoc epistolari 

His itaque sanclorum pontificum, aliisqne senteii" 

tiis manifeste convinceris, quoniam aut Ecclesi;e 

bona sine Ecclesia suscepisli, et idcirco tanquam 

raplor atque sacrilegus anathematizari, et ab Ecclc- 

sia; liminibus debes expelli : aut cerle, quod per- 

spicuum est, el iicgare non potes, Ecclesiam siinul 

cuin bonis Ecclesiae prelio redemisti, ideoque di- 

gnuin est te, ut revera simoniacum ei haereticum 

canoniei vigoris exarnine condemiiari. Csnonica 

nimirum senlentia esl illa, qua dicilur : « Si quis 

episcopus, 20 aut presbyter, aut abbas per pecu- 

niain hanc obiinuerit dignitalem, dejiciaiur ipse ct 

ordinalor ejus, el a coinmunione sancta modis oinni- 

bus abscindatur, et sil anaihema, sicut Sinion 

vendentes, ad pedes aposlolorum, aposlolicorumque C Magus a Petro (Act. viii). » 

Tirorum pecunias ponerent, quibus illi necessitali 

bus pauperum subsidia ministrarenl (Act. iv). Post 

autem visum est sanciis Patribus, qui scilicei illis 

in sacri regiminis ordine successerunl, ut ii qui 

converterentur ad Dominum, nequaqiiam distralie- 

renl pijedia, sed ea sanctis Ecclesiis Iradercnt, non 

jam iransilorie, sed jure perpetuo necessitatibus 

indigentiiim profutura. Et certe per Moysen in lege 

prsecipilur : « Omne, inquit, quod Domino conse- 

cralur, sive homo, sive ager, non vendetur, nec 

rcdimi potcril. Quidquid semel fuerit consecratum, 

sanctum sanctorum erit Doraino {Levit. xxvii). » 

Ecce hic nianifestissime prohibetur ea, qiia; Do- 

miiio consecranlur, vel vendi debere, vel redinii 

sedjussum est ea sancta sanctoriim jugiter pernia- 

nere. Cur ergo gloriaris sancta saaciorum te prctio 

rcdemisse, et rem Dei contia legein Dei, qua; gratis 

accipienda, gratis danda esl, venaliier percepisse? 

Tanqiiam nnn sit peccatum, quia sine consecratione 

fit lale couimercium? Sed idciico fortasse r.on 

limes, quia lex illa vetiis prohibet quidcm culpani, 

scd non iriogat poeiiam. Accipe igilur, quid super 

hoc PiomaiiLC pransul Ecclesia; Bouifacius iii Decrc- 

lali scribat cpislola : « NuIIi, inquit, liceal igiiorare, 

quia omne ipiod Domino consecratur, sive fuerit 

lionio, sive animal, sive ager, vel quidquid seiiicl 

fuerit coiisecralum , sancium sanclorum cril Do- 

niino, ct adjus pertinelsacerdolum. t Propler quod, 

; 

Ubi nolanduin, quod non ait : Si quis hanc obti- 

iiueril consecralionem , sive maiius inipositionem ; 

sed polius : Si quis, inquit, per pecuuiam banc ob- 

linuerit dignitatem. Canonicum el illud asseritur, 

quod proinulgaluin a sanctis Patribus iu concilie 

reperitur : Cavendum, et summopere pra;cavendnm, 

ac per virtulem Christi sanguinis inlerdicendum 

episcopis, ei regibus , el oninibus sublimioribus 

poieslalibus, alque cunctis fauloiibils ct electoribus 

quorumcunque, atque consensoribus, seu ordinalo- 

ribus in gradu ecclesiastico ; ut nenio per simoniacain 

ha;resim regirainis locuni obtineat, quacunqne 

faclione, calliditale, promissione, seu commoditale, 

aut dQuatione per se, aul per einissam personam. 

^ Hic quoque notandum, quod cmn pra;iuisissct, 

episcopis, illico subdidit, rcgibus, et oninibus sii- 

lilimioribus potestatibus; ul non modo cavenda sit 

h.x'resis illa solis duntaxat episcopis, qui consecrau- 

dis manus imponunt; sed et sa;cularibus qnoqiie 

priucipibus, qui licet i;ijuste, aliquo modo tamen 

Ecclesias futuris rectoribns IraJunl. !Nam ciim ali- 

quid sub venalitate suscipitur, et Jlud proeul dubio 

coinparatur, qnod ex necessitaie subscquilur. Ad 

hoc enini pastoralis Ecclesia cuique comuiiltilur, 

ut ad ejus regimen obtinendum consecralionc Qr- 

meliir; et ad hoc siiie dubio collata; pecuuia; com- 

mcrciuni speclat, ad quod is qui est proinovenaus, 

aspiral. Hiuc cst planc, quod non soluni qui majo-

2">3 S. PETRl DAMIAMOrP. PAUS SEU TOMLIS I. — EPIST. LIB. Vlll. 2-.!i 

riluis prKrofiinliir Ecclesiis, scd ct illis qiioqiie qui A Qiiod Eiigubiiia Ecclcsia,qiia; niiiii diuiiima vcstris 

vel plebes agrorum, vel eanoiiicales pncbcndas per 

iiilcrvcnluin peciini* pestilentcr accipiunt, siiiionia- 

c;e liaireseos tendiciilas iion cvadunt. Per M enim 

quod veiialiier assequunlur, ad s;icrorum graduum 

ordines teiidiiiil; et lunc jam desliiiaiilur ad ordi- 

nes, ciini illi suscipiunt, per qua; scilicet ad obli- 

neiida sacronim graduum increlnenta pcrtingunt. 

liiitiatur eiiiiii ad dignitaiis ordiiiem, qui ad obli- 

nciulam oidiiiis coiisiitiiitur dignifatem. 

Hasc iiie brevitcr adversus eos dictassc sufTiciat, 

qui siiie ni."inus iinposilinne venaliter Ecclesiam 

acquisiisse, noii esse simouiacum dogmaiizant. Qni 

iiiininim si lioc simpliciter, proiit silii vidcretiir, ex- 

priincreiit, slulli vel bebeies mcriio dicerentur : sed 

qiioiiiaiu nonnulli taruim id procaeitcr aslruunt, et 1 

«jiiibiisdam cavillaiionum, argu!i:eiiloninique versii- 

liis pervicaciier allegare coiitendunt, noii iinuie- 

rilo, quod iiiviti dicimus, hoerelicorum nomen in- 

currunt. Noii enim error hcereticum, sed pervicax 

obstinatio facil. Nec omues liKrelici dicendi suiit 

qui opinantiir errorcm, sed ([ui pertinaciler et au- 

(lacter piiBdicant falsitatem. 

Ilis itaque prsedicatoribiis satanse, et apostolis 

aniichristi , lu venerabilis Paler, coelcstis eloquii 

gladio praccinclus occurre, el lanqiiam alier Josue, 

Aiiialecitas oppugnaiiies Israel (Exod. xvii), evagi- 

nato cationici vigoris mucroiie, proslcrne. Tollaliir 

e iiiedio quantocius tartarex amaritudinis aconi- 

tnm, ne,

225 LIBER rUIMDS, EPiST. XV. 226 

scere (ceperat, in aiUiquae dileGtipiiis vestra! tleside- A 'l!«l"C vallatus aiigiisliis tiitor, moxque coliabor; 

rium recalcscat. 

EPISTOLA XV. 

AD EUMDEM. 

Abgumentum. — Respondei ponliflci maximo, qui 

eum rogaverat per litteras, ne taiiio coiiteiiiplalionis 

studio teneretiir, ut ad se scril)ere oblivisceretur; 

sed adeo curis el negotiis profaiiis 

impediri, ul coiitemplandi tempus non liabeat : 

pr;cterea se non posse tranquillo et scciiro animo 

rebus divinis operain dare in iis locis, ubi lalro- 

lento, sed pra;sto deficio ; contemplationis suiiima 

non penetro, in compunctionis laciymas iioii eriimpo. 

Mens enim terrenis obtenebrata negotiis, fnistra se 

in coniemplationis culiiien altollere nititur, duin 

actionumsa;cuIariummerito,qiiasicongestislapiduin 

ruderibus aggravatiir. Sicut eiiim aluta calcei postquam 

per liiiiosa Iiiti fliieiUa transierit, non admit- 

lit arvinam : sic mens huniaiia nisi ab biiniorc fue- 

rit cura; sicciilaris cxuta, nou percipit supcrna; piii- 

ciniis, rapinis et dircptionibus omnia infesta sint. 

Hac occasione digrediiur ad diiiumeranda scelera 

et llagitia, qii;B ab bominibus iliius lempeslatis 

guedinis gratiam. Pellis enim sicca pinguedinem 

combibii, buiiicfacta repellit. Et liumaniim cor, dp- 

assidue coMiinillebantur. Erant sane calamitosa nec curaruin sxcularium luadore tiirgescit, saginas 

ea tempora, quibus armis et audaci» oiniiia li- 

interuae gialiic nou admitlit. Unde ct lex in inoiilc 

ccbant; legibns vero nullus, aut exiguus locus 

Horeb data legitur 

eral. Ha;c idcirco recenset B. Petrus Daiiiianus, 

(Exod. xx), qiiod videlicct sicci/as 

ut pontifex ea, proiit lempus locusque ppsiula- B inierpretaiur. llla deiiique iiiens, qiia; per amoreiii 

rcni, tollere el coercere coiiaretur. Inter Iia;c 

niala non mediocri, ait, se 23 voluptate perfusuin, 

quod certior factus esset comitatus Ostien- 

spiritus a terrems in alia snsiolliiur, nions est, 

iii quo lex Domini 24 irieprebens:bil s, (Psnl. xviii), 

sis curam a se sublatain , el alii ,deinandatam quae procul dubio cbaritas est, divinilus promulga- 

csse. Rogat quin etiam , ul episcopatus quoqiie 

oiius a se removeatiir. Subdit postremo nonnullos 

versiculos , qui ponlilici loco oraculi esse possunl.tur. 

Et hic inons veracitcr cst Horeb, qui siccilas 

diciiur; in quo videlicct omnium vitiorum huiiipr 

excoquitur, ct ad radios solis justiiia; cuncliim libidi- 

Domiio Alexandro summa; sedis anlistiti, Petrus 

nis atque carnalis illecebrae rbeuma siccatur. Hiiic 

peccator monacbus servituteiu. 

est quod vasa templi argillosa lerra, qiuTe vidclicet 

Redilitas mibj sanctilatis vesira; litleras, dyscolo 

aquam sitienter imbibit, Hiram ad Salomonis im- 

quodain deferenie presbytero, tetus arripui, oscuperium 

fabricavit ÎII Reg. vii). Exquibus nimirum 

latus explicui, celeri sub aviditate perlegi. Sed ci»u 

lantum auctoritatis vestree sil pondus, ut salis sit 

vasis et illud csi, qiiod inibre coelesti conciipiscit 

impleri, cum dicit : « Anima sicut terra sine aqiia 

tibi (Psal. cxLii) ; » atque ideo a^stiians clamat : < Siti- 

cliam si siib paiicis apicibus cuiqiiaiu vestrae saiivit 

Ctionis dirigatur 

anima uiea 

iiidiculus; illic lot sunt 

ad Deuiii fpnteiuvivum, 

eloqUienlia; 

quando veniam 

Oores, tot non dicam herilis, sed paierna; potips ^ el apparebo aute faciem Dei ? . (Psul. xli.) De his 

gratia; suavitates, nl quod pauperculo iiiissum e§t 

horoini , regia; sufficerct dignitati. Verumiamen 

duo illic inserta reperi, quse me, fateot, erubescere 

conipuleriint. Dixistis eiiim, elsi uoji bis verbis, 

qiiia propter contemplationis studium, cui vigilanter 

inha;reo , non deberein prorsus omittere quin vos 

aliquando dictaminibus visitarem. Ego siquidem 

quantum ad te, venerabilis Pater, qiii de ponderis 

episcopalis abjectu mecum unaniinitcr concordasli, 

conteinplandi quidem, atque dictandi perfruor olip, 

sed molestis adventantium. causarumque negoliis 

ingruentibus noii respiro. Porro autein dum intra 

igitur vasis tertio Regum libro dicitur : « Quia in 

campestri regione Jordanis futlit ex ea rex in argil- 

losa lerra inter Socbot, et Sartbaii iIII liej. vii). 

Sochoteiiiin tabernacula vertitiir; Sarihan vero iii- 

terpreialur tribulatio eorum, sive demoliloruin , aut 

coangustantium. Quid itaque per Socbot, quod in- 

terpretari tabernacula di.vimus, nisi sanctos viros 

accepimus, qui videlicet dicunt : « Non habenius 

hic manentrni civitalem, sert futiiram inquiiimus?» 

(Uebr. xin.) Ontle et Petrus : « Ccrtus suiii , inqiiil, 

qiiod veloi est depositio taberiiaciiH mei (// Peir. 

i). i> Qiiid vcro pcr Sarthan, qiia; tribulatio eoriim 

cellukc lue scpla concludo, veliil in portus sinu, vel dicitur, nisi reprohorum tribulantium nos pcrsccuin 

littorea siatione coiisislo. Sed qiiid prodest ? INani lio ^ designatur? ii niinirum et demolitores ct coan 

dum illic jaiii qiiasi securus quiescentis oti| potiri giislantes sunt, quia dum denioliri atqiie dcstnierc 

traiiquillitaie desidcro , ecce sa;vientis inuudi iiie 

flabra concutiunt, causariim iuundantium fliictus 

ferventius iutumescuiit; ilhitis iiijuriarum procellis 

illidor , violenta proedjoruiii , vcl quoruiiicuiique 

proventuum diMiiiiiitioiie pedurbor, dicens cuin propheta 

: Exspeclavimus pacem , et noii esl bonum 

tempns curationii, el ecce litrbalio (Jer. xiv). Interea 

noii deniut, qui de animariim quoque suariiui exi- 

gant salute consiliuin ; et insuper, qiiod duriiis est, 

a non pontifi.ce pontificale niiuntur extorquere judi- 

cium. Et hoc modo, qiii cpiscopatum fugio, episcp- 

puin iion evado, ei sub sacerdotali fatigor onere, qui 

sacerdotali solii deiluonizatus siuu diguilaie. liis 

; 

lidei nostrae vcl boiii operis xdificium tentant, dii- 

ris injuriarutu ac prcssurariim nps cabimiiatibiis. 

eoaiigustaiil. Vasa ergo teinpli, id est, omnes cietii, 

funduiitur in campestri regioiie Jordanis, id est, iii 

humiliiate baptismi, iiiier Socliol et Sarthan, id 

est, inter justos atque perversos ; ut et boiioriiut 

forina piopoiialiir illis ad iinitan;liim recta; coiivei- 

sationis escinpliini, et pravoruiii perseciilio ad cii- 

niulum illis prdficiat iiieritorum. « Vasa » siqiiii!oi;i 

« figiili proliat foriiax, et boiiiiiies jiistos lentaiio 

tribiilalionis (Eccli. xxvii). > ln arida ergo tciia 

tcinpti vasa funduntur, (|iiia mens hoininis ad sii- 

scipicndum siipernae gratix niunus non est cou- 

.

2-27 

' 

S. PETRl DAMIANI OPP. PARS SEU TOMUSl. - EPIST. LIB. VIll. 258 

prliis ab omni cnniulis illccebrcc luc- A glaiiius SpiriUis est v. rbum Dci {Epltes. vi) t et re- 

; 

grua , iiisi 

ril humore siccai.^. Sicca quippe cliorda clarum vera tara immanis pressurai calainilas incumbit Ec- 

harmoniiC soniuini, humida reddil obtusum. Tjmclesiis, ul tanquam Babyloiiic* legionis acies cir- 

paiium quoquc surdum sonat, si quilibct eura liquor 

humeciat. Sic nccesse est, ut mens hominis a car- 

iiis volupiaie sit arida, quatenus in Dci omnipo- 

lcnlis auribus cjus oralio sil arguta. Enimvero, 

sicul oculus dum solis se radiis objicit, viderc fru- 

stra contendit, et cavos quidem orbes, ac vacuas 

pupillis palpebras pandere niiitur, sed splcndorem, 

quo perfunditur, nullalcnus inluelur; sic ad conspi- 

ciendam contemplationis lucem sese inaniter erigit, 

qui pcr srccularis vita? meritum aciem cordis araisit. 

Nam si quilibet ignotus ciibiculura rcgis irrumpat, 

eique prascns tanquam familiaris assistal , rcgis la- 

cumfusa, et Jerusalem eura civibus suis videaiur 

obsessa. Sseculares cnim quilibel ecclesiastica jura 

corradunt, salaria sublrahunt , posscssiones inva- 

dunt, ctsic stipendia pauperura, vclut liostiuni se 

reportare nianubias gloriantur. Ipsi quoque SEecula- 

res nihiloiTiinus inier se proprii juris bona diripiuni, 

alier alteri supergredientcs impingunt, et in communi 

mundo conclusi, quia soli esse nequcunt, mu- 

lua se pervasione collidunt. Mox arundineas rusti- 

torura legetesaggrediuntur exurere, ct fel atrocis- 

sirai livoris, quod suis ulique nequeunt inimicis 

invomere, imbellibus non erubescunt rusticis pro- 

men alloquio noii perlruitur; quia carus ei per ante- B pinare. Et tunc sit ad litterara, quod canilur per 

vioris notitia; gratiam non habetur : ila nos infelices 

et raiseri , qiiod quidem de raei similibus loquor, 

SDcpe soli in angustae cellulae remotione consistinius, 

solis divinse majeslalis ohtuiibus tremenlesastaraus; 

peccatis lamen obstantibus, vel intimi splendoris 

igniculum, vel corapunciionis graiiam non meremur. 

25. Sic itaque velut ante regis videmur astaie 

prxsentiani, sed quia pervita; rectiludinera sibi sioti 

iion siimus, collocutionis iniernae dulcedinera Jion 

gustamus. Sed, dulcedo melliflua, cum Dominus in 

servo, et serviis delectatur in Douiino ! Unde Psal- 

misia : < Suavis sit, iiiquit, ei laudatio mea, ego 

vero deleclabor in Domino {^Psal. ciii). t Mihi autern 

misero velle quidem adjacet, perficere aulera non 

Piophelara : t Dum superbit impius, incenditur pau- 

per {Pscd. ix). » In quo nimirum nobilior est serpentinavirulenlia,quamhumana 

crudelilas. Serpcns 

enim fugit horainem nuduni, aggreditur eura moisi- 

bus, quemcernitinduluin. El fortisacingenuus quis- 

que bellator vitat inermem, impctil adversum se tcla 

vibrantem. Accipiter etiam ubi nidificat, in amplo 

quodam circuitu nullam dignatiir exeroere rapinain; 

ulquse faciliasunt el in promplu nobiliter iranseat 

26 in quibus vero major viclorioe labor est, longinqua 

perquirat. Isti vero adversus inennes arma cor- 

ripiunt ; et duni fluant hostes, vapulant innoccntes. 

Porro autem dum hic prior lEedit, protiiius alter in- 

surgit ; et non oculura pro oculo, jnxla legeni {Exod. 

invenio {Botn. vu). Non enim invenio in carne mea C ^jjj^ ggj refert cum fcenore Ia;sionem. Talioquippe, 

bonum. Et hsc quidcm desidero, ad lu-ec toto corde quae Tulliana lege decernitur, nostris lemporibus 

suspiro, sed ad ha!c consequenda meritis prohiben- iguoratur, et disciplina vindictse, quae sub gentili 

lihus non assurgo. Quem videlicel et reprehensibilis 

vii« reatus impediunl, ct exteriora iiegoiia fulgorem 

lucis intims conspicere non permittunt. Et liKC eadem 

terrena turbatio, quae videlicet a contcraplatio- 

iiisintuitu nientis obruit aciem, scribendi qiioque 

uiihi nihilominus adimit facultatem. Iluc accedit , 

quoniam licet ego dictare forte quid valeara, deesl 

antiquarius qui transcribat. Sed cur ego negatae 

iranscriplionis queror incuriam, cum non niodoquis- 

piam, qux scribo, transferre, sed ne ccleri quidcm 

vacet lectione percurrere? Ecclesiarum plane quo- 

dudiun servabatur impcrio, nunc Evaiigelio veniani 

lerribiliter intouante, nescitur. Ideoque pro virga 

tauream , pro scutica clavem, pro verbo fcrriim, 

pro vecte redhibent gladium. Erubescunt iion excedentem 

injurise vicem, dedignantur illati discrimi- 

nis aequitatem. Videri victores alque terribiles ain- 

biunl, triumphalis gloriae titulos coiicupiscunt. Sic 

itaque, dum unus irascitur, aker ad insaniara pro- 

vocalur : et rabies rabiem gencrat, ac furorem fnror 

jnflammal. Sic el hoc experimcnto dignoscilur, qnia 

si rabidus canis borainem forte momorderit, tanla 

quc rectorcs, quibns potissimum bujus rei cura dc- vi rabies ejus in viscera protinus humana transfun 

. . . , . 1 i:^:..:. „ l' i!..._ ... : ....: „• • l„ «„..!: ~„.,« 

buisset incumbere, tanlo mundanaj vertiginis quo 

tidie rotantnr impulsu, ut eos a ssecularibus barliira- 

sium quidem dividat, sed actio non discernat, ncc 

sacrarum 11 editantur eloquia Scripturarum, sed 

sciia legum, et forense liligium. Multitudini sacerdo- 

tiim iiun snriiciunl tribunalia judiciim et aulae regiai, 

dum clericorum ac inonacborura evomunl luibas , 

brevitatis suie conquerunlur angustias. Clauslra va- 

canl, Evaiigcliuni claiidilur, el per ora ecclesi.istici 

ordinis foreiisiajiuadccurrimt. Sed ulinain legalis 

edicti diintaxat essemus lite contenti 1 Aiina polius, 

arma corripimus, vibraniia telis tela conseriiuus, et 

non verbo, sed fcrro contra noslri ordinis regulara 

diinicamus. Quibus nimirum dicit Apostolus : « Quia 

dilur, ut mox ipso urina; cbnceptaculo catiili gene- 

renlur. Quod nimirum hoc evidenti coinprobatur 

indicio, quia si is, qui canino morsu correptus est, 

cantalenas, quod muscarum gemis est, in aqua tri- 

las ebiberit, mox cura urina sinuil noii sine magiii 

doloris gemitu catulos fuiidit. Et cerle non coniem- 

nenda res digna spectaculo, qHaliicr ox sicco dcn- 

tiuni osse soboles gignitur, in qiio vidcliccl hiiiiior 

seminis non habetnr ; el qiiod per gejiil:ile iiiein- 

brum facile natura non poter.U, per tradncoin den- 

tiiim siniilem iii divcrso geneve spcciem fornial. Et 

forte non sine inysterio fil, ul per hoc aniinal, qiiod 

cantalena dicitur, virus, quod ex canina rabie coii- 

ceptum cst, egeratur. Incantalor enini, pra^dicalor 

:

2-20 LIHEU PRIMUS, EPIST. XV. 2S0 

in (liviiifi poiliiheiiii olo(|iiio, iiiide cl iii psalnio dici- A lcnlioia (lomcslici apparalns cdiilia deseiuiU, qiii 

tur : « Siciil aspidis snrdx el obiiiranlis aures suas, 

qiiai noii cxandit voces iucantanlium, el veneficia, 

qiuc incanliintnr a saplentc {Psal, i.vii). > Et dc 

pia}(licaiore intrinsecus sauciato dlilii legiiur : 

1 Qiiis niedctiitur incaiilatori a serpente pcrcusso ? > 

(Eccti. XII.) Et in Proverbiis: i Sicut acctiMv in ni- 

Iro, ila qui canlat carmlna cordi perverso [Prov. 

xxv). » Sicut ergo pcr cantalenas rabidi fiiroris vi- 

rus egeritnr, ila pcr cxborlatlonem saiicti prajdica- 

loris concepti livoris iracundia iniUgalnr. 

Ut igitnr ad ea, qnae coepit scrmo, recnrrat, liis, 

et hiijiismodi nmndus furiis innanimaius, el compu- 

gnantibns undiquc niembris alteriitra concertationc 

divulsus, nos etiain, et quibus libello repndii dona- 

juris adiposl, qiias opiparor ultronens oblulit, de- 

licias parvipcndunt ? et per iiorrescentia dninela, 

montiuinque prDcrupta, feras agrestcs venabnlis in- 

sectanlur; eelbriis depronipla fastidiunt, ct vaga 

pcr acrem missls accipitribus auciipantiir ? Duni 

tranqnllla plorumqiie valeanl pace quicscere, jucuiidum 

deputant et ainoenum eqiiilandi , vel liligandi 

laboribus insudare. Flaccidum judicaiit quictis 

olium, hcbes, Igiiobile fatcntur et dissolutiim. Sio 

et popnliis ille dicebat : « Anima nostra arida est. 

INihll aliiid respiciiint oculi noslri nisi manna(/fci(i.).» 

Alibi quoqiie miirniuraiites dicunl : « Deest panis, 

iion sunt aqua;. Aiiiina nostra nauseat siipercibo isto 

levissiino (Num. xxi). » Levissimum quippe depu- 

lus esl, concutil, et a dictaminls vel iiiliinac contcni- B tant cibum, si pondus atque duritiam contingal 

plationis intuitu inentis acumcn obiundit. Adde deesse laboruui. Nam laboribus resolvuuliir, otio 

qiiod eliainsi sil forle qui scribat, sicutjam dixi- 

inus, deesl omnino qui transferat ; deestpostreiiio 

qui celeri saliem lectione percurrat. 

Enlmvero cum furentibus venlls tempestas ob- 

oritur, el procellarum turbo fluctlvagus in cumnlos 

elcvatur, tunc niare in Ipsa sui pelagi profundltate 

niitius KStuat, circa littus autem tanto se ferventius 

erlgit, ut navesquoque, si appulerint, frangai; unde 

fit ut remiges tunc litloribus loca conligua lanquain 

Syrtium discrimen aufugiant, et quletioris tunc 

pelagi profunda conscendant : sic nlmiriim, ciim 

jam hujus27 sseculi terminus appropinqual, qnasi 

circa llttus suum mnndanus fervor ebullit, sesequc 

faligantur. 

Plane libet diligenter insplcere quam brcvls pars 

corporls sit, cui substantla iniindi tota non siinicil, 

qiia; cuncta terrena; facultaiis inipendia concupiscii. 

INam cum cseiera corporis membra quodanimodo 

bruta vldeaniur et stolida, vix cubitus seinis reperi- 

lur in corpore, qiiein rerum omnium universitas nc- 

queat satiare. Ab oculis siquiriem usqiie ad genita- 

lia regnat oinnis huniana concupisccntla. Et hoc 

quldcm anguslo conipendio nalurali iiccessitalecon- 

cludilur, scd naturalis metLC Icglbns non tcnctur: 

nam per exlcriora cuncta dlLûndilur ; et qiia; dc 

modica radice procedit, non modicis paucisque 

perturbalionis alque superbioe cumulos erigit ; conteiita, omnibus iuhiat : ad ouinia, ut els per- 

et qui in prseteritis soeculis, velnt in pelagi profun- 

dilale quodammodo tranquilliis exstitcrat, nunc 

cn-ca fiiiis sui litlus pcstilcntcr cxaistuat, ut appli- 

cantes qiioque discrimen nanfiagii jure evadanl. Et 

hoec qnassatio, ac perturbaiio dc luxniia nascilur; 

et quod naturse contrarium est, de vohiptate affllctio 

generatur. Unde et Salomon : « Hanc, inqnil, oc- 

cupaiioMcni pcssimain dedit Deus fillis hominum, ut 

occuparentur in ca. Vidi cuiicta quae (iunt sub sole, 

et ecce iinlvcrsa vanilas, et anilctio spiriius (Eccle. 

i). i Omnes eiiim duni anhelant ea, in quibus dele- 

ctantur, acqtiircre, et necessario compellunlur affli- 

clione spiriius laborare; et dum in eo quod iste 

fruatnr ac saginetur , anbelat. Oculi siquidcm 

pascuutur pnlcbritudiiie reruni, mnlceniur aiires 

linnnlis harinonisa sonltibiis, vel lenoclnantiuin 

28 asseuiaiione verbonim; nares oiloramenia coii- 

cipiiint, fauces epularum saporibus oblcciantur, cor 

cogitationum versatarcaniim, lingua profuiulit elo- 

quium, et quod cor medilatur, oris ad mcdiiim iiiler- 

pretatione producitur. « Ex albundanlia » scilicel 

I cordis os loquilur (Matlli. xii). » Jam vero geni- 

talia tanto ardeiitius ad coilum provocaiiinr, qiianio 

niagls stomacbus vel ciborum copia, vel poUis in- 

gnrgilationercpletur. Edacitas quippe quKdam saii- 

guisuga est, cui du;e sunt fillae, ebrietas scilicct ai- 

qua;rit, alter objicitur, ad id quod oblectal, non sine p. queluxuria;dequibusutiqiieSalomoii: « SangiiisugK 

lahoris ta;dio pervenitur. Hinc rursus ait : « Cum- 

qiie me converlissem ad universa opera , quae fece- 

runt manus inese ; et ad labores, in quibus frustra 

sudaveram, vidi iii omnibus vanilalem et afflictio- 

iiem animi (Eccle. i). > Quse tamen afilictio duras ac 

reprobas menies et ipsa delectat, dum non modo 

deliciarnm suaviiaie, sed et laboris oblectanlur 

acredine. Hinc est quod Israelita;, stluiulo giila; pru- 

ricnles illccli, non niodo sibi deesse carniuin ollas 

pisciumque dclicias, sed et porros ac ccpas conquc- 

runtur et allia (Ninn. xi). Qua; nimirum species, 

dum vi naturalis acredinis mordent faiicium gustum, 

lacrymas provocant oculorum. An non cpparnm et 

all]oruin esuriunt acrimoniam, qui videlicet escu- 

inquit, dua; suul filiie, dicenles : ACfer, affer (Prov. 

XXX ). j Nam quo quisqiie immoderaiius vcscltnr, 

eo necesse cst utad poluin sestuanlius acccndaiur. 

Et duni congesla clbi molcs ferveseente stomaclii 

lebete decoquitiir, crebris necesse est hanstibns irri- 

geiur. Sed cum cibls ventcr ac potibus intiimcscai, 

consequens est, ui aliernis utrinque meatibus, et 

fa;ces per podicem in ciiniculos egerat, et hnnioicni 

de geiiilali conceptaculo per pudenda profiindat. 

Sicut ciiini iii torciilaribus vinariuin a vino ; sic In 

illbus slercus separatur a viru. Sangiiisuga; cigo, 

qiia; edacitas cst, dua; sunl filla; : cbrielas ct libido; 

quia dum uua pcstis deleclablliter concipii, gcmi- 

nain necessario soboleni parlt. Qua; nliniruiii tlicuni:

«•AlTet alllM 

S. rETllI DAM1\N1 OPP. PAUS. SEU TOMUS I. — EPIST. LIB. VlII. 232 

qiiia ciuu sint insatiabibs, violcntaj \ sinc leniperanlia; dlscreiione reficilur, illa protinus 

quoque suni exaclrices. Ha;c itaquc pars corporis, 

a pudeiidis videlic 

Concupisceuiia scilicet carnis ad corporis volupia- 

tem, concupiscenlia oculoruni ad visibilinm rerum 

pertiiiet pulclirituilinein : superbia veio vitie, teneni 

Iionoris aiqne fastigii exprimit sublimilatem. Perhaic 

eiiim prinius homo leiitatus agnoscitur, sicul Scri- 

ad coniumeiias excitantur. Cibi scilicet iliccs sunl 

libidinum, el immoderaie perccpti proprii humoris 

exuberantiara inox ad pudenda traiismitlunt. Qui 

videlicel humoresdum congesti pruriunt et ii:illaiil, 

iniporlunius expetuiil ui per coitum proQuanl. Hinc 

csl quod plurimi dum lege permissain ineuiuli con- 

jiigii novere liceniiam, nuUaiu reddendi conjugalis 

dcbiti exhibent disciplinara ; nec usu cominislionis 

uxorix lemperanier uluntur, dum non gignenda; 

proli, sed ingenit.ie doserviunt voluptali. li plano, 

non dicam niariti, sed proleclarii ; non conjuges, 

sed potius amatores: sic ad inieraperantiani coitus, 

tempus omne coniinuant, ut uxoribus suis, qnod 

lurpe dietu est, nec prpegnantibus parcant; et casii- 

ptura tostalur (6'eji. iii) : « Viditînquit, mulierquod B tatis regiilain violare nequaquain homincs erube-. 

bonuin esset lignum ad vescendum : i ecce concu- scunt, qnam circa pra;guaiites suas ei animalia 

piscenlia carnis; deindc sequitur : « Et pulchrum muia custodiunt. Vide, o honio, canem, si canicii- 

oculis, aspcctuque delectabile : t eccc superbia oculam, posiquara concepit, aggreditur ; aspice bucu- 

lorum. Per oculos eiiim superbire convincitur, qiiis- 

quis iii his quse Dcus proliibet, delectatur. Superbia 

vero vit.-c fuit, cum mulier eadem cx ore serpentis 

libenter audivit : « Erilis sicut dii, scientes bonum 

61 nialum (Ibi(l.).t 

Totus ilaque raundus lioc tempore nihil est aliud 

nisi gula, avariiia, atque libido. Et sicut olim tri- 

fariam divisus est orbis, ut tribus simul principibus 

subjacerct ;'ila nunc genus humanuni, heu proh do- 

lor I his irihus vitiis servilia colla substernit, eorum- 

que quasi totidein tyrannorum legibus obtenipcraiv 

lani, vel cerie equain, si post concepiuin a suis inari- 

bus inseclanlur. Ignorant quippe coeundi libidinein, 

ciim deesse sibi gignendi conspiciunt facultateiii. 

Cum ergo tauri, canes, et crctera besiiaruin genera 

felibus siiis revercntiam pi-xbcant ; soli homines, 

quoruin Docior de Virgiiie natus est, ul vota sua 

libidinis expleant, parvulos suos, qui ad Dei for- 

mantur iniagincm, necantes obterere non forniidani, 

Hinc esi quod nonnullx raulieres anie paricndi tcmpus 

abortiunt, aut certe mutilata, vel Isesa eorumdem 

parvuloruin lenera adhuc merabella lepcriunl. 

ler obedit. c Onines enim, sicut Scriptura dicit, ava- C Et hoc niodo dura adlibidinisferunlur incentiva prse- 

rili.TJSludcnt, aminimo iisque ad maximuin (Isa. lv(, 

Jer.w). i De gula vero quid dicain, cum opiileiUi 

quiquencsciant famem, nunquain pra;stoIentur esi^- 

liein? Tumcnies ventres, nisi citius per utrumquc 

spiramen effoUeant , crepitum ilibus reformidant 

el sic in manibus fistul* consistil incolumitas vita;. 

Oia flainmantia crapulantur , nec lamcn dicendi 

siint , faslidio prohibente , coraedere , sed potius 

29 ligurire. Atque ideo dum afQictio carnis a cunctjs 

poeiiiientibus pene respuitur, in praefigendis pccnitu- 

dinum jiidiciis vigor canonum funditus enervatuc. 

Quamobrem autliber omninoclaudendus est cano- 

num, aut a delcgaiulae pocnitenii;B laxalione ccssandum. 

Quis eiuu) sascularium feral, si vel iridup pcr 

hebdoinadam jejunare praecipias? Modo stomachi 

lcesiouem siinulant, modo splenii sive vesicse lanieu- 

lantur exitiuni, niodo inarcidi pulmonis vitio intei- 

chKli sibimet anhelilum conqucruntur. Hinc muUi- 

jiliccs rei familiaris curas objiciunt, illinc hcrilis 

lainulatus obsequia laboriosa prailendunt. Quid pliira 

clicain? Labyrintheas argumentorum sccnas stnmnt, 

Proteuin induuiit, et in diversa se formarum moa- 

slra converlunt, cuncta languorum genera siuuilaril, 

ui quod potissimuin nietiiunl, langnorein jejnnii non 

ijicurrant. Sed cum tanlopere non exigeiili n.itiirae, 

sed iinpatienli gulse deserviunt, velint, nolinl. libera 

libidinisfienalaxanlur. Vcnler eiiim, alqiic pudeiida 

conligua sibi sunl afQiiiiaie coiiierniina, cl cuiii ille 

, 

cipites, ante parricidse sunt quain parenlcs; etquod 

valde periculosum est, dum ba;c viiio naiuncpcccan- 

tjs ascribunt, sese tam ilagitiosi lealiis obiioxios non 

agnoscunt. Verumtaraen ei lioc aliquandonon igno- 

ri'.nt; sed dum lucrantur ignorantiam populi, dissi- 

mulant hoc sacordntibus confiieri. Barrus, qiii et ble- 

plias dicitur, unicediligere castitatis mundiiiamper- 

hibetur, eleaienus exsecratur obscena libidiniim, iit 

curaad propagandum genuscoirecompellilur, vultiim 

post terga retorqueat; et ila quodanimodo nalurse 

30

253 LlDKll PRIMUS 

piilvis el cinis esl, nil quem luxiirise facibus innuni- \ diein et nociem videlur nutare crepiisciiliim, duni 

iiiadis anhclas, videlicel ni cuni mulieljres nrtus 

aniplecteris, vermes, sanieni, intolerabilernijue foeto- 

rem, quod paulo post futura esl, conlempleris, ut 

coiisideralio futura; putredinis fucos cauia despicial 

scenicx venustatis. Sapientis ipiippe judicio non 

niodo subjacet, quod lenocinatur oculis : sed quoj 

latet etiaiii in niateria veriiaiis. Verumtainen omnes 

illas delicias, quas nunc uxorcnla; de suis conjugibus 

exliibent, aliis quoque viris necesse est praebeant 

si eas post eoruin obitum biviras, ut assolent, aui 

etiam triviras esse contingst. Non esi eis fldes ulia 

post mortein, sed dum placere viris posteiioribuscon- 

; 

cupiscibiliter appetunt, audire qiioque nomen prioruni 

siiffusae rubore vnltum, impudenler erubescunt. 

Novi plane virum, dura illatam uxori ulcisci co- " 

vaporantis pgreditur; ita viiiorum omniuin flagiiiorumque 

caligo de caroino aisluaniis avaritia; generatur, 

sicut dicit Aposloliis : « Quia radix omnium 

iiaretur injuriam, gladiis interemplum, qu^ tamen malorum avaritia est (/ Tim. vi). » Et hoc circa 

ad secundas iiiigrasse nuptias dicilur, aiitcquam finem diei, lioc esl, circa lerminuin inuiidi. Fumans 

aniii circulus impleretur. Eanl ergo viri, el reliclo 

Deo, spem in uxoribus ponaiit, quas ulique dum 

intemperaniius diligunt, ssepe per eas non modo 

extraneis viris, sed et hosiibus suis propria bona 

transniittunt. Huc nccedit, qnia si mulier llialanium 

violal, cuni fania jani convicaneorum omiiium ora 

pervolilet; vir taiiien adhiic solus ignorat, et qui 

siise doiniis opprobrinin pertulit priiniis, vix depre- 

bendit extrenius. Igilnr iiicentiva libidinis foiiiitcs 

siint avaritiaet inateria cnpidilatis. Nnm cum luxu- 

ria niultis sumpluuin indigeie non anibigetur ex- 

pensis , nisi multiplicibus exuberent cominodis , p 

fluere nequeuni in oblectationibns voluptatis. Scd 

sicut ii qni muiidi hujus probantur esse vernacnli, 

terrenis se rebus ambiiint onerare ; sic versa vice 

meiis ccElestibus liians se gloriatur cxuere. 

quam jucundum, quam suave nuntium, quain 

denique dulcis ad aures nieas nuper fama devenit, 

qiiK vos Ostiensein comitatum milii subtraxisse, 

et alii tradidisse peiiiibuit ! Komanus enini quidani 

veUit accusans te apiul me, et tanquam milii con- 

siilens atqne compatiens, quod factiim erat innotuit, 

sed quem accusare se credidit, nesciens coinmen- 

davit. Ego quidem primo qiiasi graviter tuli, sed 

crumpentibus quibusdam laetitia; signis, vel superficietenus 

31 quidem moeroreiii siinulare iion potui. 

Ultro etiam divinam imploro tiementiani, ul episco- jj 

patum qnnntocius ordiiiare non diffeias. el sterilc 

arenosi littoris aiatrum mihi de manibus tollas. 

Non enim est hujus temporis, ut qui purilatis et 

iiiiiorentiae tramitem lenere desiderat , Ecclesias 

bajulare reginien acqiiiescat : cum videlicct onines 

pene per vitiorum abrupta praicipitps, et lanquain 

fureiites equi per voliiptatum suarum cainpos feran- 

tiir eOrenes. Et quid aliud inter liaec tot flagiliorum 

uiala perpeniliinus , nisi quia venturo citius Anii- 

cliristo via jam sternitur, per quam inolfensis ne- 

quitiae suae vestigiis gradiatur? Nain sicul dicit Apo- 

stoliis : « Mysieriiini jam operatur iniquitatis (// 

Tliess. ii). > Miindus siquidera liicem tenebris inuiat, 

cum ejus jam terminus appropinquat. Et velul inter 

Patbol. CXLIV. 

, EPISi. XY. 2.-,4 

occumbente luce virtuium , nox oritur viiiiinini. 

Quod nimirum illud Abrahae porlendehat, ipiod Scri- 

ptura pronuntiat : « Cum sol, inquit, occumbcret, 

sopor irruit super Abraham, et horror magniis et 

tenebrosus invasit eum (Gen. xv). » Nain solis occubi- 

liis inundi dcsignat occasum ; horror vcro magiins 

et tenelifosus vitiorum figiirat criminiimqiie caligi- 

neni , qua; quotidie pestilenler inhovrebcunt pcr 

aestuantem reproborum hominum pravitaiein. Unde 

el illic paulo post addiiur : < Cum ergo occubiiisset 

sol, facta est caliso tciiebrosa, et apparuit clibaiuis 

fumans [ibid.). » Sicut enim fuinus ex igne clibani 

ergo clibanus teiiebrosam caliginem generat, quia 

caniinus avariliae, qiii in pravorum hoininuin pccto- 

ribns sestuat, niullis perversitatum tenebris iniin- 

diuu pestilenier obscural. An non inenies infeliciuni 

caecat, quae scilicet et fideni lollit, et omiiiuni virtu- 

tum in eorum cordibws luiiien exstinguit? Undc 

cum illud pracmisissel Apostoliis, praesto subintulit 

i Quam, 8 videlicet avariiiain, « qiiidnni appelentes 

erraverunt a fide, et inseruerunt se doloribus mul- 

tis (ibid.). t Mullis quippe se doloribus inserunt 

dum propter lemporalia lucra infoederabili a se 

invicem simultale resiliiiiit. El plerumqiie dum pro 

corporalibus in aniia concurrunt, e corporibus animas 

exeunt. Q:ii vero solis coeleslibus inardescunt, 

pro doloribus oblectalionibus poliuntur ; qiiia in 

fraternBB charitatis dulcedine unanimiter vivuiii. 

Hiiic est, qiiod in illo sacrificio vespertino, quod 

lunc Abraham obtulit, pecora quidein lerrena ab 

invicem sequesirata composuit, sed volalilia non 

abjiinxit. Unde Scripliira : « Qiii tollens, inqnit, 

nniversa haec, divisit ea pcr medium, e( utrasquc 

partes contra se altrinseciis posuit, aves aiitem non 

divisit(Gen. xv). «Terreiiaqiiidem animaliacoiitrase, 

et altrinsecus opponuntur,quia terreni quiqiie contra 

proximos jurgiis et conientionibus saeviuut, vel certe 

occultis adversus eos odiorum foinitibus inardescunt. 

At contra qui sese in altuin coelestis desiderii pluiiia 

sustolluiit, dum sacriliciiim Deo senictipsos ofTerunt, 

a muluac dilectionis glutino non receiiunl. 

32 "*'^ ^P" J '6' venerabilis Pater, de mundi furen- 

tis insania conqueror, quein et tolerare quotidieet odi- 

re compellor. Necaccnsaiorisvereor notam, dum illi 

delinquenliiim expono tligitium.qiiiconigendi prava 

prae caeterisoblinetprinci|iatum. Non eniiii deiractor 

rlle dicendus est, qni ei eurat erraniium reatiis 

exponere, qui valet ea, quae temere pra;suiiipta siiiit, 

emendare. Haec porro EliaJ verlia sunt (/// lieg. 

xix) : < Altaria tiia, Doiniiie, destriixeruiit, et pro- 

phetas tuos occiderunt gladio, et relictus suio ego 

solus. > Cui Dominus : < Dereliiuiuaiii , inquit, 

raihi seplem millia in Israel, quoruiii geiina ncn 

8 

: ,

iJ5 S. rETlU DAMIA.NI OPP. PARb SEU TO.MLS I. — EPIST. LIB. VIII. 236 

wml ciiivata aiitc liaal. p Cuiii ergo propheta soliim A non nientior. Si pro liac iiaqiie epistola iiiori Jebeo, 

lendo cervicem , iinprimiie piigioiicni. De creiero 

se remansisse dicai, Doininus e tliverso septem 

inillia siiperesse responilcal; Elias taiiien mcndacii 

iion argiiitur, quia zeli coelestis igne succensiis, 

esse, qnod peiiiibel, opinalur. Si Elias ilaquc non 

peccavji, quia noii oJio, setl zelo moiliini acciisatio- 

iiis excessil : nuin ego debeo prfesuniptioriis argiii, 

qui pauca de pluriiiiis ei potissiniiiin, qui jus cniri- 

gendi principaliter possidet, intiinavi? Meuin itaque 

fiiii sacris auribus h;cc utcunque siiggerere ; tuuni 

est, proiit facullas atlulerit, cocrcere. Satagendum 

esi igiiur, el instanter elaboraiidum, ut in irfmendo 

sumnii pastoris e.\amine, vel cuin Elia te intinius 

zeli fervor excusei, vel ciim Peiro, quod gloiiosius 

est, multiplex conimissi gregis friictus exornet. Ne, 

sanctuni Sialanam meuin liumililer obsecro (79), ul 

non ailversuin nie tantopero saeviat, nec ejus vene- 

ramla siiperbia lam loiigis iiie verberibus atteral; 

sed jamjain circa serviiiii suiim vcl saliata mitescat. 

Liventcs quippe scapiike jam deficiiinl, el sulcata 

lol plagis, tolque lcrga vibicibus tume.sceiitia iioii 

subsistuiit. Unde vir sapiens : « Flagelli , iiiquit, 

plaga livorem facit, plaga aiiteni lingiia; eomini- 

iiiiit ossa {Eccli. xxviii). » Age igitiir, tempus est 

enim, ul ego jam... (80).Sed adhiicspiritumreprimo, 

labiis digitum siiperpono : el licet seram, lamen 

adliuc misericordiam quaero. Quod aulem me ad vos 

Romam venire, deinde vobisciim ire iMantuam proe- 

qua;so, luiremini, si leiior liiijus epistohe slylo curral B cepislis, uiriusqne mihi labor itineris valde diHicilis 

inciilio, quia duin manus adjaciendos apices pro- visus esl, el meoe senectuti niinium gravis. Unde 

perat, Iiinc Cadalous, draco videlicet telerrinius, Romam vciiire, quod vobis minus prodesset, omisi 

suillat, illinc viruleiiia serpeniium turuia de caver- 

iiif siiis egressa consibilat. Quos, qnia non possumus 

iiicantationibus frangere, paramus squamea 

colla gladiis obtriincare. Sed (|uia synodus imminel, 

pedeslres etiam versiculos subdo 

SedisapostolicK qui vult retinere vigorem, 

jEqua libret rigid» pondera jiistitise. 

Juris enim pariles nescit siispendere lances, 

Quem favor inflectil, spes vel avara trahil. 

Muneribus plena; cui laxanl ora crumenis, 

Juslitia vacuain peidit inops aiiimam. 

Coili Roma seras tenel, etregitorbis habenas: 

Ilis, si plura velit, tartara sola petit. 

EPISTOLA XYl. 

AD EUMDEM ALEXANDIIUM II, UOMANUM PONTIFICEM, 

ET HILDEBR.VNDUM S. R. E. CARDINALEM AUCHIDIA- 

CONUM. 

Ap.gumentum. — Reprchensus ab Alcxandro pontilice, 

et Hiidebraiido arcbidiacono, quod epistolam 

quamdam scripsissel Coloniensi antislili, exeinplar 

illius epistolLC ad eosdem miuit. Deiiide, quia 

logatiis fuerat ab iisdem, ut Romam, cl iiuie 

Mantuam, ubi conventus episcoporum habenduseral, 

secuin proficisccretur: Romanumquidem 

iter, lanquam niiiius necessarium, et sua; seneeluii 

niiiiis iiicoinmodum deprecatur ; Mantuan* vero 

profectioiiis laborein, quod e re Chrislianae reipu- 

Wicse 33 '^sse videretur, oinnino noii recusat. Sed 

usque ad adventiim utriusque, qui Mantuain illac 

iransituri erant, tantae rei deliberatioiiem rejicit. 

Patri et filio papai clarcliidiacono, Petrus pecca- " 

lor monaclius serviiuiein. 

Epibtolam, dequa me insuggillastis, ad vos niitto, 

iil videalis, et quid in ea adversum vos egeriin li- 

quido coiiiprobetis. Quod si aliam iii illas parles 

episiolam iiiisi, vel in liac ipsa aliqiiid usque ad 

uiiam lilleraiii, nie sciente, aiictum est, vel imini- 

niituin, aut aliquo modo traiisiiiiitatum, et noii ad 

vos esl simpliciter missa, siciit tunc doraino Colo- 

nieiisi poiitifici cst directa, Naaman Syri mc lepra 

(7 V Hccj. v) perfiiiidal, vel Barjesii cxcitas (Acl. 

X.I1I) oculos mese frontis obdiicat. Jesum testor, et 

sanctos angclos rjus, nuia in hac ego salisfactioiie 

(79) llildcbiaiidiim S. R. E. arch. iiilclligil. 

: 

expeditionem vero Mantuani ilineris magis vobis 

necessariam judicavi. Sed iii desiinando milii san- 

ctae vestrae legationis oraciilo, satis ulerque inter 

vos in;cqualiter divisistis. INimirum, ut unus milii 

videatur paterni favoris affabililale blaiiditus, alter 

liostilibus jurgiis lerribililer comminatus. Uiiusve- 

strum me tanquam sol corusco fervidi splendoris 

iriadiat, alter veliit furcns Ai]uiIo violeiitis inipetus 

sui flabris exsufilat Unde illud ad inenlem redil, 

quod refertur in fabulis. Dicitur ciiiin, quia dum 

quidam indutiis chlainyde viator incedercl, Sol et 

Euruseum quasi materiam sibi proposuere terta- 

^ minis, quis videlicet eduobuscichlamydem poiuisset 

auferre. Hoc ilaque inter eos foedere constiiiito, ut 

eum qui viclor existeret, virens laurea coronarei, 

coepit Eurus violcnler infiemere, mibium vohimina 

cominovcre; e contra, viator tblamydem stringeie, 

seseque, iie vestem perdcret, undiquc coiistipa- 

re. Cunique discipulus jEoli casso hbore dcnceret, 

sesequec«eptuni posse perficcre funditusdespciaiet, 

illico Sol aurea cccpit ora detegcre, inicantibus terram 

fervoribus illustrare. Mox viator cuni jani xsti- 

bus iiimii fcrvoris aresceret, uberque sudor hume- 

faclis visceribus ebnllirel, projecitchlainydeiii, ut 

nimii caumatis lemperaret ardorem. IUe cigo con- 

dicli certaminis promeriiit paliiiam , qui lenilcr 

egil, non 34 Q"' vincere furendo, cl violeniiain 

irrogando tentavil. 

Sed ut e Scripturis sacris honeslius proferatur 

exemplum : si Roboani senum consiliis acquiescens, 

populo mitia respondissel, totiim Israel sii! juris 

impcrio subdidisset : sed quia cosevorum siioium 

superbioecredidil, divisis a se decein Iribiibus, siibli- 

mein regiii potenliam humilem fccit {IIIRecj. xii ; 

II Paral. x). Rhinoceros etiam, qui rabida p rse 

qiientium caiiuin ora celerrima pernicitaie coiitem- 

nit, capi se grcmio blandic virginis non pavescit. 

Sed qui cuncla, quic vcslra siiiil, reddidi, ciir a.lhuc 

perseciitioiiem patior? Naturarum cerle pcrhibent 

rimatures (Plin. lib. xii, cap. I), nescio uirum asli- 

(80) Aposiopcsis. 

:

LIBEil PRiMUS, F.PIST. XX 25S 

rtiitur eliam veiialoros, qma casior (liim naiivo A rcgnum sil)imct pollicclur, ad lioc quaniloqnc pro- 

perpcndat ingeiiio se non ob aliud inseclari, nisl pro 

lesticulis, nt nieilicinali servenlur induslria! profici- 

(fendis, ail slipitis Irnncuni repcnle procurril, sese- 

(]ne violenler impingens, testiculos pvojicit. Mox ita- 

qne longins piovolans, versus ad venalorcm in diio- 

Iiiis se pedibns erigit, nec se jam liabere, pro qiio 

(]useratnr, nslendit. Nunqniil ergo diirior satisfactio 

qiixrilur ab lioinine, quain exig.ilur ab aninialibiis 

brulis? Sed ne modiim excedat epislnlare eoinpen- 

dium, ad Ii.tjc expostulanila veslrum in nostraspar- 

les proestolemur advenliim. 

EPISTOLA XVII. 

AD FUMDEM ALEXANDRUM II 

(Habetur ioin. III, eslque oimscuhtm 23). 

EPISTOLA XYHI. 

AD EUMDEM 

(Ilubetur tom. 111, estque opuscutum 24). 

EPISTOL.\ XIX. 

AD F.UMDEM 

(Habetur tom. II, estque Vita SS. Rodulphi episcopi 

Eugubiiii, cl Domiiiici Loricati). 

EPISTOLA XX. 

AD CADALOUM EPISCOPUM PARMENSEM, QUI ET HONO- 

RIUS 11 ANTIPAPA. 

AnGUMENTCM. — Cadalous Parniensis episcopus, prLC- 

lier alia viti.T, qu;« in eo com)>Iura ineranl, ni:;gnis 

ambitionis facibus iiiflaiuiuatiis, ingentes iii 

Uomana Ecclesia turbas concitavit. Alexandio 

enim Ipgitimo pontifice rejecto, largilionibus, ct 

pessimis quibusque arlibus effecit, ut ipse a qiiibusdaui 

Cisalpinis episcopis sul siiiiilibus 3§ 

(ad quos tainen electionis jus injnime perliiiebal) 

. 

- 

• 

. .r I 

greditnr, ut Abisag Sunamitideni iii conjiigiuin 

qiiaTat, acpalernos inceslare tlialanios concupiscat 

(lURcq. i). In mullis libi, frater, Romana pcpcrcit 

Ecclesia, fiei]iicnlor a te legitimi rigoris coliibuii 

disciplinam, aden nt asseranl, qui se interluissc 

fatentiir, qiiod in tribiis jain conciliis syiiodalibus. 

Papicnsi scilicet, Manluano et Florenlino, perspicua 

damnalionis in te sententia claruit; ubique lamen 

sedes apostolica materna! piotnlis affcclii tibi clc- 

menter iudiilsil. Sed duni illa stinlucrit caiioniim 

circa le coerccre vigorem, tu non vereris advcrsus 

eam bostilein reilhibere lyrannidem. Porro aiilem 

si Scripturse series diligenler attenditiir, ler tiijciiis 

in regem David fuisse reperitiir. Prins scilicet a 

B Samiiele in Betbleem, secundo a virisJuda iii He- 

bron, tertio coram univcrsis triliiibus Isiael rursusiii 

Hebron (I Reg. xvi ; // Reg. n ; // Reg. v). Et ut de 

piscalore nostro, ciii tanlopere vis succedere, siniile 

quid perliibeam , Ircs Pelrus sedes obtiiiiiit : Ar,- 

liocbenam scilicel, ubi postquam ipse se (idei posuit 

fundamentum, Ignatinm (§1) vice siia inox ordinavit 

cpiscopiim; Alexandrinam qiioque, ubi sanctiis 

evangelisla Marcus, posiquain novae fidei seinen 

sparsit, eam B. magislri sui Petri glorioso noinini 

fidcliter dedicavit; poslremo Romana; urbi per quinqiie 

annorum lustra praisedit, 36 quam etiam cum 

coaposlolo suo Paiilo pretioso triumplialis vicloria; 

sanguine purpuravit. Sed ciir nos vcl iUuinterun- 

' ctiini, vel istum ler prffisidentcm in allegalionem 

tanqiiam veriis el germanus iiontilex promiilgare- n . 

lur. Igitur scelestaj ciipiditatis compos efTectus, ^ ''"J"^ disputaiioius adducimus, nisi ut tu inlerim ad 

couscientiam redeas, teqiie totidem vicibus, eisi 

scelera, qu;ic antea occultius palrabat, piiblice 

jam.etin eonspeclii omnium edere coepit. Uapinis 

namque,caBdiIiuset direptionibus omiiia foedabal: 

bdna ecclesiastica militibiis suis, et satellilibiis diripienda 

eoncedebat : denique, nt uno verbo absolvani, 

hiimana eldivina perniiscebat. Leiiiterprimo 

admonitns; et deinde cum liac ratione nihil proficeretur, 

ter in patrum conventibus publice damiiatus, 

et a catbolica communione submotus, ab 

amentia etfurorenon destitit. Ad liunc hominem 

tam iinpium, tamque obnrmalo aiiimo salularia 

consilia respuentem, scribit B. Peirus Damianus. 

Kt quideni postqiiani illi sceleris,qiiod admiscrat, 

magnitudinem ante oculos i)Osuit, post(]iiam quibuscunque 

potuit rationibus, ad sanitatem revocareconatiis 

esl, trisli deiuum ejus mortis vaticinio 

epistolam concludit 

noii jiidicio sacerdotuui, sed canonum auctorilate 

dcpositum, qnam procul a sanctis viris sis, et ipse 

perpendas? Licel eniin illorum utriusque trina pro- 

motio tanquam una duntaxat, nullum vcl regiii vel 

sacerdotii fueriV incrementum, quodauiinodo lamen 

plenioris fuit sanctitalis indicium. Sicut eniin ille 

pietate vel jnslitia reges, sic et iste transcendit 

enines privilegio sacerdotes. Hiiic est qiiod ciiin re- 

liquis sanclis hoc non inipendimiis, soliiis B. Petri 

festive cathedram celebramus. Ciim itaque sacerdo- 

tium tuum lanta laborel iiifamia, quo pactoprse- 

sunipsisli, vel, ut mitius loquar, acquiescere po- 

Romanum te 

Cadaloo dieto episcopo, Petrus peccator mona- r, tu'st'. 'gnorante Roniana Ecclesia , 

clius qiioil dignum etjiistum est. 

Qui non corripit puerum ova furaniem, magiuiin 

psstea latronem patitur, equorum slabula perfrin- 

gentem. Si a corynetis [famulab. crcdid.] suis ina- 

Iroiia polens negligit arcere pelulciini, quid inirum 

si in cani quoqiie ille postmodiim vesauiae suae por- 

rigat appelitiim? Utqiie de Scripturis aliqiiid infe- 

raiii : David rex, qiii iii Absalon fratricidiiim non 

nlciscitnr, .ib ipso deinceps ejectns, regalis .solii 

digiulate privalur (// Reg. xvi). Adonias, filius 

Aggith, diiin in superbi:e faslum protervus erigitur, 

dum coniiivente patre, paratis eauis et curribiis, 

M) Imo Evodiuni, ul Ignatins ipsc in episl. ct alii icslaulur. 

episcopnm eligi? Taceamus interim de senatu, de 

inferiorisordinis clero, de popiilo. Quid tilii de cardinalibiis 

videtur episcopis? qiii videlicel et Roma- 

niim ponlificem principaliter eligunt, etqiiibiisdam 

aliis pra:rogativis, non modo quorumlibel episcopo- 

rum, sed et patriarcharum, aKiue primatiim jura 

iransceiulunt? Salvo qiiippe nuiversalis Ecclesix 

sacramento, isii sunt oculi unius lapidis, id est 

Romanre Ecclesi», de quibus per Zacbariam dici- 

tur 

: « Ecce, inquil, lapis quem dedi coram Jesu 

(Zack. III ). » Siiper lapidcm unum septeiii oculi 

sunt. Ipsi lucernse unius candelabri, de (luibus posl-

s:9 S. PETRI DAMIANI OPI>. PAUS SEL TOMUS 1. — EPISI. UB. \m. £iO 

inodum loquiiur diccns : « Vidi ei ecce canJelabrum A clus suin qiiasi vir ebiius, et quasi liomo mailiiliis 

aiireuin lolum, el lanipas ejus super capiit ipsiiis, et 

septem hicerna; super illiid {Zacli. iv). » Ipsi siint cl 

candelabra, in quoriim iiiedio Jesus, jiixta beali 

Joannis verba (Apoc. i), discurrit, et hiinc sermoncm, 

qui illic pr.xsio subjiingiiur, in le quodammo- 

do specialiter dirigit: < Menior esto, iiiqiiil, unde 

cxcidciis, et age poeniteiitiam (Apoc. ii). > Plane si 

pocniicniia jure plectendus eslquisquis tnilibet ii- 

rogat injuriam sacerdoii, qiia tii senlentia dignus 

es, qui illis pnipjudicium sacerdotibus iniiilisti, qiiorum 

consilio el judicio status ac disciplina dcbet 

totius Ecclesia; catholic.Te gubernari? Et cum cano- 

nica decernat aiictoritas, ut vel humilis ci.juscunque 

Ecclesia; clero liccat liberuni de illo, qui sibi pncfe- 

a vino a facie Domini, et a facie verborum saiicio 

ruin ejus (Jer. xxiii). i Ciir autem tanto doloiis ised o 

conlabescat, proliniis aperit, cuiii sul.jungit: < Qiiia 

adulteriis pleiia est terra, qiiia a facie niale lictionis 

luxit lcrra : areract.i siint arva deserli (Ibid.). i 

Quod aulem geiiiis hominum lioc perpelnt adiilte- 

rium, unde et lerra liigeal, et corda homiiHnn velut 

arva deseni ab inundaiione pniedicationis arescaiit, 

apeiit illico, ciim conseqiienter adjiingit : « Proplieta 

iiainqiie et sacerdos polluti sunl, et in domo inea 

inveni inalum eorum, dicit Dominus (Ibid.). > Sed 

quiJ eisdem adulteris sacerdotibus et proplietis ini- 

niineat, innx subsequendo declarat : « Idcirco via 

eorum eril quasi liibriciim in lenebris; iinpelleiitiir 

rendus esl, habere judiciuni ; qiia lumoris audacia B enim et corruenl in ea : atferam cnini siqier cos 

iii pnesumpsisti te violenter illis ingcrere.qui prater 

cominunem Ecclesia; regulam, super ipsos quoque 

poiitifices authenticam praivalent ,promulgaie cen- 

snrani? Cur per ambilioneni adipiscendi culminis, 

inaccessibilisqiie fastigii, totum fere inundum in 

condemnationis tuK jiirgium concitasti? IJt illud Jc- 

reinise propheta; qiiodanimodo vociferautes excla- 

iiient : « Terra, terra, terra, aiidi serinoneni Do- 

iniiii : Ha;c dicit Domimis : Scrilje virnm istura 

sierilem, virnni qiii in diebus siiis non prospera- 

liilur (Jer. xxii). » Et tu e contra ejiisdem prophelae 

vei bis apie valeas rcspondere : i Yie milii, mater 

inealquare me geiinisti virum rix.ê, virum dis- 

cordiae iii univeisa tcrra? INon foeneravi, nec foe- 

niala, aniiuin visitationis eoruin. Proplietabanl iii 

Baal, et denipichant populum ineum Israel, ct n 

propheiis Jerusalem vidi siuiiliiudinem adulieran- 

tiiim, et iter mendacii (Ibid.) > Audis simililudineia 

adulteranliuin, audisiler inendacii? Alleruni scilicet 

pendet ex altero. A tramile quippe veritatis aberral, 

qui per luxurianlis conciipi.sceiitia; ambitiim caslita» 

lis ccclesiasiica; niunditiam foedai. iNiinc Ecclesiam, 

proh dolor ! usque ad verticein coiislupratani dole- 

mus, quod Jerusalem diidum Jeremias contigisse 

coiiqueritur. « Filii, inquit, Menipheos et Taplines 

constupraverunt te usque ad verticem (Jer. iii. > 

Jerusalem nainque usqiie ad veriicem constnpratnr, 

quaiido a mininiis qiiibnsque Etclcsiis usqiie ad 

iieravit niihi quisquani , omnes ineledieunt milii *^ aposlolicam sedeni, qu;e oinniiim capnl est Eccle- 

(Jer. xv). > Riirsiis ilhid a;que propheticum :« iMale- 

dicta dies, iii qna natus suni ; dies, iii qua peperit 

37 "*s nialer inea, non sit benedicta (Jer. 

xx) ; > nbi pia;sio siibjiingit : « Maledictus vir qui 

annuulitvit patri meo, dicens : Natus est tibi pucr 

inasculus, et qiiasi gaudio hctiricavit eum. Sit honio 

illc, ut snnt tivitates, quas subvertit Dominus, et 

iioii poeniiuil euni. Audiat clamorem mane, el iilu- 

hiiiiin in teinpore meridiano, qui noii me interfecil 

a viilva, ut lieret mihi matcr mea sepiilcriini, et 

vulva ejiis conceptus .Teiernus (Ibid.). > Non bic,dies 

illa, in qua natus est homo, malediciiiir; sed pro- 

speriias potins, qua lenocinanie in peccaluin lapsiis 

cst, condemiiatnr. lii qua videlicet die lu qnodammodo 

morereris in vulva, si ab ea, quam ccperas, ^' 

imo in qiia male nasceharis, desisteres culpa. Curn 

te videlicet alieui, et non filii apostolicse sedis eli- 

gerent, et ab ea potiiis, quam tenebas, sede depo- 

iicreni, quam ad aliam, non per judicium, sed per 

stiepiium promoverent, sicut seriptum est : t Deje- 

cisli cos duin allevarenlur (I'sal. lxxii). > Sa;cula- 

les a liininibus Ecclesice coercenius, qui dimissis 

uxoribiis piopriis, extraneis foederantur; sed quanto 

deieriiis adiiltcriiim illc committit,qiii absque syno- 

dali sententia, rclicla sua, alieiii juris Eeclesiam 

moie pncdonis invadit? IIoc adnlieiiiim deploiat 

propliela, cum dicit : < Contrituin cst cor meiiin iu 

medio nici, el conlremuerunt omnia ossa mea. Fa- 

siaruni , luxuria venalitatis extenditur. SeJ hu- 

jiis adiillerii dnlcedo iii quantam vertalur .ima- 

riludinein , illico vox diviiia subjiingil : « Eece 

iiiquit, ego cibabo eos absintliio, et potabo eos 

fcllc (Jer. ix). i Fac itaque, fraler, juxta vocem 

prophetDB dicentis : < Redite , pr:svaricatores , ad 

cor (/sa. XLvi). i Discnte , oljsccro, conscicnliain 

3S 

tuam, et prudenter examina, qiia qiiiele, quo 

relrigerio potitns es, posiqnam le luiic periculoso 

iiegolio, lanqiiam ScylUea; voraginis fliictibiis im- 

mcrsisti. Dilapidantnr a;ra cnpidinis, exhaiiriuiitiir 

folles diversi generis metallo tuigentes ; protligan- 

tur in cuneos milituin erogand* panpcribus Ecclesise 

facultaies. Cunctisque siibjectus obteniperas , iit 

ciinctis iii dignilate pra;cellas, ei ambiiio domina- 

tionis jiire te inancipal servituiis. Unum te non 

latoat, quia quisquis Ecclesi.ie per venaliiatem se- 

niel irrepserit, donec illi pra;fuerit, rediinere non 

cessabit. Juslo qnippe Dei jiidieio agiiiir, ut quis- 

qiiis regimeii Ecclesix nnndinaius aggreditur 

quietis vel opulentise comiiioiliim , quod speraverai, 

de suo commercio non Increiur, sed sedens in 

cathedra peslilentis fabriles semper malleos versat, 

cl immiinda: pnelalionis rivus per sordida convexa 

dccnrrens, undc fiineslus oboritur, siio semper fonii 

rcsponilcat. Enimvero ciim religiosns quisque vir 

subire lain laboriosoe sedis omis abhorreat, illicque 

constilui vix ullis hoininiim precibus acquiescat. 

,

2il 

LIBKR PliniUS 

cur tu onus onerum, ut sanctus Leo papa dicebal, A 

non niodo non paras aufugere, sed ullro eliam pre- 

jes. et preiium offerendo anxie le conaris iniru- 

liere? Ul liqiiiclo videalur tibi sentenlia illa conj^riie- 

re, qiiam per Ezechielem adversus Jerusaiem divi- 

nus sermo proiiiintiat : t Omnibiis, ait, meretri- 

tilius daiilur inercedes; lii aulem dedisli niercedes 

cunclis amaioril)us tuis. Iii eo eiiim quod deilisti 

niercedes, et niercedes non accepisii, factiiin est in 

te contrarinm (Esecli. xvi). t Prseterea, si eos sacri 

caiiones lisDrclicos notant qui cuin Uoinana Ecclesia 

non concorilaiit, qiia tu judicaberis digniis essc 

senteiiiia, qui sibi resislenli, et obslinatissime relii- 

ctanii, non pastor, sed tyrannus ingereris; eaniqiie 

qiiam supra petrain fidei Petius prijedicator erexil, 

lu ciiin satelliiibus Saiana; novus proeliator evertis? B 

ct ut immeritum pastoris nomen obtineas , ipsam 

confundere, ac dilacerare pascuain cum suis gregi- 

bus non formidas? Sed audi qiiid tibi tuisque siiiii- 

libus Dominus per prophetam dical : < V;c pastori- 

bis qui disperdunt el dilacerant gregem pascuse 

ijiejR, dicil Doniiniis." Ideo liac dicil Doininiis Deus 

Israel ad pastores qui pascuiit populun) aeum : 

Vos dispersislis gregcm nieiiin, et ejecistis eos, ct 

noii visitastis eos; ecce ego visitabo siipervos inali- 

liam stndioriim vestrorum {Jer. xxiii). » lloc autem 

quod tu nunc moliris, non est gregem Doinini visi- 

lare, sed poiius insiar prsedonis ac furis, perdere 

et mactare. Sicul in Evangelio Doiniiius dicit : 

« Fur non venit nisi ut furetur, et niactet, ei pcidat 

{.loan. x). » C 

Niinquid ad hoc nalus es, ul miindum in bella 

concuiias, aposioloruin labores et opera destruas, 

loiamquc Christi Ecclesiam , lua , unius videlicet 

bominis , aiiibilione confundas ? ct lixc fortasse 

lurbaiio tui nominis est inlenlata prscsagio. Cada- 

lous quippe vocaris. {Consule Scholia iid calcem oimsculi.) 

Et prinia qiiidein pars biijiis noininis mani- 

fcste deiiuntiat casiim, secunda populum, ).koj siquidem 

Gra;ce, Latine populum soiiat. Et quid aliud 

in boc exprimitur noniine , nisi quod Scriptura*" baiitur legore populum (On». xiii). » Ecce iterinii 

dicit [Eiech. vii) : Quia videlicel ruiiia populi suiit 

sacerdoles mali? lloc iiaqiie modo, qiii sancta3 Ec- 

clesse fueras filius, advcrsus eain faciiis es gladius. 

39 Ei forle tu ille es gladius de quo Ezechiel propheta 

dicit : « Gladius, gladius exaciitus est ct liina- 

lus {Ezech. xxi). t Cur autem diio hsec isie gladius 

habeat, Iioc est, nt limatus sit et aciitiis, seciiliis 

exponit 

: « Ut caedat, inqiiit, viciiinas exactiiiis 

est, ut splcndeat liinatiis est {Ibid.). i Nonne in tc 

videntur ista congruere, qui videlicet nt solus valeas 

dignitale splendere, totuiii regiinm laboras iii pra;- 

lium, vclut occisionis victimas congregare? Sed ad- 

hiic audi qnod prajslo snbjiiiigit {Ibid.) : « Qui mo- 

ves sceplrum (ilii inei , siiccidisti onine lignum, et 

(ledi eum ad leviganduni, iit teneatur inami. • Dein- 

dc sequitur : t Isie exacutus est gladiiis, et is e li- 

inatus est, iit sit iii maiiii inlerficieniis. » Tu pro- 

focio,tu ille cs gladius, qiii Filii Dei iiioves sccpirum. 

EPIST. XX. 

^ 

•iii 

hoc esl, qiii euin m quo ille rcgnal, ct impcraf, 

coimnoves popiiluin. Sceplriim Filii Dei est Ecclesia 

calliolica, li.Tc regniim, lisec est et noslri Redeniploris 

iinperiiiin, qiiaiii lu moverc nicrito diceris, dum 

cain vexare et coiitnrliare conlendis. Non est mihi 

propositiiin prophetie verba more commcntanlis 

exponcrc, nt deboain de lignis qiioqtie, iinde post 

arcani Noe niinc fabricalur Ecclesia , dispuf.)re : 

siifficiat niilii diinlaxat illa perstringere, qnffi iwK. 

videanliir vesanise convoiiire. Poiro aiitein, quia 

conatiis tuus istc nnnqiiam perveniet ail effectum, 

sed infansliin) poslremo concliidetur in exilnni; ct 

qui Romanis arcihiis SMperbiis iiivehcris, ad sobiiii 

piopriuin cuni igiiominia revertoris , aiidi qiiod 

sequitiir. Nam poslquani divina vox ait (/fcirf.) : 

< !\Iucro, mucro, evagina te ad occidendiini ; linia 

te ut interficias ei fnlgeas: » paiilo post seqiiitur : 

« Revertere ad vagiiiam tuani , in locuin in (pi.i 

crealus es. Iii terra nativitalis Iiilc jiidicabo to, ot 

effiiiidam siiper le indignationem mcani , et igneni 

fiiroris raei siilllabo iii te. t llabes iiuiic forsitan 

niitram, habes, juxla moreiii Roinani pontilicis, 

rubram cappam; cave nc hanc adversuin le senton- 

tiain diviniis per euindein prophelam sermo decer- 

nat : « Tu auteni , profano , impie diix Israel 

cujiis ve.nit dies in leiiipore iniqiiitalfs pr;efinita; 

hsc dicit Doniinus Deus : Aufer cidarim, tolle co- 

ronain; nonne ha;c est, qiiM hiimilem siiblevavit, et 

subliniem hiiiniliavil{//iir/.)?t Ac si pateiitercniin[ie.', 

qnia quisquis ad Iianc cidarim, vel sacerdolaleni 

coronam arroganter anhelat, jiire doprimilur : i\\\\ 

autem indignum sc vociferans renuit, incriio siibli- 

malur. Multum sane laetilicat, qnod liujusmodi te 

pontifices elegerunt, Placentiniis videlicet et Vereel- 

linus, qui nimiriim miillum petulci ac proletarii, 

siciit noruiit dispniare de specie [eininarum, sie 

utinain potuissent in eligendo pontifice perspica.'; 

bahere judiciiiin. Ecce iteiuin diio seiies illi, de 

quibiis lociitiis est Doininus : i Qiiia egressa est 

iiiiquitas de Babylone a senibiis judicibus, qni vidc- 

Susanna in judiciiini accusaia producitiir : 

ecce fal- 

suni innocenti criinen inlendilnr, et sangiiisinnoxiiis 

condeinnaiur. Sed nimquid deerit etiani Daniel, 

cujus repente spiritus sii.scitcliir , falsoruinque 

testinm ncquitias iilciscatur? Aderit uliqiic, ad- 

eiii verus ille vir desideriorum, de qiio dicil pro- 

plicta : « Ecce veniet desideratiis ciinclis genii- 

bus {Aggai ii). » Aderit, inquiiin potcnlior ille 

, 

40 Daniel qui et inipios seiies perperain jndicassc 

, 

convincat, et Susannam nostrani ab injnslae senten- 

tia damnationis absolvat. De ciijiis vepentino judi- 

cio alius propbcla dicit : « Ecce liirbo Domiuic;e in- 

dignationis egreilietiir, et teinpestas ernmpeiis supcr 

caput impiorum veniet : non revertetiir fiiior Doiiii- 

ni usque dum faciat, ct usque duin compleal cogit;i- 

tiiinem cordis sui {Jer. xxiii). » Salva plane digna 

reverentia regibus nostris (conside sclioL), qnihus 

uliipic sivc pro scxus, sive pro .'clatis infiriuilatis 

,

2V5 S. 1'ETRI DAMIANI OPP. PARS SEU TOMUS I. — EPIST. LIB. Vlll 2i4 

fubripi pntiiil : i)ra;ler illos, qiiicuiupie te ad hoc A tate plecteniius? Ulrum ille, qtii sticri aUarisliicer- 

flagitium iiupuleruiit , filii CaipliM, priinogeuili ilinam prffisuinpsit exstingiiere ; an lu, qiii lolam 

oendi sunl Satana?, adjutores Antichrisii, adversarii 

veritatis. Itaque lihet exclamare:0 cceliini I o terra! 

cuin qiiibus scilicetet ouinia '.urbanda sunt elemeiiia. 

tragce lia omnibiis aiile iios s;eculis inaudita ! ul 

alieiius opiscopus, propri.asederonlempta, ignorante 

Deo, iiescieniu Petro, nescieiile Roinana Ecclesia, 

siiper Roiiianain constiliiaiur Ecclesiam? el quo;l 

iioii fert Ecclcsia cujusiibet infiiiun dignitalis, per- 

feral illa, qux iiiater cstct niagislra lotius Cliiistiin* 

religionis? Sed quispiam fortassis olijiciat, inor- 

diiiala; buic ordinationi aliquein inierliiisse Roina- 

iiiim. Erubescat ad ba;c lingua pbrenetica, et quiie 

iiescit esse faciinda, discat esse vel muta : nescit 

uiiiversalein Ecclesiain prae furtiva; proniotionis 

exordiiim niteris obscurare? Qui enim.iuxta Verita- 

tis vocem, inlrat per osliuni, paslor est ovium; ([ui 

autein intral aliunde, fur esl et iatro {Joan. x). Sed 

sicut per pastoris ostium qui jam utiqiie prffisidet, 

domui lumeii infunditur; ita per tuiim aliuude, ni- 

iiil aliud, nisi fumus, atque caligo, cliaos, et borror 

ingeritur tenebrarum. Iliic accedii, quia duni in 

iuiis est quispiam, ejus quodammodo vitia delile- 

sciint; ciim vero ad digniiatis ciilinin ascendit, iii 

siiperficiem mox eruinpuiit : oi qnae fueraut eatenus 

iiiaudita, jani per ora reniigeruli populi trita vul- 

gantur. Quot boniinum millia nunc tua facta dinu- 

aliquid iililiter dicere', sciat saltem sine damno ^ ineranl, qui usque ad boc lempus ea fundilus igno- 

(acere. Nimirum ciim eleclio illa per episcoporum 

cardinalium fieri debeai principalc judicium, secundo 

locojure pra;beai cleius assensiiin, terlio popularis 

favor attollat applausum : sicque siispendenda est 

caiisa, iisquedum rcgia; celsitndinis consulalur au- 

clorilas : nisi, siciit iiuper contigit, periculiini for- 

tassis iniiniiieal, quoJ rem quanlocius accelerare 

compellat. Porro autein sicut diabolus divino nomiiii 

pliiralem numerum indidit , ut diceret mulieri : 

« Erilis sicut dii, scientes bonura et maluni (Gen. 

iii); » ila tu gramniaiicorum regiilis novum aliquid 

addidisti, ut in declinatione jain pueri dicant papse 

liaparuin. Per leiiaque senex jam mundus addiscit, 

qiiod hactenus ignoravit. Et sicui juxla Pauli vocera 

rabant ? Nam praebendarum Ecclcsia>. tiii:e , vel 

Ecclesiarum damnanda commercia, aliaque longe 

tiirpiora, quae nos erubescimus dicere, bactenus in 

tiio lantuin narrabantur oppidulo : niinc aller ad 

alieriim ubiqiie regni hujus, et mercatores loquun- 

tur in foro, el fossores in agro. Pueri, qiii rlietori- 

canlur in scbolis, cives qui glomeraniur in triviis, 

omnes pene te lacerant, teque dijudicanl. Hoc siquidem 

tibi contigisse coniprobaiur, quod transgressori 

cuilibel per Jeremiam dicitur : « Propter multitu- 

diiiem iniquitatistuae revebita sunt vereciindiora tua, 

polluta; sunl planla; tuce {Jer. xm). » Cui paulo post 

eliam dicilur : « H;iec sors tua, parsque inensurae 

tiia; apud me, dicit Dominus, quia obiita es mei, et 

(Uebr. ix), suinmus poniifex iii sancta per annos confisa es in mendacio. Unde et ego nudavi femora 

singulos ingrediebatiir iii sanguine alieno ; sic et lu 

nuiic miserorum liominum, velut porcorum succi- 

dium facis, etsanguinem fundis, iil ad B. Pctri san- 

tliiarium crucntus ingrediaris. Cave, frater, cave, 

ne velul hosiis insurgas tam proecipitanler in Pe- 

irr.m, qui certe et Aiianiain cum coiijuge verbi sui 

lelo coiifolii (Act. v), et Sinionem arroganter aslra 

peteniein, in gebenne profunda denierMt. 

Quod railii a senioribiis intimatuni esl, refero : 

In BabyIoni;e partibus possessionem aposiolica sedes 

habebat, iinde laiitum balsami redilum per annos 

singiilos capiebat, quod iiHleficieiUi fomite sufficeret 

laiiipadi, qiiae vidclicet aiite allare beali apnstolu- 

tiia coiitra faciem tuam, et apparuit ignominia tua, 

ct adiilteria tua, el binnilus tuus, scelus fornicatio- 

nis tuae (ibid.) t Verunitamen si egn te convenieii- 

duiii esse decerneiem, bisque in os serraonibus 

objurgareni : nonne lu, qua; gratis ofTerenda sunt in 

Ecclesia distraxisti? Noniie liaec, et illa, coelo lerra- 

que teslibus, coramisisli? Qu;e videlicct si ego libi 

dicerem, non me bitet, qiiouiam duiii negarc h;ec, 

mundo teste, non posses, protiiius ad fiilur;e corre- 

ctionis patrociniura convolares. Quilibet eiiim cul- 

niinis appetitor dum de transacta viia, conscieiiiia 

remordente, coiifundiiur, emendationem sibimet iii 

posterum poHicetur; .sed dura culnien celsitudinis 

uin priiicipis ruiilabal appensa. Quam posscssio- p, occasio fit peccandi, quomouo per scopulosi inontis 

iiem actepla peciinia papa disiraxit, canoncmque 

aromatis, qiiem recipere solebal, amisit. Aliquanto 

posl, cuin idem papa pr;edicio sacrosanctu allari, 

quasi devoius assisteret el oraret, ecce qiiidam 

terribilis et grandaivus senex, iii ciijus cliam 

facie barbiiasiiim videbatur, elato bracbio cola- 

pliiim sibi vebeuienler iiicussit, et ait : « Tu ex- 

stiiixisti l^\ biceiiiam ineam ante me, et ego ex- 

stinguam lucornani tuam ante Deuin : » inoxqiic 

disparuit. Ille vcro protiniis cnrruil, et pauln post 

tiicui clausit extremuin. Sic sic niniirum inerelur 

corripi, qui illi se prxbel adversuui, qiii coeli ler- 

r.Teciue priinus paslor oblinet principatiini. Quis, 

oro, diiorum pap;U'um Juriori tibi videtiir ausleri- 

praerupta non offendet, qui per pbina gradiens iin- 

pingebat? Possem pra;terea respondere, quod per 

piopbet;im Dominus tibi, tuisqiie similibus dicit : 

< Si luutare potest /Elhiops pelleiii siiara, aul par- 

dus varietatem suaiii, et vos poteriljs benefacere, 

cuin didicerilis mabim (Jer. xiii^. i De qtia varie- 

late e; alibi dicit : < Nunquid avis discolor ha^redilas 

inoa ? Nunquid uvis tincta per totuni (Ibid. ^ 

xii)? » Sed culp;c varietas praesto siibinfert senteii- 

liain ullionis : « Venite, inquit, congregamini, omuei 

beslia; tcrra', properate ad devoraudum (ibid.). i 

Quibiis auieiu 42 bujus aniinadversio devoraiionis 

iinuiineat, illico subdendo raaiiifestat : « P;istores 

iiuilli demolili siiiit viiK'ani nioaui, co.:c:;l' a\cruiit

215 

pailem meam, dederunl porlionem meapj desidera- A ac spiritale propiignaculiini, quod cuslodlt Israel. Ut 

])ilem in desertum soliludinis, posuerunl eain iii dis- 

sipatioiiern {ibid.). > Qux videlicet omjiia niliil aliud 

ulique designanlia, nisi Ecclesiam a nialis pastori- 

bus dissipatam, quorum el le hoc nosse credo, diim 

verbis pluribiis iioii indigeani, non expono. lloc 

tanluin te lalcre non patior, quia et tu, et quicunque 

libi simililer, per ainbitionem Ecclesiaj ciilmen np- 

petilis, Deuin procul dubio nescientes, Ecclesiam la- 

ceralis. Uiide cl per eumdeni proplielaili dicitur : 

d Qiiia siiilte egerunt paslores, et Doinimiin non 

qiijesierunt : propterea non inlellexerunt, et oiiinis 

grcx eoruni dispersus est {Jer. x). » Spondes ilaqiie 

iiiiiic emendationein, ul concupitam olitineas digiii- 

lateiii. Hiimiliier loqueris, ut ad celsitiidineiii piomoniorium superbise in fasligii le culmen aitollis. 

veliaris. Humlllias Ii.tc quia de radice siiperliiae na- B Non vis esse de vallibus, dequibus dlcitur : « Valles 

scitiir, ad salisfaciendum idonea non videtiir. ilbid 

iiilcriiu ad memoriam redit, quod in libri Gcneseos 

reperitur bisloria (Gen. xx.\iv). Qiiia Dinain L\k 

filiam cuin vidisset Slclien, (ilius Henior Heva;i priii- 

ceps ierr;c iUiiis, adamavit, ei rapuit, et donnivit 

cuin ea, vi oppiiineiis viiginem : et coiiglulinata 

est auiiiia ejus cuiii ea, trisiemque blaiiditiis dcli- 

nlvit : 

eaiiiqiie lain impatienter aniavit, ut non niodo 

se, sed et omnes siia; clvitatis masciilos circiinicide' 

rei, iit ejus duntaxal potuissel conjuglum obiinere. 

Sed ha;c satisfactlo noii Deo placuix, non fratrii.m 

illius corda placavil : quia non ob religionem, sed 

ad poiiendam carnis faeta esl voliiplaiem. Fratres faslus, et celsitudinis ambilio provocavit, ut reginain 

enim illius s;evieiites ob stuprum, oiiines, qiii cir- Ecclesiarum, sive, ut ita fatear, regiiorum omnium 

cumcisi fuerant, jÎadlis peremerunl. Tu ergo, lu C temerares imperiiim? Sed » despexit te, subsannavit 

novus cs Sicben, corruptor Din;B, viol;itor E(clesi

247 S. PETRl DAMIANI OPP. PARS SEU TOMUS 1. - EPIST. LIB. VIII 

Tcriint incudem niallei, 

Nummi sunt larlarei, 

Justo Uei judicio 

Fit isla conililio. 

Ul quisquis apostolicam 

Seilem semel comparat, 

44 Iêdimcre non desinal, 

Douec malc percat. 

Cathedrau) peslileniise, 

Pressus anailiemate 

Tenel cum sacerdolibus 

Chrisli peremptoribus. 

Fit si))i lerra ferrea, 

Coeli sedes aenea. 

Djligenler igilur inlende, quod dico : 

Fumea vita volat, mor» iniprovisa propmquat, 

Imminel expleli pr;Epes til)i terminus «vi. 

Non ego le fullo, coepto morieris in anno. 

SCHOLIA. 

< Cadaloo diclo episcopo, Petrus peccator mona- 

clius, t ele. Qiiibus parejiiibus, et patria exortus sil 

Cadalous, qiiem receniiores nonnulli Cadaluni vocant, 

vel Cadaleum, oplime rae docuerunt veteia 

moniimenta archivi Veronensis monasterii S. Georgii 

ex Biaida. Fuit eniru filius doraiiii Ingoni, 

ilomini Guizaidi comilis de S.ibiilono, miod castriim 

.ib eadem civilaie iion muilum distat. Cadalous ilaque, 

palre el avo viia defiinctis, una ciim fratribus 

Veroiiam hjbitalurus accessit : vixilque in regione 

S. Fausiini in curte ducis. Anno vero Christi 1042, 

clericali ordine iiisignitus; neque longe post circiter 

aiiiium, videlicei 1045, episcopus Parmensis Ecctesi;e 

crealus, nil antiquiiis habuil, quam sub S. Bc- G 

nedicii regula miliianiibus monasieviiim erigere; 

«piod et feliciter prajslilit, sibi prius a Wallero Veronensi 

episcopo, superripam Aihesisfluminisprope 

eamdein civitatem , coucesso loco cognomento 

Braida, quciu palernis bonis «lolatum sanctissimo 

mariyri Georgio cousecravil. Ex his facile est recentiores 

diversa ab his scribenies corrigere. De 

Cadaloi in aniipapatuin eveclione, plura habenlur 

dist. 25, cap. In rwminc Domiiii. 

« Habes niiiic forsiiaii uiitram, habes, jiixia moreui 

Romani poniilicis, riibram cappam. > Hajc cappa 

rubra merito a maximis Ecclesiae pontificibus sunipia 

est tanquam iiisigne regi;e polestalis : eteo maxiiiie 

qiiod hic color in vesle poiitificis HebrKorum, jussu 

Dei adliibitus est : « Facient aiitem (habet Exod. 

xxviii) superhiimerale de auro, el hyacintho, et purpura, 

coccoqiie bis linclo, ct bysso extoiia, opere 

polymito. » Et criain : « Ipsa qiioqiie textura, et 

cuiicta operis varicias crii ex aiii-o, ei hyaciniho, ct [) 

purpura, coccoque bis liiicto, et bysso reiorta. i 

De hujus coloris signific:iiione videndiis esl Pliilo 

(lib. II Allegor.) el S. Hieron. (in Ejiist. ad Marcell.) 

Saneet ponliiices eihnici in iirbe Roma, stola etiam 

piirpiirea usi s;iii!,ciijiis iiiemincniiit Aiiiclin.s Priidcnlius 

(in Perisleph. carm. deS. Slephano miirlyie), 

et receiiliores (iu Adnot. ad Tacilum^ prope pi inc. 

I. ii), ubi hêc leguiitiir : « Nox eadem la;tam 

Germanico quietem tulil, vidltqiic sc opcralum , 

et sanguine sacro resper.sa pr3>iexla pulchi-iorcm 

aliam maiiibus avia; Augustoe accepisse. > Et Zozimus 

comes (lib. iv) duui delaUe ad Gratianum 

Cbrislianum principem , pinelexlic poiililiciie, et 

spreta; meminit : < Cum crgo , inquit poiitifi- 

, 

ces ex more Giatiano taleui auiictum attulissenl 

45 aversaliis est id, quod petebant , ralus non csse 

fas illiusinodi lial)itii Cliristianoum uti. » Ciclerum 

de cappa ista rubia, qiiam ponlifices Roinani ge.-ta- 

248 

A hant, habes clara teslimonia apud doctorcs nostros. 

Pelriis Diaconus de Victore III (lib. in Cliron. Ctes., 

c. 63) : « Uno igitiir aiiimo, parique consensu captiim 

, invitum licct ac renileiiieiTi ad Ecclesiam 

Chrisli marlyris Lucise perduciint : ibique, juxta 

moroni Ecclesioe , electo Victoris nomen impomint. 

Sed quoniam hxc omiiia, iili dixiiniis , conlra ejus 

animiim liebant , cappain quidem rubeam induit , 

alba vero eum iiiduere nunquam poluerunt. » Et 

(cap. 67) : « Victor precibns ac raiionibiis ccssii 

electioncmque piaeterilani, criicem , nc purpuram 

resumeiido , fiiniavit. » Lib. iv, cap. 2, dc Ijrbaiio 

II hxc ait : « Ab omnibus rapitur , et lanea exutus 

vesle, piirpuream indiiil cappam. » Otlo Kriiisingensis 

de Leone IX {Chr. lib. vi , c. 83) : « Ad sedcm 

B Petri, ait, deslinaliis fiioral, fuiiique assiimpta 

purpiira pontiiicali por Gallias iler agercl, » 

eic. Carolus Sigoniiis deCalixloXI scribens in ir!ii 

iioslram ait {de lieg. Iial. lib. x, .od an. 119) : « llle 

vero yeriliis, ne jj electio sua a Romanis aniiqiiarctiir, 

restitit : nec se chlamyde coccinea ornari ; nisi lit- 

teris , nuntiisqiie Koma super liac re acceptis. > 

Postremum de hac purpiira ineiitio fit in cap. Conslantiniis, 

apud Gratiauiiiii, 96 disl., in h:cc verba : 

« Veruiiitamen chlamydem purpuream, atque tunicam 

coccineam , » etc. Inlollige , imperalor siimmo 

pontifici, quemadmodum et ipse poniifex S. R. E. 

cardinalibiis etiam utenda concessit. 

EPISTOLA XXI. 

AD EUMDEM CADALOUM EPISCOPUJI PARMENSEM , QUI 

ET UONOniUS II A.NTIPAPA. 

Arcumentum. — Scribil iterum ad cumdein scelestissiuium 

Cadaloiim, qui, superiori cpisiola accepta, 

non modo nihilde iinpiclate remiscral , verum 

etiam pejora audens , Romam ciim cxercitu 

violenter iiigressus, pugua cuin adversariis commissa 

crueiitissinue stragis auctor exstiterat. Non 

aulem nunc , ut anlea feceral, cuni co leiiiter 

agil : sed ea, qua merelur , severitate aceusat : 

et nisi tundein aliqiiando resipiscat, propinquum 

divinse ultionis fulnieu minilalur. 

Petrus peccalor monachus , Cadaloo pseiido- 

episcoiio, quod meretur. 

Si Ninive post prsedicationem Jonae ita conslanter 

a sua se pravitate corrigerct, ut sprelis semel viiiis, 

denuo sc nullatenus iniplicasset; propbeta Naliuin 

adversus eara nequaquain onus lioc levaret , iii in 

ipso libri sui principio prolinus in h:t:c verba pro- 

ruinperet : « Deus oemulator et ulciscens Dominus, 

et habens furoreui : ulcisceiis Dominiis iii liosies 

suos, et irascens ipse inimicis suis 'Nnh. i). » Scripsi 

tibi nuper anteqiiam Roinam cum satellilibus Satanx 

fuisses aggressus, denuntians ci contestans : ut 

te a lam cruenti moliminis iiilenlione coiiipesceres, 

46 u' '•1'''^ meiisura; lua; le sepia repriinercs, 

et ncc motum diviui furoris adversiim le, nec iimu- 

duni adversus Bcclesiam in bella iiefaria concilares. 

Vcruin tii lanqiiam Vesuvus [Vesuvius] geliennae 

flammas eructans, iioii qiiiescis ; pecuniic favillas, 

ut ita loquar, per populuiii spargis, el per a?slum 

ciipidinis niiseroriiiii hoiiiiniim corda corninipis. 

Tiiam profligas Ecclebiam, ut nbiineas alicnam. II- 

liiicauriim, argentumque slateris appeiidilur; hinc 

stipulationes, raia, el sigiia proceduiit, sub Iiypo- 

tliccario jure moiiiineiita fiunt ; sicque prulabaniis 

Ecclesiae prsedia distrahuiitur. Diicis post le caslra, 

auro potius annata, qiiam ferro ; et sic nummi pro- 

,

2i9 LIBER PUIMUS, EPIST. XXI. 250 

foriiMlur e lor.iilis, liinqiiam gladii vibrentiir e lliecis. A (Joan. XIX), et tu in duos papas calliolicam partiris 

Pliaiangas plaiie, quic te seqnuutur, ail lu» signa 

mililia; non lam lilur, liuccina:, vel tubae clangor ex- 

ciiat, quaiu vena nietalli viliiaiitis invitat. Ilabens 

enim, ut aiunt rustici, pugilluin aureum, frangis 

inuruin ferreum. Seil sunt « divitiae, » ut Saloinon 

ait, « conservata; in malum domini sui (Eccle. v). » 

Qiiideiiim profiiitaurumPtoIomso, regi scilicetjEgy- 

pli (EuTROP , W(S(. Rom. lib. vi, in fin.), qui post iia- 

vale bclliim, ([uod Julio Ciesari perfidus ac superbus 

intuleral, enecalus fluctibiis, neglectiis, alque de- 

spectus iii litiore sine custode jacebat, nec aliter est 

iiiter cKieros agnitus, nisi quia aurea eral lorica 

pra;cinctns ? Melius ei fuerat sub pannoso tegmine 

vivere, quam in purpura, vel auroperire. Imperalor 

Nero retibus aureis piscabatur (EuTROP., Hist. Rom, " 

lib. vii), eaque, ut Iiistorise Iradunt, blallinis e gur- 

jite funibus cxiraliebat, sed eum nullalenus polue- 

runt ab imminenti discriinine, neque diviiiiE, neqne 

dclici» liberare. Nani ciim a Romaiiis pro incoin- 

parabilis enormitale flagilii ad supplicium qiiasrere- 

lur, pavefaclus epalatiofugiens, ipse|sibiinet in sub- 

uriiio conscivit inleriluin. Justinus ,'imperator lan- 

lamlhesauri copiampossidebat (Paul. DiAC.,jDe (j(«s(. 

Longob. I. iii, c. 11), iil ad opum custodiani uxor 

ejiis arcas ferreas fabricarel; sed poslmodum impos 

meuiiselfectus, dum seperdidii,etiam possessa qua;- 

libet ciim ipsis qiioqiie regalibus sceptris amisit. 

Unde bene per propbetain diciiur : « Argentuin eorum 

foras projicieiur, et aurura eoruiii in sterqui- 

liuium erit ; argentum eoruni, et auruni non valebit '-' cens (// Reg. ii) : i Num ascendam in uiiam de ci- 

liberare eos in die furoris Doinini ; auimain suam 

non saturabunt, et ventres eorum non implebuntur; 

quia scandalum iniquitalis eorum factum esl, et or- 

namenta moniliuin suoruin in superbiam posuerunt 

(Ezech. vii). » Goihoruni dnx Alaricus, ut authen- 

lica lestalurhisloria (Jornandes, DeGolh. orij.c.SO), 

diim inopinatas se possidere divitias gloriatur, apud 

Cousentiae regionem subita inorte defungiiur. Golhi 

vero prolimis Bare.Tlum amnem a siio alveo per 

aliuiii iramitem capiivorum laboredeflectunt:sicqiie 

Alaricum cum multis cpibus in eodem alvco aqua 

deficiente sepeliunt, moxque fluvium proprio mca- 

tui juxta consueliidinein reddunt ; ac ne quis addi- 

scere lociim posset, captivos omues, qui interfue- 

ranl, exsliiixeruiit. Et, o utiiiam sic luam tibi pecu- 

niani tuus etiam iiiiles infoderei, ne per eam, sicul 

jani coepit, statiis Ecclesise depeiiret ! ut quod ma- 

gislro tuo dictum legitur, tibi quoque nierito dice- 

retur : i Pecunia tua tecum sit in perditionem 

(Acl. viii). t H.ibuit porro mater Micha;, sicul in li- 

bro Judicum legitur {Judic. xvii), argentum, unde 

conflalum47cslidolum, sed absil, uttanluni ex illa, 

quantum de tua pecunia, prodierit sacriiegiuin. Ex 

illa quippesuinma in una tanluni tribu Israel facluin 

esi scandaluin ; tua vero pecunia Chrislianaj fidei, 

ci totius sanctae Ecclesia; iiititiir everlere fiindanien- 

tum. Et, scelus inauditum 1 Pilaii mililes iiiconsu- 

tilem Domiiii non prxsumua». scindere tunicam 

Ecclesiam ? Illi pendentis in cruce Salvatoris ossa 

non frangunt; et tii sectis Ecclesise membris, qua; 

prociil diibio corpiis cjus est, sacrameiitum violas 

unitalis ? Capiam bcllo arcam Dei Isniel, Pliilisthi- 

noruni principe» lemerare non aiident, sed clausam 

nndiqueillibatarnque coiiservant (7 Rcg. v) ; tu Chri- 

siiana; pietatis arcannm, el nou lapideariim labula- 

riim, scd verbi Dei vivi, et permanentis cceleste 

mysterium ve.vare. ac solvere iiileris frementium 

cuneis bellatorum ? Si Oza nioritur, qnia humerum 

supponit, ne area Domini corruat (IlReg. vi) ; 

quid 

illi merilo fiet, qui se super Ecclesiam Christi, ut 

in ejus ruina ipse sublimis videaiur, exallat ? Audi 

quid tibi per Abdiam divina vox dicat (Abd. 5, i) ; 

< Superbia cordis lui extnlit te hahitantein in scis- 

suris pelraruni, exaltanlein solium tuum. Qui dicis 

in corde tiio : Qiiis delrahet me in terram ? i Ubi 

inox seqiiitur : < Si exaltatus fueris ut aquila, el si 

iiiter sidcra posueris nidum liium, inde dctraham te, 

dicil Dominus. » Luce clarius coustat, quia David 

in regem per Samuelis ministerium ungitur, Saul 

vero divini judicii senlentia reprobalur. Sed donec 

Saiil advixit, nec perexigiiain (juidem regni parti- 

culain David sibimet iisurpare pr;esumpsit. Sed quid 

dicimns, qiiod David, vivenie Saul, regii culminis 

apicem non ascendit ? cuin et eo etiam jam defuii- 

cto, neqiiaquam mox ad oblinenda regalia sceptra 

se contulit ; sed ulruin jus saltein habitandi in qua- 

libel regni urbe mereretur, huiniliter inquisivit, di- 

vilatibus Juda ? i Cui cum divinitus diceretur : 

i Ascende; » iion inox, in qiiam sibi melius videre- 

lur, credidit ascendendum ; sed geminat iuquisilio- 

nem, ut capiat certiiudinem. Inquirit adhue quo po- 

tissimiim asccndere debcai, nejudicium se dispo- 

nentis in aliquo vel miniino, qiiod absil, olTendat. 

< Quo, inquil, ascendaui?» Ait Dominus : « In Ile- 

bron. t David ergo rex in reguo sibi divinilus tra- 

dito, non modo regnare, sed ne qiiidem haliitare 

prsesumit, nisi divinx' jiissionis adhuc renovetur im- 

perium ; et nos, qiii saceidotes dicimur, alienas Ec- 

clesiaspiwdoniim atque raptoriim inore pervadimus, 

easque niundo stupenle, Dco prohibenie, coiitra de- 

crela legum, coiiira senientias cauoiiiim, venali 

commercio redimere feslinamus. Dequibussubadul- 

terorum specie per Jeremiain dicilur : « Saiiiravi 

eos, et moechali sunl, el in doino merelricis luxu- 

riabantur : equi amalores in feminas emissarii facii 

suut, unusquisque ad iixorem proxinii sui hinniebat 

(Jer. v). i Unde et sequilur : « Nunquid super Iiis 

non visitabo, dicit Dominus ? et iii gentem lalem 

non ulciscetur anima mea ? e (ibid.) Enim verosicut 

per auxesin dicilur Sancla sanctorum, et Canlica 

canticorum; sic Romanam Ecclesiam venaliler dis- 

Irahi, peccatum est utique peccatorum. Quamlibetr 

48quippe Ecclesiam redimens, Simoniacus est ; 

qus 

autemRomanain Ecclesiam ad laxalionem pecuniaj 

redigit, quid aliud, quam omncs perorbem terrarutu.

2S1 S. PF.TRl DAMIANI OPP. PARS SEU TOMUS I. — EPIST. LIB. VIII. 2t;"2 

Eccleshis, qiiibiis illa prailaia esl , venaliler iisur- A Ciiiu paierMagiii Constaniinl Consianlius, al De- 

fiiiicto Ca;sare Aiiguslo , quo videlicel iinperanie 

Salvalor inundi nasci dignaiusesl, moerens Rouianus 

pnpulus bigubre clamitabat : « Ulinam aut non iia- 

sceretur, aut non niorerelur (Martijrol. Rom. ad viii 

Kal. Jan. et ibi card. Baro.n. Eutrop., i/isf. lib. Vu). » 

De re auteni, Cadaloe, merito dicimus : Utinam aut 

iion nascereris, aiit illico morereris. Fuisset uliqiie 

debiierant, in superlii;i! se cornibus elevant, et non 

sacerdotalein , sed regalem , imo lyraiinicam fe- 

iTilam .irnpere siiper Iiumanum gemis aiiliclant. 

lUi coiicessa ordini suo an.-iii! deponunl, ut quie- 

tis olio perfruantur : isti constipali legioiiibiis 

arinatoruni , veliil hostium caslia , Christi Ec- 

clesias impetunt, et gladio conucntiiim sanguine, 

tanquam briitorum aiiimaliuin piiiguedine sagiiian- 

lur. Strix malefica etiainsi alienum sanguinem fun- 

dit, suis taincn pignoribiis parcit (Ovid., lib. vi, 

Fasl.). Salurnus dum propriiiin devorare (ilium ni- 

litur, in siiis se dentibus Abbadir ['ASaii^. Lat. le- 

nuis, minutus] iiivenire miratiir. Rimianos cerle liios 

esse filios asserebas , quos tainen in ore ghuiii 

jiixta Scripturam (./er. xx), « conceptus tuus, conce- devorare non iit paier, sed tanquam crudelis vi- 

plus selernns: > abortissel mater lua, nonpeperisset 

et abortumpolius funderet, qiiam soboleiii geiiulssct. 

Narrat Eutropius (Hisl. lib. iv) , quia paulo aiilequam 

Saguntiiii abAnnibalefainis inopia capercntur, 

ac ultiinis cogcreniiir interire suppliciis, cuin inulier 

213 LIBER SECUNDUS, EPIST. I. 2?4 

oiuiiibiis nil aliiiil niteris, nisi ut proesuleni aposio- A clignani usque ad finem prosequamur Iiisloiiam 

licai sedis ejicias, et catliedram non vacanlem alieiii poslquam Romani ita, ut dictuin est, respondis- 

jiiris iiivasor olilineas. Sed ut noveris, quia nio- 

liiiien lioc iieqiiaquam iLIji fauslum coiicedet in exi- 

tuni, de proxiiiia tibi, aiqiie coritigua regione pr;e- 

beanius exeinpliim. 

50

255 S. PETRI DAMIAM OPP. PAHS SEU TOMUS I. — EPIST. LIB. YIII. 25G 

l>ciie disciplina negligiltir, deliita sacerdolibus rc- A Apocalypsi se didicisse non laciiit, cui dicliiiii esi 

vereriti:". iion pra'beuir, canonicae sanctionis iiisti- 

tula carcaiUnr, et. soli lerrense [f. subsiaiui:e vel 

ciipiiliuui, vel quid simile nild.] inhianter explendoe 

digiia Deo cura servilur. In foederandis poiro con- 

jiigiig legiliiniis ordo confunditur : el, o nefas ! ab 

eis in veritale Judaice vivitur, qui siiperficie teniis 

Cbrisliano vocabiilo palliaiilijr. Eiiinivero ubi ra- 

plna: desiint ? iibi fiirla caventnr ' qiii perjnria ? qiii 

leiiocinia ? qui sacrilegia mclHunt? qui denique per- 

pelrare qu;Bli!iet atrocissima crimijia perborrescunt? 

Jainduduin plane virtutum sludiis repiidium dedi- 

iiHis, omiiiiiinque pervcrsiiatum pestes , velul im- 

petii fjclo , fer.iliter emerscrunt. Sed ne lanqiiam 

coMiiirnali Iragcediam videainur allollere , sulficiat 

nobis apostolica diinlaxal super liis verba refene. 

Nam velut proplieiiLC (!eproinit oraculum, dicens : 

< IIoc autem Scilo, qiiod in novissimis diebus erniit 

lenipora prf^riciilosa : et erunt boinines seipsos aman- 

tes, cupidi, siiperbi , blaspbemi, parenlibus iioii 

obedientes, ingiaii, scelesti , sine affectione, sine 

psce , criininaio.-es, inconiinentes , immites , sine 

Lenignilate, proditores , protervi , tumidi , volu- 

piaium amaiores luagis (fuam Dei : babenles quidein 

53 specieni sanctitatis, virtutem autem ejus 

abneganles (// Tim. iii). t Inter ba;c ergo tam pro- 

fuiida periclitaiiiis mundi naufragosa discrimina , 

inter tot immane patcnles perditionis bumaniB vora- 

gines, unicus cl siiigularis portiis Romana palet 

Ecclcsia : el, ut ita fatear, paupefculi piscatoris esl 

parata s:'g.'na, qux omiies ad se sincere confugien- 

tes (le procellaruni intnniescentium fluctibus eripil, 

et iii liuore saluiifera; quielis exponit. Ilinc est quod 

ipsa Ecclesia excelleiitioribiis pra; cajleris toiiiis 

orbis Ecclesiis nititiir privilegiis, sed et mysticis 

etiam instiluta atqiie disposila non ambigitiir sacra- 

meiilis. Nam, ut dc pluribus pauca perslringam, 

Lateranensis Ecclcsia, siciit Saivatoris est insignita 

vocabiilo, qui nimirum omnium caput est elecioruni, 

ila niater, el quidam apex, ei vertex esl omninm 

pcr orbem Ecclesiarum. Hsec septem cardinalcs 

habet episcopos , quibus solis post aposlolicum 

sncrosanctiim illud altare licet accedere , ac divini 

ciilius mysleria celebrare. In quo nimirum illud Z.a- 

chariic continetur evidenlcr oracutum : « Ecce 

inquit, lapis, quein dcdi coram Jesu : super *^ 

lapidcm reforniet iniagincm ; 

iinuiii septem oculi snnt {Znch. iii). > Lapis autcm 

iste illa procul dubio petra esl, de qna verus Jesiis 

Pelro pollicetur, dicens : « Siiper hanc petram ;cdi- 

ficabo Ecclosiain meam (Maitli. xvi). » Scptem igitnr 

cculos babet Iktc petra, qiiia lotidem saiicii Spiriius 

donis saiicta pr.Tfulgel Ecclesia, qiiilius nimiruin 

velut candelabrum anreiim inexsliiiguibililer ruli- 

lans, ignorantiK lenebras effiigal, et ad conleinplandum 

jiislitiiB solem hominum menles illiislral. De 

quo idem propbeta : « Yidi, ail, et ecco candela- 

briim aiirciim toium, et lampas ejiis siipcr caput 

ipsiiis, el seplein liicerna; ejus siipcr illnd (Znch. 

iv). » Qiiod Htiqiie sacrameniiun ei B. Joanncs in 

, 

< Mystcriuni septem slellariim, qiias vidisli iii dci- 

tera inea , et scptem candelabra aurea ; septem 

stell.i;, aiigeli siint septem Ecclesiaruin; et canilela- 

bra scpleni, septem Ecclcsiae siint (Apoc. i). > 

IIa?c igitiir ad hoiioiein coinlila S. Salvatnris Ec- 

clesia culraen ac suminitas toliiis Cliristiaiia! reli- 

gioiiis effecta, ul ita dixerim, Ecclesia est Ecclesia- 

nini , et sancia sanciorum. Ibibet autcm altrin- 

secus bealorum aposlolorum Peiii et Paiili divcisis 

quidein locis constiliilas Ecclesias , seil stii coin- 

page sacranienli, quia vidclicet iii quodam meilitiil- 

lio posila, qiiasi c.piil mcnibris siipereminet , in- 

dinerenler iinitas. Ilis itai|iie tanqiiam expansis 

divina; injsericordiiT; bracbiis sumiiia illa, et univer- 

B salis Ecclesia omiiem ainbilnm loliiis orbis amplc- 

ctilnr. Oiiines qiii salvari appctunt, iii inatcrnie 

pielatis gicinio confovct et tiietiir. Ilac Jcsns, siiiii- 

iiuis videlicet pontifex, arcc snbiiixiis, lolain in 

orbe lerrarum Ecclesiain suain in sacraiiienti iiiii- 

liUe confoederal, ul uniis sacerdos, uiia merilo cie- 

datiir Ecdesia. Uiide pcr prophelain dicitnr : < Ecce 

vir Oriens nomen ejus, et siibler eiim orietur, et 

a;dificabit lempluni Doinino, el ipse exstruct lem- 

pium, et portabit gloriam, et sedebil, et dominabi- 

tur siiper solium sutim, et erit sacerdos snper solio 

6Uo (Znclt. vi). » Sed qaia nobis noii est propositum 

cuncla ligiiraruin mysleria illiiis coinpreheiidere 

5^ 

lii£c allis consideranda relinqiiiiniis, ad exhor- 

tationis vero seriein, sicul institiiiinus, arliciilum 

C refleciamus. 

Nos ilaqiie, fraires mei, iit et me voliis audeiile 

interfcram : nos, inqiiam, qiii lanqiiani septem su 

nuis oculi siiper lapidem uniiin, qiii slcllaiiim por- 

lamiis iniagineni, qni angeloruin leneiiiiis per aii- 

niiiuiationis ofliciiini dignitaiem , viiieainns, splcii- 

deamiis, et vcrba vitiE populis iion soluni vocibus, 

sed et moribus ninuiemus. Sciinoiiem siqiiideni 

priedicaiitiiim lingiia qniilein nniiliiU, sed vita coiii- 

iiicndal. Porio qiiia ad Lateiaiieii.se paliUium a di- 

veisis po|>ulis de toto lerraruin orlie confliiilur, 

iiecesse csl ut ibi pra; Ca;leris uspiain locis , recla 

semper viveiidi sit forina, tlislricta lenealiir assidiie 

sub boncslis moribus disciplina. Et tan(|iiiini si 

jiigiter jaccat iii fornace moncta, quic bcsis niimmis 

sic in sacerdolali doino oiniiem 

depravata; viloe su;e debenl boiiiines corrigere fal- 

silateiii. Qiind si ipsius monel;e oblilterala, vel de- 

Irita sil regiila, pnslquam nietiillis imprimiliir, non 

niimmus, sed paracaraximus (id esl, sine nola) iii- 

veiiilur. Non ergo quoriimlibcl boiiiinum lam noxia 

est qiiain pravitas sacerdotuni, diiiii proponiinliir ad 

exempliim. Nani qiii diix itineris eonsliliiitiir, si ipse 

in prxcipiliiim labilur, necessi; est ut qnisqtiis ejiis 

vcstigia seqtiilur, in ejusilem ruiiia; profimdo mer- 

galiir. 

Coiisidercmus inlerea qiiid siiper liac senicntia 

prisdicaior cgregiiis dicat : « Qui episcopalum, iiir 

(iuil, dcsidciai, lonum opiis desidcral (/ 2'im. iii). » 

: ,

257 LinER SECUNDUS, EI>IST. I, 2o8 

Hic evideiUcr oslenditur niiiil aliud csse ponlificein, A picndisve dignilatibus ecclesiasticis una dinilaxat 

quani boni opcris sectatoreni. Non enim dixii, bo- earum quse pra;dicloe sunl, peste corrunipilur, Siaid 

jiani dignitaleni, vel buiiuni honoiem desideral, sed : 

< Qui episcopaluni desidcral, boiiuni opns deside- 

r;)l.» Ac si dicat : Qui ad episcopatum anlieiat pos- 

sidcndum sine bono opere, iiiane vult nonieii indnere 

sinc rei ipsiiis vcritate. Non ergo conslal episcopa- 

lus in lurriiis Gciiclliiiorum , transmarinariiinve 

reraruiii pileis, noii in flainniaiililiiis Marloriim sub- 

menlalibiis rosis, non in bractearum circumfluen- 

tiuiii plialeris, non denique iii glomeralis couslipan- 

liiiin militum ciincis, ncque in frementibus ac spii- 

maiitia freiia niaiidenlibus equis; sed in hoiiestaie 

moruiii, et sanclarum exercitalione virluluin. Mox- 

niacLC liKreseos leiieri crimine judicatur. Quam ergo 

sui afferent excusaiionem, qui licel veibis non coii- 

iraxerint venalis pacla commercii, opeiatione t.v 

inen non uiio, sed oninibus liis probaiilur laqueis 

irreliti? Veruniiamen jaclant se, et eo glorianiur 

innoxios, quia nullam talenti sunimam pro susci- 

piendis honoribus se pepigere daturos. Sed dic mihi, 

clerice, ((Hisquis es, si redempto quolibei aurec 

vase vel praedio, dislraclor exigeret ut retenti apud 

te vice pretii liujiismodi sibi sediiliialis inipeiidiui» 

exhiberes; niinqiijd non postmodum constanler asse- 

reres te,quod accepluin est,justoprelio comparasse? 

que subjungii : « Oportel episcopuin irreprebensibi noii videlicet quia pecuniam persolvisti, sed quia 

km esse (Ibid.). > Hic taiiiae vull esse perfeclionis R servitium prasbuisli. Diceres enim, et non fortassi 

episcopum, ui pene exira naturam loquatur Aposlo- impudenter astrueres, Charius emi, dum tanto me 

lus. Quis enim in canie coiistitiiiiis lam cauie vivat, labore vexarem , duiii loties facultatum niearum 

tam se sollicite uiidique circumspiciat, ut repre- 

hendi aliqiiando neqiieal? Va; liis qui et rcpreheiisi- 

biliier vivuiit, et locuin irrepreheiisibiliier vivendi 

adbuc reprehensibilius concupiscunl! Ex his iiinii- 

niiii suiit, qui obliviscenles afTectuia cognationis el 

palria;, sequuntur caslra regiim per ignola et bar- 

bara regna lerraruin. Et ad Iioc eos impellit per- 

euiiiium aiiibiiio digiiitatiim, quod cxlorquere non 

potuit coelesliuin piomissio pramiorum ; ut enim 

siiniplus expenderem, qiiam si semel prxCwx quan- 

titatis pecuniam nunierarem. Nequaquam ergo sibi 

innocentiam spondeant, et a Simoniacae hipreseos 

maculis se muiidos esse confidant, qui licet metalla 

vibrantia non appendunt, pretium tamen pro susci- 

piendis honoribus per siibjectionis et obseqiiii qute- 

daiu qiiasi talenta persolvunt. ilxc adversus eos 

dieta sufficiant, qui negant se venalis reos esse coni- 

inercii, dum tanien fuerint pro dominalionis ambiiu 

non sinl domestica facultale conienti , fiunt apud (iura diu servitule gravati. 

cxlraneos pcregrini : ulque super alios vel seram Vos autein, dileclissimi, quibus ha;c et alia pravs 

arripi-ant ferulain, duram ipsis propositis exhibent datuin est p ex apostolic-B sedis auclorilato corrigere, 

clienielam. Eiiimvcro facilioris exitus fuerat, si pro vosmelipsos caiteris non modo fidelibtis, sed et sa- 

honoribiis veiialiter i,ci|uireiidis pecunias 55 semel 

aiipeiidereiii, quam tot laborum. lut pressurariim 

liiolestias susiinerent. Nain cum propliela de viio 

jiislo dical : « Qiii excutit maniis suas ab omni mu- 

iiere {Isa. xxxiii),» quis eiim a miinerum prsesla- 

tione defendat, qui et semeiipsum alienae servitiilis 

iinperio subjiigal, et iiisiiper in diuinrnoe expedilio- 

iiis impensas facultalum siiarum lucra profligat? 

(83) Plaiie prophetica illa senteniia sic exponiiur, 

ut iria dicanlur niiinerum geiiera, scilicet niunus a 

iiianii, munus ab obsequio, muiius a lingua. Siquidem 

iniintis a manu peciinia : miinus ab obsequio 

obedienlia stibjectionis : muntis a lingiia favor adu- 

cerdolibus quamdam vivendi regulam exliibete. la 

vita nostra legalur quid agi, quid vitari conveniai 

ex labiis nosiris verba otiosa non efiluanl, sacerdo- 

lalem liiiguam discreti sileniii censura compescat, 

non joci solvaiit, non peclus iiostruin laetilia imnio- 

derata 56 concutiat. Piierilis ludus abscedal, mor- 

dax eloquenlia, iiibana dicacitas evanescat. Cavean- 

tur scurrilia verba, iiee aliqiiando misceaiitur fabu- 

losa colloquia. Quoinodo enim ex ore sacerdotis 

oratio ad Deum muiida dirigilur, quod videlicet 

pravi sermonis sordibus inquinalur? aut quomodo 

inlerDeumet homineslingua mediatrixefficitur, qtise 

irain judicis ex proprio reatu et ipsa meretur? Iii 

laiionis. El cum ab unoquoqiie horum manus excii- p cai'sam quippe reus supplicaiionibus uiitur, noi» 

liendas propheta denuntiel, omnibus liis maniis im- 

plicasse coiivincittir , qiii naiiciscend.-e dignilalis 

ambitu poiestatum siiblimium caslra seciattir. Nam 

dtim iii vehiciilis acquirendis, diversorumqiie sum- 

pluuiii apparatibtis, non modica summa profundi- 

lur, liic procul dubio dalse pecuniae obnoxius inveni- 

tur : qui etiam nulli dtibium quin ei et obsequitiin 

pr*beal, cui facttis assecla sub tanio laboiis et iti- 

iieris fasce desudat. Poslremo dum doinino stio 

blandiri, ejiisque voluntati congriiere pcr omiiia 

iiiiitiir, sa!pe sibi quibusdam adulaloris favoribtis 

assentaitir. Porro auiem quisquis in dandis acc'- 

(85) Vide epistolam 3 libri ii. 

intercessor ipse culpabilis invenitur. Memcntote 

qiiod sacerdolibiis diciliir {Wallli.y) : i Vos esiis saj 

lerrse. » Sed sicut Veritas dicit : i Si sal evanuerii, 

in quo condieltir? » Exiguo quippe sale multa dul- 

cesciint, et parvo sacerdoltim niimero rotius Chri- 

stianse plcbis erudiiuv, et iiistiiiiittir miiliiiiido. Sicut 

enim episcopi duodeci;n apostolorum noscuntur ob- 

linere primalum; ita et sacerdotes Ecclesia; septuaginta 

discipulorum ordinem reprseseniant. Quod 

profecto mansio illa Israelitici popiili in Helim figu- 

rate designat. Ibi nimirum duodeciiii profluebant 

apostolici fontcs, qui divini verbi imbribus arenlia 

;

259 S. PETRl DA5IIANI OPP. PARS SEU TOMUS I. — EPIST. LIB. YIII. 2C0 

liomimim corda perfundererit : ibi sepluaginla vire- ^ liendo perlustral. Quapropler obsecro fraternil.iiis 

banl palnia;, lolidem videlicet discipuli, qui muiido 

diabolic;c tyrannidis serviliite depresso , viclori;B 

Cbristi palmas inferrenl. llli siqiiidem fonles pal- 

inarain arbores irriganl, quia sacri ponlifices verbis 

affluunl, unde csDleri sacerdoies Ecclesia; in spein 

ccElestiiim praeiniorum sine cessatione viiescunt. 

Qui niniirum decuplalo seplenario numero lioc si- 

giiilicare videntur, ul per sepliformis 'ralise Spiri- 

tuni legis decalogus implealur. 

Quia igitiir, dilectissimi, non modo sacerdotes, 

sed el sacerdolum vos decet esse magisiros, necesse 

est ul vila vesira quaedam sit linea, et velut adanian- 

lis signaculum, quod vivendi caileris adhibeal for- 

iiiani. Adamantiiium quippe sigillum suam cMleris 

imiirimit, a nullis vero inetallis iinaginem siimit. 

Cum igilur ex diversis niundi partibus adventanlium 

vobis ingruilmullitudo, cum mulliniodge conspersio- 

nis homines obslrepuni, cum niorigerari sibi quisque 

vos iinporluiie coinpellunt , vulius vester semper 

idem, sic fesliva quadam sereniiale resplendeat, ne, 

quod absil, in aliquo levitas puerilis erumpat : sic 

sacerdotaiem vuUnm gravitas matura componat, ne 

rigorein niniium intuentium infirmilas perhorrescat. 

Sic alios hilaritaiis nostrse dulcedo demulceat, ut 

severilas iiosiia sese in petulantiam vel lasciviam 

non resolvat. Ridere quis, vel leviter loqui inci- 

piens, si nos repente conspexerit , verbum suppri- 

peccator monachus indissolubile vinciilum charinial, 

ori digiluni superponat, lerritiis ohniulescat. 

lalis 

Sic sic videlicel ctim Pelro claves Ecclesise meriio 

r Vulgare esl, dileclissimi, quia locupletes quilibet 

facli parlicipes, oblinemiis : duin nosmelipsos cer- '-' 

lam viveiidi forniam ataue signaculum caeleris lide- 

libus exbibemus. 

EPISTOLA II. 

AD S. B. E. EPISCOPOSCARDINALES. 

{Hubetur lom. 111, eslque oimsculum 51.) 

57 EPISTOLA III. 

AD BOMFACIUJI S. K. E. CARDINALEM EPISCOPUM 

ALBANENSEM. 

(llabetur (oni. ///, estque opusculum 22.) 

EPISTOLA IV. 

AD S. «. E. CABDINALES, EONIFACIUM EPISCOPUM AL- 

BANENSEM, ET STEPHANUM PRESBVTERUJt. 

AnGUMENTUM. — Haiic epislolaiii scribil pvo quodaiii 

saucli Apollinaris nionasierii ahbate, orans Boiiifaciuin, 

et Sleplianiim S. R. E. cardinales, ul illi 

hiimaiiilateni el clementiani exbibeant. Quaiii- D 

obreni aiueni, aiit qua Jn rehumaniiaiem ei pra;- 

siari velit, quia ipse non indicai, liaud sane ticet 

divinare. 

Sedis aposlolicK sanclis ac veverendissiniis sacer- 

doiihus BoNiFACio cl Stephano, Petrus peccator 

nionachus serviuilein. 

Nolo vos lateat, dileclissimi niibi fralres et do- 

niiiii , quia modernus isle Jacob, rector videlicel 

iiionasierii sancti Apollinaris, nostri monlis cacii- 

iiien irrepsil; iino, (|ui iii planis ac inolTensis soliliis 

cst cojivallibus rcpere, limoris calearibus concila- 

i :s. vehit aiariim romigio prsruplis moniium co- 

aclus esl pernicitcr involare : et qui per plana vix 

claudicaiis replal, scopulosa moiilium juga subsi- 

veslrae clementiam, iit qui duo tanquam Pelrus el 

Joaniies claudum, compellitis ciirrere, iioii auruiii 

sibi, vel argenium, qiiod vobiscum forlasse iion est 

{Act. III ) ; sed misericordiani , quani habelis, et 

abundanter aflluiiis, clcniciiler exhibete. Consoli- 

deiitur iiaqiie ejus bases el planlse, ut de ruiiia sui 

loci, vel habitationis excidio non necesse sit trcpi- 

dare. Prosil igitiir illi lam ardiii monlis subiisse 

fasligiuni, et sit unde Deo gratias referat adhiic 

siiuni ingressiirus in lemplum , ambulans, el exsi- 

liens, el laudans Deiim. 

EPISTOLA V. 

AD S. n. E. CARDINALES, HILDEBRANDUM ARCIIIDIAC. 

ET STEPHANUM PRESB. 

15 Argumentum. — Arcana lotiiis mundi creatioiiis 

mysteria, et pra:cipue Sabbaliim, quo die rerum 

oinniiim Conditor ab oinni opere cessavil, iiiler- 

pretatiir. Per Sabbatum autem Christuin inlelhgi 

docet, in quo, hiijus miindi voluptatibus posthabitis, 

58 cl terrenarum reriim ainore deposiio, 

humana mens quasi feriala felicissime conquiescit 

: necessarium tamen esse, ut hanc requiein 

adipiscamur, aniiiiuni noslrum a profanis cogiia- 

lioiiibus, ei miindi illecebris lanquam ab injustis 

posscssoribiis vindicare, et Chrisio vero Doinino 

sincerum, illibaiumque reservare. Ila eiiim veie 

sabhalismus iiiipleliilur, diim scilicet et iios in 

eo, ei ille iii ludiis selernum domiciliiim slatuenius. 

Gemino sedis apostolicoe Hildebrando', Petrus 

uberibus diviliarum copiis non airiuerent, si pauperes 

sibi vilia salieni minuisciila, vel exeiiia de snis rcculis 

noii offerrenl. Et ssepe deliciosiiin quemque 

tenue pauperis dclectat olusculum, alque proiiniis 

jacentem stomachum recreat, cui scilicet eaieiiiis 

quasi langucns adipali jiiris edidiuin nauseabat. 

Ut quid igiiur ego, licet circiiiiicisiis eloquio,paiiper 

ingenio, claros ct eriiditos viros verear alloqui ; cuiii 

iidcin ipsi nobiscum non pliilosopborum, sed disci- 

piiii sint utiqiie piscatorum? Pra;scriiin cum et Paii- 

lus dicat : « Sapientibus , et insipienlihiis dcbitor 

sum {Rom. i). i Sed quoniam ego niiper a vobis 

carne, non corde, quietis amore disjunctus, spiri- 

tuale proposui Sabbatum colere : libet supcr hoc 

Sabbato cum saiicta vesira prudenlia succincle quid 

disputare. Ilaque qiii Sabbaluni celebro, quid milii 

de illo videalur, expono. 

Niilluni nainque ]ir;i;ceptiim in lota vcieris instru- 

nienli lege reperio lam dislricle propositum, tani 

(requenier indicluin, tot admonitionibus iiiciilcalum. 

IIoc enim non modo saepissime inier sanctiones et 

c.Terenionias legis, sed eiiam in propheiaruni fre- 

quentaliir oraculis. « Cuslodile, iiiquit, diem Sab- 

baii. Omnis liomo qui non obseivaverit diem Sab- 

bali, peribit anima illa de populo suo {Exod. xxxl). > 

Quid ergo per Sahbatum debemus iiitelligeie, nisi 

Chrisium? lii islo qiiippe Sabbalo lequiescimiis 

ciim in illo solo spem ponimus, cuni liiinc loto cor- 

dis amore diligimus : ac rerum teinporaliuiu coiicii- 

la tmiiile in cil. Ven. Re-ililiie : Gemiiw scdh fiposlolicn; luniim IlUdebranilo el Slephano presbylero, Vetrus, etc. 

,

m LIDER SECUAUUS. EPIST. V. 

piscenliam postponcntes, a servilium opeinni labore A significaiione conciirrnnt. « Ipse est enini pax nocessaiinis. 

Umiin scilicet, idemqiie legis prxceptum stra qui fecit iitraqiie iinum {K})lies. ii). » Et recte 

est, et Sabhatiim coiere, et pricceileiilis aiigcli voci- 

hns oljediie. « Ecce , iiiquit, ego initlain aiigeliim 

iiieiini, qiii praececlat te, et ciislodial iii via, et intro- 

(liicat in locum qiiem paravi. Observa emn, et audi 

voceni ejus, nec conleniiiendum piites, qiiia iion 

dimiitet ciim peccaveris, et est noinen nieiim iii illo. 

Qund si aiidieris vocem ejus, et feceris oiiinia qiise 

loquor, iiiimicus ero inimicis tnis, et affligam allli- 

gentes te , pnBcedetque le angelus nieus (Exocl. 

xxiii). i Unde est, quod in prima earum tabula, 

qiis Moysi dalaj sunl, ubi non siint nisi tria diin- 

laxat mandala conscripta , lioc tertium invenitiir. 

Nain poslqiiam illic scriptuin est : « INon Iiabebis 

in Iioc Sabhalo rernm Coiulitor reipiicvii, qiiia iii 

Christo Jesu iiiediatore Dei ei hoininiim, Paier oni- 

nipotens, quod se possei ofTendere, penitus non iii- 

veiiit. In eo denique inerito reqiiievil , de quo 

discipulis audientibus intoniiit, dicens : « Hic est 

Filius meiis dileclus, in quo mibi complacni {Malllt. 

xvii). In illo siiiiiidem suaviter requievit, el nos 

requiesccre pn«cipiL Unde et iii Levitico dicit : 

•1 Sahhala mca custodite , et sanctuariuni meuin 

nietuite {Levit. xix). » Qiii eniin Sahbatum, ipse est 

et sanctuarium. « In quo » videlicet « hahitat oinnis 

pleniiudo divinitatis corporaliter (Coloss. ii), « el 

de quo idem dicil Aposiolus : t Deus erat iii Chrislo, 

dcos alieiios ; » et : < ISon assumes noinen Doinini B mundum reconcilians sibi (// Cor. v). » Sed el ea- 

Dei tiii in vaniim ; » protinus additur : « Menieiito dem in Evangelio Veritas dicit : « ISoii pro his aii- 

iit diem Sabbati sanclifices {Exod. xx). » In alia tem rogo tantuin, sed et pro eis, qui credituri siint 

vero tabula, ubi non jam ad 50 divinam siihstan- 

liam perlinentia , sed exteriora septem videntiir 

iiiesse niandata, sic inci|iit : « Honora palrem tuum, 

et matrem (Ibid.); » de quo idcirco dicit Apo- 

slolus, quod sit prinium mandatiim iii proinissione 

(Eplies. vi), qnoniam priinum iii secundae lahulx 

ponilur ordine, alioqniii qiiarluin potius deberet 

dici quam primuin, iii promissioiie scilicet longae- 

vitatis. Dicit enim alibi : « Honora patrein tuum, el 

mairein, ut sis longievus super terram 'Jlbid.). » 

Quia ergo per Sahhatum Christus innuitur, recle 

iii illa lahiila Sahhati mandatum ponilur, ubi sola 

in me per verhum ipsorum, ut et omncs unuin sini, 

sicut tu Paier in nie, et ego in le, iit et ipsi in nobis 

unum sint (Joan. xvii). » Et ilerum : « Ego in eis, 

et lu in me, ut sint consummati in uniim {Ibid.). » 

Sed qualiter homo valeat consummari , quomodo 

deheat perfici , libet succiiicte perslringere , QQ 

prout in ipso niuiidanae creaiionis datiir ordine re- 

periri. iNam qiiia homo (itzpoVoa/io? , hoc est ininor 

mundus asserilur, necesse est ut ad sua; plenitu- 

dinis incrementa conteiideiis, ipsam iiiundaii:e con- 

ditionis speciem imitelur, ut sicut visihilis atque 

corporeus hic mundus per suariim molem ac multj- 

Dei lides babetiir. Nam et in ipso mundi nascentis f* tudinem consummatus est paiiium; sic et Iiomo 

cxordio, cuin umimqiiemque diein Scriplura mane nosser iiiterior paiilalim ad sui plenitudinem veniat 

pra:(jgat et vespere, jam cum ad Sahbatum perve- 

nit, neulrum borum noniinat : ut illud quasi siiie 

iniiio esse, vel fine prorsus ostendat. Nain stylus 

hisloriae hiinc ordinem tenet (Gen. i) : « Factiim 

est, inquii, vespeie, et niaiie dies sextus. Igilur per- 

fecii suiit C(eli, et lerra, et omiiis oriiatus eorum; » 

slatiinque subjiingit : « Complevitque Deus die se- 

piiino opiis suuin quod fecerat : et requievit die 

septiino ab uiiiverso operc , qiiod patraral. » Non 

enim ad iiislar aliorum dierum, de creatioiie Sah- 

hati priiis aliquid dixerat, sed sic ad illud quasijam 

notum repente prorupit : et diiin nec mane ejus, 

iiec vesperam dixit, quodaramodo nec iiiitium,nec 

finem habere monstravit. Ad siinilitudinem quippe 

Melcbisedech sacerdotis, eiiam Sabbaium Moyses 

introducit , de quo ad Hebrajos dicit Aposlolus : 

< Rex Salem, quod est rex pacis, sine patre, sine 

niaire, siiie genealogia, nec initiuni dierum , neque 

(inem haheiis : assiniilatiis aulem Filio Dei inanet 

sacerdos iii perpetuum (Hebr. vii). » Et recte quaj 

unum sub allegorica figura significant, in ipso quo- 

2G5 S. PETRl DAMIANI OPP. PARS SEU TO.MUS I. ^ EPIST. LIB. VII!. 2G4 

resque diviileie, id esl, cariialia a spiriiualibus, ler- A iniiiari conelur exemplum. Sicul dicit Aposlolus 

reiia a coelestibus separare ; jam in eo secundiis fit 

dies, (jiiia iion modo fidei iucem , sed et rerum iii- 

cipit habere discretionem. 

Deiiulc dixit Deus : « Congregentur aquse, qiia; 

su!) ccnlo suni, in locum unum, et appareat arida 

(Gen. i). ) Facia igilur divisione inter terrena, sicut 

dicium est, atque coelestia, necesse est ut liumana 

mens lisec eadem lerrena adliiic inter se minutius 

dividat : et sic reprobos homines liujus terreiije sa- 

pienii;e salsiiginc prurienies, a justis fontem fidei 

siiieiiiibus, lanqiiam ab arida niare discernal. iiifi- 

deles enim, sive carnales quilibet amaris teiitatio- 

nuiii fluctibus qualiuntur, et taiiqiiam procellosis 

cupidilauim, vel arrogantia" teiiipestalibus iiitume- 

< Estole imilalores Dei sicul filii charissimi, ct am- 

bulate in dileciioiie, sicut et Cliristiis dilexit nos 

(Ephes. v). j Differentia qiiippc erat inler Paulum 

qui iinilabaiur Cliristum, et eos quos provocabat ad 

iraitandum seipsum : < Iniitatores , inquit , mci 

estotc, sicut et ego Christi {/ Cor. xi). i 

Unde sexla die creatus est homo ad sui similiiu- 

dinem Creatoris. Quod utiqiie sicut lunc factum est 

per bumana; conditionis esordium, ita niinc agilur 

perinstauralionis intimae sacrameiitum. Hic praeterea 

inter omnia terr«, aqiuc, simul et aeris aniniantia 

quasi moiiarchiain accipit, et quemdam siiblimioris 

excellenlioe principaium ; quia vir qnisque perfeclus, 

ac viriuiibus consummatus novit de singulis reclum 

scunt. Saiicti vero quique , ac jusli, velut arida B pioferre judiciuin. Sicut Apostolus ait : « Spiritualis 

Deiim siliuiit, et lanquam ferax terra virentcs bo- 

norum operiim fiucius germinare contendunt. Ideo- 

qiie prscipit Deus, ut eodem die gerniinarel lerra 

heibaui vireiUem, facienlem seinen , ct lignum po- 

iiiiferum facieiis frucium. Quisquisergo hsc solerter 

exsequitur, quisquis ha;c subtiliter medilalur, liuic 

procul dubio lertiusjam dies exoritiir. Unusquisque 

ergo se ab amara carnaliter sapienliuin salsiigine 

diridat; fontem viia'. Deum, factus arida, loedullitiis 

sitiat, bonorum friicuium gerinina proferat ; ut sibi 

dies lerlius illucescat. 

His eniin ita composilis, et salubriter ordinalis, 

Q\ aniina bomiiiis, quasi diinotis atque sopilis lcnebris 

viliorum, incipit radiare niiore viriutum. 

autein judicat omnia, ipse autem a nemiue judica- 

tur {/ Coi: n). i Hinc ilaque Deus omiiipotens viriini 

mundo scilicet mortuum, sibique viventem, suuni 

coiistiiuit ibronum, ac per eum sfepe jiistitiae suk 

promulgat edictum. Hinc est eiiam, quod ordo ille 

angelicus per quem fieqiicntius judicia sua decernit 

omnipotens Deus, thronus voi aiur : quia in eis sum- 

nius arbilcr prs'sii!et, cuin judicia per cos ceqiiitalis 

exercel. Perfectum iiaque virum Deus suum consli- 

tuii soiium, ut in eo siiaviler requiescat. Unde per 

prophetam : « Super queni, iiiqiiit, requiescet Spiri- 

tus meiis, nisi super liumilein, et inansuelum, et ire- 

meritem sermones meos? > {Isa. i.xvi.) 

Et noiandum, quod per unumquemque diem dici- 

Alque ideo dicitur, quia quarto die facta sunt lumi- '-' tur : Factum est vesperc, et mane : vespere 62 sci 

naria in firmiimenlo cceli. Quid cst enim quia prius 

geriniiiat terra, et protiiius luminaria sunt creala, 

nisi quia prodeunie geniiine boni operis, lux in 

aiiima copiosior oritur, ut imiiari valeat sui vestlgia 

Redempioris? Acceleret ergo terra mciitis humana; 

spii ilualium segetum germinare proventum, ut ruti- 

laiilibus iiuiiiue lucis radiis illusiretur; qualenus 

dum quarli diei lucc pcrfi uilur, eliam ad contem- 

plaiida ccelestia iiiore spiriuialium volucrum ra- 

piulur. 

Unde esl, quod in quiiilo die creali suiit pisces 

per quos desigiianlnr ii qui baptismatis sacrameiila 

fiuscipiiinl ; volucies cliam, qui sigiiificant eos qiii 

virtulum peiiuis ad coelestia se conlemplanda sus- 

pendunt. Qiiiiiluiii ergo dieiii.ciim volucribus liabet 

quisquis, sa;culi liujiis aniore coiUemplo, quasi de- 

digiiatur cceuuni calcare terrcnum, ac per conlein- 

plalioiiis graliaiii ad ccfilcslis gloriaj se provebil ap- 

petitum. ilic ilai|ue noii jain in terra graditur, sed 

per aereni volai : quia lerrena qu.'cque despiciens, 

ud ccelestia siiibundus aiihelat. < Sitivit, inquicus, 

anima inea ad Dcum fontem vivum;quaudo veniam, 

et appaiebo aiile faciem Dei? i [Psul. xu). Ilic ergo 

quasi vir peifeclus ad sui Coiiditoris merito formatiir 

imagincni, nimirumqui lanlam spiritualium cha- 

risniatiim possidet dignilatem, ut non jam solum- 

iiiodo quoruiiilibet iionnaiii prsecipialur tenere 

sanciorum, sed et ipsuin Dei, iii quanlum fas cst, 

, 

licet ipsa boni operis est perfectio, maue vero lux 

nienlis. Nam cum bmium opus pervenit ad perfcctio- 

nein, lunc in operaniis mente lux graiia; spiritualis 

exoritur ; iit dum opus foris exseqiiilur, inlrinsecus 

ipse gratia Spirilus ilbisirelur. 

Sic itaque pervenitiir ad Sabbalum, in qiio Deiis 

et ipse coiisummatis operibus requiescii, et hominem 

requiescere praecipit. IIoc itaque modo et bomo fit 

Sabbalum Dci, et Deus Sabbatum hoininis ; cuin et 

ipse in Deo, ct Deus requiescit in eo. s Maiiete, iu- 

quit, in me el ego in vobis (Joan. xv). » Ipse qiiippe 

nobis ei iniemporale tempus, et illocalis est locng 

lllucalis scilicel, quia noii circurascribitur ; inteuipo- 

ralis, quia nunquam finilur. Tempus itaque nobis csi, 

dum dicit : « Noniie duodeciinhora! suntdiei? i (Joan. 

XI.) Se scilicet dieiii, duodecim autem horas lotidem 

dicit aposiolos. Locus vcro illic indubitanlerexprimi- 

Inr, ubi Propheta cum prajinisissel : < Tu autem ideni 

ipsc cs, et aniii lui iiou deficiciit ; > protinus addidit: 

I Filii servonim luoriiin habilabuiu ibi (Psal. ci), > 

haud duJ)i'im quiii in le. Fecit itaqiie Deus cuelum et 

tcrram, et requievisse noii dicilur : fecil germiiiantia 

tcrrae et luminaria coeli, ct requievisse non diciiur 

fecitomnia qua» pascunuir in lerris, vel (|u;b nioven- 

lur in aquis, et in omnibns his nusquam legiiur re- 

quievisse ; sed plasmato ad imaginem suam hominc, 

Sabbalum proiinus quietis illuxii, et sic uiiivcrsitati.s 

Condilor requicvit; ct cum ipse per prophetam di. 

:

2(i5 LIBER SECLNDUS, EPIST. V. 2GG 

cal : « tccliiiii nulii sedes est, lerra aiilcin scalicl- A Crealoris sui liicc perfruiiur, quae vcrnanlibus virlum 

peduin meorum {!sa. lxvi) ; t quod in illorum Uiliini spinlualium germinibus tlecoralnr, quani de- 

conditione non dicitur, in sola liominis conditione 

quievisse perliibelur ; 

et nt magis ac magis insignem 

hujus dici stupeas dignilatem, dicit Scripiura : « Quia 

benedixit Deus diei scptimo, et sauctilicavit illum, 

quia iii ipso cessaverat ab universo opere suo (Gen. 

}i) : I quod iii caiteris diebus fecisse nullo inodo re- 

periiur. Quid est enim Deo Sabbatum sanctificare, 

.nisi templum sibimet in saiicti atque perfecli viri 

mente conslruere 'l Sicut ct Apostolus : s Templum, 

ait, Dei, quod estis vos, et Spiritus sanctus habiiat 

in vobis (/ Cor. iii). i 

Porro aiitein sicut de Sabbato diximus, ita quoquc 

ratio exigit ui de templo dicamus , quia et Dcus 

iiiqiie fons sapicnlia; profluenlibiis ex se qualuor gui- 

gitibus irrigat, aiquc ad proferenilos lionorum ope- 

runi fruclns coeleslis gratia; niaJorc fecundat : lia;c 

procul dubio paradisus, Iisec esl liorlus deliciaruin, 

dequaDomimis perlsaiamdicit: < EITundam spiriium 

meum snper seracn tuum, el bcnedictionem mcam 

super stirpem tuaiii, et germiDabunt inter Iierbas 

quasisalices juxla proeterlluentes aquas (/sn. xliv).p 

Tunc illi, quod per Osee prophetam promittitiir, cf- 

ficaciteradimpleair:» Ero quasi ros, Israel gcrmina- 

bit quasi lilimn, et ernmpet radix ejus ut Libani ; 

ibunt rami ejus, et erit quasi oliva glona ejus, et 

odor ejivs ut Libani. Converlentur sedenlesin umbra 

.templum hominis, et homo est lemplum Dei ; sicut B ejus; vivent tritico, et gerniinabunt (juasi vinea ; 

in Apocalypsi Joannis dicilur : « Templum non vidi memoriale ejus sicut vinum Libaiii (Ose. xiv). j 

ii) ea. Dominus enim Deus omnipotens lemplum il- Hanc igitur animam, sicui de Sabbato legilur, Dcus 

Jius est, et agnus (Apoc. xxi). » Tcmplum ilaque omnipotens sanciificat et bcncdicit, ei in ea delecla- 

hominis Deus, templum Dei fit homo. Uoc hominis biliter rcqiiicscit. Ha;c siquidem vere Sabbatum, ha.c 

tamplum spiritualis est paradisus, mens scilicct templnm, lioec sui Creatoris estsanctuarium. 

sa.^cta, nieiis perfecta, mens munda, atque ad sui 

Conditoris iinaginem signanter expressa. Haec, iii- 

qiiam, mens, sive ralionalis anima, jure dicilur pa- 

radisus, quoe et coeleslium charisniatuin est fluenlis 

irrigua, et lanquam fertilium arborum vel herba- 

rum, sic virentibus sanctaruin virtutum vcrnat gcr- 

minibus adornata. Fons enim ille, sive fiiivius, qui 

illic dicitur egredi de loco voluplatis ad irrigandum 

paradisum, quique dividitur in quatuor capita, ratio 

Porro aulem sicut jEgyptum percussit plaga mu- 

scarum (£xo(i.viii),Israeliiicus autem populus acce- 

pit in muncrc Sabljaium, ita semper et reproba meiis 

avide per muiidi hujns iiegolia iiiquieta diffunditur, 

etanima sancta in sola sui Redemptoris quietudiiie 

delectatur. Hiiic cst, quod non alibi, sed in Reblalha 

rex Babyloiiis Sedecis filios trucidavit, et post ejusdem 

oculos eruit (IV Reg. xxv). Plaiie dum Scri- 

ptura sacra Sedeciaa captivitaicm narrat, ordinem 

mentis estj ex qua, velut originali fonte, quatuor C captivitalis internso dcnuntiat. Rex qiiippe Caby- 

2C7 S. PETUl DAMIANI OPP. PARS SEU TOMUS 1. — EPIST. LIB. VIII. 21.8 

{Eccle. x) ; i quia cogiialioues Buperduai qua; assidue A cularibus ut eiSplaccat cui se probavii {IJ Tim. ii). 

In animo carnalia cogilanie nascuntur, atque deficiunt, 

eam suavitatem, qua unusquisque intrinsecus per 

Spiritum unctus est, perdunt. Unde cum miro pie- 

latis opere ad cor veritas vcnil, prius ab eo cogita- 

lioniun carnalium ajstus ejicit, el post in eo virlutum 

dona dispoiiit. Quod bene nobis sacra Evangelii lii- 

storia innuit, in qua duni ad resuscitandam filiam 

principis Doniinus invitatus dicitur, protinus additur: 

< Et cum ejecta esset turba , inlravit el tenuit raanum 

ejus, et surrcxit puella {Mauh. ix). > I'oras 

ergo turba ejicilur, ut puella suscitetur, qiiia si non 

prius a secretioribus cordis expellitur importuna 

sajcularium multiludo curarum, anima quae intrin- 

secusjacet mortua, non resurgit. Nam dumseperin- 

Malignus ctiam spirilus, qui auctor est idoli, dici- 

tur princeps mundi. Et Jacobus : i Quisquis, ait, 

sinicus est hujus mundi, inimicus Dei constiluiiui 

{Jac. iv). j Quid ergo differt utrum per sacrilegas 

bostias, sive per reprobain vitam ad Dei ininiicitias 

pravus quisque prorumpat ? 

Siculergojam diximus, nil prodest quod terram 

Israel inhabitare jam coepimus, nisi unum et solum 

Deura Israel siiie gentilium deorum admistione cola- 

mus. Quiie auiem est terra, quam dicimus, nisi illa , 

quam significabat Naaman Syrus, cum diceret Eli- 

seo, I Obsecro, inquit, concede mibi servo Uio, ul 

tollam onusduorum burdonum de lerra? t {IV Rcg. 

V.) Quid aulem per allegoriam, Naamam Syrus, nisi 

numeras terrennrum desideriorum cogitaliones spar- B genus designat humanum ? Sicut enim Naaman aiite 

git, ad coiisiderationem sui sese nullatenus colligit. 

Mullus quippe sapientiam, quai Deus est, plene per- 

cipit, nisi qui ab omiii se abstrahere aclionum car- 

nalium fluctuatione conteiidit. Unde alias dicitur : 

< Sapientiam scribe in teraporc otii.etqui minoratur 

aclis, ipse percipil eam {Eccti. xxxviii). t Qiiia ergo 

sine cultu et observalione Sabbati esse Israelitae non 

possunuis , celebremus spiritiialis olii Sabbaium, ut 

non sicut jEgyptii perturbemur ab ingruentium im- 

portunitate muscarum. Nam quia, donante divina 

clemenlia, jam*pressuri pervenimus in Israeliticam 

terrain, non est fas Israelitarum ignorare culturam; 

ne si corum ca;reraonias non addiscimus , cruentis 

leonum invisibilium dentibusexponamur. Sicutenim 

leprosus, mox ut septies aqua Jordanis abluitur, ab 

omni leprse squalore purgatur, ita raundanus populiis 

septem charismata illius columba; percipiens, qiiae 

supra Dominuiii in Jordane descendit, per sacri ba- 

ptismatis lavacrura conlagia deposuit peccatoruin. 

Quid vcro terra, quam Naaman postulat, nisi incar- 

naiionem signiPicat Redemploris? Ha!c est, per mysteriiim, 

illa repromissionis terra, qux lac et mel 

Diicre dicitiir. Lac enim de carne fluit, mel de 

siiperioribus venil. Quia igitur in uno raediatore 

Dei et hominum, et huraanilatis lac et mel divini- 

taiis inesse cognoscitur, recte per terrara lacle, et 

melle manantem, incarnalionis cjus mysterium figu- 

ratur. Qiiod autem ex hac terra onus diiorum bur- 

sacra Regum lestatur historia, nunlialiim est legi C donum pelit, quid aliud, quani duoruni aposlolo- 

Assyriorura : « Gentes , inquit, quas iranstulisti, et 

Iiabitare fecisti in civitatibus Samariae, ignorant le- 

giliina Dei terrae. Et imniisit in eos Dorainus leoiies, 

et ecce interficiunt eos, eo quod ignorent ritiini Dei 

terrae (IV Reg. xvii). • Quisquis aiitem, qui in spi- 

rituali constituliis est ordine, sic Deo deservit per 

i65 

cxterioris habilus speriem, iil lamen ssecularis 

vitcC non deseral vetustateni ; hicquodammodeunius 

Dei cultum, ac caeremonias ignorare perpenditur, et 

xjuasi diis pluribus deservire conatiir. Unde et de 

illis quoque dicitur ; < Qiiia cuin Dominuin cole- 

rent, diis quoque suis deserviebant, juxta consuc- 

tudinem gentiuin(/6irf.). t Doininum quippeet deos 

goniium quodammodo colere tyiisque convinciiur, 

si sic sacri ordinis in quo est oniciuin admiiiislrat, '^ (icia allare in conspectu Condiioris fiat. Unde filiis 

«t lamen anegotiis saecularibus et carnalis viiae con- 

suetudine noii recedat. « Nemo, inquit Dominus, 

potest duobus dominisservire {Slaltli. vi). i An quia 

lolerabilius videtur qiiempiam carnaliter vivere, vel 

obsequia mundo servitutis impendere quam jiixta 

ritum gentium daemonibus immolare? Sed idem 

Propheta, qui dicit : « Omnes dii geiitium, da;mo- 

nia {Psat. xc\), > dicit etiam : « Maledicli, qui decli- 

iiant a niandatis luis {Psat. cxviii). > Ideni Apo.sloliis, 

qui ilicit : « Quis consensus leinplo Dei cuiu idolis? 

tll Cor. vi), I dicit etiain : « Qni aiitem iii cariie 

siint, Deo placere non possiint {liom. viii). i Et ite- 

ruin : i Nenio militaiis Dcu imjilicat sc iiegoiiis saj- 

runi, Pelri scilicet et Pauli documenta deposcit? 

Unde et unus eoruni dicil : < Qui operatus eslPelro 

in apostolatii circumcisionis, operatus est et inilii 

inier geiites {Gat. n). » Etquia non modo apostolos, 

sed etiam oinnes praedicatores scientiara et opera- 

lionera habere necesse est.duos in castelluin, quod 

contra se erat, Dominus discipulos rnisit {ilaitk. 

xxi), atque, sicut Lucas testatur, in oninem civila- 

teiii, et lociim, quo erat ipse venturus, geminos de- 

stinavit {Luc. xii). Qiiod eigo Naamaii de terra 

sancta duoruin burdonum expelit sarcinani, super 

iiicarnaiione QQ Doniinica genus humanum aposlo- 

licam videtur efllagiiare doctrinam, ut hi sagmarii 

nuindo terrain invehaiil, cx qiio ad olTerenda sacri- 

Israel pra;cipil, diceiis : « Altare de terra facictis 

niilii {Exod. xx). » Altare scilicei de terra a Deo 

facere, est iii nostri Redempioiis incariialione spe- 

rare. Tunc quippe a Deo iiostro muiius accipiiur, 

quaiido in hoc allari noslra huniiliias, id est, super 

Doniinica; iiicarnationis fidein posiierit quidquid 

operaliir. Altari ergo de lerra oblaium niuiius ini- 

ponimus, si actus noslros DoniiniciE incarnationis 

fiile solidamus. De quo altari per Isaiam dicilur : 

« In die illa erii altare Domini in niedio lerrae jEgy- 

pti, et tiluliis Doinini jiixta terminuni ejus. Et eril 

in signum, et iii icstimonium Doniino exercituum 

in icrra iEi^ypli {hai, xix). > Qiiod aiitem Naaman

209 LIDER SKCUNDUS, EPIST. Vl. 270 

nori ol) aliud lcrra-m propheta3 poposcissct, iiisi iit A ignobilis olii, seiliaboriosa; qiiioiisSalilialimi colein. 

«X ea Doniino allare constrncret, in suis ipse vcrbis 

osteuilit, cum iilic piKslo subjungit : < Non enim 

faciet ulira servus tuus holocaustum et victimam 

iliis alienis, nisi Domino {/ V Reg. v). > 

Inliacergoterra etnoscolamus Deum, non secun- 

(luninostram, sed secunduin lcgemsuam, ne siciit de 

illlsdfcebalur, etde nobis valeat dici: < Ignoranl legi- 

timaDeilerrse(/ V/{«3. xvu). t Secunduin propriam 

quippe legem Deuin colere cernitur qui specie tenus 

quidemejusmandaiis obtemperat ; sed iii iis quae fa- 

cit, ad proprise utilitatis commodiim princip:diterspe- 

clal, et, dum.exteriorem Christianitaiisexhibetregu- 

lam , sub honestalis quidem colore se pallial , sed ad hoc 

Intrinsecus ut in hac vila prosperetur anhelat. Tunc 

iit cx lioc incrcanuirin dicm Doiiiinicum, qui nuilo 

clauditur finc, transire. 

Dcus omnipolens, dilectissimi, qui vos coram bo- 

minibus fecii insignes, iribnai eiiam in suis obtuli- 

bus legis SU3G veraciler esse cultorcs. 

EPISTOLA VI. 

AD EOSDEM HILDEBRANDUM ET STErUANIJM S. B. E. 

CARUINALES. 

Argumentum. — Lihrum sibi, qnem multis laliorilnis 

vigiliisque proxime confecevat , ab Alexandro II 

Romanoponlificc subieptiiiii frande vehementcr 

queritur et, ul sibi restilui operain dent, Hildehrandum 

el Stephanum cardinales clflagilat. 

Inexpugnabilibus RomaiiK Ecclesia; clypcisdomno 

suo HiLDEBRANDo, ct diilcissiuio fralri Stephano, 

aulem Deum secundum ejus legein ac caeremonias co- B Petrus peccator monacliiis servitutem. 

limns, si quidquid eum velle cognoscimus, neglectis 

omninoquse nosira suni, votis omnibusadimplemus; 

si non magnopere perpendamus, quam circa nos sit 

ampla subsiantia, sed quain siinplex , quam munda, 

qiiam denique siiicera sit inlrinsecus conscieniia ; si 

non curamus quoinodo sublinies eqiii nobis insiden- 

tibus glonierent gressus, quomodo per auratam vi- 

dcantur iiisanirc cervicem, sed quomodo nos ipsi 

Deum mereamur hahere sessorem ; si non ampleciamur 

mortuum quodcunque melallura, sed in capsi- 

dili nostri pectoris recondamus lapidem vivum ; si 

non in veslibusornamenta gemmarum, sed iii men- 

libus rulilent margaritae virtutum ; si in cordibus 

nostris et puritalis viirum, et sapienliaj salularis 

Querelam omuipotenii Deo, et vobis, qiii ejus 

esiis membra, depono de domino noslro papa, qiii 

cor meuin lam ciebro moerorc conturbat et gran- 

daevi jam senis animam ad amariludinem provocal. 

Tulit enim librum nosiriim, quem videlicel de pau- 

pertatula inopis iiigenioli cum magno lahorc decer- 

pseram, etvelut uiiicum filium ulnis ulerinse dulce- 

diiiis amplectebar; et hunc qualiler tulerit opcrje 

preiiuin esl agnoscalis. Sciebat enim hoc se a me 

aliicr impeliare non posse ; doinno abbati S. Salva- 

toris me pr;csenie tradidil , prsecipiens ut iranscri- 

berel. Nocte vero, me nescienie, tiilit suisqiie scri- 

niis iiisarcivit. Et revera hoc est mnnditiae saccrdo- 

tatis ingeniiim, imo lioc papalis puritalis esi argu- 

resplendeai aurum, ut illamjam imitetur civitalem, C meiitum. Ex his lamen cum exposiulatiir arridel 

de qua in Apocalypsi per Joannem dicilur : < Stru- 

ctura muri ejusex lapide jaspide; ipsa vero civiias 

ex auro mundo, simul et vitromundo; fundamenta 

muri civitaiis omni lapide prelioso adornala (Apoc. 

xxi). » Hsec igitur anima, quae talis est, procul dubio 

paradisus esl; haec, illo deliciarum hortus est, ciijus 

inhabilator est Deus. Quae dum sui Conditoris con- 

lemplaiione perfruitur, ad illam dignitatcm, iii qua 

priinus liomo conditus fuerat, reformatur. Uiide 

Dominiis in Levilico cum dicturus esset : » Ponnm 

lalicrnaculum meum in meilio vestii, et non abjiciet 

vos ullra anima mea, et ambulabo inlervoset ero 

vesler Deiis , vosque erilis populus meus {Levit. 

xxvi), » praemisil dicens : < Comedelis vetuslissima 

capulque meum tanquam olco jocosa; urbaniialis 

suavilate demulcet ; sacerdotein scilicet depuiat 

liislrionero ; dum me rebus iinpiignat, verbis obdiil- 

cat; manus incutit colapbum ; os excilatur ad ri- 

sum. Cui simile Salomon in Proverbiis : < Sicut 

noxius est, inqiiit, qui miltit lanceas et sagitlas in 

mortem ; sic 0g vir, qiii fraudiilenter nocet amico 

suo, el cum fuerit depieliensus dicit : Ludens feci 

(PioD. xxvi). II Romana 

porro tradit bistoria (Suef. 

c. 48) : qiiia Tiberio Caesari, quoniam mullo se vino 

ssepius ingurgitabal, diim vocaretur Claudius Tibe- 

rius iNero, dicebant hisiriones : Caldius Biberius 

Nero. Ego quoque quia nescio saltare, sed scribere, 

scribam fortassis aliqnando non quod sacerdolem. 

volerum, QJ el velera novis supervenientibus pro- " sed quod deceat histrionem. Nain et ego domini 

jicielis {Ibid.). t Veiusiissimum quippe nobis est 

primos homines Deum in paradiso conspicere ; ve- 

liis autcin, Israelilicum populuin circumcisionis, ac 

sacrificiorum riliim diversarunKjiie cacremoniariim 

niandata servare. Tunc itaqiie vetuslissima veteruin 

mentis ore comcdimus, cum ad instar primi paren- 

lis Dei speciem conlemplamur ; velera vero novis 

superveiiieniibiis procul abjicimus, dum Evaiigelii 

gratia coruscanle Mosaicae legis observantiam non 

curamiis. Qiii crgo possiderc cum Dco paradisi glo- 

riam qu;erimus, hic necesse est ul ei nosmelipsns 

prius habitaciilum pracbeamus, quaiciius, dumipse 

iii iiobis habital el nos in eo, sic studcamus non 

mei nomen facile possem jocoso sale conspergcre, 

nisi hoc mibi lania; dignilalis cxcellentia proliiberel. 

Alexander qiiippe, levans (inguslias tenebrnrum in- 

leiprclatur, sicut in Hcbraicorum nominnm inler- 

pretationibus invenilur. Quibus nimirum lenebrarum 

angustiis qiiid aliud designatur, qiiam tol labo- 

ris ct calamilatis aerumna;, qiias freneliea rabiesac 

furor nobis Cadaloicus inliilit? Cadalous plane lene- 

brariim excilavit angnstias, qiias juxla siii nominis 

clymologiam, Alexandor papa levavil, quia diim 

ille sulphurco, iii ila lo(|uar, /Etnae:ie cupidinis fiiino 

lumcn apostolic;*; scdis est aggressus exstinguere, 

omiies nos tcnebrarum toinpulit anguslias lolerare.

271 S. PETm DAMIAWl OPP. PAP.S SEU TOMUS I. - EPIST. LID. YSII. 

Qiiamobre:n ncn modo ilominus iiosier p.ipa , fci! ^ |,jjo,„i,n,s gcncra dcscriljit essc posnariini. Et qnia 

omncs nos in conspccln C-.idaloi , tlici possuinns liealitiulincs illK sicut nobissunl in cognilione, sio 

Alcxanilri qnia duni ille lcnebrarum nobis iniponii 

; 

iiliiiani babcrentur in opcre; nos liic, jiixla TuUia- 

.wguslias, cujus sumus participcs iii labore, mcrilo nnm ordinem, sohi pcenarum geiiera niiinerenius, 

renscniur et nomine Scd cum hoc nomeii liabeat, 

lcvare, illud exprini.ll, cadcre, (ler lioc, inter levaii - 

leiii ct cadentem pi;vlium , illuin (picm Joanncs 

narral, ad mcnioriain cogimiir revocarc conflicium. 

« Faclum cst, inqiiit, pr;clium in cado : Micliacl ct 

angeli ejiis pradiabaiiiiir cum draenne (Apoc. xu). > 

De qiio etiam paido post addiliir : « Et projeetus est 

iii teriain draco illo magniis, serpens antiqnus, qiii 

\ocatiir dialwbis el Sataiias (Ibid.). > Ad ciijnscxem- 

plum el Cadaloiis de coelo in lartariim cecidit, ciim 

de sedis apostolicK cnlinine, (piod sperabal, in ana- 

Uicmalis voraf;inem corruil. 

(lamnuin videlicel, vincula, verbera, talionem, igiio- 

niiniam, exsilium, nioriein, servitntem. Cum igiiur 

haec omnia ferc pro sedis aposiolicc servitio perlu- 

lcrimus, dignum, qua;so, esl ul, quasi soUito poenarum 

debito, nunc eidcm sedi potissinuim cliaiii foe- 

iius injuria; persolvamus, qnaiiquam el beatiludinuni 

EvangcUi pro ejusdem pajiaj scrvilio non omiiino 

videairiur cxpertes? nabemus cnim primam ci ulti- 

niani, paupeitatem sciliccl et persecuiioiiem ; ba- 

rum scilicet bealiiudinuni copiis abundamus. Romani 

quippe nolunt Alcxandrum, scd oerariuni. 

Hunc soilicet, quem Aposlolus reprobal [11 Tiin. iv) 

Prajlerea niinquam bujusnominisponlifex aposto- I>.|,^,^ ^^,1^^ q^,! pg,. apostolorum apostolicornmquc 

Jica; sedi praisedisse legitur, nisi soius dle iiiarlyr 

insignis, quein quinlo loco a B. Petro in ejus cathedra 

constiiutum, pcr omiiia novimus fuisse membra 

iransfixum. Et qiiia compcller ad ludum, boc in apo- 

Btolica scde vocabulum omnia sibi vindicat geiiera 

tormentorum, ei ab aniiqna non degenerat consue- 

ludine, dum iKBieditalc possidet Iribulationem. Imo 

juxta nominis biijus inierprctationem, totus raun- 

dns factus est Alexandria, dum ubiquc terrarum tota 

universalis Ecclesia sub diversis pressurarum gemit 

angustiis constituta. Reproborum scilicel hominum 

palet hinc inde rapinis, laceratur injuriis, calami- 

lalum fasce deprimitur, sublatis quotidie possessio- 

pontificum tramiiem currit.Noluni, inquam, Alexandrum 

evangeiicam ecclesiastic» mens.TD pecuniarn 

proponentem, sed sordenlis avaritiai poltus a;ra li- 

brantem. Petri resiHiunt successorem, et abiinnum 

Simonis amplectuntiir pro venalitatc Spiritus pe- 

cunias ofTerentem (Act. viii). Proinde Dominus no- 

sier, quia sua nobis praibere non vacai, non sallem 

qua; nostra sunt, lollat. Apostoiica quippe senteniia 

est : t Non debent filii tliesaurizare parciitibus, 

sed parentes filiis (// Cor. xii). » Sed dum taiito 

patri prxsumentes obloquiniur, quia Hiensurain no- 

stram insimulanles excessimus, avobis, dilecttssimi, 

procacibns .abiis poenilcntiam postulamus. Inler 

nibusangustatur, el dum ambages atque tumultus servi scilicet dorainique ^ litigium ^ debetur et satis- 

perversa loqiientium patitur, litionum quodammodo C j-gg^j^ delinqueiiti ct poeiiitentia vapuianti. 

lencbrisdenigratnr, dicens per Saloinoncm: « Nigra 

sum, sed formosa, filia lliernsalem : noiite ine con- 

siderare quod fusca sini, quia decoloravil ine sol 

(GlIHt.l). B 

Sed ciim baBC verba pra;falus dominus noster au- 

(fieVit,fortassi«, ut solet, illico rcspondebit : Duro 

loipieiis, clquid ego commerui? quid iii te grave 

'Comfiiisi?Cui non dissimile fuii quod filii Dan dice- 

bant ad Micban, oui g^ nimirum , qua; possidebat 

«uncta rapiierant : « Quid, hi([uiuiil, tibi vis? cur 

clamas? » (Jud. xviii.) Quibus ille respondit : « Deos 

ineos, quos feci, milii tulistis , el sacerdotem et 

omnia qua; habeo, et dicitis, qiiid tibi est ? » (Ibid.) 

Sed quoniam sicut vir sapiens aii : « Musica iii biclu 

importuna nf.rratio (lurli. wit), « licel hisuio sim, D 

non libel bidere, dum compell&r corde higere ; nec 

citharamcrisparedelcctat quem amicicodicis jactuia 

perturbat. P.eudat ergo librum, si vult possidere li- 

brificuin. Et prupier brevem vilis articuli seriem 

pau|>erculijni cjusdem siyli uon amitlat auctorem. 

Iloc sciliret raerentnr impendia tot laborum, tot 

pericula niortium, cum illiid Propheta; lugubri co- 

gereniur voce caiilare : « Quoniam propter te morle 

afficimur tola die, sestimati euinus ut oves occisionis 

(Psfi/. xuii; Rom. viii). » 

Plaue sicut octo beatitudines cnumerat Evange- 

liuni (Afatili. v), sic in legibus suis TuIIius octo ni- 

EPISTOLA Vli. 

A» DILDEBHANDUM S. R. E. ABCHIDIACONUM CAR- 

DINALEM. 

{llabelur tom. III, estque opusc. 52.) 


AD EUMDEJI IlILDEBBANnUM S. R. E. AnCIIIDIACO- 

NUM CABD. 

7© Argumentum. — Coniinerilur cuni nildebrando 

quod panim se ab eo diligi comperisset. Primuin, 

quod nunquam ad se scriberei ; deinde, quod iu 

sermonibus sinistram de se mentioneni faceret. 

Quam immerito id sibi accidat ostendit, qiii illi 

pro viribus obteinperaie seinper stiidiierit, ct 

maxinio amore prosequatiir. Ad extreniiiin, episcopatu 

se abdicat. Quam reni scilicet caiisam 

cur se ei Hildebrandus subiraiuin praeberei fuisse 

credibile est; iiolebat enim in illa leinporum necessitate 

et boiioruin sacerdotuin penuria taiii 

sancto antistite Ecclcsiain orbari. 

Domno Hildebrando archidiacono, Petrus pecea- 

tor monacbus, serviiutem. 

Miror, vencrabilis frater, cur sancta mens tua 

nulla circa inc valeat occasione niitestere, ul iie 

unum quidcm vcrbiim, prjesertini quando absens 

sum, vel ad nie, vel de me profeias, quod ad clia- 

ritatis videaiur olficium perlincre; sed (piandociiii- 

que vel ad me lcgaiio destinatur, vcl le piajsente, 

sermo quilibet ex me fortassis oboritur, mox parvi- 

;

213 LiBER SECUNDUS, E1'!ST. IX. 274 

lalis meoe nomen cxplodilur, fama conspniiiir, lovi- A serani. Cuc, (|iixso, illius lunc scntcntioe iccordatus 

tas irridetur, ac de me talia profcruiitur

975 S. PETRI DAMIANI OPP. PARS 

jejunium aniet; ut denique sacrilicium Christi 

passionis assidiie celobret. 

Ueverendissiino abbali Desiueiuo, Petihis pccca- 

lor inonaclms, salutcm iii Domino. 

Sacra testatur hisloria {// Ileg. xiv), qnoiiiaiii 

Absalon Joab milltlx principem, nt ad se venlret 

nuntio discurreiile poposcil ; qiii lainen veiiire ooii- 

tempsit. Cumque ad ipsuiii donuo pelorel, sod ille 

obstinatus ac ligidus fundltus abnuissel, ad agniiii 

illius Absalon piolitius misit messemquc liordoi. 

; 

SEU TOMUS l. — EPIST. LIB. VIII. 27G 

propcranles, et iiicl in ore poilanles, exainen apura Aquoplenus erat, ignibus conflagravit. PresloJoab 

liincitit)ecircuiiivolanl,uiobtrecl3tionumnos aculeis 

pungant? Hiiic est, quod Israeliilcus ille populus, 

diini ire per dosertiiin ad terram reproaiissionis 

propeiant, prius caslianietali sunt, sicut vetus haliet 

editio, in Gai, deinJe veniunt in Dibongad (Num. xi). 

Gai nimiruin iiilerpretatur chaos. Et quid pcr cliaos, 

iiisi cor inlelligilur lioniiiiuiir perversoruin , oliscu- 

Absalon exposlulaturus aggiedilur; ille gaudet qiiod 

ejus accessum lalibus beneficiis prouieretur, nimirum 

quod pelilionibus noii oblinuit, loesionibiis iinpetravit. 

Ego aulein tilii, venerabilis frater, non bis, 

sed sa;pius scripsi ; verumtamcn usque bodie nc 

uiium qnidem iola, ut rescribere dignareris, exlorsi. 

Ipse quoque polliciluses quia mihi iiotarinm mitte- 

I iim scilicet, tetruin aiiiue profuiidum ? Praviim est res, quisaltem ea, quK iii te specialiierscripseram, 

e..iin cor liomiiiis , siciU Scriptura dicit, et inscruuijjile 

, el quis hominum cogiiostit illud ? [Jer. xvii.) 

Dibongad aiitein sigiiificat apiarium tcntalionum. 

Po^t cliaos itaque ad apiariutn perveniiur, quia 

posiqnain cor obscurum, dolosum aique profunduni, 

in tui snmptus pergameiia translerret. Sed supersedisti 

penltus vel scribenti rescribere, vel nolarluni, 

ut spoponderas, destinare ; qiioruin videlicet unum 

charitas exigit, alterum verilasquasi pro debito persolvaiur 

impellit. Quid igitiir faciam? Nam quia 

inore Gai, caligo malilia; ac fraudis obtcneLrat , ad dormienlem te impingens et vellicans exciiare non 

lioc eiiani quandoque per iniquitatis augmenta pro- 15 valeo, pung*m, et sic saliom iit evigiles praivalebo. 

giediii:r,ui pioxiinos quosqiie, velut apes, el pisesen- Ferulam igltiir in te doclrina; tanqiiam raagister 

les asseiitalioiiis nielle dcmulceaiit , et absentes 

obtreclationuni aculeis puiigaiit. De Gai ergo in Di- 

arripiam, et 74 ve'u' supparem, vel clieulem hsec, 

qu.ie tibi forte quam milii noliord sunt, admonere 

liongad, de cliao venilur ad apiarium, qiiia de frau- prajsumam. Et hoc sit meuiii pungerc, doctiorem 

(liilenla inalilia tenebrosi cordis pravus quisque pro- velle docere. Ad lianc foriassis injuriam experreclus 

greditur ad infligcnda spicula deliaciiunis. Quidita- evigilabis, ut qui charilati denegaveras vioem, laequc 

de le dicara qni quanquam priiiio fiiederatoecoiicordia- 

circa me jura servaveris, quaiidoqiie tamen 

dcnti saltera redhibeas talionem ; verunitaraen 

qiiein tu libi vides Iisec hilariter suggerenlem, ju- 

et oblatrantiura canum neglexisti rictiis infringere, niores fralres sibi procul dubio deputeiit serio con» 

el fidem non horruisti detralieiitibus adhibere? siilentem. 

€ Vituli multi , et taiiri pingnes obsederuiit me Age igitur, noli frater, qiiod pler-iqiie faciunt, 

(PsaL xxi); el tii patienter audisti. i Dicam itaque tantiimmodo, si quid est in te virlutis ailendere, ut 

de surania; sedis archidiacono , quod de Jacobo vltla quasi post tergum posita negligas judicare. 

lunc dicelialur apostolo : « et jiistus erravit. t Imiiare naturalis in pavone dlversitalis exempluni. 

Sed quoniam et pro faveiilibus, et pio lajdeiitibun C Qiii nimiruni piiUinos, cl velut ignobiles pedes prae 

73 indiffereiiter oianduni est, deposita; querete ca- oculis semper habet, insignem vero caudoe pulchrilumniara 

oralionis fiiic contUidam. 

tudinem post se spectabilem pra;bet. Videt In pedi- 

Deus omnipoiens, vcnerabilis fraier, et ex impen- bus rusticum aliquid quod despiciat ; ignorat iri 

833 cliarilaiis officio muliiplev libi prajmium reddat, cauda quod eum mirabllem reddat. In promptu est, 

et quod dei.racloribu3 conseiisisti clcmenter in- unde se debeat in liumilitate deprimere; post tergiim 

dulgeal. 

AD PETRUM 

EPISTOLA X. 

S. R. E. CARDINALEM AUCIIIPRESBYTERIM 

LATERANEiNSEM. 

gerit unde valeat, quasi pra; cseteris avibus superbire. 

Tu quoque quodammodo quod in te virtutis 

est lalcat ; si quid vero viiiosum, et corrcctionis est 

(Habetur lom. III, eslque opuscutum 

EPISTOLA XI. 

18.) 

indigum, ab aspectns tui judlcio non reccdal. Fra^ 

ternac correctionis zelum noli moleste forre , sed 

AD DESIDERIUM ABBATEM SACRI MONASTERll CASINENgratulabundiis 

ampleciere, ac vclut certa; curaiionis 

.SIS, S. Q. R. E. PRESBVTERUH CARDINALEM, TIT. antidotiim in animoe languentis interiora diflunde, 

S. C.ECILl/E. 

Argumentum. — Dcsiilerinm Casinensem abbatem 

saluberriiiiis monitis inslitnit. Ea siiiit, priimiin 

ut siia ipsiiis errala beniper ob ociiios habeal, 

Memenio itaque quod per Salomonem dicitur : < Mellor 

est manifesla correciio quani ainor abscondilus. 

Meliora sunt vulnera dlligcntis quam fraudulenta 

virtules post tergum; ul alioriim increpalioiies oscula odienlis (1'rov. xxvii). i Et alibi : i Viro, 

noii molesle feral, sed ainpieolaliir ; ut pio olhcio inquii, qui corripientem dura cervice contemnit, 

siio subditoniin culpas iion iiegligat, sod corrigat; 

absentibiis non detrahai, sed iii faclem objnrget 

repenlinus superveniet interiius, ei eum sanitas iion 

sequetur (Prov. xxix ). » Illud etiaiu attende, quod 

ait: < Qni abscondit scelera sua, non dirigetiir; qiii 

autem confessus fuorit et reliquerit ea , misericordiam 

conseijueiur (Prov. xxviii). t El iteruin : 

« Qui diligil disciplinam, dillgel saploiiliaui ; qui 

aiileni odit increpaliones, insiplens est (Prov. xii). » 

Vilrum nenipo, quia visus aciiiiien admiuit et qiiid- 

•qiiid iii se latet csponit, pr;cstantius viderelur oin- 

iiibns esse motallis, iiisi peicussum facilo Iraiigere- 

lur ; sod quoniam ad primuin lericiitis ictum illico 

,

277 LIBER SECUNDUS, EPIST. XII. 27S 

dissilil, lalenliim vltri vix dodranteni ocqiiat argcnii. A ora lua Chrisli perspcxet'il cruere rubenlia, lerritus 

Rosa purpnrea rutilantior videmr esse vermiculo, 

sed quia nullain feri laboris injunam, inter quisqui- 

liaruin stipulas deputatur. 

Porro autein quia sancti conventus reclor es 

constitutus, noli dissirniilare culpam ; sed mox, iil 

emerserit, adliibe disciplinam, ut cura Phinees te 

zeliis ad xterni sacerdotii jura promoveal ( Num. 

\\\), non cum Heli sub torpore desidia; ignobiliter 

oscitanteui ultio repentina perceUat (/ Reg. iv). 

Uiide pcr Salomoncm dicitur: « Noli subtrahere a 

piiero disciplinani. Si eniin perciisseris eum virga, 

non morietur. Tu virga perciitis eiim, et aniinam 

ejus de iiiferno liberabis ( Prov. xiii). t Venitnla- 

nien cave ne niniius disciplinse rigor duriiiam con- 

Irahat et immoderatus zeli fervor verlatur iii iram, B 

ne videlicet, dum culpoe rubigo detergilur, vas 

teneriim confringatur. Unde et Salomon ait : « Noli 

esse amicus homini iracundo, neque ambules cum 

viro furioso, ne fofte discas semitas ejus, et sumas 

scandalum aninia: tua; (Prov. xxii).» Aliter: t Melius 

est habitare in lerra deserla, quani cum muliere 

rixosa et iracumla (Prov. xxi). > 75 Nonnulli plane, 

cum per impatientiie fomiiem a fratrura chariiate 

resiliiint, hoc quod Paulus el Barnabas propter 

Marcuin discipulum ab invicem discesserunt (Act. 

XV ), in defensionis sua; tesiimonium vertimt. Quod 

contremiscat, proeslo diCfugiat et sacramento quo 

captivatus esl propius accedere non praesumat. Sic 

effetis contjnuo viribus corruat, et in scrobe suae 

malitiae quantum ad le perpetuo conditus delitescai, 

Sed jam calamo silentium impero, qiiia ipSe rae in 

hiijus praesumptionis audacia reprehendo, et quasi 

misso in inessem igne protiniis fugio, ne deprehen- 

dar uberis agri provenlus exiirere, qui spinas lan- 

lum et arbusta debueram silvestria conflagrare. 

EPISTOLA XII. 

KD EUMDEH DESIDEBIUM ABBATEH , ET CARDI- 

NALEM. 

Argumentuu. — Hsc epistola, iit prior, tota para;netica 

est. Adhortatur enim eunidem Desiderium, 

ul monasterii sibi commissi ciiram indefesse gerat, 

assentationes fugiat, de seabjecte senliat, inonachos, 

eosqiie proeserlim , qiii simpliciores sunl, 

ad viain perfectionis dirigat, el denique seipsum 

ad conteinplationis culmen erigat. 

76 Domno Desiderio venerabili abbali , Petrus 

peccator monachus servitutein. 

Licet ignis circumposita qujeque corripiat, se 

tamen super se naluraliier erigit ac semper in sii- 

periora conlendit, et fraternus anior, qui in raeis 

circa te visceribus sestiiat, nequaquam le solo con- 

tcntus in te constituit finem, sed per te quoque ini 

communem transfertur Auctorem. Est enim amor 

inutilis, 

uiique 

aridus et insulsus, qui sic 

constai 

se occupat circa 

iioii discordise vitio, sed diviiia; dispensationis 

factum esse judicio, ul nimirum 

proxinium, ut non etiam porrigatur in Deum. Et 

saiicti 

aposloli lanquam grana tritici eo spargendae 

qiianquam principalis sit amor Dei, per amorem 

fidci 

nberiosera messem redderent, qiio procul eos ab ^ tamcn proximi, quem conspicimus, pervenimus ad 

invicem 

amorein Dei, quem non videmus (/ Joan. iv). Inte- 

dissensionis aura perflaret. Absenlibns 

nunquam rim iiaqiie dum te cominus altendo qucm diligo, ad 

delrahas, sed eos in faciem, proiit res 

dictaverit, compelenler objnrga. Hinc est quod in 

Ulum semper oculos levo ad qiiem lecum simul 

aiiingere concupisco. Conscre igitur et innecte 

Proverbiis legitur : c Remove a te os pravum, et 

detraheniia labia sint procul a te (Prov. iv).> Et in 

Eeclesiasie (F.cde. x) : « Si mordeal, inquit, serpens 

in sileiitio, nihil eo ininus habet, qiii occulte detra- 

hil. » Vir etiam sapiens ait : « Susurro et bilinguis 

inaledictus est, multos conturbavit pacem habentes 

(Eccli. xxviii) ; i audienti vero dicit: c Sepi aures 

tiiasspinis, et noli audire linguam nequam : et ori 

tuo facito ostia, et seras auribus ejus(/6id.).» Adver- 

siis linguam nequam aures noslras spinis sepire 

praecipiinur, ul detrahentes quosque spinosae responsionis 

aculeoretundamns. 

D ex nido hirundinum dormienli illi calida stercora 

Ama jejimium, ut dum inedia corpus atteriliir, insisiereni super oculos ejus, fieretque ckcus 

aninia coelestis gratia; pinguedine sagiiieiur. Et (Tob. u). > Fatigalus a sepultura, dum se vileffractis 

viribus projicit, lumen amittit. lllaesum quippe 

serpens ille , qui coinedeiilem boininem cibi telo 

proslraveral (Gen. iii), jejiinanti nunc per sobrie- 

tatis anna succumbai. Serpens eniin, sicut perlii- 

beiit qui scrulandis rerum naturis subtiliter iiisuda- 

riinl (Plin. /. xxvrii, cap. i), si jejuni hominis 

sputuin giislel, protinus iiioritur. Ciim ergo tanla 

sitjejiinii virtiis in hanc bestiam, qua; corporaliler 

repit, quanto vehementior in illum draconem vigere 

credenda est, qui invisibiliter serpil ? Seil ul cob>brum 

luinc valeas efficacius rumpcre , sacrificii 

salutaris hostiam salage fiequentcr ofroric, ut duin 

manus, atquc, ut laborem alleviemus itineris, muluis 

nos adhorialionibus incitemus. Tu aulem, quia re- 

gendi praestantissimi monasterii nexibus obligaris, 

cave ne in liujus vise laboribus, vel pusillaniniis te 

lassitudo retardet, vel assentaiitium delenifica ver- 

ba robur animi male consenlientis enervent. lllud 

ilaqiie ad memoriani revoco, qiiod de Tobia viro- 

justo Scripiura lesiatiir : « Contigit, inquicns, iit 

qiiadam die faligalus a sepultiira, veniens domum, 

jactasset se juxla parietein ei obdormisset , atqiie 

cordis oculum servat, quisquis in bonis operibus 

infatigabilis perseverat; cum vero piisillaiiimiter 

frangilur, non immerito luce privalur. Ilinc enim 

scriptum est: < Vae iis qui perdiderimt substineii- 

tiam ! (EcclL ii.) » Hinc Paulus ail : c Vigilale, state 

in fide, virililer agite (/ (ôr. xvi). > Quid verolevi- 

ter volitantes hirundines, nisi leves adiilantium et- 

blanda loqiientium significant morcs ? Qui diira' 

blandiloquii sui suavitate demulcent, duin adulatio- 

nis oleo caput audienlis inipingiiani, inlcriores

279 S. PETRI DAMIANl OPP. PARS SEU TOMUS 1. EPIST. LIB. VIII. 

oculos, ne soliia lucc pcifruaniiir, excDccanl? « Cor- A (lnsit ad medium, nisi ul tu inlelligas quia, quaniuiii 

ripiel me juslus, inqiiit, in misericordia, ei iiicri!- 

p;ibit me; oloum autcm peccatoris non impingncl 

capul meum {Psal. cxl). » Et tanqiiam stercus 

(ciilis ingenint, duni lenocinanlis eloquii quemlibet 

blaiula verbositate perungunt. A quibus scilicet 

ha;c s.nepe dicuntur : « Vive dum vivis, recrea cor- 

piis eduliis ; ne si se disiriciiiis allera!, tot oppressa 

laboiibiis caro fragilis mox sncciimbai. » Persona 

iiia clemeniioribus excolaiur induviis, ut ejus quam 

tenes servetur gcnium dignifatis. Agglomeretur la- 

leribus tuis in modiira cunei tiirba clientium, ul 

dum te comnieaiitiiin. miiliinulo coiidecorat, tam 

sublimis licnor olTicii non vilescat. Sed si nobis hisec 

diabalict malignilatis amaritudo detegilur, lenta- 

dislat inter ociilos et capillos, tannim fere iii con- 

templationis sludio inler pralatos dislare debeat, et 

subjectos? quatenus lu eorum, qui tibi commissi 

sunt, oculus, tu spirilualibiis studiis sis inlentus, et 

videas non modo tibi, sed et sibi. Hinc freqnenler 

exoritiir inundalio fleluum, sahibris compunctio la- 

crymarum. Hiiic est quod in Genesi legilur : i Iste 

est , inquit , Ona , qni invenit aqiias calidas in so- 

litudine, dum paiiceret asiiios Sebeon patris sui 

(Gen. xxxvi). t Hoc plane qnantum ad litteram vanum 

videtur et frivolum. Quid enim ad sacram Scripturam 

perlinet, ut rcferal quia custos asinoriim 

aciuas rcperit in deserio? Sod ubi iii litleris nuUa 

videtur uiiliias, ad spiritualem inteliigentiam nc- 

lionis iiigcstK caligincs fundiius evanescunt. Unde B cesse esl mens recurrat. Qmd est eiiira per flgurani. 

et illic dicitur: « Tunc sumciis Tobias de fclle 

piscis, linivit ociilos patri suo; moxque coepit albu- 

go ox oculis ejus, quasi niembrana ovi egredi, 

sfatimque visiini recepit {Tob. xi). » Fel elenim pi- 

scis est maliiia Beelimoili, qiii capiit est et inilium 

lolius iniquitatis. 77 tl*ciis itaque felle piscis 

oblinitur, et proiinus c.iecilas effugalur, quia, fum 

amaritudodiabolicoe versutia! nostris oculis ostensa 

proponitiir, tenebrarum mox caligo propellitur, et 

\ux. interior, quse velut eclipsini passa fiierat, rcfor- 

nialur. 

Et notandum quod djcitur quia prius albiigo de 

oculis est iliius egressa, et sic lux illico reparata. 

l)le quippe in oculis geiit albngineni, qui de se saE- 

Ona in soliiudine patris sui asinos pascere, iiisi spi 

ritualem quempiam virum, cui Deus paler cst, siiii- 

plices fratres siib discipliiia! remotioris studio custo- 

dire? Et quid est aquas calidas iiivenire, nisi in 

compunctionis laciymas, qiia; de fervore sancti Spi-» 

ritus eliciiinlur, erumpere? Nain et ipsa interpreta- 

tio nominum hiijus /igurs non refugit intelle- 

ctuni. Onam siqiiidem doloy, vel Irislilia eoriim, 

sive etiam mussitatio , vel murmurntio inierprelatur. 

Qiiisquis 78 ciiim coinpunclioiiis dolore 

iristatur, qiiasi siib quadam querula mussitaiione 

aclversuin praviialem vit;B suse niurinurare compel- 

litur. Sebecn autem inlerpretatur, stans in ceqtti- 

tate , quod Deo congruere neino prorsus ignorat. 

ctitatis habel opinionem. Qulsquis ergo recuperare C ipge quippe in Kquitaie principaliter siat qui a jusli- 

vult lucem, amputet a se prius aflectata; wstimatio- 

nis albuginem, ut se non abneget peccatorein, qui 

peccati vult evadere cpecitatem. «TJeati mundo corde, 

quoniam ipsi Deum videbunt {Mattli. v). » Isii suat 

oculi , de quibus in Canlicis dicilur : « Oculi tiii co- 

lumbarum, absque eo quod intrinsecus lalet {Cant. 

iv). » Quia licct sancli nuiic Crealoreni suum pcr 

gratiam contemplationis aspiciant, lalet tamen adbuc 

magnum aliquid, ad quod in liac corruptibili carne 

humanae mentis acies non aspirat. Ubi mox scqui- 

tiir : n Capilli tui siciit greges capiarum, quse ascen- 

derunl de Galaad {Jbid.). > Sicut enim per oculos 

Ecclesi» doctores intelligiintur, qui ad videnda infe- 

lioribiis membris suinina ac spiriltialia sunt prslati. 

lia; rectiludine nulla necessilate coactus cxorbitat. 

Onain ergo duni patris sui Scbeon asinos in solilu- 

diiic pasbit, aqiias calidas reperit, quia quisquis se 

per vit;e rectitudinem Deo filium cxhibet ac de pec- 

catis suis meduUitus dolei, dum se reddit in pervigili 

fratrum cura sollicilum, divino iiuinere percipit gra- 

tiam lacrymarum : nara et beata illa peccairix piius 

pedes Domini uiigiiento perunxit, postmodum etiam 

alabastrnm ungiienti pretiosi super caput recumbeu- 

tiseffudit {Mattli. xxvi ; Marc. xiv; Joan. xi ). Caput 

Christi, Deus; pedes Chrisli, servi Dei. Sicul enini 

illa, dum humaniiati Christi dependit obsequium, ad 

diviniiatis altingere meruit intellectum, sic nimi- 

nim, sic doclor Ecclesise, dum Christi niembra cii-. 

sic etiara per capillos, gregesque caprarum designan- D slodit , contemplandae divinitalis gratiam percipit. 

tur simplices et subjecti. Qui nimirum, eisi prse sim- 

plicitaie mysteria qua;queac snmnia noh penelranti 

niuUitudine tameii et compositione sua sanctam Ec- 

clesiam, velut capilli caput, exornant. Capra, quia 

plerumque cum peccalo offertur, figura peccati; 

Galaad i acervus » est i icstimonii. » Per Galaad 

ergo, Christiim, cui sanctoriiiii omnium niultiludo 

perhibet tesiinionium ; per capillos vero, vel caprarum 

greges, muliiludinem intelligimus sulijcctoriim. 

Greges ergo caprarum ascendunt dc monte Galaad, 

qiiia sanctorum omnium niiiUitudo de Christo, qiieni 

sibimet faciunt fundamentiini, conscendere satagunt 

cxcelsa virlutum. Sed cur hoc exemplum oiatio de- 

Prseleiea nonnulli sunt siinplices Iratres, qiii qnid 

sit conteniplaiio nesciunt, aique ideo in spiritualibus 

studiis se exerccre nullaleniis possunt, se.l dum se 

fiinditiis ab lioc mundo mortilicant, dum fatigare se 

diversis per obedientiam lahoribus satagunt ac in 

omnibus obiemperare suis prioribus inardesciint 

apnd omnipolentcm Deum locuni familiaritatis obti- 

nent, ita ul per eos aliqiiando eiiara signa virtutum 

fiant. 

Pridie certe, dum jam sol occasum vergeret, fra- 

ter quidam, Joanncs nomine, ad me venit, el inira- 

cuhim celebri nicmoria dignura sibi diidiim conli- 

gisfc narravil. Cum> iiiquit, in Classense inoiiaste- 

,

281 LIBER SECUNDUSrEPIST. Xltl." 282 

rio ilegcrcm, et commissani milii sacrorum exedram A "on dencient aqua; {hai. LViii). > Ctrm hoc ilaque 

cuslodlrem, quadam die posl completoriuni libros 

ecclesia; in arcUivo congessi, deinde clavem iinpri- 

mens, ut quotidie consueveram, oljseravi : sed, ut 

post liquido paluit, de cereo quem ferebam, ne- 

sciente me, vapor emlcuil, et linteum qno llber 

operlebatur aOlavlt. Mane autem facto cum arcam 

aperlrem, ut llbros lollerem, rcpenie inibi in vultum 

funuis et igneus vapor occurrit. Slupefactiis illlco 

alque perlerritus, sl forte de libris adhuc allquid sii- 

peresset, coepi curiose perquirere : sed, o incompreliensibilis 

divinse virtutls effectus! cum omnes 

llntei vigintl circiter exusti essent in clneremque re- 

dacti, qulbus nimirum codices fuerant involuil, ipsi 

codices omnino servabanlur illaisi. Porro arcam ignis 

lit, tunc liominis anima facla est paradisus, et quasi 

vere fii horlus deliciarum. Tunc amor niundl hujus 

in amaritudinem veriitur, niens carnalis affectus 

vlnculls expedila in alta sustollltur, et in solo sui 

Creatoris inefTabill contubernio deleclalur, slciil per 

eumdem prophelam dicltur : « Tum delectaberis su- 

per Domlno, et sustollam te siiper alliludlnem lerrae 

el cibabo te hxredilale Jacob patrls tui {Ibid.). i Ad 

lioc enltamur, dulcisslme frater, iiitimai refectionis 

epulum tendere; bas nunqiiam dcsinamus dapum 

coelesilum delicias esurire, quatenus diim lioc quasi 

parvo jenlacnlo, ne dericiamus in via, reficimur, ad 

illud plenum, quod iji cobIo esi, nuptialis convivii 

ferculum nutriamur. Et qiia:iqiiai)i dlversis le nego- 

penetraverat, et largum combusilonls orbem in ejus " tlis cura regiminis opprimat, ad sinuni lamen quietis 

fundo reliquerat. Hoc itaque comperto fraires divlnam 

laudavere potentlam, quoniam in Cbaldaico camino 

Ilebraeos cuslodierat pneros {Dan. iii), nunc in 

arca; liagrantis incendlo suos etlain servaverat II- 

bros. Esl aulem frater ille qui mihl is(a narravit, 

idiota quldem, sed tam fervenlis obedlentiK, tam 

piK vlla:, ut nequaquam videalur indlgnum, qiiod 

Deus per eum dignareiur exliibere prodigliim. 

Tu auiem, venerabilis frater, slc domum Dei cum 

commlsso grege custodias, ut te tamen per incurlam 

iion relinquas; slc fecunditatem Liae gignendis feti- 

bus cxcolas, ut a venustaj Rachel amplexlbus non 

recedas {Cen. xxix). Noli te in assentantliim 79 

blandimenta piojlcere, ne dum le levium liomiiiiim 

intimap, ciiin polerit, meîs recurrat. Imilalus scill- 

cet Moysen, qiil tabernaciilum foederis frequenler 

intrabat et exibat {Exod. xxxiii). Qiiid est enim qiiod 

ille crebro tabernaculum iiigreditur et egredltur, nisi 

ut exemplum proebeat, quod Is, qui inlus in coiitem- 

platlonem rapllur, forls infirmaiitium negollls fre- 

quenter urgciur, intus Dei.arcana consideral, foris 

onera carnaliuin portat?Qui de rcbus quoque dubiis 

seniper ad tabernaculum recuiTlt, ac corani testa- 

mentl arca Domlnum consulii, formam procul dublo 

recloribus pra;beiis, ut cuin foris ambigunt quid dls- 

ponant, ad inenlem semper quasl ad tabernaculum 

redeant, et veliit coram testamentl arca Domlnum 

consulant, si de iis, in qnibus dubitant apud semet- 

vana verba delectant, ad insiar Toblae nientis oculos C ipsos intus sacri eloquil paginas requirunt. Unde ci 

hirundinum stercus obducat {Tob. 11). Sl quis est qui 

le amicabiliier corripit, buic aures ceqiianimiter ad- 

hibe; ab illls aiitem velut excreans et nauseatus 

averte, ne libl congruat quod Salomon ait : a Vlro, 

qui corripientem dura cervicc contemnit, repenliiius 

superveniet inleritus, et eum sanitas non seqiietnr 

{Prov. xxix). » De tallbus et per Isaiam (iiciiur : 

« Populiis enim ad iracundiam provocans esi, et rilii 

mendaces, filil nolenles audlre legeni Dei; qui diciint 

videnilbus : Noliie videre; et aspicientibus : Nolite 

aspicere nobls ea quoe recla sunl. Loqulminl nobis 

placentia, videte nobis errores, auferte a me viam, 

declinate a me semitam, cesset a facie mea sanctus 

Israel {Isa. xxx). j Igitur, sicut jam superius diximiis, 

adeamus cuni Cducia ad thronum gratla; {Hebr. ^ 

iv) : deseramus tenebras sa;cull, ab oculis nostils 

terreuM concuplscentise se caligo dimoveai, ui ela- 

psis passionum carnalium lenebrls, verl Solis nobis 

splendor erumpat. Anheleniiis ad eum, qul lucem 

habitat Inaccessibilein (/ Tim. vi), el iiitiino cordls 

accessu properemus ad eiim qui iios expeclat verse 

lucis auclorem. Sl curiose quEerlnius in soliliidine 

aquas calidas, possunius iuvenlre, ut, dum removemur 

a saeculo, et S. Spirilus nos fervor accendat et 

salutifene compunctionis mador a contagils ablual, 

sicut pcrlsalam dicltiir : « Implebit Domlnus splen- 

doribus aniniam tuam et ossa tua Ilberabit ; et erls 

«juasi horlus irrlguus, et sicul fons aquarum, cujus 

ipsa Veritas, per susceptioiieni nobis nostrae hiimili- 

tatis oslensa, noctibus in monle orationibus vacat, 

^D die vero in urbibus per miraculorum slgna coruscat, 

imltalionis videlicet vlam bonis recloribiis 

sternens, ut si jani summa contemplanda appetunt, 

necessitatibus lamen infirmantiuin coinpatiendo inl- 

sceantur, qula lunc ad alta cliaritas inirablliter siir- 

gil, cum ad tma proximorum se niisericorditer at- 

trahii cl, quo benigne desceiulit ad innma, valenlci 

recurrit ad summa. 

EPISTOLiV XIII. 

AD EDMDEM DESIDEniUM ABBATEM ET CARDINALEM. 

Argumentum. — Iii hiijiis epistote fragmentis, iii 

(liiibus, ut inscripllo leslalur, de dlgiiitatiliiis abjicieiidis 

dissercbal, nonniilla sacraj Scriptiincloca 

ex llbris Rogiini niystice Interprelalur. 

Domno Dksiderio abbati.... Petrus peccator monachus: 

Quem non Kdificet atqiie ad perfeclionem charita- 

lis excitet, quem, inquain, non solum ad oUiciosuin 

piae humanitatis studium exerccndum, verum etiam 

ad bona pro malis redbibendnm non provocet hoc 

quod de Pyihonissa llla magna; profecto laudis 

digna praeconio legitur (/ Reg. xxviii)?Quiitt, videlicei 

ad imitationem Del , Saul tam bene traciavlt, noa 

modo regio jam culmine desperatum, sed et in cra- 

stlno Phillstinorum gladiis perlmcndiim, ct tar.qiiam 

prudens, juxta Evangelium, seipcns {Mailh. x) iils

583 S. PETR[ DAMIANl OPP. PAUS SEU TOMUS I. — EPIST. LIB. Vid. 58i 

|)ra:stilil bciicficiuiii, a qiio miUuiii se conscqui possc A lcr popiilo per legeni (lalain , [ler victiniarum sacri- 

sperabat eiiiolunicntmn. llle prKlerea, sicut ipsa coii- 

queritnr, oiniics ariolos de terra Israel et magos era- 

sit, ac per hoc eidem miibercula; oninem qii,x'stuni 

solit;e divinalioiiis adeinit. llla viluluin pascualcm, 

qui sibi de coiisiiinpta vix paupertaie supererat, co- 

xit, ct azyiiios panes de perexigua farina commi- 

sceiis, illi, ut vesceretur, apposuit. Quod cuni ille 

liigubris ct contiîia morte perterritus spernerct, ac 

ciliiim capere fundilus rccusaret; econtrario illa 

precibus obnixis, et qiiibiisdam velui argiimentatio- 

nibus iiiccssabiliter insistebat, ut roganti talioiieiii 

reddcrci, et, sicui illa jubenti parueral, sic iste sup- 

plicaiiiis precibus aniiueret : < Ecce, iiiqiiit, obc- 

divit ancilia tua voci tuse, et posui aniinam ineani in 

licia, per tabernaculiim deniqiie, sive lemplum Deus 

quievisse videtur. Sicut David : c Notus, inquit , iii 

Judsa Deus, iii Israel magnum noineii cjus (Psal. 

Lxxv). I Atque ul iste populus patris pax esse videa- 

liir, audi qiiod sequitur : c Et factus est in pace locus 

cjiis [Ibid.]. ) Sive, per Absalon, Judas traditor de- 

signatur, qui et ipse patris pax non immerito dici- 

lur, sicut ipsede illo Christus in psalmo conqueritur, 

dieens : < Etenim homo pacis niese, in quo sperabaiii, 

magiiificavit adversum ine supplantalionem [Psal. 

xl). I Nam el Christiis non incongrue pater asseri- 

tur, sicut propheta lestainr : < Vocabitur, inquit, Deus 

forlis, paler futuri sa;culi, princeps pacis {hai. ix). » 

Iste ergo dicitur princeps pacis, ct ille pax patris. 

iiiaiiu tiia, etaudivi sermones tuos, qiios locuiiis cs ^ Cui etiam, Jud« vidclicet, in ipso pcrsecutioiiis ar- 

ad ine; iiiiiic ergo audi el tu vocein ancilhe tua:, et liciilo pacis osculum non ncgavit {Maith. xxvi). Ncc 

ponam coram te bnccellam panis, ul comedens con- mirum si Judai tradiloris speciem Absalon tenuit 

valescas el possis iterfacere (/ Reg. xxviii). » Quis qiiem non solum in persecutionc David , sed ipso 

cnim lioc coruscante faceret Evangelio, quod lisc quoqiie genere suoe mortis expressit. Ille siqiiidcm 

iiiulier sub umbra legis egisse describitur, prssertim 

cuin vetus oITerat instiiimentum : < Diliges aniicuin 

luuni, el odio liabebis ininiiciim inuni [Levit. xi\). » 

evaipgelica vero tiiba ternbiliier intonei {ilaitli. v ; 

Marc. xii) • < Quia iiec Pater vester diiniiiet vo- 

bis peccata vestra, si non reiniseritis uiiusquisque 

fratri suo de cordibus veslris? > Saul enim ita divi- 

iiaiilibus ct ariolis ininiicus exslitit, iil passim omnes 

inlerficerct, et vix eorum quispiain, nisi Uxc dun- 

quer llebiaica 

quippc liiigua qu;ie toto orbe dispergilur, miiltum 

Christiana; fidei auctorilas adjuvatur. Nain nisi ilhid 

accederet lcstinionium , quod apud nos scrihitur. 

quodainmodoputari possei cssc figmcntum ; 

sed cum 

,

^5 LIBER SECUNDUS, EPBT. XIII. 2RG 

illiKl tcsllmonhim ailliibeiiir, illico diibictas toUiiur. A vicissitiiiliiie (II Rcg. xix). t Ciijiis figiiram teiieiii, 

qiii spiriliiali cuiqiiani viro, sescque ad alliora pro- 

Hnde et illic apcrte subjungilur : « Dispergc illos in 

virtute lua (Psal. lviii.); » ac si dicat Filius ad Pa- 

Irem : Disperge, atqiie . 

issemina per totum miindum 

qui superfuerint de populo Judaeoruui, iit ipsi de 

vetcribiis libris testimoiiium perhibeant nova; fidei 

vocaiiti , quasi lnimililer decantanl : Peccatoics 

quideni sumiis, libique, Palor, oblempcranius, sed 

districlioris iiislitiiti regulam servare non possumiis. 

Infirmi sumus et fragiles, atque ideo nielius judi- 

camus sub levi nos fasce inglorios utcunquc vivere. 

Cumque vciiissel DaviJ in castra Madian, Sobi quam sub gravis sarcinse pondere qiiasi forles fuii- 

filius Naas, et Machil filius Amiliil, el Berzellai 

Galaadites obluleruni ei stratoria, et lapeiia , ac 

vasa fictilia , etc. (/7 Picg. xvii). Madianilse vero 

qiii pra:biiere regi David straloria, et tîpelia, quid 

aliud significant qiuim genliles conversos ad fidem ? 

Qiii dum piis aclibiis incessanler insistunt, quasi 

lextriiii operis llnteamina prsparaiil , in quibus 

ditus inlerire. Nam et quod idein Berzellai siiperius 

dixerat , ab istorum interioris bominis seiiio non 

discordat. « Quot sunt, inquit, dies annorum vitse 

nieae ut ascendam cum rcge in Hierusalem ? « (Ibid.) 

Et adjecit : « Nunquid vigent sensiis mei ail discernendum 

suave et amaruni ? aiit delcclare potest 

servuin luum cibus et poius? vel audire possura vo- 

uiiqiie Dominus siiavitor requiescat. Hsec eiiim sunt B cein canlorum et cantatricuin ? > (Ibid.) Veraciter 

evaiigelica illa vestiinenta, qiKC apostoli siiper asi- 

niini poiiunt, et Josuni se lere desnjier faciuiil (Matlli. 

XXI ; Marc. xi ; Luc. xixj. Qiiod aiiteni seqiiilur : 

Quia dedoniiit David eliaiii vasa fictilia, fiiimeiitiim, 

et hordeuin, farinaiii, el fabam, et leiilem, et frixuin 

cicer, et mel, et biityrum, oves eiiam, et pingues 

vitulos (// Reg. xvii), plurimae ciboruin spccies di- 

versi sunt sanclorum hominum mores. Quibus nimi- 

riim David cum suisxpmmililoiiibus pascilur, qui.i 

Kedemptor.noster cum sauciis suis rectis jiistorum 

operibus volnt esuriens epulatur. 

Berzellai Galaadites senex valde, id est, octo- 

genarius, ut sacra teslatur hisloria, (iesccndens de 

Kogelim, lransdii:iit regein David Jordaiiem. Cui 

enim laliiim boininum sensiis intrinsociis obtiisi sunt, 

qiiia spiiitualia nientis ediilia, vel intimae jubila- 

tionis orgaiia non discernunt. Non cniin eis sapit 

ciius ille cofileslis, ad quem Propheta spiriliiales 

convivas iiivilat : « Gustale , inqiiil , el videle, 

quoniam suavisest Dominus (Psal. xxxiii). > Nec illa 

fauces curum mella discernunt, de qiiibiis aiebat : 

< Quam dulcia faLcibus meis eloqiiia tua, Domine, 

supermel el favum ori nieol > (Psal. cxviii.) Necduin 

ad illud Sapieniise discubuere conviviiim, de qiio iu 

libro Proverb. dicilur : « Quia sapieniia immolavit 

victimas suas, niiscnit viiium et posuit mensam 

suain (Prov. ix) ; n ubi et sequitiir: « Misit ancillas 

suas ut vocarent ad arcem et ad moenia civilatis : 

rex : « Veiii, inqiiit, ut requiescas mecum in Hieru- ^ Venite, comedile panem nieum, et bibite vinum 

sMem(lI Reg.xix). v llleautem reniiensexcusationem quod miscui vobis (Ibid.). > Hi voces ctiam can- 

senectutis obtendit, et reliclo rege mox ad propria rctorum et cantatricum non audiunt; quia quae sanpedavit. 

Siint namque nonnulli qui regem David, hoc ctorum martyrum, quse sanctarum virginum ante 

est, Salvatorein nostrum sequentes, Jordanis fliienta Deum jubilet modulatio, nullaienus comprehendunt. 

transmittunt, hoc est, vel bapiismi siiscipiiint sacra- Nam quia carnaliter conversantcs , ad Dominum 

meniiim, vel,quod secunduin est lavacrum, arripiunt conlemplationis corda non elcvaiit, cceleslis har- 

spiritiiale propositum. Nam quia in Jordane anctor 

baptismi Chri^ttus est bapiizatiis (MuUh. iii ; Luc'. iii;, 

83 

t^f^ê per eum.intelligitur haptismus. Sed hi, 

vesle variata, non mente, habitum mutando, non 

aiiimum, ad pristinos redeunt moies, et sa;culares 

ropeiunt actiones ; el quia nequenni a iiegolioriim 

ssculariuin perturbalionft quiescere, nolunt in Hie- 

rusalem, hoc est, in visione pacis habitare cuin 

rege. Senes enim sunt et inveterati, atque ideo iie- 

queunt in novara de vetusta conversatione mutari. 

Nam et Jordanem transeunt et oclogenarii sunt 

quia et baptizati ;unt, et resurreciioiiein futuram 

quse per ocloiiarium designatur nunierum, crediint. 

Sed hi quanquam regi humiliter et blande loquaii- 

lur, regem tînen deserunt, et ad solilae conversa- 

lionis consueiudinera revertnntur. Quid est enini 

rcgi blaiida verba proferre, nisi sicut iii Evangelio 

dioitur, se calliiie polius quara hurailitcr excusaio ? 

« Rogo , inquit , le , habe me excusaium (Lxic. 

xiv). > Oicebat enimBerzellairegi : « Cur servus tiius 

fil oneri doniino meo rcgi ? Paululuiii proced.ijn 

faniuliis tuus ab Jordanc tecum , noc indigeo hac 

; 

moniae modulos, ei mellifluas angelici concenlus 

suavitates ignorant. Unde non immerilo senes il'e 

Berzellai fuisse dicitur de Rogelim, qiiod interpre- 

tari dicitur perfes. Pedestres enim tales anibu- 

lant, et quoniam a terrenad conversalionis ilincrc 

se suspeiiderc nesciunt, ad coinpreliendenda coe- 

lestis melodiae cantica non assurgiint. Nolunt eiiim 

§4 

nisi pedites semper incedere, atquc ideo ne- 

queunt alta jiibilaiionis iniimae gaudia penetrare. Et 

quoniam terreni actus, in quilius sparsi sunt, duios 

eos atque insensibiles reddiint , spiritiialis IretitiiC 

contemplari subtilia neqiieunl. Hinc csl eliam qtiod 

isle Berzellai Galaadiies asserilur quod acervus lesii- 

monii interprelatur. Et quoniam acervns ille tesli- 

monii , qui Galaad dicitur, a Laban et Jacob de 

lapidibus faclus agnoscilnr (Gen. xxxi) , bene per 

Iniiic Galaadilem , 

duri ac lapidei homines desigiian- 

iiir, qui dum ad amorem spirilualis vil.ie cor noii 

einolliunt, tanqnam lapides facti, in iicitiiiaci s.x-cu- 

larium negotiorum rigore durescunt. Ad qiiam duri- 

tiam peninel quod idein quoque Borzellai , ferrum 

mum inteiprclari dicitur. Quid est durius ferro? cl 

,

2S7 S. PETRI DAMIANI OPP. PAUS 

«liiid obstiiialius corde perverso ? « lii imilevolaiii A EPISTOLA XVIII. 

eiiiiii animain nunqiiain introibit sapientia {Sap. i). t 

Et congrue, lerniin nieum, 

AD EUMUEM 

quasi de 

DESIDERIUM ABB. 

se 

ET 

quilibct CARD. 

boiiio 

EJUSQUE MONA- 

STERII MONACHOS. 

(liirus ct obstinatus dicit, quia, dum statuit in propria 

persevcrare duritia, (Uabetur tom. 

in consiba sc 

111, estque 

niiaqu.nm 

opusc. 37.) 

prbere contubeniiiim dc- 

dlgnaliir, eisque, quia polliiti sunt per adullcrium , 

rcpiidii (lat libelluni. Et liae qiias noii scqimntur vi- 

riim, nierito concubin.-e, nec vocantur iixorcs : quia 

dotali foedere ac niiptiali copula prorsus indignsc , 

non tllam pariuia sobolem qn;c patenut! benedictio^ 

hilominus fruor, et quia oculus milii in proferendis 

exempli verbis occurril, tu mihi hac in parle sis 

nis possideat hsi-ediiaieni. Nobis autem ccontTario 

oculus, lu sis magister, qualenus per te niihi liccai 

ricernere, si quidquam apud aiires bcalissimi bujiis 

dicitor : , In boc vocati eslis , ut benedictionem 

liareditate possideaiis (7 Petr. iii). , Nam et item 

dicit Apostolus : « Iginir qiii ex fide sunt,benediccn- 

lur cum (ideli Abialiam. Qiiicnnque autcm cx opc- 

rilius legis suiit, siib nialedicto suiit {Gatat. m). i 

EPISTOLA XIV 

AD EU.yDF,M DESinERIUM ABBATEM ET CARDINALEM. 

(lliibelur lum. III, eslque vpusc. 33.) 

85 EPISTOLA XY. 

AD EUMDEM DESIDERIIJM ABB. ET CAHD, EJUSQUE MONA- 

STEiill MOiNACHOS. 

{Ilabetur lom. 111, cstque opusc. 3i.) 

EPISTOLA XVI. 

ADEUMDEM DESIDEniUH AEB. ET CARD. EJUSQUE MONA- 

STERll MONACnOS. 

(llnbctur lom. III, estque opusc. 35.) 


AD EUMDEM DESIDERIUM ABB. ET CAUD. EJUSQUE «lOXA 

STERII MONACIIOS. 

(llabetur tom. III , estque opusc. 30 ) 

D 

SEll TO.MUS r. - EPIST. LIB. VIII. 288 

EPISTOLA XIX. 

AD PETRUM S. R. E. DIACONUM CABDINALEM ET CASfCEL- 

LARIUM. 

Abgumentuji. — Petniin S. U. E. cardinalem , et 

cancellarium inagnopere laiidat , et sc ciim co 

fainiliaritale jimgi cupeieait, simulque ilii sanclaj 

Ecclcsix statuiu cominendat. 

SgDomnoPETRO sacri palalii cancellario, Petrus 

Crucis Clirisli servorum famulus, fcrventissimie de- 

votionis obsequium. 

jj Dilectissime, cum iion ignorem, quid lioc tempoie 

Uonia sil, ncc non et frequcnlcr audiam qui sis, ad 

boc iimim monte recurro , quia qui valet candens 

lilium inler spinariim deiisa producere {Cant. ii), 

ipse eliain leialem voliiilUomanis|artibus(/'. arcibus) 

exhibere. Qiiapropter noveris procul dubio qiiia clia- 

ritaiein tuam babere dcsidcro, el speciali tecnm 

familiaritate, et unanimi concordiae viiiculo lecum 

connecli non mcdiocriter concupisco. Neque eiiim 

luiic mco desiderio locorura valet obcsse loiiginqui- 

las. Nam el ipsum niei capitis oculum non video, 

per qiiein video, iililitate lainen niinisterii ejus ni- 

aposlolici valcara laborare. Nisi enira ad rccliiudi- 

nis statuin sedcs romana redeat, certuni est, quia 

lolus iniindus iii sno lapsus errore perdurat. Et ne- 

ccsse est jam ut eadem sit renovandsc priiicipiun, 

qiia; nasceniis bumamc salulis exstilerat fundanien- 

tum. Sed quia taiii» prudentiui viro pauca sulli- 

ciunl, nrbanitalcm rusticiias iioii ofTcndat, legenli 

rcscribere rogo noii pigeal. Per brevissiniam vero 

liujus stylj raembraniilam urolixara mei pecloris iu' 

tellige bibliothecam. 

EPISTOLA XX. 

AD ALBERICUM S. R. E. DIACONUM CARIllNALEM. 

(llabetur tom. III, estque opusc. 57.) 

EPISTOLA XXI. 

AD EUMDEM. 

lllabctur lom. III, eslque opiisc. 57.)

289 UBI'R TEUTIUS, KPIST. IV. , iW 

LIBER TERTRIS. 

AD L. PATRIARCHAM ET AD AUCIilEPISCOPOS. 

; EPISTOLA PRIMA 

AD L.... rATlilARCIlAM. 

{Hnbetur lom. III, eslqne opuscnlum 58.) 

EPlSrOLA II. 

AO CrBEIIAUDUM ARCUIEPlSCOrUM RAVENNATEM. 

Arcumentum. — Revocaliis iii patriaiii ab arcliiepiscopo 

Raveiiriale, excusal se qiiod adliiic moiia- 

cliorurii, qui sii* cnrae cmiimissi eiaiii, iiecessilalibiis 

delenlus iioii parHeril. LainJat deinde 

eiiiiideni el adbortalur. Poslreiiio oral ut profectioiiis 

labor, si fieri polest, ialeriin sibi remit- 

lalur. 

Doinito G. seciind» per 1'taliam sefffs iantistiti, 

Petdus uliiinuseremiiarum servus de\'olissimce ser- 

viliitis obsequiiiiii. 

Praicepisli niibi, drleclissime Pater et domitie, et 

pra;cipiendo maiidasii, ut ad to venirem ; sed ego R 

pauperculum locum ad regenduni suscipiens, qui 

priiis per memetipsum soluminodo panper exsiiti, 

ntinc per tot pauper efTectns sum , quot regendos 

accepi. Perpendo igitur et quale sit plurimos re- 

gere, et prsbsnda; necessitatis stipendia non habere. 

Quapropler diim fratrum necessitati consului , ad 

vos f.icileveiiiie iton potui; verumtanten dum et 

lioc ipsum studiose pertracto, quodammodo sacri- 

legiunt depiito, si sanctitaii tuoe parere qualibel oc- 

casione poslpoiio. Quis eniin illi tulo inobediens fial, 

quem Deo sanctis operibiis obedire non dubiiai? 

Tibi eiiim, ciii, Deo auciore, prsesides, Sedes Ra- 

vennaiica, tibi omnis in Clirisio grates sancta red- 

k iitiltas : sin autcm, qiiidquid voliieris, cum onini 

aucioritaie prsecipias. 

89 EPISTOLA ni. 

ad eumdem gebehardum abciiiel'isc(.pum ravenkatem. 

Argumentum. — Oslendit se taiito Gebcbardi archiepiscopi 

aiiiore leneri iil illiiis abscntis desiderinm 

ferre vix possit. Hurtatur inox, ut Pisaureiisis cl 

Fanensis Ecclesiarum, amotis eoruntdeni llagitiosis 

rectoribus, statum componat. Postrento cominendat 

ei abbaieiu Classenseiii. 

Domno G. reverendissimo aicliiepiscopo, Petjius 

ilevotissimiB servilulis obseqimini. 

Dilectissime iiiilii Paier et doniine, qiio cir&s te 

desiderio fcrveam , qu.Tc Uia; dileciionis fiiimMu 

meum pectus exural, lestis est lingnji, quai lam 

cebro le abesse conquerilur, testis est conscientia 

qu:e serenissimam angelici tui vultus specicm lani 

perspicue conleniplatur. In ii!o qiiippe pectoiis Te- 

ceptaculo, non ubi paler, aut niater, sed ubiÎpse 

suiii, le alterura reconditum gero. Qiiapropler hu- 

militer peto ut mibi mului amoiiji vicem redhibeas, 

et gratia quae simplex egiedilur, ad nie duplicata 

recinral. lioc autem milii persuadere liicile poie- 

riinL, qui ad vos de noslris parlibus veiiientes, ali- 

quod negotium in praisentia sanctissimi apostolici 

domini mei exercere coiitendunt. Talem le ergo, 

charissime Pater, in causa rcproboium episcoporum 

Fanensis el Pisaurensis exbibe, ut te in veri- 

late comperiam Dei judicium periimescere, coiUra 

dWit Ecclesia, nimirum qui eo teinpore, quo Simo- miiiislros diaboli viriliter decertare, arida diabolic»! 

niacus draco mirabiliiim ncgotiatoiuin bracliia per- G plii"talionis arbusta convellere, Ecclesiam Clirisii 

plexis conciipiscentiEe spiris virus infuiidit, tu solus ad lumen velle de tenebris revocare. Unura auteiu 

pene ex omnibus inviclns Civrisii miles incolumis nolo te lateat, quia si infames illi, el criminosi iii 

permanens, Petri jaculo nequissimse bestia; gutlur episcopaius arce perstiteriiii, noii modicum, splen- 

iiifigis, et Ecclesiam tuam mundaiii ab oinni ejus didissime domine, papa; opinio labor:ibit; et tu, qui 

pesiifera conlagione custodis, et quod pastorum, 

imo lalronum culpa magistri sedes amisit, nobilis 

aluinni cathedra inviolala servavit. Sed inter haec 

omnia vestr:B sanctilatis siudia, illud mihi multo 

est charius , quod saluti monachorum pastoralis 

oculiis vesier iiivigilai, et occulta diu vulnera in lu- 

ceiii producere, et diseiplinae Cysurgio secare non 

cessat. Eia,niiles Chrisii, fortiter le in vires collige, 

et circumducto prudenti:« luae oculo, contra cunctas 

diaboli maebinas viriliter prailiare. Avaritiam jugula, 

supcrbiain calca, lapsos erige , vacillantibus sanclx D 

exhortaiionis dexteram prsebe , quatenus et lemet- 

ipsunt sanctarum virtutum scuto cuslodias, et alios 

ab omni antiqui hoslis impugnatione defendas. Ob- 

secro auiem le , dilectissime, si cum tua licentia 

potesi fieri , non me Itoc lemporis inquietari per- 

consiliitrius ejus es, el tanta oinnigcii;c erudilionis 

snpieritia polles, najvum piocul diibio rcprchensio- 

nis incurres. 

Rogo autem, et humiliter obsecro, ut charissimunt 

Palrem meum abbalcm Chisseiisem in mea 

persona suscipias, et qiiidqnid illi beneficii, quid- 

qiiid charitatis intpenderis, mihi proprie te exhibere 

coenosc.is. 

EPISTOLA IV 

Al) IIENRICUM ARCHIEPISCOPUM RAVENNATEM. 

Argcmentum. — Consultus ab Henrico aichiepiscopo 

de Cadaloo antipapa, et Alexandio secundo, quid 

sibi videretur, uternam legiiimus esset poiitifes 

judicandus, Alexandrum, prout Beqiiuin eral, pro 

vero ponlifice habendum respondet : Cadaloum 

90 vcro tanquam Simoiiiacuin ct scJiismaiicum 

ab omnibus damnandum cssc et rejicieiidum 

;

291 S. PETRl DAMIANl OPP. PARS SEU TO.MUS I. - EPIST. LIB. VIII. 2112 

qunil ctiam ex moiibiis ulriiisque Hicile dignosci A (lepoiiciiJus esl, qiiia siii sibimcl privilegiiim ponll 

possit. Coiisilium aiilem, quod sibi idem arclii- 

ficis usnrpavit, quo pacto poterit is qiii onlinatu» 

episcopus dederat, ul scilicet occuUe, non palam 

est, slarc, proplcr quem solum ordinator ejus judi- 

Cadaloi electioiiein iiiiprobarel, lanquaiu silii 

niiiius honestuni rejicit. Non enim cLim, sed iii calus est a sua dignitate corriiere? Huc accedit quia 

conspectu hominuin pro Ecclesia Dei ait esse pia: niemoriae Stephanus papa congregatis intra 

belligeranduni. 

ecclesiam episcopis civibusque Romanis , clero et 

populo, lioc sub districti anathematis excommuni- 

Doinno H. revcrendissimo archiepiscopo, Petrus 

peccator monachus debitae subjeciionis obse- 

quium. 

Litteras sigillo veslrae sanciitaiis impressas, vene- 

rabilis Paler, iiiox ut aspexi, proiuplus arripui, Iselus 

e.vplicui, curiiise pcrlegi. Iii quibus iiimirum liquido 

comperi, el prinium circa me veslroe pietatis alTc- 

«luiii, et ccrtuin de ea quam vobis ante sugsosseram 

IIIC.1 petiiione proniissiim. Illud autem qiiod in calce 

catione staluerat, ut si eum de hoc skcuIo migrare 

contingeret antequam Hildebrandus RomanDe Eccle- 

siae subdiaconus, qui cuni communi omnium consilio 

mittebatur, ab iraperatiice j rediret , papam 

nullus eligeret, sed sedes apostolica usque ad illius 

reditum iiilacta vacaret. De his porro plura sunt 

quae dicaniur. Sed ne sanctitas veslra pluribus in- 

tenta negotiis prolixa, quod absil, verba fastidiat. 

subjecistis cpistolsp, ut vobis scriberem quid niilii E et regula; sua; limiteni epistolare cumpendiuin iion 

de eo qui in apostoljca sede nunc praesidet, vel eo excedai, nuiic ista sulTiciani. 

qui cjusdem sedis eleclus esse videtur; quanquam Ut autein percunctaiioni veslra; in lioc etiam 

per nonnuUos Ecclesiae vcslr;e filios jani potuisselis 

audire qiia; sit nostra super horuin duorum hoiiiiimm 

diversilate sentenlia, tamen quia praecipiiis, 

eliam apicibus adnotainus. lUe nimirum, in quan- 

tum mihi videtur, absque uUa exciisatione Simonia- 

cus est, quia nobis omnibus ejusdem urbis cardiiia- 

libus episcopis reclaniantibus, obsisteniibns et ler- 

ribililer anathemaiizaiitibus , noclurno teinpore 

cura armalornm tiirbis undique lumultuantibus et 

furentibns inihroiiizalus esl. Dchinc ad marsupiorum 

palrocinia fiiiiesla concurrit, pecunia per re- 

gioiies, andronas, vel angiportus in populos eroga- 

noslra responsio salisfaciat , de electo boc niilii 

videlur, quia bene litteratus esi, et vivacis ingenii, 

sine suspicione caslus, in erogandis eleemosynis 

pius. His ultra non addo, ne non videar nniversita- 

lis amator, sed singuliritatis assertor. Ille autera 

econtra, si unum, non dicain psalmi, sed vcl hoiiii- 

liae quidera versiciilura plene milii valeat exponere, 

mnltiim adversus eum ultra non facio, manus do, 

planias osciilor, et non niodo jain apostolicura, sed 

eliam apostolum, si jubetis, appeiio. 

Quod autem scripsistis ui niiiterem vobis litleias 

tacituriiilate signaias, quasi paterno mihi consulen- 

tur, B. Petri venerabilis arca pervadiiur, sicqiie G les aCfectii, iie adversa fortassis inciirrerein, si 

per totam urbein veliit onicinam inale fabricanlis 

Simonis faclam, vix aliiid quain , ut ita loquar, 

malleorum atqiie incudiniim [/'. incudmn] tinnitus au- 

ditur. El, o scelus et ferale prodigium ! Petrus co- 

gitur nundinas Simonis ex sua qiiaiuitate persol- 

vere, qui Simonem cum oinni suo commercio co- 

gnoscitur perpetua inalediclione damnasse. Qiiod 

autem ille criinen hoc pallial, et iractum se viqiie 

coactum, quibus potest verbis excusat, hoc cgo li- 

cet ad liquidum nesciam, tamen et ipse non iisque- 

quaque difBteor. Ita quippe est homo stolidiis, de- 

ses ac nullius ingenii, ut credi possil nescisse per 

se lalia machinari. Veruratamen in hoc reus cst, 

quia in coeni voragine, in quam semel est violenter 

injcctiis, volutatur ultroneus, et iii adulieriuin qiiod D 

nolens ante coinmiscrat , delectabilitcr perse- 

vcrai. 

Ut autem el de ipsa ejus promolione lacrymosa, 

nt ainnl, verba non prolraham, nobis episcopis per 

diversa latibula fugicntibiis , presbyter Ostiensis 

Ecclesiae, qiii utinain syllabatim nosset vel unam 

paginain rile pcrcurrere , ut cum ad aposiolatiis 

ciilmen provcheret, raptns a satellitibus Satanse et 

violenier atlraclus csl. Et ccce, ut vos canonic* 

sanclionis decret;» non lateiil, si cuncta etiam quse 

sibi opponi possiint, objeclionum capitula suppri- 

inaniiir, lioc solum lale cst, iii ex co se nullaioims 

valeat expedirc. Naiii si prcsbytor prociil duliio 91 

sensa cordis cum libertate proferreni ; absit a me 

ul in tali negotio dura prorsus et aspera perpoti 

subterfugiam , et negligendo tam ingenuaj malris 

incesluin, sub umbra degener filius delitescam. Imo 

peto ut epistola Ii»c in publicum veniat, sicquc per 

vos, quid super hoc totius mundi periculo sentiendum 

sit, omnibus- innotescat. De benedictione autem 

veslra , quaiii petii, venerande Pater, niliil 

aliud dico, nisi quia quidquid ei qui missus est da- 

tur, ejus procul dubio manibus qui niisit immit- 

tiiur. 

EPISTOLA V. 

AD WlCEnTUM ARCHIEriSCOPUM RAVENNATEM. 

Argumentum. — Wibertum arcliiepi.scopum rogat, 

qui siiiira inonasterium visitatnrus advenlabat, 

ut habita ralione illius inopiae ct necessilatis, 

eideni pecuniam, siciit cogilarat, non auferrct; 

contcnium enim dcbere esse iis rebus, quas anle 

abstiilissct. 

Donino W. reverendissimo archiepiscopo, Petrus, 

salulem. 

GraliasRegi regiimDco referimus,quia dum totum 

orbem propinquusjain diesDominica; nativitatis inadiat, 

urbem nostram 92 otiani clarissimus vesler 

advcntus illiistrat. Itaquc libet exclamare : Gloria in 

excetsis Deo,et in teria pax liominibus bonce voluntatis 

(Lmc.ii). Vcriimlanicn satis miror, venerabilisPaler, 

quia postquani ad te veiii, postqiiani abalio rcvocatiis 

iiiiiere, vosiris jussionibiis parui, nullum legationis

293 LICEIl TEIlilUS, EPIST. VI. 

verbum, nuUuni suscipcre nicriii vestne lamiliari- A Pi^trus peccator mon.iclms digncc ilcvoiioiiis obsolalis 

indicium. Cerle nonnulli lcslcs siint hiijus rei quium. 

qiiam loquor, quia si bonac inemorioe decessori 

vesiro liic liabitanti ob lempora de saluie sua; anim«, 

et de spiritualium reruin ordiiiationibus rata 

promissione firmaret, vos autem e diverso me qiio- 

tidie flagellatis, quotidie acres verberum plagas in- 

fligitis; et qui audire non meretur liiiguam, gravem 

de sacris manibus suscipit disciplinam. Nempe dum 

hoc solliciie ipse considero, sa'pe intra secretum 

mei pecloris haec mecum tacitus vcrba revolvo. Hoc 

2!)4 

lii expeditionis exercilio conslituli, digiie non 

possuinus eisdem nianibus et slyli currenlis anicu- 

lum lexere, et frenis eqiiorum lliiitantibus, ul dignum 

est, deserviie, sed licet melius sii luculenler 

eloqui qnain mulire, verumtamen cum necessilas 

imminet, molius est utcunque muiiie qiiam penitus 

obmutescere. Cum nobis .id memoriam, venerabilis 

pater, labor tuus et siiidium venit, nobilis illa fides 

atque prudentia Joiadaj sacerdotis menli nostr» 

iiiihi, inquam, facit dominiis nieus, quod Elia? fe- subseipieiuer occurrit. Sicui enim sacra, ui optiine 

eisse legitur omnipolens Deus : Vade , inqiiit, in 

"osii, tcsiaiur historia {IV Reg. xi; // Par. xxii), 

Sareptam Sidonlorum; ibi pra;cepi mulieri viduw, Atbalia iixor Joram, cum Ochoziam filium suum, 

ut pascat le {III Reg. xvii). Quse videlicel vidua regeiii vidclicct Israel videret exstinctum, capit iii 

postquam prophetam ex diviiia jussione suscepit, B 0'""e semeii regium immaniter fremere, poslerita- 

felicem se, et domum suam fore tanti hospitis con- teinque David crudelisBellona tentavitfundiius abo- 

tiibernio judicavit. Cui lainen duni sedula famula- 

tur, dum devotis minislrat obsequiis, ejus lilius 

repeiilina morle corripilur, et per queni suuin spe- 

rabal filium diu in hac viia florere, eum jain cce- 

pil velut auclorem nioriis impetere, dicens : Quid 

milii, et tibi, vir Dei 1 ingressus es ad me, ut rememo- 

rarenlur iniquitales mece, el interficeres filium meum ? 

{Ibid.) Ecce, clementissime domine, cstera nio- 

nasteria sub alis miscricordi.Te vestrse illaesa per- 

sislunt, et cum securitate et immunitate Deo de- 

scrviunt. Hoc autem solum, ex quo me in illud iii- 

grcdi preecepistis, toi patet invasionibus el rapinis 

obnoxium, ul nisi mens vestra vel nunc flectatur ad 

lere. Sed insignis ille sacerdos Joas filium OchoziK, 

pia ct muliis laudibus eirerenda fraude surripuii, 

et occulte usque septenniuin iiiira templi sepla ser- 

vavit, cui postmodum regalis sceptri jura contradldit 

eumque ad praesidendum Israelitico populo juxia 

proavorum suoruni consuetudinem roboravit; inox 

vero lanquam hoc egiegio non sulficeret sacerdoli, 

confinnato regis imperio, ad ulilitaiem sacerdotii 

sive lempli, siiam porrexit induslriam, el cum prse- 

fato rege ad ordinandam et dispommdam consacerdotum 

suorum se contulit disciplinam. Nam et sa- 

cra tecla lenipli, nt instaurarentur, instiluilret non- 

nulla, quai sacerdotibus competebant, edicla de- 

misericordiam, jam videalur funditus desolalum. C prompsit. Sciebjt enim quoniam utraque dignilas 

Sic itaque domus Dei per me videtur iii infima 

dcjici, per quem sperabatiir, Deo vobis cooperante, 

coelo tenus exaliari. Quapropter, gloriosissime 

dbinine, lusis lacryiiiis ad vestigia veslra corruo, 

sauctae viscera pietatis imploro, ut secundum gra- 

vitaiis veslr;e prudeiitiam, jam memineritis reti- 

iiere Uagellum , jam ponatis tot persecutionibus 

modum, dicente Domino per prophetam : Dum con- 

turbatus (ueris , in ira misericordice memor eris 

{Tob. ii\; Ilabac. iii). Nec graveiis sanctum lociim 

adhuc auferendo pecuniam, quem lantam eccle- 

siasiicarurn rerum nostis jam pertulisse jaclu- 

ram. 

EPISTOLA VI. 

AD ANNONEJI ARCHIEPISCOPUM COLONIENSEM. 

AnGUMENTUM. — Laudat archiepiscopum Coloniensem, 

qiiod imperatoris filiuni pupilluin sua; fidei 

commissum egregie lulatus 'esset, et eidem, cum 

adoJevisset, paternum imperium restituisset. 

Deinde quod Cadaloiim pseudopontificem perseciitus 

esset, et quantum in ipso fuit, ecclesiaslico 

mucrone jugulasset. Hortatur ut 03 extremam 

operi nianum imponat, adhuc enim ejusdem Cadaloi 

rabiem perniciosius in Christianam rempublicam 

grassari; posse tamen coerceri, si ejusdem 

archiepiscopi opera generalis Patrum conventus 

cogeretur. 

Domno annoni reverendissimo archiepiscopo, 

(85) Cad.doum mlclligit, qui Parmensi Ecciesisc prseerat. 

alternse invicem ulilitaiis est indiga, durn et sacer- 

doiium regni liiitione protegiiur, et regnuni sacer- 

dolalis olficii sanclilate fulcitur. Sed quid mihi per 

saciae lcctioisis seriem currere, nisi quia in te video 

ejiisdem operis similitudinem nostro tempore con- 

veiiire? Servasii, venerabilis Pater, relictum tuis 

manibus puerum, firmasti regnum, restituisti pu- 

pillo palerni juris imperium, ad sacerdoiium quoque 

manuin tuse prudentiae (85) prolinus extendisti, dum 

et Parmensis beslia; squamea colla evangclici mu- 

cronis vigore praicidere, et aposlolicse sedis anlisli- 

tein in suse dignitatis elaborasti filium [f. solium] reformare 

; sed ccepto operl nisi postrema manus 

accedat, nisi adhibeantur adliuc illa, quae restant; 

D sanctum vestri operis sedificium minalur utcorruat. 

Cadalous eiiim ille sanclse perturbator Ecclesiae, 

eversor apostolicse disciplinae, inimicus salulis hu- 

manse, ille, inquam, radix peccali, prajco diaboli, 

apostolus Anlichristi, sagitta nimirum producia de 

pharetra Satanse , virga Assur , filius Belial, filius 

perdilionis, qui adversatur et extollitur supra omne 

quod dicitur Deiis, aut quod colitur (// Thess. ii), 

velul Draco teterrimus adhuc suiTlat, adhuc foelore 

venenalae pecuiiia; nares bominum foedat, fidenique 

muitorum vento Q^ pcrfidiae vacillaiitem novus haeresiarcha 

periurbal. Sicut eniin Jovcm in Dianse 

;

295 S. PETRI DAMIAM OPP. PAliS SEU TOMUS I. — EPIST. LIB..VI1I. asG 

greiiiium pcr aureum imbrein desccudisse fabula- \ lioc frustra. Si euiin regem gg Daviil cor suum. 

luin couuueuta coufiuguiit (Apollo, Uibltotli. l. ii) 

sic isle per aiivuni de siiai Ecclcsi» sacrilcga 

clejectlone nuiBsitum, adulteriiium seilis apostolicaj 

coiicubiluin qua;rit, cl tanquain petulcus adulter 

suain e\plere libidinein in Uomana; Ecclesix viola- 

lione medullitus inardescil. 

Quaiuobrem, veneiabilis Pater, ut sanctus studLi 

tiii labor ad etfeclum oninino pervcniat, et per cau- 

duin titiouis hiijus, iino per uiium putridum diaboli 

iiiembruin, apud upinionciii huminuiu Roiiiaiia Ec- 

clesia nou vilcscat, el hac occasioue, quod absit, 

Cbdslianus popidus in erroie pernianeat, neeesse 

esl ut vcsira prudentia lotis iiisibus claboret, qua- 

lenus generale conciliuni quaniocius liat, et perui- 

; 

Scriptura tesle, pcrcussit , quia duntaxat oram 

chlamydis Saul silenter abscidit{i lieg. xxiv) ; quid 

ego, qui non vestis pariiculam , sed integras ultro, 

etiam pretiosas a domino ineo vcsies extorsi, ei sub 

non impendendsD, sed percipiend» charitalis obientu, 

dura nieindui, alteruiu spoliavi ? Qui profecto si 

vere sacerdos essem, juslilia magis indui quam tex- 

lilibus ornamentis aiiibirem. Inter h»c laiuen dura 

tribunalibus mea; mcnlis examinandus assisto, me- 

que ipse districta prorsus animadvcrsione discutio, 

hoc mihi defensionis est, et pro me stat, quia non- 

nalla mihi tunc tcinporis muuera sunt oblata, quje 

tamen apud nos suscepiionis aditu non reperto, ad 

cos, qui miseranl, sub omni sunt celeritate remissa. 

ciosi liujus erroiis spinas, iii qiio niiser mundus vei'- B Unde possuin forte colligere, quia charilas quae Do- 

salur, evellat. PraUerea libcnlerad vestrae sanclila- 

lis alloquiiiin, si occasio daretur, attingerem, ui 

communicandum consilium, quod absenlia proiiibet, 

viva conserti sernionis veiba conferrent. Sed quo- 

iiiam id fortasse non inereor, peto, quaeso, et humi- 

liter suggeio, ut saiicta vestra prudentia Cadaloicam 

rabiem, quae latrare nou desinit, omiiino couelur 

exsliiigiicre , quatenus Christiana religio paclfica 

per vosvaleal tranqulllltale gaudere, ut diim regiium 

ac sacerdotiuiii optata per vos pace perfrultur, is, 

qui iitriusque digiiitatis auctor cst,' pacis seterna; 

digna vobis prsemia larglaiur. Sed dum equus offer- 

lur, dum socii oiunes iter arriplunt, ecce iuftvera 

sperno, brevi vestlgla steruo- 

EPISTGLA VII. 

AT) VIDONEM AnCHIEPlSCOPUM HEDIOLANENSEM. 

Arguuentum. — Tacile gratias agit Vidoni arclii- 

«piscopo quod se, duni apud illuni versarctiir, 

sacils vestlbus Hbeialiter donasset. Ostendit se 

nicmoiem liiijus beiieficii, assiduaspro eo ad Dami 

preces fuiideie : itemque curare, utidem sui inoiiarhi 

ei amici facerent. 

Domno V.reveiendissiino archiepiscopo, Petrls 

peccator monaclius devotissimse servitutis obse- 

({uiunt. 

.Noverll sanctitas vestra, venerabilis Pater, quia 

ine nlmis pcenituil, atque, ut ila loquar, cor meuin 

nie valde percussit in eo quoJ libcralitali vestrae 

lam largse lamque niuiiificK noii pcpercl. Ad instar _ 

enini futur» resurreclionis, hiiiis me slolis induere 

decrevislis. Ego autein vestra oppressus auctorilatc 

nil restiti, nll manum retraxi, scd servorum Dei 

genulni rigoris oblltus, facile ciincta suscepl. Qiiod 

plane cum recolo, conscieniia me mordente ledar- 

giior, rubore perfundor, sicqiie sub propriis taii- 

ijuam sub alienis reprehensionlbus erubesco. Neque 

minuiu meum, ut benedictioncm conferiel, admonuii, 

eadem in servo suo, ut coUatam susciperct, acquie- 

vlt. Sed dura beneficli vestri recolimus modum, ad 

illud Zacharise mens redil oraculum : Eral, inqult, 

/esws indulv.s veslibiis sordidis, et stabat anle faciem 

amjeli {Zacliar. iii) : Qui respoiidit, et alt ad cos 

qui stabant coram se dicenles : Auferle vestimenta 

sordidaabeo (Ibid.); dcinde, utScriptura prosequilur, 

iiidutusesl niulatorlis, Felix iUedies, iii quo vesllum 

isla permulalio cclebraliitur , et corpus Jcsu, quod 

est Ecclesia, omni lucius aique trlsiltiie squalorc 

deposito,* beatai immiutalitalis spleiidore vestietur; 

sicut in iilo dedicatioiiis psalino jani gralulabunda 

Converiisti plaiictum metim ingau- 

pisecinit, dicens : 

^ dium milii, el conscidisti @Q saccim vieum, el prce- 

cinxisti me ketitia, ut canlem tibi, gioria mea {Psal. 

xix). Sed cui ego de lalibus loquor? Sulficiat mihi 

laulummodo dicere quia tu, veiierabilis paier, angc- 

lus Domini mihi faclus es, qui pro amore Jesu milii 

sordida detrahens, eumdem ipsuin in me infulis 

sacerdotalibus adornasti. Qnlbus lamen ego muneri- 

bus non prorsus ingratus haiic vicissiludinem coin- 

pensavi, ut in pluiibus non modo nosiris, sed et 

extraaeis alque longinquis et eremis et monableriis 

vestrmn nomen ascriberem, fratrumque vos oratlo 

nibus humili devotionis siudio commendarem. 

iEPJSTQLA YIII- 

AD V. ARCHIEPISCOPUM BITUNTINUM. 

{Uabetur tom. III, estque opusc. 59.) 

EPISTOLA IX. 

AD A. AKCBIEPlSCOrUM. 

{Habetur tom. III, cstque opusc. 25.^ 

EPISTOLA X. 

AD A. ARCHIEPISCOPUSI. 

(Habeturtoin. III, estque in odusc. 34.)

297 mm QiJAimjs, epist. ii. 298 

97-9S EPISTOLA PRIMA. 

AD ALBERTUM EPISCOPUM. 

Arcumentum. — Uiinc, ad quem scribit, Alltertmn, 

cpiscopiim fuisse et Damiani ipsius ante episcopatum 

discipulum, facile mihi persuadeo. Magiia 

cnim auctoritate illum non modo admonet, sed 

etiam pr.-ccipit, ut in administratione animarum 

sibi commissa, nihil avare, nihil cupide agai 

sed ila se innocenter gerere studeal , ut ex ejus 

vita et moribus non infamia, sed gloria ad ipsum 

magistrum sanctissimum rcdundel. 

Domno Alberto episcopo Petrus peccator 

monachus 

Precor experientiam luam, venerabilis frater Al- 

berle, et paterni vigoris auctoritate prsecipio, ut 

non adeo rebus temporalibus sit intenta quominus 

; 

LIBER OUARTUS 

AD EPISCOPOS. 

A lus ait, habeo omnia, et abundo {Philip. ivj ; t nec 

volo fratres meos in liis rebus, quse nobis in communes 

usus a Deo concessa; sunt, per poteniiam, vel 

asluiiam snpplantare, quos in Christi simplicitate 

et humanitate praecedere , el in quorum ociilis 

dcbeo mihi sligma paupertatis Ciiristi evidenler im- 

primere, absit, ut eorum paiiperiem in me;* paiiar 

lucra Iransire, quatenus cum eodem Apostolo libera 

fronte coram eis valeam humiliter gloriari : < Ego, 

inquit, didici, in quibus siim, EufTieieiis esse, scio 

el humiliari, scio et abundare, ubique, et in onini- 

bus instilutus sum, el saliari, et esurire, et abun- 

dare, eUpenuriam pati. Omnia possum in eo qui 

me conforlat {Ibid.). > 

Volo praelerea, ut in eisdem dioecesanis ecclesiis, 

sulDciat in animarum, qus nobis commissse sunt, g .^^ ^^^-^^^^ ^^^,^^^^ ^^^^ p^^ ceicbriora solemnia pa 

vigilare cusiodia. Nobis, inquam, animae sunt com 

nes, ct si qua sunt alia, qiia; ad cibum vidcntur 

niissae, quae sicut a Deo niihi, sic a me commendalac 

pertinere , vel polum pauperibus erogentur, ne 

, 

sunt lilii ; Deo tainen soli raiionem sumus ulcrque 

dum aliis pauperibus olTerenda congerimus , de 

procul dubio reddiluri. Studcat ergo fraternitas tua 

el religiosam ducere viiam , et honeslam habere fa- 

inain. \iiam pro te, famam pro te et me; iiao non 

lam pro nobis quam pro his eliam qui commissi 

suni nobis. Nam si nonien tuum, quod absit, foeda 

laborel infamia, el in meura protinus redundat op- 

prohrium, el his, quos ad virlutes inforraare studui- 

mus, vclut cancer perniciose puliulat in esemplum. 

Unde Petrus postqnam praemisil dicens : « Conver- 

satioiiem vestram inter genles habentes bonam, ul 

in eo, quod detrectant de vobis lanquam de malefa- 

Iractionis maleriam populo relinquenles, 99 infar- 

cire sacculis per avaritiam judicemur. Et certe dignum 

est ut pauperes Christi refrigerium sentiant de 

stipe potissimum illius ecclesiae quam frequentant. 

Cave eiiam, ne more quorumdam, non dicam 

pastorum, sed fabrorum, cuiquam sacerdotuin sub 

pecunise titulum cujuslibet rcatus opponas, eum

2!)!i S. PETIUDAMIANIOPP. PAUS SKU TOMUS I. — F.PIST. Lin. VIII. 5no 

sime, ne bonum, qiiod eleeinosyiianim libi largitas ^^ conspicorcs (jnani piopinqua esl niors, quK nunc 

conferre' polcrai, viiiorum incenliva consuniant, el 

aidificiuni qnoil niisericorJiK mann construilur, ini- 

paclo libidinis ariele destrualur. Sic igilur bona 

(ianl ut eis se niala non misceant. Ad hoc danlur 

bona lemporalia , quatenus per haic acquiranlur 

scierna, nc, quod absit, in slatera districii Judicis 

diim [inalum el avaritiaj prsponderat, pondus boni 

operis inanescal. Quid enim prodest Deo leniporalia 

bona conferre, aniinam autem pretiosissimam, vi- 

delicet pecuniam denegarc? Cuncta nimirum condiia 

omnipotcns Deus usibus hoininuin tradidii, solas 

autein auiinas suo usui reservavit. Sic ergo, dile- 

ctissime paier, satage tua impcndeie ut temelipsum 

quoqne studtas exliibere. Tibi eniin episcopalis offi- 

cii dignitaie collalum est, ut nos juniores sai;cla; jj 

prseiiicaiionis uberibus pascas ei lacteola; leneriui- 

dini visceia inaternce pietalis impendas. Rogaiiius 

itaiine sanctitatera luain, ul lios duos clericos, qiii 

se a suo episcopo liceiiliam accepisse falenlur, ad 

ordiiiem diaconatus promoveat, el debitam linjus 

oHicii consecraiionein gratis, ul difiiuin est, babvio 

decirnat. 

^03 

iitibî,i.A ill. 

AD CUNIBEnTUM EPISCOPUSI TAURINENSEU. 

{Habelur lom. III, eslque in ovusc. 18.) 

EPISTOLA IV. 

libi posl lergiim in insidiis latilat. absque mora re- 

linqueies quidquid tibi mundus arriilet : quidquid 

libi deceptii.x haec vila demuleet. Sed imprudenter 

ago, si dociioiem me docere piaisnnio. Uiiiiin dico, 

paier mi, nec irascaris , si conveni volueris, me 

servnm, me filiuni, nie vilissimum famuluin, quandiii 

vixeris, sub pedibus tuis seniper babeto; sin aulem, 

nequaquam lecuin ulteiius eolligam, ne, quod absit, 

a Deo meo dissenliens spargara ; r.ec uncpiani volo 

alicui in ainore esse conjunctus qiii a diviiia fuerit 

societale divisus. 

101 EPISTOLA V. 

AD C. . . EPISCOPUM. 

Argumentum. — Terribilem iliuin et formidanduin 

niortalilius diem, qiio uiiiversuiii genus huinaiium 

anle supreini Judicis Iribunal, ut exaclissimam 

vilaiiiiliac miseriarura valle transactae ratioiiem 

reddal, quasi aiena maris congregabitur, luciilenler 

describil, el velut in pictura G. episcopi ob 

oculos ponit. Hortalur ut ejusdem speciem cl iinaginem 

mentis oculis taiiquam prxseiis intuealur, 

etsuo aiiirao insidenteni nullo unquani fiicaia? 

hujiis iniindi feliciiaiis asoectu diiiioveri, aut divelli 

patiatur. 

Doiniio G. reverendissimo eoiscooo, Petrus dci/iise 

servitulis ubseiiuiiiin. 

Dileciissiine pater et doinine, nunc dum tibi inun- 

dus arridet, duni carnis sanitas fervet, duin piospe- 

AD G. EPISCOPUM AfXIUANUM. 

rlias lerrena demuicet, qus post ista sequiintur ex- 

Argumentum. — Ab episcopo Auximano, cui ut cogila, ei jam quasi Iransaciis, quae prseslo sunt, 

iniindi bnjus vanitalibus nuntiuin remitleret, per- 

iljud priideniia vesira solerterexaminet, qiiae 

suaserai, recenier digressus, et ad suos reversiis 

proe 

miilios ibi ex iis qnos ipse novcrat, niortuos iu- C sentibus futura succedant. Quaecunque ergo trans 

vcnit. Hiuc igilur sumpla occasioue bortalur cumdem 

episcopum , ut ulterius conversioneni suani 

non (lifferat , nec se tandin inale blandienlis 

Oceaiii piocellis et fliictibus jactari patialur, sed 

ad niouasterii pnrluin feslinus accurral. Qiiod si 

fcccrit, oiiine illi suum studiuin, obsequiuni bene- 

V(deutiaini|iie pollioelur; siii iniiius babere enin 

silii ifs suas jiibet, nec quidqiiain sibi posthac 

ciiin illo negolii fore deiiunlial. 

Doinuo G. reverendissiino Auximano episcopo, 

Petrus qiiidquid serviis et filius. 

Dileclissime, posiqnam a vobis disccssi, quamplii- 

res hoinines defiinctos esse iii noslris partibus re- 

peri. Uiide ail vos quoque menlis oculiiin reflectens, 

valde pcrlcrrilus sum, ne vobis, quod absil, siinile 

qnid contiiigerel, et ine lot per inducias super iu 

iioria suiit, altiori consilio jam iransisse decernile, 

ct velul ludifactori* illusionis soninium depuiaie. 

Mluc raens vestra recurral, illuc sollicitos aciiminis 

sui oculos dirigat, qiiod postquain contigerit iransire 

non iiovit. Terribileni qiioque iiUinii judicii dieni 

jain in conspecius veslri praeseniia ponite, el repen- 

tinum lantaB majeslatis adventum tremefactis visce- 

ribus relractale, iiec illuin diein puleiis esse loiigin- 

quuin, queni piopbeta laiito anle nos sseculo vjcimim, 

et vehit jain essei in liniine pra;dicabat, diccns : 

< Juxta est dies Domiui magnus; juxtaesi, et ve- 

lox iiimis; vox diei Domini amara , tribulabitur ibi 

foriis. Dies ira;, dies illa, dies tribulatioiiis et angu- 

siia;, dies calamitatis et miseriae; dies tenebrarum 

ducias proielantem, divina senienlia ex alieiia morie D et caliginis; dies nebulce el turbinis, dies tubse ei 

damnarei. Qiiapropter obsecro le, charissime paier, 

per omiiipoleniem Jcsuni, per sanctos angelos ejus, 

per thronum inajestatis ejus igneuin, in quo judica- 

turus est vivos el mortuos, ne teinetipsum decipias, 

ne ulterius differas, ne salutis tua; remedium de die 

iii diem procrastiiiando aniinam tuam seducas, sed 

intra eito, duin licet, in portuin conversionis, ne le 

lardanlem rcpcntiui opprimant casus, ne te inopi- 

iiatae morlisabsorbeat fliiclus, et losluantis gelienna; 

(leglutiat baralhruni. Heu, lieu! pater mi , qiiare 

iion possum iinpetrare apuil Deuin ul tibi oculos 

cordis aperiat, et lcciuin calainitaiis liia;, in quo 

BCcurus jaccs, videre pcrmillal? Cerle si inanifcste 

clangoris (Soplioii. i). > Pensa, dileciissime, exire- 

muin diein judicii supcr corda reproborum, qua as- 

perjtate prophela vidit amaroscere, quein tot appel- 

lationibus non valuii explicare. Eninivero, ut tacea- 

raus nijnc de illis nunquara finiendis dainnalioiiis 

ajierna; suppliciis, tanlummodo si solus ille uliiiiii 

lerror ct liorror, ut dignuin est, studiose discuLiiur, 

tota muiidi biijiis deceptrix, et falsa felicitas, ac si 

lutuin vclut infructuosa algalittoris judicatur. Quem 

eiiiin vox illa non terreat, quis non inedullitus con- 

treiniscat, cuin audiat ipsum Dominum diccntem in 

Evaiigelio : < Quia sicut fulgur exit ab oriente el 

aiipaiel iii occidcnte, ita eril advenlus filii hominis

301 unm QiiAirrus, epist. v. 

(Maith. xxiv). » Quis, iiiqiiam, iion expavescai, cuin a vcnerit fiiror cjus. Sed cl Malacliias prnpheta coneadem 

Veritas dicat : « Quia sol obscurabitur , el sona liis loqiiitnr , diceiis : « Ecce vciiit Dominus 

luiia non daliit lumen siium, et stell* cadeiit de cffilo, 

virtutcsnue coulorum movebuiitiir [Ibhl.). t De quo 

etiaiii Pelrus ait : « Advcniet autem dies sicut fur, 

in iiiio coeli magno impetu transicnl, eleinenia vero 

calore solventur (// Pelr. iii) ; » i©2 «^ iteiuni dicit 

: « Coeli autein, qiii iiunc sunl, ei terra eodem 

verbo repositi sunt, igne rcservati in dlemjudicii et 

peidilionis inipiorum hominum llbid.). » 11 nc el 

Jiidas apostolus ait : t Ecce, inquit, veniel Douiiuus 

iii sanclis millihus facere judicium contia omnes, 

redarguere onines impios de omnibus operibus ini- 

pietalis eoruni, ([iiibus impie egerunt, et de omnibus 

diiris, qua: loculi suiit contra euin peccalores iinpii 

omnipolens, et ((uis siislinebit dicm advenliis ejiis? 

Aut qiiis portabit conspectum ejus, quoniani ipse 

ingiediettir igiiem conllatorum, et sicut i)aleain ve- 

lantiiini [f. ventilantium], et sedebit conflans, ct piir 

gaiis sicut auriiin, etsicul argentiini? (Malacli. iii.) » 

Et ileriim dicit : « Ecce dies Doinini veniet ardens 

ul clibanus ut urat [(. et uret] eos, et erunt omnes , 

alieiii, et oinnes qui faciunt iniquitalem ul sti- 

ptilam inceiulet eos dies illa , qtia veniet , di- 

cit Dominus omiiipotens , non relinqitetitr radix , 

neqiie p:ilmes (Malncli. iv). »Alius verovir|.®3 de- 

si:!erioruin ita dicit : « Et ecce videbam, et ilironi 

positi sitnt, et Aiitiqitus dierum sedebat, et indu- 

(Jud.\i).t si iii palatocordis iiostri sapere possit B inentuni ejus sicut nix candiduin, et capilli capilis 

qiiania! amaritudinis est, qtiod per Joannein dicitttr 

I Ecce venit cuin nubibus, et videbit eum omnis 

oculus, et qni euin piipugerunl, et plangent se su- 

per omnes tribus terr;e (Apoc. i). > Tunc dissolvon- 

tur renes eorutn formidine qui modo non tiinent ; 

tuiic replebiintur viscera eoruiti amariludine qiii 

modo in canialis iUecebiMe voliipiatibus niolliter ja- 

csnt. Tunc eniin sanguineas laciymas cffundentes 

incipient dicere niontibus : « Cadite super nos; s ct 

coIIiBus : I Operite nos (Apoc. vi ; Luc. xxiii). » 

Tunc eiiim non est quoquam confttgere, non est 

latibulum iibi se quisquam valeat occultare. Niinirum 

ctim et inferni porta; pandiintur, mors inimica 

destriiilur , piilvis qui putruerat , id est Itumana 

ejns sicut lana iniinda (Dan. \u). » Tbronits ejus 

ignis exurens, fluvius ignis currebat anie ipsum , 

jiidicium conslituit, et libri aperti sunl. Et paulo 

post : « Et vidi, iitquit, in visu noctis, et ecce in nu- 

bibiis coeli filitis liominis veniebat, el usque ad Ve- 

tusium dieruni pervenit, et iii conspectu ejus oblatus 

esl, et ipsi datus est principalus, et honor, et regnum; 

etomnes poptili, Iribus et liiigu;ie ipsi ser- 

^vient; et potcstas ejits potcstas ajierna, quse non 

Iransibit. el regnum ejus non corrumpetur. Inhor- 

ruit spiritus raeus. Ego Daniel, hebetudo mea et 

visiones capiiis inei conturbabsnt nie (Ibid.). » 

Cum ergo hosc agi coeperint, pandentiir sine dubio 

ciKli porl», imo potius ipsum coelum aufGreiur u 

caro, audiens vocem tuba; vivificatur. Jam quos in ^ medio tanquam si tabernaculi vclamiiia colligantur, 

greniio siio terra susceperat, quos aqua sorbuerat, 

(iiios edax flamma consumpserat, omnes quasi com- 

niissum sibi depositiiin reddunt, et vitse absque ulla 

siii diminutione resiiluunt. Tunc enim terra conciiti- 

lur, aer repentina lempeslale turbatur, tonitrua per- 

Etrepunt, coritscaiiones el fulgura huinana peclora 

terrore confundtint. < Deus enim manifesle veniet, 

Deus noster, et nonsilebit. Ignisincoiispectu ejus ar- 

debit, et in circuitu ejus teiiipestas valida. Advocavit 

coelum desiirsum el terram , ut disceritat populuia 

meuin (Psn/. XLix). »In die scilicet illa tremeiida cum 

Angelis et Arcbangelis, cum Throiiiset Dominalioni- 

biis, cum Priucipatibus et Potestatibus apparebit, 

ccelis coritscaiitihus, terris ardentibus, cunctis eiiam 

elementis in sui obsequii terrore commotis. Qtiem 

diem bene ille exiinitis propheiarum Isaias deiittn- 

liai, dicens : « Ecce dies Domini veniet insanabilis; 

dies fitroris ei irse, ulponat orbem lerrce deserluui, 

et peccatoies perdat ex eo (Isa. xiii). » Slelkie euim 

coeli luinen suum non dabunt, et obscurabilur sol in 

orlu suo, luiia vero non dabit lumcn suum, et man- 

dabo universo orbi mala, ei impiis peccalorum, et 

perdam contumeliam iniquorum, et arrogantiam su- 

pcrborum huiniliabo, eterunt qui relicli fueiintpreliosi 

magis quam aurum ab igne purgatuin, et homo 

preliosior qttam lapis sapphirus. Coelum enini qua- 

tietur, et lerra movebitur a fundameiitis suis pro- 

pier furorem ira; Doinini Sabaolli, iii die qua supcr- 

scilicet ut reparetur, et transformetur in mcliiis. 

Tuttc ergo omnia metus habebit timorque, ac tremor 

implebit universa, nimirnm cum ille judi.cet 

qui teste non egeat, qui argumenta non quaerat, qiii 

oratorem causae non postulet. Sed, his omnjbus pio- 

ciil aniotis, ipse et gesta et verba et cogilaliones 

dijiidicat, aiqtte in niedium collocat, et cuncla velut 

in tabulis quibusdam depicta, oculis eorum qui com- 

miserunt ea atque omnibus qui assislere videniur 

ostendet. Quomodo ergo tunc commovebitur, et in 

metu erit universa creatuia? Age ergo cum ad illud 

singulare judiciuni veiieriinus ab eo Judicejudicandi. 

qui nec falli occullatione criminum pqlest, nec aJ 

iinpitnitatein promerendatti aliciijtis oblatione cor- 

rumpi. Cum coeperint omnia sccrela revelari, et 

non solumactusac verba, sed eiiam ipsae cogitaiio- 

nes oslendi, qiiid faciemiis suli laiiti Judicis tnajc- 

staie?Qiiid excusatioiiis osieiuiere poieriiiius? Qi:i 

iios defensionis arte purgabimtis? Qua; nobis siibveii- 

tura est pccttiteniia, qijam in liac carne conicmpsimus? 

Qtiu; nos defensiira sunt opera boiia, que ii. 

hacvitanon fecimus? Ad quos aposlolos, aiil qi:os 

aliossanctos confugituri sumtis, qiioruin exempla. 

sitnul ac verba despeximus?An forie aliqna se fta- 

gililas cotpotis excusabit, sed excusatioiti eor 

reclamabiint o:iiiiium exempia aaiictorum, qui IVa- 

gilitaiem caniis in carne vincentes, ipiod fecerunt 

iilique facere iiosposse docueruiii. Maxiiiie quia nec

5,3 s. 1>F,TI\1 DAMIAM OPP. PAI\S SEU TOMUS i. — JilPlST. LIB. Vlll. 301 

iijsi peccuo gua vliluie, sed Dei misciaiitis auxilio A vestio videbo, et suhsaniiaho vos, wim vobis iiJ 

rcslilcrunl, qui se et non quscrentibus ut qusralur (piod timebatis, advenerit. Cuin irrueril repenlina 

aliiiie ut in eum crcdatur osiendil, credenles in se 

ne a peccato viiicantur invicla proicctione defeiulit. 

Qiiid crgo responsuri suni, si eis Dominus dical Si 

: 

calamitas , et interitus qiiasi tenipestas ingruerit. 

Quando vcnerii siiper vos iribulatio, et angusiia, 

tunc invocabuiit mc, ei non exaudiani. Mano 

pniui.^^tis, quare non resiilislis desideriis peccalo- consurgent et non iiivenient nie (Piou. i). i In quo 

runi? Si nou poliiislis, quare nieuiii contra peccalum ergo coMfidcmus ? Ubi spen adipiscendse saluiis haba 

biinus ? Nunquid in pecuniarum thesauris, quos iii 

non quKsistis auxiliuiii? Aut vulnerali, quaie pffini- 

lendo non adhibuislis vulneri vestro reinediuin ? 

NunqiJiJ non ad hacc olimutesrent? Quid autem e\- 

ciisationisrespoiideanl;non habentihus dicit : < Liga- 

tis inaiiibus et pedibus, niittitecos in tciicbras ex- 

tcriores, ihi eril llclus et slridor dentium (Maiili. 

xxii). Ubi verniis eorum non morictur, et igiiis eo- 

rum non exstinguetur {Isa. lxvi). » Pensandumergo 

' 

esl et summo siudio 

die terror erit, cuiii iii pceiia jam remediiimnonerit; 

qn;c illic confusio cui reatu suo exigenle conlinget in 

convcnlu oniiiium lioininum angelorumque eriibe- 

scere; qiiis pavor eum quem et Iranqnillum mens 

hiimana non valet capere etiam iratum videre ? De 

(juo die bene per Isaiani dicitur : i Exaltabilur au- 

tem Dominus solus in lile illn, quia dies Domlui exer- 

cituum siiper omnem snperhnin et excelsum, et su- 

per omnem ari'Oganlem, ot hnmiliahitur, et super 

omnes cedros Lib.ini sublimes et crectas, et super 

omues qiicrcus B.isan, et siiper montes excelsos, et 

super cblies elevatos, el super omnem lurriiri excel- 

arca recondimus? Munquid in divitiarum affluenlia, 

qiias intrinsecus vacui male exterius possideiiius ? 

Sed audi aposlolum Jacobum, qnanli divitias honiinum 

faciat, qnod lueritum in lerrenaj substantis 

possessione constituat : « Agite, mquit, nunc, divi- 

tes, ei plorale ululantes in miseriis , qua; adveiiieni 

vobis. Divitiai vestrae putrefacts sunl, et vestiiuenUi 

revolvendiim quis in illo vestr.i a r lineis comesta sunt. Aurum et argeritum 

vesirum Kruginavit, et erugo eorum in testimoniuui 

vobis erit, ei iiianducahit carnes ve^tras sicut ignis. 

Thesaurizaslis eiiim vohis iram in novissimis diebu« 

(Jac. v). » Et paulo posi : a Epulati estis super ter- 

rara, et in luxuriis enutristis corda vestra in die 

occisionis addnxistis (Ibid.) > 

Eheu ! quid tunc diceiil iniseri, cum se videriiit 

105 6' 1*0"* teniporalia irrecuperabiliter anii- 

sisse, et mala sihi perpetua inevitnhiliicr imniinere? 

Qua; lunc illis mens erit , cum videriut tcmpiis 

acceptabile et diem saluiis (// Cor. vi) penitus ef- 

fluxisse ci illud tempus adesse, in quo nihil hoiii 

sam, et siiper omnem murum munituili , el super facere, nullura perditionis su£e remedium valeaiit 

omiies naves Tharsis, et Super omrie quod visu pnl- invenire? Quam amara corum conscieiitia, «fualn 

chrura est, et incurvabilur sublimilas hominum, et C flebilis eoruin poterit esse querela! Tunc eiiim, sicnl 

Iiumiliabitur altitudo virorum, et elevabitur Dominus Salomon fatetur, flenteS el prse angiistia spiriliis 

solus in die illa, ei idola penitus conterentnr et in- 

troibunt in spelUneaS petrarum et in voragines terros 

a faeie formidinis Domini , el a gloTia majestatis 

ejus, cum snrrexerit percuiei-e terram (Isa. ii). > 

Nuiie peccata dellnquentium Dorainus videt, el lacei; 

t tiuic autem loquetur ad eos in ira sua, et in furore 

¥U0 conturbabit eos (Psal. ii). i Sicut ipse per pru- 

plietara dicit : s Tacui , inqiiit , seniper silui , pa- 

tiens fui, Siciit parturiens loquar (ha. xlii). j Quis- 

quis enim lerreiiis coinmodis nunc inhiat, quisquis 

lascivaj carnis voluptatibus pascitur, tunc Kteriix 

combustionis igne consumetur, ct divini furoiis gla- 

dio devorabitur. Ut enira propheta dicit: < In igne 

gemenles dicent : « Erraviuius, inquiunt , a via va- 

ritatis, et justitise luinen non luxit nohis, et sol 

hiielligentix non est orlus iiobis; lassati sumus iii 

Via ijiiquitatis el perdilionis, et anibulavinrus vias 

difliciles; viam autem Poraini ignoravimus. Quid 

profuit nobis superbia , aut quid diviiiarum jactan- 

lia contulit nobis? Transieruni omnia illa lanquam 

urabra, et tanquam nunlius prsecurrens, el lanquain 

iiavis,qHfe periransiit fluctuantem aquam , cujus, 

cnra praeterierit, noii est vesligium invenire neqiie 

semitara carinae illius in fluctibus. Aut tanquain 

avis, quae iransvolat in aere, nullum invenitur argiimenium 

itineris illius, sed tantum sonitus est ala- 

zeli Doinini dcvorabitur oinnis lerra, ct in gladio D rum verberans levem venturii, et Scindens per viin 

ejus onmis caro (Soplion. i). i lllic jara a Doinino 

non potcst mereri quoe petit qui hic noluil audire 

qux jiissit. A qiiihus eniin divina vox iii hac vita 

dcspicilur, tunc falsa eorura humilitas cum precibiis 

ante januain veniens non auditur, sed dicitur illis : 

« Nescio vos : Ite, nialedicti, in ignem aiternum, qiii 

paratus est diabolo et angelis ejus (Mr.tih. xxv). > 

El vere Dominus per Salomonem dicit : « Vocavi, et 

ronulstis; extendi manum ineain, el non fuit qiii 

aspiceret; despexislis omne consilium racuin, et in- 

cicpationes meas rirglexislis. E.ô quoque in iiitcritii 

ilineris aerem, commolis alis transvolavit, et post 

hoc nullum signuiu inveiiitur itineris ejus. Aut lanqnam 

sagiita emissa in locum destinalum, divisus 

aer conlinuo in se reclusus est el ignoratur transilus 

illius, sic et nos nati continuo desivinius eSse, et 

viriulis ((uidem sigiium nullum valuiinus ostendere; 

in malfgnitaie autein nostra consunipli sumiis 

(Sap. v). > Talia dixerunt in inferno ii qui pecca- 

verunt , quoniain spes iinpii lanquara lanugo est, 

qu:i>avcnio lolHtur; et lanqiiam spuma gracilis, 

qiia; a procclla dispergiiur; el taiiquain fumus, qui

50." I llii: R C'U VHTUS, FPIST. VII. S1G 

3 ynito ('.idusiii csl cl taiiqiifini ; nieiuoria iiospitis A niciilis ociilcin no» llmerCw.. Tt"ffttti»ffl pilfl |i'js1 

unius iliei praelereuniis (87). 

leinpns pascliale prppfigite, ct iit .)

507 S. PEini DAMIANI OPP. PARS SEU TO.MUS I. - EPIST. LIB. VTll. 508 

veral sancliis Bcnetlictiis esse videbaiur. Post hnjus A ciiim. Sed precor, ait, dic doiniii ine.T;, iii rcddaiil 

flulem moiilis ascensuni illieo presbyter toto corpore 

sese roinperil esse leprosum, moxque prorum- 

peiis : Heul heii ! inquit, cur hujns pestilentise plaga 

nie perdidit? Cui B. Bene.lictus : Diplois, ail, qiiam 

siiseepisii de eleemosyna comiiis Hililebrandi (nain 

idem Hildebrandus lunc niiper obierat) hrec tibi 

yersa est iii le|)ram : qiiamobrem redde iransito- 

riam veslem, si vis pcrpclu.-V; leproe vitare prurigi- 

iieni. Ha;c enim odibilis ac periiiciosa vestis tibi 

qiiidem, ut conspicis, nocnit, illi vero niliil omnino 

profecit. Ijtquid ergo pravornm quorumlibet bomi- 

iiuin munera quoerimiis, cum eoriim qii.ievis oblatio 

el illoruni nequeai abolere contaaia et nobis vcrta- 

lur iii lepram? 

possessioiicm B. Marisc, qiiam abstiili, si forie me- 

rear ab his, in qiiibus lciieor, pcenis ahsolvi. De 

qua tamen ecclesia B. Marice loqiicretur, preshyter 

non agnovil, et viveiitibiis specialiter designare non 

potuit. PrKterea preshyler iu anleriora coiUendens, 

vidit domum niinis horrendam alqiie lerribilem, 

pliiresque niinistros ejiisdeni domus .leqiie feroces, 

lorvos, ac visu ipso formidabiies, qiii nimirnm liinc 

iiide ciim niagna frcqiientia disciirrentes anxiahan- 

tiir, anlielabaiit, et iiescio quid niayniini vehil egre- 

giiiin prsstolantes liospitem, pi;eparabant. Cumqiie 

prKfatiis preshyier, qiiid hoc esset, stupefactus 

inquireret, responsiim est, eos qnarla Ccria proxime 

ventiira comitem exspeclare Guiilonein. Sicul eiiirn 

Sed ut totius visionis seriem proscqnamnr, conli- r copiosi deliciarum suniptus veiitiiiis piwparaiilur 

niio B. Benedictus euin de monle deposiiit, atqiic 

ad sulijecla; convallis inferioia dediixii. Interea videt 

presbyler horrendiim qiiemdam llnvium, letriim, 

piceum, atque snlphnreum, jiixta qiiem, duce bealo 

viro, diim pergerel, vnx de niimihe soniiit, eumqiie 

vocavit. Ciinique protinus ille siibsisterel, et qiiis 

eum vocaveril, inqiiisissel : Ego, inqiiil, sum iiife- 

licissimns illecomcs Hildebranilns , cui poeiiiienti:iiii 

licel infiuetuosam iiiiponere consiieveras. Ciii pres- 

byter ait : El qnonioilo tii conies Ilildebrandns es, 

cum sis tam obesi et niulilati corporis ut non liiinianam 

speciein, lOS sed taxi pnlins hahere vi- 

dearis eliigiem? Cni coiiies ; Tot, inquit, siippliciis 

hospitibus, ita maligni spiriliis niiscro honiiiii iion 

alias, quain poenariim ac tornienloruni epiilas provi- 

dehaiit. Presbyter itaqiie Raincriiis post liaiic visionem 

evigihivit; quod videral, recitavit; comes qiiar- 

la feria, sicut pniedicliim est, obiit. 

Ut crgo ad id, quod coepimus, revcrlamur; noli, 

fraler, iioli paiere muneribus; non omnibus, quaj 

pnebenlur, liher apud te-paleat aditus, sed qiuedam 

adniitlaiitur, ut iu neeessilatibiis siiblevent, qu;Bdam 

repellantiir, ne lealus alieni nos ponderibus gravent. 

Dum igilur oblata suseipiniiis, de offercntium me- 

ritis prius necesx est dispiilemus. Manus ilaque no- 

stia non omhia qure prxbentiir indiireienter acci- 

alteror, tot novis, et exquisitis qiiotidie poeiiis afpial; et non id quod otrerlur, sed poliiis a quo offligor, 

iit non mirum sil quod eorporis niei forma C fertur 1©9 cauta prius examinatione disccrnat. 

depiTeat, sed qiiod aliqualeniis vel esscntia ipsa 

sitbsistat. TaiiliB seilieet criulelitatis fiii, dum in 

corporevixi, iit niinc sanctis omiiibus odio hahear; 

et ita niejnsta eoriim severiuu unanimiter despicit 

qiiod nullus illorum adhiic pro iiie apud divinam 

cleinenli:im inlercessit. Videbanlnr aulem prsefato 

ftuvio iiiiiumerabiles voliicres quasi coliinibac varia 

plumariim diversitale conspersa; ut hinc albi, illinc 

nigri discolor species videretur, omnesqne velui 

Mioeslse nimis, ac Ingnhres qiiasi pra; dolore roslra 

rctorqiiebanl ad pennulas. Inquisilns itaqiie coines, 

qiia; illae volucres esseiit, respondit : Illoc sunt, in- 

quit, animse divcrsis in hoc giirgile piirgatoriis de- 

putala;, qu.ie videlicct sicnt non ex loto sunt alhac, 

Dicit Scripiura : * Si recte offeras, et recte non 

dividas, peccasli {Gen. i\, jiixla Scpliiaginlaj. > Et 

nos qiiod similiier est neccssarium diciinus qiiia 

si qiiac offerenliir accipias et offereutium merita noti 

discernas, deierius deliqiiisli. Vis aiidiie quid mihi 

nuper dc collato quodam munere eonligit? 

Primarius quiilam Rodiilpbus iiomine, potens sa- 

lis et priidens, apud suum monastcrium mihi pal- 

lium revereiiier obtulil, quod triblathon, juxta sui 

generis speciem, nunciipaliir; trium quippe colorutn 

est; et bhuhon pallium dicitur, uiiilc irihhithon pal- 

liiim vocauir, qnod triiiin Ccrnilur esse colorum. 

IIoc itaqiie vir ille suppliciter offerens procidit, so- 

loque proslraliis me, quapotiiit, biimiliati cordis 

sed iulcifiisa sparsim nigredine varialsR, sic et cx ^ iiitenlioiie rogavit : Defer, inqiiit, hoc nninusculuni. 

parte jain purificat:ie ct ex parle sunt adhuc peccatis 

obnoxis. ISam qiianlo sp;iliosior alhedo cernilur in 

varielaie plumariim, tanto m.ijor inlelligiliir fiicla 

abolilio peccatoriini ; in qiianliini vero nigrcdo re- 

mansisse conspiciiur , iii lanlum ailhiic pcccalorum 

niaculis aspergiintiir. Sed post miilta preshyler inde 

proccdeiis, aspioil Lolhariiim comilem , qiii j;iin 

ante non miilium lempus obieral. Hic itaque pubc 

lenus adliuc criiciabatiir in gurgile, fere medius 

emincbal. Cnmque proshyter eum, qunlitcr erga se 

agcreliir, inqiitKcrct, re^pondit loluiii se snlphiircis 

undiSpriino fiiisblStsnbiiiersum, sed jani paulalim 

allcviaii, ac dc die in dicm niitcsccrc gravc suppli 

domiiic nii, sanclis fralribus tuis, a qiiihiis utijiie 

nil aliud peto, iiisi iit hoc soliiin apud diviiiam iinpelrare 

cleincntiam siiideant, quateniis a corde mco 

tenebrarum, quas palitiir, caliginem lollat. Amor 

enim saeciili cor nieiini detinet olicsccatuin, mihiqiic 

teuebras ingerit, qiias saiiclis corura oralionibus ex- 

pelli (cupio add. ;, quo saltem tenue divina; lucis 

igniculo merear illustraii. Sed cum ego ct (iralinniim 

vota proinitterem, ct niuniis iiigestuni non modo vei- 

bis, sed et inaiiihus piopiilsarein, qiia; utrinque fiisa 

sint verha, iiiteHigcnda rcli(|iiiinus, iion scrihen.la 

pcr or.iinem judicainns. Oi'id plura? (lefcio niiiniis 

fiatribns, sed ingralos iiivenio; legati fiingorVdTicio,

lO!} LlliiiU UUARTUS, EPIST. VIII. 310 

scil 11011 (eslive suseipior. InvclnmUii' eiiim, noii gra- A docuit relationcquod narro. Albciiciis, in(|uil, Eccle- 

lias aguiil; expo&lulant, iion Ijlandiiintur; el obla- 

lioneni lalis viri non donuin, scd sordes atiiue con 

lagiiim depiitantaniniarum. Nnllo ilaque pacto quie- 

scere pntuernnt , donec muniis incaute suscepiiim, 

ad cum, qui dederal, prMSto remitlereni, eique gra- 

uiliis orationcs sub vcrbis excusaloriis nihilomiuns 

(;iiasi nnn remiiterem, pollicerer. Faleor, multuni 

luibi placuit, quod oljurgatiis sum , quod correptiis 

siiin , qnod veibis niordacibus aspersus suin. Tii 

(IMoqiic, fraler, ciislodi le a niuiieribus iii;pioruin, 

iitdnin caves proprium, alieniini peihorrescas tibi- 

met adhibere flagitium : et, jnxta Paiili sciilentiam : 

iVo/i coinmunices peccatis alienis (I Tiiii. v) , ac li- 

1 era lalibus ciini eovaleas conscientia dicere : Mun- 

siaiincae siib noinine cpiscopalis incubaliatolTicii. Hic 

obscena; merctriculse prolectarius adh:crcbat. Qui 

vidclicct dum Oltonis Augusli propinipium rnrniida- 

ret adveutum, falsum mentitiis csl cailibatnm. Mcre- 

tricem ilaqiie a consortii sui societate removit, eani- 

quesacrovelaminefallaciterindntam,sanctinionialeni 

esse constituit, verumtamen post impcratoris abs- 

cessuin, el ad pristin;e foeditalis iguomiuiam rediit, 

et insuper ad probros.-e infamix sua; cunmlum ex ea- 

dein tartarei prostibuli victiiiia filium procrcavit. Oni 

mox ut per incremenla temporum grandiusciilns 

adolovii, pater euin sibimei in episcopali digiiliale 

substitiiit. Sed cnni loiiga dominaiidi consucludo ad 

memoriam rediret, seqiie non celebrari ac venera- 

(lus ego suin « saiiguiiie omnium vestrum {Aci. xx). g biliter excoli, sicnt ante cousncverat, eriibesceret, 

EPISTOLA VIIL 

AD JUlNAnDUM EPlSCOPUM EUGUBINUM. 

AiicuMENTiJM. — Mainardo Eugiibino episcopo suadet 

ut praidia lacultatesqiie Ecclesiae tempore sui cpi- 

S(ii|-.alns ;ideir.p;as, rccuperare conelur; eumdein 

reperit consilium ex inlimo diabolici pecloris felle 

prolatum. Locntus itaque priino ciim quibusdam pestilcuiissimis 

monachis, deinde ciiin nonuiillis Deuiii 

nescientibus laicis, tandeni condiclo pr;eslil:T; spousionis 

pactns est fceJere, ut centiiin libianiin Pa- 

liortiitur, ut mores corrigat, arduum vitse iter ariipi;it, 

ipio faciliiis per aspera qua^qiie ac ardua 

iiiun.li liiijus saxa jactatus, ad (luielis felicilalisque 

iii coelo porlum pervenire possit. 

piensis monetsepretium infelix mercaior appen.iciet; 

et sic illi, csecato prius abbate, qui tunc pioceiai, 

Casinense inonasleriuni ei secure contradcrent,qiiod 

110 Doinno Mainardo episcopo Petrus 

pcccator monachus. 

Qnia iiovi, fraler, libi non deesse prudentiam, seeurus 

et absqiie funnidine correptionis adhibeo disci- 

ille deinceps eorum fultus auxilio, sine ullo coniiadictionis 

obslacnlo possideret. Iloc eliam priinogcnili 

111 SatauBS convenlioni macbinali fcederis addiderunt, 

ut ille prKtaxali prelii partem duntaxat pcr 

suos scrvos mitteret, et donec in manibus suis po. 

pliuain. INam et iu Proveibiis Salomon dicit ; « Plus 

siios abbaiis oculos non aspiceret, partem, qiia; relirulicit 

correptio apiid prudeutem, quam centiiin 

C siduaesset, nullatenus dcstinarel. Quid plura? cor- 

phigu» apiid stultum (Prov. xvii). « Et iterum : « Si 

corripiieris sapicntem , 

iulelliget discipliuam (Prov. 

xix). » Qui riirsus ait : < Auris, iiiiBa audit increpa- 

tioiics viue, iii medio sapieutium conimorabilur 

(Prov. xv). t Muxqiie siibjiingit : « Qui abjicit disci- 

plinaiii, despicit animaiu su;iiii ; qui auteni acquicacit 

increpaliunibiis, possessor est cordis (Ibid.). > Quod 

cre ad os sa>pe prsemonui, per lilteras rcplico, ct 

motiim fiigacis eloquii velut ad aucboram stationis 

.tpicibus ligo. 

Instaura, venerabilis fraier, ecclesia; tu;e pnedia 

proiiige sa;ciilaribus tradita, revoca diversi geiiciis 

rasis, undecunque potuit, alque congestis aurcis niu- 

liiiiribus ornan.cnlis, sexaginla lilnarum pretii ad 

B. Germaiii oppidum per suos complices misit, eis(|iic 

quid elquil)iis loqueretur, qiioJ de sententia diabolj 

iiequani discipulus hauserat, serpenlinum virus iii- 

\oiiiuit. ',}w venientcs ad oppidum, et commniiica o 

cuin quibus edocli fuerant nefando luyslcrio, proli- 

niis iu crypta quadam ejnsdein oppidi niissi siml 

iMque per aliquot diei iim spaliiim occultali, satclliles 

aulem SataiuB coiiiprcbcnso vi(jleiiter abbali oculos 

ciuuiit, cosipie lintcolo protinus involulos, ad eos, 

(|iii in crypla habitabant, occulte transmiltiint; qui 

(uii;iiiienia noccuter opposila [/'., exposila ], ct sallc.h 

insiguia quseque, vel optima rcstituantnr, qii;e uKix alacres effecti, et tanquam ihesaurum diu desideratum 

iiihianter amplexi, festinanter ad propria 

pr;clatioiiis tuoe teuipore graviter suspiramus ablala 

u iuoribns qiioque tuis tenietipsum c()rrige, ct undi- ^ reincare c(]eperuiit. Cnm.que jam profligato lougiori 

sp;itio cxlrema pars ilineris superesset, et taiiquani 

(pie caulus, uudiipie circiinispectus oninino te iii sa- 

ccrdotali gravitale ct Iioueslate compone; nec de- 

lccleris fallacium diviliarum copiis, quae fortassis in- 

geruiitur, affliicre; nec de catheJije, cui prssides, 

anibias honore gauuerc. iNam sa:'pe Dciis omuipoiens, 

quod procul sit a tc, meiiti reprob;e, quani perabru- 

pta voliiplatum suarum ilei;,arripere consj.icil, oiiinem 

sibi coepli conatus adiluin liitercludil. Et siciit 

jani pra;sidenti sa;pe prohibet, dum vult gaudcrc, i 

gaudcat;sic ad regiiueu anhclantem reprimit, nc 

cuiicupitaB digiiitatis culmen ascendat. Joamics plauo 

MarsicaiKC priiis Ecclesi.ie ;ircbiprcsbyler, nuiic rcli- 

giosus in Casinciisi cocnobio n.ouaciins, busterna iiic 

o 

voli compoles securi j;im aliinenla perciperenl, pe- 

regrinus quidam siibito Supervenit, etnovum aliqnid 

iiKpiisilus, Albericum, qiii dudiim fuerat eipiscopiis, 

obiisse rcspondit. Quod illi gravilcr aspeinati ac vc- 

lieniculer ailoniti credcre nuilateniis polueriinl. 

Dcinde rein ccrtius agnosceiilcs, et dicriim Bp;iliimi, 

qiio vidclicet ille in xgrotalione decubiiit, diligcnler 

aililiscunt, ct illa signaiiter hora, qua videlicet abba- 

ti liimen avulsum cst, illum infeliciter exspirasse, 

li;|iiid() dcprebcnduut.Ecce quamamaro rme delecit, 

qui jucunde alqiie suaviter vivcrc concnpivit; ct 

ip.sn lc:nporis aniciilo, quo se cnnsccusunim css«

?ii s. PETRi DAMiANi opr. PARS sr: U TOMUS I. - EPIST. LIB. yilL 512 

sperahat qniksi subllmc fasiigiiim, qui c^rcuin fecc- \ cnpidum mc prociil dubio assentatoriae laudis accu- 

rai, ei ipse tanqnam vciecKcatusalqiie ex iniproviso 

correptus, repente cst dcraersus in lartarum. Cui 

rerte propl:eticum illud congrnit: < Dumadliuc ordi- 

ler, succidit nie {Isci. sxxvm). > Filius aulcm ejus, 

aposiolus videlicot Aniicliristi, quem in ecclesiastxae 

dignitatis apireni pater allexeral, quanto lemporc 

supervixil, innlias calaiuilatum alque conlentionum 

aiuariludines pertulit; postremo ferocLbus suor;i»i 

gladiis undlqiie perfossus occubuit. Dignum qiiippe 

est ut lalis vita^ cbiiisula illis occurrat qiii contra vo- 

lunlatcm Dei ad sacri ordinis culmen anhelant; ac 

5)roinde diilcedo vivendi, qnam menle coiiceperaiit, 

in ainaritiidinem,et prosperitas, quac per colorem 

falsilatis arriseral, illis provenit iu calamitalem. possit cxlolli? Qnis enim sci.M quid in xlernitate 

Qnibus et illud Jerciiii;enieriio congrnii: « Speravi- B fucril, anteqiiam Deus hunc conderet munduin ? Sed 

nius pacem, et non est bonum ; quaisivimus bona, ct 

rcce tnrbatio {Jer. xiv). i Et illiid Psalmista;: « Dc- 

jecisti eos duin allevarentiir ( Psal. lxxii ). j 

Ecoiiira lu, vencraliilis fraler, hujus mundisuavia 

qiixlibei, ac male jucunda contemiie ; rerum trans- 

eunlium copias ac mundanae. gloria; Icnocinium de- 

spice; sequensque vesligia Salvatoris aspera quaeque 

tibi ac dura propone, ut pcr difricilia gradiens, ad 

jucunda perliiigas, et velut aspera dumela perambu- 

lans viam tuam suavi fine concludas. 

quippe coliabitatricem niihi in cellula jugitcr leiieo, 

ciim ea saepe conlabulor, iii ca interioris homiiiis 

vestri speciem ac vcri vultus imaginem manifeste *^ 

{Eccle. ix). » Ubi notandiim quia, cnm juslos dicat 

contemplor. Est tamen quod iii ea graviter fero, 

quia scilicet noii tam honoratnm quam oneratum me 

lani saiicti noiiiinis kuidc reperio. In hoc siquidem 

ncbiliorcst mea calamitas, quod non modo mei me 

reatus impediunt, sed insupersanclihoininesin mea, 

proh dolor! ,'ostimatione delinquunt. ''Absit autem, 

iit taiitiim virum fatear etiam mc proedicando men- 

liri ; seil qnia honio cs, poies suUem per benevolen- 

liam falli. Qnia veronientiri est contra mcntem bi- 

qiii, contingit aliqu mdo ut ideni sit et ex dicentis 

opinione vernm, et ex ipsius rei qualitate raendaciuni. 

Confitcor in domiiio mco qnod sa?i>e vcrsatnr iii animo 

nieo, quoniam qais

,r> i,ir!Ka QUAimjs, EPiST, IX. 5I4 

viiia qiiiilom polesliinsoratioiicprsosumcrc.sednescio A ols vis iiifertiir injuna;, ad iiKliceiiila protiiius bella 

ulrniiivaleatiiiqiMiitiimlibetexiilienintitiinmcriloriim 

siioniiiisocurilaledonnirOjprnesertimcummiiiuiiisiin- 

diciue frematjiindiqiie volul maxinium pelagus iiiliimc- 

scentibiis procellis seattollat, tantasquenobis quibus- 

ciiiique rapioribus moleslias ingeral , ut terrenis poliiis 

nos inservire negoliis quam obsequiis vacare divinis, 

vel ad piiritatis aspirare nnindiliam plerumque com- 

pellat. Malignus planc spiritus humanum genus nunc 

solito vohementius per oninia vitiorum abnipta proe- 

cipilal, truculentius tamen odiorum, ac simultatiim 

omnes livore perlurbat. Tot eniin qiiotidie bella 

dcsajviunl, armatse acies proruunt, hosliles impeius 

inhorrescunt ut de militaribus quidein viris plures 

gladiiis videatur absumere , quam in grabatulis 

prosiliuiit, armatoruni cuncos instruiinl, siciiue ho- 

stcs suos acriusforte, qiiam laisi fueraiil, ulciscun- 

tur. Quod milii plaiie satis videtur absiirdum, ul ipsi 

Domini saccrdoles atlentont qiiod tiirbis vulgaribns 

prohibetiir, otquod verliis impugiiant, operibiisasse- 

raiit. Qnid enim magis Cbrisiianae legi videlur esso 

contrarium quam redhibitio Ixsioniim? Uhi, qujcso, 

siint tot praeconia Scripturariim? Ubi quod Dominiis 

dicit : « Si quis tibi quod tuum est lulerit.nc repc- 

tas (Luc- vi). » Si enim nobis non licet eadein ipsa, 

quse nobis ablata sunt, rcpetere ; qiiomodo pro his 

licet ulloria; retributionis vulnus inferre? Ubi et 

illud : n Si percusserit tibi maxillam, pra;be ei el 

alteram : Si angariaverit le millc passiis, vade cum 

(|uiescentes corporene conditionis a;gritudo flnire, B eo duo alia millia : Si tuleril libi tunicam, da ei et 

ut propemodum maris more geratur hic niundus. 

Sicul enim cum ventorum lempestas oborilur, cri- 

spaiite mitius pelago, in vicinia littoris aestus ferventior 

excitatur ; 114 ita ""nc in fine mundi 

velut vicino maris littore, furentibus dissidii discor- 

dixque procellis, cuncta hominum corda vexantur, 

cl lanquam spumosis fluctibus illiduniur. Inslabilis 

enim homicida omnia scrutatur, omnia mundi velut 

iiniiis agri loca perlustrat, ne quid infecundum a 

lividi fomitis satione pra;tereat. Hinc esl, quod ad 

ecclfisiastici status universale periculum ab invicein 

sacerilolium imperiumque resiliunt, atque ad Dei 

Oiimipolenlis injuriam niinc cum unus papa' in apo- 

pallium {Maiih. v). i At fortasse quis objicil tiirbis 

ssecularibus h»c esse mandata, non sacerdotibus, 

nimirum ut Ecclesiarum prsesiiles haec pracdicare 

debeanl, non servare. Sed quis hoc vel desipioiis 

senliat, cum Dominus dicat : « Qui solverit unum de 

mandatis istis miiiimis, 115 et docuerit sic liomines, 

minimus vocabitur in regno coelorum. Qui au- 

tem fecerit, et docuerit, magnus vocabitur (Itiid.). » 

Sacerdos ilaque, qui in regno coBlorum vult csse 

magnus, sit in populo praeviiis, ut quod voce se 

se(|iientibus diclat, primus ipse vivis opcribiis im 

pleat. Undc, ut omnis pravi inlellecius occasio tol- 

latur, primus ille inler Ecclcsia; sacerdotes non ait . 

Elolico sit solio constitutus, alter a finibus aquilonis Domine, __ quoiies pcccaverit fraier in frairem, et di- 

, ,- , - 

destinatur electus (88). Sed ille papa abusivum pa- ^ mittet ei? scd omnium potius sacerdotum causam iii 

pam procul dubio siiperaddit, qiii primus omnipo- 

leniis Dei vocabulum plurali niimero declinavit 

j Erilis, inquiens, siciit dii, scientes boiiuin et ma- 

liiin [Gen. iii). « Super quo niniirum potius flcre coiii- 

pellimur, quam prolixius qiiid scribere deleciemur. 

Unde, cum ante aliquot dics hymnos rhylhmicos 

flendo depromerem : 

Heii ! sedcs apostolica, 

Orbis olim gloria, 

Nunc, piob dolnrl efliceris 

Officina Simonis. 

Teriiiit incudom mallei, 

Nummi sunt tarlarei. 

Jiisto Dei judicio 

Fil ista condilio, 

Ut qtiisquis apostolicam 

Sedem semel comparat, 

Rcdimere non dcsinal, 

Donec male pereat, 

Ilis dictis, prse dolore coiiiabui et addere supersedi. 

Sed cum intercKtcra inala, qua; nostris tcmpori- 

bus euiergunt, ipsas quoque Ecclesias violenti ho- 

mines insoleiiter opprimant ac pra;dia {Consule 

Scliolia ad cnlcem opusculi), vel qua;Iibet bona sacri 

juris invadanl, nonnullos movet, utrum Ecclosiariim 

reclores expelere vindiclam debeaiit, ut malis mala, 

niore sa;cHlariiim, reddaiit. Nam pleriqiic mox, ut 

(88) Cadaloum inlelligit. 

: 

una sui persoiia constituens, t Domine, inquil, qiio- 

ties peccaverit in me fraler meus, et dimitlain ei? 

usque seplies? {Matili.win). > Cumque sibi respoii- 

dcretur « usquc sepluagies seplies (Ibid.) » indiil- 

gendum, nullum jam de scrvando a sacerdotibus uiii- 

versali mandato relictum videlur aiiibiguiiin. Luca 

eiiam evangelista tesiaiite docemur quia , DomiBO 

Jerusalem pro|ierai)tc, discipiili prEccedentes inlraverunturbem 

Samariiaiioruni, ui illi pararent (Luc. 

ix). Cuniqueillos Sainariiani nullaienus recopissent, 

commoli Jacobus et Joaiines, liiiinanitato dictanie, 

dixeriint : i Domine, vis dicimus ut ignis descendat 

de coelo et coiisumat illos, sicul Elias fccii? i (Ibid.) 

Moxconversusiiicrcpavit illos.dicens : «Nesciliscujus 

spirituseslis : 

Filius hominis non venit animas per- 

dere, sed salvarc. » Ubi mox subditur : « Et abie- 

runt in aliud casiellum (Ibid.); t ac si noii liiigua, 

sed opere loquerelur : dale lociim iia;, vcl potius 

qiiod ipse dicit : « Si vos pcrseculi fuerint iii iina 

civilate, fugite in aliam (Nulili. x). » 

Vita plane, quam Salvalor iioster gessit in carne, 

non miiius quam pra;dicalio evaiigolica, nobis est oi 

proposita tenenda; linea discipliiioe. Sicut ergo ipso 

ciincta mundi fiirenlis obslaciila, non per dislricli 

cxaminis uliioiiem, sed per inviclam superavit iii- 

concussa; patientia; niajeslalem, ila docct inundi 

rabieni polius sequaiiimiler ferre quam vcl anua

oI5 S. PETiU DAMIAM OrP. PAllS SEl) TOMUS I. — EPIST. Lll). VIII. 

corriporo,vellic(lcnli laesionibus rospoiidere; pncsei- A (Consule Sclwliii.) Si crgo pro fide, qiia iiulversnlis 

lim cum iiiler regnnm el sacerdoliiiiii propria ciijusqiie 

distingiianlur olTicia, ul etrox arinis utalur sa;culi,ct 

saceriios accingatur gladio spiritus, qui est verbum Doi 

(Ephes. vi). De socculi nempe principe Pauliis dicit 

« Non sine caiisa gladium porlat. Dei eniin miiiislor 

est, vindex in irani ei qui malinti agil (Rom. xiii). i 

.\rarias rex , quia saccrdolale usurpal officiuni, lepra 

perfiinditiir (// PaTaivji. xxvi) ; et si saccrdos arma 

coriipit, qnod iiliqiie laicorum est, qiiid nierelur? 

Naiii et David idcirco anle Evangelium evangelice 

vixisse creditur, quia non modo Semei et Saul, sed 

et pliirimis iniliilsisse siiis hostibus invenilur. De 

q;io, et csleris sanclis Patribus iionniilla hic cxein- 

pla perstringerem, nisi vobis inconiparabililer no- 

: 

vivit Ecclesia, niisqiiam fcrrea coriipi arnia coiice- 

ditur, quomodo pro lcrrenis ac iransiloriis Ecclesiaj 

fflcuUatibus loricalK acies iii gladios dehacchantur ? 

Porro, sancti viri cum praivaleiit, ha;relicos idolo- 

rumque cullores ncqiiaqiiani periiniint; sed poliiis 

ab eis pro fide catholica peiiini non refiigiunt. Qiiomodo 

ergo pro rerum vilium detrimenlo fidelis fidc- 

lein gladiis impclat, qiiein seciim utiqiie redeinptum 

Clirisii sanguine non igiiorai? 

In Galliaruin finibus audivi gestuni fuissc qiiod 

refero : Iiuer abbalcm et quemdam sseculi praqio- 

tentein orla cst non levis de possessione contcntio. 

CunKpie a partis utriusque faulorihus minis diii cer- 

taretiir et jurgiis, landein ut armis agerelur uirin- 

liora quam mihi haec et his similia cerlum tenerem. V, qne condiclum est. Et sa;cularis qiiidem, paratis 

Plane quis non videat quam sit inhonesla confusio, 

ut quod agenJum Ecclesia denegal, impiidenler ipsa 

•commillat et cum aliis pra;dicet palienliam, infasde- 

r.ibilein ipsa contra innoceiites accendaliir in iram? 

Contiiiil enim hoc facienti quod Aposloliis dicit : 

« Ne cum aliis prsedieaverim, ipse reprobiis efiiciar 

{/ Cor. ix) : > vel illud poliiis quod aJ Romanos ait : 

c (}ii ergo aliiim doces, tcipsumnondoccs, qui pra;- 

dicas nonfurandum, furaris; qui dicis nonmoechan- 

iliim. niojcliaris ; qiii abominaris idola, sacrilegiiim 

facisi^Rom.ii). > HSElprsecipue id quod hisprsesto 

siihjiiiigit, saceriloti congruere videlur : c Qui in 

• 

I .e, gloriaris, per prcevaricationem legis Deum inbo- 

iiiirns [Ibid.). » In lege quippe Dei saccrdos non ini- 

niililum copiis , canipum praelialurus ingrediliii-, 

acies siruit, cuneos ordinat aiqiie ad foriiter agen- 

(liim omnium nientes acerrimus cohorlalor inflam- 

mal. Silvescunt omiiia gladiis, rubenl clypei, voci- 

feranlium clanior atiollilur, minaces armaioruiii 

fremilus inliorrescunl, lcla slringunliir, solus ad- 

versa; partis impetus ad congruendum accensis nia- 

nihus exspectaliir. Ahbas autein noii in ariiiis ler- 

rcnis spem suam, scd iii humanae salulis auctoie 

conslituens, cunclis, qui pro se ilimicare convene- 

rant, suum prohihiiit coniilalum, solos aiilera nio- 

nacbos suos equis imposiiil, capila cucullis opcriri 

pra;cepit, sicque ciim illis, velut galoatis, etloricaiis 

fidei muniinenlo, crucisgue vcxillo ad locuin ceria- 

lilo gloriatur,qui ministerii locuin ad piKdicanda C ,„j„js venit.Cumque vir ille non ferrca, iil sper.diat 

niandala sortilus est, sed per pra-varicationeiu 

lcgis Ueiiin inhonorare convincilur, ciiin scitalegalia 

lran«;ji'eili non verelur. Duniqiie aliiid agil, aliud 

prreilicat, qiiaiitiim in se est, omnes ab ejusilem legis 

ohsorvalioiie pertiirbal, sicut Scribis et Pharisoeis 

Dnininiis dicit ; < Veb vobis, qui ahslulislis claves 

sapienliae et scientia?, sed ipsi noii iniroisiis, et 

iiisiiper alios introire volenles prohibuislis (Mcillh. 

xxiii).! Ei revera qua fronie, qua libertaiis audacia 

s:u-ordos quilihet in dissidenlium confcederatione 

lisiidet; cuin ipse suis la;soribus non remissionis 

iMiiilgoal voniam, sed elTeralur iniplacabililer ad 

v.i idirlam? Inlcr oiniies sanevirtiilum gemmaS, qiias 

alvalor iiosler de coelo veniens attuiil, duas insi- 

arma conspiceret, seJ lanqiiani WJ coeleslcni, 

aiqiie angelicam aciein adveiitare coiiiiiius advci- 

lisscl, laiilus euin cum suis omnibiis (livini tiinoris 

horror invasil ut desilieules ex eqiiis proliiiiis ariiia 

projicerenl, lerr.Te se huiniliter sleriierenl, iiidiilgeii- 

liain fljgitaront. Sic, sic iiimirum litiilos vicloii;c 

triiimphalis obtiiiuil, qui iion iii freqiienlihiis eqiiis, 

non iii micanlibus gladiis spem posiiit, sed ex diviii;e 

tanlum poteiiiiaj virtule pniesuinpsit. 

Ad hyc si quis objiciat bellicis usibus Leoneiii se 

freqiienter implicuisse ponlificem , .vcrumtauicii 

sanclum esse. Dico quod sentio, quoiiiam ncc Pe- 

trus oh lioc aposlolicum oblinet priiicipatuin quia 

negavit [Marc. xiv), nec David idcirco proplietia; nic- 

iis atqiie pr.Tclariiis rutilare monstravil, qiias el D reiur oracukiin (|uiathorum alieiii viri invasil 

priiis ex|iressit, et ut nobis imprimerenlur, 

::li>riiit, cliarilalem scilicet el paticnliam. El de 

cliaiil le (|iiiileni dioit Aposlolus : « Propler nimiam 

charilalem suain, qua dilexil Deus miindiiin, Filiiim 

suiim misit {Ejilies. ii). i De palieiitia vero ait 

< Qiuiecunqiie scripta sunt, ad nosliam doctrinam 

scripla siiiit, iit pcr patientiam, et consolationem 

Scnpturariim spein babeanius [Tiom. xv). » Per 

cliarilalcin namqiie Dei Filiiis de coelo descendil, per 

patienliaiii vero diabolum superavit. His muniti vir- 

lutihiis, et fiindalores apostoli sanctam Ecclesiam 

coiuliderunl, et propiignalorcs ejus sancti martyres 

517 Lir>EH QU.VRTUS, EriST. 15.. 

Sed ecce, diini iivitlilalo loqnciuli vobisciiiii seniioiiis A 

CLMii , ut poiitifex est, spiritualem gladiiim, et aliler 

ariiciiliiiii loiigius pvotriilio, iiieiaiii, ui video, coiiilifiiiilii 

epislolaris excedo. Incoluniem te, venerabi- 

leiiiporalem ; nani spiritualem liabet pcr se et direete; 

teinporalem aulem soliim indirecte, id est, 

ratione spiritiialis, el qi.ianlum ad iilius finem conlis 

paler, ad regeiuluin Ecclesia! su.tb slatuiii ciisloveiiiensesl. El ideo solus ipse habet a Deo iinniediat 

oiiinipoiens Deus, el lu cpio etc. Loquitur eniin de olficiis 

per se, et directeutrique dignilati convenientibus. 

Neque est liic loquendi modiis alienus ab ipsis pontificibns. 

Nam Nicolaus papa in celeliri epislola ad 

Michaelem iinperaturem, prope finem sic scribit : 

salis exaggerat et indislincte profert, ad piuni et 

verum seiisuin ab ipsis verbis, non alienum trahaniiis, 

verain et calholicaiii doctrinam breviter praemittere 

necesse est. Primo eigo statiienduin est hic 

esse sermonem de principe ecclesiastico, ut lalis est, 

seu de pontiQce, ut ponlifex est; iiam si considerelur 

ut dominus temporalis, per propriiim et directum 

dominium et jurisdictionem HS teniporalein, quain 

habet in suis lerris, non cst ilubium quin habeat 

ideiii jiis belli quod liabent alii supremi reges ct 

lemporales domini, quaiitnin ad rationem justitiae 

spectat. Quamvis iii inodo tractandi res bellicas 

servare debeat religioiiem et deceutiam debitam digiiitali 

ponlificali, qiiLC in eo est praicipua, eumque 

pbligat ut in usu gladii temporalis modiim observct 

liignitati pontificali convenientein. Nec ex hoc puncto 

plura dicero necesse esl, quia beaiiis Petrus 

Dainiauus de illo noii tnictat, nec verbum aliquod 

attingit quod ex hoc caoite alinua uili.'r[!i-cla-'ioue 

iiidigeat. 

Secundo stiUiendum est pontificem ex vi pontifiralis 

dignitatis 'labere non solum gladium spirilualem, 

sed eliain alii|uo modo lemporaleni, ut diserte 

(locet Bonifacius papa, in Extravag. i, De majoritîie 

et obed. Et Gregorius, lib. xii, epist. 21 et 22, 

eslque senlentia lia;c conimuni catbolicorum conseusu 

probal:i, qu;:m Gregoriiis IX in epist. ad Germaiium 

patriarcham Gonslantinopol. ail, sigiiincalam 

fiiisse in Evangelio, cum discipuli Christo dixerunt : 

I Ecce duo gladii liic. • Ipse auteni respondit : Satis 

est (Luc. xxii). El posrea dixit Petro : Converle 

gladlum tuum in vaginam (Maltli. x.wi ; Joan. xviii). 

Ecclesia eliain sic de Petro loquilur : « Tu es paslor 

omniuin princeps apostolorum , tibi tradidit Deiis 

oninia regna inundi. • Ratio vero est, quia poteslas 

spiritualis nisi baberel aliquo niodo conjuuciain potestatein 

temporalem, esset iiiefficax et infirma : et 

iileo cuin opera Dei siiit perfecla, et recte instituta, 

ciim Petro dedit supreiiiam spiritiialem potestalem, 

seu spiritualem gladium, dedit etiam temporalem, 

seu materialem, quanium ad iiuein alterius potestaiis 

conveniens sil. Unde Glossa in cap. Auctoritaleni, 

verbo il/a(eria/i, 13, q fi, nolat ecclesiaslicum judiceiii 

posse indicere belliim, ex Micolao papa in texlii 

ibi dicente ad archiepiscopuiii Treverensem, et dcfensores 

Ecclesia;, ut spirituali et niateriali gladio 

utanlur, donec ecclesiaslica boua reciipereiit. 

Hinc lertio slaineudum est alilcr haberc poritifi- 

(8'J) Vide cap. Duo sunl, 90 dist. cnm aliis ibidem. 

518 

« Cuin ad veruni ventiim est euindem regem aiqiie 

Pontificem, id est, tempore legis graliae, ultra sibi 

neqiie imperator jura pontiflcatiis arripuit, iiec pontifex 

noinen imperatoium usurpavil; quoniam idem 

mediator Dei et hoiiiinum, homo Chrislus Jesus sic 

actibus propriis et dignilalibus distinctis officia 

utriusqiie potestatis discrevit, ut et Cliristiani imperatores 

pro ajterna vita pontificibus iiuligerent, 

G et pontifices pro cursu leiiipofalium tantuminodo 

rerum imperialibus legibiis uterentur, quatenus spiritualis 

aclio carnalibus distaret incursibns, et ideo 

iiiilitans Deo minime se negotiis s*cularibus implicaret, 

« elc. Quem locuiii iractans Glossa in ,cap. 

Ci.in ad verum, dist. 90, iii verbo Vsurpavit, Inde 

colLigii pottSr-lLUes bas es.se divisas, ui^peratorem .non 

habere gladiuni temporalem a pap."» (89). Et ideni 

habet in c. Quoniani dist. 10, nbi etiain addit : 

« Quod papa non habet utruiiique gladium, > quod 

inielligendiim est directe, et per se, iie sit erroiieuin, 

et quia gladius lemporalis prout est in pontifice, 

unus quodainmodo est cum spirituali, qiiia ubi eit 

uniim propter aliud, ibi est uiium tantuin; nani 

alioqui.ut diximus, certuin est poiilificeni haber« 

niruinque gladium, spiritualem et leniporalein, quod 

his eiiam verbis asseril Glossa, ex text. ibid. in 

cap. 1, dist. 22. 

Ultimo statuenduui est, quanivis pontifex ex vi 

D suse potestalis gladiura habeal materialem nioila 

jam explicato, non lainen debere uli illo per seipsuni,. 

nec per ecclesiasticas personas exlra propriaiii defenijonein 

iii casu exiieinoe iiecessitatis, sed pcr 

principes saxulares, quibus prscipere potesl, ut illo 

in suam defensionem, aut justam vindictam ulaiuur, 

quaiido necesse fuerit. Hoc expresse dixit Uoiiira- 

cins, loco supra citato; iiam cuin dixisset utrninqin.. 

gladium esse iii potestate Ecclesise, spiriiualem et 

teinporalem, addil : Sed is quidem pro Ecclesia, illt 

vero ab Ecclesia exercendus; ille sacerdolis, i* 

niaiiii regum et militum, sed ad nutum et patienliaiii. 

sacerdotis. Et eadeni fere verba habet Giegoriiis IX 

in dicta epistola ad Germanum. Atijue boc iiiodo. 

consuevisse pontifices excitare lemporales pi incipes», 

et per eos bella indicere, ex histoiiis ecclesiasticis 

satis constai, ei ex epist. Gregorii lib. iv, cpist. 5:.

S19 S. PETRI DAMIANI 01>P. PARS SEU TOMLS I.

JOf Lini:U QUARllJS, EPIST. XU 322 

EPiSTOLA XI. A l>onino V. revercndissinio episcopo, Pstrus pec- 

AD TllEODOSlUa SKNOGALLIENSEM Et RODULPHUM EU- C''»»'". Siilulem. 

GUBINUM EPISCOPOS. 

Nolo le late.ti, veneraliilis iralevi quia ile prsediis 

AnGiiMSNT!,'

523 S. PK/mi DAMlANi UPI'. PAP.S 

biim Domini esset, et emi agrum ab AnaLiehel filio 

pairuclis mei, qui est in Anatliolli, et appendi ei 

lugenliim scpiein slaicies et deceni argciiteos 

{Jerem. xxxii). >;Ecce qnani exilis, quamparvns ager 

ille fuisse perpendilur, ut deceni ilunlaxal argenteis 

el seplcin slateribus enierctur, el tamen snper euin 

verbiim Dnmini ad se facluin prophcla lcstatur. Nain 

et eidein Jcremiae tanti luil agelhis, ut de eo dicat : 

• El scripsi iii libro, el signavi, el adhibui tcstcs, 

et appendi argenium in slatera, ei accepi librum 

pnsscssio.iis signalum, stipulalioncs, et rata et sigiia 

fuiiiisccus {Ibid. ) ; > et alia phira quffi hic adnolare 

poslponimns, ne laslidium lcgenlihus ingeramus. 

Duni ergo lam parva possessio a prophcta tam so- 

leinnilcr emilur, ut eliam divinae vocis oraculo pr;e- retrahe, ab his ncfariis, profanisqiie contractihus 

ditatiir, qiiadibet ecclesiaslici juris hseredilas quanio 

jj cauia sempcr ac diligentissima te provisione com- 

ad vcndenduin debet esse lerrori, ex qua videlicet pesce. Prius aninias, tihi commissas, dcinde etiam 

Chrislus in suis debet indigcnlibns suslenlaii? Scd facultates ecclesise tam pervigili seniper atlentione 

qiiid de venditione loquimur? cum non modo ea, 

qu;E emphyteuseos sunt locala coniiactu, vel jure 

provcniunt, sive etiam qna; lihcllario nomine pensi- 

lantur, sed illa quoque, quai snb nndo benefioii vo- 

cabulo s;eciilarcs accipiunt, levocari de caitero 

alqiio reslilui ccclesiis nullo modo possunt? Ita 

qnippe mamis diripienlium diabolicae lcnacise gluli- 

iiis inviscantur, ut qnolihel inodo semel accepeiii.t, 

ecclesiis reddere sua hona nullatcnus acquiescant; 

et non modo ipsi, duin vivunt , proprieiario quasi 

jure possideant, sed in posleros sui germinis eininug 

possidenda transmittant. Pctunl tibi sa;ciilares ec- 

, 

clesiastica praidia, imporlunos se ingerunt, suppli- /-. ccelis'(J/«,'(/i.!xvi) ; > pauloposiicum lam austcre cor- 

caiites insistunt , et noii sub astipulalioiiibus moiii- 

nienii, sed tantum forte noinine heneficii, quod uti- 

que tanluindem esl, ac si adamanliiio siylo tabulis 

aeieis scriheientur. Veiiiunt itaque ad te, dicenles 

cum Achah rege Samarix : < Da mihi viiieam tuam, 

ul faciam mihi hortum olernin, quia vicina esi, el 

prope doinum ineam (/// lieg. xxi). » Tu cum 

Nahoth Jerraelite prxsto responde : i Propitius sit 

milii Dominus, ne dem hsreditatem patruin ineonim 

lihi {IbiU.) . . 

Pra;teiea non ignoras qnia, cum a pocniienlibus 

lerras accipiunis, juxta mensiirani muneris eis de 

quantiiate!poenitentia;relaxamus,125siciiiscriptum 

est : Divili(s hominis, redemptxo ejus {Prov. xiii). 

Perpende igitur, et congrua raiione considera qnia, 

sicut is qui praidia praihet ecclesiis, pcEnilentia: snac 

pondere merito levigatur, sic ille qni subtrahit, 

siibeunda; poenilentia; digna mole deprimilur. Nain 

si dator absolviiur, coiisequens esl ut pra;replor 

vinculis innodetur, tanloque liic dehilo leneatnr 

obnoxins quanto ille non ambigitur absolutus. 

Quisqiiis igilur ecclesiaslici icrrilorii prodigiis est, 

lot in uniim caput nuda concurruut. In treniendo 

naiiiqiie Dei jndicio sancli, quoruin Jionor clerico- 

inin egestale ininuilur, irascuntur, pauperes, viilu.e, 

pupilli, quilihet ho

323 LIBER QUARTLS. KPIST. XV. TflS 

siipplicilei' obsecro, peiTice quac coepisli, planta in \ biis cingiiur, habilamus. His ergo porlis serasanhorlo 

Ecclesix lusc surcuhim, quem ab onini humani 

adjutorii radice prKcisnm, sub umbra misericordise 

tuje absconditum, mori usque modo nonper- 

Pon''ii"s, his repagula, vecles ac pessulos aiihibenius, 

cuin sensuum noslrorum adiius a viiiis irriicn 

libusac iiuindivanilatibus sollicile custodinius. Tunc 

misisii,ne quem luM pieiatis liumor ad tempusser- enim nostra Penlapolis incolumis integra persevevat, 

iEstus postmodiim vcniens nimiai paiipertalis rat, cuni suis contenla limitibus, nec ad hostes ipsa 

iiral. Sed cur ego magislrum doceo? sic circa ilhiin 

satage, dilectissime, non iit mea balbulil ignavia 

insolenter egreilitur, nec eis irrumpere molientibus 

aperitur, ut videlicet mens r.ostra in miinlis Sioii 

petero, sed sicut acutissima lua prudentia anima; arce consistens, qiis sursum suiit qiia;ral, non ad 

suoe providct cspedire. 

De cictero, dileciissimc, videquid agas, considera 

ad quem finem ha;c lua tranquillilas tendat. quam 

miserum est in hujus saeculi prosperitate modico 

lcnipore vivcre, el ad aeierni ignis inceiidium quo- 

lidie claiisis oculis velut in lectica positum prope- 

faniaiis illecebr* (luxa descendal. Ad illam Hieru- 

salein, quae sursum est libera. et est inater iioslra, 

siispiret, illain vero qiiaj scrvii, cum filiis siiis de- 

spiciens calcel. Alioquin si iii vallem silvestrem, 

quoe nunc est inare salis, ad Gomorrliaiorum pro- 

grediatur cxeniplum, boc esl, si infruciuosa; vitce se 

rare! Quis scit, quam propinqua est mors, qiioe B in ima dijiciai, si terreiuc sapieniice salsuginem 

niinc improvisa velut in insidiis latital, qiiam brevis 

vila, quse fraudulenter blandiens prospera cnncla 

miiiisliat.'Sed quia apud sapientiorem plus forsitan 

valco precaiido quam prsodicando, obsecro te, di- 

lectissime patcr et domiiie, per Jesum excit.Tre, 

expergiscere, evigila, aperi oculos, respice coeliim, 

ei [ler momentaneaj illusioiiis somnium non perdas 

seinpiternum veroe beatitudinis praemium. Rogo 

etiam de charissimo et diilcissinio fiatre Henrico iit 

eum apud te velut charissimuni filium teiieas , ei 

amorein sibi paternae charilalis impendas, qiiatenus 

nuuqiiam illum prreconii laudisque poenileal, qiia; de 

le, quocunque ierit, referro non cessat. Sene valeas, 

el iii sacris oraiioiiibus tuis mei peccatoris meino- 

riam deprecor ul habeas. 

EPISTOLA XIV. 

AD V. EPISCOPLM. 

(Ilabetur tom. III, eslqiic opusc. 26.) 

127 EPISTOLA XV. 

AD V. EPISCOPUa. 

AiiGu.iENTUM. — Quinque corporis sensus, qiiious 

neglcciis iii lurpissiiiia seelera homines prolabiinliir, 

iil quam arctissimai disciplinoe custodia coerceanlur, 

prudenter admonet, episcopumque hor- 

laliir, ut iion modo ipse lioc pra:stet, sed etiaiii 

alios, qui siice cune commissi siiiit, idem facere 

compellat, et prsecipue ut in presbytcros et sacerdotes 

in bac re polissimum peccaules, nulla dignita- 

lis, ut a!lalis,'habita ratioiie, inio ut quisque digiiatione 

inaxime aiitcii , severissune animadveitat. 

Dotiino V. reverendissimo episcopo, et sanctis 

quaeral, mox hoste vicloriam obtincnte prosternitur, 

qiioniam obseialis urbis propriae moenibus non inii- 

iiilur. An porlas hujus noslrae civitatis noii obseial 

propheta, cum dicit : i Qui obtural aures suas, ne 

audiat sanguiiiein, et claudit oculos, ne videalma- 

liim, istc in excelsis babiiabit? « (/sai. xvxiii.) Aii 

Hon et Dominus gustus noslri munit adituiii, ciiiii 

dicit : «Cavele ne gravenlur Cdida vestra crapiila el 

ebrielaie ! (Lmc. xxi.) » De odoratu vero dicii Aiio- 

slolus : 4 quia Cliristi boiius odor sumus Deo iii his 

qui salvi fiunt (// Cor. ii). j At contra odoralus 

sui niale spiramenla laxaverant, qui dicebant : 

« Urtguentis iios impleamiis et non prajLereat Jgg 

nos iios lempori,s; coronemus iios rosis antei|uam 

C inarcescanl (Sap. ii). » Tactus vero uosler idipsiiiii 

debet desiilcrare qiioil giistus. Nani qiiod Propliola 

dicit : « GusliVte et videte quani suavis esl Doiiii- 

r.iis (Pna!. MMii); » idem et Joaiines ait : « Qiiod 

naanus iiosUaj contrectaverunt de Verbo viUe 

[Uoan.i).» Hoc porro certanien, quodadversiis 

'quiiiquecorporis sensus gerilur, per qiiinqiie Ma- 

diaiiilariini reges niystice figuratur : « Arinale, iii- 

ciiil Moyscs, ex vobis viros ad pugiiam, qiii possint 

ultioneiii Doinini expetere de Madiaiiitis (Nuw. 

xxsi). » Ciiiuque pugiiassent contra Madiaiiilas, ul 

sacra iiarrat hisloria, alqiie vicissent, omnes marcs 

occideruiit et reges eoruin, Evi, etReccm, ei Siir, 

et Biir, et Rebe, qiiinque priiicipes geiiiis. Evi pliiie 

belluinus, sive ferinus interpretalur. Hunc ilaqne 

ecclesiae suse canonicis, Petrus peccator nionachus D regcin iii iiobis spirituali mucrone lraii.sfiginius, 

servilutem. 

In procinctu inilitaris exercitiis idcirco tuha;, 

lilui, buccinae et classica comporlantur, ui eorum 

claiigoribus caslrenses excitentur excubiae seseqiie 

valeant milites a nocturna hoslilis inipetus incur- 

sione inunire. Nos etiam, qui in coelestis militias 

sumus sacrainenta juratf, et contra mundi principes 

ac spirituales Bcquitias iii bella congressi, muluis 

iios debenuis excitare clamoribus ut non degencri 

sopore depressos nocturnus insidiaior inveuial, scd 

paratos seniper ac proinptos in acie reperieiis perti- 

inescat. Nam velul in qiunque portariim civitate 

coiisistiiiius, dum in corpore, quod qiiinquc seiisi- 

cuni ferinos a nobis mores abscindimus, cum bt- 

siialis iracundia; rabiem a nostro peetore detruiua- 

nius. Nani cum Dominus dicat : « Beati mites, quoniam 

ipsi possidebunt terram {Matth. v) ; » quomodo 

poieris mansuelorum obtinere bealitudinem, nisi 

belluini spiritus in te cohibeas feritatein? Recem 

vero, sive sicut in veteri translatione dicitur Rocon, 

interpretatur inanilns. Et quid est aliud quidquid 

in mundo pro mundi concupisceniia geritur, iiisi 

quod Scriplura loquitur : « Vanilas vanilatuin, et 

0!i.'iiia vatiilas ! » (Ecde. i.) Vanitas siquidem efficit 

vanilanles, elipsi vanilantes faciunt vanilatem, diim 

cl nuindiis, qui transitorius esl, homines, qiios de

527 S. PETKl DAMIAM OPP. PAU5 SEU TO.WLS I. — EPIST. LIB. Vlll. 528 

cipit, vanos clTiciat ei hoiuincs miimliiin,'quera in- A {Joaii. iii;. « At conlra de eo, qui veruuin Siilvalo- 

sanc diligniil, in vaniiatem verlant. Uunc ergo re- 

i;ein Dci niilcs perimil, verus Israclita conciilit, si 

iiihil supei-fluc, nihil inaiiiter, vel quod ad rem iion 

perlinei, sefat, sed graviicr, et ratioiiabditer divi- 

iKC legis inipleie mandata eonicndal. Teriius aulein 

Madianilarum rex, Sur dicitur, quod profeclo mu- 

rus, sive robttstus, vel etiani arigusiia interprelatur. 

Quid vero per murum, sive robustum, nisi duriE 

inentis obstiiiaiio, vel pcrvicacia debet inlelligi? 

quod vero, et angustia interpretari dicitur, neque 

boc longius a vilio durilisc separatur, quoniam 

quisquis ad diniitlenda proximo debita durus et 

obsliiuUiis cst, angustia constringitur meiitis, dum 

nulla dilatetur amplitudine charitas. De qua ninii 

ris audit, dicitur : < Qui-a in judicium non vcnit, scd 

transil dc inorle in viiara (Joan. \). i Illud potiiis 

uniciiique studendum est, ut se in opcribus sanciis 

excrceat, ut sese in omnibus purificare ac sinctifi- 

care coiitendat. Hoc tanlumniodo semetipsum insiig- 

gillare, et dijudicare non dcsinat. Nani qui semet 

ipsuin perfecte dijudical, judiciura noii cxspectat. 

Perfecle autera semetipsura dijudicare est, et rcpre- 

hendenda non agere, el qiis irrcprehensibiliier acta 

suiit timide retractare. Porro auiein quisqiiis Iioc 

agit, ille vereMadianilaruin rcges periinit : ille Araa- 

lecitarum principcs stcrnii, et omnes a se vitiorum 

pestes excludit. Hiiic est qnod eadem sacia testatur 

Historia : t Quoniam egressi filii Israel venerunt ad 

rum chaiiiate per Piophetam dicitur : « Lalum B fontem judicii, » hic est Cades, « et interfeceruiil 

mandatum luum iiimis [Psal. cxviii). » Sive eiiam omnes principes Amalech, el Amorrhseos, qui habi- 

hoc valet inielligi, quia duriiiam meiitis sequitiir 

anguslia damnationis. Undeper Salomonem dicitur : 

t Beatus vir, qiii semper est pavidus : qui autem 

mentis esl durce, corruel in malum {Prov. sxviii).i 

Quartus praeierea Madianitaruui rex, Bur dicitur, 

quoJ irrilalio interpretalur. Vides crgo, quia no- 

mina reguin unibioe suni et imagines viliorura. Qui 

eiiim oiiera giavia per porlas suas inferunl, pro- 

feclo forinsecus obslrcpentia per sensuum suorura 

adilus in peclonim suorum arcana iransfundunt, 

Deum indubitanter irrilanl, quein videlieet his ad 

ii»rerendain ullionis seiitenliam provocant. Unde 

scriptuin est : i Siniulalorcs, et callidi provocant 

tabant in Tharansein [Asasonihamar] {Gen. xiv). > 

Cades aulem sanciificatio inierpretatur. In Cades ergo, 

qui fons esl judicii, Amalecitas, simul et Amor- 

rliaios spiritualiter interficimus, cum el vilaiu no- 

slram piis opeiibus sanctificare satagimus ; et lamea 

ipsi nos tanquam nocentes, ac reprehensibiles judi- 

camus. Cuiu elaboramus semper irreprehensibiliter 

vivere, per sollicitudinem tainen dislricti examinis 

opera nostra non desistiinus accusare. Ei notaiidum 

quoniam et fons jiidicii, et Cades, qui sanciificatio 

dicitur, unus idemque locus esl : quia nimirumju- 

stus quisque senietipsum, duni sancle vivit, accusat, 

et se dijudicando, vel accusando, magis magisque 

iram Dei (Jofc xxxvi).» El de quibus srepe apud f^ sanctificat. Hoc ilaque modo vita sanctorum ei in 

Ezechielem diciiui' : « Quia domus exasperaus 

est {Ezech. ii) > El Psalmisia : < Ul quid, Deus, 

iinproperavit iiiimicus , irrital adversarius nomen 

tuuni in finem? > {Psal. lxxiii.) Rebe vero, qui ordinalus 

129 dicitur, non aliler hic procedit, ni^î 

ut per ironiain, vel aiitiphrasiin dictum intelligatur ; 

qualenus qui ordinatiis diciliir, e contrario iii';rdi- 

natus sil et confusus. Vitiosiis enim quisque, cisi 

superficie leiiiis qiiasi recle vivendi praelendat cidi- 

iiem, confusae taiiien et inordinalie cogitalionis ver- 

sat in corde caliginem. Per quinqiie ergo reges Ma- 

dianitarum, quinque signantur corporis sensiis : 

quia oiniie viiiuni, quod regnat in corpore, ah isiis 

quinqiie sensibus pendet. li ergo lunc a nobis ex- 

propriis cogitalionibus reprehendilur, et tamen in 

operibus irreprehensibilibus invenitur. Unde et prac- 

cipua urbs illa regni Seon vocalur Esebon, qus nimirum 

cogitationes interpretalur. Per quoJ datur 

intelligi, qiiia maxiina pars diabolica; poteslalis in 

cogitationibus regnat. Per Seon quippe nequiliic 

spirilus figuratur : sed Esebonex ditione Seon, in 

Israelitarum 130 jura transfertur, cum cogitatio 

Dostra, qua; snperbiue pesle turauerat ad reprehen- 

sionis su» judiciuin,per gratiara se verije humilita- 

lis Inclinat, utqus se dudum arroganler extuleral, 

jara sua facta dijudicans, ac dlliaeHler examinaiis, 

buniiliter reprehendit. 

In Cades ergo, qui est fons judicii, Amalecitas et 

siingnendi sunl, et gladiis obtruncandi, cum adver- D Amorrhajos gladio vorante dejicimus; quia tunc vi- 

suiu iios in bello consurgunt, cuni iios scandalizare 

iion desinunt. An non isios reges cxsiingui, et spi- 

ritus mucrone occidi praicipit Domiiius, cum scan- 

daliiantem oculnm ei-ui, cum inaiuim, vel pedem ju- 

bei abscindi ? « Melius est, iiiquit, cuni uno oculo, 

\cl debilem ad viiam ingredi, quam duos oculos, 

pcde» , ac roanus habeiitein , in inferna demergi 

(ilatih. >). » li plaiie sunt regcs Madianitarura : Ma- 

diaii .autcra inlerpreiatur de judicio : quicunque 

eiiim reges spiritu non reguntur, sed sensibuscainis 

obediunt, non ad misericordiara sed ad judicium 

se-pertincre leslanlur. Sieut de quolibet incrcJiilo 

dici^tiir : « Qiii autem iion credit, jaiii jiidicalus eiji 

liorura omnium barbariem sternimus, lunc potesta- 

les aercas inviciissime debellamus, si et innocenler 

vivimus, et tamen iCos nos, ac peccatis obnojEios 

judicainus, dicentes cum Apostolo : i Si dixerimus, 

quia peccalum non habemus, nosmetipsos seducin>ui, 

el veritas in nobis non esl (/ Joan. i). » Et lunc 

Esebon, quam cog.iationes interpretari dliimus, in 

Israeiitarum cogitur transire dominium ; cum inens 

nosira de superbia, vel oiniii terrena concupisceiitia 

transfcrlur in ainorera regni coeloruin. Cogitationum 

quippe ccvtamcn nnnquam Christi polest deesse nii- 

liiibus, quoniam operis nosiri nos rectiiudo non 

libcrai, si pravis suis cogilationihus inciis armala

5?f) I.IRER QUARTUS, EPIST. XV. S30 

viriuiilnr- non resuliat. Sufficiebat quidem lcgis A tle eos in palibnlis conira solem, ut avcrtanir fiiror 

anliqune ciiltoribus, ut recta dLmlaxat exlnnsecus mens ab Israel (Num. xxv). i Qiiid est quod populiis 

agereni ; nobis auteni Evangelio terribiliier intonanle 

praieipitur, ul dum opcribus pravis exuimur, eiiam 

cogitaiionibus pervigiles obhictemur : « Audisiis, 

inquit, quia diclum est antiquis : Non moecbaberis. 

Ego autem dico vobis, qiiia quicunquc viderit mu- 

lierem ad concupisceudumeam, jani mcEcbatus cst 

cani in corde suo {Matih. v). » Hinc est quod Joannes 

Baptisla, per qiiem lex velus exprimitur, zonam 

pelliceam in lumbis babuisse perbibetur (Maltli. iii). 

Salvaior noster, qiii aucior est Evangelii, inler se- 

ptem candelabra aiirea visus est a Joanne veslilus 

podere, et prxcinctus ad mamillam zona aurea. 

Qiiid est ergo zona ppllicea circa lumbos, nisi quod 

aniiquis dicium est : i Non mfficbaberis? i El quid B 

cst zona aurea ad mamillam, nisi qiiod Cbristians 

lidei culloribus dicilur : « Qui viderit mulierem ad 

coacupiscendum eam, jam inoechaliis est eam in 

corde suo ? » Hiuc etiain per propiietam divina voce 

piscipitur : « Lava, Jeriisalem, a malitia cor tuum; 

usipiequo morahnntur in te cogilationes noxise (3er. 

• 

iv). I Et alibi « Atlendi, inquit, el auscultavi; 

i.eino, quod boniiin est, biatur (Jer. viii). t El Sa- 

loinnn ait : « Spiritus sanctus disciplinse effugiet 

iictiim, et auferet se a cogitationibus, quaesunl sine 

intellectu (Snp. i). » Arripiainus ergo gladium spiri- 

iiis, ci contra cogitationuin nos infestantium cuneos 

infoederabiliter diniicemus. Legimus (iVam. ixv). 

quia Pbinees sacerdos, cuin vidisset Israelitem cuin 

in luxuria; voraginem iabitur, et in eorum pra?posi- 

tos vindicatur? Siibditi delinquunt, et principes in 

palibulis suspenduntnr? Scilicel aliiis est, qni pec- 

cal; alius illc, qui vapnlat. Cur lioc, nisi quia ciilpa 

subdilorum in prscposiloium redundat opprobriunj : 

et quod ab ovibiis erratur , negligenliae pastoris 

ascribitur? Et vide, quam forinidolosa sit conditio 

prsesideniium, ut non modo pro suis, sed et pro 

subditorum puniantur ofTcnsis. Arguit eos Moyses, 

qiiia lex Dei negligcniiae illos ac torporis accasat. 

Qui suspendil eos ad solein, qiioniam ad examinandiiin 

produciinlur, el arguuntiir a luce. < Omuts 

eiiiin.n ul Dominus ait, t qui ma|a agit, odil lucem. 

î "on venit ad lucem, ut non arguantur opera ejtis : 

qiii aulem facit veritatem, venit ad lucem (Joan. 

iii). j Ad lucem quippe venit, qui occiiUa sua per 

purse confessionis aditura pandiu Curandum est ergo 

rectoribus Ecclesiarum, ut filios geneieni in Israel : 

ct non qualemcunque , sed virilis sexus sobolein 

nutriant, quK videlicet ad pra^liandum bella Domini 

foriitcr convalescat. Qiiisquis enim per injiinci.ie 

prsedicationis odlcium ad pugnandum alins incital, 

sed ipse noii piignat, ilii similis est, qui huccinse 

clangoribus obstrepit, sed congredi cominus non 

priEsuinit. Hic ilaque non virilem generat sexum, 

dum sit paier ignaviis. Quem profecto Salphaad ille 

signavit, qui non filiiim, sed quinque filias moriens 

dereliquit (Niim. xxvii). Salpliaad siqiiidem interpre- 

Madiiinitide coeuntem , pugionem repenle corripuit, C tatur umbra in ore ejus. Quisqiiis euiin foriia praedi- 

ct sacrilcgam fornicanlium bigam copula inler pu- 

denda transfodit. Hoc faclum priorem sedificaverit 

populiim. Tu autem, qui allerius belli magisierio 

instructiis es, et spirilualis dux gregis, non corpo- 

ralis allatus, si quem conspexeris de populo luo 

post sensum in Madianitarum amorem euntem, et 

illecebrosis se cogitationibus volutantem, nolo par- 

cas, nolo dissiraules, sed illico percule, sinedilatione 

iransfige. Ipsam quoqiie vulvam , id est, secreta na- 

tiiiiB discutiens, aique intime penetrans, illum ipsum 

peccandi foniitein perfode, ne valeat ultra concipere, 

vel virulenlam 131 sobolem, quse Israeliiica castra 

contaminet, generare. Gladius, inquain , spiriius 

ipsum peceandi conceplaciilum feriat, qui petulantia 

cat, et enerviler vivii, ne turpis appareat, qiiasi sub 

foliis se lionesti sennonis occultai : sub umbra se 

proprii oris abscondil, dum in campiim certaminis 

per sui lorporis ignaviam non pioccdil. Hic ilaqiie 

quantum ad se non virilem, sed miiliebiem sobolem, 

el hanc sub quinario iiumero gcnemt, dum sequa- 

ces siios non ad robur spiritualis audaciae, sed aJ 

otium edueat ignobilis viae. Quos utique dura non 

curat industria piign;» spiritualis imbuere, cogit 

exterioribus negotiis, qiiasi quinquc corporeis sen- 

sibiis deservire. 

Hns itaque corporaliuin scnsuuin portas, dilectis- 

simi , et vitioriim irruentiiim phalanjes obsiriiite, 

el virtiitnm spiritualiiim .agminibus aperite. Mens 

iiscivieniis obleclamenta cariiis exstingiiat. Quod D quippe militis Cliristi , qiiasi 132 reliaculiim 

ciim omnibiis pro suo ciiique modulo necesse sit 

agerc, illis tamen lioc propensius imminet, qui 

lociim regiminis tenent, qui commissis fralribus 

praisident. Qiios nimirum necesse est, ul corttra 

viiia subditoiiim sacerdotalis zeli fervor accendat, 

et cuin Pbinees seterni saceidoiii jura possideant 

quod si desidise circa delinquentes, lorpore langue- 

3cunt, nudati sacerdotio, cum Ileli fractis in terram 

ccrvicibus (/ Reg. iv) eliduntur. Hinc est, qiiod 

cuin Israelilicus ille populus initiatus essetBeelpbe- 

ôr in deserto, et iii scoria Moab turpiler corriiis- 

sel, irains fiirore Doininus adversus Israel, dixit ad 

Moysen : « Tolle cunctos iirincipes populi, et suspen- 

Patbol. CXLIV. 

; 

debet expandi , qiia; scilicet et inanium cogi- 

tationum iluenta Iransponat , et sancti Spiritus 

incitamenla cnncipiens , qiiasi pisces incliidal. 

Robustos vos atque pervigiles nocturnus insidiator 

inveniat, ut castrorum, pro quibus stalis, hoc esl, 

cordium vesLroriim aditus, non irruinpat. Erectum 

adversum se semper aspiciat criicis triumpliale vc- 

xillum, ut non a vobis, qiio I absil, viclor manubias 

referat, sed priieslo diffngiens evanescat. Insisiiie 

semper, qure et rccta sunt agite : et tamen eadem 

sub districia cordis examinatioiie pensate ; ut qiii 

veslris iribunalibus ipsi niinc treinentes assislitis, 

illud ultimx necessitalis examen videatis inlrepidi, 

11

1^55 S. PETU! DAMIAM OPP. PAUS S!'•:U 

TC.iUS 1. — EDST. I.ID. Yill r,-j 

non (loiiiio jiidicanili , seil gloiiairt pcrcppturt. j^ 

EPISTOLA XVI. 

AD V. EriSCOPUM. 

AncuMENTUM. — Ocl.ivaiK sancli Joaiiiiis B.ipiisUf 

nalivil.ilis cadoni vcncralione, qua ipsam iialivilaleiii 

cclebranelam esse coiUeiidiL Deiiule dc oclo 

Veleris Teslamenli festivilatibiis disputat, casque 

ail evangelic:ic (idei Korniaiu allegorica iiiterprelationc 

transfert et acconiniodat. 

Do.nno V. veiieranda; sanciitalis cpiscopn, ac rc- 

ligiosis Ecclcsia; siun canoiiicis , Petrls pcccator 

nionachiis servitutem. 

Diiiiii cultus obsequinm tunccsl prociil diibio laii- 

de digiiiini, ciim fuerit laudabiliter consiiminatiiin. 

Cacleriim qiiid prodcst, si rcclc qiiis quodlilict opiis 

incipial, nisi reclo illiid fine concludat ? Novimiis 

itaqiie, dilcclissimi, quia festivilalem beali Joannis B 

Baplistie, proiit dignum csl, qnidein veiiernbiblcr 

coliiis, sed ociavis cjus trium leciioniim brcviiaic 

contenli, iioii eam, qna dignse sunl, rcvereniiam c\- 

bibciis. Nam si lectionis evangeliciB lenor diligenicr 

attendilur, niilliiis sancli feslivitas in Ecclesia coli- 

liir, ciijiis octavis tanla revcrciili;i dcbcatur. Ait 

enim angelus Zacliariae : i Erit tibi gnudium, ei c\- 

siillatio, cl inulti in nalivilate cjiis gaiidcbiin', 

(Luc. i). » Qiiod prociil dubio non ipso nativilatis 

ilie, sed ociavo polius non ambigilur fiiissc complc- 

tuin. Ociavo qiiippe die, quo circumcisus est, non 

est sine miiltorum gaiidio Zacbarioe angelitus lum- 

tiaUini, ct Elisabeth diviniiiis inspiratiim, pnero nomen 

iinponiliir, os patris quod diu claiisuni fucral, 

aperitur. Et qui eaienus commiinia salicm proferre ^^ et siiiecriiiiine siinl? )j(;l/()I//i. xii.)Qiii ergo ab ar- 

verba noii poteral, mysiica jam proplietalis oraculi 

saciameiita fundebal. Totum ergo gaudium, quod 

angelica fueiai deiiuntiaiione promissum, octavo na- 

tivitatis dieprobatur exliibilum. Nativilas ilaqiie B. 

Joaniiisnou lam gratia propria; dignilalis atlollilur, 

qnam octavi siii privilcgio decoratur. Qiiapiopter 

a.(jiiilalis ralio dictal, ut sicul ipsa iialivitas, et cjiis 

(ictava iiibilomiiuis boiioretur, ex qiia vidiilicct ipsa 

iiativitas illuslraiur, el ab ea pcici,ii, uiide celebris 

et insigiiis babetur. 133 Ab ociava siquideni sua 

vciierabilis bacc naiivitas accipii, unde saiictoiuin 

«innium nativitalibus aniecelbl. Aliue idco iioii sup- 

pareiii ab ea mereiur lionorem, cui prajbet e.\ se ho- 

iioris ac celebris reveieniiic dignitatem. Nec miruin 

si clarior et insignis quaque fcslivitas oclavo dierum D 

circulo nuiic iii Ecclesia proteleiiir, cuin octo pra;ci- 

piias solcmnitales per uiiumiiuemqne aiini circuhim 

iii lcge veteri Doiiiinus insiituisse legatiir. Qua; pro- 

fcclo fcstivilates el nobis sunl, et illis pro teiiiporum 

diversitate communes. llloruin quippe sunt 

pcr carnalis obscrvanlise ritum, iiostrae quoquc nilii- 

lominiis suiil super spiritualis inteUigenti;E sacia- 

niciitnm. 

Prinia siqiiidcm coriiin festivitas cst jiigc sacrifi- 

(iiiiii, qiiod iiliiiuc pcr coiilinuos dies matiitinis ac 

ve.^perliiiis horisiubcliir offcrii {E.rod. s\\\ ; A'«i». 

xxvim). Ille iiiiniriiiii jngis sacrificii solemnita- 

tejii Domino celcbrat, qni in ccclcslis eloqiiii mcdita- 

tionibiis assidiie pcrscvcral. Ei quia mar.c l.uib lo 

sliic lex cst et propbet;c, vesperuin aute.ii lucis 

lnijiis, qiianliim ad ordinem lemporum, Evaiigeliuni 

csi, sicut dicit Aposlolus, a I nos, iii qiios fiiies s.x- 

culnrum devenerunt (/ Cor. x). El ipso David : «Eleva- 

tio niaiiuiiiii incarum sacrificium vcspertinum {Psal. 

cxl). I MaUitinuin sempcr et vesperlinuni offcrl 

Dominosacrificium, qui soiiictipsiiin a s;ccularibiis iic- 

gntiis mactans, versalur assidiie in novariim ac ve- 

tcriim niedilaiioiiibiis Sciiptiirarum : sive maliiti 

niiin ac vespertinum Doniiiio sacrificium jugiter ini- 

molamus, cuin et dignas ci graiiariim actiones de 

nostra redemptionc leferimus, ejusque terribile.jitdi- 

cium formidaiiics, jani qiiasi tribunalibus pra;s'identi 

tremenlos aslainus. 

Post jiigc vero sacrificiiim Sabbatiim poniliir , 

vidclicel ut ab oninioporis servilis eiseculione vaco- 

liir. Clirislianovcro siiiriUialeSabbatum agcrc, csl a 

labnriosa reruni tcmporalium cupiililate quiesccrc, 

solis oralionuin ac leciioniim studiis iiisu lare, sacu- 

larium ncgotioriim pondus de mentis ceivicc proji- 

cere, ad conienplanda coelestia lola cordis iiiten- 

lione vacare; carnis obleoiamenta coniemncrc, do 

sola spe coelesiium spiriiuali jucundilale gaudere. 

De hoc eiiim dicit Aposiolus : Piclinqiiciiir ergo sab- 

batisiiiHs populo Dci {Hebr. iv). Ille porro Subbatum 

Doniino veraciler celebrat, qiii sic ab his, qux miin- 

di sunt operibus, vacat, ut a spirilualibus tanicn 

aclibiis non quiescal. Uiide Verilas ail : « Aiil n.i)ii 

logislis, quia sacerdotcs in leinplo Sabbaiiim violunt, 

lioniim sa-culariu i 

l;iboril.ius cessat, et diviiia; ser- 

vitulis operibusvacal, ille Clirislian;HreIigionisSali- 

baluni celcbrat. Iste iion scrvile opiis lacit, quia el 

a peccati perpetiatione ciislodil. Qiii eniin facit peccaliim 

servusest peccali (Joan.viii).Iste non in domo 

sua ignem accendii, qiiia omnes vitiorum fomites, 

el irai, el simultalis igniculos ex domicilio siioe men- 

tis exsiingiiit, ab illo cavens igne, de quo scriptiim 

csl : « Iie in lumine ignis vestri, et in tl;iiiima, quam 

accendislis {ha. l ). i Hic denique poiidus in via 

noii portat, quoniam inciirvaniium se iniquitatum 

ruderibus, cor per poeniteniiain levigat. De quibiis 

per Proplieiam dicitur : « Qiioniam iniqMiiales me;e su- 

pergressoesunt caput 134 meum,et sicutoniis grave 

gravata; suiit siipcr iiie {Psal. xxxvii). ) Et paulo 

post : i Iiicurvatus suiii, et humiliatus sum usque- 

quaque {Ibid.). t Iste piuHerea in loco suo rosidens, 

longius iion procedit, qiiia Cbristum sibi fuiidanieii- 

lum ponit, in quo scilicet firmissiiniim sua; quielis 

habiiaculum coiistrnii. Ipse qnippe locus est de quo 

sripiuin est : « Filii servorum luoriim habitabuiit 

ilii (/*sa/. ci).» Ipse fuiidamentum de qiio dicitiir : 

« Quia fundamentum aliud nemo potest ponere, pne- 

ler id quod positunusl.Cliristum Jesiiin (/ Cor. iii) ) 

Tertia vero fcstivitas est Neomenia;, id esi, no a; 

lunje. Tiinc auiem innovari luna dicilur, cum soli 

ooiijungilur, et ab oo ad concipiendum spleiidorem 

veliit amissi lumiiiis rcpar;\iiir. Sul jiistiii» Chrislua

LIUER QUARTUS, E(>IST. XVI. 554 

{Mulacli. IV), liiHa auLein piiiiio sancla uiiiversalis A posica iKilifices Jomum luam {Ibid.} > Sed quisqiiis 

Ecclesia, deiiiJe qtiacque frlelis cst auima ejus, qui interiorem liomincm suum de die in diem sccundum 

splendor esl gloriie, et ligura substaini;e (Hefcr. i), 

(le radiis illuslrat;». Ciun crgo saiicia quaelibet aniina 

Redemplori suo veraciter in aniore conjungiuir, cnin 

ei deniquc velut in sponsali tliaiamo per obleclalio- 

nis inliniiB gluliniim copulalur; Innr procul dubio 

solemfiilateni Neomenis celebrat, duin reformatam 

se a superno luiniiie fratruiii suoruin aspeclibus re- 

pnesental, sicut dicit Apostoliis : « Qui adliajret Do- 

niino, unus spiritus est {/ Cor. vi). ( Nam si in his 

omiiibus soliini exierior illc soleinnitatuin ritus ac- 

cipitur, iioi jain ex liis utilitalis aliipiid nobis vide- 

lur posse conferri, sed superstiliusa potius exigi, 

ac IVivoIa judicari. Hinc est quod Aposlolus ait : 

Apostoli senlciitiam (// Cor. iv) renovat, quisquis cor 

suuni diviiii terroris ligonibus sulcat; iste non super 

spiuas, sed siiper novalia seiniiiat, iit centesinii pro- 

veiitus segelem inetat. Unde dicit Apostolus : c Quia 

qui semiiial in spiritii, de spirilu metet vilain Kler- 

nain {Gid. vi). i Qiii vero fruclus et in liao vita de 

spiritu colligantur, idem alibi diligenter enunierai, 

dicens : c Fructus aulem spirilus est, charitas, gau- 

dium, pax, patientia, longaiiiiniias, bonitas, beni- 

gnitas, mansuetudo, fides, modeslia, continentia, 

tastitas {Gnl. v). » Quisquis igitur hos fructus iiilra 

sux' ineiitis hoiTeum colligit, hic proculdubio solein- 

nilateni Novoruin salubriier colil. 

Nemo diju;licei vos in cibo, aut potu, aiit in paric B Deinde sequitur feslivitas mensis septimi, qu:c 

diei fcsti, aiit neonienia, aul Sabbato, qua; sunl iiin- 

bra fiiluroriim {Cotoss. ii). » Quod ergo tunc erat 

uinbra fiiturorum Judsco, niinc cst exliibilio pra;- 

sentium Christiano : et qiiod illis datiim est siib 

exierioribus caereinoniis, iiobis factuui esi iiistni- 

mentiim intelligenti;c spirilualis. Tuiic enim neo- 

nieniam, lioc esl, novx luiise colimus ortuin, cuin 

vetereni deponimits honiinem, ct sancta; conversa- 

lionis induimus novitalein. 

Quarto loco Paschalis apud illos fcstivitas ponitur, 

in qua nunc apud nos Agnus ille, qiii tollit peccata 

inundi, pro totiiis saeciili saliite mactatur {Joan, i). 

Nam pascha nostrum inimolatiis est Christus (/ Cor, 

lluic continuatur festivilas, quae dicilur Azyino- 

dicitur Clangoris, sive Tubarum. Sic enim inter dics 

Bcptimus quis(|ue dicitur Sabbatum, ila nihilominus 

et inter nienses, qui septimus est, dicilur Sabbaluin 

mensium, ut exiam Sabbatum sabbatorum. Quis est 

autein clangor ille tubarum, cui debeamus annua festa 

persolverc, nisievangolicaet apostolica doclrina, qu;i; 

tanquam coeleste tonitruum, ac lerribilis bucciiia nos 

ad piocinctum spiritualismilitiee provocal : atque ut 

pro castris imperatoris felerni contra nequitia; spiriiiis 

infoederabibter dimicemus, instigat? Quis esl ergo, 

qui tubarum sive clangoris festum legitime celebret, 

nisi qui Scripiuras Yeteris ac Novi Testamenli studel 

in armario suge mentis includere, ac prsecepia coc- 

lestia tenaci seniper memoriae cominendare ? llaec 

ruin, in qua prxcipitur, ut e cunctis domihus abji- G iiaijuefesta celebrantibus rileperProphetam dicitiir: 

ciatur onine fermentum. Qiiam utique festivitatem, 

quse videlicet una cum Pascha dicenda est, nos ve- 

raciter cclebramus, si fermentum malitiae et nequi- 

tise de tabernaculo nostri cordis abjicimus, cl sincerilatis 

ac veritatis azyma custodimus. Cavendum 

est ergo, ne sit in mentibus nostris adumbratio fuci, 

corruplela fermcnti, caverna nieiidacii; sed potius in 

domo nostri pectoris vigeat etpurilaiis integrilas, et 

soliditas vcriialis. 

•Post lianc, illa fcstivitas sequitur, quae diciluri\o- 

vorum, cum primitiae scilicet de novis frugibus of- 

feruntur. Cum enim ad maturitatem segetum perve- 

nitur, tunc in perfeclione bonorum fructuum auclori 

bonorum Deo feslivitas agilur. Nos quoque Novorum 

I Canite initio mensis tuba in die insigni solemnila- 

tis veslrae {Psal. lxxx). i 

Post hanc est et illa festivitas, quae celebralur 

decinia die mensis septimi, in qua videlicet animas 

suas Judaei prajcipiuntur affligere. Nos etiam hanc 

rite solemniiatein colimus, cum carnein nostram 

maceratione castigamus inedia;, cum nosmetipsos 

reprimimus sub arctae custodia disciplinae ; cum de- 

nique petulantes carnalium passionum illecebras 

crucifigimus, cuin corpus nostrum pro Domino la- 

boribiis et aprumiiis atterimus, cum interioreni hgmincm 

per conipunctionis ac fletuum lamenla ma- 

ctainus. Hanc igitur nobis hoc modo festivitatem ce- 

lebrantibus repropiliatur ille, quem proposuit Deus 

solemnia geriinus, si prius agrum nosiri cordis di- " propitialorem per fidnm in sanguine suo, 

sniplinac vomere proscindenles, viriutum germiiia 

spargimiis, iii boni postmodiim operis frumenla melamus. 

Unde per prophelam dicitur : « Novate 135 

vobis novale, et nolite serere super spinas {Jer. iv).i 

De bono scilicet agricola Salomon ait : i Qiii opera- 

tiir lerrani suani, inallabil acervum friigum : qui 

operuur jusiitiain, ipse exaltabitur {Eccli. xx). i 

De negligenti quoqiie opcrario idem dicit : « Per 

agnim hominis pigri transivi, el per vineam viri 

siulti; et ecce lotuin repleverunt urticae, operuerunt 

supeificieni ejus spinae, et maccria lapidum desirucia 

erat (Prov. xxiv). > Etiteriim: « Praepara,inquil, foiis 

opus tuuin, et diligenier exerce agriiin tuiini, ul 

Octava vero, quae et ultiina solemnitas est, dicitur 

Scenopegia, hoc est, tabernaculorum, quae videlicet 

quintodecimo die ejusdem sepiimi mensis incipii ce- 

lebrari.LaelaturenimDeus in te,cum tequasipercgri 

iium cernit, et exsulem : et non in palris domibus, sed 

in exsilii tabernaculis conspicit babitai;tc;n. « Nou 

13S 

enii" li'c h;ibcnius manenlem civitatem, geJ 

fuluram inquirimiis {Hebr. xiii). > Cum enim iiic 

cernimus per molem coipoiis, habitamus aiitera in 

coeloper studiuni intentionis, cum lanqiiam viatores 

quidani , et adven;e, per de.^pectuin nientis praiseo- 

tia cuncta transcniriiniis, ad supcrnani vero patriaiii 

anxiis dcsiilerioiiiin gradibus feslinanius, tunc a no-

333 S. PKTRI DAMIAM OPr. PA»S SF.IJ TOMUS 1. — EPIST. LIR. VHI. 5">G 

bis spiriUtaKlcr Secnopi?gia colilur, qiia; (ludiim A sex ilies :a concepUi vero Joannis iisqiie ad naiiviia- 

apuil illos per lcgiliini riuis cceremonias carnaliier 

TgeliaUir. H;t!c porro feslivilas quinlodccimo die 

septimi mensis incipil; et qnia per octo dies colitnr, 

(iecimo Kalendarum Oclobris procul dubio lcrmiiia- 

tur. Dicitur enim in libro Nnineri : « Quinla decima 

die niensis seplimi, qu.ie vol)is erit sancta, ac vcne- 

rabllis, omne opus servilc non facieiis inea, sed ce- 

lebrabitis solcmnitatem Domino septem diebus (A^tim. 

\\.\i). » Et aliqiianlo post snbjicit : < Die octavo, 

qiii csi celeberrimus, omne opiis servile non facielis 

in eo (Ibid.) > Qiio Tidelicet-die sancto, ac celeberri- 

ino, B. Joannes BapUsla conceplus asscriUir, cujiis 

iiitiiiui siimus impiilsi, ut liaiic epislolam scribcre- 

mus : ut in eo ponamus finem, uiide scripiio Iraxit 

lem ejus ducenti septuaginla qualuor dies lanliimmoJo 

reperiiintur. Nam cum Domimis oclavo Ka • 

lendarum Apribs conceptus, octavo Kalendaruni J:i- 

niiarii naiiis sit; Joannes aulem octavo Kalendairtm 

Oclobris genitus, octavo Kalendarum Julii de ma- 

lernis visceribus sit egressus, duobus tamcn diebus 

excedil lumerus Salvatoris numerum Joannis. Ei 

boc jiropter Februarium mcnsem, qui viginti laiilummodo 

et octo dierum suppulatione coiitcntus 

est ; cuin omnes alii menses vel triginla, vel irigintu 

et unum dies includanl. Quia igitur hoc inense bea- 

lus Joaiines in maternis visceribus latui'., quo vide- 

licet jam emenso, Dominus conccptns, et antequam 

per annuiie revolutionis orbitam implerelur, est edi- 

origiiiem. Ubi nmi faciiis oboritur qua;stio, quomodo n tus; duo dies, quibus mensis iste miiiuitur, concebeatus 

Joannes festiviiate necdum elapsa, sed ad- plui 137 licati Joannis deesse reperiuntur. Hiijus 

liuc durante, conceplus sit; cum Lucas evangelisla ergo mensis brevitas babet cur numerum Joannis 

dieat : « Et factnm est, ut irnpleli sunt dies officii 

ftjus, abiit, i liaud dubiiim quin Zacharias, « in domumsuam 

: posthos aulera dies concepit Elisabeth 

iixorejus (Lttc. i). t Quomodo auiemimpletisunldies 

ofTicii, ciim ipsa feslivilas nccdum esset implela? 

Quintodecimo qiiippe die prscfati mensis incipiebat 

liKC feslivitas, qu:e diciiur Scenopegia, et ciHo die- 

biis integiis colebatur, ui ottavus Kaleniiaium Octo- 

bris, quo bcatus Joannes conceptus est, interca;ieros 

cjiis.Icm fcstivitatis dies festivior, atqne, ut illic 

liitiuir, ccleberrimus haberelur. Quod si forte dici- 

tiir qiiod Iraditio fallalur EcclesiiC, qualenus in 

excedat numerus Salvatoris. Hac itaque ratione red- 

dita, credibile est, quod necdum Scenopegix so- 

lemnitate decursa, beatus Joannes Baplisla conce- 

ptus est. QuoJ autem inter materna viscera Domi- 

nus diutius mansit, Joannes celerius prodiit, non 

casus est acciJenlium, sed dispensalio periionarum. 

Ille nimirum tanquam melalor hospiiii domo matu- 

rius exiit, ul subsequcnii mox iinperatori viam 

steriierei, adventum ejiis regnis, provinciis et urbi- 

bus nuntiaret , eonHiientiitm populorum aginina 

tantiE 138 majestaii obviatura dirigeret, ejusqiic 

reccptui queeque necessaria quantocius praepararel. 

pso (lie contcptiis sit, sed postmodum, lota videli- imperator autein nosler in virginalis pilalii tha^ 

cet solemiiiiale decursa, boc... (90) 

lllud prseierea consideratlone dignum est, quotl 

si uiiqiie dieruin niimerus, vel quo Dominus in ute- 

ro virginali, vel qiio beatus Joannes in alvo maiisit 

;iiiili, diligeiiier inspiciiur, duobus diebus excedere 

Domini iiumenis inveiiiiur. A concepiione quippe 

Uomiiiiusipie ad milivitaiem ejusducenti septuaginta 

(00) Iloc k)Co ms. miitilus habetur. 

LIBER OUJNTUS. 

lamo residens, aliquantulum subsistit, et qui rae- 

tatorem , ceconomumque pr*miserat , procedere 

morosiiis judicavil. Sed .... (91) 


.\D A. EPISCOPUM. 

{Habelur tom. III, estque in opusculo 40.) 

(91) Hiijus epistolae finis desideratur in nis. 

AD ARCHIPRESBYTEROS, ARCHiDIACOiNOS, PRESBYTEUOS ET CLIvRICOS. 

139-140 

EPISTOLA PRIMA. 

kt> ARCIIlITiESnVTEROS AXI>REASI , V. ET C. 

AnGCMKNTUM. — Giaviter invehitur coiitra (iuosdam 

iiialeditos bomines, cl imperilos, qiiod vcrba 

qiiaidam e\ ipsiiis sermone dcsumpta calumiiiose 

iii iiividiam adduccrc conabantur. Asseruerat autein 

illis verbis, quales ex lioc saeculo hominum 

aiiimx egrediunlur, tales judicio sisti : quod dictum 

non a se primum, sed a Magno Gregorio 

prolalum , ei divinoe Scriplurae consentaneura 

ostcndit. 

Veiiernndis ,in Cbrislo fratribus srcbiprcsbylcris 

Andhe/E, V. ct C, Petrus pcccator monachiis fia- 

teina! cbarilalis alTectum. 

Duin ergo non niinimo languorc depressus in le- 

ctulo jam, el, quod dicto, aller fraier cxcipiat, non 

sil niirura, si non luculentum, sive politum digero 

languidi sermonis articulum : imo, quia contra ru- 

sticos et imperitos, ac litterarum prorsus ignaros 

loquor, dignura est, ul eis coiigruens, rustice pro- 

loquar : ci, ut ipsi dicunt, quidquid in biiccam ve- 

iicrit , negligenler cfTundam. Veruintaincn anle-

.-7 LIUER QUllNTUS, EPIST. I. :,ti. 

qii.im ai rem veniam, qiiod incns siiggerii, coui- A l.tiis opera van.i sinl prorsus, ac frivola, niilliiiuc in 

peiidiosc pr;e:iiiitam. Pliilosophiis qiiidam (92) nocte 

diiin stellaruni cursus, et inealus sideruni sulitililer 

riniaretiir, iii piiieum repente corriiit, et hianti, 

sicut dicitur, inimanilate prnfundum et obseenis 

sordidiim sqiialoribiis plenum (93). Cui nimiruin 

pliilosopho domestica eral ancilla noniine lambi, 

qii* in dominiim suum libere, ac prudenter inve- 

cla, per melriim lainbicum, quod ex ea poslino- 

diim lale noiiien accepit, siipcr eo plausibililer 

dixil : I Doiiiiiius, inqiiil, nieiis ignorabat slercora, 

qii3e sul) ejiis pediluis eraiit, et nosse teiitabal si- 

dera. » IIoc ilaqne niodo lit in diehus iiostris, ul 

riistici et insipientes quiqiie, qui nil pene noverunt, 

nisi vomeribiis aiva proscindere, porcos ac diverso- 

rum peconim captaliula cuslodire, nunc in conipi- 

tis ac Iriviis ante iniilierculas, et conibubulcos suos, 

iion eriibescant de Scripturanim sanctarum senten- 

liis disputare : inio, qiiod lurpe esl dicere; in tola 

noile subant [/". qiii loia nocle cubant] inler femora 

nuilieruin, die non verenlur Iractare dc sermonibus 

angeloriim, et hoc modo sanctorura dijudicant verba 

doclorum. 

Signilicavit eiiim milii perlitteras sanctilas veslra, 

qiiod pro senlentia illa, quam nos iii B. Stcphani 

sennone posiiimus, qiiia videlicet uniuscujusque 

aniina qiifdis de hoc sa;cuIo egreditur, lalis postmoduin 

judicio piaisentatiir, tantiini apud quosdam 

scandaium est exoriuin, ut dicant, orationcs, obla- 

illo saeciilo postmodum profutura. Nuniiuiil eniiu 

divinorum eloqiiiorum slrenui scrulatores quainplii- 

res per divinaruni Scripturaruin campos non pns- 

sunt seiitentias reperire, quibiis ut hieretici fiant, 

valeant sibi muscipulas , pedicasqiie subslrncru ? 

Porro si delectat cos, iil a Christianismo reccdaiil, 

occasionis materiam invenire, dijiidicenl illud, qrnd 

Doiiiiniis iii Evangelio dicit : < De die illa, » id rsi 

judicio. i nei|iie angcli sciiint iii codo, nec ipsc ['"i- 

lius, nisi soliis Paier {Multh. xxiv). » Ei qnoinoilo 

Filius dieni jiidicii ignoiarc possit, qiii videiicct 

ipsum, eumdemqiie dieni, et omnia teiiipnra, aiqiie 

universa visibilia et invisibilla simiil cuin Paire 

condiderit? Delestenlur cliam illud, quod alibi di- 

" cit : « Mea doclriiia iion esl mea, sed ejiis qiii nii- 

sit ine {Joan. vn). i 

Domine Jesu, nos quidem siinplices ct hebctes 

servi tui, quidqiiid dixeris, crediinus libi : sciimis 

enim, quia veritas es {Joan. xiv), el iiientiri iioii 

potes. Sed quomodo sapienles istius lerra;, eldivinorum 

volnininum teiiebrosissimi ac prorundissimi 

scrutatores fi Jcin potermit tuisadhibere sermouiljus? 

Poteninl enim a te, secundum prudenliam siiani, 

versuta mordacitatu reqiiirere, qiiouiodo veiun) csse 

poterit, quod dixisti : « Doclrina mca noii esi inca? i 

Si tua est, quomodo noii lua ? Si auteiii iion tiia 

est, quomodo erit tua ? Restat ergo ul eioctriuam 

tuani, aut tuam esse indiibitanter as eras , et tiiaiii 

lloiies, sacrificia, qiia; pro defiinctorum aniniabus '"*" "^^^® ''''''* r '"*" "Jicas : aiit si iion tiiani esse (ir- 

offeruntur, iiil sibi proficere ante judicinm. Et quid 

miriiin, si hoc idcm niihi contigit peccatori, quod 

evenisse cognosciuir ipsi totius Christiana; religionis 

auciori? Ait enini : « Nisi nianducavciitis carneni 

Filii hominis, et biberitis ejus sangiiinem, non ha- 

beliitis viiani in vobis {Joan. vi). t Qiiod audienles 

sepiuaginia ferme viri dixerunt : « Diirus esi Iiic 

S( riiio, et qiiis poiest eiiin audire {Ibid.)"! > El, leslc 

Scri|itiira, jain noii cum illo ambulabant. Ussit ita- 

que eos sol Christus : est enim Sol justiliao IMalach. 

IV), istos aiitein ussii liiiia. Ego eniin ad lunam, hoc 

cst, ad oirpns Cbristi perlineo, quod est Ecclesia : 

vos auieiii e contrario benedicenles milii dignaiiiini 

niaveris, tuam jam esse oinnino difiiteaiis. Sic.iiie 

tiinendum esl, ne syllogismorum siioruiii versiila tc 

argumentatione concliidant, et aiRtoreni sapiciilliu 

cassiLius capiiosiB cavillationis involvant. 

Porro au;em, ut etiam ad libri Regiiin rccurrainiis 

historiam, Doniiiius niisit ad Josiani rcgeiii Juda per 

Iluldani uxorcin Sellu : < Pro eo qiiod ainlisti veiba 

voluminis, et perterrilum cst cor tuuin, ei !iuniili:i- 

liis es coram Domino auditis sennonibus coiUia lo- 

cniii istum, ct habitatores ejus, qiiod videliiet fie- 

reiit in stuporcm, et in malediciuin, ctscidisii ve- 

sliinonla tiia, el Ilcvisti corasa nie, et cgo audivi, ail 

l>

o:'9 S. PETRI DAMIANI OPP. PARS SEU TOMUS I. — EPIST. Llli, V:i!. -;o 

(Iiiiit, diceiites : Q.ioinodo divina vox meiidacio ca- A B. Gregoriiis, conspicuns etiiisignis doclor Ecclesix, 

niit, qiiod regi promiserat, eilicaciler implevil? 3.42 

Qiiomoslo niminim Josias in sepiilcro siio iii pacc 

(liiievii, qiii ^gyptiaci regis gladio bellicosa sorte 

siilijacuit? Sicqiie illis propheticnm illiid possit 

aptari : < Posneninl in coelnm os siium, et lingna 

corum Iransivit super terram [Psal. oxii). i 

Vos aiitem, dilectissimi, et unanimes fraires niei, 

qnibiis occnltandum niliil est, indnbitanier agiiosciie 

seiilentiani iilam Gregorianam esse, non nostrani. 

Qiiiiriiiir. orgo Dialogorum librum studiose perqiiirite, 

et illic iiitcr csctera sic invenielis : In Evaiigelio Do- 

iiiinus dicil: c Ambulate„dum lucem babeiis {Jnan. 

xii). > Per propbelam quoque ait : « Teiupore acce- 

plo esauJivi te , et in die Ealulis ailjuvi te {Isa. 

XLi\). > Quod Paulus exponens dicit : « Ecce nuiic 15 ii()i)ilibus viris nustruin nionasierium et erciiiiini 

lempus acceplabile, ecce niinc dies salulis (// Cor. 

vi).> Salomon qnoque ait: i Quodcunqiie polest ma- 

niis tua facere, inslanter operare ; quia nec opus, 

necratio, nec scientia eruntapud inforo5,qiio tu pro- 

peras {Eccie. ix). » David quoque ait : « Quoniani 

in saeculiini misericordia ejus {Psal. cxxxv, 1-20). > 

Ex qiiibus niinirum seiilentiis conslat, qiiia qiialis 

biiic quisqiie egreditiir, talis in judicio piscscntatur. 

t'bi eiiam paiilo posl subdidit : « Hoc tameii scieiidum 

esi, qiiia illic saliilem de minimis iiibil qtiisqiie 

purgationis oblinebit, nisi boiiis hoc actibus iii bac 

idliiic vita positiis, ut illic obtineat, promerebitiir. > 

Et nt isti rabidioris iracundisB furore vesaniant, 

.ûdiant, quod idcm Gregorius in Moralibiis dicit : 

< Qiiia pravus quisqiie niox nt nioituus fuerii, pro- 

linus inveiiit, quod ulterius mutare non possit. » 

Exclanient ergo, vociferenlur, el dicani : Si niiitari 

iion p issuni, qnid mibi oblaliones , quid oratioiies, 

quid sacrificia ? Claudat ergo jam Ecclesia januas 

suas, et ego deiiiceps contontus ero parictibus :'o- 

miis nietc. Quid eiiini niibi hic ecclesias ingrcdi, si 

illic iiulla possum ratioiie mulari? Jam crgo dosi- 

nant parviiliim homineni mordaciter perseqiii, et iii 

me iion * lanquam verbi, velinl invidiam conciiari 

Gfogorium lacerent, Gregoriiim mordcant, et in 

eum dentes amarissiini livoris infligant. llluin legant 

et lioc apiid illum invcniant, atque super illum cen- 

soriam jiidicii virgam tenontes, damnationis, qiiam 

merelur, iii eum deiites exacuanl, ciimqiie velut 

scabiosi caiies tanquam mordiciis apprcbendanl. 

Aiidiant quod alias idem Gregoriiis ait : t Quoties 

prr immoderatum csuni maniis ad cibiim tcnditur, 

loties primi parenlis lapsus iteratur. > Qiiod utiqiic 

qiiam durum sit, non exaggero ; quia quibiisqiie 

legeniibns perspicuum esse non dubito : el quam 

miilla scribit hiijusmodi, quse nos studio bievitalis 

omitlimus ; ne metam epislolaris compendii, qiiod 

faBtidiosuiii esi, exccdamiis. Scd ipsi in tantiim ine 

diiignnt, ut nie soliim leganl, nieiiiie solo conlenli, 

tacrarum Soripturanini voluiiiina universa coiitom- 

uaiil : et qui vix noverunt syllabatim eleinciita 

prrcurrcre, super me judices facti non vercntiir iii 

we senteiitias promulgaie. Absil autcm ut vel 

; 

vol nos humilos cl cxigiii , qui ln qiiantiijii licct, 

per illlus cupimus vesligia pioperare, proliibcainus 

sacrificia, vel oraliones pro qiiibuslibet defiinctis, 

ctsi giaviter peccaiores exstilerinl, omnipotcnii Deo 

indesinenter offerri, et sic eos a devolioiie fideliiim 

vivenlium 3.43 atljuvari. Enimvero qui sie illani 

scntentiani iiilclligunt , lanquam nocturni vialores 

oberranl, et more cxciitienlium raanu parietem pal- 

panl. Quibus in hac solvenda quscstione nos nolu- 

iiius esse magistri, quia illi per arrognntiam cordis 

dcilignantiir esse discipuli. 

Yosautem, dileclissiini, pro me servo veslro Dei 

omiiipotentis misericordiain iinplorate. Domino aii- 

tom Drudro, el fratri ejus, ac vicecomiii, caaeiisqne 

conimendate. Dcus omnipolens sua vos proieciiono 

ciistodiat, et ciim electis saoenlolibiis siiis parlcm 

vos habere concedat. 

EPISTOLA II 

At) DAJIIANUM FRATREJI, AnCHIPRESBVTERUM RAVENiNATEM. 

Argumentum. — Poccata siia et negligentias non sine 

niagno aiiiini moeiore confiteliir, et pr.ieserlini 

nimiam urbanitatem, seii potius ad risuni proponsiiaiem 

graviler accusat et exaggerat : fratreiiiqiio 

suiim Damiannm, ut pro se ad Deiini preces rnii- 

(lal, exorat. Praeclariim 

et humilitatis exemplum. 

iii his pra;beiis modesliû 

Domno Damiano fralri cbarissimo, Petrus pecca- 

tor monachus qiiidquid servus, et filiiis. 

C Nolo le laieat, dulcissime inilii in Chrislo Paier, ct 

doinine, qiiia coiiiiiiiio mens niea inoerore deprimi- 

tiir, diim diem proprii exitus jiimjam propius iin- 

minentem, et lanquam pra; ocnlis positum assiuiio 

contemplatur. Nam dum tam loiig;ievos annos eiiii- 

moro, dura spargi me canis aitendo; alque in quo- 

cunque conventu hominnm posiius, omnes pene in- 

fra mcam setatem esse considero, poslpositis onini- 

biis curis, de sola morte cogito, sepulcrum medilor, 

a sepulcro mentis oculos non avello. Neqiie lioc solo 

infelix niens mea pavore conlenta, iii niorte corpo- 

ris considerationis su.ê limitem figit : sed mox ad 

jiidiciiim rapitiir, quid sibi objici valeat, quid ipsa 

dofensionis obtendat, non siiie magna formidine 

meditatur. Sod hoii me miserum, atqiie inexhausto 

lacrymarum foiitc Iiigendum ! qui omnia mala com- 

misi, et per tam anncsse vitse spatia niillum pena 

nrindatum divinae Icgis implevi ! Qiiae enim, miser 

homo, mala non feci ? Quibus me viiiis, qiiihus nie 

criniinibus non involvi? Confiteor : < Cecidit in lacum 

miseria; vila mea : perempta cst in iniquilati- 

bus meis anima mea {Thren.w). > Superbia, libido, 

ira, impationtia, malilia , invidia, gula, ebrietas, 

concupisccntia , rapina , niondacium , perjiirinm, 

stiiltiloquium , scurrililas, ignorantia , negligentia, 

seu ca;ter;e pesles snpplantaverunt nie, atquc omnia 

vilia, voliit fien\entes besli;!-, devoraverunt aniiiiam 

meam. Pollulum est cor moiiin et labia mea. C.;n- 

taminatus sum iii visu, ;'uditu, gusl.: , odoratu til

541 LIBEU QUIMUS, l-PiST. \\\: 

laclii. El oiniiinuHlis, cogiUilioiie, J.^^' lociilionc, A ,ii,j nii;c ciiiiiiicla 

sive aciione perdilus siim. Et liscc qiiiileni oniiiia 

inala commisi. Sed lieu ! pioli dolor ! dijnos poe- 

nilenliae Irucius nnnquain altuli. Uiuim in;er liaec 

amarius dedeo, quo me periiiciosiiis obligatuin, te- 

ste coiiSLienlia, rccognosco : sciiriililas nimiriim 

mihi seiiiper faniiliari» fiiit, quae ct propter coiivcr- 

sioiiem nunqiiain nie perfticti! deseruit. Licet eniin 

conira hoc ferale iiionsiruiii SMpe pugnaverim, licet 

hiijiis beslise neqiiissimos deiites nialleo sevcritalis 

altiivciim, ad lcinpus quilcin rcprimere, seJ nunquam 

ex ea poiui plenam victoriam reportare. Ino- 

lita nainqiie ciijusliliet vitii consuetudo, licet oinni 

studio ab animi penelralibus sit repulsa, assistit ta- 

uicn ssepe quasi prae foribus iinportuiia : et vcl lain- 

-',i 

luit c\s:iiig:iaiitur , dc aiiro pu- 

r;ssiiiio. Qiiid cnini per seplem liicernas, nisi scpieiii 

sancti Spiriliis inlelligiinus dona? Tiine enimsoplein 

luceriias iii tabeniaciilo faciinus, si in nicnte nosira 

sancti Spiriliis cliarismala ex diviiio niunere com- 

ponamiis. 145Sedqiiia in ipsissaiictisoperibiis, qiii- 

buspcr alllationemsancti Spiritiisardenlesinsistimus, 

quKdam snpcrflua lcrrcnse corrnplionis interserunl, 

cum liiccrnis etiam emuncloria necessario (iiinl. 

Qiiid ciiiin per emunctoria, nisi dislrictio poenitcn- 

tia; designatur? Emiinctorio namque qiiod siipei- 

vacuuin esl in lucerna, deccrpitur; ct dislriclionc 

poenilcntiLie liumana; pravilatis ciilpa delciiir. Uinie 

cl Pclrus quibiisdam superflua perpetrantilms ait 

( Poenitemini igitur, ct converliinini, ut deleaiilur 

bere summotenus nilitur, si inordiciis appichendere B veslra peccata {Acl. iii). « Acsi apcrte dical: Einunc- 

prohibetur. Siib speeie namqiie spiiilualis Isetitiai 

dum me fralrilnis liilarem ostenderc ciipio, iii vaiii- 

tatis verha dccliiio : et dum a solito rigore dc- 

scenderc fralcriiii; charilalis causa qiiasi discrete 

delihero, ad inutilia proferenda diffrenalam liiigiiam 

indiscrete resolvo. Scd dum Domiiiiis icat : < Beati 

qiii lugenl, qiioniam ipsi consolabuntur (MaUli. v) ; b 

(|iialeillis judiciiim inimiiiel,quinon nioJofletihusnon 

iiisistunt; sed iiltro eliam cacliinnis, el vanis risibus 

Iiisirionuin niore deserviunt? Ciimque consolatio 

iion gaudenlibus, sed mcerentibus ntique debealiir, 

(piam consolalioiiem exspectare a ventuio judice 

poterunt, qiii se nunc ineptiie lictiliie maleblanda 

toriiim stringite, et excessus pravi operis ainpuiale. 

Reclc crgo cuin lncernis cl cmnnctoria (111111; qiiia 

qui sancti Spiritus graiiain boiioruiii operiiin kimiiic 

resplendere contcndimus, dum tamen humana cor-« 

ruptio superflua generat, pa^nitcnliije remediis ifldi- 

genius. Sed quoniam ha;c ipsa superflua, qiiM disci- 

plinam pocnilentiifi resecat, necessarium esl iit con- 

triti cordis flclus exsiingiiat, iion immeiiio Moyses 

post lucernas, el emunctoria, eliam vasa fecisse 

memoratur, ubi, qiice emiincta sunt, exsiingiiamur. 

Yasa autem nostra suiit corJa, qua; lacrymariim 

semper cl flctus debent esse inundaiioiie replela. Iit 

quibus nisiiirum vasis ctoleum illud recondiiur, de 

jticuiidilate rcsolviinl? Riirsum cum eadom Verilas 

, quo iu Evaiigelio perliibctur : Quia 1 prudcntci 

dicat : 1 Va; vobis iiui ridetis, quoniam flcbilis [Luc. (] 

\i);» quid iii trcmendo judicio dicUiri sunt, qui 

iion soluin ipsi ridciil, sed insuper quijedam scurrilia 

profercntes , risuiii audientiijusviolenter extorquent? 

Ubi notandum, quia cum iiiiinicum anima; sit ri- 

dere, perniciosiiis lamen esl scurrililatis verha profcrre. 

Scunililati quippe deservicns, et alios secum 

virgincs acceperunt oleum in vasis siiis ciim liiinpa- 

dibus (Maiih. xxv). s Si ergo et ii, claris opeiibns 

splendent, adhuc lamen flclibus indigciil ; (iuid dc 

misero, mcisque similibus seniicnduni, q;ii tcncbro-a 

nnilla cominisimus : cl bona, qua: hiccant, iioii 

habemiis? Quam uberibus liicrymariim rivis debcmus 

seiiipcr afnucre, qiiam continuo ma;rori neccsse 

per vanani Ixtiliam destiuil, ct in hoc insuperreus 

fuerat jugitcr insudare; et non alios in risiim faccla 

csl, quod oliosa verba iiiutililer fundit, cum scri- 

quadam dicacis scurrije urbaiiitiUe compcllerc, ssd 

ptiiiii sit : « Oinne verbuin oliosum, qiiod loculi 

ipsi polius deinisso senipcr viiltn liigubrcs apparere : 

(ucriiit hoinines, reddenl de eo ratioiiem in diejudi- 

quaienus perfeclte poeiiiteiitise formain ipse qiioquc 

cii (Mallh. xii). t Eiiimvcro duni hijec Evaiigclii vcrba 

cxlcrior cultiis cxpriinerel, qu;» iii occulta cordis 

considcro, qiiid aliuil, iiuaiii quoJdam iiobis coin- 

amaritudine principaliter sestuaret; et non solum 

iucrciiim pnipositiim esse perpendo ? qiiia nimiruiii 

iiobis confcrre curalionis opiatijc reme.diuin, sed el 

ci momeniaiieo risu pcrpciuus fletus emitur, et lein- 

ry aliis frucluose poeniiendi priBbcre posset cxciiqduin. 

porali fletii perpelua la;tilia comparatur. Iliiic cst 

Unde rogo saiiciiiii'cni veslram, dileclissimc 1'atcr, 

cpiod sancti viri nunc omni stiidio fletus et lacrymas 

et pcdibus t;iis iiie prostrains advolvo, iit adversus 

scmiiiani, ut ailerni gaiidii fruges melant, Propheta 

hoc fcrale monstruni, scutiim inilii sanclifi tufc ora- 

aitestanie, qui ait : < Euiites ihant, et flebaul, mil 

tionis ohjicias, ei serpoiiiinum viriis ex ine sapientef 

leiites seminasua; venienles auiem venieni cuin 

incantando dcpellas: ct non solum pro hoc, sed et 

cxsultalionc, portanlesmanipiilos suos (Psa/.cxxv). 

pro cunctis, qiiiT', tibi siipra confessus siim, conlinuas 

Debeniiis eniin iii agro cordis iiostri vircntia virtu- 

luin gcniiiiia quasi propaginando componere.et liiJBC 

ficqueiili coiiipelenlium iinbrium inuiidalione rigare. 

JSecesse esi opcribus lueidis ardenier insistcrc, et 

taiiien salubrem fletus aquam, ubi supcrflua quijcli- 

bcl exsiinguantur , semper habere. Unde lcgitur 

(Exod. XXV, xxxvii), quia Moyses fecil in labcrna- 

culo septem lucernas cum eniiincloriis suis, ct vasA 

» 

Deo prcces fiindere, aiiiiie apud divinas aiires mise- 

ricordiit mihi locum stiidcjis impetrare. 

EPISTOLA m. 

AD P. \nC-iIPRESBVTERUM. 

ARGUMENTU5I. — In hujus cpisloliC fragmenlis, duobus 

Jereniia; proplicta; locis allalis, ostendit, quam 

sJt iiii!!r:i Iiicliiosa pccciitoiibus aciiux a corpoi.g 

:

3i5 S. PETKl DAMIANl OPP. PARS 

egressio, quanlisque post niortem criiciatibus ullligendi 

sint. 

146 P- arcl)ipresl)3rtero....,PETnuspeccalor nionaclius. 

« Ecce ego convocabo omnos cognaliones regno- 

rnm aqiiiloiiis, aU Doniinus; el venienl, et ponent 

cinni pertrahanl, in cujus antea (rigida nientc le- 

gnabant. 0! qiiam lucUiosa, quain lugiibris est sera 

et infnictuosa illa pceniteulia, cum peccalrix anima 

jjm incipiens carnis carcere, quo inclusa lcnebatur , 

absolvi.respicitpost sc, dirigit oculos anlc se. Videt 

posl se velut angustissimuin, aique brevissiniu;ii 

sladium viiK mortalis emensum ; viJel antc se inler- 

miiiabilium longiiudinem ssculorum. Perpendit 

qiiasi momeiilum temporis celeriter avolasse, qiiod 

Yixil; conlemplalnr inriiiiiam prolixitaleni tcmpoiuni 

instare, quam incipil : id eiiim brevissimum, qiiod 

cst velui iii puncto, traiiscurrii; liuic auiein vita;, 

quam nunc ingreditur, nullus oinnino fmis occunit. 

< Ecce, > ait Dominus, t miltain in eos, » in cives 

videlicel Jenuilem, « gladium, et famein, et pestem, 

et erunt inmalediclionem, etstuporem, etin sibilura, 

et in opprobrium {Jer. xxix). > Cur sil lioc facium, 

aperit, cum subjungit: « Eo quod non audierint, 

inquil, verba raea, quse raisi ad eos per servos meos 

prophclas, de nocte consurgens, el miilens (Ibid.). » 

QuoJ aulera dicit, i de nocte consurgens, » miilendi 

suliiciiiidinem indicat et velocilalem; ut non in verbi 

praedicaioribiis, sed iii audiloribus potius torpor Jeremi» persona, nisi Dominum? Quid luinbar, iiisi 

desidix valeat inveniri. Cum itaque Deus omnipo- ordinem significat clericorum? Oiniiis Ecclesia velens 

humano inore hominibus loquens, de nocle _ stis est Christi, de ciijus sibi membris per piophe- 

eonsurrexisse se, ae pcr lioc quasi somnum se inter- 

rupisse conqueritur ; quod nobis opprobrium valet 

elijicere, si iiobis in ultinio necessitatis periculo 

coustilulis, vclul hxc permerilo respondcret : Ego 

proplfef wseuin essem Creator, faclus sum creatura ; 

ego propter vos iriisioues et opprobria pertuli, crucem 

subii, et cuncta quK vobisdebebantur tormenia 

percurri ; vos tanieii me non audistis, et legis ineae 

C.creuionias et mandala sprevistis? Porro si illis iin- 

properabal servos a se missos, auanto lerribiliiis 

iiobis impioperabit semclipsiini? si illis somniim 

iiiiproperabal iiilcrrupluin, qiianlo magis nobisvalcl 

olijicere se pio nobis mortuum ac scpiiliiim? Non 

liiierai Dcus Jud«05 vallanlium hoslium obsidione 

SEU TOMUS I. — EPIST. LIB. VIII. 311 

\ conclusos, quia destinatos ad se famiilos coiitem- 

pserunt; et quomodo Christiaiios audiet, qui missa 

per Filium evangelica proecepia spreveruni? INani 

qiii nnn aiidii Deum, non aiiditura Deo. Uniim est, 

quod menscujusqueridelis 147^'*''"^' assidue, soler- 

ter atlendere, ct intra senietipsam sollicita semper 

inquisitione versare; scilicel : utruin placeat Deo 

unusquisque solium suu:u in inlroitii portavum Jeiiisalein, 

et super omnes muros cjus in circuilu, et qiiod egit, an et in ejus vila Deiis vel operilnis dclc- 

super universas urbes Juda. Et loquar judicia mea ctelur. QuiJ enim prodest, qiiidquid faciat liomo, s-i 

cum eis super omni malitia eoriim, qui derelique- boc iion placeal Deo? Sic de David dicitur: i Quoesinint 

me (Jer. i). i Quae profecto verba si prseler vit sibi Deus virum jaita cor suiim (/ Rcg. xiii; .ict. 

ilfos lerrenae Jerusalein cives ad alios non respice- xiii). » Nam si iiuiic Coiidilnr non delectaiur in horeiii, 

nequaquam liodie in sancta Ecclesia resonamine, hoino iiostmoduin deleclari non poleril in 

rent. Quse sunt igilur ilte cognaliones regnorum Conditore. Unile legilur in Yita Pairum, quia ciini 

aquilonis, nisi malignorum spiiiiuum rauliiludines falsus quidam famosus et magni nominis soIiiari;:s 

in frigidis adeo meniibiis superbe regnanles? Hi B propinquarelad exilum, tartaieus ad eum spiiiiiis 

soliuin suum unusquisque in introilu porlarum Jeni- venit, qiii tridentem igneuin in manibus altulit; ct 

salem ponunl, cum cgredientein de corpore infeli- ecce vox ad eum facta est: Sicut, inquit, aiiiina isia 

eem animara circumposiia, ne libera prodeat, obsi- vel una liora me in se requiescere non permisit, 

dionecuslodiunl; ut eain secum nunc ad ignis suppli- sic neque lu miserearis evellens eain. Tunc nequain 

spiriius tridentein igneum cordi morientis infixit, et 

aniniam ejus, sicut eral jussus, evulsit 

EPISTOLA IV. 

AD P. ARCHIPRESUVTERtlM. 

Argumentuh. — In luijus cpistola; fragmenlo ex 

quodam loco Jeremi;e ostendil, qiiaui sli delestabilis 

clericorum inteinperantia. 

P.archipresbyiero...PETRus peccatormonachus... 

i Vade, » inquit Dominus ad Jereniiani (Jer. xiii), 

• et posside tibi lumbar lineum, el pones illud super 

lumbos tuos: » de quo el paulo post: « Surgen», 

inquit, vade ad Euphratem, et absconde illud ibi in 

loramine petrx. » Quod cumfecisset, et in Euplirate, 

sicut jussus fuerat, abscondisset, post plurimos dies 

ait Dominus ad eum : « Surge, et vade ad Eiiphra- 

ten, et lolle inde luinbar. Et abii, inquii, ad Euphra- 

ten, et tuli lumbar de loco, ubi absconderam illiid : 

et eccecomputruerat, ita ui nuUi usui aptuin essel. 

Et ait Dominus : « Sic pnlrescere faciam stiperbiam 

Juda, et supeibiam Jerusalem multam, populiim 

istum pessimum, qui noliint aiidire verba niea, et 

ambulant in pravilate cordis siii; et eruiil siciii 

lumbar istud, quod nulli usui aptum est. » Qiiid hic 

tam dicitur: « Omnibus his velul ornamento veslie- 

ris (Jbid.). > Sed sicuC lunibar intinium est huniano 

corpori, et arctius adhaeret quain reliqua; vesies, 

ila clericalis ordo familiarius diviiiis agglutiiiatiir 

obseqiiiis, qiiani cscteri Iioinines. Sicut illic de Israe- 

litico populo diviiia vox ail: « Sicut eiiim adlui^Fcl 

luinbar ad lumbos viri, sic agglulinavi mihi omiiein 

Israel, et omnein domiiin Jiida, ut esset mihi in pM- 

puliini, et in iiomen, et in laudein, et in gloiiam, et 

non audierunl (Ibid.). » Quibus quseso, lam a;ile, 

lam expresse, sinut clericis, possiinl isla coiigrncre, 

quinomen Dei.laudemetgloriani speciaIilercoiistitii'.i 

sunt piaedicaie? tticut eiiiiii Israel, et Juda peciiliari.s 

crat populus 148 Dco inter omncs genlcs terric, ita 

»

34r; anEw quintus, epist. v. sis 

niinc clerici specialiier .Klluierenl Cliristo pne cmi- A (lcninrisirai. A

5.i7 S. fiOTKl t)A.\P.\M OPI'. I'.\US S:.U KlMliS \. Eiir.T. l;u. v:i!. -,;s 

150 i:i'ISTOLA VI. 

A lulioiitm feiici commercio proincrciitiir, consequcii- 

I.F.O.MS PAP.E IX AD CLERL5I ET POfULUM AUIIMANLM. tcr ctiam iili qui , ecclesiasticas facultales barbarica 

ARCUMrNTUM. — Leo IX scribit ad AnxiMinjios, prae- 

cii)icn,s sub analiiemalis poena , u; pessiman) coiisnelnilinem, 

quiie in eoni)!) piKcipue civila;e inva- 

liierat, corrigereiit, el abrogareui, defiincto scilicet 

episcopo , Loiia ecclesiastica coiicursu populari 

faclo diripiendi. 

Lko episcopus, servus servoruni Dei , dilc-dib iii 

C.lirislo filiis omiiibiis Auxiiiianis, clcro et populo, 

salulem el aposlolicam boncdiclioiieiii. 

Quia auclore Deo, sic nobis unius Ectlesia: ciira 

specialiter est commissa, ut per digiiiiatem aposto- 

liciB sedis etiam ca.'lerarum Ecclesiarum generalis 

sit provisio deiegala, nostro compeleie videlur oflicio 

iioi) soluin quK haclcnus adversus easdeni Ecclesias 

temerariis ausibus sunt usurpata , corrigere : sed h incrator exsliterit , ex parle Dei oinnipolcnlis , et 

ctiam ne riirsus eadem praesumant in posterum pro- 

videre. Perversam autem , et prorsus exsccrabilein 

quornmd^.m plebiiim consHcludiiiem, fama viilgantc, 

cognoviinns, ut vidclicet siio defunclo episcopo, domum 

episcopi hosliliter irnimpenles invadanl, facul- 

tates ejus prrBdonum niore diripiant, praediorum 

domos iiicendant, vites insuper el arbusta bestiali 

iinmaniores fcritate succidant. Quod nimirum nisi 

ccclesiastici vigoris fueril censura correciuni, haud 

dubium quin regionibiis iliis repeiilini fiiroris inimi- 

iieat gladiiis. Si eniin honorare parentes primum di- 

citur in repromissione mandatum ; si maledicens 

pairi, vel mairi mulclari morle piKcipitur : ciijiis 

animadversionis sentenlia digni sunt, qui non cariiales 

genitores pcrseqiii gestiunt. sed ipsam matrem 

iuamEcclesiam, in qua ex aqua el Spiritu sanclo 

legeneiaii siint viperinum geniis dissipare conten- 

^lunt? Eisi enim sacerdos qnililiel ex debilo hu- 

jnanae coiidilionis el;iil ; srd Clirisliis, qui aiiiniarum 

noslrariim episcopus est (/ Pelr. ii), ex virtnte divi- 

iiitalis in a^ternum vivil. Sicut enim Paulus dicit 

• Plures facti siint saccrdoles secundum legcm , eo 

quod niorte proliiberenliir permanere; Jesus auieni 

eo quod nianeat in rciernum , sempiteriium habet 

•sacerdolium {Hcbr. vii). » Deum ergo inhonorare 

convincitur, qui morlali episcopo [vivente acldid.] 

lerrcna pressus formidine , ab Ectlcsire se I.-csioiie 

j:ohiI)uit; defuncto aulein eo, ad injuriam Christi, 

qui immortalis Ecclesiae sponsiis est, fel odii, JSJ 

*l vinis maliti;ie, quod catenus occullabat, eiriidit. 

SCl fortassis episcopus in vita sua aliquem liBsit : sed 

i^dirisliis, qui Ecclesia; cusios reliclus cst, quid pec- 

•lavil? Si ergo illi, qui nociiil, malum pio malo non 

reddiijir, cur a^lerno Poniifici , qui nobis bona pro 

io pontificem crederet, sieum ubique prajsen- 

«arn, oniiiia nosse ac posse consideraiet , coram 

»'jiis ociilis .idmiltcre lain impium, tam sacrilcgiim 

facinii.s noii audcrcl. Sed vere in illo completur qiiod 

fer Psalniislam dicilnr : « Dixit insipiens in corde 

fuo : Non est Deus {P.sal. xiii). . Porro si ii , qui 

Jjoiia siia EttlciJiC coiifcruiil , proprii rcalus alisn- 

: 

fcriiate diripiunt, in seterna; ilamnationis voragincni 

tadunl. Qui niniirum iiovo ct incoinparabili criminis 

geiieie sic Judaicam periidiam superant , iit noii 

iiKidi) gcnlilium errorcm , sed et liKrelicorum pravi- 

tatem detestabiliores excedant. A quibus vidcl ccl 

Clnistus ileriiui crucifigiliir, et corpns ejus , quod 

cst Ecclesia, crudcliler laccratiir. iU-primatur ergo 

ausiis illicitus, et ncfariiis diabolica; instigalionis ct- 

iiibeatnr excessus. Alistiiieat nianiis audax ecciesia- 

siico patrimonio, nc viclus paiipcrum pereat ; ne 

qiiod ex oblatione fi elium jam Deo factum esl sa- 

crificiiim , prsda ra|)toruin fiat. 

Qiiisipiis auteiu hujiis iiostri decrcii improbus te- 

aiictorilate lieatiuum aposlolojuni Pctri et Paiili , 

aiiatbeiiuiti/andum esse dcteriiiiiiiis, el iit reveiii 

putridum membrum excoinniunicationis ferro a san- 

clni Ecclcsioe corpore detrniicainus. Sit igilur, nisl 

rcsipiscat , analiiema .Alaianalha {l Cor. xvi), oiii- 

nesqiic nialedictioiies llebal {Deul. xxvii) siiper ca- 

pul suuin descendi^sc cogiioscat. Obscrvaloiibiis 

aulein gloriam , et honorcni , ct iiicorriijilioiiem, 

quserenlibus vilam iclernam. Aiiien. 

EPISTOLA VII. 

ALEXANDRl 1'Ar.i: II AD CLERUM ET rOPULUM MEDIO- 

LANENSEM. 

Argumentum. — Aiexanderll, Mtdiolanensis palria, 

Romanus ponlilex creatus, scribil hanc epistolant 

Q ad suos cives, in qua poslquani palernam , qiiani 

de eorum salule gerebal, sollicitudinem huinanissiuiis 

verbis osteiidit, horiatur, ut nihil huiiiile, 

niiiil terrenum cogitanies , ad coelestia lolo aniiiii 

impetu el ardore se exioliaut. 

Alexander episcopus , servus scrvoruin Dei , oin- 

iiibus Mediolanensibiis, clero cl pnpulo, saliileni et 

apostolicam benedictionem. 

Divini judicii dispositiane provisuiii est , ut Mcdiolauer.sis 

Ecclesia; lilius , el Ainbrosianis 152 

uberibus sublactatus, ad f.iiiiulatuin apostolicoe sedis 

iiidigiiiis asccnderem, ac matri oninium Ecclesiariim 

pasloralis curiB soHicitudine deserviiem. Unde cum 

toliiis iiniversalis EcclesiK cuia nobis non levis iii- 

(Uinbat, propensiiis circa vos ipsa iiatura nos pro- 

vocat esse pervigiies : ut uiide iios conslat originis 

" duxisse primordium, ibi eliam iiiajoris ad icternam 

salutcm habeamus soUiciludinis incremrnluin. âii) 

et ignis ca prius ligna conflagrat , ex quibiis oritur; 

01 fiifis illas anlc orania terra; venas inruiidil, cx qiii- 

biis prolluens dcrivatur. Unde vos , dileclissiini , 

patcriia; diieclionis stiidio cohortainur, ul ad efieliiin 

sc vester spiritus erigat, deceploria terrtii.iriiiu re- 

ruin , et caduca lucra eoiiieiniiat, ab aniore coeuosi 

hujus uuiiidi se prudcnler expedirit, ad Creatoris siii 

desideriiiiii incdulHiiis inarddscat. Estis cnini, sicnt 

beatus dicit .nposlolus, « Gens sancla, popiilus acqui- 

sitionis, ul virlulcs aniuiniietis cjiis, qiii de tenebris 

yoi vocavit in admirabile lunu^n suuin (/ Pctr. iij.i 

Q:.ibuscrgol!a2r(i'';ta.-i!iciii.t;.ii!ii;ata, iiiiiiiarccsi'ir'ilis'

,",'0 

(•o:isi'vv:iliir i:i rcelis , iilisit 

a:ii()re;n rebiis sit iiivoliila lcr;eiiis 

Plane,q;iia ciiam vHlgaribns loquimur, viilg:;inm 

Scriptura; lestimoniiim libeniius adbibemus. Meiiicn- 

tole ita(iiie, fiaties mei, qiiod in oralione Doiniiiira 

ilicitis : i Pater nosier, qui es iii coelis {Maiili. vi 

Luc. xi). » Qnem itaque pairem vocamus , ad ejiis 

haercdiiaiem to!a mentis conciipiscenlia fcsliiiare 

debeinus. De terreiia porro boerediiaie scriptum est 

( Haeredilas, ad quam iii principio festinatur, in no- 

vissimo benedictione careliit (Prov. xx). » Ciir ergo 

ciim dicimiis, « Paier nnsier, » pracsto subjiingiimis, 

« qui es in ccelis? » et non potius, qui es in terris; 

videlicet qtix' nobis notiores siint? sive, qui es in 

aqiiis, aut in abyssis, cum ubique Deus sit, nibilque 

; : 

LI&EK QUINTUS, EPIST. VIII. 5 

eorum nicns per . Dignuin esl, iit el non posecntibiis iniioccns satis- 

faciat, ciim p:issim etiam audirc nolcntibiis lividiis 

detiactor acciisat ; nec otiosiim est, si eisdeiii auri- 

bus, qiiibiis nieiidacinm falsiloquus ingerit, libcra 

conscientia ordinem perspiciia; verilaiis cxponit 

qualenus et aiidilor vaiiitati fidem adhibendo non 

pcccet, et accusati fama ad alioriim pernicicm noii 

lahoret. Quod igitur de monacbici ordinis exertiiiis 

scripsi, et scoparum priiecipiic disciplinis monacbus 

nionacho specialiler misi, nec laicorum, sive etiam 

clericorum notitia; prodenda mandavi; urbici autem 

eremila!, forenses, videlicet solitarii, monacbi uni- 

versales id soluni macbiiiati suiil de medio sljli cur- 

rentis exeerpcre, qiiod scandalum posset monacbici 

ferNoris arcana ncscientibus generaie. Sed lcstes 

ahejus oinnipotentia vacuum sit ? Sed cum dicimus, mihi sunt fralres, qiii sub institulione sanctaj regula; 

f; 

< Pater iiosier, » idcirco addimus, « qui es in coelis, » regulariter vivunt, Iioc me apicibus iradidisse, qiiod 

iit ad illam coclesiem brereditalein sese nostcr ani- 

imis erig:U : alque in tam sublime germen ascitiis, 

iit sit hxTCS Dei , lerrena quKlibel isiiobiliter non 

icqiiirat. Eiiimvero pater fidei Abraham pliires ha- 

niiit lilios, sed sobis ille nobilis, qui fuit uxoris : qui 

vero ex concubinaruni sunt ignobilitate susccpti 

p.itcrna; b.TRieciilaiis successione ieguntur excbisi. 

Porro aiiteni dum eos aleret Abraham, omnes dice- 

baiitiir filii Abraha;; al vero cum ad tesiamentum 

venitiir, qui sit legiiimiis hoeres, qiii fieri debeant 

hseredes, patenter ostenditur. Nara, Scriplura te- 

stanle, « Oedit Abraham omnem ha;reditaiem filio 

ipsi quotidie salagiint operibiis exercere. Nec aliud 

relalionis series protulit, quani qiiod Iritje ct inolilx 

nperationis consuetudo dictavit. Quod [f. Qui] au- 

lcm sub nionacbica; professionis nomine plebibu» 

iniperant, qui in augulis consliluti, tanquam in tri- 

liunalibus sive proeloriis pragmaticae sanctionis jura 

promulgant, qui alios laceraiido, et mordendo, solis 

sibimet rigid;T; justitiae privilegiiim arrogant, qiiid in 

bumilitate crucis Cliristi iiiler monacbos agatiir, 

igiiorani : et boc prodigium deputant, qiiod alii quoli- 

diani usus assiduitale frequenlant. Ecce, inquiunt, 

peregrinando carina, ecce nova poeniicnlia, el trans- 

actis tol sa-ciilis hactenus inaudita. Si hoc semel 

siio Isaac : filiis autem concubinaruni dedit niiiiiera. 

et segregavii eos a filio siio Isaac {Gen. xxv). . Ecce 

admitiin"-. si ratiim ducitur, si tenetur. omnes pro- 

C 

ilaqiie oinnes dicebantiir filii , sed non omnes ha;re- 

ditalis paterna; sunt jiira sorlili. Sic profecto , fra- 

tres, qtiamplures sunt hodie Christiana? professionis 

litulo decorati , qiii videlicet in Chrisli bcereditate 

neqiiaquam merentur ascribi : et nunc qiiidem pa- 

(eino vocaliiilo gloriantur, scd nequaquain ad Iiaere- 

dit;inda paterna bona perveniunt , quia veliit spurii 

fcclo sacri canoiics destruuntur, antiquorum Patriim 

prsecepta dcpereunt, et, ut Judaeus dixerat, patern;e 

traditiones ad nihilum rediguntur. Qua; profecio 

verba non a charil:ite, quod est funditus aliena, sed 

a brula, acbestiali probaiiliir ebullire vecoidia. Nuu- 

qiiid enim Redemptor nosler verbera , Evangelia 

teste, non 154 prolulit! {Joan. xix.) Nunquid non 

Paulus quiiiquies quadragcnas iiiia niinus accc|iit? 

noii coelesiia, sed terrena ignobiliter concupiscunt. 

Vos autem, dilectissiini , membra mea , visccra 

animce mese, sic sat?gite per viarn niandati coeleslis 

{JI Cor. XI.) Nunqiiid non apostoli oinnes flagcllis, 

ca;si ? {Act. v.) Nunqiiid non etsancti inarlyres liidi- 

incedere, ul mens iiostramerito Ig^semiier debeat 

bria, et verbera sunt cxperli ? (Uebr. xi.) Nuiiquid 

de sancta cniisanguineoiuni suorum conversationc iion Moyses verberibus allici reos iii lege pr;Eccpit? 

gaiidcre. Speramusautem ineo,qui de Virgiue digna- 

{Deut. XXV.) Nunquid non B. Ilieronynius, et :ilii 

lus est nasci, quia iiostri ministerii 

i;onnulli flagellis inaclati, 

tempore 

Deo piKsidc, refcruntur? 

sancta 

clericorum casiitas exaltabitur, et incontinentium D An eamdem, qiiam et ab inviiis iiiierdum Dcus om- 

luxuria cum coeteris hsresibus confundetur. 

iiipotens exigit, ab ultro oflTercntibus suscipere pccirleiitiam 

recusabit ? Sed forle dicturus cst obloculor,, 

Omnipotens Deus , dileciissinii fratres mei , ab 

omni vos pravitate ciistodiat, et pcr jusiiii;e semitam 

ad coelestia vos regna perdiicat. 

EPISTOLA V!il. 

AD CLERICOS FLOREiNTlNOS. 

ARGUMF.fiTUM. — Eos, qiii flagellis corpiis spoiite cxdeiidi 

morcm laiiquaui novuni, et sacris (anoiiiliiis 

coiitrariiim iriidebanl, velieiiienler hac epislol.i 

r

351 S. PETUI DAMIANI OrP. PARS SEL TOMIIS I. — EPIST. LIB. VIII. 35 

poenitentide genus Uominiiin in alllieiioiie iioslia de- A Sed qiii.'» Ii;iec peciiiii.ie redeiniitio iii aiiiiiinis Pairiii 

spicere, quod in seineiipso digiiaiiis esi pro noslra canonibns miiiime reperitur, absiudum esse, et fri- 

saliite pcrferre; qiiid niinini, si piiiiiendo commissa voluin jiidicabilur? Qiiod si lioc laicis indiilgelur, 

suiniet se exliibeat liomo torioreni, ei ad evadendiim 

jiidiciumsibi se constituat judicem? diiciitcApostolo: 

€ Si nosinclipsos judicarenius, noii utique judicare- 

niur (/ Cor. xi). > Sicut enim iion lemerilalis ar- 

giieiidus esl, qui non modo sacerdoiali pijecepio, sed 

et ^ponle jejnnat; ila quoque non fnistra laborare 

censendiis est, qui se non alienis diintaxat, sed et 

propriis manibiis afficiendo castigai. Quod si Acliab, 

reprobi videlicet regis, ciliciiim diviiia pietas non 

conteiiipsit (/// Reg. xxii), quam benigne, quam 

misericordiier illum desuper aspeclare credendus 

esi, qui se velut in atrocissimo criniine deprehensura 

ut peccaia sua eleemosynis redimaut, ne subripienle 

moMis arliculo, cx liac viia sine realus sui, qiiod 

ahsil, absoliuione reccdaiil, qiiid moiiacbo praeci- 

pienduni eril, qiii el longani forie poeniieiitiam, pcc- 

caiis e.tigeniibus, accipit : ct pecuiiias olim fuiidi- 

tus, quibiis redimatur, abjecil? Niinqiiid si pro liu- 

niaiiae fiagilitatis intiiitu pcccatuin rediini numuio- 

ruiii suinnia pra-cipiliir, pio peccato carnis affliciio 

meriio respuelur ? Quid eiiini niiruin si caro, quaj 

nos in exsilium iMia dejecil, versa vicc ad palriam 

a/nicta reducit? Et per boc idem, ciii dudLini iioxie 

consentiendo peccavimus, idipsum nuuc casligando 

nndiim diviiiis aspeetibns obtulit aciusalorem pariier ^ salubriler cmendemus ? Atque, iit iia loquar, eadem 

el tortorem ; rciiMi simul et lestem : censorera nilii 

lominiis, et carnilicem fecil ? Optinie poenilet , qui 

duiii carnem veiberibus mactat, lucruin, qnod dele- 

claiionecarnis aniiserat, afflictionibus recompensat: 

et salubreni illi nunc ainaritudinem ingcrit, cujus 

olim noxia deleciatione pcccavit. Nihil diflert quibus 

poenis caro poenitenlis addicilur, dummodo voliiptas 

praecedentis illecebrac vicaiia repressi corporis affli- 

ctione iiiiilclur. Qiiod si non facienlibus iiova , ac 

proinde reprebensibilis videliir disciplina viigarum, 

et ad livida; persuasionis inepliani jiniiealur deslrii- 

clio caiioinini, abolitio decielorum ; niinqiiid vene- 

.rabilis Be !a redarguendus esse vidcbilur, qui post 

nnli(|uoi'nm senlenliam eanonuni, quosdam poeniien 

'beslia jam bumilis facla, curandum mcdico collisiim 

bominem veliat, qiiom primilus infrunila, atqiie vc- 

saniens inipatienii calce pereusserat? Iino quid no- 

vum, si terra, qiisc spinas ante, vel paliiiros atiule- 

ral, eisdem Iribiilis putrescenliljns exculla, posinio- 

lum et laela pinguescat? Obslrualur igitnr os iiiiqua 

loquentium, et qui propria nesciunl crrata corri- 

gere, alienam sallem justiiiam verbis desinant nior- 

dacibns lacerare : et qiia; ipsi ncsciiint ciim spirilua- 

libus agere, paveant oblrectatorie cura ssecularibus 

irridere. 

Vos autcm , dileciissimi , qiios ei religiosa vila 

sanciificat, el eoeleslis s.apienlia! fiilgor illiistrat, 

sibilanlia serpentium ora reprinile, el peslifenim 

lcs fcrreis .isserit ciiculis aslringendos ? Nunquid virus, ne ad mullorum pornieiein laiila libeilalo 

saneloriim Palrum vita jure eonspuilur, qiiie alios 

per ogdoadas , et penladecas iu vepribiis slando, 

alios de solc iii solem rigidas «Inas in aera suspen- 

(lendo, alios in dcfussis speciibiis jiigilcr lalilando, 

re.itiis siii poBidlonliam |>eregisse lestaliir ? Nuiiqiiid 

ct beatiis ille Macliarius digne ridebilur, qiii duni se 

rninimum qiiid admisisse poenituil, aciilissiinis culicnm 

rostris, qu* videlicet apros transfigercnt, per 

sex inenses menibra sua nudiis exposiiil? (Pallau. 

Histor. SS. Pulr., sect. 17.) Niinquid el Ninivilarum 

poeiiitenlia eoiitcniiienda esl, 155 'lu' nec jnmcnia 

per iriduiim pascere permiseruni ? (Joh. iii.) Qiiia 

iigiiur ha.>c et alia miilia poeiiilenlia; genera sacris 

;non reperiunlur inserta canonibus, nunquid pcnitus , 

-«xaecranda suiit, et Palrum saneiionibus pcrhibenda 

.îint esse coniraria? Eriibescat ergo lingiia phrene- 

tica et qiiK nescit esse facunda, discat esse vel inula 

iieseil utiliier verba deproincre , scial saltem sine 

iiaesioiie tacere. 

Sed dicat milii censor iste fralrum , et doclrina; 

iiiagister ignota' ; qiii nimirum sic sibimet super 

.discipulos inlempesiivam arrogat ferulam, ut nec 

:dum pr*ct-plori pra^bueril clieiilelam, dicat, iiiquani, 

«um sactrdolcs Ecclesi;e aniiosaiH iiiilicunt qiiibus- 

Lirsiai QUINTUS, EPIST. XI. 554 

iiiovit. VciiciaDiiis autcni Cliiis no.acr, abbîs scllici.i \ quod pcimissus fiieral, agere, poimlum qiio(|iie iioii 

qiiem aii nic tlirexistis, ita mc rcpcrit non niodo 

prxtcrilis laiigiiorilius, scd ct qiiibiisdani btborilius 

cunqiiassatuin alqiie confractum, iil nunc tain cito 

ad vos vciiiic iion possiin. Quamobrem donec iios in 

scrvitiiiin veslrum vciiirc coiitiiigat, qiiod jnxta mo- 

diiluin iinslriiin vobis facicndiiin csse coiijicinius, 

pcr liujus cpislol.-e paginulam brevissinisc prolationis 

eloqiiia dcslinainus. In qiianluin vero depreliendcre 

possiiinus, uniis spirilus fuit, qiii et noslri cordis 

ingcniolnin tetigit, et sanciam prudcntiam vcstram 

in iil, qiiod inter vos pactiim est alquc conventuni, 

iinaniiniter incilavil : videlicet, iii iion eligatis episcopum 

usqiie ad rcgis adveiitum. Qui scilicet el 

errorcm tollat, et vos, atque Ecclesiani vestiani, 

iii nic cliariialis zelum, non iii se sliiJiuiii propii.c 

saliilis liaberc, poenituit, faieor, quia dum vanilatibus 

lioniiniim crcdidi. a diviiuc voluiitatis linea, licei 

sero, perspiciie lamcn me aberrasse eognovi : ei 

dum coiigeslorum aviditate pisciuni vivarium pctii, 

raios salleni, quos pcr diffusa inariuin fluenia claudere 

consueveram, rruslratiis ainisi. liiterea tamen 

qiiodam fruebar consolationis auxilio, quia videlicel 

etsi in liierandis animabiis me exercere non potcram 

, niolestissimiim tanien pondus popularis rc- 

verenliae non ferebam. Utiiimque niniirum in sia- 

tera mentis meae seqiia pcne lance pendebat , el, 

Sterilitalis infortunium cum ncgata; venerationis 

lucro ketus recompcnsabam. Est enim revera po- 

sedalis iindique jnrgiis, iu quietis ac pacis tranqiiil- « pularis favor impcrfeclis non inediocriter noxiiis, 

litale componat. Uiide et dominus noster papa lo- quia vel in se delcctatos JgS '" ânae gloriae vogiindus 

esi, ut cpiscopnm vobis modo noii ingeral. 

scd Ecclesiain vestram inlcriin vacare, et vos siib 

sme benedictionis nmbraculo maiicre decernat. Qiiia 

vero per Dei inisericordiam iiidustrios inter vos cle- 

rcosj.ic prii;!eiilcs, et litteraios Ijabeiis, si pl.icei, 

uiius cx eis eligatnr, qui ail exscquendnm hoc iicgo- 

liuin iitdior inveiiilur. Cui nimiiuiii cura ac solliciliido 

toliiis cpiscopalus possit impoiii, ac per eum 

omnia noccssitatis ecclesiasticoe iiegotia dcbeant iiii- 

iiistrari. Ego interim, si praecipitis, ciiin oi)|)oitn- 

nuiii fiierit, in veslrum serviiium veiiiam : ci vcl in 

consignandis piieris, vel in aliis episcopalibns ofliiiis 

pro chariiate Dci , et veslta, forsilan aliquantnlum 

laborubo. 

157 EPISTOLA XI. 

AO V. ET P. CLERICOS FAVENTINOS. 

{Hnbelur lomo 11, eslque opusc. 41.) 

EPISTOLA XII. 

AD G. TnESAUBARIUM FAVEN.NATEJiSIS ECCLEEI^. 

AiiGCMrxTiiM. — D. Petriis Damianus in palriam a 

civibiis et archiepiscopo vocatus , in qiia lanreii 

neque in honore habebatur, neqiie iii animariiin 

saliile prollciebat , incertus quid ageret, hanc 

epislolam scribit ad thesaurarium Ravennalcin, 

in qiia illniii consnlil, qiiid sibi faciendum ceiiseai 

: utrum in patria remanendum, an ad siiura 

monasteriuin redeundum. Cupidus eniin alienae 

salutis, non polcrat rcquo aniino Kavenna! esse, 

uhi suse praidicationi nullus lociis patercl. Ex altera 

vero parte si suuin monasterinin repeieret, 

verebatur vir modestissimus, ne in t.lnta omnium 

raginem dejicit , vcl etiani resistentes receptae iner- 

cedis lerrare transfigit. 

Ciijusdam uccasione festivilatis nonnullis religio- 

sis invitantibus viiis, vehiculumquc niitlcntibiis 

cuni ad Urbinatein provinciam repedassem, lantns 

nic iiiundantium fratrnin , monacliorum videlicot 

alqiie s.-ecularium, fluctus absorbiiit, quod iiequaquam 

me ad tuiissiini portiis sinum retorquere vela 

perinisil : ct velut iii ipô marmorc per circiiitnm 

arenarum mihi ager opponilur, duni iie alio progre- 

diar, im|iortiina me tot fratrum charitas oblestatur. 

Sed, ut opinor, idcirco ine omnipotens Deus ilhc 

periidsil accciiere, nbi non debueram permaneic, 

Q qiiateniis dum pr^ruptos saxorum scopulos cernerem, 

rarioris segetis arvum non omnino despicabile, 

ac per hoc insulcahile dcputaiem. Et diim petrosus 

ager attenditiir, in comparatione ejiis trigcsimi fru- 

ctus terra, fecundissimus novalis Afric:e jiidicetnr. 

Anxiabar denique prius ubi possein uberiores ani- 

maruin fructus acquircre, et zelo proximorum dii- 

ctus, diversas Italiae regiones curioso inenlis luniine 

perlustrabam : dumque revocare alios amb.ebam ad 

lectitudinis statuin, ipse paulo minns potui vaga- 

lionis inciirrere naevum. Nunc autera, ut ita dixerim, 

quasi saburra qusdam lembnm mentis niea! prai' 

ponderat, imo velut anchora allixa soio, iriplici 

perseverantiae fune coarctat. Uiius solummodo scru^ 

pulus milii adhuc molestiam ingerii, qui nie, charis-i 

in se observatione aliquid de sua humilitate peri- D sime Paler, consilii tui manum flagitare coinpe lit. 

clitaretiir. Videtur tainen in eam sententiam inclinare, 

ut animarum lucrum siio pericnlo praponat. 

Omnia tamen illius, ad quera scribit, consilio 

integra servat. 

Domno G. religioso presbytero, Araeque Seth,in 

cymiliarcho , Petrus nllimus monachorum servus 

ferventissimae devotionis obseqniiim. 

Non ignoras, dileetissime, qiiia et olim a Gebe- 

hardo archiepiscopo, et nnper ab hoc novo , 

qui zelo 

divini Spiritus constilutus esl, necnon et a plerisqtie 

Ravennae civibus saepe multumque rogatus, tandein 

consensi : et eremum deserens, spe lucrandi animas, 

iirbeni habitaturus adveni. Sed cum praidiclum 

viruni cerncrein, non dicam ad quod inissus, sed 

Qui vidclicet scrupulus si tuse responsionis indice a 

inentis meae pede succutitur, non ambigo per Dei 

misericordiam quin postmoduin recto firmus itinere 

gradiatur. Respondeat ergo mihi prudentia lua, quid 

mihi utilius sit : utrum illic habitare, ubi et aniinarum 

fruclus acquiritur, et devota mihi popnli reve- 

rcntia exhibelur : an illic potius, iibi sine frucin, 

pariter et honore consislani ? Qiiorum niibi ulrum- 

libet periculosum videtur : el dum allcrum nieliio, 

allerum quoquc nihilominus e diversa froiite for^ 

mido. Nani si infructuosus vixero, evarigclicam mihi 

securim ad radicem arhoris posilam expavcsco, de 

qiia vidclicct arhore Veritas tcrribihter intonal, di^ 

,

353 S. PETRl DAMIAM OPP. TARS SEU TOMUS I. — EPIST. LiS). VHI. 358 

ceiis : I Succiile, » iiniuit, « illaui ; utquid cliam A l>le.\ iiobis merces acquirilur, dum ex ipso cliaiitaiis 

lerrain occiipat {Luc. xiii)? > Si autein dum fructus 

acquirilur, iuilii jaiii liuiioi' cxliibelur, illam repul- 

sioiiis senieiuiam vi.v elTiigio, qua diciiur: « Aiiieii 

dicovobis,reccpistisniercedeiiivesirain(il/a»/i.,vi). > 

HiBC esl igitur quaestio, qiiam a te solvi desiJero 

lioc solum esl, propter (|uod tibi scribere cuncla su- 

perius conipreliensa ilisposui. Sed quia, injuncto 

eeclesiastici prioratus officio, te occupatuiii novi, ei 

rescribendi forsilan otiuin non facile poleris repe- 

rire, super hoc capitulo ego ipse iiiteriin scribo 

qiiod senlio : nimirum non ut magislrum discipiilus 

doceaiii, scd utruni inei iiilelleelus seiilentia leiuMnia 

sit, discam ; priidentia' scilicel tua; optione servaia, 

iit vel abnuendum proprio stylo coerceas, vel pio- 

: : ; 

officio, quod pie proxiinis noslris inipendiiuus, bel- 

liius labov oritur, quein repugiiando vincannis. 

Sed ne argiimenlalioni potius quain solid.c veri- 

lati videamur insistere, hoc, quod proposuimus, per 

sncra; Scripuirse non pigeat exeiiipla monsirare. Jo- 

sepb qiiippe vir sanctus, ul periculosam populi snb- 

levaret esiiriem , secundam post regein suscipeie 

iion abiiegat dignitatein : et qui prius aiigusti carce- 

ris fuerat cultor, jam totius .^gypii factus esl doiiii- 

iiator. Uiide ct fratres ejus ad J;icjb alacrcs dicuiil : 

t Josepli filius tuus vivii, ei ipse dominalur in tei ra 

^gypti (Gen. xlv). » Moyses, qni dudum cogiiaii 

grigeni iii deserto huniiliier pavil, iit mtlioris posi- 

niodum gregis clux fieret, tutius Israelitici popiili ob- 

baiidiim gravissiiiia ini judicii auctorilate conslitiias. H sequium non refugit, qiii iiimirum ad lanli honoris 

Cuncta sane divinaruin Scriplurarum eloqiiia 

ad nil aliud , nisi ad animarum salutem cvebi is 

159 

*'""• voluniiniTius exarata. Quidquid eniiii iii 

liis praicipitur, quidquid prohibetur , totum prociil 

diibio ad provectum fii aniinarum, Paulo atlestante, 

qui ait : • Quaicunque scripla suiit, ad nostram do- 

clrinam scripta suni, ut per patientlam, et consolalioneni 

Scripturarum, spcm babeamus ( Rom. 

XV ). > Si ergo propter Scripturaj minas sic im- 

peiisiis honor aiifugilur, ul animarum quoque utililas 

negligatur; palel profecto, quia iiilentio, pro qua 

Scriptura servari debuit, non tenetur. Si eiiiin ad 

liuuc fliiem omnis sacra Scripliira refertur, ut pcr 

eum salus animiB requiratur, dum fugientes lio 

culmeii perductus est, ut oinnis illa llebroeorum inul- 

titudo ad jussioiiis ejus se verba suspenderet, ejusqic 

legibus supplex obteniperaret {Exod. melseciq.). LUer- 

que tainen quanta; mansueludiiiis iii ipsa sublimitati! 

perstiterit, indubitanter aguosciiur, et dum alter so 

agiioscendum peregriuis fralribus, cum latere potuissct, 

ultroneus 160 offerat; alter siiam liumilitateui, 

velulalienaiu,huniiliter pandat: «Erat, iiiquit,Moyses 

vir mitissinius super omnes hoinines qui morahan- 

tur in terra {Num. xu). > Josue quoque, qui Moys' 

miniBler exsiiterat, eo moriente, suscipere regiiiii- 

nis oQicium non recusat {Jos. i). Qui nimiruiii si 

pro humilitate servanda principatus jura conteninc- 

rel, numerosis regibus, quos peremit, perimeiidam 

norem, aiiimarum liicra poslponiinus, id potissi- ^ populi multitudinein cunctorum reus exponerel 

iiium, propter quod Scriptura facta esl, non ser- 

vamus. Ei perverso niodo, dura obtemperare sacris 

volumiiiibus nitimur, conlra liijec eadem sacra volu- 

niiiia decertamus. Qui enim dicit : i Ne recumbas in 

primo loco {Luc. xiv ), > ipse praecipit, dieens 

I Qiii audit, dical : Veui {.Apoc. xxii). « El qui pro- 

bibel, iie voiemini magistri {Malli. x\iii), ipse jubet 

discipiilis : t Ite,docete oninesgeiites(il/a»/i.xxviii). » 

Oporlel ergo, ut duni animarurn fructus exquiritur, 

iion bumana laus, non popiilaris favor, non aliqiia 

liouoris rcvereiitia mentis inientione quicratur. 

Qiiod si ultro oblatiis lionor nolentibus nobis inge- 

ritiir, necessarium est, ut in pavimento cordis siib 

districto disciplina; pede calcetur, el velut veiienatiis 

serpeiis iii ipso suggesiionis capite icliim seiitiat 

iie nos, quod absii, iii extreino bonoe operationis 

calcanciini niordere iirsesumat. Nec tanien ob id est 

animarum utilitas deserenda, sed ut revera slreiiiii 

bidlatores, duin nosinetipsos bumilitatis clypeo :il> 

iiijccio elationis lelo protegimus, proximos nostiiis 

r,d fortiler agendum sanct* exbortationis voi ib is 

exciteinus. Verunilamen sic proxiinos priniciiiiLe 

nosiric clypeus protegai, ne lioslis post terguin fi- 

lilans, occullum ex iiisidiis viduus infligat. Sic coii- 

tra nostruin diiniceinus adversariuin, ul coiiiniilito- 

iiii/us etiam nostris provideamiis auxilium. Sic circa 

(oinmilitones fraterna charitas vigilet, ne piopriiiiu 

laius gladiis hoslilibus niidei. Sic sic niniiriini du- 

el duni sibi caveret jactantiae casum, fratruin nc- 

gligeret vitic periculum. Quid dicam Saniuel, q»i 

quandiu non est ab ipso populo ex principalus arce 

dejectus, et excelsus videbatur in publico , et liu- 

milis erat in occulto?Qni videlicet suscepti regiminis 

locum adeo invilus deseruit, ut inajoribus natu ex 

Israelsibi regempetentibus,de eo protinus Scripiiir;i 

dical: « Displicuit sermo in oculis Saniiielis, eo qiiod 

dixissenl, Da nobis regem, iit jiidicet ms {I Iteg. 

viii). j Quid referam Eliaiu? quid Elisxum? qiii iit 

proximis potuissent sua pra?dieatione proficere, nequaquam 

veriti sunt et nitiliis coruscare niiraciilis, 

et ipsis regibus, omuiipie populo veneraliiles app;i- 

rere. Et, ul jain prielerinissis tol Veteris Testanieiiti 

Patribus ad Evangelium transeam, nunquid pra;- 

ciirsorDomini vitare peiiiius houoris reverentiam po- 

tnit, qui se Christum noii esse turbis,ipsum esse cre- 

dentibus.vix negando suasit (Jua;i. i)? NunqiiidPetro 

popularis reverenlia; favor defuii, qui tol langiiidos 

superlusa solummodo sui corporis umbra saiiavit? 

[Act. V.) INunquid Paulo non est honor exhiliiius, 

quaiidoqnidem iiiLystris inox ut debilis peilibiis, eo 

piiccipieiite, surrexit, protinus omnis turba in ejus 

Liudem sliipefacta clamavit : i Dii, inqniunl, siniiles 

facti hoininibus descenderunt ad nos {Act, xiv); » 

unde sicui paulo post subditur : t Sacerdos Jovis 

qiii eral ante civitaiem, taiiroset coronas anlc ja- 

niias offerens cum populis , volcbat sacrificas;

31)7 LIBER QiJiNTUS, rPIST, Xlll. oUS 

(Ibitl.). » Sed qnam inflcxibilis illc in sua; liuniiii- a voliis iii Doinino, el conimoncnl vos, ui aljundantiiK 

uilis arcc pcisliterit, niaiiifestal ipse el Barnabas, labcalis ilios in cliarilale propler opus illoruin (/ 

ciiin, scissis piae tristitia tiinicis , (licunl ; « Viri, 

quiil ha!C facitis? el nos inoilales sumus siiiiiles 

vobis lioiniiies (Ibid.) » An dilectus Doinini Joannes 

cvangelista peiiitus evadcre honnris reverentiaiu 

potuii.qui universuni populum virorum ac niiiliennn 

cuin liyinnis et laiidibus occurrentein sibi, dum ab 

exsilio reverteretur, invenil? Cui etiam illud siii- 

tûlare Cbristi prxcoiiium non praesnniptiunis vitio, 

scd niinio devotionis desiderio caniabalur : i Be- 

ncdicliis, aiuiit, qui venit in nomine Domini (Mallh. 

xxiii). » An ct Andreas apostolus populi obsequio 

cariiissc credendus est, quem in cruce pendentem 

diiin Acbaici lumiiltuarentur eriperc, ipsum quoque 

Thest. v). > Hir.c esl, quod deEpaphrodito ad Philip- 

penscs dicit : i Excipite, inquit, illum cum omni 

gaudio in Doinino; el ejusninai cum borioie liabetot:; 

(l'hilip. ii). > Si ergo Apostoius reverentianifugien- 

(lam oinnino decerneret, dum audiioribus prscipii, 

nl doctori suo bonoreni exbibeani, .ûadel profecio, 

ut cum de suis finibus bonore prosequenles expel- 

laiil. Sed hoc monere videlur prsedicalor egregius, 

ut discretus vir el bonorein sibi debium exieriiii 

pro fratrum utililale suscipiat, el eumdein hor.orein 

intrinsecus pro sua bumililale contemnal, quaiemis 

uiulique circunispectus sic illorum saluli prcviJeat, 

ut ipse taineii claiionis vitio non succumliat. Neqiie 

piovincise prwsidem comininati sunt irucidare? Et B eiiim, ui iius valcamus ab bujusniodi vitio cauiioies 

nt ex ipso sanctorum omnium capile allegatio nosira 

firmius roboretur , Redemptorem nostrum Judpei 

regem voliieriinl constituere, nisi ille montis au- 

fugium petiisset (Jonn. vi). 

Si ergo mediator Dei et honiinum ad exhibendum 

soiius hnmilitalis exemplum sic hominum re- 

verentiam voluisset abjiccre,ut nec miraculonim 

virliites ostenderet , neque prsedicationis verba pro- 

ferret, huinano generi, in peccaiis mortuo, quid, 

rogo , salnlis , qnid utilitatis 161 impcnderet? 

Sed idcirco voluit reverendus et mirabilis apparere, 

ut niirjntium ad se corda coiiverterei, conversos 

auteiii per viam, qiia gradiebatur, ad patriam revo- 

caret. Cur ergo magnopere timemiis honiinum re- 

vcieniiam, qua et noslra sese virtus exerceal, et 

cxbibentiuni devotioni fructus accrescat ?Qux vide- 

licct si quando ante meniis noslra; januam vanae glo- 

riie vento submurinurai, scutum protinus huiiiilita- 

lis oppnniiur : et quo violentior ictus impingitur, 

eo noljis locuplelins, peracia vicioria, praeinium 

cuniulalur. Porro auiem nisi aliquo modo veiierabi- 

lis aiiditoribus persona prsedicantis appareat, non 

adinissus praedicationis serino apud eorum animum 

iion laborat. Nam si loquenlis persona despicitur, 

rcslat nt ipsa locutio apud audientes despicabilis 

judicetnr. Neque enim laboiare apud eos poierat 

Panlus, qui cnin despiciebaiil, dicentes : i Epislola;, 

inqiiiunt, graves sunt, et fories, praesenlia auiem 

corpori6iiifirma,et sermoconteniptibilis (// Cor.x).! 

h\u\d eus autein niHltiim profeceral, quibus gratias 

rcrerendo ilicehat : i Sicut angeliim Dei excepislis 

nic; lestinioiiiiim eiiim vobis perhibeo, quia si fieri 

pusset, oculos vcstros cruisseiis et dedissetis milii 

(Ctd. iv). » Nunquid Apostolus despectui volebat ha- 

beii, uiide cnnqueritur? Nunquid sedulitatis obse- 

quium devitabat, unde graiificatur? Sed ulrumque 

non propler se. Non eniin quoerebat qiise sua erani, 

sed quse alterius. Idcirco nenipe volebat a discipiilis 

coli, ut atleiite etiam posset audiri : idcirco reciisa- 

bat ab anditoribus despici , quia mctuebat siniul cl 

scrnioncm conteinni llinc cst cniin , quod Tliessa- 

lonicensibus ait : « Rogainus aiitem vos , fratrcs, 

cum noverilis eos, qui laboranl iu vus, el pia'siint 

existere, idcirco dcbemus fratribus iiostris pia;dica- 

tioiiis auxilium deiiegare, cuniMoyses dicat : i Obsecro, 

Doniine, peccavit populus isie peceaium ma- 

gnuin, feceruntsibi deos aureos; aut diinitie eisbaiic 

noxam, aut, si non facias, dele me de libro luo 

qucm scripsisti (Exod. xxxii). > Qua ergo conscien- 

lia possumiis privato amori f:airum lucra postpo- 

nere, cuin iste non dubilet pro sabite proximorum 

de libro divinse memoriae funditus deperire? Dehinc 

etiam Paulus dicit : i Optabam ego ipse anathcnia 

esse a Chrislo pro fralribns meis, qui sunt cognati 

mei secundum carnem, qui sunt Israelitae ( Rom. 

ix). » Cum igitur sancti viri, ut fratribus consulani, 

etiam animarum suarumpericulnm subirc 162 """ 

metiiunt, quid aliud faciunl, quam exemplum siii 

capilis iinitantur? Qui videlicet pro ovibus animain 

suam posuii (Joan. x), et, ul nns a inurle redinieret, 

mnrlis peiferre suppbcia nun expavit. Absit ergo, 

ut propierbonorem qui nobis impendiiur, dcbeamus 

fralribiis iiustris aedificationis veiba siibtrabere : 

sed propter eoruin salntein, ipsum aciiuiescainiis 

bonorem Kquanimiter tolerare. 

Hsec autem, vciierabilis Pater, dixeriin, non ul 

pcrtiiiaciier proprii intellecius aibiirium seqiiar, aut 

liKC airirniare praisumam ; sed ut tn secuiidum in- 

geniiim tibi divinitus datum, vel si res aliter habci, 

iiisinues : vel qiiae dicta sunt, gravissima tui judicii 

aiictoritate conlirmes. Saluta, quajso, ex iiiea parie 

charissinium mihi patrein ei magistrum inciini 

Mainfrenum presbyterum , et dileciissimum fratreni 

meiini Gerar.ium de Blanca. Reddal illis oinniputcns 

Dens omiiia bona qiiae inibi fecerunt pro aiuore 

cjns. 

EPISTOLA XIII. 

AD CAPELLANOS COTHIFREDI DUCIS. 

ARGLMEN.iiJi. — Dcfeiidii se a cabininia capellanoriini 

Golhifi-e.li dncis.qui illura avariti.ie laxabanl, 

coruiiKiem quoque duas pravissiinas opiniones 

redavgviit. Afiiniiabant enim cleiicos posse uxores 

ducere. UIos qui episcopatns, et sacerdotia niercarciiiiwr, 

dummodo impositionein manus gralis ac- 

cipereni, Simoniacos non esse. Quam utranKiiie 

hanesiin csse , aperte ostendit. 

Dileclis in Cbrislo fratribiis capcllanis Golb?

359 S. PETUl DAMIAM OPP. PARS SEU TO .lUS 1. — EPIST. Lin. VIII 560 

fredi ducis, Petbus peccaior iiioiiaclnis salutcm. A libus, clepiica fraude subripiiii, et vobis nihil oin- 

Cuiii scrvanduin aliquid quod cordi sit striliere 

soleo, niulliplici diversorum coilicum bibliolheca 

vallatns, majoriiii) sciileiUias recolo, alquc, ulii iie- 

cessariuiii esl, ad eorum semiier eieiiipla lecijrro : 

iiunc aulem in pr.Triipli nioiilis alqiie niv.ilis cacii- 

mine coiistitiiUis, dam monasterialis aidificii falircam 

eoiistriiere gesiio, non modo libronim paginls, 

qiije prociil absiiiit, insisierc nequeo; sed et c»meii- 

laiioruin ac latomorum persirepentium clamore de- 

pressus, iil ipsiim peiie, qiiod intra nie est, ignoraie 

conipellor : undc vobis scrilierc liineo, ne diim siyli 

rudis ai ticiiliim iiiexpiigiiabilia. sicut talibus digiium 

est, iion iniinieriiit testimonia Stripturarum, mox 

iit elalo supercilio, et riigata fioiite legerilis, taii- 

iiino pcccantibus, qiiia tameii vestcr erat socius, 

qnodamniodo iisevum reatus iiiduxit. Qui ninx in 

criinine deprchensus, et minaci leriore Bi'alricis rx- 

ccllenlissiin.T; diicis, cl aiiimos:c \ir:!giiiis violciile' 

oppressus, aurum fratri noslrolatcnler;'.llulil : 

atqii» 

11 1 pro se supplic:iretiir, oravit. Qnani s; ne smn- 

iiiain niox, ut rescivinms, eidem clcrico reddi prse- 

ccpimns : atque ui de restiiiieiula sibi domiiia! sikb 

gvatia non difliderei, exhoriali sumus. Quam ille pecuni:im 

dum vehenienier insisteret, et null somnino 

l>ri'cibus nobis ingcrerc potiiissel, alterotandem die 

f;':'.lri nostroclam dedit, sicque se niordacisconscicn- 

liic poiidere levigavit. Cur ergo avarilias accusalis, 

qiieiii pecimiic qureslum tantopcre contenipsisse co- 

qiiam deliras somniorum niigas, et anilis iiieptire iia;- ;] giiosrilis? Ciir adversum nie linguas aciiitis, et iion 

iiias conspuatis. Veriimtanien ego malo cum David 

salivis in barbam defliientibus apud Achi, regern 

Gelh, fiiriosiis dici {/ Reg. xxi), et ciiin Jcsu, sicut 

Marcus asseril, apud Juda:os plirciielicus appcllari 

(Marc. iii), quani impcriti» notam tiinens, in super- 

1.03 majesiatis exaniine de sileiitio coiulemnari, di- 

cens ciim Isaia : « Vac mihi quia tacui, quia vir pol- 

Sulus labiis ego sum [Isa. vi). \ Porro 163 ' 1U''J 

siultiim cst Dei, sapientius est homiiiibus (/ Cor. i). 

Et siciit idcra dicii Apostoliis : « Quia noii cognovit 

inundiis per sapientiam Deum, placuit Deo perstul- 

litiam prajdicationis salvos lacere credeiiles (ibid.). » 

Hoc etenim el Samson ille signavit. qui cum niandi- 

bula asiiii inille Pliilisthieos niirahiliter interfecit 

« : 

repiigiianti mordenlis obloquii vulnus infligere fesil- 

natis? [sam et Salomon dicil : « Jaculuni et gladius, 

el sagilta acula homo, qni loquitur conlra proxi- 

nuim suum lesiimonium falsum (Prov. xxv). i Et 

psalniista : < Filii honiinum , dentes eoruin anna, 

et sagill3e,Iingiia eorum niacha;ra acuta {Psal. lvi).» 

Egone cupiditatis arguendus sum, qui recipeie sub- 

repta conlempsi , crimen indulsi : ac pro malis 

boiia rcsliluens,, herilem reo gratiam reforin:ivi? 

Ego, inquam, avaritiic noiaiidiis sum, qiii ja.turara 

a'quaniiiiiler pertuli , an ille, 164 Q"' sacrum de 

sacro snbripiens, sacerdoiii, quo fungcbalur, olli- 

cium profanavit? Adversus quem vidcllcet, fralres, 

hoc ego serinone non invehor : sed veslra provoca- 

{Judic. XV). Samson enim , qui interpretatur sol c tus infamia, me tantiim purificare compellor. Pisca- 

eorum, Chrisius est, qui in niandibula asini, bruti 

vidclicel et simplicis animalis, plurimos intererail : 

quando per ora piscatoriim atque simplicium genus 

humanuni a snperbi.T suae rigore contrivii, ut qui 

ad debellandas aercas vcnerat potestales, non cum 

oraioribus ac philosopliis, sed cum mitibus trium- 

pharct cl iinperiiis. 

Tria plane dicitis, quibus salva cliarilale vestra 

necesse esl respondcri. Dogmatizatis enim sacri mi- 

nisiros aliaris jiire posse niulicribus permisceri 

illiid iiisuper addilis, el quibusdam allegalionibus 

torum sum plane discipulus, ideoque non mare De- 

moslhenis, nec lorrcntera commoveo Ciceronis. Et 

quia delinquenli fralri compassioiiem debeo, ad re- 

fereiidam digni lalionis injuriam iioii aiihelo. Hoc 

lanliim mihi dicere liceat, qiiia si a coiitubenialibus, 

et fiiiiiiliaritate conjunctis, sicut oratores ac rheto- 

res pcrhibent, trahenda suiit argumenta, non merito 

nobis avaritiie crimen impingitur , quorum frater 

peciiniam qiiasi parvipendens aiqiie despiciens, in 

Ecclesia dereliquit. Sed, si dicere liceat, vobis po- 

tiiisascribendiim est, quorum socius, quod alienum 

aflirmare tentatis, quia non ille Simoniacus esse di- erat, callida macliiiiatione subripuit. Jain veroquod 

cendus est, qui sub prsstaiione pecuniae regiinen impudenter asseritis, niinistros aliaris conjugio de- 

Ecclesi;e suscipil; se;l ille dunlaxai, qiii ad imposibere sociari, proprii sermonis adversum vos evagilionem 

maiius, et consecrationem per commercium D nare mucronem superfluum ducimiis, dum armatos 

venaliiatis irrepil. Postremo, quod niinimiiin esl, 

mihi nolaiii cupidilatis inuritis, quod nimirum cur 

prcesuinatis, qiiia niilii pro miiiimo est, hreviter 

referam : 

et sic reliqiiis duabus ohjectionibus, com- 

munibus vidclicct Ecclcsia; negotiis, proprio piirg.i- 

I.I1S, occiirram. < Milii enim pro niinimo cst, ut a 

vobls judicer, aut ab humaiio die (/ Cor. iv). > Age 

igitur missarum milii mysteria celcbranti, uxores 

principum, ducis scilicet, et marchionis, Bizanteos 

oliliilerunt. Quos utiquc nionaclius noster Pauliis 

cxplctis mysteriis apud allare, nobiscum foras pro- 

diens, dereliquit. Unus autein ex vestris, vobis la- 

llicii noii modo rera ignorantihus, scd eiiam abscn- 

contra vos totius Ecclesiae cuiieos, ei constipatam 

oninium sanctoriim I'atrum aciera vobis resistere 

videamus. Et ubi tanta se coclestiuni bellalorum 

niibes opponit, mirum esi, si non tantse aucioritati 

(piselibet nova; prscsnmptionis temcritas acqiiiescit. 

Sed quanquam corpus tanoiiiim desit ad praesens, 

quxdam lamen Patruin teslimonia non graveinur 

appoiierc, qu;e vcl ex rcpelita niemoria, vel in qui- 

biisdam membranulis possiimus invenire. Eiiimvero 

beatus Clemens ha2c in sua scribil epistola (epist. 2, 

ad }acobum (ralrem Domiiii) : < Ministri allaris 

presbyleri, sive diaconi, ad Dominica lal s cligantur 

oflicia, qui anle ordinalionem conjugcm suam rcli-

3CI I.ir.F.R QUINTUS, EI'IST. XIII. o«5 

qiieniiii. QiioJ si pi)st ordiiiaiioiif 111 iniiHslro coiili- A caliir, iit milliini facore siibiiiacomim pr.icsiim:inl, nisi 

gciit propii»; inularc ciiliile iixoris, sacrarii non in- 

Irct limiiia, nec sacrarii porlitor fiat, noc altare 

coiitiiigat, iiec abofferciilibus liolocaiisti oblatioiiem 

siiscipiat, nec ad Domiiiici corporis porlioncm acce- 

(lat. Aqiiam sacerilotiim porrigat manibiis, ostia fo- 

riiiseciis claiidat, miiiora gerat officia, urccuin saiie 

ail saUitarom calicem iioii siiggcral. > El paulopnst: 

< Clcriciis vero solns ail femiiix' taberiiaculnm non 

accedat, nec pioperet siiie inajorisiialii principis jns- 

sione : iiec presliyter sohis cum siila fcmina fabiilas 

inisccat, nccarcliiiliacomis, autdiac()nussnbpr:i2lc\lu 

Iiiimilitalis et officii fre(|uenlet domicilia malrona- 

riiin : antforte pi'rclericos,autpcrdomesticos mairo- 

iKO iii:iiiileiilsecreliiin aliquiil. Si agnitum fucrit, ct ille 

qiii se caste victiiriiin promiserit; quatemis cl pnc- 

tcrita, qii:c per proposituin iiientis appelila non sunl, 

violcntcr iioii exigaijiiir, ct futura caiite caveantur. 

Qui vero posl camdem piohibilioiiem, qii.ne aiite 

trienniiim facta est, contincnter cuiii siiis conjugibus 

vixcraiit, landandi, atque lemunerandi siinl : et iit 

in bono suo permaneant, exliorlandi. Kos aiilem, (|iii 

posl proliiliilioncm faclam sc a suis uxorihus conti- 

iieie nolucrunl, pervenirc ad sacruni ordinem iiolii- 

iiius ; quia iiulliis dcbct ad miuisteriiim allai-is accc- 

dere, nisi ciijus casliias ante susccpium miiiist.:rium 

fiierit probata. Iicm et decreium Lcoiiis pap:ie 

(episl. 82, cap. i, aii Anastas. Thessal.) : < Nam 

cum cxtra clericonim ordiiiein consiituiis niiptia- 

dciioiialnr, et illa a liminibus arccatiir EcclesiiC. i B '"um sociclati, el procreatioiii filioruni studere sit 

lii iNic;viio etiani concilio dicilur : < Innuplis aiitem, 

qui ad cleriini piovecti sunt, pr.i^cipimus ut, si vo- 

liierint, uxores accipiant, sed lectores caiilorcs(|iie 

laiiiumniodo. » Ex coiicilio quoque Carthaginensi 

{Cdit. apost. 25 ; conc. Carth. v, cap. 5) : < Pr.-clcroa 

ciim de qiioranulam clericoruii!, quamvis lecto- 

ruin , erga iixores proprias incontinentia nfer- 

retnr, pljcuit episcopns, et prcsbyteros, ct diaooiios 

sccuiidum piopria statuta ctiain ab uxoribiis coiili- 

iicrc : quod iiisi fecerinl, ab ecclesiastico reniovcan- 

liir oHicio. » Itein ex ylio concilio apud Cartliagiiicm 

(Conc. Cariltag. ii, cap. 2) Aureliiis cpiscopiis inter 

M:tera dixit : < Placuit sacros antistites ac Dei sa- 

cerdotes , necnoii el levitas , vel qiii sacramen- 

liberiim, .nd exbibendam tamen pcrfecta! conliiieiiti;e 

puritalcin, ncc subdiaconis quidem connubiuni car- 

nale conccdiliir; ut et qui habeiit, sint lanqiiam iion 

habenies; elqiii non liabent, pernianGani singulares 

(i Cor. vii). » Quod si in lioc ordine, qiii qiiartns esl a 

capilc, dignum cst cuslodiri, qiianto magis a prinin, 

vcl secundo, tertiove servandiim esl : iieaiil levitico, 

aiil preshylerali honore, aut episcopali excellcnlia 

quisipie idoneus sestimelur, qiii sc a volnptate iixo- 

ria, necdiim frenasse detegitnr? Itcm papa Silvesier 

{Syn. liom. c. 8) : « Nulli autein suhdiacoiioriim ;id 

nuplias transire permiltentes, praJGipimns^ iic aliqiia 

lioc piaevaritatione prsesuinpscrit. » Quod si con- 

lemnenda tot aposiolicorum virorum decreta duxeri- 

tis diviiiis inserviunt, coiitinentcs esse in omni- C liSi ac per eorum ora lauquam tolidcm org;ina lo- 

biis, 165 quo possint siinplicilcr, quod a Dco postii- 

lant, impetrare; ut quod apostoli dociieriiiit , et ipsa 

servavil anliqnitas, nos quorjne custodiamiis. » Ad 

lia'C Faustiniis episcopus Ecclesi;c Poniian.na provin- 

cia; Piceni, lcgatus Romana; Ecclcsia;,dixit : < Plaret 

ut episcopiis, preshyter et diaconus , vel qui sacra- 

menta conlrectaiil, pudicitiai cusiodes ab uxoribus se 

abstiiicanl. » Ab nniversis episcopis diciiim esl 

< Placet ut in oinnihus, et ah oinnibiis piidicitia cu- 

stodiatur, qui altari serviunl. » Ne vero do suhdia- 

coiiis, quod ahstinere conjiigiis debeant, iilla possit 

reniaiiere duhietas, idem Aureliiis post imilta siihjun- 

git : < Placuit quod et in divcrsis conciliis finnatiim 

est, iit suhdiaconi, qiii sacra inystcria conircctant. 

: : 

quentis Spiritus saiicti statuta sprcveritis, qiiam de 

vobis bcaiHs papa Dainasus senleniiain profert 

digiium est audiatis : < Violatores, inqiiit, voluntarii 

canonuni graviter a sanclis Patribus judicaiitur, el 

a saiiclo Spiritii, cujus instiiiclu ac donoditali i.QQ 

suiit, damiiantiir; » qiioiiiani blasphemare Spintiim 

sanctum iioii incongrue videnlur, qui coiitra eosdeni 

sanctos caiioncs non nccessitate compnlsi, sed libeii- 

ter, ut praifixnm est, aliqiiid aut proicrve agiini, ani 

loqui pra;sumiin t, aul facere voleiitibiis spoii tc coiiscn- 

liiiiit. Talis enim praBsiimptio manifcsie iiiiiim geiins 

csl hlaspliemanliiim Spirilum sanctum; qnoniam, nt 

jain pra;lihatuin est, coiitra eum agit, cnjus jiissii et 

gratia iidem sancli editi suutcanones. Aiidi;inl cr"o. 

el diaconi, cl presbyteri, sed et episcopi, sccimdum H qui nobis obsisliint, qni adversus nos super liac qiiie- 

propria staluta , etiam ah uxoribus se absiincant , ut 

laiiqnam non habeiites videaiitur esse; qiiod iiisi fe- 

cerinl, ab EcclcsiiB romoveaiiturofficio. » Papa quo- 

(pic Gicgoriiis Petro subdiacono interc.Ttera scribil, 

(liceiis (Greg. Heg. ; lib. viii epist. 42, disl. 31, Anle) 

< Aiile trieiiiiiuni siibdiacoiii oiiiniiim Ecclesiarum 

Siciliae prohibiti fiieraiit, iit more Rouiauae EcclesiiE 

siiis nxoiihiis nnllatemis misccrentiir. t Qiiod milii 

dnnim alqiie incoiiipetcns videlur , ut qiii usiim 

ejusilcm conlincntia; noii inveiiit , neque castitalein 

anle proposuil, compellalur a siia uxore separari : 

atqiicper hoo, qiiod absit, dcterius cadat. Uiide vi- 

dclur niilii, ut a pi;esenii die omiiibus episcopis di- 

P.1TH0I. CXLIV. 

slione confligunt : qiiia diini nohis siiiil ai!vers;iiii, 

i:i Spiriliim sancum nianifesla suiit rcbellionc bla- 

splicmi ; et illum hlasphemaiilcs olTenduiit , ciij.is 

offeiisio noii rciuilliiur neqnc liic , ni quc in fiituro. 

Sed jain plurcs sanciorum poiitiliciiin suhneciere 

sanctjoiics oiiiitUmus, iie epistolaris compc;i;dii mc- 

lam exceucrc juilicemur. Parit eniin prolixitas laci- 

nios.i fasruiium. Et ccrte cui sancloi'jm tcslimonia 

iion sullicienl, undecunqiie coiige.Ua fiierint, nec plii- 

ribus acquiescel. Id pr;ctereJ qiiod objicitis, caiiliiin 

esse canonibiis, nt qiiicunquc coiijiigati saccrdotis 

ofiicium spreveriiit, (icbeaiit coiiin;iiiiioiie privari ; iit 

p;ice vestra loquar, iliiin litteranim siipeificiem ne- 

12 

,

~si;3 S. PETRI DAMIANI OPP. PARS SICU TOMUS 1. — F.PIST. LKi. V!li. 5tU 

Sligenlcr attenditis , snlirietntftm PcclesinslicaMiitel- A in.itrimonii fdcJer.i Cdpulaliiint, (|iii cnbilia p.itorn;i 

!if,'enli3e non lenelis. Ule niininim s.iccrilos conjiig.i- 

Ins (licilnr, nnn rpii nnnc hnlict nxoreni, scil qni po- 

liiis linliiiil aiite pcrceplain sacenlotalis (ilTicii digni- 

l:ilom. Qiieni profcclo si spernimns, conseqnitnr 

eliam, iit et bealiim Paiilnin aposloliim , qiKid diclii 

iiefas esl, cnnlemncrc debcniniis. Niliiloniinns ct il- 

Iiid dc lieati Epislola ad Corintliios vclul egiegiiim 

el iiisignem Goliatli gladium versatis in inaiiibiis, 

eiimqiie vibranlcs Israclitica; plebis aciem vcnlilaie 

lenlalis : « Proplcr forr.icalionem, inqiiit, iinnsqiiis- 

qiie sii.im i(xoi-em liabeat : uxori vir debitnm red- 

(lal , et iixor viro (/ Cor. vii). t In qiio iiiiniriiin 

verbo, qiioil dfciltir, < nnosipiisqnc, > ciim laicis si- 

mnl allaris iniiiisiros comprchensos cssc coiijicilis : 

commacijlanl, qni Kcrmanas, ali sieliis! uti'iina^ iti- 

ceslanl? Eant eigo jam monacbi , dolales t bnlas 

pnblice proferanl, nnplias conlralianl : etjuxlasaa- 

clionis vcstra; scnleiiliam vagientes pncids teneiis 

delinirc complcxibiis iinllalenns erubescant. Et le 

\era ciini monachiis ac levilas, vcl iii pcci aiido. vcl 

iii paMiilendo caiionica frciiucnter leqiiet auctoritas, 

qiio paclo polcslis conjngales copulas inbiberc ino- 

iiacliis, qiias nti(|iic diaconis indiilgctis? Maiii qiio- 

inodo iii so)a niulii;rnni permistione suiit iiispares 

qiii in cxiciis excGssilms reperiiinlur oequale, ? De- 

ceriicndnm est ergo, ut aut monacbi, (jiiod dici sa- 

crileguin cst, niiplias ineant_; aut diaconi sc pciiliiis 

ab bujus ignominiosa' tiirpiliidinis obscenitalc coiii- 

et diim iii apostolica sentcntia lilteraruni palcas qnasi 15 pescant. Quod nibiloniinus et de snbdiaconis scicn- 

dum csl, sicut divcrsa sanctoruni Palruni , ul siipe- 

jiimentonini deiite corroditis, mcdullas spiritualis in- 

1elligenli;e pielati bumana; faucibus non guslalis : 

iino prorsiis a graiiis qnisquilias non secernilis , ct 

discretionis regnlani postponentes siimrl oninia per- 

miscetis. Ulis ncmpe dicebat Apostolus : « Uniisqiiis- 

que siiam uxorcin liabeat, i qiiibiis loqnebatur; 

qiiia vero non sacerdolibns, vel prKdicatoribus, scd 

populo potius iii liac loqiierelur epislola, in ipso 

ejiisdein epistohe piincipio luce clariiis nianifestat 

< Significalum est , inqnit, inilii de vobis , fratres 

mei, ab bis, qui siint Clocs, iiiiia conteiitiones iiiter 

vos siint. lloc autcm dico, qiiod unusquisiinc vestniin 

(licit : Ego qnidem sum Panli, cgo auteni Apollo, 

.ego vero Ceph.-e, ego aiilein Clirisli. Divisiis est 

: 

rius ostensnni est, decrela coiilinnant. Qiios nimi- 

rnni nonnnlli Nalbiiia'nruin leiicre opinanlur oHi- 

ciiiin : qiiod iion proccdit. INatliliuei siquidem, siciit 

IJieronymns iii Hcbraicis qii;eslionibiis assciil, iiitcr- 

prelanlur rfonn/i. Suiitcniin Gabaonilae, eo quod ad 

scrvicndiim dali sint taliernaciilo Doinini ab Josue. 

liiler bos igilnr, et illos b:cc probatur essc dislaiilia, 

quoniam illi tabernacnlo, vel teniplo Domiiii fainiila 

banlur, nt servi; isti qiiarlo fungiiiitiir allails ollicio, 

diflconorum scilicct siippares, ac minislri : alqiie 

idco, sicut cum sacerdolilms, ac Lcvilis sacris inis- 

sarum prx'cipiiiiitur interesse mysteriis, sic conim 

quoqiie paiticipes essc necesse est, in cuslodicnda 

Christiis? Nunquid Paiiliis crucifixiis est pro vobis, Q perpeUrc inundilia castilatis. 

aul in nomiiic Pauli ba^^tiiati cslis? t(l Cur. i.) Qui- lôslreino, quod dicilis, ad siinoniac;r; lucrcseos 

biis ntiqiie verbis liquido clarct, qnia non sacerdo- 

tes, sed popiilum coiripicbat Aposloliis, qiii secias 

faciebiU schismatum, duin diversoriiin se discipulos 

asserercnt esse docloriim. Ciiin ergo dicercl, < uiius- 

quisque suani uxorcin liabcal, > iIlisi|noqiie conjii- 

giiiin iiidiilgebat, ad qiios eloqiiinm dirigcbal. Iliic 

lg7 

accedit, quia non seinper nmisqiiisque, vcl 

oinnis niuUiludinem nnivcrsilatis ainplecrunr : sed 

pleruinqiie iiilra mensurain cerUc quanlitalis, prout 

jatio diclaverit, cohibetur. Sicut est illud quoil Do- 

miiins ait : « Ego ciim exallalus fncro a terra, uni- 

versa iraliam ad mcipsnm {Joan. xii). » Non cniiii 

ad se Jiidam prodilorein traxit, iioii sibi latroncm 

nequaquain pertincre piaculum, si qnispiam Ecclesia» 

regimen noii sine veiialilatc suscipiat , si lanliiinmodo 

maiins iinpositionein gratis acquiral, ipianluni 

in Ecclesia scandaliim gcnerel , qiiantiiin certe ab 

eccIesiasLica; discipruuc traniiie prociil aberrel, qiio- 

iii;im oniiiibns cst perspicuiiiii, iioii iiidigct prolixilale 

verbonim. Qnisqnis enim Ecclesiam prciio redimit, 

siiniil el consecralioiicm comparare conviiiciliir, ad 

qiiam scilicei per acceplionem cjnsdeni 168 Eccle- 

si;e promov tur. In Ecclesi;e qnippe conimercio ct 

consccralioMem procul dubio compar;it, sineqiia vi- 

deliict eidem Ecclesia; pnesidere se posse iioii speial. 

E conlra conlemlilis, quoniam iiivcstiturani ille susci- 

npiiim soci;ivit; sed omnia, id est, omiics dunla\at D pj^ ec(lcsi;islic.-B facnltalis, non niiiins percipil gra!i;t; 

elecios ad proprii conlnbcriiii ciilmen evexit. Et Apo- spiritiMlis. Acqnirit Ecclesia; pnediuin, non e.' 

sloliis perbibet, qiiia Deiis omiies viilt salvos lieri 

(/ 7iHi. ii), ct iieiiiineiii viilt perin-. Sod ci:m Pro- 

pbeta dicat : < Qnoiii;iiii (uiiiiia qu;eiiiii(pic voliiit 

Boniinus fecii (Psal. cxxxiv); » eiir reprobos perire 

permiltit' Scilicet cnm ct neniinem perire vclil, el 

omnia qiiKCiinipie vnll, absque duliio pnssil. Unde 

fiim diciliir, .piod Dcus onincs fieri salvos velil, ne- 

ccsse cst, «t de solis iiileHig;Uiir electis. JuMa qiiani 

regulam,et Apostolus cum dicit, < Unusquisiinc siiaiii 

uxoreni liabeat, » non omiics aniplcctitnr homincs, 

seil illos laniuni , quibus jiixla lcgiiima; sanciionis 

noiHiain halicre lieei uxores. Alioquin qiin paclosibi 

siaslici cbarismaris sacramcnUiin. Qiii.sqiiis pl.ine 

p;'r s.ilsugincm bujiis tarlare;r sapieiitia;, iiiio veiie- 

nal;r; vcrsuti;i' Ecclesiani dividit, cuin pcr vena ila- 

teni b.eriticiis sit, pcr divisioncm qiioquc; sclii->ina- 

tici criiiien inciirrit. Fueniiit saiie no.inulli giiicent; 

fidei, et caibolica; cnnfessionis igiiari , qui sic intT 

hiimanam atque divinam divisere natiiram, iit duas 

assererent iii niediaiore Dci et hoiiii.iiim (O s:are 

personas. li vcro, qnibiis datum est perspicaci inen- 

tis iritiiitu inc;.rnali Vcrbi penelrare inysleriu;n, ve- 

raciter astrnxcninl in lam iiisep;irabilein unio icin 

iitr.Tniqiie concuriisse natiiram, ut ne in iiio:leiu

ZC-:i LlHER QLINTUS, KPIST. XIII. S 6 

\ sapiens , iibi 

scriba , iibi coiiqiiisilor liujiis saiciili ? » (/ Cor. i.) 

NDiiiie stultain fecit Deiis sapientiain hiijiis sseciili f 

Oreb inteiprctaiur siccilas; et qiii ;eslu conciipiscen» 

dicilur : « Qiioniam cogitaveriint coiiseiisiim in C lia; canialis c.viiritiir, iiiibre saiicii Spirilus madericri 

umim , adversum te testamentum disposiierunt non mereliir. Zeb dicitur liipus ; Zeliee viciima. Re- 

(Ibid.). » Vos enim hmc senlentia psrciitit, qui con- 

sensiiiii in uniiin cogitatis, duin in eo qiiod coiilra 

sacros canones dicitis, non dispari siudio i;ii.er vos 

iiiianimiter concordatis : atque adversus Deiim testamentum 

disponitis duni novam lcgeni, aiqiie coiitia- 

riani Ecclesiasticse regiilifi proniiilgatis. Qiii verosinl 

illi.qiii lioec coiilra Dominum faciant,proplieta subse- 

qiienter eniimerans, inanifesial : « Taboriiaciil.i 

Idum:i;orum, el lsinaelit;c, Moab, clAgareni, Gcbal, 

et Aininon, Amalech , ct alicnigeiui; ciiiii babilaiili- 

bus Tyriim. Etcniin Assiir simiil vciiit ciiiii illis. 

Facli suiil in 1®9 susceptioiiem filiis Lol. F;>c il- 

lis siciil Madiaii, et Sis:irae, sicut Jabiii in torrcnte 

piobi nainquc , qui siini rapaces in saeciilo, et Iiipi 

sunl, et ipsi suhI vi(:tima; quia duni indrminrcs 

cpiosque devorare conleiidunt, el ipsi spiriliialis lupi, 

lioc cst, diaboli deiitibus exponuntur. Sed ut hii-' 

j'iis:irodi nominuin espositio ab Iriijiis disputalionif 

ordiiie non dissentiat, qiiasi liipi suiit silv;c perversl 

doctores Ecclesi.i;. Qui iiiinirum et lupi sunl, îmiil 

ct viclima; : quia duin innoccntes qiiosqiic vcliit oves 

crueiitis prava; praedic.ilionis deiiiibus niaciant, ipsi 

qiioqiie rapiiia facii, el iii diaboli dcvorantis inlettiiia 

hMJecti, iiis;itiabilem ejus ingluviem reereanl. De 

q:iiliiis el per Psalmistam dicitiir : « Sicut oves iii 

infcruo posili siiiit, et iiiors depascet eos (PsaL 

Cisson. Disperiernnt in Endoriy^sn/. LKXXil),» et re- ^ xlviii). » Diaboliis 17© ciiiin mors dicilur; siiiH 

liqiia. Qiionim scilicct nominuin si interpretati iiies 

exponimiis, vcstris h;ec concordare moribiis prociil 

duhio rcperimiis. IdiiuuBi naniqiie diclinlur sanguiiiei, 

vel lerreni. Qiiod vobis ulique coiigruit, qiil diiiii isla 

coiiiciiditis, carnein cl sanguinem vos esse, el om- 

iiiiio lerienos apertissime demonstralis. Estis etiam 

IsmaeHlae, id est, o/ieiiieiifes, iiou Deo, sed iiiiindo; 

iiuii diviiiae legi , sed carni. Moah vero uicitiir ex 

palre, pcr qiiod , qiioniam palernus iiiccsliis intclli- 

gilur, vcctra qiioque liixuria condemiiatiir. Agareui, 

id esl, pioselijli , vel lidDaiifF, quo desigiiaiilur no- 

miiie , qui per extcriorcm quidem societalcm Cliri- 

siiaiio popiiU) se concives simulant, sed lcgi Chrisii 

iii Apocalypsi si;ri|)tiim cst : « Qiiia erai eqiiiis palli- 

dus, et qui se.lebat super cniii, noiiieii illi niors 

(Apur. vi). » Caveiidum ergo vobis, iie dum morlibiis 

parviiloriim veslrain satiatis esiificm, et ipsi occulli 

raploris etriciaiiiini viclimir", qiios ille lorax et insa" 

liaidlis humirida in siia transferataliinciita. Salmaiia 

dicitiir uinbrn commotionis ; et canialis qniaqiiis diim 

nmbraticam felicitatem sei|uitur, vefilate conlempla, 

pcrvariasmuiilicoiiciipiscentias cominovetiir. Cis>on 

autcm, in qiio sciliret torrenle omues illi devicti 

siinl, dnritia coruiii intcrprilatiir. In diirilia quippe 

siia depereiiil, (pii prava doceiitos, veriiali [lertina- 

ciler, et ob;tiiiale ivsisiiiiit. Eiidor ciiani, ul.i perie»- 

;

JG7 S. PliTRI DAMIAM dP. PAUS SEC TOMLS I. — EPIST. LIB. VIII. du3 

riirt, iiilerprcuaur (oiis geiiernlionis, seil ulique car- A "ia possil procul tlul)io Deus, posscl u:ii;ue :'.]> ;ieio 

Jiali», ciii niinirum delectabilitcr dediti, runesta nie 

rueninl canle prostcrni : nou qii:ereiites illic gcriiii- 

iiare, ubi iieqtie iu!bp:il , iieiiue usores diiceiit, iiee 

incipiciil mori. Sed illic polius, ubi qnidqiiid gigiii- 

lur, in iiioriem necesse est resulvatur. Vos igilur in 

Endor iiitinia diviui gladii ciedc corruilis , qiii sacri 

ministros allaris incesti coiijiigii consciscere copubis, 

et spurios gij;nere filios edocelis. Postreiuo qui san- 

ctiiariiim Dei non spiiiliiali iiioderaiuiiie, ct provi- 

sione gercnduin , sed velui lia;red.laiio jiire possi- 

(lendum asscritis, omiiibus bis interprelalionibus no- 

minuin. qu:i: snctiiicte siiperius siiiit ciiposilEe,per- 

Fpicue siilijacclis. Sed cum revinceiulis llienialibus 

illis, qiiibus breviler celerileri|iie respoiidimus, ad- 

Meiiiolaneiisis' l^cclcsiae omiiiiim lixivseuu pesiis 

piocul alijicere , el illsesa veriiaiilis ndci fiiimeina 

servare : sed vull fideliuni suorum proljare toiislaii- 

tiain, f|iiaiii violeiiler videlicelariiui corripiiint.quam 

rohusle inaiiiis maiiibus coiiseraiil, qiiaiii deiiique iu- 

faiig;'bili coiitra diabolum, ejusque salcllites auimosi;alecoiifligaiil. 

Poicraiitcninictjstonimmagislrum, 

videlicct Siiiionem olim suis apostolis advcrsaiite 

ne in aera lcvaietur obsisiere : sed ad lioc permisii, 

extolli, ut ad siii niajorein gloriam, el illiiis ighoiiii- 

niaiii compcllcrel iii iina demergi (/« uelis B. Pelri). 

Qtiamnbrem, dileclissimi , 

n 

diinicantcs adversiis ge- 

niinain diabolicae legionis aciein, nolite cessare, iio- 

lite degeneri pusillaniniitate deficere : sed lanquam 

hucargumenla perplurinia siippetanl; inanum lamcn B vere filii Beiijamin, qui dexleriB filiiis dicitiir, utra 

jain a scribendi libertale coiupescimus , ut uberiiis 

liiolandi vires, si tamen adbiic iiecesse fiierit , per 

respirantis spiriiusotium reparemiis. Parcite proca- 

cibus labiis, dilectissimi, et si qii;im asperioris in 

vos verhi salsugincin scaturire conspicitis, nou nie, 

scd vos poliiis rcdarguile , qui scriberc coinpiili- 

slis. 

EPISTOLA XIV. 

AD RODULPIIUU, VITALEM, ARlALDUM, EBLEMBALDLM , 

ALIOSQLE. 

AnGusiENTUM. — GratiilaluT prinium de eorum , 

quos scrihil, fide et lorliludine. Deinde dc Mediolanensis 

licclcsia; tliscordiis et scandalis coiiqiieri- 

lur. Postiemo coiislantiain iii lueiida verit;ile , et 

coelcsteiii felicilatem iion niotlo prec;iii , sed pr;t!dicere 

videlur. INam pio Chiisli liile cuiii streiiiie C 

plerique eortiin pugnassent , iuailyrio cciioiiali, 

selerna Dei visioiic liiiuiiliir. 

Sauclis fr;itrihiis Houulpho, Vitali , et Arialdo, 

al(|ue Erlembaldo, el caileris pro casiris Cbrisli in- 

victa fide certantibus , Petrus peccalor monachus 

salutein in Cbrii.to. 

Oiiiiiipotenli Deo gratias agimus, dilectissiiiii, quia 

vos faiiia disciiireiile j.frequeiiter aiidimiis iii eo, 

quejii de Spiritus saiicli 171 giatia concepislis, pio 

fervoie pcrsistere, et adversus hostes ecclesiastica; 

discipliiia; inilelicientis animi viribus diinicare. Non 

cniiii cessat Irapezita nequissimus oiricinain sus pci- 

versitatis iiitra EcclesiBe septa construere, iion tlesi- 

nit tarlarea; nionel;); nummos malleis cudenlihus fa- 

ad 

que mauu solilo fervore connigite, el Licipilis inon- 

slri caput diviiii verbi gladiis obtruncate. Ecce ni- 

mirum Jfesus, ex cujus ore gladius ex utraqiie liiiia- 

tus, ei aculiis parte procedit : et oiivia qiioeque iue- 

tens,cruentain liostiunibarbariemsternit [Judic. ui), 

Quod si fortassis ex adverso iimltiplicaia maiigiiaiH 

tium verba videntur iiigruere, illud Elisei verbum li- 

ducialiler inclaniaie : « Plures nohiscuin suiit qiiaiii 

cum illis (IV Reg. M). » Qiiid plura dicain? illiid 

apostolicuni iiisero : « Licct angelus de coelo evaii- 

gelizel vobis prster quam quod cvangelizavi, aiia- 

thenia sii [Cnlat. i). » Nam eece, qui jam priiis Ni- 

colaitaruin et Siiiioniaca' li;eresos laqueis tenehau- 

tur ast.-icti, nunc ad perdilionis suaj cuiiiuliim etiain 

post vio.'ata iurisjurandi sunl sacrainentit perjuri; 

ut in eis lucc clarius impleaiur quod in Apocalypsi 

per Joannein dicitur : « Qui nocei, noceat adliiic, el 

qui iii sordihus est, sordcjcat adliuo [Apoc. xxii). » 

Iii vobis auieiii e diverso, qiiod scquilur : c Qui jusius 

est, jiisiificetiir adhtic, et qiii s;iiictus est, sanclifice- 

lur adhuc (Ibid.). » Familiare scilicet et genuinuin 

Mediolaiieiisi fuit scnipcr Ewlesioe, ut in ea diversi 

dogmaiis lioiiiines et Auxeniiiis, simul et Anihio- 

sius non deessent : ille scilicet tauqiiam rabida 

cauicula fidelibiis oblatraret; iste Veteris et No- 

vi Teslameiiti tesliuioiiiis eum cornula quodain- 

nioilo fuica repelleiei : ille viperini fellis propi- 

n;iret errorem ; isle siiperni fontis irriguani iii- 

liricarc. Micolaitariiin quoqiie b;cresis qiia; iiiibis vo- Jj flueret 172 puritalem : ille sequaces suos viru- 

bisctiin siintil co laborantibiis vi.lehalur oviilsa, redi- 

vivij adliuc geriiiiiiibus pulluhil, et segelem Christi 

nialiiio jam decoie flaveiilein zizanioruin leialiter 

cmeigijiiliiim ailiimhratioue siiffocal. Uiule procidi- 

nius Domiiio ipiertila laiiienlaiione dicentes : « Do- 

miiie , nonne hoiiuiii seineii seiniiiasli in agro tuo? 

iinde ergohabel zizaiiia ? i Adjicimns etiam : Vis, 

iinus, ei colligiintis ea? » Sed coiisolatoria proiiiius 

nobis voce respondet : c Siiiite ulra(|ue crescerc 

usiiue ad inesseiii, el iii tenipore inessis dicam nies- 

soribus: Colligite priinuin zizaiiia, ct alligate ea in 

fasticulos ad coiiihiirenduiii; triliciim autcin congre- 

giite iii liorrcuin meuiii (!Hiiiih. xm). i >Jara ciini oin- 

lei:lo lacte nutritos, et per astutiam fraiidis illecios 

iii tarliirum mergeret ; iste per aposlolic;c doctrimc 

dulcedinom ad coelestis gIori;c pr;i;inia sublevarel : 

ille sihi cfedenlihus lenehras coecitaiis inducerel; 

iste sacerdot;dibiis obedieiilcs imperiis, ad splcndo- 

reni vcia; fidei et lumeii aslerna; gratia; revocarel. 

Quapropler libct iii ejiis pr;EC0iiiu u qiiibiis pro lem- 

pore valeo gaudere, laudibiis cxclainare : Deits 

omnipolens, dilectissinii, et per tlaves B. Petri ap.o- 

sloli vobis januam regui coelestis aperiat, et per ora- 

lioneni B. Anibrosii pontificis vestri cleiiientcr a vs>- 

his oinnia tcnehrosi spiritus inquiiiainenta deicrgal. 

Detvobis in ea, qiiam seinel cuipislis, inviolaia ve-

500 LIBER UUJNTUS, F.PIST. XV[1I. XwO 

lii.ite persisiRri' : et in aposlolic;c fiilei petra fiiiula- A iHi iiioriio nolaiitiir Iiocretici, qiii prESuniuut quoj 

tos, cnnclis pravorum dogmalum erroribus insiipe- 

ral-ililer resiiltare. .4nniiat vobis iii hujus vii:ic 

transilu sic per oiiinia vivere, ut ciiin eo siniiil, qiii 

aiiclor esl vita;, in illa coclesti Jerusalein niereaniini 

siiie fiiie gatidcre. Ainen. 

EPISTOLA XV. 

AU EOSDF.M. 

AnGiJir.MLM. — Eadeni ifi liac cpisdda, qua; in siiperiori 

brevius contincntur. 

Pctrus Damiani, RoDixrno, Vitali, Arialdo, Eii- 

LEMBALDO fralribiis saluteru. 

Gratias agiiiius Dco, qiiod constaiiti fainai audi- 

.miis vos constanter adversus hosies ecclesiastic:c 

disciplina; cerlare. Nicolaitaruin li;cresis, qiia; vo 

silii meliiis viilettir elisere : (ioiligiiaiUiir aiitcm iii 

liis , quK a sanclis sunl inslilula doctoribiis, |.«r- 

iiianere. Ego aulem quia non inodo veleriim san- 

ctoruin, sed et prieseniium iiie iliscipnlum esse pio- 

(iteor, et doctoris milii cailiedram non usurpo 

iion tiJii novaiii siipcr bis , quae consulis , rcgu- 

lam condo , non lcgis jiira piomulgo : sed qiiod 

vcl ipse in Roinana Ecclesia ipsis apostolicce sedis 

aîliluis me doccntibiis consuevi , vel in aliis Ecclc- 

siis didici , ac s:epius freqiicnlavi ,, siin|ilicitor iiiiio- 

tesco. Sacrosanclo itaque baptismiilis lavacro cgo 

jiista morein Romance Ecclesi;e soliim ehrisina sem- 

l>er inimiscui , viniim vero permis eri , vel olcuin 

nunquain vidi. N.im' et illa Scriptura, qua; in die 

lis nobiscuin laboranlibus, videbatur eviilsa , repiil- B coenaj Doniini lcgitur, qua; etiani sic altitulatiir : 

liilat. Deus vult probare conslantiam suoriim. Eccc, 

qiii prius Nicolailarum et Simoniai.ie Iia;reseos la- 

qiieis tenebanlur, iiunc ad perditionis suns cuniulum 

fcuiit eliain violato sacramento peijuri. Qiiod lamen 

iii Mediolancnsi Ecclesia non cst iiovum : qux scni- 

pcr diversi dogni;iiis liomines habuit, iiiitio ab 

Auxenlio alque Aiiibrosio incboato. 

EPISTOLA XVL 

AD LANDLXPIIUM CLERICUM MEDIOLANE.^SEIB. 

(llabelur tom. 111, estque opusculum 42.) 


AD S. rnESBVTEHLM. 

(Habetur tom. III, in opusculo 8.) 

173 EPISTOLA x\in. 

4D IJBERTIIM PRESBYTEULM. 

Argume.ntlm. — Ad qusestionos Uboili prosly:cri de 

bapiisniaie , et missse sacriiicio liac e|iisioIa respondel. 

Domno Uberto leligioso iircsliyiero , 

Petrus peccator 

monacbus individua; glulinum cbaritalis iu 

Doniino. 

Quos;iiii:ciil;is tuas , venerabiiis fraler, de spi- 

riliialis stiidii , quod in te nohililer icstuat , non 

anibigo fervore procedere : quibns laiore pra^sen- 

tiuin reditum feslinante, necesse est nie breviter 

lespondere; piffisertiin cum eaiuin solutio prolixo 

seriiione non egeal , diiin sic aperta siiil omiiia , 

iil in his oninino non h;cieat qiiisquis ecclosiaslici 

ordiiiis regiilam iinn igiioral. Nos ciiim novuin mo- 

C 

Sermo cjenerulis ile coufectioue clirismatis , lioc vi- 

detur 174 expriiiiere , iit nil praeter sanctiim cliri- 

sina (leboanitis fniili baptisinalis adiniscere. Ait eniiii 

inter ca;tera : n OUm vero s;icri chrisnialis coiifi- 

citur aqua baplismatis, et efliciliir fons gratia' coe- 

lestis. I Naiii cum ille sernionis istius auctor do 

oleo sanctilioalo sufllcienter snporius eloqiiatiir , 

qiiando vcro ad baplisma dcscendit , tacilo oleo , 

solo illud perliibel clirismaie confici ; patcl pro- 

cul dubio qiiia quod noiiiiiuivit, id soluiii voluit pcr- 

misceii. Nani si vinuin, vel oleuiii fiindendiiin csso 

decerneret, iioiniiiato cbrisinate, hoc eii;iin iiou 

t;;ceret. 

De celchranilis vero niissariiin soleinniis nos haiic 

consiietiidinis regiilam in disciplinatis Ecclesiis el 

didiciinus, et lenemus, i;t calicem diffcramus in 

niissarum fine perfundere , si nosiiietipsus eodem 

dio s;icrifici;im denuo speranius olferre : alioquiii 

quaiidocuiiqiie sacras liosiias iiniiiolaniiis, iii lii.e 

calicem seniper ex nioie perfundimus. Porro sive 

jojuiiamus , sive reiicimur, banc perfundeiidi le- 

giilam noii niiilainus. Qiiod auteni perliibes , qiios- 

dain dicerc qiiia postquain perfundit quijpiain ca- 

licem, iion est dicendiis esse jejunus, et per Iias 

frivolas conantur iiieptias Kon eiiini 

j;im licel ulliinis Ecclesise memliris , quod sibi po- 

tissimum videtur, eligere; sed necesse esl anti- 

(piitus ordinata, maxiine prout Romana tenet Eccle- 

sia, conservare. Iferesis enim electio dieitur. Et 

lilii succiiicte digestam audire, (piam nunc teiiet 

Ecclcsia , consuetudinem , iicc tibi reddi co.ise- 

qiienter exigas ralionem , quoiiiaiii negotiuiii Iioc 

p!iirib;is indiget veihis, et faeilius fit coiifabul;!- 

lione ooiiiniuiiis eloijiiii, quain iit diciantis artieulo 

possit expleri. Nec mireris , si cuiu tanta celeriiate 

dccursa soripliuncula libi ista non sutlicit, vcl eli.iiii 

viiio riisticiiaiis ostendit. Iiiterroga gerulum It- 

terarum , qiiia cuin pene niediaiite jam die luistii 

iiionlis cacumen nscenderit, haiic cliailiilaiii aiile 

occasum st,lis accepit. Ailhuc tamen iiiqiiiie de 

bapvismo, si (|uid inihi forlassis excidit, quid iu 

Roinyna leiieatiir Ecclesia. Divinam qiiieso clemen- 

,

S. PETRI DA.MIAM OPP. PAnS SEL TOAIUS I. — EnST. I.I15. Vi;i. 372 

liuiii , vijacrAbilis fraler, til lui [lecloris s:icrariiim A claudunlur, .iperial : cl qiia; ligali siint , iioteiilor 

visilet, et radiis illiid sux- claritalis illiislret : qiia- absolval. 

liiiiis clavis ille David , qiii libruiii sigiiatum seplem EPISTOLA XIX. 

sijjillis aperuil (Apoc. v) , tibi qiioqiie, qii.ie ailliuc ad ci.ERir.os et canonicos. 

175 176 EPISTOI.A PRIMA, 

J.D MO.iCIlOS SAi-Rl MONASTF.RII S. BKNEDICTI SI0NTI3 

CAil.M. 

(Hnb^tur loni, III , eslque opusc. 43.) 

EPISTOLA II. 

AD U&O.^KM AfiBATEM MllMASTERII CLUMACENSIS. 

Ahgumentum. — Cliiiiiacenses nioiiaclii niaxiniis a S. 

«locioie beuefieiis alTecii, cuiii pro eoruin cîiisa in 

tiiia iêiicctiilej^li). s Hanscenilere, el inGalliani ire 

iioii reciis.isset, cidein concesserant, ut iii pirpc- 

liiiiiii-jiis nioilis tlies in siio iniinasterio etfiisis :u\ 

Deuinprecibiis.ct fiinebri soloniiiilale siiigulis a;i- 

liis celcbraretiir. lilip.Mini ninic Ugoiii Cliiniaceiisi 

iiblialiinnienioriain levoc.iUet, iil iii rojqiiiseliani 

cosiiobiis Cluniaccnsi subjectis idcm licri ciiroi, 

ilcprciatur. 

Doii 110 U. vencrand.TC sanclilalis abbali, Petrus 

jjeccalor inonaclius qiiidqnid serviis. 

Dum iniiiin qiiitl qineriliir , el iiliiid invei.âir 

neqiiaqiiam volum petoiuis implelur. Paulns nenipe 

fonquerilur : Quia dum auferri sibi Sataii.i! aiige- 

liiii poslulat, non sibi si.iniulus cariiis, ut pelebal, 

Wiferlur : scd quia gralia sibi divina sunicial, ai!- 

jiionetur (// Cor. xii). Muyses qiioqiio peiiil , iil oi 

faciein suani Dominiis, qui seciim loqnebaliir, 

ostcinlercl, et iioii obliiiiiit (Eiorf. xxxiii). Alibi vero, 

qiiia Dominus ciiin in genleiii inagnam fai cicl , si 

ipse vellet , audivil ! « Dimitle nie , inquit, iil ira- 

fcaliir fiiror nieiis coiitra popiiliim istum , ct deieain 

«•os, Licianiqiie leingentem magnani (Ejot/. xxxii), > 

Ail (liiod .Moyses libera voce respondit : « Aiit di- 

iiiilte eis liaiic nox.Tin , aiil , si non facis , delc iiie 

du libro tuo, queni scripsisti (Ihid.). > Hic ilaqiic , 

(jiiod Moyses nolebat, giatis illiid diviiia liberali- 

lasobiulii : ilbc, qnod anxie llagiiaverat , iiiilla ra- 

tioiie coiisensii. Saloinon auieni in petitioiic siia 

»liiiitax:ii utroque felicior exstitit, qiii et cor docile 

qund volebat , ct gloriam alqiie divitias , qiias iioii 

pelierat, iinpelravit. Cui niiiiiiuni divina vox ail : 

« Ecce feci libi secnndiiin sermones Iiios, et deJi 

tilii corsapieiis, ct intelligens, iii lantiim ut nulliis 

aiile le similis tui fuerit, nec post le siirrecturiis 

s.il : sed el liiec , qnac non postiilasti , dedi tibi 

diviiias scilicet et gloiiain ; ut neino fuerit similis 

lui iii regibi'i ciinclis ictro dicbus (/// Reg. iii 

&iip. VI' , Katlh. vi). ) Cnr aiileiii ista pnieniiseriiii, 

îiiucii aperio. ISoii c.vcidil iaiiclLC prudciUi;e lua'. 

, ; , 

LII3ER SEXTUS. 

AD AHnATES ET .MONACIIOS. 

(llabclur toin. IJI , esliiue opuscKlnm 98.) 

g venerabilis Paler, quia ciin) jam iiic SGneciiis in- 

cuiva deprimeicl , et effaito viribiis corpore iiuia- 

biinda giadienlis vcsligia sub iiieeriis gressibus va- 

cillareiil , ego a>l lu:e jiissioiiis iinperiiim aiiiiiiaiii 

iiieain , iit itii luquar, in iiiaiiibus lueis posiii , a:slivi$ 

adoperla nivibiis Alpiuin pr;eriipta coiisccndi , ol 

pro iililitale venerabilis nionaitterii liii propiiiqua 

salis Oceaiio Galliariim inliiiia peneliavi. Pio cujiis 

iiupcnsionc laboris, iioc potissiimim pclii , qiialeniis 

incolnparabilis ille luiis , sanctnsqiic conventus te- 

ciim siniul pcr lillcraliiim aslipubitionum iiiilii rat.i 

proiiiittoiei , qiiod per oiiines siKcedeiiiiiim vicis- 

situdines tciupurum aiiiiivi.'isariiim mei obilus re- 

diviva sciiiper meir.oria culcret , incqiie Ireiiiciido 

jiuiici piis precum cvseqiiiis coinmendaret. Cui tuiie 

P 

luissiuue |iro iiie p.iiipcrcm et alimeiilis siiiiul el in- 

sp:iiisioiii et lioc aildituiii est , iit uiiiiin siiie inier- 

(lumenlis jugiter suslenlarel. Ilic iiiei laberis est fru- 

ctus, bwc merces operis, ba2c icdbibilio talioiiis. Sed 

diiin tot copiosis ac preliosismiineribns liberalilasnie 

vcslra prosequiliir , non siiie causa liineo; iie duiii 

177 

peraclo labori, (|iiasi pr;vfis;e icriviKse iiicicc- 

dis qiianlilas redditiir, s;ilnlare iiiilii oralioiiis veslrue 

benelieiiim sublraliauir. Nam iilii diiiriiooperi diariiiiii 

roJilitur, nil leslat 'piod spei operaiilis de ca'lero 

iêlinqiiatiir ; iiisi forle cuiii S;iloiiioiie nie sors ilia 

coiilingat, qiia nimirum cl id, qiiod optabal, olitiiiiiil; 

ol lioc iiisiiper, quod iioii petebat, accepit (Snp. vii). 

Verum cgo conlentus uno, ncqnaipiain dclccloi iii 

allero : et diini sam la; orationis veslra; miiniis clll:i- 

D gito , totisqiie desideriis avidissiine coiieupisco , 

({uantuinvis arduuiii, qiiaiiliiiiillbelsuiiiptuosiim ter- 

iciiie facullatis coiiiiiiodiim parvipendo. Oiiamvis 

eiiiiii cliaritas vcstra taiii pleiia sil atque pi,'rfccla, 

iil liis, (pii sibi f:iiiiili;ires isbO mercnlur, ulriimi|iie 

iiuiniis libeiis allliieiilcr iinperlial ; niilii tanicii 

l;iiili csl iiniiiii, iit allcriim non rcqnirani. Siiiislra 

quippe suspicio pavid:e nientis arcaua conlurbal, 

iie duni terrcna niibi facultas offcrtiir, spirilualc 

niiiiiiis in aliqiio iniiiiiatiir. iSam in Kstimalionis 

iiie;e laiicibus gravius peiisal saiicla! orationis olio- 

Iiis, qiiam aiiri laleiiliim, vcl copiosa inicanliuni 

inul iliulo gemmarum. Illud scilicet auriim quuiro, 

illiid niihi da.'i desiderabililer coucupisco, de qiio 

sciiptum csl : « (>uia scniores Iiabclianl pliialas au-

Liiu.il siiXTiis, Ei'is'r. n. 

rc:i3 [ilcuas oiloianiciitorMii), (jii* iiiiiil oralioiies .\ 

5. iicloniiii [Apvc. vi). » Uoc auiiiiu ciiaclis, ([uoe 

(lcsidorari i>ossuul, ac(iiusiliouil)us iinclero, Ikic iii- 

liiaiilcr aiuiileclor, iii linjus couniaralioiie cuiula 

lerreui qu^csrus coiiiuioda floccipciulo. Unde sau- 

clx cliarilalis lii*, veuerabilis Paler, iinploro cle- 

iiieuliain, ul illud veslne spousioiiis iiidiculuui, sicul 

iii saiiclo Cluniaceusi nioiiasterio scriptum est, ita 

niliiloniiiius, el in reliquis, qusc discipliiue vei.tix 

gulijiciiiulur inq)erio, coiiscribatur. Adliuc pitaatl 

lu:e linuililer prodo, vesligia liia saiicta fiisia I:i- 

ciyniis provoliilus aiiiplcctor , ut quod milii per 

serieui luenuirialis arlicnli dignatus es poUiccri, 

jiibeas eliaiii per reliqua luonasteria, qua' tnis suut 

legibus subjecla, transcribi. Qiiod si pctilionis lui- 

iiasteriuui, ol Cluuiacenscs inoiiaclios beiielicla 

('(uitiilcrat. Pro quiliiis, iil aliqiiaiii ol gnili:iui 

rcrerreiit, iiiio oniniuin consensii pollieiti liieraiil, 

sibi posterisqiie suis ejus obiliis dicin, prccibii* 

a|>n(l Deiiin lusis, soleiiiiicni forc. Iliijus proiiiissi- 

(i|iiia suprciniiin sibi diein iiislare prvseiiseral) 

miiic eos adinonet r et, ut fideiu pnestare lioir 

ncgllgnut veheincntcr olitestaliir. ll.iic epistol.i 

potissiuiiim iii coiumeinoraiidis eoruiiidein iiioiia- 

( lioruiu laudibus , el loci illiiis sauclilalc veri 

s.itur. 

Doiiino U^ arcliaugclo raonachorum , saiicloqife 

coiiveutiii , Pltiius pcccalor luonacliiis quidiiiiid 

serviis. 

rostiiiiam feram seuiel venator ilLiqiicat , si 

m,'xum cjus pedibu-s injicil, jam sine perdcmli for- 

midiiio longius eam ev:igari sub quadain liberlalij 

jus encctuin rusticus seruio uoii iinpelral, Spirilus B pcrmittil. Is ctiaiu, qui aiicu|)ia delectatur, duiu in- 

sanctus ijui tiii pcctoris s;icrariuni possulel, picc:- 

bus te nicis aniiuere clcuienier iuspirct. Ut sicut 

cgo pro vobis non dubilavi corpiis iiieuin crudelibus 

ofrcrre periciilis ; ila pcrvos superna clciueiitia di- 

gnetur aniiiiam ineam ab infernalilius liberare tor- 

inentis, ct pcr vestrx scriptionis articulum conscribi 

increar in sorlc justorum. 

EPISTOLA III. 

AD EU.MDUM UGO.NEM ABHATKM. 

Aiir.cMtNTUM. — Ugoiiem, iit lacile coiijici potcst, 

alibatciiiCIiiniaceiisciii (iiiaiilo aiuore p.osi-nintiir, 

o^lcndil, siiniil(|iiti cidciu D:iiiii:iiiuui suiini ex soidic 

lupolein, (|uein iii G:illi:iiu ad lii.cralcs 

artes perdisccndas iiiiseral , coiiiincn ,at ; ut 

cjus iii ouiiiibiis , lam ([iix' ad corpoiis (luam 

qii£ ad aiiiini culttiin pcrtiiient , ciiiaiii gerat. 

jecto fiiniculo pedibus teiict volncrem, securus avo- 

landi datain siiiinlat facullaleui \ el illa quideim 

fiigam lentat, alaruni libral ex more rcmigiuni : sed 

duin exsilire couatur, aucupe funicaluin siriiigeiite 

retrahitur. Yos etiam ine luto ad piopiia rcmisi- 

stis, queni videlicet gluliiio veslrae cliaritatis aslri- 

ctuin iusohibililer rctinetis. âm recedere quideni 

corpore potui, sed niente de veslris inaiiibus iion 

exivi. Il:i uciiipc miraiida; coiiversalionis veslne me 

visciis obstrinxit, aiigelic;« vil;e coagiilus aggluti- 

ii:ivit, sincera; charitalis laqueus irretivit, ut faci- 

liiis siiimet oblivisci, quam a vestra niemoria men» 

iDca 179 possit avclli. Vidi siqilidem paradisum 

qu:ituor Evangeliorum flucntis irrigiinm, iino toti- 

C dein siiiriiualium rivis exubcrare virtutum : viiii. 

(94) Sanctilas iutulil , qiiam prorsus 

hortum dcliciaruin di\ers:is rosariim ac liliofuin 

obliterala, quaiii ex inliinis, ut ila loipiar, ccris 

gratias gcrmir.aiitem, et nielliftuas aromatum ac 

3.7S iiioi pcctoris abolita : iino in quaiita beiic- 

pigmentorum fragraiilias suaviter reduliiitcm, ut do 

diciioiic noiiiuii luuiii sil in ore nico, (pianiis etiaiii 

illo vere valeat Deus oinnipolens diccre : « Ecce 

aiigclicus tiius illc couvenlus apud ine pra^coniis 

odor filii mei sicut odor agii pleiii, cui bcuediiil. 

cclclirctiir, tcstcs sunl et qiii mila iu Cliristi servi- 

Doiuiuus {Gen. xxvii). > Et qiiid aliud Cbiiiiaceuse 

tuie cohabitanl, el qui me pro ejus ainore frequ&ii- 

inoiiasteriuui, nisi agruiu Doiiiiui pleiium dixcriiii,. 

laiil. Rogo proeterea sanelitatis vcstne cleiuentiam 

ubi veliil acervus esl cajlestiuiu segetuiu,. cliorns 

snpcr adolescentulo isto, iiteriuic viilelicet iiie;e 

tot in charilate degeiitiuiu iiioii;ichoruui? Agcr illa 

sororis filio, iil illi niagislrum , siiiiul et vi

S. TETIU DAWIANI OPP. PARS SEIJ TO.MUS I. — EPIST. LIB. Vli:. 37« 

lii agro Duniini iralierc coiiipclhilur. Liulc A lis advcrsus potestalcs aeras collurtalur. « Non est i 

liiislMioiliiiii (|c cvangciiz;inlibii.s, taiKinain de araiiticiiim « iiobis colluclatio ailversiis cariicm ct sangui 

l)!is (licit : « Dcbel ciiini iii spc, qiii arat, ar.ire; et nem , sed aihersus mnndi rcctores lencbrariim 

i|' i iiitiirat, iii spe rincliis percipienili (/ Cvr. ix). > 

•'e lioc aralro Doiniims : < Ncino, inqiii!", iiiiltciis 

•1 anmn siiam in aratriiin, et rcspiciciis retro, aptns 

.b.t rcgiio Dci {Luc. \\). > Legis ara!i-iim irahebat 

Israelilicns popiilns pcr (lcsertiim, cum liijic ciim 

IMiarao (luiissim.-c scrviuilis aciileo pungcrel, illiiic 

aiilcm .Moyses prscccptis carlcstibus, quasi qiiibus- 

(laiii fimilins provocarct. Ille conslriieinlo lulo al- 

qiic laicrilius urbcs, ciim qiiasi posl terga caMlcbat : 

rilc proii;ilti'ii(Io lcrram lactis ac incllis, pr:cviiis 

allraliebal : iios aiitein qni iii agro Ecclesise, ijiiabi 

Doniiniii bovcs aramus, tiiiic iii poslciJonbus acii- 

liariim, conlra spiriliialia iieqiiilix in cadcstibiis 

(f./i/ics. vi).> INic Josiic non ille Bcnum, scd coeleslis 

(liictor excrcitiis, et qiii spiriliialium instmctor cst 

bil!al;)runi, suos edocet iliililos , superbas qiiinqiie 

r 'sum calcare cervices : supcr qnos njiniriim 

triiimplialem iiosciiiitur obtinere victoriam , qiii 

toii.lem sciisus corporiiin per districtoc cusiodia; 

C(iliili('n! discipliiiani. Illic iiioeiiia Jcriclio tubariim 

claiigiirilins eirruunt, cibabilatoresejus Israolilarnm 

gla.liis p;'riiiiiiiiliir. lllic Josue lerribiliter inipro- 

ca iir : < Makidiclus, iiiqiiil, vir coraiii Doiniiirt, 

qiii siiscitavcril, ct ;i;dificavcrit civilalcm Jcriclio. 

lco puiiginuir, cmii ulliina pGSireiiii jiidicii disciis- H jn priiniigcnilo siio fiindamenla illius jaciat, et iii 

.sioiic tcrrcmiir. Iii postcrioribus iios aciilciis terro- 

lis cxagital, iit cervix nostra jiigo divinx lcgis at- 

Irila [aslricta], in laboiibus non lassescat. Conve- 

I ienlcr it; qiic Cluiiiacuni agriini, dixerim, in quo 

vidcliiicl Dominici boves infatigabiliter araiil, duin 

COS divini tcrroris aciileiis siiiiiulal : cl vcliil acii 

(.'luniiim pars poslrcma traiispiingitiir, ciim iillimi 

lerrore judicii mciis liumana torrctur. lu postcrio- 

ribus pnngitur, nt i:i aiileriora conlciidal, qiii.i 

iransacta cor nostrum vila lerrific;it, iit disciis- 

sionem iillimi examinis pavescat. lloc Paiilus 

.iculco piingcbaliir, ut iii anteriora conlciideicl 

piim dicebal : « Ego mc iioii aibitror conipic- 

hendisse : uiiuin autem, qua; retro [suiilj obliliis 

nov ssinio liberoriim poiial porlas cjiis {Jos. vi).» 

IIIc scilicet Jcriclio in primogeuito suo siiscitator 

a;dificat, qiii mundum bunc apostoIic;e tuba; cbin- 

gore collapsum, principalilcr amal. Ille vcro porl^s 

ejiis poiiit iii novissiiiio liberorum cjus, qui nnin- 

diim despiciens, parvipeiulii, qiii cum omnibiis qiiw 

vcre siint aiuanda, |)ostpoiiit. Qui scilicct lioc sin- 

ciiliim ad iisiiin liabet, in amore non liabet, et diim 

ainorcm ccelcstis regiii laiiqiiam primogeniium sibi 

nujril lia;rodeni, iiiundum dcspicit veliit sordentem 

pueriim in cnnabulis vagicntem. < Primum, > ait 

Doiiiiiiiis, « quseritc icgniim Dei, et ha-c oimiia 

ailjicicntur vobis (Mnllli. vi).» Ut rcgniim Dci iii 

cordc iiostro sit prrmogenitiiin , el muiidus liabealur 

scqiior ad br;iviuiii siiperna; vocalioiiis : scqiior, ^' quadam extiemitatis adjcctione iiovissimiis. Illic 

si comprebeiiiiain {1'hil. iii), » Datus eiiiin illi fncrat 

siimiiliis c;iriiis, iil noii iii laborc succumbcrct, 

.^.'d in agro Dominiciv S;'gclis iiuicfcssus ararel. 

ISO 

""^ ''"3 insignis atqiie iuirabilis diio gcrcbat 

iii Ciipite coniiia, quia diio vciitibibal per pricdica- 

lioiiis olliciiim tcslamenta ; ipii cmn ad Galalas 

(liceret (Giilnl. iv) : Upuir. Abniba; filiiim cx ancilla 

iiatiim, al.erum cx iiobili legiiimi coiijugii liberhitc 

lirogcniliiii!, protiiins addidit : « Ihec t cuim « sunt 

(hio lcslaiiicnl;i ( /6i(i. i) » Hic ctiam morc bovi.sligatiis 

arabat, qiii viiiciila sua sa;pc commcmoral. Num- 

(|uideiiim tiiiic in vinciilis nou araliat , ciim ad Phi- 

Iciiioiiein c;itc a conslrictus aiebal : « 0! secro lc 

pio filio ii;co, (piciii gciiiii iii vinciilis, Oncsimo 

ctiam Adoiiibezecb mauuu;ii ac pcdum summitate 

pr.vcidilur , diini malignus iiiter saiiclos viros spi- 

riiiis, ct iiicedcndi, ct opcrandi virlute privalur. 

Qiii irmiiriim diim sua vuliiera patitiir, ha;c cadem 

S'jse aliis intiili^sc glorialiir : « Scpluaginta, iii(|uit, 

reges, ampntalis inauminiac pediim snmmilatilius, 

folligebani sub meiisa meaciborum rcliqiiias; sLciil 

fcci, ita reddidit milii Doniiuus(Ji((/!f . i).> Scpiuagin- 

lascilicelrcgcsseptuaginlasunt liiigiiariini discrepaiilium 

ISl naliones, qnibiis usquc ad Siilvaloris adventiim 

antiqiius hostis el recte gradicndi, et boua 

facicndi prorsus abstiilerat faciiltatcm. Cui nimiriim 

utriipic geinino viihieri inedcliir aniinaniiu medicus 

Paiihis, cum dicit : « Kcmissas maiiiis, et ilissoliita 

(;'//;/t'm.lO).»Q;ii cliam taiiquain bos cgrcgius ad '' goiiiia erigilc, el grcssus rcctos facite pc;libus ve- 

vicliiiiam duccbaliir, cum dicebat : « Ego ciiiiii jam 

iiiiinohir, et teinpus ineae rcsoliitiouis iiisial (// 

'lim. iv).) Mcrilo crgo vcnerabilis lociis siraius esl 

\oc;i!)u!iiiii, iibi niiiii; el spiritiialiiim boiim trabitur 

aratriiin, ct coelcstiiim sigclum usqiie ad unuiii gr;i- 

iiiiiii, quod est Cliristus Jcsus, accumir.aliir [accii- 

iiiiraiiir] aceivns. Qiii de semciipso dicit : « INisi 

graiimn frumcnii caileiis in terram niorluum fueriti 

ipsumsohim iiianet; si vcro luortuum fiierit,miiltuiii 

friiciiim affcrl (Jonii. xii).> 

Climiiicus pra;lerea spiritiialis quidam cainpiis 

rsl, ubi coelum et terra congreditiir, ac vclui aicii;i 

ivrtamiuis, ubi spiritualis inore palestrae caro fragi- 

f Irs; iie (buidicans (piis errct, magis aulciii sanc- 

tiir (llebr. xii). » Adonibczech qiiippc Dominus ful- 

minis, vcl Dumiims contenlusvani inlcrprelalur. Ful- 

inen mox iil iiiic;ire iiicipil, subilo dcficil. Per quod 

Jiidiiiciis poiesl iiitclligi populiis, qiii iiiinirum quodain 

qiiasi fiilgore inicanl, cuni diccrenl : i Omnia 

qiiajpr.ccepitiiobis Dor.riuiis, et aiidicmiis, el facie- 

nins (Dcul. v ) ; > sed inox dclicitns Inx ista cade- 

bai, citiii cerviccs siias tenebrosis dicmonibiis iiicli- 

iiabant. Per id vcro, qiiod diciliir coiilcntiis vaiii, 

gcntililas desigiiatu.-, qu;ie conlciita visibilibns ido- 

lis, noii cnrabant reverti ad misericordiam Creato- 

ris : ct dnm verilalis isnorabaiit cnlluin, vaiiis iiisir

377 I.mr.R SK.XTU^, EPIST. V. 578 

sKbaiil caireinonils idoloniin. De (iiiibus dicil Apo- A ct qtiod a vobis milii pcr iiitentalionem anatheinaiis 

sloliis : ( Qiiia Deuin iioii ^lorilicaveruiit, aut gratias 

cgerunt , sed evanueriiut iii cogiiaiionilnis suis 

(liom. i). > Horum igiliir duoriiin populoruni e.x 

niaxiina parle domiiialus cst Adonibc/.ecli, id csl, 

roprobus ncquili;u spiritus ; qnia et isle quasi ful- 

inen niicare coepit, et desiit ; el ille diini vaiiilaie 

dicinomiin conlenlus e,\slilil, propril Creatoris auxi- 

liiiiii iion qiKcsivil. Kl, ut ad propositiirn redeam, 

illic Eglon in typo liixuriae, forlis Aoih infixa ventri 

sica perl'oditur(7M(/u-.iii) : illicclavo tahernaciili su- 

perbi Sisarae cerebniin perCoralur (Judic. iv) ; illic 

iii avaritiiE siguuni, Achar (iliumChaiini Inpides ob- 

riiuiii, omiiiiiuique vitioruin pesies, lauqiiaui rebel- 

les hosliuiu acies, fortiuin Israelitaruin gladios iiou 

scriptuin cst, veraciter impleatis, qiiod, ul faciatis, 

biijiis quidcin vobis obtestalioiiis adjuriiiin poiio : 

si vcro iioii feceriiis, ciim per aiictorilatem aposio- 

lica; sedis compeienter id possein, taineii super an- 

gelic.ie niilitia! cboriim lam lerribilis senteulia; jacii- 

luin non Liilcnto. Sil tantuiii, qui iiiilii in liac pcti- 

lione mea favere conlempserit : sil, inqiiani, reiis 

mendacii, sit debilor violalae sponsiouis in ultimo 

judiiio veriiaiis. Tilillat, ut addam, deleatur de li- 

bro : sed duin reverenliam vcsliam prae oculis ha- 

beo, proferre, quod niens suggerit, non praesumo. 

Quod si peiilioni nie;» iioii denegatis effeciiim, et 

post obitiim nienm pcr auniversariiim scinper, sicut 

C(,niliciuin est alquepr;escriplum, sanctse oratioiiis 

eva(liini(Jos. vii);illicverusDavid,veluiin arcisSion B vcstrce mihi pra-.bueriiis auxirmm, omuipolentis Dei 

culmine coiisliliitusbicipiligladio,qiiiexcjusorepro- 

cedil,uuiliquesiliireluciaiiiesadversariosjugiilai,om- 

iiiiini sibi resisleutiiim eervicesoblriincal; iiihisG.d- 

galis, quie revelatio[revolulio]dicilur, a noliis Israe- 

liiis .lEgVpti opprohrium loUiliir, diini per lapideos 

ciiliros.sccunda circiiincisio celebratur; illie pascha- 

lis soleitinitas coiitur, eia velamine Moysi ad revchi- 

lioiiis specitluni, Jesn ducc, transilur (Exod. xxxiv). 

Nostis pi;clerea, dilcctissimi, pro ttienda saliite 

veslra qiiaiilus iiie lalior attriveril, qiiod iu iiltiina 

seuectute mea tot prairupta nioulium, tot iuhorre- 

sccniiuin Alpiuin juga iraiiscenderim ; et, ut hrcvi 

ciiiicta eoinplectar, ego mortis acredincm perluli, ut 

vos siiaviter viverelis , vitam nieain in maiiibtis 

meis posiii, et vos per ejus, cui serviiis aiixiliiiin, '^ 

de pHrseipiemium maiiibus liberavi. Qiiamobrem 

oinnes in capittilo resideiites communi jiidicio sta- 

liiisiis, et scbedulis iiiseri per rcscriplionis artl- 

ciiliini decrevislis : ui el vos, el posleri vestri sem- 

perlu aiiniversario iiiei ohitiis iusigne aliquid agere- 

lis : qiiatemis et lub;c onines feslivins clangerent, et 

rr;itres pro fratre solemiies oraiiouuin aique saeri- 

liciorum exsequias celebrarenl. Hoc astiptilatioui» 

v.eslra; dccretum, iie qiiaiidolibet iutercipere possit 

olilivio, iii vestri cordis margiiie leperitiir inserhim. 

Unle saiictai ch;tril;ilis veslra; dtilcedinem lacry- 

ntabililer obsecro, nieqiie veslris prouo corde vesti- 

giis proslratus advolvo ; ut qiiod servo vesiro 

Jggpiomisislis, inoxtilvocationem nieam pro cerlo 

custoJia siiper hoc nionasleriiim semper invigilet, 

quK et vos ab invisibiliiim bostiiim dcfendat insidiis, 

et boiia veslra ab exlerioribiis tueatur adversis. 

Oinnipotens Spiritu» corda vestra possideat, et fer- 

vore contiiiiio sua; dileclionis accendat : templiim 

sibi niinc iii vestris pectoribus coiislruat, et posl- 

moduin vos supernoe Jerusalein moeiiibus introducat. 

Ainen. 

EPISTOLA V. 

AD MONACHOS MONASTERII CLIJNI.VCENSIS. 

AnGUMENTCM.— Cliiiiiaceiises nionachos, quibuscum 

niagiia eiat beiievoleiilia conjiinctiis, propierea 

qttod illos a sede aposloliea iii Galliam legaiiis a 

ciipidiiaie ciijusdam episcopi jurisdictioiiem iii 

eos iisurpare coiiantis, liberasset, sauctilatis, el 

pieiatis nomiiie in hac epislola collaudat : ordineimpie 

et discipliiiain, quam iii eoriitn inoiiasle- 

rio servari prsesens ipse aspexerat, in codiim effert, 

lanqiiam utilissimam, sanclorumqiie Palriim, 

et sacrae Seripturae pra;ceptis cousenianeam. Ad 

cxlremuin eosdein obsecral, ut siii memorcs siiit, 

ei se precibus, ae si essct ex ipsoruni iiumcro, 

apud Deum adjuvare noii cesseni. 

noveriiis, ciricaeiter impleatis:Domiitus etiam iiicus, *' tis ohligattim, aliud deiiique sermone promissiim, 

ac venerabilis Paler abbas vcsier Ugo, sieul milii 

pollicitus esl, liuiic euiiidem sua; sponsionis iiulicu- 

Iiiin vivo sermoite perptopria facial inoiiaslcri;i ['ise- 

dicari, et in eoiuni codices slylo jubeal ciirrenle 

traiisirihi; ut veiilalis omnino discipiihis teiioal fi- 

dem, iiec sli|iul;ili fuedeiis violet cautionem. Uogo 

|i(T Jestiin, qiii sub Poiilio Pilalo testimoiiiiiin red- 

dit (l Tim. vi) : per lerribile judiciuin ejiis, qiio \ivos 

ac iiioiliios jnilicabil; per angelos el archaiigolds, 

pcr Pclriiin et P;iiiluiii, etonines aposlolos ac n\:\r- 

lyres deprecor : per saiictse homousion Triiiilatis 

iiuiiieii oblestor, ut et vos, et posleri veslri moi 

uu moriaiit iu vestris sanclis orationibus h;iLealis ; 

1S3 

^^'^^ sanclis, el angelica veneralioue co- 

leudisCluniacensis monasterii fralribus, Petkus pec- 

calor monachusjugem iii Douiiiio servitutem. 

Nolo vos laleat, dileclissimi, qtiia revcrlenlem a 

vobis, gravis me l;edii moeior absorbiiit : ac inull,a 

cogiiationum caligo pusillaniir.ilate dejeclnm cor 

linpatiens labefecii. Plaiie diim ine recolerctn veliit 

piieriim ovo seduGltim, et ita delcnificis \erbis tan- 

(liiain blaltinis, vel delicali hyaciutlii mollihus insti- 

.''liiiil omiiino rebiis exhibiliim, fliicltiahaiii animo, 

el aherraules qiiilibel a verii;ilis liiiea liine, faleor, 

pltis solito displicebaul. Nam.iit uiitiin diiiilaxat ad- 

noiare suirici;il, qiio c;clcr;i c(>llig;iiiliir, promissum 

niilii osl, quod iii Kalcndis .Vugiisli fiironi regrossus 

ad propria, sed prolligato postmoduin trimeslri fere 

eiiriiculo, et quaiila potiii celerilaie cucurri, ct ta- 

i.iiii vix qtiinto atile Kalendas iNoveiiibris die, fuu- 

lis Avollani, uude processcram cacnmen ascoudi. 

IJiide nosler animus dum per tol iiitiiinescentium 

v;tila lorrenlium, per tot nivaliiim Alpiiiin scopulosa 

pr;eripia, pcr tot eliaiii, qiiod pejiis eral, Cadaloiei 

jiiroils conglobalas iiisidias, stispcctus iiiccdcret.

579 S. PLTRI lUMIANl OIT. PAUS oKL' T()Mi:S I. - KPIST. l.i:!. VIII. 5S0 

clensain, ut ila loqiiar, iiilesliiii cerlaminls gramli- A ii, 

merilis me vcslra; saiiclilalis iiigcssi dum .Mali- 

ccnsis Ecclcsia; jngiini, qiiod vobis iinpoui lciitabalur, 

abcgi ; tiiemlumi|ue mc crcdo per vos a vcrsuliis 

dicmonuui, qm vibralam in vos clavam ncrcnlis ra- 

piii dc manibiis clcricorum ; et tanquam Jusbibcnub 

in David insurgcntem (// liey. xxi), pcrculi, ac ne 

luccina Isracl cxsliiigiicretnr, occurri. 

Porro auteni, diiin tam dislrictuui, tamque fre- 

(|iienlein saiicla; vesti.i; conversatioiiis ordiucni re- 

culo, iion adinvcntiunis buinana; sludiuui, scd saiicti 

Spiriliis magisleriuui iiicssc pcrpciido. Naiii tanta 

crat iii servandi ordinis continua jiigilalc |)rolixitas ; 

iiigrediens oniciuam; antequam antidoli mcdica- |5 '»"'•' IT-^Jsertim in ccclcsiaslicis oniciis prolclabalui- 

niciila percipiat , deposila languoris a^grilndine , 

convalescat; ila ego protinus, ut ceiluke iicai liiiicn 

aliigi, nccdiim libruni qiieinlibel aperiieraiu : ct, o 

bcncriClnm ! lanqiiam virtiile loci, saiiiim mc alque 

incolimiem , coniposilis aniiiia: inca' viilncribus , 

leperi : sicqiie ad divinornin libroriiin, qui adliuc 

câiisi lcnebantiir, aspectiim, velut antc medi. in;u 

piiculiim, salutem Iiausi, spirantibus duiilax;it odo- 

ribiis fragrantium pignienloruni. Qnaproplcr sancln 

rcclori veslro(95},qui miiii tanta> calamitalis pi.mliis 

iuvcxil, nonmodovicem liesicnis, sed ciiin quoque iii 

jiis veteris aniicitiie pro vestra cbaritate rcdiico. 

Qiii ciiim noii absoliile, scd sicut ipsi diiuitiinuis, 

iiistaulia, iit iu ipso caucri , sivo leouis a;stu, 

ciim longiorcs suiit dies, vix per toluui dicm uniiis 

s;il.em vacaret bora; dimidiuni, qiio fratribus iii 

cl;;ustio licuissel miscere coliuqiiiiim. lloc auicin 

lain continui laboris exercitium ad Iioc csl, ut rcor, 

solerti satis ac provida niagisierii artc provisiim, 

ul Icvium atque inrirmoruin fralriim fragililalcm 

rcprinial, el delinqucndi propemodum occasioncm 

tollat, qnaienus etiam sl velint, piaelcr cogilationciii 

peccare vix possint. Fragiliuin igiliir inil.ccillil;ill 

coiisulitur, duni in persolvendo eoiitinui ordinis 

pciiso totum, non niodo diiirni, sed ct nuctiirui 

temporis sp:itiuin profligatur. Nam el ipse omni|)o- 

iia iiobis a Dco dimilli peccala rogamiis {Mallli. vi; 

leiis Deus boc buinana; salulis uti dignalus est argti- 

V.iic. xi), dum nos cum relaxaliuue peccaii, Dci C menlo, cum populo per deseria gradienti tot maiidaquoqiiegratiam 

qiia;rimus ; digniim est ut nos eli;im ta propostiit {Exod. xxxvi) : opcrosum vidclicul at- 

iniinicos nostros post oirensionis veniani, in prislin;e 

qiie iiiexplic;ibilc laberiiaculiim faliricari, diversa 

prorsiis aniiciliiB pleiiitudinem lefcramus. Sicut 

eniin oblivio maiidatorum D(;i prociil dubio vilium 

cst, sic illaliE J_84 calamilatis oblivio iioii p;irva 

viiliiscst. Pia;Ieica illi, qui nie pressura taiili labo- 

lis altrivit, eliain gialiae rcfcremkc suut, qiiia illo 

sibi sacrificia per lot ca'reiuoiiias ac ritiis offerri, 

ipsuin cablrorum ordiiicni sive rcsideiitium, sive 

coiijmeaiilium tam aitiliciosa, qiiam myslica va- 

riclate distingiii, qiiateniis dum sese in Iiis jii- 

gitcr exerceret, lesolvi carnalis plebs adidolacolen- 

disponenlc qiii iiostris beiie utitur malis, pcr cjus daiion possel. Sanedumpopulusille noii cpcribus lex- 

olTeiisam in sanctitatis vestr;E rne coniigii dcvenire 

noiiiain : et in lioc propensius gaudeo, qiiia meus 

bibor oliiim vobis aiiiffinue securitatis inipciliit, mca 

vc\aiio laboriosae qiiieli veslrs dulccs ferias procti- 

i;ivii. lloc itaqiie modo nie piis operibus vcsliis in- 

scriiil, qiioruin etsi saiicte vivendi vcstigia no'i eri- 

trinis insislerel, non conlraria; arli opurani darei, 

185 "on denique sludium agriciillur;u dcpcmlcrcl, 

non ullis prospicienda! necessilatis lalioribus iiisu- 

darel, mnltiplicibus occupandus cral, Dco lcgem 

promulgaiile, mandalis, ut duin li;cc ctiiii laborc 

pcrsolvcrcl, ncquaqnam olio icsululiis iu sacrile- 

|)iii, ut laineii vivcre saiicle posselis, auxiliuui luli. ^ gi""" declinaret. INec inirum, idipsiim ctiain lMiar:io 

Sic ille (lomus Acliab dispcnsalor Abili;is, duiii a Uiil;il)at usurparc, cuin diccrel : « Vacalis otio, et 

gladiis Jczalicl fugicnles propliclas iii spcciibiis idcirco dicilis, cainiis , cl sacrificemus Domiuo 

(piiiiqiiagcnos abscondil, ipse poslmodiuu gloriosa {Exod. v). ) Nani, quod non indigcbat tcrrenuni 

vicissiludine propliclici spirilus graliam mernit (/// qiiid agere, nisi indicia; tanlumiuodo legis pnccepta 

lieg. xviii). Etnuiic Ecclesiam spiritalis eJulii dapi servare, testatur Moyscs, qui euin alloquilur, dilius 

rcficil, qni luuc panem, cl aquani e.surieiitibus cciis : « Dedit libi Dominus cibum manua, quod 

minislravii. Sic Eliseus dum magistro stio devutai ignorabas tu, el palres lui, ut ostcnderet tibi, qiiod 

bcdiilitatis exbiberel obseiiiiiiim, dupliccui consecu- noii "'» solo pane vivil liomo, scd in omui vcrbo, (luod 

Iiis cstgraliamin virlulesignorum (/V /Jcj. 11). Sic egrcditur ex ore Dei {Dcul. viii; Ma-Ji. i\ ; 

U.ibal), qiioiiiam exploratuics Israel a facic tyianni iv) ; » ubi ct priuslo sulijuugit : « V(;sliuiciiliim 

fiircnlis Occuluit, gladios JericboiiIiiiLC c.xvlis cvasit 

(0;>) Sa:cluin llugonem ;il)l):iloiii iiimiil. 

; 

Lnc. 

lui"n> au» opericliaris, nequaquam vclustale dclc-

581 

LIRKU SEXTUS, EinST. V. S'? 

, 

cii, cl |H'S liiiis iion ost siibliiliis. En 

In qiiiljus verbis illiul csl solertiiis altciiiJeiuluin, 

qiiod ait : « Dedit tibi maiina, ut osleiukTCt, quod 

iioii in solo pane vivit lionio, sed in onini verbo 

!|iioil egrediiur ex ore Dei. i Ul)i luce claiius con- 

stiit (juia illud iiiaiina, quo illi carnaliler alebaritiir, 

lioc diviiii verbi significalial pabiilum, quo nunc In 

aniiiia recreamiir. lil nolandiini qiiod de lioc iiiaiina 

iii libro Exodi legitur : i Qiiod ciiin vidisseiil, in- 

(inil, filii Israel, dixeriint ad inviceni : Manliii? t 

quovl signilical, « qiiid esl lioc? i {lixod. xvi.) Illi 

ergo manna, id est, i qiiid est lioc, i veraciter co- H ccnte : i Effiindain aqiiani siiper silicnlem, el fluenla 

medonl, qiii diini icgiint, vel auiliiint, divini verbi siiper aridam {Isa. xi.iv). > Sed Naas ciim Jabes 

iiiysleriuin solerler inqiiiriiiit. Qiii iiiiniriiin iiitr.i 

faHliis aliler dedigiialiir iiiire, nisi ocnlum dcxtrum 

liiter.ilis [)al(;;e tliec;im, (Iiilcoiii iiitclligeiiti;B spirita- paciscatur eriicre : qiiia qiiisqiiis vel antiiino hnsli 

lls aiiibiunt eniicleare inediillam. Hic certe, t qiiid 

est lioc, I veraciter vestiliir, qiiiin assidiia ScripUir:e 

in perversa siiggcslione siibslerniliir, vel muiidi 

biijiis inqiiielis aclioiiibiis iiiqjlicatiir, dum se tansa(-r;e 

solerler inqiiisitioiie veisatiir. Q;iasi eiiiin 

(|nain snpcrlio rcgi liirpitcr foederat, necesse est ul 

(|u.estioiiein quamdaiii, et t quid est lioc > avido 

corilis ore coiiiedimus, cuin ad penelraiida my-ieria 

Scriptiirariiin vigilantcr iiisislimus, cum cpiilas cce- 

lestis eloqiiii siibtililer niniinamus. Et qiiani benc 

Israelitico illi populo inonacliica possessio [proles- 

sio] coiigriiii, quia iiiide illi tuiic alobaiitiir iii dc- 

scrlo, modo iios epulamur iii claiistro? Qiiid ciiiin 

(leserliini, iiisi ab hurnana soiiat liabitalione discreliiiii? 

Qiiid etiam claiistriim, nisi ab oiniii iiegotii ^ 

Hicciilaris aclione conclusiim? Et sicut per descrta 

giailientibus lux igiiea iiiler nocturnas teiiebras in- 

riilgebal, sic eliam comiiioraiites in spiritii;ilibns 

claiislris siipcrme lucis .s;Kpe radiis ilbistranliir, qiii 

libi qiia; facias (/ lieg. x). i Scd qiiia spiritiialciii 

et carnaliiini passioniim tenebras abig:iiil, cos(|iie 

rei;ii;eni vir reprobiis sprcvil, exagiianduiii euin 

contcmplalionis iiilim;T; nitore perrundant. Fiigi n- 

spiritiis iiialiis arripnil. Pcr scptciiariiiin ergo die- 

(liis est crgo niundus, qiii tenebnis partuiil, pcteiida 

remotio, iibl tani|naiii iii descrlo vcnini Iiimen 

einiiipit. 1'i'orsus a noslra repellendiis csl anilcilia, 

riiiii nniiieriiin ab iiiiqno rcge J;ibes civilas libcralur 

: qiiia (juadibcl aiiiina, qiiaiii snadeiile diaboln 

niundiis ad se conatur allralicre , ac negotioriim 

qni iiiniiriiiii duin lencbrariim in quibus seinper esl, 

saccularium teiieliris exc,.i;care, illaisiiin coiitcinpl;:- 

caliginesiiiscrit, conseiitieiilibus sibi alqiie ohedieiilibiis 

liimen exslingnit', imodebemns ei senipcr inruetionis 

oculum servat, si omniiio rcsistens, in siix 

Audioiis luec 

partibiis victoria corlaminis obliiieliir, qnia irilnis 

Saiil , exercims niiillituiliiieni congregavit , ariiia 

liis virliilibus, diice Clirislo, oniiiis dialiolica tcnlalio 

vincitiir. Porro nec ipse a myslerio vacal pitgna- 

coiri|niit , ct ex Aiiitiioiiitis, gravi admodum c;Ci!e 

liei'i-U.isis, cuiii gloiia tiiiiiiipliavit. Quid ilaipic, [icr 

ejiis inl(dIiginiiisprincip6m?De quo niinirum diciliir, 

qiiia 1 Ipse cst rcx siiper onines filios siiperliiai; {}t>b 

xi.i). I Et qiiia Naas, serpens iiiterpretatur, rccle 

per liiiiic vciieiiosns ille, ct liibriciis angiiis expri- 

miliir. Qiiid vero per Jabes, qure civitas eral Israc- 

lilica, nisi aiiima inniiitur Cbrisliana ad vidcndiiin 

Deiim per sliidiiim contcmplalionis inlenta? Et quia 

Jabes inlerprelaliir e.T.'>ifc«'a , vel siccilns , rongriio 

per Jabes illainlelligitur aniina, qiia; snperna; gra- 

ti;c pingiiedinem dcserit, el in sestii coiicupisccnlise 

carnalisarescit : rccedens qiiippe ab inbiaiido diviiii 

muneris rore fit sicca, qiicm anlca duin perciperct, 

vigcbat Ealiibriler irrigata, Doiiiino per Isaiam di- 

dcxlriim oeiiliiin, boc est, luinen conlemplationis, 

aniitlat; et sic opprobrinm in Israel ponitur : qiiia 

diiiii a conlcmplatioiiis :irce ad tcrrena , vcl iin- 

miiiida slol;iii(iiiiii e.sse pra-ccpit : « Septein, inquil, 

diebiis exspectabis, donec vcniani ad le, et ostendain 

tuiiini iuinicrus, qnem Sciipiura proiuiuliai. i Fuc-

-S5 S. rETRI DAMIAM OPP. PARS SEU TOMUS I. — EPIST. Lin. VIII. 584 

rmil, alt, filioriiiii Isr;icl Ireconta niilli.i : vironim A s:inetariini forlitiiilo virtiiliim?qiii(l cliaiii por vcstcs, 

aulem Jiida triginla millia {I Reg. xi). ) .Millciiariiis 

atitem, atqiic (lciiarius, qiiii pcrfecti siint niimcri, 

saiictoriim pcrfcctionem ; treccnti vero vel triginla, 

qiii a Iribns oriiinliir, divinuin signillcaiil TriiiiLilum. 

Qiiid itaqiie per Ircceiila niilli;i, vel Iriginta millia 

bellaloniin, iiisi saiicti docloi-es iiitelligiiiitiir Ecclc- 

si:e, qiii et lide siiiit orthodoxi, et leligioiiis opiTibiis 

coiisiiinmati? Ciiin liis ergo Saul hosliles regis Naas 

acies siiperal, qnia ciim docloribiis Ecclesi» siue 

Christus de vcleriiosi serpeiilis versuta machinationc 

triiimplial. Nam cuni eoriim prxcepla , vel exempla 

subtililer alteiiduiilur, niox corda torpenlia, (pin: 

jam noxiiis tepor invaserat, recalescuiit : ct ail 

olilruncaiidas inipiignanliiim vitiorum acics velnt 

nisi saiittilalis iiilelligitiir iiidumeiitiim ? Ps;ilniisl:i 

pcrliibcnle , i|iii ait; « Sacerdolcs tiii iiHln."\iitnr jii- 

stitiain [Psal. cvxxi). i llanon ergo fuediis aiiiiciti:e 

reposceiilibiis meiliam l):irli;e p:irtein radil, (piia lio- 

stis aiili(]uiis ali(|Uaiido fortiter oper:intis rohe.r iiii- 

niinuit ; sed postimim barbam rasi;, ctiam vesli- 

meiila pra:scidil. qiiia niox ut maligiiiis spiritus 

inlerioreiii adimit forlilinJincni, conscqiieiitei; etiam 

exleriorem coiispicn:t; convers:ilioiiis exnit hoiiesta- 

lem. Qiiid Cst enim vesles liominiim ad iiaies iisqiie 

prsescindere, nisi cos a snperdiieto Yelamento juslitia; 

usqiie ad ohscfleni et invcreciindioperis lurpiiudinem 

denndare? Aiidiat hoc Aiidreas, qni nuper de coiitii- 

bernio vestr:e saiiclitalis egrcdiciis , cuin Amn.oiiila- 

cbito inuLrone spiriius inllaminalur. Liide ct ipsi ^ rum rege fcedns amicitiae conliilit ; el iiiinc per 

lellalorcs Israil, et Juila nuntiis, qiii ad se veiie- 

rant, diciinl : i Sic dicetis viris, qui siint in Jabcs 

Galaad : Cras erit vubis salus cum incalucrit sol 

(/6j(/.).> Nam cum mciis per desidiainprimitiis tabe- 

lacta, el jain in se reversa ad Condiloris sui deside- 

riuin recalescil : cum lorporem ncgligentioe deserii, 

et frigiis iiisensibilitatis pristins llamina sancli 

amoris accendit, luiic vclnt incalescenle sole, victo- 

ria de hosiibus sumitur, et obsessa civiias de siiperbi 

regis manibus liberatur. Hijic est quod de Abrahain 

scripluin est : « Qiiia apparuit ei Dominus in con- 

v;dle Mainbre iii ipso fervore diei (Gen. xviii). > 

Iliiic est , quod de Lolh :« Sol, inqnit, ortus est 

stipcr leriani, et Loth ingressus est Segor {Gen. 

Roinaiia inoenia tanqiiam rasiis haiha, et deuiincaliis 

haldtu, iion sine David jiudore discnrrit. Aiidiant el 

ii, qni prodire fnrlassis adhiic iii puldiciiin concnpi- 

scunl , iie dnin inania ceriiere liheris obtiitilnis 

inhiaiU, dextrum ocnlum, hoc est vim inliiiue (oii- 

lemplationis exslinguant. Nec prurial eoriini gnla 

csm illo cariiali Israel [iSum. xi), porros, cep:is, et 

allia, qiiariim vidclicet herbarum vehcmens acrimonia 

•eulos tnrbat, el ad Iaciyiiiasprovoc:it:qiiia niiniiiim 

ssecularis :ietii(, dum mullis pressurarnm angiisliis 

ciiigitnr, duiii lalioriiin iiigrueiiliuin crehra perlurha- 

tione vex:iliir, qiiibus gaudere proniisil, s;cpe lleie 

conipcllil. Plane si lahoris delcctat excrcilium, lia- 

hetsaiicla qnies laboiem suum. Uiide Domimis ad 

xix). > Recte igilur sive iniindi, sive primipis ejiis C Moysen : « Vade, inquit, el dic eis: Reverlimini iii 

aiiiicitias dedigiiainiir, el ciim eis simiil socielatis 

fiBdus habere conteiiiniinns : ne diim lenebris jiin- 

gimur, Iiice privciniir. Et notanduin , qnod iniqiius 

rex non diios iiiimicis eruere, sed nniim duiilaxal 

uciilum flagital, ut eos iii Israel opprobriuin ponat 

qiiia s:vpe maligniis hoslis consenlienli sibi cuilibet 

rcprobo lioinini |)Otiorcm partem sanctitatis, ac lu- 

cidi opeiis adiniil, miiiorcin vero arlificiosa (lu.idam 

siKB c;illiditatis iiidiislria derelinqnil; ut in eo qiiod 

tollitur, sit occasio dainnationis ut pcrcat : in eo 

vero quod remanet, de spe fiducia; prsesumatiir : 

iit peccator ad poeniu.'iui:im iion recnrral, sed ex 

ipsis sanctitalis aniiss:e leliqniis, qwibus tanqnam 

baculo Iransgicssor imiililur, ab his , qui eiim 

: 

tentoria vcstra ; tu vero hic sta niecnm, el loipiar 

tihi omiiia mandata, c:creinonias atqiie judicia (DnU. 

y). » Cieteris qui|)pe in carnis suoe lentorio delecta- 

bilitcr qnicscciUibus servus Dei iion residere ju- 

hetiir, sed stare cuin Domiiio, ut qiio remotius a 

inundi laboribns cessal, eo vigilantins in divinis ob- 

seqniis ipse se saiicUe quielis fcrvor exerceat. 

Sed jain ad me rcileo, me vesligiis vestr;e sancti- 

latis advolvo, ut sicut in os mibi unaniniiter proini- 

sislis, in hianlem peccalorutn voragineni merso se- 

duke oralionis hrachinm porrigatis. Nam eisi vobis 

cohabitare non potiii, liabitalioui tainen veslra; quie- 

ludinein procuravi. Berzellai sane Galaadites dejcen- 

dens de Rogelim, praJjiiit alimenla David , diim 

cecidisse novcrunl, inlamia laceretur; sicqne D pii fugeret a facic Absalon (///?(;(/. xvii). Qnein cuin 

operis detrimeiUiim digna; sil irrisionis opprobriiim. 

Iliic cliam illiid non dissimile est , qiiod D:ivid 

nuiitiis conligil, ciim cidem Naas mortno, liliiis 

ejus ad oblinenda rcgni sceptra sncccssit : « Fa- 

ciam , iiiqnit, misrricordiam cuni ll.inon filio 

Naas, sicul fecit pater cjiis mecum misericoriliam 

(// Reg. x). > Misit ergo David consolaiis eum 

per servos siipcr [lairis interitu , utque historiam 

1§8 conipendiosa relatione succingain, tnlit llaiion 

icrvos Daviil, rasilqiic inediam parlcm barbae eoruin, 

et pia;cidit veslcs corum medias iisqiic ad nates, ct 

diiiiisil eos.Qiiid cnimper llaiion,nisi neqnitiic spiri- 

liis? (luid per harbam, iiii;e vironim csl propria, iiisi 

peracta vicloria, rex invilaret ut ad qiiiescendum 

ciim eo in Jerusalem ille tr.insirel, acquiesccie iio- 

Iuit,sed filium siiiim illisua vice commisit : < Ohsecro, 

iiiquit, nt revenatiirservus luus, et moriar in civiiaie 

niea , et sepeliar jiixla scpnlcrum pairis mei , et 

matris me.B. Est autem servus tuus Chanaan : ipse 

vadat tecnm, Doinine ini Rex, el fac ei qiiod libi 

bonnm videlur (// Reg. xix). » Ego etiam Berzellai 

mn sum iinpar exemplo ; in hosiili vobis perseciuione 

succurri, scd Deolargientetriuinphum,ad propria repcdavi 

; 1§9 hoc Cluniacensibus inqiiiens qiiod Co- 

lossensihiis Paulns dicehat : c Nam elsi corpore ah- 

soiis suin, sed fpirilu vubiscum suin, g.in lciis, ct 

,

583 LIBKll SEXTIS, KPIST. Vil. S8G 

vidcns onliiicm veslriim {Col. ii). » Sictil cigo illc A .'iposloldiiiiii siioriini Pclii cl Piiiili , ab omniliiis 

rcgi Irndiilil liliiim, ila «l ego propriam .•inimam 

vcslris nianilms Irado, aUjue iil ad meiisam veslr;i; 

oralionis alaliir, imploro. Enimvero cnm boiia pro 

iiialis jiibeat lex divina reslitni, qiianto magis bona 

lioiiis piicrepit redbiberi? Quid ciiim iiiirnm, si boc 

bnmaiia ralio ex indicta sibi lege persolvat, cnm 

idipsiim aliqiiando etiam bruta animalia niillis ob- 

iioxia legibiis implcanl ? Nam sicnt fralerna mibi 

coiislat relalioiie vulgatiim, Veiicti qnidam institores 

marina discrimina remigii labore snkabant: cumqiie 

applicuissent, formidolosiim stupendumqiie conspi- 

ciunt noii procul ab ipsa liltoreai crepidinis arcna 

porlentnm; leonein scilicel Irabalis, iit videbalur, 

dracoiiis spiris obeuntibus iiivolutiim. Cnmqiie illinc 

draco captuin ad speluncam siiani violenlor atlra- 

lieret, hinc niiscrabilis lco, qiiibus valtibat iiisibus, 

icluctaret; landem quo leo coepit desperala relucta- 

tioiie dclicere, lanto niagis draco incxlricabiliiius 

eiim nodis iiineclcns aniiiiabatiir vicloriam oblincre. 

Sod Pandnces, qui rcpente buic spcctaciilo siiper- 

vencranl, miserantes infelicem leoiiis viceiii, aiidcii- 

lcr arnia corripiunt, draconem pcrimunt, lconeiii dc 

f.iucibus moitis ereptum abire permitluiil. Sed leo, 

nt ila jaiii dicam nobilissimus bcsliaruiii (Prov. xix), 

gratus vit* suae auctoribiis exstitit, et per aliquos 

dies, qiiibiis illic remorali suiit, uiiam illic qiiotidie 

pidlem capti a se animalis advexit. Quid ergo iiii- 

iiiiii, si siuicli hoiiiincs, et divinis legibus erudili, 

pcrcepio cliarilalis olCcio grata vice rcspondeant; cro, ei ad saiicta vesiigia veslra nie prostratita 

cmn idipsiyn et briitiim aniiual videatur implesse? C advolvo, nt pro nie servovestrosemper orare digne- 

l'",t hoc fortassis exemplii.ii qiiadani vobis valeat ra- 

lione congruere. Vos enim leo non sine causa sigiii- 

(icai, qiii sic dormiiis a ssecnlo, ut pervigiles scniper 

ociilos habeatis in Deo, illud cum sponsa cantantes : 

< Ego dormio, et cor iiieiim vigilal (Cant.\) i Qiii 

siiper aspiileni et basiliscnm ambulatis,et conculcatis 

Icoiiem et draconem (Psa(. xc); qui denique iit leo 

siiie lerroie coiifiditis, el occursum adversaiiiis ne- 

qiiitiifi non pavetis {Prov. x.vx). Pellcm aiitem Miobol 

ad capiil David posuil, per «luam ille gladios Saiil 

regis evasil {l Reg. xviii) ; pelliceis qiioqiie tunicis 

primos parentes nostros Deiis oiniiipotens induit 

{Gen. iii), qiiibus iitique mortales cffectos, reatu 

Iransgrcssioiiis exigente sigiiavit. Vos ilaqiie draco- 

IS© 

^'"s pcrc.iiis absolviit, et electoriim siiorum 

sccuiii sine fiiic regiiantiiini conoives efficiat. Amen. 

Bciicdiclio Dei Palris omnipotenlis, et Filii, el Spirilus 

sancti dcsccndat, ct iiianeal super vos. Amen. 

EPISTOLA 'VL 

AD MO?iACHOS MONASTEBII rOMrOSIANI. 

Arglmentlm.— Pomposiani monaslerii monacliis ncscio 

qiiod muniis mitiit, sinuiiqiie erga eos bencvoleiiliaiii 

(leclarat ; cosdeni etiam obsccrat, nl 

siii nienioriam post morleiii fariaiii, preces pro eo 

fiiiuicnlcs, sicut pro siiis monacbis coiisiieveranl. 

Religiosissimis el sanctis viris omnibus, qui Pom- 

posicC Deo deserviunt, Petrus devotissinioe servilulis 

obsequiiim. 

Dilectissimi Patres el doniini, qiialiter cor ineiim 

" vestrte cbaritatis inccndio fcrveal, qiiibiis circa 

Pomposia; monasteriiim amoris facibus inardescat, 

nolo s. rilvcrc, ne foi tasse videar adubtlioiiibus de- 

scrvirc. Ciijiis rci teslis est ijisa conscicntia : illis 

eiiam iion ost prorsusocciillum,qui nicciini possiiiit 

fre(|iieiuer habeie colloquium. Vos cliam , dilecli - 

siini, licet corporis habitatioiie sciiiotum, nolite ine 

extraneuni essedecernere: nolite iiie etiam amiciini 

quemlibel, 'el qnalemeumiue socium depiiiare, sed 

et nos, et toliim noslruin conventiim quasi proprii 

vcstri juris possessionem essc indubiianier agno- 

scile, ct quidquid vobis placneril , tanquam vestris 

siibjcctis aKpie doniesticis, absque ulla ciiiiciatone 

jiijiete. Unde vos, diiectissiini, lacryinabiliter obse- 

mini : et pracipue cum niortuus fuero, quidquid de 

vestroe congrcgationis inonacho facitis, hoc eiiain 

de ine niisero facere saideatis. Rogo autem, doniini 

niei, parvulam bcnediciionem de manu (servi, vel 

quid simile addiit.) vcslri benigne suscipere : el non 

qnid, scd a quo ; non quantum, sed ex quanlo pro- 

feratiir, attendite. 

EPISTOLA Vn. 

AD ALTIZONEM ABBATEM. 

AnGUMEXTUM. — Allizoni abbali scribil se magno dolorc 

affectum csse , qiiod illi eqiio indigcnli coiifeslini 

iioii fuerit largitiis, ei(]ue se, eqiios ac bona 

omnia monasterii liberaliler olliirt. 

191 Doinno A. domino suo , Petrus peccator 

monachiis qiiidqiiid scivns. 

neis per me nexibns expediti, pellein pro beiielicio D Cuarissime, melius mibi vidctur nuUani charila- 

reddile, vitalemque milii niorlificalioneni vestris 

oralionibus impetrate, ne milii de CMtero miindus 

advival, sed si qnid adbuc hujus milii reliquiim Cit, 

in acquirenda saluiis alcrnae liicra proflciat. Sed 

quanquain Apostolus dicat : « Quia absque ulla con- 

iradiclione, qui minus est, a meliore benedicitur 

{Hebr. vii) ; » taracn quia charilate conipellor, be- 

nediciioncm probibere non valeo. Omnipotens Deus 

a cunctis iinprobi Satanoe vos infestationibus proie- 

gat, et omnia carnis ac spiritus a vobis inquina- 

iiicnta delergat, Amen. Exstinguat in vobis a?sliian- 

tium fomites vilioruin , et florcre vos facial vernan- 

liiim dccnre virtutuni. Amen. Per inlerccesionem 

lem habeie, quajn fingere : et tolerahilius puto 

charilate quemlibei vacuuin csse, quam cjus pleni- 

tiioinem simiilare. Ubi enim nulla cbaritas esl, p(>- 

tcst per divinf.m graiiam nasci : iibi vero ficta est, 

qiio veritatem sub figmeiiti colore menlitur, eo aut 

nnnquam aul difficilius einendatur. Noveril ergo 

dulcissiiiia saiiciitas ve6tra,quia niultum me poeiii- 

tuii, quoniam cum vos conqiieri caballorum indi- 

gentiam audivi, de meo protinus non descendi, non 

ultroneus ambos obluli : et velle, nolle, te siiscipere, 

non coegi. Sed inier haec illiid qiioque noii sine causa 

considero, quia dudnmnunc cor nieuni cx Iiac culpa 

lanlo poenitentia! ardoFedccoqiiiiiir, el non implmj

587 S. rETRl DAMIANl OPP. PARS SEU TOMUS I. — EPIST. L!D. VIII. 5SS 

clKti^lalis odicltiiii sii.siiiiniiilo, cl cniis(''c:!liA ra- A {Ccn. xxxviii). Scd nnla (iiioil scqiiiliir : < Iilciico, 

nioi-ilciiic , lrii(|iiain vr."nic rodcnlc , gravissime 

liiiiciilaliii-. Piisl liansiliiii) Imjijs vila' (lnid facicl 

((ui lcnipiis iinpciiileii(lx'cliariialis clTliixissc (lclleljil, 

cl laiucii pcgligenliani sii.iin rinciuiare imii polcril; 

qiiia lcnipns acceplaliilc cL diem saliiLis aniisit (// 

Cor. vi)? Si eiiim *.ajn jjrave cl amariiiii iiiciili iin- 

slra; videtiir liic pcccasse, tibi possiiniiis adliiic pcc- 

cata corrigeie; (|iiid illic agcndiiiii cril. iihi rcaliini 

siuiin nemo polcrll emcndare? Sed Iiitc alias. Niinc 

aiitem, dilectissime, si eqiiuin liabcs inveiiliim, Oeo 

gratias : alioqiiiii si adliiic deesl, niillc ad iios cuin 

liiis litteris nioiiaclmni, qui oiiines nostios, elcqiios 

cl imilos solcrter aspicial, el qiialcm sibi placueril, 

lollat. Palliuni eliam opllnium liabcnius, qiiod pcr 

, 

inqiiit, pcrciissil ciiiii Doniiiius, co qiiod rcm dctcsla- 

bileiii facciel. » llorrcs eiiim, atqne fastidis, nt qiii 

siilit Gcbizonis, Pctri dicanliir esse discipuli : ct qiii 

singiilarcin gloiiam qu.vris, famaiii liii nomiiiis ciim 

alio participare, cxteros despiciens, ernbescis. Enini- 

vern sacris caiioiiiluis caiitum est (can. Requisisti, 53, 

q. I), iil qiiisqiiis frigidus ciim uxore coire iion pr.ne- 

valcl, li:>,c sprcla repudio, ad secnndas niiptias non 

Iransmigrct. FigmcntUm qnippe fiiit cum priina iinii 

potuisse concumbere, si valet cum allera coiivcnire. 

Tu etiam, si illic sullieis congrcgalinncm icgcrc, liic 

etiam potiiisli ; sed liaiic ciim gcrCre pntuisses, adiil- 

icrillo perfiigio ad alicna lc congrcgationis rcgimcn 

transtulisti. Unde iion debcs tenere, quam liabcs, 

ciimdcm nunliiim vobis allatniii loco pigiioris ponile, B qiii legitiina uxore conlempla, nicrctrici cnpiil.itiis 

el eqniiin vobis allcrimi providelc. Ncqiie ciiiiii de- 

cel, ut qiii spirilu Dco scrvinius, propter rei tcinpo- 

ralis iiiopiam doiiis pravorum bomiiuiin noslras ani- 

iuas inqiiitienius. Ut aulcm, qu;B dicinius, simiilala 

non crcdas, si aliimde non liabes : cl qn;e libciiter 

offerimus, nostra iiou lollis:ulde lcipso qiioqiie 

debcainiis absqiic iilla diibiet:ite praGSumere, lidu- 

ci;im siibtraliis. Absit eiiiiii, iit ciim qiu? mibi niens 

est iina, tcrrcna subslaiitia sit divisa ; et illi cxtc- 

riora quiclibet deiiegcm pro quo ctiam niori mcrito 

iinn ambiaercni , si iiccessitas imminerci. Qiticsn 

autcm ut brcvictiliis isle non pcieai, scd iii libro 

quolibet transcriliaiur, ut devotiouis inc;c circa vos 

iiiemoria conservctur. 


AC B. ABBATEM. 

(Ilubetiir lom. III , cslque o;)USC. 21.) 

192 EPISTOLA IX. 

AD GEBIZONEM ABBATEM. 

ARr.imENTUM. — Gebizoncm monaclium siiperlii.t argiiit, 

qiiippe qiii ercmitariim curani a S. doclore 

traditaiii leliqnissct, ut alteri moiiastcrio reccnler 

a suo l'r;itre constiuclo pr;eesset ; ambiens scilicet 

monacboruni inslitiitor appellari. netcgil ejus 

fictam Immilitateiii, alque gravilalem criininis 

ostciidit. Ad exlremum iniperat, ut aut depositum 

premi regimen resumat, aut in luonaslerio sub 

allerius disciplina vivat. 

adlucres, pioescrtlm cum caiioiiica riirsus decernal 

auctorilas (tex. in c. Quanio, De iranslut. ejiiscopi). 

ul qiii de uiia Ecclesia traiismigrat ad allcr;iin, cl 

illa caicat quain coutempsit : et eam nullateiiiis le- 

iicat quain noviter acqnisivit. Ambis platie priva- 

tuin propri:c gloriic nonieii acqiiircro, dcdigiiaiis 

alieno noniini solmlein procreare. Sic et illc, ciii 

jurc propinqiiitatis act ipere Riith compcleb;it uxn- 

rcm : < Ccdo, iiiqiiit, ad Booz juri pinpiinpiilatis 

{Ru:li. iv). i Ncqiic ciiim postcritalem faiiilli;c mc;e 

ilelcre dcbcn. Illi; qiiippe vaiius, et gloriic cu- 

pidiH, [irnprio iioiniiii posterilalem lamili* co- 

nabaiiir 193 cxtcndere; Itnoz aulem, vir boiius el 

jiisliiK, faiiiam proprii noininis parvipendeus, divi- 

^ na; taiitumiiioilo legis contcnlus est iiiandata sor* 

vare. Sed ccce illiiis, qni siiain post se uicmoriam 

anhcJabat in pnsleritale relinqiiere, ne nomeii qiiideni 

agnoscitiir; liic aiitcni non soliini in Palruin, scd iii 

patriarcharuin catalogo cum gloria iinmcialur. Illc 

posleritalis fainain, cni prnvidit, aniisit; istc pater- 

nuiii noinen, qnod pro sacrae legis observatione 

sprevit, acccpit. Ille ncsciiur parens esse saliem 

quorumrtbet liominum; iste pra^polentium frater 

factiis est regum. llle, diim posleritaiis meinoriam 

concupiscil, de memoria corruit; iste, qtii propa- 

gando sub suo nomine gencri non coiisiiluii, per 

Fratri Gebuom Petbus peccator monachus salu- DavidicM stirpis Iraducem totius niundi genuii S;iltemvatorem. 

Desine, frater, desiiie ccrviceni cordis 

Prodigium atqne portentum, frater, vidclur esse 

a*TOganteraltollere teque ^ tamevidcnter iu supeibia; 

cornibus exaltare. In cujus enim cnrde radicem 

qiiod agis : immeabile esl iter quod novus nunc 

viator iiigrederis. A me plane jiissus, iiiio rogatiis, 

ci a fralribus indiffereiiier electiis, erenii rcginien 

siiscepisti : ac postiiiodum tanqiiam xger ct langui- 

diis, lantisqiie te biboribtis imparem asscrcns, sii- 

pcrimpnsiti oneris sarcinam abjccisii. Nunc autcm 

alibi rcctor effeclus, evidenter osteiidis, quia sub 

alicna censura tenere rcgimcn dcdignaris ; ne vi- 

delicet sub alieno nomine sobolcm procrces, et duin 

propria; familia; nonien extcndcre nitcris, dcfuricto 

fntri scmcn suscitare conteinnis : Onain scilicel 

Juds filium iinitatiis, qui juxla sacr.x Historiae se- 

riem, inlroiens ad uxoreiu fratiis sui, scnien funde- 

Lat in lerrain, nc liberi fralris iiomiue nasccrcnliir 

sitperbia (ixeril, licet quibusdain supcrdiictx hiimili- 

latis aliqtiando braclcolis colorelur, ncqiiaquaili ;a- 

mcn, ne vcl tenuitcr effluatac latcnter erumpat, iiii- 

ditpie coliibetur. Memento , frater , qiiia, diim 

iii capitiilo uiiper fratribus consideres, in lianc vo- 

cein veliit cnnsulens, crupisti : Estne, patcr, retribii- 

tio, si solatiamiir monaslcrio coiistrucndo? Et lioa 

non ut scirpi nodnin, quo liber cral, absolveres, scd 

ut viam verbis scquculibus aperircs. Qiiis eniin 

lioc nesciat, nisi qiiipielalis culluni prorsus ignoral? 

Sed ut elHiicret quod scatebat, protimis intulisli 

Fratcr cniin meus, S. Laurenlii mnnaslerium a se 

conslructum nupcr, ui dcJicarclur, cffecit, et diio- 

:

m {j:;Mi miaTls, hPiST. i\. m 

(leciin llii palli:i immiii. iis oMiilil. Qiiid ciiim iid iios A f|n.niii mera vol iiiconl.imiii.il.i proccilil Iiiiniilila 

iii lain lcrriliiri loco vol i|uii! liiiis obliilciil IralLT 

luiillrc, vol ipsiiin olilalionis calciiluin siippiilarc, 

iiisi lanliini nl Ui geiicrosiis alqiic siibli:iiis iii fralrc 

il fratcr liiiis viileielnr opiilenliis ac lilieralls iii 

innnerc ? 

Kjiisilcni (pioqiie nionei* fuil et illiiil quod paulo 

post faliricans aililidisli : fraler ineus lalis Vassi 

iinicam filiain sibiincl in mauimonio copiilavil,; 

alqiie illico subdidisli : iinicam, inqiiani, aliain qiiip- 

pe Vassns illc sobolcm non liabebal ul, iiisi pudor 

ora siifriiiidijrel dcprcliciidiqiie limercs, conseipien- 

leradjiccres, si spirilnm qiio inens siirgebat cfllares, 

iieqiic cniin ille dotali sibi cain jiire conjiingcrcl, si 

iii succcssionc pareiiliiiii coli:credes liabcret. Iloc 

porro vcrbis non expressisii, sed accurate iiobis, ut B sperat. 

siibiiilclligercmus, perspicunm rcliqiiisli. Qiiidquid 

aiilein lioino per oris organum proinal, scniUnlor 

reiium Deus (/'un/. vli), nieiilis diinlaxal arcana 

coiisiderat, ct auribiis occiilli judicis noii laiii stre- 

pitus vocis qiiam claiiior iiisonal cordis. Hinc cst, 

(piod per Proplielani dicilur: « Desideria cordis 

Driiiii exaudivil aiiris tiia (Habac.-i).t lliiic cst, 

qiio I de supcrbo Nabuchodonosor rege Paniel ait : 

c Ucspoitdensqne rcx ait : Nonnc luiec esl Babjdon 

yiiagna, (iiiaiii ego aMlificavi in domo regni in roboie 

fortiUidinis mc;c, etingli)iia dccorismei?» (Diiii. iv.) 

Ciii, rogo, venlosus el arrogans isle respoinlit pcr 

veiba proialae siiperbisc, nisi luinid:e cogitationi, 

qu;« anlejam vocifcrabalur i.i meiitc? Nam el per- 

» 

Ki siciit railice liiiwa, tolius arboris ranii coiise lucn- 

ler aresciinl, sic ex mcnle siipciba, si qiiiil boni opc- 

ris ad lciiipus viresccrc ceiniliir, vcliil humore coii- 

vallis cxbaiislo, iii pr;L'riipli saxi aridilate siccatiir. 

€ Reveisi siiiit aulcm, iii Lucas evangclisia testaiur, 

sepiuaginladiiociimgaudio dicentes : Doniine, etiam 

d;eiiioiiiasiibjiciuiiliirnobis innomine tuo {Luc.\).t 

Qiiidad baic ille, qiii cordis atlemlit arcana.respon- 

dit?» Vidcbam, iiKjuii, Salanain sicnt fiilgur de 

cqjIo caileniem (Jbid.). t Ac si dical: Viilele, na 

diim neqiiiiia; .spiriins vcslris siibdnntur iinperiis, 

mentes vestnc jugo piemantur elationis. Quia si -Sa- 

tanas per siipcrbiam ca;hiin perdidit qiiod teiiebat, 

boiiio supcrbiens iieqiiaqiiam valet invenire quod 

Cerie cum Joab contra Raboath regem Ammon 

robuste coiifligcrel iirbemquc regiam obsidione val- 

larcl, minlios ad David ordiiiat, cuiiique, iit vcniens 

viiioriam iii siiiim iransrerat noincn, iiivital : . Di- 

micavi, inqiiii, ailversum Raboath, el tapiciida cst 

urbs Aqiiarum. Nunc igitur congrega rcliquani pav- 

tciii popiili, el obside civiiatem el cape eim, ne cuin 

a iiie vaslala fiierit urbs, noinini meo ascribalui' Vic- 

loria ( // Reg. xii). » Militaris liomn Rd regalis glo- 

rl:cfaiiiam gau.let tui laboris Iransforre vicloriam,et 

scrviis Dei iii regendis fratribns pr;cceptori suo de- 

digiiatur iiiipendcreclientclam? Herodesct Philippus 

nrbes proprio labore conslriiclas, ailhonoro:ii, altfrr 

^„„„^î_ alter Tiberii, C^csareas appellaruiit ( Josfp:. 

ditionis illcspiiiUis, qni dixisse legitur : . In cffilum ^ ,:,, ,_ ,_ ,y^ ^^ beltoJud., ellib.xvui, c. 3, A„tiq.): 

ronscendam,supRr aslra cccli cxallabosoliiim meiim, 

seilcbol94'" "i''"'^ teslaineiili, in bilcribus aqiiilonis.ascendam 

supcr altiliidinem iiubium, elsimilis 

eroAltissimo(/sa. xiv), v neqiiaqiiam haclabiisprolulit, 

n'iniriini qiii came non tcgitur, sed in cogitalioneiii 

sacrilcgain lyraniius eriipil. Si ergo sublimis 

ille aiigclus iilciico ineciiperabiliter periit, non qnia 

conlra iiiiiversilalis aiictorem prntulit quMlibet prava, 

vel fccit, sed lantiim qnia pcr nequitiam cogitalioiiis 

iiitiiinuit, qiiiil nobis prodest in vestimeiuo, 

vcl verbo iios velnt hiimilcs dejici, intus vero de 

proavoriim titiilis, vcl f.istii sapicntiae siiigiilaris supcr 

(ta:!cros arrbganler extolli? INitimur bumili;cr 

lo iiii.bmnilcs videri. Evellatur ex corde radix iiifixa _ . '. . , ."' '" "•• ""'-i ct nos, qiii vita3 hiijus pompam abjocimns, imo qiii 

riiuiido nos morluos fore jiiravimiis, vani nominis 

gloriolas concupiscinuis, et de raiiiusculis frivol.e 

I:iudis innainnr. Cave, fraler, ne qiKC diciiiius, 

niens Uia graviler ferat, iie siil) corrcpiioiiis 

195 malleo pnlvefacla dissiliat; ct lioc esse quod 

i-oprchenditur, per Iioc etiani clariiis innolescat. 

riiiinaiiam qiiippc meiitem supcrliia viiream reddit, 

ul correptionis iclum per inijiatieiitiam fcrre non 

possit. Vitniin nompe dicitur, qiiia visu peiiitratiir, 

alqiie ideo si robiir haberet soliditatis, cailcris potiicral 

cminere nielallis; sed qiiia ciiios ruiiipilur, 

vili pretio laxaliir. Ita ipii ad corrcptionis •"•' ^"'i"-' 

ictiis per 

' 

. , . . , . D inipaticiitiam fiaiigilur, ctiain si coeteris viitiiiibns 

siipi:ibi:c, el mox etiain si nostra dcsit mduslna, 

pollcal, solidilalem viriiim se rion Iia';ere dcmon- 

vi !cbiuir humilitas iii serinoiie. Sed iibi Ilqiior accsiiat. 

Hiiic csi, qiiod de siiperba lsracliiic:i plebe, 

scii in vegete, siiave viiiiim in pociilo niilliis valet 

et iinpaticnli;!e morbo laboranle, per propl.etain Do- 

Iiaiirirc. Quis eniin de fiirfiire conficiat pollincm? 

miniis dicit : « Versa est inilii domiis Isracl in sco- 

Qiiis de vena feni aigcnli fabiicct clarilatem? Iuio 

riam [Kiech. x:,ii). » Scoria planc mctalli cujiislibel 

ut ad evangelicnm reciinamus exenipluni. t INiiiiiiuid 

si nialleo tiuideiire feritiir, protinu; iii pulverem 

colliguiitde spinisuvas,|autdc tribiilisficus? [Mallh. 

coiiu-iu redigitur. Mens igiliir tua ne se corain Do- 

vii.) • INon eniin , ul illic scqniuir, potest arbor 

iiii.io in scovi.-im verlat, amica; red:irgii:ionis ictus 

niahi fiiictiis bonos faccre (Ibid.). i Arbor sane vo- 

Miiuaniiiiiter feral. Ut aiitein episloiam sententia: 

Iuiitas iiitelligenda esl, non persona. iSam eailem 

persona hominis et boua operari valetetmala, siciit 

proiniilg.itigne concludavn, aul ad id quod sprevisti, 

ex eadcm terra et ficus proferlur et spina. Sed sicjt 

le reginien redige, aut propria salute coiilcntus, siib 

iiiala arbor nunqiiam bona germinat ponia, ila de 

superba voluiilate, qucc procul dubio mala est, nun- 

priore monachiis vive, quaienus aiit casti prioratus 

labor legiiima te spiritnalium filiorum educatione

SOI S. PETUI DAM1\M OPP. PARS SEU TOMUS I. — EPIST. LIB. Ylll. Sn2 

fccimdct. 31U vcrxHmmiliialis abjcctio eoram oblu- A igii,,Hn orc duoriim vel irim,. iesti..m stct omnc 

libus iiuniiliali pro le Reilcinptoris exallct. 

EPISTOLA X. 

AD CEBIZONEM, THEOBXLDLM, ET JO.VNNKM AtlBATES. 

ARGuaENTUM. — lliiinilis magister injiingil siiis discipulis, 

ut qiuB falso de S. Joannis Baplistn! con- 

cepti ilie diierat, sive qi.Bc in aliis opusciilis iiivencrint 

errala, corrigaiit. 

Sanclis abbalibus Gebizom, cl Theobaldo, Joanm 

quo(|ue Laudeiisi, inio laudabili in Cliristo Iratii, 

Petbus pcccator inoiiaciius servitiiiein. 

Novefil sancla cliaritas vestra, (lilectissiini, (|iio- 

niara licsterna die, dum nicriiliano sopoie dcpiiinc- 

rer, vidcbatur inilii qiiod in navigiocoiistituius, par- 

tem libri, quein ipse (lictaverain, pra; inaiiibns lia- 

berein, eiS(lemi|ue paginis non ininiis (luain iiiibi pro- 

cellse fiirentis inipetuiu forniidarem. Cumque iiiinis 

atloiiilus iminiiienlisque discriminis horrorc con- 

striclus, concussis pavnre visceribiis, minacis fluclus 

naufragiuni pertinicseerein, rcpenlinus undarum 

a?stusvelienienteriniiiiniiit,nequelibruninianu tencnleni 

cum ipsa, cui tiinc iiieram, rate demersit. Mox 

experrectus recogitare ccepi et solcrter in inente re- 

volverequidmysterii res babeict, qiiid deniqiie visio 

ista portenderel. Hodie vero ipsum ;nilii soHicite 

mcdilanti, epistola illa, (9G) iii qua de octo Veleris 

Testamenli fesiivitatibus et de B. Joannis Bapiisix 

generaiione loquebar, occiirrit ; el niox tanqiiam nia» 

riiii fluctus inundalio, vorago nic siibili moeroris absor- 

luiil.Ibimeniinirum, faleor, errasse comperi, etinsi- 

vcrbiim (Deul. \u), vobis t.ibiis, (|iios spriliiali 

pollerc prudcntia iioi. igiio.o (Cn/. vi), Iioc iiiedila- 

lioiiis sludiuiii inea voce dclego, ut si qiiid adhiic in 

i lis reperitiir opusciilis qiiod a iramite veritaiis 

exo.bilet, per vos ad noriiiaiiirectitiulinis redcat, ct 

ad pleiiam cdilionein ac legcndi auctoritalem libcr 

ille per examinationis vestroe diligenliain conva- 

lescat. 

EPISTOLA XI. 

AD JOANXEM LAl'DENSEM , DISCIPULUM SUUM. 

{Habeiiir lom. III, eslque vpnsculum ii.) 

EPISTOLA XIL 

AD J. ABBATEM. 

15 Abgumentum. — Tiiclur sc ab abbatis cujus 'am 

impugnatio.ie, qui coiiquestus crat qilOil nidna- 

cliiini cx siio mnnaslerio egressiim, coiitra saiicti 

Beiiedicli rcgulain rcccpissoi. Oslendii igiliir a 

saiicto Bcncdicto non proliiberi nionacbniii ex 

moiiasterio ad cremiiin transire, sed potiiis 

ex iiiio cnenobio egres^-um, in alio recipi, imo 

ereiniticani vitain tanqiiam perfecliorem ab codem 

pluriinuni coinmendari, ct monachis, ( si qiii 

tainen capaces suiit) consuli probai. 

197 

Doiniio J. vcnerabili abbati, Petrus pecca- 

tor nionachus siiiccrissiiiix charilalis afleclum. 

Sanctitaiis Ycstrre littcras, colende Paier, digna 

dcvolione suscepimus , quihus etiam proiit causa 

dictaverit, breviter respondenius. Succenseiis eiiim, 

ac nos conquerenlcs argiiiiis, quia non dcbuimiis 

veslros monachos in ereino, conlra B. P. noslri Bc- 

pienterlocutumigSatqiieasanseintelligentiaeregula ntidicl' piscepta suscipere (Reg. c. 16), duin ille 

declinasseliquido deprehendi. DixeraineniniB. Joannem 

occiduo scenopegiae die, qiiividelicetpraecaileris 

csl celeberrimus, fuisse conceptum. Quod si dili- 

genti consideratione perpenditur, a veritate disso- 

iiuin reperitur. Dies eniin conceptionis B. Joannis, 

qiii octavus est a Kalendis Octobris, post octavum 

diem scenopegioe, est lertius, ac pcr hoc ab illa 

festiviiate procul diibio probatur alienns. Cum igitur 

fosiivitas sceiiopegiae dccimo Kalendarum Oclobris 

(lesinat, conceptio vero S. Joannis ejiisdem mensis 

oclavo contingat, liquido constal procul jam cxlra 

sceiiopcgiaj limitem de scnili coinplexu conceptiim 

dccernat de noto monasterio venientibus apud cxlra- 

iieos liahitationis aditiim non patere. Ciijus suggilla- 

lionis ohstaculuin, pace vestra, nos facilc propulsa- 

biinus, quia niiniriim sanctus ille vir inonasteria 

quidein doctrin.-e siise mandalis instituit, siiper eie- 

milas vcio milliiin sibi magisterium arrogavit. Enu- 

meratis si({uideiii qiiatuor gencribus monachoruin, 

praeslo siilijunxil (Keg. c. 1) : « Uis ergo omissis ad 

c(£nobilariiin fortissimum geiius dispoiiendum, adjii- 

vante Doiniiio, veniamus. > Qui ergo ad solum cce- 

nobiiarnm genus sc conlnlit disponendiim, patenter 

iniioluit quod ereniilarum sibi non appliciiii inslitu- 

tiim. Sed ipsa beati viri hic verba ponamus , et 

beatuin fuissc Joannem. Ecce, quod incaule scri- 

bendo dcliqiii, Deo me misericordiler ad """"' 

poeiiiien- jj 

coenobiiis an eremitis scripscrit pcrspicue 

liara revocante, correxi. Nunc iiaqiie, dileclissimi, 

sanctM priiileniiaj vestrae studiis lioc obedienlix 

miinus injiiiigo, imo tanquam servus alqiie discipii- 

lus hiiniiliter obsecro, quateiuis et hanc cpistolam 

ad ndem, qua apud nos correcta csl, redigiitis el 

coetera quoquc noslioe dictatioiiis opuscnla sollicite 

perlcgentes, si quid repcrialnr absiirdum, vel fundi- 

tus ampiitare, vel climatiori slylo digcrerc fesline- 

lis. Non cni.n ti.nendum esl iie, si niainis corrigentis 

acccdat, scriptoris ariiculus decorem geiininiB 

venustatis amittat, sed lioc polius adnitendum, iit 

dum styli currcntis urbaniiaii non parcitur, sobrii 

inlellectus regula inviolabiliier conservetur. Cum 

(9C) Epistola 16 lihri iv. 

diseernanms (Ibid., c. Cl) : « Caveat, inquil, abbas, 

ne aliimaiido de noto inonasierio monaclium ad ha- 

bilandiim suscipiat, siiie conseiisii abbatis sui. i 

Qui ergo abbateni moiiaslerii, non priorem alloqui- 

tur ereiiii, evidenter tuiic osiciidit qiiia quidqiiid 

scripsit, iion ercinilis, scil coeiiotitis poliiis, ut se- 

qucreiiiiir, iiijun.xii. Porro auieiii, (|iiia jam maiii- 

fesle dociiiiiius, (;ui)d S. Ben;diclus alienum iii 

ereino sii^cipi nou probibuit, ostendanius niiiic qiia- 

liier, ut lioc ficret, lioc cst, ut moiiaclius de iiiona- 

slerio festinaret ad cremum, ctiani provocavit. H;cc 

itaque nostra non sunt, sed ejusdcni Patris iiosiri 

verba (S.Ben.Rcg. c. 1) : « Sccunduin, iiiquil, ge

3S3 LIBEK SEXTUS, EPIST. XH oni 

11118 esl anaclicretanim, iJ cst, cremitanmi. Iloriiin, A 

qui iion coiiversionis lervore noviiio, seil monaste- 

rii probaiionc fliiitiirna diJicerunt coiilra (iial)ohim, 

multornm solalio jam docti, piignaie; ct Ijeiic in- 

strucli fralcnia cx acie, a Es. 

quibiis uliqiie manirestc colligitur quia doctor nlini- 

ficus tle inonasierio fiatrem qiienililiet ad eremiim 

coiiscendere non niodo non proliibiiit, verum insu- 

per nioniiit el dociiil, insnper etiam quibiisdam per- 

siiasionibiis iiiciiavil. Aiictoriiaiem quippe dat, ul 

diiiturna prius probationc frater in inonasterio di- 

scai qualllcr in cremo coiitra callidi tentatoris arguvantes in monasleriis aliqualcnus, vel honestatcin 

incnta condigat. Ilic enim piignare mullorum solatio " morum, aul inilium conversaiionis nos demonstrc- 

fretus inclioal, ut illic postmodum sola manu vel mus haljere. Caeleruin, qni ad perfectionem coiiver- 

bracliio infatigabiliter se et indesinenler excrcens, 

carnis ingruentibus vitiis, vel cogitationibus non 

snccumbai. Hic tiro; illic miles. Hic rudis et lener, 

qui sub cainpi doctore certaminibus assuescit; rllic 

roboratus jam cominus dimicat, ei singufare certa- 

nien Christi monaclius non recusat. Hic vcliit per 

simulaix piignse proludiiim; illic dorla iiiamis ad 

pra;Iiaconfseritarina,necpcrborrescit constipatosim- 

peius bellaioruin. IIIicl9S homo de skcuIo veniens, 

velul urbein parviilam Segor de Sodoinis egressus, 

ingreditur; cum veio ad ereiniiin transit, jam cuin 

eodem Lolh moiitana coiiscendil {Gen. xix). 

Ad perfeciionis igilur sunimam tendenti.et monasierium 

iransiius dicitur esse non mansio, noii ha- ^ 

Ciilalio, sed hospitium; non finis iiilentionis, sed 

qiise !

393 S. PETRI DAMIANl OPP. PARS 

auxilio iion recusal {// lieg. x). Hilarioiicm (iimillal 

Aiiiouius, ul soliis ad alliora conscciulal. Nos aulciii 

(liligiinus monachos, sicut asinos, vcl ccile sicul ser- 

vos. Ainant cniin homiiies li*c aiiimalia, non illis, scd 

sibi, ut ea vidclieet aui in suani traiisferanl carnem, 

vcl uleorum fniaiilur aiixiliisad laborein. Amanl ha;c 

liominesul ipsi beue siiil; illaveio, aut noii siiit, aut 

inale sinl. Nos eiiani, iii poiiainur duntaxatobcdieniia 

monacliorum, salutis eorum omnino parvipendimus 

incrcmcntum. Hoc pra?terea iiovimus, quia B.Benc- 

dictus eremi cultor exslitit, cl boc ccrle non opta- 

vit csse tpiod fnil; scd ipioniam, siciit ipse lcstatur 

(IV Reri. xl), unusfiuisiiuepioprium donum habet ex 

Weo, alius sic, alius qnidcm sic; ncc ouincs capiunt 

verbiim hoc; dispcnsative coiistituit priiis monasie- 

rialis vilKplaniiiem, ut illic discipliua! flayellis al- 

niti ct exereiliis roborati, jnm facilius eremi con- 

scendamus ad arcem. Iloc itaque rjenedictus, quod 

el beatus feccral Paulus. Agamus siquidem eral 

Apostoliis, homines lainen ad conjugium provocabat 

I Uniisquisque, imiuicns, uxorem accipiat, et una~ 

quKque viruni suum habeal : vir uxori debitum 

reddat, el uxor viro (/ Cor. vn). « Paulo post laincn 

dicit : « Volo omnes hoiniiies esse sicut mcipsum 

(Ibid.). » Alind vero volebat .\postoliis , ci aliiid 

prajcipicbat. Volebal nos, sicul ipse crat, cselibes 

esse, propter excellens videlicel vernanlis pudicitise 

meritum: scd volebal inire conjiigium, quia fragili- 

latis nostrie periculum limebat. Volendo inc esse 

sicul se provocat ut ascendain; oflerendo copulam 

nuptialein, retinet sustentando ne corruam. Ad il- 

lud gliscit ultroneus , hoc coucedit invitus. Ma- 

vult enim me esse quod cst quam esse quod 

non est. Elegil lamen me iilriimque sibi mancre 

2©0 

viciniini qiiain piocul abcsse prorsus extraiieum. 

Siciit cigo B. Panlus magis opiat agamiam 

qiiam monoganiiani, vcl dtgamiam; ne lanicn quiqiie 

fragiles labantur in pellices, coiicedit uxores;ila 

niinirum B. Benedictus, qiiaii(|uam propeusius velit 

nos essc qiiod erat, hoc est, eremi sectatores, tolerahilius 

lamen ducit nos infirmcs ac dcbiles in mo- 

naslerii portu vel ignobililcr vivere quam in lempe- 

stiiosa naufragi mundi voragine deperire. 

Fratres itaîue iu monasterio iinmobiliter pcrma- 

nentes, tolerandi sunt; ad ercmuni vero fervido spi- 

litu irausmigrantcs plausibus ac pra'COniis effereiidi. 

llli siquidem sub diviiuc proleciionis ciypco delite- 

scuni; isti vero iii cainpum certaminis prodeuntcs 

victoria; tiliilis decorantur. Uli dcfendunt sua; isli 

refcrunt spolia. llli Deo protcgente sunl insupera- 

biles; isti quotidic satagunt hostium suoruiii calcare 

ccrviccs. Illi contra nioenia conslituti obsideiiles, 

iie ingredianliir obsisluiil ; isti ininaces hosliiim 

cuneos prociil dc suis finibus lerga cedentes cxpid- 

luut. El qiiid i)lura dicam ? llli scilicel a sa;culo 

sunt rcmoli ; isii Deo jam confabulamur iiUiina illi 

rliarilatc conjuncti. llli allare sercum custodiuiit; 

isii j.iiii ingiediiintur Sancta sanctonim. Ut aiiteni 

iucalcehiijus epistolic jam subncctainus epilogum, 

: 

SEU TOMUS I. - EPIST. LIB. YIII. ^>1(' 

A quia de noto monasterio suscepisse monaclios acciisamur, 

luce clarius constal qiiia S. Benidiclum iii 

B 

hoc nihil prorsus ofrendimus. Sicul cnim nobis in 

crcmo vidclicel constitutis, nihil ut exsequercmur 

injunxil, ita, ut cavcreuius, niliLl oninino prohibuit. 

Sicut autein superius satis supcrque docuimus, iit 

ex nionasicrio fralcr ad ercmum transcat, doclor 

insignis non niodo non abiiuil, vciuni eliam sugge- 

rii, provocat et iinpellit, alque ut evidenier ostcii- 

ocret hoc apud se quaniam desiderii viin babercl, 

hoc regiilBD sua; principium iiulidit, hoc dcscriptum 

(ine concliidit; ab hac scilicel saiictus ille liber iii- 

cipiiur, iii hac per auxesim maieiia lermiiiatiir, ut 

ipsum quodaiiiinodo pcr omncm sui lexluin pra;ci- 

pere videalur. Porro aiilem, cum incipientium ista 

oit regula, (|ualcnus, ut audilor rcddatiir inientiis, 

commcndent qu:e scribeiida suni, iste non soliim 

in ipso rcgiila; iiicipientis exoidio, sed et iu fiiie 

ipioque toluin opus suum levigando et amiullaiulo 

dcpretiat, iit cuenobiiarum oidinem eremiticae viia; 

supparem statuat. Ut ergo fratrcs ad ercinum de 

monasteriali vita consceiidanl, cl nos horlari ci nos 

debemiis cum charitate siiscipere , iit nor. vchil 

linsies a bealo viro schismatica, quod absii, avei* 

sione discedcre, scd, ut rcvera discipuli, vidcair.ur 

ct illi inviccin uiianimiter conscnlire. 


AD H. ABBATEM CO.^STAJiTINOPOLITlNi COENOBil 

S. MARI^. 

p Abcumentu'!. — Monachos Lalinos, qui in monasic- 

^ rio S. Mari* Constanlinopoll versabaiitiir , bac 

epislola niagnopere 201 coniiiiendal,

397 LIBER SKXTUS, KPIST. XV. 308 

iilcni anclor ini[ic*..is esl el furoris, sicnl econtrario, a l;ix.it enni sub liiojure possiJeas, si pcrii .inima, pro 

Doniinns iioster per proplielani dicitnr, Pater Inturi 

Siccnli, Princeps pacis {Isni. ix). Hic itaque Adoni- 

bezecii, sicut Sciiptura lesiainr, ait : « Scptnagiiiia 

reges.ampulalis siiiiiiiiitalibus inanuum et peduin , 

colligebant reliquias ciboruin snb inensa mea ; siciil 

feci aliis, ita reddidil milii Dominus {Judic. i). « 

Qiiid itaqiie per sepiuagiuta reges, nisi septuaginla 

lingiiarnni iiitelligiinns iiationes ? quibus iiimiruni 

malignus spiritns manuiiin pedumque suinmiiales 

iibsciderat, quoniam omiiis gcns nec bona qnaelibet 

operari, nec per jnslitioe traniitem incedere perniil- 

lebat. Sed liuic Adonibezeeli, hnmani videlicet ge- 

neris inimico, mamiuin simul ac peduin snmmitates 

Redeniptor noster abscidit, cuin ejus ab eleciis suis 

(pia Clirislus mortiins est (/ Cor. viii), oniniiio non cii- 

ras. Apiid Saloraoiiem iieinpe meretrix, qna', alienuni 

subdiixerat fetum, malebat euni regio iniicrone se- 

cari, quam maternis uberibus reddi (/// Reg. m) : 

parvipeiulelial .siqiiidem periiiciem ir.orieiits, diiin- 

iiiodo vocabulum ipsa tioii amitlerct malris. Tu etiam 

ad biijiis excinplnm, cur lactas qucni noii genui^ti? 

vel niore perdicis , cur foves quem non peperisti ? 

Hoc est eiiim iiaiurale perdicis, ni aliena rurtim ova 

subripial, eaqiie lanquaiii propria eo usque confo- 

veat, donec fetus cruinpat; sed cuni pulli voceiii 

matris aiidiunt, eam natiirse docenlis indicio reco- 

gnoscunt , el faisa matre conienipta , protiuus ad 

verani periiiciter revertnntur. Uiide et Jircmias ait : 

nefarios actus gressusqiie coiiipcscuit. Vosergo, di- B « Perdix fovit quge non peperit ; fecit divitias, et 

lectissimi, nolite permittere vobis hunc piocsiderc 

lyianiiuni, queni inncrone divina: sentenlise non ain- 

bigiiis detrnncatum. Vim itaque superni desidciii 

niente concipite, ad coelestis regiii gloriam succensis 

visceribus ajstnate, carnalis illecebrae solerter inceii- 

liva rcprimite, ad Deuni semper per singnlaris vila3 

semit.im , el sanctorum Patrum vestigia properate 

qiialeniis, dnm jiistiti» tenere conienditis traniiiem, 

ad ipsiim justiliae el lotius sanctitatis pervcnialis 

aiictorem. Omnipotens Dens, dilectissimi fraires, de 

niaiiibus vos antiqui hoslis eripiat , de peregrinis 

cives efficiat, et superna; Hierusalem moenibus, ubi 

noii linguaruni, iion voluntalum est ulla diversilas , 

introdiicat. De quaestione autem, super qua nos con- 

, 

non in judicio ; in dimidio dieruui suorum relinqiict 

eas, et iii novissimo siio erit iiisipiens {Jer. xvii). i 

iNempe salvo eo, ut de his qiii alienos furantiir aliim- 

Hos, hoc possit intelligi , videtur tainen de totiiis 

auclore nequitise principaliter dici. Diaboliis cnini 

lanquam doctor in cathedra pestilenti;ie, super bo- 

mines sibi magisterium usurpavit , quos ipso iion 

condidii; et eriorem nos docendo 203 qn.isi fovit, 

quos creando non peperii. Fecii itaque divitias , et 

noii in judicio, quia dum rcous alieni juris ditescere 

voluii, a:qniiatis judicium lemeravit. Sed in dimidio 

dieriim suyruin relinquel eos; diabolus enim quasi 

adlnic vivit, diim eum ultiini judicii gladiiis necduni 

iransfodit. Noiidum itaque mortuiis suas diviiias jani 

sulere decrevistis, fratrem hunc Petruin , vestruni C relinquit, qnoniam ad Creatorem siium geniis hiima- 

scilicet niintium 202- solerter inquirite, et quidqiiid 

vobis viva voce protuleril observate. 

EPISTOLA XIV. 

AD MAl.NABDUM ABEATEM. 

(Habelur tom. III, esique opusc. 29.) 

EPISTOLA XV. 

AD P. ABBATEM COENOBII CLASSENSIS S. APOLLINARIS. 

Argdmentum. — Classensem abbatem , qui inoiiachum 

a monasterio lransfiig;im detiiieLat niidtis 

excommiinicaiionum vinculis obstrictnm, oblcstalur 

nl illuin apud se permanere non patialur. 

Quod si ad suuin monasterium reverti velit, milem 

se et clementem erga illum futurum pollicelur. 

Donino P. venerabili abbati, Petrls peccator ino- 

nachus saliilem in Domino. 

Miror sanctam prudentiam tiiam, venerabilis fr.a- 

ter, qiiia cum toia terra replela sil monachis , lu 

nienm adversum me monachum foves , lolies iiie 

apud le exposlulante, requisitiira , tol aposiolicaj 

sedis Romanorumque ponlificum excoramnnicaiio- 

nuin jaculis sauciatum. Enimvero priinus humaui 

generis parcns, cum sibi comedere de cunclis, pise- 

ter unam paradisi liceret arboribus, caiterarnm quidem 

arborum poina coiitempsit, illam vero solani, 

qux sibi prohibita fuerat ex qua vesceretur, elegit 

(Gen. II et iii). Ita tii , cum eos forte qiios licct 

suscipeienon adiiiitlas;illiiin, qiii libi tam teriibililcr 

probiliolnr, asciscere noii forinid.is, atipic, ut lu dun- 

nuin ex maxiina parle jam rediit. In novissimo au- 

tem sno erit insipiens, quem , sicul Aposiolus ait 

« Dominus Jesns interficiet spiritu oris sui , et dc- 

struet illuslraiione adventus sui (// Thess. ii). » Kt 

propheta : i Spiriiu, iiiquit, labiorum suoriim intei- 

liciet impium {Isai. xi). « Hoino igitiir niagislrum 

deserit abusivum, et redit ad propriuiii, ciim novum 

damnat errorein , et ad sn;B revertitur (ondiiionis 

origiiiem. Uiide illic apie subjnngitur : i Soliiim glo- 

ria; altiliidiiiis a principio , locus sanciificationis 

nostrse, cxspectatio Israel {Jer. xvii). » Deus itaque, 

qui est principium gloria3, ipse est exspectatio Israel, 

quoniam a qiio geiiiis humanum prodiit, per condi- 

tioiiis revcriitur sacramentum. Qui ergo sedebat iii 

solio glori» altitudinis a principio et honiinem edo- 

cebat, ipse est exspectatio Israel, iit in loco sancii- 

ficalionis noslrne, id est, in sancia Ecclesia, euindcm 

honiinem iierum doceat. Unde per Psalmisiam dirilur 

: « Reminiscentur, ei converieiitur ad Domimim 

nniversi fiiies lerra;, el adoiabunt in conspecln cjiis 

oiiines patria; gentium {Psal. xxi). » Quisqiiis eigo 

alienum tollil violala fide discipulum , Aiiticlirisli 

prociil dubio imitatiir exemplum. El siciit ille quod 

alienum est, more perdicis, amittit ; sic iste quod 

usurpatnm esl, oeqiiilatis iiitervenientc judicio, nou 

tenebit. 

Rccordare , venerabilis patcr , qula te pvse-ento. 

fraler ille el prius aTilc baiiclum altarc ecclesix-, et 

:

m S. PETRI DAMIANI OPP. PAI\S SEU TOMUS I. — EPIST. LIU. VIll. 400 

posimodnm anlc cniceni collnla;, siib cxconiniuni- A jiiljihcuin, iion sacerdolaliuni uibanim claiigoriliiis 

caiionis se dcvolavit elogiiim, si noslri prioratus 

obcdienliam e>; induslria ultcrius violaici. Cave er- 

go ne lam sanctum, lam venerabile monaslerium 

is, (iiii lot excommunicalionum vinciilis involuliis 

est, polUiai, et per tam rcligiosum sanctumquc con- 

veiitnm Ictlialis leprx se prurigo difliindal, sicut 

Isracliiic;c plcbi divina vox ait : f Anatlieina iii 

niedio lui est, Isracl, iion poteris slare conlra lio- 

stes liios, donec delcatur ex te, qui Iioc conlamiiia- 

liis cst scelcre (Jos. vii). i Ego aiilein, qiii lapsi 

fralris nioncm silire iion debeo , cjus calainitati 

compaliens commolis visceribus ingemisco, et iion 

inodo silii venialilcr indulgere, sed si resipiscat, 

p:\ialus siim pro saliile iilius eliam aiiimam poncre. 

Pri) charilale igiliir veslra sanctorumqiie fralnim B 

vestroriim, qiionini cgo servus sum, cum veslris ad 

inc lanliinimodo litleris veniat, et ine circa se man- 

siieiuni fore, mileni atqiie benevolum non diHidal, 

alioqiiin Roinana syiiodo jam propinquanle... si... 

Sed iiolo minas inferre, siiflicial laiitummodo, iie iiiilii 

lira-jiidicium fial, interim cnm hiimilitate deposccre. 

EPISTOLA XVI. 

AD ADAM MONACHUM. 

( Hdbeliir tom. III , eslque opusc 

204 EPISTOLA XYll. 

AD ARIPRANDUM MONACUUM. 

{Ilabetur tom. III, estque opitsc. 

EPISTOLA XVllI. 

AD EUMDEM. 

59.) 

45.) 

, 

iiilonanlcni (Lcvil. i), sed suspiriis polius ac geinili- 

tibus laciyinabiliter obrepoiileni. Doniinico niniiriini 

die febricilaiis, iii lettnlum decidi, septein(|ne Irans- 

aciis hebdomadibus, «que Dominico die, qui iiiinirum 

quinquagesinius erat, Deo ine ressiisciianlc 

surrexi. Vcrumtamcii lege dialsc, ul asserebant me- 

dici, per incuriam violaia, vix tres, sive quatiior dies 

sub coloratx sanitalis leiiocinio milii iiiale blaiidiii 

suiit, ct ecce in recidivani corniens per viginli posi- 

moduin dies i>jusdem valetudiiiis laborare inolcslia 

non cessavi. Sic iiaque posi jubila;um iion quiciis 

sed lurbinis implela est quodammodo sepluagesiiiia 

captiviialis. Porro auiem, dum iiic lanlae passioiiis 

ardor exureicl, duni mistum flegmaii 205 sangiii- 

nein spuerem , dum lot cerle iinmincnlis obilus 

sigua prailenderein, ut medici quo(|ue circumsianlcs 

propemodum desperarent , hoc niihi dedit omiiipo- 

tens Deus, ul iii nulfiiis querela; murmur excede- 

rem, sedcuncia lihenter, et ex animo tolerarein. 

Gralias, inqiiam, ago tibi, misericors Deus, quia 

ciim dignalus fueris subpeccatorum meoruin ruderi- 

bus ad siipplicium rapi, dignalus cs me paiernae 

severilalis igne decoquere, el aiiimx inea; rubiginem 

lanqiiain mallei cudenlis impaclione purgare. 

Quamobrein noii mea voluntas fial , Doniinc, qnx 

prava scmper est, et injusla ; lua polius, quae cocli 

viriuiibus et hoininibus est humiliier adoraiida. 

Ure, seca , concide , omnesque vuliierum meoruin 

r> sinus ac latebras perscrutare , nihilque prorsus in 

(Ilubetur tom. III, eslque opuscul. 46.) 

nie lateat piiiridum quod curationis lua; prx-tervo- 

EPISTOLA XIX. 

let ferrainenlum. Nec tamen , diiiii Iios disciplinaD 

AD nODULPHUM ET ARirRANDUM MONACHOS. 

coelesiis ictiis reqiianimiier fcro, iiiea: patieiiliai, quod 

Argumentum. — jEgritudinum suarum, quibus per 

absit, ascribo. Tu nimirum, Doniine, tii sic nagclla 

pkirimos dies niale vcxaliis fuerat, serieni expoiiens 

nibil iracniidc, niliil impalienter dicil, sed tiia, dum cxdis, atlemperas ut diiiii ad snminunr 

nuasi allcr Pauliis in infirmilalihus suis gloriatur, doloris et angustiie perferor, ita iit spasmum paiiens. 

ubique benediceiis et laudans Dcuin, el gralias 

pene mox exspirare conipellar, illico seiiliam poiiiliis 

agciis Allissiino, ila ut insigne lolerantiK et forti- 

inliini doloris iinminul,el csedentis maiiiiin dispciisaludinis 

exeiiipbini praibeat. 

Chaiissimis fialribus RonuLPiio ct AmpRANDO liva qiiadam lenilale suspendi, ut laii!|nam quadrifi- 

Petrus peccaior inoiiachus iiilinia? dileclionis affed;iiii qiiis sculicam in verbere lencal, ct interim pietalc 

ducius, unnni ex his loruni a caide compescai. Non 

ctuin. 

llnanimis amiciiiai propriiim esl ut cura fratre ego iiaque, sed lu clenieiilissiiue, hujus parieniia! aii- 

fraler et prospera communicel et adversa, quatcnus cior es, qiii sub lanlo moderamine iiioius liii fiagella 

dispoiiis. Liceleniin clegiaciim quid elliigiibre niiiiie- 

Cdeliicr animiis sicul referenti in adversiiate coinpalinir 

ila nihilominus et in prosperis unanimilcr D taie langiioris aliquando depressus effulire compel- 

'lelur. Ego vero cumulatus ulroque, beatam vo- lar, ardeo, iiiorior, inlercidor Iioc siniplcx co.Toris 

; 

coUajlelur. lig 

bis refero mese calamitatis hisloriam, nt et supenio 

verbere nie paiiamini vehemenier alirilum, el per 

^"usdem Dei noslii polentiam coiigaudeatis eliam 

clemenier erepluni. « Casligans enim, casligavit me 

Dominus, et morli non tradidit me (I'sal. cxvii). » 

gemitus, non qiierula; meniis esi mnrinur. Liiiim 

prajterea te rogo, piissime, ut modo viiae mea; lermiiiiim 

poiias, iiec iiie ullerius vivere in consneiai 

ignavia; lepure pcrmiltas. Quod si placei iiiconiprehensibili 

tua; niajeslalis aibitrio me in liiijiis 

Oravcram plaiie quam S3;pe ut in rae calestis disci- carnis crgaslulo diulius protrahi, da niihi, qiiiuso, 

pliiia; vigor irrucrel, el peiulanlem mei corporis in- potioreni amoris tui viin, vel iiberiorcm compunciiosoleniiam 

non levi languoris aegritudine casligaret. nis gratiam, aiit certe cujuslibet virluiis augmenlnm 

In qiio nie divi la clcmentia non despexil, sed ullra qiiod Iiactemis non habuerim, alioqiiin nunqiiam 

spcin precibiis annucns, non sinc fceiiore mea vota clcmenlia; tu;c placeat ut evadam, nisi qiianlulacnn- 

complevit. Dcdit eniin mihi Pentecoslen lugiibrem, 

noii Paschalem, cl, ul ita dixcrim, f.onluUt niihi 

qiie milii virlulis gralia, quam nccdiim sura coiise- 

cutus, accrcscal. 

, ,

m UBEU SEXTIJS, EPIST XX. 40i 

Dmii lisec cl liis siiniliii fieqiieiilius ilero, fiincrea! A Hoe ilaqiie niodo capiiosis alqiie ljl;iiiililo(|iiis per- 

iiiilii paraiilur exsequia; , sacrali olei delibiiiioiie 

poningor; in eiiicris ac cilicil slrato, lanqiiain illic 

cinoriUirus, exponor. Sicut enim, fracta videlicet 

ovi tesia et rotanie eultello, vitellus egredilur, sic 

aiiiina inea cariiis vulsa visceribus, exitiuin inina- 

batur. Inlerea fraler quidani, Leo noininc, eral in 

ereino, graiidajvus quidein a;late, sed veiierabilior 

districta; coiiversatioiiis sludio et simplicis animi 

puiiiate. lluic itaque per visum vir splendidus ac 

pncclarus appariiit, eumque qiiid ageret inquisivil. 

Cui se frater ille dormire quidem, sed trislein iiiniis 

esse deimmineiiti prioris siii morte perliibiiii. Et 

ille : « Dic, inquit, Petro Damiani, de qiio loqiieris, 

iiullani in medicis spem ponat, centura tanluramodo 

siiasionibus fr.iter ille p' lleclus impiiigitiir, el vehit 

avis inollis,vis(arii eompedilms irrelitur. Verecuiija 

deniipie prius ora rubore sulfiiiidens, ae iiituenliiiin 

se per circiiilum oculos cxpavescens, suninioteiius 

priino ligurire coepit, deinde'senicl cdcndi libertale 

concepia,|prurieiilisgula; frena laxavit. Cuinqne jani 

satiatus existeiet etcarnalis illecebra: vota coiiipies- 

set, ecce permaximum liieiuin dapifer altulil, ct iii 

se coiivesceniiiim oculos et oia convertii. Cum(|\ie 

liiinc et monachus miraietur et oculos iii eum in- 

liianli ciiriosilatis avidilate defigeret, ait comes : 

Quia carnes lanquam laicus coraedisli, piscein lanquam 

raonacbus ciir altendis? Plane si lioc tibi li- 

cueril, versiculumillum coiigruc decaiitabis: « Meiis 

paiiperes pascat, el protinus se coiivalescere de B esl Galaad, ct meus est Manasses (Psal. i.ix). t 

laiigiiore, quem palilur, non diffidat. > Cui cum 

206 

'"c> ''"3 meliori utique vila soUicilus, diceret : 

llabebit ille, domine, paradisum? Respondil : Iii 

paradiso quidein quantocius esl, sed dic illi, qiiia 

niox nt paiipcribus alimeiita contuleiit, resunipta 

proiiinis ineolumiiaie , gaudcbil. Evigilans itaque 

contiiiiio fraler ad ecclesiaiii pergit, quara dum in- 

gredi , coniicinio noctis abnuente, non potuit, vi- 

sioiie lainen attonilus, ad cellulam iion redivit. 

Qiiid plura? Visioiiein frater fratribus retulit, elee- 

niosynain indigenlibus ardenti desiderio fratcrna 

cbaritas minislravii; quibus etiani ex abundanii 

numinos adliibiiit, et sic ego die altero, valetudine 

recedeiite convaliii. Reparalio itaque saiiitalis fidein 

Porro autemsi cariiibiis absliiiuisses, piscis isle li.bi 

de industria servabatur, sed quiacarnibiis appelitiim 

cariiis iniplevisti, fauccs tuas piscis liie post aliineiita 

carnalis 207 ingbiviei noii tiansibit. Ilnjiii 

ilaqiie non iininerilo coiifiisionis ignoiiiiiiia digiiiis 

cxstitit, qui robur ingcnui rigoris degencri inalo 

blandiciitiuin snadela mollivil , digneqiie pertiilit 

manifesli pudoris opprobriuin, diiiii illiceni, cl oc- 

cullius titillantcni caniis iion coliibitil appelilniii. 

Sic, impiani, sic for;e milii faciei Doniiims, (i.i- 

tresinei,ut cuni obtinncritis edcndis ine caniibiis 

acqiiiescere, dignetur niilii beiiedietioiieiii i»isciiiiii 

cxliibere, et hoc inodo poeniteat ine per inipatien- 

tiain gulac violasseproposilmii, duin milii vidcain e\ 

piiebuit visioni. Sed cum pisces omnino deesscnt G Dei niunere piscium exuberasse proveiitinn. Dietiiui 

et laiigiieseentn slomacho caperc alimenta non pos- 

sein, cicperunt fratres iraporiiinis precibiis vehe- 

inenler iiisistere, ut saltem tridiio esuin carnium 

reparalioiii tabescentiseteffeli corporis indulgerem. 

Qiiorum utiqiie si precibus acquiescerem, quodcun- 

qiie illis poenitenliae velleni pondus injnngerera, pol- 

licebantiir nltronea se devolione perferre. Qnibus 

cgo, qiiod oliin Pliarulplius LVbisveteris comes, qui 

cent.uni millia mansos habere dicebatur, egerat, dedi 

ridicnlse delusionisexemplum. Enimvcro, sicul raihi 

relaluin cst, diim ad mensani coines ille discum- 

beret, quidain illi raonachus assidebat, quem rogare 

coepit, ut quia pisces deerant, dietante necessitate, 

carnibus vescerctur. Primo quideni ille negare, 

deinde seiisira paulatimque niollescere, postrenio 

coepit aniinum, hortatibus delectabiliter impellenii- 

bus, incliiiare. Vcrrinus iiiterea callus apponitur, et 

lioc non csse carnera ac per hoc irrepreheiisibiliter 

comedi posse, vecors inonachus fallacilcr adhortan- 

lium lenociiiio suadeliir. Fit itaque de illo, quod de 

stullo viro atquc a nieretrice decepto per Salomo- 

nemdicitiir: « Irretivit, inquil, euin multis sermo- 

nibus, et blaiidiliis labiorura protraxit illum ; statim 

eam sequitur, quasi bos duclus ad vietimain,ct qiiasi 

agnus lasciviens et ignorans, et nescit quod ad viii- 

ciila slultus trahatur, donec transfigat sagitla jeciir 

cjiis; velut si avis feslinel adlaqiieum, etnescilqiia 

dc pcriculo illiui agitur (Prov. vii). t 

factumque est. INam lertio die posiqnam Incc ilicla 

siiiit, et a GiiidoneCornelieiisium coniKe, ei ex Fa- 

ventina urbe tot mtlii delati simt pisces, ut eonini 

niilii per pluriinos dies ediiliiira non deesscl. Sic 

itaque per Pharulplii monacliura deliideniis cxeni- 

pluni, dcterioris evasi coiifiisionis opprobriuni. To- 

lerabilius quippe est ab honiinibiis despici qiiani co- 

ram divinitatis majeslate confiindi. 

II3RC vobis, dilcctissimi, lanquani coniplicibiis et 

amicis, amicus exposui, meaeqiie visiiationis seriem, 

veliit uteriiiis fratribiis, iinanimi familiaiilate di- 

gessi. Omnipotens Deus sanctis precibus vestris in 

anima qiiidem nie reddalincolunieni, corpori autein 

mco dignam mcae pravitatis inferat ultioiieni, qua- 

lenuscleinentissiinuniJudicein.quemliicsenserope*' 

veibera duriora coniuiotuin , itlic inere.ir invenire 

tranqnillura. Hunc liliura nostriim, dileclissinii, iii 

vestra post Deum fiducia dirigo. Nain quidqiiid pro- 

fecerit de causa, pro qua mittitur, vobis dimtaxal 

speciaiiler ascribeliir. 

EPlSTOL.i XX. 

iD B. MONACHUM. 

AnGuMEJiTUM. — Horlatiir monachiini queindani, ne 

alterins culpas pnrgaiidas siiscipiat, si siisceperie, 

siibita,plenaqueexpi8tpoeiiileiilia;0b idque.idducit 

exempliiin monachi, qui ciim fiiisset negligen- 

lior in amici noxis ablucndis, pocnas i>mi!aioris 

subiit.

405 S. PETRl DAMIAiSl OPP. PARS SEU TOMUSI. - EPIST. LI3.VUI. 101 

OoimioB. fr.itri chaiissiino, Petrus peccalor mo- A inslruit. Audisii, fnuer, liistoriam; csto providus 

iiacliiis saliilcm et fralcrnre eliarilalis ancctum cauielam. 

Qiio.l pr:rseiis ssppiusiriciilcavi, iiuiic alisens seri- 

1)0, cl iie nucliiaulis niateria more ilccurral, funicii- 

lum sciipiionis innccfo, vidclicet iit implere vaien- 

lis pceiiiicntiam nullateiuis iiionlinala cliaritale su- 

scipias. Quod si susceperis, instanlissima, proiit 

vires suppeiunl, agilitale persolvas. Porro cum ca- 

AD ECMDEM. 

Argumentum. — Eiimdem Damiannm de fervore linonica 

velet aucloritas, ul poenitenli sacerdosunius 

dici jejunium non relaxet, nisi ad praeseiis 

digni preiii laxalione per eleemosynam compciiset, 

qua conscienlia tain meluendoc cautiocet 

niniio laiidal; meliiis enim esse ail in spiritiialis 

militiie 209 tiroiiibiis discretionis iiietas 

excedere qiiam IVigiditate tepescere ; monct tamen 

, qiiotiescuiique majores jusseriiit , illiim 

discretionis fieno coliibeal. Coargiiil dciiide, qnod 

iii obiigamur, qui quam sit propinqiia vit* iioslra- 

mela, iion novimus? Dominus plane Mar- 

ex eremo ad monastcriiim transierit, iir.Tcipiique 

iit ad eiemnni redeat, ubi se cum Christo cruciflgere 

mundo sludeat. Hiiic sunipta occasione, 

limis , qiii iii Camaldiilensi ercmo commoratur, 

^'''' 208 videlicet diversis virtiitibus adornatiis, B 

qiiid per 

ostendit. 

crucis figiiram spiriinaliier designetur 

el pnccipue jiigibiis lacrymarum fluenlis irriguus, 

inilii reiulit quod narro : Moiiachus erat, inquit, in 

mariiimi lerritorii coenobio, quod diciiurad Pinum, 

niultis peccalorum nexibus involutus, cui cum juxta 

patenter osteiidit, quia quem provocabat, 

ut de terra nativitatis exirel, usque ad metam 

lixioris sibi vilse spatium pollicetur, aliquanto post 

consummalae perfeciionis ductor exislerel. Tibi 

in jpgritudinem cecidit, atque subito mortem, quam ^ quoque non absimile quid cuepisse contingere valde 

procul esse sperabat, incurrit. Fiieiat autena ille 

fraier, quanlum ad se, irreprehensibilis vita; et opi- 

iiionis inler fratres honeslae. Non multis vero postmodum 

diebus poeniteDli monacho in somnis appa- 

fuit, quem ille protinus iiiquisivit. Quid erga le 

Irater, agitur? quomodo tibi est? Male, inquit, et 

dure, sed propter te. Nam liber a propriis , quia 

luis mevinculis innodavi, et alicnaecaulioni obnoxiiis 

nnn reddidi, nec persolvi, flagellis atteror, et amara 

satis animadversione coarctor. — Uiide, quaeso, te, 

et, qua valeo, supplicalione deposco ut vigiles pro 

te ac liheres me; vade itaqiie el sanctum bujus loci 

precare conventiim, ut debita ineae sponsionis a ine 

neglecta persolvant, sicque me, quoe pruesio suiit, 

suppliciis eruanl. Expergefactus ille, fratribus quod 

viderat reiiilit, quod audierat intimavit, preces ex- 

posuit, cfficaciter impetravit. Porro autem, cum j;im 

fratres pncfixam illius poenilentise quanlitatem di- 

versis argiimentorum specialium exercitiis imple- 

vissent, prnefalo monacho frater ille per visuin rur- 

siis apparuit, eique festivitatem sereni satis el alacris 

vultus ostendit. Inierrogatus iterum quid haberet, 

rcspondit, se per orationes fratrum, non modo poe- 

nalibus incoinmodis erutum, sed etiam ad electorum 

sortem mirabili dextera: Excelsi immiilatione nuper 

translatum.Benedicta divinie clemenli.-e dispensatio, 

qiia; per mortuos ctiam instruit vivos, cl duni alios 

verberat , alios qualiler a vcibcribus cripiaiilur 

, 

gavisus sum, dum nomiiilla novitii tui fervoris in- 

sigiiia veracis admodum viri fratris Hiibaldi rela- 

tione cognovi. Ail enim iiiter csetera, qiiia dum tanla 

brumalis algoris iuclemeiitia lunc iii illis Alpibus 

inhorresceret, ut congesia nivium niolcs quarum- 

libet tegetum, vel domorum culmina superarel, tu, 

projectis vestibus, nndum te in illa nivalium niderum 

profunda latenter immergeres, ibique le quidain fra- 

trum pene seminecem reperisset. Cui, dum te seve- 

rius, ut digniim erat, argueret , diceris respondisse : 

Caro me conatur occidere, sed eam ego potius occidam 

; et postmodum non quidem sub divo, sed sub 

quo nescio, repertus es aidificio, in nive similiier 

provolutus. In quo nimirum facto, licet regularis non 

'^ sit dissimulanda correptio, malo lainen ut modum 

discrctionis in aliquo nimiiis fervor excedai quam 

degeneres aninios desidis ignavia; torpor astringat. 

Facilius est enim refiuo vasi, qiiod siiperexuberat, 

demere, quam qiiod in eo vacat iniplere. Laboriosius 

est Irunco ramos qui non habentur inserere ouam 

arbori siiperlluos amputare. Equus etiam majoris 

est pretii qui pra; cursiis impaticntia cohibentia 'lora 

requirit quam qiii fodienda calcaribus lalera per 

ignaviam ingentis torporis exponit. Ille siquiilein 

duni periiix ac volax pr.i;pelis gressus voliiniina glo- 

nierat, reducto paulnlnm chamo, facile cohibetur 

iste vcrberalur et tunditur, nec tanien equina con- 

cilus agilitatc, dcproperalur, scd sc per geiiuiiii 

;

405 LlilEIl SEXTUS, El'!ST. XXli. m 

lorpoiis ignaviani vclut asiiium repiaisciiiai. Licel A biis virtutibiis, vidclicet, spe, fi+le et charilale, om- 

ilaiiue et lioc viliuiii sil, qiiod liinilcm discielioiiis 

exccilis, mclius esl tamen le iiiinii leivoris argui 

qnam foedo desidiai iiiorbo noiari. Non itaqiie volo 

nt liaec iii lc laiidabilis zeli Hanima delerveat, ser- 

vaio laincn, ut iiidiscietionis excessum, uhi iiecesse 

esl, priorum luorum gravitas disciplijia coiiipescat. 

Per Iiuiic eiiim z.clum, qui iii !e vivere dictus est, 

iiit(lli!xi quod spiritiis ille, 210 tiui le, ul dc domo 

tum Abraliam exires, admoiiuit (Gen. xii), non re- 

ccssil, sed dux itineiis factus, lc pra^cedere non 

cessavit. 

Jllud lanien molesle tuli quia te pro disccndis 

ccclesiasiics cantilcnae modnlis B. Bartholomsei 

nionasteriiim ingressum essc cognovi. Porro cuni 

lioc andivi, ita niibi quoilammodo visum est quod e B 

caulis ovium tener agniculus exsilivit cl crucntas 

liipi raptoris fauces incurrii. Nam et tunc, cuni 

frater Hubaldus lioc niibi de te, noii quod scilicel 

optabam, minlium retulit, aderal cum mulla dulce- 

diiie recolendiis et religiosae conversatioiiis lione- 

siate conspicuus Peirus, abbas monasteriij quod B. 

Benedicti titulo decoratum, in Salernilana lloret 

nrbe conslruclum. Qui niilii narravil qnia vorax 

liominum lupus pueriini de familia nionas:erii s'ui 

parvulum clandeslinus impetiit, arpaxavii et abiit. 

Post qiiem iransfixa dolore mater inclamans, ait : 

Adjuro le, bestia, per B. Benedictum, cujiis servus 

esl, « iie bliiim nieuni ullerius feras, sed eum sub ce- 

lcritale dimittas. t Quo Iiipus audito, liunc qiiidem, 

queni ferebat, aperto prolinus ore deposuil; in C 

alium vero puerum repcnliniis insiluit, eumque 

subito desecans, trunciim cadaveris sprevit, praici- 

siimque capnt mordicus appreliensum in suas late- 

bras concitiis asportavit. Ego quoque, qni te invi- 

sibilis Iiipi deiile correptura limeo, In ejusdcm S. 

P. N. Beuedicli, ciijus effectus es famulus ereptione 

confido. Nam, qiio pacto de eremo ad monasterium 

descendisses, nisi le perniciosa; versutioe suae morsu 

callidus insidiaior altraheret? Yerumtamen hane 

ergo primani culpam nolo diutius inse(|ui, quse, 

sicut credo, non ex inconstantia tna; levilalis eru- 

pit, sed ex temeraiia jubentium cantela proccssit; 

proesertim cum niibi prajfalus Hubaldus dixerit 

quoniam invitus at(|ue coactus, vix taiidem huic 

pra;ceplo consenseris. Ad eremum ergo, cliarissime 

lili, sub omiii celerilale revertere, ne diim monasle- 

rialis adolescentiam tuam latitudo delectat, eremi 

districtio per oblivionem desueiudinis quandoque, 

qiiod absit, et in odium veniat. lHic tropseum cru- 

cis lii£8 imniobiliter fige, illic te siiniil cum Cliristo 

suspende, ut iii charilate, sicut dicit Apostolus, 

radicatus et fundatus, possis comprehendere cum 

omnibus saiictis, qua; sit latitudo, longiludo, alli- 

liido, atqiie profundum {Eplies. iii). Quse crux est 

procul dubio lledemptoris. In hac enim ccelestis 

figiira victoria; oninis rcligio Chrisliana depingitur, 

la Iioc vitalis sigiii cliaraciere tola virtutum spiri- 

tualiuDi perfectio dcsignalur. Nani cum iii his tri- 

nis lex divina consistat, atqtie cx Iiis omnium vir- 

tiitum multiludo proceiiat, in illa crucis parte, quan 

terrse dcfigitiir, Ikles, qiise religionis Cliristianae 

fiindamenluni est, figiiratur. Huic scilicet funda- 

nieiito lola iabrica bona? operalionis innitilur, et 

ut stare possit, omnis virtutum spirilualium nia- 

cbina sustcntatiir. Unde et Apostolus discipnlis- 

ait : « Nani lide statis (/ Cor.xvi). jPer supremum 

vcro cornu, quod cxleris eininet, spes iiitelligitur, 

qua iiosier animus ad capessenda cteleslia provoca- 

tur. lllo vero ligno, quod in inedio positum biiiis 

ulrinque porrigilur brachiis, 211 bititudo desigiiatiir 

geiniiiffi charitatis. Hoc eodem vivificae crucis 

signo qiiatuor principalium virtulum numerus in- 

dubitanier exprimitur, ex quibiis utique tanquain 

scminibiis omnium virtutum scgetes gcrminantur, 

jiistitia scilicet, fortitndo, prndeniia at(pie tenipe- 

raiitia. Per snprcmum naiiiqiie cornu, qiiod coelum 

speclat, justiiia flguralur, sicul ex ipsius Redem- 

ploris sernione colligilnr, qni cnm praimisisset : 

« Quia, Spiritiis sanclus arguet mundum de peccato, 

et dejuslitia, et dc jiidicio (Joiiii. xvi) ; t paulo posl 

intnlit : i De justilia vero, quia ad Palrem vado, et 

jani non videbitis me {Ibid.). i Et vir sapiens ait : 

< Justitia elevat geiites (Prov. xiv), i ncc dubiuni 

quin ad cajluni. Inferior antcm pais crucis, quifi 

superiorem siistinet iiiolem, fortitudinem signat, 

quK videlicet gravia qiixdibcl, et adversa a;quani- 

miler toleral. Dcxtrum vero criicis brachium prn- 

dentiam exprimit, qiia vidclicet injecia maligui 

spiritus jacula, lanquam uextne inaniis abjectione 

propellimus, eumque fervidi spirilus telo perfossiini, 

divino muniii prsesiilio, fortiler proslernenles, vi- 

ctoriae manubias reportainns. Per siiiistrum quoque 

cornu temperantia non immerito designaliir. lii 

sinistra scilicct manu minor virtus csl, quam iii 

dexlra. Per temperantiain ergo virtiiiis nosirx 

quodammodo robur attraliimus, diini tenipcranler 

ct raodeste vivimus : dum s*pe rigorem censuram- 

qiie justiti;e qnadain magistrx discrciionis arte 

mollimus. Quid dicam, qupd el lex veteris iiislru- 

menti in ipso suae promulgationis inilio inysteriuin 

jain redolebat crucis, dum videlicct, sicui ista coin- 

piiigitur lignis, ita nihiloiniiuis et illa digito Dei 

gcminis exarata noscalur in tabiilis. Et qiiia de- 

narius nunierus per X litteram, qux signiiin crucis 

reprajsentat, exprimitur; lex autem per Decalogum 

data fuisse non dubitatur, perspicuum est qnod el 

lex il a, licet occultc, salutiferae crucis in se sacra- 

menla continuit; quod postinodum coruscando pcr 

niundum evangclicae gratiaa clariias revelavii. Uiule 

et per Zachariam dicitur : i In die illa erit, qiiod 

super frenum equi est, sancturn Domino vocabitur 

(Zacli. xiv). i Frenum equi sanctum est Evange- 

iiuni, quod uiique carnalis desiderii iufrenis equi 

cohibet appetilum. Supcr ergo fienum crux est, 

quia quidquid per evangelica mandata proecipilur 

ad cruccui procul dubio , ipso Doinino perbibente,

407 S. PETRI DAMIANi OI>P. PA[\S SElJ TOMUS I. — EPIST. LIB. VIII. 408 

\f., perlinei] : c Qiii vuli, inquii, vcnire posl nie, A calicibus epolandis? > {Prov. xxm.) INani si liis, qui 

abneget senieiipsum, et tollat crucem suani quoli- 

die, el se(|ualur iiig (Luc. ix). » Qiia; nimirum criix 

sanctum Doinino jiire vocatur, qiiia per eam mun- 

dus, (lui adeo profanalus fucrat, bcnediciliir. SeJ 

quia prolixius alibi dc sancta ac preiiosa cruce coii- 

.scripsiimis, ne foriassis eadem hic contingat ob:e- 

]>ere, ista duiuaxat in Iioc epistolari compendio sub 

celeritate decursa, siiiricere jiidicamus. 

IIoc viia; i\ix sigmim, fili charissime, sicnt in 

fronte depingis, ita iiihilomiiius cordis lui liminibiis 

imprime; quod ultor angelus cernens, sine lua iion 

tardet la;sione transire (Exod. xii). Hoec plijlacte- 

ria prK oculis tuis sine cessalione dependeanl; hsec 

siiginata corpus tiiuni undique, sicut Apostoius de 

in vino morantiir, voe, qu.-c niiiiirum lameniaiionis 

est vox, intentalur ; aquain pro Dei aniore bihen- 

libus gauditim absque nlla dubietate proinittitur. Ubi 

atlluic apte subjungitur : « Non iiilnearis- viniim, 

qnaiido flavcscit, cuni splenduerit in vilio color ejus. 

i!ij,'reditur, blande, sed in novissimo mordebil iit 

cobiber, el sicul regulus venena diffundet (Ibid.). i 

Neque nos idcirco de prdCdieto liqiiore dicimiis, ul 

creaturam Dei, qu.-e utique bona est, obsciirare len- 

temus, scd ideo vinum, carnes, 213 conjngia, et 

miilta liis similia, monachis poslponenda perpen- 

dimiis, ut abstinendo a creaturis Creatori aictius 

placeamiis. Sed qui aqiiam odis, ipsa te velut vivoe 

vocis iiiveciione conveniat, et ingratuin le suis esse 

se testatur, iniiraiit : « Ego, inqiiii , stiginata Jesii B beneficiis, proprise asserlionis allegaiione convincat. 

in coipore nieo porlo (Gal. vi). t 212 Frangeje- 

juiiiis coipns, propriis vuliiiiiaiibus abstiiie, aliena; 

te juEsionis imperio promptissima devotione siib- 

sterne, procacis linguae petulaniias modesta sileiitii 

censura cohibeal, iocosi sermoiiis lenocinia non 

erumpant, illices carnalium passionum molus distri- 

ctse conliiientioe rigor clidat, ut qui nunc Christo 

sponte commoreris, qiianto gravior criix ejus in lua 

conversatione conspiciiur, lanto libi plenior resur- 

reciionis ejus gloria cumulelur. 

EPISTOLA XXIII. 

AD GUILIELMUM MOMACIILH. 

Arcumentcm. — Monachum, qiii ex inonasterio ad 

ereiniini se venturum pollicitus rem in dies difle- 

Age, inqiiit, bone vir, cur nie elato supercilio 

despicis? eur me exsecrando, stomacliando, riigosa 

froiite fastidis? cur me tanlopere a tua socielate re- 

pellis? Si id de le mereor, iion resisto, iion torqneor, 

siquidem juste lianc contumeliani patior : responde 

inihi quid ego tibi iinquam mali feci , imo (|uid boni 

non conluli? Ego nimiruin te per virtutem sancti 

Spirilus, qiii ine coiisecraverat, de servo diaboli, 

fieri feci filiuin Dei. Ego le de possessore gehenrue 

produxi regni coelestis liaeredeni, de colono infunii, 

civem reddidi paradisi ; de lenebrosa stipula ignis 

seterni, novae gratiae lumen exhibui. « Eratis enim 

ali([iian 

Ei, ut jam de spirilualibus sileain, ego tibi corpiis, 

el vestiraeiila el cuncta, quibus ulcris, abluo; ego 

tibi arva ail proferendas fruges irrigare non cesso; 

ego navigiis iter praebeo, cuncla lerrae animanlia 

recrco, poma quoque et olera, quibus vesceiis, ad 

incrementa perduco. Taceo volucres, prKlereo 

pisces, qui quolidie per mea regna nascuniiir, et 

luei laris se vcniulas coufueii Jiullalcnus erube

409 UnRR SEXTIJS, EPIST. XXIII. /,10 

scuiit. I|is;i' (leiiiqiic vilcs, quas, me coiiteiiiplo, in- A Grauo vociibiilo dicilur aqiia, profeclo musica uostri 

saiia coiicupisceiiiia diligis, iiisi nieo adjuiorio ra- 

dicilus coalescerent, proliiius arePactse igneui potius 

pascerent qiiam inundaiiiitius poculis biliuloriiin 

venlres iiigurgitareiit. Sed cur cgo in bievilius im- 

moror? Qiiaiuloquideni et ipsa terr* nioles, ubi visi- 

bilia quxqtie nascuntur, adjiincto inihi consorlio 

aeris, ineis susientaculis velut supposiiis quibus- 

dau) basibus, iit consisterepossit, iniiititur, meavirtiue 

fulciiur. Scd duni lerrani sustineo, nequaquam 

iiiiis conicnta, niete dilioiii etiam eoeli ciiluieii usur- 

po. Sicut in Genesi legitur : « Divisit quoque Deus 

aqiias, quae erant sub firnianienlo, ab eis qiiae eranl 

siiper lirmainenlum {Gen. i). » Toiani 214 Q"ippe 

lerrain coelestis ignis exiireret, nisi noster niador 

nominis tilulo cernitiir insigiiila. 

Nec etiani ipse auctor Pytliagoias a noslra disser- 

lione discordal, qiii videlicet, ul hiijus disciplin.ne 

invenirol viani, acelabula qua;dam ad aquariim meii- 

suram studiose coniposuit, et sic omnem harnionicae 

faculiaiis peritiam, nie duce, me praeside, laiidem 

efficîciier voli compos adinvenit, hodieqiie etiam 

qiiidqiiid iu hydraulicis, quidqiiid in orgaiiis suavi- 

ter modulatui, inea niliilominus virlute fiilcitur. Et 

ul jam excellentissimiim ine;e dignitatis privilegium 

pandam, suspenso in ciuce Doniino, ex ipso Crealo- 

ris mei latere prodii {Joan. xix) : et oinneni terrarum 

orbem touimque acrem, sociato milii preliosissiiiio 

ejus sangiiine consecravi. llinc est eiiiiii quod Joan- 

ncendii vires assidue lemperarel. Al fortasse, quia " iies apostolus ait: « Hic est qui vfnil per aqiiaiii 

liqiiidam cernis carere viribus, invaiidam credis? 

Sed si vobis niea fortitudo deesset, iiuis, rogo, ad 

lerendas fruges gravia molarum saxa rolaret?Non 

esl ergovirtiis conteinnenda liquoris, quoe tani facile 

niovet duritiara lapidis, et, ut non ignores niirandam 

natura; me« poieniiain, ipse ignis, qui mihi 

etiain, juxia dialecticoruin dicta contrarius cerni- 

lur, ex me certe depromitur, et exmeis visceribus 

procreatur. Nam si crystallum, qiiod absque ulla 

quaesiioiieobdurescil ex glacie.radio solisopponitur, 

iiulli diibium quin ex eo protinus ignis orlatur. La- 

pides quoque qiii ad faciendam calcem in caminu 

decocli sunt, sl post quodlibet longum tempus ego 

teligero, fuiuigare simul et ardere protinus videas; 

et sanguinein, Jesiis Chrislus (/ Joan. v) : e et paiilo 

postsubdit: « Tres sunt, qui lcslimonium 215 d^"' 

iii terra, spiritus, aqiiaet sangiiis(7/)irf.). » Jainverosr 

cuncta superius comprehensa atleiidas, reliqua omnia 

mese ditioiii subjecta elementa considcra. Sed 

duu) prsecoiiia mex laudis enumero, qiii siin, qiiid 

valeani, melius forsitan doceo, si te ad temetipsiiin 

reduco, quatenus duin mea in le dominari jura per- 

spexeris, de reliquis etiara raeis viribus dubitare 

non possis. Igitur iion ignoras quod ex quatuor ele- 

menlis ipse consislis, sed dum eoruni tria per reliqiia 

corporis membra subsldunt, omnipotens Creator 

mihi excellentiorem dignitatem, et velut qiiamdam 

principatus arcein inter alla contullt, duin ma in 

et qui eatenus erant frigidi, post nostri atlactiis ipso capite sedem habere constituit. Nam duin 

iinperium ad nalorein pristinumsunt adducti.Qua:ro 

abs le, si nosti, quid est (juod in plerisque fluniini- 

bus, crescente vel surgente luna, me videas in altum 

crescere, deGciente vero eadera luna cessare ? Quid 

est etiain, sl didiceris, quod fontes in hieme, cum 

omiila pene algore rigescunt, me tepidam el fiimantem, 

a;siivo aulem teinpore frigidam redduni? An 

fortasse philosophorum vaiiitatibus credis, qui lunc 

apud antipodas esse opinanlur sestatem cum apud 

superos sol recedens faciat hieinem? Sed si diligen- 

ler altendis, hoc omiiino falsum et solidac veritati 

reperiiur esse contrarium. Ikec Igitur apud te stu- 

diose perqiiire, et cuin ad liquidum enodare non 

poteris, profundissimam naturse mea; vim impenetra- i 

bilem esse decerne. Sed, duin brevitalis studio ina- 

jestalis meae jura sUccincte traiiscurro, nolo te lateat 

qiiia el iii liberalitim artiuin studiis non inediocrem 

primaiuin teneo. Quandoquidem ad discenda Iiorarum 

spatia, ad coinparandum solis orbeni cum 

sphoera coeli, ad diniensioiiem zodiaci cunctorunique 

signoriim, ad discerneiidos planetarum circulos, ad 

dimensiones lerrarum cum cocli partiDus compa- 

randas, dum geometra , vel aslrologus componere 

satagunt horologiuin, ad noslrum recurruntprotinus 

elemenlum. Jam vero de iiiusica cur aliquid referam, 

cum ipso suo nomine nostris se legibus subdiiam. 

ex nostio principio testelur cxortam ? Nain sl musa 

constei quoniam flegma ex aquae Iiumore gignitur, 

flegma autera in capite sit, nulli dubium qiiiii thronus 

aquae in capite praesidere vldeatur. Lnde mirum 

satis qiiod liquidus humor tanto magislerio iii siipe- 

riorl parte suspendilur, ut ad inferiora ininime de- 

hibatur, excepto per arterias cerebri leniter defliiat, 

et spiramen oris unde valeal egredi, velut ostium 

peial. In quo nimirura perspicue superbia veslra 

rctunditur, quse dum extrinsecus posiiam dedigiia- 

tur haurire, assidue tamcn cogitur me inter oris 

septa versari, et ut ita loquar, me mecuin fugis, 

dum quocunque te verteris, sine me esse non possls. 

Nam, sicut aquimolum nequaquam potest sine gur- 

gitis Inundantia frumenta permolere, lia me neeesse 

est inter utrumque humani oris inolas sine iiiier- 

missione decurrere, ut sua nossit verba loiiuens 

lingiia formare. Si ergo iii omnibiis his meo adju- 

lorio indiges, mea opera necessario uteris, cur in 

solo poculo meum habere contubernium dedignaris? 

Kedi ergo ad me, fugitive, revertcre, vir ingrate, el 

qui tuae per omnia est salutis obnoxius, ne videaris 

babere faslidio liauseatus. 

At forsilan inquies, doleo caput, langueo stoma- 

chuin. Hsc suiil ernplastra mollium, hwc palliatio 

cariialiVir viventium monachorum. Satis macra lia:e 

cernitur excusatio, cum segrotos et aqua refoveat, el 

vinum frequenter occidal. Nunquid enim Pnieciirsor 

Dumini aliquando segrotus elanguit, qiii vinum eJ

41'. S. PETRl DAMIAM OPP. PARS SEU TOMUS I. - EPIST. LIB. Vlll. ili 

siccram niinquam bibit ? Niinqiiid Jacobus Alpluci A post subdltur : < Et posui coiain liliis doinus P.e- 

nitdiCOS quoesisse legitiir, qiii islos iiqiiores ex uteio 

inatiis ignoras^ê perliil)etur ? Janivero, iit a soeciili 

origine repelamus, nuuidiis liic usque ad sexceiite- 

siniuni lertiuin Noe aiinuni prorsus(vinuni) ignor.isse 

cogiioscitur, cum per tot ciirricuJa lempDruin obiisse 

quidcni, sed nullus boininuni a>grot;isse, legaliir. 

Sed cum in Genesi dicitiir: i Cuepit Noe vir agricola 

exercere lerram, el planlavit vineam. t velut in 

laiidem aqua;, prolinus additur: < Bibensque viiium, 

inebrialus est, el nudatns est in tabernaculo suo 

(Gen. ix). > Ac si perspieue diceretur: quem diu 

aqua vestilum sine fonfusione conliniiit, liiijus re- 

pente vinum verenda nudavit. Cui sententiae bene 

etiam Salonion concinit, dicens : < Vinum, iiiquit, 

cbabiiarum scypbos pleiios vino, ct ciilices, etdixi 

ad eos : Bibile vinum {Iliid.). i Ecce, quoii, I)co 

aiictore, pi;e ipiliir, quod propliela: minislcrio de- 

nuntiatur, neqnaquain cognoscilur fiiisse comple- 

tuin. Seqiiitur cnim Scriptiira, el dicil : < Qiii re- 

spoiiderunt : Non bibiimis viniiin : qiiia Jimadab (i- 

lius Recbab patcr noster pia;cepii nobis, dicens : 

Non bibetis viiiuin vos, et filii vestri usque iii sein- 

piternum (Ibid.). » Sed nunqiiid in bac reluctatioue 

Dciis offendiiur? Nunquid boc illis ad inobedien- 

tiam reputatur? Sed audi, quid illis postmoduni di- 

vina vox dicat : < Pro eo quod obedislis praicepto 

Jonadab patris vesiri, el custoiiistis omnia mandata 

ejus, propterea hxc dicit Doniinus exerciluum Deus 

npostatare facil eiiani sapientes (Eccli. xix). » B Israel : Non deficiet vir de siirpe Jonadab fiiii Re- 

Lotbquoqiie, qui et inlerSodomitas in castitale vixit, 

inmontepostmodum perceptn vino, cuni iitraquefilia 

nesciendo concubuit : et piidoris inundiliam vinuni in 

solitudine iina nocie suasit amitlere, quem diu inter 

lot adulteros glg ipsa non potuitSodoma violare. 

Sicqiie factum est ut Loth, qui eatenus in cunclis 

exstiterat jusius, jam in hac una re perverso jure, 

Moab, ct Anion unus uterque fieret etpater et avus. 

Unde non incongrue Salomon : < Lnxuriosa, inquit, 

rcs vinum, ei tumultuosa ebrieias ; quicunque his 

deleclatur, non erit sapiens (Prov. xx). » 

Ad h;cc respondetlanguidus noster: SedApostolus, 

cbab, stans in conspectu meo cunctis diebus {Ibid.).t 

lelix inobedienlia, qiia; lanti Judicis digna fuit 

habere pr;ieconium, quoe divini obsequii perpetuum 

meruit famuIatumlFelix, iRquain, inobedientia, quae 

non animadversionis judicium sensit, sed divinae re- 

niunerationis pra^mium reportavit. 

Libetautem milii, dilectissime, hujusmodi farailiarl- 

laiis sermonibusdiu tecumservata^lTgravilatecoI- 

liidere;sed,utipsescis,nonIicetbrevi,nisibreviterdi- sputare; verunUamen adlincexborlor, adliiic obsecro. 

Segnes rumpe moras, lorporis frange catenas. 

Non te vibrantia hostium jacula lerreant, non te 

inquit, suo discipulo prKcepit dicens : « Noli ad-liuc domesticse piesumptionis blaiulimenla resolvant, non 

aquam biliere, sed modico vino utere propter stoma te vehemenstubarum clangor exanimet, non te densa 

chum, et frequentes luas infirmiiates (/ jTim. ^ telorum silva inlra cubiculi secreta retineat. Jam- 

v). i Utinara, frater, sic memoriter teneremus re- 

liqiias sacrae Scriplurae sententias, ([uae jejuniura 

pradicant, sicut hanc unara, qure rigorem abstinen- 

liae ex discretione relaxat ! Quare non sic remini- 

sciinur quod idein Paulus alibi dicit : < Nolite ine- 

briari vino, in quo est luxuria (Eplies. v)? » Cur non 

ita rccolimus quod Isaias ait : t Vk, qui poten- 

les estis ad bibendiim vinuin, et viri forles 

ad miscendam ebrietatcm? » (ha.\.) Quare non 

sic recordamur illud quod Salomon ait : « Noli, in- 

quit.regibus, oLamuel, noli regibus dare vinum,quia 

iiullum secretum est iibi rcgnat ebrietas. Etne forte 

bihant, et obliviscantur judiciorum, et raulent causam 

filiornra pauperis (Prov. xxxi). > Sed et istud 

Pauli, quod raibi lain libeiiler objicis, et alia huic 

similia, qua discretionis arte praicipiat , ipse alibi 

nianifestat, cura dicit : < Iloc, inquil, secundum in- 

uulgentiam, non secundum imperium dico (/ Cor. 

vii). » Enimvero in his, qu;e secundum iiuiulgeniiam 

pcrmiituntur, magis placet discipulus, si jussioneni 

siinpliciicr prjeierit quam si proinptus obcdit. Quod 

facile peipenditur, si quod Jeremias narrat ad me- 

inoriam reducatur. Ait cnim : « Verbum, quod fa- 

ctura est ad Jeremiara a,Doinino, diceos : Vade ad 

domura Rccbabitarum, et loqucre eis, et introduces 

eos in domum Domini in unani exedram thesauro- 

riim, et dabis eis bibere vinum (Jer. xxxv).» Ecce 

prseceplura diviiiitus datura , ubi eiiam paulo 

D 

jam insignis bellator, deposilo omni terrore, con- 

gredere, et in raedios hostium cuneos, velut emis- 

suin coelitus fulgur, irruinpe. Corripe arma viriliter, 

et sublato Christi vexillo, ubi cnnslipalior cerniiiir 

acies, fervidus irrue; festiiiagladiis quicque proxima 

cadere, memenloque semper temelipsum undiquc 

circumaclo clypeo custodire : et, ne cor tuum de 

infligendis vulneribus forinido concutial, audi quid 

tibi Sapientia, Salomonis altesiatione, proniitiat : 

i Ne, inquit, paveas repentiiio lerrore irruenies tibi 

potentias impiorum, Doininus enim erit in laiere tuo 

et custodiet pedem tunin, iie capiaris (Prov. iii). » 

Sed, ne quis me hoc coiigrediendi genus iiova pro- 

prii sensus adinvenlione fingere asserat, nolet quid 

insiructor sacra militia; Pauliis dicat : < Ego autem 

sic curro noii quasi in inceniim, sic pugno non qiiasi 

aerein verberans. (/ Cor. ix). » Etiterum : < Induite, 

impiit, vos armatnram Dei, ut possilis siare adver- 

sus insidias diaboli, quia non est vobis colluclalio 

adversus carnem ei sanguinem , sed advorsus prin- 

cipes et potestates, adversus niundi reclores tenebrarum 

harum, contra spiritualia nequilia; in coe- 

lesiibus ; » deinde subjungit : < Pioplerca accipite 

arraaturam \)e\(Ep!ies. vi). » Sed quibus tanto studio 

corripere arma snadet, qux etiam hiijiismodi arma 

sunl, evidenler enumerat: « Staie, inquit, siiccincti 

Imnbos vesiros in veritalc, ct iiidull lorica juslitise, 

et calceali pcdes in prseparatioiio Evangclii pacis, iu

415 LIBEK SEXTUS, EPIST. XXVI!. 41 i 

oiiiiiibiis siinieiilossciitum fidei, iii quopossiiis omnia _\ ''t''i'ie illius, qiii lioe videral, agnovisset, occiil- 

lula neqiiissiini ignea exsliiigiiere, el galcani siiliilis 

aciipile, et gladiuin spiritus, quod est verlium Dei 

(Eplies.\-i.).t Ilocviilelicelbcllunineqiiaquainel Salo- 

nioii ignoraveral, ciiin ilicebat : « Eii lectuhim Salo- 

nionis sexaginta fortes anibiunl ex fortissimis Israel, 

omiies lenentes gladios, et ad bella dorlissimi, 

uiiiuscnjiisque ensis siiper feniur suum propler timo- 

res nocturiios {CaiU. iii). j Sed qui gladios, quibus 

adversarii confodiantur, enumerat, eliam clypeos, 

qiiibus nos munianiiir, exsequitur, ciim paulo post 

sponsi voce ad spons;im dicilur : « Sicut turris Da- 

vid colliim luuni quoe Kdificata est cuin propugnacu- 

lis, mi:ie clypci pendent ex ea, omnis armaiura for- 

tiiiiii {Cnni. iv). » Qui aulem Iii clypei intelligi 

debeant, ideni Salomon in Proverbiis manifesic de- 

clarat, cuni dicit : « Oniiiis sermo Dei igniius clypeus 

est sperantibus in se (Prov. xxxi). t Diu cst, dile- 

clissime fraler, quod tibi loqui aridis desiderii mei 

faiicibus siiivi, nuncacccpta occasione, duiiiviiium a 

inensa monacborum repuli, uberibus me sermonura 

rivulis satiavi. 

EPISTOI.A XXIV. 

AD HOXESTUM MOiNACi:U!I. 

(Habeinr lom. JII, eslque opusc. iS.) 

218 EPISTOLA XXV. 

AD JOAJfNEM MONACHIjM. 

Argumentum. — Defendit se contra Joannem queniilain 

monacliuin , qui illuni reprebenderal quod 

cpiscopatuni deponere in animo habebat. 

in> isque utilitaiibusprospicieiis, consulis, utpace tua 

loquar, rein, fateor, oculis spiritualibus non atteii- 

dis. Tot enim caiisarum saecularium tenebris obvo- 

I ilus, intimi luminis clarilaiem viderc non valeo ; 

:id conleniplanda spiritualia confusam nimis el ob- 

lusam meniis aciem altollo. Ante sepiem fereannos 

ahbas monaslerii ad honorem B. Petri in Perusino 

suburbio conslituti, commissi sibi regiminis curam 

sprevit recioremque loci sibimet ex aposlolicae sedis 

aiictnritate subslituil, de quo mihi Rainerius judcx, 

vir videlicet insignis et facundise lepore conspicuus, 

iiupcr retulit quod enarro. Ahbas, inqiiit ille, postquam 

a depositi regiminis administratione cessavil, D 

cni pater 

qiioiidic missas gemino celebrabat oHicio ; 

niens jam veleranus, quem ille dudura monachum 

fecerat, in divini culuis assidue minislrabat obse- 

quii . Quadam itaqne die dum perleclo Evangelio, 

coelestes ille viclimas immolaturus esset, pater meus 

agiium juxta altare videt assistere, quera cuni vo- 

iuiset repente corripere, tremefactus expavit, nia- 

nuinquc iii eum exlendere non prsesumpsit. Cuinque 

ad i I pervenlum 

esset ut corpus Dominicum fran- 

gerelur, prgefatum agnura super mensam allaris 

vidii, quem dum fixis oblutibus deiiuo miraretur, re- 

pcnle disparuit. Quod dum venerabilis abbas ex re- 

(1J7) Epist. hiijus finis desid. in mss. 

tanduin esse praicepit, alque, ut ne cui diceretur, 

donec quideiii abbas adviverel, omniiio prohibuit. 

Qiii paiilo post sanctaj conversationis studio dedilus, 

obiil; ncc longo post intervallo is quoque cui visio 

facla fuerat, ad Dominum ex hac liice migravit. 

Quod videlicet exemplumad quid mealiud provocat, 

nisi nt occupationis ecclesiastic» sollicitudinem de- 

seram, atque ad contemplationis requieni tola spi- 

rilus libertale contendam ? 

Sed dum hoc mihi per ordinem dicerelur, aliud 

quoque sub eodem fere momcnto relatiim est, quod 

niemoriae mandare oiiosuin esse non credo; qiiia 

licel adhoc negolium non pertineat, ad Dei omnipo- 

tenlis, cui quidqnid scribimus, niilital, laude non 

B vacal. Uicliardus plane reetor monasterii, cui Cam- 

pori7,ani vocabuliini est, hoc se ceriis quorumdani 

relationibus didicisse narravit : Quod vir qiiidam 

ex Longobardi.-e parlibns cum iixore simul ad vene- 

randa beatornm aposlolorum limina contendebal ; 

cuinqiie lacum Vulsini obvium 219 viator haberet, 

iiavigiiim piscatoris ingressns , pisces emit; sed 

reversus ad littus, marsnpium, in 'quo bis duodenos 

nnmniorum Papiensium solidos habuerat, se perdi- 

disse cognovit. Cumque iixor ejus propter vilem 

ccenam graveni se querereinr pertulisse jacturara, 

vir magnanimus hoc aBqiianimiler tiilit, doloremque 

conjngis blandis adhorlalionibns lenire curavil: Sex, 

iiiquil, adhuc denarionim Lucensium libras habe- 

mus, hujus summa; duntaxat impendio valenius itcr 

Domno JoANNi religioso viro, Petrus pcccalor C nostrum honesle transigere. Nam divina clementia 

iiionacliHS salulem in Domino. 

Quod episcopatum me relinquere velle suceenses, 

sua benedictione dignabitur noslrae jacturie dispendiuni 

conipensare. Faclum esl auiem, cum, expedi- 

tione peracia, pr;«fatus vir jnxla eumdem lacum 

metirelur hospitiiim , coepit gralulabuiulus sociis 

dicere : Quia lacus iste, fratres, nobis inudil dain- 

nura, dignum profeclo est, ut auxillanle Deo, ad 

propria repedaniibus, Istum prsebeai, ac solenine 

convivium : et conversus ad accolas : Quis, ait, mihi 

distracturus est duodecini numismalum piscein ? 

Ciii piscator assislens, pr*sio respondit : Venaleni 

profecto piscera optimum habeo , sed qiiindccini 

procul dubio mihi denarios nuinerabis, si euin tibi 

vindicare volueris. Quam ille sumniam non cuncta- 

tus exsolvit, empiumque piseem uxori, ut csculen- 

tius pararelur, iiiji]iixil. Qiiein iHuIier iii exenteravil, 

rn intestino ejus folliculum cuin viginti quatuor Pa- 

piensis moiietK solidis reperit. Tunc omnes, qtii 

aderant, in commune gratias referunt el in sncce- 

dentibus sibi jacluris seinper in Deo spera esse po- 

nendara indubiianter agnoscunt (97). 

EPiSTOLA XXVI. 

AD MARINCM SUUM PATRUELEM, MONACIIUM CLASSENSEK. 

(Habelur lom. III , eslque opusc. 49.) 

EPISTOLA XXVil. 

AB PETRUM CEREDROSUM MONACHUM. 

Argumentum. — Tola hsecepistolaconlra PetruinCerebiosnm 

munachum scripta est, queiu cum piius

41'; S. PETm DAMIAiSJ OPP. PAI\S SEU TOMUS I. — EPIST. LIB. Vlll. il6 

(le coewnJa lingiia el verbis temore non cffii- A qula (iiilstiiiis in luic vila perfcclain egeiil (Kcmleiiliendis 

ad:iionuissot , slalim (lciiuie sponlai» ae 

verberum inniclioiii deiralientem graviler coargiili 

scopaninuiiie remeilium iikii moilo iion csse 

absurdiini, ui ille exisiiiuabal, sed piuiu, el .id 

liam, iiiillam postiiiodum pio suis excessihus senliet . 

poeiiam. rorio ternarius propier mysteriiim sanctoe 

Trinilalis, ad rideiii qiiinarius ; 

prnpter (luinqiie sen- 

piirganda peccala pevidoueiim validissiniis raliosus nostros, pcninet ad operationeni. Et (|iiia (piisiiibus 

et e.vemplisdeiiionslral. 

Petro Cerebroso monaclio, Petbus peccalor monachus 

sahuem. 

Qui dicaciam eloqiieiitiam putai, rerum similituqne 

cum peccal, vcl errat iii fide, vcl delinqiiit in 

opere, dignuin fiiil, ut Paulus, qiii nlrobique peccaverat, 

ad perfectie piiigalioiiis cllecluni lcr virgis 

cjcsiis, et quinqiiies verlieriim ureietur quadraginis 

diiie ductns, oberrat. Siciit enim vir Sapiens dicit : 

« Labia imprudenlium sliilla narrabunt, verba autem 

prudenlium staiera pondeiabiiulur {Eccli. xxi). » 

Plaiie siciit eqiius elTreiiis per aiifraclus et invia 

plana, vel arduaquKquc Iransmittit, siclingua stulionim 

recta, velfrivola, 220 »t qu^flibet siippetunl, 

cilra pcrsisterent, ulleriiis iion Iransireiit. 

indifferenter ac leviter elfluit. Prudens autein, quie 

JJ 

Cuin ergo non modo vetiist;e legis atictoiitas, 

dicenda sunt, ponderat; el tanquain cautus vialor, 

sed et evangeliea gralia verboriim plagas moiio 

solerter atlendil ubi lingiiaj suae vestigium figat. lUe 

quidqiiid occultura est, per impalicntiam faiidi pro- 

ducit in medium ; isle, si dictel utiliias, sub clave 

sileiilii servat arcanum. Unde el idem Sapieris 

t In ore, inquit, fatuoriim cor eorum, et in corde 

sapienliunios iWoTum (Ibid.). » Pliirimiim fel, fraler, 

in nos nuper evomuisli, diceiis cl scribens qiiod 

vesani utique capitis videatur ebullire furorem. El 

caetera quidem, qiiaeiimullatis accrrimje livore de- 

baccbatiis es, omittimus; de disciplinis aulem ver- 

berum, quas sihi fratres consuetudinaliler inferunt, 

ubi detractionis pedem diutiiis impiessisii, cum Dei 

auxilio respondemns. IIoc itaque discipliiise genus 

nequaquam modernis estsludiis noviter adinventum, G 

sed e.x sacrse Scripturse potius auctoritate prolatum. 

Novimus enini Dominiim Salvalorem a prxsidis 

militibus verberatum; bealos apostolos in conciliis 

a sacerdotum principibus cxsos; nonnullos ctiam 

sanclorum martyrum legimus virgis acflagris durio- 

ribus lanialos; Paulus ctiam qiiia ter virgis cxsus 

est, cl qiiod quinquies qiiadragenas, una miiius, 

accepit (// Cor. xi). Quod utique lale est. Prsccepit 

in Deuteronomio Dominus, diccns : « Si eum, qui 

: 

(// Cor. xi). Qiiod aiiteiii dicilur, iina miiiiis, lioc 

esl prociil duhio, (juoniain Judxoriiin jiidices iiiiiim 

decieveriint ictum de qiiadraginta minuerc ; iit dum 

ad legalem calciiliim noii perlingerent, contra pi-ceceptiim 

legis iiiillateniis excedere potiiissenl, ci dum 

per pra;cepta, niodo per exempla comincndet ; ut 

peccavcrit, judices dignum viderinl, prosterneiil, et 

coram se facient verberari. » Lhi el mox addilur : 

< Pro mensura peccati erit ei plagarum modus, ita 

allideret, ipse nie verberarem, quia verberandum 

me ultroneus exbiberem. Nam si solerter Scriplura 

disculitur, ipse rex marlyrum Christiis non solum 

ut quadragenarium nunierum duntaxat non exce- 

a Jiida, sed etiam a Patre et a scmetipso quoqiie 

dant, ne f(Bde laceratus ante ociilos tiios obeal frater 

traditus invenitiir. Naiii de Patre dicit Apostoliis 

• my^[Deut. XXV). » Qiiod vidclicct illi popiilo legale D Q"ia proprio Filio non pepercit, sed pio nobis 

prsecepluin, nohis est allegorire mysterium. Qua- omnibus iradidit illuin (/Som. vm); » de Filio aiitem 

dragenarius siquidem numeriis bumanx vitDC sigiii- 

licat cursum.Hinc estquod Israel annis quajragiula 

giadilur per desertuni, hinc Moyses et Elias, insu- 

pcr et ipsc Domiiuis tot diebus protraxere jejunium. 

Qui ctiam sicut horis quadragiiita, in sepulero mor- 

luiis jacuit, ita nihilominus post resiinectioncm 

siiaiii diebus lotidem cum discipulis fuit, qiiateniis 

nos sua membra pius magister edoccat, iit per capi- 

tis nostri vcsiigia gradieiites, et mortui mundo, et 

velut pcregriiii hospitemur in sseculo. Myslice quo- 

que peccalor iii lcge dum vapiilare priccipitur, cx- 

cedi quadragenarius plagarum numcrus prohibelur; 

221 

6t sanctos apostolos in concilio cicsos, el 

beaios marlyres legamus siepenumero verberatos. 

« QiiKcunque aiitem scripla sunt, ad noslram doclrinam 

scripta sunt (/Jom. xv). » Qiiid absurdum 

esl, qnid ineptum, si nunc saiicta Ecclesia in pacis 

olio utitur quo dudum utehalur in bello ? Nam et 

Apostohis ileruni dicil : < Casiigo corpiis meuin, et 

in servitutem redigo (/ Cor. ix). » Etalibi : « Saiicti 

ludibria et verbera experli (llebr. xi). » Pono diim 

manus carnincis nunc ab inlligendo marlyribus ver- 

bere cessat, qiiid obest, si sancla devotio ipsa sibi- 

met, unde sanclis martyribus particeps fieri merea- 

lur, exhibeat? Namcum sponte me propriis manibus 

ante conspeclum Dei verbero, devolionis ingenux 

desiderium, si carnifex occurreret, promptus osten- 

do. Quia si pro amore Christi tam dulcis est mihi 

poena, cum decst ; quo susciperetur animo, si per- 

secutor ofTerret? Vellein pro Clirislo subire inarty- 

riuin, nou habeo, cessante studio, racullalem ; ipsc 

me verberibus atterens, ostendo sallem ferveniis 

aiiiini voluntatem. Eiiimvero si me perscciitor 

alibi : « Qui dilexit, inqiiit, me, et tradidit seipsum 

pro me (Galat. u). » Sive ergo me propria maiius 

allligal, sive carnifex ictum iiifligat, cgo specialiler 

hiijiis examinalioiiis aiiotor exisJo, qiii ine ad exa- 

miiiaiuliim ullroneiis oflero. Praiteiea, quia tympa- 

nura cst pellis arida, ille, jiixla Prophetam, in 

lyiiipano Domiiiuin veracitcr laudat (Psal. cl), qui 

coiifecliim jejiiiiio corpus per disciplinam verberat. 

Plane et sacri canoncs nonnullos, qui delinqiiuiit, 

vapulare pr.-ccipiunt; uiide sancti plurimi pontiflces 

quosdain ad pueiiilcntiain venientcs, prius in oculis 

suis vcrbcrari prxcipiunt, sicquc dcinceps poeuileu- 

:

,n 

tia!Jii(licium imponiint. Nam et ante nos, onini!)US A 

fcre sanctis monasleriis Ii*C disciplinie rcgula nc- 

quaqiiani fuit incognila.etsi non adeo frefiuentata ; 

uikIc et singulos aniios pcenitenlioe niiilenis scopis 

rcdimere consueverunt. Tii (|uoqiie non disiipliiise 

rcgulani, sed longioris disciplinai detestaris insa- 

niain, nec iinprobas cuiii disciplina dici psalmiiin, 

sed perliorrescis, iit contimicliir cnm disciplina 

Psalieriuni. Sed dic, obsecro, fralcr, ut ciiin pace 

tua loquar, delesiaris illas, qua; ex more fiiint in 

capitiilo disciplinas ? dainnas forlassis el lioc quod 

sa^pe fralri de levi qualibet ofiensioiie coiifesso, 

vicenas forlasse, vel, ut niultum, quiiiquagenas 

verherum plagas subire prsecipinius ? Sed quia 

disciplina; istai ad tolerandum leves sunt et esigiiae, 

atqiie iiiter fratres regulariler assuel,-e, perspicuum B 

cst quia non derogas, non reprelieiidis, ne conlra 

comnuinem sancti ordinis coiisiietudinem venire 

videaris. Age igitur, si qiiinquagenas, ut dictuni 

est, licel imponere, cur non etiani sexageiias, vel 

eliam, si praesumimus dicere, usque centenas? Quod 

si ceiitenarium in hoc pise devoiionis sacrilicio niimcrum 

licet aliingere, cur non eliam ducentonim, 

curnonirecenlorum, qiiadringentorum, 222 ""* 

gcntorum ? cur cerle el millenarium, ac deinceps 

non liceat atlexere iiumerum ?Satis enim absurdum 

est, ul cujus rei pars miniina grate suscipitur, inaxiina 

reprobetur.et nimis inepium est credi, ut bonum 

qiiid debeat incipi, sed non permittaturaugeri. Quo- 

modo enim potest fieri, utsi parva disciplina purificat, 

in conspeclu Dei multiplicala sordescal?Nam C 

si diurnum jejunium l)onum est, biduanum, et triduaimm 

melius est. Sic vigilare, sic psallere, sic 

laborare, sic obedire, sic meditalionibus Scriplurarum 

vigilanler insistere. Uiuisquisque pius labor 

qiio prolixior est, eo propensioris mercedis gloria 

dignus est ; solum aulem lioc pietaiis geniis qiio 

magis augetiir, co deierius judicabitur? Dicis, ut 

quid perculior cariiem? respondeo; utqiiid percutio 

spirilum? Dicit enim Psalmisla : « Exercitabar el 

scopebam spirilum mouni {Psal. lxxvi). » Carnem 

siquidem, et spiritiim scopo, qui me deliqiiisse per 

carnem et spirituni recognosco: isliim correptio- 

liuni, illam cum cxteris afflictionibus ctiam per- 

cussione virgariini, ut quia Iseta me caro Iraxit ad 

culpam, adlicta reducal ad veniam.Lorica esl boino 

indutus ad carnem, ferreis meinbra diversa circulis 

ambil, miitit cuin labore inetanoeas, allidil iii pavi- 

meniuin crebrius palmas; ut qiiid liaec, et bis 

similia, iiisi ul, dum per liaec corpiis ainigitur, ani- 

ms." relVigerium procuretiir? Quodcuiique eniiii 

illud est per quod caro poenilenliaj causa laceratur 

alqiie percclliliir, per lioc borao procnl diibio con- 

tracii realus sqiialore purgatiir. Audi.qnid menosse 

coiuigerit terlio die, postquam in me liia: noii 

dicani maligniialis, sed simplicilalis plirencticus 

ardor incanduii (98). 

(98) C:ctera desidcranlur in mss. 

LIBER SEXTUS, EPIST. XXYIIL 4i8 

EPiSTOLA XXVilL 

AD EIUDEM. 

AnGUMEXTUM. — Duas quêsliones sibi a Pelro monaclio 

propositas dissolvil. Prijna eral, cur magniis 

Gregorius dixisset ideo divilein, qiii openi 

Lazaro mendico ferre contempsit, ad ;i!lernos 

cruciatus damnaliim esse, (|uia siib INovo Testa- 

nieiito, in quo iniseiicordia in pauperes pr.Tccipitiir, 

iialus eral. Altera qiinjstio «Je vilio curiosilalis; 

de qiio ideni S. docior menlionem fecerat, 

quod liic qiiid sil, oslcndilur. 

Pktro cliarissimo fralri, Petrus salutem. 

Qiia.'ris a nie, dileclissime fili, quid sibi velit, 

quod in liomilia divitis B. Gregorius ait (homil. 40 

in Evamj.): « INonnulIi pulant pr;ecepta Veteris 

Testamenti districtiora esse quam Novi ; sed hi ni- 

miruiii improvida consideralionc falluntur. in illo 

enim non lenacia, sed rapina multatur; ibi res 

iiijiisie sublata restitutioiie quadniplici puniiur. Hic 

aulem dives iste non abslulisse aliena reprehendi- 

tur, sed sua iion dedisse. » Quibus utique verbis 

doctor insiguis lioc duniaxat approbare nititurquia, 

si dives iJle in Vcteri Testamento fuissel inventus, 

larlareis 223 Ps nullaienus cssel addictus. 

Juxta ergo haiic assertionem idcirco periil, quia sub 

nova gratia consliiutus Evangelium servare coniempsil. 

Sed e diverso, lu moveris, et dicis, quomodo 

jam tunc Novum Teslamentum illuxisse dicatur, 

cuin Christus necdum in cruce suspensus, necdum 

per resiirreclionis et asccnsionis gloriam fuerat su- 

bliinatiis'' Imo ipsum Evaiigelium , quod servari 

pn'cipitur, necdum erat in orbem tijrrarum per 

apostolorum ora dilTusum. Postremo nec Spirilus 

sanclus hominum corda repleverat, qui ad mandala 

servanda vires mentibus admiiiislrat: « Spirilus 

sanclus non erat datus, quia Jesus necdum eral 

clarificatiis {Joan. vii). » 

Huic qua?stioni, salva doctorum revereniia, quocl 

nunc occurrii, Lrevitor respondemus : Dicit in 

Evangelio Dominus : i Lex ei prophetae usque ad 

Joanneiii (Matlli. xi). > Joannes autem praecipit : 

« Qui habel duas liinicas, det non habenli ; et qui 

habel escas, similiter faciat (Luc. iii). » Sicut au- 

tem duo sub liac sentcniia suiit mandala Joaiinis : 

ila duo sunt peccala diviiis. Isle siquidem dicil 

Qui habet diias tuiiicas, det non habeiiti; ille induc- 

batur purpura et bysso. Qui habet escas similiier 

faciat; ille epiilabatiir qiiotidie splendide, sed in 

utroque duius ct inliuuianus convinciitir, dum et 

nudum Lazaruin canes lingerenl, nec vestiret ct 

cupienti satiari de micis, qu;e cadebaiit de mensa, 

viclum sibi funditus denegaret. Magna res, nou 

mirum, si longum liabet inilium. Novum ilaque 

Tesiamentum, saltem qiiaiiium ad hanc pertinet 

humaiiilatem, jam erat coepliiin, elsi nonduin uii- 

dique esset ad perfectionem usque perductuin. Ergo 

datur inielligi, qiiia dives isie lempore Joaiiiiis fnit, 

sed ejus mandatis obiemperare conlempsit. De quo 

videlicet lempore Salvaior ait : « A lenipore Joannis 

:

410 S. PETRl DAMIANI OPP. PARS SEU TOMUS I. — EnST. LIB. Vlll. 420 

Baptislre regimin ca'loiiiin vini paliliir, el violeiili A scepil proprix' sahilis anclorein. Optiiiia saiic spef 

(Jjiipiiiiit illiKi (Muitli. xi). i Ex qiio igitnr teTnpoie 

regniini coeloruin vim dicitiir pati, perspicuniii est, 

qiiia jain et legi succedit Evangelium : et posl Vetus, 

iNovuni coruscare inerilo dicitur Testamentiim. Jiire 

ergo dives isle cum repiobis est damnatiis iii larta- 

ruin, quia cum electis noluit \iin iiiferre regno 

coelorum. 

Si quis aiileni nobis objicial, quod diviti Abra- 

Iiam dicit : < Ilabent Moyscn, et Proplietas (Lnc. 

xvi), ( lioc ipsiiiii pro nobis facit. Naiii, ciim Joan- 

nes non niodu propheta sit, sed el phisqiiam pro- 

plieta, qiiidquid ad Joaniiem mittitur, ad prophelain 

prociil dubio destinatur ; pi\csertim cum ct ista 

sentenlia Joaiinis antiqiiorum prophelarum noii 

est apud eam habore ronfiigiiim, qna; scilicet inler 

omnes ccelestis ciiriM scnatores, impelraiidi apu I 

Deuiii primiim obtinet lociim. Nempc soroiis me;e 

filius Damianus, religiosa; videlicet inlolis adi.Ic- 

sceiis, dum hxc coram eo scribercm, retulit, qiiod 

apud Gallias in litterariim studiis constituliis, fama 

vulgante, cognovit. Clericus qnidain Niverneiisis 

Ecclesia; moibo depressus elaiigiiil, jaiii jamquu »u- 

perexcrescenie molestia, moribuinlus ad exireina 

pervenil. Ilic plane regiilam sibi sanct.c servixtis 

indixerat, ut beata; Dei griiilrici quolidiana per 

singulas horas laudum vota pcrsolveret; cumqiie de 

vita illius jain nemo pene confideret ; et velul egres- 

surus in ejus pectore spiritus anxie palpitaret, ecce 

discordet oraculis. Apud ipsos enim sa;pe tale qiiid B gloriosa Maicr Dei sibi visibiliter astitit, ct sacri 

invenitur : • Frange esurienii panem tuuni, et ege- 

nos, vagosqiie induc in doinum tuam ; cum videris 

iiudum, operi eum (hui. lviii). j Moyses eliam di- 

cit : « Propbetam siiscitabit vobis Deus de fratribus 

vestris, quem, ut meipsuin, audielis [Deiu. xviii). > 

Et ipse Domiiuis ail : i Si credeietis Moysi, crede- 

relis uiique et mibi : de me eniin illc scripsit 

{Joan. v). » Qui ergo ad Moysen mittuntur atque 

prophelas, ad Joaniiem utique destinaniur et Chri- 

stum. 

Quoa autein rursus inqiiiris quid sit quod in alia 

pr%fali doctoris sententia reperitur, vitiuin curiosi- 

latis. 

224 

Q"ocl ille obscure posuit, stndio bievitatis, 

uberis papilla lac exprimeiis, ejus labiis iiisiillavit 

et divina; virtutis antidoto proiinus ille, resiiiiiptis 

viribus, cx iiifirmitate convaluil,el mox clericalibus 

ornamentis inJiiius, ecclesiam adiil, seseque choro 

psallenlium fratrum laetus inlersercns, niirum vi- 

dentibus spectaculum praiDuit. Dicitiir eliam, qiioJ 

adliuc tunc iii labiis ejus quaidam laclis videbantiir 

vesligia. Qiix autein sibi vcrba IJ. Virgo prolulerit, 

225 (luamvis inihi utcunque dicantur, quia cerlus 

non sum, iioii adhibeo fideiii, quoniam in verilatis 

lineam vel leviter impingere pertimesco : quamvis 

per hoc conjici pussit, qiioiiiam iisdein labiis, quibus 

eam ille laudavit el coluii, gloriosa Virgo lac salutis 

immulsit : iil pcr illiid coiporis membrum, qiio sibi 

B. Augustini verbis ex nodo me bujus cxpidiam C venerabilis clericus laudis obtulerat gloriam, con- 

quajslionis. Ait eiiim, dum B. Joannis apostoli expoiiii 

epistohim, desiderium oculoruin dicit omnera 

curiositatem. Jam quam late palel curiositas ipsa ; 

in speclaculis, in theatris, in sacramentis diabolicis, 

in inagicis artibus, in maleficiis ipsa est curiositas; 

aliquando tcntat servos Dei, ul velint qiiasi miracu- 

Jum facere, tenlare utrum exjiidiat eos Deus. In 

miraciilis curiositatem, hoc desiderium non est a 

Patre. Soluiis ergo qiiseslionihus, beneficii peto 

\icem, ut sancta; orationis tu;« merear portionem. 

Aucio qiiippe foeiiore mcrccdis, lalio redhibeiur, si 

peccatoris obedientia sancti viri piecibus coinpen- 

selur. 

EPISTOLA XXIX. 

AD STEPHANUM MONACHUM. 

Argumentijm. — Stcphano ciiidam monacho duo tanquam 

saluberriina piu'cipiie cominendat; B. Ma- 

ria; virginis olDciuiii singulis diebus recitel, et 

sacra; Scriplura; lectioni diligenter incuinbat. 

Quorum utriusque qiiaiitasil ulilitas, docel. 

Uomno StepuaiNo religioso viro, Petrls peccator 

nionachussalulem iu Domiiio. 

Cuiii iii Psaliiiodia; studiis et divinis laudibus te 

vigilanter exeiceas, horior, veneraiide frater, et 

inoiieo, ui quoiidiaiium qiioipie B. Mariic semper 

virginis oflicium non oniiuas. Dignuin quippe est, 

ul qu;c laudum prxconia inerctur ab angelis, obse- 

qiiiis eliam frequentctur hiiinaiiis, eiqiie post 

Deum iiitiis orbis cxhibcat laudein. pec auain sii- 

grua vicissitudine recuperaiidse salutis sua; percipe- 

ret medicinam. 

Illud pnieterea sanctae prudenti.ê tu.Te siiggerere 

necessarium judicavi, ut vel sacrarum Scripturarum 

pagiiia; semper versentur in manibus. In his toliis 

esto, his immorare, in his jiigiter rcquicsce; ncc 

ciiin ssecularibus te delectet niisccre colloqiiium, 

quod mentis Deum qnaercntis sa;pe reverberat et 

confundit obtulum. Meiis tua divinis se voliimiuibus 

occupet, his intenta, pcrvigili somper instaniia jier- 

severet. His antiquus insidiator cum te videl iiiteii- 

lum, velut hostem fugit armatum et limct cominus 

aggredi, donec te conspicit his telis et impenetra- 

bili, ut ita latear, lorica inuniri. Idem plaiie qui 

'^ supra, meus exadelphus, certa se relaiione didicisse 

narravit quia Northmannus quidam, dum non niinimam 

aureorum congeriein possideret eoque undo 

fueral oriundus redire contenderet, coepii (locus, 

cor.) lam crimine formidare qiiain vit», ne videli- 

cet si suffarcinalus incederet, isturicie [/., injiista;] 

direptiouis impetum incurrissel. Cunique id sollici- 

tus inienta meditaiione revolverei, et n o 'o iret, 

modo non varisc deliberatioiiis a;slibus altcmarct, 

advesperascenic jam Sabbato, adest anliiiuus hosiis 

sub specie vialoris, ciijus desiderium cum percunctatus 

addiseeret, decem byzauiiorum pcpigit cum 

futiiro conviatoie mercedem ; sicipie sese siiondit 

ct itineris ducem ct iiidubioe sccuritalis auclorciii. 

;

m LIBER SEXTUS, EPIST. XXXII. 42i 

rroxinia, inquit, nocle, colleclis rcium inarumsar- A spiriiiljns valeamus infocdcrabili ccrlami.ie Iriurrcinulis, 

requiesce mcquc ad lc venlurum sine dnbio 

pra^slolare, ut (ô noctufno sileniio snpervcniens 

lC(iue repericns, iler uterque simul debeamus arri- 

pcre. Credidii nomo sernionibus alioquenlis et so- 

pori se tradens, sicul admonilus fueral, exspeciavit. 

Eadem nocle versipcllis spiritus ad euni sicut pro- 

miserat venit eique dixit : Ecce te, sinc tuo laborc, 

in palriam luam, te nesciente, reduxi, ct quod 

libi promiseram non segnis implevi. Cumque se 

homo super rivum quemdam, quem dudum apprinie 

noverat, invenisset, el loca quKque contigua inspc- 

rato ac subilo posilimiuio rcvisa cognosceret, ire- 

mefaclus c.xpavit, et bunc maliguum spiritum, qui 

. , , ., •, % • 

se lani rcpcnle de loneinquis finibus transposuerat, 

r ,, > Î* DOMhMCllM LORICATUM PllIOREM S. M.VRI^ SITRI.E. 

indubilanier agnovil. Cui mox spinius fallaciter B ejusque eremitas. 

verax, iino vcracilcr fallax, ait : Vide, non negli- 

gas ut quinta feria proximc venlura buc ad ine ve- 

nias et praefixum mercedis nica} debitum solvas. 

Quibus auditis, vir ille sacerdotem qnemdam concilus 

adiil, qiucque sibi coiiligerant per ordinem 

relulii ; quid ctiam sibi de prajfalo dcbiio foret 

agendum solerler inqiiisivit. Qiicm presbyter aqua 

saiictTn ala rcspersuni , quibusdam sacris litteris 

sancloriimque patrociniis pra^munit , cumque ad 

coiiiitiliitum remitlens locum, condicli debiii quan- 

tilaiem, noii ut exaclori nequissimo iraderet, sed 

ut in os 226 ejus projiceret, imperavit. Cunique 

ad proeraium locuin uteniue inviceni convcnisseni, 

cl vir illc byzanleos in aerem spargerel, diceiis : 

ToUe debiluin tuuni, diabolus procul assistens ac C 

propius accedere metuens coiiqucri coepit ei gravi- 

ler cxpostulare, dicens : Arniauis advcrsus iiie ve- 

iiis ; lelis gladiisque priccinctus, lanquam praliatu- 

rus occurris. Ubi cst fidcs tua? Jam quia libi pro- 

pinquare non audeo, mercede mca frustralus abs- 

cedo; et mox aerein obscuruni tuibiiie concitavit 

ei cum magno furoris inipelu ab aspectu trepidantis 

evanuit. Qui protiiius aureos, ut jacebat, e pavi- 

mento collegit; ac rursus ad sacerdolem rediens, 

quid sibi dc bis agendum esset, inquirere studuil. 

Quein presbytcr de byzanlcoriim collectione vable 

corripuil, cui laineii boc consilium dedil, ul ex h.s 

in loco satis necessario pontem consltucrel, qui 

commeantium usibus profuiurus csset. Cujus ille 

pliare, Aposlolo nos exbortanle, qui aii: « Sumer- 

les scutuni fidci, in qiio possiiis oinnia lela neqiiis- 

sinii ignea exslinguere, et galeani salutis assumite, 

et gladium spiriiiis, ([uod est verbum Dei {Ei)hes. 

vi). i IIoc ilaque gbidio , dilcctissirne , seinpcr 

accingere, quo videlieet ct callidus insidiator coii- 

fossus intereal, et Cliristus in te velut in inuniiis- 

siuio caslroruin suoruin pnipuguaeulo viclor exisiat. 

E1'IST0LA XXX. 

AD TKUZO.NEM MOMACIIUM MONASTERII FLOREMTIM S. 

MAfil/E. 

{Hubelur lom. Itl, eslque optisc. 51.) 

£l'ISTOLA XXXI. 

{Habelur lom. 111, eslque opusc. 53.) 

EPISTOLA XXXil. 

AD SUOS EREMITAS MONASTERll GAMUGNENSIS 

S. BARiNAB/E. 

Argumentum. — Monaclios in viciiii sibi montis 

ereiiio commoraiites £27 repiehendit , quod 

qiiasdam leges a se inconim monasterio constilutas 

prorsus regligerciu et violarcnt, quodqu(} 

in qiiibusdain rebus saeculaiibiis scandalum affer- 

reiit. Eosdciii quoquc, quod terreiiarum diviliarum 

ciipidiores esseiil quodque cibis dclicatioribus 

uiereiitur quam eoriim arcto vivendi iiistituto 

conveniret, gravissime pcrstriiigit. Ad cxirernum, 

quaiila sil caiitio adbibenda iii iis rebus, quse a 

majoribus recte constiiuiae siint, cvelleniJis, noniiullorum 

infelici moiiacborum cxilu osicndil. 

Frairibus in Gainugui erenio constilutis, Petrus 

pcccaior monacbus salutem. 

« Filius sapiens, aii Saloinon, iselificat patrem, fi- 

lius vero stultus moestitia cstmatris suae {Prov. x). » 

Qui rursiis ail : « Qui congregal in messe, filius 

sapiens est; qui autem steriit in «stale, filius con- 

fusionis {ibid.). » lloc ergo ciir dicam, aperiam : 

Vir qiiidain a Mediolanensi urbe progrediens, duni 

nie qusrercl, per vos Iransitum habuit ; sed el ha- 

bitare vobiscuin, ut ipse professus esl, sub eo nomine 

concnpivit. Qui dum lassus ilinere, moram 

velut quioscendo proiraheret, sed ab exploralionis. 

veslrK custodia clausos oculos non haberet, nescioi 

quos vestrum aiiiles nugas et otiosa dcliramenta> 

perpendit profundere, el ciim laitis scurrilcs jocos 

verbis humiliter paruil, et ponteni, sicut jussus " et ludibria vidit urbana miscere. Unde factum est. 

fuerat, fabricavil. Sed quidquid ille cuin latomis cl 

coemeiiiariis claborando construxit, hoc diabolus 

r.octurno silenlio violenter obruens , dissipavil. 

Qiiein pruidictus vir usque tertia sive quarta, ut di- 

ciiiir, vice, est conatus erigcre. Sed quidquid prac- 

cedenti die non siiie inagno labore conslruxil, lioc 

die aliero per nocturnas diaboli machinas desiru- 

ctum repcrit. Ut igitur cajtera excmpla hujus oniit- 

lam, si ille qui sacras littcras sanctoruinque reli- 

quias habebat, armatus atque terribilis iii autiqui 

hostis ociilis videbatur, ila nt ad eum accedere vel 

appropinquare iieqiiiverit, quanlo sludio nos debemus 

cadcst.s cloquii lelis accingere, ut dc inalignis 

ut non niodo nos nostrumque propter vos conlu- 

bernium omnc conleinneret, sed el ipsum conversio- 

nis animuin, quantum potiiil, lunditus amisisset 

{amittercl). Aperte scilicet vila nostra (iTiclificat» 

ut nou niodo per anfractus et invia a jiistitiae ira- 

mite semper ipsa decllnei, verum etiam a diviiii . 

culius egressu per suae pi-avit;

HT, S. PETUI DAMIAM OPP. PARS SEU TOMUS i. — EPIST. LIB. \II1. i2i 

cio Dei (/ Rcg. u). > Porro auteni quam plurimi A salubriler iiilerilicuim, lioc lelliale raclum esl lio- 

sunl qui sic in turbuleiUi sseciili taniiuam in spu- 

mosi maris proccllis ac flnclibiis ventilautiir, ut 

nisi a,i qiiieium liiijus sacri onlinis se conferaiit 

porlum, iiulla ralione coiiruiaiit proprix salutis eva- 

(lere posse uaufrîgiiim. Quanti ergo saiiguinis reus 

esi, qiii sub s;(tii liabiiiis schemale talem se per 

suscepta;;iroressioiiis inciiriam exhibel, ulqu.-ercntes 

acceclere, perverse vivenilo, tlisiurbet? Evangelica 

illi nimiruin sentenlia coiigruit, qiia dicitur : c Qiii 

scandalizavciit uDuin ex liis pusillis, expedit ci ut 

suspendatur niola asinaria in collo ejus, et deiner- 

mini per usiirpala; liberlatis arbiirium. 

lloc priiiii hoininis peccalum, fratres mei, ut cuin 

pace vcstra loquar, vos iterare usque hodie non 

desiniiis, si qiiod vobis inhibilum est, per pruiiiuin 

lenocinaniis illecebroe degustatis. Qiioties eiiini ad 

hnnc cibum manus iiiobedientix tenditur, loiies 

procul dubio priini parentis culpa iteratur, et semen 

stirpis eruinpil conseqiieiiler iii raiiiis. Sic, pro- 

fliieiite vena, rivus fonti , Iraclus respondel origiiii. 

Hoc etiam ine iion levius niovei, quia pi\eier- 

gresso nihilominus inobedienliaj liniiie, eleemosyiias 

gatur in profiindum inaris (Maltli. xviii). > Tolera- a ssecularibus inditferenter accipilis, possessionis 

Lilius enim fuerat, ut soliis in ejus quem reliqiiit vestrx funiculos iiihianler extendilis, el, iit ciincta 

mundi vertigine rotarelur, quam mullos nunc a brevis serino concludat, in occulio simiit et pulilico 

sahitiferae slaiionis revocaret accessu. Si ergo vita B fieri diviles festinatis. H;cc aiitem facienies, amanostra 

lam prava videtur et squalida ul eliain carne rissimis nos letrs coiicupiscentia.' motibus laceralis; 

vestitis liominibus feleat, qualis putas est angelis, 

qui jugiter seniper eininenl in spiritualis innnditise 

culmine; qiialis Deo, qui et ipsam superat angelicam 

dignitatem? Unde et illiid formidolose pensandum 

est, ne illos, qui ad custodiam nostram depulati 

sunt, aitgelos vitê nostra; fetor olTeudal, 22S 

nl potius apud Dcuni conqueri qiiam sua nos de- 

Iieant aUestatlone tueri. 

lllud quoque de sanclitalis vestra; prKconiis noti- 

ttse nostrse siiperaccessit, quia pleraqiie capitula ad 

eoniineiitia! pertineutia disciptinam, quse inter vos 

regulariter conslituimiis., ita nunc oblivioni suiit 

tradita, ac si deliro ciiililiet fuerint oblivioni maii- 

noii solum vobis, sed et posleris vesiris dulcediiiem 

quieiis adiinitis, curarum âeculariiiiii vos laqiieis 

innodatis, et quod deierrimum est, pugnandi scinper 

cum sscularibus , vel potius maieriam servieiidi 

conslituitis, noii considerantes illud egregii pr«di- 

catoiis , quod veris abrenuntiatoribus ait : < Ha- 

bentes alimenla et quibus tegamur, iis conteiili 

simus. INam qui volunt divites ficri iiiciduiit 

in laqiieos diaboli , et tenlationes , ac dcsidc- 

ria inulta inutilia et nociva, qusc mergunl hominem 

in interilum et perditionem ( / Tiin. vi ) ; > 

229 

tibi et seqiiilur : « Radix omnium inatoruni 

est avaritia, quam qiiidam appetentcs erravcriini a 

data, vidclicet nt viiiiim utroqiie quadragesimali C fide et inseruerunt se doloribus multis {Ibid.). i 

lempore non bibatiir, non piscis edatiir, ul nisi 

pr»cipu4S festivitatibus, molis legumina non tepan- 

lar, ut vespertina; refeciioni putineniarium non pa- 

retur; ut oleastra; frixurae rarissime concedantur, 

ei multa similia, quse magis cotenda quam scri- 

benda decernimus. Nec miriira, si hoc, me nunc 

j^rocul ageiiie, pra;suniitur, cum orno videlicet siib 

ipsa flativitalfi Dominica, me prssenle, sed ne- 

scieiiie, mulsum mellc, simul et div«rsis pigmenlo- 

iHim generibus parabatur. Quod ul agnovi, tanlo 

inagis prodigii novitate percussus exhorrui, qiianto 

id in ereiiio {aciiim ne audiisse nie quiilem eateiiiis 

contigisset. Verum isla dicentes, iiec cum illis nos 

sentire quis jiulicet, qui prohibent a cibis, quos 

Eiiimvero dona vcl oblaiiones ab iiiiqiio suscipere, 

qiiid est aliiid quam propriam aniniam ex dantis 

squalore foedare ? Hinc ciiim scriptum est : « Immo- 

lantis ex iniqiio oblatio est macutala, et non sunt 

beneplacita;subsaiinalionesiniqiiorum(/?cc/i.xxxiv).i 

Et rursuni : « Dona iniquoriiiii iion probat Allissi- 

miis, nec respicit in oblationibus iiiiquorum, ncc in 

niultitiidiiie sacrificioriim eorum propiliabiiur pro 

peccatis (Ibid.). > Et rcvera, qiiid prodest jiistuni 

orando a;dificare, qiiod pravus fesiinat perverse vi- 

vendo deslrucre ? Unde et per eunulein Sapieniein 

dicitur: « Unus iedilicaris et alter desiruens, qiiid 

prodesl illis, iiisi labor? Uniis orans et uiius niale- 

dicens, ciijus vocem exaiidiel Deus ? > (Ibid.) Porro 

Deus creavit ( I Cor. x) ; nec apostolicse conlraire D auiem ad qiiid diviiiaruin hicra congeriiiius?an quia 

sententia', qua nos manducare pracipit qiia;cuiiqiie 

apponuiitur, el nihil rejiciendum quod ciim gra- 

liarum actione percipitiir (/ Tiin. iv). Aliud est 

enim, quod creaturas Dei bonas indiHeienier asse- 

rimus; aliud, quod pudiciiia; sobrieiatiqiie servaii- 

dse casiigatioiie corporum providenius. Boniim erat 

qujppe iii paradiso lignum, a bono scilicct Opifice 

cniidiliim; boiium iiiliilominus noii fuit maiiducare, 

eodem iiisiituenle pra;ceptuni ((ic;/. ii) ; sed, dum 

bonum bono iion bene jungitiir, mors protiiius ex 

viiulento seniine superbia; gencraiur. Qiiod cnim 

iKdium fiicrat per naluram, mahim fnctum esi per 

inubedientia: culpam ; ct quod ab Auclore fucrai 

lia;c iii nostros nsus expendere, nalura modico con- 

tenta proliibeiile, non possiimiis, in quos prodigi va- 

leant, anxia semper sollicitiidinc perquirimus? Inle- 

rim autem in earum contemplatione solas iiifelii iuiii 

oculorum nostrorum illecebras pascimiis, cuin eas 

intorquere in nostra; necessitatis imi;«iulia iion vale- 

miis. Unde ei Salomon cuni praemisisset : « Avanis 

non iiiipleiur pecunia, ct qui amai peciinias, friictiis 

liOii c;:pit ex eis (Ecclcs. v); > prolinus intiilit: « Ubi 

suiit opes mulla;, niulti el qui comedunt eas. Etqiiiii 

prodes: possessori, nisi quod divitias ceriiit ociilis 

siiis? > (Ibid.) QuoJ autcin diviliae possidenlbiiS in- 

gcrant sollicitudinem, noc eos quicscere securc pcr

miiiaii' 

LmER SEXTUS, EPIST. XXXSi. W 

lianl mnnnclii, 'luoniiii cerie profcssio A osi appctiior, sed Ijonoriim poiiiis cnhimimiiiiii i;i- 

non solliclui.iini mililal, scd quieti : « Unlcis est, 

iiiqnil, soniims operaiUi, sive miiltum. sive panim 

comedat. Satnritas aiitem divitis non sinil eum rior- 

niirc (fe>c/c. v). » PrKlcrca, tametsi homo violenter, 

aiit fiirlivc iion rapiat , eiiam sinequaqiiam men- 

ticndo, vcl circumveniendo dccipiat, non ievilcr tamen 

peccat, si di:ntaxat alienam rem simplititcr 

concnpiscat. Unde quoqne in catalogo dccem prsecc- 

piorum ponitur: « Non concupisces rem pioximi tui 

(Dmi.w). n Quis autem reatus sjt alieni jnris ani- 

biiio, ut ex induslria niulla pnielercam, uno B. Petri 

doceliir cxcmplo. « Nemo, inquit, vestnim pali.itiir 

i;inquam liomicida, aut fur, aut maledicus, aul alie- 

iiorum appciiior(/ Petr iv). » Qni cnim intcr horai- 

slribiilor. !S;i'C aiilcm lucviler diximus, nt inlcr 

alicnoriim appctiibics, ct fidelcs dispensatorcs esse 

disIaiitiammoiistrarcmns,ncvidelicet aliqHaiKinsuiiir. 

sul) colore virtutis vilinrii palliet, vcl riirsiis virluf.s 

intinia; pnritalcm , falsiim vilii noiiien oliscurrt. 

Giezi sanc pucr Elisei, si proplietariim (iliis , iit 

mentitiis esl, argenti talenta siiscipicndo, consuliiis- 

set, noquaqnam sul)cund;B leprie senlcntiam pertu- 

lissct. Nani idcirco plaga percussns esl quani dalor 

amiserat, qnia noii ad hoc alicna suscepit, ul in 

opus pietatis expemleret, sed nt suae concupiscentise 

saiitfaciens proprii jiiris possideret peculiiim. Unde 

vir Dei postquam enm dignc corripiens, ait: « Nonnc 

cor meum in pricsenli erat, qiiando reversiis esl 

cidas, fi;rcs atqiic maledicos qui rcgnum Dei profoctn p homo de curru siio i.i occursuni tilii 1 » {IV Reg.v.) 

non possident, appclitorcm facnltalis alienai consti- 

iiiit, quam gravc crimcii i]iiamqiie damnabilc sil.cx 

collatione similium evidcnter oslendit. Qiiod etiam 

liicidius cernitur, si qnod his verhis subjunctum cst 

Eii.btiliicr atlendatui'. Nam protinus addidil : » Si 

aiitem ut Christianu.-.non crubescat, glorificet auii m 

iii islo nomiiie Dominum, qiioniam tempus est ut 

incipial judicium de domo Dei (Ihid.). t Ut ergo de 

aliena appetcniibus disseramus, non sicut Christia- 

niis, sed sicut Aiiticbrislus procul dubio patitur, qui 

diim alienis substantiis inbiat, ingruentis eura ad- 

versitalis soUicitudo perturbat. Cliristus enim vcnit 

semetipsum et coelestem gloriam tradere. Anlichri- 

stiis autem veniens, animas hominum , prctiosam 

mox addidit : « Nunc ergo accepisii argentum cl 

veslcs, ut emas oliveta, vineta, el ovcs, ei boves, 

et servos ct ancillas ; sed ct liipra Naaman ai[h;i;re 

l)it libi et seinini tuo iisqne in seinpiternnn) (Ibiel.). » 

Giezi porro semcn sunt, qni ea, qnnc in opus picta 

lis inipendcnda susceperant, sibimet in pnsteriim 

noxio profutnra conservant. Igiioiiili namqiic, atiijuc 

degcneri parenli responsiira posleriias, diim suin- 

pliis snpernos in sua transferre liicia conaliir, 

alicni procul dubio sceleris lepra ])rofundiliir. l\ec 

jirpetereundiim qund illic dicitiir : a Et regressus est 

ai) 60 Giezi leprosus, qiiasi nix (Ibid.). » Nix enii.T 

alha, sed frigida ; hypocrita nemiw, qni se per san- 

ciitatis adnmbrats! rigmenium iransfigurat in ange- 

videlicet snbsiantiam, conaiur aufcrre. Si ergo qui G him lucis, nullis inforvet ai^stibiis cbariiatis ; atqiie 

aliena appeiil Christiamis non cst, qua ratione mo- 

narhus dicendus esl? 

23© Notandum tamcn quia quisquis non scclcratis 

, sed honestioribus viris aliquid hoc studio tol- 

iit, ut siibsidia frairibus in egestatc provideal, vcl 

pio cuilii>8t (iperi sumptus exbibeat ; sive etiam, 

quod insignius csl, pauperibiis in necessitale suc- 

currat, hic non dicendus esl aliena impudeiiter ap- 

peieie, sed polius. quoe communia sunt, a fratribiis 

iii fralres juste transferre. Ad hoc enim unuscajic- 

ris ditior est ut non solum commissa possideat, sed 

ut non habentibus eroget, ct non tam pie quani 

jnstc minisler ipse, non dominus, quae sunt aliena 

dispenset. Unde Piopheta cum dicerel : « Disper.sit, 

ad instar nivis simiil est albiis et frigidns, qiiia piis 

qiiidem sc deservire Operibus simulat, sed viscera 

solida; pietalis ignorat. Quid pliira commemorcm ? 

Dixi prxsens, dico nunc absens, landsm tamcn iitro- 

bique perfitiens : Spernite divitias, nc pcrjieiuo 

mei)dicctis : eslote voluntarie pailjieies, iit sine flne 

regnetis. « Beaii, inquii, paupcres spiiitu, qiioiiiam 

ipsorum cst regniiin ccnlorum (Milth. v ; Luc. vi). 

Et Salomon ait : « Qiii odil avariiiam, longi fient 

dies ejiis (Proi). xxviii). b Et 231 ilcrum : i Non 

proderunt diviii;c in die nliionis. Tristitia (jiislitia) 

autem libcrabit a niorle (Prou. xi). i Et rursus : 

« Melior est paiiper in simplicitate sua , qiiain dives 

pravis itineribiij {Prov. xxviii). e Ei alibi : i Vir, 

dedit pauperibiis (Psdf. cxi), t non addidil.munera D qiii festinat ditari, et aliis invidet, ignorai quod 

ejus : sed , « jnslitia ejus manel in saeculum SKCuii egestas superveiiiet ei (Ibid.). > 

(Ibiil.). > Ilinc etiam, cum de exhibendis eleemosynis 

Doniinus loquerelur : « Videte , inquit, ne faciati.s 

jiistitiam vestram coram hominibus, utvideamini ab 

eis (MiiH/i.vi). s Quod autem eleemosyn;e largitatein 

hic pr.Tccipiie justitiam vult inlelligi, insinuat ipse, 

ciciM pra:sto suijjungit « Ciim facis elcemosynam, 

noli tiiba canere (Ibid.). » Ila justitia est, qiia:- alicna 

siiiii reddere.Quapropter qni divitibus auferens (99), 

indigentibus eshibet , iion alienornm dicendus 

Priiritum prKterea gnlae frenum cchibeat disci- 

])lin;e. Incassum nainqne conalur sedificare fastigium, 

qni in arena, qiia; dissilit, collocal fundamentum. 

Qiii virtuliiin lapidibus festinat alrium sublime con- 

struerc , prins necesse est inhorrentia carnaliuin 

deiectationum duineta purgarc. Unde per Salomonem 

dicitur : « Diligenter exerce agrnm Inuni, ut 

posiea sedilices domum tuam (Prov. xxiv). » Illc 

quippe beno domum mentis a>dificat, qiii priiis 

(99) Verbum aufcro ila usnrpat S. doctor, nl non opponit, ab iis ipiibus mnnera accipi negatcral, ab 

inviiis divilibus, sed ipsis volenlibus aliquid acci- iis concedit in paiiperum ulililalcm. 

piendum iiitelligat : nam iniqnis diviiibiis boiios 

Patro!.. CXLiV. U 

»

i97 S. PETU! DAMIAM OrP. PAllS SKU TO.MUS I. — EPIST. LID. VIH. 428 

:i^mm corpoHS n spiiiis vilionim pnrgal, nlioqiiin A moiilrtn.i oonsreiulant, qualcniis ct viliorum ciabo- 

si desiilcrioriim passioiiuin(|uc carnalium seiitcs in 

carnisagro piilliilaic siiiiinlur, fame boni crescentc, 

tola iiitiis virliitiim slruclura colIaLilur. Hinc riir- 

siis ait : € Per agrum boininis pigri transivi, et per 

vinenm virl stiilti, ct eccc totiim rcpleverant uriica;, 

operuerant superlicicin ejiis spin;c, et niaceiia lapi- 

(liiin (lestructa crat {Ibid.). > Quid cnim agcr, vcl 

vinea pigii boniinis, nisi caro cujiislibct otiosi in 

spiiitualis agrieiilliii';c laboribus dcsiiilarc nolcnlis ? 

Ouid aulcm urlica', nisi gul:c priirigincs ct carn;ilcs 

illccclirnc ? Qiiomodo dcniqiie spina; siint, nisi pas- 

sionum earnarmin piincliones? Quid postremo ina- 

ceria lapidum nisi cbaritalc inedia cuin pcrniisla 

cobsercniinm slnxtiira virtiilum ? Ager ergo pigr 

rcnt dcbullare barbariem, et ariluum \irtuiiini festi- 

nciil obiincre caciimcn. Porro autem, qiiod illi piisil- 

ianimitor conqucruntur adversus eos , qui fcrrcis 

utcbantiir curribiis, sc noii posse consurgcre, lioc 

est, quod nos imbccillcs el Iragiles ssepe dinidimns 

inn(|iiam fcrreos ciirrus, sic adversantcs in.alignoriiiii 

spirituiim impctws siistineic. Nani, ciim pcliilantiii 

gul.1% vorigo liixiiriic omnininquc vilionim pcstes, 

lanquam freincntiiini Cbariana'oiiim acies coiisti- 

paiis adversum nos cuncis conglobanliir, quid aliiid 

qiiam Clianana;! nos ferreis curribns impelunt , et, 

no de carnalis viuc campeslribiis ad virtutum valea- 

miis cxcelsa consccndci-c, sabitis nobis aditus inler- 

chidunl? Sed bonus miliiia; nosinc dux imbecillila- 

et sti'lti bominis iirticis spinisquc repletur, ciim B teiii nostram ad fortiter agendi conslantiam erigii. 

caro ciijiispiani oiiose vivcntis, non pcr disciplinam 

contiiiui laboris cxcolitur, sed in voluptaiis atque 

lascivia; iiiolliliir desi Et iierum : 

« [.lUxnriosa res viniim , et iiimultuosa cbrictas; qni 

his delcotalur iion Ciit sapicns {Prov. xx). i Veiitiem 

nain(|He viiio et cpulis assueseerc, quid esl aliod 

quani boslibus animae, ut ingrcdiaiitur, adilus apc- 

rire? Uiide, et idem S.ilomon : « Qui delicaie, in- 

quil, a pueiilia iiulrit serviim sunni , postca illuiii 

scntiet (ontuinacein (Prov. xxix). i Bene hunc scr- 

tenti;^; coiiiiisionilxis lerat ; nec desinal gula; *' 

prii- vum loris cohibebat inedise, qui dicebat : « Castigo 

rientis uvticas aique iuhorresccnies can.alium desi- 

deriorum vcpres radiciius exslirpare , qiio uberes 

proventiis spiritualiiim scgcliim valeai sui coniis 

nira pnilerre. Unde et idcm Saloiiion ait : « Qiii 

«peratur terram siiam, satiirabitnr panibiis; qui 

*ectatur oiium, rcplebitur cgesiate {Prov. xxviii).Ji 

Ad haiic sane agriciilturam Josuc allegoricis ex- 

Jiortaiioiiibiis provocabal (ilios .loseph : « Si populus, 

•iiiqiiit, multiis es, ascciidc iii silvam, ei succide tibi 

spatia in lcrra Pbcrc7,;ei cl Raphaini, qiiia aiigusta 

esl libipossessioinontisEpliraiin(Jus. xvii) : » Ciiin- 

îie ibi conqnererentiir.eldicerent: < iNoii poieriinus 

ad monlana consccndcre, ciim fcrrcis curribus utan- 

iurCbaiian;pi, qiii hahilantiiiterracampestri, respon- , 

dit Josiie : Popuhis midtiis cs, et magnse forlitudinis, 

111)11 232 habehissortcm unam, scd li ansibis ad moniciii, 

ci siiccides tibi atque purgabis ad habitaiidum 

spaiia, el poieris iilira procedeie, cum subvertcris 

Cliaiu»ni»iim, quem dicis ferreos liabere cuirus, et 

esse fortissiiimm (Ibid.). » Quae niiniruin iiiiiltis in- 

digeniia verbis exponereni forlassis, si noii milii 

meta compendii epistolaris obstaret : hoc lantuin, 

quasi summoicnus perstringendo sufficiat, quia, cum 

Josue prsecipit populo silvarum condcnsa succidere, 

hoc innuit quod noster Jesus, ejusdem scilicet iio- 

ininis, sequentibus sc jubct uiale pulhilanles silvc- 

ficenlium vitiorum frulices cxstiipare. llortalur uL 

non fiEdera, sed belluin coiitra Chaiiana;os gcraiit, 

coipus meum, et serviiuti subjicio (/ Cor. i.v). > 

Adversiis hunc servum dispuiabat , cum diceret 

< Esca venin, el venier escis : Deus aulem ct hunc, 

ct illas desiruet (/ Cor. vi). » liunc servum siib cal- 

cibiis cssc frenandum significaliat, ciiin dicerel : 

« Multi enim anibulant , quos saepe dicebam vobis 

nune autem et nens dico, ininiicos crucis Cbristi, 

quorum liuis interitus, et quoruiii Deus veiiler esl, 

et gloria in confusione eorum {Pliilip. iii). « Notaiidum 

autem et hic duo terribilia dici, et in inimicos 

crucis Clirisii tremendain depromit idem Aposiolus 

sciitentiam, diccns : t Si qiiis iion amat Dominum 

nostrum Jesum Chrislum, sit anatbema, niaran atha 

(/ Cor. xvi). > Qui vero ventrem pro Deo veneratur, 

Deuiii quodamniodo negare conviiicitur, ac per hoc 

duo hsec terrore plenissima videiitur, uniiin videlicei, 

quod absit, et Cbristi inimicum esse et unuin Deiim 

alium colcre. 

Duo fratres, alter juvenis, alter vero sencx in pos- 

sessionc Classensis luonasterii, quise Kavenniana di- 

citiir, ad custodiam inorabantur. 233 Oclava saiic 

die anle nativitatem Domini, sexta scilicct feria, 

quse Sabbatum duodecim lectioniim ex niore pr;jece- 

dit, dixiljnvenis adseniorem : Frater Leo,sic enini 

vota!)atur,quomodo vivemus hodie ? Cui senex : Vive, 

iiiquit, utvelis. Ego eniin elvinum bibam, et in sqIo, 

ui scriplum est, paue non vivam (Deut. viii ; Matili. 

IV ). Erat autcm ille vegetiis, et obesus, el iocolu- 

:

429 

iiHS, ei nilmsius. Faclum cst, apposila iiiensa, ulcr- A criminis semcl admissam decrcti rcgulam per inob«- 

que disculiuii, sed isle pane conlenlus, el aqua redientiam violare. 

gularis se jejunii disciplina cohiliuit ; ille vero vinum 

sibi, el insuper, quod videbatur, indulsit. Qui 

profecio, si quod imniinebatagnosceret, rigoreni abs- 

linenlia; ad petulantis gulue lcnocinium iion molli- 

ret, octava siquidem die, cum Dominica; nalivilatis 

gloria, mundo tripudiante, claresceret, ille defunctus 

est;et cum festivitalis invitanle laetilra el caeleri 

provocarentur ad mensam, ille efferebatur, flenlibus 

undique propinqiiis carnalibus , ad sepulluram. 

Quidain niihi monachus retiilit quia, dum frixuras 

quasdam in refectorium deferret in vasculo, pru- - 

rientis euni gula; stimuhis piipugil moxque sibiniet 

unani in os projiciens furtive coniedit. Sed illico eom 

tantus libidinis ardor invasii, ut, quod nunquam ea- B 

tenus feceral, nulla se ralione comprinierei, donec 

immundiiiai fluxiim semen sibi propriis manibus 

ejecisset. Hic itaque servum suum raerilo conluraa- 

cem sensit, quia, juxta viri sapienlis eloquiura, 

molliter enutrivit (Prov. xxix), de quo jure dici po- 

test, quia post buccellam, inlroivit in eum Satanas 

(Joan. xiii). Nirairuni venler et geniialia invicem 

sibi vicina sunt; et cum lioc iii cuie reficialur, illud 

ad contumelias excitatur. Quapropter exslinguatur 

avariiia, ut liberi simus a ssecularibus et quieti. 

Gulae reprimatur edacitas, ut sincerae valeamus esse 

castilatis victores conspicui. Oliosa ex oie nosiro 

verba non profluanl, sed superfluis omnibus rigida 

divini lerroris nos seraper censura coinpescat. Pu- visilationis accedercm, illico venil in menlem ut ei 

deat itaque dn inteslini hujus belli congressu in- G dicerem quod me audisse contigeral, ilium quidem 

grueutibus adversariis enoriniter cedere, sed potius 

enitamur auctori omnium triumphos et gloriae insi- 

gnia reportare. 

Prseterea quodqusedam, sieut superius dictuin est, 

a nobis inter vos regulariler conslituta, nunc autem 

oblivioni tradila ac negligenler omissa , et nos 

inceror non levis exasperat, el vos oflensio non 

parvi reatus accusat. Quod eniin , me ordinante 

semel admitti placuit, nisi me prxbente consensum, 

nunquam debuit violari. Quidquid enim publica inter 

iiiultos censura statuit, aut a cunclis omnino ser- 

vandum, aut si violari conveniat, coramuni debet 

judicio retractari, alioquin si ad personse cujuslibet 

arbitrium frangitur, ut gravi, dignum est, animadversione 

pl«clatur. Achan neinpe filius Charmi 

quia conlra commune raandatum, nianus ab ana- 

themate Jericho non cohibuit, post jaclus lapidura, 

ctiara conflagrationem ignium non evasil (Jos. vii), 

ul qui facibus incanduerat avaritiae, flammas quoque 

propria carne depascerel in animadversione vin- 

dictae. Jonathas autem mortis sententiam meruit, 

quia decretum in conimunc prolatum, edeiidi lein- 

pus anticipaudo niutavit (/ Heg. xiv). Homo quoque 

ille 234

i:i S. PETRl DAMIAISI OIT. PAR3 SEU TOMUS 1. — EPIST. LIB. Vl!l. m 

auicm iit sncrosancuini mysteriiini dc m.Tiiu saccr A ham, fiatres illi hsec quse dixcram non dnliiis erum- 

(lotis accepii, lien, proh tlolor! horresco rcierrcns, 

cum fdle simul et aniuiam exhalavit, qnotl viiielicel 

fel upqne ad sepullnram ex ore ejus efllnere non 

cessavit : adeo ut donec in ferciro corpus jaceret 

exanime, jugiler sanics illa pavimenium eccli^sife 

longius irrigaret. Iloc auleni juxla lideni rei 

idcirco refcrre curavimns, ut audiant, ct perii- 

niescant non soluni ii qui indiclam disciplina; regn- 

lain pcr propria) voluptatis [f. voluntatis] impa- 

lienliam franguni, sed et illi quoque qui crimcn 

admissum suh cnnscienti;c sure uberihns confovenles 

conlitcri ad obilum pr.Tsiolantur, qiiia et isti rei 

siint qui servanda postponuni, et illi debitum per- 

agend* poeuitentia', quod liic uon reddunt, aucto 

procul dubio foenore in alteraduriiis vita persolvunt. B 

Dicam et aliud, qnod in prcefaio coiuigit monasle- 

rio. Slatutimi erat alqiie jam per Iriennium fere 

servatum, ut cum horis canonicis qiiolidie B. Marise 

semper virginis officia dicerentur. Erat antem inler 

eos Gozo habilu monachus, reproba; quidem vilae, 

sed dicacis et accurala; facundiai. Hic coepit con- 

queri salis seinperqiie sufTicere quod sanctus praeci- 

pit Benediclus, nec novoe adiuventionis pondus dc- 

bere superponi , ncc nos essc antiqiiis Patribus 

sanctiores, qui videlicet ha:c siipersiiiiosa ac supcrvacua 

judicanles, psallendi nobis nietani omnemque 

vivendi regiilam pra;fixeruiit; Iiac sane debere nos 

esse coiiteiitos, ne ab illa incautius declinantes, per 

anfractus el iuvia ducamur erronei. Qiiid pbira ? 

Conlra reginam niundi prseliari visus esl et confccit. G 

Ad hoc nimiriim fralres versuta machinaiione pcl- 

lcxit, ui solitas B. Marise laudes ulterius non offL,'r- 

rent. Sed, o diviiuim judicium a nostrai pravitaiis 

inluitu non dormitans! Mox enim adversus prrefatum 

monasieriiim tot adversitatum grandines, tol undi- 

que bellorum alque confliciuum exorta; sunt leni- 

pestates, ut ipsis quotidie monachis minaces gladii 

necis exilium iiitentarcnl. Fiuiit undique deprseda- 

liones alque rapinae, conflagrantur cuni segetibus 

arese, fainiliares ac servi saiicli loci crudeliler tru- 

cidaniur, et non jam imago raortis, sed niors ipsa 

grassatur, adeo ut loederet jam nionachos vivere, 

dum nequaquam possent in procinctu cerlaminis 

amicnm quieti su;i; professionis officium custodirc. 

Non parvis expensis ad Teutonum partes imperator 

expetilnr, pragmalicse sanctiones cnm singulis [signis] 

imperialibns advehuntur, sed tanluindcni csl : in 

omnibus quippe studiis non friictus, sed labor su- 

pervacuiis. Unde cum ego petilione frairiini .';»'pe 

pulsarer, quatenus sequesier aecedeicm, ct si possi- 

bile esset, pacis inier eos foedera coniinnarera : liac 

roganiiiins voce respondi : Christus , iuquam , esl 

p.ix noslra, dc quo etiain de Virgine recens nato, 

angeliins dictum est : « Gloria in excclsis Deo, el in 

lcrra pax (Lttc. ii). t Quia ergo matrem vorae pacis 

de suo monasterio projecerunt, digniim esi iit inqiiie- 

tis calamitalum irihulationumquc procellis alque iiir- 

binibus agilentur. Verum ne lcctorem diulius prolra- 

, 

pcntibus signis, vera prohantcs in arcto sili, tandcm 

ad cor redeunt,236 paviniculo sc humiliter ster- 

nunt ac percepta pceniientia, nunquara se de cKtero 

negleciuros, solita geniiricis Dei piMconia unani- 

niitcr polliceiilur. Mox iiaque, ut falear, ita posl 

coruscos aiqiie toniirua, tanl:i rocli serenilasrediii, 

ul ex tunc usqiie hodie fralres jucunda; pacis otio 

perfruantur, ac de Si'ylkea voragiiic se dclatos ad 

portiiin, gubcrnanic Filio Virginis, {jratuleiitur. Ini- 

pleliiniergoestquod pcrprophetam dicitur : « Revertimini 

ad me, et ego revertar ad vos, dicii Dominus 

(Mal. iii).» Qiii ergo facile seniorum suoru:n slaluta 

convellunt, ista considerent, et nc divini furoris 

super eos gladius veniat, non sine causa formidcnt. 

Parciie oii meo, dilectissimi fralrcs, ct si forlassis 

in aliqiio limitem modestae correplionis excessi, zclo 

potius fraterni arnoris ascribitc quam livori. Mc- 

menlote qnod per Salonioncm dicilur : « Meiior cst 

nianifesta corrcptio, qnam amor absconditns; iiic- 

liora sunt vulnera diligentis quani fraudnlenta oscula 

odientis {Prov. xxvii) ; » et iterum : « Viro qui corri- 

picntem dnra cervice contemnit, repenlinus super- 

veniel iiilerilus, et euni sanilas iion sequeiur (Prov. 

xxix). t Aniinariim medicus omnipoiens Deiis, di- 

leclissimi, hoc inei scrmonis absinlhium vobis in 

dulcedinem vertat, ct quidquid in vobisestfrigidum, 

quidquid obscurum flainma sni spiritus mirificui 

ilhislraior accendat. 

EPISTOLA XXXlil. 

AD EOSDEM GAMUGNENSIS MON.VSTERIl EnEMITAS. 

{Habelur !om. III, eslque opusc. 5-i ) 

EPISTOLA XXXIV. 

AD EHEMITAS CONGREGATIONIS SU.E. 

AnGUMENTCM. — Uiiivcrsis ereinitis siiiiin vivendi 

inslitutiim scqiientibus, infercnda; discipliua; modum 

prwscribit ultra quem eis progredi nouliceal; 

quam qiiidem disciplinam posthac voluntariam ad 

singulorum arbitrium, non, ut antea, coactain 

esse constituit. 

Sanctis fratribus in eremo conslitutis, PEinus 

peccator moiiachus salutem. 

In convenlu spiritiialium fratrum tunc discrctio- 

nis ordo congruere geritur, si raoderatio recloris 

imitelur diligenliam equitis. Ille siquidem calcaribiis 

utilur, ut irapellat; frenis, ut reprimat; slimnlat 

equura lardius incedentem; refrenat superbe fre- 

meniis vestigia glomerantem. Hoc etiam modo pra;- 

positus fratrura et tardiores exbortationibus suis, 

veliit qnibusdam stimiilis, debet irapellere, et ferven- 

tfiis qiiam necesse sit, inccdentes, sub discretionis 

dehet loro frenare. An non quibiisdam, ut ita loqiiar, 

stinnilisurgebatMoy:-;espopuIuiii Isracl,cum dicebat: 

« Separalc apud vos priinitias Domiiio ; omnis vohiiilarius, 

237 et proni animi oQerat eas Domino, auriim 

ct argentuni, et a;s, hyaciiilhum, ct piir|iurara, 

cnccumqiie bis tinclum et byssuiii, pilos caprariira 

et pellcs avielura riibricatas, ligiia Seiim ei oleum 

ad 1'jminaria conciniiamJa? > (E.rot/. xxxv.) Aii non 

ciiindcm populum , vclut inimodcralc cuiicnlcm

453 LIBER SEPTJ\SiJS, EPIST. I. 

freno moJoraniinis coc.icobat, cuni illos ab olTeien- A aiUiiur : « Pro iiiciisura jicccati lmii 

dis muiieribus prohiberel? Scripuim est eniin : 

< Qiiia cum ir.starent operi, qiioiidie maiie vota 

popiiliis oflerebat (Eiod. xxxv). > Uiido artiiices ve- 

nire coinpulsi, dixcrunt Moysi : « Plus offert popu- 

lus, quaiii neces>arium est ; » inoxque subjuiigitur : 

I Ju8 it ergo Moyses pncconis vore cantari : nec.vir, 

iiec mulier qu tlqiiam offcrat iiltra iii opere san- 

c arii {lbid.\ » Ui igitiir ad Iioe veniamus, pro- 

pter quod isla pr.-sniisimus, non ignoret sancta 

veslra devotio, dilectissimi , quoniam disciplina 

isla scoparuni, cui lain fervenler iiisistitis, sicul 

poterat nioderata prod sse, sic agnoscllur iiidiscreta 

nocerc. Propterea scilicet corpora vestra virilius 

effeta deliciuiit, et aliqiiaiido, sicut a quibusdam 

creditur, tol allisionibiis labefacta langiiescunl , B 

nimirum ciiin nonnuili vestrum unum continuim, 

vel etiam diio psalteria quotidie cum disciplina 

decurranl. Hiic accedit, qiiia plerique fratres ve- 

nire voleiiles a.l ercmum, cun; hxc audiunt, per- 

culsi fonnidine deierrentiir. Et quia disciplina 

durior crediiur qiiam scniitur et auslerioris est 

formidiiiis qiiam doloris, cuin eam apud vos lani 

longam fieii fratrcs quique debiles audiunt, nie- 

(Uilliliis expave.sciiiit et ab accessu protinns ercnii 

revocantur. Quamobrem adliibito discroiionis iiio- 

deramine constitniinus ul ad disciplinam si! iinet 

ingerendam nuilus in cremo coinpel!,,ti.i ; qucni 

yero sanclus ad Iianc fcrvor inipellit, per. qii.i- 

diMginla psaliiios in ui;o qiioque die diseipiiiiam 

r)4 

lil;igarmii 

modus, ila duiilaxat nt quadragenarium iiunieriiiii 

iion excedanl, iie fuede laceratus antc oculos ti:os 

obeat frater luiis (/Aid.). 5 Ecce Dominus et deliiiquentein 

vapulare 238 prxccpit, et tamen niodum 

verbcribus posiiii, ut et iii reum vindicla procede- 

rei, el vindictae duriiiam discretio temperaret. 

Hanc igitiir, dilectissimi, facicnds di.sciplinae teuetc 

niensuram, spiriium potins scopate, caiteris boiiis 

operibiis vigilaiiter insisiiie, ut hemunerator ille 

suinmus transitorio labori vestro siiie fiiic inaiien- 

lia dignetur preinia coinpeiisaic. 

EPISTOLA XXXV. 

kD EOSDEM SU/E CONGREGATIONIS EtiEMITAS. 

( llabetnr tom. III, eslqne opusc. 55). 

EP1ST0L.\ XXX^M. 

AD UNIVERSOS SU.Ê CONOaE&ATIONIS EI1E:.11TAS. 

Argumentum. — Monacliis qui iii nionasteriis sub 

sua potesliite constitiilis , degcbanl , siib poeiia 

excommiiiiiealioiiis pr;T:cipit iil res alienas apud 

se posl suaiii murtein non reiineanl, sed monasterio, 

cujus suiit, qiiisqiic sua bona reslilual. 

Omnibus fratribus in qii;ilibet eremo sub nostri 

udnisterii cusloilia coiisiiiiitis , Petrus poccalor 

monnclius individux vinculiiin ciiaritatis. 

'Nostis, di!ectissii!ii, qiiia loca isla' nobis C:>;ii- 

missi, me vivcnle, qiKisi uniiiii siiMl, el rcs qii;c- 

cunqiic suiit iieccssari;e, binc ad vos iiidilTeieiiler 

traiiseiini; a vobis eliam hiic, prout fralcrna eX- 

igil iinaiiiinitas , proferiiiitiir. Et oro Spiritum 

sibi fieere liceat, ila du:itax;it ut qua;lr;;gciiariiim C sauctinn, iil eadein, iiic defunclo, inlcr vos coricor- 

hunc psalmoruia iiuineniin non e:vcedat. !ii duabus 

antciii Quadragesimis, qu;s videlicet natalcm Do- 

mini, vel sacrosanclum P:!sclia pr;.ecedunt, usque 

ad scxagiiiia psalmos cuin discipliiia procedera 

liceat. iieqiie hanc mcnsurai, qiiain prcefigimus, 

regiilam, leiîcraria, qiiod absit, qiiisque' pnesuiii- 

plipne iransccndat. Hoe itaque e.iodo , non qiioJ 

boiium est, loUinnis : sed, qnod esl siipernuuin, 

cpcrceiiiiis. iîec saliilCin siiani IVatriiius invidemus, 

sed, iiieiisiirain discrctioiiis iiidiciinus, citra quani 

licet iitiipie, si velit, allligi ; ultr;i vcro non erit 

Ijeiium progreiii. Et hoc facicntes, non quasi no- 

sfra; us'.iipamus auctoriiatis arbitriuin, sed diviiuc 

legis iinilamiir esenipliim. Ait eiiiin pcr Moyseii 

in Deuteronomio Doiuiiius . « Siii luitciri cniii, qni 

p.eccavit, dignum viilerint plagis , prosieineiU et 

coram se facienl verberari {Dcut.wv]; d iibi uiox miiiiicatioiu subjaceat. 

239-24® EPISTOLA PRIMA. 

AI) UENRICU3! II, I.MPERATOUEM. 

Argumentum. — Iiiiperalorcin Henriciini dcpiecaliir 

ut Gislerio cuidam, qui ejus jussu iii Gennaiiia 

LIBER SEPriMUS, 

AD SyECULARES PRINCIPES. 

dia vigeat, qua; iiunc in vobis cor uiiuni el aniniam 

unar.i per charitatis glntinum conilat. Sed necessc 

est nuuc me vobis cauta provisione consiilere, ne 

frigesceiite forsitan cliaiilate, priv;;lus amor d-3 

retentione irei cnjuspiam iiiter vos scandaluin va- 

leat generare. Quapropter adjnramus vos, el p.cr 

tribuiial tremendi judicis oblcstamiir, quiquid posi 

meuni obituni, quod allerius loci sit, quisqiie aiin 1 

se forie rcpererit, praisto restiiuat, et remota oiiini 

machinaiione, vel callida arguinentatioiie, pure ct 

simpliciter, quod alicnum cst, reddal. Alienum aii- 

lcin dieo, quidquid ego non pro miinere liabendimi 

perpetiialiier contuli, sed reni alterius loci iii alio, 

quia iiosier erai iitcrque, manere perniisi. Quis- 

qiiis igitur hiijiis iinstra; sciitcnti:e tcmeraior ex- 

sliteri!, usipic ad salisraclionein congriiam exconi- 

capiiviis asservabalnr, sicut sibi, diiin. essct in 

italia, pollicitus fuerat, ignoscat, eumquc liberuiii 

abiie perniitiat. 

Domiio IIesuico inviclissimo iiupcratori, Petrbs

*53 S. PKim DAMIANI OPP. PARS SEU TOMUS 1. - EPIST. LIB. VIII. 

ptcrator roon»Iius (Ichitse servilulis obsequiura. A 041 EPISTOI 

Excellentissime et piissime domine, si vobis pla- 

ceret, jam tempus esset iit miser ille Gislerius mise- 

ricordiam consequeretur ; jsm congrueret, ut de 

vinculis tam diuturnse captionis exiret, et post longum 

exsilium, ad propria remearet. Non oblivisca- 

tur dominus meus imperalor quid rex David fecerit 

cum fugeret a facie Ai)sa!on : quia dum Semei 

adversus eum lapides mitteret, duriora etiam conira 

regem maledictionis jacula intorqueret , dicens : 

« Kgredere, egredere, vir sanguinum et vir Belial 

(// Reg. xvi) : » ille ciim tam fortissimis bellatorom 

cuneis constipatus, incederet, noii solum eum 

non occidit, sed eliam Abisai illum volentem occi- 

dere asp^rrime corripuit, dicens : i Quid mibi et 

AD EIMDEM HENRICIM 11 IMPEBATORIM. 

A 

436 

AncuME^TUM. — Commendat ejusdem Henrici virtutes 

, pietatem praecipue et siudinm religionis 

tuendse, quod Wiquerlum barbarum hominem ex 

Ravennati archiepiscopatu, quem sibi male acquisierat, 

pejus tamen retineliat, expiilerii. Hortaiur, 

iie eumdem hoininem, ad eam digiiitalem, qua 

juste privatus fueral, redire molientem ullo pacto 

patiatur. 

Dorano Henrico inviciissimo imperatori, Petrc| 

peccator monachus dehitse servilutis obseqiiiura. 

Immensas laudes Regi regum Christo referimus, 

quia sanctitatem et virlutum dona, qiia; multis refe- 

renlibus de regia majesUite cognovimus, jam non 

Tobis, MiSarviae? Dimiltileeum.ul maledicat mihi. ^^'"'*'s> B ^cd vivis operibus approbamus. Na 

Dorainus prsecepit ei ul.malediceret David; et quis 

est qui audeat dicere : Quare sic fecerit ? > {Ibid.) 

Ncc ignoratis qualiler stulto Nabal dicenli adversuni 

cum : < Hodie increvenint servi, qui fugiunt domi- 

Bos suos (/ Reg. xxv), i Aliigail inlerveniente pe- 

p:'rcit. Qualiter eliam in Saul immaniler persequen- 

teiii, cura posset illum occidere, manum miitere 

non prresumpsit (/ Reg. xxiv, xxvi). Hscc et alia, 

domine mi, sancloruni regum vobis exempla pro- 

ponile, et posljiidicium misericordiam peccatoribus 

indulgete. « Quxcunque enim scripta sunt, ad noslram 

doctrinam scripla sunt (fiom. xv). » Et eum 

omnia rcgna terranim, quae vestro subjieitur inipe- 

rio leste mundo, largissima vestrse pielatis abun- 

expulsione Wiquerii [Widqueii eiiam], vox omniuin 

in laudera sui Creatoris atlollilur, Ecclesia de manu 

violenti pr.-edonis eripitur, et saliis esse tolius mundi 

vestra iiicolumitas judicalur. « Lacteiilur ergo coeli, 

exsullet terra (Psal. xcv), t quia in rege suo vero 

Christus regnare cognosciiur, et sub ipso jam sie- 

culi fine aureum David sa;culum renovatur. Ipse 

enim, qui faclo flagello de resticulis vendenies in 

templo columbas ejecit (Matih. xxi; Marc. xi; lac, 

XIX ; Joan. n) , ipse, inquain, et non alius, in rege 

suo Wiquerii catliedram in ecclesia negotiantis, 

evertit. Et qui olim supcrbi Saul arrogantiam re- 

puUt (/ Reg.xsv,! Paral. x), ip.sc nunc non dissi- 

milem reprobi viri raalitiam conculcavit. Verumta- 

danlia repleat, quomodo soliis Gislerius tantae erit ^ m^n nolo lateai dominum meum regem qiiia pestiler 

expers misericordiae, ut neque per sseculares viros, 

neque per servos Dei, locum apiid vos indulgentiae 

Taleat invenire? Clarescat jam pielas Romani im- 

perii.et cui Deus propriis viribusomnes adversarios, 

subjugat, ipsuin quoque Dei pietas feliciter vincai. 

Ift hoc enim est perfecta vicloria, si is cui vicloria, 

Chrislo donante , tribuitur, a sola Christi pictate 

vincalur. Piissime Domine, misericordiam vestram 

lacrymabiliter obsecro, et pedibiis veslris me pro- 

stratus advolvo, pro charitateChrisii miserumilliim 

jara clementer absolvite, et me servum vestrum in 

pacc quiescenlem, pro sanclo iniperio veslro orare 

permitlile ; siii aulem vobis ita videtur, per vestras 

litteras absolutionem mihi iUius, remola omni du- 

ille vir ad Ravennatem urbem suas epislolas fabri- 

cavit; alias quidem occulte singulis, alias vero 

communiter universis, in quibus se facturura omnia, 

qnaecunqiie ipsi voluerint, de rebus Ecclesiae spo- 

pondit. Quod si verbis minimc crederenl, secunduin 

Iia:c suum nuntiura jurare praecepit. Unde non du- 

bito quosdam de Ravennatibus majesiati vestrae 

suggerere, ut ad eamdem caihedram illi valeat re- 

pedare. Nimirum raptores mundi qui ambiunt eccle- 

siastica bona diripere, talem volunt episcopum, qui 

eoruni rapinis non valeat obviare. Vos autem, excellenlissime 

doniine, aures vestras a venenalis eorum 

consiliis claudile, el splendidissiniam gloriae vestrae 

famam, quae per totius mundi latiludinem volitat. 

bielale promiltiie, et me ad vosquantocius feslinarc D propter unum bominem offuscare nolite. Si eiiim 

jubete. Redeat ad memoriam domini regis qtiia, cum 

apud monasterjiimClassis a voliis discessurus essem, 

dixislis mihi : Noveris procul dubio quia isti, pro 

quo me rogas, quandoque veniam exhibebo, et 

quidquid circa iltum misericordiler egero , pro 

ainore Christi et tua charitale certissime faciam. 

Niine ergo, eminenlissime domine, et infelicissimo 

Uli misericordiam vesUara cleraenler inipendile 

el mihi servo vestro veritatera sancti oris vestri 

efBcaciler adimplele, quia sicut per Proplietam 

dicitur : « Misericordi.im et veritatem diligit Deus, 

jtaliara el gloi;i.im det libi Dominiis (Ps«/. lxxxjii).» 

, 

ille ad episcopatus arcem revertitur, totius popul: 

spes quaj ereela fuerat, labitur, servis Dei gaudium 

tollitur, et pravorum nequitia, quae formidarejam 

coeperat, ad audendum pcjora fiducialiter roboratur. 

Quapropter, rex iiivictissime, quod ad laudem Dei 

ct saiutcm hominum coepistis, ad finem usque per- 

dueiie^ el latrone rejeclo pastoiem iinde Ecclesia 

gaudeat ordinate. Omnipotens Deus , qui terreni 

imperii gubernacula tribuit, et ad faciendam 242 

justiliam suam diu in hac te vila custodiat, et pos! 

morlalis vitae dccursum ad coelestia regna perducat. 

Aiucn.

437 LIIIKR SLlTi.MUS, EPIST. III. 458 

EriSlOLA 111. A riino (rmiicaiet (T.Liv.Z>tc.ili,lib. i). Imbcllcs puori 

4D IICMtlCllM IIKNKICI !l IMP. FILIIIM , ItOMANOnuM 

IIEGEM. 

.\nfitiMENTiiM. — lla;c epistola scripla cst ad Ilenriciini 

superioris Hciirici filium, qni mortuo paire 

nondiini imperalor fiierat appellatus. sed rcgiiim 

iionien susiinebat; i|ni proxinuis est ad impcraloriain 

dignitatcni gradiis. Erat aiilcm liinc temporis 

adoiescens cjiisqiic xtas a selcctis qiiibusdam pri- 

bcll.". jani spiraiil pro lcrrena! uniiis civilatis lionore ; 

ci tii, tc non cxcitas ad procincium pro luenila uni- 

versalis Ecclcsiae libcrtale 

! 

Quidain pr.iiterca consiliarii, lui videlicet anlici 

minisicrii dispcnsatores (iil foeda per popiilum viil- 

gatiir iufamia) de pcrsccutionc Romanse gratulanlur 

Ecclesia;, utrique sciliccl parti faventes blandeque 

iiiaria; nobililaiis proceribiis icgebatur. Hiijiis igitur 

adolcsceniis aiiiimim qiiasi qiiibiisdam slimulis caiientcs, nt modo sc venerabilis paps! faiitore.s pcr 

iinpellere conatiir S. dncior ad opem Ecclcsi* fc- assenlationis lcnocinium asscrant.modo priinogenito 

reiidam, qu:B scclcslissimi illius pseudoponlilicis 

Cadaloi furore pe.ssime vexabatiir. Qiioniam vero 

cognoveral eunnleiti Hciiricunt, et piavis siioinm 

Satana; falsi successus la;ta promittant. Qiiod tameii 

do (piibusdam sanctis viris, qui liiis consueverc iii- 

quorumdam consiliis, qtiibiis oiiinia lionc.îtate ct tcressc eonsiliis, nefas est credi. Plane quisqiiis 

pietale cariora erant, et sua sponte eliam, qiiod saiicinm dividere inoliliir Ecclcsiam, timcndiim sibi 

postea cxitiis palefecit, ad pejorem cansam delen- 

est ne sccundum evaiigelicam seiitcntiam et ipse 

dendain magis esse propensiim , lciiibiis verbis 

acriora qiiocdam, el, ut ita ilicam, amariora in B dividatur : « Veiiiet, inquil, Dominus scrvi illiiis in 

lcrmiscct, ul queni piiilore non potcrat, minis 

saltem et timorc ad ollicium revocaret. 

Domno Henhico pixccllcntissimo regi , Petrss 

pcccator moiiacltiis scrvitntem. 

Subditi qniqitc timciti rcgcm, rcx nccesse cst 

mcti:at Coiiditorcm. Sed ciim Scriptura dicat : « Cui 

pbis conimilliltir, plus reqniritur {Luc. xii) ; » etiam 

iii lioc expedit regcm propensius formidare, qiiod 

illi,quem cordis 0(;culla non fallunl, cogilur de 

pluribiis rationcm reddcre. Cuiii igiturrex in judicio 

(lisciitiai boininein, Dciis regem, dignumne est, ut 

pnlvis timeal ptilvcrcm, ct idcm pulvis in rcge divi- 

itaiit despiciat majestaleitt? Iii dicbus luis, o rcx, 

(ibortum csl tale pericukim , qnod omniunt peiie 

die, qtia non sperat, ei Itora, qtia ucscit, ct dividet 

euin , partemquc ejus cum iiirulclibus ponct (Luc. 

XII ). » Porro de Plialcg lilio lleber scriptum esi, 

quia iit diebus cjiis divisa est teria (Gcit. x); dc le 

quoqiie cavciidum est ne dicatur , qiiia iit dicliiis 

tuis divisa est Ecclcsia. Scribanlur aitnalcs, lcxatur 

historia quae dicat quia IServa clemeiitissimus impc- 

ralor pacificavii Ecclesiam, Coiistaniiiais conlir- 

inavil, Tlieodosius exaltavit , et ciim perveiituin 

fuerit ad tc, gloriosum iio tibi cst, si dicatur : Heiii- 

ricus divisit? Absit Itoc a te , ul Itanc legat Itislo- 

riam posieritas ventura de le. Wtili ergo esse Pbaleg, 

qiii coiijiincta dividas (Ceii. x); scd esto Cltrisli 

discipultis, qiti divisa conjiiiigas. li voro qni ad divi- 

transccndit ncqiiiiias sseculoriim, aposlolica nimi- c sionem aposiolicee sedis diabolico succciuluntur in- 

riim sedes pcr baercsiaicham (100) Parmcnsis Eccle 

sire sciitditur, rcligio Clirisliana confunditur, apo- 

stolorum labor cvei litur , ei univcisalis splendor 

Ecclesia! per lcnebiosam niiius schismatici bominis 

coiicnpiscciiliam obscuratiir. Quid ad ha;c diees, qiii 

Cfclesiasticx defeiisioiiis oilicio fungeris, qiii in pa- 

leiiii , vcl aviti sccplri jura succedi»? An plenoc 

forle roiiiir xlaiis adliue libi dcesse conquereris? 

Sed eccc Joas rex Juda tener adliuc de sartis lectis 

siinetii, Datlian, ct Abiron, atquc Cltore ad mcino- 

riain rcvoccnt, et ex eorum perditionibus colligaitt 

(Num. xvi), qiii finis ctiani se, qui non dissimilia 

soctaiilur, cxspectat. llli sane scbisma feccrantSyn- 

agogx' , isti divisionem macbinaiLtiir Ecclcsiip. 

Quamobrem sicuiillos ntiqiic vivcntes lerra dcslu- 

tiit; sic isti per schismatiea; nequitia; meritum prii- 

deiilcs, etscicntes mcrgiiniiir in tartarum. Ncc glo- 

iiciitiir qui manifeste Romanae Ecclcsia; schisma 

lcmpli celcritcr instaiiiaiidis cuut sacerdotibus di- 

luin faciunt, sed tamen aniuicndo ct negligendo 

tptttat (lY lieg. xii); eos qnoiiue eollatam a popiilo 

.scindcittibtis non resistunt, qiiia sicut iion solus 

veiat retiiierc pccuni.ani, lotainqne arlificibus ope- 

illc, qui di.vit : « In ctelum consceiidam, stiper astra 

nim judicat exliibcndam. David vix diiiti adolcsceii- 

coeli exaltabo solium meiim (Isa. xiv); • sed ei 

li;c limeit ingicdiens, adversus Goliaili iion citii! 

omnes fautorcs cjiis i-epcntc sunt e coelo projecti, 

gladio, sed cunt lapillis quasi pueriliter dimieat, scd D |,., ,,g„ ,^qJ^ chore, sed et complices ejns, dncenii 

ei caput tanquani vir fortis ictu pngioiiis obtruiicnt 

(/ Refj. XVI i). Adolcsceitliilus adliuc Josias 243 

oinnia vasa Baal de leniplo Doinini cum sacerdotibnci 

projicit , ct iit convalle Ccdroii, fiarama vorante, 

sticcondit (IV Reg. xxiii). Illi igitur honorabant 

lcniplum, in quo sanguis brutorAim animalium fun- 

dcbatur; lu non siiccurris Ecciesia;, iii qua pro 

sdiite iiiuudi Christi corpus offerlur? Nain, ut ad 

g •iitiliiim quoqiic recurramus hisloriam , Annibal 

llle, qui Carthaginensium dux faetus est, cum adliiic 

novem essetannorum, Ainilcari patri juravil ad ar.is, 

qiiia ciiin priinitns posset, adversus lioiuaiios acer- 

(10;i) Cadaloiini iiilclligit. 

videlicet quinquagiiita viri,ca3lcsiis ignis suitt in- 

ccndio devorati. Utide cavciidum cst , iic malitia 

subditornm rcdundet in rcgem, etsi non delinqnciilem 

, noii tamcn pro viribus prohibciitem. Nam 

Gregoriana scntciuia cst : Facti eulpam habet, qiii, 

qiiod potesl, ncgiigit cnicndare. Cavcnduin est, lii- 

quatit, rcx, ne duni tii pateris dividi sacerdotium, 

244Uium qitoqnc, qiiod absit, dividatur iiiipcrium. 

INam sicut saera tcstalur bisioria, mox nl Saiii ap- 

ptclieiidit summitatem pallii Samnclis , et scidit 

prolinus illi Samuel : « Sic, inqiiil, scidit Doiniiins 

iciMium Isracl a lc hodie , ct tradidit illud proximo 

,

47; 9 S. rETKl DAMlANi OIT. l'A!V:i ei:u TOiMUS i. — epist. Lin. vui. .m 

tiio int-iijjri tc (/ Reg. xv). » Porro autciii -iciil j\ cavi. Ut de te qiioqiie, sicui dc illo, celehri quan- 

PhII.uui illiid veslis erat Samuelis , sic ct s:nicta doque per populiim devotione dicaiur . Uliuani, aiit 

Ecilcsia vestis est uiiqiie Redemptoiis. Ciii pcr 

Propliotam (licitiir : « Cimfcssioiiem ei decoreiii in- 

.lilisti (Psal. ciii). > Confessionem qiiippe Doiiiimis 

iii,!uii, ciiiii Eibi peccatores associai piBuiiendo sa- 

natos; dccorem vero, cuin sibimet clemeiiler .^gglu- 

liuat innocenles nitore jiistilia! spcciosos. Palliiim 

iiîlur Saiiiuelis Saiil abrupit et regnum pcnliJit; 

Clirisii sciiiiJiiur vestinientuin, ei licct iion sciiuleu- 

tis, ",»111011 .scimJcre peniiittentis, stabit imperiiini? 

«nconsiitilciii vesleui Jesu uiilcs geiililis ineliiit scin- 

derc, ei Cliiistiaiii iion vercntiir tcclesiaai per er- 

rnrem scliismaticuin separare? Cum crgo vestis 

Clirisli sancta dicalur Ecclcsia , scissio vestis 

divisionem ininalur regiae polcstalis. Hinc esl forlc 

qiioil ;irbes, oppida, sive provincia; hiijus rcgui ab 

exieris quotidie ceriiiinus nationibiis nsiirpari. 

Baltassar nenipe, qiiia vasa Doniini fcedanda labiis 

Gculiliuia protulit, nio.\ e.x ore Danielis aiidivit : 

« Divlsuui est regnum tuuni, et datuiu esl Medis el 

Persis (Dnn. v). » lleli sacerdotii dignilate detru- 

diiur, (ium non inientat filiis verbera, sed blanditur; 

uiciinqiie tanieu corripuit illos, scd lenitate patris, 

noii austeritate poiililicis (i /»(;(/. ii), alque idciico 

cervicibus cffractis occubuit (/ iti,'(7. iv), quia pec- 

cantiiiiis inclcmenter indiilsit. Acliias priiidieia [lal- 

liuiii Ruuin in diiodccini partcs scidit, ct dixil aJ 

Jcroboam : « Tollo tibi deccm scissuras, Iia;c cnim 

dicit Dominus Deus Israel : Ecce ogo scindaiu rc- rectam rcgalis officii lineam jacicnteiii : nam posi 

guum de niaiiu Salomonis, ei dabo libi dcccm tribiis C uuilia sic ail : « Dei cnim niiiiiiter est tibi iii boiio ; 

(III Reg. XI ). » Divisio eigo vestis scissiiram re- 

galis siguiflcat diliouis. Qnod quia nequaquaiu Do- 

niinus in dicbus Salomonis implevii, scd in posteris 

ejus luec seiileutia viguit; de tc quoque piuin esi 

credcre quod lihi qiii iniiocens es, regnum inlegrum 

perraaiiebii; post te vero subjoctorum tuoriim me- 

ritis, uisi forte se corriganl, iransferetur et concedet 

in exleros. Siciii eiiim per Dauielem dicilnr : t Do- 

niiiialur E.xcclsus siipor regniiiii }ioiiiiniim . ct ciii- 

cunque volucrit dal illud(Dn)?. iv)».Naui ct Assyriorum 

regnuin,et Laceda^monum aliorumqiie geiilium 

pcr dcfinita tcmporum spaiia se tenueruut , uec 

diulius pr;efix;B diutiiriiitatis tenninum, sicut eoium 

tesl;mtur aiiiialcs,exccdere potueriinl. lluic eiiam 

Italico regno aliquaiido dominaii sunt Grffici, ali- 

quando G?.lli, plerumquc Latiiii. Tu.quseso, gloriose 

rex, a pravis consiliariis, taiiquam a venenatis scr- 

pcniiuiii sibilis aiires oblura, in virilij le robur pcr 

ardiiiiMu spiritus cxcita, collapsae inatri luie RoiiKiuai 

Eccles'':e niaiuim porrige, ct lauquam arcbangcliis 

Raphacl a Sara lilia Uagiiel d;eiuoiiiiiiii, a quo vi- 

diiatur, cxpclle (Tob. viii), ut sicut Oclaviaiiiis Au- 

giislus in lioc gloriatur clogio : « Urbcui, inquiens, 

lalcritiam icpcri, rolinquo marmoream (Siict. iu 

Auynsio); » sic el tu muliogloriosiiis mulioque nobi- 

lius diccrc valeas : Romaiiam Ecclesiain jaccutLin 

tjiiidcni puer iiivcui, scd aiiteqiiam plcne pul.cscc- 

roni, 2-45 ''uctorc Deo, in stalum prisiinuiii revo- 

iion nascerctur, aut non moreretur t imo , ut dc 

sacris pagiiiis adliibeamus exempliim, illiid implca. 

tur iii te qiiod David sibi Deum Israel dixisse com- 

mcmorat : < Sicut lux aiiroraB, oriente sole, niaiic 

ahsque niihibus rutilat, el siciit pluviis gcrmiiiat 

lierba de lerra (// Reg. xxiii) : » sic cum eodeixi 

David non immerito valeas etipse cantare : « Cuiici:; 

salus mea, et omnis volunlas, iicc esl quidquam cx 

eo quod non germinet (Ibid.). » 

Utraquc pr;eteiea dignilas , et regalis scilicet, ci 

sacerdotalis, sicut principaliler in Cliristo sibimrt 

iuvicem singulari sacramenti veriiate conncctitiii-, 

sic iii Christiano populo muluo qiiodani sibi foedcre 

B copulalur. Utraque videlicct alternse iuviceni uiilita- 

lis est iiidiga, dum et sacerdolium rcgiii luitionc 

protcgitur, et regnum sacerdolalis oflicii saiictitare 

fulcilur. Rcx enim pracingitur gladio, ul hoslibus 

Ecclesiaj munitus oecurrat. Sacerdos oratiouuui v;i- 

cat excubiis, ut regi cum populo Deum placabilciii 

reddat. Ille suh lance jusiitise negotia debcl lericua 

dirimere; isteflucnta cceleslis cloquii debct siticiiii- 

bus propinarc. ille conslituliis est, ut noccnlcs ;ii- 

qac sceleslos legalium sanctionum ccnsiira cooiciai; 

istc ad lioc ordinatiis est, ui pcr claves Ecclesi;c , 

qi*;is.accepit, alios zclo canouici vigoris aslriiigal, 

alios per niaiisuotudinem ecclesiastic;e pielalis ab- 

solvat. Sed .auili Pauluni dc regibus disputaniem, et 

si aul.em nialum feccris, timc. Noii eniin siiic caiisa 

gladium portat. Dei ciiim niinister est , vindex iii 

iram ci qiii malum agit (Rom. xiii). » Si ergo lu es 

Etinisler Dei , quare iion defendis Ecclesiam Dei ? 

Curariiiaris, si uon pniiliaris? Cur accingcris, si cou- 

gredientibus non resislis? Qiiis siib ;cstivo iiieridi;i- 

lur umbraculo securus poierit disputare de bcllo? 

Porro veraciier sinecausa gladium portas, nisi resi- 

stentium Deo colla transfodias, nec viniiex es iii 

irani ei qui maluin agit, dum in adulteranles Ecclc- 

siam non consurgis, et cum Simeoneel Lcvi violaii; 

sororis opprobrium a domo Israel non repcllis (Veii. 

xxxiv). Vertatur ergo docta maniis ad capulum, ct 

cum David in Amalecbitas iinpetu fulguris irrue (/ 

^ Reg. xxx); etsicut illc latruneulos subegit.sic el tu 

hostcs Ecclesia; vibrato justitia; iiiucroiie transfigc. 

Sential scntiat velerrimus ille draco, Cadaloiis vi- 

delicct pcrlurbator Ecclosiie, eversor aposlolicye di- 

sciplina;, inimicus sahitis bumanaj, scntiat, inquau), 

vadix peccati, pr;i;co diaboli , apostohis Aiilicluisli, 

et quid plura dicaui? sagitta producta dc piiaretra 

Satana;, virga Assur, fiiius Bclial, filius perdilionis, 

qui advcrsalur ct exlollilur supr;i omne qiiod dici- 

tur Deus, aiitquod coliiur (// Tliess. ii), vorago li- 

bidinis, iiaiifiagiinii castitalis, ClirisliaMitatis oppro- 

biiiiiii, igiioiiiiiiia sacerdolum, gciiinien vipcrarum, 

fa^tor orbis, spiircilia sseculi, dedecus iinivcrsitalis : 

atte.ivaiilur adliuc cpitlieta Cadaloi, catalogus vidcli-

4U LIBliR SEI'T!M1JS, r.ITVr. iV. 4i2 

Celiiomiiiis lcncbrosi serpcns liiliiicus, coliiber lor- A tmn- Sod, o uiiiiam cgo aiilc Iribuiial luum ailjudi- 

tuosus, slcrcns homiiium, latriiia crimimnii, seiitina 

viliorum, abominaiio cueli, 246 projectii) paiailisi, 

pabiilnin tartari, stipnla ignis «lorrii, scntiat istc 

inotum regi:B inajeslatis, ct tcrrrnnm m-iiial prin- 

cipeni, qui audacier provocat in l>i.-!la calcslcni; et 

qiiia dicit insipiens in corde suo : « Non est Ocus 

{Paal. xiii) ; II experiatur inesse regio peetori Cliri- 

Sliansc lidei picLateni, prodivina; iniliti;e caslrisnoii 

enerviter confligentem. Regiium ergo tuum arma 

corripiai , ut cum Rlelchisedecli slet saceidotinm 

{Gen. xiv) ; sacerdotiiim oret , iil avituni David 

exaltetur imperium. Nam ad lioc pro tc uiiiverbalis 

oral Ecclesia, ut el labor luus ei qiiietem pariat, et 

or.ilionibns illius gloria tibi triumphalis acciescai, 

sicut et Moyses orabat eoque simul orantc, vinccbal; B 

si vcro remitleret nianus Moyscs, supcraliai proti- 

niisAiiialech (Ciof/. xvii). Hiiic et Apostolus ait : 

I Obsecro primnin omniiim fieri obsecratioiies, po- 

stulaliones, gratiarum aclioncs pro omiiibus hoinini- 

biis, pro regibiis, ei omnibus qui iii sublimiiatc 

siinl consliluli (i Tim. ii). » Quare hoc? Aiuli (jiiod 

seqiiitiir:! Ut quietam et tranquillam vitam agj- 

iiius in omiii pielate et castitatc {!bid.).i Porio 

quia splendidie nieniori;e paicr ejiis niagnificiis im- 

pcralor sublimitcr exaltavit iicclesiam, tii (pioque 

sicnt ejus ba;i'es iniperii, sic ctiain in ectlesiastics 

caulionis jiira sncccde. lîtur iii eeclesiastici statns 

iiicdhimitatc serv;inda ciariL-sinia suboles patornis 

respondeat inslittitis; et ab arbore sua non deger- 

minet ramiis in rrnctu, quain pcr traducem vii tuiis '-' 

ct gralise decus exornat. Sed sicut olim per ilhim, 

nou amodo per lo ei collapâ resurgat Ecclesia, ct 

ecclcsiasiica qinc coiifiisa est i'cfl,prcat disciplina. 

Durius furte lociitus siiiii regi, piTsertim c;im 

Salomon dicat : « Iii cogitatione tna regi ne deti-.ihis, 

el in secreto cuiiilis lui, ne uialedixeris diviti, quia 

avis ooeh porlabit vocem tiiani, et qui haijct peiilias 

annuntiabit sententi.am {Eccle. x). » Et revera, qai 

peculalusorimen incurrit.indiacoposin cogiliirinf u-cire 

quod tulit, sed lunc defereiidum est regi, cmu 

rex obtempcrat Conditori ; alioquin cum rex divinis 

rcsultat iniperiis, ipse quoquc jure conteninitiir a 

subjeclis. Si quis eiiim proprius, non Dei rex esse 

conviiicitiir, qni in die pugiia; non stat pro eastris 

Ecclesiae, et sic propriis ntilitatibus, specialiter mc- 

Init, ul ruin;c periclitantis Ecclesiic noii siicciirral. 

Sed et cuni per Isaiam Domiuus dicat : t Venite, et 

arguite me {Isa. i) ; » cur homo ab homine despiciat 

argui quem constat eadcm niortaliiatis lege con- 

stringi ? Et cum legc forcnsi caulum sit, ut qui in 

pereiiipioies parenluni non ulciscitur, in jus lia;r' - 

ditaria; successionis nullatenus admittaliir, ego, qni 

iii homicidam matris mes, Romance scilicet Ecclc- 

S!:c ulcisci ncqueo, ultoies saltem impellera non tcn- 

lal)0? Diqjiila ergo me, o rex, rideliler coiisulenteiii, 

uon procaciter obloquentem; vel si [ilacct, xstiinato 

!»a pi-.c dolore pereinplic inatris insanum, iion ad- 

tcrsus c\;:cUe;!ti;im regiie m.iiestatis iiisolentcr ela- 

ccr reiis pcrdiicllionis, diim tu tameii iii advcrsarios 

aposlolicae sedis vindices arbiler feqiiil:itis! In cervi- 

cis mc« juguhiin secnris vibrata des;cvial, laiiium 

moilo Uomana Ecclcsia propri;»', digiiitatis apicem 

pcr te reparata conscendat. Porro si Cadaloum citi> 

vehit aller Constantiiins Ariiim 247 ilcslrnis , ct 

Ecclcsise, pro qua Christus inortuusesl,pacem rcfor- 

niare contendis; facial tc Deus iii proxiino de regiio 

imperiale fastiginm scandere, et a cjinctis hostibiis 

tiiis insigiiis glorioe titulos rcportare; alioqiiin si 

adhuc dissimulas, si miindi periclitaiitis crrorem, 

cum possis abolere, dctreclas, et reliipia. Coliibco 

spiritum, et coiisequeiilia3 relinqiio lectoribus iiitcl- 

lectuin. 

EPISTOLA IV. 

IICMBERTI ARCHIEPISCOPI , DOMFACII ALBANENSIS FT 

C^TEROnUM CARnlNALlUM EPISCOPORUM AD AGNETE.W 

niPERATRICEM, HENRICI II IMP. UXOREM. 

Argumentum. — Pcticrat impcratrix Agnes per litteras, 

ut pallium iMoguntino archiepiscopo recciiler 

clecto mitteretur. llescribiiiit doc;ores beatis- 

siini a secretis cpiscopi c;irdiii;des, id ficri iion 

posse.Norisolei'eeiiiniilomaiianiEcclesiamc!iii|uii!i! 

antistiti alisenti, nisi qiii piiusa sumiiio poiiliiiri', 

aiit cjiis lcgalo exaniinaliis idoneiis taiila; dignit;ili 

inventus liieril, p:illiiiin tribiiere. Oportere igiliii' 

eunidem Mogiintinum arcbicpiscopnm Roiiiam 

prolicisci, iit ibi approbatus et voti coinpos effcciiis, 

in patriain revertatur. 

Serenissiin;e imperatiici Agneti, Humbeetus ar- 

chiepiscopus, et Bonifacius AIb.'i.iieiibis cuiii cciHcris 

cardinalibus cpiscopis, co!icordissim;e lidciitaiis o!>-^ 

scquium. 

A loiigo jnin tempore prorsiis imperiali iii;ijesl;i!i 

Ecclcbia Romaiia plus non dcbuil quam vesti';c g!.i- 

rise, ex cujus videlicet sanctxdcvoiioiiisstudiomul ;i 

beneficia et magna suscepit. Ita nimirum, ul jinu 

dicaris B. Petri aposioloriim principis filia, ct Dci 

oinnipotentis in comniisso lilii rcgimine fidclis aii- 

cilla. Si quid ergo.magnificentia veslra Roiiianaiii |ic- 

tit Ecclesiam, quod canoiiicis obviet rcgulis, ncn 

malitia;, qiiod absil, ascribimus; scd coiisiliatoiuin 

veslrorum potius igiiorantia! depiilamiis. Pctisiis 

eiiim ul domino Moguntino paliiiiiii mitlerctur, qiiod 

prociil diilio sanctorum Putruni sanctionibus pro- 

batur adversiim. Ipsi siquidein poalifices cx aii!iqu;e 

traditionis usti, ad apostoluriiin dcl;cut liniina pro- 

perarc, et boc, sineqno nKitr.ipolilaiii osse non pn.s- 

sunl, signum coiiSiiiiiinaiid;c su..c digiiilalis aicipcre. 

Qiiod si huic assertioni forlassis olijicitnr, a Roiiia- 

nis pontificijsus palliuni ad pliirinia loca s;cpe t er 

nunlios fuisse transmissum, lioc negotium lali vide- 

lur declaratione dislingiii ; quia lunc temporis legrti 

Roiiianse Ecclesice vice pnpdi fungebantur, per pi;o- 

viucias conslituti. IUi igitur eos, qiii ad epistap;iliis 

apiccm proniovcbanlur, examinabant, sicquepalliiiin 

ab apostolica scdc per nunlios impctrabaiit. Poiro 

autcm, ut urio siifficiat exeniplo declarare quod di- 

cimus ; Brunichildis rcgiiia Eraiicorum Syagriu 

fratri suo, Aiigustoduncnsi videlicet cpiscopo, a 

B. Gregorio impelrarc pallium alia ralione non pur

iiZ S. PETRI DAMIANl OPr. PAUS SEU TOMUS I. — EPIST. LIB. VIII, W. 

luit.(GBEG. liegist. 1. vii, cp. 5), nisi 248 iHe.qiiain- A esse conspiccrcl, prrcsto sulijunxit : i Quia Iisec lo- 

>is boniis essel ci jnstiis, Caniltiliim defensorein, qiii 

in iliis pariibus apocrisiarii fnngcbalur officio, ab eo 

examinanilus adirer, sicqiie accipiens palliumdignam 

iii legaio siio Komano pontifici reverenliam exhibe- 

ret. Maurilius cliam imperaior ab eodem Gregorio 

per longa leinpora supplicans, atiler, quod de pallio 

peiierat, non implevit, nisi quia Maximus Saloni- 

laniis episcopus Ravennam usque pervenit, seque ex 

liis capitulis, qux sibimet objecla fuerant coram his, 

quibus hoc judicium injunctum fuerat, digna satisfa- 

ciioiie purgavit (Idem. Heyist. I. v, ep. 25 ct I. vii, 

epist. 129). Enimvero et beatus papa Damasus hoc 

decrevil (apud Ivonem Carnotensein, lib. i), ut quis- 

qiiis metropolitanorum ullra tres menses posl or- 

cutus sum vobis, trisliiia implevit eor vestruni; sed 

ego verilatem dico vobis : Expedit ut ego vadam. 

Si cnim non abicro, Paracleius non venict ad vos- 

si aulem abiero, miltam eum ad vos (Joan. x). i Si 

ergo illuminalor menliiim Spiritns nposlolicis illabi 

pectoribus plena dilTusione non poterat, nisi Veritas 

ipsa, qu.Te eis illum missurus cral, corporalem siii 

prajsentiam ab eorum sublraxisset obtutibus, quanto 

magis necesse est ut purus homo ab hominum se 

frequentia subtrahat, quatenus superni miineris ca- 

pax fiat? Sicque mcns humana dum vacat ah aspe- 

clibus hominum, sancti Spirilus mereatur ingres 

siim. Eorum ergo, qui tecuin conveisabantiir, ab- 

sentiam, noli deputare jacturani, imo salulis occasio. 

dinaiionem suam Roinano pontifici fidem suain cx- \i perfectionis lucrum et propensio nostri meriti depupoiiere, 

el pallium tlagitare distulerit, commissa letur argumentum, qiiia, diiin slrepitus hiiraaiii ccssat 

careat dignitale. Qiiaproptcr ipse dominiis Mogiinti- 

iius electus vester ad apostolorura limina venire non 

differat, sicque perfeclio suse dignitatis canonicc 

ct ordiiiabiliter fiat. Sive enim nos, sive Doininiis 

noster, quidquid pro quolibet mortalium necessc 

est agere, pro vestiec celsiludinis gloria non dubi- 

lainus implerc. 

EPISTOLA V. 

AD EAMDEM. 

(Ilabetur tom. III, estqiie opttsc. 56.J 

EPISTOLA VI. 

AD EAMDEM. 

—• Arguuentum. Eanidem Agnetein, qua; Raiiial.li 

Coinani episcopi, Heniiisinda; allinis cl ipsiiis l'c- q 

Iri Damiaui pra;scnlia destituta, qiiibusdain soicbat 

aniea de rebus ad piuiaiem perliiieiitibiis 

colloqiii, ei consilia sua oniiiia commuiiicare, tiistior 

aliquaiitiilum viilcbaiur effecia, consolaiiir 

ei horiatiir, ul in Christi amicitiam se penitus insinuet;ab 

illo oninia solalia petonda, quandiu cuiii 

illo sit, niinquam se solam esse arbitretur. 

Dominse sux impcraliici Agneti, Petuus pecca- 

tor moiKichus servilutem. 

Arbitror, vcnerabilis domina, quoniam cx qiio 

domiuus Rainaldiis Comanse sedis cpiscopus , cl 

sancta nuilier llermisinda relicta quondam germani 

lni, ego quoque servus tuus, ad propria qiiique re- 

cessimus, mens lua nunc fluctuat, et vcliit oinniiiin 

di;stiluta sobilio, solam se remansisse deploral. Gra- 

vat foric lougioris censiira sileiitii, et tocdium est 

((illuquenliiim iiiiiic dccsse pr;csenliam, qiios s;i'pc 

refiigicns , dum adcssent , reniolioris angiili lati- 

biiluin expctobas. Toleramus enim sospe quod 

f;ralis offertur ; peifruimur , qiiod dilTicilius ob- 

linemus : parvipendimus quod abuiidat : et quod 

deesse conspicimus , inhiantcr optamus. 249 

Verum pia mens lua, quse divini ainoris igiic siic- 

cendi votis omnibus a;stuat , nequaquam ex hu- 

nianae socielatis absentia coniabescat; imo quanio 

sibi tcrrcna solaiia deesse considcrai, tanlo niagis 

de propiiunia sancti Spiritus paracleti pncscniia 

confidal. Uiide Salvator cum itiirum se ad Patrera 

post resurreclioiiis gloriam dcclararct, et cx boc 

discipulonim animos non mediocrilcr porlurbandos 

alloquii , conslruitiir iii te per .silentium templum 

Spiritiis sancti. Iliiic csl, qnod de Israelitici tcmpli 

constructionc sacra tcsiatur hisloria, quia malleiis 

ei seciiris. et oinne fcrramcntum non sunt audita in 

domo Domini cum a;dificaretur (/// /»ej.vi).Tcmplum 

quippc Dei per silenliiim crescit, qiiia ciim mciis 

liumana per cxteriora se verba non fundit, in su- 

Llime fasligium spirilualis aidificii stiuciura consur- 

gil, tantoque subcresccns, in alliora sustollilur, 

quanto per silentii cuslodiain circiimclusa , scse ex- 

trinsecus fundere prohibetur. Ciislos enim justitiae 

silcntium. Et per Jeremiam dicilur : < Bonum est 

prscslolari cura silcniio salutare Doniini. Bonum est 

viro cum portaveril jiigum ab adolescentia sua : sc- 

dcbit solitarius, et lacebit, quia levabit se siiper se 

(Thren. iii). » Solitariiis plane, dum tacel, se clcvat 

siiper se, quia mcns humana, dum intra sileiitii 

claustra undique circumcluditur, in siipcriora subli- 

mis erigitur, ad Dcum pcr coelcste desiderium rapi- 

tiir, el in amore cjus per ardorem Spirilus inflam- 

iiialur, el tanquam fons vivus, dum per vcrboriim 

circulos (luere hinc inde non siniuir, undis cxcre- 

sccniibus in altiora cumulatur. Templiim crgo tui 

pectoris nunc per silenlium crcscat, virtiilum spiri- 

tnalium tanquani coeleslium lapidiiin iii te slruclura 

coiisiirgat, ubi supermis ille sponsiis, quein totis 

visceribus diligis, velut in thalamo suo dclcctabiliier 

rcqiiiescat. Memenlo ilaqiie quod Apostolus ait : 

^ « Quia fundameiilum aliud nemo polcst ponere prav- 

ler id quod posilum cst, Cliristus Jcsus. Si quis po- 

siicrit siipcr hoc fniidamcntum aiiriim, argenium, 

lapides pretiosos, ligna, fenuin, siipiilas, quale cu- 

jusque fuerit [opusj, ignis probabit (/ Cor. iii). » 

Qiiid enim per aiiriim, argeiuum et lapidcs preliosos, 

nisi robur et oriiaiiienta virliituiii? Qiiid vero per - 

ligiia, feiium el stipulas, nisi fragilitas iiinuitur vi- 

tiorum? Altcnde ergo, ut aedificium quod iii te fit, 

non ex fragili sit materia, quse flammis 250 csse 

possit obnoxia, quit; vciitis sit iinpellenlibus riiiliira. 

Lignum plane, feniim el siipulas facile pulest vorai 

flanima consumcre; aurum êro vel argcntiim, sive 

lapidcs prctiosi , ncsciunl inccadio subjacerc. El

Uli LIBER SEPTIMUS, EPIST. VIII. «46 

rorlc pcr eumdom Aposlnlum dicilur : i Sumenles A 251 EPISTOLA VII. 

scutuin llilei, iu quo possilis omnia tela nequissiiui 

igiiea eistinguere {Eplies. vi). » Iguis ergo, quem 

clandestinus hostis immittit, inveniat iu te preiiosa 

mctalla virtutum, non slipulas et fomites viliorum, 

ut fureniii)us llammis, quas callidus insidiator ex- 

sufllat, non maieria pulris ac fragilis enerviter ccdal, 

sed impcnetrabilis ac robustae soliditalis vigor ob- 

AD EAMUEM. 

Argvmentvm. — Siguilirat ))uaiila; sibi inolesti;» sil 

ab ea disjungi , el spem propinqni redilus pollicetur. 

Inlerim horlalur, ul ma^niilndinem prsmiorum 

, qua: diligenlibus Deum iu coelo pra^parala 

sunt , cousideiaiis, ad exemplum Christi , labores 

el incommodiiales el aspera qu;cque lautisper, 

dum iu arcto hoc corporis doinicilio versalur, 

pcrferre noti erubescat. 

sistat, ut illa virtus AUissimi, quse virginalis uteri 

DoinintB su.tb imperalrici Agneti, Petrus peccalor 

visceribus obmnbravit {Luc. i), mentem quoque luam 

monachus quidquid servus. 

in perpetuo vernantis pudicitise virore custodi:it, 

Quouiam a saucla pra'senlia veslra rcinotus suiii 

eamque, quod absit, a duris spiritualis nequiiise va- 

et hoc lempore vobiscum esse iion possiiin, saiis doporibus 

[f. obumbrari, vel aliquid simile desideiatur] 

leo, et quotidiana lamenlaiione suspiro. Iiilerim ta- 

Don permittat. 

men, aiitequam ad vos redeain, liorior sanclam pa- 

Coiisolare igitur, vencrabilis domina, ei a corde 

''^»'''»"' veslram, ut 

luo omne 

nou ei grave sit aspera qiwlibel 

tsdium noxii mffiroris expelle. CliristMS B 

sit confabulator tnus, Christus tibi contiibernalis 

ac dura perferre, et pro amorc crelestis spousi solli- 

sit 

et conviva ; irao Christus ipse lua; sint delici;e, ipse 

quotidianat refectionis epulum, ipse libi sit iniiiiuc 

dul«ediiiis alimentuin. Cum illo siinul lege, cum illo 

jugiter psalle, cum illo denique te in pavimento ora- 

lura prosterne, cum iilo le erige ; cuni illo te dornii- 

turam lectulus capiat, cum eodem sopor inveiiial. 

citiidinein, vel eliam necessarii siiinpius iiiopiaiii 

suslinere. Cuin enim Christus pro te pertuloril cru- 

cem, quid mirum si lu sustiiieas pro illiiis amore 

pauperiem? Si ille, cui Virtuies ct Domiuationes 

famulabantur in coelo, sputa, flagella, opprobria, colaphos, 

et alapas paliebatur in niundo; quid magnuin 

Ejus le pudicus alque virgineus ampiexus aslringat, 

si tu, qucc leria es, imperialis glori;e vaiiain projirias 

ut in le qiioque veraciler impleatur quod per Isaiara 

poinpam, et non mundi reginarn, sed, qiiod longe 

dicitur : s Gaudebit sponsiis super sponsaui , el gau- 

gloriosius est , le prxbeas ailcrni regis aiicillam? 

debit siiper te Deus tuus {Isa. lxii) ; » ei tu specia- Recordaie quod dicit Apostolus : € Exeamus igitur 

lis dicere valeas, qiiod generalis sponsa dicit in Can- 

ad euin extra castia, improperium ejiis portaiilcs; 

licis : i Dilcclus nieus iiiler ubera niea coininorabi- 

non enim habenius hic inanenlein civiiaiem, Scd fiiliir 

{Cani. i). nConslal enim quod inter nbera pectoris 

turaminquirinius(f/e6r.xiii,l5). > Felixiiiiiiiruniiale 

com"'e''ciu>n. "Iji 

cor homiiiis situin est. Dilectus ergo 

datur lutum, tollitur 

inter sponsx 

aurum; pro 

C 

«bera commoraiur, cum a fldeli qiialibei aninia 

tcnebris lucem, pro tcrrenis hoiioribus coclestis gloChristus 

loio corde diligitur. Huic ergo spoiiso dical 

ri« comparamus dignilalem. Sicut enini pcr pro- 

anima sancta lua : t Ecce tu piilclier cs, dilecte mi, 

phelam dicilur : < Omiiis caro feiium, et omnis glo- 

ct deeorus ; leclulus noster fioridiis (Ibid.). » Ipse 

ria fjus lanquam flos feni; ruit feniim, ct llos cjiis 

cnim speciosus forma praa filiis homiuum {Psal. 

cecidii; qiii auicm serval verbiim Domiiii, manet iii 

XLiv). » Et qiiia proplcr ejiis .iiiiorem rcgales infu- 

aeternum {ha. xl). » Porro aulem qui hodie iiiduilas 

contempsisii, iinperiale fasiigiiim despexisti, ipse 

tur purpura, cras includilur sepullura. Hodie quis 

corona, ipsc tibi sit purpura, ipsc loliiis glorise tibi 

hominibus dominatur, cras aulem a vcrmlbus factus 

jjr.Tparet beaia ornanienla ; ut nierilo debeas cuin 

pulredo corrodiiur. Hodie regalibus infiilis rediini- 

Pfopliela canlare : « Iiiduit me Dominns vestimenlo 

tur, cras vilibus panniculis exaiiime cadaver obvols:ilutis, 

et indumento laeliiiic circunidedit me, quasi 

\itur. Hodic splendet coronatus in regalis exccllentise 

.«poiisus decoratus corona, el quasi sponsa ornala 

solio, cras felet marcidiis in sepulcro. Ikec igiiur ei . 

mouilibus suis {Isa. lxi). » llic iii le socielalis liu- 

hujusmoili, domiiia mi, sublililer pensa, el hujus 

manog consoletur absentiam , liic libi vel pro omniinii vitse labores cum Jesu nuiic sequanimitcr tolera, ul 

jiissione, et allocutione sufliciai; hic vchil aller, sed D cum ipse, qui judicatus esi, judicatiinis adveuerit, 

longe prsestantior, Helcana veraciier dicai : « Non 

jam Anna, sed Agnes, cur lles, et qiiare non comedis, 

ct quam ob rem aflligitur cor tuuin ? nunquid non 

ego melior suin quam decem filii? >(/ Reg. i.) Elquo- 

niam Helcana, Dei zelus dicttur, zclus Dei dilectio 

Bedemptoris animum tuum in omni moeroris et an- 

gusiiae tsdio consoletur, ut in eum te in omni, quain 

paieris, adversitate projicias, sub ejus umliraculum 

abhumanx persecutionis ardore confiigias, et in e|us 

amplexibus secura suaviter rcjiuiescas, qualenus 

jpse vcl semclipsuin quielis iiitiiiis; pnj^beal jiorlum, 

i|,ui pEO te digiiatus est in Riiiachiiiis fljictibu;; inuii- 

'Siafiaus groceffiwam per£e«ie uaiifr.igiuiii. 

tu veliil una de sapienlibiis virgiiiibus oi natis lainpa- 

dibiis {Maitlt. xxv), ei decciiier oecuiras, et pr» 

lcmporali purpura stolani immorlalitatis acnipias, ac- 

pro coroiia, quse de terreno fuerat fabricata meiallo, 

ilhid diadeina suscipias, quod in caMo factiim cst d& 

iapide pretioso. 

252 EPISTOLA YIK. 

AB FAMDEM AGNETEM IMPERATRICEM. 

Argumentum. — Eaiiulein in Geniiaiii;im profcclaiTB 

horlatiir, ut rciieal, iiidic:iiis qii:iiilo nuErore ob 

cjiis discessiim litni kalia oimiis, liim pra;ci]«ie 

Roina allecla sil, in ipja scilicct uibc omncs atl 

veiam virtutis viaiu_ejus s;»iiciissiniis. exempiis 

cscitaJjaiiiuc^ 

,

*t7 S. PETni DAMI.VM OIP. PAKS SEIJ TO.MUSI. - EPIST. UB. VIII. V.?, 

Doiiiiii;e siix AcNETi inipeialrici, Petrus pecciiloi' A tiosum ? Sic (Icni(|ue eiim vcre diligis, si servaie 

inoii.icliiis scrviliiicm. 

Vix refiTre siiflicio quanto cor meum moerore 

quoe Dei snnt piis exbortalionibus facis. Alioquin 

quo pacio viros suos ilhie conjiigesamare credaniur, 

COiifiinililiir, (liim rediliis vcstri Lielitiam, suspensis 

(]u )tiilie viscerilius, pr;icslolaliir. Heu nie! cir itiiieri 

ve.s.lro vecors ac slolidus asseiisum pra;bui ? imo cur 

cgreiiieiiti me ipsiiin non violenlcr opposui ? Cur non 

eqnorum fretia corripiii, el cnrsuni vcstrum vel o!)- 

viis maiiihiis, in (|uanluni licucrat, non tardavi? Iii 

vestri piane recessus aliseniia, moeret Roina, B. Pelii 

liigei Ecclesia, ei tola per sanctos viros ac mu- 

lieres lamentatur Italia. Tu siqnidem, velut anreuni 

sidus, lerrcna qu;vrenlium videbaris illusirare cali- 

giiiem, atque ad Denni provocans, niicanlis e.xenipli 

Illic ciini Pelionilli simul liabere te libeat sepultu- 

rain, ut insignis ille p;iier geminani jiixta se, carnis 

viilelicel ac spirilns gaiideat reqniesceie filiani. Do- 

ininiiin ineum Lopcrlnin episcopum aiijne salulo, el, 

ul cito reveriaiur, imploio. 

EPISTOLA l\. 

NiCOLM P.\r/E 11 AD.... BEGLXAM GALLl.E (iO!). 

Ar.cuMENTini. — S. (locior Kioolai U jjap.-n nfimine 

scriliit ad G,(lli;iruiii rcginam, landal ejiis piclaleni 

et in paiiperos beiielioenliam ; Iiortaliir, nt tain 

laiidabile vil;i; iiislitnlimi, qno(i semol arripnerat, 

u.sqne ad exlronnini constanler rctiii(?a!, ; sininlqKC 

suadet, iit virnm snnin rogciii ad renipnblicani 

jiiste administiamlanr, ecolesiaiii tuendam ct piclalis 

opcra edciida, iiillammct, liliiis qnoqnc suos 

eisdein, qiiibns ipsa iniliula cst moribus, insliltial. 

253 Nn^.i-iLAus opi.soopns, servns scrvornm Dei, 

glorios;\i regiiia; saliUem el apostnlic:im beiieuictio- 

jiein. 

Boiise voliintaiis anctnri omnipotenii Deo digiias 

gratias agamns, qiiia iii feminco pectorc virile viye- 

re virluiiim rol)ur andimns. Pervenit quippe adaiires 

nostras, pnipcellentissima filia, sci-enilatem luani in- 

digentibus muiiificenlia pia; liberalil:itis aflliiere, 

jj Donino Gotiiifredo, exccllentissimo dnci et mar- 

dcvolissim.TB oratioiiis siudiis iiisndare, pio violencbioni, Petuus peccalor iiionaclius zeli fervcntis 

ter oppressis vim districtionis exei-oeie, ca;ierisqne obloqiiiuin. 

boiiis operibus, in qnantniii tibi eonipelit, olTiciiiin 

regia; dignitatis iniplere. Horiamur igiinr, ut eum 

quein, Deo inspir;inte, seniel ingrossa es, tramiiem 

leneas: invictissiinnmqnc viinm tuuni, riliuiu no- 

slnim regeni ad pielatis opquitatisqiie gubernaeula 

inoderanda, slalninque Ecclosi;e rclinendiim provo- 

carecontendas. Si eiiiin clpqnentia Abigail stullum 

Nabal ab irasocntis D;ivid gladio servavit illsesum 

(f /{(;(/. .\xv);quantomagissancta dcvolio tna prudeii- 

lissimum virum inuiii divinis reildei obtutibiis gia- 

qu;c in eis capsas, iit ila loqiiar, corporuin diligunt; 

sed animarum anrum, quod in eis reconditur, noii 

attendunt : 

ilabemus enini, juxla Apostoliim, lli(>san. 

rum istuni in v.isis fic ilibiis (// Cor. iv). Qnse niini- 

ruin hoc dunlaxat aniplectnntur, quod vcrmes dcvo- 

raiit in sepulcris ; illud vesane dcspiciunt, cui im- 

marcescibilis gloria servatur in coelis. In carnc 

quippe amorem suuni illa constituerat, qux David 

se despicienti, ironica insullatione diccbal : « Qnam 

gloriosiis fuit liodie rex Israel, discoopericns se anle 

oculos servorum suorum, et nudatus est qiiasi niide- 

refundebas le sequentibus claritateni. Et, ul niulta tur uiuis ex scurris ? i (// lieg. vi).Qua; profecio 

prsetereain, ego qnoqne donee te prociil abcsse sii- B qiiia desideriiim snnin in sola carne posuer.it, carnis 

spiro, Roniaiia conspicerc moenia perliorresco. Re- fructu debita est animadversionc priv:ita. Undc 

Tcriere ergo, doniina mi, revcrtere, teque lugcnti- paiilo posl Scriptura subjiingit : < Igiliir Micho! 

bus festivam rcdde lactitiam , qui ruliiantem ca?li fili.Tc Saul, non esi natus filius usqne ad dicm mor- 

genimam de capite niundi Ronia, quodanimodo plotis sua; {Ibid.) s Tu autem, gloriosa filia, quia feciinramus 

avulsam. Ingerat libi nanseani aula regalis ditatis doniini divinitus meruisii, sie clarissimam in- 

imperii, sol;i tnis naribns sageiia redoleat piscaloris. strue sobolem, ut inter ipsa laclantis infantix riidi- 

nienta ad Creaioris sui nutriainr amorein. Per lc 

igilur discant, cui polissinuim (lcl)eaiil, ct qiiod iii 

rogalis auhi; solio sunl nobilos geiiiti, ct quod iii 

Ecclesiie gremio longe nobilius per sancti Spiritus 

gratiam sunt rcnati. Noli aliqnando pecuniam pric- 

ferie jiistiiiiB, sed thesaurnni vera; sapienliae inhian- 

lcr acqnire. Rogina (|uippe Saba venit lion videre 

diviiias.scdaudiresapientiamSalonionis (////?(?(/. x). 

Qiiiis tamen i|)sa non pctiit, copiosius reportaviti 

Tu ctiam, (ilia, divinis obedicndo mandatis, sapien- 

tiam posside, nt mcrearis ad salnlem anim;c tiiaj ct 

terrcnis conipctenler afilnore et dc transilorii regiii 

ciiliiiine ad coeleste iraiisire. 

(!0;) Aiiiia;ii Ileiiiici re.isiDiorciii, Philippi iicm regis mati-eiii o;ei'idcrim. 

254 EPISTOLA \. 

AD GOTUIFREDUSl IIUCEM ET M.VRCIIIONEM TUSCl/E. 

Akgumextum. — ilac opislola Golbilrodu (liici el 

inarcbioni scribit, se graviter tulisse ab illo Cadaloum 

pseuiioponliricem, qui a catlinlioa rcligio' 

ne dpfoccral, liospitio acccplnm csse ; idque facinns 

pliiribiis saoiarnm liitorarnm cxoniplis aiii- 

pliliciU, ailmoiietqiic ut cnlp;im agiiosoal, et lacrymis 

deleal iicrninqiie in gratiaiii S. R. Ecelesiii; 

redeat. 

Nova nnper et inaudila dc voiiis aptid nos fama 

percrcbnit, qna; nobis noii parvi nioeroris iiioestiliaMi 

intnlil, visccra tromefacta concussit, os noslrnm ii 

solita gloria; vcstra; laude compescuit, et tabefaotuni 

cor, velut acutissiino doloris intimi pugionc tians- 

fodit. Vos scilicet communicasse cuin Cadaloo, 

qncin, ut liipiido nostis, jam dudiim nnivorsalis Ec- 

clesia, taiiquam leth;ile virus evoinnit, et, nt laevera 

pntridtim inembriini, de propriis visceribus ampu- 

tavit, in gchennalis barathri profunda demersil, ct

449 

quasi slereus lioininum inlrahilrinx cuniculosobiu- .\ tiiiim ut roqiilreres Dominiim Deiim patruiii tuoruni 

tuin, ne naiiluis liominum de coelero felcat, spiiamen 

obstruil. tluic ilaque tali viro vcsUani coniniu- 

nicasse priidciiliam, fossores in agro, niercatoics 

in foro, milites vociferanliir in publico. Heu, proh 

ilolor ! vir euiiiientissinie, iibi tuiic erant iibcrcs illi 

lacrymaiiim rivi, quos vehit torienteni, (ie fcrvcii- 

lissinia pli pecloris consiieveras charitate profiiiule- 

ro, el, sancii Spiiitus aiiiorc succcnsus, nonccssai.as 

madefacla fletlhiis ora rigare ? Huccine letladi suiit 

cleeniosynarum fiuctus, (Hiibusiitiqnepercontiiiiuim 

qiiadragesimalis jcjunii ciirsuiii Ilberails piissiinrc 

crcmentioe tuae hii-gitas, non inodo indigenlium re- 

crcavi! inopiam, sed eiiain ad nostri P.cileiiiploris 

exeniplum ei.pedes lavit, et oscuL deligeie noii eru- conspiciiiiin coiistitui, ego tibi in peregiin;e terra' 

buil ? Uiide tlmendiim vobls est qiiod peri^ggsiim B partlbns niiilto pluies quam de pateriiojure succcs- 

de illo viro dicilur : « Qtil habuit pecuinani, et niislt 

eam in sacculum periiisiim {Agg. i). » In peruisiim 

qiiippe sacciiluin quldquid per oris aiiiluni niittitiir, 

per irriiptionis exituin necesse cst elabatiir. Et quid 

prodcst, si primo per constipationem pccuiilss cni- 

itiena lurgescat, ct pcr jacturam incurhe vacuefacta 

miix folleat ? Et quldein adversus Anliclirislum hunc 

vliillter dlinicasti ejusqiic conatibus sacrllegis atque 

pervcrsls, ciim sereiiissima alque clarlsslnia iixore 

tiia fiequcntliis oiistitistl, niinc autem nescio quis 

saiicire religionis vcsfise constaiitiam ab hac liiten- 

tione coinpesciilt, tar.tiiiiiquo viriuiis ac severitails 

honcstio rigorem pestifera s'.iggcrendo moUlvit et 

qiiasl {Opptiim opiis obrucre pcrsuasii. Unde etSido- anfiigiuiu pni(lenti;e tiia! siibtllitas Inveniret ? Hajc, 

-. nion ait « Qui inoUis et dissoliilus est In opere suo, C et hls siiiiilia, qiire iibl possciil objicl, vir iiisignis 

frater esl sua opera dissipantis (Prov. xviii). » S5S atqiic Siibliniis, ottenile ; rcatus adniissi piaciiluin 

Qula videllcet qiilcffipta bona distilcte non exscqui- digiiie poenltcr.iioe fletibns ablue : lethalls anilciii;e 

tur,dissoIutio;ieiiegllgci!tl;c nianuin destrucntls imi- 

laiur. 

Dic iniiii, vlr magnificc, si quis lionestis ac pudi- 

clssiinis tlialamis luis inrcrre niolirelur injiiriain, 

quis necessarius luiis, qiiis donicsticus aiideret illi 

faniiliaritaie tonjiiiigi ? Quis illorum pijesuineiet iii 

amicillK loedere copuiari ? Si ergo honio cum ad- 

versario doinini sui coricordise fuedus inire non au- 

dei, quo paelo subliiniias tiia illi communicare non 

liii.uit, qui sponsam Chrisli, sanctani scillcet Eccle- 

siain, qiiasi per obsceni lenociiiii stupruin violare 

pniesumpsil ? Dei quippe hoslis esseconvincitur, qui 

€jus inimico In amicilia sociatur. Hinc esl, qiiod 

cuni Jorain rex Israel, vir utique funeslus, et iiii- 

pius, Eliseum consuleret, dicens : « Qiiaie congre- 

gavit Doininiis tres regcs hos, ut traderel eos in 

nianumlloab? « Respondit Eliseus : « VivltDominus 

exercitiiuni, iii eiijus conspeclu sio, quod si iion 

viiliiini Josaphai regis Juda; erubescerein, nec ai- 

leiidisseni quulcin tc, iiec respexissem (IVHeg.tii).s 

lliiic est, quod eidem Josaplial qula auxiliabaiiir 

Acliab, Jehu filius llaiianl, piopheta dixisse legitur : 

i Impio prsebes auxiliiim cl liis qui oderuni Doini- 

iium amicilia jungcris, idcirco iram Doinini meie- 

beris; sed boiia opera iiiventa sunt in le, eo quod 

Bl),«tiileris lucos de lerra Juda, et pr;cparavoris cor 

LlBEn SEPTIMUfi, EPIST. X!II. 450 

(// Pfirnl. xix). I Illnc est qiiod Achali, quia Benedah 

regeiii Syria;, queni bcllo coulrivcrat, aiiire 

pormlsit llhicsum, ex ore propliet;c qiioil digniim erat 

audivlt : « Quia dimisistl, inqull, vlruiii dlgiiuin 

morte dc uiaiiu lua, erlt anlma tua pro aiiinia ejus, 

ct popiiliis tuiis pro populoejus(/// lieg. xx). > llinc 

esl ([iiod Saiil reguum perdidil, qiioiiiam liiipie piiis 

iii Agag rcge;n Amidech, slciii digiiiini fiicial, iior 

vlndicavit (/ Reg. xv). Qnod si siniiii liiiiic in te Deiis 

oninipotens exposinlaret iiijiiriam, ct haiic tibi pro- 

poneret digiiam relrlbutlone querclam, Ego te, in- 

qulens, praj cinictis rcgni tui principibiis extuli, egr. 

per cunclos Uomiini liiies imperii insrgncni alque 

sivas divliias conLiili, iinlluinquc te, prxter regalis 

impcrii priiicipaiiim, iion dlcani pr;cccdcre, sed ne 

vcl a;qiiipniv!ie pennisi. 'Qiio>I si Ii;rc p;!iica suul, 

i.diie qiiod et aciill cordis ipgciiiiim el facinidiam ad 

loqneiiiliirii, et viies ad lirllaiulum tradlili ;;c rigi ia 

niiilioriiin hoslliiin pedlLiis liiis colla sii!:sir;;vi. Ego 

tibl h.Tt^c oiniila cnni iiiiiltis ;ili;iiiiiii vhiiiium doti- 

biis coiituli, et tii adversariiini iiieiini a iiie proje- 

ctum, a membrls rneis proisiis abscissuni, cominuni 

saccrdotu.Ti meorum senlciitia condemnatuin.in com- 

iminioiiein siiscipere deerevisti ? Si lutc, inipiam, 

tlbi Deiis pcr semeilpsum, \ir iiislgiiis, opponeret, 

qiiid exeusatipnis olitenderes? quod lerglversationis 

fosdus abrunipe, te deliqiiisse palatii oninlbus con- 

fitere, et iii graiiam sedis apostolicTe, ciijiis nobilis 

etpracchirus es fdius, sub cclcrilaie revertere, 25S 

qiiatemis qui, quod a mcnibrls diaholl laiidabatur, 

explodis : (cum) el ipse per himenta pa;niteiiti;cspo;i- 

te corrigeris, slniui cuin rege David, non modo ve- 

niam a Deo, seJ etgratiarn conseqiiarls (//Kcjt. xii). 

Parcat ori nieosubliinitas tua, virniagnifice, iiecnon 

adversum te, sed pro .se locutum esse conjiciat, et 

quod a me dicium esl, noii livoris, vel odii fo- 

milein , sed medlcinalis cui;e polius dcpulet iistlo- 

iiein. 

D EWSTOLA XI. 

AD EL3IDE.M. 

(Ilabeliir tom. III, eslque optisc. til } 

EPISTOLA XII. 

M> F.CMDEJI. 

(ilabelur lom. 111 , iii opusc. 57.) 


AD EU.iiDE.M EJUSQUE /UXOREM BEATRIW^t.I. 

Akgumestij.m. — Petitulabbai S. Joanr.is DaptisUs 

pecunlani largiatiir qiia hiiiliotheca; enipia; preliuin 

persolvere possit, siiniilque hujusmodi pictatls 

operuui (iiiaiita sit ulilitas docei, 

Domno Gotuifredo marchioni et duei, et Be,vtbici 

sereiiisilm;c coiijugi, PExuiJspeccator moiiachusora- 

lioneni.

451 S. TETRl DAMIAINI OPP. PAUS SEU TOMUS I. — EPIST. LIB. Vlll. 452 

Filiiis hic iioslcr, abbas viilelicci mon.istciii S. A siquidciii parva, sed fruciifcra ; abies aulciii est 

Joaniiis Baptistse, biblioihecam emit, scd quia non procera, sed iiifecuiida. Sed illa quidem, quod 

polest preiiuin inopia constrigente peisolvere, iie- minus habel in robore, compensat in uvarum pro- 

cessitatc coinpellitur a ine reddendae qiianiitatis au- 

xiliuin llagitare. Sed qiiod ad prsesens mihi iion ad- 

jacct, ab aliis exigendi licentiain Iribuo ; quod a no- 

bis, diviiibus scilicet cpiscopis noii asseqiiitur, a 

vobis saltem cviguis ac pauperculis iii aliqiio coiiso- 

lctur. Quod si dicit aliquis : Mundiis adversum iios 

fiirii, belliiin ingruit, et vacare nos ad offerenda 

Dco muiiera noii permittit, audiat quia Josue diix 

Israel indeserto piignal)at,ei Moysesiii monte, maiii- 

bus iii cceliim extensis orabat (Exod. xvii) ; sed, sicut 

Scripiura pcrhibet, cum lemitteret nianus Moyses, 

fluenlium ubertale; isla veio licet nil coufcrat mcii- 

sis erigendis, tamen esl aptastructuris, et quod iioii 

deliciis, exliibet aedificiis. Ubi autem duo ista coii- 

curruiil, iiiiiiirum ul siuiul et procerilas arboris et 

proventus sit uberlalis, quanto rarior, tanlo majoii 

res est digna miraculo. lloc igitur iii vobis geinina; 

graiia; reperitur insigne, et iii Deum scilicet Iiuiiiilis 

ac sancia devoiio, ei erga nuindum subliiiiis poten- 

tia; celsituJo, ut dici nou immerllo valealis ct vitcs 

excelss et abieles fructuos;c. Dc mysterio autem 

muluae continentia;, quam inler vos, Deo teste, ser-- 

superaliat Ainalech ; cum vero nianus erigeret, corvatis, diu me, fateor, duplex opinio tenuit, ut virum 

rueliat Amalcch, et vincebat Is.-ael. Ilinc propheta B quidein tuum arbitrarer hilariler hoe pudicitiae mudicit 

: « Levaic corda vestra cuiii manibus ad Deum nus offerre; te vero gigiiendo prolis desiderio noii 

(Thren. iii). » Cor quippe cum manibus ad Deum hoc libenier admittere. 258 Sed cum gloriosus 

lcvat qui, dum oralionum Deo vota persolvit, oi idem vir nuper mihi ante sacrosanctum corpus beali 

qiio(]ue, vel ad ornamentaecclesiarum, vel ad sub- 

sidia pauperum, 257 rerum suaruui dona transmit- 

til. Induamus crgo iiobis loricam bonorum operum, 

etjacula non tinicbinuis impiorum. Unde Salomon 

in Proverbiis : < Ne paveas, inquit, repentino ter- 

rore irruenles libi potcstates impiorum, Dominus 

enim erit iii laiere luo et custodiet pedeni tuum, 

ne capiaris (/'roD. iii). » Uiuie auteni debeamushanc 

audaciam meiiti! coucipere priesto subjunxit : i Noli 

prnhibcre beiu-racerc euni qiii potest ; si vales, et 

ipse bciiefac : iie dicas amico luo : Vade, et rever- 

apostolorum principis intimassctsancium dcsideriun: 

tuuin et pudicitise perpeliio coiisjrvandai pioposi- 

tum, fateor, < Lsetalus sum in his quse dicta sunt 

mibi (Psal. cxxi), » et exsultavi vehementer. Jan» 

siquidem solutum est in te illud antiquae maledictio- 

nis elogiuin, quo primM mulieri dictum est : t Sub 

viri potestate eris, et ipse dominabitur tibi (Gcn. 

iii). I Conslat plane Sarain caslitatis ex tunc jam 

habuisse proposituni, cuin id fieret, quod sacra dc 

illa narral historia, quia desierant Sara; (ieri mulie- 

bria. Et insuper illa dicil : « Postquam consenui, et 

iere, cras dabo libi, cum stalim possisdare(//ii'J.).« C doininus meus vetulus esl, voluptati operani dabo?i 

Coufidendum est ergo, non in ferro, vel armis, scd 

in opcribus pictatis. Ego aulem veiiirem ad veslra; 

jussionis iinperiiiiii, nisi scnectus incurva ireinu- 

liiin repriineret gicssuiii. VerunUainen frater bic 

vidcat et perpemlat, si me causa ratiouMlis invitat. 

Exccllfiiiiain pr.Telerea vestram humiliter obsecro, 

ut si queni ad Tentonica loca transmitiis, pro cha- 

rilale nostra ad dominam meam Agneteiii iiupera- 

tricem lianc epistolam dirigas (102). 

EPISTOLA XIV, 

AD BE.VTRICEM DUCISS.VM, GOTUIFREDI DUCIS TUSCI^ 

UXORE.M. 

Argumentum.—Bealrici Gotliifrediducis uxoriscribit 

se magnopere exhilaratuin quod couiperisset illain 

concordi voluntate cuin viro suo continentiam U 

servare. Proponit ei sanciarum exempla mulicriiin, 

caqiie ut ante oculos habeat et imitari 

studeat horlatiir. Hospitalitatem piiecipue in pauperes 

et in Ecclesias munificentiam ei coinmendat. 

Beatrici excellentissima; duci Petrus peccator 

monaclius qiiotidiaiiot: oralionis instaiitiam. 

Gaudeo plaue in te atque gloriosissimo viro tuo, 

dispositionein omiiipotentis Dei veliementer admi- 

ror. Qui niiniriim dum vos in tain sublimi terrena; 

dignitatis arce conslituit, et bononini insuper ope- 

ruin fructus afferre concessil, quid aliud quam ad 

niundi miraculum abietes feraces ostendit? Viiis 

(IU2) Episiola lia;c est oclava liiijus libri. 

(Gen. xviii.) Quibus utique verbis perspicuum est, 

eam casiitatis jam tunc tenuisse proposilum. Et post 

h;cc dixit Dcus ad Abraham : « Oiniiia qiuB dixerit 

tibi Sara, audi vocem ejus (Gen. xxi). s Ecce, cui 

prius Abraham imperaverat et doraiiius dicebalur, 

jara illi per castitalis meritum obedire piaecipitur, ut 

cjus verbis jara in cuiictis obediai qui sibi prius tauquam 

Doininus imperarat. 

Cum quo illud etiam salutis exemplum ab eisdein 

patriarchis addiscite, ut humanitatis oQicium non 

ncgligatis hospitibus exhibere. De his enim Apostolus 

cuin prajmisisset : « Charitas fraternitatis ma- 

neat in vobis, et hospitaiitatem nolite oblivisci, i 

specialiter addidit : « Per hanc enim placueruiil 

quiilamangelishospitioreceptis (//efcr. xiii). » Sicul 

cnini sacra tradit historia : « Cuin venissent ad 

Abraham Ires viri, festinavit in tabernaculum ad 

Sai-am, dixitque ei : Accelera, tria sata siniilK coin- 

niisce, et fac subcinericios panes. » Deinde sequitiir: 

< Ipse vero ad armentum cucurrit, ct tulil inde vi- 

tulum tenerrimum optimum, etc. (Gen. xviii). » In 

qiiibusutiquesacrieloquiiiverbis hoc atiendendum cst 

quoniani Abraham, ut humanilatem exhiberet liospi- 

libus, non lioc Agar ancilla; prseccpit, iion servis 

injuiixit, noii hoc quibuslibet domus su;e vernaculis 

iiiipcravrt, scd ipsc îer se polissimum et uxorein

4S3 LIBER SEPTiMSiS, EPibT. XV. 4rii 

siKim opiis iiielaiis iiuplevit. lliii'e pra;sio siibjungi- A lei aiuliluni. Quain niox utnobilis inuliercl insignis 

iiir : < Tulit (iiioqiie buiyruin, ct lac, ct viluluiii 

(Iiieni coxcrat, ei posuil coiain cis; ipse vero stabat 

jiixlaeossubaibore(G(!)i.xviii).»lpse veiocumuiore 

sua ministr:ibat liospitibus, nec huinauilatis obscquium 

delegaiulum pcrsouis vilibus decernebal. Ho- 

riiin plane seqiiebatur cxempliim ct iixor Theodosii 

iniperaloris, de qiia, iit eadcm verba subiieclam, 

triparlila lestalur bistoria {lib. ix, c. 51) : « Claudo- 

rum, inquit, alque dcbiliiim niaxiiuam babeliat cu- 

ram, non servis, non aliis minislris utens, sed per 

seiiietipsain agens, et ad eoriim babilacula veniens, 

el iiniciiique quotl opus haberet prxbens. » Moxque 

subjuiigit : « Sic eliam per Ecclesiarum xenodocliia 

discurreiis, siiis manibus ministrabat infirmis, ollas 

audivii, iiidigua nimisel qiiasi nauseando fasiidiens : 

Absil, inquit, absit , ut eain voceinus Paiipcrem, 

qiia' coclesiis gloriae genuit largitortm; absil, in- 

quam, ut in terra pauperis sit digiia vocabulo, qiiie 

siiper angclos elevala, diviiias possidet iinmortales 

iii coelo. Ac protinus inlulit : Estne niei juris hic 

ulia possessio? Cui respoiisuni est qiiod babcrct ibi 

villam novem quidem mansionibus ex anliiiuo more 

distinctam, qiia; postmoduin, jiixta modernam coii- 

siietudiiiem, in plurimas est divisa. Haiic, ait, coii- 

liiiuo jiirc ecclesia isia possideai, eaiiiqiic de cxiero 

nemo Pauperein appellare prxsumat. Talium ergo 

nobilium esto seinper xmula, nec te ad ageiiduni 

aliquid gciierositas cainis, scd potius linea provo- 

corum exstergcns, jus gustans, offerens coclcaria, B cet sanclilatis. Frivoluin quippe esl, proavorum japanem 

frangens, cibosque ininistraiis calicesque ctare litulos, gloriosum sauetoruin prajccdcniium 

ablueiis, et alia cuucta faciens quae servis et mini- 

slris mos est solemiiiter operari. t Voe nobis pigris, 

desidibiis ac superbis, qui hoc sohim a nobis extor- 

qiiere vix possumus, ut simplices suinptus et resi- 

duas ciboriim nostrorum quisqiiilias in egenoriim 

gremia venlilenius. Si quis.autem foriassis assenia- 

lor assisloret, qui pro regii dignitalo 259 fasligii 

eani a sedulitalis lnijus minisferio proliiberel, aie- 

bal : 1 Aurum distribuere opus iinperii est; ego 

autem pro ipso impeiio hoc opus offero bona mihi 

oinnia coiifereiiti. « Nec sufliciebat illi, ut ipsa dun- 

laxat operibus pietalis insislerel, nisi et imperato- 

a^quiparare triumphos. Heleuain siqiiidcm Constan- 

tini priiicipis inalrem stabalariam fuisse Romaiia 

tradit historia. Uiideet Eiitropii hsec fere verba sunl 

{Ilisl. lib. x) : f Conslantino, inqiiit, niortuo, Con- 

stantinus ex obseuriori inatrimonio ejus filius dc 

Briiannia creaiiis est imperaior. • Cui scilicet asserlioni 

beatus eliain in suis episiulis aslipulatur Ambrosius 

(S. Ambr., De obitu Theodos. iinp.). Sed 

hsec obscuiitatem generis lanla piKpoIlentiuin inorum 

claritate mutavit, ut qiiaiiiplurcs reperianlur iii 

orbe basilicsc nominis ejus 2®0 t'luIo decoraiai, el 

quod assequi nequiverunt impcratrices praeceisa ti- 

rein, virum videlicet suum, ad ejusdem sancta; detulorum generositale progenila;, hoc slabularia per 

voiionis infantiam [f., inslantiaiii] provocaret. Dnde ^ quamdam, ul ita dicam, nobilis vita; prosapiani mc 

et hxc ejus verba sunt : « Oporlei, inquit, te semper, 

marile, cogitare quid duduin fuisli, quid modo 

sis. Hsc si semper cogilaveris, ingratus benefaclori 

non eris : sed iiuperium, quod suscepisti, legaliter 

gubernabis, et hariim rerum placabis Auctorem. » 

De hac ilaque muliere dicere possumus qiiia prim:e 

iniilieri prorsus absimilis, et diversa loquiliir et con 

traria, qnam illa fecit, operatur. llla siquidcin pro- 

hibitum pomuin primuni comedil, deinde viro ui et 

ipse comederet suasit {Gen. iii) ; ista vero viro suo 

et imiiandM conversaiioiiis exeinplum, et sanctx 

cxhorlatiouis -miiiistravit eloquiuin. llla igitur et 

ageiido et loipiendo de paradisi possessione vinira 

cxpulit : ista siiuin verbis et operibiis revocavil. 

Noli prjRlerea, doinina mea, noli sicul pleriqiie 

saiciili potenti'S, ecclesiastici juris colifiscalione di- 

lescere, sed sliide polius ecclesias tenues praedio- 

•uin luoruin collatione diiare. Da terram, ct lolle 

'.tElum. Possessiones Iransiloriae transferantur in ti- 

iulos hsredilalis aeteriife. Dicam sane, quod mihi 

retulit Heinricus, venerabilis recior coenobii,ad ho- 

norem beatarum virginura Flora; el Lucillae, in Are- 

tino lerritorio constilnli : Videsne, ait, basilicani 

prope aslanlem ? lllac scilicet nobis iter erat euiiii- 

bus. Haicvulgo S. Maria Pauper antiquitiis vocaba- 

lur. Cuinque contingerel utGuilla niater egregii mar- 

chionis Hugonis per confiuia ista transirct, accidit 

Cliam ul hujus ecclesia; vocabuluni ad ejus pervcni- 

ruit obtiuere. Precor igitur, noiabilis domina, et 

humiliter suggero, sanctarum priiicipum tesliniouia 

collige, conversatioiiis earum furmaiii tihimet aiite 

ora depinge, ut in carum coniemplaiione collig:is 

quid lenere debeas, quid viiare. Nec tain delecleris 

subliniilate natalium quam spiriliialium decore vir- 

tuium ; ut qiKC nunc apud homiiies in lerrena digni- 

tale praecellis, apud Deuni quoque, (|uod longe glo- 

riosius est, in sanclarum mulierum calalogo cun- 

scribaris. 

EPISTOLA XV. 

JD B. DUCEM ET MARCHIONEM. 

AnGUMENTUM. — HortaUir ut prwseiitia conteninens 

( ad futura lota mentis C0ii'ilatione feratiir, ncqiie 

terrenis qiiibus affluebat liivilJis sil iiileiitns, sed 

ad coelesiia ei sempilerna animuin erigal eaiiue 

assidue mediteiur. 

Domiio B. excellentissimo duci et marchioni Pe- 

TRUS ultinius monaciiurum servns ridelem orationem 

iu Chri.slo. 

Non ignoro, praecellenlissime doinine, qiiia si l-; 

omiiipoleus Deus aliqualenns non diligerel, neqiia- 

(liiam libi tot honiiimm millia rcgenda cominitie- 

ret, inimicorum iuorum pedibus tuis colla subsier- 

neret, et le pr» cunciis regni poleniibus cum lanta 

gloria sublimaret. Sed idcirco te divina pieias tcm- 

poraliter extulit ul si ejus prscopla servare studue- 

ris, per terrcna bona ad cocle.stia piovehal, per

S. rETni DAMIANI OrP. TAKS SE') TOMUS 1.— EPIST. LIB. VIII. 4:g 

UMiiporalia nd sclernn pcrducat. 'Qiiaprripler, caris- A ccrliim iibi mmiicipium iioii prpvides maiisioiiis 

simC, seciimliim aciUissiiTii iiigoiiii tiii prudciiliam, 

:iil coeliim rcspice, lirevissiiiix liiijiis viue lermimim 

lilii aiiic oculos pone, ct cum ipio lio lam ampla ct 

(liiiuirna lua villicaiione ralioiicm poiiere debeas, 

sulliciiiis mediiare. Quid ciiim prodcsl quemlibet 

Iiodie auro, geiiimis ci purpura coiilegi, l're(|uentpr 

mililum cuiicis conslipari, si cras contingit eiim 

niiduin, et reuiii omnique solalio destiiuium ad 

liifcrni supplicia perlialii? Quid jnvat, si IioJie quis 

lemporaliproeditus polestale, terram raciat siib snis 

pedilnis iremerc, et cras mendicusoi paiiper de lioc 

imimlo ' oiiîivillaliir cxiii^ ? Andi quid Salomon di- 

tai : < Si cenluin annis vixerit bomo, ei inliis oiiini- 

liiis Ikius facius, reminisccre debet teiriporis tene- 

el sic in te coniplctur senleniia illa, qiia dicitur 

« Qiii ohscrval vcntum nunquam seniinal; ct qui 

ci nsidciat nubes nunquam mciit (Eccie. xi). s 

Nos plane quamdam tcnemus in bujus poeiiiienliae 

moileratioiie dislaniiam, ut iiec omnes p;issiin, qui 

nidiis consilium cxpeluiU, ab Iioc ilinore conipesca- 

miis, iiec omnibus ire voleiilibus libera licentia; 

(rcna laxeinus. His enini, q.ii regulariler vivunt, el 

vel canonicac, vcl nionastieai rcligionis legitiine jura 

cii-.tn.liiint, siiailcmus, ut in ea, qua constiltiti sunt, 

voi;ii;

457 LIBER SEPTIMUS, EPIST. XVIII. 458 

gerraano suo, sfeculari videlicet viro, unuin duiitaxat A voiunlatis. Tuuiii est iter ampere, Dei est qusereatis 

equum habebat, cui per alternas uterque vicissitu se, vestigia gubernare. Effectum bonis operibus ad- 

dines insidens, utcunque laborein itineris temperabat. hibet, qui pii cordis movet affectum. Et qui hominis 

Sed cum conviatorcs suos ad portandas sarcinulas ad bene agcndum spiritum provocat, ipse procul 

auxilio indigere conspiceret, admonuit fratrera, dubio pia3 intentionis vota consuramat. 

ut a jumenti vectatione uterque quiesceret, illudque 

pro cliaritate sociorum portandis eorum oneribus 

publicaret. Porro dura lassati longioris viae labore 

quiescerent, ciboque deficienteni stomachura re- 

crearent, pr;efatus frater Agius panem quidera in 

poculo vino conimiscuit, sed juxta se poneus, refe- 

ctionem interim differens, conquievit. Quibus ita 

quicscentibus, ecce latrunculi repentino irapetu su- 

perveniunt, et eorum omnia cum equo simul diri- 

pientes, abscedunt. Unus autem eorum substitit, et 

fratris Agii cibam potumquc consumpsit ; qucm 

g 

protinus intolerabilis dolor invasit, et donec omnia 

compulsus evomeret, ub ejus visceribus feralis an- 

gustia nou recessit. Tunc agili pernicitate subsilieas, 

celeriterque 263 percurreas, sociis persuasit quia 

nisi juaientum Dei faraulo quaatocius reddereat, 

iminineos ultionis divinae periculuin non vitareat. 

Qui diviaitus treaiefacti, coufestim ad Dei bominem 

redeunt, praasumptionis suaj gementes, iadulgentiam 

quEerunt simulque jumentum cum liis, quaj nihilominus 

fueraiit ablata, restituuot. Sic itaque diviua 

pietas ab eorum tuitioais auxiiio uon eloagat, 

quos ia suae devotionis obsequio laborare coasi- 

derat. 

Fratcr etiam noster Bonizo, vir videlicet vetera- 

EPISTOLA XVIII. 

AD GUILLAM C0MITIS3AM, RAINERII MARCHIONIS 

nXOREM. 

Argumenthm. — Guillam Rainerio marchioni recenter 

nuptain tanquam novitiam, quid facere 

debeat, instruit. nempe, ut viduarum et pupillorum 

spolia, sicut in domo viri sui solemne erat, 

non concupiscat; sed polius curet universa inique 

abiata restitui, ad quas rapinas evitandas in posteriim, 

magnum adjumentum futurura scribit, si 

agriculturam diligentius exerceri jubeat : eleemo- 

synas quoque ut largiatur hortatnr. 

264 QviLLM clarissimse comitissaB Petuus pec- 

cator monachus orationis instantiam. 

Quoniam rei, ex qua conflictus oboritur, melius 

est gratuitam ignorantiim possidere quam dc comparanda 

semoer oblivione confligere, juvenculis 

mulieribus, quarum formidamus aspectus, tuto 

litterarum praebemus alloquiuin. Ego certe qui jam 

seiiex sum, anus quidem faciem rugis exaratam ac 

lippientium oculorum fluoribus madiilam securus 

intueor, licenter attendo ; a venustioribus autem 

atque fucatis sic oculos tanquam pueros ab igne 

custodio. Infelix quippe cor meum, quod evangelica 

tenere mystcria centies perlecta non sufricii, semel 

aspectae forince memoriam non amittit ; ct ibi vaai- 

nus et sanctus, qui jam per plurimos annos in eremo pjtatis imaginem oblivio non intercipit, ubi lex divino 

perseverat et continentioris vilee rigorem senilis in 

eo debilitas non relaxat, sicut nobis ipse retulit, 

dum ab Hierosolymis navigio remearet, naufragium 

passus est. Intumescentibus nempe procellis, uave 

submersa omnibusque sociis inarini discrirainis 

tempestate peremptis, iste saccum qui bombacis 

involucro pleuus erat arripuit, eique iuter flucliva- 

gos uodarum cumulos praBSidens, per tres fere dies 

et duas noctes tanquam vir pugnator, marina con- 

grediens, cum morte confliKit. Gontigit autem ut 

remiges quidam eequora marina sulcantes eum 

procul aspicerent, quem ad se pie sublatum et cibo 

reficiunt et humanitatis curas impendunt. Sic ergo 

qui Paulum die ac nocte sub pelagis profunditate 

servavit ilL-Bsum {Act. xxvii ; II Cor. xi), fratreai 

descripta digito non permansit. Sed hasc alias. Nec 

enim hic describere qua3 mihi sunt noxia, sed po- 

tius quae tibi possint esse salubria, judicavi. Trans- 

isti sane, filJa, per nuptialis 

mum satis quidem amplam 

jura connubii in do- 

: sed, fateor, male 

moratam ; opibus et dignitale conspicuam, sed de- 

pravata vivendi lege confusam. Frange igitur per- 

versi ritus regulam quam Invenisti, tolle conflsca- 

tioues pauperum, iajustos canones ct illationes 

inhibe rusticorum ; et ad Josise regis exemplum, 

conde oovi ordinis iustitutura. Ille quippe reperit 

regauni Juda idolorura cultibus deditum, et aou 

modo paterai, sed aviti sacrilegii veiusta coutami- 

natione pollutum ; sed inox, ut Scriptura testatur, 

omnia vasa, quse facta fuerant Baal, iu convalle 

etiam huac, ne marina voragine sorberetur, in ipsa^Gedrou igne combussit; aruspices qui sacrificabant 

corapugnantium procellarum continuit ailuvione suspensum 

; et cujus virtute Jonam voracis bestitB 

guttur evomuit {Jon. ii), ejus Imperio, huic eliam 

viro, non ad sorbendum, sed ad custodiendum sese 

moilis unda substravit. IIos igitur et bujusmodi su- 

pernaB inisericordiae flosculos vir insignis, internis 

obtutibus adhibe, de propriis quidem, ut dignum 

esl, viribus ambige ; de illius autem, qui ubique om- 

nipotens est, indeficua tuitione prBesume. Garo quidem 

degener trepidat, sed ingenuus fervor prorapti 

spiritus inardescat. Egre,lere, satage, contende. 

Ille dux erit itineris, qui remunerandaB auctor est 

Pateol. CXLIV. 

in excelsis arasque delevit; contrivit statuas, suc- 

cidit lucos, altai-ia polluit, effeminatorum aBdiculas 

profanavit. Et quia longum est omnia dinumerare 

quse fecit, hoc ad compendium referre sufficiat, 

quoniam et aborainabilia cuncta subvertit, el tem- 

pluni Domini cum legalibus ceremoniis poHucibiiiter 

instauravit {IV Reg. xxm). Tu quoque sancti regis 

cemula, repertum destrue vetusta3 confusionis ordinem, 

et salutaris induc innocentiaj novitatem. Nara, 

etsi non inveneris illic quod destruas idolum ; sed 

inveoisti, quod feque plectendum est, avaritiam, 

quae testante Apostolo, servitus est idolorum {Ephes. 

15

'i59 S. PETRI DAMIANI OPP. PARS SEU TOMUS I. - EPIST. LIB. VIII. 460 

Non dulce sapianl in faucibus tuis reculfe pupil- Apus, ut indigentibus in necessitate succurreret, tanta 

loruni, altilia viduarum, Domino per Moysen terrifuit non modo mentis pietate, sed et proprii corbiliter 

intonante : « Vidurc, inquit, et pupillo noa poris anxietate sollicitus, ut agros ipse supra vires 

nocebitis. Si iBeseritis cos, vociferabuntur ad me, suas excoleret, et homo gcnere clarus longeque ali- 

el ego audiam clamorem eorum. et indignabitur furor 

meus, percutiamque vos gladio, et erunt uxores 

vestrffi viduffi, et filii vestri pupilli (Exod. xxii). » 

Ac si dicatur : Si vos virili solatio deslilutos et or- 

batos parentibus Iseditis, et uxores quoque vestras 

ac liberos digna mci furoris uliione percutiam 

viduas similiter et pupilios in proximo relinquetis, 

ut eos quispiam impune valeat laedere, sicut et 

vos secure confiditis hos quasi sine talione posse 

vexare. 

Ut autem hanc Domini senteutiam non longin- 

; 

ter educatus, ruralibus se laboribus cruciaret. Sed 

neque lioc solum te sulTiciat admoneri, ut aliena nou 

rapias, sed addendum est insuper, ut qureque com- 

pereris anle te prccrepla rcstituas. Nam et anliquus 

ille Romanorum dux, Scipio, cum Cartliaginem 

victor obtinuisset, 266 cuncta urbibus Italiaj, Afri- 

cce atque Sicilia? spolia reddidit, quae scilicct illis a 

Carthaginensibus olim sublata cognovit (TiT. Liv., 

Dec. 3, lib. x). Et quod a suis cultoribus Evangelium 

nunc extorquere vix sufTicit, Evangelio necdum co- 

ruscante, vir gentilis implevit. Sed ad hrec forte re- 

nuo, sed ex domestico potius astruamus exemplo : gspondeas quia nisi vir in his omnibus auctor existat, 

soceri tui, Uguzonis scilicet marchionis uterinus 

fraler, olim fuit comes Ubertus, cujus uxor, 

265 dum in castro quod Sciffena dicitur, habitaret, 

cuidam vidute [.orcum tulit, eoque per coquorum 

industrias ad edulium praeparato, pransura discubuit. 

Vidua vero quia victiraam sibi reddi jam ssepe roga- 

verat, sed ne hoc quidem, ut patienter audiretur, 

obtinere potuerat, mulieri soleniniter convivanti 

dolore transfixa se niulier obtulit, et ut tenue saltem 

frustulum de suo sibi nutrimento porrigerct postu- 

lavit. Quia non merueram, inquit, de nutritio spei 

mea3 consueto more gaudere, liceat saltem extremi 

sustum saporis attingere. Quam petitionem fluens 

atque superbiens matrona despexit, eique quia nun 

ad haec implenda vasculum intirmum non aspirat. 

Verum plane nec difTitemur quia, cum ad virum 

mulieris sit divinitus decreta conversio, indiget 

plerumque sexus infirmior auctoritate virili. Sed 

ubi mulier rectius judicat, dignum est ut ei vir au- 

ctoritatis suse legibus non obsistat ; pro viro scilicet 

est hoc judiciura, non contra virum. Ozias plaue 

sacerdos in affutura Domini miseratione quinque 

dierum terminum staluit, scd hoc judicium magnanimis 

illa Judith corripions, improbavit : « Non est, 

inquit, iste sermo qui misericordiam provocet, sed 

potius qui iram excitet et furorem accendat (Judith 

viii). » Abigail quoque dum stulti Nabal sententiam 

mutat, a suee domus excidio vibratos David gladios 

quara ex illo manducaret non sine contumelise jur- prevocat : quas nimirum pro Nabal fecit, dura pcrver 

gio denunliavit. Sed, o divina justitia ad plccteu 

dam impietatem atque superbiam gladio semper 

ultionis accincta ! eodem plane die, post prandium, 

dum prffifata comes in casirensis valli sederct, secura 

crepidine et saginatis cx aliena calamitate vis- 

ceribus, nullius ruiniB periculum formidaret, repen- 

tino mox subsicivio munitionis ager obruitur, et 

super infelicera mulierem immcnsa ruentis promonlorii 

congeries cumulatur, perstrepentes undique 

phalanges hominum confluunt, fossores acceduut, 

terrae viscera perscrutantur. et dum diversis ferramenlorum 

generibus collapsa terrfe moles hinc inde 

perfoditur, vix tenue contriii cadaveris vestigium 

reperilur. Ossium ergo artuumque particulas, quas 

non sine vnagni laboris instantia, ut ita loquar, 

exsculpere potuerunt , sepulturte Irailiderunt. Sic 

dividi per frusla sui corporis meruit, qua3 fructum 

suinffi carnis petenti viduffi dencgavit. 

Noli ergo, nobilis filia, de rapinis paupcrumvivere, 

sed alimenta per violentias acquisita, lanquam vcnena 

serpentium perhorresce. Et cum Apostoius unumquemque 

manibus suis laborare prrocipiat, ut habeat 

unde tribuat necessitatem patienti (Ephes. iv), tu 

fac agriculturis vehementer insisti, ut ad indigentibus 

praebenda solatia horrea tna valeant proventuum 

benedictione repleri. Enimvero, sicut in libro virorum 

illustrium legitur, Hilarius, Arelatensis episco- 

sum ejus judicium servare contempsit (I Reg. xxv). 

Manue cum vidisset angelum, desperare coepit, sed 

pusillanimitatem ejus enerviter tluctuanlem uxor 

erexit : < Morle, inquit, moriemur, quia vidimus 

Deum. Cui mulier : Si Dominus, ait, nos vellet oc- 

cidere, de manibus nostris holocausta et libamenta 

non susciperet (Jiidic. xiii). -> Porro si nunquam 

mulieri vir obtemperasse debuisset, nequaquam 

AbrahEB Doininus diccret : « Omnia quae dixerit tibi 

Sara, audi vocem ejus (Gen. xxi). » Dignum est ergo 

ut quidquid per injustitiam partum, quidquid 

aliis violenter ablatum, domui, cui nunc praees, ad- 

jacere cognoveris, in quanlum tibi possibile est i'ed- 

dere non moreris, ne tibi videatur illud convenire, 

quod scriptum est : Qui in alieno fideles non fuis- 

tis, quod vestrum est quis dabit vobis ? » [Luc. xvi.) 

Sic ergo, venerabilis fllia, doraus tuae. mores insti- 

tue ; rapinas pacis et violentiae reprime; ministeria 

defrenata sub disciplina compesce. Sic, inquam, quai 

libi commissa suiit, in voluntate Dei cuncia dispone, 

ut peracto brevissimi temporis villicatu, ad haeredi 

tatis aeternie merearis evolare fastigium. 

EPISTOLA XIX. 

At) BL.îNCiVM EX COMITISSA SANGTIMONIALEM 

(Habehtr tom. III, estque opuscul. 50.)

461 LIBER OCTAVUS, RPIST. I. 462 

LIBEPi OCTAVUS. 

AD VmOS ILLUSTRES ET ALIAS PRIVATAS PERSONAS. 

267-268 EPISTOLA PRIMA. 

AUCINTHIUM URBIS PR/EFECTOM. 

AUGUMENTUM. — Cinlhiiim pra^fertum Urbisexlollit, 

justitiEe sequitatisque defensorem, et populum sibi 

commissuin non minus verbis quam exemplo instruentem. 

Hinc sumpta occasiooe de oflicio concionatoris 

disserit. Hortatur postremo eumdem. ut 

in via, quam semel ioceperat, constanter persistat, 

pauperesque et eum, cui non est adjutor, Ecclesiaeque 

praecipue facultates tueatur. 

Domno Cinthio, Urbis praefecto, Petrus peccator 

monachus salutem. 

Proprife virtutis audire prceconium, sicutvanos in 

jactantiam erigit, ita bonos ac sobrios ad graiiam 

humilitatis accendit, irao magis ad recti operis pro- 

vocantur augmentum, dum attolli lavoribus audiunt 

A tum vividffi consolationis attollo ; 

nec erga me deputo 

tremendi judicis iram, quod tam sublimibus viris ad 

humilitatis arbitror pervenisse custodiam. Illud me 

potius angit, illud atrocius mei cordis arcana trans- 

ligit, quia dum voce raucio, sicut docendi facultate 

non affiuo, sic etiam vel exiguum lucidas conversa- 

tionis igniculum non emitto. Perfecto praedicatori 

duo sunt permaxime necessaria, videlicet ut senten- 

tiis doctrinse spiritualis exuberet et religiosse vitse 

splendore coruscet. Quod si sacerdos quispiam ad 

utrumque non sufficit, videlicet ut et vita clarus, et 

doctrinfe facultate sit profluus, melior est vita procul 

dubio quam doctrina. Dulcior quippe est fructus 

operum quam folia nuda verborum. Et plus valet 

vitce claritas ad exemplum quara eloquentia, vel urcollata 

sibi dona virtutum. Heri plane, dum in eccle-g banitasaccuratasermonum. Quamobrem inipsoDoml 

sia B. Petri apostoloruin principis de prassentis tunc nicce nativitatis articulo, sicut evangelica testatur 

EpiphaniEe solemnilate prout divina clementia sug- 

gerebat, concionaremur ad populum, ita locutus es, 

non ut prsefectum reipublicse, sed potius ut sacerdotem 

decebat Ecclesise, nec stecularis hominis verbum, 

sed apostolicEe prfedicationis audiebatur eloquium. 

In quo nimirum, quem imitari censendus 

es, nisi illum, qui rex et sacerdos, et mundnm re- 

git per divinas virtutis imperium, et semetipsum 

Patri pro nobis obtulit salutaris hostiffi sacramentum? 

Nos etiam per ejusdem Redemptoris gratiam, 

cujus membra sumus, idipsum, quod ipse est, ut 

essemus accepimus (I Cor. vi). Unde Joannes in Apo- 

calypsi dicit : « Qui dilexit nos, et lavit nos a pecca- 

tis nostris in sanguine suo : et fecit nos regoum et 

sacerdotes Domino et Patri suo (Aimc. i). » Et Pe- 

trus : « Vos, inquit, genus electum, regale sacerdo- 

tium, gens sancta, populus acquisitionis, ut virtutes 

annuntietis ejus qui de tenebris vos vocavit in admi- 

rabile lumen suum (I Petr. ii). » Constat ergo 

quemlibet Christianum esse per gratiam Christi 

sacerdotem. undenon iromerito debetejusannuntiare 

virtutem (vide scholia ad calcem opitsculi). Tu pree- 

sertim hujus sacerdotii et regni evidenter imitaris 

exemplum, dum et in tribunalibus legitimaj sanctio- 

nis jura promulgas, et in ecclesia persequeos exhor- 

tationis instantiam, astantis populi mentes aediticas. 

Ego autem, cui per sacerdotalis ordinis gradum injunctum 

est pra^dicationis ofiicium, vocis incommodum 

patior, atque ideo ad satisfaciendum plurimEe 

historia, « pastoribus angelica virtus apparuit eosque 

269 Dei ciaritas circumfulsit [Luc. ii). » Ubi 

prtesto subjungitur : Quia dixit illis angelus : Nolite 

timere, ecce enim evangelizo vobis gaudium ma- 

gnum, quod erit omni populo, quia natus est vobis 

hodie Salvator, qui est Christus Dominus, in civitate 

David {Ibid.). 

In manifestatione vero, qua magis quserentibus 

ostensus est, index ejusdem Hedemptoris nostri 

stella luce quidem radiavit, sed verba non protulit. 

Quid ergo designatur per angelum, qui et splendore 

claruit et Dominum nuntiavit, nisi gemiuEe gratiEe 

prEedicator, qui scilicet et doctrinae verbo exuberat, 

et sanctas religionis splendore coruscat? Quid vero 

per stellam, nisi simplex quiliber houests vitaj sacer- 

dos innuitur, qui licet afiluentis eloquii facultate 

non polleat, claris tamen operibus, velut quibusdam 

laudabilis vitfe radiis micat, et quos non erudit ver- 

bo, vivas conversationis conflrmat exemplo? Quia 

ergo sacerdotes Ecclesia^ sunt cojli, qui enarrant 

gloriam Dei (Psal. xviii) ; necesse est ut sacerdos, 

qui praedicatoris officio fungitur, et doctrinae spiri- 

tualis imbribus pluat, et religiosae vitas radiis splen- 

deat, instar illius angeli, qu-i natum Dominum pa- 

storibus nuntians, et splcndore claritatis emicuit, 

et quod evangehzare venerat, verbis expressit. Hin 

est quod per Malacliiam dicitur : « Labia sacerdotis 

cuslodiunt scientiam, et legem requirunt ex ore ejus, 

quia angelus Domini exercituum est [Malach. ii). 

plebis auribus non assurgo, sed dum apostolicae gra-DQuod si non potest esse angelus, qui per linguam 

tiae sacerdotes, Gregorium videlicet et Ambrosium, prEedicatoris oiBcium naviter impleat, sit saltem 

fractum stomachum vocisque defectum conqueren- stella, quas radios sanctas conversationis eraittat. 

tes attendo, desperatione postposita, mentem in sta- Hocipsum siquidem stella splendore suo magis iuno-

463 S. PETRI DAMIANI OPP. PARS SEU TOMUS I. - EPIST. LIB. VIII. m 

tuil, quod liDgua loquens angelus pastoribus nuntia- Abarbarorum csede protegeret. Pro tuendis ergo 

vit. Unde pcr Daniekm dicitur : « Qui docli fuerint 

fulgebunl (|uasi splcndor lirmamenti ; et qui ad ju- 

stitiam erudiuni multos, quasi stellre in perpetuas 

ajlernilates (Dara. II), » Necesse est tamen ut clarius 

pcr vila3 merilum luceat qui facundae prffidicationis 

affluenlia non abundat. Hinc esl quod Moysi, qui de 

semetipso collojuenli Domino dixerat : « Obsecro, 

Domine, non sum eloquens ab lieri et nudius ter- 

tin,= ; et px quo locutrs cs ad servuin luum, impcdi- 

tioris el tardioris iinguas sum \Exod. ivl; » adeo 

poslmodum liicies clarificala respleuduit, ut filiorum 

Israel visus obtunderet, et in eum prae splendoris 

magnitudine respicere nou valerent [Exod. xxxiv); 

Aaron vero, de quo illi divina voce responsum cst 

: 

facullalibus Ecclesiarum infoederabiliter dimicans, 

viotentos pauperum oppressores ulciscere ; 

ajquilalis 

atque juslilia? loricam lene, totuin te non dome- 

slicoe cura3, sed reipublicce constanter irapende. Ita 

superslilem te et patrcm patriae nuncupel Roma, et 

idoneum se defensorem babere sancla gratulelur 

Ecclcsia. Post obitum quoque apud utramque, et 

memoria tua semper in laude, et nomen sit in 

benedictione. 

SCHOLIA. 

Constat ergo quemlibet Christianum esse per graliam 

Christi sacerdotem : unde nnn immerito debet ejus an- 

.- Aaron frater luus Levites, scio quod eloquens s\t -q nuntiare virlutem. Quoniam ha;retici nostri lemporis. 

{Exod. IV); 

1) nullus supernaj claritatis splendor 

accessit. Quibus plane dum quid divinitus injunctum 

fuerit solerti medilatione considero, utriusque munus 

a te suppleri quadam operis imitatione perpendo. 

« Ego, inquit, ero in ore luo et in ore illius, et 

ostendam vobis quid agere debeatis ; ipse loquetur 

pro te ad populum, et erit os tuum; lu aulem eris 

ei in his quae ad Deum pertinent (Ibid.). » Nam dum 

populi multiludinem pr;efcctoria jurisdictione, el 

judiciariffi poteslatis vigore coerces, quid aliud quam 

Aaron ofScium imples ? Et cum eumdem populum 

ad ea quae Dei sanctis exhortationibus provocas, 

quid aliud quam Moysi spirituale proposilum pius 

semulator usurpas? Age igitur, macte virtute, vir 

• 

, Ti quem . 1 f 

strenue. ct in agro le Domini tanquam duplex ope- 

rator exerce ; protlce, satage, labora; et in his, qua3 ^ jionoriOcalum, et ipsi tmquam lapides vivi su 

270 gloriose coepisti, gloriosius persevera; modo 

forense liligium cxamine juslilife dirimens, modo 

servata mensura tui ordinis, in Ecclesia salutiferEe 

exhortationis verba depromens, modo in his quas ad 

Deum pertinent, Moysis vestigia sequere, modo in 

causarum, nepoliorumque saecularium calculis, 

Aaron sacerdotis exempla propone, Esto ilaque Ben - 

jamin [Benjeminij, qui utraque manu utaris pro 

dextera, quatenus sic jurgia tumultuanlis populi per 

disciplinBB vigorera reprimas, ut in quantum tui 

ordinis facultas suppetit, eliam ecclesiastici status 

EPISTOLA II. 

jura componas, Videatur in te de ore .lesu prodire 

AD EUMDEM. 

gladius ex utraque parte acutus (Apoc, \\ ul mucro 

quo prtecingeris, et lumcnlia rcbellium cordap 

Argumentum. — Eumdem Ginthium 

er- 

reprehendlt 

terrcut, et a perversorum quorumlibet violenliis, ^ quod propter orationis fortasse studium, commissum 

sibi jus populo dicendi munus non impleret. 

inopes, ac pupillos et ecclesiaslica prascipue jura Ostendit igitur quam sit laudabile quantique me- 

defendat. Senliant le transgrcssores legum violatse riti justiliam administrare. 

justitiaj vindicem ; gaudeant te supcr se rcctores Domno Cinthio pz-ajfecto Petrus peccator mona- 

ecclesiarum strcnuum atquc sollicilum vigilare chus salulem in Domino. 

custodem. Esto David in sancta3 discretionis arle 

discipulus, qui el clementer indulsit se persequen- 

tibus veniam, et rigidam tenuit in alienaj CEedis 

ultione censuram (If Reg. xvi). Judee quoque Macha- 

bcei te pedissequum exhibe (IMachah. v), qui ad hoc 

non cessabat, et fulmineus in hostes Irruere et 

tumenlia tyrannorum colla gladiis ultoribus oblrun- 

care, ut contribules suosab imminenti saevientium 

non agnoscentes cum Ecclesia catholiea sacramenlum 

ordinis, abuluntur illo Petri teslimonio, qua fldeles 

omnes vocat genus electum, regale sacerdotium, cum 

tamen eo loco S. Petrus ulatur consueto quodam loquendi 

modo sacris litteris haud sane inusitato, ut id 

dicatur, indefinite esse apud omnes quod apud aliquos 

ex multitudine reperitur, quemadmodum dicimus, apud 

Germanos esse imperium reclo ac vero sensu, nou 

quod omnes Germani sint imperatores. De hac phrasi 

loquitur Augustinus, tib. conira Donatist., posf. collat., 

cap, 20, et Pafres alii ultro fatentur S. Petrum 

innuisse quoddam sacerdotium mysticum, qno 

laicus censetur immolare pravas cupiditates et 

offerre Deo hostias mundas operum bonorum. De 

hoc sacerdolio videndus Leo Magnus scrm. 3, in 

arnivers, assumptionis suse. Thom. card. S. Sixti 

in jenlacul. 3, exponens illa Petri verba : « Ad 

accedentes lapidem 

jjgj^ reprobatum, a Deo 

vivum, ab hominibus 

autem electum, et 271 

ipsi t.mquam lapides vivi superaediflcamini 

in domos splrituales, sacerdoHum sanctum, 

offerentes spirituales hostias (/ Pelr. ii), » 

quse verba intelligi debere de sacerdotio noa pro- 

prie, sed metaphorice, ex iis ipsis clarum flt. 

Nam meta(>horico sermone proposuit S, Petrus lapides 

vivos superaediflcari in domos spiritales et metaphorico 

sermone subjungit spiritales hostias. De 

quibus utique patet Petrum metaphorice loqui de 

sacerdotio nempe virtutis, quo aliquis offert opera 

virtutis Deo, De quo eiiam mystico, vel metaphorico 

sacerdotio, et non proprie sumpto, nostrura cardinalem 

loqui, dubitari non debet. 

Dileciissime, qui tantas dignitatis administras 

oflicium, Ibrmidabile valde est, si le reddas aliquandb 

torpore desidiEe resolulum. Mullas siquidem adversum 

te fieri querelas audio ab his, qui negotiorum 

causas habenl, quia videlicet legalis judicii sanctioncm 

a te obtinere non prtevalent. Audl ergoquid 

vir sapiens dicat : « Judex sapieus judicabit populum 

suum, et principatus sensati terrae stabilis erit.

465 LIBER OCTAVUS, EPIST. III. 466 

Secundum judicem populi, sic et ministri ejus, etJAinjustitise non coarctat, vigoremque sentiant legis, 

qualis rector est civitatis, tales et inhabitantes in 

ea [Ecdi. X). » Quibus itaque [utique] verbis aperte 

colligitur quia si tu servaveris justiliam, ac probe 

fueris justns, justi lient non modo minislri, sed et 

quique tibi sunt in urbana plebe subjecti. Cave ergo 

ne propter peculiaris orationis studia, quibus insi- 

stere forte contendis, disciplinam tam innumerabilis 

populi, qui tibi commissus est, negligas, et propter 

proprium commodum, communem salutem [ilebis, 

qua3 justitiam a le pra;stolatur , omittas. Scriplum 

quippe est : « Qui conservat legem multiplicat 

orationem ; et sacriliciurn salutare attendere man- 

datis {Ecdi. XXXV). » Justitiam ergo facere quid est 

aliud quam orare ? Alibi quoque scriptum est : « Jus- 

titia elevat gratias [gentes] [Prov. xiv). » Et Psai-g 

mista : » Beati, inquit, qui custodiunt judicium et 

faciunt jusiitiam in omni tempore (Psalm. cv). " 

Memini plane exccllentissimum ducem Gothifredum 

mihi retulisse qute scribo : Avunculus, inquit, 

meus, seque iiomine Golhifredus, praepotens videlicet 

vir, ad faciendam justitia;n nimis erat intentus, et 

super subditos sibi populos legalium sanctionum 

disciplinam vigoremque tenebat, adeo ut aliquaudo, 

rongregala corani se plebis innumeroe multitudine, 

ipse 272 dux excelsa voce clamaret : Proferat 

causam suam in medium qui vult habere judicium. 

Cumque lioc praiconis ofiicio functus tertio diceret 

et nullus e tanto populo respouderet , intellexil 

omnibus satisfaclum indirempla prorsus atque sopita 

omni lile causarum. Tunc cquum itetus ascendit, et 

populum non jurganlem, sed pace mutua perfruentem 

cum gaudio dereliquil. Post cujus obitum, vir 

quidam raptus in spiritu per soporem duclus est ad 

infernum, et diversa poeuarum tormenta conspexit; 

inter quae vidit Richardum Verdunensem abbatem, 

velut excelsas machinas erigentem, et anxium atque 

sollicitum, tanquam munita castrorum propugnacula 

construentem. Hoc enim morbo laboraverat abbas 

ille, dum viveret, ut in exstruendis inaniter aediflciis, 

omnes fere diligentiaj suse curas expenderet, et plu- 

rimas facultates EccIesuE in frivolis liujusmodi 

nasniis profligaret. Quod ergo fecit in vita, hoc per- 

ferebat iu poena. Is itaque, qni hoec in sopore cerne- 

bat, duni hinc inde plurima curiosus attendit, visus 

est sibi videre avunculum rneum, qui superius dictus. 

est, in aureo subsellio prtesidentem. Gui nimiruni' 

duo angeli videbantur assistere, et flagella manibus 

ventilantes, conabantur aestus in ejus facie, more 

minislrantium, temperare. Gumque quis esset ille 

is qui heec videbat inquireret, responsum est ei: 

Justilia. Mmirum qui justitiam, dum viveret, fecit, 

ipsum quoque post morlem justitise vocabulum me- 

ruit. Tu etiam, dilectissimo, naviter officium tibi 

creditae administrationis exerce, ut tanquam com- 

missae vinete te operarium credas, nec a laboris 

exercilio torpeas, si nummum dignfe reraunerationis 

exspeclas. Legalium itaquc sanclionum severitas 

repiimat, quos honestatis pudor ab excessibus 

quos rectitudinis limitem praavaricare convincit vio- 

lentia pravitatis, ut dum his, qui tibi subjecti sunt, 

sua cuique jura servantur, tibi quoque ministerii 

tui merces apud Deum digna servetur. 

EPISTOLA III. 

AD ALBERTDM VIRDM CLARISSIMUM. 

Argumentdm, — Albertum quemdam, virum potentia 

ct nobilitati! illis temporibus insignem , ad 

debitam parentibus exhibendam revcrentiam, hac 

epistola cohortatur, propterea quod audierat ab illo 

matrem non in eo quo decebat lionore prce uxoris 

aniore haberi. Quod ut grave crimen exaggerat. 

Alberto clarissimo viro Petrds peccator monachus 

salutem in Domino. 

Divinae legis mandata procul dubio despicit qui 

deferre parentibus parvipendit; qui suis genito- 

ribus non obedit, sortis funiculum in terra viventium 

non admittit. Quo contra 273 per Moysen 

divma voce prfecipitur : « Honora patrem tuum 

et malrem, nt sis longsevus super terram (Exod. 

XX). » Vir etiam Sapiens ait : « Qui honorat pa- 

trem suum, vitam vivet longiorem, et qui obedit 

patri, refrigerabit matrem [Ecdi. iii). » Moxque 

subjunxit : « Qui timet Dominum honorat parentes, 

et quasi dominis serviet his qui se genue- 

ruut, et in opere, et in sermone, et in omni pa- 

tientia (Ibid.). » Justo plane Dei solet evenire judicio, 

ut qui parentibus humiliter subditur, ipse quoque 

parens elTectus, in propriae sobolis obedientia dele- 

, ctetur. Unde scriptum est : « Qui honorat patrem, 

'jiicundabitur in filiis, et in die orationis suee exau- 

dietur (Ibid.). » Merito quippe in suis a Deo precibus 

exauditur, qui Deum prfficipientem exaudiens, 

parentum suorum legibus subditur. Praeterea sicut 

genitoribus maledicens, dignus est mortis ultione 

percelli : ita qui reverenter obtemperat, meretur 

divinitus benedici. In legequippescriptumest : 

« Qui 

maledixerit palri, vel matri, morte moriatur [Lev. 

XX; Prov. XX). » Alibi quoque scriptum est: « Honora 

pairem tuum, ut superveniat tibi benedictio a Do- 

mino, et benedictio illius in novissimo maneat (EccZi. 

III). » Ubi mox s 'riuitur : « Benedictiopatris firmat domos 

liliorum : inaledictio autem malris eradical fun- 

damenta 'Jbid.). » Si ci-go fiUorum domus parentum 

maledictione destruitur, eorumque benedictionibus 

stabilitur; cavenduiu valde est, ne si parentes ofTen- 

dimus, successuram nobis propaginem destruamus. 

Signiflcatum est mihl, nobilissime vir, quia sanclam 

niatrem tuam uxoris ainore despicis et contem- 

nis, nullumque sibi domiiui jus in domestica rei 

familiaris ordinatione concedis. In quo scilicet facto, 

quid aliud quam naturam ignis cerneris imitari, 

qui cum ex lignis prodeat, ligna consumit et in cinerem 

vertit, lapides autem excoquit et candidos 

reddit ? Ligna iiempe, ex quibus egreditur, quasi 

matrem nascendo consumit ; lapides autem, a quibus 

exstinguitur, ad exhibcndam calcis albedinem can- 

didos facit. Gum igitur ignis in lignis ardeat, lapides

467 S. PETRI DAMIANI OPP. PARS SEU TOMUS I. - EPIST. LIB. VIII. 468 

coquat, coiilrarios liabct in non contrariis rcbus Atraiiquilla ! Unde Salomon : « Tu autem, inquit. 

effectus. Nam etsi lapides et ligna diversa sint, con- 

traria non suut sicut aibum et nigrum, quorum iu 

lapidibus unum lacit, alterum in lignis. Clarus illos 

clarilicans, liajc offuscans, cum in illis omiiino deli- 

ccret, nisi in istis viveret. Unde bene vir Sapiens ait 

« Honora patrem tuum, et gemitum matris tuas non 

obliviscaris ; memento quoniam nisi pcr illos naius 

non fuisses, et retribue illis, quomodo et illi libi 

(E9cli. VII). r. Perpende igitur, quantoe crudelitatis 

sit ilios despiciendo coutemnere, per quos babes et 

ipsum esse, quantaque dignum sit te genitoribus 

tuis humilitate submitti, quibns et naturalis esseutise 

substanliam debes, et quod ab illis te non ambigis 

pueruin percepisse, quantopere debeas nunc 

: 

Domiuator virtutis, cum tranquillitate judicas, et 

cum magna reverentia disponis nos [Sap. xil). » 

Eamdem sane percussoris maxillara, hoc est sini- 

strain, i-epenle languor invasit, euinqui- nimiis vexa- 

re doloribus coopit. Cumque ianguor in dies perni- 

ciosius ingravesceret , acerriinis dolorum slimulis 

hominem intolerabiliter fatigaret, mugitibus ac 

stridoribus ejulare compelleret, tandem mater quse 

privigDum senserat in percussura, recognovit filium 

in natura; et non dui'itiam, ut ille meruerat, nover- 

calem, sed malernorum exhibet viscerum pielatem. 

Jam nempe lumesceutis mandibulas caro turpiter 

computruerat, jam virus ac sanies per concavam 

vulneris flstulam dislillabat. Cumque misere homi- 

grata vice senibus redhibere. Unde scriptum est^Biiem hioc iude percelleret, et exhalanlis corruptela 

« Fili, suscipe senectara patris tui, et ne coiitristes 

eam in vita illius, et si defeceril, veniam da, et ne 

spernas eum in tua virtute {Ecdi. ui). » Sed forte 

dices : Mater mea me frequenler exasperat, duris 

verbis meum et uxoris mese corda perturbat; non 

possumus tot injuriarum probra perferre, non valemus 

ausleritatis ejus et severae 274 correptionis 

molestias tolerare. Sed in hoc tibi copiosior merces 

acquiritur, si dum contumeliam suscipis, gratiam 

reddis, et dum conviciorum sale lonspergeris, hu- 

militate blandiris. Hinc enim est : 

« Eleemosyna pa- 

tris non erit in oblivione, nam pro peccaio matris 

restituetur tibi bonum (Ibid.). » Cum igitur pro pec- 

cato matris bonum restituitur, cur sfeviens, vel in- 

pulredinis et intimi vis doloris poenitebat initi con- 

nubii, et alterum forte virum jain metuebat uxori, 

et quam cernebat noviter nuptam, jam quodammodo 

quasi biviram deputabat. Mater itaque periclitanti 

lilio non justitias talionem reddens, sed religiosa po- 

tius pietate compatiens, ad ecclesiam B. Nazarii 

martyris properat, accumulat vota, offert muiiera, 

pavimenlo prosternitur , orat , obsecrat , anhelat 

ac delinquenli lilio veniam lacrymabiliter flagitat. 

Malernis ilaque precibus adesl divina miscricordia 

275 et quam ut pro Isedente deposceret inspiravit, 

etiam ut et aegrolanlem propitiatus erigeret exau- 

divit. Paulo post denique solutis ac putrefactis un- 

dique carnibus, os de inandibula cecidil ; ac protiuus. 

juste delinquens, non ffiquanimiter perferatur ? Ter-Qomni dolore fugato, cicalrix occalluit, sicque jain 

ribile certe est quod Scriptura dicit : « Quani malfe 

famae est, qui reliuquit patrem, et est maledictus a 

Deo qui exasperat matrem (Ibid.). » Porro, qui parenles 

inhonorat, quoniam divinltus abdicalur, nun- 

quid non et in hac vita conlunditur ? Sed audi Scripturam 

: « Gloria, inquit, hominis ex honore patris 

sui, et dedecus filii pater sine honore [Ibid.]. » Sed 

dum veterum congerimus lestimonia Scripturarum, 

etiam novicasusapponere non graveinur exemplum, 

ut sallem ostensa divinaj justitia) vindicta fiion] praetereat, 

quos mandatorum coelestium cingula non 

refrenant. 

Pridie nempe post vesperam, ex ore ipsius Alexandri 

venerabilis papa3, me contigit audire quod 

desperatum liominem incolumitati prisdnu} divina 

pietas reparavit. Huc itaque modo in unius homiuis 

facie, et divina; misericordia? character exprimitur, 

et humanre culpae signaculum relinetur : 

; 

ut dum exos- 

sala facies ceruitur, et sauata evidenter eluceal, et 

quid filii ssevientis (f. impietas) immeruit, et quid 

ei apud aures divinae clementise malerna pietas im 

petravit. Htec igitur te, vir clarissime, divina virtus 

admoneat, htec prosilienlis in matrem plaga perlerreat, 

et non modo se, sed et serenissimam uxorem 

tuam a socerina prorsus offensione compescat : qua- 

tenus dum honoras parentem quod est primum in 

promissione mandatum (Exod. xx ; Deitt. v ; Matth. 

XV), transmisso quaudoque deserto, cum his qui 

refero. Ardericus, inquit , quidam Mediolanensis t,veri sunt IsraelilK, terram merearis intrare viven- 

urbis indigena, dum uxore ducla, celebraret nuptiale tium. 

convivium , conquestus est opipator conspersum 

epulis defecisse pigmenlum. Cumque hujus rei ca 

lumniam sponsus in matrem non sine quodam jurgii 

tuniore devolverel, et cur hanc paleretur inopiam 

iratus etcontumax inquisisset, maler autem se suffi- 

cienter exhibuisse ministris haiic speciein econtra- 

rio responderet, ille tandem ii'acundioe felle permo- 

tus, manus infcrre non timuit, eique protervus ac 

furiose vesaniens alapam irrevcrenter incussit. Sed, 

divina justitia iracundiam nostram viudicans, sed 

non irata ; iii furentis animi rahiem sa3viens, sed 

quiela ; uiciscens impacata) mentis insaniam, sed 

EPISTOLA IV. 

AD ALBERICHM SENATOREM,EJUSQUli UXOHEM EKMILINAM. 

ArGUMENTUM. — Albcricum et ejus conjugem, quibus 

filius infans recenler niortuus erat, consolari 

nilitur , o.^tendens hEtitia polius quam moorore 

excipiendam esse iilius morlem, utpole cuui ad 

sempiternam felicitatein ex hac miseriarum valle 

sine ullo labore et certamine translatus sit. 

I)omno Albeiuco senatoriffi dignitatis viro , et 

Ermilin/E conjugi, PiiTRUs peccator monachus salutem 

iu Domino. 

Noveritis, dilectissimi, quia cum communem ex-

469 LIBER OCTAVtJS, EPIST. V. 470 

celleiitiee vestriB fllium ad Deiomnipotentisimperium Aniagisadeum;illeDonreverteturadme(irfle9'. xii). 

ex lioc sfeculo traasisse cognoviQius, subiti nos mcE- 

roris angustia perculit, et tristitiaj non levis aculeus 

cor nostrum pia corapassione translixit. Sed cum 

recepto consilio diligenter examinare rem cocpimus, 

et nosmetipsos reprehensibiles judicamus, et subli- 

mitatis vestras pi'udenliam raoerorem deponere sub- 

missis precibus humiliter suademus. Quid enim boni 

vestra devolio in conspectu Dei omnipotentis agere 

potuit, ut ipse vobis tanti muneris leneficium me- 

rito prEeslitisset ? Videlicet ut de semine vestro so- 

bolem ad cffilestia regna transferret, inter angelos 

constitueret, stola immortalitatis indueret, ac diademate 

perpetuis glorise coronaret : propriis insuper 

ulnis astringeret, oscula tanquam dulcis pater infl- 

Quaraobrera, dileclissirai, omnia doloris atque mce- 

stitiaj laraenta deponite, soUta domui vestree spiri- 

tualis Iffititia3 gaudia reparate, mentes veslras ad 

spera supernee consolationis crigite, et divini verbe- 

ris ictus non solum patienter et aequanimiler, sed 

etiamalacritertolerate. Omnipotens Deus, qui Filiura 

vestrum de vestris manibus tollere, et in propriae 

dilectionis amplexus dignatus est paterna pietate 

transferre, multiplex ulique pro uuo puero gerraen 

attribuat, et insuper nunquam moriluram bonorum 

operum sobolem generare concedat. 

EPISTOLA V. 

AD PETTRnM SENATOREM URRIS. 

geret, et velut uterinum fllium, in illo quietis ffiternse g Argdmentum. — Petrum senatorife dignitatis virura, 

thalamo feliciter collocaret. Ecce nos infelices et 

miseri,quod utique de me meisque similibus et com- 

peccaloribus loquor, quod jejunantes et adversus 

malignos spiritus infoederabili concertatione jugiler 

obluctan tes sperare vix possumus ; iste sine ulla sudoris 

et laboris 276 instantia, gratis obtinuit, et ad illud 

beatorum civium nuptiale convivium sine ullo cer- 

taminis ac faslidii labore pervenit. Huc accedit, 

quia qui filium de vestris manibus abstulit, et eum 

plus sibi quam vobis diligens, in contubernium sute 

adoptionis ascivit, potens est multo vobis meliorem 

reddere ; et pro uno, multiplicera ex vobis sobolem 

propagare. Anna nimirum uxor Elcans, unicum fi- 

lium in tabernaculo ad servandas Jegis divinse cere- 

raooias jugiter excubare constituit ; euraque, 

Scriptura testatur, « Domino velut in fo3nore coraraodavit 

(I Reg. i). » Hinc est quod eadera sancta mulier 

ad Hcli sacerdotem dicit : « Oravi, et dedit mihi 

Dominus petitionem meam, quara postulavi eum 

idcirco et ego coraraodavi eum Doinino cunctis die- 

bus,quibus fueritaccommodatusDomino. » Gui etiam 

sacerdos Heli : « Reddat Dominus tibi semen de muliere 

bac pro foenore quod commodasii Domino 

(I Reg. II). » Porro, quod pro foenore commodatur, 

lugubria quaelibet de vestris vuliibus evanescant, et 

fesiiva serenitas, deposito prorsus omni moerore, 

resplendeat. Dicat itaque sancta prudentia vestra 

simul cum rege David : < Propter infantem, dum adhuc 

viveret, jejunavi et flevi : dicebam enim : Quis 

scit si forte donet eura mihi Dominus ut vivat in- 

fans ? Nunc autem, quia mortuus est, quare jejuno ? 

Nuuquid polero revocare eum amplius ? Ego vadam 

; 

qui ecclesiam construere aggressus, nescioqua de 

causa, statira ab incepto destiterat, ad perficiendum 

cceptura opus bortatur, ostendens non esse 

verum quodnonnulli garriebant, nullara mercedem 

iis tribui a Deo, qui ecclesias 277 asdificant. Gujus 

rei gratia Salomonis et aliorum exempla in medium 

alfert. 

Domino Petho senatoriae dignitatis viro, Petrus 

peccator monachus salutem in Domino. 

Electorum ac reproborum commune est bona 

qui.elibet indifferenter iacipere, sed eleclorum est 

specialiler quee bene ccepta sunt consummare. 

Isli siquidem in eo quod inchoant immobiliter per- 

severant : illi, dum seraper inconstantiam variant, 

propositum velociter mutant. Unde scriptum est 

sicutQ« Stultus ut luna mutalur (EccZi. xxvii). » Ccepisti 

quidem, dilectissime, monasterium tedificare, sed 

antequam sese ad sexquipedalem fere mensuram 

muralis structura subrigeret, defecisti ; ut merito 

secundura evangelicara quis valeat hoc irridere sen- 

tenliam, qua dicitur : « Quia hic homo coepit 

aedificare, et non potuit consummare {Luc. xiv); » 

vel illud quod in libro Nehemiee Tobias Ammo- 

nites de Hierusflcm, dum reaedificaretur, irrideiis 

ait : « iEilificenl ; si ascenderit vulpes, transiliet 

murum eorura lapideum {11 Esdr. iv). » Nam dura 

semiruti pendeaiil muri et turpiter interrupti , 

non simplex summa, sed multiplicata recipitur. Unde 

et illic prassto subjuugitur : « Visitavit ergo Dominus 

Annam, et concepit, et peperit tres filios et duas parietina potius digua sunt dici quam valeat ec- 

filias (Ibid.). » Qui ergo pro uno filio tam uberem clesia nuncupari. An putas, ut nonnulli blatte- 

prolem reddidit, quanto magis vos in propagando rando delirant, nulium mercedis inesse fructum, 

semine de sancti vestri conjugii charitate Isetiflcare-^ vel coinpensationis prBemium in ecclesiasticorum 

potuit, qui fllium vestrum non in terreno tabernaculo conslructione muroruoi ? Nunquid ignoras quia per- 

servire pra3cepit, sed potius in illa coelesti Hierusaacto leinplo, Salomoni regi Dorainus in somnis 

lem ante sua? majestatis oblutum perpetuo regnare apparuit, eique nou modo sapientiain ultra mensu- 

constiluit ? Escessant ergo, dilectissimi, de oculis ram capacitatis buraauiB, sed et incomparabilem 

veslris lacrymEe, gemitus et suspiiaa reprimanlur, divitiarum omuium copiam prisrogavit? « Sapientia, 

inquit, et scieotia datee sunt tibi, divitias autem, et 

substantiam, et gloriam dabo tibi, ita ut nullus in 

regibus nec ante, nec post te fuerit similis tui 

(11 Paral. i). » Enimvero si Deus omnipotens labores 

a^dilicantium ecclesias suas despicit, quid est quod 

tanlo studio sibimet tabernaculum in deserto con- 

strui debere mandavit ? {Exod. xxv.) An parvipen- 

dendo, vel negligendo ad Moysen loquitur, dicens 

: :

471 S. PETRI DAMIANI OPP. PARS SEU TOMUS I. — EPIST. LIB. VIII. 172 

Ecce vocavi ex nomine Beseieel filiura Huii deAperii, dum sub regiaj digaitatis occasum, dum xna- 

trilm Juda, et implcvi eum spiriiu Dei, sapientla, 

inlelligentia et scientia in oiniii opere, ad excogitandum 

quidquid rabrefieri poterit ex auro, et argento, 

et a3re, marmore, et gemmis, et diversitate lignorum 

: dedique ei socium Hooliab Achisamec de tribu 

Dan, et in cordc omnis eruditi posui sapientiam, ut 

facianl cuncla qute pra^cipio tibi ? » (Exod. xsxi.) 

Porro auteni qui tanta fieri praefipiebat ioduslria 

tabernaculum, quod evacuandum in proximo nove- 

rat, quanto magis sibi vult ecclcsiam construi, quae 

usque ad fincm sscuii ad salutcm oranium gentium 

immobiliter perseverat ? Tabernaculum nempe, quod 

erectum est in deserto, et teniplum illud, quod constructum 

est sub Salomonis imperio, umijra erant 

rini discriminis metuit vero periculum, rcligiosaj 

fraudis aggrcditur argumentum. Dedit ej'go remigi- 

bus hoc mandalum, ul nullatcnus Eomam recta 

progi'essione conlenderent, sed per diversos portus 

ac littorum slationes subsistendo ac reprimendo 

navigium, iter lantummodo simularent. Sed dum 

nauta? regem, ut edocti fuerant, varia locorum nomina 

permutando, deludunt ; ac modo in anteriora 

procedunt, modo per sinuosos flcxus atque reflexus 

in eadem loca, per quas processerant, relabuntur; 

regina, latomorum ac coementorum adhibila mulii- 

tudine, augustissimam ac valde mirilicam in honorem 

B. Laurentii construxit ecclesiam, juxta mensuram 

videlicet illius Ijasilicffi, quam praefatus 

atque figura hujus Ecclesiffi, quas nunc coruscal g martyr habet in ipso Romte suburbio constructam. 

in populo Christiano. Unde Moysi dictum est 

« Omnia fac, sicut tibi monstratum est in monte 

(Exod. XXV). » Hujus scilicet Ecclesiffi auctor atque 

constructor Christus est, qui verus est rex et sacerdos. 

Illud quoque templum cum post peractum 

retedificaretur excidium, restauralionis ejus i)rinci- 

pes exslilerunt, et Zorobabel, qui fuerat de regia 

tribu Juda, 278 et Jesus filius Josedech, saccrdos 

magnus. Unde et Aggaaus propheta dicil : « Suscita- 

vit Dominus spirilum Zorobabel filii Salathiel, ducis 

Juda, et spiritum Jesu filii Josedech sacerdotis 

magni, et spiritum reliquorum de omni populo, et 

ingressi sunt, et facieljant opus in domo Domini 

exercituum Dei sui {Agg. i). » De hac inslauratione 

Dicebat enim : si datum est, ut per B. Laurentium. 

vir meus redeat ad salutem, quidquid Deus Romaj 

potest, et hic nihilominus potesrt. Sed dum hinc 

imperator per diversos anfractus ac slationes litlorum 

spatiando deducitur, illinc per plurimos artifi- 

ces operum basilica fabricatur ; simul el fabrica 

mirifice decorala pcrficituj', et annus impletur. His 

igitur hoc modo peractis, prsefatus princeps ad 

masnia Constantinopolitana reducitur, qui tamen 

Romam esse, sociis ita perhibentibus, arbitratur. 

Provisum est itaque ac diligentius accuratum, ul 

nulli nisi Laline loquentes assisterent, qui videlicet 

inquirenli Romam et 279 R. Lanrentii mar- 

tyris adesse basilicam suaderent. Ad manus ilaque 

per Isaiam dicitur : « jEdificabunt, inquit, deserta q ductus, ecclesiam imperator ingreditur, et confestim 

saeculorum, et ruinas antiquas erigent, et instaurabunt 

civitates desertas et dissipatas (Isai. lxi). » De 

hac iterum dicitur : « Ecce ego couvertam conversionem 

tabernaculorum Jacob, et tectis ejus miserebor, 

et a3dificabitur civitas in excelso suo, et templumjuxta 

ordinemsuum fuudabitur(jrer. xxx). » Ad 

hujus itaque spiritualis templi non ambigitur pertinere 

structuram, quisquis ad honorera Dei omnipo- 

tenlis exteriorem quoque satagit fedificarebasilicam. 

Porro autem, utad explendum quod bene coepisli, 

non exhortatio sola verborum, sed et ostensum 

divinee virlutis te provocet signum ; Alphanus Saler- 

nitanus archiepiscopus, vir videlicet verax ac pru- 

dens, in Constantinopolitana se perhibet urbe didi- 

cisse quod retulit : Contigit, inquit, imperatorem, 

cujus lamen vocabulum non tenebat, aliquando plagam 

CEecitatis incurrere, cui nulla medicinalis indu- 

strise cura potuit subvenire. Cumque perirulura hoc 

humano sludio nullatenus potuisset cvadere, ag- 

gressus est hoc apud Deum fu.-is precibus impetrare. 

Audivit ilaque per somnium, quia si B. Laurentii 

martyris ecclesiam peteret, i'eparali luminis clarita- 

tera. divinitus obtineret. Iturus ilaque Romam offert 

volum, jubet parari pnEsto navigium, iixum statuit 

arripiendi prolinus itineris institutum. Uxor autem 

dum parvulis adhuc flliis amissionem formidat im- 

(103) Qui est B. Victor pap.lll. 

luce recepta, circumstantes sese conspicere conjugem, 

clientes atque domeslicos admiratnr. 

Venerabili Desiderio (103) Casinensis rectore cceno- 

bii referente, didici quod his apicibus adnoiare cura- 

vi. Sanctimonialis, inquit, (jUce Bella vocabatur, in 

monasterio B. Petri apostoli, quod intra moenia 

Beneventanaj urbis situm est, deguit; quns, dum 

advixit, religiosa3 vitffi tramitem non reliquit. Porro 

dum esset desponsata, juxta natales suos, conspicui 

germinis viro , ut coeleslem susciperet sponsum 

contempsit carnale conjugium. Nuptialium itaque 

tabularum fosdus abrupit, ct monachicum susceptura 

velamen, ad perpetuse virgioitatis auctorem. et in- 

contaminatae pudiciiife thalamos convolavit. Ab istis 

igitur rudimenlis sanctoe conversionis districtioris 

vitaB se iege consfrinxit omnemque carnalis illece- 

bra3 mollitiem sublimis intentionis pede conculcans, 

rigida? scveritatis censura, longe aliter educatum 

corpus edomuit, adeo ut in nudo pavimento membra 

jejuniis sffipins attenuata collideret, nullumque sibi, 

praeter solam humum, lectisiernium provideret. 

Sed, ut de viia hujus interim taceam, quod de 

magistra sua, Offa nomine, qus videlicet eam in 

sanctimonialis ordinis religione genuerat et nobiliter 

educaverat, retulit, brcviter expedire contendam. 

Ait enim quia, dum nocturno silentio ex more ma- 

,

473 LIBER OCTAVUS, EPIST. VI. 474 

turius surgeret, el orationibus crebris insistens sa- Auiomentanea tlagella qua? perferunt, ad nanciscencrosancta 

altaria cum odore succensi tliymiaraatis dam supenise beatitudinis gloriam flrmae spei gres- 

circuiret, quadam nocte thuribuluni, sicut solebat, 

arripuit, ad locum, ubi thus reponebatur, accessit 

sed casu quodam, sive collapsam, sive sublatam 

banc, sicut speraveral, speciem uon invenit. Huc 

accessit, quia vis veatorum qua? tunc inclementius 

inliorruerat, radianlis lucernae lumen exstinxit. 

Cumque sollicito spiritu religiosa mulier huc illucque 

discui-reret , ct odoramentum quod thuribulo 

superponeret nullatenus inveniret, repente quidam 

inter ipsas tenebras venit, et in manum ejus thy- 

; 

sibus convalescunt. Sicut enim Scriptura testatur : 

« Non judicat Dominus bis in idipsum [Nahum i). » 

Pravi autem quique, qui se inter verbera ipsa 

non corrigunt, etsi post vitse hujus adversa ilammis 

traduntur ultricibus, nequaquam bis judican- 

tur, quia duple.x eorum contritio sic justo Dei 

judicio continuatur , ut hic coepta illic infelicius 

expleatur. Sed sicut duris et obstinatiB flagella 

gehennalium sunt tantummodo primitiBe tormentorum, 

sic profecto bonis et rectis corde eadem fla- 

miama, quod quisrebat, immisit. Quod nimirum per gella ccelestium sunt materia praemiorum. Ad hoc 

angelum potuisse lieri non incongrue possum opi- enim aurum malleus tundit, ut scoriam faber ejiciat; 

nari. Aiebat etiam quia preedicta mater sua, dum in ad lioc lima frequenter eradit, ut vibrantis vena 

eo quo paulo post obiit depressa laiiguore decum- g metalli rutilantius enitescat. •» Vasa siquidem flguli 

beret, cernentibus his omnibus qui coram iectulo probat fornax, et homines justos tentatio tribulatio- 

propius assistebant, mirabile visu ! repente toto nis (EccH. xxvii). » Unde et per beatum Jacobum 

corpore sit in aerem sublevata ibique diu librata dicitur : « Omne gaudium existimate, fratres, cum 

perstitit, donec cceptas orationis vota persolvit. Quae 

postquam feliciter obiit, sanctuin corpus ejus intra 

ecclesiam est sepultum. Super cujus tumulum saccum 

frumento plenum rusticus posuit, quem protinus 

vehemenlissimo propulsum turbine divina virtus 

abjecit. Sic itaque rudis et imperitus rusticus, sua de 

pulvere coactus est frumenta colligere, dum san- 

cti corporis vasculo dignam noluit reverentiam exhi- 

bere. Cum... (104) 

280 EPISTOLA VI. 

AD G. VIRUM NOBILISSIMDM. 

AfiGUMENTUM. — Hac epistola B. Petrus Dam. consolafur 

aegrotum. Consolationis vero caput est, 

quia tribulationes electis Dei servis divinae pra3destinationis 

sunt signa, quod probat multis ac 

praecipue auctoritate S. Jacobi. Mooet deinde ut 

sedulo caveat a desperatioue. Tandem ostendens 

S. Pauli testimonio liebere nos in aerumnis laetari, 

ad passionum tolerantiam hortatur. 

Domno G. nobilissimo viro Petrus peccator monachus 

fraternae charilalis obsequium. 

Rogasti me, dilectissime, ut consolatoria tibi per 

epistolas verba transmitterem, et amarum animum 

tuum inter tot flagella, quaj pateris, blandis admo- 

in tentationes varias incideritis (Jac. i). » Illis 

quippe jure gaudendum est , quibus et pro ma- 

lis suis bic afflictio temporalis infertur, ct pro 

bonis quae gesserant, priEmia in coelo sempi- 

terna servantur. Felix sane commercium pressuris 

hic temporalibus atteri, et in illa postmodum 

281 perpetuae lucis amoenitate laetari; carnis nunc 

subjacere molestiis, et ad angelicae postmodum trans- 

ferri gloriam dignitatis. Ubi nimirum non languor 

quemlibet aggravat, non tremula scuectus incurvat, 

non amissarum rerum damna discruciant, non ac- 

quirendarum eestus inflammat , sed flos perpetuae 

P 

juventae viget incolumis, et sic conspicua beate viventium 

species incorruptibiliter vernat, ut viva 

venustatis gratia jugiter in sua viriditate permaneat 

et cum ad nutum cuncta pro desideriis aflluanl, non 

amittendi sollicitudo perturbat, ubi sine fine fruendi 

securitas perseverat. 

Quapropter, charissime et dulcissime fratci', dum 

verberibus ciiigeris, dum coelestis disciplinae tunsio- 

nibus castlgaris, non mente desperatio deprimat, 

non querela murmurationis erumpat, non tristitiaj 

moeror absorbeat, non impatientein pusillaniinitas 

reddat; sedsemper serenitasin vultu.hilaritas inmente, 

graliarum actio resultet in ore. Laudanda quippe 

nitionibus obdulcarem. Sed si prudentiae tuae ratio 

non obdormiat, praesto est consolatio, cum et ipsa divina est dispensatio, qus ad hoc suos temporaliter 

verba ad haereditatem capessendam, te divinitus vcrberat, ut perpetuis eos flagellis abscondat ; ad hoc 

erudiri, ut puta filium, indubitanler ostendant. ^premit, ul elevet ; ad hoc secat, ut sanet; ad hoc 

Quid enim apertius eo quod dicitur : « Fili, acce- dejicit, utexaltet. Qui enim bona agit, et mala susdens 

ad servitutem Dei, sta in justitia et timore, et cipit, quidquid sibi justae retributionis in terra sub- 

praspara animam tuam ad tentationem ? » {Eccli. ii.) trahitur, hoc illi in coelo multiplicius cumulatur. 

Ubi enim timor est et justitia, adversitatis cujuslibet Porro autem medici corporum, quos desperant, ad 

tenlatio non servilis est tortura, sed pateiiia potius percipienda passim quaeque petierint alimenta rela- 

disciplina. Unde et B. Job inter ipsa verberum fla- xant; at quos erigendos esse coiijiciunl, cuncta eis 

gella cum diceret : « Qui coepit, ipse me conterat, noxiae delectationis edulia minaciter interdicunt ; 

solvat manum suam , et succidat me; « protinus antidota insuper et amara propinant; ut per amaaddidit 

:«Et haec mihi consolatio, ut aflligens me riludinis haustum, ad incolumitatis dulcedinem condolore 

non parcat (Job vi). » Magna quippe electis valescant. Quid ergo mirum si medicus animarum 

Dei est coasolatio ipsa divina percussio, quia per omnipotens Deus, et quos perpetuae morti cernit 

(104) Castera desunt in mss. 

;

^75 S. PETRI DAMIANI OPP. PARS SEU TOMUS I. - EPIST. LIB. VIII. 476 

obnosios, vivero delectabiliter sinat; et quos adAquod extrinsecus patitui-, et ad boc gliscat el tendat 

vilam eligit, sub districta severitatis su;b lege con- quod inteiuus contemplatur. 

stringat? Nam et animalia. qute in proximo mactan- 

da disponimus, indujo-entius victitare permiltimus 

et largiora illis alimenta prcBbemus; eorum vero penuriam 

et raaciera parvipendimus quKs ad usum 

seminis et ad propagandam sobolcm reservamus. 

Vitos quoque et qua^que fecundaa arborcs putalio- 

nibus jacent; steriles aulem, et qui.B ignibus sunt 

tradendre, ramis evaganiibus quo liberius, eo dilTu- 

sius patent. Noli itaque bujus vitse lelicitatem pravis 

hominibus invidere, sed condole ; imo quia ipsi non 

dolent, potius ingemisce. Qui nimirum, velut bruta 

animalia ad raacellumcdcndo propcrant, ad gladium 

lasciviendo feslinant. De tuis autem pressuris atque 

molestiis gaude, et totis in Domino visceribus gra- b 

tulare, quia qui nunc, ut ita fatear, pa^narum 

inanium levitate deprimeris, remuuerandus postmodum 

pretiosi auri pondera reportabis, Puulo 

videiicet pollicente, qui ait : « Id enim quod in prs- 

senti est momentaneum ac leve tribulationis nostr», 

supra modum in sublimitate ffiternum glorire pondus 

operatur in nobis (// Cor. iv). > Scrutare siinpliciler 

apostolica verba et studiose considera, quia quidquid 

pateris, moraentaneum est ct leve; quatenus et 

quod leve dicitur asquanimiter feras ; et quod momentaneum 

cst, quantocius evolare confidas. Nec 

illud etiam te prajtercat quara congTue, quam accurale 

divina sibimel verba respondent; ut ad id quod 

tnbulatione gloriara, pro levitate pondus, pro 

momentaneo recepturus ajternum. Inter pres- 

suras igitur et eeramnas, ad illum semper oculos 

eng(- qui paratus est post llagella dulcedinis sus 

gremio confovere ; qui te post turbines et procellas 

EPISTOLA VII. 

AD ATTONEM LEGDM DOCTOREM. 

[Habetiir tom. HI, in opusculo 42.) 


AD BONDJIHOMINCM LEGIS PEIilTUM, C/ESENATENSEM. 

Argqmentum. - I-Iortaiur, ut dum secundis relius utitur, 

non prsesentis viUe boiia Uuxa et caduca, sed 

quas post mortem ffiterna futura sunt, assidua cogitalione 

pcrpfnilat. 1'rtesertim vcro extremi judicii 

diem ante oculos iiroponat, in quo et universffi 

molis liujus ruinas, inexorabilis judicis rigorem, 

poeoas iiomiiium sceleri prasparalas, seras ac inanes 

liomiaum poenitentias sa?.pe sajpius mcditetur. Ampliticat 

id multis ct prophelarum, el sanctorum 

Patrum auctoritatibus. Tandein concludit iterum 

hqrlans, ut quas ex prophetarum et Patrum voluminibus 

seaieotiasadduxerit, eas indies ineditelur, 

etricacissimum proinde remedium cxistimans ad 

aiiimi vulnera plagasque sauandas. 

283 Domno Bonohomini prudentissimo judici 

Petrhs peccator monachus fraternse viuculum chari- 

tatis. 

Non ignoro quia cum mea epistola grammaticorum 

sajcularium manibus tradiiur, mox utrum adsit 

arliticiosi styli lepor attenditur, rljeloi'ic;e venustatis 

color inquirilur, et captiosos syllogismorum atque 

enlhymematum circulos mens curiosa rimatur. 

Aucupalur nimirum scientiam, qutB intlat ; charita- 

tem autem, quro ajdificat, non miralur (I Cor. viii) 

tribulationis momentaneum et 282 leve promiserat, sed juxta Salomonem : « Verba servorum Dei debenl 

mox asternum gloriffi pondus reddendo subjungat. p esse quasi stimuli, et quasi clavi in altum defixi 

Perpende igitur et invicem confer tribulatioiiem et (Eccle. xii). » Quae .profecto verba idcirco clavis et 

gloriam, momeataneum et ffiternum, Ipvc et pondus. stimulis comparantur, quia vitam carnalium' acutis 

Gaude ergo et exsulla, quia quod tribulatioiiis sus- solent invectionibus puogere, non male blanda delitmes 

momentaneum est, quod glorite prffistolanificae assenlationis unclione palpare. Mea igitur 

ris aBlernum est. 

pondus est, quod 

Leve est 

exspectas. 

omae quod toleras; 

Gaude, inquam, pro 

gran:maiica Christus est, qui homo pro hominibus 

faclus est, el in ipso quidquid potest fratrum meorum 

iEdificationi consulerc, lioc solum mea novitepi- 

stola redolere (105). Quapropter, charissirae frater, 

nunc tibi dum muudus arridel, dum carnis sanltas 

1'crvet, dum prosperitas terrcna demulcet, quoe post 

ista sequantur excogita, et jam quasi transaclis 

in supeniEe quietis ainccnitate conslituet, et ab oculis 

tuis lacrymas linteo perpetuoe consolatioais abster- 

quoe prajsto sunt, illud prudenlia vcstra solerter 

ex.aminet, quee praesentibus futura succedant. Quaeget. 

« Absterget eiiim Deus omnem lacrymam ab cuuque ergo transitoria suut, altiori consilio jam 

oculis sanctorum (Apoc. vii et xxi). » Iliud eliara transisse decerne, et velut ludificatoriae illusioni 

apostolicura assidua medital lone revolve, et inter soraniumdeputa; iUuc mens tua recurrat, illuc solflagellapositus. 

totis in Doinino visceribus gratulare . 

« Non soium, inquit, sed et gloriamur in tribulalionibus, 

scientes ^quod tribulatio patientiam operatur, 

licitos acumiois sui oculos dirigat, quod postquam 

conligerit, transire nou novit, terribilem quoque 

ultirai judicii diem jam in conspectus tui prEeseiitia 

patieiitia .lutem probationem, probatio vco spem ; 

spesautem non confundit, quia charitas Dci dillusa 

est in cordibus nostris pcr Spiritum sanclum, qui 

dalus cst nobis [Rom. v). » His igitur aliisque Scri- 

pturaj diviuffi testiraoniis, dilectissimc, mentein ad 

patientiam robora, et gaudium post tristitiam Itetus 

exsperta. Ad illud te gaudiura spes erigat, charitas 

fervorcm accendat, ut obliviscatur mens bene ebria 

pone, et repentinum tantiE majestatis adveiilum tre- 

mefaclis visceribus retracta. Nec illum diera putes 

esse longinquum, quem propheta tanto aate nos 

siEculo vicinum, et veluti jam esset in limine, praedicabat, 

dicens : « Juxta est dies Domini maguus, 

juxta est et velox nimis; vos dici Domiiii ainara, 

tribulabitur ibi fortis; dies irae, dies illa ; dics tribu- 

lationis et angustiee; dies tenebrarum, et caliginis; 

!I05) Oe ilio ju^îcii eadem liabeiitur ep. 5 lib. iv supra, totidein fere sententiis ;:t verbi3 cxpiessd. 

,

477 LIBER OGTAVUS, EPIST. VIII. 478 

diub nebuliE cl turbinis ; dies tubae et clangoris Aardoutibus, cuactis etiam elementis in sui obsequii 

(Soph. I). Pensa , dilectissirae , extremum diem 

judicii super corda reproborum qua asperitale 

vidit propheta amarescere, quem tot appellalionibus 

non valuit explicare. Enimvero, ut taceamus nunc 

de illis nunquam finiendis damnationis selernHe 

suppliciis, et tantummodo si solus ille ultimi diei 

terror, et horror, ut dignum est, studiose discutitur, 

tota munili hujus deceptrix, et falsa felicitas, ac si 

lutum vel infructuosa littoris alga judicatur. Quem 

ehim vox illa uon terreat, quis non medullitus con- 

tremiscal, cum audiat ipsum Dominum dicentem in 

Evangelio : « Quia sicut fulgur exit ab oriente et 

apparet in occidente : ita erit adventus filii homi- 

nis ? » {Matth. xxiv.) Quis, inquam, non expavescat, 

terrore commotis. Quem diem bene ille eximius 

prophetarum Isaias denuntiat, diceos : « Ecce dies 

Domini veniet inSLinabilis, dies furoris et irte {Isa. 

Xiii) : » ut ponat orbem terras desertuin, et peccatores 

perdat ex eo ; stellre enim coeli lumen suum 

non dabuiit, et obscurabitur sol in ortu suo; luna 

vero non dabit lumen suum, et mandabo universo 

orbi mala et impiis peccatorum ; et perdam contumeliam 

iniquorum , et arrogantiam superborum 

humiliabo; et erunt qui relicti fuerunt pretiosi magis 

quam aurum ab igne probatum ; et homo pretio- 

sior erit quam lapis sapphirus. Coelum enim qualie- 

tur, et terra movebitur a fundamentis suis propter 

furorem irae Doinini Sabaoth, in die qua superve- 

cum eadem Verilas dical : « Quia sol obscurabilur, gnerit furor ejus. Sed et Malacbias propheta consona 

et luna non dabit lumen suum, et stellae cadent de 

c(e1o virtutesque cffilorum movebuntur? » {Ibid.) De 

quo etiam Petrus ait : « Adveniet autem dies Domini 

sicut fur, in quo coeli magno impetu transient, clementa 

vero calore solventur {II Petr. iii). 

.. Et ite- 

rum dicit : « Cosli autem, qui nunc sunt, et terra eodem 

verbo repositi sunt : 284 igni reservati in diem 

judicii et perditionis impiorum hominum {Ibid.]. « 

Hinc et .ludas apostolus ait : « Ecce, inquit, veniet 

Dominus in sanctis miilibus suis facere judicium 

contra omnes, redarguere omnes impios de omnibus 

operibus impietatis eorum, quibus impie egerunt, 

et de omnibus duris, quas locuti sunt contra eum 

peccatores impii {Jud. 14). » ! si in palato cordis 

his loquitur, dicens : 

« Ecce veniet Dominus omni- 

potens, et quis sustinebit diem adventus ejus, aut 

quis porlabit conspectum ejus? » {Mal. iii.) Quoniam 

ipse ingredietur ignem conflatorium, et sicut paleam 

ventilantium, et scdebit conflans et purgans, 

sicut aurum, et sicut argentum. Et iterum dicit : 

Ecce dies Domini veniet ardens ut clibanus, ut 

curet [/., et uret] eos, et erunt omnes alieni, et omnes 

qui faciunt iniquitatem, ut stipulam incendet eos 

dies illa qufe veniet, dicit Dominus omnipotens : 

285 et non relinquetur radix, neque palmes {Mal. 

IV). » Alius vero vir desideriorum ista dicit : « Et ecce 

videbam, et throni positi sunt, et antiquus dierum 

sedebat, et indumentum ejus sicut nix candidum, et 

nostri sapere possit quantae amaritudinis est quodpcapilli capitis ejus sicut lana muuda, thronus ejus 

per Joannem dicitur : « Ecce venit cum nubibus. 

et videbit eum omnisoculus, etqui eum pupugerunt, 

et plangent se super omncs tribus lerrfe {Apoc. i). » 

Tunc dissolventur renes eorum formidine, qui modo 

non timent ; tunc replebuntur viscera eorum amari- 

tudine, qui modo in carnalis illecebris voluptatis 

molliter jacent. Tuuc enim sanguineas lacrymas 

efiuiidentes, incipient dicere montibus : « Cadite 

super nos ; et collibus, operite nos (Apoc. vi ; Luc 

XXIII). » Tunc enim non est quoquani confugere, non 

est latibulum ubi se quisquam valeat occultare, nimirum 

cum et inferni portce panduntur, mors inimica 

destruitur ; pulvis, qui putruerat, id est humana 

caro, audiens vocem tubae, vivificabitur. Jam 

quos iu gremio suo terra susceperat, quos aqua 

ignis exureijs, fluvius igneus currebat ante ipsum : 

judicium constituit, et libri aperti sunt. » Et paulo 

post : " Et vidi, inquit, in visu iioctis, et ecce in 

nubibus cceli Fiiius hominis veniebat, et usque ad 

velustum dierum pervenit, et in conspectu ejus obla- 

tus est, et ipsi datus est principatus, et honor, et 

regnum, et omnes populi, tribus, et linguae ipsi servient 

; et poiestas ejus potestas aeterna, quee non 

transibit, et regnum ejus non rumpetur. Inhorruit 

spiritus meus, ego Daniel, hebetudo mea, et visio- 

nes capitis mei conturbabant me (Dan. vii). » (]um 

ergo agi cceperint, pandentur sine dubio cteli porlae, 

imo potius ipsum coslum auferetur e medio, tanquani 

si tabernaculi alicujus velamina colligantur, 

scilicet ut reparetur et transformetur in melius. 

sorbuerat, quos edax flamma consumpserat, omnes^Tunc ergo omnia metus habebit, timorque ac trequasi 

comraissum sibi depositura reddunt, et vitse mor implebit universa, nimirum cum ille judicet, 

absque ulla sui diminutione reslituunt. Tunc enim qui teste non egeat, qui argumenta non quaerat, qui 

terra concutitur, aer repentina tempestate turbatur, 

tonitrua perstrepunt, coruscationes et fulgura humana 

pectora terrore confundunt. « Deus enim ma- 

nifeste veniet, Deus noster, et non silebit. Ignis in 

conspectu ejus ardebit, et in circuitu ejus tempe- 

stas valida ; advocabit coelum sursum, et terram, ut 

discernat populum suum (Psal. XLix). » In die scilicet 

illa tremenda, cum angclis et archangelis , cum 

Thonis et Dominationibus , cura Principalibus et 

Potestatibus apparebit, cceUs coruscantibus, terris 

oratorem causae non postulet, sed his oinnibus pro- 

cul amotis, ipse et gesta et verba et cogitationes 

dijudicat, atque in mediura collocat, et cuncta, vel- 

uli in labulis quibusdam depicta, oculis eorum qui 

commiseruiit ea atque omnibus qui assistere viden- 

tur ostendet. Quoraodo igitur tunc commovebitur et 

in melu erit uuiversa creatura? Hinc Isaias ait : 

« Dies ultionis Domini, annus retributionis judicii 

Sion; et convertentur torrentcs ejus in picem ardentem 

; die ac nocte non exstinguentur in serapi-

479 S. PETRI DAMTANI OPP. PARS SEU TOMUS I. - EPIST. LIB. VIII. 480 

ternum {Isa. xxxiv). » Quod beiitus quoque Job de- APensaudum ergo est, et sutnmo studio revolvendum 

qui in illo die terror erit, cum in poena jam remedium 

non erit. Quffi illi confusio, cui reatu suo exi- 

scribit, dicens : « Terram tenebrosam et operlam 

mortis caligine, terram raiseriffi et tenebrarum, ubi 

umbra mortis, et nullus ordo, sed sempiternus bor- 

ror inbabilat [Job. x). » Hinc et propheta : » Egre- 

dientur, inquit, et videbunt cadavera virorum qui 

prffivaricati sunt in me; vermes eorum non morien- 

tnr, et iguis eorum non exstinguetur {Isa. lxvi). » 

Quid enim horribilius dici.quid cogltari poteslquam 

damnationis vulnera suscipere et dolores vulnerum 

nunquam finire? Hinc pcr prophetam dicitur : 

« Descenderunt 

ad infernum cum armis suis {Ezech. 

xxxii). » Arma quippe peccantium sunt membra 

corporum quibus perversa desideria, quoB concipiunt, 

exsequuiitur. Gum armis ergo ad infernuni descen- 

gente, continget in conventu omnium hominum angelorumque 

erubescere? Quis pavor eum, quem et 

tranquillum mens humana non valet capere, etiam 

iratum videre ? De quo bene per Isaiam dicitur : 

« Exaltabitur autem Dominus solus in die illa, quia 

dies Domini exerciiuum super omnem superbum et 

excelsum, et super omnem arrogantem, et humilia- 

bitur, et super omnes cedros Libani sublimes (^t 

erectas, et super omnes quercus Basan, et super omnes 

montes excelsos, et super omnes colles elevatos, et 

super omnem turrim excelsam, et super omnem 

murum munitum, et super omnes naves Tharsis, 

dere, est cum ipsis quoque membris, quibus deside- g et super omne quod visu pulclirum est ; et incurva- 

ria voluptatis expleverunt, feterni incendii tormenta 

tolerare. Paulus eliam dicit : « In rcvelatione Domi- 

ni nostri Jesu Gbristi de coelo cum angelis virtutis 

ejus in flamma ignis dantis vindictam iis qui non 

noverunt Deum, et qui non obediunt Evangelio Domini 

nostri Jesu Ghristi, qui poenas dabunl in inte- 

ritu aêrnas a facie Domini et a gloria virtutis ejus 

ptura est adversarios {Hebr. x). 

Age ergo, cum ad illud ultimum judicium vene- 

rimus, ab eo scilicet Judice judicandi, qui nec falli 

occulatione criminum potest, nec ad impunitatem 

promerendam muneris alicujus oblatione 286 cor- 

» 

bitur sublimitas hominum, et humiliabitur altitudo 

virorum et elevabitur Dominus solus in die illa, et 

idola penitus conterenlur ; et introibunt in speluncas 

petrarum et in voragines terrae a facie formidiuis 

Domini et a gloria majestatis ejus, cum surrexerit 

percutere terram {Isa. n). » Nunc peccata delinquentium 

videt, et*tacet, « tunc autem loquetur ad 

{II Thess. 1) 1). Et iterum : « Terribilis quaedam ex- eos in ira sua, et in furore suo conturbabit eos (Psal. 

spectatio judicii et ignis aemulatio, qua3 consum- II), » sicut ipse per propbetam dicit : « Tacui, inquit, 

semper silui, patiens fui, sicut parturiens loquar 

{Isa. XLii). •> Quisquis eiiim nunc terrenis commo- 

dis inhiat , quisquis lascivee carnis voluptatibus 

pascilur, tunc Belernae combustionis igne consumetur, 

et divini furoris gladio devorabitur. Ut enim 

rumpi; cum coeperint omnia secreta revelari, et non ^ Propheta dicit : In igne zeli Dei devorabitur om- 

solurn actus ac verba, sed etiam ipsae cogilationes 

ostendi, quid faciemus sub tanti judicis majestate ? 

quid excusationis obtendere poterimus ? qua nos defensionis 

arle purgabimus ? quae nobis subventura 

est pcenitentia, quam in hac carne contempsimus? 

quse nos defen.sura sunt opera bona, quse in hac vita 

non egimus? ad quos apostolos, aut ad quos alios 

sanctos . confugituri sumus, quorum exempia simul 

ac verba desneximus? An Ibrte aliqua se fragilitas 

corporis excusabit? Sed excusationi eorum reciama- 

bunt omnium exempla sanctorum, qui fragilitatem 

carnis in carne vincentes, qnoe fecerunt utique facere 

nos posse docuerunt ; maxime quia cum nec 

ipsi peccato sua virtute , sed Domini miserantis 

nis terra, et in gladio ejus omnis caro (Soph. i). » Illic 

jam a Domino non potest mereri qua3 petit, qui hic 

noluit 287 audire quod jussit. A quibus enimdivina 

vox in hac vita despicitur, tunc falsa eorum humi- 

litas cum precibus aote januam venicns non audi- 

tur, sed dicitur illis : « Nescio vos; ite, maledicti, in 

ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis 

ejus {Matth. XXV). » Et iterum Dominus per Salomonem 

dicit : « Vocavi, et renuistis, extendi manum 

meam, et non fuit qui aspiceret ; despexistis omne 

consilium, et increpationes meas [leglexistis; ego 

quoque in interitu vestro ridebo, et subsannabo, 

cum vobis id quod timebatis advencrit, cum irrue- 

rit repentina calamitas, et interitus quasi tempestas 

auxilio restitcrunt, qui 

quairalur, atque, ut in 

se et non quEerentibus, ut ingruerit quando veoerit super vos tribulatio et 

; 

eum credatur, ostendit ; etângustia. Tunc invocabunt me, et non cxaudiam 

mane consurgent, et non invenient me {Prov. i). 

credentes iu se ne a peccato vincantur, invicta pro- 

tectione dcfendit. Quid ergo responsuri sunt, si eis 

Dominus dicat: Si potuistis, quare non restitistis desideriis 

peccatorum ? si non potuistis, quare meum 

contra peccalum non quaesistis auxilium? aul vul- 

uerati , quare pcenitendo non adhibuistis vulneri 

vestro remedium? Nuuquidad ha3c non obmutescent? 

Quid autem excusationis respondeant noii habenlibus 

dicit : « Ligatis manibus et pedibus , mittite 

eos in tenebras exteriores : ibi crit fletus et stridor 

deniium (Matth. xxii). » Gonsequens est, ut illic 

dentes strideant, qui hic de edacitate gaudebant. 

In quo ergo confidimus? ubi spem adipisccndee salu- 

tis habemus? nunquid in pecuniarum thesauris, 

quos in arca recondiraus? nunquid in divitiarum 

affluentia, quas intrinsecus vacui, male exterius 

possidemus ? Sed audi Jacobum apostolum, quand 

divitias hominum faciat, quod meritum iu terrenfe 

substantiae possessione conslituat : « Agite, inquit, 

nunc divites, et plorate, ululantes in miseriis qua3 

advenient vobis ; divitiuB vcslrfe putrefactae sunt, ct 

vestimenta vestra a lineis comesta sunt ; aurum et 

argentum vestrum eeruginavit, et aerugo em-um in 

;

481 LIBER OGTAVUS, EPIST. X. 

testimonium vobis erit, et manducabit carnes vestras Aruet in malum (Prov. xxviii). Legimus autem 

sicut ignis : Uiesaurizastis enim vobis iram in novis- quia neiiio potest corrigere quem Deus despexerit 

siniis diebus. » Et paulo post : « Epulali cstis super 

terram, et in luxuriis enutristis corda vestra [Jac. 

V). ' 

Eat nunc infelix homo, el fluxui carnaiis ille- 

cebrae enerviter cedat, quem postmodum baratbrum 

gehennaiis inceudii pestilenter absorbeat, in corni- 

bus se superbiae nunc arroganter extollat, ut tunc in 

SEtcriia inorte coustrictus immortaliter vivat. Quid 

enim prodest, si hodie satur eructet in convivio; et 

cias marccat fetidus in sepulcro ? Quid juvat, si se 

hodie purpureis vestibus induat, et cras pauper et 

nudus ad inferna descendat? Heu, heu, quid tunc 

dicent miseri, cum se viderint et bona temporalia 

irrecuperabiliter amisisse, et mala sibi perpetua 

(Eccles. VII). Homo siquidem homiui inaniler loqui- 

tur, si per semetipsum Ueus interius non loquatur. 

Tu autem, charissime frater, secundum prudentiaj 

tuee ingenium tibidivinitus datum, vitam luam sub- 

tiliier discute, facta tua semper anle oculos pone. 

Dei judicium pertimesce; sicque te undique sGllicita 

provisione circumspice, ut cum judex advenerit, 

non dormienteni, sed vigilanlem, et non cuui fatuis, 

sed cum prudentibus te valeat virginibus invenire, 

quatenus dum nunc ipse tuus judex efliceris, nequaquam 

postmoduin judiceris : et tuncnihil omnino 

timeas, qui modo timere non cessas. Sed quoniam 

apud te plus forsitan proflcio Deum precando, quam 

inevitabiliter imminere ? Qu» tunc illis mens erit, g te prEedicando, omnipotens Deus te, frater charissi 

cum viderint tempus acceptabile, et diem salutis me, et nunc in viam justiliae misericorditer dirigat, 

{II Cor. VI) penitus effluxisse el illud tempus adesse, et in tremendo suo judicio cum electis ad dexteram 

in quo nihil boni facere, nullum perditionis suaj 

remedium valeant invenire ? Quam amara eorum 

conscientia, quam flebilis eoruni poterit esse que- 

rela I « Tunc enim, sicut Salomon faletur, flentes, 

et prse angustia spiritus gementes, dicent : Erravimus 

a viaveritatis, et justitise lumen non luxit nobis, 

et sol intelligentiae non est ortus nobis, lassati sumus 

in via iniquitatis etperditionis, et ambulavimus 

vias difficiles, viam autem Domini ignoravimus. 

Quid nobis profuit superbia, aut quid divitiarum 

jactantia contulit nobis ? Transierunt omnia illa tanquam 

umbra, et tanquam nuntius prsecurrens, et 

tanquam navis, quee perlransit fluctuantem aquam, p 

cujus, cum prfeterierit, non est vestigium invenire, 

neque semitam carinje illius in fluctibus ; aut tan- 

quam avis, quae pertransvolat in aerem, nullum 

invenitur argumentum itineris illius, sed tantum 

sonitus est aiarum vei-berans levem venlum, ot scin- 

dens 288 per viam itineris aerem, commotis alis 

transvolavit, et post hoc nullum signum invenitur 

itineris ejus : aut tanquam sagitta emissa in locum 

destinatum, divisus aer continuo in se reclusus esl, 

et ignoratur transitus illius; sic et nos nati continuo 

desivimus esse, et virtutis quidem signum nullum 

valuimus ostendere ; in malignitate autem nostra 

consumpti sumus (Sap. v). » Talia dixerunt in 

inferno ii qui peccaverunt, quoniam spes impii tanquam 

lanugo est, qua3 a vento tollitur, et tanquam 

positis partem habere concedat. 

EPISTOLA IX. 

AD BONIFAGIUM G.\nSIDICUM. 

{Habetur tom. III, estque opusc. ,58.) 

EPISTOLA X. 

AD MORICUM LEGUM DOGTOREM. 

Argumkntum. — Hortatur ut a perjurio caveat, quod, 

ut prffistare possit, suadet, uta jiirejurando omnino 

nbstineat, remque ipsam simpliciter, juxta evangelicam 

doctriiiam, aut affirmet. aut neget. Deinde 

;id eleemosyna3 sludium illum iuflammare conatur, 

dum uiilitates, quas eadem suis amatoribus affert, 

enumerat. 

289 Domno Morico prudentissimo judici Petrus 

peccalor monachus salutem in Domino. 

Quia debilem te, dilectissime, ac teneros nervos 

interioris liominis tuis visceribus inesse conspicio, 

plurima Scripturarum prsecepta prffitereo, ac per- 

exili falce contentus, grave pondus tuis cervicibus 

non impono. Et, ut rebus ipsis verhorum quoque 

compendium congruat, h;ec eadem pauca, quae ju- 

beo, succincta nihilominus brevitate perstringo, ut 

quem gravare metuo ponderibus rerum, in hoc quoque 

debilitati tuse prospiciam, dum utor etiam bre- 

vitate sermonum. Hortor igitur, dilectissime, et 

charitatem tuam reverenter admoneo, quatenus 

et juramentis, quae a tuis corregionariis sacrilego 

ritu frequentantur, abstineas et indigentibus refrigeria 

ministrare, in quantum facultas suppetit, non 

spunia eracilis, quse a procella dispergitur, et tan- -"omittas Ab uno igitur horum te velut ab hiantis 

quam fumus, qui a vento diffusus est, et tanquani 

memoria hospitis unius diei praetereuntis. 

Idcirco autem, charissime, non tam mea verba 

quam sacri eloquii tibi exempla propono, ut et si 

merustice loquentem digne possit prudentia vestra 

despicere, vel sanctorum testimonia divinitus inspi- 

rata non dedignetur audire. Has igitur, frater cha- 

rissirae, pluresque alias sacrffi Scriptura3 sententias 

intra meiitis tufe armarium collige, quae inter falsas 

mundi divitias salubrem tibi valeant formidinem 

generare. Ut enim Salomon ait : « Beatus horao, qui 

semper est pavidus qui vero mentis ; est durae, cor- 

barathri submersione prohibeo ; ad alium autem 

tanquam ad arcem atque fastigium salutiferae muni- 

tionis impello. « Eleemosyna, • siquidem, ut Tobias 

ait « ab omni peccato et a morte liberat, et non patietur 

animam ire in lenebras [Tob. iv). » Sed, ut de 

juramentis, sicut prsmissa sunt, prius breviter elo- 

quar, quisquis jusjurandum pejeraus violat, a Ghristi 

se corpore, quasi per quoddam abscissionisdissidium 

separat, et a redemptionis liumanae mysteriis alienat. 

Nam cum hoc ex more dicatur ab illo qui jurat : 

hoc faciam, vel cei'te non faciam, sic me Deus adjuvet, 

et illud, secundum Evangelium; hoc cum 

48

S. PKTRI DAMIANI OPP. PARS SEU TOMUS I. - EPIST. LIR. VIII. 

Deo interposila coQditioiic paciscitur, ut si promissa Alegatores accedunt, causidici perstrepunt, movetur 

non impleat, a Deo, vel sancto Evangelio ultcrius non qua3stio, calumnia litis intenditur, ab obsistentibus 

juvetur. Et sicut tunc, cum initiatus est Christo, per intenlio removetur. Tandem inter partes alterutra 

catechismuni sacerdotalis oflicii abrenuntiaverat dia- deliberatione convenit ut presbyter quidam, qui viri 

bolo el pompisejus, ila velut rctrogradus ac transfuga, 

sic Deo et Evaugelio ejus abreuuntiat, ut in eum, 

quasi suaj quodam conventionis fcedere, dc fccdere 

non confidat. Et sicut Laban inter se et Jacob acervum 

iiosuii lapidum, et interclusit alterutrum pracavendo 

meatum (Gen. xxxi), sic iste quodamraodo 

inter se et Deum ponil mentiendo perjurium. Signat 

adversum se librum Evangelii, ut eum aperire non 

possit, dum inler se et illud omnem salutis aditum 

intercludit. De quo videlicet libro per Isaiam dicitur: 

« Et erit vobis visio omnium, sic.it verba libri si- 

g gnati, quem cum dederint scienti lilteras, dicent : 

Lege istum, et respondebit : Nou possum ; signatus 

est enim {Isai. xxix). » Quis est enim liber ille si- 

gnatus, nisi sanctum Evangelium mysticis ligurarum 

sententiis obvolutum, et ab humanse mentis 

intelligentia procul arcaua quadam profunditate 

remotum? Hic profecto liber ille est, de quo Joannes 

ait : « Vidi in dextera sedentis supra thronum 

lihrum scriplum intus et foris, signatum sigillis 

septem {Apoc. v). > Qute sunt autem sigiila, quibus 

liber evangelicus obsignatus dicitur, nisi septcm 

illa sacramenta, quibus utique totus ordo Dominicae 

dispensationis impletur, videlicet incarnatio Domini, 

nativitas, passio, resurrectio, ad ccelos ascensio, 

deinde judicium, postremo regnum?His itaque si- 

contra germanas fautor erat, se defuncti patris in- 

terfuisse judicio perhiberet, jusjurandum daret, sicque 

decisionis calculum causa susciperet omnemque 

coDtroversiam unius hominis leslimonium consopi- 

ret. Gumque presbyter pro viro contra feminas ju- 

raturus accederet, jamque manum libro qui propo- 

situs fuerat applicaret, subito terribilis serpensex ea 

quffi supereminebat arbore corruit, librumque complexus, 

spiris squamosi corporis circumcinxit. Mi- 

rantur omnes attoniti, et quodam quasi prodigio 

slupefacti, prassertim presbyter ipse diriguit, et jus- 

jurandum quod non veritati, sed humanfe gratiee 

devoverat, abjuravit. Sic igitur antiquus hostis, qui 

virus suae malitiiB cordi presbyteri, ut contra vcritatem 

juraret, infudit ; adesse se huic juramento per 

familiarem sibi bestiam visibiliter demonstravit. IIlarum 

quoque patruus, qui rcm quidem noverat, 

sed pro favore viri veritatis testimonium supprime- 

bat, mox ut a judicio recessit, simul cum eo cui 

insidebat equo in pra3cipitium dccidit; quem sibi 

substratum beslia toto corpore pene usque ad mor- 

tem vchcmenter allisit, ut divina dispositio patenter 

ostenderet quia qui constantia spiritus pro vcri- 

tate slare noluei-at, etiam corpore non immerito 

cecidisset. 

Tu itaque, dilectissime, noli supprimere verita- 

illis liiwr evangelicus ita signatus est, ut 290 nisiQ tem, sed eam in omni negotio et controversia, juxta 

eum Christus aperuisset, cuilibet omnino patere non tuum posse, defende. Christum quippe, qui veritas 

posset. Unde subjungtlur : « Ecce vicit leo de tribu est (I Joan. v), negare convincitur, qui veritati pro 

Juda, radix David, aperire librum, et solvere septem humana gratia reluctatur. A perjuriis 291 cave, 

signacula ejus (Ibid.). >. Quisquis ergo perjurat, imo, si possibile est, ab omni te juramento com- 

studiose perpendatquia, uisi poeiiilens canonice satisfecerit, 

ita sibi septem sigilia evangelicEe uarrationis 

pesce. Quia, sicut qui non loquitur nunquam menti- 

occludit, ut uec incarnatio Domini, neque nativitas, 

neque passio, vel resurrectio, aut ascensio, judicium 

c|Uoque, vel regnumsibi prolicerealiquatenus possit. 

Omnia scilicet liiBC a se procul abjicit et quanlum ad 

se in niliilum redigit qui, dum jusjurandum violat 

cum adjutorio Evangelii, abrenuntiat nihilominus 

etiam auxilio Dei. 

Plane non otiosum credimus, si quod Richardus 

nostri monastcrii prior, vir videlicet honestae vitae, 

nobis hesterno die retulerit, atlexamus : Vir, inquit, 

in Perusino lerrilorio nuper ad extrema deveniens, 

duobus liberis suis tolidemque fihabus palrimonium 

suum pi'oportione legavit, ut erciscuuiicE haeredita- 

tis marihus quidem relinqueret bessem ; femineus 

vero sexus succederet in trienlem. Post cujus ob- 

itum unus quoque filiorumejusdeluiictusost; super- 

stes vero Iraier parum putans quia res defuncti fra- 

Iris cum sororibus non divisit, sed, ut in earum 

quoque portiunculani controversiaj calumniam mo- 

veret, adjecit. Quanto nimirum est aucta possessio, 

tanto magis est possidentis inflammala cupido. Quid 

plura? Fit forense judicium, diversarum partium al- 

tur, ita qui non jurat, impossibile est utperjurium incurrat. 

Dicit enim ipsa Verilas : « Sit autem sermo 

vester, est, est, non, non ; si quid autem amplius 

est, a malo est {Matth. v). » Cave ergo perjurium, ne librum 

adversum te redemptionis humanae compeliaris 

invenire signatum. Neve quod siniul etiam proposuimus 

excidat, eleemosynis animam tuara redime, 

operibus pietatis insiste. « Date, inquit Dorainus, eleemosynam 

et ccce omnia munda sunt vobis (Luc. x:). » 

Et iterum scriptum est : « Qui dat paupcri, Deo fcene- 

rat {Prov. xix). » Sustenta ergo paupcrem, ut tanquam 

ipse creditor Deum tibi 1'acias debitorem. Neque 

enim te omnipotens Deus ad eleemosynam 

provocat, tanquam dcsit sibiundc pauperibus suis a- 

limeuta provideat; sed idcirco polius illos inopes 

exhibet, ut tibi redimendi te matcriam submini- 

stret. Scriptura quippe est: « DivitiK horainis^redem- 

ptio ejus (Prov. XIII). » 

Porro autem venerabilis ideni frater nosler Richar- 

dus, qui quod superius dictum est relulit, hoc etiam 

quod dicturus sum, sicut fama compererat, lideli 

prosecutioue narravit. Octo, inquit, tnopes viri, ia 

Hierosolymitano nuperitinereconstituti,dumnonha-

485 

LIRER OGTAVUS, EPIST. XII. 

berenl oranino quod ederent, hebdoniadam lotam A(Zac/t. vi), » de orieiite veniunt qui a Cliristi coa- 

sine victualis aiimonias perceptione transegerant; 

cumque jam diuturna macorarentur inedia, ac viribus 

cffeti longique itineris niolcstia tabelacti jam 

pene dcficerent, eosque iiutantes vix lapsabunda 

vestigia suslinerent, ecce cnnis obvius dentibus niau- 

tile trahebat; in quo panis velut in sacculo iatebat 

involutus. Quem panem protiuus arripientes, -cuni 

gi-atiaruni actionibus alacriter se refecerunl, et in for- 

titudine cibi illius oclo dierum iter incessabiliter 

explevei'unl. llursumque dum intolerabili poslmodum 

cruciarentur inedia, tres Agareni eorum in 

itinere facti sunt comites, singulos panes pro sua 

viritim sustentatione portantes ; qui cum nacta 

refectionis hora discumberent, duo quidam ex eis 

sortio male vivendo, vel proxlmos lacerando, rece- 

dunt. Sennaar autem iulerprelatur excussio dentiim, 

sive fetoi- eorum. In campo igitur Sennaar 

habitabant qui non conslituti in arce virtutum,, sed 

potius in convalle vitiorum, et deutes exculiunt, ut 

proximos suos detractionibus quasi mordicus rodant, 

et fetores emittunt, dura in cceuosa^ conversationis 

squaloribus computrescunt; sed eorum deiiles Deus 

omnipotens excutit, dum perversorum quorumlibet 

et facta simul et verba confundit. Unde et illic di- 

ciiur : « Idcirco vocatuin est nomen ejus Babel, quia 

ibi confusum est labium uuiversoe terrae, et inde 

dispersit eos Dominus super faciem cunctarum re- 

gionura (ffen. xi). » Recte ergo dicitur quia superbi 

ita proprios consumpsere panes, ut Christianis esu- B illUiomines ac vanse glorice captatores, nimirum dirientibus 

nil penilus impertirent; tertius autem cenles ad altcrum : « Venite, faciamus nobis civita- 

unam, quam portabat ipse bucellam, in novem frutem et turrim, cujus culmen pertingat ad coelum 

sta divisit, et una duntaxat ipse contentus, sin- et celebremus nomen nostrum, aotequam dividamur 

gulis qui secum erant Christianis Eequales particulas 

ministravil. Factum est postea, dum simul incederent, 

ecce ieones in eos ferociter irruunt, eosque 

potissimum, qui panes soli consumpserant, signanter 

invadunt; quos iilico viofentcr arpaxant, et cffiteris 

evadentibus, ilfos tantummodo imraaniter devorant. 

Sic nimirum, sic qui soli raanducaverant, soli sunt 

manducati, et qui sine charitate sua bestialiter alimenta 

consumpserant, freraentium bestiarum sunt 

immanitate consumpti. Poslmodum vero per gfareas 

marini httoris gradientes, enorrais magnitudinis 

in universas terras [Ibid.]; » habitaverunt in terra 

Senuaar, quod apud nos, sicut dictum est, sonat 

excussio dentiura, vef fetor eorum, quoniam perversi 

quique, dura contra divinae legis mandata super- 

biunt, dum adversus Deum cervicem cordis arroganter 

attoffunt et proximis nonuunquam damnabi- 

liter detrahunl, et ipsi proclivius in obscenae vitae 

sterquilinio volulantur. Et de excussione quidem 

dentium per David dicitur : « Tu percussisti omnes 

adversantes mihi sine causa, dentes peccatorum con- 

trivisli (Psal. iii^ ; » et alibi : « Deus conteret denles 

piscern reperiunt, quem protinus sabulo propterQCorumin oreipsorura, raolas leonuraconfringetDomi 

equites, quos eminus adventare conterapfantur, 

abscondunt. Et iffi quidera propius accedenles, dum 

recentem superaggestcE glareae conspiciunt tuinulum, 

quod res erat, arbitrati sunt occuftEe cujusdam re- 

positionis non deesse mysterium. Incipientes igitur 

curiose rimari, tandera divino nutu suspicati sunt 

sepulturara esse defuncti. 292 Sicque dum illi re- 

finquentes coepta, discedunt, isti defodientes benedi- 

ciioneui divini muneris in sua protinus afimenta con- 

vertunt.... (f06) 

EPISTOLA XI. 

AD CIVES FLOKEKTINOS. 

[Habetur tom. III estqiie opusc. 30) 

EPISTOLA XII. 

AD HERMlSIMDIiM SANCTIMONIALEM. 

AiiGUMENTUM. — lu hujus epistolie fragraenlis scri-D 

bcn? ad Hermisindem contra superbos invehilur, 

varusque sacrarum litterarum toslimoniis osteadit 

superbias fundamentis innixos cito corruere, 

Hermisindi sanctimoniali Petrus peccalor 

monachus 

« Cumproliciscercntur de Oriente, invenerunt cam- 

pura in terra Sennaar, et habitaverunt in eo; dixitque 

alter ad proximum suum : Venite, faciamus la- 

teres, et coquamus eos igni; habueruntque fateres 

pro saxis, et bituraen pro ccemento (Gfen. xi). » 

Porro autem cum Christus vere sit Oriens, propheta 

testante, qui ait : « Ecce vir Oriens nomen ejus 

(106) Hujus ppis'. fjriis desideramr iii ms. 

nus [Psal. LVii). » De fetore quoque eorum propheta 

afius 293 dicit : « Computruerunt jumenta in ster- 

core suo (Joel. i). » Et Isaias : « Erit, inquit, pro suavi 

odorefetor(fca.iii).»Enimveroquisquisvultaedificium 

coodere quod facile ruinse non sit obnoxium,necesse 

est eum non fateres et bituinen habere, qua repente 

dissifiant, sed lapides potius ac saxa, quae parietes 

erigant, et calcis ac sabuli coementum, quod ipsos 

parietes inviofata fapidum compage constringat. 

Quod ergo jam dicti Babylonii iateres pro saxis, et 

bitumen habebant pro cojraento, carnafis vilte significant 

aedificiura, ad vira venlorum, %'el impetum 

flurainum quantocius obruendura. Urbes illae tabernaculorum, 

quas Pharao luto paleaque construxit 

(Exod. ]): nimirum futo, quod inquinat; palea, quae 

destinatur ad ffammas, Phithom et Piamesses sunt 

non sine mysterio nuncupalae. Phithom siquidem in- 

tei'pretatur os abyssi, vel subito. Quisquis enim, 

juxla Pauli sententiam, supra fundainenlum, quod 

est Christus Jesus, ligna, fenuin, stipulam nunc 

a^diflcat : quale cujusque opus sit, ignis probabit 

(J Cor. III) : et quo magis in altum haec carualis vi- 

tte structura suberigitur, tanto procfivius veiuti in 

abyssi voragmem mersa, subito dissipatur, unde 

scriptum est : « Ducunt in bonis dies suos, et ia 

puncto ad inferna descendunt (Job xxi). » Bene 

crgo dicitur et os abyssi, et subilo, quia de carna- 

;

487 S. PETRI DAMIANI OPP. PARS SEU TOMUS I. - EPIST. LIB. VIII. 48» 

lis vitse, qua? per euiu innuitur, culmine aon se-A?unius Deo in iis qui salvi flunt et in iis qui per 

jniter, sed cilo corruitur; el illud est os abyssi, 

quod ascensus vidtbatur (sse fasligii, Propheta 

testante, qui ait : « Dejecisti eos dum allevarentur 

{Psal. LXXli). « Ramessos vero pabulum dicitur, 

vel

489 LIBER OCTAVUS, EPIST. XIV. 40(5 

buspi-cmitur, ea qiuc patilur, inala non senlit, qiio- A 

iiiani ad cuncta dcleclabiliior duciiur, in quibus poc- 

rialller fatigatur. 

« Sicul ovcs iu inferiio posiii sunt, et niors de- 

pascel eos (Psal. xi.viii). » Ovcs liabet Cbiisliis, 

quas ad amnena yirciitia caulis coeleslibus introdii- 

cal; oves luibei, ct ille rugiciis, quas insatiabili 

ciuenius ore degluiial. Qui bene mors dicitur, quia, 

cuin sil aiicior morlis, ad inlercndum iiobisinleriluni 

criideliier efferalur. Uiide Joaniies : « Et ecce eqiius 

pallidus, clqiii sedehal siiper eum, nomen illi :Moi'S 

(Apoc, vi). 1 

EPISTOLA X!!l. 

An SOltORESI SUAM. 

AjtGiisiENTCM. — Rogaiiis a sorore, de niiindi i'iter- 

itii , Aiiliclirisli advcnlii ctjudicio suprcmo disse- \\ 

rii ; ciijiis qiiidcm judicii diera scniper anie oculos 

liabendam esse ail. 

Dulcissimae sorori 111 Petrus peccalor monachus 

liiiiniiem in Domiiio scrviiulem. 

Qiiod a nie, soror cliarissima, pelis noliim ficri 

tilii, qnid anle niiindi crealiouein, elc. Eadem est 

liivc cpijt. qua; et lib. vi tomi liujus. 

EPISTOLA XIV. 

AL SORORES SUAS RODELhNDAJI ET SUFFICIA.M. 

AacuHEiVTCM. — Rodeliiidam alquc Sufriciam, amb;'S 

inarilo orbalas, ad servandam non solumcorpoiis, 

scd etiain meiitis, ab oinni labe ini;vclam piirilalcni,, 

cogitalionesqiie iinmiiniLas omni sludio evitandas 

borl;itur. Quoilut facilius pr.-ost.ire possinl, 

patientiam in tribulalionibii?, orationem siiie inlcrmissioue, 

frequeiitem et simcrani confessionein, 

mansueiu,dineni in iiiiiiiicos ci coiiiiimclio- C 

sos, misericonriain in p;iiipcit's, 236 el (ieniijuc 

curar'.iiii s;5;culaiiuni ablcg.ilioiie.ii niaxiino e.s 

ad.iiimenlo fiitiirf;s esse leslatiir. 

Cbariisimis in Cliristo sororibus Uodeli.nd.e a'.que 

SuFFici/E Petrus peccalor monacluis intiiiiae perina- 

niiatis aiTecluni. 

Dberes divinaj dispensalioni gralias refero, dtiiii 

vos, fama discuricnic, conipcrio et iii viriuiui!i 

spiritiialiiim fervere iinaniiniler sludiis, el tamen 

diversis nmiidi subj;ic(jre pressuris. Nota siqiiidcni 

cst regiibiris illa siipernae juslili;u linea, qiia invisi- 

bilis .\rbilcr cos iu bac vila leiu.poralis teniinii;» !l;i- 

gellis erudil, qnibus Inidere pcrpeliia; liaeredit;;iis 

jiira di«poiiii, cosque lanquam servos duris verbcri- 

bus anicii, qiios jam per occultac cautionis edictum. 

lomo:) ait : « Quem diligil Doiniiuis , corripil; fla- 

g coiiver- 

sationis itineic consiiuiltis, dnm sellagcllis consiilc- 

rat nlloribiis cingi, in sorloni fiiioiiini Dci se non 

ambigiladoplari. Hoc lanliinisollicila considcralione 

cavcnduin csl, ne jnler ipsa rcctiiiniinis opera qiii^ 

bus dcbetur utiqiie pracmiuni, ailinisceainus euam 

qiiaidam prava, licel niiiiiina, quibiis irrogelur salieni 

tcmpoi:;',le sujiplicium. Unde el Petrus ait : « Neino 

vestrum paiiaiui quasi liomicida, aut fiir, aul male- 

diciis. autaJieiioriim appciilor {/ Pc^r. n). iQiiisqiiis 

eigo vel alieiia cupidiis appelil, vcl malcdicis iii 

quempiam verbis cxccdit quin dlgne palitur, pas- 

sionis siiae pracmium non merctiir. 

Yos autem, (lileclissiiiia>, quia solulo conjiigali 

vinculo, vidualem conlinentiam profilenies, i.ion 

niouo ad i.-riniortalis Sponsi copulam transmigiaslis. 

scdet inceiiiiva or.ijiia carnalis iUccebrae mirandl 

fervoris insiantia reprimere, imo crucifigcre decre- 

vistis, et vosnielipsas ab inferenda prorsus Isesione 

coinpescite, es illaias ab al.is aiquajiimitcr loleraic. 

lll (iiiia Redcniplorcl niala non fecit, ei crucein per- 

liilit, jam in vobis cjusdeni suinmi Sponsi arrba foe- 

deralis appareat, dium viae cjus et viia veslra con- 

cor.lal. £lsi enim Agnuni non valeiis sequi, quo- 

cuiiqiie ierit (Apoc. xiv), lanquam virgines, sufficiat 

eiim vohisiinilari per vianipaliciUia}, qiiiprofectopci' 

niorlem transiit inresurreclioneinviia!. EtnctUuturmi 

fortasse moleslia vobis ingera! utdium, cvangelica ilLi 

Anna vestrse viduilali proponaiur exemplum. Quoeni/» 

mirum , 297 Scriptura lesle , septenni conjugio 

friiiiam, jani usque ad ocloginta qiiatuor aiinos iii 

vidiiitate proccsseral (Luc. ii); veriiiiitanien qiu« 

lain prolixiim, lam aniiosum vivendi lempus accepit, 

liuniiuid vcl vacando fabulis, vc! dcliciose vivciido, 

curvatrices anilis asvi molesliis temperavit? Sed, 

lOntiiieniiEe long;ieviiale procmissa, prolinus evaiige- 

lista subjungit : « Quia non discedebal de lemplo, 

jejiiniis et obsecralionibus serviens nocte ac die 

(Ibid.). » Quid, qiiajso, luw niulier facercl, si adbor- 

lationes apostolicas legerei : « Orale sine inicrmis- 

sioiie ( / Tliess. v) : s pi;i!serlim si ipsuni Dominuin 

provocaiitem nos ad, studiiim coiiiinu;e orationis 

audiict' Porro, qiiia anlcquam Evangeliiim discerc 

iil rcvera (ilios in pairimoniuracapessendae propriae "^ poiuissci, implevit propbelica Dominum iiispira- 

possessioiiis adscivil. Qiiisquis ciiiiu diim recla agil, 

successibus aliluit, digniim profecio csi, ui cjus cor 

foriiiiilo concuiiai, iie duin mcrilis suis recompen- 

saii conspicii lemporalia, miiiora fortasse, vel niilla 

n^dbibeaiilur a;ierna. Al qui bona opcraiur ct flagel- 

lis aiieiiiur, ccrliis jam noii immoritode retribuenda 

sibi bona , conferla el coagitaia biboriiin suoriini 

incnsiira l;\;i;iiiir, (|iiia lanto posl iiicrevisse siim^ 

mRm credili fcenoris iiivenil, qiuinlo priiis iii via, 

iicc siipcndiiim ((iiidem momcnlanea! prosperitatis 

accepil. Uinc est quod per B. Jacobuin dicilur : 

< Oiiiiic giiudiuiii existimalc, /ralrcs mci, ciini in 

leiiialiones vaiias iiicideiitis IJuc. i). e iliuc ei S;i- 

PatiiO!. CXLSV. 

lioiic cognosccre, atque, ul ila fatear, evangclisia 

lacia cjus meruit praosenliam niiiitiaie. Sicut lcgi- 

tiir : « Quia liaec ipsa bora supcrvi nieiis, coiifiteb;i- 

liir DomiiiO , et loquelialur dc illo omnibus qui 

cxspeclabaiH redempliouem I.sracl (/wwf- ii.).j Hanc 

ila

Solliciia est nupta, ne in aliqiio dis- 

plicealjviro post paiilubim niorituro . quanlo soler- 

lius siudeiiduni est vidiia; placere cuelesli spoiiio 

per sa;cula regiuHuro? Sindet iiiipla ul virum suuin 

lalerataecomposilioiiisformademulceai: quanio ma- 

sationis seinina consperganius. Quod nimirnm id- 

circo viris Jiula, et Iiabilaloribiis Hieriisalem spccia- 

liler exse(|uendiiin csse pra;cipilur, ut ii praicipiie 

adversus iiiieriiorum nioluum bclla coiifligcre nio- 

neantur, qiii conlempto nnindi lurbine, ct in con- 

fessione veritaiis suni slabiiiter fixi et visioni suiiimx 

pacis vigilanler inienti. Qiiod eliain vobls ap- 

lissime congrnit, qiia; ad Deiini, accenso nienlis 

desiderio, inedullitus a;sliiaiitcs, sa-vieiilis niuiidi 

mala perferlis , qiiia blaiidieiili.i illeceliras iioit 

amaslis. Et quoniam versuuis arlifex ad refenndas 

inferenlibus conlumelias vos iiequit acceadcre, ca- 

vendum vobis siimmopere esl, iie vel latcnicr in 

gis enitendum est vidiia;, ulin conspectu Dei sanclis B eorum possit oilium coiicilare; ei qnia longo jaii 

virlulibus lanquam rutilantibus inargarilis ornata lempore vobiscum diniicans, Dco pio vobis siaiiie, 

niiescat? Contendit illa , ut venusti vuli-is apparcat, 

ut decori eju? nullius foedita'b iia;vus obrepal 

qiianto cautius saiiclae vidiix satagendum esl, iie 

inens ejus implacabilis odii, vel lurpis concupiscen- 

lioe squalore sordescat? lllud denique arclius menli- 

bus vestris infigite, illud sediila meditalione versaie 

quod dicilur, ut sit saiicta corpore el spiritu. Quid 

eiiim prodest castilas corporis, quid casligatio, vel 

alllictio carnis, si desil puritas et mundiiia cordis? 

I Beati siquidcm muiido corde, quoniain ipsi Deiim 

videbunt {Mntili. v), > Hiiic est quod aninise noxia 

cogilanti, sub lypo Hierusalem per Jeremiani dici- 

tur : • Lava, inquit, a nialitia cor tuum, Hierusa- 

: 

in campo operis coactus est perdere, providenduiii 

esl, ne in ipsa cogiiationis doino per remissa; secu- 

riiatis inertiam valeat oblinere ut qiiarum videlicet 

manus sunl exliinsecus inunda; per innoceiiiiain, 

cor oculis Dei crueiitum iiiachineiiir exbibere per 

irani; cuni Doiniiius per proplietam legales cere- 

nionias iinpleiiiibus dical : < Quis quoesiYit ha;c de 

nianibus vesiris? maiius vesiroe sanguine pleiuc suiil 

{Isa. i). » Quod nimirum iliis dixil quoruin eor ma- 

lilia plenuin esse providit. 

Qiiia igiiur, dilectissiina;, viia vesira tam sancla, 

lam honesia tamque districta esse perpenditiir, ut 

quanlum ad opera nequaquam noslra; exhortalionis 

lem, ul salva (ias. Usquequo morabuntur in te co- G indiga videalur, ul tamen et noslro slylo quilibct iii 

gitationes iioxiLC'.'(J«r. iv.) » Novi sane, et satis su- sdificalione vestra pateat locus, ad ipsa nienlis ar 

perque experius sum quia qiio remotius a muiidi cana recurrimus, ubi necesse est, ut quaiUo qiiis 

negotiis, vel sa;culari conversatioiie secediiis, eo 

molestius iinporiuno cogitaiionum ingruenlium slre- 

pilu laboratis, prKsenim 293 cum in vobis evi- 

denier iinplealur quod propheticc per mysterium 

dicitur : « Fraier iiiiquus supplar.lavit me, el omiiis 

ainicus fraudulenter insedit in me {Jei: ix). > 

Quapropter si iiiter uberes bonorum operuin se- 

getes, quas excolere non cessatis, quidam coia- 

pungentiuni cogitalionum vepres ex illa forlassis 

pressurarum radice nascunlur, sarculum prolinus 

salulifene confessionis ac propria; correplionis 

arripite, et^ virosum germen de rure cordis vestri 

fuerit in virlutibiis eminentior, laiito sit in ca- 

venda lenlaiione subiilior. Callidus enim hosiis 

idipsum sa;pc veriit in mateiiain pugna; quod factum 

est causa vicioria;. Hiic accedii quod ipse om- 

nipolens Deus in mcnlibus lialduit elecioriim. Licet 

cnim et in caslis corporibus habilare credeiidiis 

sit, diceiite Apostolo : « Corpus veslrum templuui 

in vob s est Spiritus sancli, quem habetis a Deo 

(/ Cor. vi); » menti 299 tanien specialis ejiis sedcs 

ascribilur, quae subjecto corpori quadam regiminis 

auctoriiaie primipatur. Sicut idem dicit Apostolus : 

« Spiritum sanctum in cordibus nostris habilare 

radicitus exstirpate. Qua de re beiie per prophetam " per fidem {Eplies. iii) ; > nimiruin, ut sicut an 

divina vox proecipit, diceiis : « Movate vobis novale, 

et nolite serere super spiiias {Jer. iv). > Quid aulein 

sit qiiod priBinisit , mox aperit cum subjuiigit : 

c Circuincidiniini, inquii, Domino, et auferte prse- 

puiia cordium vestrorum, viri Juda, et habitatores 

Hieriisalein. » Novale igitur novant qiii cordis 

agruiii, licet jam ante pidscissuin, crebris adhuc 

pia; confessioiiis vomeribus sulcant el male Ia;ia 

passioniiiu carnalium germina, quia seniel excisa 

rcnasci ac pullulare non desinunt, acuto semper 

propriae correptionis et poenitentia; ligone recidunl. 

Si igilur novale novatur, super spiiias non seriiur, 

quia crcliiis coiifessioniim atqiie correpiioniim vo- 

corporis membra vivificat, sic el ipsa a Deo vivi 

ficala subsistat. Si igitiir in nienlibus vesiris dignum 

Deo vultis cubile construeie, sludiose coiilendile 

ipsas inenles oiiini simullalis et odiorum loinile, 

omnidenique nialiliae labe purgare. 

Regein sane quis excepluriis hospilio, quid pro- 

dest si toU doinus alria diversis loreunialibus iii- 

slruat, si per laquearia qiia;que carbasina vela 

suspendal, si oinnia cerle imiiida et iiitida oculis 

adventantis exhibeat, solum autem cubiculuin, ubi 

ille requieliirus ingreditur, sordiduni reperiens per- 

horrcscai? Quia ergo vos per assiduie oratioiiis iii- 

siantiam, per quolidiana feri; jejuni:), per caniloiera

i3- 

UliEK OCTA VL:S, F.PSST. XIV. 40i 

liiiilicilia; iiiauonalis corpora yeslra iii saiicia inini- A sua;, prretcr sabbaia, cl Neoinciiias et fesia domus 

(litia ciisloililis, erga cogitalioiies quoque dislrict:iiii 

semper sollicituilineni cxliiliete , iit (luoniain cib- 

lesii spoiiso ilialamum in vestra niente constrnilis, 

iiil ilii fcetlmn esse, niliil inordiiiatiim qiiod cjiis 

ociiios possit offendere permitlatis. Lux eniin vera 

lenebias odii iion iiihabilat, et Princeps pacis ini- 

pacaloe meiitis hospilium iioii reqiiiril. Eniinvero 

non ignoratis quasdam carnalilcr coiiversaiites di- 

vcrsas inter dentes aromatuni ac pigmeiUonini 

species terere, ut viris suis juciindius valcanl redo- 

leiitis fragranlioe nitore piaeere. Lingiia quoqiie 

veslra el labia a divinis laudibus iiuiiqiiain sinl 

otinsa ; sed semper psalmos , seinper orationes , ve- 

liitaromala terendo, revolvite, ut iii conspectu Dci 

non imnieriio possilis odorem suavitatis offene. 

Illiid etiam vos non latel qiiia puelkc iii domo pa- 

rentum ciim puberes adolescere, cum jam nubilibiis 

iiicremenlis coiperiiit propinquare , scientes quia 

paierna substantia niasculini sexus hieredibus pcr- 

niaxime reserveliir, capsidilia sibi quiedanique mar- 

supioriini receplacula comparanl iM qux'que po- 

lueriiit hinc inde corradere, his stiideant cautins 

infarcire, qiiateniis ad niiplioles llialamos transeun- 

les, lanio miiius apiid extraneos eriibcscere coni- 

pellanlur, qiianio eas ox patcrna domo congeslariiin 

opum dilior copia comitalur. Vos ilaque, qux 

ad coelestcs miplias firiii^ spei gradibus feslinatis, 

non parvam pariem veslrK substanti.^B iii tuto loco 

rpoiiile, ut ad iinniortalcm spoiisum siiie ulla dc- 

ueatis confusioiie transire; marsiipium autein, iibi 

ha;c lutissime reponantur, siniis est pauperuni 

siistentatio miseroûni. Hoc niiniruiu fidele esl de- 

positarium sine ullo prorsus delrimento , quod 

siisceperit, redditurum. Nolite ergo sic renianeuti- 

bus cuncta relinqucre, ut negligalis etiam vobis- 

inetipsis, paiilo post hiuc emigrantibus, provideie; 

quod si facnlias non suppetit, si egestas vos rei fa 

iniliaris angiistat, qui iniiiuta vidu£e diviluni iniine- 

ribus prxtulit (Luc. xxi), veslra quoqiie muiiuscula, 

vel perexigua iulra gazopliylaciuiii exauditionis su;e 

noii iiigratus adinittit. At si et liLec, qiiod iioii cre- 

dimus, oiiiiiino defueriiil, pias laciymas, profundos 

gemitus, alta suspiria vos offerre sulliciat; ultiu 

etiam quidqiiid sapilis, quidi|uid potestis, qiiidipiid 

vivitis , quidquid est quod spiratis, iii @D© aia 

vesira; devolionis imponite, et sic vosmeiipsas Dco, 

qiiod holocaustis omnibus majus est, sacrificiiini 

adoleie. Horrele itaque coUoquia saecularium, car- 

nalium dcviteiur aspeclus, vestra denique non oin- 

nibusjaiiua paieat; donec adventiis causa di.scalur, 

iioniiiillis proliibeatur accessus. Judith etiam illa 

saiicla vobis viveiuli sit norma, et vidualis conli- 

iieiitia; disciplina. De qiia videlicet sacra Scriptiira 

lestatur his verbis : « Quia in siiperioribiis domus 

£U3e fecit sibi secretiim ciibicirium , in qiio cum 

puellis siiis clausa morabaiur, et habeiis supcr lum- 

bos suos cilicium, jejunabat oiiiuibus diebus viue 

(107) Locus miitilus. 

, 

Israel {Judilli\w).t Consideraudum plane quantis 

hxc vidua fuerit digna praxoniis, qtia; laiito igue 

divini sestuabat aiuoris. Porro aulem vidiialis ofTicii 

limite non conteuia, .td hoc iisque in saucta reli- 

gione piocesserat ntjamnon sola, sed et cuni an- 

cillis suis (icret ereniiia; de domo commuiii rcclu- 

sorium fecil, et in iiopuliisa nrbe ainor arlifcx soli- 

tudinem leperit. Quanlis illa mundana; prosperitatis 

dotibus allluebat, qnoe nimirum blande lenociiiautis 

secundas sibi illicere nuptias poierant! Sicut eniiii 

sacra iiarrat liistoria : t Eral elcgauti aspeclu niinis, 

cui vir siius reliquerat divitias multas, el fainiliam 

copiosam, ac possessiones armentis boiiin el gre- 

gibus ovium plenas {IbUl.) : » ci qimd iiis omnibus 

B est longe prasiaiiiiiis, dicitur ctiaiii, « qiiia erat iii 

cmnibus faiuosissiina, quiiiiiain tiinebatDeum valdc, 

iiec cral qui Inqiieretiir de illa verbum inaliim 

{Ibid.). i Sed qiiando ista procos admiltcrel, dum 

puellarum qiioqub ejiis alloquium cuipiam facile noii 

patcret? quo pacto anibiret vestium culluin, cujiis 

assidue tcrcbat meiiibia ciliciiiui? an fortasse lau- 

tioribus epulis esset inteuta, qiiaiii qiiotidiana ma- 

ccrabal inedia? Sed ad lia;c forlassis objiciiis quia 

facile se cxercere in virtutibus poterat, qiia; lot 

prosperis iiiidique succcssi^jus afniiebat; ai qiiibus 

vivcrc uiciiii(|!ic deest, virlutiim vitani ducerc quo- 

niodo libel? Facile seilicet abslincmiis oblatis, avi- 

diiis plerumque solemus inhiate subdiiclis. Fateor 

plane quia sponianea oblatio hclifical oirerenieiii, 

C coaciiva necessilas labescentem obnubilat volun- 

tatein. Sed esto quia Jiidith divitis causamini vobis 

copiam dchaberi; nunquid paupercula; illius Moabi- 

lidis, Uutli vidclicet exsilium, calaniitates, famem, 

sitim, laborum iuloleraliilium patientiam ignoratis 

{Piulh i)?Nuiiquid vobis pro pudicissinuc viduila- 

lis aliquandiii honesiate servanda (107), ad lantani 

illam devenisse penuriam, ut resides spicas pos' 

inetcntium terga folligeret, et virga ca;dens, no» 

dicam virili, sed liiiinano desliliita prorsiis auxiliOr 

ipsa quod collegerat, triturarel ? Niinirum ex qna 

lantorum regum soboles fuerat processura, tanquam 

vile mancipium, servilibus operibus videba- 

tur addicia. Inter tot aulem pressuras atque an- 

giisiias coarctata virtiites aniiiii non deseruit, et 

D iuopis quidem vila; pondus, quo premebatiir, a^qiia- 

uimiter tulit; ab intima; vero nobilitalis ciilmine. 

iit puta digna David proava, degenerare indignum 

duxit. Socrui rcverentiam dignam exhibuit, ma- 

tronalem pudicitiam leiiuit , defuncto viro fi- 

(lcm servavit, idolis dediiam patriam paieutes- 

quc 301 deseruit, et ad culiuin vcri Dei siiie 

nllo dotturis magisterio iiobilis proselyta Iransivit 

{Rulh 11 ). F.cce igilur Juditb prospera quibiis iii viia 

fiilciebatur abjiciens, Piiith adversa qiiibiis prcnHi- 

balur arnplectens; ulraque scilicet menle iiiia, licet 

diversa fortiina, nni Deo iion immerito placuil. Quia 

ncc adversis ista succubiii' , iiec in prospera suiiiiet

i93 S. PETUI DAMiAM OPP. PARS SEU TOMUS f. — EPIST. LIB. Vlll. 

obliviscens sese iilM dcjecil. Sed illa loleiabal quibus A ct lamenla concurrlle, aKjue ab acsl;i perscquenliuni 

abundabal; isla fruebalui- q>i;ie piitiebalur. Ulraîue ad lacryniaruni prolinus refrigerium fesiinate, ul 

nimiruni de niundana; inconsianlise aliernitaiibus dum mens veslra foris non invenit ubi valc:it sccura 

asserens, < Sicut lenebiK, inquit, ejiis, ita el lunien quiescere, se intra se colligens, ab omni stiuleal 

ejus (Psn/. cxxxviii); » Et cuni una conienta sitpri- mundani strcpiliis perturbaiione sopiie. Cieque vos 

niis, altera ntiptiis sit aptata secuudis, Hcet Rutb ab oralionis siiidio fletus aridilas frangal , videlicel 

tiialarnos iteraverit, a castilatis lanien babitu non mox ut conaniini, lacrymae non eruuipant. Jejiinii 

recessil, quia vidualis continentia in coiijugalem 

pndiciliam non libidine carnalis illccebra\ sed diviiia 

poiins est dispositione mulala. Quid auleni de ipsa 

bealissima Dei Geniirice commemorem, quce et ler- 

renarum opum copias non possedit, et immauissimi 

doloris aniariludinem perluiit? Cui niniirum vere 

proediclum esl : « Et tuam ipsius animam periran- 

sibit gladius {Luc. ii). » Si enim omnipolens Deiis 

nanique, cui vos districtiiis inhajreiis, baec esse na- 

lura dignoscilur, ul cum muUos provectuum frucliis 

accumulel, interdum lamen el iras accendat et 

lacrymas minual. Et de ira qiiidem, quia |ierjcjii- 

iiium crescat, nianifesla cst Isaioe seiiieiilia, qiia 

dicit: « Eccc, inqiiil, ad liles ct conlcnliones jcjii- 

nalis, et percuiitis pngiio impie {Isa. lvui). > Quod 

autem longo jcjunio laciyma! suljlralianlur, leslaliir 

biijiis vila prospera magni penderel , nullalenus B Josepbus {De bello Jtid.) , qui cuin vindictam qiiie 

ipsam singularem ac perpetuam Virginem, ex qua 

ihcarnari dignatus est, alDci doloribus permisisset. 

Quapropter el vos, juxla B. Petri sententiam, eadem 

eogitalione armaraini (/ Petr. iv) , el mala mundi 

per patienliara vincite, quae profecto non ignoratis 

cmnes elecios ab ipsa humani generis origine per- 

'.ullsse. Unde dicit Apostoliis ; « Qiiia per roulias 

iribiilationcs oportel iios intrare in regnuin Dei 

{Act. XIV ). » Eiiiiiiveio non inciedibile esl quia si 

bJec vita vobis blandita milescerel , a coclcstis desi- 

derii cursu vos aliqiiatenus retardaret , cl iiicns ve- 

slra eolenus a Deo frigescerei , quo in «stu reium 

lemporalium requiem inveniret. Ideo igitiir diviua 

dispensatio in luijiis vila; salo proceilosis biiic inde 

Hierusalein, et persecutoribus Domini a Vispasiano 

el Tito principibus esl irrogala, narrarel, inter ca:- 

lera ullriciiim poenarum geiiera , 

hoc eiiam addidit, 

dicens : « Sed nec planctus, inquil, ex niore defiiii- 

ctis exhibebatur, aut luclus; qiiia lioc sibi tolurn 

vindicaverat fames,sed nec aridilas inediap hiimoiem 

cuiquain reliquerSI lacryrnarum. » Undc curii visibi- 

les lacrymas non polestis ex oculis carnis exprimere, 

sufficiat vobis excessus proprios inira coniiili cordis 

arcana deflere. Ibi tenebras aduiissi reatus aspiciie; 

et qiiia dignum esl quod palimiiii, ipsse qiioque seii- 

tenlia recti examinis judicate. Lux namqiie iiUer 

icncbras convalescil, el lucifer, qui in die oculos 

fugit , iii nocte radios proprii splendoris expandii. 

lurbinibus, ci quodammodo violentis ventorum fu- C Nos iiaque si veram lucem in cordibus nosiris oriri 

rentium flalibiis vos fliictuare permitiit, ut inens 

vestra avidius ad superna desideria transeal, dum 

inter iraa non invenit ubi delectabiliter requiescat. 

Agar naraque prosperis fulla contra dominam lu- 

miiit ; afilicta postmodum, et in solitudinibus exsul 

oberrans, alloquium angeli Iseta promittentis accepit 

(Gen. xvi). Racbel donec sterilitatis inforlunio labo- 

ravit, vero Deo reverentiam digni cultiis exhibuil; 

postquara autem, edito Joseph, fecundilaiis nieruit 

donuin, Laban patris furata est idoluni {Gen. xxxi). 

Vos etiam si jiixta volura erecta in cumulum unda 

prosperitalis allolleret, vel admissi cujiisqiiara pia- 

Culinaiifragium absorberet, aiitcerte a liitore quietis 

ihtimx meiites vestras fluxa la;titia procul abducerel. 

Unde vos horlor et solerler adraoneo, ne divinis 

beneficiis inveniamini, quod absit, ihgratsc, sed gu- 

bernatori vcslro Deo digiias semper gratias agite, 

qui nimirura peccandi vobis materiain siibirahens, 

tanquam a noxiis vos prohibet alimentis , ul ad 

robur selerna; provehat incolumilalis. Flagellis vos 

durioribus cingit, verberibus enidit; ut margariia 

sua niinc limei et poliat, quK postmodum sine tin- 

nitu securis, et inallei , Vel cujuslibet ferrainenti 

soniiu {III Reg. vi) , in lempli coeleslis ajdificio po- 

(j:(t. Igitur, 302 dileciissima;, cura vobis ex hujus 

inundi turbinibus frenieiitior lempestas iiigruerit, 

cuiu illala ab advcrsariis injiiiia vos coiilumeliosa 

peicellit, orationis illlco hiibulum pclite, ad fletus 

volumus, non nos lucem esse fingamus, sed leaius 

nostii icnebras veraciter aguoscamus, el liinc lcve 

nobis videbitiir omne qiiod patimur, quia valde giavius 

esse peEpendinins qiiod mereinur. Notandum 

aiitem quia sicut qui non vidcnt, acutius audiunl, 

ut tanquam vivacitas sensus quse uiii menibio siib- 

trabitur ad aliud ciimulatius transferatur, ila non- 

nulli calcata Iiixuria , in avaritiam acrius inarde- 

scunt, et hiimana concupiscentia dum a libidinis 

voluntate compescilur, majoribus viribus in acqui- 

rcndarum opum se porrigit appetiluin. In vobis au- 

lem siinul frigescat amor divitiariim cum ipso desi- 

derio nuptiarum, ul liberalilas vcstra pie ferveat 

adjuvandis egenis, noii inexslinguibililer sesluet di- 

landis avaris. Absit autem ut nuraraus viro in veslri 

cordis amore succedat, sed potiiis pro carnalibns 

deliciis spirituales epul* mentes vesiras dcleclabi- 

liter pascant : videlicet divinorum verborum assidua 

meditatio, psalinus, bona cogiiatio, pii operis fre- 

qiientatio, exspectaLio inortis, spes futuri saculi, el 

CEBtera his similia; quibus iiiinirum inens salubritcr 

pascitur, et ut revera coelestibus epulis anima sagj- 

natur. Sed dum veslri' charitatis allocutionem lon- 

gius protraho, episiotaris corapendii metas excedens, 

ut ita ioqiiar, brevem, non breviter scribo. ^nim- 

vero dum non iirbanii

497 ADDltiO AD TOM. 1 OPKR. S. PETP.I DAMIANJ. m 

iioii modicc praestatis, si consiimm.Tri in sanclarijin A Mitis alqiie fosiinus Domini Jesii tibi coiispccliis 

virtiilmii pcrfectione contenitiiis. Qni oiiim Lazarum appareai, qui te inter assistentes sibi jugiter inter- 

lidolium sororum precihus resiisciiatum fiiisse {Joan. 

XI ) non ambigo; ipsc quoque de peccatis ad inno- 

cenliam reforiii.",ri per veslra merita, si juxta fidem 

fiierinl digna , confldo. Amator animanTra piiis et 

omnipolens Deus, et me vestris oralionibus iii recti- 

tudiiieiii (liriAat, et vos meis adhortationibus ad al- 

ilora jycrdiioal. Sil nomen Doinini honedictum. 

EPiSTOLA XV. 

AD QUEWDAM iEGROTUM. 

AnGLMENTUM. — Cujusdam Ksroti, etjamjam moritiiri, 

animam Dco commendat, ut, transaclo inortahs 

vit«; cursu, coelestis victoria; palmam merealur 

accipere. 

csse decernat. Igiiores omne qnod liorret in tene- 

bris, qiiod stridet in (1 immis, quod cruciat in tor- 

mcntis. Cedat lihi teterrimiis Satanas cum salelliti- 

biis suis; in adventuni tiinm te comitantibiis aiigelis 

contremisc:)t, atquc in a;ternae noctiscbaos immane 

dirfiigiat. t Exsurgai Deus, et dissipentiir inimici 

ejus, et fugiant a facic ejiis, qiii oderunt eiim. Sicul 

deflcit fuinus, deneiant ; sicut fluii cera a facie ignis, 

sic peroant peccaiores a facie Dei {Psal. i.xvi!). i 

Conliindantur igitur, el crubescant iariarea; legiones, 

et ministri Satan.« iter tuum impedire non aiideant. 

Eripiat le a puenis Christiis, qui pro le passus est 

liberet te a cruciatu Chrislus, qui pro le cruciflxus 

Coinmendo te omnipotenti Deo, charissime frater ]i est; liberet te a morte Chiistus, qiii pro te mori di- 

Kl, eique le, ciijus es creatuiâ committo, ul cum gnalus est. Conslitual le Christus Filius Dei vivi 

humitnitatis debitum morle intervenieiite persolve- 

rSs, ad Auctorem tuiim, qui te de limo formaverat 

[Gen. ii), reverlaris. Egredienti itacjuc anima; tiiae de 

corpore, spreiididiis angelorum coeius occui'ratj Jiidex 

:;postoIorum te sciiatus absolvat, candidatoi"um tibi 

raartyrum iriiimpliator exercitus obviet; liliata ie 

rutilantium 304 confessoruin tiirma circumdet 

{uhihintiiim te virginum chorus excipiat, et in beaiae 

qiiietis sinu pairiarcharum te cmnplexus asiringat. 

: , 

inlra paradisi sui semper amoena virentia (l08) , ct 

inter oves siias te verus ille pastor agnoscat. llle te 

ab omnibiis peccatis ahsolvat, atque ad deiteram 

suam in elecionim suorum te sorte constiluat. Re- 

deriipiorein tuum facie ad faciem videas, et praeseiis 

semper assistens manifcsiissiinam beatis ocuiis aspi- 

cias veritatem. Constiiiitus igitur inlcr agmina bea- 

torum, conlemplationis divina; dulccdiiia potiaiis in 

ssecula saeculorum. Amen. 

Finis lomi primi Operum B. P. Damiani, S. R. E. cardinalis, epi^copi 

Ostiensis, ex ordine S. Benedicli, doctoris disertissimi 

ac sanctissimi. 

D. Constanlinus Cajelanus, Siculus, Syracusanus, monacbus Casiiiensis. 

(i08) Forie vireta. Ila enim ait Virgilius lib. vi 

Devenere locos laetos et amGena vireta. 

Et extukabit lingua men justiiiam tuam, Deus. 

[. I mm 

s. 

{Annules Camaldulenses, tom. II, Preuves, pag. 170 et 188.^ 

I. 

Petrus cpiscopns Faventinus donnt S.Petro Damiano 

cjusque eremo S. Barnabce de Gamugno medietalem 

plebis S. Volenlini, el alia bona. 

Ânnq 1060,6Maii.) 

[Ex veteri apographo penes canonicos S. Lauren- 

tia de Florenlia, n. 5.] 

IIoc esl exemplum cujusdam insirumenti infra scripti 

lenoris. 

!n nomine Doniini. Anno seciiiiilo poiitifioaliis 

(Toinni noslri Alexandri secundi papse, indicliono 

prim.i, meiise Maio, die soxla. 

Ea qiioe intcr pia ci venerabilia loca vcrbuin con- 

C 

veniuni, illa potius {)erpetuitale mandantiir, quie 

chartis iniervenientibus scriptnroe lestimoniis roho- 

rantur,(juatcnus oblivione repiilsa fiituris temporibus 

nullarerum incertitudo autquaelihet jiirgiiim am- 

biguilas geiieretur. Nam et divus imperator jiistinia- 

nus .\ugustus in centesimo octogesimo octavo capl- 

liiio priniK partis Novellse, ita promulgavit, ei la- 

lcm logcm dedii, ut liceat ecclesiis et aliis venera- 

liilibiis loois perpeluo inter se contractos enfitco- 

seos {.sic) facere, decreto scilicet ante celebraio, 

(liim tamen ita liat enfiteosis, ul ad privatam pos- 

sessioncrn o:iiniiio iion excludatur. Ad hiijiis logis 

lioentiam cxcipialur magno {sic) Conslaiiliiiopolila- 

nani Ecclesiain (jiiemaiimoduin in anierioriliiis coii- 

,

«9 S. PKTRl DA.MJAM OPP. PARS SEL TO.MUS II. - PROLEG. 500 

stitiiiioiiibiis. Placiiii idcivco (iomiius Pelnis divinn \ 

gralia sancla; Favenlina» Ecelesia! episcopus, per 

consensuni ei voliiniaiein oninium presbyierorum 

cjusileiii episcnpii , cniioeilere atqiie largiri domiio 

Pelio Dainiano O.slieiisis Ecclesioe episcopo ejus- 

que monacliis ereinitariis, qui iu eremo Gamonio, 

quDe esl vocabulura sancii Barnali;e apostoli in pei- 

peliiuni ; id esl, medieiatein de plcbe sancli Valen- 

tini nominaiini ciiin inediclaie de lerra et decima- 

tioiie siia, et lerra et (|iiiilqiii(l ab eodem episcopio 

Iiabere vidcuir iii Uinlilio infia comilatiim Fa- 

venlisE.excepla qiiana paiti! deciniationis, et medie- 

talede lerra , qiiain deliiiet arcliipresbyier ipsius 

cpiscopii, ct excepto Trebana , ot Madrignano ot 

Vidiglano, siculi Iraliitur per stratam nsqiio Can- 

tulf ; coeleia vero nielieiaie de onini decimatione saruni. t Verumtainen nullo jj 

modo credendum csl 

et terra, siculi ad ipsam medietaiem de jam di- 

cia plebe pertinere videtiir. Ea scilicet ralione, si 

fiuocunqiie leinpo:e peccaiis imniineniibiis ipsmn 

eremum deslructum fuerit, liinc supra diota medietas 

de jam dicta plebe sancii Valentini cum me- 

dielaie de lerra et mcdiolale decimalione sna, siciili 

ad ipsain medietalem periinere videtiir cum 

hac scripluia in nionaslerinni sancli Joannis rie- 

veniat jiiris aiicloiitale cpiscopi, ita nt siio siiidio, 

snoqne labore niemoraio Petro Damiano episcnpo 

plebem ipsam medielatem noniinatim cum inedie- 

tate de lerra et medietale decimatione sua in onini- 

lius lenerc et pnssidere debeanl ipse et siii monachi 

ercmitarii in perpelnuin. Qiia pro caiisa missiim 

est dare atqiie inferre debeanl siipradiclo Petro lentis 

(^ 

Damiano episcopo suisque inonacliis, ralionibiis, inritate Palris el Filii el Spiriliis sancli, ex ancto- 

summoruni apostolorum Peui et Pauli, quofra 

scriplo venerabili episcopo siiigiilis quibusque rum cgo licei indignum famiiluin mc esse profiteor, 

annis sine aliqiia mora vel dilatione -pensionis 

iiomine in feslivitate sancli Petri denariornm Veiieticorum 

solidos niimero tres niinntorum. Quod 

si quisqiiam eorum conlra hanc placiti conveiitio- 

nisqiie cbartulae seriein in tola parte jilebis ejiis 

(luolibet modo venire teniaverit, liinc daturi... ejus 

promitlunt parlis idem servare aiite omne liiis 

iniiium poense noiiiine auri boni libras sex, et posi. 

sohiiam poenam hanc inficteosis cartulae seriem iii 

siiain inaiieat firinilaleni. Has autem duas uni- 

Ibrme uno lenore conscripi&.s chartas mibi Ste- 

pliano scripiori sanct;E Ronianae EccIesiK scriben- 

iluiii pariler diclaverunl, easque propriis manibus I) leni vel ditionem abbalein dicti monaslerii snper 

voboraiites testiiim oblulerunt siiliscribendum, 

e.i sibi invicem tradidenini sub siipul.aione et spon- 

sioue solemniter interponenlis, eic, siili riie anno 

pontificalus in niense ei indictione siipradicla prima. 

Kgo Potriis Favenlin.r, Ecclesia; episcopus ss., et 

Riculfus arcliiplebaiius inlcrfiiit testis ss. f Ego Gre- 

gorius presbyler caiionici; saiicti Marlini Egiibiensis 

]''.cclcsiae leslis rogatiis mauii iiica subsoripsi. -j-Drii- 

diis filiiis quoudam Guizo lestis rogaliis. Signnm j 

Nero filius Corbus civitaie Engiibina icsiis rogaliis. 

tiignum {- lUisticellus tostis. 

Ego Stepbanus scriplor sancl;c Roniaiue Ecclesi;c 

posl lostiiiin complcvi el absnlvi, 

II. 

Concordia stalula a S. Pelro Damiano mier eremiim 

Gamugni, el inler monnslerium de Acerela. 

(Anno 1060.) 

[Ex antiqnissiino exemplo arcbivi S. Laurentii de 

FIorenli;i, n. 4.] 

In nomine sancue et iiidividine Trinilaiis. 

Non ost mirum, si inier hoiiiiiies licel sanctos, 

bumana lameii fragilitale circuindalos, locnm iivor 

inveniat, cum inler ipsos etiain angelos, qiiantimi 

ad litieram videatur obiepsisse dissensio ndc est 

quod ad Daniel angelus : j Princeps, inqiiit, regni 

Persarum resiitit milii viginti el uno diebus; i et 

paiilo posl : « Niinqiiid scis quare venerim ad tc? 

Et nunc revert;ir ul pmelier adversus piincipem Per- 

inter angelos quos summa Dei pax tenet, quaescili- 

cet exsuperat omnem sensiim, interveiiire posse 

discordiam. Qiiia veio populi , qiiibus illi angeli 

proeerant, diversi a se invicem discordabant, idcirco 

angelus diciliir advcrsus angelum qni sibi restiie- 

ral praeliari. IToc ilaqiie modo et abbas monaslerii, 

et prior ereini inier se invicem sKpe dissentiunt, 

(pioniam et eoriiin snbdili, diversis ulentes regulis, 

iioii ejusdeni conversalionis instiliita custodiunl. 

Unde nos eoriim paci, qiiod nobis commissi sunt, 

iiecesse est provideie, ei futiiris scandalorum ve- 

pribns, ne per increineiita ipsorum, quod absil, 

pestilenler oboriaiitur, occurrere. Quapropier ego 

Pelrus pcccalor niouacliiis in nouiine Dei omnipo- 

praiseniibus et consenlientibus aiqiie laiidantibuB 

Giiidone clarissimo comite et Ermellina ejiis sere- 

nissima uxore, consiiluo, ordino aiqiie decerno, ul 

amodo el deinceps in perpeluiiin ercinus Gainmiigni 

quodam discretionis moderamine et libera sit, et 

subjecta. Libera quidem, si in siio sialu pernian- . 

serit, lioc est si convenium monacliorum babuerit, 

qui vitam eremelicam teneant ct sub priore regii- 

lariier vivanl; subjocta vero in hoc lanluinmodo, 

ntper nnumqiieuique annuiii monasierium -Acereiae 

duodecim denarios Veiieiicorum pro pensione per- 

solvat. Pra;ter luec nullum jus iiiiUanique potest;i- 

ipsum eremum ejusqiie perlineniias vel babilatores 

cjus habere concedimus; nulium itaque jus doiiii- 

nici, virtutis ac potcstatis abbas jam dicli inonaste- 

rii sive per se, sivepersuos, qui vilain eremeticam 

forlassis elegerint, illic ad babilandum consiiluerc 

liccat. Neuier ilaque loeiis alleri nisi, sicut dictum 

ost, dominando pra;sideat, sod fralerna charilas 

utrumque in aiiiore Chrisi.i coiineclav. Adjacenles 

aiileni utriusque loci possessioiics iia dividiinus, ut 

monasterium, qiue siii jiiris siiiil, in circnilii cniicU 

possideal usque ad looum qui J;imenlella dicilnr. 

Iiide etiam per medium radium usque ad inoniem 

Roiunduin , et usipie ad ilunicn per rivum , ipso

CAJETAM EPIST. NUKCLP. 502 

laiiieii inoiue iii iiosscssione nionasierii perinanenie. A procdicia ereinus ad defectum evencril, iia ut con 

\b islis itaque locis oinnia qiiae ad montana conventum monacborum non habeal, et saltein ires ibi 

icndunt ereinus teneat, id est a praedicta Jumen- fralres non sint qui seciindiim coiisuelam ipsius loci 

iclla et prajdiclo monte Rotundo per ipsam currcii- 

liam flumiiiis nsque ad montem Ceresam ; alioe vero 

Alpes a^qualiter inter eremum et nionasterium di- 

\idanlur. Habeat etiam eremus ecclesiam sancti 

Donati in Mutiliano cuin omnibiis suis periiiientiis, 

exceplis dnobiis molendinis, qua; ipsum nionaste- 

lium tenet, et insulam juxla molendina positam, 

in qua qui ea cuslodiuiit, modo habitare videntur, 

et q\i;e per donationis paginam a donatoribus ob- 

veiiit piiefalo erenio iii loco Fagnaula el in Pozolo 

siinili modo permaneat jam dicto monasterio, nam 

canipum Liverani pernianeat eremo. Ciincta vero 

ereiniiicam regulam vivant, lunc et eo casii ipsa 

ereinus cum suis pertinenliis juribtis ipsumque 

locum sub sua Insuper nos Guido et Ermc- 

lina comilissa mea uxor spondiiniis, promitliinus 

atque obligamus abbatibus prsedicti moiiasterii 

quod si definitio praedicta a domno Petro venera- 

bili pontifici nobis consenlieniibus, ut dictum est, 

inter monasterium et ereinum facta custodire mo- 

disque omnibus observare; el si, quod absit, aliqua 

occasione eremum jam dictum ad nihilum devene- 

rit, non habeamus licenliam nec potestatem alise 

ecclesioe illam ecclcsiam vel quoquo niodo coiisen- 

qu;ecuiique nostri juris sunl sive in Treudacio, sive B tire, vel si conlra h«c fecerimus, componere nos 

iii Rivagutti, sive iii Rosamo, sive etiam in Casla- cum nostris liliis et hKredibus promittimus abbati- 

giiaria, sive in Corenla vel in quibuslibet locis 

oinnia moMaslcrium siiie uUa prorsus contradictione 

possideat cum loto jure quod habemus in monaste- 

rio sancli Benedicti. Ilac etiam noslra pra;ceptione 

deccrnimus ut monasterium et cremus hoc iiiler se 

invicein debeant, qu;ilenus cum necessarium fuerit 

ut moiiasterium infirnios fratres eremi ad refocil- 

landum et sustentandum usqiie ad sanitatem cuni 

licenua prioris fratcnia benignilatc suscipiat, et 

ereniilse fratres moiiaclios de moiiaslerio venientes 

ciim licentia abbatis libenter admiitant. Quod si 

m EDITIONE GAJETANl 

COllPLECTbNS 

bus, ibi per teinpora deservienlibus , auri optinii 

libras decem, ita tamen ut post solutam poeiiam, 

dcliiiitio et obligalio in sua nrmitate perdurel. 

Ego Cinnamellus iiolarius de territorio Faventino 

rogaius a praedicio Guidone comili et sua iixore, 

nec iion a doinno venerabili Pelro pontifice, hanc 

definiiioiiem et obligationem scripsi. 

Guido coines ei Erinelina comitissa hanc defini- 

lionein inter monaslerium el eremum, ei obligationem 

scribere logaverunt. 

SERMONES ET SANGTORUM HiSTORIAS. 

CAJETANI EPISTOLA NUNCUPATORIA. 

S. D. IN. Paulo V, poiitinci maximo.CoNSTANTiNus CAJETAifus, monachus congregationis Casinensis, saiu- 

tem ct felicitatem a Deo precatur. 

Exit in lucem, beatissime Pater, tuo augustissimo nomine insigiiilus, Openim B. Petri Damiani S. R. E. 

cardinalis, episcopi Ostiensis, tom. II, eo quidein alacrius et conlidenlius, qiiod priorem jam scit patroci- 

nii tiii clypeo miiniium, in manibus liominum, aique adeo in on- et adinhnatione versaii. Non abs re igi- 

lur posiliumus hic alter sanctissimi viri parlus in publici parentis sinu doincsticum sibi rrqiiiiit et faini- 

liarc peifiigiiini. Ilic autein liber continel sancioniiii res praeclnre gestas, ab eoilcin lam sincore lidelilcr- 

,

SOo S. PETRI t)AMIAM OPP. PARS SLSJ TOMUS 11. — SERMONES. m 

qiie consci->ptrtS quani eloquenler laiiiiatns atquc exornaias. Sanclonim Vero pr.-econia cih apiiiis possnnt 

ei convenieiiiius, qiiam libi sanctiJaLis asserlori, palrono et Vinilici, consecrari? Si BnliVi . nt Prophcta 

monet, sancloruin laudes In Deuin suiil tanquani finem et liietam dirigenilK, Jiire opiimo Dei in terris 

viceni gerenti offeiTi delienl, ut inde ad Dcim Ipsimi, (jui eariini, qiias in sanclls laiidamus, actionum et 

virtutiim fons est et origo, revertantiir. Pelrus quidem ipse D.imiani, qiii dum vixii, lotius Ecclesi;e ca- 

lliolicse, ei prsesertim sacrosanctae sedis apostollc;c propui;n:iiu!.ie mlrllico ei incvedibili sludio semper exar- 

sil (quod sane studliini, êl tacente ine, vitae ejiis el iiigeiiii proRclara nionimenla salls abundcque testan- 

lur),cui potiiis suas Iiicubraiiones dicata5 velit iniam summo Uomans; nrbis antistiti et Cbrisiiana; rcl- 

publicse inodcraiorl? Par est eniin ut snb Illlus Ecclesice patiociiiio dcflinclus conquie.îcat, pi-o qua viviis 

labores capesscre, certamina suscipere, gravissiinis perlculorum fliictibuS capui objicere, iinmota sempep 

cnnstanlla ei infraclo generosae mentis ardore iion recusavil. Sed qiiorsum attinel taili miilta in re maxline 

certa, verba profundere? Num allcui dubium poiest esse quiii Ecclesia Romana Pelri Damlani fetusobvils 

uliiis eiclpiat, foveal ac tueatiir, qiia; Peirum ipsuni viveiilem pr;Bclpua quadam benevolentia et charltate 

coraplexa est? In quem ultio ad Urbem accersliiim, et rclpubllcae giibernaciills eminentissimo atque Iiono- 

rllicentissimo loto admotiim, loi lionoium lepentc fasligla, lantas exlra ordinem prxrogatlvas dignita- 

l'sque congessit, qiiantas iie civi qiiidem et aliimno, iiedum adveiia; el peregrlno, sperare licuisset. Qune 

igliur patrem lantopere dllexit, etiain llberos cjus amore prosequatur necesse est. Liberos qiiippe ejus, 

et quidem parenti simillimos, sanctisslmi liujiis vhi llbros appeltare iion vereor, qui tanto juslius liberorum 

nomen merentur, quanto anlinus corpoie pracstantior est, quanloqiie caducis et cito morituris seterna 

aiqiie immortale ingenll monlinenta anteccllunl. Nlliil esl ergo, beatisslme Pater, cur in conimendandis 

libi Petri Damlani Operibiis, diuiiiis Immorer : potius in me ipso tuae liiiela! ae defensioiii cOmniiUendo 

allquantum lemporis fortasse consumereni, nisi tna Iii nie nia.iiliiia, eaqiie recentla beneficia omnem de 

ea re susceplum laborem siipervacaiieum etplane non hecessarium esse denionslrareiil. Cuni enlm luani 

facililatem singiilaremque in me exornando aiiiiiii propensioncm intueor, nilill facilius esse cognosco qiiam 

lit non niodo hscc qiia; Iii piaeseniia eduntiir, sed ctiam alia cgiegia scripta de rebus sacris, nuillls meis 

laboribus vigiliisque collecta et elaboiata, tuse benigniiatis priesidlo, In inamis homlnum emltlam, quM 

non sine communls utililatis jactura publlca liice fraudaniiir. Equidem, qiiod mearum partiiim est, serie 

profiteof, et qiioad vivam profiteri non doslnam, curaturum nie alqiie enlxe operam daturum, quantuni in 

ine erit, ut omnla mea studla ad ulilitalem publlcam et sedls aposlollca: decus exislimatlonemque refe- 

rantiir. Niinc Deum opt. niax. vehementer oro, ut salntaria tua consilla saplenllssimamque gubernationem 

alllulu siio dirigat, promoveat, el ad optatiim portiim exitumqiie perducat. Vale. 

CAJETANI PRiflFATIO. 

Ea esl morlarmm oninium naluras vis aiqiie con- A ac nuUo negotlb Sijierelur. An non jure optimo utditio, 

ut in virtutis capessendse studio, recte insli- runupieGregorium, Magnura papam, et Turonensem 

tuend:e vltae prscepta facilius exemplis conflrmata, archleplscopnm, Isldoriim, Lcandrum, llildeplion- 

qiiam simpllcla et nuda perciplant. Nam cum veteri suin, Joiimiem Damasceniim, Bedara, Paulum Diaco- 

quodain el Irilo viilgi errore diicta gens hominum niim, Alcuiiium, Ralianum, Haymonem, Anselmum, 

piitei a coimnuiii congressu offensam virtiitem fu- Rrunonem Signinnm, Bcrnardum, Rupertum Tui- 

giise iii allissimos montes, ibique tenebris occiilta- liensem (taceo innumeros Cliristlaii.-e reipublicse 

lam, faborum saiellltio stlpatam, degcre iu sui coii- Palres ac doctores sanctlsslmos), plerosqiie allos Re- 

templalione fericera, jacel illa potiiis passim negle- ligioiiis Beuedictina; lumiiia ei firmamenta, ut sunl, 

cta, nec co extollere sese audel. vqI .scelorum ener- appellamus? Qul nempe urbes ac provlncias viitu- 

Vata contagio non potest, ubi summa murialiura tiim Inslltiitione exciilias recie faclorum dignitate 

bealitudo consistat. lliiic factum arbitror ut proepo- ronfirmarunt. Profeclo dc populo Chrlstlano opiime 

tcns rerum omnlum moderator, cujiis provldentla Illos iiiererl arbltror, qui iion minori cura aique 

res homlr.iim guberiianiiir, quosdam pro vsria tom- artlore invlgllant proprla; saluii, quam alicnam 

porum necessllate illustres plosque viros Ecclesia; vcibi divliil cxplicalione mormnqiie sanctitalc pro- 

SULC proviilerct, qui divino lunnne insitas mentibus ^' ciiient. Equldcm alterum cum mihi non iribiiam, 

icnebras pellerent, atquc iter ad veram gloriam, altvrnm pra;slare non liceat, eam secutus sum vlam, 

vitii; probiiate, fac.ile esse demonstrarent. Qiiae duo, ut bene sit mcis votls, et alloium emolumentis con- 

discipllna nimirum ei exempla, lantum apud omne sultiim. Profero scilicct e teiiebris non parvo labore 

gcnus homlnum valent, ut iilhll tam ardiium slt, et e.tqiiisltos in lucem D. fetri Dainiani, S. R. E. 

h commtini ccelu alicnum, quod iis noii acqiilratiir, cardiiialis, cpiscopi Oslicnsis, ôclissimi ac sanctls-

S05 SIlKMO I. 506 

siini, seriiiones, qui lantain viin liabenl iiiforniaiuli A 'ia plcnnis Cxp.iciire qiiid scnliam , c«m ejiisileni 

animos ad omneni virtuiem, quanlani cx siinima 

eioqiienlia ciiin pari sanclitate conjuricta oriii posse 

censendum cst. Aniinadverlit niinirum gravi judicio 

vir in exerciiatione virlulnm persiiniles nos esse 

artificibiis, qui nibil sine pcrceptis exeniplaHbus 

lai;de dignuin efliciunt ; quare sancioruin bene ge- 

eta palam cunslituit, ut ea sludiosi virtutis assidue 

praj oculis baberent, et imitareiitur. Qua; tanto sunl 

perfectiora, quaiuo eos, a quibus dcsumnntiir, prae- 

celliiisse cognosciinus. Suni ii, CbrisUis Doininus, 

Deip.ra Virgo, aposioli, mariyres, sanciique confes- 

sores, ac virgines, iiuoruni pr;eclara faciiiora taiVla 

eloqlientia loeuplCs aucior complectilur, ut cum 

summis illis viris dociorem iioslrum comparare, non 

contemnendaj doctrinae bomines, ac Hieronymuni D que consulile 

juniorem appeilare non dubitent. Omitio in praeseii- 

ingeniiim atque dicendi copia facilius inspiciatur 

leclione qiiam oVatione describatur. Soliim dixeriin 

babCre omnes ex lioC niagistro, qua; lantopere com- 

mendavirnus, oiiiiiiiim leges aiqiie exempla virtu- 

liim, praisertim vero sacris concionaloribus, quibus 

iriaxime hos nieos labores dicaios veliin , iiovi ape- 

riiinlur res Suas aniplifieandi ornandique tbesauri, 

singulares saerai-riiri litterarum inlerpretationes at- 

que illusires senlentias contirientes : iiec iion proc- 

dara propoiiitur ratio , qiiae sit in sanctorum cxor- 

natione adbibenda. Faxit Deiis opt. max. ul iioster 

liic labor qu.ilisciinipie iri diviriam gloriam cominu- 

nemqiie utilitalem redundet. Valete, ct hoc nostruin 

de re Cbristiana benc merendi studium iiequi boni- 

SANCT^ IlOMANiE ECCLESLî: CARDlNAiJS, EPISCOPI OSTiENSSS, OUDINIS S. BENEDICTI, 

1-2 JANUARIUS. 

VI. Sermo in Epiphania Domini. 

XIV. Sermo de translatione S. Hilarii epi- 

scopi Piclaviensis et confessoris. 

XXII. Sermo de S. Anastasio monacho et 

martyre. 

SERMO PRIMUS. 

IN EPIPHXNIA DOMINI (VI JAN.). 

I Gum naliis esset Jesiis in Bethleliem Jiidie in 

diebus Herodis regis, ecce magi ab oriente venerunt 

Hierosolymain, diceriies : Ubi 

ORDINE MENSIUM SKRVATO (109) 

est, qui natus est rex 

Judxoniiri? Vidihiiis enini stellam ejus in oriente, 

et venimus cum muiieribits adorare eum {Matth. ii). 

I Laudate Doniinum, omnes gentes, et collaudate 

eiim omnes popiili (Psa/. cxvi). i Nam cum oinni- 

poteiis serino nondmis a regalibus sedibus descen- 

dissei J et nox in siio cursn mediuin iler ageret 

(Snp. xviii), » populus geniium ambulabat in lene- 

bris (/.1«!. ix), quia « dilexerunt m.igis tenebras 

qiiam hiceni {Joan. iii), » variosque secuti errores, 

« in circuilu impii ambidabant {Psal. si),» eunles 

unusquisqiie, « alios ad viHam, alius ad negoiiatio- 

(!09) Intersermones quosin sUa Cajet-.iiijediiionis 

reciisione complexus est novissimus eilitor Ii;issaniis, 

nonnullos, ncinpe serm. 9,11, 23,26, 27, 28,40, 

45, U, 47, 52, 55, 50, 57, 59, 60, 61, 63, 70, beato 

» 

' 

nem sriaih (jV(in/i. xxii); et obscuratora est insi- 

piens cor eorum (Rotn. i), » quia incurvatus est 

unusquisque ad opus maniiuni suaruni. Paires eiiam 

illi :antiqui omnes sub nube fuerunt (/ Cor. x), eo 

quod aspiciebant in visu noclis, nec clarilatem vul- 

tus Moysi poterant intueri {Exod. xxxiv; IlCor. ni), 

quia velamen erat positum super cor eoruni, et erat 

aqua tenebrosa in nubibns aeris {Psat. xvii), ciiiii 

videlicet filii Sion inclyli conveisi sunt in vasa tes- 

lca, opus manuum figuli ; dispeisi suiit lapides 

sanctuarii in capite omnium platearum; argenlum 

eorurii versuin est in scoriam, eo qiiod caupones 

eoruin miscebant aquam vino; quando ohscuiatum 

est aururn, mutatus est color opiimus {Thren. iv) 

iiec erat de eis qui faceret boiium, nec eiiam iis- 

que ad unum {Psat. xiii). Tunc ergo tenebra; faclae 

sunt super uiiiversam terrani {Matih. xxvii), quia 

Juda;us ei gentilis in tenebris straveriint lectiim 

suuni , habitantes in tenebrosis et umbra mortis 

{Luc. i). Quia igitur tunc nox prsecessit, ecce dies 

appropinquavit {Rom. xiii), et luinen refulsii in ha- 

bitaculo caiceris nostri, ex eo quod exortum est in 

Pelro Dainiano abjuilicandos et Nicolao monacho 

Claioevallensi, divi Bernardi ab epistolis, resliluendos 

nionet, quoriiHi unicuique ideo aslerisCum praeligcndum 

curavit. Hunc sequimur. Edit. Patrolog. 

;

507 S. PliTRl DAMlANi OPP. PARS SEL TOMUS II. ~ SEKMONES. 5()S 

tciifliris liinioii ivciis coiiie (Psal. cxi), cuin visila- A I" slella, fralres, qiialiior pnncipaliier alleiiiliiii- 

vit nos oriens cx ailo {Luc. i); el ortiis esl nobis 

liicifer nialiitiniis, qiii iion novit occasum, qiianilo 

liix illa vera, qiia; illiiininal oninem liomiiicm ve- 

nienlein in hiinc inunclum, in leneliris liixil, el le- 

nelii;e eam non coinprelienileninl (Joan. i). 

Judaei itaqiie et gentilcs in leneliris erant nsqne 

atl lenipiis pjonilmlinis. At iilii venil 3 plenituclo 

lempiiris (Gulai. iv), eniisii Agniim Domiiiiis ilonii- 

nalorem lerrM ile pelra deserii ad niontem filioR 

Sion (Isa. xvi), et lapidem, quem reproliaveriinl 

aulificanles, hic faclus est in capiit angiili (Vsal. 

cxvii). Et quia ad lioc venerat, iil oves dispersas 

congregaret in unum, licel non fuerit primo niissns, 

nisi ad oves, qiis perierant doinus Israel (Malth. 

liir. Stelia enim igneoe natiincest; siella iii se lii- 

cida cst et clara; slella ex se ndiiim eiidtlil; 

sieila in nocte lucel. ILec eadem in stella noslia, id 

esl, in virgiiie M:iria, possunnis invcnire. Slolla, iit 

dixiinus, igne;B naiiira; esl [apparet ignea], ei ipsa 

virgn Maria ignea; natiira; fuit. Ipsa est eiiiiii riiliiis 

ille igneus, in quo apparuit Domiiius Moysi, qiii 

videbatiir quippe ardere , sed non conibiireliaiiir 

(Exod. iii), qiiia gravida quidem apparuit ^'irgo, 

sed igne libidinis non est consiimpla. Ipsa iii se 

splendida esl el clara, adeo iil de ca scriptum sit in 

Caiiiicis caniicorum: «Qua; estista, qiia; progreditiir 

siciit aurora consurgens, pnlclira ut liina, elccta iit 

sol ? (Cant. VI.) » Ipsa ex se radinin illum emisit, qui 

xv); qiiia lameii alias oves habebat, qua; non eranl H peneiral 4 usqiie ad cordis secreia. Serutatiir enii 

cx boc ovili, et illas oportebat eiim addiicere, nt 

(ieret iiniim ovile et uniis pasior (Joan. x), idcirco 

habitanlibiis in regione unibr;e niortis tani Jiida;is 

quain genlibus liix orta est eis utrisque (Isa. ix), 

propter quod et in naliviiale claritas Dei circiiin- 

fiilsit pastores, quia angeliis evangclizavil eis gau- 

dium magniim (Luc. ii) ; et bodieriia die stellae cla- 

rilas natiim deniinliat Salvalorem (Jl/i.n/i. ii). Jiidscis 

itaqiie tanqiiam ratione ulcntibus loqiiitnr vox an- 

geloruin, genlibus vero qnasi brulis et jnmentis in 

rampis silva; loqnilur lingua, sive stelia coelorum. 

Liix nostra ilaqiie demonstrat luceni, creatura suum 

indical Crealorem, siium loquitur factiira faclorem, 

corda cl renes [Jer.wn; Fiom. viii; Apoc.u): eo 

qiiod viviis est serino Dei, el efBcax et peiieirabilior 

omni gladio ancipiti, pertingens usque ad divisioncm 

animse el fpiritiis (Hebr. iv) ; undc et merito con- 

gruit ei nominis interprelatio. Maria naiiupie siella 

juaris interpreiatnr. Mare hic niuudus est, sicut 

scriptum esl : « Hoc inare magniim et spaliosiim, 

illic replilia (pioriim non est niimerus (Psal. ciii). » 

Meiilo ergo stella maris diciliir, qnia ipsa tanqiiam 

sidiis singiilare refulsit in mundo, et cnjiis splcndor 

illuminat miindum, et ex se radinm illum eniisit, 

qiii € illuminat omiiein bomii;em venienlcm in liunc 

miindiim (Joan. i). > Et sicut radius processit a 

et nova stella denuniiat verum solem. t Laudaie stella, stella integra permanente; sic filius ex Virergo 

Doniimiin,omnesgenles, elcollaudateeum,om- ^ gine, viiginilate iiiviolabili perdurante, secundum 

nes populi (Psdl. cxvi). Laeiamini, gentes, simulcum 

plebe ejus (Rom. xv). t Gaudeanl genliles, exsultent 

Jiid*!, quia ecce sol de slella enituit. ei Factor Vir- 

ginis factus est in Yirgine factiira siia. Honio enim, 

qiii facMis est in ea, ipse fundavit eam Altissiinus 

(Psat. Lxxxvi). Ortus esi itaque sol de stella, sanitas 

ex regritudine, ex mortieinio vita, liix ex tenebris, 

(liilcedo ex amaritudine, ex spina rosa, pater ex 

filia, iloinimis ex ancilla, el de exiguo rivulo < fons 

aqu;c salienlis in vitain aeternam (Joan. iv). t Ori- 

tiir ergo sol de siella, et denionslratiir sol per 

qiiod et prophela Ezecbiei inquit : i Porla, qiiam 

vides, semper erit clausa, et niillus iransibil per 

cam, sed Dominus solus inlroibit per cam (Ezeclt. 

XLiv). > Siella lucel in nocie, et ipsa Virgo in noclc 

bujus ssculi singulariier fulsit, secundum quod de 

ea scriplum est : < Qua; cunclas h:creses sola inler- 

emisli in universo mundo. > Talis est slella noslra, 

fralres, talis est virgo Maria , talis est stolla maris, 

et qiiia reliquit nobis exemplum, ut sequamur vesti- 

gia ejiis (/ Pelr. ii), lalis etiam debet csse anima 

nostra. 

siellain. 

Simus ergo. fralres, igneoe naliirx, ul sil in nobis 

Erat slella iii aere, siella in terra, sol in prsese- 

ille ignis, quem venit Dominus niiltere in torram 

pio. Stella in aere, corpus illud lucidum ; stella in 

... , . • ni . . D ILuc. xii) : et isnis ille qui erat flammigerans in 

lerra virgo Maria ; sol in praescpio, Clirislus nosler. ^ ' ° 

. „ • , 

Slella in aere, de qua habiiimus in Evangelio : < Vi- 

dimiis enim slellam ejus in oriente, et venimus adorare 

eum (Maiih. ii). > Stella iii lerra, de qua Balaam 

prsedixit iii propbetia siia : « Orietur stella ex Jacob, 

et confringeiomnes alienigenas (iV«m. xxiv). > Sol in 

prssopio de quo reprobi, seciindum quod in liliro 

Sapientix legiliir, dicturi sunt in (uturo : De quo Aposlolus : < Sol non occidat siiper ira- 

ciiiidiam vestram (Ephcs. iv). > An non ipse esl, 

qui I insoleposuiUabcrnaculum > susecarnis, qiiando 

fiiit k tan()iiain sponsusprocedens de ihalanio suo? 

(Psal. xviii). I 

ossibus Jeremiae, acccndalur in connalorio cordis 

nostri, jiixia quem sedet Dominus purgans et mun- 

dans filios Levi (MaL iii). Simus etiain et nos clar 

ei fulgidi, Ht aspiret nobis dies, et inclinentur um 

br.-B (Cant. ii , iv) : el < deponeiites velerein Immiiieii 

cum actibus suis, induamur novum, qui secuiidiin 

Deum crentus t;st (Col. iii); » ut si fuimus aliqiiand^ 

leiiebrK, nunc simus lux iii Domino (Eplies. v) . ct 

induli armis liicis, ambuleinus boneste, sicut dece 

ambulare in die (Rom. xiii). Emiitamus etiam ex 

nobis, fralres, radium bon;i3 operationis, qiiia scri- 

ptum est 

: ' Sint lunibi vestri prKCinni, el lucerna

509 SERMO I. r;io 

arilentes in manihus \estris(L!ic.xi!). t (110) Lucer- A illnstiali per stellain, qiioe riimen smim liabet a sole. 

nas quippe ardenies in nianibus portamus , cum venerunt ad adoranilum Solcm qiioruui ; gesla dili- 

proxiinis nosiiis per exempla bonne operationis lu- 

cemus, ut cortjna cortinam trahat; « et qui audit, 

(licat : Veni {Apoc. xxir); » el « sic luceat liix vestra 

coram bominibiis, ut videntes opera vestra bona 

glorificent Pairem, qiii in cobUs est [Matth. v), s et 

curranl multi in odorem unguentorum nostrorum 

(Ctinl. i). 

Stella lucel etiani in nocte, et nos, fratres, in no- 

cte bujus saeculi liiceainus, secundum quod scri- 

ptum est : « biter qiios iiiceiis, qiiasi luminaria fixa 

in Iirmamento (PliH. ii). > Contra bEereticorum te- 

ncbras sapieiitioe lumine splendeanuis, quia scriptnm 

est : « Capite nobis vulpeciilas, quae demoliun- 

tur vineam Domini (Cant. ii). i Propler qiiod Domi- 

nus inquit : i Estote priidentes siciit serpentes, et 

siinplices siciit cobinibae (Maitli. x). » Sic ergo, fra- 

trcs, a J veruin solem poterimus pervenire, si Virgi- 

nis et stellse nostiK vesiigia fuerimus iinitati. 

In sole autem qiiinque piiiicipaliler attenduntur. 

Sol incommuiabilis est in se , cum luna singulis 

inensibus commutctiir. In sole est niilla maciila, ciim 

Eemper macula sit iu Iiina. Sol liabet plenitudinem 

luminis, a quo et alia luminaria luinen accipiiint. 

Sol licet sit immulabilis, interdum tamen palitur 

eclipsim. Sol semiier 5 lucet in die. Sed eadem in 

vero sole nostro sollicile investigeinus. Sol in se iu- 

commutabilisesl et ipseCbristiissecundumdivinitatis 

poleniiam semper incommutabilis perseverat. Unde 

genter singula atlendanius. Venerunt ergo ab oriente 

Ilierosolymam , et cum venisscnt, inquisiverunl : 

1 Ulii est qui natiis est rex Jud.ieoriim (Mallh. 11) ? » 

Ciiin pervenissent ad lociim, prociilerunt; cum pro» 

cidissenl , adoraverunl; ciim adorassent , munera 

obtiileriinl. Venerunt ergo infatigabili labore, inqiii- 

siveruni provida sollicitudine, procideruiit debita bu- 

miliatioiie, adoraverunt mentis devolione, inunera 

obtiileruni integra fidei religione; « et obiiilerunt ei 

aurum, tliiis et myrrham (Ibid.). » Ecce primilis* 

geniium primo piiram et iniegram lidem offerunl. 

Obtulerunt enim ibusDeo, myrrbam mortali, aurum 

regi. Tbus per fidem divinitatis , myrrbam per fi- 

B dem humanitalis , sive raorlalitatis , aiirum per 

fideni regiae dignitalis. Fiiit enini Deiis et Iionio, 

Emmanuel, nobiscum Deus, cuin liictus est siiniil in 

iinuin dives et paiiper, fuitqiie ex regia tribu, secundum 

quod in ejus genealogia describitur : « Liber 

generationis Jesu Cbristi filii David , filii Abrabam 

(Mnllh. 1), » etc. 

Vel obtulerunt haec iria humanitati Christi, auriim 

regi, sacerdoti Ihus, myrrham mortali. Fiiit enini ex 

regia et sacerdotali Iribii. Fuit rex, qiii;! Iiabuil in 

vestimento, et in femore suo scripiiim : « Uex rc- 

giiin, et Dominus dominantium (Apoe. xix). » Fnit 

et sacerdos secundiim ordiiiem Melcbisedecb (Psal. 

cix) regis Salem , qui sacerdos fuit Dci sumini 

(Genes. xiv; Hebr. vii), quia non per sanguinem hir- 

ip; se ail : « Ego siim Deiis, et non mutor (Mal. m); ^ conim, aut vituloriim, sed per proprium sangiiinem 

apud quem non est iransniuiatio, nec vicissitudinis 

obumbralio (Jac. 1). » lu sole nulla est macnla ; el 

ipse est, qui singulariier ingressiis est mundum sine 

macula t qui peccaiuin non fecit, nec invenlus est 

(lolus iu ore ejiis (Isai. liii). » Sol habet pleiiitudinem 

luminis; el in eo habitavil plenitiido divinitaiis 

corporaliier (Cot. 11), ciii non est datus Spiritiis ad 

mensiiram (Joan.ui}, imo dc plenitiuiine ejiis acce- 

pimusomnesgraliam pro gratia (Joan. 1), quando un- 

guenluin a capiie descendil usque ad barbam , et a 

barba stillavil in oram vestimenti (Psal. cxxxii). Sol 

iiiterdum paiiiur eclipsiin ; et ipse Christus eclipsim 

inortis passus est in passione, quando recessit Pastor 

ovium , poneus animam pro ovibus suis (Jotm. x), _ jiiiignntnr, ubi dicitiir : « Qiioe esl isla, qu* ascendit 

I el inclinato capile emisit spiritnm (Joan. xix). » 

Sol semper lucet in die; et ipse Dominus, postquam 

resurgendo consumpsit tenebras nostrse niortaliialis, 

« resurgens ex mortuis jani non moritur, mors illi 

ultra non dominabitur (Rom. vi). » Sed lucem habi- 

tat inaccessibilem (/ Tim. vi), et iii eo tenebraj non 

sunt ullse (/ Joan. i). Hunc solus aquila Joannes ir- 

reveiberatis luminibus intuitus est in rola sua 

quaiido adeo alte volavil , quod si paulo akius into- 

nuisset, totiis mundus eum capere non potuissel, 

inqiiiens : « In principio erat Verbum , et Verbiim 

erat apud Dcum , et Deus erat Verbum (Joan. i). » 

Magi ergo illuminati a sole veniunt ad Solem, qui 

(UO) Greg., homil. 13 iii Evang. 

, 

introivit semel in sancia , aiierna redemptione in- 

venla (Hcbr. ix). « Conversi enim sumus ad pasto- 

rein el episcopiiin animariim nostrariim (/ Petr. n). > 

Fuit etiam Q morlalis, qira « vere languores noslros 

ipse lulit, et dolores nosiros ipse portavit (Isa. Liii) » 

in corpore suo super lignum. 

H;ec eadem ipsa Virgo , stella maris, obtulil Soli 

naio suo iii persona sua. Obiulit enim aurum regias 

digiiilalis, quia fuil ipsa de regia tribii, secuiidum 

quod in dicta genealogia legilnr : « Jacob genuil 

Joseph viriim Mariae, de qua naliis est Jesns, qui vo- 

catiir Cbristus (Maith. i). » Oblulit etiam ihus et 

myrrbam; nnde in Canlico amoris h.iec duo in ipsa 

pcr desertum sicut virgula fumi ex aromalibus myr- 

rbx', et Ihiiris, universi pulveris pigmentarii ? » 

(Cant. iii.)MyrrIia arcel vermcsacorporibus mortuornm 

, et ipsa corpora conservat a corruptione , pro- 

pter qnod Nicodemus altiilit misturam myrrhae et 

aloes (Joan. xix), ut condirel corpus Jesu. Per myr- 

rharn ergo carnis inlegriias designatur , ihus vero 

menlis exprimit devolionein. Bene ergo hse duBS 

species in stella, et virgo noslra junguntur, quia in 

virgine Maria carnis integritas, et menlis devotio 

seinper indivisa manserunl. Et merilo addiluc : 

f universi pulveris pigmentarii; » quia ipsa adeo fuit 

donis Spiritus sancli referla , ut audiie meruerit 

:

511 S. PETRI DAMIAM OPP. PAP.S SEU TOMUS II. — 5EnM0?fF.S. SI2 

« Avc, gralia plens , Doiniims teciin) , IVenedict.'» lii A Inenint {'Prov. xxu). i Siaiiiit n.iiiKjne Moyses 

in nnilierilnis , ei liene'iciiis fnictus veiitris tui 

{Luc. i). > Sic ergo, fralres, (ililiileriiiit magi, obtiilit 

el virgo Maria steDa noslra. El iiiiia e.xeiiipla dede- 

riint noliis, ergo ct nos iia faciainiis. 

Venerunt inagi, vcnianiOs el nns, (iijih scniplum 

est : « Venite ad nie, oiiines qui liiboratis et oiierAti 

cslis , cl ego reficiam voS (MniMi. jti), » Et alibi : 

« Venite ad nie, ifiii cbncilpiscilis iiie {Eccl'. xxiv). i 

Inquisieriint inagi, inqiiiramils et iios, qiiia scriptum 

esl : « Qintriic Dominnm, diiiii inveniri poiest. » 

Procideiiiiit liiagi. procidamns el nos, quia scriptum 

rst : « Veniic, adoremiis , el procidamus ante Deiim 

{Psnt. xclv). ) Adoraverunt inagi, adoreimls el nos, 

(filia Scriptnni est : i Ailorale Doiriintitn in aiila 

lcriiiMOS contra monlem Sinai, qiiostransgredi non 

lioebal {Exod. xi\). El iitinam istos terminos niiHi 

transgrediantur, alioqiiin lapidibiis eriiiit digni. Ex 

bac pendenl clypci mille, perfeclio videlicel ancto- 

ritatiiin, qii.T ost ad munimenliim ipsius. II:«c lurris 

poiiitur contra Daniasciiin, scilicet contra robiir 

Iiwi'6li(;oriim. Aliiid fiindamenluni aliiis iiemo poiest 

ponerc, prrcter iil qnod positiim est, qiind esl Chris- 

tiis Jesns (/ Cor. iii), id eSt mysieritiin Christi 

Iinmobile profecto et iinmutabile est Chrisii mys- 

teriiim, qiiia niulliplex liabiiit testimonitiin. Habuit 

eiiim testimoniiim hominiim,testimonium miilierum, 

teslimomnm vrrorum, tcstimonium .sennm, tesiimo- 

niiim tel-renoruin, testimotiiiim coelonim, lesliiiio- 

siiiicl.i ejiis {Psal. xxviii). > Obtuleriirit maî, ofTc- •> niumgentilium,teslimoniiimJnd3eoruin,l"estinioniiim 

rJimus et nos, quia scripliim est : « Obsecro vos, 

Iratres, iit exliibealis corpora veslra hostiam viven- 

tehi, sanctam, Deoplacentem, ralionabile obseqiiium 

Vesirnm {Rom. xii). > Offeramiis et nos illa iria, 

(|iiiB olilulehiiil rriagi; ^liter t.niien qiiani illi. Orfe- 

ramiis myrrham mortificationis, ul tnbrtiJicantes 

corpora riostra, qiise suiil siipei' (erram {tJol. tii), 

rahiis ciiram non f.aciamiis iii desideriis; criicifi- 

Reiiies corpora nostra cnni viiiis et coiicupiscentiis 

{Gal. V); et in his tahien omnibiis ratibnabile slt, ut 

dictiirii est, oliseqiiiiiin liosirnm {Rbm. xii). Offera- 

iriii^ thljs devotse oralionis, seciindum quod Apo- 

îijiiis ait : « drabospirilil,orabo et merite; psallahi 

Sfiii-itn, psallam el| menle (/ Cor. tiv) ; > iit, i dl- 

rigaitiir oratio inea sicut incetisiim ih conspectil Db- 

mini {Psat. cxlI. > Offeranius et anriim, splendorerii 

sapieritiae; aurum namque sapieniiam designat 

jiiXla illiid : i Tliesaurns desiderabilis requlescit in 

ore sapicniis {Prov. xxi), > ut simiis parati onini 

poscenti de e.i, quK in nnbis esl, fidc, et spe red- 

derc raiioiiem, et splendore Sapientiae fiilgeannis, 

et contr.T liaereticbrnm tenebras iritrepidi dimiceniiis, 

aiqiie dicere possimus : « Boiiiim riiihi lex oris tui 

super niillia anri et argenti {Psat. cxvlii). > Et ntinam 

non possetis dicere polius : Bonuin mihi lex 

orls Jiistiniani supermilliaauri7 etargeriti,» Ndrt-a- 

veriini milii iniqui fabiilatiories, sed nonilaut lex iua, 

Doniirie {Ibid.) ; s « dereliqiierunl venam aqtiarum 

, 

antiqtiorum, testimoninm moderriorum , tesliino- 

niiim lucis, tesliinoniiim tenebriirum, lestimoiiitim 

legis, lesiirnoniuin proplietarum, testiriionitim re- 

giim, testimonium turbarum, tcstimonium rivonim, 

testimoniiim niorlnorum, tcsiiinoiiiiim brulortiin, 

lestiinoniiim solis, lestinioniiini elemenlonim. Ha- 

buit lestiiiioniuni honiinum, quia paslores er.anl in 

regioiie illa, qui venierites invenerunt de verbo, 

siciit dicliiin eratad eos de puero {Luc. ii). Testinib- 

niiirri angelorum, quia angelus Domiiii stetit jiixta 

illos; et dixit eis : « Ecce evangelizo vnbis gandiiim 

magnurii, quia natus esl hodie Salvatbi- iTinndi; qui 

est Christlis Doininus in civiuite David {ibid.). > 

Et facta esl cuni angelo mnllitiidb coelestis eXer- 

citiis, landantium Deum, el dicentiiirii : « Gloiia in 

excelsis Deo, et in lerra pax liominibus bonae vo- 

luntatis {Ibid.). > Habliit tesiimoniiini mulieruin, 

quia Aniia prophetissa filia Phanuel confltebatiir 

Dbmino, el Ibquebatiir de illo omnibns qni e.xspec- 

labaril redemptionem Israel {Ibid.). Habuit testimonium 

vitôrum, quia nno die conversi sunt tria 

millia, et alio qninqiie niillia {Act. ii; iv), qtii leslimonium 

perhibebant de Jesu. Habiiit testiinoniiim 

senum, quia aniiquns ille dierum Simeon, ciijus ca- 

pilli erant sicutlana alba.qui acceperat responsiim a 

Spiritii sancto riori visiiriim se morleni riisi viderel 

Chri--tum Domini, accipiens enni in nlriaS Siias, liixit 

«^Nuiic diinittis servurii luum , Doniine, secundnm 

riventiiim Doiriinuni {Jer. xvii),( nt merilo ipsa sa- j^ verbiiriiiuum, in pace,qnia viderunt g ociilimei salu- 

pientia eoiiquerattir , dicens : < Deyeliqiierurit me 

fontt-m aqii« viv« {Jer. li). i Nam hi qiii in legem 

Domini debent riieditari die ac nocte a veritate ad 

fabulas (:onverlunt audilnm. Cnstodes ergo stiper 

muros ecclesia; constituti vigilanles sinl, rie vulpes 

Sainsoriis incendant segetes nostras {Judic. xv); et 

ponatiir turris David cum propngnaculis cbnfra Da- 

inasciim, ex qua dependeantclypeimille (CaHfic. iv); 

turris nainque fortissiina nori;en Domiiii ; .'id eam 

confiigiet jiislus et exaltabitur {Proo. xviii). ILec est 

scriptura, ubi nomen Domini invocalur, inqtia pro- 

pugnaciila stint praÎati atquc doctorcs, qui cjns ler- 

minos debenl cuslodire, de quibus scribitur : « INon 

trausgredieris lerniinos, quos tibi patrcs tni consti- 

tarc turim (Luc. ii). > Habnil testiitioiiiuni parvulorum, 

qtiia Innocentes illi, enm qiiamvis nonloqnendo, mo- 

ricndo tamen confessi suiil {Mallli. li). Habnit tes- 

ilnionium terrenornm, quia pax facta est in terra 

homiriibus boria; voluntatis; tanta, ut si) nno Bo- 

niine Ciesare Augiisto totus orbis describeretnr 

(Liic; ii); de cujus Iranqnilliiate Isaias inquit 

( Couflabiint gladios siios in vomeres, et lanceas 

su.îs in falces {Isa. ii). » Habuit testiirioiiiuin coelo- 

riiii), qiiia coeli miseriint novam siellam, sectinduni 

quod habnimus in Evarigelio : « Et ecce stella, 

qiiam viderant magi in oriente, antecedebat eos 

nsque dum veniens staret supra , ubi erat Ptier 

(Maith. ii). I Ihbuit lcstimoniiim genlilium, quia 

:

Si3 SERMO II. i\i 

iiiagi veiiieiues llicrosolyiHiH» ciixeriiril : i Ubi esl, A linioiiiiim p^rliibiiil nqiia , quaiino siccis pedilius 

qui iialus esl rcx,Juil3Corum(iVa///i. ii) ?) Haljuil le- 

slimonium Jiulicoriim, quia Ileiodes priiicipes sacerdoium 

ct scribas popiili coiiveaiens, seiscilabalur 

ab els utii ChrisUis nascerctur; et illi tiixeriuit : 

« lii Betlilehem JmliE (Ibid.). > Haliiiit leslinioiiiuni 

antiqnoruni, qiiia in nianibus prophetarum assiiiii- 

latus esl (Osi;. xii) ; ipse enim est Agnus occisiis ab 

origiiie inunili {Apoc. xiii). Ilabuit tesliinoniuin 

moileriioiuin, undeet ipse liiscipiilis iiinnit : « Eiilis 

inihi testes iii llierusalem, et in oinni J;ul;ea, cl Sa- 

iiiaria et usquc ad ullimiim lernv (Act. i). » ilabiiit 

lesumoniiim lucis , qnia claritas Dci circnmfulsil 

paslores (I.nc. ii), et clarilas stelke illustravil iiia- 

gos (Mcilth. ii) ; lesumonium tenebraruin.quia iii 

, : 

ambulavit siiper aipias (Jocin. vi). Testinioniiiiii 

perhibuil aer, qiianilo niibes susccpil eiini aii oculis 

conim, seilicel cliscipuloruni (Acl. i). Tesliinoniiiiu 

perhilniil igiiis, quanclo aiigebis Doniini (lesfciKjit 

de coelo , et resplendnit racies ejus siciit fiiigur 

{Mallli. xxviii) ; fulgiir eniin igneae naliira' est. 

Quia ergo, fratres, myslerinm criicis lialiiiil testi- 

inoniuin oiiinium pr.Tclictorum, eriibeseal JniiaMis 

infelix, qiii negat Chrislnm de Virgine iialiiin ; qiiia 

paslores Judaii invenerunt siciit (lici.um crat illis 

( Liic. II ). Confiindaliir genlilis, qiii dicit ligno : 

« Deus meiis es ; et lapidi : Tu nie geniiisli (Jer. 

li); » quia niagi genliles ipsiim adoiaveriint. Obmu- 

tftscal hoereticus, qui myslerio contradicil. Et oniiiis 

niorle ejns tenebrae factte suiit super uiiiversam jj lingua confiteatur quia Dominiis iioster Jcsus Chiitcrrain 

(Mallh. xxvii; Jl^flrc. xv; Luc. xxiii). Habuil s(us in gloria est Dei Patris (Philip. ii). Ad quani 

lesliiiionium Irgis, quia Moyses dixit iii lege : « Pro- gloriam uos perducat ipse Domiiuis nosler Jesiis, 

phetam susciiabil vobis Deus de fratribus vesiris; qiii cum sit splendor liiminnm, flos fliiriiai, vila 

ipsuin tanquam iiie audietis {Deiil. xviii). i El allbi morum, schola virliitimi,et corona sanc.orum, super 

i Et erit VI La tna pendens iii ligiio ; videbis, el iion 

cogiiosces (Deiii. xxviii). » Teitimuniiim projiliela- 

ruhi, quia Isaias ait : « Egredielur viiga de radice 

Jesse, et (ios de railice ejns ascendet, et requiescel 

super eum spiritns Doniini (Isa. \i).i Et alibi : < Ecce 

virgo concipiet, et pariel lilium, el voeabitur iiomen 

ejus Einmanuel (/sa. vii).» Barucli auteni : Post liaic, 

inquit, iii lerris visus est et cu:n lioininibus coiner- 

satus esl (liaruch iii). Ezechiel iii ejus tesliiiioiiio 

filius appellalus est (Ezech. ii). Daniei ait : « Ciini 

venevit Sanclus sanctoruni, cessabit uiictio vestra i 

{Dan. ix). > Oseas in ejus tesiinionioaccepit uxoreni 

fornicariam (Ose. i). Habacuc dicil : « Cornua suiil 

in nianibus ejus (Hahac. iii). » Joiias in veiilre celi 

ejus tesliinonium teslalus esl (Joii. ii). Et qnid dis- 

currain per singula ? INiillus prophetarum exslitit 

qui ei lesliinonium noii perhiberet. Testimoiiium 

regufn ; uiide David rex : « Terra iioslra dabit fru- 

clum suum ( ha. lxxxiv). i Et alibi : i Aperiatur 

lerra, et germinet Salvatorem (PsuL xlv). > Et Sa- 

IdiTion : j Osculetur rne osculo oris sui, quia ine- 

liora sunl iibera liia viiio , fragranUa ungiieiitis 

oplimis. » el : < Dum esset rex in accubitu suo, nar- 

(iiis mea dedil odorein suuin (Cant. i). » Testiino- 

11)11111 liirijarum, unde dixerunt in Evangelio : « Vi- 

clioros angeloriim regiiat iu siecnia sa;culoruin. 

Ameii. 

SEUMO II. 

DE TRANSLATIONE S. HILARII F.PISCOPl FICTAVIENSIS ET 

COKFES-ORIS (XIV JAN.). 

Gaudeamiis, el exsultemns, dilectissiini, diun ad 

rerolenda beati liilarii siibiimia inerita soleinnitor 

conveniiiius. Ipsa quippe iios insignis vocabiili di- 

giiilas iirovocat, ui iiiens noslra spirituaii iselilia 

aflecta pbiijsibiliter hilarescat. Niliiloininus el hoc 

dignum es: u!, diini beati viri Iranslalioneiii coli- 

inus, ipsi cpioque meiiies iiostras a terrenis deside- 

riis ad coeicslia trausferaiiRis, ut, (lu:n glebam cor- 

poris ejus tenuemqiie pulviscuhim lanto praeferri 

apiiiJ honiities honore conspicimiis, quantum giorUe 

pondiis in coelestlbus possideat, ubi veriis, et incom- 

paraiiilis honor est, ineiis iiostra perpeiidat. Sed 

iibet jara transiationis iiujus iiisloriain succincte 

Iraiiscurrere, ut iiiilli deiiiceps (le praeciaric so- 

lemnilatis hiijiis origine prorsus expediat dubitare. 

Pono autem duiu confessor Christi Frecieliniis 

beati Hitarii monasteriiini, qiiod in Pictaviensi sub- 

urbio situin est, laudabililer regeret ibique sanclae 

conversalionis insigniiius disciplinis el praeclara 

morum honeslate polleret, beatus llilaiius ilii per 

diii.us mirabilia liodie (Luc. v). » Et : « Nisi esset D visioiiem nianifestusapparuit, el inler alia nonnulia 

nic a Deo, nonposset facere quodfacit (Jnan. ix) 

propter qiiod volueruni eiiameuin rapere, et regeni 

faccre (Joan. vi). Testimoniiim vivorum, quia illi 

duo, qui ibanl iii Enimaus, veneriint et narraveriint 

oinnia qua; eis acciderant (Lue. xxiv). Testiinoniuin 

mortuorum, quia « niuUa corpora sanctorum, (ûi 

dormierant , sunexerunt et apparuerunl rauliis 

{Matlh. xxvii). » Testimoniuin briitorum, qûia « co- 

gnovit bos possessorcm suuin, ei asinus proesepe 

Domini sui (Isa. i). » Testimonium @ soiis, quando 

ipse obscuratiis esi (Luc. xxiii). Teslinioniuin ele- 

menlonim, quia leslimoiiium perhibuiilerra.quaiido 

terr.iemoius magnus faclus esl {Maiih. xxvn). tes- 

iioc illi quadain vivacis iiiiperii auctoiitate iiiainla- 

vit, ut videlicet ipse simui et Pictaviensis episcopiis 

ad regem Francorum, qiii tunc rerum inocierabalur 

liabenas, iiicunet.inter accederenl, ct sumptiis ini- 

pendi, quiLiiis ampliari et augustius (ieri inonaste- 

rium posset, fiduciaiiter posiiilarent. Quibus verbis 

insuper addidit ut, instauralo noviter monasterio, 

locuin sibi saiiclus abbas coiigruiim provideret, ii) 

quo corpiis ejiis, facla Iraiiiialione, reconderent. 

Quos nimirum felicis oraculi ii.'gatioiie perfunctos, 

rexclementer ac bcnigne suscepit eisque |_0 nia- 

gnifica regioe liberaiitatis munera contiilil. 

A fundamentis ergo mouasterium por lalomos, ac

VA-t S. PKTRI DAMIANl OPP. PARS 

coemeiilaiios ilcimo coiisiriientes, el iiiipollticibililer A quod idem cgrcgius poiitifex pueiii.ii sine gratia re- 

iiistaiiraiilcs niinislri Doiiiini tandiii ca'plis iiulefessi 

laboribus insiilcriint, donec noii inodo siirgentis 

slriicliirx iiiacliinani ad consiimmationem usqiie 

perducerent, scd eliain uirinque parietes, hoc est, 

iiiiiis et extrinsecus, radianlis miisivi decore vesti- 

vent. In quo videlicet opere , ubi regii niuneris 

siiniiTia defenit, episcopiis ex ecclesiasticis faciiltalibus 

siipplcre qnod dcerat non cessavit. Tandem 

itaque monasterio non modo coiisunimata; fabricie 

struclura periecto, veriim etiam sacerdotalis ofl;cii 

Iienedictionibus dedicaio, mox detiioliti sunt luinu- 

Inm in qiio saiicliim fuerat corpus luiniatiini. Con- 

stitulo igiiur die, iii qiio saiicta membra traiisfer- . est quod Moysi corpns ipse per se Domimis scpeli- 

rent, pntcedente nocle, diini episcopus siiniil et 

nbbas in vigiliis el orationibus jugiter pernoctareiit, 

repente con^^piciunt, qiiod beati angeli de tumulo, 

qiii jani terebratus fiicral, saiictum corpus educuiit, 

ct iii locuni, qni sibi pra'paratiis erat, propriis nia- 

niiiiis infcrmit. His itaque peractis, beaiiis Ililarius 

sanctum Fredelinum per visionem admonuit, ut 

Scoligenam qnemdam sibi cognalione propinquum 

iii coenobii regimine substitueret ; ipse vero ad Gal- 

liiiariam insiilam in boiiorem cjusdem beati Hilarii 

.cdificaiurus ecclesiam properaret. Qui beaii sacer- 

doiis imperio mox humiliter paruit, et non solum 

illiid quod iiissum fuerat, sed ei alia qualuor monasteria 

in ejiis honorem conslriixit. Qiianquam 

beaii Fredelini vita, in qua li;ec referri perbibetur 

hisforia, in niaiius iiostras nequaipiam devenerit, 

sed (juod liic scripium est, iudicio nobis fraterna; 

lelationis innotuit. 

Ilaic igitiir liiijiis sacwe solemnitatis esl causa, 

ha;c veueramla celebritatis hodierna! materia, ut in 

translaiione sacri corporis merito gaiideat plelis 

devoia rideliiim, cui depeiidit exsequias exercitus 

angelorum. Porro aiitem ex occasione veaeranda! 

iraiislaiioiiis Iiiijiis, et cjetera beati viri gesta nobis 

iii memoriam redeunt, ut quK longis ante tempori- 

Irussunt peracla, nostris nunc reducta conspectibus 

quodammodo recentia videanlur ei nova. Mox enim 

iil disputare de venerabilis viri gesiis iiicipimus, 

prolinus occurrit memoriae quam inipenetrabilis Ecclesi;c 

murus liajreticorum telis obstiterit, quam 

insuperabilis prailiator perversum Arianorum dogma 

gratia catliolicae veritatis olitriverit. Ncc illud vacat, 

qiiod cum adversus lia;reticorura perfidiam pugnatu- 

rus, Selcuciam Isauriaj oppidum tenderet, puella 

geiiiilis diviiiitusedocta, tanti sacerdoiis deniiiitiavit 

advenium, atqiie ideo cuin patre Florentio, totaque 

fainilia divini bapiismatis meruit suscipere sacra- 

mentiim. 

Nec illud exciilit insignc miraculum quod in Gal- 

linaria iiisula inimanium serpentium veneiiata rabies 

virtuiem tam prajclari pontificis ferre non poluit, 

sed tanqiiam fulmineo fragore pertcrrila, vilisetiam 

liaculi meiam, quara ipse prEeCxerat, iranscendere 

non prssumpsit. 

Sed ct ilbid mcmorice consequciiter occurril W 

SEU TOMUS 11.— SEKMONES. 516 

generationis exstinctuiii, non niodo malri resuscita- 

tiim et incoliiniem reddidit, sod et verai fidei ru- 

dinienlis instructum sanctas Ecclesia; filiis aggrega- 

vil. 

H;cc igitur, et alia mulla virtulum ejiis insignia 

nobis ex occasioiie veneraoda; liujus translationis 

occurnint, qu;fi nos ad aiiiorein Dei et devotioneni 

pr.tcbiri hujus sacerdotis accenduut. Plane cum 

nuillorum Iranslationes justoriiin saucla veneretiir 

Eccleîa, (juie diligentia procuralse suiit lioiiiiuum, 

(|uanto devoiiouis sliidio U*c esl solemniler reco- 

leiuhi, qii* facla est manihus angelorum? Sed quid 

vit {Deut. xxxiv), el lameu sepulcrum ejus liomini- 

B biis iiiiiotescerc noluil. Beali vero Hilaiii cnrpiis non 

modo coram liomiiiibiis per aiigelos traiistulit, sed 

et in tanli honoris gloriam et toliiis Ecclesi;e reve- 

rei!ti;im sublimavii. De Moyse quippe scripium est: 

1 Moituus est ibi Moyses serviis Domini in terra 

Moab, jubente Domino ; el sepelivit eum in valle 

terr:c. Moab contra Pliogor; et noii cognovit hoino 

sepiilcriim ejus usqiie in proesenlem diem {ibicl.). > 

Qiiid est ergo, quod ille nescilur, iste vero quotidie 

caiu taula gloria Christiana; devotionis invisitur? 

Quid est, inquam, qiiod Moyses sb bominum notitia 

removctur, nisi ut tollatur occasio, ne qui tam Deo 

cliarus et familiaris exstitisse coguoscitur, divinus 

hoiior illi ab Israelilicae plebis perfidia prabeatur? 

Reliquorum vero sanctorum corpora non celanliir, 

C m dum CliristiaiiK devotioiiis fi cqucntanlur accessii 

et per illos fiant nililantia signa virtutum, el isiis 

accrescat felicium cumuliis nierilorum. 

Pr;Eterea nonnulli fideles idcirco post mortem tii- 

niulis editioribus inchidiiiitur, ui sui memoriam vi- 

vcntibus ingerant qualenus eis impendere pieiatis 

opera non oinitlant. Hinc est qiiod sppultura vocaiur 

ex more memoria, scilicet ut per eam memorentur 

vivi et percipiant refrigerium mortiii. 

Sed quid est, quod nonnulli sanctorum tantopere 

studueruiii siiis providere sepulcra corporibus ? 

Abraliam neinpe quadringenlis argenti siclis a filiis 

Iletb speliincam duplicem comparat {Gen. xxiii), 

J:icob et Josepb ad eamdem speluiicam tolum jain 

aiiimi desiderium tendunt, et corpora sua post ob- 

ituin illo perferenda deposcunt {Cen. xlix el l). 

Qiiid ergo est quod sancii patriarcha;, qui se pulve- 

rem et cirierem esse perspicue perhibent, qui cerie 

corpora et corporalia quLeqiie cojlesiiiim contempla- 

lioue despiciuut, in Clianaii;coium terra corpora sua 

quicscere taiito desiderio conciipiscunt? Cur illum 

praj csetcris mundi partibiis quieti suse pra;viilenl 

locum, nisi quod biimaiiai saliitis Aiictorem illic 

novcrant de suo semine nasciluru;ii? llinc est quod 

Jacob (iliiim suuni Josepli obsecrat, dicens : « Si 

iiiveni graliam in conspectu tuo, pone m;inum Inam 

sub feinore meo, et facies mibi misericordiam et 

veritatem, iit non sepclias me in ^'Egy|ilo ; sed dor- 

miaiu ciiin patribus nieis, et aiiferas rae de terra 

,

. diviiiiias 

SEaMO !ll. 5! 8 

liiic, coiid;\sqiic iii sepiilcro niajorum incorum (Cen. A lionis crexil {Mallh. x), iil iiliijsiini p islinoluiu con- 

xLvii). » Cur .lulein ;ul coiifirmaiul.-e sponsionis in- 

dicium, Jacob maninn lilii supponi siiis lcmorilius 

peliit, nisi qiiia illiiin, qiii suinina 12 verilas est, 

de proprio seinine prnpagaiidum esse cognovil? Illis 

igilur terra; (inibiis beati viri jam medullilus aggli- 

scebant, quain per spiriliim jain cerncbant Salvato- 

ris vesligiis alteri, quam in inlerioribus oculis jain 

videbanl prclioso Doniinici corpoiis sanguine piir- 

piirari, iit illic eoruiii corpora snam exspectaient 

resiirrectioiiein, ubi resurrecturiim esse cogiiosce- 

bant ipsum bealse resnrrectionis auctorem. 

Ad liiinc et nos, dilectissimi, perspicuam iK)Sli:e 

nienlis acieni dirigamus. Ad buuc, dum pedum pro- 

gressione iioii possuiniis, sesluantis desiderii fesli- 

slaiUer aslruerent qiiod an\iabanlur antea crndeli- 

ter impugnare. Quod Moyses luiic inyslice (igiiravit, 

cuin arripiens vituluin aiireum, igne combussit, ad 

pulverem usque contrivit fluctibusque conspergens, 

Israelilicum ex eo populum propiiiavit (Kxod. xxxii). 

13 

Qnii' est enim per (iguram vitulus ille confla- 

tilis, iiisi corpus diaboli, homines scilicet in omni- 

bns gentibus perfidi;e, siiniil et idololalrix- errore 

decepli ac sub ipso suo pestifero capito taiiquam 

diversa menibra sacrilcga coiispiralione conjuncli? 

Snper qiios niniirum ille nequitiaB spiritus, velut 

aiiclor prsesidens, insoleiiler erigilur, el taiiquani 

capul per lyrannidem suo corpori doiuinalur. Au- 

reus autem vilubis fiiissc describitur, qiiia videtur 

nalioiie tendamus, et duin sanctorum quoriimlibet ^ idololatria; rilus velut a sapientibiis iiisliluliis. Aiiro 

reiiquiis digii* devolionis reverentiam exhibeinus, 

ad illuin unum et singulare corpus iiostru! nienlis 

dirigamus obiutiim, quod iii palernsc majesiatis 

gloria credimus ineffabiliter sublimalum, 

llla niniirum est terra ciii iiim beati patriarcbs 

atiiue propliet» suspiiabaiit, lacte scilicet ei incllc 

niananti. Lac siqiiidem de carnis uberibus profluit, 

niel vero de superioribus venil. Et quia substaiuia 

Dominici corporis ex Virgiiiis visceribus prodiit, 

autem ex paterna inajestate descendit, 

recte corpus Salvatoris terra dicitur reproinissio 

nis. Qu« nimirum terra laete, simul ac inelle fluere 

dicitur, quia iii Redeinploris noslri corpore, et sub- 

stantia vere et dulcedo est ineffabilis deitatis. « In 

quippe sapieniia designatur, sicut per Salomonein 

dicilnr : i Thesaurus ilesiderabilis in ore sapientis 

(Prov. xxi). 1 Aureus ilaqiic fuil vitiilus, qiiia inundi 

sapientes ante iiovse gratiam fidei d;Einoniac:B cul- 

turse fuisse probanlur auctores, de qiiibus niiniruin 

dicit Apostolus : « Quia cuin cognovisseiit Deiiin, 

non sicut Deum glorificaveruiit, aut gratias cge- 

runt; seJ evanueruiit in cogitalionibus siiis, ei 

obscuratuui est insipiens cor eoriim, dicentei eniiii 

se esse sapientes, stulti facli siint; et mutaverunt 

gloriam iucorruptibilis Dei in siiuilitudinem iinagi- 

nis corruptibilis hominis, et volucrum, et qiiadru- 

peduin el serpentium (Rom. i). » Per banc itaipie 

vesana; sapieiUia! vanitalem poeta3,pbilosoplii, niagi. 

ipso enini, sicut Apostolus ait, babitat oninis pleiii- C siderum riniatores omniuiiKpie disciplinarum liberatudo 

divinitatis corporaliter (Col. ii) : » et alibi, rum instrucli peiitia, prodigiosa solebant adorave 

€ Deiis eral in Chrislo mundum rcconcilians sibi 

(// Cor. v). » Ad hanc viveiiliuin terram ille iios di- 

gnelur inducere, qiii tcrrce nostrse mortalia non de- 

dignatus est tolerare, qiialenus sic ibi lacte et rnclle 

vescamur ul Salvaioris noslri praesentia el mellillua 

divinitalis ejus diilcedine satieinur. Qui cum 

Deo Patre, et Spiritu sancto vivit, et regnal per 

oninia ssecula SKCuloruin. Anien. 

SERMO III. 

DE SANCTO ANASTASIO MONACIIO ET MARTVRE 

(XXI MART.). 

Ad pulchriim, fraties cbarissimi, coiivenimus ho- 

dierna feslivilate spectaculuin, cum videriinus veruin 

figmenta da;monioniin. In vitulo igitur significatuiii 

est lotiim corpus, id est oinnis socieias gentiliniu 

idololatrioe deditornm. Moyses itaqiie vitulnm igiie 

combussit : quia Redemptor nosler, quem ille si- 

gnaveiat, inale couspirata corda gentilium flauiina 

sua; charitatis accendit. Unde et ipse ait : « Igiiem 

veni mittere in terram, et qnid volo, nisi ut accen- 

datur? (Luc. xii.) > Et Propliela : « Non esl, inqnit, 

qui se abscondat a calore ejus (Psal. xvm). » In 

mente ergo geniiliuin repenle divinus igiiis acceii- 

ditur, ut in eis irratioiiabilis idololalrioe besiialis 

forma solvatur. Totum deiiide corpus vitnli hujus in 

pulverem comminuitiir, quia gentilis illa societas 

David nostrum prsedam de cruenii leonis faucilius " diabolicse conspirationis in unum arle conflaia, ad 

rapieiitein (/ Reg. xvii), imo cnin lasso pueio de adventum ChrLsti quodain velut nialleo salulifenc 

Amaleciiarum cuneis invictissime triumphantem 

(/ Reg. xvl. Beatus enim Anastasius, ut ejns tesla- 

tUT histolia, niagi exstitit filius, etpaternis insiiper 

fuerat sacrilegiis institiitus. Leoiiis igilur faucibus 

lenebatur, ciiin sacrilega; artis piaesligiis uteretur; 

sed fortior superveiiiens vicil iiiimicum, et omnia 

ariiia, iii quibusconlidebat, abs|,ulil(Z/Mc. xi) : sicque 

ovein erraiitein ad ovile proprium reportavit (]oan. 

x). Stulta quidem mundi elegit Deus, ul confundcrct 

sapienles (/ Cor. i) : sed et si qiios reperit sapien- 

les, priuseos a vano siiperb.-e sapientiae snie tuiiiore 

dejecit, ac deinceps in aiictoritatem liberx prxnlica- 

correplionis extusa atque a rigoris siii duritia di- 

vini verbi est virtute contrita. Ad verbum siqnideiu 

veritatis salubriter comininuitur, quoe male iiucgra 

in superbise forma insensibiliter stare videbaiur, 

Deinde in aquam spargitur, ut Israelilicus ex co 

populnsbibat. Comminutns denique.viiubisiii aqiiain 

inittitur, quia humiliatiis genlilis populns, lavacru 

salutiferi foiitis neeesse est ablnatur. Qucm pioti- 

iius Israelita; bibunt, quia sancli priedicalores Evan 

gelii, qui veri Israelitae suiit, qnos ad Doiiiiiii< iiiii 

corpus, qiiod esl Ecclesia, transferuiit in siia rneiii- 

bra suscipiendo quasi bibendo converlunt. Quoium

«i!9 S. PETUl DAMIANI OPP. PAUS SEU TOMUS 11. — SERMONES. 520 

vidclicel Israelilarum piiino dicluni esl : « Macla el A surrexil vera! fulei Cliristi;inus, lanidque sancii Spi- 

maniluca (Act. \). • Quod tantiiuidem est ac si di- 

ceretui- : Tere et bibe. Sic, sic iUe vitulus per ignem 

zeti, et aciem verbi aquauuiue iiaptisnuuis ab eis 

potius absorptus est quos conatus est absorbcre ; 

in eos ipse transfusus est qiios in sua, boc est dia 

bolica, teiitaverat meuibra transferre. Verunitamen, 

quia Moyses iion in Loc nietain ullionis fixil, ut 

idolum duntaxat infringerei, sed insiiper ndilidit ul 

el vigiiili tria millia bouiinum liiicidaret {Kxod. 

xxxii), niystice docuit neqiiaqiiani J4^"fficer,e, siab 

idololatria' cullu , vel pravitale vit;e quisque con- 

vertitur, nisi et propria vilia gladio spiritus niorti- 

licare conetur. Unde et praedicalor egregius : « Mor- 

tificute, inquil, niembra veslra, quae sunt super ter- 

ritus igiie succensiis est, iii iii ipso innx suce conver- 

sionis exordio proliiiiis mariyriuin anxius quiere- 

ret, ad mariyrii certanien loiis visceiilius ;esluaret. 

Quid pliira? Tandcm ad jiulicem traclus, niodo blaii- 

diliis attenlatur, niodo minariim asperilalibus dc- 

lerreliir ; sed miles Clirisli, qiii supra finnain pc- 

tram fidei suoe kiiuiaineiit;\ posucrat, inicr niijiaces 

fluctiis et procellaiuin circuiufreiiicntiiim luibines 

immobilis persisleliat, codemque aninio et desiiicic- 

bat prospera ei calcabal adversa ; eoque mo o bella- 

lor strcntius pejlebat a pavidurum mente fi)riiiidi- 

nem, ei rudes lironum aninios ad agonein diviiii 

certaminis accendebat. Qiipd eti;tm per J5 Moyscn 

in lege prseceplum est : « Appropinquante, inquil. 

rain, foriiicationem, immunditiam, luxuriain, con- B j^ pwlio siabil sacerdos ante aciein, el sic loque- 

cupisccnliam inalain et avaritiam, quse esl idolorum 

servitus (Cot. iii). > 

Et notandiiin quia sicut bic vilia merabra nostra 

esse dicimtiir,iiaetillic,quiperempti suiit, cum iiiler- 

f^ctoribus suis pi-opinquilatis necessitudiiie junge- 

baiilur. Sicut per Moysen dictuin est : « Haac dicit 

Uominus Dcus Israel : Ponat vir gladium super 

leinur sinim ; ite, et redite de poria nsque in porlam 

per niedium castrorum, et occ^dat unusquisque fra- 

trem, et amiciiin et proximum suum (Exod. xxxii). j 

Si quem ergo delcctat in arma consurgere, quis- 

(jiiis anlielat advcrsiis bostium cuneos dimicarc , 

vertat maiius iu se, et illic plures iiiveniet adversa- 

rios obtruncaiidos , nnde videlicet post victoriam 

tur ad populuin : Audi, Israel. Vos bodie contra ini- 

micos veslros pugnam coniniitliiis, non periiinescat 

cor vesUum, noliie nietuere, nolite cedere, nec 

formidetis eos, quia Dominus Deus vester iii me;Iio 

vestij est et pro vobis contra adversarios dimicabit, 

ul erual vos de periculo (Dcui,. xx). » 

Et notandum quad sacerdos, qui iinminenle jani 

bello conrJonatur, non alibi, sed.anie aciem stare 

praecipiiur, ut videlicet eos ad pugnain, quos adbor- 

tationibus provocai, ipsequoqiie pnevius anlecedat, 

ne duni alios ad belluin impellere nititur, ipse de- 

generi lorporis oiio per negligeiitiam resolvatur. 

Sicul de quibusdam magiia quidem prDedicantibus, 

sed desidiose vivenlibus, per Prophetam dicilur 

iion bomicidce fcediim noineii incurrat, sed gloriosus G « FilJi Epbrein inien,dentes arcuin et mittciiles sa- 

potiiis iriumpliator apparcal, nnde certe non san- 

ctuaiii inereatur excludi liminibus, sed consecrans 

semetipsuni Doinino, divinaj gralise bcnedictionibus 

augeatur ; sicut et illis dictum esl : « Consecrastis, 

inquit, inanus vestras liodie Domino, unusquisqiie 

in filio et fratre suo; ut detur vobis benedictio 

(Ibid.). t Quod aiitem ii qui csesi sunt viginti iria 

niillia fuisse perhibenlur, numerus irium niillium 

peremploruin liiplicem foruiam indicat peccaloriiin. 

Omiie quippe peccatuin aut faclo, aul verbo, aut 

cogitalione commitiiinus. Sed quoniam illic et de- 

iiarius numerus geminalur, datur inielligiquia, sicut 

Decalogum pncceptorum culpa carnis simut el ani- 

mae servare conieinpsinius, sic etiam utriusque viiia 

virtulum aiinis alterere et morlificare debemus. 

Beatus igitur Anastasius tunc niagus, tanquam 

aureus viiulus contrilus est malleo praidicaiioiiis ct 

Iranslusus est iii niein))ra corporis Cbristi, mox au- 

leni ui divini baptismatis adeplus est sacramenluni, 

conlinuo, jiixta Aposlolum, non acquievit carni el 

sanguini (Gulai. i), sed fervens iii Spirilu sancto, 

vere in se resurreciloiiis insignia mulaiis nioribus 

ostendebat. INec miruin. Sicnt enim Selb, qui vide- 

licel primi liierat hominis filius (Gen. v), Hebraice 

resuTreclio dicilur;ila et Anaslasius de Graeca in 

iiosiram liiiguam, resurrecliouis lilius interpretatur. 

Convenienter ilaque filiiis rcsurrectioiiis dicilur 

qiiia mortuws est in eo iiuigns aique sacrilegus, pro 

, 

gittas siias conversi sunt ia diebelli (Psaliii. lxxvii). > 

Qui euim adversus vitiorum tentalinjies ad confli- 

Ctum. allos provocajit, sed confligere ipsi sub ignobili 

desidiac languore delrcclaut, ii, niiniiura sagitias 

quidem dirigunl, sed p.ost t^rga conversi, consum- 

matae victoriiK tit^los non merentur; nec eisprodest 

quod bene coeperanl, quia non usque ad finein ma- 

gisanimiter jierseverani. Unile et de illis protiuus 

sequitur : t INoii cuslodieriint testamcntum Dei et 

in lege ejus nolucrunt ainbulare (Ibid.). t Ac si di- 

cerei, susceperuijt quidera testanjenium, sed iion 

custodierunt; posueruut in lege pedeni per iiiitium, 

sed non lenueruut perseverantia;.gressuni. 

Quisquis ergo ad spirltuale certamen alios provo- 

" cat, quisquis ad foftiter ageiiduiii proxinioruin ineii- 

tes iustigat, debet iitique vil;ini concordarc cum lin- 

gua, n^, duin aliis pcoponit excelsa, ipsc coii.tentus 

imis preinaluj- inertia. Hiuc est quod in lcge pne- 

ci|)ilur : i Non ijabebis, inquit, iii sacculo djversa 

pondera, majus, et inlnus; nec erit in doiiio tua 

inodius niajor, et ininor ; jiondus habebisjustum et 

verum, ei inodJus ;eqiialjs et verus erit tibi (Oeul. 

xxv). I Eniinvero tiinc in sacculo diversa pondcra 

non liabeiniis, si intra secretuin coiiscieniia; nostiae 

noii aliter de nobis atqiie aliier de allis judicanies, 

easdein legalium prxcepioruin meiisuras appendi- 

mus. Niniinim, ut noii alii? regiilaui dislricl;f seve- 

rilatis indicere, nosmetipsos vero studcamus rcmis-

S-21 SERMO IV. m 

sioris indiilgenlia; lege iraclare. De qiia videlicet A cio pcccalor homo pertingerc se posse ad piieinium 

fiauile el Saloinon dicil : < Al)oniinalio csl Doniino 

pondus duplex el slalera dolosa (Pi-uv. xi ). » Necesse 

esl ergo fruges vcrbi, neqiiaquain diversis, 

Oniiiis igitiir aiiima, qiia; his duabus, cliarilale scilicet 

et paticntia, velut quibusdam sustentaeulis noii 

sed eisdem nieliri pondcribns. tit quLC aliis agcnda innititiir, funditiis labitur', cliamsi c;eieris viitut»- 

pracipimus , ipsi etiain vivis operibus ellrcacitcr biis fulciri vidcalur. Quibus nimirum virtutibus , 

impleainus. Quod profeclo beatus martyr Anastasius ita liic inviclissimus marlyr enituil, ct lanquaiu 

laudabilitcr fccit, quia duin alins adliorlatur ad geminis libratns alis, sese ad coelesiia appetenda 

pngnam, ipse prior arma corripuil, et in ipsani se suspendil, iil pcr eliaritatem Dei visibilia cuncla 

constipata: legiouis aciem lorica fidei luunitus iinmer- 

despiccrcl, per palieiitiam vcro nuva ct exiiuisila 

sit; diimquealiiscoiigrediendi pra;bet excmplum, lormcnlorum geiiera non timerct. Per eharitaleiu 

ille 

sortitur ex deviclo hoste trimnplium; aique , ut plaiie scmclipsiiin Dco suavilatis hosliain obtulit; 

ita loqnar, duui sequcnlibus slernit ilcr ad pugnam, per palicnliam aiilem quidquid minarum, quidquid 

ipse mox peracla victoria pcrducitur ad coroiiam. poenanim, quidqnid exitioruin, qnidquid dcnique 

Hiinc ita(|ue, dilectissinii, scquanmr fortissimum nisrliiim sibi cruenla pcrsequentium rabies intulit , 

liic 

videlicct ccelcslis mililise bellatorem, ut viliorum ccr- B indefessa constantiiie niagnanimitale percurril. 

temus seinper edoinare lyraniiides, \Q ut rcbelles Scqiiamur itaquc, (lilcclissimi , hiinc admirabilem 

illecebrarum carnalium enitamur compescere volu- 

viruni , cjnsque vesligia, in quaulum possumus, 

ptates, ut nobilis animus sumniis semper iiilentus, 

imilennir, qiiatcnus, dum hunc iiobis niodo propo- 

coelestia fervidus appetat , tcrrena coiitcmnat, nt 

adversa pcrpeti pro veritale non tinieat, iit soljin 

Creatoris sui gratiam promcreri niedullitus concu- 

piscat. lliiic eiiim vir Domini beatus Anastasius, ut 

de pluribus pauca perstringam, carccres horrilicos 

pertulil, fainis, sitis, frigoris ouiniumque necessi- 

latum inopiaiii toleiavil, verbeia coiilempsit, tandemque 

posl inimania poenaiuin, suppliciorumque 

lormenta, in flumiiie nccatus occubuit, eodemque 

elcmeiito vitaiii carnis amisit quu videlicet antea 

vilae icterna; sacramenta perceperal. Bene itaque I. Sermo de S. Sevcro episcopo Ravennate ct 

magiis, quia in niagis niundi Kedemptor adveniens G confessore. 

fidei sua; priinilias dedicavit. 

Sermo secimdus de eodem. 

iNotanduin aulein, dilectissiiiii, qiiia inter c;Btera 

spiritualiuin dona virtulum qua.'rciilibus Dcuiii du:e 

piopcnsius iicccssaria; probantur csse virlutcs, charilas 

videlicct ac paticnlia, ut per qua; reconciliati 

sumus gratuito diviiise misericoidia; niunere, per ea 

XIV. Sermo dc S. Eleuchadio episcopo Ilavennalc 

et confeisore. 

SEUMO IV. 

1. OE S. SEVERO EPISCOrO RAVEX.NATE ET CON.-ÊSSORE. 

(I FEBH.) 

potissimum cunsummeinur cx proprii quoque aibi- Gloriam, ct hoiiorcni Deo nostro, scciindnin Psal- 

Irii libertate. Per cliarilatem quippe Dei Filius ad 

noslra descendil; per patieiitiam vero susccptam 

iioslra; substantia; veritatem calcalo mortis iiiiperio 

ad patcrnam gloriam sublimavit. El quia per chari- 

latein ad nos consubstantialis Patris Filius vcnire 

dignatus est, sufllcit uiiuin Juannis cxeinplum, qcio 

ail : « In hoc apparuil cliaritas Dci in iiobis quo- 

beat imminentem. llla nos festiviias Redempiori noniam 

Filiuni suum inisil in niundum, ut vivamus ^ siro referre gratias doceal; ista vero ad amorem nos 

per cum (/ Joaii. iv). » Quod aulem hoiiio factus ad patrise cceleslis accendat. In illa discamus quanla 

Palrem pcr paticnliain rediit, tota dispcnsalio liu- Dcus pro liomine pertulit; in isla perpendamus, 

inanilatis assumptae liquido coiifilctur. Quid eiiiiii, homo per Deum ad quantum celsitudinis culmen 

ut a principio repetam, aliud fuii in virgiiiali utero ascendil. In illa quippe festivitate unigenitiis Dei 

concipi, nalum in pracsepio reclinari, vilibus paniiis 

Filius in lemplo est huinililer praesenlalus; iii ista 

iiivolvi, parentibus huiniliter subdi, contunieliis af- 

bealissimus cjus famulus ad coeli palatium cst cum 

fici, postiemo crucifigi et mori? Quid, inquam, in 

his omnibus, nisi inajestas invicta; paticnlia; ela- 

ruit, pcr (luam Auctor vita; moricns morlis prin- 

cipeni iriumphavit ? Si ergo Dei Verbiim , per 

quod facta sunt omnia (Jomi. i), unituni sibi homi- 

|icm, antequam totum patienlia; stadium percurre- 

ict, intrare in suani gloriam non.,pennisit, qiio pa- 

rATKOL. r.xLiv. 

sperat, nisi priiis huiic patientia; labor excrceal? ] 

ninms ad cxeinplum, cjus postmodum 17 paili- 

cipiiim appellari mereamur ad pra;miuin, ul qiii 

sanclis niariyiihus reddidil justilia dictante co- 

roiiain , nobis pcccaloribiis saltcin solo sua; mi- 

sericordicC niuncre propitiatus iiululgeat vcniani 

Jesus Gliristns Dominus nosler, qui cum Palre et 

Spirilu sauclo vivil et regnal Deus per onuiia sa;cula 

saeculoriim. Amen. 

FEBRUAUIUS. 

inisiam , kciis iiicntibus affer.TUus (fxal. xxviii), 

fratrcs charissimi, qnia dum oblalionis Doniinica; 

celcberriiiiam exspcciaiinis solemnitatcni,in pia;senii 

cliam 15. Scvcri cgrogii sacerdoiis veiierabilein co- 

limus assiimptionem. Deleetet eorda fcslivitalem 

cclebrare pricsenlcm , exspectiire etiani alacriier li- 

gloria subliinatus. !n illa Rcuemptorem nostrum 

parentes ejus in ilierusalein, ut sislerent eum Do- 

niino, detulerunt (L:;!;. ii); in ista beatissimi con- 

fcssoris aiiimam, ul cam diviiuc inajestalis vuliui 

pra;senlareiil, ad coelestem Hiernsalem sancii angeii 

portavcrunt. Iii illa solenuiiiate Mediator Dei et ho 

minuni, abjcctojaih carnis pricpulin, paivuliis eH 

17

h-2'> S. PETRi DAMl.UMOPP. PAUS SEU TO.MLS II. — SERMONES. 

oblil'is 111 Itiiiipluiii ; iii iita coiifessor egregiiis A inopeni, virlulum diviliis lociipleleiii. Aiulisiis hodeposiio 

leiTeni coiporis pondere liber ascenUit in niinem apud homines in liumili loco posiium, apud 

Denm vero in arduae snblimitalis arce sabnixnm. 

coelum. In illa is q\i\ legi niliil deLiebat legis tribiita 

persolvil; in isla nisrti obnoxins jiira nioriis evasit. 

Ille de nialre nascemio dignatns cst esse inorlalis 

isie carnc morieiido fieri meruit immortalis. Ve- 

iiicMdo Deus in muiidnm servilein induil speciem; 

rcc«dendo Sevcrus de nuindo ad angelicam pro- 

veelus t!St digiiitatcm. Scd nisi ille descendisset, 

istc nnllatenus ascendisset. Nisi Deus humanam 

siiseiperet formam , luinquam hoino ad coeleslem 

pcrtingerct gloriam. Nisi Dciis hnmiliareiur iiifia 

se, iiequaiinain homo cxaltarctur snper se. Et quid 

aniplins dicani? Nisi paulo minns ab angelis mino- 

ratus esset Deus lionio (Psa/. viii), nunquam aequa- 

; 

An.listis virnm pannosis quidein veslihns foodum, 

sed prreclara mornm honestate conspiciium. Lbi 

sunt illi qui dicunt : Nos Dei priecepla servare iion 

possumus, quia terrenam subsiaiitiam ad usiis iiecessarios 

non habemus? Ubi siint, iiiqiiani, qui dum 

hominibus se excusare iiituntnr, Dco se inulto dc- 

terius inexciisabiles reddunt? Acccdant et ex C. 

Severi magislerio veris abundare divitiis discani, 

ne, duin rebiis sunt vacui, siiit viliis pleiii ct paii- 

pertatis caminus si non viliornin rubiginem purgal, 

vilioûm mctaUiim ad inanis scori* fuligiiiem ver- 

tat. Ecce enim bealissimus iste vir sub panpcrlais 

lis aiioelis lieret purus homo. Quam Kqnalitatem ^ sua; onere positus et divinse logis pra;ccpta snHi- 

per semetipsam in Evangclio promitlit Yeriias, di- 

cens : « In resurreclione auteni neque nubent neque 

iiiibentur, sed IS eruni sicnt aiigeli Dei in 

cocIo(Wfl«/i.xxii).) Ad hnjns felicissiinae dignitalis 

culinpn, homo, si le desideras provebi, totis nisi- 

bus satage versc liumilitalis dejectione prosterni ; si 

exaltari cnpis in Christo, dejicere prius iii temeiipso, 

deprime superbiam carnis , ct ad aUilndinein le 

subleva Creatoris, cohibe quidquid liiinidiim surgit 

in te, et mox erigeris valde emiiius ultra te. Et 

cerle allus cst Deus, imo altissimus. Sed si te in 

tantnm tetenderisul ctiam rumpas, hoc tamen pa- 

cto ad ejus eelsitudinem noii aspiras; imo qno le 

propius accendere seslimas, eo ad infcriora propul- 

salus eiongas. 

cienler implevil; et, quia alind iion habebal, seiiif - 

tipsum in ara saiicla; siinplicilatis, velut magiiam 

aliquam columbam, opulenlissiiiuim Deo saciiliciUMi 

oblulii; et, quia iii moribus coliimba fu:l, co!unili;e 

mnnus accipere meruit. Egestatis qnippc angiisin- 

tus inopia, non ad obsequeiidum cnjuslibet doiiiiini 

pole-itis intravil, non adulari divilibus, J@ ut miis 

est panperu.ii, stnduit , iion anibiliosa negulialione 

angtre pecunias anhelavil, non pericuIos;c niiiiii;e 

qua; sine peccato bajulari noii poiesl stipendinm 

concupivit, sed muliebri conlentns ofticio , simpli- 

cein victum manu el arte quxrebat, el, secundiiin 

Psalmislce vocem, labores manuiim suarum innocens 

nKinihuabat (Psfl/. cxxvii). Qiii idcirco hujusmmii 

Au.li qnid Psalmisla dicat : « Excel- *" anem elegisse pr;ie caeteris non immeriio creditiir, 

sus Dominus humilia respicit, et alta a longe co- 

gnoscil (Psal. cxxxvii). i .\ltende etiam qnaliler 

hnic senlentise Verilas ipsa coiicordat : < Oninis, 

inqiiit, qui se exallal, humiliabitur ; et qui sehussi- 

liat, exaltabitur (Luc. xviu). > 

Hinc cst, qnod bcatus iste et egregius pontifex, 

cnjiis hodie gloriosa solemnia frequeiitare gaude- 

miis, el iii hac viia sedem meruit episcopalem su- 

scipere, et post felicem obitum regni coelestis atria 

penetrare. Sed, ut virtus humilitalis ejus clarius 

innolescat, aliquid ex ipsa gcslorum illius historia 

nobis prselibare non pigeat. Legitur enim quia quadam 

die, duin lanislerii esset occiipatus officio , ait 

ut iiiter uxorem et virnm major mutiia: charitalis 

occasio pr;cberetur, ne, sicssetinter eos inDsqu.iIi- 

tas officiornin, subriperel (subreperei) aliqii.uulo 

etiain diversiias animorum, ei ex artis exercendse 

distantia oriretur forsitan iii domestica pace sci.ssu- 

ra, sed dum uni operi utiiusqne exliiberetur iiuUi- 

slria, vere esset in ulroi)iie, sicut de primitiva Ec- 

clesia legitur : « Cor unum, et anima una (Aci. n). i 

Hinc est etiam, quoJ dum illa beatissiinum viriim 

objurgaret, irrideret, verbis mordacibus increparct, 

ille mitis ac placidus non in irain iirorupil, iion con- 

tnmeliosa verba rospondit,non ad ulcisceiidum sc in 

uxorcin jus debitse poteslatis exercuil. Servans illud 

ad conjugem ^ : Vadain, ^ ct _. videbo visionem mirabi Apostoli : « Viri , diligile uxores veslras, el iioliie 

leni, videlicet quomodo tolumba de coelo venial, et " auiari esse ad illas (Col. iii) ; > et qiiia idem dicit 

snper clecti caput solito more consideat. Conjnx 

vero ejns coepit eum snbsannare et increpare, di- 

cens : Sed liic laboia, noli otiosus stare. Sivc enim 

ieris, sive non ieris, le pontificera populus non ordinabit. 

Et ille : Sine nie, inquit, ui vadam. Tunc 

iila inenliri se pnlans, sed ignoranter vera denun- 

lians, ait : Vade, quia qiia hora ieris, stalim ponti- 

fex ordinaberis. Et paulo post subdilur : (juia pro 

deforniitate squalidi vcslinienti, quo eral indutns, 

abscondit se posi jinuam ipsiiis loci, nbi erant om- 

iiesorantes;etexplctaoraiione, staiim venil colnniba 

el requievit snper capul ejus post januam lalitaiitis. 

Audislis, fraires charissimi, vilam hominis rcbiis 

Apostolus : « Vir non habet potcstatem corporis 

sui, sed niulier(i Cor. vii); > doiiec ab ea licenti;iin 

snsB peti;ionis extorsil, ire ex propria voliintate ad 

miraciilnni iion pr.Tesumpsil. 

Pensate, fratres inei, quando iste in quemlibet 

virum esse contumax potuit, qui et subjecl.ne inu- 

lieri tain humiliier obedivit? quaiido adversaiitiliiis 

inimicis nialnm pro nialo reddidil, qui et siut; iixo- 

ris injiirias tam aeqiianiiniter toleravil? Ant qnaiido 

vir iste contumclias proxiino prcesumpsit inferre, 

qni el illatain sibi, cum utiijue potnissel, nolnilvin- 

dicare? « Beatiis siquidem vir, qiii potiiit Iransgrcdi, 

ct nonest transgressus, facerc mala,etiioiirecit; ideo

6-2a SEri.tlO IV. 5^5 

slabilila siiiil bona illius in Domino (/icc/i. xxsi). « A 'J»'''^ seexaggerare aeslimal dolorein vnliieiiim, iiule 

Sedqiiidesthoc, fraliesmei, qiiodoiiiMipolcns Deus eis conira senietipsuin siiggerit anna virliitum. Ex 

eleclos suos, quos lam cliaros silii in seternum con- 

s|)icit, lam veliementer qiiasi despiciens aiiligit? El 

iindiqiie in hoc saeculo adversitatum verberibus 

ciiigil. quos aiile soccula ad ineirabile gaiidium sii- 

pcrna; felicitalis elegil? Nisi lioc quod piclati lidelium 

paiel, quouiam idcirco sic cos preniit iii inriuiis, quia 

vidct quoniodo reniuneret in suminis ? Et foris usqiie 

ad des|iccta dcjicit, quia iiitus usque ad incompre- 

liensibiliaperducil. Hinc ergo, liinc unusqnisquecolli- 

gat ijuid illi sunt passuri quos reprobat, si hic 

lanla severilale crucial qiios ainal. Ecce eniin bealus 

Scverus lebiis nccessariis desliluitur, deformis indu- 

verbis aiiiem male corripientis uxoris , dileclissimi 

fralres, solerler debemiis inspicere quod anliquiis 

advcrsarius noii solum per senielipsum, sed per cos 

eiiam qui nobis adliaerent, statuin satagii noslr.-c 

meiilis inclinare. Cum enini cor nostium lubricus 

serpcns sua persuasione non subruit, ad lioc niiiiirum 

per linguas adli*rentium repit. Hinc cniin 

scripium esl : < Afiliis luiscave, et a domesticis luis 

atlendc {Eccti. x.vxli) . Hinc per prophetam dici- 

liii' : t Uiiiisqiiisque se a proximo suo cuslodiat, el in 

omnifiatie suo iion babeal fiduciam (Jer. rv). > fliuc 

rursumscriptumesl: « Inimici hominisdomestici ejus 

meiiiisqualoiefeedatur, vilis lanisierii labore coiifici- (Micli. VII Matili. ; x). j iinprobus nanique adversarius 

iur,elquodomnibus est iniolerabilius, subsannantis B cnm a boiiorum cordibus repeili se conspicit, eos. 

nxorisderisionibiisperurgetur. Anliquusenim hostis, 

qiicm non de paupertatis inopia, non de assidiii la- 

boiis alflictione, iionde inlioiiestarumveslium defor- 

miiate provocare ad impatientiam potuit, ad irro- 

gandam verboriiin contumeliam meiitem uxoris ;ic- 

ceiidil, ct ejus iinguam ad iiijuriam mordacis objur- 

gationis exaciiit ; cor niulieris consueiis suac sug- 

gestionis aciileis incitat, el linguam ejus in 

.ludaciam male liber;c pnesumptionis effrenat, 

qiiaienus virilis aiiimus, qui ad inipalieiitiani ex 

mundi adversitate noii llectitur, sallem ex uxoris 

iiijuiia ad iracundiain piovocetur, 20 et munitissi- 

muin Chrisli valliim , quod circunifusa hostium 

mullitudo non peiietrat, e.xoita inlrinsccus seditio 

qui abillisfamiliariusdiliguntur.exquiril, et eos s;Bpe 

ad inferendaminjuriam concital, quatenussancti viri. 

duin eorum, a quibus maxinie venerari debuerant, per- 

versitata lacerantur , eoruni mens prodivius ad ira- 

cundiam provocetur. Sed ecce iiiiquus Iiostis ubi- 

que frangitur, ubique superaiur. Bellaioribus enim 

Christi per cuiicta jain tentationum argumenla suc- 

ciibuit, qui illud suuin familiare solatium eiiam dc 

muliere fruslratus arnisit. Sic enim et beatus Job 

postquam cuncta qu:e possederai abstulisset, posl 

quain ipsum ejus corpus gravi ulcere vulnerassel, 

qtiia vuliieribus carnis ad mentis vulnus pcrvenire 

non valuit, etiam conjunclae mulieiis linguam quaesi- 

vit, et quia aperio cerlamine superari se doluit, de 

is apeiiat ; quod obsidentis exercitus impacti C 0'"« conjugis jaculum qiiasi de insidiis iniorsit. 

Jiietes diruere nequeunl, domestica scissura pra; 

aeiiie aditum capiatur. in alto quippe vir sanctus 

meiitis SBdificium lixerat, ei idcirco illuc irrumpere 

hostiles impeiiis noii valebant. ^"«'iliT ergo ab 

adversario, quia hoec excelsa munilio inexpugnabilis 

ceriiiiur, quibus ad eam gradibus ascendalur. Vicina 

est ;iuiem vero inulier alque subjuucla. Cor igiuir 

Dixit enim illa : « Adbuc permanes in simplicitate 

21 lua? Benedic Deo, et ino rcre (Joft n). , Sic 

et bealus Tobias postquam ad nimise pauperlatis 

«rumnam,Deo disponente, devenit, postquam cculorum 

luinen ainisit, quia illum maliguus spiritus 

vidilcorporeolumine non videnlem, divino aulem 

splendore interius coruscantem, foiis rebusvacuum, 

niulieris temiit, et qiiasi scalain, qua ad cor viri intrinsecns Deo plenum, ad soliia arma cucuirit et 

ascendere potuisset, nveiiit. Occupavii aiiimum usoris linguam ad inferendum vehemenlissim;p ob- 

coiijugis scala inariti ; sed iiihil liac arle pravaluit, jurgationisopprobriumconcilavit. Qu;edixii: . Vere 

quia vir fortis palientiae scuiiim verborura telis vana facla est spes tiia, eleemosynse tu:E inodo aiqja- 

opposuil, et ea pio nibilo depuians, velut audicns rueruiu {Tob. n). . Et sicut iste pervers;c co.ijugi 

noii audivil. Dignuni nempe eral ut mulieris verba nihil respondit, sed injecto sibi diabolic;^; sugiêsiiovirilis 

aiiimus noii admilteret, cuin . - - profecto de- 

"'* lelo, mox ad orationis arma, Scripiura tesle, 

n 

J-pso piimo lapsu huinani generis nosset quod '^ cuciirrit ( ro6. iii), sic et beatissimus vir Sevoru:i 

5-27 S. PKTIU UAMIANI OPl". l'AKS SV.U TO.MUS H. — SERMONES. j28 

Auclore feiiciulus eiat, quain eiTans .\uctori prse- A Libet aiiicm, ilileclissinii, ad illud piilcliruin spcposucrat, 

ut umle liomo ciilpam non timuit superl)us ctaculum tolns inierioriiin luminum radios diligen- 

ailiiiittere, intle pcenam corrigendns inveniret. El ler expandere, et omnipotens Deus quain diverso 

taiito ciiius rcspiceret ad illum quem superbiendo niodo ab lioniinibus jiidicet, iii quanlum niihi possi- 

eoiilempsit, quanto amiritudinis pleiiam esse con- 

spicerel cui delectabiliier obedivil. 

Yerumtamen non idcirco ista dicimns, iit beati 

viri uxorem pcriisse cum reprobis mulieribus asse- 

ramus. Si enim ab elcclorum sorle exclusam esse 

cognosceret, iiequaquam virsancto repletus Spiritu 

iinum cnm ea sepulcrum liabere voluisset. Coniniu- 

bile est, studiose pensare. Conveniunt uiiiversl cives 

ad oratorium, descendit Spiritiis sanctus incohimbie 

specie super populum congregatuni. Miilla inferius 

coida, unus desiiper inspector. Pr;eslolanIuristi niagnum 

aliquem ex diviiibuseligi ; considerat ille quis 

ex omuibus maximevaleat divcs virtutilius inveniri. 

Isii apud se piaeferunl eruditam linguam, lueulen- 

lum sermonem ; ille aulem animuin simpliceni cl 

nis igitur sepultura corporuinindical quod beatorum 

conjuguin aninias nierilorum varielas noii discernal; cordis eligit puritatem. Hinc populus visu plebeios 

et duni vir uxori in inorte se libenter associat, con- procterit, ad priniates vcro, quis cornm inaxime clisiat 

utiquequia in illa vita utriusque inter se inerila galur, attendit; inde aulein « excelsus Dominus tiunon 

elongat. Credi quippe non immerito potest, quia B milia respicit. et alta a longe cogno,cit {PsaL 

postquain inulier bealissimum virum divinitus ele- cxxxvii). » Iliiic multi sibimeiipsis, illud sacrse di- 

ctum ad pontilicale fastigium contra suam opinio- 

iieni vidit, mox innciilam sui realusaguovit, confusa 

erubuii, poenilentiam egii, et sic de cajtero sludio- 

sius se iu virtulilius saucl» conversationis cxercuit. 

Unde eliam de illa scriplum cst quia postquam bea- 

lissimus vir episcopus factusesl, admiraus congra- 

liilabatur ei. 

Vos autcni, dilectissimi fratres niei, qui ad au- 

dienda lanli viri proeconia, Deo vos inspiranle, dili- 

gnitalis culmen exoptanl, el garrulo silentio iulra 

conscieniiam clamant: si coluinba veiiiat super 

me, si Deus eligat me! Puias ego ero electiis? Pu- 

tas mibi dabitur episcopatus ? Inde aulem ille scru- 

latur renes cl corda (/ Par. xxviii; Psal.\u), i qui 

fiuxit sigillatim corda eorum, qui intelligit omnia 

opera eoriim {Psal. xxxii). « Et quideni aderant 

ibi imilli, utpote in egregia civilate, alii quidein fre- 

meiitiuni equorum glomeraiis gressibus incedere 

geuter iulenditis, patientiam laudalis, huniilitaiem solili, alii claris nalalium titulis iiisigniti, alii pre- 

cxtollili?, lantarum virtutum insiguia in usus vestros liosaium vestium nitore conspicui, alii cTcbris obse- 

assumiie, ei quod illum fuisse libenler audiiis, ipsi queniium militum cuneis constipati, alll oinnibus 

etiam fieri per Dei gratiam studiose curaie. Erilis his miindi muneribus muliipliciter praediti, alii quinamque 

quod est, si contendiiis et ipsi esse quod C busdani pro sua possibilitate doiati. Scd oinuipoiens 

fiiit. In hiijus igilur peregrinatioiiis itinere nulla vos Deus, qui corda omnium subtiliter inteiideb.il, quod 

prosperitatis suadela decipiat, nulla irruens adver- 

silas frangat,non menteni veslram paupertatis inopia 

deprimat, non spes abundautise leniporalis 22 

extollai, non illata ex ore proximi contumelia ad 

iracundiam provocet, non ad ulciscendum vos liber- 

las permiss;ie in quemlibei poteslatis insliget, quate- 

iius qui nunc imitanda B. Severi vesiigia tenelis in 

vita, ciim illo poslmoduin de Kiernie felicitatis prfe- 

mio gaudere valeatis in palria, auxilianlc Domino 

ad arcem ponlificalus elegil. Audistis pauppiculum 

hominem aDeo mundi divilibus aufcrri. Aiidistis de- 

jeclum [abjcclum ] et huinilcm supra potenlaliis 

nobilinm «um gloria siibliniari. Audistis Sjiiriium 

sanctiini sapientes sa'Ciiri contemnentem, siniplicem 

hominein eligentem, ornatos veslibus transvolantem, 

in pannosnm ei squaliiliim, quasi in amicuin fami- 

liarem el olim sibi noiissimiim descendentem. 

oliin per prophetaiu dixerat, sine aliquo vocis stro- 

pitu iterum repetebal: « Super quem, iiiquit, re- 

quiescet Spiritus meus, nisi siipur huinilem.ct quie- 

liim, et treraentein sermones 23nieos? > {Ita. i.ivi.) 

Videbat populus in aperio loco columbam coslitiis 

cxspectantem. Aspiciebal ill.i Sevcrum puiipcrculuin 

posl jamiam latitantem. Quienim se hotninihus abs- 

cmidebat, divinoe in.ijestatis iiiiuitum dcclinare non 

polerat. Quid esi hoc, S. Severc? tam paiiper, tain 

nostro Jesu Cliris.to, qui cum Patre et SpMitu sancto dives? tam biiiiiilis, tam sublimis? lam panaosiis, 

vivil el glorialur [rcgualjper inrinita ssecula sic- lam gloriosiis'' apiid jiidicia hiimana dcjecius, ax. 

diviiia piovidentia invisibiliter siiblimatus ? 

culorum. Amen. 

Cur le 

abscondere nJleris, qui ad hoc piovelieris ut ad vir- 

SERMO V. 

" lulis cxcmpluni omniiim ociilis proponaris? Cur vul- 

II. DE SANCTO SEVERO EPISCOPO RA.VENN.^Tr. ET CON 

FESSORE. (l FEBR). 

tus homintiin erubescis, qui (liviii* majestalis con- 

Audislis, fralres charissimi, ex B. Severi, dum speciiii prs omnibus placuisti? Videlicel idcirco 

lcgeretur, hisloria, qualiter illuiii Deiis de lanilicii 

ergodochio siistulit, quaiu inirabiliter illiim non so- 

absconderis, ul videas, et non videaris; videas scilicelcolumbain 

pro admiralione; non videaris aulem 

lumpraeter opinionem omuiuin civiuin, sedetiam sui, pro vestium fueilitate. Age.jain nianilesla te iii publicuin, 

procedc iii nicdium, et Chrislian;c fainiliae si - 

scipe villiciitum. Eieat margarila de slerqiiilinio, ut 

in suinmi rcgi.s fulgeal ornainento. Non laieat ulle • 

vius luccriia siib modio, sed super candelabrum po- 

sita, oinncs, »(iii in domo suiit, splendoris sui hice 

perfuiidat (Maiih. v). Pasce igitur Dominicum gre- 

gem, et superovileChristi curaniexhibe pasloralem. 

Tibi Christiis Ecclcsiamsuam commillere janidecre-

£29 SERMO V. S50 

vii, quam inocsliniabili siii sanguinis preiio coiiipa- \ liealissimiis vir onnii taieiiat livoris anianiiuline, ci 

ravit. Snscipe egregiaj administrationis oHiciuin, iil 

(le conimissi lalenti Cuenore auctum referas lucruiii. 

INec expavcscas ignorantiam litlerariini, iion dnbites 

(le incomposiiorum enormitate sermoniim, quia ille 

qni promovet te, sine legendi lal)ore instruet le; qiii 

tibi docirina! committit olTicium, docendi eiiamsiig- 

gcrel increinentum. Summum quippe esl Verbum, 

((uod tibi scminandi veibi exliibet ministeriiim. IIoc 

Vcrbiim tibi, luisque [f., tuique] simililms per 

semctipsiun dicit: « Ciimsieierilis aiite reges, nolile 

cogilare qiiomodo aiit qiiidloqiiamini ; dabitur enim 

vobis iii illa bora qiiid loqiiamini (Miiitli. x ). » Et 

itcriim : « Non vos eslis, qm loquiniini, sed Spiritiis 

Patris vesiri, qiii ioqiiitnr in vobis (/biV/. ). i 

in sancta vivcbat simplicis aninii piiritate. Ecce li- 

qiiido manifestatur qiiod per aposlolorumpriiicipcin 

dicitiir: « Quia iion cst peisonarum accci>tor Deus, 

scd in oinni gente, qui timet ilbim, et operaliir jii- 

slitiam, acceptus esl illi {Acl. x). » llbul elinin iiiiiic 

in electione beiUissimi biijus viri per semetipsain 

divina provideiitia custodivit quod olim nos obser- 

vare perB. Jacobum monuil. Ait enim iiiter c;elera-. 

1 Fralres mei, nolite in personariim acccptione lia- 

berefidem Domini nostri Jesu Cbristi gloriM {Jac. 

ii). • Deinde subjungit: « Elenim si introierit in con- 

ventum vestrum vir aureumannulumbabensinveste 

candida : inlroierit autem et pauper in sordido ha- 

biiu, et intendatis in cum, qui induiiisestveste proe- 

Qiiid pliira? Tandein venit colunilia, et mirantibiis n clara, el dixeritis ei : Tu sede hic bcne; panperi au- 

ciiiKliS dilectum sibi capiil invisit. Et certcjam olim 

in ejiis peclore invisibiliter erat, in cujus nune vev- 

ticem corporaliler descendebal. Sed quid jam fugi- 

tivus Dei faceret?Qiio se verleret? Qiiod sibi lalibu- 

liim lutius iiiveniret? A conspectu oinnium fugit, 

valv.is opposuii, ad videndum sibi solas poslium 

riniuias dereliqiiil. Sed qui Iwmanos aspectus aver- 

iere potiiit, cobimbini acuinen iiituitus non evasit. 

Videt sc drpreliensum; conqueritur intra se nibil 

sibi profuisse confiigium. Verumtamen adbuc suspi- 

caiur deceptaiii errarecolumbam, nec posse in tania 

bominum miillitudine certaiii eiigendi nptare perso- 

nam. Tertio igitur ad se volitantem agitatis mani- 

bus rcpiilit, et sic in nomine sanclissimse Triniiatis 

benedictionem suoe consecrationis accepit. 

iiovum, et inaiiditum promolionis ordinem ! o 

admirabilem egregii ponlificis dignitatem ! ISam 

quid aliud fiiil, in capiit beatissimi viri columbain 

lertia vice descendere, nisi pajenter illiim in Patris, 

et Filii, et Spiriiiis sancli nomine consecrare? Et 

quid aliud fuit eamdem columbam a se exturbando, 

manibus tangcre, iiisi ecclesiasticae instiiutionis or- 

dine, iii ipsis g4 manibiis oleum sanclse unciionis 

accipere? Nam quod coluinba in sanctissimi viri ca- 

piit illapsa descendit, olTicium manus impositionis 

implevit. Quod autem sacris se manibus tangi per- 

misil , ipsas manus sancti Spiritus unctione si- 

gnavit. 

Jam vero illud quanise gratiae, quanta;que est ex- 

tem dicalis: Tii sta illic, vel sede sub scabello peduni 

meorum , nonnejudicaiis apud vosmelipsos, et facli 

estisjudicescogitationum iniquarum ? » (ifcK/.)Nam 

si boc beatus aposloliis de quoiidianis consessibus 

loqiiitur, quis non de acceptione porsonarum in culpam 

ssepissime labitur, nisi cum apud semetipsiim 

forsitan ila judicat, ut ille, cui honorcm exbibet, 

tanio ei melior, quanto et dilior videatur ? Sed haec 

aposloiica sententia tiinc rectius intelligitur, si illa 

sedcndi ac standi dislantia ad honores ecclesiasticos 

referatur. Non enim lcvecrimen esse putandum est 

qiiemlibet divilem ad ecclesiastici regimiiiis culinen 

cvehi ; pauperem vero sanctiorem et doctiorcin a 

suscipiendi bonoiis dignilate rcpelli. Fecit itaque 

C mirabilis in sanctis suis omnipotens Deus {Psal. 

Lxvii), qiioJ fieri debere per aposlolum suuiii docuil, 

qiiando spreiis divilibus magnum liuiic pauperem 

sqiialidis indutum vestibus ad episcopalem cathe- 

dram mirabiliter sublimavit. Qui suscepto pontillca- 

tus olficio non magis ex ordine ccclesiasticê digni- 

tatisascendit quaminarcem quoque summse san- 

clitatisexcrevil. 

Nonnulli enim cum regiminis curam suscipiunt, ad 

lacerandos subditos protinus inardescunt, terrorem 

poteslatisexhibent,elquibusprodessedebueranl, ma- 

gis nocent, et quiacharitalis viscera in filiosnohha- 

beiil, domini videri appelunt, patres sc esse niinime 

recogiioscunt;25 humilitatis locum in elationem do- 

minationis inimutant,etseinetipsosquasi (piidaiu ly- 

ccUeiiiia;, Spiritum sanctum in illa figura siiscipere, D ranniinsuperbisecornibusexaltanlel.siquandoexlrinin 

qua conslat super ipsiim Doininiim nostrum, Me- secus,blandiuntur, intrinsecussseviuiit. Dcquibusper 

diaiorem videlicet Dei et honiimini, descendisse ? 

( j|/f(((/!. 111.) Et certe qnocunque modo Spirilum 

sanctum quis accipiat, magni adinodum ir.eriti esl; 

inilla autem figura, in qua et ipse unigenitus Palris 

Filiu,

K"l S. PETRl DAMIANI OPP. PAJIS SEU TOMUS II. — SERMO?>'ES. S32 

f!ii;iMiio /.eliis recliuidinis exigit iii ergn suljjecUis A api^nis vocibiis claniaiit qiianUim prioiem viiam me- 

sx'viat, fiiror ipse de amore sit, iion de criidelitate, rila posleriora Iraiifcendant. 

(jiiaienus el jura disciplinaeexliibeat, ei iiitus paterna Nam ijuam proeclarum , diieciissimi fratres mei, 

pieiate diligat quos foris ijuasi inseqiiendo, [sa:- quam suipendum fiiit illiid insigne miiaculum, quo 

viendo] casligal. Mali autein paslores noii sicul agni videlicet inier ipsa missaruin solemnia subiio in ex- 

iiilerinpos, sed polius sicut lupi inler agiios sunt, tasim raptus, per spirilum Mutinense oppidum pe- 

quia, duni a siibditis sihi nullum plerumque mor- tiit, deriincti frati is et coepiscopi Deo aniinam com- 

6um laesionisexcipiunt, ipsi in eos rapinse sus deninendavii, corpiis in sepiilcro posiiit, et omne fiine- 

les crudeliter figunl. 

iNoniiulIi vejoantequam officii sacerdolalis culmen 

altingant, miles se et liiimiles in omnibus exhibent, 

cxcrescere in virluiibus student , bonis moribus 

polleni, et in omni se Iionestate sanclae conversa- 

tionis exercent, mala nulli aliquando inferunl, illata 

briuin exsequiaruin oflieium perordinem celebravit 

quani novum speciaeulum qiiantaque admiraiione 

dignissimum, si totum illiid simul mortalis capere 

poMiisset iniuitus! Adcrat siquidem congrcgalis fide- 

libus absens, aberat vero pmesens. ISiinlriim a se- 

meiipso etiam longe positus, liic viventibus filiis 

vero patienter ferunt, carnem suam assidue jejuniis conmiissae pastoralis cune reddebat debitum, illic 

el orationibus edomant, el cunctos in se viliorum B 'lefuncto fratri pia; humanitatis impendebat officiuni. 

motus censura rigidae severitalis frenant. Sed cum Sed el quam leve, quam velox vehiculuni nosler 

pasioralis cuslodine jiira suscipiiint, qiiidquid sancli- episcopus habuit, ([ui, non dicain punclo, noii mo- 

latis babuerant, utita, proh dolor ! dicam, concam- 

Lio iniserae permutationis amittiint, omne quod pie 

vixerant obliviscuntnr, et decurrentiurn more niimi- 

niiin, ad ima absque ullo reientionis obsiaciilo de- 

volviintur, et velut mali remiges, cum ad alia pelagi 

veiiio impellcnie deveniunt, quando scilicei majori 

conamine opus esl, in soninum se mortifera securi- 

tiue resolvunt; vel potius cuni gubernandoe navis 

claviim suscipiunl, qiii prius cum c;Bleris slreniie 

iNivigaverant, jam in magisierio posili in negligen- 

ii;« se lorpore dejiciiint, et noii solum alios non cu- 

sindiiinl, sed semelipsos eliam infeliciler perduiit. 

menio, sed in brevissimi temporis ictu tam longa 

lerranim spatia transmeavit? Nescit sane currus ille 

viaruni asperilalibiis reprimi, igiiorat oppositionis 

sufQamine retardari. Verumlameii lioc tam grande 

miraciilum, quo abaliquo sanctorum oslensum fuisse 

rarius auditur, eo ab liis, qui non creduiit omiiia 

possibilia esse credeiili, fortasse difliciliiis creditur. 

Qiiid eiiim rarius, quid admiralione dignius qiiam 

purum spiritum corpus corporaliler sepelire' El, ut 

ita dixerim.animam visibilileranimam commendare? 

Sed ad hoc credeiulum cito aninium fleclimus , si ct 

alia divina; virtuiis opera siiidiose pensainus. Liqiict 

Sed quid isla de reprobis pastoribus loquimur, C profccto quia niobilioris naturse esl spiritus, (piain 

ciim ei ipsi sunimaa sanctitalis viri susceplo ciira; pa- 

sloratis oflicio, et si ad inala, qiiod absil, nullatenus 

proruunt, s;epe tamen ex ipsa boni perfeciione, ne- 

cessilale cogente aliquantiiliim mimiiiniur? llinc est 

qiiod B. papa Greg. in prioris vilx conversatione 

visibitia quivque se transcendisse gloriatur, postmo- 

diim vero curis exterioribus implicari pia lamenta- 

lione conqiierilur (Greg. in praef. lib. i Dialog.). Hinc 

est etiam quod de B. Marlino Turoiiensi episcopo 

legilur, qiiia major ei virtiis anle epijcopatiim fiicrat 

qiiam pnst cpiscopatum (Sevf.r. Sulpit., Viln S. Mar- 

ihii, lib. II, cap. 5). Quanqiiam prociil diibio creden- 

diim sit qiiia saiictis prsedicaloribus quilqiiid pro 

alioriini cuslodia depropria perfectinne siibtrabiliir, 

mullo largius, niultoque gQ uberius in acqiiirendis 

snliditoriim lucris aiigeliir. 

Perpendite crgo, fratres charissimi, quani mira- 

liilis vir fiieril beatus Severus , cui sanclilalis nieri- 

liim siiscepli cura regiminis addidii qiiod aliis exccllenlisslinis 

etiam viris minuerc consnevit. Nam 

(|uod aliis smpe desccnsionis est causa, hoc illi pro- 

veciionis probaiur exstilisse materia ; et inde sibi 

perfeclionis ciilnien est auclum, unde et perfectissi- 

iiiis viris plerumqiie iion ainbigitiir iinmiiiiiUim. 

Ecce enim aiile commissoe pra.'Ialionis ollicium vir- 

iiiUiin quidem viiam dnxisse cognosciiur, virtutum 

l:imcn sigiia ncquaquam fecisse perhibelur, post or- 

dinalionciu vein r;i(la per illiim ii;iraciilnrum signa 

coi-piis, et certe, Scriptura leste, novimus, qflod 

prophela Habaciic ex Judsea sublevaius, repenio est 

in ClialdÊam cum prandio deportaliis. Qiio videlirel 

prandio Danielem proplietam refecit, seseqiic in Jii- 

d.-ea ileriim invenit {Dan. xiv). Si igitiir tam Innge 

Habacuc potuit sub momento corporaliler ire el 

prandium deferre, quid mirum si beatus Sevorus 

obtiniiit, quatenus perspiritum iret, et defuncto fra- 

tri fiineris officium exhiberet? Ut sicutiMe aii defe- 

rendum prophelae cibum corporis eorporaliter per- 

rcxil, ita iste ad comniendandura Deo beatissimi 

homiiiis spiritum spiritaliier pergcrei. 

Jam vero illud quanta; virtuiis fiiit, quantaeqiie 

polentire, quod illi aridus cinis olim jam defiincli 

cadaveris paruit, el ad voeis ejus imperiiim exani- 

mata uxoris caro, iit locum filia; cederel, in angu- 

siiim se sepiitiur.Te angulum coarciavit? 27 Jnsio 

quippe Dei jiidicio, mulier, quae olim illum in hac 

viia subsaiinando dcspexcrat, jam, muiala senleii- 

tia, ejiis praecepta humiliter ohservaliai. Nimiriim 

quem nentem slamina in humili ergaslerio pauptrculum 

noverat, jam lunc in aula superni Regisqiiain 

masnus senaior esset, his, qiii falli non poterant, 

ociilis attendebai. Sed ct hoc incredibile quis forsi- 

tan judicat, quamvis venerabilcm, et sanctissimiim 

viriiiii, adhiic tamen iii liac corriiptibili carnedegcn- 

lein, insensiliileni potuisse pulverem siiis legibiis 

siib.lcre, cnjus aiiimaiii constat ad illudjam iiivisibile 

!

i33 SEHMO VI. 53; 

judiciiim Iransmigrasse? Hoc lameii cliam facile A de fonlilius Salvatoris (ha. xii). Illam viilolicet, de 

rreililur, si coilala iiomiiiil)us diviiia gralia snlilililer 

iiidageUir. Nuiuiuid enim Pelriis iii isla acllmc carne 

iion eral, qiii ex ore Verilalis aiulielial : < Qiiodcun- 

qiie ligaveris siiper lerram erit ligaiiim ci in coelis : 

ci niioilcunqiie solveris snperlerram erit soluUim et 

iii ca'lis? » [MiUlk. XVI.) Ciijiis iiuiic vicem in ligando 

cl solvendo possident (inicunque locuni sancli regi- 

iiiiiiis (ide el moribus lenent. Sed ut taiita valeat 

lionio de terra, coeli et terroe Conditor in lerrani 

vciiit e coelo; atipie iit judicare caro non solum de 

carne, seii eliam de spiritibiis possit, lioc ei largiri 

digriatus est faclus pro liominibns Deus caro. Quia 

iiide siiriexit uitra se infirmitas nostra, unde sul) se 

inrirmala est lirinilas Dei. 

Sed cur isia de antiquis B. Severi miraculis dici- B 

niiis, ciim liodie noii pauca prodigiorum signa in 

vcnerabili sepulluroc sua; basilica fieri frequcnter 

amliamus? Nam, ut de CKteris sileam, illud unum 

quantis est pr.Tcoiiiis dignum quanlaque laetitia ad 

divinae omnipotentiac gloriam referendum, qiiod sub 

ipso altari sacralissimi siii corporis clarissima sen- 

sini enianataqiia.diversis langiieiilium valeludinibus 

piofutura ! Nam si fides bibeiilium exigat, mox ut 

eam pectora aegrola perci|iiunt, protinus de infirnii' 

laie ad salulem pristinam convalescunt. Et, ut mi- 

raiiilcm rem iieri mirabililer aiidias, non in vernalis 

indenienlia temporis, non iii autumnalis inundanlife 

pliiviis, non iii iinbriferae algoribus hiemis, qnaiido 

cx divsrsis sa:ioruin molilius soiet aqua leiuiiter et obediunt elementa. Quid enim sancioruni aiiimoE 

exsudare, sed in ipso fervidai a;st tis ardore eam no- C sivo in coslo, sive in terra, sive eliam in abysso non 

veris cx arida calce et duris lapidibus ebullire. Ut possunt, qui ciim ipso, qui omnibus pircsidcl, unum 

videlicel quaiido major incumbit necessitas ;fgrilu- 

(limim, lunc polissiiimin conferal iniseratio divina 

rcmedium, ei biimanx infirmitati, qu;e tiinc ex ignei 

caloris gigniliir vitio, medicorum inore, vim cura- 

tiouis ex coiitrario objiciat elemento. Cui illud con- 

ferri miraculum satis ralionabiliter polest, quod 

siiniliter Niliis jEgypti fluvius non alio, nisi sestivo 

lcmporesese in ciimulum elevat, plana quoeque liinc 

iiide per circiiitum irrig.il, et terrarum venas largo 

sna; innndalioiiis inadore fecundat. Neigiturhumana 

vccordia diviii:c virliitis opcra naturse viribus Iri- 

biiat, saltem ex ipso, quo fiiint, lempore, cui jure 

(fepiiJeiitiir, addiscat ; et lanlo alacrius ad referendas 

Cicalori suo gralias surgal, qnanlo et ipsas nalura- 

riim vices mutatas suae ulilitatis gratia non ignorat. 

Ecce eniin omnipotens Deus antiqua operationis 

sii"e miracula repetil , ecce ilerum per allerum 

Moyseii aquamde petraproducit(£a:o(/. xvii) ; israeliticum 

gS nobis saeculum renovat, quo per exieriora 

beneficia, utpote verum Israel , ad amorem nos suae 

visionis accendat. Ecce de beatissimi confessoris 

siii Ecclesia alterum nobis quodammodo paradisum 

resiiiuii, cujus saluberrimo foiite noslrse fragilitaiis 

terram clementer iiifundit. 

Agamiis igitur, dilectissimi, grali.^^s Creatori no- 

slro, qui idcirco adhuc producit aquain de pctra 

rupis, ut per liaBcetiam bauriamus aquamii) gaudio 

qiia ipse in Evangclio dicil : « Qui biborit aqiiam 

quam ego do, fiet in eo fons aquae salientis iii vitam 

oeternam {Joan. iv). » Et iterum clamat dicens : « Si 

quis sitil, veniat ad me, et bibat, et de venlre ejus 

ibieiit aqiix vivos {Joaii. vii). « Quanli sunl hodie, 

qui si petram illam, ex qua in tcmporc Moysis aqua 

prodncta est, cerncre potuissent, lucriim non minimum 

deputarent? Isti itaqiie nunc !)eati Severi iii- 

grediaiitur ecclesiani, et in multis simu! fiori lapidi- 

biis videant, quod in uno fuisse facluni loetitia piaj 

devoliouis exsullant. Hoc eliani siipeiaddito quod 

aqiia illa silim soliimniodo bibenlibus aiiferebat, ista 

eiiam diversas languentium oegritiidiiies cural. llta 

dum bibcretur, simplicis aquie dese dabat indicium, 

isi:i dum medeliir, diversoriim aroinatum et medici- 

iiaiium specierum implel ofiicium. 

Ha.'c igitur tol et tam pra;clara miracnla, fratres 

cbarissimi, ad verae utilitalis lucra converiite, et per 

exteriora divini miuieris benencia, ad interiora quo- 

qiie medullitns anhelate. Qnid enim prodest cadnca 

boec et transitoria bona temporaliler ex divina beni- 

gnilate pcrdpere, si noii contingîlad xterni quoque 

boni snscipieiida proemia pervenire? Memenlole 

quid Judocis de aiiiiquis eorum patribus Veritas di- 

xit : < Patres, inquit, vestri manducaverunt nianna 

in deserto, et moriui sunt (Joan. vi). » Perpeiidite 

eliam quanla sit in coelis saiictorum gloria, quibus 

contra naturae suoe ordinem ipsa iiitorris f.miulantur 

sunt? Ad illam igitur, dilectissimi, lanla; gloiioe di- 

gnilalem lolis iiisibus tendile; ad illam quotidiH 

sanctarum virtutum et pi;e conversalioiiis giessibns 

properale. Coiilemnenda quippe siiiit vobis cuncia 

quoe ceriiilis, si ad ea viillis pertingere quai speratis. 

Atteslaiite etcniin beato Paulo, non possumus hic 

gaudere de soeculo, el illic regnare cum Deo [Rom. 

XII ). Qui iteruni dicit : « Non coiitemplantibus 

nobis quoe videntur, sed quoe non vidcntur. Quoe 

enim videniur, lemporalia siint, qua; aulem noa 

vidcntiir, oeteriia suiit (// Cor. iv). > Fliixa igi- 

lur ctseducloria imnuiiidi biijus miindi Llandimenta 

despicile, minas ejus animi fortiludine superate, 

siirgentiacarnis inconliva [incenilia] reprimlVe, men- 

les vestras, auxilianie Deo, in virtiilibus dilaiaie, 

torporis et negligeiiti:e IVigus decordibus vcstris ex- 

pellile, ad illud inelTabile supernre beatituJiiiis gau- 

diiim iUimniaio ir.entis desiderio jugiler suspirate. 

Nam speculator [speclator] ille, qiii corda vestra ad 

se directa delectabiliter iiispicil, libenter etiam vobis 

siia; societalis januam pandit Jesus Cliristus 2@ 

Dominus noster, qiii cum Patre et Spiritu saiicto vi- 

vil et regnat in siccula sajculorum. Anie:i. 

SEP.MO VI. 

DE SANCTO ELEllCHADIO , EPISGOPO RAVENNATE ET 

CONFESSORE. (XIV FEBR.) 

Hodicrna feslivitas, fratres cbarissimi, gcmiuum

^35 S. rETUl DAMIAM OPP. PARS SKU TO.MIS II. — SERMONES. g-O 

saiicix (lovoiioni vesire, imo nosira; gaiiilium ciimti- A confunderet sapieiites (/ Cor. i). Alqiie iit magis 

lat, qiiia diim venerandi confessoii 

sic alteriiis caiisa pemlet ex altero, nt quisqnis iiniiis 

landes digiie retuleril, allerius etiaiii insigne pi;B- 

conium lacere non possit. Et quia Veritas dicit : 

« Non polest lilius facere, nisi quod viderit palrem 

facienlem {Joan. v) : » sic iste bealus alumnas sub- 

seciitiis est paterna vestigia, ila vera; fidei prajdi- 

can:!o reciam teiiuit liiieam, sic religiose vivendo 

sancto prKcepIori consonam exhibuit clientelam 

, 

iit ei merito succederet iii regimcn, cujus imitator juncti, siipcr quos niinirum ille neqniti:e spiiitiiSj 

exslilerat sanctitate. Sicut enini beatus Pelrus prin- B velut auclor, pr;esideiis iiisolfnter erigitiir, et tan- 

ceps aposlolici senatiis tres iiiier cseteros eminenlio- 

res cognoscitnr liabuisse disoipulos, qni sibi postmodnm 

in pontificaiiis arce per ordinein successe- 

I unl, prinio videlicel Linus, deinde Cletiis, tertius Cle- 

ineiis, ita nlliilominns et lieatus Apollinaris qnatiior 

egregios discipulos liabiiil, post felicem martyrii sui 

gloriamsibimel in ccclesiasiico regiminesnccedentes, 

Aderituni seilicet , et beatum hunc , cui pr.Tsens 

sermo famnlatunis est, Eleuchadium, subinde Marlianum, 

postremo Calocerum. 

Erat aiiiem Eleuchadius iste philosophns, sicul ia 

ipsa beati magisiri narralur historia. Superata esl 

ergo sapientia Plalonis a discipnlo piscatoris. Misit 

rete verbi in profundam salsiiginem Ravennaiis 

oceani, el niagliam aiiratam ad fidei litlus traxit. ^ 

Porro cujus magisler olim noveral cnncta per slagna 

navicnlam regere, discipnlnm docuit cuin arguta 

dialeclicoriini versiitia dispntare; dociiit , iiiqnam , 

discipulum acris iiig('nii et aciilffi faciindiiii hoinines 

simplici sermone coucliidere, qui ad iiieludendos per 

profiinda pelagi pisces vilia consueverai retia siibno- 

dare. Pliiie postquam navicubirius pelagi clavicu- 

lariiis constitutiis est coeli; discipuli piscatoruin 

magislri faeti siint oratornm;et sapienlia mundi 

vicla csl a simplicitate Christi, quia enim , ut ait 

Apostnlus, non cognovii muiKliis per sapicntiam 

Deum.placuit Deoper stullitiam pr;T;dicationis salvos 

facere ciedenles (/ Cor. i). Hac simplicilate Paii- 

liis, qiii se juilicat inter Corinlbios nibil scire, nisi ry abscondat a calore ejus(Psa/. xvii'). » lii ineiile ergo 

Cliristnm Jesmn, et liunc crucifixum (/ Cor. ii) , 

superavit Dionysiiim Areopagiiani apud Aibenas. 

Ilac siniplicilale conclusit beatus Apollinaris Eleu- 

cliadiiim philosophuin in urbe Uavenna; qui et ipse 

consuliiis de eniaiioniim peritia, respondit nihil se 

scire sine iioniiiin Jesu. Verumtamen ntrique huic 

prudenier simplci bealus Petriis sapienti;B tesiiino- 

nium peihibet : nam de Paiilo ait : Sicut chrnissi- 

miis [raler noslcr Paulus secundum 30 dulam sibi 

sapientiam scripsit mbis {II Pelr. iii). Apollinari vero 

dicit : I Ecce eruditus es dc oinnibus quse fecil Je- 

sus. > 

Scd qiii Deosapientcs erant miindo se velut faiuos 

exhiLebanl. Slulla sii|iiideiii iniindi elegil Dcus, nt 

slupeas, ipsos imperilc sapientes a vano .Mipprh:n 

sapienti* su;i! luinore dejecit, ac deinceps in aiicto- 

ritatem libenc pr;iedicalionis erexit , ut idipsiiui 

postinodiim consl:inter aslrueient qiiod anxiaban- 

tur anle criideliter iiiipiignare. Qiiod Moyses tunc 

niyslice figiiravit , cuiii ariipiens vitnhiin aiireinn 

igne combussil, ad pulverem iisque contrivii, fliicti- 

busqne conspergeiis Isfaeliticuni ex eo populum 

propinavii {lixod. xxxii). Quid est cnim per fignram 

vitulus ille conflaiilis , iiisi corpus diaboli? Iloinines 

scilicet in omnibus perfidise, siiniil et idololatriae 

errore decepti, ac sub ipsosuo pesiifero capiie tan- 

qiiam diversa membra, sacrilega conspirationc con- 

qiiani capul per lyr;'.iinidein suo corpori doniina- 

tiir? Aureus autein vitulus fuisse describitur, qiiia 

videtur idololauia; ritus velut a sapientibus iiistitii- 

liis. Auro qiiippe sapientia designaiiir, siciit per 

Salomonem dicitur : i Thesaurus desiderabilis iii ore 

sapienlis (ProD. ixi).» Aureus itaque fuit viiiilus, 

quia iniindi sapienies ante nov« gratiam fidei dae- 

moniac;ie cullura; fuisse probanlur auclores. De qiii- 

bus nimirum dicit Apostolus : t Qiiia cum cogno- 

vissent Deiiin, non sicut Dcum gloiificaverunt, aiil 

gratias egcrunt, sed evaniierunt in cogitatioiiibus 

suis, et obscuratura est insipiens cor eoriim, diccii- 

tes eniin se esse sapientes, stnlii facii siint, et 11111- 

taverniit gloriam incorriiplibilis Dei in siinilitiidinein 

imaginis corruplihilis hominis , et volucrum, et 

quadrupedum et seipenliiim {liom. i). > Per hanc 

itaque vesana; sapienlia; vanitiilein poet;c, philoso- 

phi, magi, siderum riniatores omniunique discipli- 

iiarum liberaliuni iiistructi pcritia,prodigiosada;iiio- 

uioriim solebani adorare figmenla. 

Iii vitiilo igitur significatum esl totum coipus , id 

esl, oinnis societas geiitilium iiloloiatria- deditorum. 

Moyses itaque viiulum igne combiissit qiiia Redeni- 

plor nosler, quein ille signaveral, male coiispirata 

[f. conspirantia] corda gentilium namina sua; cha- 

ritatis accendit. Unde et ipse dicii : « Ignem veiii 

iniltere in terrani, et quid volo nisi ut accendatur? 

{Luc. xii) » Et Propheta : « ISon esl, inquit, tpii se 

geiililium repente divinus ignis accenditur, iitin eis 

irrationabilis idololatrise bestialis forina solvatur. 

Totum deinde corpus vituli hujus in pulverem com- 

minuitiir, qiiia gentilis illa socielas diabolic:u coii- 

spirationis iii uiiiini arte conflata , ad adventiim 

Cbrisli qiiodam velut malleo salutifcr.-B correptionis 

extusa atque a rigovis sui duritia diviiii verbi est 

virtiite contiita. Ad verbuin siqiiidem veritalis sa- 

lubriter commiiiuitur , qu:e male inlegra in sii- 

perbiae su;T! forina insensibiliter slare videbatiir. 

Doinde in aquaiii spargitur, ut Israoliticus ex eo po- 

pulus bihat. 

Comminiitus denique vitnlus in aquam millitiir, 

qiiia hninilialus genlilis populus lavacio 31 saluL-

SERMO VI. fi-,8 

feri foniis necesse csi aljliialur. Queni proiimis A aiicioreni. El qiii luiic sidera radio foiiasse noia- 

Israelila! bibiint, qiiia sancli praiJicatores Evan- 

gelii, qiii vere lsraelit;B suiit, qiios ail Dominicuni 

corpiis , qiioil est Ecclesia , Iransferunl , in sua 

inembra suscipiendo (piasi bibenilo convertunt. Quoruin 

viilelicet Israelilanim primo dictiim est : « Ma- 

cla et manduca {Act. x); » qiiort lantumdem est 

ac si dicereiur : i Tere, et bibe. » Sic, sic ille 

vimlus per ignem zeli, el aciem verbi , aquamque 

liaptisinaiis ab eis polius absorptus est quos cona- 

liis cst absorbere : in eos ipse traiisfusus est, quos 

in sua, lioc esi diabolica, tentaveral membra Irans- 

ferre. 

Verumtamen qiiia Moyses non in Iioc nietam ul- 

lioiiis fixit, iii idolum duntaxat infringeret, sed in- 

verat, nunc cceli macliinam cum sidcribiis volvi 

gratulabundus aspectat. Nimirum qiii prius fuerat 

pbilosoplnis veritalis, conversus ad Doiiiinum prai- 

dicator 32 factus est veritatis; tertiiis scilicet a 

bealo Petro apostolo in ordiiie discipulalus, lerlius 

etiam nibilominiis a bealo Apollinari in arce ponlifi- 

caliis. El personarum qiiidem ordo produclus, sed 

eadem fidei puriias, qua; ex ipsosummo et originali 

foiilft processerat, per devexam alvei seriem decur- 

rebat. Nam a Cbristo in Petrum, a Petro in Apol- 

linarem, ab Apollinari in Eleucbadiuin ccelestis elo- 

quii fluviiis emanavil; ul illud Psalmista; prxco- 

nium implereliir : < Qui eniitiit eloquium suiim 

terra;, vclociter currit sermo ejus {Psal. cxlvii). > 

snper addidit ut et vigiiiti tria millia hominum B Beali deniqiie cultores et adjiitores Clirisli, Apolli 

triicidaret, mystice docuit, nequaquam sufficere, si 

ab idololatriic cultu, vel pravitale vita; quisque 

convertitiir, nisi et propria vitia gladio spiritus 

. mortiliiare conetiir. Uiide et pncdicator egregius : 

i Wortificate, iiiquit, membra vestra, qua; sunt su- 

per terram, fornicalionem, immunditiam, luxuriam, 

concupiscentiam malam ei avaritiam, quae esi idolorum 

servitus {Col. iii). i Et notandum qiiia sicut 

liic vilia nieinbra noslra esse diciintiir, ita et illic 

qui perempti sunt, cum interfectoribus suis propin- 

quitatis necessiludiiie jungebanlur,sicut per Moysen 

dictum cst : « Ha!c dicit Doininus Deus Israel : 

Ponal vir glailium super feinur siium ; ite, et redite 

de poria usqiie in portain per medium castrorum. 

naris et Eleucliadius ; pater videlicet et filius , 

magister atqiie discipiilus, uniusoperis ministerium, 

uiiiiis, ut ita loquar, agri funduni, unius susceperunt 

vineae colonatiim. llle niniirum, ut obscura silvarum 

condcnsa succideret ; iste vero ut residuos arbuslorum 

truncos et horrescentium veprium dumeta radicitus 

exsiirparet. Ille, ui acuto verbi vomere dura sqiia- 

lenlis deserti rura proscinderet ; isle ut nihilominus 

sanclae praidicationis sarculo tumentium viiiorum 

post eum glebas effringeret ei bonorum operum 

frugibus novalia diligenier exculta vestiret. Ille, ut 

cuni Paulo planlaret; isle ut cum Apolline rigaret 

{I Cor. iii). Atque ut allius repelam, ille cum Moyse 

populum Domini diviso mari Rubro iii deserla trans- 

et occiilat unusqiiisque fratrem, et amicum et proxi- ^ posuit {Exod. xiv); iste cum Josiie, magistro succemum 

siium {Exod- xxxii). > Si qiiem ergn delectat dens, eunidem populum in lerrani repronnssionis 

in arma coiisurgere , quisquis anbelat adversus primus introduxit {Jos. iv ). IIIc docuil qualiler 

liosiium cuneos dimicare, verlat manus in se , et iEgyptum Israel accola sperneret; iste vero qualiler 

illic plures inveniet adversarios obtruncandos, unde terram lactis et mellis irriguam distribiilis invicem 

videlicet post victoriam non homicid* foedum iiomen 

incurrat , sed gloriosus polius Iriumphaior 

appareat, unde certe non sancluarii mereatiir ex- 

cludi limiiiibus,sed coiisecrans seinelipsiim Domiiio, 

divina; gratiae benedictionibus augeaiur, siciit et illis 

dicliim est : « Consecraslis, inqiiii, manus vestras 

hodie Domino, iinusquisque in Ulio et fratre suo, 

ui detur vobis benediciio {Ibid.). i Quod aiitem ii, 

qiii caesi siint, viginli tria millia fuisse referunt, 

numerus trium millium peremptorum triplicem formam 

indicai peccatoriim. Omne qiiippe peccatiim, 

aut facio, aut verbo, aut cogilalione commiltimus. 

Sed quoniiim illic et deiiariiis numerus geminatur, 

datiir inielligi quia siciit Decalogum praeceptorum 

culpa carnis , simul et animae servare contenipsi- 

mus, sic eiiain uiriiisque vitia,virlutum arinis alie- 

rore et mortificare debemus. 

Beatiis igilur Eleucbadiiis tiinc philosopluis ma- 

gniis, taiiquam aureiis vitiilns contritus est malleo 

prKdicatioiiis, el transfusus est in membra corporis 

Chrisli. Tiinc doctor terrenae sapienlis, nunc magisler 

effecius est ecclesiasiica; disciplinse. Tunc 

naluralium causarum rimabatiir indaginem, nunc 

omnium iiaiurarum ipsum perspitue contemplalur 

soriibiis possideiet. Alter nimirum colla de ferrco 

jugo Pbaraoiiis excutere, aller admoiiuit triumplia- 

tricibus plaiitis deviclas hostium calcare ccrvices. 

Alter edocuii serviiutis opprobrium quam ceieriter 

fugerent, alter autcm ipsos libertatis litulos quam 

cauiissime cuslodirent. 

Neque vero credendiiin est, fratres mei , B. Eleu- 

chadium , diim adhuc viverel , marlyrii caruisse 

laboiibiis, elsi non fuerit martyrio consummaliis. 

Videbat niniirum gentilitalis nuper exstinctje non- 

I 

nullas adliiic superesse reliqiiias; dolelial in populo 

sibi cominisso, vel extrema siipcrslitiosi rilus vesti- 

gia remansisse, atque ideo licet persequenlium ma- 

nus gladios non exereret, cruciabatur anima sancla 

pii zeli acpaiernae compassionis incendio concremata. 

Qiiid enim prodest, si qiiisquam catholice credat et 

geiitilitor vivat? Aut quomodo credulitas recia cum 

vita Goncordal haerelica ? Quid enim juvat, si fides 

adsit apostolica , ubi convcrsatio ducitur Ariana? 

De iis eteiiim, qiii catholice credunl et ha;retice 

vivunl, conqueritur bealus Aposlolus dicens:« Con- 

filentur se nossc Oeuni, factis auteni negant (Tit. 

i). » Cumsive credendo, sive vivendo, Deum negare 

iiihil sit aliud absque dubio quam perire. Quapro.--

639 S. PETRl DAMIANI OPP. PARS SEU TOMUSII. — SERMONES. 5iO 

plor bealus ponlifex Elciiclialiiis iioii conleniiioiHluni A siiiii, iion aniliire. Pra;sciui necessilaii liadierna 

peiliilil in ipsa Ecclesi.ic pate iiiarlyriuin, qnanilo- 

(piiilem elsi non cuin perliile creileiiiibiis, seil pcr- 

vcrse vivenlibiis iiifaHlcralilciii iirohalnr liabiiisse 

c.iiiflicluin, (piaiifpiam el in fiilei ilocti iiia liesinlassc 

ciiiii non sine ratione colligiiniis, ciun omiiinm 

Raveiinati melrnpoli ailjacenliiiin (lifecesiiiin civiia- 

lcs et oppitla, 33 nnllns peiie ivconilere inartyres 

.ijiiioscainiis, 

Unile beali Apollinaris qnaiila glnria, qiianta sit 

excelleniia niirari digue non possiiinus, ciijus mai- 

lyriiim cnm per viginli el iiovein aiinornm spalium 

por innnmerabilia fneril lormenta proilncliini, (aii- 

liim solus elaboravit qiioil allcr qnispiam, ubi in 

!olis fere illis parlibiis pro lesliinonio (idei poluis- 

ciira siiHicial, iicc diein craslinnm solliciuidinis ran- 

cor aiilicipct. 

Isiaclilicus sane popiilns, sicnl sacra leslaliir lii- 

storia, cnni iiiaiiiia coirgerel, scaluricbat Ycrmibns 

alipie coiiipiitrcscebat, si quis iiindclilcr ageiis, e.t 

eo in crastiiiuiii reservarel (E:.od. xvi). Sie iiiini- 

inni qiiisquis ardore cnpiditalis acceiisiis, nt tan- 

qnain corpori st".) alimeiita provideat, terrenani 

sibi substaiitiam ihczaiirizal, Iinic iUe vermis ebiil- 

lit, qni coiiscienliam fodiat, et arc^na pccloris lo- 

dal. Eiiimvero ii sollicitudinnm vcriues, 34 'l'"'* 

avarilia general, illos denno vermcs paraiit , de 

quibus scriplum esl : i Ignis eornm nnii exstin- 

guetur el vermis non morieliir [lui lxvi), » nt 

sel occiimbere, noii iiiveiiit. Si qiiid auieiii forle B igneni ignis cnpiditatis acccndat et veimis ex veriiic 

siiperfuit, discipulornni ejiis snccessio vcneramla 

snpplevit, inter qnos iiiminim bealns Eleucbadiiis, 

vclnl aureum sidus enituit, et, juxia njmiiiis sui 

elymologiam, paienii candoris alqiie splcndoiis in- 

signiff.nl revera filins reporiavii. Elenehadius qnippe 

GiJece, Latiiie intelligilnr candidus. Nec ininierito. 

Ex eornm nenipe fneral nnmero, de qnibus diciiur: 

€ Candidi facti snnt Nazaia;i ejus, splendoreiii Deo 

dederunl, et sicut lac coagnlati snnt (Tliren. iv). > 

Et Jacob de Cbiisto ad filiiim : « Piilchriores suul, 

inqiiit, oculi ejns vino, el deiites ejiis lacte candi- 

dlores [Gen. xlix). » Oculi nenipe Chrisli, apostoli 

el evangelisia? sniit, qui universo corpori sancia; 

Fcclesiie Iiimeii sapieniia; prxstiterunt, quorum do- 

procedat. Quanquam et sic valeat iinn inconvenien- 

ler iiilelligi, qiiia siciit ipse Chrisins, qiii dicit :. 

I Ego sum vermis, et iion homo (P.sn/. xxi), • pro- 

venil aliis in resnrreclionem, ita nibiloinimis ver- 

buin ejus lii niaiina iiieHisqne dulcedo fidelibiis, 

infidelibiis autem el prave viveniibus vi rmis fil, i on 

videlicet qui aniniain reficiens alal, sed qui con- 

scienliain terremlo ac iiiiiiitando remordeal. Sexto 

autem die diiplex niensiira colligi jnbebalur, ul ex 

eo in Sabbatnm iiiedietas servarcliir. Porro aiilem 

sexla dies , sexta niundi a;tas intclligilir, iii qiia 

nune siimus. In hac crgo die dupluni pro veiitiiro 

Sabbato coUigit qui pro gloris ccelcslis intuilii, iibi 

perpes Sabbalum el vera esl reqiiies, verbnni Dci el 

ctriiia, dum rignrem aiqiie duriiiam prisca; legis C audil ei facit. Iii liac diiplum recoiidit qiii el bene 

einoUit, qnodaniniodo ausleritatem vini veteris eo- 

riim piilchriludo praicellil, evangclica qiiippe prx- 

ccpia mandatis Veteris Testaineiiti loiige stint cla- 

riora. Dentes vero sancii pra-dicatores siint, qiil 

conversos boniines a pravornni societate pra:cidiint 

cosque in Chrisli corpus, siciii siiperius dictuin est, 

qiiasi mandendo trajiciunt. Porro noniiiie lactis do- 

ctriiia legis innuitur, qnae carnalem popnluni lactis 

poculo, tanquam parviilos alere videbatur, quorum 

nimiruni lacte candidiores sunt dnctores Ecclesiae, 

qnia forlem et solidum verbi cihum et ipsi come- 

duiit et aliis tradunt, de quibus ad Hebraôs dicit 

Apostoliis : t Perfeclorum antem est solidus cibiis 

vivii, et aliis exemplum saliitis osteiidil ; sivc, ([iiod 

expediiius est , duplicein nieiisurain colligit , qui 

tanium iii bona operatione desudat, unde et bic Conditori 

sno ejus aiiiina placeal, et cuni eo postmodum 

perpetualiter vivat. Qnod igitur reponebatnr pro 

Sabbaio, corrumpi non poterat, quia bona opera, 

qiia; pro desiderio supernae quietis (iuiit, perpetno 

perraanebunl. Non ergo illse sunt cumiilaiukc divi- 

tiije, quas a;rugo demoliatur, quas tinex coinedan!, 

et qu£e vermium scaiurigine computrescant (Luc. 

xii), quarum scilicet non liberos possessorcs beatiis 

Jacobus iiicrepaiis : « Diviti:ie, inquit, vestra: putre- 

facta; sunt, vestimeiiia vestra a lineis comesta siint, 

{llebr. v). I Et bene candidi esse dicuntur doclores aurum et argentum vestrum aeruginavii, et aerugo 

Ecclesia;, quia et a pravitatis maciila liberi, et con- D eorum in testimonium vobis erit et ardcbit carnes 

spicuse conversationis videnlur opcribus clari. Qua- 

propter cavendum est, fratres niei, iie qua nos vi- 

lionim nigredo dedecoret, qui candidos in Cliristi 

militia duces babemus. Periculose nimiriim rerum 

species ftuctual, ubi ciini ducibns subseqiientis exer- 

ciliis insignia non concordant. Beati siquidem palres 

nostri promptos se exbibebant ad perferenda supplicia, 

nos aulem dum a proximo b.nlimur, com- 

pcscamiis saltem aidmos a vindicla. Moyses nenipe 

ad iiltionis indiciiim descendens de moiite cornutus 

apparuit {E.rod. xxxiv) ; siipcr Domiiuim auleni 

in mansuetudinis Spiiitu columba desccndit {Mallh. 

iii). llli deereverunl pro Christo propria cuncta 

coiilenincre, nos aulein discamus sallem quae alicna 

vestras siciit ignis {Jac. v). » lllas igitur, fraties, 

divitias appetamus, qua; nos gemmis ac niargarilis 

valeant adornare virlutiim, quse ad coelestiuiii iios 

provehant litulos dignitatum. Quas profecto divi- 

tias insinuat propbeta, cum dicit : « Divitia; salutis 

sapientia et scieniia ; timor Domini ipse est llie- 

saurus ejns {Isa. xxxiii). 

» 

Uas nimirum diviiias beatus Eleuchadiiis eoncu- 

pivit, cum de catbedra se pbilosophica; dociriiia; 

deposuit, cum ferulani pra-ceptoris abjccit, cum ile 

niagisterii principatu Chrisli se discipuhitui hiiiiii- 

liler subdidit. Quidqnid sa;ie illie aiilea siipeifliiiim 

didicit, in hiijus schola; longe iiobilioribus stiidiis 

ainpntavit ; quiJ(iuid illic inendacii, (juidquid suiici-

541 SKUMO V(. K42 

sliiioiiis eiiociiil, in eccicsinslicx piirilalis ilisci- A sliana lameii leligio r.ecdum era( vivciiiJi moribiis 

plina correxil. Umle pcr Moyseii lege decerniiiir, ex[)olila. 

ul miilicri bello capUK el iii coiijiigiiim vicloris ele- 

claj, corporis supeifluiias aliscindalur : « Qiiae ra- 

(!et, iiiquit, caesariem, el circumciiiel ungiies, el 

(lepoiiet vestein, in qua capta est, sedeiis iii domo 

lua fleliil patrcm et malrem siiam uno meiise, et 

pos ea iiitrabis ad eam dormiesque ciini illa, et erit 

vxor lua (Deut. xxi). » Mulieri qnippe CTsariem 

railimus, ciiiii ratioiiahilis disciplinse sensiis super- 

niids amputaniiis. Ungiies etiam circuiiic'dimus , 

ciini ab ea mortua quoeijue superstitiomim opera 

ilesccaiiius. Quse eliam vestein depoiiere, iii qua est 

capta, pntcipitnr : ut superdiiclam fabularum et 

qiiDiuiiililiet figmentorum exiiat superliciem ac so- 

Et iios iiaque, fialres cliarissiiiii, linjiis sancli 

fiMvoris imileiiiiir excmpliini. Nunqiiam linieamiis 

illiid ncgotiuin constanler ac fiducialiler aggredi, 

iii ipio iios speremus, sive pro diviiiis ohseqiiiis, 

sive pro salute frateriia, pressuris atqiie adversita- 

tibns .fatigari. Fugialur honor, gloria, divitiae cni- 

nisque dignilas lemporalis. Lahor ohcdiciitise, pau- 

perlalis anguslia, el inqnietudo tliaiitalis quas nos 

exerceat appelatur. Rcdeinpioreni quippe nostrum 

plebs Jiidaica, cum esset saliala de panibus, rcgeni 

voliiit coiistituere, scd, testante Joaniie, ne reperiri 

poluisset, aufugit in montem (Jonn. vi). Ciim aiilem 

qnaererelur ail crucem, iiltro se iioii cognoscentibus 

lilam verse ralionis 35 exbibcat veritatem. Pa- B obtnlit, dicens : « Quem qiiarilis ? • Qiiibiis ntique 

Irem vero et matrem deflct, qiiia libcralium au- 

ciorcs artiuni inlcr niortuos depiitat eleos in errore 

pei'iisse compalieiido deplorat. Consueludo autem 

fcminarnm est per unuinqiicnique mensera se sui 

s iigninis clTusione purgare. Post raeiisein ilaque ad 

liiiic iiuilieiem iiilrare pr:iecipimur, ut artem ciijus- 

lihel disciplinse niiiiii siiperslitionum conlagio defae- 

caiam vcluti in conjugiiim sortiamur, qualenus jam 

Israelilica facta coiiseqiienter in Israclilae conjngiiim 

tninseat et. hciie fecniida spiriiualiumoperiim so- 

boleiii reddat. 

Cui eliaiii iion dissiiiiile esl quod idem Moyses 

Isiaeliricn popiilo auriiiii et argenliini cum vestihiis 

ah vEgypliis mulnari praecepil, in quo videlicct ut 

noii diutius inimorer, myslice aunim el argelitura " 

cum veslihus ab jEgypliis pelimus unde Doniiiio 

tahernaculum fabriccmus cum muiidaiios poctas ac 

pbilosophos legiinus, ut in divinis cloquiis liicu- 

leniius proficere valeamus. Sive etiain, cpiod per- 

spicacius est, aurum et argeiitiim aiiinia; sunt pre- 

tios;c, quse ciim vestibiis siniul, id est suis corpo- 

rihus, populo Dei se copulant, ut tenebrosum boc 

s;eculum, velut .lEgyptum descrant et terram pro- 

niissam perpetua; felicitalis acqiiirant. Quod ergo 

bcatus Eleiicbadius rantuatus est ab ^gyptiis, pro- 

fi'cit Israeliiis, ei tbesaurum, quein gemilitaii .sub- 

ripiiit, sanctae dispensator Ecclesiae fideliter eroga- 

vit. Ciijus quidcm gesta nnn rcperiuntur apicibus 

perbihciitilius : « Jesuni Nazarcnniii > se quierere ; 

illifo respomlit: « Ego siini (Juan. xviii). » Qiiid est 

eiiini quod Mediator Dei et boniimiin ad regnum 

proiiiovendus evasit, ad morlem vero se ultroneum 

qiia;situs ingessit, nisi ut nos admoiieret 36 mundi 

biijiis gloriain devitare, Irihulalioiics aiitem pro Deo, 

et lahorum dolorumque piessuras eiamlaiiier ex- 

pelere ? 

Paulns quoqiie cuni esset Mileli, et omncs sibi- 

met obscqnenles seseqiie affecluosissiiiie diligentes 

aspiceret, ita ul Liicas iii Acliis aposlolici libro 

perhiheal, qiiia discedente Panlo magiins fletns fa- 

ctus est oraiiium, et prociimbcnlcs siiper colliim 

cji!s,oscnhibantiir eum ; ipse tamen Ilierosolymam 

passurus tanqnam epnlaturiis avidissime lestinabat, 

ditcns: i Ecce, inquil, alligatns spiriui vado in 

nicrnsalem, qu;c in ea venliira siint milii ignorans, 

nisi quod spiritns per omiies civiiates proiestatur 

Hiilii, diceiis : Qnoniam viiicula, et trihulationcs nie 

niancnl, sed iiiliil horum vereor, ncc facio aiiimam 

meam pretiosiorem quam me, dumniodo consum- 

niem cursum meum et miiiisterinm qiiod accepi a 

Domino , lestificari Evangelinm gratiie Dei (Act. 

xx). » Ecce vallalus turha flentium niiiiime fleclilur, 

deliiiitus osculis, blanditus ohsequiis ad sui mise- 

ricordiam non moveiur, sed Iseiiis ad vincula et tor- 

menta festinat tanquam si ad nuptiale convivium 

pransurus accedal. 

tradila, sed non siiie causa veiuslas, vel basilicam jsjqj ^ eii;,m, dilectissimi, iiiiitatorum Cbristi se- 

in ejus lionorem construxit, vel ejus obiium annuae 

quenlcs exempla, fngiamns blandilias sieculi, ad 

soleranitalis bonoribus dedicavit. Naiii et nonniilla 

adversa qiiaelibct pro Deo perferenda lunibos inen- 

super Veleri ac Novo Testamento, sive etiam de 

incarnaiione, vel passione Domini perbihetur exa- 

rasse volumina, qiut; tamen scriplorum arbilramur 

ohlivione dcleia. Qiianqiiam et Iioc ad ciimulum 

meritonim cjiis pertinere non imraerito videalur, 

qiiod tiinc se fieri coiisensil episcopum, cuin Ec- 

clesiiim egesias opprimeiet, el rudis adhuc fldei 

iioviterque plantatas labor diflicilior immineret, 

cnni donique ad prislini ri'us pulliilaiitia germiua 

r;i.iicitns evellenda inciimheret graveque fastigium 

et lemporalis suhsidii deesset eniolumenlum. Licet 

eiiiiii Ecclcsia jam tnnc fiierii iii fide fundata, Cliri- 

lis nostrse viriliter accingamus ; ct qni ad baere- 

ditatem liliorum, qiue est in palria, tendiraus, in 

exsilio posili , conservoruni injiirias xquanimilcr 

toleremus, qualenus supernus inspecior ei arhiter 

noster considerans nos pro snae jiissionis iniporio 

niinime reluctantes, qiianto nuiic coiispicit oppies- 

siores in poena, laiilo postmodiim remnneret feli- 

ciores in gloiia, Jesus Cbrislus Dominus iioster, qui 

ciiiii Deo Patre et Spiritu sancto vivil ei regiiat iii 

sa.cii!a saxuloruin. Amen.

•!43 S. PETni DA.MiAM OIT. I'AKS SEL' TO.MUSII. — SERMONES. 54« 

MAIITIUS. \ locari? Iii hac liia dcliljcraiioiif, iii lioc iiio coiisilio 

XX. nomilia in Dominica Pahncirum. 

XX. Srrmo in vigilia S. Bcnedicti abbatis et 

cunfessoris. 

XXI. Homilia de eoilem S. Benedicto ubbalc 

cl confessore. 

XXIV. Sermo in Cwna Domini. 

XW. Sermo in Annimtiationc B. Maria Virginis. 

XXVH. Scrmo in resurrertione Domini. 

VII. 

HOMILU IN DOMINICA PALMARIM. (XX UART.) 

• Ciiiii appriipiiiquasset Jesiis Ilierosolymis , et 

veiiissci DeLJipliagc ail inoiileni Oliveli, tuiic misil 

(liios de discipiilis suis, dicens eis : Ite iii caslel- 

liini, quod coiilra vos est, elc. {Mnllli. xxi). » 

dcficit spirilus meus. Compalior, Doniine Jesn , 

siiper passionis tusc angiisiias. Consiliuni Pelri amici 

tui viilelur mihi sedere, qui ait : « Ahsil a le, Do- 

iviine, nequaquam fiet boc (Mallk. xvi). » Noii decet 

filium Dei inortcm gustare. Sed dilfert hoc coiisiliura 

a luo, qui disponis niortem suhire. Quid crgo? Pe- 

iri, an Jcsii eonsilium est lenendum? servi, an do- 

miiii? discipiili, an magislri? Sed noii esl serviis 

niajor doinino suo, nec discipulus doctior magislro 

(Joan. XIII ; Maiili. x; Luc. vi). Acqiiiesceiiihiiii est 

ilaque Doinini et magistri consilio,qui consilio niillo 

eget; ne dicatur niihi ciim Peiio : i Vaile retro, 

Saiana, non sapis qnx Dei suiit (Mallh. xvi). » Ne- 

sciehat enim Pelrus Clirislum disposiiisse ah iiiilio 

Passurus sponie Doiniiius pro salule hiimana, B nt mortem nostram moriendo deslrueret et viiam 

spontaneiis ad locum passionis acccdit. Ad lioc resurgendo repararel. 

veiiit in niundiim, ad lioc naliis esl, ui sua passione 

37 '"Js liherarel. Scieiiler liierosolymain venit, 

scleiiler niagna populornni comitalus caierva pom- 

pose civilalem iniravit , in qiia Iradendiis , in 

uua crucifigendus eral. H;icc est Hieriisalem, qiiae 

occidit prophelas el lapidal eos qui ad eam missi 

siiiit (Maiili. xxiii). infelix civilas , qiiam glorlosa 

de le dicereniiir , si venienlem Domiimm 

agnovisses , si ei cognito dehitam reveienliam 

cxliihiiisses ! inisera, o maliti;ie erroie cacata, 

venit ad le Salvalor tuus, et non potes, nec vis co- 

gnoscere eiiin. Venit ipse ad salvanduro ; lu rece- 

(iendo accedis ad perdeiidum euin. Ipse parai tibi ut 

Qiiod igitur divinasapienlia dis|iosucral, sapienler 

vohiil adimplere. Voluii,secundum propholica verha, 

humilis et pauper sedeie super asinam, el Hieru- 

salem venire (Zach. ix), sicut evangelista nairal, 

dicens : i Cum appropinqnasset Jesiis Illerosolymain, 

e! venisset Delhpliage ad monlem Oiivcii, tuiic misit 

duos ex discipulis suis, dicens cis : Ite in caslelhim, 

qiiod conlra vos SS*^*'» clslalim invenielis asinam 

alligatam, et piillum ciiin ea,> solviic et addiiciic 

mihi (Mallh. xxi). » Caslclliim islud miindus esl, 

qui eontra Dominum et discipulos ejiis fuit, iion 

solum opprobriis et flagellis eos perseqneiuln, scd 

etiam crndelissimam mortem infeiendo. Uiule Do- 

agroto saluteni; et tii paras ei veluli furi crucem. *- minus : « Si mundus vos odil, sciioie quia me prio- 

Cur le tanta lenehraruin caligo contexit? Ciir non rein vobis odio liahuil. Si de inundo liiisselis, 

recolis qnod dictiiin est per Zachariain proplielam : 

« Noli timere, filia Sion, ecce rex luus venit tihi 

niaiisueius, sedcns super pulluni suhjugalis? > (Zach. 

IX.) Ecce' iaiitares perdite consilio es, times regem 

iiium siiscipeie, ne regnum lerrcniim amittas. Sed 

duin ipsiim nnn recipis, fegnum perdis, ei geiilem. 

Vjs iimim inlerficere, ne lota gens pereat (JoaH. xi). 

Sed dum unum interficis, tiii peieiinl universi. 

Proinde de le hene dicendum esl ; « V;e genii pec- 

calrxi, popiilo gravi iniquitale, scinini neqiiam, 

filiis sceleratis. Genimen es viperarum, qu* non 

nisi effossis maiernis lalerihiis oriuiitnr (Ua. i 

Mallh. III. XXIII ; Luc. iii); » sic tu non pulas 

; 

inundus, qiiod siium erai, diiigeret; quia veio de 

Hiundo non estis, sed ego clcgi vos de mundo, pro- 

plerea odit vos mundus (Joan. xv). » 

Per asinain et pulliim, ipii eraiit in castello ligali, 

Juikieoriim significaliir pnpuliis el genlilis, quoriini 

iiterqiic peccatorum vinculis suhjacehal. .\sina suh- 

jiigalis Judaiciim popuhiin signat jiigo legis suhje- 

clum. Pullus lasciviens el elTrenis geniileni popuhim 

iiolat secundum desideria carnis amhulaniem. Diio 

discipuli niissi in caslelluni diiorum siint Tesla- 

nienlorum prsedicatores, gcmina piacdili chariiatc, 

Dei scilicet et proximi dilociione, sive Peirus el 

Pauliis, quorum unus geniium, alier fiiit aposio- 

evadere, nisi pairis ini, qiii fecit le, iatus criientes. ^ his Jud;icoruin. Uiide ipse Paulus : « Qui operaius 

Crudelis p.irtus esl, el enecandus qui enecal parien- 

lein. Sed quid allinct ad proposilum citcilas Judso- 

riini?C;i^ci fuerunt, duces ca^coruin (Mallh. xv), ct 

ideo ulriqiie, id est principes eorum et jnniores, in 

foveani tecideninl. 

De le aiilem, Doinine Jesu, ;idniiralio et compassio 

crescil. Ciir ad Judxos vadis, qui aiiini% tuse iiisi- 

(lianlur? Proditorcs el hoiniciikc quidem suiit, ne 

«redas te ipsis, qiiia non le diligunt, iion tui mise- 

rebunlur, crudeli et turpissima niorte te conlem- 

nabiinl. Cur lol illusiones, tol flagella, lot opprohria 

acceleras sustincre, spiiiis coronari, conspui, aceto 

îotari, lancca porforari , [iioii cl iii sepulcro col- 

est Peiro, inquit, in apostolatu, operaius est et mihi 

inter genles (Gulal. ii). » Illi solveriint utrumqiie 

popiilum ah infidelilalis errore, el verbo prajdicii- 

lionis duxeruntad fidem JesuChristi. Dominiissedit 

siiper eos, quia ex fide sua juslificavit illos, sieut 

scriptum est : Anima jusli sedes est sapienli;B. De 

Htriusque justificaiione dixit Aposlolus : « An Jii. 

d;icorum tantiim Deus? Nonne et gentiuni ? Imo ct 

gentiiim, quoniam qnidem unus Deus, qui juslificat 

circunitisionem ex fide et piKputium per fidem 

(liom. \\\\. » 

Possunt eliam harc moraliter inlelligi. Belhphage 

iiilcrprclalur domus buccw, ct est intcllectus satcr-

545 SEIUIO VIII. 5-ii5 

iloiiiin, per (iiiaiii desigiTatiir coiifessio. Ad lianc A perlulil, in supcrvenliira aiiteni patriam felicilatis 

Doiuimis veiiit, qnla ad confitenduni corda accen- 

dit. Castelluin, qiioil est coiUra Dominiiin et ejus 

diseipulos, cst ;iniiiius olislinatus, propriae deditus 

voluntali. Duo discipuli ad eiim inissi sunt, spes et 

tiiDor. Asina elpiillusalligati,liiiniililas et simpliclias. 

Hujusniodi eniin animiis aliqiiando novit quiil sit 

luiiiiililas, quid siniplicitas, ei qiiod siinpliciier et 

liumiliter sit vivendum ; sed quasi eas alligal el re- 

ponit, dum non vult eas opere exercere. Teirct 

hunc timor, iibi a malo resipiierit, minans ei lor- 

inenta. Conrortat eum spes, si piirnitiierit, pracmia 

polliccndo. CDmiiiingiliir his duobus auimus. Sol- 

viturasiiin, et pulliis, cum obviain Domiiio eiindo 

lietliphage, coiifitetur sc peccasse, et promittit se 

aiterna; perenniier regnaturus inlravii. In hac die 

moerentibus discipulis momeiitaneai siiccuhiiit febri 

in illa vero coiigraiulantibus coeli yirtutibus glori* 

coelesiis invectus est claritati. Corporis deposuitsar- 

ciiiam, mox immorialiiatis induius est stolain (Greg. 

II Dial. cap. 37). Vili decumbens cilicio, inier pau- 

coruin discipulorum manus spiritum redilidit; sed 

niox perviam palliis stratain lampadibusque corn- 

scain ad iimumerabilium angeloruni Iselabile consor- 

liuin pervolavii. Sed quid mirum si coelestis curia; 

senalor insignis post felicem obitum, angcloruin 

peliit coiituberiiium , quandoquidem et in carnc 

adhuc corriiptibili coiistitutus,eorum lam ssepe pro- 

meruit familiare Cdlloquiuin? Nain, ut de ca!leri3 

deinceps huiiiiliter el simpliciter victuruiii. Et sic B silcam, unum, quod sacrura atque veridicum Gre- 

qiii prius erat castelliim diaboli, ellicitur uibs for- 

litudinis noslrae Sioii ; Salvator ponitur in ea murus, 

et anleiinuale {ha. xxvi). Murushumilitas est, ante- 

murale palientia. 

Egrediamur igitur, charissimi, obviam Domiiio 

Beihpliage, compuncti tiinore puena" el spe coBlesiis 

\\lx firuiali, coiifitendo peccata humililer, el simpli- 

ciler ambulundo, substratis vestibus iiostr* carna- 

liiaiis, ut in nobis dignetur sedere Dominus, et nos 

secum in ccelestem Hierusalein introducere. Amen. 

39 SERMO VIII. 

IN VIGILIA S. BEiNEDICTI ABBATIS ET CONFESSORIS. 

(XX MART.) 

Vigilias egregii confessoris, beaii videlieet Bene- 

goiiani styli fngit artieulum, charitali vestroe celan- 

diim esse non arhiiror. 

Plane cum vir Dei Benedictus in loco, qui Subla- 

cus dicitur, constructis circumquaque rnonasteriis 

solilariiis degeret, divinitus est admonitiis ut loco 

ceJeret castrumque, qiiod Casinuin dicilur, prope- 

raret. Illico vir sanctus absque cujuslibet comitis 

aJininiciilo, solus ut erat, iter arripiiit et per qiiin- 

quagiiita fere passuum millla gradiens, locum, quo 

vocabaiur, invisit. Sed cum per igiinta loca sohis 

viator incederet, uhicunque bivium occurrebat, diio 

protinus juvenes viuebantur assislere, qui sibi qiio 

gressus dirigere debebat indicarent. Qui nimirum 

jiivenes, qui alii sunt credendi, nisi angclici 

dicli, fratres charissiini, hodie colimus, necesse est '-' spiriius ad sancli viri custodiam depuiaii? Quid 

(it ad celebranda solemnitatisejus insigiiia promplos 

aniinos pra;paremus. Jain itaque splendorem lanta; 

solemnitatis meiis devota concipiat, ad excubias se 

pia? servitutis accingat, ac iTamma divini amoris so- 

Kto ferventiiis iiicalescat. Scopis, juxla consueliidi- 

nein, muiidatiir Ecclesia, per sinceram quoqiie con- 

fessionem purificelur a pravaj cogilationis pulvere 

conscientia. Praeparantur Luminaria, diver.sse orna- 

mentoruiii species appenduntur; in pectoribus qiio- 

que iiosiiis, divina largiente clementia, vaiia dispo- 

nantiir ornamenta virtutum : sicqiie pliarus iiite- 

rioris templi qiiot piis studiis qiiasi tot coruscis 

lampadibus accendatur. Debeinus igilur hodie bealo 

viro, vclui a^grolanti, piis visceribus compati, ut 

cras merilo valeamus de assumptione ejus cum eo 

pariter gloriaii. Sicut et de Redemptore nosiio dicit 

Apostoliis : « Quia si commorimiir et cotivivemus ; 

si compatimnr , et eonregnabiinus (// Tim. ii). » 

Hinc rursum ait : t Si coinplaiitati facti siiraus siiiii- 

liiudini moriis ej.iis, simul et resurrectioiiis erimus 

(Roin. VI). i Quod ergo debemus capiti elecloruin 

omiiium Christo, debemus et servo ejus venerabili 

Beiiedicto; nimirum, ut compatiamur Kgritudinein 

paiienti, collaiiemiir auieiii coelos feliciter asceii- 

dcnli. Prius iiamque per teinporalcm obilum natiir.e 

debituiii solvit; deinde coinilantibus hymnidicis aii- 

geloriim coetibus ad ccclestia regna migravit. 

lii hac quippe die corporei languoris molcslias 

autein miruin si aiigeli, sanctoruni videlicet hominum 

ainatores, iter edoeebant, ne vir sanctiis errarer, 

cum etbruta animalia ejus vesligia sequerenlur, iie 

solus abiret? Nam tres corvi per oinnem viam indi- 

vidui sihi comites fueruni, ejus assidue vesiigia pio- 

sequentes; hodieque in silva, qua; venerabili nio- 

nasterio Casini moiilis adjacet, duo, sive, ut feruni^ 

ties corvi aiiiiua semper revoluiione nidificant, quos 

ab illis antiqui lemporis corvis nonniilii prodire pi'E 

traducein seminis asseverant. Et revera qiioiidie 

monasierii foribus advolant, ut crocitanies, et alas 

ac rosira pandenies', solitam escam, velui dehiuim 

censiiin ex vetustse possessionis jure deposcant. Et, 

uiclarius ianotescat qiiam pervigil supcr bealiim 

virum divina gratia coruscaverit, sanctus quidam 

vir in pncdicti Casini moniis tuiic arce dcgebat, cid 

divina vo: e pncceptiim est ul abscederet, aliiqiie qiis 

novus habitalor accederet locum daret. H:ec plane de 

Marci ejiisdem videlicet beati Benedicti discipuli ve- 

iiusto carmine jam defloravinuis, quia in venerain!» 

Gregoiianae historise serie miiiime reperimiis. 

iNiiper eiiain juxta pra;fatuiii Casiiii inontis cceno- 

biuiii, salLs insigne miiaciilum contigii, quod iici» 

abs re fieri credimus, si ad ejus, qiii mirabilis est m 

saiiclis suis {l^snl. lxvii), gloriam referanius. A priii- 

cipio leie -Maii meiisis usqiie ad qiiiiiluin diein aute- 

Kalcndas Augusli, vix aliquando pluvialis inilter 

lemiissime salleiii squaleutia rura rigaverat. Cuin- 

;

SiT 

(|ue uinni 

S. l'ETRl 0A.M1AM 01'!-. PARS SEU TO.V.USU. — SEUMONILS. W8 

lilhis aiescere.l, el feivenlius solilo muii- A 1» vigiliis quippe debet celebrator allligi, ul in 

dus igtiei caumalis ardoribus asluarel, die, qua 

pvaidi.ximiis, vuslicus quidam, ut uberes proventus 

suis novalibus piovideret, postqiiam segetes messuil, 

uioK siipulas, ()ua; remaiiserani, igne sutcendil. Re- 

pente vero Uanima saeviens, lota uiuliiiiie versus aiva 

corijpuit, et .non conlenla palearum culniis, sed et 

silvas, et salliis et qua;que fiieraiil obvia, globis 

furentibus coiiflagravit. Cumque ad id pervenlum 

esset, ut qu*libel adjacentia monasterio jamjam 

pene ignis lingiia prolaniberel, et non jam dubius 

loco sancto interiius immineret, subito in aeris 

solcninitale valeat gratnlari. Nunc itaque illius ullim» 

resurrectionis, veri scilicet Pasch*, vigilias 

colimus, S'. voluntatcs proprias frangamus, si {aniis 

impetum relrenenuis, si cogilationes pravas a cordc 

rcpcllamus, crucem pod Jesuni, nosiiietiiisos aflli- 

geiuio, corde bajulenuis, si denique studcanuis 

oUeiidcmibus parcere, indigciiiibus subvenire, veri- 

talem ore proferre, ciiaiitalem non flctam in cordc 

scrvare : si non vaceinus fabulis, non verbis intendamus 

otiosis, non lerrtna quiielibet conciipiscaiiuis, 

non iiegoliis saBiuUuibiis nos inipliceiiius; si puras 

vaslilaie nubecula brevis valde et exilis apparuit, et quolidie Deo inundas stiideamus orationes oflerre, 

moxque paulatim in anipliora se porrit;ens, supra si verbuni l)ei loto cordis affcclu jugiler dolectel 

totuni se undique aionasterii circuiluin dilatavit. auiHre ul CbrisUis aiidiatiir in lingiia, Clirislus vi- 

Quid verba diulius piotrabam? incnarrabilis su- B deaiur in viia, Christus in coide, Christus iii voce. 

Enimvero quisquis lin;c diligenler obsei val, ille ve- 

pernae virtutis poleiuia ! o nunqiiam deliciens super 

electos suos divina custodia! Proiiiius sese nubes in 

largissima imbriferse inuiulaiionis llueiita resolvii, 

adeo ul noii modo voracis incendii flainnias exsiici- 

gueret, sed et omnem sanctiloci circuilum piofliien- 

tium procellarum copiosis inundationibus irrigaivl. 

Et, iii ne quis ambigat nubem illam meriiis bcali 

Benedicti fuisse prolatain, atque ad solain sancti 

loci ejus processisse custodiam, cum lola coeli 

siducra coniinua iindique serenitate claresceret, sic 

se ad moiiasierii mensuram nubes illa cohibuii, ut 

uberliiii quidein sanctis ocdificiis adjaceutia qua;que 

peifiinderet, ad finiliina vero et coiUinua quielibet 

loca peniius non siillaret. Nara et hi, qui de vicinioribiis 

locis ad protegendum inonasterium undique G 

confluebaut, niirabaniur se subito 41 madefieri, 

cuin eateiius lucrint non aquis, sed sudoribus tabe- 

facii. 

Quara firiiiam ergo fiduciam, fratres inei, in lain 

sirenuo alque pervigili possumus habere patroiio ! 

Qui enini SLevienlis incendii flammas a viliuni ligiio- 

runi vel- lapidum conflagratione prohibiiil, qiiain 

valido putamus auxilio aniraas nostras ad iniagi- 

nein Dei faclas ab sesluanlium vitiorum anlore de- 

fend(!t! INubem inovil, inibres expressii, flammas 

exstinxil, aidificium liberavit. Tu quoque, si iiicen- 

liva libidinis in luis visceiibus Kstuant, si templiim 

lui pectoris invadcre titillando quasi lambendo fe- 

stinant, et his forsitan aniraa tua ariditate tabe- 

raciler scteinx festivilatis vigilias celebrat. Et qui 

iModo ciim Cbristo sese humiliando niortilicat, ciim 

eo simul necesse cst, coiisumpta prorsus onini cor- 

ruptione, resurgat. 

Itas igitur, fratres charissimi, seinper vigilias 

celebremus ; ad capessendain illius a;tcrnie felicila- 

tis gioriam tota spiritus iutenlio dirigatur, qiiatenus, 

deiwi hujusmodi pcragendo vigilias, Jesura seniper 

aspiciinus iii cruce peiidentem, eumdem po.>-lniodum 

iuler ipsa eontemplari soleinnia mereaiiiur in paier- 

nae gloria; majeslate regnaiitem. Qiii cuin Patre ct 

Spiritu sancto vivii el regnai per oiiiiiia sKcula- 

saeculonmi. Araen. 

IX. 

42 HOMILIA AD HONORF.M ET I.AUDEM S. BENEDICTI 

ABBATIS ET CONFESSORIS. (XXI aiART. ) 

Dixit Simon Petius ad Jesiim : Ecce nos reli- 

tiuimus omiiia el secuti sumus te, elc. {Malth. xix). 

In hujiis patris noslii pr.êcipua solemnilale tolis 

esset viribus incumbendum, nisi nobilis lingiia 

Gregorii lotiim ejus itinerarium sermone magnilico 

collegisset (l.iflia/.pertotuin). Itaenim actus ejus, et 

viiam undanlis eloqiiii claritate depinxit, ut et sty- 

lus seiuentiaruin niajestate scintillet, ct senientiie 

stylo reluceant clariori. Ex abundanli igitur esl, 

posl vocem laniiviri aliquid addere, iii ciijus com- 

paratione nos non solura ineloquenles, sed et mulos 

esse iion ignoraraus. Hoc tamen solura dixisse 

scens et torpida non rcsiiliat, pele lacryraarum im- » sufflciat, quia solus isle niililarem manum excelso 

Lrem, flagiia contriti cordis salutiferam compunciionem, 

qiia; videlicet duriiiem tui saxei cordis einol- 

liat; sicque meiis arida ad proferendas segeies boni 

operis rcvirescal, iit fiat tibi, quod per prophetam 

Doiiiinus loquitur : < Erit, iiiquit, anima tua, siciit 

hortus irnguus, ct siciit fons, cui iion deliciuiil 

aqua;(/sa. lviii). « Illud etiam, quod alibi Scri- 

ptiira dicit : « Cuin te consumptum putaveiis, quasi 

lucifer orieris [Jub xi). » Sic ilaque, dileclissimi 

fraires niei, saiictorura studeamus cclebrare vigilias, 

nl illi &uinnia: ac coiiMiiiia; solcinnitati, qiup. in 

coeleslibus agiiur, de oiuni vila nostra unas, ut ila 

loqiiar, vijiilias faciamus. 

Principi cxteris abundantius pra;sentabil, ct niomi- 

chorum turinis, angeloruin more vivenlibus, cdilorum 

adiinplebit palatia. Quain igitur refulgens ct 

splendidus miles astabit imperatorio Iribuiiali 

plenus infinitis virluiibus, agminibus innuineris co- 

mitaius, consiliarius rcgis, judicis amicus.inimicus 

hostis aiitiqui 

! 

De eo plane, eumque sequcnlibus dixit Siiiinii 

Petrus ad Jesuin : < Ecce nos reliquiiiius omiiia 

(Malih. xix). t Aiiiica prorsus confabiilatio Simonis 

ad Jesuin, el sernio onini oralorio lloie veiuisior 

dignusqiie Simoii qiii ciiin Salvatore plenius prolo- 

quaiur ; Simon namque obediens, Jcsus salcator 

, ;

5Jn SEKMO IX. S50 

Loqiiimr eigo oLeditMiiia ciiiii saljte, quia solisobe- A ':>cei'e voliiiUalem siiam, sed ejiis qiii misil il- 

dienlibiis ajlerna salus liaerediuiiio jiire debetur, si hm (Jonn \i). 

laineii ibi sit Pclnis, id est, si obedientia non vacil- 

let, aiit titiibet, sed fnndaia sit supra (irmam pe- 

tram. Et (iiiiil ait? t Ecce nos reliquimus omnia et 

sociiti siiniiis le. > Solemne verbum, magna pro- 

niissio, opiis sanciiim, dignum beiiediclioiie, relin- 

qiiere omnia et sequi Christum. Haec siint verba vo- 

liiiiiaiia; persuasoria paupertatis, quae monasleiia 

geiiiierunt, qiia? claustra monachis , anachoretis 

silvas eopiosiiis replevernnt. Hsec enim sunt de qiii- 

biis psallil Ecclesia: i Propter verba labioriim tuo- 

ruin ego cusioJivi vias duras ( Psal. xvi). » Perce- 

ptiira ri^qiiiem pro labore, pro pauperiate diviiias, 

pro tribulaiione niercedein. Magnum revera est 

Seqiiilur : « Qiiid ergo eiil nobis?» Jani oninia 

reliquit ['etrus, jam non sohiin seqiiiiur, sed ct liiii 

secutnsest; et nunc priiniiin iiiterrogat quidnam sit 

acccpiurus. Qiiid est, Petre? Nonne ohedienliam pro- 

niisisli in auris auriitione, ikiii in pacti conveiilio- 

ne? Sed audile jam qiiid loqiMtiir Dominus Deus, ei 

alieiidite spem in qiia miiiido fluetuante sperare de- 

bciniis : « Ainen dico vobis qiiod vos, qiii reliquistis 

omiiia ct seciiti estis nie, in regeneratione, cuni se- 

derit filiiis hominis in sede majeslalis suk, sedeldtis 

el vos judicantes [MaUh. xu).» Ijifinita prorsus &:\\- 

cedomiserationum Domini circa paiiperes suos; iiec 

illos relinquit in morte, pro qnibus morti seipsuai 

relinijuere omnia, sed majus Christum sequi, cum B exposuit el lormentis. « Vos, inqiiit , qui secuti 

iniiltiis omniareliqiiisse, nec Christum secuios fuis- 

se legamiis. Hoc opus, hic labor est, hic salulis hu- 

niaiia) sunima consistit; nec Christiim possuiiius 

sequi, iiisi omnia reliiiquamus, quia exsultal iit gigas 

ad ciirreiidain viam {Psal. xviii), et oneratus eum 

sequi non polest. Nemo cum sarcinis enalat, ait ille 

disciplinse sa?cularis orator quein linguce nobilitas 

et piofundilas sensus paiipertatis amicum consliluit. 

Merilo relinquit oniiiia qui seqiiitur eiim, qui esl 

siiper oinnia, quoniam suflicientia nostra ex eo est 

( // Cor. III ), et erit Deus oinnia in oinnibus 

(Co/. III). 

Ecce, inquit, nos reliqiiimus omnia, non solura 

facultates niundi, sed el aniini quoqiie cupidilales : 

estis me, iii regeneratione, cum sederit Filius hoiiii- 

nis In sede majestaiis suae, sedebitis et vosjudican- 

tes. » Quid esl hoc aliud dicere, nisi consequeiiiini 

qiiem seqnimini, si taiiien persequimiiii, sicui scri- 

ptiim est : 1 Inquire pacem , et peiscquere ean.?» 

{Psal. xxxiii). Sic ergo currile ut coiiiprehendatis 

(/ Cor. ix), nec prius residere velilis qiiam sedontem 

apprehendatis et mereamiiii consedere. Exsulia- 

vil ut gigas ad currendam viam {Psal. xviii) ; toto 

utique lenipore qiio in terris visus esl etcum homi- 

nibus conversatus {Barvcli. iii); nec resedit, donec 

ad eum pcrvenirei quem ipse conslituit lahoris et 

tristiliae fineiii, i irisiis est, inquiens, aniiiâ niea 

usque ad rnortem {Mattli. xxvi). » Ergo ciiin sederit 

neque eniin relinquil omnia, qui retinuit vel sei- C filius hominis in sede majestatis, qui prius sletit iii 

psuni ; inio vero iiihil piodesl 43 ^'^^ seipso csetera 

reliquisse, quandoquidein niillum aliud unus est 

gravius homini quam liomo ipse. Quis enim tyrannus 

crudelior, quse soevior potestas homini quam 

hominis ipsius voluiilas ? Nunquani sub ea requie- 

scere, nunquam sedere licet, el quo amplius te ad 

obediendum sibi noverit fatigari, eo inagis urgel, 

instigat et onerat pietalis immemor, misericordiam 

nesciens. Hoc enini propriiini propria voluntas habel, 

ul quo obediens obedientior fuerit sibi, eo amplius 

eum crudeliorihus vinculis internectat. Sola diligitur, 

cum sola digna sit odio, principium iniquilatis, 

morlis infusio, deslruclio magna virtnluni. t Venite 

ergo, qui lalioratis et onerati estis (Matih. xi) i ad 

ignominiosissimo supplicio crucis interrogatiis con- 

tunieliis pariter et tormento, sedebitis elvosjiidi- 

cantes, a quibus nunc judicium incipit, qui miiiiiue 

dalis requiem vobis ipsis, cur et ille non judicare, 

sed judicari, iiec minisirari venil, sed niinisirare? 

{Maiih. XX. ) lllic vere sedebiini sedes in judicio 

{Psal. cxxi). Filiiis eiiim Dei Saivator indivisibili 

naiuranim unitate, secundum quod Deus est, sedet 

44 3 destris Dei {Psul. cix); secuiidum qiiod honio, 

assistit nunc vultiii Dei pro nobis {llebr. ix); nec 

erit ei sessio lriumph;Jis, doncc sit Deus oiiinia iii 

omnibus, id est, corpus capiti tanta pace jungalur 

ut sinuis ei similes, etsi noii pares. Adhiic eiiiin 

negatur a Judaeis, a geiitibus subsannalur, laceratur 

onerum levaiorem, et ei vocc et opere respoiadete : I> ab hKrelicis, a falsis Christianis graviier impugna- 

« Ecce nos reliqiiinius omnia, et seciili siiiiius te 

(Maiih. xix). • Atlende, qiiia olim, priusqiiam Verbum 

carofierel,elhabitaret iiinobis {.loan. i), seque- 

bantur Patres antiqui teniporis Deiini, foli spiritiii 

solo spirilu adli*reiites. Nuiic vero seqiieiidus etiani 

corpore est, adeo ut, ciini prsedicti Patres lerrenis 

lcgantiir abiindasse diviiiis, de csetero nisi quis 

reiiiinliaveiit oninihus quoe possidet non possil esse 

(lisci[)iilus cjiis (Iiic. xiv), qui, cum dives esset, 

pio nobis factus esl paiiper (// Cor. viii). Relin- 

(liieiidse igiliir sunt possessioiies, el propriffi volun- 

tates, si voluiiius illiiin seqiii qiii iioii liabuit uiji 

capui suum reclinaret {Luc. ix), et qui non venit 

tur; et tu eum puias residere qiiietuin, nec atten- 

dere superhoriim oculos, malignantium impctus, re- 

pugnantiumvoluntates? Sed iii regeneratioiie sedcbit 

cum sedentibus, cinn nos in siiicerissiinuiii niiorem 

in ulraque substantia repurgabiniur, el ipse, devi- 

ctis iniinicis, cum amicis intrabit iiigloriam, Anga- 

loshominibus uniiate sempiierna couiiiciis, ei d;im- 

na bealce resarciens civilatis. Hoc autcm totiini ciit 

iii regeneratioiie. lieata isla regencratio, qiia; ler- 

ram rciovahii ei coelum, terrigenas coelicolis foede- 

rabit, et perp8:u,e pacis fonljm indefess.i piofluxio- 

ne rerundel. 

Notandiim aulem quod una esl generatio ei Cmx

f,SI S. rETUl DAMIAM 01'P. PARS SIX' TOMLS II. - SERMONKS. 

rccneraliones. El in generalione quiileni, nuani ex A ngnienluni noslrnni {Psal. cii), qiioniam dilationis 

radit-e viliala coiili-ahinms, corpus niorlalilale, ani- 

liia aulein iniquilale repletur. In regeneralione vero 

baplismatis, ulii nos oporiel nasci deimo (Joan. iii), 

animse quidem purgaliir iiiiquilas, êd corporis 

morlalilas non auferlur. Necessaria esl ergo alia 

regeneraiio, sive resurrectio, in qua reperieiitur 

etiam corpora configurala corpori claritatis (jhristi 

{Phil. iii), si tamen corda prius fuerint reformala 

ad mansuetudinem et huinililatem cordis ipsius 

Christi. UiiJe el bealiis, qiii habet parlem in resur- 

reclione priiiia {Ajwc. x.\), pio eo utique quonlam 

fulurus esi particeps et secundae. In hac ergo rege- 

neralione cuni sederit (llius hominis, etc. 

Hoc est quod alio in loco Scriplura loquens, « pro 

moras pusiUanimitas nostra noii sustinet ; ideoquo 

Lenignilale sua huic quoque obviat cogilationi, et 

occurrit etiam ex hac parte, dicens : < El oinnis, 

qui reliqueril domum, aut patrem, aut inatrein, 

aut fratrem, aut uxorem, aut agros, aiil filios pro- 

pler nomen ineum, ceniiipliim accipiet, et vitam 

adernam possidebit {Maiih. .\ix). > i Obstructum est 

cerle os loquenliuin iniqua {Psal. lxii) i Jamque 

confundantur omnes iniqua agenies siipervaciie 

{Psal. xxiv). Ilabeimis enim promissioiiem vitoe 

hujiis, qu;e nunc est, pariter ct fului;c (/ Tim. iv), 

manifeslumque est pra'seiitis lemporis esse cenlupli 

piomissioncm ex eo nimirum quod scqiiilur : « Et 

vitain aelernam possidebit. i Sed ne quis obstinatis 

confusione, iiiquil, duplici et rubore laudabunt par- JJ dissimulandi locus remaneat, vado ad Evangeliuii 

lem suam {Isa. lxi). » Duo enim liabet pauperlas 

seqiieiitium Dominum, afllictioiiein videlicet et vili- 

latein. Uiide Piopheta : < Vide, iiiquit, Imiiiilitalem 

meam ei laborem meuni {Psal. xxiv). » Propterea 

igitur iii lerra sua duplicia possidebunl {ha. lxi), 

iit pro vililate sil boiior judiciarise poleslalis, pro 

affliclione relrigerium placidissimae sessionis. Quan- 

do igitur sedebi.iius nos, quorum inolo nec corpus, 

nec anima sedet, in quibus seJatuin iiihil, nihil 

quietuin, nihil in eodeni statu permanet ? Quando 

liberabimur ab inquietudine mobililatis hujiis? Corpiis 

eniiii iiostrum sedere iion permiilitur, cum 

illud inipediat et pisesenlis sensus doloris ct fulura 

morlis anxietas, qiioniam passibile est et mortale. 

secundum Marciim , 

ubi aperle declaraiur teniporis 

hujiis esse centupli promissioiiem. Ait eniiii Doniinus 

: < Nemo est, qui reliquerit palrem, auL ma- 

trein, aut filios, aul agros propter me et propter 

Evangelium, qui iion accipiat centies tantuni ; nunc 

in Iioc tenipore domos , et fraires, » etc. {Marc. x). 

Et, ut magis miremini, nec promissionem hanc, 

licet Iiujus sit lemporis, exhiberi ile lemporalilms 

iBStimetis, additum est : cum persccutionibiis. Quid 

eiiiin in peisecutionc posili lerrenae siibstantia! saii- 

cti martyres acceperunt, qTiando et ipsa quoque 

terra beatorum corporum data est in maniis boini- 

nuin impiorum ? Quod ergo dicii centies laiiium 

donios, aui fratres, etc, mininie secundiim cainem 

Sed et spiritiis ipse nullani habet requieni ob exspe- G iutelligi posse, vel ex eo manifestuin est quod ceiiclalioiiem 

spei et linioris sollicitudinem. Erit auteui lum matres accipil nemo. Jam veio, si pro coiii- 

cum aniina rcquiescel in spe siugulariter consiilHniunicatione possessioniim et animorum affectioiie, 

la {Psal. iv); libera quidein a soilicitudine, sed 

noii ab exspectatione. Fiel autem lioc post niortem 

carn s, scd ante diein judicii. In die aulem illa cum 

sederit fiiius homiiiis, perfecte et ex omni parie 

sedebiimis, quiaiiec corpus doloris sensu lurbabitur, 

iiec aiixiabitur timore mortis, impassibilitaiis el 

immorlalilaiis duplici stola glorificatum, liberiqiie 

eiimus, quod ad aniinam periiiiel, ab exspecta- 

tione et soilicitiidine universa, nibil minus habeiiies, 

niliil deinceps periculi inetuentes, iii perfectissima 

seciirilale et securissima perfeclione. « Sedebilis, « 

45 '•'' Dominus, ait Veritas. Solemnis sessio, grata 

quae inter elecios est, promissionem hanc voliimiis 

inlelligere, aliquibus quidem, sed non omnibus po- 

terit conveiiire. Nonnullos enim sanctorum lerrena 

hac et humana consolatione iioviiniis caruisse. lii 

corde ergo et in homine inleriori centuplum istud 

quieras necesse est, ut habeas nuiic quidein fructum 

tuumin sanctificationem, finem vero vilam Belernam. 

Qui ergo noiidum ceniuphiin acceperunl, scrulen- 

tur corda sua, et iiniversa nianuum suariim siudia 

diligenler exaininent, iiec dubium qiiin inveniant 

angulum et diversoriuni , quod Salvalor iion iiovii. 

Sed vulpes foveas habenl, et volucres coeli nidos 

{Lnc. ix). Magis autein perfeciius relinquaiit omiiia, 

gravi corde, ut qiiid diligitis vanitatem et (|Uicrilis 

mendacium? > {Psal. iv.) Gloriam eiiiin, qua; ab iii- 

vicem esl, quieiitis, vanaiii utiqiic et mendacem, 

quoniam vaiii lilii hoinimiin, mendaces filii lioiiiiuuiu 

(Psul. Lxi), et gloriam , quae a soio Dco esi, non 

vultis, gloriam siue duliio manentem et veram. Mi- 

seri et miserabiles, qui pro brevi voluptale lorren- 

leiii perdilis voluplalis, el divinam vobis iuterrum- 

pitis miseiicordiam, ul iiuuquam salieiniiii al) ube- 

ribus consolalionis ejiis ( Isn. lxvi ). 

Sed iic iiiagna; promissiouis diilcedinem longani- 

mis cxspeclatio contorqueret, meiitis nostra; niobili- 

laieiii sermoiie teniperai dulcioii. Novit ciiim iiise 

lion qua;raiit qua; sua siiiil, iiiliil sibi rctiueant, ni- 

hil aliis. Sunt eniin plerique qui, licet propriam 

exaltationem voluptatemquc s;itis despiciant, propinquis 

tameii 46 suis quodainmodo retinent quod de- 

buerant reliquisse, incoiigriia solliciludine et reli- 

gioni contraria pro eis utique laboranies. Qiianii 

enim iiionacliorum, duin pareiilibus suis plus juslo 

cousuliinl, siiasanimasperdidcriint? Ergo reliiiquanl 

oiniiia, soluiii sequanlur Chrislum, soll Chrislo pla- 

cere conlendaiit, cl beneplacilo vulunlatis ejiis pei- 

vigili adlia;reaiit solliciludine, haiid dubiiim quiii 

experiaRtur illico quod relinquentibus^ oinnia et 

seqiieiuibus se Veriias pollicelur : « Ccnuipliim,

fi53 SEUMO -\. loi 

inqnil, accipicl cl vitani fcleriiara possitlebit (Maiili. A per iinivcrsa ejiis viscera viiionini onmiiim ac iiior- 

xix). > lllud enim iii via accipilur at! solaliiim ; itia 

vcro ad bcatiliidiiiem in palria possidebiliir in aeter- 

niiin. Scd qnid est cenliiplum istnd, nisi consola- 

tioiies, visitationesqne et primitiie spiritus, qui sii- 

per mel dulcis est, iiisi tesiimoniuin conscieniia; 

nostrae, nisi teta, el juciindissima justorum e.\spe- 

ctatio, nisi menioria aliundantia; snavitatis Dei, el 

raagna vcrc imiltitudo dnlcedinis ejus, quam necex- 

penis ncecsse est dicere, nec inerpestis [inexper- 

tus] illis verbis exprimere quisquam potest ? iSon 

pater, non niater, non doiiius, no:i ager, non cibus, 

aut vestis, non denique terrenum aliquid, aut cor- 

porale, sed plane his oninibiis delectabilius, super 

lisec oinnia dulcius atque jucundius est. 

lalis corruptionis venena diffudit. Co;ilra boc igilur 

lclliale virus antidoluin aCliristiano popiilo sumitur, 

per qiiod spiritualis morbi pcstilcntia salubiiter evo- 

niatur. llujiis novi sacraincnli virtute fcrinentun), 

illiid [iilico] condemnala! vetuslaiis expclliim.s, ut 

de servitute ad libertaiem spiritus et ad nova rcge- 

neralionis azynia traiiseamus. 

Hodie sacruin cbrisma couficitiir, por qiiod h\ 

nobis omniuni coelestium charisinatum sancliii atio 

eoiilirmalur [designalur]. Iloc videlicet illud esse 

sacjosanctum chrisina cognoseitur, quod noii nio .0 

sacerdotes, reges atqiie propbetas unxit in Veieri 

Testamento, sed etiain sanctos aposlolos, mariyres 

et confessores sanctilicavii in Novo. Hodie [hoci 

Cui vero sicspecialiter tolus evangelica3 lectionis B eliani nos oleo divinse virtutis inuiiginiur, ul iii 

excursiis assignari polest, qiiemadmodum patri et 

magistro nosiro beato Benedicto ? Hic a pneritia 

miiuduin cum flore reliquil, et eurrenlera Cbrislum 

cursu rapidissimo secutus est , nec destitit, donec 

conseqiieretur. Quis iiiter judicantes sublimius judi- 

cabil ? Quis ila centupluni in hac vita percepit ? 

Quis vitain seternain gloriosius possidebit? Ejus igi- 

tur intercessione sua3 gratiai largitalem ad prsesen- 

tis vit;e cousolationem et a;terna; possessionein, no- 

bis administrare dignelur, qui venit, ut vitam ha- 

beamus , et nt abundanlius habeamus {Joan. x), 

Jesus Cliiistus Dominus uoster, qui est benedictus 

in srecula. Amen. 

SERMO X. 

IN CfflNA DOMIM. (XXIV MART.) 

Oodie, fraires charissimi, duni cocnse Dominicfi 

solemnia ceiebramus, plurima virtulum coelestiuni 

saciameiita recolimiis. Hodie nanique Salvator po- 

sier, qui caput est angeloriiin, dum suis discipulis 

vestigia tersit, vera; nobis humililatis exemplnm nia- 

nifesie proposuit, nt quod impendit Doininus fainu- 

lis, servi non dedignentnr exhibere conservis, et 

pulvis non deneget pulveri, quod sibi congruere 

lanise visiim est inajestati. Ubi enm Petrus obse- 

quiuni suscipere sumnii [tanti] Praiceptoris abnue- 

lei, et ille niinas repulsionis, nisi se hivari permit- 

terct, inientarettreinefactiis tandein ei insisteniis 

imperio protinus acquiescens ait : « Domine, non 

tantnin pedes meos, sed et manus et caput {Joan. 

spiritualis palxslns; certamine coUuctantes d.^ subactis 

atqiie convictis hostibus triumphemus. De quo 

iiimirum oleo propheta dicit : « Compulrescetjuguii) 

a facie olei {Isui. x). » Nam , cum per hoc divini 

chrismatis sacramentiim liberlatis nobis spirilus 

redditur, servitutis anliqua; jugum in pntredinein 

necesse esl redigatnr. Hoe fiiysteriura clirisniaiis 

proplieta David indubitanter agnovii, eiim vultus 

nostro iii oleo cxhilarandosesso cantavit (Psal. ctu), 

Eniinvero cum nniiidi crimina diluvio quoraiam ex- 

piarentur effuso (Ge)i. vii) ; futuri inuneiis colnnib.i 

similitudinem pra;tulit, cuni oliv;i; ranio pacem tcrris 

redditam nuntiavit. Ait eiiiin Scriptnra : 1 Exspc- 

ctatis aulem ultra septeni dielnis aliis, rursuni di, 

C misit Noe columbam ex arca. At illa venit ad eiim 

ad vesperam, portans ramum olivs; viienlibus foliis 

in ore suo {Gen. viii). j In emissione ac reversioiie 

coiumboe septenarius numerus poniiur, quia seplein 

esse procul dubio sancti Spiritiis doiia nosciintur. 

Vespertina vero hora ad arcam colnmba revertitiir, 

qnia Spiritus sanctus, qiii iii iniindi priiicipio fere- 

batur siiper aquas((ien. i), jam vesperascente s.Ecuio 

saiictain replevit Ecclesiam. 

Ad lioc etiam divini chrismalis poriinot sacra- 

nienlum, quod oinnipotens Deiis .Uoysi fainulo siio 

mandalnin dedit, iit Aaron fratrein sunra aqiia priiis 

ablueret, deinde per infusioneni hiijus nnguenti 

constituerel sacerdotera : n Aaron, inquit, et filios 

ejus unges sanctificabisque eos, ut sacerdolio fun- 

xiii). s In quibus uiique verbis beatiis Apostolus gaiitur inihi. Filiis quoquc Isracl dices : Hoc oleii 

opera nostra, simul et cogitationes, ut a Doinino 

puriflcenlur atqne mundentur , indigere signavit. 

Siquidem manibus operatur, cogitatione.s autem ex 

niente, quac caput est inierioris hominis, proferuntiir. 

47 Vera ergo ac perfei !a purgaiio est cuiii 

Deus oinnipotens non solnin opcra noslra munda et 

imraaculata custodil, sed etiam pravas cogitationes 

a cordibus iiostris sancti Spirilus inlusione repellit. 

Kodie Salvator terreni pauis ac vini speciem in 

sui corpoiis et sangiiinis sacramenta convertit, 

suisque discipiilis vilalis alimonige pabulum mini- 

stravit. Cibus eniin ille vetitiis, queni piinuis lioiiio 

iniumescenle snperbia et giila prurieiitc pcrcopit, 

Patmoj: CXLIV. 

unctionis sanetum erit raihi in gencraliones vestras 

{Exoil. xxx). » Porro auteni, siciit jain ablulo per 

diluviiim niundo, cuin olivsa ranio ad arcani columba 

revertitur, sic etiain Aaron aqiia prius ablulus est, 

deinde chrisinate perunctus, ul ;id sacerilotiiim pio- 

moveretnr. Sic etiam iiunc qiiilibct ad rcgeneratio- 

iiis gratiam veniens prius sacri baplisinatis unilis 

iiiiiuergilur, ut posiinodiim diviiii chrismatis ^g 

mysterio consignetur. IUud prieterea oleuni , quod 

ei labernaculnin favleris et cuiicta ejiis ulcnsiliu coii- 

socravit , hoe divini chrisinatis sacramenliim per- 

spicue figuravit. Aii enim Djininijs Moysi : « Tolles 

oleuin de olivetis mensura hin, faciesque unctioiiiB 

iB

655 S. PETRl DAMIAM OrP. PA«S SEU TOMUS II. — SERM0NE3. 550 

oleiiin s^nciuin, nngucnUnn conipusiuiin opere un- A ginae sancii Spiriuis oleo snni coniiium. 49 Qiiamguenlarii, 

cl ungos eo labernaculuni lesiiiMonii, el obrem et in libro Numeri legitur: « Quia cireuibat 

arcani icslainenii niensamqne cuni basibus siiis, 

canilelalnnm el ulensilia ejus, allaria lliyiniainalis et 

liolocaiisli, el universam supelleclilein, qua; ad cul- 

tnm eonini perlinet, sanclilicaljisque oiiinia, el erunl 

Sancta saiiclorum ; qui tetigerit ea sanctificabilur 

{Exod. xxx). I Mysiicum iiaque chrisma, quod tunc 

coiisecrabal labernaeulum in deserto, nuiic Eccle- 

siam in novo sanctilical testamento. Quod etlain 

saeramcntum tnnc uberius et copiosins videlur iin- 

pletum, cnin Redeinplor nosler de Jordaiiis uiidis 

baptizalus exiit, ct apcrlis ccelis pintinus iii euin 

Spiritus sancUis in columkc specie maiiifcsta visione 

descendit, nioxque vox Patris intonans : « llic cst, 

pupiilns, el colligeiis manna fraiigebal niola , sive 

lereliat in murtario, roijuens iii olla, et faciens ei 

eo tortiilas saporis quasi panis oleali {Nittn. xi). 

Porro autem ((uasi per multa in cellario Doinini 

dolia transitum habuimus, nt aJ soluin olealnm, vcl- 

ut olei vasculum perveiiiie possemus. Manna deni- 

que, quo plebs vivebal Israelitica, sacruin desigiia- 

bat eloquinm, quo nutriuir et vegetatur religio 

Christiana. Quod ntiqiic veraciler olealum est, quia 

mysiica sancti Spiritus est unctione conspcrsum. 

Notandum veio quia idem nianna, qiiod in libro 

Nuineri (licilur olealum, in Exodo legitur non olei, 

sed mellis potius habuisse sapoiem : « Gustus, in- 

inquit, Filius meus dilectus, in quo mibi complacui B qi,jt, ,>jus eral quasi simila; cum melle {Exod. xvi). » 

(Matili. m). I Hunc esse perspicue comprobaiis, cui 

David olini eodem Spiriiu cdoctus , aiebal : i Lin- 

xit le Doininus Deus tuus oleo Iseiitiai prae con- 

sortibus tiiis {Psal. xliv). j Ex illo sane tunc Spi- 

ritu, qui iiostrum quoque cbrisma nunc consccrat, 

lantain virtutem aqiiarum omnium nalura concepit, 

ut in quibuscunqne lluentibus sub professione dei- 

fics Trinitaiis abluendus immergalur, pleiium atque 

perfecliim nov:B regenerationis mysterium divinitus 

implealur. 

Hoc nostrum chrisma illiiJ etiam oleum typice 

designabat, quo Dominus in tabernaculo seplem lu- 

cernas impleri ac, jngiter anlere prscepit. < Prae- 

cipe, inqiiit, filiis Israel, ut afferant libi oleum de 

Quidiiam eslqiiod angclicns ille cibus prius dieilur 

inellis exhibuisse dulcedinem, el postmodum nou 

mellis, sed olei prxbuisse suavitateni, nisi quod IIc- 

deinptor iioster sacrariim omniuin anclor et conditor 

Scripturariim, qiiem videlicet illud maiina principa- 

liter figiirabat, el anle passlonem, velul inel dulce- 

dincm exhibiiit miraculorum, et posl ascensionein 

siiam tanquam oleuin. in disripulos snosoffudit Spi- 

riluni sanclum? {Act.u etiv.)Nani quasi mellis vide- 

tiir propinasse dulceJinein, dum sigiiis aique virtu- 

tibus coruscavit; olei vero tunc suavitatem dedisse, 

cum in ajiosiolos suos sancli Spiriius paracleti dona 

diOndit. Quem videlicet ordinem Moyses congrue 

tiûuit, ciim iii Deuteronomio de petra, qjnt et nibilo- 

olivis purissimum ac lucidum ad concinnandas lu- t. minus nianna erat, typice decanlavil : « Suxerunt, 

cernas jugiler exlra velum teslimniiii in tabernaculo 

foederis, ponetque eas Aaron a vespere usque in 

mane corain Domino, cullu ritiique perpetuo in ge- 

neraiionibus vestris siipcr candelaljrum mundissi- 

miim poneliir seinper in conspectu Domiiii {Lev. 

xxiv). > Quid aulem per septem lncernas in taber- 

naciilo, nisi septem significaniur Ecclesia: in uno 

populo Christiano? !n qnibus niinirum oleumjiibe- 

tiir indesinenter ardere, quia in his sincera cliari- 

tas, qns per Spiritiim saiietum datur, geinini dehet 

.imoris igne fervescere, et claris atque conspicuis 

semper operibus coruscare. Sed cnin una sit pro- 

cul dubio catholica, universalis Ecclesia, sicut per 

Salomonem diritiir . 1 Una est columba mea, una 

genitricis siioe {Caiil. vi) ; » qiiid esl, qiiod in sacris 

eioqiiiis septem esse referuntiir Ecclesi*, nisi quia, 

quoe una est per unitateni (idei, septiformis est per 

tolidem dona Spiritus sancii? iloe suiit enini septem 

illx mulieies, quoe juxla propbetoe vaticiniuni acce- 

pere viriim nnnm {Isai. iv). Vir autem Ecclesi:fi 

Cbristiis. Hoc plane sancti Spiritiis oleo ciincta sa- 

craruin Scriplurarum pabula condiuiilur, ut animarum 

nostrariim viscera saginentuv. Hoc oleiim viia- 

libus epulis eloqnii rceleslis infusum sapit iii faiici- 

busaiiinuc, cujiis et stomachum recreat, et gusiniii 

percipieiilis obdulcal. iSain scriptum est : « Lillera 

occidil, spiritus autem vivificat (// Cor. 111). > Uinle 

scicudiiin est quia omnes saciorum voluniinum pa- 

iiiquit, mel de petra ei oleum de firma pelra {Deut. 

xxxii). > De hoc mysticae unelionis oleo sponsa ad 

sponsum dicit iii Caniicis : 1 Unguentum eflusum 

iioinen tuuin {Caiit. 1). > Uiiguentum quidem effusuin 

sponsi noiiien asserilnr, quia sicut a chrismate 

Christus, ila consequenler a Christo dicitur Chri- 

slianus. 

Quia igitur, dilectissimi, per gratiam Salvatoris 

nostri jain hnjus cbrismalis percepimus sacramen- 

lum, quia jain regia; digniiatis expressnm praiferimus 

in fronte signaculum, sUideamus ita iiohiliter 

vivere ut conversatio nostra tinn divinis laiuque 

magnificis mysieriis valeat concordare. Nos enim 

sumus, quibus per primum apostolorum dicitur : 

« Vos genus electnm, regale sacerdotium, gens 

sancta.populusacquisitionis, ut virtuteui aiinuulieti» 

ejus qui de lenebris vos vocavit in admirabile liimen 

siium (/ Petr. 11). > Et certe satis ignobile esl snb 

vitiorum carnaliuin vivere serviiule, qiii, Deo nos 

adoptanle, regii obtinemus generis digiiitarem. Nimis 

turpe est ut terrena; siiiius concupiscenlioe dediii, 

qiii et Dei vocamur filii, et ad obtinendam coelesteni 

h:eiedilatein per Cliristi gratiam nicreinur ascrilii. 

Plane, qnia crucifixi prseceptoris nos coiislal esse 

discipulos, (ligiiiim est, ut eliam nosmetipsos hiiic 

iiequam s:bcuIo pncbeamus exslinctos. A portanda 

igitiir cruce ])Ost rnagistrum nosirum ct Domimim 

nulla 1103 negotii temporalis cura pra;pediat, nulUis

557 SERMO XI. 5!J8 

ainor terrenaesiibsl;(iili.t!,vel illecebrae carnalisaver- A larii slellarum] f/"., ignes, soleni loquor, hinain et 

lat. Dirigamus fidei acdevotionis nostra; oculos per 

slratam jam, noliisque propositam viani crucis, iit 

per eam inoirensis grcssihiis incedentes, ad enm 

iiicreamur 50 attingere, qui awctor et provocalor 

est ad gloriam resurieclionis. Qiii cuin Dco Patie 

et Spiritu sanclovivit cl regnaliu sxciila sseculorum. 

Amen. 

SERMO XI. 

DE ANNUNTIATIONE BEATISSIM.E VIRGINIS MARIjE. 

(XXV MART.) 

Exsullale, fralres, in Domino, qiiia de domina illa 

serino sucoedit, qiiae singularem in coidilnis noslris 

silii vindical priiicipatum. IIkc esl, ad cujus nomen 

corpus humiliter inclinaiis, cujiis lioris reveienier 

stellas, el mnlia sibi deiracta luiniiiis clariiate 

miillantur, terra malcilicitur.condeinnaturliominum 

successio, < et omnis cieatiira, juxta Apostoluna, 

ingemiscit; et partiirit (Rom. viii). » Tacet Deiis 

omnipotens, et ordinans ejiis 51 omnipotentia tanlam 

dissiniulat confusionem. Tandem nascitur Ma- 

ria, et ad nubiles annos egrediens speciem indiiit 

speciosam, qiiae ipsiini alliciat Deum, et diviniiatis 

oculos in se converiat. Vide qiiid iiide dicat ille non 

minimns exploralor secretorum Dei : i Aiidi, filia, 

el vide, et inclina aurcm tiiain, et (ililivisccre popu- 

lum tiium, et domum patris tni. Et concupivit rex 

decorem tnuni, quoniam ipse esl Domiiins Deus 

tuns {Psal. XLiv). » Germinat igitur virga Jesse de 

assistitis, ciijiis niemoriam jiigiler freqiientalis. H:i!C B lortuosa radice generis iiumani.et depatriarcharum 

esl, qiise vesiris airectihus suaviier indulcescil, qiiia 

magna miiliitiido dulcediiiis ejiis. Spiritus enim 

ejus siiper mel diilcis; in qiia diilcis Dominiis, ciim 

omni sua dulcedine supervenit. Cum eniin feccrit 

Deus omnia opera siia valde hona (Ceii. i), hoc me- 

liiis fecit, consecrans sihi in ea reclinatoriiim au- 

reiim, in qua sola se pnst tiimulliis angeloruin el 

Iiominum reclinarci, et leqiiiem inveniret. IIoc ost 

qaod naiura miraiiir, revereiur aiigehis, vereiiir 

homo, stupescit cccliim, extremit lerra, inferiius 

exhorret. In hiijiis niero niajesias Altissimi mirabi- 

liler liquefacia, siciit adipe et pingiiedine replevit 

arbore in allitiidiiieni et rectiludinem erunipeiis, 

oninem ignorat nodositaleni, filiorum [/"., folioruin] 

tenehras iiescit, fructuosa [/'., infruciuosal quaeque 

non habet. Videt et ardet ille veheinens ainator, et 

totum epithalainium in laudibus ejiis decanlai, uLi 

manifesie sponsus inducilur spirans amorem since- 

rissiiiium,nec ultra valens dissimiilarequod paliiiir. 

Evocalur stalim coeleslis ille convenliis, ei juxla 

proplielam init Deus consiliiim, cogit concilium 

{Isai. xvi), facit sermonem cum angelis de reslaura- 

tione eorum, de redemptione hominum, de elemen- 

loruin lenovatione, ac illis sliipentihus el miranlibus 

terras, infudit coelos, inferna respersit. llicexina- prae gaudio, de modo redemptionis. Et slaiim de 

nivit semeiipsuni {Pliilip. ii) excelsus et immensus, Ihesauro diviniiatis Maria: nonien evolvitur, et per 

mensuram hoiiain, et conferlam el coagilatam mil- ^' ipsaiii, el in ipsa, et de ipsa, et cum ipsa toliim hoc 

tens in sinum noslrum(f,Mc. vi). Hicdivinis manihus faciendum decernitur,ut sicut sine illo iiihil factuin, 

uncius csl oleo laelili.c, et sicut ab aliare in sum- ita sine illa nihil refeclum sil. Tradilur epislola Ganium 

pontificem consecratiis. De hoc allari ad aram brieli, in qua salutatio Virgiiiis, incarnatio Re- 

crucis ascendens propiio cruore tanquam alteriiis 

ge»eris oleo perfusus, jam non soliiin consecratiis, 

sed et consecrans, tolum corpiis machiiiae mundialis 

largiori ligamine copiilavil. Facessat igiliir moeror, 

tristitia fiigiai, elimineliir dolor, raiicor abscedai, 

ut liceat vacaro et vidcre cuni Moyse visionem hanc 

grandem {Exod. iii), qiialiler Deiis iii lioc venlre 

concipiatiir, decipiatur diaholus, recipialiir perdi- 

tuiii, indebilum accipiainr. Totum me tiahil affcctio, 

sed oratio deficit, et dives cogitaiio vocis paupertaie 

conlundilur. Fervcnt inlerioia, et in undosam ebul- 

demploiis, inodus redemptionis, plenitudo grali:e, 

gloriaj inagnitudo, muliiiudo laetitia; contineiur. 

Missiis cst ergo aiigelus Gabriel a Deo ad Virgi- 

nein, qiia^, posiquam ei locutus esl, sensit Deuni 

suis illapsum visceribiis, niajestatemque illius vir- 

ginalis ventris hreviiale conclusam {Luc. i). venler 

diffusior coelis, terris aniplior, capacior clemcKiis, 

qiii tolum claudit omnia concludenlein, in qiio Deus 

gloriîe reclinalur. Denique et archangelusait : « Ave, 

giaiia plena, Dominus lecuin {Ibid.) : » quia a Dco 

eleclam ei praeleciam, loiam eam rapiurus erat sibi 

liiint aliitudinem, sed frigidilas lingire cuiiuilos ^ Spiritus sanctus el cojleslihu sinsignilurusornamen- refiigeral exundanies. 

Quidest, beaiissiina? Nunqnid ila seiisiin taciiiirnus 

obdormiam, ut ihi inutus sim, uhi oinnis loquitur 

cieatnra ? Verumtamen noii tacebo, ct non 

quiescam, donec egrediatur ut splcndor vultus tuiis, 

et serino de le conceptus, si noii ut lampas, salteiii 

utscintilla acceiidatur (/soi. lxii). Movcl me,f;ileor, 

qiiod permittente Deo peccaiil ralionabiles crealura!, 

et niullis aniiorum millihus lam cceleslia quam tcrrestria 

incassum staie vidcaiitur, serviluris islis, illis 

dirutis. S:at ilia inagna civilas civium siiorum niiinerosilate 

fraudaia, el a steilantibus palatiis multiplex 

habilanliura mulliludo propellilur; obscuraatur stellis. 

Jam coiisecraiida erat in locuni voluplatis, de 

quo fons ille dehebai ascendere, qui niiiversam tcrr;c 

supeificiem irrigaret {Geii. ii). 

Salis hiic iisque sparsiinus verba, el volalicis seriiionihiis 

(liversa prajscminavimiis; niinc iiisislamiis 

liic, si fone aliqiiid dignum eliceie valeamiis. « FIiivius, 

aii Scripluia, (giediebaliir dc loco voluptatis 

ad inigandam iiniv(;isain siipeificiein lerrae : qui 

iiule dividitiir iii qiialuor capiia (/îi/.). t Fluvius 

iste est Dcus ineus Jesus, (|iii a (iuobiis locis voluplalis 

cgredilur, ex uleioPatris, ex uiero Yiiginis. 

Unde Piopheia : « Doiiiinus Deiis iiobter fiuviusgloriosus, 

exsiiiens in lcrrain siticntcm (Isai. u\). r

Caa S. PETRI DAMIANI OrP. PAP. S SEU iOMUS U. — SERM0NE3. .SHO 

Srd iiieffabii;i)us diffoieiiliis loiigc aliler a Palic A P;ilrem facienlem {Joan. v). » Egrcditur cl Mterni- 

(iuani a nialrc egroditiir : quia etsi lemporalis nali- 

vilas gloridsa csl , iniilto gloriosior est xtcrna. 

Oraiililns igiliir vol/is de iilrai|iie gciieratione volo 

apcrirc quod sciilio, non qiiod aliquid cxponcre 

pncsiiniam, cum iioc iilira oninium vires ((|iianlc 

magis mcas?) sil, et eMronKTE dementj;c sit vollc 

fari ineffabilia, niaxiine bominein iinperitiim. INon 

onim olditus sum Saloinonein dicenlem : < Siciit qui 

niniium comeilit mcl evomit ilhid ; sic qiii 52 seni- 

t;aorcst majostalisopprimelur agloria {Prov. xxv). > 

De utraque eiiim per proplietam dici piito : « Geno 

ralioiiem cjiis qiiis enariabil? {hai.uu.)t Quia saiie 

illaPatrisineffaliilis et inaccessibilis est el nulli crea- 

luiaj pervia; hoc sensu crcdo Apostoluni dixisse de 

l)eo : « Qiii solus babitat lucem inaccessibilem 

(I Tim.n),! cum eiiam puriores naturce taiiio rever- 

bercniur iuluitu, nec possint irriimpcre lanlK claritatisabyssum. 

Ipse eiiam Filius protcstatur : « Nemo 

nnvit Filiiiin, nisi Pater, neque Patrein quis novit, 

nisiP"iruis,clcui volueritFilius reveIare(jUa«/i. xi): « 

Kon sicut est, sed siciit capere polost, ciii tanta 

ilignalio rcvelalur. Unde et illa siiblimis anima, qu.ie 

usqiie ad terlium cceliim in divilias glorise rapta 

faerat (// Cor. X!i1, dicit : « Ego me non arbilror 

coinprebeiuliise (Phil. iii). s Verissiina igilur defi- 

nitio esl quia illani gigneiitis,et geniti generationem 

luillus omiiino pcnelrat inlellcctiis. Hanc etiam da 

malre oniiii bumana; crealiiros leor inextricabilem : 

Nescio, utrum ab illa excellenliore natura valeat 

comprebendi. Qnis cniin comprcliendat conjunctio- 

iiem cariiis et Ycrbi ; qualiier Deus, et liomo in 

iinani i)crsoiiam conveniant salvis imperturbatisque 

proprictalibiis naturaruni ? Unusquisqiie in suo seiisu 

abunilat; ego bancomnem sensumsupergredi crcdo, 

vctcrum viroriim vcstigiis iiibiierens, qiii super boc 

sanas et incoiicussas scnleiilias reliquerunt. 

Ad paternam igitiir generalioncm recurrentes, 

locum voluptatis, Patrom esse censeinus, cum Deus 

illocalis sit, sed eflicientias reruni, nisi per vulgaios 

scnnoiies, cxplicare iion possiiinus. In ipso autem 

oiniiem voliiptatein esse iiilclligit qui lcgit Aposto- 

lum dicentem : « Qiioniam ex ipso, ct per ipsiim, 

et in ipo siiiil omnia {Rom. xi), > et aliiim ex illo 

(luodenoapice simililer eructantcm : « Oinnc daiiini 

iiifiisus, qui sanctarum revclalioiium magister esl, 

optimiim, el onine donuni pcrfectum desursuiii est D qui revelat Paiilo qu;c oculus noii vidit, siciit iilem 

dosceudons a Palrc luminum {Jac. i). « Ipse etiam 

Filius dicil : « ll;cc est vila selerna ut cognoscant tc 

s()lu;n verum Deiim {Joan. xvii). i Cognilio igitur 

Palris, vita oeteriia esl ; et ubi vita ;Bterna, ibi sein- 

pitoriia voliiptas, qiiia gignitur rie ulero Patris Dous 

ilo Dco, luinen de luiiiine, de Doniino Domiiuis. 

Egrediiur aiilem idciititale, qiii;i iiiem est, quod Pa- 

lcr. Ideiii dici), sociindum substantiam, noii sccuii- 

diiin persoiiain. Egreditiir et cc(|ualital^, qiiia pari 

omiiipolentia rospicil Genoranioni , ciim omui;i 

qua^ polcst Pator, possit ci Filiiis, sicul ipse lesta- 

lui' : « Oninia qii;ti facit Paler, f;icit et Filius; iiec 

polosl Filiiis fiiccre quidqii.".m, nisi quod vidcrit 

, 

B 

taio, qiiia licot gonorotiir, iion cst posierior Geiier;inte, 

sod ambo uniiis antiiiuilalis su;it. si tamon 

vncabiili novilatem noii oxborros. Qiiod licet qiinqiio 

niodo sigiiificot, qii:ic diciiiitiir, longe lanien esl a 

senionti;Ti majcsiato. Egreditiir similiiudiiie, quia 

siniilis est Patris, Palris im:igo, splendor glorise ol 

figiira sub.ântiai cjiis {Hebr. i). Egreditur altoriii- 

laie, quia alius est ab illo, alius, dico, iion iiliud : 

« Ego, inquit, et Pater, uiiiim siimus \Joan. x). i 

Unum dixit.non unus, quia iinuin significat siibstan- 

ti;ie unitatem, sumus vcro persoiiarum proprielatera. 

Sic igitur el longe excellentiori modo de Paire Fîlius 

egredicns inuiidal angelicas slationos, quia, juxla 

Siilomonom, « fons sapientia; Verbuin gg Dei iii 

excelsis {Eccli. i). > Ciiharsediis puer dc boo fonte 

pleno veiitre polaverat, cum dicerct : « Apud le osi 

fons vitae {Psal. xixv), i quia non solum tu vita, .se 1 

et Filius luiis loiis vilaj est. Et, ut palenier quid 

senliebat, oslenderet, suljjunxit : « In luminc luo 

videbimus liinien (Ibid.). i 

« Ad irrigandam universam supcrfioicm terr# 

{Gen. ii). I Quainam terra est iii illa cadorum sum- 

milate roposila, quam non pra!torniiat, et irriget 

fluvius gloriosus? Regniim ciEloriim lerra viveniiiin) 

est, (.'e qua dicil sanctus : « Poriio mea, Domirx;, in 

lcrra viventium (Psn/.cxLi). i Et : « Credo vidcre 

bona Domini in terra vivciitium {Psal. xxvi). i Et, 

« Placebo Domino in regione vivorum (cxivj. i Irri- 

gatio hirc indicibilis esl. Inebrianiur quippe angeli 

G ab ubertate domus Dei, et torrenle voluptatis ejus 

potantur. Hic quid dicam nescio, quia pliirimus slu- 

por sensiim opprimit atque nientem. Ubi sunt ora- 

tnrii sermoncs, qiios in fornace rbetorica omnis ille 

pbilosopborum conflavit cliorus? Ubi sunt giganles 

a s;eculo nnminati, qui ab initio fuerunt statiira 

magiia, scientes bellum, languentes circa pugnas 

verborum? Nunquid iion maximus ille gigas, Plalnnem 

loquor, ab inlcUectu tam purissima; verilatis 

rcpulsus est? Nunqiiid non acerrimo nieiitis iiigenio 

tangcns,sedi'.onattingeiisdiviniiatemDei dicit:Uniim 

inveiii, quod cuiicla operetur; el aliiid, per quod 

cuucta cfliciiintur; lertiiim autem invenire non po- 

liii? Recle deSpiritu sancto inscius, qui illi non crat 

Aposiolus gluriatur : « Nobis, inquit, revelavit Dcus 

(f Cor. ii). > Per quid, Aposlole? « Per Spiriliim 

siium {Ibid.), i non per spiritiim nostrum, quem se- 

cuii pbilosopbi, et sediicli sunl et sediixerunt. Ille 

nosler philosopbus, (pii snper sencs, et siiper omiies 

docenies se iiilellexit {rsal. cxviii), quid super boc 

seiiserit, audiamus : « Rigans , inqiiit, montes de 

superioribus suis {Psal. ciii). > Do subliniioribas 

qiiippe aiigelis docei, qui nnii per spociilum iii seiii- 

gniatc, sed facie ad f;',cioin ipsain Dei subslaiitiain 

luminibiis iiidofessis spcolanl (/ Cor. xili). 

Sc()uiuir : « Qui ijide (lividiiiir in quatuor capiia. t 

Iii qiix (jiuUuor capila dicamiis breviier, quia gran-

5CI - SEKllO 

X!. mi} 

(Jis nobis ivslal v!a. lii adiuiratioiieni, qua !ula oli- A gulari pailii liiviiiilas liiimaiiala sigiiral. Ubi 1111110, 

s'upel illa digiiior crealura de Creaioi-i gloria el 

glorix ralione. In piiriialeni, qnia 11011 in vase lesleo, 

vel Iragililate coinplexionis linnianse biliuiil de lor- 

reiile voliipiaiis, sed reinoto velaniiiic, hauriunt 

aipias iii gauilio de fonlibus Salvaloris {hni. xii). lu 

saiictaieni, quia et si iii eum desider.mt prospicere, 

taineii iion desideriuin necessiialem, vel necessitas 

iiiiseriaiii inducit, sed niirabiliuri inodo, et semper 

desiderant, iit seiiiper satieiitur, et seniper salianliir, 

ut seniper desiderent. In securitaiem, quia de siia 

siabiliiaie cerii, perciinibus gaudiis iinnierguiitur, 

exspeclanles beatain spein, ct adventum gloriye ma- 

gni Uei {Tit. 11), quaiido iiet uiium ovile et uinis 

Aiisloielira subliliialis facunda quidein, sod iiife- 

ciinda loquacilas? Si peperit, cum viro coiiciibiiit? 

Velit, nolil, verliuir iii Iialiitnm privalio, nec aslrin- 

gilur dial!'clicis teriniiiis omniiim terniinalor , ad 

cujiis iiiipeiiiim parit nalura, desuescit coiisiieludo. 

Egrediliir etiani cum claritale. Nasceiile quippe ilio, 

sepeliiur oiniiis illa slellantium himiiium liiiidiiosa 

serenilas, el slella candidior liicidioribus raiiiis or;»- 

scintillans tolam sibi coeli rapit posiliouem. Ainliii- 

lant reges iu splendore orlus ejus {Isai. lx), quoniain 

ecce reges congregati siinl, convencrunt in nniiiii. 

Ipsi vidcntes sic Deuiii el lioiiiine:ii iiascenlein, ina- 

Irein et Virginem parieiilem, admiraii suni, contur- 

paslor {.loaii. x), et superna illa Ilieriisalem con- bati suiii, commoii sunt, iremor appreliendit eos 

summabitur in idipsnm. Sic infliiit fluvius islc per B {Psal. xlvii) in laiiloriim liice iniraculoriim. Egro- 

angelicas ofiicinas. Sed liKC omnia fides capil, nescil 

ratio, inleileclus ignorat humanus. H.Tec suiit forlas- 

sis il!a quauior, qii* vas eleclionis felici qualerna- 

rio in Epislola ad Ilebrseos dividii, dicens : 1 Non 

accessislis §4 "•-' "lontem fumanlem, sed ad montem 

Sion, ad Hiernsalem civilalem Dei vivenlis, ad 

inultorum niillium angeloriim frequentiam, ad Ec- 

clesiam priiniiivornm scripiam iii coslis. i 

Nunc acciiigainus nos ad videndum ([indiier egre- 

diatur de Virgine, quia egressio isla dulcior et alfe- 

ctunsioresthuinanai miserise,qiice intnentiHin peclora 

conculit, irrorat oculos, et beatis fontilius vuliiis 

smantium superfnndit. Hic locum volupialis uternm 

Mariae inlelligo, in qno cnmulavit omnes delicias de- 

liciarum Domiuus, de cujus deliciis Spirilus sanctus 

admiraiorio sernione in amoris Canlico sic ernctat : 

11 Quae est ista, qu;c ascendil de deserto deliciis af- 

ditiir et ciim paupertale, ((uia pannis vilissiinis iir 

voluius et proesepi durissimo reclinatus {Luc. 11) jam 

cx tiinc sanctissimis meinbris iegein ir.ariyrii prse- 

ligebat. Egredilur occulle, qiiia snblilissimus ille 

fraudium investigator ab iiltilndiiie ianlic dignalionis 

e.^ckiditur. Hiiic est quod amhiguis altercalionihus 

faiigatns, luinc illuni tentat, luiiic lenlatiim Filium 

appellat Altissimi, nune inslriiil criiccm, luinc destruii, 

mandatis per niuliercni gg consiielnm sibi 

organnin : « Nihil tibi, el jiisto illi {Mullh. xxvii). » 

Scqiiitur : « Ad irrigandam universam snperficierii 

terra;. » Ad terrenam iniseriam expiandam, quani 

nobis in hsereditatem piimus iile peccator relique- 

rat. Volo ut Apostohis hic eum inilii, sicui ct su- 

C periiis, in qnatuor capila distribuai, qiiia securiusr 

cjiis exposiiionem suscipio. « Qui factiis est, inquit, 

nobis sapientia, justitia, saisciificalio ct redeuiptio 

fluens ? (Canf. VI.) » Nunquid iii angelis volupiatem 

habct Altissimus, in quibus ipse reperit pravitatem? 

(/ Cnr. i). i Ad uos quippe veiiicus, qui eranuis iu 

carcere, primo omnium lenebras igiioraiili;B noslra! 

Nunquid in constellalione, vel scinlillatione stella- 

depulit luce sapientia! su;ie, deiude per jubliliam, 

rum, quarum alise converinnlur in saiiguinem, nWx qua; cx fide est {Piom. x), solvit funcs peccatoruin 

caduut de coelo, aliae iii tenebras obscuranlur? Nun- nostroriim, sanctificans nos in suo corpore, rediqnid 

in aere, vel igne, vel veiitis? Nequaqiiam, qiiia 

niens in corporis passione. « Domiuus enim solvit 

11 non in igne Doininus, non in commolione Domi- compedilos, Doininus illnminat caecos {Psal. cxlv); 

nus, non in spiritii Dominus {111 lieg. xix), » si ve- sanctificat tabcrnaculiim suiim {Psal. xlv); de inaRii 

rax est ille qui curru igneo, et eqiiis igneis esl as- redemit inimici {Psal. cv). » Dividitur, et in paliensumplus 

in coelum {IV Reg. 11). Niinquid in aqiiis, 

tiain, qiia peccatores siistinet; iii niisericordiain, 

ubi fureiis et tortuosns Leviatban immoratur, :iiit qua poenitenles fovet; iii largitatem, qua proficienies 

in lerra, quce sub inaledlcio Adse spiiias eiiiitiii et exaltat; in foriiiudinem, qua exallalos conservat. De 

tribulos?Nou est locus voluplatis, iiisi uierus '^ 

Vir- l>oc secundo quateruario loto Iioe advenlu vesire 

ginis. 

fralernilati confabulatus sum, per fliimiiuini dccur- 

Ex lioc cgreditur cum humanilale, qiiia vesiiliis sionem et nomiuum interpretatiouem luoralia niysii- 

cilicio noslr;fi niorlalilatis visibilis humanis oculis 

apparuit, et de Virgine virgam, de libro autem ge- 

neralionis liiieam faciens, divinitatis liainum inne- 

xuit, quem carne opernit virginali, ut draco magniis 

illeclns ad carnem ferrnm divini numinis suhsenti- 

rc4. Egredilur et cum novitale, quia nunqiiam sic 

nains est homo, sicut ipse pasciiiir. Priinus eniin 

houio primo de terra formatur, secundo, niulier ex 

ejus latere fabricaiiir, tertio Cain consiictudinario 

ordine nascendi gignilur ah nlroque. Solus isle de 

sola virgine nascilur,ci Yirgiiiis utcruin novo el sin- 

cis iiiternectens; nlrum aliquid digue, vos videritis. 

Verum nou omnia possumus pr;!esenti sermoiie co- 

arctare, fastidium evilanies. 

Ego habeo qnaiuor capiia dulciora prioribus, qiiss 

forlassis vestris cordibiis siiavius complacehuni. Do- 

minus enim noster elevatiis in cruce, largissimas 

sangiiinis undas a qiialuor siii corporis parlihus 

ahundanlius einisit. Spinis cnim pnngentibus sau- 

ctissimum caput nivea cervice reflexuni, et clavis 

pedes et nianus, et lancea lalus cjus transverberan- 

tihus, pretiosus sanguis emicuil, cujiis aspersionj

5C3 S. PETRI DAMIAM OPP. PARS SEU TOMUS II. — SEUMONES. EiGl 

juilex transivii in palrem, iratus in niiiem, in niisc- A {PsnL xxxiv). > Et ipse Filius : i Non qusro gloriaiii 

ricordiam virga, captivilas in coronam. Cliristiis 

ergo fons lateiis, ct occullus in coelis; fons palens, 

el aperius iii icrris. Illic de iitero Patris, liic egre- 

ditur ile iitero Virginis. Illic vivens lerrain irrigat 

vivcnlium, Iiic moriens lerram morientiiim. illic di- 

vidilur iii qiiaternariuin adniirabilem; lilc in dul- 

ccm. Dulcis Doininus, dulcis doiiiina, qiiia ille Deus 

iiieus misericordia iiiea, haec domiiia mea miseiicor- 

diae porta. Diicat iios mater ad Filiuni, filia ad Pa- 

irein, sponsa ad sponsum, qui cst benedictus in saecula. 

Amen. 

SERMO Xll 

DE RESURRECTIONE DOMINI. (XXVII MART.) 

Siiper illiid psal. u : Poslulnvi Pntrem meitm, dedit 

milii genles. Alleluia. 

Si consulamus adjutoriuin [(., auditorium] jur:s- 

peritorum , primum capituli propositi verbum sic 

describitur : poslulare est desiderium suum, vel 

amici siii in jure apiid euin, qui jurisdictioni prseest, 

exponere, vel alierius desiderio contradicere. Actus 

isie piiblicus est, et est officiiim advocalorum, qui 

giorios» vocis confisi munimine, lapsa erigunl, faii- 

gaia reparant, nec miniis provideiit linmano generi 

qiiam si clypeis 56 ^' thoracibus sese pairiainque 

defendanl. 

In cxsequendo aclu islo atiendere deheinus iiui 

postulet, quem, ubi, et quid postulet. Advocaiiis 

postulat judicem in jiire rem suam, vel sibi posiulat, 

actione proposita. lii negolio praesenii advocatus cst 

mcam; cst qui quaerat, et judicel (Joflji. viii). » 

In plerisquc sacr;c Scriplnriic locis onlo quidam 

juHicinrum alj ipso Dco inslilni videtiir cl servari. 

Qiiidam vir siinplex, et recius .ic liineus Deiim, cum 

e\j)leio olTicio maluiino cgredereinr ex ecclesia, et 

a diseipulis rogarelur : Quid aiidisli in eeclesia, pa- 

ter? Rcspondit : Quatuor aiidivi, sex nolavi. Suliti- 

lis plane responsio fiiit et fidelis. Qii.itiior nainqiie 

versiculos Psalini deciini oclavi aiidieral, scilicel : 

« Lex Doniini iininaculata convenens aniinas (Psnl. 

xviii), t et tres alios, qiii seqiiiintur, in qiiiluis sex 

notnntiir, qiia; sunt : lex, tesliinoniuni, juslitia, prae- 

ceptuni, tinior, jiidicia. In liis pariiin pcrsonae, quse 

in jure siint necessarim, pariiin actus eoriim expri- 

" muntiir. Nam ct Doininus, qui judex est, et lex, se- 

cundum quain jiidicatur, el ofriciiim lestium sub iioc 

nomine, lestiinonium, actoris qiioque et rei merita 

per hoc nomen, jusiitise, designanttir. Nam et merita 

causarum partium assertioiie panduntur. Sententia 

judicis siib hoc noinine, praiccptiim; accusatons et 

exsecutoris officia, duobus iiltimis nominihus, quse 

sunt, timor cl judicia, indicantur. Quinqiie priora 

biiiis accedcnlibus inniiuntur, sextiiin quadrinis : 

« Lex Doniini immaculaia coiivertens animas. Testimonium 

Doinini fidele, sapientiain prKstans parvu- 

lis. Justitiae Domini rectje, kelificanles corda. Prse- 

ccptum Domini lucidum, illuminans ociilos. Timor 

57 Domini sanclus permanens in sacculiim s.xculi. 

Jiidicia Domini veia jiistificala in seinetipsa. Desi- 

Christus; judcx Dcus Pater; et locus jiiris patihu- G derabilia super auruin, et lapidem preliosuin mul- 

lum crucis; res poslulata Ecciesia de geiitibus; nomen 

actionis, petitio h;ereditatis. Recie Jesum Chri- 

stum dicimus advocalum. Unde Joannes : i Si quis 

peccaverit, advocatuin habeiniis apud Patrem Dominum 

Jesum Chrislum ; ipse est propitiaiio pro pec- 

catis nostris (I Jonn. ii). > Advocaliis iste apud Pa- 

trem desiderium suum exposuit, quiiiido pro sahite 

liumani generis oblalus est, qiiia ipse vobiit (/sa. liii). 

Desiderium ejus est sahis nostra , quam in cruce 

sitiens usqiie in finem siios legilur dilexisse (Jonn. 

xiii). Sed et lioc desiderium ainicorum fiiit, qiiibus 

dixit : I Jam non dicain vos servos, sed amicos, quia 

servus nescit quid faciat domiiius ejiis. Vos autem 

dixi ainicos, qiiia omnia qiuti aiiilivi a Patre mco , 

nota feci vobis (Joan. xv). » liem : « Majorem chari- 

latem nemn hahct, quam iit animam suaiii ponat 

quis pro amicis suis (Ibid.). i Convenicnier Palrem 

postulat qui scmper exauditus est. Nam et vulgo et 

vulgariler dicilur : 

Securus vadit ad placilum qui pa- 

trem luibel judicem. De eo namque Pater dixil : i Hic 

est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complaciii 

(Mialtli. III et xvii). » Nain cum Filius cjiisdeiii siih- 

slantiae sit cum Palre, in nnliira quidem hiimaiia, 

qiiain sihi personalilcr iinivit, poslulat pro nohis, vel 

allcgat propiiium jiidiccin, el proposiii siii desiderii 

nohis fruclum rcportai. Nec incoiigrue Patrem dici- 

mus, cum in persona Filii Propheta dicat : i Judica, 

Domine, noccntes inc, cxpugna impugnanies me 

liim, et diilciora siiper mel et favuni (Ibid.). t Prae- 

fata sane Domiiii dicuntur esse. Est enim lex, qnae 

i:oii est Domini, ut peccati, de qua dicit Apostolus : 

i Video aliam Icgem iii menihris nieis, repugnantein 

lcgi meniis meae et capiivanieni me in lege peccati, 

quae est in membris meis {Rom. vii). » Siint et jiisti- 

tiac humanae, de quibus dicitur : « Omnes juslitiue 

nostrae tanquam pannus menstruatae (Isai. lxiv). > 

Suiit et praecepta huinana, quihus Pelrus ohediendum 

non esse dicit : t Obedire, inquicns, oportet 

niagis Deo quam hominibus [Aa. v). > Tiiiior iniippe 

humanus a Domino reprobatiir. Uiide ait : i Nolite 

timere eos qui occidunt corpiis, aniniam autem noii 

possunt occidere (Matth. x). » 

In proposilis auiem versiculis oinnia dicunlur esse 

Dei. Primiini, scilicet lex bina hahet accidentia, 

qii.ê suiit immaciilata ; converlens animas, sive de 

lege inlclligas naturali, vel scripta, seu lege graliaJ. 

Unicuiqiie eniin harum irium leguin, scilicet natiirali, 

scriplsc et legi gratiae hacc duo conveniunt. Nam 

iminaculata dcbet esse ct converieiis aniinas. Natu- 

ralis lex h*c diio hahebat praecepta. i Quod libi 

fieri non vis, alii iic feceris; et qiiod tihi vis fieri, 

alii facias (Tob. iv). i Qu;e sunl non obesse, et 

prodesse. Et hoc quantuin ad primum, scilicet im- 

maciilata ; quanlnm ad secundum , • converiens 

animas. > In primo non malefica, in secundo beiic- 

fica; in priino sine macula inalitiae, in sccuiido

565 SERMOXIl. CCG 

coiiverlens animas ad mansueliulinem benevolcnii». A tnde ilUitl : < Lnccriia pcdibns meis verbum timni. 

Nam cum Ircs naUiralcs potentix insint animoe.scilicet, 

ira, ratio, conciipisccnlia,concupisceMlia dataest, nt 

movearis ad appetendnm qna! tibi licila sunl; ita ad 

indignamhini eoiitra oa qnoe illicita sunt; ratio dala 

est in medium coliibens et dirigei.s utrnmque, ne 

ita iilira lcrmiiios irai moveatur, et ne concupiscen- 

lia appelat illicita. Ilaqiie lex naluralis, quanlum iii 

sc est, est imniaculata. Lcx quoque stripla imnia- 

culata est et convertens aninias. liiimacnlata, id esl, 

sine sordibus idololalria;, convcrtens aninias ad 

serviendum Deo; qiiod tantum filii Israel faciebant. 

Lex auiem gralia; revera est imniaculala et conver- 

tens animas. Nam et Eccleîa lege ducitiir : Dicitur 

enim esse sine macula, et ruga (Ephes. v) ; sine 

macula crimiiiis, siiie ruga simnlationis. Etiam lex B gnat. 

evangebca esl siiie errore lia;resis, converlens animas 

simpliciter, et direcle sine figincnto bypocrisis. 

Attendite gradus islos, quia prima lex est imniacu- 

lata; secunda, magis; lertia maxime, sic el con- 

\erleiis animas. 

Testimonium Doinini biiia babel accidcniia, scili- 

cet fidele sapieniiain praestans parvulis. Testimoniiim 

Domini dicitur, qu;ccuiiqiie iii scriptis sanctis lesti- 

ficaturDominus, autproiiiiitensautprKcipiens. Coiiti- 

nentur itaqiie teslimonia in proniissis et praeceptis, 

quiaqu8epromittil,solvitsive.iustispniRmia,siveinjii- 

lis tormenla. Sapientiam pra;stans parvulis, in quan- 

tiimest praicipiens; qiiia qiii parviili stintscicntia,cx 

prsceptis Domini reddiinlur sapienlos, ut ibi oslcn- 

et lumpii seinilis meis (/'sa(. cxviii). » Et bealus 

Pelriis : < Ciii benefacilis, inquil, allendentes lan- 

qiiam bicerna; liiceuli in caliginoso loco (7/ Petr. i).i 

Singiilariter aiilem ponitnr pra^ccplum, quamvis 

miilta sint prxccpia : qiiia, ut ait Gregorius (Wom. 

27 bi Evnmjcl.). Prceccptum Doinini ct imuin cst, et 

imilia siiiit ; niulla proptor diversilatem operis ; unum 

in radice cliaritatis. 

« Timor Doniini sanctiis permanens in seeculum 

s.eculi [Psiil. r.\). I Excluso liuinano liinore, hic no- 

latiir tilialis, sive castus. In lioc, quod dicitur : 

timor Doinini sanctns, inielligitiir castus; el esl 

iiiititiiii sapieniioe tinior Domiiii. Qiiod aiiteiii dici- 

lur : permanens in sa;cuhiin sreculi, lilialeni desi- 

Judicia vcro Domini suo quaiernario vcliiintur. 

Siint vera, jiistificata in seinelipsa, desidcrabilia 

siipcr aiirum et lapidem pretiosum mnltuin, dulciora 

super me! el favum. Judicia Doniini siiiit rctribu- 

tiones, quibus vel reprobos punil, vcl jiistos remu- 

ncrat. Ea quamvis sint sajpe occulta, semper laineii 

vera sunt ; ct jusla, veritatem jusli judicis seipicnlia. 

Snvt justificaia in semetipsa, noii sicut liumaiia 

judicia, quoe aliunde formanlur, sicut ex allegatio- 

iiibus advocalorum, et ex depositionibus leslium et 

recilationibus instrumentorum. Unde ct per hoc 

saepe fallunlur jndiccs, et qnamvis ordo judiciariiis 

scrvetur, noniuiiiquam tamcii innocens condcmna- 

lur, et nocens absolvitur. Judicia autem Dci cx 

dilur : . A mandatis tuis inlellexi. . Est ilaque (idclc ^ semeiipsis juslificationem accipiunt, sicui per pro- 

lesiimonium Domini in explanaiione praeceptoriim 

ejus. !n primointelligeggpromissiones et commina- 

liones; in secnndo proliibiiiones. Fidele est, promit- 

tens et comminans; sapientiam prDeslans parvulis, 

prohibens ei praecipiens. 

Jusiiiise Dnmini binis convertnntur accidentibns, 

quae siint, rectoe, telificantes corda. Justiii;e Domini, 

opera justorum : unde et ipsi jusli appellanliir. Sed 

dicimtur essc Doinini, qiiia, « onine datum optiimini 

et omne donum perfeciiim de siirsuin esi, descen- 

dens a Patre liimimiiii (Jac, i). t Quid enim babes, 

c homo, quod non accepisti?(/ Cor. iv). llem : 

« Graiia Dci sum id qiiod siim (/ Cor. xv). i Ea aii- 

teni opera jiisliiia! appellari possimt, quiB fiilc 

nasciinlur el dileelioMe consiimmaiitiir. Nain siciit 

sine fide inipossibile est quemqiiam placere Deo 

(llebr.xi), ita et fides sine operil/iis mortna cst 

(Jac. 11). Fides autcm, quae per dilcclionem opera- 

tur, et proficit el sufficit ad saliitem. Ma; sunt jiisti- 

tise Domini reclse, lyclificantes corda per sereniim 

conscietiliam. 

Praecepiiim binis giiidet accidentibiis. Est cnim 

lucidum, illiiminans ociilns ex siii doctrina. Siint 

quippe qiia;dam hiciila, et iton ilhimiiianlia ; iit carbo 

sine flamma hicidus esl , non tatnen ilhimiiial. 

Flamma sinc carboiic et liuet el illumiiiat. Pr;cceplum 

Doiiiini lucidum est sine confusione sentcn- 

tiarum ; illiiminat oculos ex iiifusione graiiarum. 

pheiain dicitur : « ]S'on sccundum visionem oculo- 

rum judicabit, nec seciindtim aiidiium auriiim ar- 

giict, sed judicabil in jiisiilia paiiperes, cl arguet in 

xqiiitate pro mansuetis lerrK (hai. x\). i Sunt 

aulem desiderabilia, id est, desiderari dignisslma 

siiper divilias et delici;is. Iii auro et lapide protioso 

intellige diviiias; in mclle et favo. delicias. Diviiia; 

aiitcm inaxime inielligunuir in pecunia el potcnlia. 

39 Per lapidcm prcliosum, quo potenles et nobilcs 

utiinuir, gloria poieniia;. Porro diviti.Te ali;e ciim 

dinictillale acquiriinlur , alia; slne dilliciiltale. In 

melle, qiiod liquidum cst delicia;, el vohipialcs siiie 

laborc. In favo, quod mcl el ceram continei simul, 

voliiplalcs cum difriciillale. 

Ecce (piidam ludus judiciarius occurrit nobis in 

Scripturis Deuin Patrem repi;csenlans. Locus juris, 

in quo iVdvocatus noster poslulat, palibnlum crucis 

fuil. Cnin eiiim ex officio siio advocati babeant 

stafc,ipsenoiistaiis, sed tntocorporeextenso in HgtiQ 

criicis, apud Palrem pro nobis allcgavir, desidcriuin 

stiutii et amicorum snoriim expoiiens, et adversarii 

dcsideiio coiitradiceiis itsque ad proprii sanguinis 

eirusionem. Ueiii suam postiilat, id est genus huiiia- 

num, qiiod ipse creavit, ciijus veriini dominium ha- 

bebat. Ecclcsi.am de gentibus converti poslnlavit, 

lanqiiani proprius b.icres li.-Eredilatis pelitionem pro- 

poncns, et in possessionein dejure miiii dcsiderans. 

Petilio auteiu lixredilatis cx ordine ct rcgiilariiuro-

fo7 S. rETRl DAMr.VNi Of>P.J'AllS SlilJ TO.MUS 11. — SEftMONES. U» 

propoiiilur adversiis cnm qiii possiilei pvo haerede, A l:i!Kiuaic post hibernas fiireniinm veiiloriim iiiviiui!- 

vel possessore. Pio h.Trcde possidel ()ui dicil se 

hxredcm csse, cuin iion sit; pro pos.^pssore possi- 

•Jet qiiis, cuiii niillo titulo potest liicfl siiam posses- 

sionem, qui, si requiratur quare possjdeat, niiliam 

aliani causain allcgai. (lisi qnia sic possideo. Rccte 

aiilcm proposiiit Dominus nosier advers ;s diaboliim, 

qui lisereJltalem Domini pro posscssire posjidebat 

inalignus praedo. De quo proplieta : i Vx quj pra;- 

darls, noiine ipse prMdabciis? [hni. xxxm) » 

In liac advocailone, sive postiilatione Advocall 

nosui niaxline gatidei Ecclesia dic rcsunvclionis 

Doininica', quia Advocatus postiilavit, quia postulala 

impetravit, qula iinpetrata obiinuit ct possedit. 

Inde est quod irlplicilcr laudeni subjniigit. lntroduceiis 

eiiiiii Filiuiii loquenteni ad Paireni, et dlceii- " 

lem : « Poslulavl Patreni mciini ; i Ecclesla respondet 

« Alleliiia, > id cs\, Deo laudes,q\ih posiiilastl. Item : 

«Deditniihi genies. i Et respoiulet Ecclesia : « Allc- 

liiia; » lil cil, Deo laudes, qiiia iiiipetrasll. llein : t h\ 

hoeredilalcm inibi (Psal. ii). j Uespondct : < Alle- 

luia; « quia olitinuistl et posscdisti. 

Consoeienuir igituret nos iii lianc laudcm unlver- 

isalls Eccleshe, ul cuin elocils in liaerediialem Do- 

mlnl Intraturl, ad resurrcclionem Domlnl perveiiire 

valeamus perpetuo gavlsiirl. Quod Ijise praistare 

dignetur qui vlvit et regiiat per omnia sxciila sa;cu- 

loruni. Amcii 

APUIUS, 

XXIII. Sermo de S. Georgio martyte. G 

XXV. Sermo 1 de S. Blarco evangelisla. 

Sermo II de eodem. 

Sermo III de eodeiii. 

XXVIII. Scriito I de S. Yilale martyre. 

Serino II de eodem. 

60 SERMO XIII. 

CE S. GEOIIGIO M.HRTYRE. (XXlll APn.) 

: 

que proccllas, oraciihim iioc iliviiipc iiieriiii vocaiio- 

iiis audirc : « Vcni, inqiiil, coliimlja mea, spoiisa 

inca, formosa niea ; 

jam biems Iranslit, iniber abii;, 

el recessil; flores appariieriint in lerra nostra; leni- 

pus pulationis advenil {Cant. ii). > Plane de niilllia 

translatus cst In mlliliam, qiila terrcnl Iribunatus, 

qiio fungebatur, olTiciiim Cliristlana! inlliii;ie pro- 

fesslone inutavit, el, ut revera slrentius inlles prins 

omnla sua patipeiibus tribuens, sareinam lerrciuc 

fscultails abjeelt; sicqiie libcr, et expedittis, ac fidei 

lorica praecinctus In Ipsam densi certamliiis acieiii 

ferviiiiis se Cbristl bellalor Immcrsit, servato scllicel 

oriJine, ul rerum pondtis niite deponerel, altiiie ita 

poslitiodiim ad cainpMm cerlaniinis Iniperlerritiis 

prosiliret. 

Unde cst qiiod In lege praicipitur, ul bomo for- 

inidolosiis, el corde p.nvldo non egredialur ab belltim, 

sed vadat, liiquit, et revertaltir ad terram suam, ne 

pavere faciat corda fratrum suorum, sicul et ipss 

pcrlcrrltiis est (Deut. xx). Quibus nimlrtim verbls 

liqtiido perdoceinnr qiila pro defensione fidel dlml- 

caie forliler et idonco ncqueunt qiil adliiic nudari 

tericnis opibus i>ertit!iescunt; lolei-abiliiisque est, 

tit domiiiii qiiodammodo redeuntes ignobillter et 

imbelles vivant, qu;im secutn et allos a iriumphanJi 

gloria per degeiieris exempla limorls averlant. Bea- 

tus vero Georglus sancti Spiritns igne sucrensus, et 

vexillo crucis inexpugnabilller praiinunitus, slc cuni 

iniqtio rege congressus est, ut et Itiiquorum omniutn 

priiicipem in satellite vinceret, et ad agciidum 

forliter Clirlsii milltum anlmos incitaret. Et qui- 

dein Diocletiaiuis tuiic iinperator, sicul lii descripla 

passionis ejus reperltur liisioria, ciijus os, juxta 

Psalmisiam, maledictloiie plenum eral, et araari- 

tudiiie @3., et sub lingua cjus lanor et dolor qui 

sedebat ciitu divltlbits hi occuUls , iit interficerel 

Ilodlerna fcstivilas, dile-ctissluii, pasclialis gioria; iiinocenlem , insidians qtiasi leo In spsliiiica sua 

hctitiatn gemiiiat, ct vclut preliosa geinma aurum, {Psai v), primo quasl vcsliinentum ovis subdolus 

cui impriiiiltur, decore proprii splendoris lllttsirat. 

indult, et sic quad.^.m arle versirtiie ac fucalis hlaii- 

Apte nimlrum boc potissiintini tcmporc bealo Georgio 

concesstim est iriiiinpbare, qnando, iraiisacta 

lilemalls inclementia turhinis, awstrl foiniie resodimentorum 

culoribus illum stiadere leiitavit. Sed 

cum Insignis atblcla Cbiisli , spuinanlia cx antiqni 

serpentis ore veneua conteinnerel, ct iioii jam priinl 

iiito, bcta terra alacjiler pariiirit, et criuiipeiiiibus 

parentls originein, sed secnmli poiitis in se vivere 

'""'''' tlemnnslraret, piotinus ille laiiquam sagilta 

diversis herbarum aique arborumnoribus. iar.quam D 

adolescente, ut ita loquar, »iale piilêscil. Georgius 

de Sataiice pbnretra pro.jieus, iiuinaneiii lupum qui 

laiebat apcrtiit, ct ad Inferenda diversa poenariim 

siquidem Graxe, terra' cnltor Latino sonal cloquio, 

qiiinlmirum, jiixta stil pr.-csagium nomlnls, non 

niodo stise menlis agruin spiriiiialis exerciiii disclprtiiis 

excolult, sed ct sancta; exboriaiionis el pia; 

cnrreplionis vomere tcrrcna multorum corda proscidit, 

viilorumque vepribtts erulls, feciinda in cis viritiluni 

arbusta planiavii. 

.MerUo igitiir hodlo beali hitjiis mariyrls aniiun 

pdst crticntam ftitiosi prlncipis rablem, post canillicuni 

feraliter saivienliitm inimaniiatein, pnst dilaceraii 

corporis exquisiia siippllcia, post ignls, ac 

fcrri, picis, et stilpliuris iniqua lorinenta, post vertcnim 

(leniqiie plagas, oosi carccrum tcnebras, 

stipplicia crueiita bcttia feraliier ebiillivii. Gloineratis 

liaqiie carnificibiis bcaius inarlyr exlendllur, vefr 

beribus lunditur, diiris ca;;libiis laiiiaSiir. Debinc rota 

gladiis armata profcrtur inmedliim, iil ciiciun ligatum 

inartyrls corpus lanto crudclius qiianto inulliplicius 

pcrroreiiir. Artifex [arllficis] nimirum ferllas.nova ct 

exquisila paniariim Invenit argumenta, et ad saiiandam 

siii fuioris rabiem pbilosopbalur in cxcedcnda 

crudeliiatis huinanx mensura, ignorans sciliccl qtiia 

preliosum iiitoris conspieul margarltiitn vlvis uliqiie 

superux Ilierusalem lapidibiis inferendum, qiniiiio 

asperioris liina; scabredlue vel malld tunbioiic in«

SS:) SERMO XIH. 57» 

litur, lanto prseclarius redditur. Aderat piane su- A berbas et ligna pomifera germinaref , ac {ieiiuie 

pernus et Uivisibilis Arbiler , qni ad sua; dispensa- 

lionis arbitriun!, el binc niaiuis impiorum sa!vire 

periniiterct, et inde genimam suain inviolata pro- 

pri;e solidiialis inicgrilaie servaret. Qui elsi mar- 

lyris sui niembra caniificum manibus tradidil , 

animam lameii iiiexpijgnaliili fidei arce snbnixam 

indefesso protocliunis sii3b munimine cuslodivit. 

Nec ad hoc eos peiMnisit atiingere quod I2ieb.1t, id 

soliiin eis objiciens ipiod cstriiisecus apparebat;et 

lanqnam aqnx (iiliivii , arcam quidem undique 

circuinfliiere, nec lamen potcrant intima penetrare 

{Gen. vii). 

Dicat iiiique beaiiis Georgiiis, dicat : « Nisi quia 

Domiinis erat in nobis, cum insiirgerent liomines 

segetum fruclus afferrel. Separat etiam iiiinc ab 

electis suis reproborum turbines perseqiicnliiim et 

qiiasi fiirenlcs coercet iinpetus tempeslainin, qiios, 

e.'si furere usque ad infligenda corporibns tonnenla 

conccdit , ne t.amen aniiiias laedant , invicla eos 

atque pervigili lirachii sui protectione cnslodit 

quodanimodo ditens mari : Huc usque venies, ei 

non procedes ainplius, et liic confringes lumenles 

fliictus tiios, ac si patenler dical, usque ad infeienda 

corporilius le lornienla relaxu; ne aulem usque ad 

aniinam cumiilis intuinescenlibus profliias, legis meae 

libi littus oppono, ut duin fnroii fliictiinm luorum 

litlus objicitur, terra cordis ad profereiula frucluum 

gerinina libera reliiiipialur. 

in nos, forsiian vivos degluiissent nos : cum iva- B El quia Georgius , ut snperins dixinius, lerra; 

sceretur furor eorum adversum nos, forsitan veliit 

aqua alisorbuisset nos (Psal. cxxiii). » Hjpc sunt 

videlicet aqiiae, de qiiibus per Psalinistam Salvalor 

ait : t S:ilvum me fac , Domine , qiioniam intrave- 

funt aquse usque ail aniniam meaiii (/*5a/.i.xv'm).»Et 

per Jonam : « Projerisli me , inqiiil , in profiindiim 

in corde niaris , et flunien circimidedil me ; onines 

giirgites liii, et nncln.s lui , super nic Iraiisierunt 

(Jo;;. 11). » Sed his aquis et mari , juxta Scriplu- 

rain Dominus tenniniim circumposnit (Psat. cili), 

quia secundum dispensationis sune mensiiram, non 

secundum perversilatis liumana; coiicupisccntiam, 

reprobos in electos suos sKvire permittit. 

Hinc est enim quod in miindi nascentis exordio 

mare Deus divisit ab arida (Gen. i). Quid cnim per 

niysterium iiiare, nisi reprobos homines, el infideles 

insiniiat, qiii niniiruin quadam carnalis ingenii sal- 

sngine callidi, sed odiis ae simiillatibus invicein 

inveniiintur seinper ainari, ct velut mare diversis 

tentalionum nalibiis intumesciint , ciipiditatumque 

carnaliuin procellis ac tempeslatibus qnatiuntur? 

Quid vero arida, nisi ai;iinam designat fontem iidei 

sitienlem, vel ad creatorem snum ardeiui desidcrio 

@2 tanqiiam sitibuiidis laucibus anbelanrem? Unde 

et qiiaedam anima liac siti feliciler arida , aesluans 

clamavit : i Sicivit anima mea ad Deum viviiin , 

quando veniam et apparebo ante facieni Dei ? {Psal. 

XLi. ) • Ab arida ergo mare dividitur , quaudo 

Deus oninipolens a se silienliiim reproboriim im- 

petns repriniit, et lanquain liltus niarinis fluctibus 

o! jicil, diim conatibus fervescentis insanis siii mo- 

deraminis limilem figil. Quod profecto illa Dei vox 

probat, qna dicil : 1 Qiiis concliisit ostiis mare , 

quamloerumpebal, qnasi de vnlva procedens ' {Job 

xxxviii.) El paulo posl : « Circumdedi illud teruiiiiis 

meis, et posui vectein, et ostia, el dixi : llsqne huc 

venics , et non procedes aniplius, et hic confringes 

tumenles fluclus liios (Ibid.). i Enimvero recte per 

mare cor jiravi lioininis designatur, quod viilelicet 

furore est lurbiduin, ri\is aniarum, elatione super- 

biaj tumidiim , 

caligine maliliosaj fniudis obscurum. 

Sep;iravii ergo tiinc Deus mare et minaces Ouctus 

ab inundatione terrx compesciiif, ut lerra virenles 

culior exprimitiir, recte boc allegoric* figurae niy- 

slerium eidem beatissimo niariyri coaplatur. Cui 

scilicet, eisi usqiie ad littus carnis perseoL-lionis 

fluctus cfferbuii, solidissiinam tamen animse ejiis 

lerram procella tenipestuosi lurbinis non involvit; 

nec eiiin vorago pelagi fiirentis absorbuit qui spei 

sn.TU ancboi-am non in pntiis arenx subsicivio [suc- 

cidiio], sed in solidilate petrse. qiia; Cbristus est 

(/ Cor. x), fixil. Hiiic esl profecto , qiiod Veritas 

ait : « Qui audit verba- niea et facil ea, simiiabo 

eiim viro prudenli, qni adificavit domnm siiam su- 

pra petrain. Venerunt flamina, fluverunt venti ct 

impegerunl in domum illam, et non cecidit ; fiin- 

„ data enim eral supra peiram (Maith.vw, Liic. vi). 1 

Vere insignis hic uiiles Chrisli siipja petram ftiiei 

suae fundamenla conslituit , qui pr.-pniii coelesiis 

intuitu minas principiiin sprcvit , niale blanuien- 

tium promissioncs irrisit, eariiificum tormenta con- 

tempsit, ferrum, igiies, gladios ac diversa snppli- 

ciorura genera iiivicts palienti;B majcslate cal- 

cavii. 

Hunc coelestis niilitioe bellatorem, fralres cliaris- 

siini, non tantum admiremur, sed etiani iiniteniur; 

in illud coelestis glorite prffiiniuin jam spiiilus eiiga- 

tiir, ut dum in ejns contcmplatione cor figiinns, non 

Bioveamur, ulruin nimulus lenocinator arrideat, an 

oerte minax adversitaiilins fiemal, dicenles ciim 

Pialmisla : « Sicul gg tenebr;B cjiis, ita et lumen 

rv cjus (Psal. cxxxviii). » Mundemiis iUtque nos,juxta 

Paiili pra!ceptum,ab omni iniqiiinaniento carnis et 

spiriliis (/i tor. vii), ut in illnd beatitudinis lem- 

plum, cui nnnc aciem meiilis inteiidinnis, quando- 

qiie eliam ingrcdi niereaniur. Hinc est quod Aaion 

priiis aqiia lavatiir, et sic poslmodum labernaculiim 

sacrificaturus ingredilur (Exod. xw). De quo nimirnm 

benc ad Hoysen divina voce priccipiliir : i Tu- 

nica, iinpiil, v-esiieliir, feminalibns lineis verenda 

celabil, accingelur zona linea , cidarim lineam im- 

ponei capiti. Hsec enim vcslimenla siint saiicia, qui- 

biis cuni lolus fuerii , induelur (Lev. xvi). » Qii-is- 

quis enim in laberiiaculo Cliristi, qiiod esi Ecclesia,. 

semetipsum Deo sacrificare conlendii, necesse est, 

nt posiqiiam lavacro sacri foniis abluilur . diversis 

,

671 S. PETRI DAMIANI OPP. PARS SEU TOMUS II. — SERMONES. 572 

eii:im virliilum vesUbus iiuluaiur, sicui scripium A redomii, Jesus Clirisius Dominus nosler, qui cum 

est : f Siicerdotes tiii induantur jusiiiiam {Psal. Deo Patre et Spiriiu sancto vivit et rcgnat in scecula 

cxxxi), I qiiateniis qni in Ciirislo per baptismum sa;culoriim. Amcn. 

novo homo renascilur, non jam pelliceas lunicas, 

nionaliiaiis videlicel indices vestiat, sed deposilo 

veieri bomine noviim indual, et in eo per niundie 

coiiversatiouis stiulium innovatiis vival. El iiotandum 

quod omiies ilkc vestes liiie* desciibnnlur; 

liniim quippe ad caudorem ciiin laboro pcrduci- 

liir, et virliitiim vita iioii acqiiiiilur sub torpore 

desidiae , sed in laborios;e poiius exerciiio disci- 

plin%. 

Purificali igiliir, dilectissimi, per novi baptismalis 

saeranientum, iuduaniiir nos linea tunica , ut can- 

dor nos sancl;ie conversalionis exornet. Feniinali- 

SERIIO XIV. 

I. BK S. JIARCO EVANCELISTA. (xXV APR.) 

Ilodie, dileclissimi, vehil pieliosus alque conspi- 

ciiiis coram oculis noslris auro radiaiili Beryllus 

inipiiniitur , dum illiicescente beali cvanij;elist;B 

M.irci solemniUile, pascliale nobis gaiuliiim geinina- 

tiir. Et aptc satis , dum s:incla Ecclesia iii feslis 

adliiic pasclialibiis perseveral, bealiis liic vir felici- 

ter transiit : quia per mariyrii palmam s;Kculum 

hoc triste deseruit , el Iriumplialis gloria? tiliilos 

hymuidicis aiigelorum clioris victor laurcaliis inve- 

xit. Porro autem sicut qiiatuor llumina ex iiiio para- 

bus verenda tegantur, ut diim lioiiest;* vilae legmen " îsi foiite procedunl , q\i;c lolius miinili partibiis 

assumilur, praeterilorum criiiiinum aiite Dei oculos 

turpitudo celetur. UndeDavid : « Beali, inquit, quorum 

remissse sunt iniquitales, el quoriim tecla siinl 

peccata (Psal. xxxi). » Zona insuper linea con- 

slringamur, capiti quoque cidaris imponatur , ut 

prscincti in veriiale lumbos nientis, pioiegamiir 

galea spe saliiiis. Sic, sic nimirum el veieris pec- 

cali .tqualore piirgali, el nov.-e convcrsatioiiis iiilore 

conspiciii, digne celebiamiis pascbale mysteriuiR, et 

beatorum marlyriim veraciter imitamur exempliim. 

Nec desperetis, fralres mei, licet adbiic infirnii, li- 

cet exterioribiis fortassis adhuc actibus iuiplicati, 

non desperetis ad marlyrum vos consorlium perti- 

nere, qui martyrum victorias vos recognoscitis ex 

corde diligere. Quimiue cerle Salphaad fili;B intcr 

fratres suos noscuniur li:iereditatem , 

Moyse coiisti- 

tuenle, sonii;^ {Num. xxvn et xxxvi); quinque nimirnm 

et femiiiae, iit per quinaritim numerum evte- 

rior occiipaiio, pcr muliebrem veio sexum iiifirmi- 

tas dosignetur. Jonalhas quoque in quodam inler 

uiriimqne meditnllio posiliis, nec cum Sanl remaii- 

sit in nialis, iiec David aiquiparari potiiit prorsiis 

in bonis {I Rcg. xviii, xix et xx). Sed quia dilecto 

Dei Propliel3e fuit amicus, et de fuiuro ejus gavi- 

sus est fraierna benignilale successu , pie credilur 

ab ejus consoitio niinc in spiritu non esse divisus 

ciii diiin in carne viveret, unanimiter cxsiitit in 

amore conjunclus. 

, 

nfliiunl, ita beali qnaluor evangelisUc de Ciirislo, 

qiii foiis vitse, ei origo est sapieniia;, quasi totidem 

giiigites profluunt, el arentia hiimanorum cordiuni 

arva doclrinae su;b fluentis infundunt. Uiide vir Sa- 

pieiis cum pr.iemisissel : i Posuit David piiero suo 

excilare regem ex ipso fortissimum , ei in tbroiio 

hoiioris sedeniem in sempiternnm, » prseslo sub- 

jiiiixit : « Qiii implet quasi Pliison sapicntiam, et 

sicul Tigris in diebus novonim, qui adiniplel qiiasi 

Eupliralcs sensum, qiii miilli|iIioal qiiasi Joidanis 

in tempore niessis , qui iniltit disciplinam sicut 

liicein, elassisteiis qiiasi Gelion in die vin;lemiae {Eccl'. 

xxiv) i Hinc etiam paiilo post ait : « Ego sapientia 

cffiidi nuinina; ego qiiasi Iraiiies aqii:>! immenste de 

fluvio, ego qiiasi fliiviiis Dorix [Diorix] , ei sicut 

aquoeductiis exivi lie parndiso. Disi : Rigabo meiun 

hortum planlationum, el inebiiabo patri iiiei fru- 

ctum {Ibid.) t Christus itaqiie sapieiitia P;itris 

qiii de parailiso per iiiysteriuni assiinipt* biimani- 

talis exivit, bortum suum , id est, sanctam Eccle- 

siain, per qiialiior evaiigelistas, laiiqiia:i) per totidem 

coelestis doctriiuB fliivios, irrigavii. Iiiter qiios 

nimirum beaiiis Marciis velnl Gelion perspicuiis ac 

piirus eructat, et hiimaiias menles saliitiferi mado- 

ris inundatione feciiiulat. Qui, juxt;i Scriplurae se- 

riem, circuit omnem terram .^Llhiopia; {Gen. ii). Id 

est , universiialem coniplecliliir Ecclesioe peccalis 

praecedeniibus deiiigrata;. De ciijus iEtliiopi:i: popiilo 

Nos aiitem , dilectissimi, qui exaa;itantem Saul per ,- prophetam Dominus dicit -: 

« Ultra fliiniiiia 

spinium maliim , aiixiliaiite Deo, post terga diiiiisi- ^thiopia;, inde supplices mei {Soplt 

inus (/ Reg. xvi); imo qiii Pliaraoiiis exercitum in 

mari Rubro deincrsum {Exod. xviii) , 

per virlutem 

sacramcnli paschalis evasimiis, pro carnis lanien 

64 

infiriiiitale adhiic versamiir in ereino, transea- 

nius ad vil» pcrfectionem, ad terram scilicet lacte 

et inelle raananiem. Egressi de Sodomis, non in Se- 

gor diutius immoremur, sed liberati, cum Lotli 

inontis verlicem ccleriter ascendamus {Gen. xix) 

qiiatenus qiii iiiler ipsa lirociiiii rudimenla, jam 

lieatorum marlyrum coepimiis gaudere triumpbis, 

qiiandoqiie ad lioc etiain piovebamur, iil iliscainns 

el ipsi triumpliare cuin sanctis. El ipse sit fortiuulo 

nosira dum protegit, qui faclus est prctiiim, ciiiii 

, 

Quoe 

etiam persecutionihus prpssa dicit in Canticis : 

« Nigra snm, sed formosa. > Et paiilo post : « No- 

lite nie considcrare qiiod fusca sim, qiiia decoloravit 

nie sol {Canl. i). » Sed eosdem sancios evangeli- 

stas, qiios Moyses flumina per lypicae bistoria; seriem 

narrat, Ezechiel g5 propbeta siib diversorum 

animalium specie se vidisse pronunliat : < Simili- 

liido, inqiiil, viiliiis eoruin facies hominis ; ei facies 

leoiiis a dextris ipsorum quaiiior, et facies bovis a 

siiiislris ipsorum qiiatiior, et facies aqiiikie desuper 

ipsorum quatiior {Ezech. \). » Inter qiiae vidclicet 

animalia beatus Marcus seciindo loco positus inveiiilur, 

quia lconis faciem habere dcscribilur, Nam

n~z SERMO XIV. 574 

qiria a climorc vocis in deserto stium incipil Evnn- A caiitiiis vel circLinispccliiis per aliiim qiicnilihet 

geliuin, rccle leonis sorlitns esfspecicm. Sed si 

siiblililer ipsa Evangelii ejus origo perpenditur, or- 

dinalissima sancli Spiritus in eo dispensalio reperi- 

tur. In haiic qiiippe vocem exorsiis ernpit : « Ini- 

liuni Evangelii JesnCliristi,Filii De\(Marc.i).i Sicut 

scriptum est in Isaia proplieta : « Ecce ego initto an- 

gelum ineiim anle faciein tuam, qni pr:cparavit viam 

luam aiite te. Vox clamantis in deserio: Paraie 

viam Doinini, recias facite seiniias Dei iiostri. « 

Mattliaeiis autem dicit : < Liber generationis Jesu 

Christi tilii David {Malth. i). t Quid est ergo qiiod 

ille dicii, Filii Dei ; iste, filii David , nisi quod 

per organa sua Spirilns sanctus niedialoris Dei 

et hominum sacrainenta dislinxil, ul per altc- 

qiiain per os beati Marci fuisse Incnlnin, ailco iit 

ipsa descriptionis serios, el ordo verbornni niagniim 

contineat sacramcntiim. Qnoil, nt faoiliiis elucescat, 

iii ipso libri ejiis exordio nos breviter intiinare non 

pigeat. 

Primum namqiic miraciilum poiiil, quo Dominus 

diBnionem per os hominis clamantem, taceie pras- 

cepit, eiimqiie proliniis expiilit. « Obmiitesce, inqiiit, 

et exi ab liomine {Marc. i). » Secimdiim miraciilum 

est, quo febricitantem socrum Petri , depiilso typi 

calore, sanavit {Ibid.). Tertiiim esi, qiio leprosum 

(ctigit et purgavit {Ibid.). Qnarliim quoque est, quo 

paralyticimi grabalum tollere el abire pracepit 

{Mnrc. ii). Qui videlicet ordo, si diligenti ciira pcr- 

runi eiiin Filiiim Dei, per alleium osienderet esse B penditur, manifeste docet qiianla magisterii arle 

filium hominis? Tanquam ciiim per uiiius tibiae duo Spiritiis sanclus scribenlis calamiim leiiiiit, et ad 

spiramiiia, vcl potius per diias Ecclesiae nares unus 

elHuil spiritus, duin incarnati Verlii isle divinam, 

ille generationem describit hnmanam. 

Sed movere potesl, cur bealus evangelisla Mar- 

cus, postquam posilunim se Isaiaj verba promisil, 

non protiniis lsai;p, sed Malachia3 potius dicia suli- 

inlulit, sicqiie pnslmodum ad Isai;ie verba pervenit? 

Wam quod praemitlitiir: « Ecce initto angelum meuin 

{Mal. iii), I M;ilachias prolulit, qiii novissimus est 

duodecim propheiarum. Quod autem siibjungitur : 

< Vox clamantis in deserto {Isai. xl), » Isai* est 

induhitantcr oraculnm. Ciir crgo qiii Isaiam pro- 

declarandum redemptionis humanse mysierium , 

quasi per qiiamdam liiieam, omnia dispensavit. In 

dejeclione namqiieprimi hominis principio diaboliis 

locutiis est, ac pomiim velitiim comcdi persuasit 

deinde miilier, quia in delectaiionis conciipiscenliam 

corriiit, velut KStuantis ardorein febris incurril. 

Adam vero postqiiam de Iruclii ligiii male consen- 

tiendo guslavit {Gen. iii), omniuin mox vitiorum lc- 

pra perfiisus; postremo etiam, tanqiiam paralyticus, 

a cnnctis bonis operibiis est inlerioris liominis lan- 

giiore constriclns. Qiiia crgo Filiiis Dei, siciit Joan- 

nes aposlolus dicit, destnicre venit opera diaboli 

misit, non mox Isaiam reddidii, sed Malachiam in (/ Joan. iii), per eamdem viam perscciitiis est mortestimonium 

prius adduxit? Nunquid homo spirilii C tem, qua illa ingressa fiicrat in orbem tcrrarnm. Et 

Dei plenus, prsesertim in ipso suae narrationis exor- 

dio, vel errare potuit, vel mentiri; iit qui Veritatis 

gesta dcscriberet, libruni sunm mendacio dedicasset? 

Sed hoc docendi magisterio factuin est, ut in ipso 

Evangelii sui principio Spiritus sanctus, cujiis ipse 

auctor eral, oslenderet se unum eumdemque per 

omnium prophetarum ora fuisse locutuin, ut qnod 

ab uno specialiter dicitur ab omnibus comniuniter 

proferatur. 

Quidquid ergo dicit Malachias, dicit nibilominus 

etlsaias, ei uniuscujiisque verba per unitatem spi- 

ritus ab omnibus snnt prolata. In quo eliam illud 

beatus evangelista docet, ut si quid ipse loquitiir, 

quod a cseleris evangclistis videatur esse diversum, 

unum tamen intelligantiir omnes proferre sermonem 

perejus, qui in omnibus loquitur, sancii Spiritus 

unilatem. Unde sicut in proplietis, sic etiam in 

evangelislis nequaquam scribentis homiiiis niini- 

sterio sit diversum quod una diclantis Spiritns est 

auctoritate prolalum. Enimvero qiiisquis Evange- 

lium beali Marci subtili meditalione considerat, cl 

alta, ut dignum est, indagatione pertraclai, rudibus 

quidem et non accuratis descriptiim verbis , sed 

uberrimis inveniet coelestis inielligenliae redundare 

iiiysteriis. Est plane slyli breviiaie siiccinctiim, sed 

prufunda mysterii spiritalisQQ ubertate ditfusum. 

Perscnilantes namque omnes fere paginas Scriptu- 

rarum, invenire vix possumus spiriium veritaiis 

iibi fusum est perdilionis nostrse venenum, anima- 

rum medicus saliitis objecit antidolum , alque iinde 

mortem hostis callidiis introdnxit, per eiinidem 

tramilem Redemptor noster rcdciintis viioe priinor- 

dia reformavil, qiialeniis et diabolnm, qiii in riiiiiam 

nostram lociiliis fueral, jamjam tacere compellerel, 

et Evam a fcbribus restnantis concupiscenti;^ libe- 

raret, atque o viro non modo lepram vilioniin scc- 

lerumque delergeret , sed eiimdeni qiioqiie ealeniis 

paralyiicum ad exercenda piclaiis opera validiiin 

liberumqne laxaret. Sicut ergo in illis primis honii- 

nibiis totum periit geniis humanurn , sic in istis n 

Salvatore curatis est sub figuraj mysterio saluti 

prislinoe reslitiitiim. 

In capite igiiiir evangelici hiijus lihri slinliosus 

lector addiscat scqiicnlis slyli series quam profunda, 

quam myslica cbarisnialinn sacramenta contineal. 

Nec miriim, cum libcr ille noii plus Marci qiiam 

Petri perhibeatiir aposioli. Quidquid enim iste scri- 

psit, ex ore beali niagistri callidus, ut ita dixerim , 

explorator audivit. Fiiit cniin , siciit aiilhentica hi- 

sloriarum tradit antiquita^, leviia secundiim carnis 

originem, sacerdos in Israel secundum ordinis digni- 

lalem. Conversns ad fidem, facliis est beati Petri in 

baplismate filiiis, atqiie in divino sermone discipnlu». 

Evangelium in Italia, magislro nescicnie, descripsil; 

descriptum vero ejus jiidicio reverenter oblulit. 

Oui. pium atque religiosiim coinoericns furiiim gau- 

;

K75 S. PETRl DAMIANI OrP. PARS SEL TOML'S II. - SERMONES. 576 

ileiisque siuiin iiilcrprclem purissiiiiaiu lenui.-.se fi- A Jam vero qiiis lantain Pctri gloriam, quis laiu 

ileiii ae sincerissiiiuuii veriiainm, auctoritatis rotnir 

attrlbuit, 67 lcgeiiiliinique sanclae universali Eccle- 

si;e ilelegavit. Postmoiliiin vero vir apostolicus ail 

.(Egyptuni transiens per Lyliiam MarniaricaB el Am- 

iiiouiac;e rulei semen sparsit ; Peniapoleos quo([nc 

geiitilibiis popnlis Christi EvangcUuin proedicavit. 

Amputasse sibi pr;cterea poUicem legilur, ut saccr- 

(lotio reprobns liaberelnr. Seii taiiluin in eo potuil 

prujdeslinata snperiiai dispensaiionis electio , ut iie 

sic qniilein perderet in novx graliue fide quod pri- 

Diilus obtiiuiisset in genere- INain episcopus factus, 

Alexaiulrinam fundavit Ecclesiain eainque, posiqnam 

super petram, quae Cliristiis esl, insignis arcliilecliis 

erexit, glorioso magislri sui nomiiii lideliter dedicavit. 

Unde f;ictuin esl ul eadeni Ecilesia iiou lam ^ 

ex Marci quaiu c-s beali Pelri vocabulo sedes apo- 

slolica vociietiir, tanquain si Fetrus ipse per se illie 

episcopalem catliedram tenuisset; ideoqiie clavicii- 

larii coelcslis uisignila vocabulo, in loto orbe terra- 

rnin Ecclesia illa post Romain secundnm obtincl 

ihronuni. Et qiianquam Antiocliioe, iibi scilicel 

Christian;»; religiouis nomen exorliim esl , Petrns 

ipse per se fidei primitias inliilisset, siiperiorem 

lanien locnm Alexaiidriua sedes obtimiit, ul in eini- 

neutiorum catalogo sediuni Roiuana primum, Ale- 

Handriiia secundiiin, jVnliocliena vero Ecclesia ter- 

liiim passideat priucipatiiin. Et nierito ubi Marcus, 

ibi Petrus, quia fluento Evangelii qnod cx ore Petri 

velut es eriiclanli fonle prolluxil, Marcus, ut iiberrimus 

alque perspiciuis paradisi llnvius, arva lotius G 

Eccletj;e copiosius inund;ivil. 

Sed quoeri potest, cnr bcalus Marcus, qui laiiioe 

fidei tantx-que circa niagistrum dilecliouis exstitisse 

dig;ioscitur, ul unum cor, una cerle iii dnabus fiiisse 

persoiiis aniuia videatnr, inagislri sui laiides atipie 

praecoiiia omiiino lacuerii? Nam cum cseteri evan- 

gelisia! siiblimia beaii Petri merita et piincipalem 

celsitudiuis gloriam freqncnler enumeient, solusisle, 

si tolus Evangolii sui lenor inquiritur, vix aliijuid 

super magisiro suo vetulisse, quod ad laudem per- 

tiueat, inveiiitnr. lino si diligentcr inspicitur, auget 

ac vcrbis accumiilat, si quid in eo reprebeusibile 

est; supprimit aiitoin, et veliit ex industria levigat, 

vel etiam plcrumque silentio prseterit quod iandabile 

esl. Qiiod evideutius osieiuiimus, si panca ejusdem " 

Evangelii lestimoiiia breviter apponamus. Certe per 

omnes Ecclesias cclcbri quotiilie frequentatione 

vulgalur qiiod beatus Pclriis siiper aqiias ambulasse 

dcscribilur. Qiiod utiqiie Maltli;EUS tam apcrle declaral 

ut ainbiilanti Dninino siiper uiare Peirum 

exclamasse, referat : « Diiniine, si tu cs, jnbc ine 

veiiire ad te super aquas. » Cninque dixisset : « Veui , > 

praesto subjiinxit : < Et descendens Pclriis de iiavi- 

cula, aiubulabat snper aquam, ut venirel ad Jcsnm 

(Mallli. xiv). ) Marcus autem ad luinc veniens lo- 

cuin, oiniiia per ordineiii plena relalioue dcscribit 

{ilarc. vi), exceplo quod Petri nullani penitus mcn- 

lionem facil. 

exinii;e celsitiidiiiis exccllentiaiii non luirctur, qiiia, 

cum Salvalor inquirercl quem esse se Iioniines por- 

hiberent, expositis(|ue iliversorum opiniouibiis, qnid 

Apostoli senlianl coiisuluulur, tnnc priinns exslitil 

in ver;i'. fidei coiiressioiie , jgS (pii primus erat iii 

aposlolica (hguitate. Ait enim Petriis : i Tu es Chri- 

stiis, Filius Dei vivi (Mntili. xvi). > Ei Domimis : 

€ Beaius es, Siinoii Barjoiia, quia caio, ct siinguis 

non revelavit libi, scd Patcr iiieiis, qui in cadis 

est. Et ego dico tibi , qiiia tu cs Petrus, et super 

hanc petram ajililicabo Ecclesiam meam, et portaj 

infeii nou proevalebuiit adversns eam : et tibi dabo 

cliives rcgni coslornm, et quodcnnque ligaveris super 

torram eril ligatum et in ccelis, et quodcunqiie sol- 

veris super lerram erit soluium et iii coelis (Ibid.). t 

Nunquid boc touilru inuncris singnlaiis anres beati 

Maici pixlerire polnit, qiiod totins mnndi latitiidinem 

omnininqiie nbiqiie fidelium ora coinplevil? Et 

quod (le Petro Mallluciis dixil, Petrus ut boc suo 

discipulo diecrel iguoravil, hunc siqnidem bistoriaj 

locum Marcus ita velut negligendo Iranscnrrit? Respoiulens 

Petrus ait : « Tu cs Cbrislus. Et commi- 

natus est cis necni dicerent de illo (il/nrc. vin),t Et 

non modo non refert Petruin a Domiiio singularis 

inler cKteros privilegii gloria subliinatum , sed potius 

ausiera narral animadversioue corrcptum. Nam 

paulo post, cum ei Petius dissuaderel, ne se eiucifigi 

permitlerct, Marciis eum lanquam /,elo permotum 

dixisse lest;itur : < Vade retro me, Saluna, qnoniam 

iion sapis ea qiut D;i siint , sed qua; Iiominuin 

(Ibid.). t Qiiid estergo quod bealus Marcus quidquii 

ad niagistri sui gloriam periinet, velut oblivioiii tra- 

didit, quidquid vero ad repreheiisioiieni tam tenaci 

inenioriK commendavit, unde pi';Kceptor ejns lau- 

dareliir, veliit ignorando pertransiit, luidc iiolarctur, 

acuia prorsus et plana rclatione digessit, pncseriim 

cum quidquid occulto conscriberet, ejus obtutibus 

offcrendum esse disponerel, ejus probandum judicio 

reservarel? Jain vern, ul brevilatis studio multa 

pnvleream, ad passionem Domini veuianuis. 

Certe notnm est qiiia, ministris comprehenden- 

tibus Domimim, Petrus, ul revera fidelis servus et 

fervens siurilu, in ictum gladii se ulior erexil et 

auriculam scrvi Judam prodiiorem impium comi- 

lantis, abscidit. Unde et Joaiines : « Simon, inquit, 

Petrus babeiis gladinm, cduxii illnm,ei percussit 

pontificis servum et abscidit cjus auriciilani dextrani 

(Joan. xviii). » Sed ubi Joaiines scripsit, « Simon 

Pelrus, 1 ibi Marcus posuit, « uiiuiS aiileiu quidam 

de circuinslanlibus (ilarc. xiv), » qnalcnns sic vc- 

riiatis historiain icxcrei, ut lamen luagistri gloriam 

silcniio pr:cleriret. Sicque veridici scriptoris iin- 

pleret olficium, ut persoiue cnjuslibet igiiorando fa- 

vorein, asscntaioris non inciirreret- na;vum. Meras 

qitippe veriiati deserviens, m omnibus, qua>, con- 

scripsil, commodi spein nescivii , amici!i;c jura 

coiitempsil , humaiiain fiinditiis gratiam ignora- 

vit. Postremo ad Pclri negatioiiem veiiicns, cuiii

577 

caeteri evangelislse qiiod a Peiro dicliiin esl , A 

verbis milioribus levigenl; solus iste durius lo- 

quilur et lanquam criiiien exaggeret, incauliora 

magistrum verlia proecipilanter eiTuiiisse tesiatur. 

«Coepit, inquit, anatliemRtizare, et jurare, qnia 

ncscio houiinein, qiiem dicis {Ibid.). » Cur, heate 

Aiarce, tam egrogio, lam iusigni piKcepiori tuo, 

qiiem aiiinio devoliis iinice diligis, slylo non parcis? 

Ut.ei qiiK laudibus siiil elTeienda |irK.'ttfieas, et 

quaj reprelieiisionis videantur apta , descrilias ? 

@@ Cur !ioc poliiis lil)ro tiio non inseiis, quod 

Petrus ad jiissionem Dtimini , primo scilicet Jtaini 

jactu, piscem cepil, in cujus ore staierem reperil, 

qnem pro se, siniul et ipso tribiituin, quod Ca-sari 

debebalur, tanqiiam Pomino coinpaiatus appenilit ? 

(MaiUi. XVII.) Nuiiquid et boc le fugii (iuia, posl- B 

quam illi Salvator claudendi, sive pandcndi regiii 

coeleslis privilegium contulit, postijuam illi universa 

lerraruni regna subjecit (Mallli. xvi), poslqiiam de- 

ni][ue, ne fidcs ejiis lanquam tolius Ecciesiae funda- 

nientum qiiandoque deficeret, se orasse perhibuit 

(Luc. XXII ), super cunctum mox ovium suaruin 

gregem ei vice siia passionis custodiam delegavH? 

« Petre, iuquil, diligis nie? Pasce oves nieas (Joan. 

sxi.) » Cur igiiiir a lot magistri prxconiis calamum 

reprimis, el sola, qua; inliriiiitatis sunt, ad poi-le- 

rorum memoriam stylc coiuniitlis? Sed oniiiiuo 

credenduiu est, fratres nici, quia, cum uiius ulru>ni- 

que spiritus impleat, unus utriusque corda possi- 

SEUMO XIV. 573 

deat; alter ab altero, ille in docendi, iste in scri- intentione congriieie. 

bendi sludio nou discordat. Sicut enim Petrns a Q Neqiie eniin sine causa, fratres mei, bealus istc 

propria sua laude cobibuii, iia veridicus illius in- 

terpres ab ea, quain in magistro iion didicii, su^c 

descriptinnls articuluin relreiiavit. Ad inagnum 

qiiippe factum esl nosiiai asdificationis exemplum, 

iil et ille de se noii efl'ereiida, sed repreheudenda 

proferret, et iste sic per veritatis lineain reciiis 

incfcderet ut ne ad magistri quideui favorem aliiiua- 

lenus declinarel. Naiii cuui Paulus dicat apostoliis : 

i Ego si lioiuiiiibus placere vellem, Cbrisii servus 

rion essem (Galat. i). » Et alibi Scriptura prohi- 

heat : « Quod libi lieri non vis, alii ne feceris (Tob. 

iv) ; » beatus evangelista noluit exhibere niagistro 

quod ipse sibi praeberi nollet ab altero. Quem uti- 

que si laude praiferret, magis offenderet quam pra;staret. 

Hi plane libenter alios laudibus eirerunt qui D 

laudera ab adiilaioribus quajruiii. Caiteruin qui rc- 

cusat accipere dedignatur offerre. Enimvero ex 

Maiih;ei libro, qui jam iiliqiie fueiat editus.B. Petri 

iaudes Marcus addiscere potuit, quas in ejus rela- 

tiouibus non audivii; sed morigeratus est niagistr®, 

et, qui iiou delectabatur suis, laudiijus abstiuuit 

alieiiis. 

Porro autem nonnulla reperiuiitur qua; sic sunt 

a \i. Maico digcsta iit reliqiiis evaugelisiis videan- 

tur esse coiitraria. Qv.x taiiieii si srigacius perscrii- 

teutur, el coeteris consoiia et sincerissima; fiilci 

reperiuntur veritate fuiidata, sicut est quod ca;ieri 

hcra scxta (Maiili. sxvu; Luc. xxiii; Joan. xix), hic 

asserit iiora tertia (Marc. xv) Doininiim criicifixuni. 

Qu;e profecto diversitas ista diriiuitiir, ut, quoniaiii 

hora teriia tumultuati siiut : Crucifige, crucifige, 

eadein hora Dominum lingiise criRilixerint Judaeo- 

ruin, quem hora sexta corporaliter clavi confixere 

gcntilium. llli itaque jiixta corporalem, ut ita lo- 

qiiar, rei gcsl.x loquuntiir liisloiiani; iste, spiritua- 

lem |>roliilit de furiosa Judaeoruni crudelilale seii- 

lcnliain. Slli prsctcrea rcferunl, anle galli cantum 

ter a Pelro Doininum fuisse iicgaluiii (Matllt. xxvi; 

Luc. xxii); isle, qui hoc ex oro scilicet ipsiiis ne- 

ganlis audivit, non antequam gallus cantaret, sed 

anteqiiam bis caiitaret, negalionem hanc factani 

esse perscripsil (ilarc xiv). Qiiod profeclo, jiixta 

lidem rei, veraciter contigisse, sicut Marcus asserit, 

indubiiauter agnoscitur. Qiiod aiiicm alii evange- 

listoe dicunt, ita debet intelligi 70 "' iriria illa 

negalio ante galli quidem tantum fueiit ccepta, 

sed postqiiam seinel ceciiiit, sit explela, iil, quoiiiam 

in Scripturis pars solct pnni pro tolo, id quod 

per Mattbaeum dicitiir : « Aiitcquam gallus cantel, 

ter me negabis, » sic iiitelligalur lanquam diceret : 

ter ine uegalurus aiilequam gallus cantel, incipies; 

sed eaindeni negationem, postquaiii semel caniave- 

rit, anlequam cantnre bis adjiciat, cousummaliis. 

Sic ilaque, et quod Marcus ait : « Priiisquam galiiis 

cantet bis; » ei quod alii dicunt : « Antcnuaiii gai- 

his caiitet, ter me negabis, » licet vcrbis videautur' 

exlerioribus dissouare, cougrueiitissima reperiuntiir 

Marcus, vel apud Moysen sub schemate fluviorum 

(Gen. ii), vel apud Ezeehielein per facies anima- 

liuiii (Ex-ech. i), sicut superius dicium est, iiiter 

sanctos evangeiistas secundiim obiiiiet locum. Sed 

houorein, quein iii prsedestiiiato sorlitiis est ordine, 

servat in evangelica veritate. Naiii iii Apocaiypsi 

Joauiiis cum sanctoriini animaliiim ordo dcscribitur, 

nou jain secundus, sed prinuis bic in eoriim cata- 

logo reperilur. « In incdio scdis, inquii, et in cir- 

ciiitu sedis quatuor aniuialia plena oculis ante et 

retro ; » moxque siibjungit : « Et aniinal primum si- 

inile leoni, et secundum aiiimal siniile viiulo, et ter- 

tiuin animal hahens facieni quasi liomiuis, et quar- 

tum animal siinile aquilse volanti (Apoc. iv). » H;ec 

est sane quadriga illa Domiiii, et vernm Cheriibim, 

qiio iimixus oninia circuit, nbique discurrit. hiiiii- 

nierabiles liinc inde pervigiles oculi ; sciiitillae cre- 

brius emicant , fiilgura pavemla coruscant. Recti 

pedes, et in sublime tendentes : Terga pennata, et 

ubiqne volaniia. Teiieiit se muiiio, sibique perplexi 

sunt. Et lanquam rota in medio rotae illuc jugiter 

pergunt , quo virlute sancti Spiiitus inipellu!;iur. 

H;ec est, inquam, quadriga, de qua in Canticis di- 

citur : « Nescivi, anima niea conturbavit nic pro- 

pter quadrigas Amiriudab (Cani. vi). « Vox est Sy- 

nagogsBj quss videns tantaiU sancl;"c Ecclesiac gra- 

tiain esse collalain, dolet se lardius recepisse ti.dem, 

eo qiiod Evangeiii non agnoverit veriiaiein. Ainina-

579 S, PETIU DAMIAN! OPP. PARS SEU TOMUS 11. — SERMONES. 580 

dab autem abncpos Judx fiiisse cognnsciiiir, qni iii A corilibus cioqiiia sacra nieditantes, testameiiti ar- 

geiiealogia Doniiiii ciiiii paliibiis iiumeratur. Inler- 

prclatiir Aniinadab, pujiidi mei spoiilaneus, ideoque 

noii incoiigrue siguilicat Clirislum, qiii popiili sui 

spoiilaneiis fuil, quia (iiin Deiis essel, spoiile faclus 

est liomo. Qui eiiiin non necessiiate, sed sola boni- 

tale nos condidit , propria niliiloniiiius voluntale 

redeinit. Undc cl Jncobus ait : c Voluuiari gcniiit 

nos verbo vcrilatis {Jac. i). > Spontaneus ergo 

faclus est popiili sui, qiiia quem a se Iniinana pra- 

vitas repulit, sola volunlas diviiue gralloe rcdonavit. 

Quadiiga vero Aininadab Chrisli est Evangeliuui 

concordissiina qualuor evangelistaruin divcrsilate 

coinpactuin. Qiiani sane quadrigani Cliristus auriga 

dispoiiil, et quadrifldam niiindi inacbiiiain agillima 

cani sine inora elevent, si quidqiiid necessc esi, 

prolinus doceant. Uiule bene primus paslor Eccle- 

si;« pastorcs csleros adnionet , dicens : i Parali 

seiiiper ad salisfaclioneni oinni poscenli vos raliniiem 

de ea qu;c in vobis est spe (/ Petr. iii). > Ac 

si aperie dicat : ut poriandam aicam nulla inora 

pr;ppediat, vectes a circulis aliquando non rece- 

danl. 

His aureis circulis, dileclissiini, et nos laiiqiiam 

vectes de lignis Sethim iiiseraiinir, iil biijus niundi 

putredinein respucntes, in sanctorum evangelistarum 

paginis jugiier iminoremur. liiier coeleros pr;e- 

lerea provocat iios ad imitanduin se beati bujus 

Marci, nou modo sancta docirina, sed insignis eliani 

pr;cdicalionis celerilate perciirrit, sicut per Psal- B vita. Cui quod pcr propbelam dicilur non inconve- 

niistam dicitiir : < Qui emiltit eloquium siium tcrnc, 

velociter currit sermo ejus {Psal. cxlvh). > 

Videns ergo Synagoga rcpenie gratiam evange- 

licae praidicationis erumpere cunctasque inundi pro- 

vincias agiliter pervolare, subilo turbala 71 con- 

(liieritur qnod sola iii siia perfidia, conveisis ad li- 

(lcm genlibus, dcseralur : « Nescivi, inquieiis, con- 

turbavit me aninia inca propter qiiadrigas Ainina- 

dab. » llanc quadrifaria; pra;dicationis gnitiam 

Uominus figiiravit, cum Moysi de porianda a sacer- 

dolibus aica pia;ccpit : « Facies, inquit, qualuoi 

circnlos aureos, quos poiies per quatuor arca; aii- 

gulos; faciesqne vecies dc ligiiis Seibiin, et operies 

auro, inducesque per circulos, qui suut in arca; 

nienler aplaiur : i Primus, inquit, ad Sion dicit : 

Ecce adsnm, el Hiernsalem evaiigelislam dabo {hai. 

XLi). > Qui nimiruin vere aiiieus fuit circulus, quia, 

dum, per pra;dicatioiiis officium quse sancla sunt 

Jocuit, splcndentis etiain vilae inoribns radiavit, et 

tanqiiam vectis ex ligiio Sertiim contenipsit lerrena 

oinnia, quac piitrescniit; coeleslia petiit, qux niarces- 

cere ncsciunt. Per obtruncationem menibri fccdavii 

corporis specicm, ne coiiUa EcclesiK regiilam eccle- 

siasticain conscenderet digiiilatein. SeJ quod ille 

pulavil patrocinium 72 f"g*> profecit in tiliilum 

gloria:. Nain uiuie se indigiiiiin reddidil, digiiior 

fuit; el quod fugicbal, coaclus incurril. Beata es, 

oAlexandria, triiimpbali aposlolici inartyris san- 

latcribus, ut porictur iii eis, qui semper eruiii iii C guine purpurata. Felix et tu, Italia, et dudum sci- 

circiilis, et nuiiqnam exlrabentur ab eis {Exod. 

xxv). > Quid per arcaiii , nisi sancta designatur 

Ecclesia? Cui qnatuor circuli aurei per quatuor 

aiigiilos jubcnlur adjungi , quia in eo, quod per 

qualiior inundi partesdilalala tendltur, procul dubio 

qiialuor sancti Evangelii libris accincla prsedicalur. 

Veclcsque de lignis Sethiin fiunt, qui eisdein ad 

jiortanduin circulis iii»eruntiir, quia fortes perse- 

veiantesque doctores velut impuliibilia ligiia qua;- 

rcndi suiit, qiii instructioni sacroruin voliuoinum 

semper inlia;reMtes, sanctae Ecclesi;e unitatem de- 

iiuntient et quasi intromissi circulis arcain portenl. 

Vectibus quippe arcain purlare, esl bonis doctori- 

lius ad sanclam Ecclcsiain rudes fidclium nientes 

licet Evangelium scribentis alumna, et niinc pre- 

lioso sacralissimi corporis tlicsauro dives efiecta. 

Sic oriens per -^Lgypluin, occidcns per Romanum 

decoratur inipcriuin. Sit illi gloria, qui mirabilis 

in sanclis suis {Psat. lxvii), eos etiain mirabiles facit 

in sa;cula s3;culoriiiii. Amen. 

SEKMO XV. 

II DE S. MARCO EVANCELISTA, (XXV Am.) 

Ecce video, dilectissimi , quoiiiam ad niensam 

ecclesi;T; discuinbenles, dum spiritiialium deliciarum 

alimcnta percipilis, iion uno serinone conlenli, 

adliuc alteruin :ividius esurilis. Quamobrem et luis 

ab adminislrando refectionis vesiroe ferculo noii 

desistimus, ul saiictam veslne devolionis esurieni, 

proedicando dediicere. Qui auro quoquc jubentur ^ vel tenui quodain pabulo leiiiperemus, dicentes 

operiri, ut, cuin sermonc aliis iiisoiiaiit, ipsi eliam 

vita; spleiidoie fiilgcscaiil. Dc quibiis apte siibdi- 

tiir « Qiii semper eriinl iii circulis, nec unquain 

extraiieiiliir ab eis. > Qnia nimirum nccesse esl ut 

i|ui ad oliicium pra;dicalioiiis excubant a sacra; 

lcctioiiis sludio iioii leccdaiit. Ad lioc namqiie vcctes 

in circulis seniper esse jubeniur, ul cum 

portari arcaiii opporuiiiilas cxigit, dc iiitioiiiillcn- 

dis vei libus nulla porlaiuli lardilas geiiercliir, qiii;i 

videlicel cuiii spiriluale arniuid a siibditis pastor 

iiiquiritiir, ignoiiiiiiiosiiin valde esl, si tunc quserat 

liisccre cuni (]ii;i;slioiieiii dcbet enodaie. Sed circu- 

lis veclcs iiihKreauI , ut doclorcs sciiiper in s;:is 

scilicet cuin Aposlolo « eadeiii vobis scribere, mibi 

quidcm non pigrum, vobis aulein necessarium 

{Pliil. ui). I liiicr oiiiiies plane doctores Ecclesi;fi 

Lealiini liuiic Marcuin , cnjus bodie Iriuiiiplialia 

gesla recoliinus, satis iiisigncm atque conspicuum 

judicanius. Beati scilicet aposloloriiin priiiciiiis ct 

in baptisinaie filius ct iii doclriiia discipuliis, sinit 

cuiii lefeienlcm gesla Salvatoris audivit, ita pcr 

iiiobliquam fidci relalionis liiieam Roiiioe logatiis a 

fiatribus Evangeliuin scripsit, sicut et cleniens 

AlLxandrinus et Papias Hieropolitanus episcopus 

traduul. Assumpioqiie iiiox Evaiigelio, qnod ipse 

confcccral, iinpigcr aJit /Egypiuiii, et Alexainlriie

i81 SERMO XV, 6Si 

(liiistum pniiiirs ^'.^(inntians jecil nova; fiilei [legis| A oinnes pene vaporantis litlei fervore succensi ita per 

fiiiidinneiituni. El iliiiii ipse scriplor, qiii el praili- 

cjilor exslilil Evangelii, idein, quodamniodo faber 

qni el agricola, ipse sibi vomereni fabricavii, quo 

videlicet ad spargenda sacrae fidei seniina humani 

cordis arva proscidil. IIoc itaqiie niodo Alexandrinam 

fundavit ecclesiain, eamque non suo, sed nia- 

gislri sui noniine lilulavil, ut ad houorem D. Pelri 

sedes aposlolica nuncupetnr, ad qiiani lameii Petriis 

accessisse non legiiur. Taiita igitur inagisier aique 

discipulus unaniniitale conjuncti , tain consDiia 

sancti Spirilus siint inspiratione coiiflati ul el Pe- 

trus nianifestaret Evangelium Mano, el Marcus 

consiriieret ecclesiam Peiro, qualeniis, dum quod 

siiiim erat, aller Iransferret in allerum, qiiod cuique 

eral proprium, commune esset amborum, et B 

iitriuslibet tolum esset quod uterqiie proprium pos- 

sideiet. Unde B. Pelrus eiim quasi specialem et 

unanimem praj CKteris filimn vocat, cum singiila- 

riter Komam nomine Baliylonis appellans : « Salu- 

lat vos, iiiqiiit, Ecclesia qii:e esi in Biibylone collecta, 

et Marcus filius ineiis (/ Peir. v). > Nec mirum 

si B. Marcus apud magistrum suiim prsecipiius ex- 

stiiitelprivilegium prre cseteris aposlolicse dilectionis 

oblinuil, cui iiiiiiiriim Deus oiiinipotens laiilam verbi 

virtutem conlulil, tanlam pr^dicalionis ellic. ciam 

praerogavit iit oiiincs, qui liinc ad fidei rndimenla 

73 confluerent, mox per continentiam ac lotins 

sanclae conversatioiiis instaiiliam, lanquam ad mo- 

nov.TBConvcrsationis viderentur anheJare proposituni 

ac si monacbicse perfeclionis arduum arriperenl 

institiitiim. Ciim iiaqiie beatiis Marcus, velut electa 

coelestis iniiitise tuba, velieinentissimis clangoribus 

iiilonat el mandala Dei laiila prsedicalionis arto 

dispeiisat ut audiiores suos protiiius ad summaeper- 

fectionis alla sustollat, qiiid aliiid, quam in etymo- 

logia sui nominis perseverat ? Marciis enim excetsus 

mandalo inlerpreialur. Et vere bealiis hic vir non 

erat excelsus animo, sed mandato, quia, dum inen- 

tem gereret humilem, vitam salagebat haberesu- 

bliinem, et qui ciinctis sese in biimililale siibstra- 

verat, per viain mandatorum coelesiium sublimiter 

incedebal. 

lllud etiam, dilectissimi, vos ignorare non patiar 

quoniam octavo Ncroniani imperii anno triiimplia- 

lein martyrii palmani bcatiis Marcus oblimiit, cui 

niox el Anianus iii Alexandrinoe sedis dignilale siic- 

cessit et beatiis Pelrus apostoliis Roiiiae septennio 

siipervixit. Unde, siiperna disponenle clementia, 

factum est iit, cuiii Ale.vandriam priiis et splendori- 

biis evangelicso prxdicalionis et elfusione sacrosan- 

cti siinguinis illustrasset, ad Ilaliam deiiide quodani 

posiliiiiinio sit reversus, ut eadein poiissimum lerra, 

in (|ua sibi dalum est Evaiigelium scribere, sacras 

mereretiir ejus reliqiiias possidere, el ubi sibi con- 

cessiim est evangelica; descriptionis jiibar eftiindere, 

illic pergloriosLE gleb;e sua; praesenliam pluriinisvir- 

nastica? perfeclionis fasligiiim pervolareiit. Unde et lutum alqiie signoriim radiis coruscaret. 

Pliilo, diserlissimiis Judaeorum, dum de primatu ^ Porro si diligenter oniniiim evangelisiaruin, 74 

beati Marei apud Alexandrinam Ecclesiam scripii- in quibus defuncti sunt, loca percurrimus, nemiiiem 

tat, in Christianorum laude versatus eoruin liabita- eorum in eo, quem sorlitiis est, perseverasse tumulo 

cula monasleria nuncupal. Et non solum per Ale- 

xandri» fines, sed et in multis aliis, Marco tunc Ec- 

clesiam illam adminislranie, provinciis talesexsti- 

lisse perhibet Chrisiianos qiiales et Lucas meminit 

apostolorura fiiisse disci|)uIos, videlicei ut eoruin 

esset cor unuin, et aiiima una.nulliisqiie eoruin ali- 

qiiid proprium dicerel, sed omnes omnia commii- 

iiiter possiderent essetque inier eos inseparabilis 

unitas animorum, inlor qtios nulla polerat interve- 

nire diversitas facultatum {Acl. iv). Talis ergo sub 

Marco Alexandrina fuit Ecclesia qiialis et Hieroso- 

lyma; fuisse sub apostolica legitur disciplina, ul neminem 

paupertaiis iiidigeniia preineret, nullus eorum 

diviiiis abundarel, sed, diim iinicuique, prout 

opus eral, necessitas adminislrata suppeteret, lo- 

ciim inter eos querela niurmurii [murmuro] noii 

haberet. Signilicat ergo pra;diclus Pbilo inier nova 

lunc nascentis fidei cunabula ac leneram, ut ita lo- 

quar, Ecclesise lactanlis inlantiam, qiiosqiie sub 

beati Marci regimine constilulos sobrietali siinul 

ac pudicitiie deditos, oralioiiibiis el jejuniis vehe- 

inenler iiitenlos qiios uliquo be;Uiis evangelista, iion 

niodo ndiar.ulorum plerorumqiic prodigiis, iioii mo- 

do sancl;ie prfcdicalionis eiudicbat eloquiis, sed ad 

spiiitiialis vilae rectiiudinein eximiis eliam proprioe 

Coiitiiieiiiia! ac pielatis provoc3b;it cxcniplis, ut 

reperiiniis. In Joaniiis scilicet sepiiltura post obilum 

iion corpus ejiis, sed manna repertum est. Beati ve- 

ro Mattba;i corpore non .^tbiopia, ubi peremplus 

agnoscitur, sed Salernitana potius civilas decora- 

tiir. Sancius feliam Lucas, ciiin in Bithyniae parti- 

biis, siciit liistoria lestalur, obierit, vicesimo anno 

Conslantii Cacsaris de Achaia Constantinopolini 

iranslatiisest cuin sacrosanctisbeati apostoli Andreae 

reliquiis. Hic vero, de qno niinc agitiir, sanclus 

evangellsta Marcus de Alexandria transvecius est, 

Deo niisericorditer disponenie, Venetiam, ul qui 

lunc totum Orienlem veliit aureus lucifer illustrave- 

rat, nunc per plagas Occidiii climaiis praeseniiae siise 

radiis enilescal. Per .^gyptiim qiiippe sibi dedical 

ortiim, per Veneiiam teiiel occasum. Illic Alexandn- 

iix soriiiusest ecclesia; solum ; 

hicrenascenlisAqiii- 

leiae novum siaiuit principatum. Est itaque velut si- 

(lus aureum tolo orbe pra;clarum ac celebri lotius 

Ecclesiae veneratione conspicuiim. 

Hoc iiaque sidiis, dileciissimi, prae oculis jugiier 

halieamus, liujiis iinilemur exempliim, si iiiler spu- 

niosos miindaiiae voraginis fluclus ciipimus evitare 

naiifiagiiiiii. Hinc niare tuiiiiduin saiviat, illinc veiili 

furentes impiiigant [f. impugneni], si ab hoc sidere 

nienlis aciem non averiiinus, procellarum inundan- 

tiiim impelus non iimemus. Ad hoc ilaquc sidus sa-

S. PETRI DAMIANI OPP. PAUS SEU TOMI.IS li. — SERMOiNES 581 

Resiam menlis noslra ccrli ciirsus linea dirigal, ad A qnemdam Marlialem gloriosa; sanclilatis anlisiitem 

lioc oiniie lalioris noslrv reiiiiginm lendal, ut non, c us e\stilisse iicpotem ; sed neqiio Acliaia, quam 

(jiioil alisil, vorago nos Scyll;e* piofuiiditalis absor- illo per Iriuinpbale vexillum crucis iriadial, veleliam 

licx>1, non erroniin cantes, vel invadosoe syrtes iin- Lemovica proviiicia, in qiia scilicet iste iniilto pro- 

providos obrnant, sed in tul;T>. quietis portum, et op- 

t;it:B iranqnillilatis sinum siipornus nos gubernalor 

impellal Jesns Chrislns Doniiiius noster, qui cum 

Deo Patie et Spiriiu sancto vivit et regnai in saecula 

sÊCulorum. Amen. 

SERMO XVI. 

III DE S M.IRCO EVANGELISTA. (XXV APK.) 

Nostis, diloclissiini, qiiia de beati Marci nicrilis 

clarisque virliUibus duos jam sermones absolvimus, 

ab ejus taiiicn adhuc laude qniescere impellcnte 

conscienlia non valemus. iNam diiin bxc el illa vir- 

(ligiojiim alque siguorum fiilgore coriiscat, sedes 

Pelri dicilnr, scd quaelibet earum ejus laiitum qui 

sibi pncsidet nominc titiilatur. Hoc potissiinuin Ale- 

xaiidria sola promcriiit, ut percatbedrainbcatiMarci 

sedes apostoli Petri consiitnla sil, appellari. iNec, 

ul credimus, absqiie divino nuui boc illi civiiali 

iiomen impressiim est. Alexandrla siijuidem al> Ale- 

xaiidro dicla esl. Ale.xander autem inlerprctatur 

tevans auguslias tenebritrum; sed ct Jigyplus, inqiia- 

scilicet Alexandria sita esi, lenebra; dicitur. Qiiid 

autem totus miindus erat ante Redemploris adven- 

tulum ejiis gesia perpendimiis et tam sublimis gra- B tuni, nisi densitas ei confusio lenebrarum ? Uiide 

\]x meriinm in ineiite versamus, slylum quoque ex- per Isaiam diciliir : i iiabitanlibus in regione umbr.Te 

terioris ariiculi feriaium liabere non possiimus. In- mortis, lux orla esl eis (Isai ix). » Tenebrosus erat 

teromnia plaue lain conspiciii splendoris insignia, 

illud mihi siiigulare videlur atqiie prscipuiim quod 

per Maiciim Alexandria secuiida Pelri sedes, ac per 

Iioc apostolica sedes cst a sanctis Palribus nuncii- 

pata. ISec enim ulla scriptnra leslalur authenlica B. 

Petruin apostolum in Alexaiidria cathedram teiiuis- 

se, vel suam saltem illic exhibiiissc prxseniiam. 

Sed, duui Marcum, egregium videlicel discipiilum, 

illi prnesidcre consliiuit, eam sibi tan([nani pcr ac- 

cessiis sui pracseniiam dedicavit. Similiter et Evangelium 

Marci Evaiigelium diciiur Petri, quoniam 

Iioc fidelis iiiierpres sinipliciter cl iinmutabiliier 

nuindus, qnia necdiiin splundore coeleslis giatiiB 

fnerat illuslralus. Tenebne eranl homiiies liiijus 

niniidi, quia necdum fiierant ad vorum luiiien a pra- 

vitalis suse ca:citate conversi. Qiiibus jam de lene- 

bris iulidelitaiis Cuuctis.et vcra; fidei luce micanti- 

bus per Aposlolum dicilur : i Fuistjs aliiiuando to- 

nebr*, iiuiic autem lux in Domino(£p/i(;i. v). nQuis 

igilur islaniin levavit aiigiistias te.iebrarum, nisi sol 

ille jiisiiiiie Redcmpior noster, qui dispiilii caiiginem 

pcccaionim ? Quis, iiiquam, ille esl,qui tcnebraruni 

levat angustias, nisi is, de qiio Pelrus dlcit aposto- 

lus : I Qiii peccala nosira ipse periulit in coipore 

scripsii (piod ex ore niagistri veraciter 75 enar- ^ suo super ligimm (I Petr. 11); » et per Isaiam 

rantis audivit. Porro aiilem, cum clavicularius isle 

coeli per lot teirarura regua discipulos deslinaveril 

cisipie per diversas mundi provincias Ecclesiarum 

regiiiien commiserit, qiiid est quod nulla earum, 

pnieler solam dnnlaxat Alexaiidriaiii, vel Petri sedes, 

vel aposiolica Ecclesia eslappellaia ? Aniiocbia pla- 

iie et ipsa sedes Petri dicitur, nimirum qiiod illic 

ipse perse leuuisse cathedram perhibetur; AlexaudriLC 

vero per se Petriis ipse iion prajfuil, sed eam 

per beaiuni Marciim, queiii videlicet habiiil et iu 

doctrina discipulum el in baptismate filinm, proprii 

siominis titulo decoravit. Atque, qiiod mirabilius 

esi, sicut Roniaua sedes excedii Alexandriinam siu- 

giilaris excellenlia; culinine, sic et Alexaiidrina su- 

jjercmiiiet Antiochioe quadain privilegii dignitaie ut 

siiperinr illa sit sedes, ciii Marciis vice Peiri pricfuit, 

quain ea cui propriam caibedram Petriis ipse pra;- 

Sf^dit.Ciir ergo Spiritiis sanctus bealorum poiuilicnm 

mentilius iit boc staluerent inspiravit, nisi qiiod Pc- 

Irum ei Maiciim meiite siinul et aniiiio, fide et vo- 

lunlate, non dnos quodaminodo, seil uiiiim potius 

esse cognovit ? Tanta scilicet idem Spiritus eos iii- 

vicem charilaie consirinxerat, taiita mciiiis nnaiii- 

milale conflaverat ui el cor uiiiiin et meiis esset 

lUia duoriim. Unde faciiim est ut quae sedes fuit 

Marci fieret indiCfereiiler cl Petri. 

Novimus plane beatuni Andream ejiisdem sancti 

Peiri fuisse germanum ; testaiur eiiam scriptura 

(lieitur : « Vcre languorcs nostros ipse tulit, el do- 

lores nostros ipse poriavit {Isai. liii). » Kain si te- 

nebra; suui peccata, 7@ angustis tenebrariim ul- 

tiones suni procul diiiiio et snpplicia lioininum pec- 

caloruin. Et quis isiasienebrarum levavit aiigusiias, 

imo quis pertulit digiias dclinquentiiini poBiias, nisi 

is, de quo idem propheia dicit : « Ipse aiitem vul- 

neratus esl propter iniquitates nosiras, aiiriuis est 

propter scelera nostra ? [Ibid.) \, Sicui Alexauder 

in .^gyplo urbem construxit jilexandriam, sic Re- 

(Jemplor nosier iiiter hujus niuiidi teiiebras sanclaui 

aedificavit Ecclesiam. Qui vere lenebrarnm levavit 

angustias, dum scelerum nostrorum supplicia per- 

tulit et mundi lnijiis iEgyplum novo verffi fidei splen- 

dore perfudit. Iloc fecil Christus in ./Egyplo per 

Marcuiii, boc per c.ieleros ccelestis curiic senatores 

in toto feeit orbe terrarum. 

Sed cur, jEgypiuni bealo Marco, fratres, ascribimus 

el amplissimam tam excellentis viri gloriam 

inler aiigustiiin unius lernc angulum coarctamus? 

Iste niiniriim coelcsiis toniirui vehemens tuba tcrri- 

biliter inloiiat, cl velul uiuis ex par.idisi flumini- 

bus raptim proUiiens, iiniversam muiidi laiiuidincm 

cxuberaniibiis sancli Evangelii fluenlis iiiiiiidat. 

Felix qiiidcm Alexandria, quaiii hic Clirisli bcllator 

invictus triumpbalis niartyrii sui sanguine purpii- 

ravit, sed praecipne tu felix es ei niiiiium beata Ve- 

netia, quam ad hoc ul pretiosum corporis sui ihe-

SERMO XYll. nsn 

saurum libi commendarci clegit. Pliiiima qiiiilciii A lum spinlwum coelibus iiienariabiliter ciiiicat, ciiiii 

(liviliarum copia ex diversis iii te mumli parlibiis 

coufiir.t, setl lioDC gemma cffilesiis, qua;iii medio liii 

posita cst, iii cxcelsiim te gloria coiispicua; iligniia- 

lis atiollit. Incomparabilis enim iste ibesaiirus oiii- 

iiia vibraiitiiim melalloriim supergreititur genera, 

riiiicta gemmariim coiuscantium superat ornamen- 

la. Siciit cnim be.itiis Job de sapieiitia dicit : « No.i 

a(l;v(pi:ibilur ei aurum, vel vilrum; non comniula- 

biiiiiiir pro ea vasa cxcelsa et eminentia ; non ada'quabitnr 

ci auriini de^tbiopia, nec lincliiroe mun- 

dissima!coniponeiur (Jo6. xxvm); > el, m ita loquar, 

liajcest insignis qiucdam species aroiiialica, qnae sua 

virtiite mcllifliia cinnamomum cxcellit ac balsaniiim, 

et omniiim siiperat fiagranliam pigmeiitorursi. 

trabcatis seiiaioiibus curiae coeleslis e.vsuliat, cuiii 

palriaichis in aureo sulilimiler solio inihronizatiis, 

cum laureatis marlyribiis mirabiliter coronatus, cuiii 

his omnibiis stola indutus gloiia; ineffaliili exsiilla- 

lione iripudiat, et in conspectu selerni Regis iiielcrdum 

Alleluia jiiciindissima suavitaie decaiiiai. 

quajii beate inoritur qiii nioriendo oriiur ! (jiiam 

feliciler teinporalem.vilam fiiiii qui viverc pcrpeliia- 

liter incipit! Hinc est quod sancta Ecclesia dies nii- 

grationis saiictorum natales vocare consuevil, quia 

piotinus in coelo nascuntiir, cum in lerra visibililer 

moriunliir; et tiinc vere incipiuiu vivere, cuni iiior- 

talem videnlur vitam finire. 

Perpendiie, fraties mci , bic iiiviclissimus iniles 

Porro si tant;c per ciiin digiiitatis est Alexandria, B Christi quam forlc, qiiam robusluin pecliis habueril, 

()uam glorioso martyrii siii cruore perludii, ut sedes 

aposlolica nunciipclur, qiiant:B putamus esl excel- 

leiilia; felix illa Provincia, in qiia niiiie preliosa cor- 

poris ejus gkba reconditur ? Nuiiqnid iion ejusdein 

gratia; el dignitatis esse credcnda est, ctsi non vul- 

gaio nomine, sed ipsa re el arcana sacra mysieiii 

verit;ile ? I!las denique partes ingressus est, diim 

adliuc jam in corriiplibili carnc inorlalis cxisterel; 

istas auiem clegit, cum jain in iclermim victurus iii 

regiii cadcstis aula rcgnaret. Illos invisit, iiteos de 

lenebris iiifidelitatis ad id qiiod ipse jam mentecon- 

ceperat, vcra; lidei Iiiinen ediiceret ; ad islos aulem 

Iransferri voliiii, utillos ad euiii, ciim quo nunc cst, 

duciorem liimiiiis revocaict. Gaiide igitur, et exsul- 

qui de siii periculo omniinodo secunis, de alieno 

sollicitus, uno verbi tclo et inimiciim perculit el 

claudicanlem jam inflicto vulnere socium ad agendum 

foriiler excitavii. Docia manus ad praÎium dum 

vibravil hastain, socium, ut surgerel, tetigil, et v;ii- 

ceiiti jam adyersario leihale viilnus iiiflixit. Ut eiiiin 

in veracissinia geslorum illius narrainr bisloria, 

ciiin post nimia tormenta Uisicimis capitalem sen- 

lentiam volnisset eVadere, exclamavit beaius Vilalis, 

dicens: Noli, noli, Ursicine inedice, qiii alios curaie 

consuevisli, icipsiim mleriiae iiioriis jaciilo vuliieraie. 

Sanclorum quippe viroruin est consiiciudo, fraires 

inei, ul in iribulaiionmn bello deprebensi, dum illinc 

adversarios insequentes, hinc suos fugienles aspi- 

laiis in Domino pIaude,Veii(;lia, ipiia per illud pre- C ciunl, illis opponanl scutum patienii.T,, isiis iiilor- 

tiosi llicsauri laleiitiiin, qiiod in te conslat esse re- 

tondiium, facla cs superni regis a;rarium, et duni 

iu luo grciiiio virum apostolie;c gratiae suscepisii, 

et ipsa quodaminodo sodes aposlolica fieri meruisli. 

Quamobrem, siciU maler iiibiuin Roma siiperoinnia 

regna terrariim sublimatiir in 77 ^'^Ô' ^'C et lii, 

velut ejus iiisigiiis filla, per Marcum gloriaris iii 

Chrislo. Qiiem scilicel liuiniliter imploratr.iis, ii!, sic- 

utboauim Pelnim do niari vccavil elnavi (Mallh. iv; 

Mnix.i), deinde nc lapsus iii pelagus obruereiur erigeii- 

do continuil,sicremigiuin liium inler discriininama- 

rina custodial, et tc cuin filiis tuis ad portiim qiiie- 

tis ceternse subducat qiii vivit et rcgnat cuin Dco 

Patie iii uniiate Spirilus sancti Deus per omiiia s;e- 

ciila sscculoriim. Aineii. 

SEUMO XV!!. 

1. i.K 3. vir\i.r, M.ir.TVRF,. (xxviii .Arr.iL.) 

jitiinensas Deo laudes ei gialias rerer;iiiiiij , dile- 

clissimi fralrcs, qiiia, diim pcr toluni orbem pascha- 

lis festiviias nitiiat, noslra; palria; fines etiain beati 

Vitalis Iriiiinphalis dies ilUistral. Hodie naniqiic 

siiileB Cbrisli gloriosus pro fide iniperatoris sui iii 

a;ii;rnum viclurus occiibiiit. Hodie , deviclo humaiii 

generis ininiico, cum Iriumplio gloriaj regiia sidorca 

penetravit. Hodie peraclo stiidii siii cursu de crg;i- 

stulo carnis victor exivil. Hodie alleriiaiililius binc 

iiide hynuiidicis angeloriim cboris palalium Rcgis 

g;leriii piirpuralus iiuravii, ubi cum ignitis beato- 

J'ATROE,. CXLIV. 

qiieant jacula doctrina;; atquead utrumquepugiiaiidi 

modum mira virtulis arte se erigunt, qiialemis et 

infirmi inlus fortiler se erigant et foris viriliter ad- 

vorsa conleinnanl, bos docenles corrigant, illos lolc- 

rantes premant. Insurgentes namque hosles patiendo 

dcspiciunt, 'JQ innrinantes vero civcs coiiipatieiido 

ad saliiiem rediiciinl. lilis resisluiit, ne et alios sub- 

tralianl; istis metuiint,iie, nietiieiido iiiorlem, vitani 

funditiis perdant. lllinc jaculis adversantia peclora 

feriuiit; hinc sculo posiposiio debiles Uienlur. Atque 

ita ulrobique veloeiiale circunispectionis invigilanl, 

quaienus el ante se audaces confodiaiil, et post so 

tropidos a vulnere defcndan!. Sed quisquis vult iii 

campo certaminis forlitcr agere, ciirel, necesse esl, 

" in pace domesiica se cuslodire ; in oiio se fieqiienier 

cxerceat, ne ignarus piignandi iiuaiite ad Ijella pio- 

1 uinpat, iie, si rudis et iinperiliis cuni dociiore coii- 

gredilur, diiin arma arnds iinctor sollliim coiiserere- 

nitilur, antequain insigiie ;.liqiiid faciat, improviso 

vulnere proslernaiur et victiis inieieat, unde victor 

csse lolis nisibus aiihelabai. 

INeqiie eteniin credendum esl quod beatus Vitalis 

religiose vivere et in priiiiis Deo servire tiiiic coBpe- 

ril, cuin ad agoiiein niarlyrii persoculoris illum cru- 

delilas provocavit. Vir (lenique sanctiis lunc etiaiii 

sumiiiis viribus fullus eral, ciim siiie ulla iiersocu- 

tionis moleslia in pacis sua; tranquillilale quieveral. 

Qi.ii sioi taiitunimodo iiotus et Deo, iiisi cogeretur 

19

387 S. PETUl DAMIANI OPP. PARS SEU TOMUS II. — SEUMONES. 5S8 

iii canipuiii cerlaniiiiis progrcdi , a nobis niillalcnus A coronari. Uiiiie noii dubilaiiduin csl qiiod ipsuiii 

putuisset agnosci. Virtus quipps sc eiiain lempore beatissimum virum suum quolidie spcciali dcvotionis 

quietis exercuit, sed pravornm ictibus lunsa in ad- 

versitatis pila fragravit. Et qui quietus in semeiipso 

quod eral continiiii, commotus ad notitiam nninium 

odorem siisc fortitudinis aspersit. Sicul enim un- 

gncnta redolere lalius nesciunt, iiisi commola, ct 

sicnt aromata fragranliain siiam nonnisi cum inccn- 

duiitur expandnnt, iia saiicti viri oiiine quod viriii- 

tibus redoient in tribnlationihus iiinotescunt. Uiidc 

lecte in Evangelio dicitur : t Si liabucrilis fideni 

sicut granum sinapis, dicctis hiiic monti : Transi 

liiiic, et transibii (Mnith. xvii). > Granum quippc 

sinapis nisi contcratur, neqiiaqnam vis virtntis ejus 

agnoscilur, nani non coniritum leiie est; si vero 

conteritur, inardcscit, el qiiidquid in se acerrinuim B 

latebat oslendit. Sic nimiruin , sic unusquisqne vir 

sanclus cum non pulsatnr, despicabilis ac lenis aspi- 

citur; si qua vero illum iritura persecutionis oppri- 

mat, mox oinne quod caliduin sapit osientat, atqiie 

jii fervorem virtutis veiiitur quidquid iii illo anle 

dcspicabile innrmumque videbatnr, quodque in se 

per tranquillitatis tempora libens operiiii, exagitalns 

iribulationibus coactus iiinotescit. Unde bene pcr 

Prophelam dicilur : « In die inajidavit Doni-inus ini- 

sericordiam suam, el nocte dcclaravil (Psul. xli). > 

Misericordia eiiim Doinini in die mandatiir, qnia 

iii traiiqiiillo tempore virtus divinitus concessa pcr- 

cipiiur; in nocte vero declaralur, quia donuin , 

(|uod in Iranquillitate sumitur, tribulalionibus ina- 

iiifestatur. 

Si enim quajiitnr ciijus virtutisheatus Vitalis aiite 

cciiainen fiieril, qno disciplina; vigore doiniim suain 

boniis paterfamilias rexerit , quam religioso, quam 

sancto vivendi ordine lilios instituerit, beata Valeria 

nxor ejus cuni duobus filiis reqiiisiia dicat; « ut in 

ore duorum \el trium testiuin stet oinne verbuin 

(Maith. xviii). • llla enim, audita morte Vitalis bea- 

Ussinii conjngls, non avidos pervasores suis posses- 

siouibus timiiit, non potentioris cujuslibet patroci- 

iiiuiu quaesivit, non more 79 viduarum dispersas 

ubicunque res suas in lulo loco colligere studuit, 

sed caslissimi conjugii fidem servans , ad iinpenden- 

fainiliarilate deposcerel, quatenns ejus sacratissimis 

precibns ad marlyrii palniam pertingere mcreretur, 

ut nimiruin quos immaculalos hic inutux charilalis 

devinxerat tlialamiis, non dispar in siipern.Te beatitu- 

dinis gloria jungeret et triumphus, el, qiiia dno fue- 

raiii in carne uiia , uniti liereiit eiiam in corona. 

Quapropter cum a Christianis qui tuiic eraiii U - 

veniia;, esscl proliibita iie sanctnm corpus auferroi, 

et hac iiilentione deposita ad propria remearei 

incurrit in homines idoloialras Silvano sacrifican- 

les, qui deponenles eam de sagmario hortabantur 

ui cum ipsis epularetur de his quae erant Silvano 

immolaia. 

Sed qnid tu, beala Valeria? Nunqiiid poteris vesli- 

iliiin funcris obsequium de Mediolaiiensi urbe usque ditatis pascua c!avibus sibi contincntiae patefecit. 

Ravennam nurabili fervore pervenit. Non illam de- Ecce liquido patct quani gQ conspiciia morum holerruit 

tam longi difficultas itincris, iion retincrc " nestate vir sanctus ir tranquillilate claruerit, qui et 

j)oluit metus amittenda; possessionis , non eam pro- 

pinquonim , sive concivium amor in Mediolanensi 

urbe devinxil, non eain cosisularis immanissiiiins 

furor a Uavenna; finibus exturbavit. llluc quippc 

erectus ejus spiritus medullitus intendebat , quo 

beatissimum viruin, calcata jam morle, pra^cessisse 

cognoverat. Ubi enira erat thesaurus ejus, ibi erat 

et cor ejus (Maith. vi). Laetabatiir illum iii liabila- 

lionejam degere, dolebat se adhuc in exsilio rema- 

iiere. Ad hoc illa toio inentis desiderio anhelabat in 

Tia qno ille jam dclectabiiiter fruebatnr in pairia. 

Gaudebatab liominibus uxor martyris appellarl, sed 

iiiulto inenarrabilius xstuabat eadem martyrii gloria 

gia vjri lui relinqueie, et crectuin jain in cojleslibu» 

animum diabolicis siiggestionibiis iiiclinarc? INunqnid 

poteris, ediicala iii fide calliolica, (|uod in tranquilli- 

late didicisti carnificum terrore postponere, et posi- 

tuin supra firmara petram fidei fundamentum quo- 

libei trepidationis turbine violare? Age, age, beala 

Valeria! eia , nobilis inalrona! nunc viri tui docu- 

mciila virililer rccole, et quid tibi tanli docloris 

magisleriuin pnrstiler:t dcclaia. Ait ejiim: ClirL- 

stiana snm, ct non licct mihi de sacrificiis Silvaiii 

vestri manducare. At illi ha;c aiidienies tania cain 

ca;de mactaverunl, ut vix seniinecem eain sui homi- 

ncs ad Mediolanensem urbem perdiiccient, ita iii 

intra triduum beata Valeria migrarct ad Doniiuuin. 

C qiiain iucffabilitcr divinae dispensationis ordo dis- 

ponitur ! quam miseric&dxliter human» rondilionis 

series variatur! Mulier r.um de paradiso ejecil 

(Geii. iii) ; vir mulicreni ad paradisi palriam revo- 

cavit. Illa, ut h»mo deciperntur, diabolo facta esl 

instrumenlum; iste, ut niulier coronaretur, «mitabile 

pix>l)uit virlulis exemplum. Antiqna inulier pomum 

vetitum comedendo miserabilis jejnnii se faine mul- 

tavit ; 

nova vero mulier ab idolotbytis se abstinenJo 

a;terna3 saiielatis sibi conviviura pra^paravit. Illa, 

fructu arboris delectata, beatse amcEnitatis ostiuin 

seris concupiscentise sibi exiendo [exeundo] damna- 

vit; ista, esnm carnium aspernata, sempiterna; viri- 

beatissimain conjugem ad tanlae perfeciionis culinen 

eduxit. Si enini ab illo sludere avaritiae didicisset, 

neqiiaquain sua omnia pro sola sepultura effereiidi 

[venerandi] cadaveris contempsisset. Si luxuriosis 

ciiiii co fuisset usa conviviis, nimiruni itinere faii- 

gata proclivius acquiesceret refici quaui verberibus 

usqne ad morlis coiifinium laniari. Et, ut breviler 

ciiiicta concludain , iiisi pacis tcnipore per oinnia 

didicisset vivere Cbristo, in perBeculionis articiilo 

nequaqiiam poluissct niori proChiislo. Sed quoniam 

iiiterrogata Valeria, cujus virlutis excellenlissiiiius 

vir ejus anle certamen exstileril , asseriionis snaj 

lesliinonium breviler roddidit ; jaiii acccdant et alii 

,

589 

SEUMO 

testos. Ul probetur qiiam honeste vixere paieiiics, ji^ 

ad testimonium vocentur liaeredes. Verisimile quippe 

est ul quidquid virtulis in sanctorum fdiis cernitur 

lotum al) ipsis pareniibus iradituin fuisse cre(!alur. 

Igitur beatissimi Gervasius ct Protasius, utroque 

parenle non dicam orbati, sed polius splendidissima 

eoriim morte feliciter illustrati, sicut in sancta eorum 

referlur liisloria, nihil terrenum niliilque carnale 

concupiscenles, scd in uno se coenaculo concluden- 

tcs, per decem annos lectioni et oraiioni vacaveruiil. 

Consideratc, fratres cliarissimi , inocsiimabilem pa- 

lenix inililiitionis laudem , perpeiidile mirabilem 

rigidae ccnsune tradiiionem, notate lelictum pnpillis 

^novae conTersalioiiis exemplum, animadvertite evi- 

dentissinuim paternse severitatis indiciiim. Solct 

inter fratres coinmunis substantia divisionis fieri et B 

discordioe causa; inler istos auiem dividenda quidem 

baereditas aderal; duoriim tamen corda una chariias 

rcplebat. De popiilosa urbe faciunt eremum , 

diver- 

soriuni habiiandi vertunt in oraloriuin. Solentetiam 

adolescentiili, aniissis parcntibus, perproprii arbitrii 

liberlal.Mn luxuriose diffluere , 

et quasi jam sui juris 

libera voliiptatnin suaruni licenter sibi frena laxare, 

excedenles siquidein rectitudinis nietam in eo quod 

licet, omnes qui existimant licere qiiodlibet. Isti vero 

angelicae indolis pueri, non veiitursc adhuc vitai sol- 

liciii, terrciiaruni reruin opumve sibi provident 

siimptum, non morle dissolvenda; carnalis cnpulae 

iilltim pepigere conjugium, non equis frementibus 

, 

delectaiitiir, non deliciarum lasciviis resolvuutiir lubilibusnaturoevinculissuntcoiiiiexi nullatenusabeo 

non pretiosis vesiibus adoniari inaniler oonciipi- C locali potueriint iiitcrslitio separari? Legitur auleiii 

scunl. Muiidani slrepitus negotia fiigiunl, lerreiiarum 

rerum divitias ajpernantur, transilori:e dignitatis 

culinina respuunt, carnalis illecebi;fi blaiidimenia 

contemniint. Et non soluni aliena non ambiunt, sed 

el omiiia sua prodiga iniscricordiK largiiate dispei- 

gunt. De tola muiidi latitudine unaiii sibi glebaiti 

anguslissimi carceris eligunt, ubi,coIlectisa vanitate 

niuiidi undique sensibus, solain Creatoris sui speciem 

niedullitus conteinplanlur. Ad illum, claustia jam, 

carnis excedenles, assiduaemeditationis studio spirilum 

dirigiint, ad illiim amoris iiiiuii facibus accensi 

lotis visceribus inardescunl. Erat quippe utriusqiie 

niens in siiperno desiderio anxia , a concupiscentiis 

tcrrenis aliena ; anior namque verus, qui hanc repleverat, 

in fletibus cruciabal. Sed, dum in tali ardore ^ 

pugnaculis inexpugiiabilitercincia, sed valde inexpugnabilius 

forliiimChristi milituin prolectione vallala. 

cruciarentur, ipsis suis cruciaiibus @1 pascebaiitiir, 

et tandiii in admirabili hiijus conversationis fervore 

persistunl, donec gloriosa parentum secuti vestigia 

pro lide Christi inartyrio coronantur. Nimirum qiio- 

.rum imitati sunt exempla vivendo et a quibus in 

lerra suiit cariialiter editi, eoniYn sunl collegio in 

coelesti beatiludine sociati ; et quos cariialis pro- 

pagalio jiinxit, nieriloruin insequalitas non divisit ; 

et quo eos ordine iii mundum natura produxit, eo 

etiaiii ad coelestia divina illos gralia subliiiiavit. Hi, 

vidclicet qiii geniiere , piseceduni; qiii vero geniii 

siiiit recto eos ordine subseqiiuntur. 

beata familia , qiise iflgyptum desercns, lain 

XYII. 5t>0 

strenue Rubrum mare pertransiit, et faclo aginiue 

ad repromissionis lerrain Iriumphando pervenit ! O 

generosa piogenies, qiia: nascendo quidem de terra 

iraxitoriginem, sed vivifice morieiido ad coeleslem 

transire meruit dignitatem , 

qiiam nobilitas moruiii 

ad nobilitalem Iranstiilit angelorum ! Qiiain ardua 

domus illa fuii, quae tot clarissimos cives ad super- 

nani llierusalein transiniltere meruit ! Quae enim 

civilas, qiiamlibet excelsa tnrrilis moenibus, liiijus 

doinunculse dignilalem excelleve poterit, quae coeli 

digna vocabulo copiosam mariyruin turbam felici in 

se hahilalione contiiiuit? Quos totus miindus lenere 

dignus non fuil, hos domus illa sub unis foribus 

clausit. Nain et Aposlolus, cum de sanctis martyri- 

bus loqueretiir, protinus addidit, diceiis : « Quibus 

digiius noii erat mundus (Hebr. xi). » 

Gaiide igitur.Ravenna, urbs clarissiina, tautorum 

martyrum prctioso sanguine purpurata , qua;, licet 

ex his quatuor solius beati Vitalis sacratissinium 

corpus corporaliter teneas, nequaquam tamen a 

reliquis Iribus per occulta} virtulis mysterium vacas. 

Nam si beaia Valeria cum viro suo, Scriptura leste, 

fuit in carne una [Ceti. ii), necessario sequitur iit 

n.iiiis carnis una sit sepultura. Et cuin legainus : 

• Quod Deiis coiijunxit, honio non separet (.Wa((/i. 

XI?.), » nos etiani gaudentes dicamus quia quod Deus, 

qui est .'cterna vita, conjmixit, lemporalis iiiors 

interveniens non divisit. De filiis autem quid aliu.l 

dicenduin est, nisi quia qui beatissimo genitori inso- 

quia Adain, cuin priinuin uxorein vidil, prolinus di- 

xit : c fjoc iiunc os ex ossibus ineis, et caro de carni! 

inea (Geii. n). » Si Cfgo Eva, quia de viri latere est 

forma;a, os ex ossibus ejiis cl caro de carne ejus 

dicilur, cur non et lilii,qui de lunibis patrisexierunt, 

eadem et ossa et carnem ciiin paire liabere dicaii- 

lur?Licete;go scjuncti videantiir per intervallaloco- 

rum, per occuUiiin tamen niysticas virtutis juncti 

siint sacramenluln. 

Gaude igitur,nobiIis urbs Ravenna, et totis in Do- 

Biiino visceribus aelectare, qiiie, licel ardua sis mu- 

ralis machinoe celsitiuline, niulto tanien excelsior es 

beatorum martyruin digiiitale; lapideis quidem pro- 

Qu;£ quodammodo Roinanis arcibus amiCabiliter 

aiinula, sic per duos praecipuos martyres, Vitaleiii 

videlicetet Apollinarem, mater esse meruisti et do- 

inina circumpositarum quaruinlibet urbiiim. Sicut 

illa per duos summos apostolos, Petriim gg vide- 

licet et Paiiluin , tolius erbis sibi vindicat priiicipa- 

tum.qiiasicaput reliquiscivitatibiisfacta.itacoriiscas 

diiorum splendore saiicloriiin, velut humana facies 

geminorum luininibus oculorum. Laelare igitur et 

cxsiilta.quia qnx da;monuin antea fueras deUibrum, 

nr.nc per respeclum divinae gralias coelestitiin seiia- 

tonnn f.icla cs capiloiiuiii.el qii;v, piius male fecun.la 

in niiis tuis iiinumeras slipulas g

591 S. PET:il DAMiAM OPP. PARS SED TOMUS II. — SEUMOiNES. .WS 

jaiii pcr benioriini maiiyruin inerila miillos cives A feniore meo, et facies inihi misericdrdiam cl verita- 

îarluris coelo. Qiioe ciiim pnc conriisione viroriiin tcm ut non sepelias me in yEgyplo, scd dorini:iiii 

anliqua fiicras Baliylonia, ipsa per novilalem viriii- 

luin nova Ilieriisalein facla es.vivis nimirum lapiili- 

l)us adornala, iit jam popiilo Uio iioii imincrito per 

PauUiin dicatur : < Jain non estis liospites et adve- 

nx, seJ estis cives sancloruni et domestici Di~i 

{Ephes. ii); > et per Peirum : « Vos estis geiius elc- 

clum.regalc sacerdoliuin,genssancla,populus acqiii- 

sitionis (/ fcir. ii). > Nec leve tibi daluin est diviii;e 

dileciionis indiciuin iii eo quod bealus Vitalis etiain 

posl felicem iransitum suum in le voliiit habere se- 

piilcruin. Noii est passus cx te suiim corpiis auferri, 

quia iioluit le patrocinii siii protecuone destilui. In 

qua re libi uiique magis quam uxori beaiissiinse 

prKStilit, qiii, dum luae utililati consuliiit, sanct» 

volunlali ejus non acquievil. Scripliiin nainque cst 

quia sancta Valcria, dum beati Vitalis vellet corpiis 

auferre, a Chrisiianis proliibita est el s;epe in visio- 

iiibus ab ipso admoiiita ne sanctum corpus a malo 

liomine beiie posiliim violaret. 

Cerle non possum dicere, fratres niei, quam jii- 

ciinde, quain delcclabiliter certamen hiijus pugnse 

considcro, qiiam avidissime loios inleriorum liiniinum 

radios ad spectaculum sanclse contentionis 

expando. Perpendo diversain litiganiiiim aciem 

liinc videlicet civitatem, inde unam aspicio mulie- 

rein;ininedio vero posilum corpus sancti Vilalis 

niateria esl el causa certaminis. Quajque pars siiis 

allegationibus utilur, et causam suain diversa juris 

ralione tuetur. Illa repetit jus aniiqiiaipossessionis, 

isla opponit lilulum divinoe concessionis; illa cou- 

queriiur sibi viulenter ablatum; ista e conirario 

asserit cis diviiia sibi benignitale donatum. Dicit 

illa : Rein pioximi tui non coiicupiscas {Exod. xx). 

Respondet ista ; QuoJ tuum noii est, ne repelas 

(Luc. vi) Dicit illa : Sed milii est, inquit, dotalis iiia- 

irimonii lege coiijunctus. Rcspondet ista : Qnia 

; 

ct 

mihi esl prelioso martyrii sanguine foedeiatiis. 

Habuisti lu,duin licuit, conjugem tuum; liceat el 

milii habere sine molestia martyrein mcum. Tllii 

enitn est cariialis copula; glutino sociatus, in ine est 

liiiimphalis mariyrii gloria coroiialus. Audi Aposto- 

luin dicentem : « Mulier alligala est iegi quandiu 

virejus vivit; cum auleni obierit virejus, soluta est 

a lege viri (/ Cor. vii). > Si ergo lii soliita es a viri 

lege, qu;e in carne adhuc vivis, quoniodo illi, qui ad 

coelestia regna jam iransiit , inneclere vinculiHn 

quneris? Sed ad dirimendum hiijusmodi ronlentionis 

saiicia; liligiuni, accessil ipsebeatus martyr iii iiie- 

(1iuni,etveneraiid;iiuxoris querela; imposiiil modiiin. 

El quiealenus fiieral materia coiiteniioiiis sei]iiester 

et mediator lacius cst pacis. 

Sed duin vobis, fratres charissimi, isla dicimiis, 

illiid eliam ad inentein rediicitur quod patriarchain 

Q3 

Jacob fccisse Scriplura sacra testatur. Lcgitisr 

cniin quia, cuin appropiiiqiiaie ceinerel mortis dieni, 

vocavi? filium suum Joscph, ct dixit ad eum : t Si 

iiiveni gratiam in conspectu tuo , 

pone manuin sub 

cuin palribus meis,|et auferas ino dc hac terra, con- 

dasque in sepulcro m;.jorum. > Cui respondit Joseph : 

t Ego faciain qiiod jussisli. > El ille : «Jura ergo, in- 

qiiil, niihi(Ge>i. XLVii). > Quo jiiraiile, adoravit Israel 

Deum. Quid est hoc, fraires niei? Quid sibi viilt a 

lanto viro lain anxia sepelicndi corporis solliciiudo? 

Si enim lioc cx hiiinaiia coiisuciudiiie ineiiamur, 

profecto niliil digniiiii taiita proplicticnR meiitis excel- 

lciitia reperimus. UliiciiiKpie cniin coipus" humanuiii 

sepelilur, non idco vel iiiinus perfecta, vel miniis 

gloriosa ejus resiirrectio futiira prociil dubio credi- 

tiir. Sed si mystici sacranienti profiindilas iii liiijiis 

(lubietalis caliginc requiratur, perspicuum hiineii 

B intclligentlEe ipsi qiii iuveiieril oricliir. Cailavera 

qiiippc morluoriim, peccaia sigiiificant iiijiisle viven- 

liuiiii. Siciit eniin post conlacluni corporiini iiior 

luoruin lex praecipit homines purificari (;Vkhi. xix), 

ila eliam post perpetratioiiem delicionim jiibeniiir 

per poenitentiam ablui. Hiiic niniirum iila sentenlia 

dicla est: « Qui baptizaiura mortuo, et iieruin lan- 

gililliim,quid prodest lavalio ejus? > {Eccli. xxxiv.) 

Bapiizalur quippe a morluo, qui niuniiatur flelibiis 

a peccalo; sed post baplismuni inorluum tangit, qiii 

ciilpani posl lacrymas repetit. Sepiillura vero mortuorum 

remissionem significat peccatoriim. Unde 

per Prophelam dicitur : < Beati , quorum remiss:c 

sunt iniqiiitales, et quorum lecta sunt peccala {Psn!. 

xxxi). > Ubi ergo sepclienda erant cadavcra palriai- 

C charum, nisi in ea terra ubi ille erat crucifigeiKliis 

cujiis sanguine facla esl remissio peccatoniin ? Quse 

ergo c.iusa fuit iit patriarcha Jacob sepelireiiir in Chananxorum 

terra, eadcm fuit ut bcatus Vilalis sejiu!- 

crumsibi specialiler cligcrel iii urbcltaveiina. Siciit 

eiiiin ille per sepulturam sui corporis, remissioiiem 

peccaiorum in illis mundi finibus, quia ibi Dominus 

erat crucifigendus, sigiiificavit esse fiiiuraiii, iia isie 

hanc fclicissiinam iirbein a;l baplisini giatiain et ad 

fidem Cliristi cognovii diviniuis csse vocaiidam. 

Quapropierobsecro vos et admoneo, dileciissiiiu 

(ratres, lanlam digiiilatem, quam gratuito Dei inii- 

nere suscepistis, assidua nieditalione recolitc, ct 

digiias tantis beneficiis gralias non solum ore vcl 

cordc, sed etiam digiiis operibiis referre ciirate, 

dicentes seniper cum Prophcla : « Qiiid retribiiaiii 

Domiiio, pro omnibus qiije retribuit jiiihi? Calicein 

salutaris accipiam, el nonieii Domiiii iiivocabo^/^sa/. 

cxv). > Nonabhorreatmomenlaneaepolionis amaiiiu- 

dineni bibere qui ad perpetuiC incolumitaiis diilce- 

dinem desideral pcrvenire. Qui viilt ascribi iniei 

inilites Chrisli nunc sc acciiigat viriliier ad confli- 

ctum, utpost peraclamvicloriam jam enierilus beal» 

qiiietis accipiat niuiiicipium. Nunc se pra;parel coiigredi,ulmerito 

v.ileat posi victoriam coronari.« Non 

cnim coronahitiir, iiisi ipii legitinie certaveril 

(// Tim. ii). » Nam delicatus esi miles qui anle vull 

viiicerequam incipiat dimicare, qui vull sine piigiia 

victoriam, aut g4 ^'"e vicloria anhelat ad palinam

593 SEIliiO XVII hi, 591 

Non, fratres, noii potesl (leri ut ail niagna pr.Tmia x liiias aiiii

593 S. 1>ET1U DAMIANI OPr. I'AUS SEU TOMUS II. — SERMONES. £!K! 

ile ejiis ore lunc proiliit ! qiiam fcrviila cliariuuis A verbo, fugit Elias ; et fugil, non iino, noii diiobus, 

g6 

flanima de vaporalo cjiis pectore ssUiavU! ISoli, 

iioli, inqiiit, Ursicine nieclice, qni alios ciirare con- 

suevisii, le ipsum seiernoe moriis jaculo vulnerare. 

Nec iii audiioris cor frigida descendere poliiit, qiice 

per exliorlaiionis verba ex ipso Spiritus sancli igne 

processii. Audiens enim lioec Ursicinus, genu posilo, 

spiculatorem ul ferirel liortalur, ageiis poeniteii- 

liam quod expavisset Cliristi martjTium. 

Sed duni beali Ursicini lapsus aiiditur, aliciijus 

aninius fortasse movetur cur omnipoiens Ueus eos 

qiios iii perpetuum elcgit, quos per abundantiorem 

gratiani eliam ad martyrii culmeii assiimil, in pe- 

riculosi tiinoris voragiiiein cadere impediente car- 

nis inlirmitate permiitii. Unde, quia saiisfieri cilius 

credimus , breviter respoiidemus. Sancli elenim 

\iri, qiii per divini niuneris gratiam ad perfeciionis 

ciilmen elevantur, qnandiu in bac viia sunt, ne 

aliqua elatione superbiant , quibusdam lentationi- 

bus reprimuntnr, ut nequaquam tanlum proficere 

valeanl quantiim voliinl. Ne igitur eilollantur pcr 

siiperbise vitium, Ht iii eis quiEdam mcnsura viilu- 

tiim. Hinc est enim quod Elias, diim tot virlutibus 

in alta profecisset, qiiadam mensura suspensus esi, 

Oviolcniiam 

verbi ! o Aif inidinis erainentiam ! .ûdilo mulieris 

iion tribiis diebiis, sed potiiis quadraginla diebtis 

et qiiadraginla noctibus! Ingressus enim sermo mii- 

lieris in cor ejiis quasi quidam gladiiis fiierat, et 

aniisso ralionis consilio qiiid QJ ageiet nesciebat. 

Tanti itineris spaiio melu exagitanle jactatus, velui 

ciiin secundo flatibus cnrsii impulsa; iiavis arborem 

ex adverso turbo corripuit impetiimqiie reflexit, 

iia prophetse animum virtntis velo navigantem mulieris 

perculit sermo, tolaniqiic ejiis navim per om- 

nes formidinis nncuis, turbato leclore, jactavil. 

Quid ergo lu, Elia? Tu eiiim es qiii verbo clauscras 

coelum et fiaiidavoras inibres, qui mandaveras acri 

ct divinos ignes eduxeras, qui falsos salubriler iii- 

terfici jusseras sacerdotes, qui constanter in faciem 

B evprobraveras regemqiiod ipse et domus sua popii- 

lum evertit Israel, qui dixeras : i Yivit Dominiis, si 

erit plnvia , aut ros, nisi in verbo oris mei (/// 

Reg. xvii), t qiii domum viduse, spicarum aream 

et lorciilar feceras olei , qui in omnibus imperavcras 

elcmenlis, sermonem nuiic exoaves mere- 

tricis? 

Quid ergo mirum, fratres mei, si post nimia lor- 

ineiila beatiis Ursicinus gladiuni consiilaris expavii, 

qtiandoquidem ipse eximiiis proplielaruni Elias, vix 

alicui impar sanctorum, iion viri, sed fcmins, non 

viso gladio, sed audito miiiarum verbo , tot dierum 

curriculo vclui cervus percussns sagitla formidiiiis 

fugit? Quanti autein mcriti Elias fuerit, hiiic cilo 

colligiiur, si evangelica auctoritas de co ad teslimo- 

^ niîin deducalur. Ad Zacbariam namque de Joannis 

proinissione angeliis dicit : « Ijise praccedet ante il- 

lum in splritu et virtute Elia; {Litc. i). i De eodem 

quoque Joanne Dominus lestatur, dicens : i Intcr 

nalos mulierum non surrexit major Joanne Baptista 

{Matili. xi). . Si ergo inler bomines m.ijor Joanne 

iiemo surrexil, qiiis niajor Elia, qui unam virtulcin el 

uiium cum Joanne spiritum habuit? 

Sed dum timeiitein Ursicinum limido Elia defen- 

dere nitiinur, etiain infirmitas summi pastoris Ec- 

clesiop ad meinoriam revocatur. Una enim mulieris 

voce perculsus, diim niori timnii, vitam negavit. El 

tunc Pelrus in terra de Domino pruferre icslimo- 

nium non prsesumpsit {Malih. xxvii), cum latro 

eum in cruce confitcri non tiinuil {Luc. xxiii). Qua 

in re consideiandum nobis est cur omnipolens 

Deus eum qnem cunclx Ecclcsi» prfefiicre dispo- 

snit, aiicilbe vocem perlimcsccre el se negare pcr- 

misit. Quod niiriirum magiiae actum pictalis dispen- 

satione cognoscimus, ut is, qui futuriis ejat paslor 

Ecclesise, in sua culpa disceret qualilcr aliis mise- 

reri debuissci. Prius itaque eum ostendil sibi et 

tunc pr.neposuit cseteris, ut ex sua infirmitale cogiio- 

scerct qnalitcraliena infirma toleraret. Ad bocetiaiii 

Scriptura sacra viroriim talium, id est, Eliic el Pe- 

Iri lapsus indicat , ut ruina majorum sit cautela 

minorum. Ad boc vero sanctorum et poenitentia 

iiisiniiatur et venia, iit spes sit pereunliuin recupe- 

raiiu pcrdilornm. Dc slalu eigo suo Pctro cadenie

S!)7 SEllMO XVII bis sy» 

iieiiio siiiicrbial ; de lapsu oliam suo Pelro stirgeiiU; A clalio forsitaii potiiissel, qiia; illiiin iinilln profiiinlliis 

iienio desperet. 

E coiitra , qiiam mirabllitcr Scripinra divina siipcrbos 

preniil, qnaeliumileserigil. Unaninamqnercm 

Restam rcliilil; et diverso nioilo siipcrbos quiilem ail 

biiinililatisforniidinem, humilesveroad spci fuhiciain 

levocavil. Inoestiinabile neiiipe est hoc novuin medi- 

camenii genus, quod uno eodenique ordijie positiim et 

premendo exsiccal tiimida , el sublevando infundil 

88 areniia. De niajomin namque nos lapsii 

icrruit, sed de reparaiione roboravit. Sic qiiippe 

semper, sic nos divinse dispensalionis misericordia 

el snperhientes reprimit, et ne ad desperaiionem 

corruamus fiilcit. Considerare lihet intra mHniliira 

grati;i! sinuni quanto Deus miseTicordise favore nos 

inergcret, nisi eum lcvior tentaiionis aura puUasset. 

Postqiiani eniin Dominus menles nosiras ad perfec- 

lionem roborai, mox visilando tenlalionum acnlcis 

prohat. Qiii ei accedendo coida nostra ad virlutes 

prnvoni!, et rccedendo conculi lenlalione perinillit. 

Nain si posl virtuiMin munera niilla nos tenlaiionis 

aura concuteret, hoc jain se habere aniinus ex seine- 

lipso jactaret. Ut ergo el firinitalis dona uliliter 

habeat et inlirmitatem suam humiliier recognoscat, 

per accessum gralix ad al a sustollilur, el per reces- 

siini qu d sit 89 ex semeiipso saliibritcr cxperiiur. 

Qiiod bene nobis etiam ex hisloria s;icrae lectionis 

innniliir, qiia Salomon ei divinilus accepisse sapieu 

liam dicitur, el tamen posl acceplam eamdein sa- 

conlinet. Ecceqiii sedevirtutibus extollit, per viiiuin B pienUam meretricum staiim pulsalus quaeslione nie- 

ad humiJilaicm redit. Qiii gratia acccpta; virluiis ex- 

lollilur, non gladio, sed, ut ila dixerim, niedica- 

mento vulneratur. Quid enim virlus , nisi medica- 

nientum?Elquid viiium, nisi viilnus? Qiiia ergo nos 

dc medicamento vulnus facimus, facit Deus de vul- 

neie medicainenlum, iii qiii virlute percuiiinur, vilio 

ciiremur. Nos namque virlutum dona retorquemus 

in iisum vilioriim, ille viliornra mala assumil in arle 

virtiiluni;utqui huinilitatem curantis fiigimns, salu- 

tem concedenti inseparabiliier haireaDiiis. 

Sed iiiter Iiajc sciendnm esl qiiod plerique homi- 

iiuin quo in multis corruiint arcliiis liganliir, cumqiie 

moratur (III Reg. iii). Mox eniin ut graiiam laiU;e 

revelationis accepil , cerlamen turpium mulierum 

perlulil, quia nimirum sacpe, cnm ineiilem nostram 

conccssis virtutibus respeclio intimae claritaiis illu- 

niinat, hanc etiam luhricoe cogitaliones turbant, ut 

qiieiii sublevata impenso munere perfectionis exaliat, 

etiam tcnlntioiie pulsata quid sit invenial. 

Videbat aulem beatus martyr Ursicimis omiics 

circa se crudeliter fremere , ad expngiiandiiiii 

Chrisli nomcn irraiionabiliter insanire, cuncios per 

ahriipla erroris in pra;cipilium tenderc, oniiies ve- 

rilalis viam, amissis cordis ociilis igiiorare, ct 

eos anliquus hostis ex uno vitio percutit, ut conci- idcirco taiila cogilalione potuisset forsitan arbitrari 

ilant, ex alio quoque ligal, ne surgant. Consideret neminem superesse qui siiis meritis valeretKquari. 

rgo Iioiiio cum quo adversario hclkim gerat, et si ^ Quapropterdivina illum pietas cadere admomenium 

jam se iii aliquo deliquisse perpendit, saltem posi voluil, et mox de terrena militia homiiiem qui euni 

culpam perliinescat, ul studiose vilentur vulnera 

(luibus frequenler interficilur, quod valde rarum 

f s! nt hostis noster eleciorum aegritudini eliam vul- 

neribus medealur. Erudiendos enim elcclos suos 

Dominus saepe lentatori suhjicit. Siculposl paradisi 

clausira, posl tertii coeli sccreta, ne revelationum 

niagniiudine Paulus Dpostoliis exlolli poiuissel, ei 

Satanae angelus datus esl. Ecce qui paradisi prius 

sccrela considerat, ad semetipsuni lediens, conlra 

carnis belluin laboral, legem aliain in membris sus- 

linet, ciijus rebellione fatigari spiritus legem docet. 

Post donatioiiem ergo muneris Deus honiinem pro- 

bat, quia el collato munere subleval, el abstraclo 

pauliilum, ipsum sibi Iioininem demonstrat. Quod eo 

usqiie procul dubio palimur, quo, delersa fundiliis 

labe pcccali, ad promissa; incorruplionis subsian- 

liam reformemur. Sed ipsa hac leiilatione disponitur 

iit qui elati perire poterant, humiliali a perditione 

scrventur. 

Secreto ergo dispensationis ordine, iinde saevire 

permiltitur iniquitas diaboli, inde pie perficilur he- 

ngnilas Dei. Quia'adversariiis nosler iiide olttein- 

peral nulibus superiioc gratiae, unde exercel iram 

neqiiissimoB vobintatis suae. Nam, duin heatus Ursi- 

ciiius tot pro amore Christi tormenta perfcrrel, et 

iiiter laceranies manus carnificum immohilis perma- 

iierel, subripcre sibi de forlitudinis suae conslaiilia 

erigerel divinitus excilavil, ul, dum de sx-culari 

ciiam ordine multo se foiliorein el robiistioreni 

cerneret, ad cognoscendam infirmiiatem suara cervicem 

cordis humiliter iiicliiiaret. Hinc est quod 

Elias , de quo superius dictum esi, diim Jezabcl 

tcrriius fugeret, el se soluin Deo ex oinnilins super- 

slitem aestimaret, dicens : « Doniine, prophelas tiios 

occiderunt, aliaria lua demolicruiit, ei ego reliclus 

sum solus, et qu;Eriinl aiiimam meam (/// lieg. 

xix); » ut ebiiioneni inenlis ejiis reprimeret Doini- 

nus, respoiulit dicens : « Reliqui mihi septem iiiillia 

viroriim, qui non curvaverunt genua sua ante Baal 

ilbid.). t Certum qiiippe est quod cordis ociilos 

exstinguit qui, ciiin recle agii, considerare proxi- 

inoniin iiierita negligil. At conlra , magno huinili- 

talis radio semetipsum illuminat qui aliornm bona 

siibtiliier pensat ; qiiia diim ea qiiae ipse fecerit, 

facla foris et ab aliis conspicit, eum, qui de singula- 

ritate intus erumpere nititur , superbiae tiiiiioreiij 

premii. « Reliqiii, inquit, mihi septem millia viro- 

riiin, qui non curvaverunt genua sua anie Baal, > 

iit , dnin non soliira se remansisse cogiio.sccret', 

elationis gloriam, quae ei de singularilale surgehal, 

inclinaret. Propheta nempe erat , et s.-Epe niysteria 

supenia cognoveral. Qtiid ergo diflicile fuit agnoscere 

i:i nuiiido fideles Deo famulos ct alios rcuiansisse? 

Sed Iiinc solertcr inluondum est oculum cordis cla-

fiiW S. rETIll DAlilAiM OVV. 1>AKS SEC TOMUS II.— SEflMOiNES. GOO 

tin(|iinni iiequiter claudat, quia qui liuuiilis et occulla A sanipsit. Ail enim : « Mulier, quam dedisli uiilii so- 

Dei novcr.it, elatus et aperla nesciebat. Ut ergo B. 

Ursiciiius baratiirum elalioiiis ev.ideret , digntim 

fuit ul cadendo disceret quia nou siia, sed alieiia 

viitule sietissel. Permisit divina cleiiientia cxcelsam 

paradisi cedrum ieviter coiiciiti, ue irrueiiic 

validior.i turbine radicitus potuisset evelii. Permisit 

militem suum vel ad mome;iium bostilibns gladiis 

ccdere , ut poenitens fiigce ferveiitins potuisset aiii- 

niosumpeclusad rediviva rursusceilaminareparare, 

qualenus de fugientc protinus insequeiiteiii , de 

victo faceret versa vite victorem. Amando Ursioimis 

carnem siiam Chrisiuin deserere voluit, sed rursus 

limendo Chrisliim ipsam cariiem ultro ferieiidam 

carnificibus tradidit. Ex quo peccavit, ex g^ co 

ciam, ipsa milii dedit de bgno, ct comedi(6'

601 SEUMO XVIII. 

iiilei" inililcs Clirisli. Dosiiiil exleriiis hostes, verle A convocaiis amicis et vicinis, congvalulaliis cst (Lnc' 

niaiuis iii te, et niulios scdiiiosos invenics cives. 

Doiiia siiperbiaiii, jiigula ir.iciindiani, exstiiiguc li- 

bidinem, reprime avaritiam, occide invidiam, et, ut 

breviter cum Apostolo cuncta complectar, Cnicifige 

cavnem luam cum vidis et concupisceiitiis (Gal. v), 

hoc est forlitcr agere, lioc est viriliter dimicare. 

Nain (iiiid jiival, si circa valluni to non obsideant 

aciesperseiiueiuiiiiii, et intra uihis moeiiia grassetiir 

barbaries viliorum ? Imo qiiid proilesl, si inembra 

diaboli tecuin cxtorius non coiifligaiit, et ipsediabo- 

liis intrinsecus te quieto jiire possideai? Nam qiii- 

runque cjiis voliintaii subjecti siini, quasi quieto ab 

illo jiire possideniur, et siiperiiiis eoruin rex quadain 

seciirilateperfruitur, dura eoriim cordibusinconcuBsa 

xv), ita et nos, iiivento co, non qiiod ipse perdide- 

rat, sed quo nos perditos acqiiisier.it, jusliim est 

gloriari, proesertim ciim Apostoliis dical : « Milii 

aiitem absil gloriari, iiisi in cruce Doniini nostri 

Jesii Christi (Gal. vi), » laiiloque propensius spirimalem 

Ixiiiiam alacri debemus mcnJe concipere, 

qiiaiito non ignnramiis ct ipfum humanae saJiilis 

iiiiiiiicuiii amariiis suspirare. C.iiidebal iianiqiie dia- 

bdus ad ev.uleiidiim ignoiiiiniosaD siifc coiifusioiiis 

opprobrium, qiiod liiuiiiphale vexillmn, sub quo 

prostraliis et captlvalus fiieral , eateniis niaiierel 

occiiliuin, et ruinoe siia; dedccus, quod succiim- 

Leiido periulerai, supprcsso signo virtoriK coinpen- 

sabat. At ubi reperium est, iilii cuni tanla gloria 

poleslaie dominalur. Sed cuni nniusciijusque spiritiis BChrisiianiE devotioni el pietaii pcrpendii esse con- 

aJ Condiioris desiderium recalescit, cum loiporem 

iiegligenliiie deseril, et frigiis inscnsibiiilalis prisliiix' 

igne sancli amoris succendil, ciim libertatis in- 

genila; meminit , et leneri ab hosle scrvus eru- 

bescit, quia idem hostis se consider.it despui, quia 

92 vias Dei videl apprehendi , dolet coiiira se 

captum reniil , niox zelo accenditur, mox ad ccria- 

iiien niovetur, mox coiitra rebellanlein menieni se 

excitat aiqiie in omni arte lacerationis instigai, ut 

teiitaiionum jacula iiilorqiieudo confodial cor qiiod 

dudiim qiiielo jure possidebat. Quasi dormiebal 

quippe, diim sopitiis in pravo conie quiesceret, sed 

excitatur in provocaiione ceriaininis, ciim jiis adnii- 

seiit peiversae dominaiionis. Scriptum qiiippe est : 

spicuuin, ernl.cscit se nbique jaiii videre proslratiim 

, @g (jiiia i.biqiie tituluiu divinae v.cloria! 

ceniit erectuin. Uhicuiique eiiim signum crucis eri- 

gitur, illicprocul dubio et Chrisli vicioria, et diaholi 

capiivitas denoiatur. Porro aulem veternosus hostis 

per lignum primum honiinom vicerat, omnemque il- 

lius progeniem per qiiinquo millia ferc annorum, 

lanquam servuin, sub jugo suse tyrannidis opprime- 

bal. Venit aulcin Filiiis, tanqnam gigas ad currendam 

viam [Psal. xviii), ut debellaret aereas po- 

lestates, ei ligniim ligiio opposuit, dum per crucis 

amaritudinem exspuil venenatain poiiii illius velili 

voluptatem. rrinuis scilicel homo ciim maiium ad 

arboreiii, diabolo siiadeiite , porrcxit, tanquam li- 

« Fili, accedens ad servilutein Dei, sla in juslitia et C gnea; labuloe chirograpbum deditilia; seivitutis in- 

tiinore, el pr;epara animam tuam ad lentationem 

(tVc/i.ii). » Qiiisquis eiiim accingi in divino servilio 

properat, qiiid aliud quam se contra anliqui advcr- 

sarii certamen parat, ul liber in certamiue ictiis 

suseipiat, qiii qiiiclus sub tyrannide in capiivitate 

serviebat? In hoc cerlaniine, dilectissimi fratres, 

niisler aiiiinus se seiiiper exerceat, ad hujus pugniiB 

vicloriam mens nostra totis visceribiis inardescal. 

< Non enim coronabitur, nisi qiii lojîiime certaverit 

(// Tim. ii) ; i quateiius qui nunc iniitan !o bcalos 

niartyres legilime deceriare contendimiis, percepta 

corona victoriae in seterniim ciim ipso rcge niarlynim 

ineffabiliter exsultemns. Qui triuus et uniis 

Dcus vivit el gloriatur [regnat] per infinita s.xcula 

sicculorum, Amen. 

MAIUS. 

MI. Sermo de liiventione sanctcB Crucis. 

XI. Sermo de S- Anlhimo martyre. 

XIV. Sermo de S. Bonifacio martyre. 

XV. Sermo de Spiritu sancto ct cjus gra- 

tia. 

SERMO XMII. 

DE INVENTIO.NE SANGTJi CRUCIS. (lll JIAII.) 

Hodie, fiatres charissimi, qiiia Crucis Iiiventio- 

iieni colimus, quasi reperto communi totius inuiidi 

Shesauro communiter in Christo g, udere debemu^ 

tt situt iile. inventa oerdila ove vel dracbma . 

scripsit. Secundus hoino cuni in cruce manus exlcii- 

dil, caiiiionem illam lelhiferne pactionis [passionis] 

oblilteraiidse delevit. Per lignuni ergo servi lacti, 

per ligiium suniiis libertaii prisiiiia; restituti. Per lignum 

de paradiso fueramus ejecli, per lignum siimns 

in patriam rovocati. El qiii per lignum iniinici 

depulati fuinius, per sacrainentum crucis iii aniici- 

tiain Dei et iii angelorum cojicoidiain rcconcilialt 

sumiis, testantc Apnsiolo, qiii de Christo ad Eplie- 

sios loquens ail ; « Ipse est, inqiiit, pax noslra, qiii 

fecit ulraque uniim ; et inedium parictem niaceri* 

dissolvens, inimicitias in carne sua : legein maiida- 

torum decretis evacuans, ut duos condat in seinet- 

ipso in unum novura hoininem, fatieus p.^cem ; ut 

^ reconciliet ambos in uno corpore Deo per cruccm, 

interliciens inimicitias in semolipso {Ephes. ii). » 

Hoc denique salutis humana; vexillum noii solum 

le.x per qiiasdara typicas intelligentias et amigmata 

proefigurat, sed et oraninm prophetaruin oracnla et 

cuncta vetcris instrumenti veneralur auctoritas. Quac 

cst enim sacri eloqnii pagina, qua; crucis mysierium 

iion rcdoleat, et ail lioc, quasi ad totiiis humana! sa- 

lutiscaput.alque principiiim, iion inteiidal? Ex qiii- 

bus nimirum non otiosum credimiis, si aliqwa hic 

lestimonia, quas> crucis niystcriiini innuant, profera- 

nuis, ul per ea quae hic brevi sermone perstringi- 

nsus ad iila etiam qiia; laceiiliir, facilioris intelli- 

gcntiai auituin pra^beamus. Priiiius igitur ."ibrahaui

nnr> s. petui damiam opp. pars seu tomus ii. — skrmones. coi 

iiiceiiai iii iMCiliuiii, qiii ciiiin immolare Deo liliiim A fidem viclcant, qiu eaienus fidei oculos non liabc- 

volnil, cniicia pene per orilinem passionis Domini- bant. 

c.K sacramciita sisjnavit. Sicut enim Abraliam, qui 

)>aler excelsus ilicitiir, nnicum et dileclum filium of- 

ferie Deo non diibilavit, ila etsiimmus Paler nnige- 

niliim dilectunKiuf Filium pro iioliis omnilms Ira- 

didit. El sicul Isaac ipse sibi ligna porlavit qiiihiis 

erat iiiiponeiidiis, ila qnoque Christiiscrucissnajges- 

tavil in liumeris ligiium, in quo erat pro noslra sa- 

liile passurus. Duo aiitein servi illi procul dimissi 

Jiidxos siguilicani, qui, ciiin servililer vivcrent cl 

carnaliter saperent, non inlellexerunt allissiniam 

liiiniililatem [paiiperlateni] Christi, Jliiuc ideo noii 

ascendeninl in montem, lociim videlicel sacrificii. 

Ciir aulem duo servi, nisi qiiia, pcccante Salomone, 

Veriiin nos diim sacrificanlcni Abraham aliquan- 

In longiorc scrinoiie pioseqiiimur, ab aliis qu:ic di- 

cen !a siint, diiilius pricpedimiir. IIoc iicmpe criicis 

nivsieriuni el Jacob figuraliter cxpressit, ciim de 

Chrislo inler reliqua verba benedielionis intiilit, di- 

cens : i Lavabil in vino stoiain suam, ct iii san- 

giiine Hv» pallium suum {Gen. xlix). » Stola 

Cliristi et pallium nuillitudo esl gcnlium, qiias lunc 

Dominus induit, quando sibi eas pcr gratiam re- 

deinplionis adjunxit, siciit per propbetam pollicetur, 

dicciis : « Vivoego, dicil Dominiis, iiisi lios omnes 

iiidiiam siciil vesliinentum {Isai. lxix). > Slolam 

ergo suam Dominus in vino, et pairniin in saiiguiiie 

ex uiia Israelilica plebc diio facli siint popnli?Qiii- " uvae lavil, quando sicut botrus in crucis ligiio pe- 

Iuisutiqne sa^pe per prophelain dicitiir : « Adversa- 

liix Israel, el prsvariealrix Juda {Jer. iii). i Asi- 

niis autem ille quo lunc ulehaliir Abraliam, insen- 

sata eratstiiUitiaJudxoruin.S^'"'^ plaiie brutastnl- 

titia oinnia sacramenta portabai, qux lamcn qnid 

feriet, volul irralionale animal, igiiorabat. Jani vero 

i|uid est qiiod dictiim est eis : i Exspcctale bic cum 

asino, poslqiiam autein adoraveriinus, rcvertcinur 

ad vos? » (Gen. xxii.) Audi Aposlohim: < Ca:cilas, in- 

qiiil, ex parle Israel facla est, ul pleiiiliido genliiim 

iiitraret, et sic oninis Israel salvus fieret {Roin. xi). » 

Qiiid esl eniin (luod dicitur : j Coeeitas ex p:irle 

Israel facla est? » Hoc esl videlicet : < Exspcctalc 

liic ciini asiiio. t Ut pleniludo geiitiiiin inlraiet, lioc 

pendit. Tunc enim cx latere ejiis sangnis el aqua 

prolluxil. Sed aqiia nos abliiit, sanguine redemit, 

nimiriim ut exhiberet sibi sponsaiii iioii babentem 

maciilam, neque rugain {Eplies. \). Crucis niyste- 

riuin idein Jacob tunc etiain paienter exhibuit, 

qiiaiido junioiein Ephraim Manasse primogeuilo 

pi;iefcreiis, in moduin crucis super eos brachia per- 

niulavit {Ccn. xlviii). Per criuem namque facluin 

csl ul populiis gentium, lanqnam priiiiogeiiili juie 

pra.'ropio, popiiliim pncccderel Judivoriiin. Illud 95 

quoqiie quod iii Exodo legilnr, ad Dominica; cnicis 

lefcrlnr procul dubio sacramcntuin. Dixit eniin Dominiis 

ad Moysen : « Projice virgain qiiam iii manu 

gcstas, in terrain : etprojecii, el factus esi serpens. 

est, postqiiaiii adoraverimus, ubi videlicet sacrifi- G Expavil illico Moyses, ei fugii. Ei ait illi Domimis : 

ciiim Domiuica; crucis implelum per onines gentes 

fiierit pr.iedicaium. Quod aulem sequitur : « Et sic 

oinnis Isniel salvus fiet, > hoc esl, revertemur ad 

vos. 

Qnid est aulem qiiod aries inter vepres hsprens 

coniibus invenitur, qiii pro Isaac immolalus ofTer- 

iiir? Crux iiempe coiniia habei, duo siquidem ligna 

invicem compnniiniur, et sic •"riicis speciem red- 

dnnl. Hinc esl eiiiin quod de Clirislo scriptum est : 

f Corniia siint in manihus cjiis {llab. iii). > llajiens 

crgo cornihus aries, Christus est crucifixus intcr 

aiuleatas el vulnificas JudiEorum iniqnitates, sicul 

ipse per Jcremiam conquerilur, dicens : < Spinis 

jicccalorum suorum circunuledit me populus hic 

Appreliende caudain ejus ; et apprebendit, faclaque 

est ilerum virga {E.xod. iv). i Ciincli liquido novi- 

nius quia serpens suasil hoiniiii mortem {Cen. iii). 

Ergo mors a scrpente. Quis aulein virga, nisi Chri- 

slus, de quo propheta dicit : i Qiiia egredietiir vir- 

ga de radice Jesse ? > {Isai. xi.) Virga ilaqiie in ser- 

|)cnieni, Cbrisliis in niortem. Moyses auiem expavii 

et fugit, qnia snspensn in cruce vel moriente Donii- 

110, oninis ille apostolornm nunierus Iremefaclus ex- 

pavii, et a cerlie spei ac firina: fidei soliditaie rcces- 

sii. Qiiia vero cauda extrcma pars corporis eu, 

qiiid nisi finem Dominica; significat passionis? Moy- 

ses igitur caudam apprebendit, et nihilin virgaulira 

serpcniis foniiam apparuit, quia conipleto Dominl- 

{Jei: xxx). » Peraclo sacrificio, dicitur Abiah:B ; '^ c.e passionis crucisque mystcrio, el fidelis quisque 

< In semine luo bcnedicentur omnes genies {Cen. 

xxii) , > et postquam Doininus dicit : « Foderiint 

nianus meas el pedcs ineos (Psfl/.xxi), > panlo posi 

iii eodein Psalnio suhjicit : < Reminiscenlur, el con- 

vcrlentur ad Dominum universi fines terra;, et ado- 

rabunl in fonspeclu ejns omncs pairia; gentiiim, 

qiioniam Douiini csl rcgmim, et ipse domiiiabitiir 

genlinm {Ibicl.}. > Oldato itaque Abraham filio, el 

pro coaiieleiinmolalo, appellavit iioinen loci illius, 

Dominiis videt , quia Redemptor nosler, poslqnain 

iu ara crucis ohlalus niorlis iioslnB debitum solvit, 

vidciiduni se deiiiccps fideliiim suoruin obiuiihus 

piaibuii, ul nimirum redenipii omiics illum jain pcr 

tiine ad lidein rcdiit, et Chrislus consumpta morte 

idipsiim iii se quod fuerat per resurreciionis glo- 

riam reparavit. 

J:iin vcro qiiid est quod Israelitica plehs postibns 

donioriim de sanguine agni jiihelnr iniponere {Exod. 

xii), nisi iil nos praHigiirel criicemChiisti, qni veriis 

esi agniis, in fronle porlare? Ad vesperam siqiiidem 

iiiiiiiolabalur agniis, el in vespera mundi passus est 

Christns. Liniiinlur nliqiie posles, ne vast;ilor aii- 

gcliis audeat iiiferie perniciem; et nos criicis vexil- 

luiii in coide gcslaiiiiis el fronle, ne repeiuiiiiis lio- 

slis irrueiis valeat anfcrre saliitein. Uiide el seciiri 

cwiiiinus : < SigiiaUim csl siiper nos lumcn viilliib

o5 SEHMO XVIII. GOO 

liii, Doiiiine {Psnl. iv). t Qiiod lamoii sccuriiis tli- A (Cniit. vii). » Fructus ncmpe crucis omncs clci ti 

guiiisqiie canlamus, si Uuliro jara mari transniisso 

el liosie (leiuerso lympanum cum Maria Moysis so- 

rore ilefcriinus {Exod. xv). Quid est aiitem tympanum 

porlare? Audi Dominum tiicenl.'ni : c Qui 

vult venire post me, abnegct semclipsum , cl lollal 

crucera suain quotidie, et sequatiir me {Liic. ix). t 

Qui enim carnem suani cum vitiis el conciipiscen- 

tiis cnicifigit {Galat. v), qiii rnembra siia, qiise siint 

siiper terrain, abstinendo inortificat {Col. iii), ille 

vcre cum Maria lympanum portat, qiiia semetipsum 

a noxiis lerrenae voluptatis liumoribus aridum ser- 

vat. Juxla ralionis igitur conseqiientiam , ei liic 

lympanum crucis mysterium non obscuie desi- 

gnat. 

Prselerea et illud non iiiconvenienter occiirrit, '' 

Christi tenuisse figuiam et Aposloliis lcslatiir, cuni 

quod videlicct Israeliiicus pnpulus iii Mara adversus dicit : i Bibcbant aulein de spiritali, coiisequente 

Moysen inurmurat, vociferans scilicet non se posse 

reperire qiioJ bibat. Tunc ostendit Moysi Doiniiius 

ligiium , qiiod cum ille misisset in amarissimas 

aquas, in diilcedinem prolinus sunt conversse (Exod. 

xv). Quid enim amarae illoe aquae, nisi quia occi- 

dentis lilterse, et dura; atqiie iiisipida; legis sprcieiii 

leneiii? Scripliim cst enim : « Coiislituii populo 

siio Doininiis Jegem, et judicia, et tenlavit eiim 

{Ibid.). > Et alihi : « Ego dedi eis piMcepla non 

bona, et judicia, in quibus iion vivenl {Ezecli. xx).i 

Ciii tamen legi si confcssin crucis el Doniinic.c passionis 

mysteriiim copiilatiir, protiniis qiiod amarum 

fueral, iii spiritalis inlelligentije diilcedinem verti- _ liiit sacramentum? Decem namqiie praicepta in eis 

tur. Notandum autein juxta veritalem liisloriae, 

quoil aqua in dulcediiiem versa, subiiide populus ve- 

iiit96 in Helim, ubi erani duodccim fonles aqiiarum 

et septuaginla palmiB. Qiiid eiiim diiodecim 

fonles, nisi duodeciin sunl aposioli, qiios Dominus 

ad hoc conslitiiit, ut arida et squalentia humani ge- 

neris peclora suae praedicatioiiis inundationibus irii- 

garenl? Qiiid vero septuaginta palmarum arborcs, 

nisi lotideni siint discipiili, quos ante faciem suain 

idcirco misit {Luc. x), iit per eos victoriie suae palmas 

mundus agnobcerel? El ccrte saiis congrue vi- 

detur consequentium rerum ordo dispositus, iit pri- 

nio populus duceretiir ad litteram legis, a qiia iii- 

mirum, dum aniara luit, transire non poluil. At 

postquam est per lignum \'nx dulcis cffecla, el in- D 

lelligi spiritiialiter coepil, illico Dei populus de Ve- 

leri Teslamento ad aposlolicos fonles et palmarum 

arbores, id est ad Evangelii gratiam transiit. Et be- 

ne posl acceptum Decalogum sepiuplus prsedicatorum 

nuiiierus constituitur, quia per sepiiformem 

sancii Spiritus gratiam omne mandatum diviiia; le- 

gis impletur. Nec immeriio plaiie pnedicalores cni- 

cis palmarum videniur nomine figurati, diim ei ipsa 

crux jiire dicenda sit palma, qiiia in ea scilicel facta 

est de proslrato muiidi lioste victoria; sicut de ipsa 

cruce sponsus ad sponsam, < Dixi, inquit, asceiidam 

in palmam, appreliendani fructus ejus; et eriinl 

ubera tua sicut botii vineoe, et odores tui sicul 

iiialoruu! , gultur tuum sicut vinum optimum 

suiil. 

Ascendit igitur Dominus in palmam, et appreheii- 

dit fructus ejus, qiiia mox ut in cruce pro iioslra 

salute pependit, omnes electos ad semeiipsum per 

amoris desideriuin traxit. Et tiine sancla Ecclesia 

per duoriim Teslamenloriim iibera spiritalis coRpit 

l.etilioe viiia diirundere, atqiie odoreni cceleslis con- 

ciipiscenliae humanarum meniium naribus inspirare, 

ut iiiciiala ad obsequenduin mens nostra sibi gralu- 

laiis, dicat : < Tralie me post te , curremus in odo- 

rein ungueiitoriim liioriiin {Cant. i). i Quod profeclo 

et pelra illa Oreb in Raphidiin salis expressc deniin- 

tiai, quam virga Moyses, Domino jiibente, pcrcus- 

sit, et aquas elicuil (Exod. xvii). Hanc sane petrani 

eos petra; petra aiitem eral Chrisliis {I Cor. x). i 

Huic iiaque pelra; lignuni criicis accessit, el mox 

lanqiiain aquae pionuentis inundantiam larga sancli 

Spirilus dona profudil. Ad qiias nimiriim hauricn- 

das aqiias omncs siiienles iiivitat ipse, cum dicii : 

« Si qiiis sitit, vcniat ad me, ct bibat, et de vcnlre 

ejiis fliienl aqiiae vivos (Joan. vii). > Hoc aiiteni, in- 

quit cvangelista, « dicebat de Spiritu, aiiem accc- 

pluri eranl crcdentes in eum (Ibid.). » 

Sed qiiid in rcliquis diiitius imnioramiir, dum 

consiet esse perspiciiuni qiiod ct ipsa; tabiil.T;, qiia; 

Oei digilo script;B siint, criicis Dominic;B prsetule- 

scripta siinl, et denariiis niimcriis per X lilteram, 

qiiae crucis exprimit fpecicm, designalup. In hac 

sane litlera, qu;e denariiini in se coniinel nuine- 

rum, sic iinus apex a sumino in imum per ohliquum 

ducilur, ut aller qiioque non dispar per trans- 

versam lineam, pioductis utriiique brachiis, com- 

piiigatur. Et sic apicis ulriiisque facla complexio 

37 

'ôn sohiin exleriorem criicis prxlendit iinagi- 

iiem, sed et mysiicam ejiis quamdam videlur indi- 

caie virtutem. Ditil eiiim Dominiis : « Non veni 

solverc legem , sed adimplere {Maiili. v). s Per 

crucis itaque sacrainenliiin praecepla veteris inslrii- 

iiieiiii evangelicae gratiae copiilavit, el, ut ila loqu;ir, 

duo Testamenia velut iiniiis doctrinoe corpus effecit. 

Et quidein primo daloe sunt tabiilse , sed proliiiiis 

sunt, populo pvxvarieante, effracl;e {Exod. xxxii) 

secundo veio daiilur l.ibubc , sed perpetuo perman- 

suroe. Plane priores tabuloe priscse legis lenuere 

figuram, qiia; a siii cultus obsequio erat postmodiini 

desitura [defecliira]. Postmodum vero danlur ta- 

buloe, sed non franguntur ; quia Novi Testamenti 

graiia, quse per crucis est solidata mysleriiim , iiul- 

liim iiovit habere defecliim. 

Porro aulein nec arca illa Velcris Testamenti 

beatoD ciocis credenda est caruisse ihesauris. Crucis 

nanique incomparabiles divitias occiiltabal , quia et 

cruci jam per cuncta figurarum suarum atque 

a:nigmatum mysieria miliiabat. Ejus quippe ex 

tuiic jam erat ininisira, imago scilicet verilalis , el 

;

C07 S. PETRI DAMIANI OPP. PARS 

i:)iiiiiiii plciiiliuliiiis. Arca scilicct, sancla erai Ec- 

clcsia. Tria vero conliriebaiUiir in arca, duK viJeli- 

tel la]iiilcse tabuhe, qii;e profeclo diioruin Testa- 

riieiiloriiin innunnt perpelirani firmilatem , qnas 

cliam criicis in sc niyslciiiim continerc snpra do- 

cnimiis. Urna (nioque aurea habens inaniia. licc 

profecto puram atipie sinceram carncm E\ciiemploris 

expriiiiit, qiiaj procu! diibio dulcedinem perpeliue 

diviiiitatis iiiclmlil. Qiue dnlcedo tunc in palato 

nostrarum meniium sapuit, ex quo milcs peiidonlis 

iii cruce Doniini latiis apeniil {Joaii. xix) ; ciim 

liolnis videlicet expiessus est, qui dum calcarctiir, 

lorcular calcavit soliis. Tertio in arca fnii virga 

Aaron, quoe post ariditatem floruit (Niim. xvii).Qure 

iiimirnm quid aliud significat, nisi snmnii veriquc 

ponlificis noslri illnd saliitare vexillnm immortalis 

inemoriiiesempcr viriditaienoridnm, etexuberanlium 

rruclniim fertilitate feciindiim? Crux eiiim semper 

virel in spe, (loret iii fide, friictiticat in charitate. Et 

postquam a terreno cespile prKcisa est, frondct.quia 

quisqiiis per ainorem criicis a terrenis se desideriis 

iii ipsa mentis radice [meiiiis radicem] prsescidit 

ad hnereditaiem -imiuarcescibilem capesseudam 

i't semper virentia seteniai vitse pascua coiiva- 

lescil. 

Verum quid amplius de laude beatne crucis edis- 

scnim, quaiidoquidoni oir/iiia illa sacrilicia quae sub 

legalium caeremoniarum ritii offerri jubeniur, ad hoc 

nniim singulare verumqne sacriilciiim qiiod in 

arca cnicis oblalum est referantur ? Per vituliini 

iiamqiie, qni de armenlo offerri prrecipitur {Exod. 

xxix) , Rcdemptor noster, qiii de patriarciiaruin 

i!escendit progenie, figuratur. Hic nimirum aralro 

trucis sua; lerram carnis nosirae perdomuit, el ex 

Spiritns sancti semine virtutum nos fruge ditavit. 

ilic vitiilus sine inacula non in lahernaculo, sed 

.inte oslium ejiis a filiis Aaron offerebatur {Exod. 

xxix) ; qiiia et Doniiniis, qui siiie peccalo esl {hai. 

j.iii), sub Anna ct Oaiplia (Liic. iii) cxira portain 

«sl crucifixus. Ipse Agniis qiii inundi peccata deter- 

sil (Joan. i). Ipse li.-cdiis, qui auctorem peccati di.v 

biiliini, crucis gladio juguiavit. Ipse columba, in 

cujus niniirum specic Spiriiiis sanctiis super eum 

ad .lordanis flnenta descemlit (Mattli. iii). Ipse etiam 

lisrtur, quia perpeliia; caslilalis auctor gg existit, 

sicut sibi a spoiisa diciiur : « Speciosse gea.'B tux 

.siciit lurturis (Canl. i). » 

Eamdem porro vivific;B crucis liostiain designabat 

 

Quia ergo, fraires mei, servitntis jiigo solnii , be- 

nedictionem Abrah;ie in Cliristo jam suinus adepti, 

qiiid rcslat, nisi ut ea qu;e, gratia pr;eveniente, per- 

ccpiiiiiis,eiiam per vii;c meritum Redempioris nostri 

dona servemus, ne qui per bapiisinum iii Chrislo 

renasciiniir, sccuiulum vetercm nirsus hominem vi- 

" veiites, ad daninationis ejns senlenliam revocemiir ? 

N:un et hodie in Ecclcsia illud David canimns : 

« .Maledicti qui decliiianl a mandatis tuis (Psal. 

cxviii). > Consideranda iieinpe senteiitia quia noii 

, 

dicitnr, inaledicti qui non QQ iion renaseuntur in 

sacramenlis tiiis, sed, qiii decliiianl a mandalis tuis, 

quia videlicet non solum illi malediciionis iiexibus 

sunt ohnoxii , quos iii Christo aqna haptismalis non 

rcgenerat, sed illi eiiam qiioruin praviias a recli- 

iiuline rnandatoruin Dei per vitiorum abrupl;i decli- 

nat. Qiiid ergo proilest quia de vinciilis qiiis ve- 

li!St;c maleJiclionis absolvitnr, si pcr viiam repro 

bani eisdom vinculis donno rctriidalnr? Naiii ct 

Ai'.oslo!us ail : « Qui no!i amat Domiiium iiostnim 

,

600 SERMO XVllI. C!0 

Jcsiiiii Cliiisliini, sil aiiallienia, inaranailia {/ Cor. A in aqiiam misit, el niox ferriiin nalavit, alqne ad 

xvi). Ubi .xqiic notanduni qiiia non dicit : Qiii non inanubriiim rediit (IV lieg. vi). Quid esl auleiu se- 

renascilur in Doininuni noslrum Jesuin Christuni, 

seJ qiii non amat, iit etiain si baptismo probetur 

quis in Ciirislo renatiis, si noii sil etiam ex convor- 

salione commoriuiis, iieqiiaquam sU a malediclioiiis 

oinnino vinculis absohitus: i Si enim, juxta Aposlo- 

him, coinplanlati sumiis similitudini morlis ojus, 

simul et resiirrectioiiis eriinus (Rom. vi). » Et riir- 

sus : c Si compatimiir, et coMregnahimiis ; si coin- 

nioriiiiur, et conviveniiis {II Tim. ii). » Sed quis ilic 

est qui uon aniat Chrisluiii ? Qiiis eniin nosiruiii, 

si de Ciiristi dilectione coiisulilur , iion protiiius 

constanier, imo proinpiissime se Cbristum diligerc 

faleatur ? Veruin ille non amal Cbristiim qui iiou 

curis, nisi sapientia Dei operata pcr corpus ? Quiil 

ferrum,nisi diviuitas? Qiii I ligiium, nisi hunmiiilas ? 

Et reete corpiis Cliiisli lignuni diciliir, quia a ligiio 

pcpendil. Securis igitur juxta Jordaiiein arbores 

siiccidebat, quia Dei s;ipieiitia, juxta Ihiiduin inortahtatis 

nostrse decursum, dignata est impios Judsos 

su.TB priedicalionis aiisteriiate corripere, et veliit 

infructuosas arbores a slatu rigidse snperbiai dcse- 

care. Unde et Joaunes dicit : t Jam securis ad radieem 

arhorum posita est. Oinnis arbor qiise non 

facii frucium boiiuin, excidetur, et in ignein initte- 

lur (Matlh. iii ; Luc. iii). t Itaqiie diim ligiia cae- 

duntur, ferriim in aquain de manubrio cccidii, qiiia 

amat cruceni Christi. Et qui suni qiii Christi cru- B duin silveslres Jnd.^soriim mentes Veritas corripit 

cein iion anianl ? Audi Pauliim manifesla eos voce 

noianlem : « Mulii, inqiiit , ambiil.int, qiios sxpc 

diccham vobis (nunc auieni et (lens dico) inimicos 

cnicis Christi, qiioruin fiiiis interitiis, quoruin Dciis 

venter est : et gloria in confusione eorum, qui ti-r- 

rena sapiuiil (Philip. iii). t Loqualur et Jacolms : 

« Qui :imicus , ait , est hiijiis saec"li, inimicus Dei 

constituilur (Juc. iv). » 

Quisquis crgo desiderai ab omni vinculo inale- 

diclionis ahsolvi , et plenam novje graiiic bcnedi- 

ctionem consequi, cruceni diligal, ex qua videlicet 

oniiiis pleniludo benedictionis emanat. I'er cruccm 

se Dei inandaiis astringat. Per crucem effrcnis cariiis 

incentiva cobibeat. Sicut enini conseiuiendo carni, 

sententiam malediclioiiis incurrimus, sic refrenando 

carncin, henedictioiiis graliam promeremur. Ex tor- 

culari namque [nenipej crucis largissinia heneli- 

clionis unda profluxit, quse malediclionis antiqiia; 

virus onine detersit. hide nimirum stillicidia cha- 

rismatum coelestiura proruperiiiit , qusc ariditalem 

hnmanaruin mentiiiin sahibriter irriganl, omniuinque 

virtutum felici fruge feciindant. Hu;c est enim 

mibes illa qux Elise siib vestigio hominis in tempore 

siccitatis apparuit, et mox inundantis pluviaj copia 

abundanler [subsequenter]erupit.SiceiiimScriptiira 

commemorat : < Ecce, inqiiit, nubeciila parva qiiasi 

vesligium hominis ascendebat de mari (/// Reg. 

xviii). s Quia enim non cpiasi homo , sed qiiasi 

vesiigium hominis ascendisse dicitnr, recte per hoc desiderii librata pennis ima jam deseral , atque ad 

crux, qiise membris est aptata Dominicis designalur. D Auctorem suum rediens in ejus aniorc suaviter re- 

Et hene criix vesiigium hominis dicitur , qiiia per 

eam Deus bomo transiluin fecil, cum ad Patrem r«- 

diit, siciit per Joannein dicitur: « Sciens Jesiis quia 

venit ejiis bora, ut transeat ex hoc mundo ad Pa- 

trem (Jonn. xiii). » Pascha qiiippe transitus dicitiir. 

Et hic irausilus per crucem factus est , sictit dicil 

Aposiobis- « Paschanoslrum immolaius estCbrisliis 

(/ Cor. v). > Siciit ergo per Virginem descendil ad 

iioslra, sic per crucem est reversus ad propria. 

Qiiod congruenter expressit 1©© illud faclum sub 

Eliseo miraculum. Nani cum juxta Jordanem ligna 

cxderenlur , repente securis cnjusdam niateriam 

Eiiccideiitis in aquam cecidil. Tuue propheia lignuui 

diviniias carnem deserens ad inferni profunda des- 

ceiidit. Sed lignum in aquam miliitiir, et ferruin le- 

dit, qiiia corpus Domiiii, quod iii ligiio pepeiidcral, 

in sepulcro iioiiitur , deinde ex piofiindis iuferi, 

spirilu redeunle, surrexit. 

Undenotandum est, fraires mei, et diligeiitissimo 

perpendenduin quia ipse Redeinptor noster ante per 

crucein transiit, et sichiimaniiatem suaiii inpaicriire 

dextera; gloriam siihlimavii. Exemplum quippe no- 

bis exhihuit, ut iinde capiit pra.xessisse cognotcilur, 

pereaindem vium et meinbra subsequenlia gradian- 

tur. Praiforimus igitur crucein in froule, sed ftamdcm 

criicein mulio saliibrius recondamus in «orde. In 

(-; utroque posie saiiguinem percussor angelus vldcat 

(Kxod. xii), ut exclusiis evadat, non perempturns 

irriimpat. Nec sibi quispiam de solo sigiio crucis 

;ipplaudat, si veriialem crucis iu operibiis nou exlii- 

heai. Crucem aempe ille in suis jnoribus signanter 

expresserat, qiii dicebat : i Ego eiiim sligmata Jesu 

iii corpore meo porlo (Gal. vi). » 

Miindaiiies igitur nosmeiip.sos, charissimi, ab omni 

inqiiinamento carnis fit spiritiis, accingainur adver- 

santium vitiorum impelns frangere, carnalis illece- 

bra;passionibus obviare , pie proximoriim necessi- 

latibus condescendere , illatas etiam contumelias , 

servata charitale , perferre. Sit mens nostra aii 

oinni lerrena! cupidiiatis pondere libera , ut saiicii 

quiescat. Faslidio iiobis sinl cuncta qiiai cerniinus, 

Ad illa vero quaj credimiis, coniinui laboris instan- 

tia feslinemus. Hsec profecto criix esl, quaiii inorihns 

et actibus nostris debenuis imprimcre. Uxc 

est, cuam juhemur qiiolidie posl Doininum bajniare. 

Qiiihanc portat, passioni Redemploris sui veie com- 

inunicai. Hoc sigiiuin oves ab hsedis iii exircmo 

examine segregal (Malth. xxv). Et judex , qui re- 

probos nescit , hunc in suis characierem recogiio- 

scit. Quibus autem imprcssum propnss moiiis 

slig.na considerat ; mox ad seterna: vitse pr.Temia 

gratus reinunerator invitat : « Veniie , inquiens , 

lienedicii Patris inei , peroipite regnuni (Ibid.) ; » 

,

S. PETUl BAMIANI OPP. PARS SEU TOMUS II. — SERMONES. C12 

tum quo iiJSC vivit et regual per oinnia saccuia s;v- \ los ligat, iii unuinqiic conslringit, ei sancii iloclo- 

culorum. Anicfl. 

101 SERMO XIX. 

DE SAPiCTO AMlllMO MARTVRE. (xi MAII.) 

Gum beali Aniliiiiii, fraircs cliaiissiini, irium- 

plialia gesta recoliiniis, triiiin|)lianlis in eo Cliristi 

victorias celebraiiius. llle siquidem iii eo piignabai, 

illc superabal, qui et fidei constaiitiain prselieDat 

aiiiino, iie suppliciis cederet, et verjja viia; labiis 

suggerebai, ut infidelcs ei perditos ab errore vele- 

risperlidi» revocarel. « Non cnini, iiiquit, vos eslis 

qui loquimini, sed spirilus Palris vestri, qui loquilur 

iii vobis (Matlli. x). > Stringebalur corpus loris ne- 

xuum, sed verbum Dei iioii erat alligatiim (// Tim. ii). 

diiique vexalus, dum sanclos invocaret, ipios ipse cru- 

Ilin-rebat lenebris carcer anguslus, sed meiis airia 

deliler laniavcrat, exspiravil. Ad liaiic doinum Piiiia- 

superna; claritalis inhabilans, bealo lumiiie friiebali 

niis confugium fecil, qui mox nt per 6. Anlhimiiin 

liir : dicens cum Pauio : < Qui nos resuscilavil, cl 

cousedere fecit secuiii iii co8leslibus(£;)/n;s. ii). i Li- 

vcbaiit inembra plagis verlierum, sed aiebat : < Licet 

is, qui foris esl, iioslcr lioino corrumpatur; sed is, 

qui inlusesl, renovatur de die in diein (// Cor. iv).i 

Cum lalibus armalis noster Jesus ascendil in prsc- 

liuiii, defunclo Moyse el Jordane transinisso, ces- 

saiite sciiicel veteris legis observanlia el perceplo 

baptismalii sacramento. i Lex enim el proplielic 

usque ad Joaiinem {Luc. xvi) ; > ut videlicei illic lcgi 

Veteris Teslamenli flnis occurreret, uiide novae gra- 

tiae lavacrum prolluendi ad salutem bominum origi- 

iiciii iiivcniret. Jesus itaque ille Israelilicae plcbis 

dux, noslrum verumjesum bumaiii generis Salvalo- 

reni el vocabulo pr*f:^Miravit cl facto. Mittitnr ille 

^ 

rcs in Hiiitalem lidci pia;dicalione sua fideliuin col- 

ligunt multiludinein alque in unum redigiint snb 

niuiuae cbarilalis compage decoreiii. Poslrcmo qiiis- 

quis exlra 102 domiim illam invcnlus esl, gladios 

iion vitavit; quicunqiie eliam ab Ecclesia: limitc, 

qui lides esi, exlerior fuerit, periculum procul dubio 

mortis incurrit. 

Extra haiic domum sacrilcgus ille Ceremon re- 

perlus esl, qui acceplis ab iiiiperiali lyiannide 

codicillis , diim contra Christianos vesana rabic 

fiirerei, eoruinqueiiecem cruenlis denlibus esurirel, 

a d;fiinoiiio repente correpius de vehiculo corruit, 

veibumsalulisaudivit, credcns in Chrislum, oiniicm 

niolestiam dcsperati languoris quein paiiebatiir, 

evasit. El bene faclus transfuga, dum victoris Jesu 

castris applicuit, peregrinusin domesticum transiii, 

in Israclilicani bxreditatem alieiiigena subinlravii. 

In ore [opere] qiiippe beaii martyris Anthimi, taiiqiiam 

ex fenestra domus coccineus quodammodo 

funiculus dependebat, quia Irophaium ciucis Christi 

omnibus innotescere [notum faccre] noii cessahal. 

Nec mirum videatur qiiia B. Antliimum et supe- 

riiis cum diice Jesii armalum venisse descripsimns, 

el nunc domus Ualiab figuram leiiere perhibeinus. 

Qiiia, quod perspiciium est, et praedicatores el au- 

dilores, oves simul ei arietes, inira uniim congre- 

ganlur ovile , sicul iinuili noscuntur liabere Pa- 

ad perdendas gentium naiiones; veiiit liic ad debcl- slttreni. 

landas aereas polcstates. Mitlit ille Jericho duos Pratcrea B. Anthimus, cujus jam per uiulta cer- 

exploratores [Jos. ii), dirigit iste in hunc mundiiiM 

lainina lestalialur terra victorias, ul et in alio ele- 

sub ejiisdein nunieri sacramento suos prxdicatores. 

inenlo nobilis cjiis palina claresceret, in Tiberini 

« Misit, cnim, testaiile Evaiigelista, binos anie fa- 

gurgitis tluenta demersus est. Et ut arlifex carnificiem 

suani iii oiniiem civitatem et locum quo erat cum rabies nihil omitteret [dimitteret] inlenlalum, 

ipse venturus {Liic. x).i .Mittebantiir illi, ul locorum saxea corda gestantes, pondus alligani saxi, miiiiis 

situs sollicila curiosilate perquirerent; missi sunt 

fidentes corporeae gravitali. Sed frustra lapidea 

isti, ut venienti Jesu viam fidei in hunianis cordibus mules aggravat qiiem peniia meritorum leval. 

pricparareni. Illi in Ualiab niereiricis hospiiio susci- Aliena perversitas inaniter depriniil queiii allipelax 

piunlur (Jos. ii); istl apud Ecclesiam gentiuin,qiia3 [sublimia peteiis] sanclitatis propriae virtus extollit. 

cum idolis fornicala fueral, requiescunt. Porro Raliab Felix illevinctus,qui, dum liumano solatio destitui- 

coccineum funiculum, sanguiiiei videlicel coloris, in lur, ne pusillanimis fiat, angelitus visiiatur. Felix, 

feiiestra propria; doiniis appendit; et sancta Ecclesia 

inquain, iiaufragus, qui, ut de voragine pelagi ad 

in fenesira sux doinus quodainmodo rijaorem san- J) stationem littoris rcporletur, non lerreni remigis 

guinis ponit, duin et passioncm Christi publice con- 

fltetur in voce, ei signuin crucis palam portai iii 

fronte. Undebenc sponsus ad sponsam dicii in Can- 

licis : < Sicut villa coccinea labia tua, el eloquium 

tuuni dulce (Caii^. iv). i Quid eiiim labia sponsoe, 

- iiisi doctores iiilelliguntur EcclesiaeTCoccus auteni 

sanguinis habev ruhoiein, vel ignis speciem, quod 

significat charitalein. Labia crgo EcclesiiE, boc est, 

praedicalores sancli, cocciiiea; vitta; suni siiniies, 

quia mortem Cliristi praidicanl, eiimque pro cliari- 

late generis bumani crucis subiisse paiibulum con- 

sianter afrirmanl. Et beiie per vitlain coccineam 

prsBdicatorum ordo signalur. Vilta siqiiidem cap^l- 

olficio fruitur, sed cceleslis nuiilii vehiculo b.ijiila- 

tur. Angeliis eniin Domini veniens, ut in ipsa pas- 

sioiiis cjus narratur historia, ct vinciilonini nexuin 

solvil, ct lieatiiin inartyrem adoratorii sui 'ôrationis 

sua'] celliilam revocavit. 

Imitemur bunc egregiiim virum, dilectissinii 

sancle viveiido, carnis incenliva frenando, inundi 

gloriam coritemnendo. Beati nos inartyres iii opera- 

tione praicedanl, ut sancii angcli nobis in tribula- 

tione suecurrani. Delicatiis siqiiideiii uiiles est, qiii 

aiile vult iriumpliare quani arma coiiserere, .prius 

iriturare quam rura proscindere. 

Consideralo nempe ordine Scripturarum ritepcr- 

,

C!3 

SERMO XIX. 

pciHiiuir iioslraium scriesactiomim. Piius enini lex, A iiistii eju , cl piiiicipes, ei lUices, ei pra:fecli cur- 

"* ordinem vivendo confundit, qui ante vult 

ridcre quani flere : cum Saloinon dicat : « Tempus 

flcndi, et leinpus rideiidi (Eccle. iir). » Ille etiain 

recti ordinis lineain descril, qiii crcatis rcbus Crca- 

lorem omnium iii amore postponii. Siciii pcrverso 

Iiomini divina voce dicitur : i Posiiisti me posi cor- 

pns tuuin (/// Reg. xiv). » Deiim qiiippe postcorpns 

ostenditur qux inter concubinas dislanlia sit ct 

reginas. Quid differat iiiier eos qui servi peccaii 

durai exactionis iributa persolvunt, ei eos qui pcr 

sedata bella certaniinum principatuum iiifulas sor- 

liunliir. Inter bos sane principes, el cielestis militise 

bellatores , B. Anibimus insignis eniliiit , qui et 

criientis impiorum iiianibus iii perseciitione non 

cessit, et in pace positus, insurgentiiim porlenta 

vitioriim spiritali virtutum miicrone Irnncavil. Car- 

nis suse membia torinentis exposuit, interioris lio- 

minis yiscera ilKnesa 104 ^c^s^''- Capul iioii timiiit 

ferieiiti gladio subdere, ui Cbristo capiti mereretiir 

inseparabiliter adliKrere. Erat enim in eo fides, noii 

suiim ponit qui magis studet uiilitati vel voluptati B qn* niortua esset iii semetipsa, sed qiiai per dile- 

carnis suse constilere, qiiam Dci praecepta servare. 

Iline est quod Sponsa dicit in Canticis: s Introduxit 

me rex in cellam vinariam, ordinavit in me cliari- 

lalcm [CatU. ii). » Non ait : dedit, quain non rope- 

)it; sed ordinavil, quam inordinatam invenit. INon- 

nulli namque in principali cordis sui loco liabeiit 

uxoies, filios, praedia, vel boiiores; in seciindo aii- 

lcin qiiodammodo Deiim ponuiil, duin eiim miniis 

diligiint. Ii

GI5 S. PETI\I DAJilANI OrP. PAftS SEU TOMUS U. — SEa.ViO.N!iS. 

cctc , nc soloecisinum facianl in spic;i npeiis, qiii sc A corde diccremus : « Tialie ine post le, curiciinis iii 

(le moiilc Epliraiin, hoc csi, ile celsiludiiie esse tc- 

slantur ecclesiasticoe fecunditalis. 

Quapropter, dilectissinii , caveamus ne (ides 

nosira superducio nos solius prolcssionis colore 

decipial,ct lanquain inanis spica, vacantibus culmis, 

absque dileciioiiis medulla Ibllescal. Iniitemiir rnlein 

niarlyrimi, per quam, viiicentes refsiia leirarum, 

adepli siiiit proeinia promissa coelorum (Hebr. xi), 

Sit ergo fides iios.ra solida, sit vera, sit robusla, iil 

nunc cniido.per fidcin, perveniamus ad speciein, 

videndojicr anigmalis spcculum {/ Cor. xiii), quan- 

doque perducannir ad ipsius summa; veritatis obtiitum 

, ubi mmc beatus marlyr Antbimus, deposita 

sarcina corruptibilis carnis , stolam adeptus est 

odorein ugueiitorum tiioriim {Cnni. i). » 

Et fortasse isli sunt gradiis illiiis borologii, in qiio 

rcx Ezecliias umliram reverii decein lineis petiit. 

Quod videlicet Isaias proplieia in signum reciipc- 

raiid.c salulis illius Domimim invocans prolinus impetravii 

(ha. xxxviii;. Desccnderal itaque sol emen- 

sisjam decem gradibiis liorologii, sed per eosdem 

gradus ileruni rediit. Qiiod videlicet signum esset, 

per quod se rcx Ezecbias saluti pristinae reslitueudum 

esse confiderci. Eniinvero nec genus biimanum 

ad incolumilatem quam amiserat, de sui languoris 

icgrotalione convaluil, qiiaiidiu Iiix vera Cliristus 

decem eos quos enumeravimus mystici horologii 

gradus ad occasum se liumiliaiulo percurrii. Quan- 

angelicai clarilalis. Ecce cnim inler ignitos siiperna! B quam per umbram decein gradiiuni et aliter supernie 

llierusalcm lapides emicat : ccce inier piirpuiatas 

mariyrum legiones victor etcoronatus exsiiliat. Con- 

summato 105 quippe gloriosi cerlaminis ciirsu , 

cumdem ipsiim in pricmio beatae renumeraiionis ac- 

cepit qui factiis est cl pretium cum redemil, Jesuin 

Christum Domimim nosirum, qui cum Deo Patre et 

Spiritu sancto vivii el regiiat per oninia sa;cula sa;- 

culoiiim. Amen. 

SEK.MO XX. 

1)E SANCTO BONIFACIO MAKTYIiE (XIV HAll). 

Beati Bonifacii gloriosa fesliviias, fiatres mei, 

dum ciinctis Christi fidelibus commune fil gaiidium, 

specialitcr taiiien peccatoribus ad promercnilaiti ve- 

dispensationis possunuis inielligcre sacranienlum. Di- 

versitates quippe temporum ouasi qiucdam distiii- 

cliones suiit in horologio liiiearum. Soli namqiie 

jiistitiM Chrislo primus ad niis desceiisionis giailiis 

fuil de Deo in angelum. lOg UmJe csl quod et per 

Isaiani magni consilii Angelus dicitur {hai. ix). Et 

qui cum Jacob loquebatur Dciis, angelus nuncupa- 

lur. Hinc est quod per eumdein Jacobdicitur : i Di- 

xil angelus Doinini ad raei:i soinnis : Ego sum Deus 

Betliel, ubi unxisti lapidem et voiuin vovisti inilii 

{Gen. xxxi). » Nimirum, ut idcm ipse qui loquitur, 

et Deus simul et angelus ostendatur. Secuiidus de- 

scensionis gradus fuit in palriarchis, per qnos scili- 

cet ipsc Dominus unius Dei cuhum ac veraj fidei 

ccria; spoi iribuit incrementum. Nam cum C fuudamentaconstituit. Teriiusinpiomulgationclegis, 

vilic ejus ac bealai consummatioiiis gesta percurri- quam el ipse piius audiente popiilo piotulit, et postmus, 

quid aliud invenimus quain quia stipula laruiodum in lapideis labulis proprio digito exaranie 

tari, cedrus facta est paradisi ? Atque, ut ita falear, 

lorris inferiii factus est splcndidum sidus coeli. De 

liipanari siquidem prodiil prselialurus ad sladium, 

de siadio suspenditur ad lormeiitum, de torraenlo 

(lucitiir ad gladium, dc gladio sublevatur victor et 

coronalus ad cflelum. Per gradus nempe peccator 

iste ad vitam lediit, qiiia etperquosdam gradus is 

qui siiie peccato est (/ Peir. ii) , ad iiostroe niorlalila- 

lis iina descendit. Hinc est qiiod cx persona sancia; 

Ecclesiii; per Saloinoiiem dicilur : t Ecce iste veiiit 

salieiis in monlihns, et iraiisiliens colles {Cant. ii). i 

descripsil. Quarius iii Jcsu Nave, in quo sicut no- 

miiie sic et opere degens iii terrain reproraissionis 

populum introduxii. Quinlus fuitgradiis in judicibiis, 

per quos niinirum Israeliticam plebem et ipse rege- 

bat. SexEus in regibus Jud:coiuai, qiiia in eis priii- 

cipahter ijise regiiabat. Seplimiis in prophctis, (piia 

per eos ipse et annuniiatus cst et locutiis. Ociavus in 

ponlificibus, in quibus ipse, qui summiis esl 1'on- 

tifex, veri et u;teriii sui sacerdoiii mystcrium figu- 

lavit. JNoiius autem gradus designaUis esl iii humine. 

Decimus in passione. Per lios itaqiie decem 

Salvalor eieiiim iioster quasi quosdam saltiis exhi- ^ gradus, quasi per ninbram Veieris Te!,tanieiiii, sol 

buil, cuin ad redimendiim geiius humanuni venil. De 

cceloquippe venii iii uieriim Virginis, de iitero venil 

in prajsepe, de pi;esepe transit ad circumcisioncm, 

de circunicisione ad teiiiplum , de templo ad baptismnm, 

de baptismo ad criicem, de ciuce ad morteni, 

de murte ail sepiilcrum, postiemo eliam dcsceiidii in 

inferiiiini, ut inde sanctos siios eruerei, qiios ad cos- 

lestem gloriam calcaio mortis iniperio revocarcl. 

Plaiie, iit iios post se currere facerei, islos pro iiobis 

gradus maiiifeslala pcr carncm Vciitasadnosdesceii- 

deiido disposuit, et qiiodammodo cuJMsdam mysljci 

liorologii sol jusliti;c Christus ha;c ad nos se incli- 

iiando moniciita disiiiixit. Qiii nimiriim cxsultavil ut 

gigas ad ciirreiidam viain {Pinl. .vviii), iit nos ei e.t 

justitioe Christiis in iiosira; morlaliiaiis descendit 

(fccasum, et per cos itcrum post resurrectionein 

suam in coelura victor asceiidii, umnemqiic illam vc- 

tustaj legis umbram voiitaiis su;e ae iiova; gralia; 

radiis illusiravit, obsciiia revelans, clausa leseians, 

et oinnia snb vclaiiiinc litlerae tecla denu l;ins. Et 

sicui tuiic sol liueatiiii qnidein ac nioro.'.e procosse- 

rat, repente aui.em ad orlus sui esl reveisus origi- 

nem; sic uiinirum, sic Uedcuiplor nosler ea quse 

de iiicarnationis sua; my.-lerio pcr loiiga lemporuni 

iiitervalla sigiiaverat, in sola resiiriecijonis atcjiie 

asceiisionis sua; gloria subiio palcfec.t. iNon er o 

miruin, si B. Bonifaciiis quibusdam grailiims pertin- 

gere meiuit ad coronani, quandoquidcm et Auc:or

617 SERMO XX. 6!t5 

salulis liiiniaiioa pro i:li.iiU:Ue Hoslra, vcliit por qiias- A ''""l- SiciU Coriielius ille coiiliiriii, iiui g(;iilili.s ad- 

(laiii dispensalioiiis sua;-liiieas, desceinlii ad poeiiaiii. liiic eleeinosyiiis et orationibus instiiit. Qiiibiis vide- 

DescemJii liic ad occasiiiii, iit ille redirei ad ortum. 

Pertiiiil Doniinus vespeiani teinporalitatis iiostra;, tit 

nos reduceret ad lumen in occlduuni pcrennilatis 

suK.«Seil considerandum esi, fralres mei, quoinodo 

B. Bonifacium inter ipsas reprobx vitss tenebras 

sanctitatis igniciilus iion deseruit, sed laiidiu illuni in 

nviniinis fovit, donec ad niagna perduxit. Erat eiiini, 

sicul iii gesiorum ejus continelur liistoria, ebriosus 

el adultcr, et omnium viliorum amicus quK odit 

Deus. 

Audiviniiis obscurissimas tenebras pravitaiis, vi- 

deanius etiam subliicere vel lcnuem cciiUillulam rc- 

clitudiiiis. HaLebat, inqiiit, liospitalilaleni, largila- 

licel suffragantibus, ad baptisiiii poslniodiiin sacra- 

nienta pervenit. Cui profecto angeliis, necdiim per- 

cepta regeneralioiiis gratia, dixit : « Oralioiies tuM 

et eleemosyn.-fi lua; ascenderunl in uiemoriam iii 

conspectu Domini, et nunc mitte viros in Joppen, et 

accersi Siinoiiein Petruin. ilic dicct tibi (|uid le 

oporteal facere (Aci. x). t Ae si perspieiie diceret: 

jam Dco qiuc lua suiit oblulisti, de cselero nibil 

supcresl, iiisi ut et ipse debeas niunus loiige prae- 

slaiilius luis niuneribus superadili, tuisque te facul- 

latibus possessor adjicias, ut unum ex omnibus, noa 

jam sacrilicium, sed holocauslum, potius fiai. 

Ad liujus igitur eenturionis e.vemplum B. Bonifa- 

leni et misericordiam ; qii;« lanieii tria uiuim siint, {j cius prius dcdit sua, postniodum se; quia juxia 

et unius nienibra suni cbaiitatis. Sequiiiir adluic 

liistoria, el quod breviler procmisit, exponit : qui si 

aliqiiando, inquit, videret peregriiuim, aui de iiiiiere 

venicuiein, cuin onini festinaiioue et alacritate hor- 

labatiir liospilium suum ingrcdi, et miiiislrabat ei; 

iioctibus aiilem circuibat plaleas ct vicos civitalis, 

Uibueus eis quoo necessaria eraiit. Ecce inter £©7 

densissima borresceiitium diimeia spinarum , elsi 

rara, lanien invcnla sunt idiA iloresqiie virtulum. 

El niuli.T; suiit plag.x, qua; volucrem Domini terra- 

teaus aggravanl; paue;e pcnnse, qua; lcvant. Sed fa- 

clle c.st medico animarum Deo patonlia vulnera tenui 

medicamenlo coinponcre, cl u))i sanum quid rcporit, 

cictera, quie circumqiiaque pulrida sunl, ad sabiWin 

praiceplum legls {Exoil. xii), agnuin iniiocentiie in 

suis gregibus rcperire non poluil, ba;dum pceiiiteiili;c 

seinelipsura offcrre curavit. Agniim siquidem iiiiio- 

ceiites, ba;duni offeriint peccatores. Nec mirum si 

qiiilibet sanctus post peccata conversus, b;ic us dici- 

tiir, cum et ipse qui de ccelo pro pecealoribus veuit, 

per bircum dignaius est figurari. Unde est quod iii 

Levitico pontifex viventem hircum hoc niodo jubeliir 

offerre, utposita super capiitejus utraque maiiu,cou- 

liteatur omnes iniquitates filiorum Isiacl, 1©8 ct 

uiiiversa delicta atqiie peccata eoruni, quae inipre- 

cans capili ejus, einilial illum in desertiini {Lev, 

KVi). Quid esi aulem hircum utrique manui ponti- 

ficis subjici, iiisi Filium honiinis in simililiidinem 

pristiuain revocare. Porro autem, sicut mari possi- C cariiis peccaii {P.ofn. vui) veiiienlem pcr voiunlatem 

bile est iiniiis hominis corpus abUiere , ila Deo 

perfacile est, quaiitunilibet iapsi, quantumlibel pec- 

caloris homiiiis animam ab onini reatus squalore 

purgare. Sed sicut quis quandiu in nionte consisiit, 

iuarinis fluclibus non abliiitur, ila peccator quandiu 

iii tuinore siiperbia; persevcrat, licet larga sii, divina; 

pielatis eum abundantia non expurgat. Accedat ergo 

per poeniieniiam ad fonteni niisericordioe, qui desi- 

derat ablui a conlagiis ctilp;e. Et qiii sibi a Den fieri 

misericordiam postiilat, ipsc quoque misericordi.-e 

viscera proxiinis indigenlibiis clementer impcndal. 

Videlis, frairos charissinii, qiiia beatnm Iiiinc Boiii- 

f;icium de tot fiagiliis qiuc comniisit, soluin opus 

iiiisericordise liberavit. Ut iion niodo peccatorum 

Dei, uiriiisqiie populi, JuJaici videlicet et gentilis, 

perseculioae gravari ? Plane utriusqiie se voluit 

raanibus subjacere, qiii de jiigo diaboli utrumque 

vonerat popiihuii liherare. Quid vero est quod post 

coiifessioiie;n alque imprecationem oiniiium iniipii- 

tatum filiorum Isracl super capila ejus bircus mitliliir 

iri desertum, nisi quia is qui peccata nostra portavit, 

qui legis maledicta sustinuit, protiniis iii desertum, 

iibi nonaginta noveni reJiqueral, ovem centesiniain 

r(;porlavit ? {Uailli. xviii.) Unde ct Aposlohis : « Ut 

iios, inquit, liberarct a maledicto, ipse factiis est 

nialcdictuiii {Gal. iii). t Per Iiircum ergo figuraliis 

est Dominus, qui pro peccatoribus ven't. Ilx'dum 

Bonifaciiis oblulit, qui sese ad porlaiidam crucem 

nexiis evader

CI9 S. PETUI DAMIAM 01'I'. PAI\-S SEU TBMtS II. SEU.\fONES. G23 

%iriiite«, qii:e nimiruiii de coinnmni plebe lioniines, 

aliiiin qnicleni acl pioplieliic pioveliil gratiaii', alii 

iiiarlyrii dal coronam ? Illi clal ul Ecclesiam Clirisli 

toelcslis oracnli dapibus pascal ; isli prabel ul ad 

siiperiia; gloria; niiplialc convivium post viclori;c 

)>almam feliciter cpulalurus accedal. llabeamus ergo, 

fralrcs, misericordiam, iii cl ipsi misericordiain 

coiiscqis matcriam depMtaniiis, quia cnim liis 

diebus ad propria peccata familiariiis deploranda, 

iion solum remolioris custodia; obicem corpori scd et 

procaci lingiiK frcna posuimiis. 'Pulsatis, petitis, et, 

adventu sancti Spirilus freqncns iiabere solito more 

coHoquium. Tlnde non immerito gratulannir in Ro- 

niino.dum ad illas vos epnlas avidos atque inhianlcs 

aspicimus, quaruin sobrios et fastidiosos, velul male 

Janguescerile mentis stomacho, niorti proxinios jii- 

dicamus. Et licet vera charitas non patiatur inier 

fralres divcrsa sentiri, fateor, tanien in hoc articiilo 

cor meum vestcT moeror exhilarat , atque, ut iia 

dixerim , amariiudo vestr» tristitia; nieuni pecliis 

obililKat, qiiia unde pia mcns vestra moerendo tabe- 

scit , inde in vera; sahilis gaudium proficit, testaiiie 

Aposlolo, qni ail : i Trislifia seciindum Deum salii- 

lcm stabilcm operatur [UXlor. vii). i Sed qui san- 

cioriim Palrum homilias lcgitis, qui quolidie sacri 

Cloquii meditationibus insistere non cessalis , qiio 

pacto inler ipsa plena toircnlis circunifliii profuiida 

lam aridi el pauperculi hoinims aquam despicabilcin 

silirc dignamini, nisi qui;i ad hoc non anior scicnli:c, 

quac inflal (7 Cor. viii), inipcÎlit, sed charitas polins, 

qiia; xdificat (Ibiil.), aitrahit? Si eniin vobis, ut de- 

poscitis , odicio liugux ciirrcntis eloquerer, qniil 

atiud, nisi cadem ipsa qiixlegitis, vcrbis vulgaribiis 

iterarem? Tamen qiiia laiitnpere id deposcitis, 

amodo ciim in sacris soleiiinitatil)us convenitis, cl 

vosnietipsos c cellulis vcnicntcs, t:inquam de se|iul- 

criscnilos, in rcsurroclionis gaudiuin raiitiio prie- 

Miilalis, volc, S' pixripilis , proiit gr:!lia ilivin;i di- 

A 

ciaverit, aliquid vobis-, juxl;i rusircilatis mcte riKri- 

mcMiia conscriberc, ut el ipse sancto conventui ve- 

stro dccsse non videar, pnetcr illa qii;\! Icgilis, sal- 

tcm pariim aliquid, veliit agrestcs lierbas opulentis 

ferculis adhiberc. Sic itaqiic vestris desideriis salis- 

fict, diim, quia milii littcrariini copia artificiosa non 

suppetit, ea qiia; lcntavcro scribcre, a vivis modice 

vidcantiir scrmoiiibiis discrepare. Sed uiidc isla con- 

gruentius iucipcre possuurus, nisi a saiicto Spiritu, 

ciijiis vos iiirperrime ct solcmnia coluisscet serfiio- 

nem cx ollicii nostri minislerio noii audisse giaviter 

suspirare vidcmiis? Et hxc quidcm noii timide, scd 

fidcnter aggredimur, qiiia, deqiio loqiii volumus.-ab 

ipso coiicipinuis ut loqui digue valeamiis. 

Priiiio ilaque notanduni cst, fratres mei,at

621 SERMO \\\. C«-l! 

Miiil possiniiiis ;ilii(ii;iU!iuiS pciielrare, Aposlolo _^ 

iiuligomiis. Illiul ilaqiie llagiluiiiiis inio.l cl iioliis csl 

prxomnibus neces.saiiiini, et illeiiiagis darc peten- 

leslc, qui ail : f Spiriliis s:iiicUis oninia scrulalur, 

e •iatii profiiiula Dei (/ Cor. ii). i Cui mo.v scnlciiti;c 

consei|uemer adjiingil : « Quis euini scit honiiniim 

quoe sunt iiomiiiis, nisi spiritus lioniiiiis, iiui in ipso 

est? {Ibid.) » ila et quae Dei sunt, MCmo cognovil, 

iiisi Spiritus Dei. " 

Sed an vullis, (ratres cliarissimi, fortassis inqiii- 

rere qui scire possumiis aii liabeamiis Spiritiim 

Dei? Iii lioc profeclo conslal quia Spiriluin Dei lia- 

Ijciis, si Deuiii vere cogiioscitis. Si enini, juxl.i 

apostolica verba < nemo qiuie Dei siiiit novit, nisi 

Spirilus Dci(/fcirf.), > qiiis ipsiini posscl Deiiiii cngno- 

scerc, iiiji cjus Spirilum mcrcrelur habere. Sed lioc 

ipsiim forsilaii adliuc vobis iii dubiuin veiiit aii co- 

tibiis (leleclatur. Illud, iiiqiuun, ab co siue cessa- 

lione qu;cramus ad quod nos ipse d qiixrendiim 

prevocal, ct ad spcrandum ccrla proiiiissione coii- 

firmat. dicciis : Qiiia si pclimus, si puls.amus, < apc- 

rieiiir nobis; et Paier nosler de ca;lo dabit spiiiiuii» 

bonuni pelenlibus se {Malth. vii; Luc. \\). t Sed qu« 

e divitc nostro eleemosynani qn.Trimus, iit inipe- 

Irandi copia coiiccdatur, qu.Trendi formain ab biijiis 

eliaiii niiiiidi pauperibus miituemur. Paupercs ciiim 

cuin ab aiiiora dcgentibus aliijiiid accipere gesliunl, 

ora iiiox sacculoruni laxant, et sic ad accipicndiiin 

p;irali, quibus piacvaleiit vocibiis clamant, iil duiii 

sic paralus quisquc per speculare doinus aspicitiir. 

giioscaiis Dcum. Sed audile Joannem aposloliim di- Bj^''''e miscricordiain coiisequalur. Sacculus qiiidem 

centein : « Qiii dicil se nosse Deum, et maiidaia 

cjiis iion cuslodil, meiidax esl (/ Joan. ii). > llle 

igilur vcre Dciim cogiioscil, qui cjiis mainlala 

ciislodit. IJnde et ilic peifcctiis uiandalorum Dei 

cuslos sccurus aiebat : < Nus spirilum liujiis iiiundi 

iion acccpimus, sed Spiritiim Dci, qui e\ Dco est 

(/ Cor, ii). > Quis est autem spirilus inundi? Ille 

profeclo esl qui suadet bomines diviiia pra;cepla 

conlemiiere , terreiiis negoliis dcleclabililer iiisii- 

daiv, niiindanx domiiialionis culnien appctere, car- 

iialis illecebrx passionibus turpitcr subjacere, Eiaiis- 

iloriaj possessionis fiiies cxiendere, tumido supcr- 

liise faslu supcr proximos jiira polest;ilis ambire. 

Ikonlra, Spiritiis qiii ex Deo esl, quas repict inen- 

noslcr, cor noslrum est, in quod si vidumiis nova 

coelcstis gralia; doiia siistiperc, ab oiniii lerroiia 

coiicupiscentia, fermeiilo videlicel veicri necessc cst 

vacuare. Cujus profeclo sacculi sinuni indiibitanlcr 

exp;indimus, si pcrfecti amoris inccndio doiiis ccelc- 

stibus inbiamus.Hujus satcnli beiic Paiiliis ora laxa- 

verat, cuni dicebat : i Os noslriiin palel ad vos, o 

Corintliii, cor nostrum dilalaliim est {IlCor. vi). > 

Ihinc laxare et illos monuil, cum subjiinxil : « Non 

aiigusliamini iii iiobis. Et paiilo posl ; Tanqiiani fi- 

liis dic), dilalainini ct vos {Ibid.}. > Considereiiius 

eiiain qiiomoiJo se pauper ille ad pcrcipieiida de su- 

pcrnis iimiicra pncparaverat , ciim clamabat, ciini 

vociferabalur. ciim piecabatur, cum iiiterioris or- 

lcs ad ccslestia provocai, el, expulso corporis et nc- C gani voces i.ngeiuiiiabat, dicciis : « Paratum ror 

giigentiae frigore, ad aiiioreindivinum iiiflaini:iai,pemcnm, Deus, paralum cor meuni {Psal. lvi, cvii). • 

liilantia carnis desideria reprimit, el liberum cor ali Ac si aperte dicat: Cormeum, Domine, ad capiend.i 

omiii lerrena dcleciatioiie suspendit. Illc redilit hominem 

ad despicienda prospera ri.gidiiin, ad aîvcrsa 

superanda robusiuni ; ilie cxbibet benc vivenlibus 

liuuiililer subdituin; 3.11 ille objicit prave ageiitibiis 

in j«iraliberoe auclorilaliserectum; itle, quem rcplet 

prudcnler iiiebriat, aique a sensu viiae pra;sci'.iis 

scieiilcr aliciiat. An non eraiit illi divina sobrielate 

veraciler cbrii, dc qiiibus a iiiale insanicnlibiis di- 

cebiiliir : i Quia miisto pleni sunl isti {.ict. ii). » Nun- 

qiiid non quaiilam divina cbrietas cst, prseseiilia et 

pra! oculis posita cuncta despicere, atqiie ad ea (pue 

iioii videntur, loto mentis desiderio mediilliliis aiilic- 

tu.T largilatis miinera prseparo, (|ui a cunclis lioc 

pravce cogilatioiiis siiualoribus purgo, niliilqiic iii 

eo rclinqiiilur, qiio graliie tu;ie munus desiipcrve- 

niens refimdatur. Ego curavi qux iiitns iiiale serVa- 

baiitiir egererc, lu illud accelcra doiio luoe pietatis 

dignantcr iiiiplere.Cormeumvacuefaclum aique ad lo 

paratiim teuco, qiiia eilossis ex eo vitiorum ruderibus 

llgadamplectendam lui Spiritusgratiam totameii- 

tis inlentioiie suspiro. Ecce pauper Dei cor tcnes p;iraliim, 

qui a pravis illud scrvascogitaiionibus muu- 

diiin. Sed nisi clamaiitem, nisi vocifcrantem audial 

quis de cminciitioris coeiiaculi penetralibus eleemo- 

l;ire, inollia qiiaique et jiicuiida eoiitemnerc, diira D

(-53 S. PETm DAMIAiSl OPP. PAUS SKU TOMUS H. - SERMONES. 054 

oiniii virtuliini con.imine diinicaie. Klinvineniiis i.gi- A i^l quiciiiiqne de vit:c caiiialis /Egyplo, lerram 

qntp, iiicl ct l:ic flnit ingredimnr, non vesiiga (igere, 

lur omnes spurcilias de nnstri cordis bospilio, cl 

sed assidne transire jubemnr, iil jiixta Joanneui , 

qiiibus possumus variis virtiiium floribus aspergauius. 

Delccietur Deus nitidum nostri pectoris taber- I qtil jiistiis esl, juslificetnr adlmc, ct qiii sanclus 

nacnlum ingredi, el suavibus in eo bonornm operuin esl, sanclilicclnr adliuc {Apoc. xxii). » Lac cieniin 

deliciis epulari. Sicque praiparato atque composito do carnc lluil, mcl dc superiorlbns in iiiia descciidit. 

decoro intimae domus ornatu, psallamus, oreinus , ct Et qua; est illa terra, laetis scilicet ac mellis irri- 

quibus illum possumus clamosa; menlis supplicatio- 

uibus invitemus. Sicque complebitur in nobis prophetica 

vox illa, qua dicitur : < Paralum cor meum, 

Deus , paratum cor nieum; canlabo , ct psalnuiia 

dicam Domino. » Deprecemur ergo assidue Redein- 

ptorem nostruui et totis illum visceribiis imploreinns, 

gua, ad qnam laniopere provocamur, nisi Media.to. 

ris Dei et liominum una persoiia? Iii qua iiimirum el 

caro manifesia cst, qux de "Virgine prodiil, cl di- 

viniiatis interua dulcedo, ause dc substaiitia paier- 

iia processit. 

Ad qiiam s.ine terram nonnisi Ilebrseus, iino, ui 

ut cor.iiosirum dignetur clementer invisere , ci di- ila loquar, nenio, nisi Pergentinus et Laurentinns, 

mota inUIU omiii UUlUi vitiorum *limiUilI caligine, l^niljjl liv, gratia î um* sancti .jM.iv-*. Spiritiis 

.j|...i...^ admitiilur; ailllll tlllUi quia qulsquis pervenire laborat ad Cbri- 

, m.11.1 IÛIOIJUIO JJi^l I V^llll V. lULIVJI «I. tl.i .Ji..« 

illustrare, quatenus quo in illum regeneranle credi- B stum, necesseestut nequaquam inbocmundo men- 

nius, eodem inspiraiilc, recto tramite ad ipsuni per 

venire \aleamus. Qui cum Deo Patre et eodeni Spi- 

ritu sanclo vivit et regnat per omiiia sxcula 

saiculorum. Anien. 

JUNIUS. 

111. Seimo de SS. marlrjribus Laurentino et 

Pergentino fratribus. 

XXIV. Sermo in Nativitate S. Joan. Ba- 

ptistce. 

Sermo II de eadem. 

Sermo 111 de eadem. 

XXIX. Sermo deS. Petro apostolo. 

Sermo deSS. Petro et Paulo apost. 

SERMO XXII. 

DE SS. LAURE.NTINO ET FERGENTINO. (lll Jl]N.) 

Iloiliema festivitas, dilectissimi , sicut nostis, 

in Iionore beatornm niartyrum Laureniiui el 

Pergenlini venerabiliter colilur, et quasi duobus 

aureis sideribus eoruni dies natalitius illustra- 

tur. Hoc plane geminum sidns si 113 dili- 

genter attendimus, per bujus vita; pelagus navi- 

gantes errare non possumus, sed posl eniensa llu- 

ctuum procellarumque discrimina ad sinum quieti 

porlus cum gaudio pervenimus. Unde noo sine quodam 

dispositionis supemae praesagio lale vocabuIiHU 

sortiti suflt, ut Pergentinus dicantur et Laurenti- 

inis. Pergunt enim uterque simul ad lauream, et 

pracedentes nos, si non eos seqiii negligimus, pro- D 

voca:it ad coronam. Omnes enini quici*iquc non 

scgi.es, sed ferventes et agiles adpalriam properanl, 

noii in itinere gressus figunt, sed pergentcs assidue 

dc virtuiibus in virtutes, de Ijonis ad meliora con- 

lendunt. Nec in bujus peregrinationis itinere cives 

so vel habitalores ostcndunt, sed vebit bospitcs 

scuipcr el c^^sules transeunt. Unde et Pctrus : « Ob- 

secro, inquit, vos tanquam advenas et peregrinos 

abstinere vos a carnalibus desideriis qux niilitaiit 

adversus animam (/ Peir. ii). i El Paulus ait : « Non 

liabemushic manentem civitaiem, sed futuram iii- 

i.uirinius^Webr. xiil).> Hinc cliani Pauliis illc, qui 

progredicns cx iEgypio tcrram rcpromibsionis in- 

^rcsius esl Ikbritus, iJ cst, Irnnsicns vocatiis cst. 

lis suse figat velul in babitatione vestigium : sed 

Hebrceum se seniper ostendens, ct cuni Pergentino 

per viam jusiitiie transiens pergat, el cnm Laurentino 

simul de suis laboribus iion bujus vita; commo- 

da, sed coronam tantummodo glorioe concupiscai. 

De babitatoribus etenim hujus inundi, sicut in Apo- 

calypsi dicitur, beati martyres clamant : t Quous- 

que Dominus (sanctus et verus) non viiidieas san- 

guineni noslrum de iis qui habiiant in terra? (/l;)oc. 

VI.) » De his vero qui non liabitant, sed pergendo 

jugiter transeunt, Isaiaspostquam pneniittit : « lla- 

bitabit lupus cum agno, etpardiis cum ba;do accu- 

babit, vitulus, et leo, ct ovis simul niorabuntur, > 

piotinus addidit : i et puer parvulus minabit cos 

^ (Isu. xi). i Quis est isle puer parvulus, nisi is dc 

quo per euradein propbetara dicitur : i Pucr iiatus 

esl nobis, et Filius datus est iiobis? (/sn. ix.) > 

Qui simul inhabitantes minat, quia ne corda nostra 

lerrenis rebus inboereant praidonem desiderii cccle- 

s;is indesinenter inllammat. Et hoc ipsuin niinare, 

est ad suum nos amorem flamraa continuie cbariia- 

tis accendere; ne cura nos vicario siniul auiore di- 

liglinus, ejus, ad quem redire debebamus, obliti, 

nienle in hoc exsilio remaneamus. Puer ergo par- 

vulus civersorum aniraalium turmas rainat, quia 

Redemplornoster, qui raultimodashomiiium meiites 

in unaniinitate 114 fraterna insolubiliter conflat, 

dum ad amorem eos patrise coeleslis accendit, in hoc 

eos mundo quasi pedeni figere non permittit. Ad 

Deumvero non itur vestigiis pedum, sed bonoruin 

gradibus operum, nec ad eum quispiam valet ascen- 

dere per corporei conatus adituni, sed per assiduum 

sancli operis incremenlum. 

Videamus igilur et islos beatos martyres quonio- 

do noii poluerinl divino flagrantes ignc quiescere, 

sed suniper elaboraveruiil de boiiis ad optima festi- 

nare. Najn dum et ante persecutionis articulura 

lanta; jam sancliiatis essent, ut signa per eos Deus 

etvirlutcs OBlcnderet, non isto contcnti pertrahun- 

tur ad judicem, et in bello declarant quantam ha- 

buerintet in pace virtntem. Et prius qnideni antiqiii 

hosiis arlilex et versuta n quiiia pcr vasculum suiim 

coepH cum cis quasi railius ageic, deinde non valcns

625 • SEllMO XXI). 626 

iiiiinoljilcii) coium rerre coiislaiUiain, apposiiit in \ victuri. Uiide silii diviiiiliis (Jicitiii' : « Diix gciiles 

eos criKlcliier iiisaiiive. Nam cariiilicihus uiidique 

ssBvienlibiis, ulerque niartyr, velui una iiicns cl 

eadem caro, verberibus cxJiiur, plagarum csde 

maclalur, niox carcerali cuslodise Iradiliir, ac famis 

inopia cruciatur. Sed nunqiiid bellatoribiis suis divi- 

na pioteclio defiiit, et quod in eis Deus ipse confli- 

gerel evideiiti prorsus indicio non ostendit? Nani 

dum eos carnifices verberibus atterunt, eorum bra- 

cliia, qua; in ictus dcbaccIiaHtur, arescunt, utsaxea 

pectofa et a pietalis visceribiis aliena, saltem per 

carnis arcfacloe rigoreni, discanl cordis habere mol- 

litieiii, et in inembroriim suoriim nexibus colligant 

quam liincnda sit virtus adversus (iuam tainfuriose, 

111 uieroiuo suni,et duo popiili ex utero tuodivide!;- 

tiir, populusqiie popuhim superabil, et major servict 

niiiiori (Geii. xxv). » In istis autein niilla diversilas. 

qiios nimirum et non dispar vita confoederat, et in- 

(lividuaj chai itatis unaiiiiniias coiiflat. Felicior eiiaiii 

isle parlus quam fuerit ille Tliamar, qiio videlicct 

cxorii swnt Phares el Zara (Geu. xxxviii). Quoriiiii 

alter diiiisio, allcr 'jriem inlerprelatiir. Et sicut iii- 

tcr se inviccm dissidet inlei-prclalio nomiiium, ita 

qusedain divcrsilas est in operibus singulorum, scd 

nec idcm tenent in figura mysterium. Beati vero 

martyres isii in suoruin noniinnm inierprclaiione 

non discrcpant, quia qiiodamniodo unum est quod 

tam alrociler dimicaljant. 

designanl, ot nomen iiiriuslibet utriqiie concordat. 

Jam vero ilhid quain suhliniis grali» mcritum, ]5 Porgen.Iinus enim et Laurenlinus, ulerque pcrgit ad 

quanla; cognoscilyr apud Deum familiarilatis indi- 

Giuin, quoJ, in carccrc consiituli ct Iridnana simul 

inedia maeeraii, angelitus visitantur et niensa; cce- 

lesiis alimenta percipiunl. Iii eis quippe Christus 

esuriebal, in eis supplicia perferebat, cum eis clau- 

debalur in carcere, cum eis in vinculis, cum eis 

erat conics individuus in lormenti.s. Et qui dudum 

inler deambulaiitcs in caniino Chaldaico pueros vi- 

sus esl quarius, ipse procul dubio euni istis etiam 

inviclissimis bellaloribiis suis facliis est lorlitis. 

« Ecce, inquil res,vidco virosqiialuor soiutos deam- 

Imlantes in medio igiiis, et iiihil covriiptionis est in 

cis, ct species qiiarli siiiiilis csl Filio Dei (Dan. in). t 

Hiiic esl qiiod et perscculor illcTiburtius, insaiiiea- 

lauream, ei quibus una est via, una cst concupi- 

sceuiia ; siiniil gradientes perveniant ad coronam. 

Quanquam ct jji islis, sicut eoruni lcslatur liistoria, 

quscdam rcperiatur essc differcnlia. Nam dum eos 

violentia pertrahcret ad tyrannum, Pergentiniis fra- 

tri, q.iioiiiani eloquenliorem judicabal, respondendi 

delegavit ofiiciuni, ul ille velut Aaron loquereliir ad 

Pharaonem, dum assislerent aute praesidem. Hoc 

igitur iiiter linjus beala; germanitatis geminos di- 

stat quod intcr Moysen el Aaroii diifcrre Scriptura 

coiiimemorat. Qiioriim unus de sc conquerilur, di- 

ccns : i Ohsccro, Domine, non sum eloqiiens ab he- 

ri et iiiiiMus lerliiis, ei exqiio locutiis (is ad servxrin 

tp.um, iinpeditioiis et l-ardioris Jiiigms sum (Exod. 

lis iiacundi;^ fclle permoLus, vaporaules de fonnce C iv). » Dealtero vero diciiur: « Aaroii fraicr tuus Lcvi 

fui-iosi pecloiis flammas cvomui!, et befiios marJy- 

rcs siiper ardentes prunas iiudis podibiis as;ai:c 

praicepit. Atproiimis et carboncs exslincti, et glo- 

ripsi marlyrum pedcs tanquam super candcn'ia lilia, 

vel croceos rosaruin Dores molli suni vestig'o dcle- 

clati. Ncc cessat adhuc ferox nequitia! spiritus. Ni- 

bil inlenlatum relinquit, sed oninia versHt;c fraudis, 

omiiia rabidi furoris argiinienla pcrcurril. Sed qiio 

plurihus jaculis impetit Christi inililes, eo rcddit 

ciEca crudelitas clariores. Et quanlo frcmcnlior eis 

ingruil immanitas proeiii, tanlo prxbcUir uberior 

occasio triuniphandi. lla^pie slatnitur idolum, et in- 

sana judicis rahies iiiiperat adorandum. Al dum non 

idolum, sed Deus omnipoleiis 115 adoralur, figiira 

tcs, scio qiiod eloquens sil; ipse loquelur pro te ad 

populum, et eril os lunm (Ibid.). t Ecce ilaqne bcati 

mariyres in ca re, quia repciiunlur sibimet iiivicem 

fuisse dissimiles, quodainmodo Moysi et Aaroii cx- 

slitissa videnlur a^quales. Et non forlassis incoii- 

grue. SicuE enim per illos lex olini dala est Israeli- 

tica; plebi, ila per islos Chrisliaiia hdes et Evange- 

lium civibus illuxit Aretii. Nam cum gentilitati ad- 

luic riliis pcstilentcr inhorrescerel el iii Chrisliaiium 

nomen perseculionis furor immauiter ebulliret, luiic 

scilicct quando 15. Donalus preiioso sanguiiie Arc- 

tiiiam purpuravit Ecclcsiam, vigcsimus lanien im- 

perator est Julianus, sub qiio B. Donaius insignis 

marlyr enituil, a Decio principe, cujus pcrscculio 

larvalis iu pulverem rcdacla ciillabitur. Poslremo '^ islos gloriosos niartyres coroiiavit. Quod si calaloqui 

dedigiiali sunt suas idolis inclinare cerviccs, 

alacriicr gladio beaia colla suhjiciunt, et sic glorioso 

gum quoque Romanorum ponlificuin stiidiose percurras, 

invenies a B. Sixlo, WQ cui Decianus fii- 

sanguine purpurati ad Iniperatorem sunm peracla ror, diim desreviret, serviie coactus esl, usque ad 

vicloria leverliintur. 

Obeata gernianilas,

f'-^'' S. PETUl DAMIAM OVV. CAUS SEU TO.MLS II. - SERMONES ' 

gaiem h.pidei i.iexslii.guibili splem!o.-e coniscaiil. A sani;..inis aspe.sione i.ra;sis.iat. Coiisisiil coiam arca 

Porio bicui (,'e.iiii.un. oculo.iii.. luinen in capiie l'a»deris ei aiile leslamenli tabutas, iiinam anieam 

loiislilutum stibjecta corpuiis i..eMib.a comleco.at, habentcm maniia, virgain Aaion, Clierubim et pro- 

ila B. Do..atus cun. duobns his

049 SEUMO XXIII. r.5(i 

utrtro sanclWicatus, liic Siiirilu sanclo replcliis /'Ulsse .\ coelormn 'mperatrix aU()i[ii!lur. Sed pncr niiilio fcli- 

oognoscitiir. .Miilto quippe cxcellcnlius esl Spirila 

sncto repleri ((uam sanctificari ; ilii eniin sanclifica- 

lio emiiiulationeni, liic repleiio iiiundationem signifi- 

cat. Ueniqiie et aposloli, qui nianibus suis tractaverunl 

de Verho vil;B (/ Joan. i) , cum Spiritum san- 

Ciiini de Salvatoris accepissent afflatu (Joan. xx), 

Tix qiiiiiquagesimo a resuTreclionis die ad illum 

!,Tadum pervenire poluerunt ut diceretur de eis : 

• Repleli sunt omnes Spiritu sancto [Act. ii). > Et 

Jicet Spiritus sanctus largiore lunc munere creden- 

liuin corila repleverit, lioc tanien Joannes in utero 

legiliir asseciiliis, qiiod aposlolica celsitndo tandem 

largiore promissione meruit obtinere. 

.\tlei'.de, obsecro, dingcnier, qiiam oidinata dispo- 

cior, quisalutanlis majesiaiem agiiosocRS, intravisce- 

rum lenebrosa voluiiiiiia gandio gaiidet, quia vim tam 

boalae salnlalionis attendil. « Et faclum cst, iiiqiiil, 

ul andivil salulalionem Maiia; Elisabelh , exsultavit 

iii gaudio infaiis in iilero ejiis {Luc. i). i Ascendil 

Virgo ciim (esliuatioiie iii dOiiium Zacliaria; ad sa- 

lutandam Eltsalieih, portans in ulero Filiiim Dei 

Regem glori:e, Dominiim majeslalis. Occurrit Elisa- 

belh , el anliqiia; slerililatis careiis opprobriis, ami- 

ciini Sponsi, pnieconem Verlii felicissinio veiitre de- 

portal. Jiinginitiir amplexus, veniliir ad osciila, co- 

piilaiitur feliees uteri, Rcgemqiie el militein nonnisi 

diio tenerrimi paiieles abjiingunt. Quidmirum, st 

niiratiir ct cxsiiltat puer ad tactiim tam proxiina; 

silioiie Spiritiis ille multiprex Jeremiain sanctificat, B divinitatisafnatus? Poieralnevacare aqiiocunqiie nii 

linplet Joaniieni, supervenit in Mariam. Ei Jeremiae 

qiiidem adiiiiranda sanctificatio, qiiia elsi in peccato 

concepius esi, nascitur tainen siiie pcccato. .\n'.e- 

qjiam eniiii exiret de ventie sanctilicaliis est , nec 

poterat iiasci non sanclns, qui in matris niero erat 

sanctificatus. Mira res, et a retro tiansaetis sajciilis 

ihaudita, hominem conceptum in peceaiis, nasci sine 

peccato. Joannem vero loiige gloriosior virins imple- 

vit, qui et sanctificaliis est a peccato, ita et donii- 

nante Spiriiu superfusiis, iit et purgalus exeat et re- 

pletus. Vere niagnus coram Doinilio, qucm angelus 

Duntiat, sanctlficat Deus , sanctus replijl Spiritus, 

vita commendat. Iiiellabilioie autem modo superve- 

iiil in Virginem, quam toia dLviniiaiis plenitudo.sine 

raculo cui pnxjsens aderat Regis pr.Tcsentia, regnan- 

lis Muerj iniindi R-eilemplor? Quid quod non senicl 

tain sanctopura amplexuum fuit celebrata coiijiinetio? 

« .Mansit autem Maria cum illa quasi iiiensibus Iri- 

biis, 1 ait evangelisla (//i/rf,). Tiinto tempore manet 

ciiin Elisabeib virginalis inlegritas, et nuiie diilciore 

colloqnio, nunc amplexu feliciore Joanneni pucruiii 

conseorat ei insignit. Et fortassis usqiie in diem na- 

tiviiatis ejus gloriosa Virgo cuoi cognala sua moraia 

est, donec ptierum natura sinu beatissimo confove- 

ret, et uno pariele reniotO',- propinquiorem redderct 

prseseniia; Creatoris. Facile a

C3I S. PETIll DAMlANi;OPP. PARS SEU TOMUS II. — SEK.MO.Nt:S.' C32 

iiiero eoiisiiigU? Nescis quia a dicbiis istiiis « rcgiium A sioiie. Porro quanla siiblimitas iii C(iiivers:,tione 

coclorum viiii paliliir , cl violciUi rapiiinl ilitid ? 

iMatlh. XI.) I Aii oblilus es (piia iste iiiitliliir pa- 

rare Doinino pleliem pcrfeclani? (Litc. i.) liiliiei'C or- 

ilinem rernm, ct ab ipsis sii« coiiceplioiiis iiiiliis in- 

venies liunc valiiliore conamine luani lortiliidincin 

irnipisse. Tu fecisti ut Iralricida Cain, qiii prius 

nalus est {Ccn. iv), pollutus et oLvohitus exiret, et 

originalis peccaii respergcreinr infaniia. liunc exce- 

pil orbis extcrritus, cl bumaiii geneiis subsecuia 

nativitas ad infinilai Iristilia; cumubim transniigravil. 

!Nalivitas aulem homiiiis istius in gandio est et in 

soleinnitatem prajclaram. Lailalur orbis, et quaiuor 

niundi climata circumsonanl gloriosai festiviialis iii- 

stanlia, ipsis eiiani coclis celebris ct famosa. « Qiiis 

pulas puer isie erit? » Amicus Sponsi, inimicus li- B 

bi , lua potcstale poieniior. Consideraiulum cst 

quanla dignitate pr.-cpollcat nativiiatis bujus cele- 

branda devotio , (luantamqne graliam in oculis Ec- 

clesix poluerit iiivenire. Nullius boraiiiis naiiviia- 

tem, prKler sorms Oei ejusqiie matris, iii auctoriia- 

lis arcein recepit Ecclesia , hujus isiius exccptione 

servata. Novit enim quia mclior est dies inortis die 

iiativitalis (Eccle. vii), et quod prtus bomiiuim trisii- 

tia coiiiilctur. Inde esl quod mailyrum mortes, iwn 

nativitates solemnizat Ecclesia; niorlem eorum Na- 

lahlioruin iiomine noniiuans, qiiibus faclus cst de 

morte naUilis. Tunc cnim incoepcrunt nasci ad vi- 

lam, cum vitara deposuerunt pro vila. Hujus vero 

nativitatera sponsa Christi tanlo securiiis benevolenlissima 

dignatione suscepit, quanto singnlarius C 

eam veritatis evangelicae irrefragabilis coinmendat 

auctorilas. 

Quintiis esl singularitas in coiivcisione ei conver- 

satione iiitra teneritudinem aiinorum.Bcatus iiaiiKiue 

isie puer ad ereinum, spiritu ducciiie, dednctiis est; 

nec obslitit aeialis infirmitas, quam majestas Doniini 

fecundabat. Spiritus enira sanctus non atlendit dif- 

ferentiam scxuum, fragilitatem corporum, temporum 

annositatera, sed qnemcunque et quomodo vult 

dignantissima replot beuigiiitaie. Reliiiqiiii Joanncs 

mundum, honiiiies fugit, iiescit paiiiam , parentes 

aspernatur, et in solius divinitatis apieera beal;c 

contemplaiioiiis figit obtulus. Mira rerum conversio, 

hominem vix nuuulum iugressura inundi fugere 

gloriam, ct sseciili cupiditatcs non soluin obliviêi, '^ ritas. Loqiiilur itle cnm Deo, quasi lioiiioad viciiiiiiu 

sed et nescirc, perpeiuuraqiie cuni diviiiitate stabi- 

lire consortiiim. Ueccssus moiitiuiii , silvaium an- 

fraclus et valtiuni subterjacens vaslitas puero pa- 

Iriarcb* doinicilia praibuerunt. Non oppoiiatur milii 

Jereniias, nec pra?dicaiilis puerilisc viilus audcal 

obviare, qiiia si ille consecratnr in propbeiam (Jcr. i) 

tiic in pliisquam prophelam (Matilt. xi); et licel ille 

populo futura pi5edicat,non tamen conversatioiiis hu- 

manfe declinat aspectus. Sic, sic Joannes setalis super- 

gressus infaiitiam, et nobilioris gencris generosiialera 

oblilus, soli vacal divinilati, formavit;e,monachorura 

propositum, anachoretarum piincipium, toiius rcli- 

poiiis 121 asserlio. Et luec quidcin pro conver 

fueril, non est currciitis liiigiia! voliiptatibus disse- 

reiidiim, sed evangelica! dignitatis comprobandiiiu 

eloquio. < Joannes, inquit, babcbat veslinienlnm de 

pilis camelorum, ct zoiiam pctliceara circa luinbos 

ejiis; esca autein cjiis erat lociisla! et niel sitvestre 

(Matih. iii). Ecce qiii mollibus vestiuniurin domibus 

regum sunt (Maith. xi). » Rigiila vestis, et diirissi- 

niis bispidiialibus ciicuiiitexta, rigore sqiialorifero 

eorpus allicil patriarcb.T;, carnemque tenerrimain 

imniatura discipliii;e feriiate coarctat, teneros artiis, 

et sacraliore spiritu snperfusos coniinni quassat 

longitudo raartyrii. Cibus aiitcni ejus qualis erat? 

Nonqu.xrunUirpIiasides aves, nec per totam discurri- 

lur regioncm, ut palriarcbalis stoinacbus impleatiir. 

Sed « eiat, inqiiit, esca ejiis locusi», et mel silve- 

stre. j Coeli rore pascitur et aiiiinalis vilissimi satia- 

tur edulio, iiihilque coctum accipit jejiinoniis auste- 

rilas. Castigslo qiiippe veiilri, ct diuliirna niacera- 

lione distcnto, igiiola fuit varielas ferciilorum, ncc 

iiitroivit in os cjiis quod gulain alliceret, siilliceret 

ventri, stoinacho btandiretur. Elias comedit carnes 

(/// Re^. xvii), et si qiiid aliud apponilur, cum 

gratiarum percepit aciione, iiec aliqiicm, nisi fallor, 

legimus in veleii oDlicina ad legis biijiis aspirasse 

fasligiuin. Vcstis aspera, cibiis tenuis, mcns dcTOta, 

perfectuin consccrant patriarchani. 

Sextus est novitas in praedicalione. Ilic volo 

attentius attendat inlcntio vestra, quia paulj subii- 

lius ordiondum materiai prseeipil niagnitudo. Post 

peccatuni Adai et illius diluvii vastatioiiem so- 

lemnera, etecla cst jiistorum infinita pluralilas, cun» 

quibusDeus facie ad faciem toculus fuisse dignosei- 

tur. Traiisferlur Henoch (Gen. v), eligitur Noe (Gen. 

vi), vocaiur Abrabam (Gen. xii), Isaac ditigitur 

(Geii. xvii), Jacob Deiiin facie ad faciem contempla- 

lur (Gen. xxxiii), Joseph vocatiir mundi Salvator 

(Gen. SLi); nec lamen Dei ad illos, vel illorum aJ 

homincs lit aliqiia meiitio de regni coelesiis perpctiia 

mansione. lloyses assumitur in duccm populi Jud.ieorum 

(Exod. iii), Pharaoiii in Deum constituitur. 

Facit Dcus in JEgypio magualia, et iiiiiahitia in 

lerra Cliam, lerribilia in mari Uubro (Exoil. vn, ' 

viii, elc). Ascendil Moyses ad caligiiieni, in qiia erat 

Deus. Datur in moiile multiplex piscceplorum aucto- 

suum. Non est occullalum a Moyse quod facit Do- 

niinus in occullo, el gtoriosum nomen Adoiiai, qiiod 

omnibus obvclatum iiieral, rcvelalur (Exoil. iv, 

elc). Scd in bis omnihus regni coBlorum memoria 

nec nomiiiatur, nec audilur. Astat Aaron suramus 

sacerdos, potcntis virga; gestarius, unctus et deli- 

bulus coelestiuin sacramentorura uiictione. Siicce- 

dit Josue, et oinnis illa jiidicuni nuiititudo, nec cst 

vel ulla tenuis raentio Regiii coelestis (Jos., tib.). 

Inveiiit Dominiis David virnm secundiim cor suum 

(Psal. Lxxxviii), Salomoneni filium ejus sapientia 

cumulat singulari (/// Reg. iii), et oranein illniii 

prophcalem choruin Spiritus saucius ordinat ct

653 SER.MO XXUI. G5i 

infiiiidil, niliiiqiie de caMestis regni gloria proplieia- \ nie? (ilullh. iii.)» Dicit ei Salvator 

Uir. Claudit Llias cadiiin aniiis tribus el inensibus 

scx(IH /?c'(/. xvii); Eliseus morluus morluum vita; 

restituit (/K /ie(/.xiii);et ab liisnec vel ulla sciniil- 

lula beala; mansiuiiis elucet. Qiiid plura? A princi- 

pio niundi usque ad Joaniiem iiniversilatis 122 lui- 

inaii;e electioiicui recollige, nec iii sermone vel 

opere illius saiiciuarii poteris reperire dulcedinem. 

Veni ergo ad Joan.icni, et audi vocem exsultationis, 

vocem novilatis, vocem i;elilia;, misericordia; ver- 

buin, seriiionem gloria;, gralise largitalem; qiiod 

celaverat Deus, taciierat angclus, latuerat pairiar- 

clias, proplietse nescieranl : i Poeniteiitiain, inquit, 

agile; appropinqiiabii enim regnum coelorum(jUG4.7f. 

Siiie moilo; 

siceMiiii (leccl nos iinplereoiniieni juslili:ini {Ibid.). » 

Acqiiiesciliir wlriuqiie saliilaribus nioniiis, el acciu- 

gil se Joaniies a;l baplizanduni el ad suspicienduiu 

Domiiuim angcloruni. Exuilur vestimeiUis suis Rex 

glori:e, splcndor luminis, el figiira subslanlise Dei, 

Joannis manibus allrectalur. Caro illa sumpla de 

Yirgine, candidiorefiuc derivata materia, niulatur iii 

llumine, fclicibus Baplisla; manibus infuiidcnda. De- 

sceiiduni angeli ; el coelorum agmina toia reverenlia 

ciirrunl ad Crealorein, baptizantemqiie el bapliza- 

tuni dominanlia niimina circumcingunt. Iiirmidit 

aquam capiti 123 Cieatoris creatura nobilior, el 

Dei verticem inortalis dextera conlreclat et contin- 

1 Verbuiii pcenitentiai dulce, el gloriosum vergit. Pavet cosliiin, slupet lerra, Jordnnis arridel. 

bum regni caclorum beliim el adorandum, illi soli B iniraiitur arcbanseli Doniinum Sabaotb inler mamis 

primario conveniens qui priinus Kovi Tesianienii 

posuit fundamenla. I!a'.c esl illa vox, de (iaa maxinms 

ille contemplalor coeleslium visioauai in h;ee 

verba prosequitur : « Et vox ]irima qiiatn audivi, 

lanquam citharoedorum citharizantium in cilharis 

suis (.ijioc. xiv). > A diebiis Adic usqiie ad Joaiincm 

organum noslruin versiim est iii vocem fleniiaiii, 

quia ibi peccaiorum fiequentia, nec poeiiiteiitije 

locus, duplox erat dc[ilorandi mai.eria. Occidis? oc- 

cidijuberis. Sabliato ligna colligis? lapidari jiiberis 

(Niim. xv), et i!le, cui proprium esi misercri sem- 

per et parcere, nisi ferire noii novit. Dederat qiiippe 

eis prsecepta non bona tradiiorpr*cepiorum, et justi- 

ficationes in quibus vivere iioii possenl (Ezecli 

ba])tizanlis includi. Quid est, Joannes? Cheiûbim et 

Seraphim vix audeiit respicere, et tii nudum tenera 

prxsuir.is! Hic esi, in qiiem desiJeraiit angcli pro- 

spicere (/ Petr. i) ; cui, Sanclus, sanctus, sanclus, 

subliini melodiarum organo bealaj civilalis conven- 

lus ingeminat (Isa. vi; Apoc. iv) ; qiii solus haliilat 

hicem inaccessibilem (/ Tim. vi), Dominus virtu- 

tum, Deiis scieniiarum, misericordiarum pater, et 

tu non nietuis ! Tibi datiim est, qiiod oiunibus cst 

negatum , baptizare eum qui baplizat in Spirilu 

sancto et igne, virgiiiemque Virginis Filium virgi- 

neis manibusirrorare. Tolus astupeo bapiizant!,ho- 

ininemqiie Dei magistrum revereor, dignantem ad- 

niiror , veneror dignaiioaem , et homiiiem viueo 

JiX'). Hoc est qiiod jiisins miralur dicens : « Ubi ^ violentiam ipsis coelis iiiferre. Porro illud quale est 

misericordicetua; antiqiiae,Doiniiie?i) (Psn/. Lxxxviii.) 

Joannes natus osteiidit niedicaiiientum vulneri, pec- 

cato poeniientiam, veiiiam iniquilali. H;ec est prinia 

vox quam vox clamanli.s iii deseito (Matlh. iii) pro- 

posuit : « Et vox turturis audita est in terra nostra 

(Canl. ii). » Extiinc inisit in os nostrum canticum 

iiovum, carmen Dco nostro (Psal. xxxix), et resonat 

in ore iiostro gialiarum aciio, t't vox laudis; super- 

exaltatur miscricordia jiidicio, peccaloribus purci- 

tiir, regnat piotas, jusliiia dissimulatur, et mise- 

rendi, non ferieiidi, qiuisiit occasionem miseiicors 

t)t miserator Dominus. Citharizant ergo iii ciiharis 

suis, qui voluptatum elfusioiiem poenitenlioe distri- 

clione reverlierant : et de profunda peccatoriim vo- 

ragine respirantes, Pharaone submerso, cantant in " 

cl verbor.um involucris involula fiiit taiit:c claritatis 

a;lernilas. Denique creationem liominis Crealor 

viis Domini, i quoniam magiia cst gloria Domiiii 

{Psal. cxxxvii). i 

Septimus est dignitas in baplismate. Singularis 

prorsus humiliias, Verbum caro factum, et in per- 

fcctum egrediens viruin, relicta hominum universi- 

laie, Joannem qua;rit, Joanuem desideral, ad Joannem 

vadit. Terribilis in consiliis Deus siiper filios 

hominum (Psal. lxv), porlaiisque omiiia verbo vir- 

tutissuae, purgationein peccatorum faciens(//e&r. i), 

venit a Galilaja in Jordaiiem ad Joannem, ui bapti- 

zarelurab eo. Stupet Joannes et limore concutitur, 

totumque patriarcham infiniius horror iiisumil. 

« Ego inipiii, a te debco bapiizari, et tu venis ad 

quo in isto b;q)tisniale terminaiur lex, fiiiein accipit 

proplieiia et omnisilla sacrificiornm inullittido pro- 

pulsatur ei pellitur ? Hic incipit et stabiliiur nova; 

regenerationis perduranda purgaiio, et in uiiam ba- 

ptismatis fonnam legaliuin traiiseiini dispendia figu- 

rarum. Ad ablutioiiem enim aquae et iiivocalionetLi 

sancli Spritus, sepelitur hircorum et vitulorum san- 

guinolcnla congeries, et pecora pecoribus Jiidasis 

relinquimus, illud DaviJicuin atlendentes : « Hulo- 

caustuin et pro peccato non postiilasli (Psn/.xxxix).» 

Octavus est prima revcbiiio de Triiiiiale. A crea- 

lione coeii et terros iisque ad bunc locnm niiiiqiwm 

Triniias hoiiiiiiibus nianifcste apparuit, scd icriiiii 

reriim summa dignitale coinmendans : < Faciamus, 

inquit, homiiiem ad imaginem et similiuidiiiem no- 

slram (€en. i). > Reverendiim revera piivilegium, 

nec ulli Iraditum creatiira;. Creatur illa sublimior 

immerositas angelorum, et elemeiitoriim oinnium 

ordiuatur variata connexio, sed oninipotenlis pr;e- 

sentia lantum opus alia laciturnitate prospeclat. Ut 

vero veiiitiir ad hominem et nobilis crcatura creari 

disponitur, accingit se Trinitas ad crcandum, et 

consilium accipit Sapieiitia, ut creatiine digiiilas 

Creatoris privilegio clara esse monstretur. ISee ibi 

lainen satis aperle diviiia; majestaiis eluxerc voca- 

bula, cuni ad aiigelos obscquentes (luidam relerant

63a S. PETRI DAM.i?!! UPi>. PAUS SEU TOMIS II. - SER.MONKS. 050 

«liviiii serinnls- oraculuni, vel, si iiiiniis lioc caiiliiin A slolos niusjis clilecliiiii? iion aposloloniin priiicipem 

esi, sigiiala pluraliias absqiie noniinuin differeniia 

pi'a:ilicetur. .4braliain Ires vidit, el uiiuin adoravit 

^Ceii. xviii). Sed et ibi Scriptura; sacra^ levereniia 

iiuiic ini.vliin, nunc separaiiin cl:ii!dit eloiiuiuin, ut 

iiiodo Domiuuni, niodo viros placeai iioininare. 

Jiidxi tainen loiigam hic lcxunt reprelieiisioiiis pa- 

labolara, Ires angelos a Doniino missos asseveran- 

les, uniiin ad iiativiiatem Isaac prajdicendani, diios 

ail SoJomaiu siibvertendain : llluin eniin, cum ijiio 

locutus esljusius, dicens : « Domine, si inveni gra- 

lifiiii in ociilis tiiis (Ibid.), > proplierali s[)irilu 

soinniant cognovisse , nativilalis Isaac advcnisse 

praeconcni. llliim adoral, siciit Bursabee D.ivid re- 

gem, soclisiiue ejiis propier ipsiiis revereniiam inr 

o:iinibus apostolis antclatuni; iioii Vas clectiouis ;id 

coeli terlii sccrcla transhitum; nec aposloliciis splen- 

dor audcat occiirrere Pra;ciiisori , qiiia jam onines 

isii adolescentiae melas excesseraiit, ciiin a Veritate 

prolatuni esl : < Inler natos mulierum noii siirrexit 

major Joaniie Bapiisla. » Considera maiisioiies 

regni, et Uiiiversiim ordinem liumanae generationis 

obambiila, soluinque Joannein lain novis auain ve- 

teribiis videbis esse pra;posituin. 

Decimusest asserlio inatris Ecclesi.-c. Texiliirora 

clilainydi ungucnlum(|ue profusuin iii capite, e\lre- 

main qiioqtie vestimenti rimbriam imindanter iiiuiii- 

dit. Illa eniin mater etmagistra oinniiim Ecclcsianim 

Ecclesia Romana, cui dictum esl ; < Ego pio te rogavi. 

defessus assistit {II Reg. m). Uiule et nonnisi diio ^ utnon defioiat fidestna {Luc. xxii) , » iii lionore Joan- 

III subversione civitatiim i;ifeliciiim 124 """>'"'''"' 

liir, illo superiiis jam rcverso, qui luitivitatcm Isaac 

lideli devotione compleverat. Tres eiiini viri Saram 

vocari pra;cipiiinl, sed unus est, qui piomissionis 

iiisperatse inanirestat arcaiiiim. JLec JuiUei, et qui 

iiiagis elegerunt jiidaizare quani credere. Sed, iit 

breviter concludamus, omiiis illa sive patriarclia- 

riim seii proplietantium copiilata socieias, nullani, 

vel in sermjonibus vel in rebus,, rie Patre el Filio 

et Spiritu sancto reperitur aperte fecisse mciitionem. 

Veni ergo, ei intuere filium Zacliari* Deum 

et hominem propriis inanibus eontiueniem : et vide 

quia coeli apepiuntur ibi, et descendit Spiritus san- 

clus corporali specie siciit columba in Cliristiim; et 

nis Baptista?, post Salvaloris nomen consecraia est 

et signata. Dignum namque erat ul sententiam 

sponsi sponsK sequeratiir aiictorilas, et singiilarem 

125 aniicum ejiis illuc provelierel, ubi principa- 

tiini ipsa coiiscendit. Eleclio prociil dubio siiignla- 

ris, in iJla ipsa urbe Joannein piiinatuin Ecclesiae 

Tindicare, quein duo coeli liiininaria inorle clarissi- 

nia coiisccrarunl. Crucifigiliir Pelrus, Paiilus oli. 

truncatur, dignitas reinatiet Pr;icciirsoti. Purpiiia- 

tur Roma inullitudine marlyruin , lotaque sublimi- 

las beato reruiidiiur pairiarclia;. Joanucs ubique 

roajov, iti oiniiibiis singuUiris, niirabilis superouiiies. 

Quis sic gloriose antiuntiatusest? Quis ita speciali- 

ter in matris uiero Spiritii sancto legitiir fiiisse 

vox Pairis audita est : « Hic esl Filius meus dilectus ^ repletus? Quem legisiis infra niatris ulerum exsiil- 

yMai:h. iii). > Vides, quia ad sacratissimorum no- 

niinitm novitalemcoeloruni palatia reserantur? Paler 

aiiditur iii vocc, Filius baptizatur in fluinine, Spiri^ 

tits sanctus in columbae specie demonstralur. Adest 

Joannes totius niedius Triniiatis, gloriosuinque Ba- 

piistam sanctificant indivisa; substanli% personuta 

vocabula ; el noinen Trinitatis prioribus ssculis 

obveluum, absque lolius velamiiiis obumbratione 

relucel. Doniine, qiiis esl isle, quia innotuisli ei? 

Noiius est testimonium sapientia;. Cum audissel 

Joannes in vinculis opera Cliristi, misit ad euin di- 

scipulos siios, el responsum est eis : < Ca!ci vident, 

elc. (Midtli. xi), « qux veritatis evangelicKprosequi- 

lur copiosa narratio. Recedenlibus autem nuntiis. 

tasse? (Luc. i.) Cujus nativitalem vidisiis celebrare 

Ecclesiam Dei? Qiiis sic puer ercmum concitpivit? 

Quis ita legilur sublimiier conversalus? Quis poeni- 

tentiam, ei regiiiim cffiloruin primiis oslcndit? Qiiis 

Laptizavit Regcm glorix? Cui se priinuin Trinitas 

revelavit? Cui tale leslimoniuin perhibitii Deus? 

Quem sic lionoravil Ecclcsia? Yide si non iKtc 

omnia ita singulariter siiiit liic singularia, ut nullus 

morlalium pra^diclis diguitaiibus audcat inhiare. 

Forsitan niilii disponis op|ionere qiiia sic ista 

habetpropria, ut cjelcra sancloruin commuuia noii 

atlingat. Audi ergo : Joannes p;ariarcha, imo pa- 

triarcharum linis el caput; Joannes propiieta, imo 

plusquam propliela ; quia quem venienlem niintial, 

ne foiie in eorum piKsentia adulationem redolere digito demouslrat : Joannes aiigelus, sedci iiitcran- 

videretur, foepit Jesus dicere ad lurbas de Joaniie : 

t Qiiid existis in desertuni videre? Arundinem veitto 

agilalam? {Ibid.). t mira testificatio liedeniptoris ! 

Qitis ingi'essusest miindum, et niundum vel in aliqiio 

non cogiiuvil? Quis est, qitem vel vetitosa felicilas, 

vel advcrsitas tmbida, vel cujuslibet pcccati aura 

lenuior non inllexil? Ad cxlremuin subinrertiii 

quod leriam excedat, traiiseat cflelum, ipsuinqiie 

verticeni angelicie disiiilalis attingat. < Iiiter iiatos, 

iitquit, iiiulieriim, noii surrexit major Joaniie Bapti- 

sla {Ibid.). t Quid vis ampliiis? de nuUo alio dici 

potiiit, dicit .\iigiisliiius, quod dictiim est de Joaniie. 

Won eimuiias inilii evaiigelisiaiu iiitin' cxteios apo- 

gelos electiis, Salvatore tesUinte, quldicit: • Ecce 

niilto angcluni nieiim, qiti pra^parabit viain aiile fa- 

ciem nieam {Maitli. xi). » Joannes apostoliis, sed et 

aposloloriiirt priinus, et princeps; quia, « fuil Iiomo 

missus a Deo {Joan. i). i Joaniies evaiigeli.^ta, scil 

et Evangelii ptimus inessur, praKficans Evangeliitin 

regiii. Joannes virgo, imo virgitiilatis insigne, pudi.- 

citiai litiiliis, castitatis exeuiplutit. Joaiiiies inarlyr, 

sed et marlyrum lumen , iuter nalivitaleni inortein- 

qiie Christi constanlissiini forina marlyrii. Pra;- 

tereo qiiia vox clamantis iii descrlo (/»«. \l.), quia 

prKco Verbi, (|uod Judicis pr;ecurso:». llliid iptoquo 

reltiKjro, quia usijuo ad Joaiinem' lc.x ct proplicla:.

;o7 SEllMO XXIY. 638 

qiiiii Joaiincs ipse esl Elias, quoJ lucenia sit arclens, A inspiravit (Ac/. x) : et iii quosJaiu aJliuc geiiiiles, 

liicens, quoJ amicus Spousi, Sponsse pra;paralor. lo(|uenle Petro, noii soluni ut Scriptura teslalui, 

Silentio Iranseo quod sic novem angelorum ordiiii- 

biis inserlus esl, ut etiam aJ Serapliim apicem 

iransfeiaiur. Yeiiini Iioc laboriosi operis est, et 

sensiis noslri pauperlas non surticit. Suliiciant lia;c 

aJ pr:esens, quae Jicia sunl de laude Joannis ad glo- 

riam Redeinpioris, qiii est Deiis benedictus iii soecuta 

saculorum. .\iiieii. 

f SERMO XXIY. 

II. IN ."«XTIVITATI! S. JOANNIS B\PTI9T.B. (xXiV JUMI.) 

Hodierna fesiivilas, dilectissimi, toto terrarum 

orbe coiispicua, nienles nostras eo clarius splendore 

quodam novae lucis irradiat, quo et piimoiJium 

ceciJii, seJ etiîm, ut linguis loquerenlur, instruxit 

(Ibict.). QuiJ ergo niirum, si B. Joannem anle lega- 

lis manJali quoJcunque remeJium Spirilus sanctus 

iinplevit [replevit], quem ipsius legis, et Propheta- 

rum ac totius Veteris Testamenti limilem quera- 

Jam, atque, ut ila loquar, intransmeabilem termi- 

nuni proviJenlia divina constituit? Lex enim et pro- 

pliel.-ie, ut Veritas ait, usque ad Joanneni {Mallh. 

xi). Joannes enim iste cum Domino circumcisionem 

quiJem in sua carne suscepit, seJ suscipiens termi- 

navit. El ideo qui novcc gratiae piseco et magnificus 

aiuiuniiutor enituit, aJ evaJenJum originale pecca- 

lum circumcisione non eguil, seil eum supra legem. 

nosirse reJempiionis ac veri luniinis ortum ut reco- B siipra bumanai conJilionis orJiuem electio Jiviiia 

lainus iiivitat. Cui enim meditanti natrvilatem 

Joannis, non inox occiirrit nalivitas Christi, piu'ser- 

lim cnm nascendi Joannem de patie sene et sterili 

matre milla alia exstiteril causa, nisi ut niirabiliter 

nalus pr;cceJeret singulariler nasciluruin. I.2Q 

Amiciis viJelicel Sponsuni, faniulus Dominum, vox 

Verbum, tiicenia Solem , pracco Judiceni, salvatus 

praecurreret Salvaloiem. Teslatiir et ipse Joaniies, 

hanc esse sui aJvenliis causani, noii ut simpliciter 

veniret, seJ ut Dominum ad sua; inanifestationis 

inJicium praeveiiiret. « Post me, inquil, veiiit vir 

qui anle nie factus est; quia prior nieerat : et ego 

iiesciebam eum : sej ut manifestaretiir in Israel, 

propierea veni ego in aqua baptizans (Joa«. i). > 

provexit, cui etiam tanii lioiioris collaia est gloria 

ut nativiiali ejus ipsa Dei Ceiiilrix interesset, ejus- 

que principium, latens iii iilero, iiiuiiJiCouJiior sua 

prsesentia dedicaret. Testatur hoc Lucasevangelisla, 

cum dicit : « Mansit autem Maria cuni illa, videli- 

cot Elisabelh, quasi inensibus tribus, et reversa csl 

iii domum suaiii {Luc i). » S coiiceplione quippe 

Doir.ini, usque aJ iiativitalem D. Joaiiiiis ties nienses 

snnt. Nolebat iiaque Maria 127 disceJere, duiiee 

granilKva; et puerpei';e luinisteriuin seduliiaiis 

impeiiileret, et quK geslabat in aula sui corporis 

Regcin, cerneret anteire pr^conem. Felix paitiis, 

quein illa lux excipit qiia: illuminat oinneiu homi- 

nciu veuienlem in hunc mundum (Joatt. i) ! 

Prsvenit eum nascenJo, prajJicanJo, baptizanJo, C SeJ Juni h«c loquimur, repente qusslio nobis 

moriendo, postremo et aJ inferos Jescendendo. Pra;- 

cessil ilaque Dominiim, pr.necessit et semetipsiim. 

Aiite eiiim quam conciperetur in utero, paternum 

os incredulilas clausil; quoJ ipse antequam loqiie- 

relur, expressione sui noniiiiis mirabiliier reseiavit. 

Plane cum necJum posset hominibus verba depro- 

mere, potiiit exsiiliaiido latenlem iii utero A'irginis 

Regem coeli inaierni? visceribiis iiiinliare. Spirilus 

enim sanctiis, qui eum, autequani vilales carperet 

auras, auiinavil, ipsum quoqiie nialeriii puJoris 

hospiliiim, in qiio degebat, implevit. UiiJe Elisa- 

belb : « Eccc, inquit, ut facta est vox salutationis 

lua; in auribus meis, exsultavit in gaudio infans in 

utero iiieo (Luc. i). » 

aiboriiur, qua; Jubietatem iiileire non siiie causa 

vidcaiur. Testatur etenim Doininus quia inlcr na- 

tos mulicrum non surrexit inajor Joaniie Baptista 

(Mdlili. xi). Exclusit itaque majorem, non negavit 

a;qualem. Hiiic esl quoJ ad Zachariam angelus di- 

cit : « !pse prxcedet aute illum in spiritu, et virtule 

Eli;i; {Liic. i). » Par ergo Eli* Joannes videtur, iii 

cujits spiritu et virtute venturus asseritur; piaser- 

liin cum et alibi ipsa Yeritas dicat : « Elias jam ve- 

nil, ei non cognoverunt eum, sed feceruut in euiu 

quodcunque voluerunt (Mallli. xvii, 12) : i el si vullis 

scire, Joannes ipse est Elias. Sedccce e diverso illud 

occuirit quoJ Eliseus Juplicem Elia; spiiilum, juxla 

nioJum su;b pelitionis accepit. « Obsecro, Doniine, 

Ubi qua;reudum est quomodo fieri poluit ut in D ul fiai spiriuis tuus duplex in nie {IV Reg. 

eum Spiritus sanctiis sua Jona JiffunJeret ; ciim, 

jiixia ritum conilitioiiis luimauae, aJIiiic in iniquita- 

libus conccptus exislerot, et ncc:'uni originalis pcc- 

cali vinciibini, pcrccpla Icgalis observanli;!; circuni- 

cisioiie solvissol, cum per Moysen Jivina vox Jical : 

I Miisculiis, cujus pra;pulii caro circumcisa iion 

fiicrit, peribit auima illa de populo meo, quoniam 

pacliim meiim irritum feeit {Gen. xvii). » 

SnJ notaiulum est quiaSpiritus sancti gratia 

lege non siringitiir, necessitatis viiiculo iion tene- 

Uir; sed sicut nbi vult spirat, sic el qiiibus viilt 

gratis siia dona dispensat. Nam et Corneliuin centu- 

noiiem, aniequain baplisini susciperct hivacriim, 

QiioJ si Eliam Eliseus Jupliciter anlecellit, aeqnalem 

Eliii; Joannem quomodo non siiperal, quo iiiler 

natos mulierum major neino suriexit/ 

Yeriimtamen, ut solvatiir qiuusiio, ponJeranJus 

est sensus, ul quod diirum iii vcrbis exteriorilius 

sonai, de pia inteiilione procedere discreiio sobrie 

sentientis inteUigat. Duriim quippe sonuit quoJ 

Eliseus duplieem magistri spiritum peiiit; ciim iion 

sit Jiscipiilus siiper magistrura (Maith. x). Sed ex 

pura mente petitio isia processii, quia non lerrenuiii 

aliquiJ, sedspirilualem gratiam postulavil. UnJe ct 

Elias quasi subinJignatus iucauta discipuli verha 

rcJarguit; cuni ait 

• « Hem dilJiijilciii puslulasii

m S. PETni DAMIA.NI UPP. PARS SEU TO.yUS II. — SERMONliS. 64ff 

{/V /Jej. n) t : siiiipliciiiiicm vcro pi;B iiilcnlioiiis .\ piuliciMa vii-giiiiiin, vel iii veiWs vilie sc cxcrceat 

;ispicieiis, pi;csIo siibjiiiigii : t Auaiucn si viJcris 

iiie (iiiamlo lollai- a lc, eril qiiod pelisli (Ibid.). i 

Niin vidclicet (UipliciUis, qiiara iiicaiiliis serino pro- 

fiimlil, sed (lonuin spiriliis, quoii liiiniili ac siucera 

ineiilis iuleiilione qiix'sivit. IIoc itaqne inodo nequa- 

quain ioanneii) snperal Eliseus, sicui nec niajor est 

quam Elias. Veniniiamcn si sacric historiic teno- 

rein inspiciinus ililigeiiier, uberiDrein sive clariorem 

Eliseum qiiam Eliam in niiraciiloruni fuisse 

virtuiibus inveniiinis. Ille niiuirmn viveiis defuncliiin 

piierum vit;i; resliuiit (71/ Rcg. xvii), isle jam 

niorunis iiiortuum snscilavit (IV Reg. xiii). Illo 

proplielanle, liydria fariiise. et lecyllius olei non de- 

fecit (/// Reg. .wii) ; iste obsess;e et alllictaj civi- 

lingua doclorum, citra nietam Joannis (imiiia colii- 

Lcnliir, niliilqne virtutis linman;ic, iiiliil religionis, 

uibil peircclioiiis iillra progredilur. Cujiis iiicompa- 

v;il)ilis vila; seriein non liisloriograplius quispiam 

post ejiis obilum texuit, sed arcbangcliis ille praeci- 

pims antequam concepius esset in utero, sicut Dn- 

mini, sic et liiijns opcra miranda narravit. Hiijus 

saiie piîeconiiim non assertione veridici cujuslibet 

hominis, sed ex ore ipsius sumniaj didicinuis Veri- 

latis. Et ille est assertor et landator Joaniiis, qui a 

cmictis c(Bleslibus ac lcrrenis laudatnr el benedici- 

tiir creaturis. Ab illo deiiiqiie vcrbo Joaiinis siiiit 

dciirompta pr;T;coni:i, pcr qiiod fiiiulata est arida, 

inoveiiliir sidera, coiidita smit el.cincnla. &iiiii\êro 

tati prolinus in diein allerum incredibiles hoslilium B quaiitce magiiificeiiti;e est ab illo inereri gloriaiii 

castrorum copias oblulit (IV Reg. vi). Alqne, ut 

Lrevi cuncta concludam, Elias duodecim, Eliseus, 

ul Scriptur;c verilas tradit, viginti qualnor niiracu- 

loriim sigiiis enituit, qiiac videlicei, quia f.\slidium 

devitainus, hic eniimerare poslponimns. Quomodo 

igitiir hujns me iiodo qiiaesiioiiis expediam, ut pro- 

lala niagnitudine Joannis, noii vacillet scntciitia Ye- 

rilalis, qua dicitiir in iialis mulicrum non esse ma- 

jorem Joanne Baptlsta? Nam si niajor est Eliseus 

quam Elias, ergo major esi et Joanne. Quod fieri 

inipossibile est. 

Sed notandiim quoJ aliud est magnum quid agere 

in sigiiis miraculorum, aliud maguum esse in ex- 

cellenlia merilorum. INani si de nur;iculis agilnr, 

laudis, apud quem suinma felicitas cst inipelrare 

veniam pietatis, ct ab illo prKlerri hominibiis, a 

qiio gloriosum est ulcunque probari ? Ait ci-iiin : 

< Qiiid existis vblere? propbeiam? Dico vobis ei 

phisquam propbct;iiii (!llatlh. xi). t 

Sed quia propheia inier caileros homincs ^'gre- 

gins est el insignis, qiii niiUum in comniiini homi- 

uuin geiiere liabens xqualem, etiam prophet;^; prae- 

ponilur, reslat, ut jani non homo, sed angelus 

nuncnpetur. Unde et subdidit : « Hic est enini de 

qiio scriptum est : Ecce ego milto angclum meuin,. 

qui prseparabit viam aiite faciein tuani (Ibid.). » 

Sed et insuppnsilione sua nielius B. Joanncs oslen- 

dilur qnantum casleris hoiniiiibus pr;cferalur , de 

nuUnm fecisse niiraculum Joannem 128 in Scri- C quo Doniinus : « Qui aiitein, iiiquil, minor est in 

plurarnm pagiiiis invenitur. Scdmuiquid propleriioc 

iiiiimiis erit oiuiiium saiictorum, qiiia nulla lra(!il:]r 

signa fecisse virtulum? Eliseus ergo m.ijor cst 

quam Elias iu exhibilione signorum, quein tamen 

noquaquam superal in cumulo meritoruin. Ita et 

Joainies par quidem est Elise; quia sicut ille praeco 

futurus est judicis; ita et liic prsecursor lacius est 

Hedemptoris , sed m.ijor Elia, quia quein demou- 

slravit, etiam baptizavit. In illo denique baplismalis 

sacrameiilo Jordaiiis unda m:igis est lota ([na:n la- 

vit, ex qiia insuper vim sanclificationis oiiinis nbi- 

que terrarum aqua coiicepit. lllic B. Joaniies vocem 

Patris audivit, Spiritum sanclnm in columbse specie 

descendenlein aspexit, trenieiidHin angelis Dei Fi- 

regnoca'Ioriim,m;qor est illo (Ibi(l.).i Quia uimirum 

Redemptor nosler, qiii Joaiiiie niinor est in terra 

per accessuin succedeiilis aiiatis, in coelo m.ajor est 

pcr Ktcrna; 129 privilcgium majeslatis. felix istO: 

dcjectio, quaiido li(imo Deo snpponitur, a Creatore 

crealura pr;\;ceditur, cxigiius ab imiiiensitatis gloria 

superatur ! Major esse JoanneChristiis iii coelo dici- 

tur, ubi a Ciiiictis angelica; dignilatis virlulihus ado- 

raliir, cui clieriibim, ct sernpbin) hiimililer proci- 

duiii, ciijus Principatus et Potestales imperium 

conlremiscunt, ciijus deniijue viilliim dcsiderant aii» 

geli prospicere (I Petr. i); Joaiini se perbibet iii ca;- 

lesti dignitate processe, in ciijus plaiie conspcciii 

omiies geiites quasi slilla siinl situUe , et jiixla pro- 

lium siiis manihus iuclinalu:n, aquis iiitiiixil. Illud D pbel;e valiciuium, quasi nihilum, el iiianc repulat;c 

eniin fundainenium et origo baptismatis rehus 

ostendil, quod Verilas postmodum discipulos agere 

vcrbis virtutc plenis edocuil. i Ile, inqiiit, docete 

oinnes geiites, baplizantes cos iii noniiiie Patris, et 

Filii, cl Spiritus sancti (Mallli. xxviu). t lllic res 

maiiifesta el iion verha ; hic verba el res vera, seJ 

occulta. Joanncs ilaqiie lumianorum liines est meri- 

lorum. Quantumcunqiie enim apostolici senalus 

excellat auctoritas, quaniumcunquc vel patriarcharum 

fidcs in diviiia agiiilione proficiat, vcl prophetarum 

oracula ad rcferenda arcana mysteria conva- 

iescaiil, quanlnmlibct ccrtc cumulelur triuuiphan- 

liuiii gioria maviyrum, (luaiitumvis clDoieai vernans 

sunt (Isa. \l); beato viro se non dedignaiur in 

comparatione pr;pponere, ut inveniaiur liomo apud 

Deuin pro merilorum excellenlia quasi locuin com- 

paratioiiis liabere. Qui cnim auclor est celsiludinis, 

ipse nobisfactus est niagisler humilitatis. Ipsi gloria 

et impcrium, ct niodo, et amodo, in siccula s;eculo- 

rum. Aincii. 

SERMO XXV. 

111. IN NATIVlTATE S. JOANNIS DAPTIST.E. (XXIV JUL.) 

Multa, dileclissimi, novimus in laiidem B. Joannis 

a palribus nostris elimato stylo composiia, ct lucu- 

lenter expressa. Quaproplcr riidcs nos crudilis iii-

«it SERMO XXV. Gi"2 

cereru, cl inier oloqiieiiies eriibcsciimis b;ilbutiic. A Ecclcii*. Dcr.ies igitur spoiisaB siiiil lioctores saiicli, 

Sed qiiis laccyt iii nalivilale vocis? Qiiis obmiile- qiii qiioniam sinipUccs pcr iiinoceiitiam sunt . el 

scal a lamlc iineconis, iiisi forle qui didiilil ad lioc 

r]iiod angelitus audii? Zacbarias iieinpc dum loqueii- 

lis angcli non credit oraculo, loquendi mox privalur 

oflicio, el ad vocis advenlum, vocis amittit eloquium 

{Luc. i). At vero progenita sobole, qua; paterni 

prosapiahi generis novtc glorise liiulo decorabat, 

dum jam non addubitat, sed imponere poiius noinen 

e.\sulial, non niodo reformalae sibi lociitionis oiga- 

nuni rcstituitur, sed et propbetici spiritiis gratia 

ciimulatur ; et qui eatenus racultatein profcrendi 

ciijiiscunque sermonis amiserat , jam proplietilis 

vaticinii ditatus oraculo, myslerii sakilaris aicana 

rcvelat. Joannes plane vox erat, Yerbuni proeeurre 

oniiiia relinquenlcs, faciiUatum snariim velleribus 

suiit exiiti, ac sacri bajitisiiialis uiiiia puriricati, sic- 

ut grex tonsanim sunt, qua; ascenderunl de la- 

vacro. Venitiiaque Judas ad tondendas oves, iicn 

quidcm soliis, sed cum paslore suo OdoUamitc, ciii 

noincn er.it liiras. Oiieiii per Oilollainitcin iiUcliigi- 

inus, nisi Joaniiem? iiiterinctalur auiein OJoUaniite.s, 

tcslimonium iii aqui. Cum boc plane testinionio 

venilDoininus ad aquam baptisnialis, baliens quidem 

tesiiinoiiium majus Joanne, sed piopier iufirmas 

oves, hoc tesiiinoiiio uti dignatus cst in aqua. 

Uiide cum viderel euin ad Jordanis fliienta propin- 

quanlcm, prolinus cxclaniaiis, ail : i Eccc Agiuis 

bai, et Verbum annuntiabat. Hiijus vocis, sive prx- B Dei, ecce qui lollit peccata mundi {Joan. i). . Et 

coiiis, et Isaias proplietarum eximius prwco factus 

fiicrat, cum clamabat : « Vox clamanlis in deserto : 

Parate viam Domini {ha. xl). > Per Malacliiam 

qiioque divina vox ait : « Ecce mitto aiigelum meum, 

qui prceparabit viain tuam ante te. > 

Pensemus, fratres charissimi, vir iste quam ma- 

gnificue privilegio sublimitatis emineat, qnam incom- 

parabili celsitudine meritorum inter sanctorum clio- 

ros excelhii, qiii ad insiar Salvatoris, et a prophetis 

aiite priedictus, et ab eodem, quo Dominus, angelo 

iiuiitialus : ipsius insiiper testimonio Veritatis im- 

iiieiisis lauduin proeconiis exstitit gloriosus. Taleiu 

qiiippe decebat ut haberet coelestis Sponsus ami- 

cuni; talis oporlebat ulesset foederator coelestium 

niiptiaruiii. « Qui liabet, inqiiit, sponsain, sponsus 

est (./o«)i. iii) ; amicus autem spoiisi, qui stat et 

aiidit euin, gaudio gaudet propter vocem sponsi. » 

Ut autem sancta Ecclesia ab omni coeno coiitagii 

purgaretur, et noii liabeiis maciilam neque rugam 

{liplies. y), coelestis jSponsi .ihalaiiios ingredi inc- 

leretur, beati hiijiis paranyinphi mysterio .factiim 

esl, qui et Jordaiiicis fluclibus ininiersil, ipsa quoquo 

130 fluenta tergentem, et ejusdcin baptismi 

toiiiisque mundiii* hivit auctorein. 

liariiin profccto nuptiariiiii Judas ille figuram te- 

niiit, qui ad toiulendas oves iii Thaiiiiias cuiii Ilira, 

sui videliceigregisopilione, descendit {Gen. xxxviii). 

Thamnas autein deficiens interprelatur, per quam 

videlicel Synagoga, in qiia reges et prophetie defe- j^ 

ceraiit, simul et unclio, donec venirei, cuirepositum 

erat ostendilur. Unde et per prophelam dicitur : 

< Cum veneril Sanctus sanctorum, cessabit unctio 

(/>««. ix). I Quid itaqueper Judam, qui ad tonden- 

das oves in Thamnas venit, nisi Redemptor noster 

iiitcltigitur, qui ut oves, quse perierant donius Israel 

{Luc. xv),exoneraret peccatis, adSynagogam venisse 

cognoscitur? Unde et Sponsus adsponsam in Can- 

ticis : « Dentes tui sicut grex tonsarum, qux asceii- 

deruulde lavacro (6'an(. iv). » Porro dentes Eccle- 

sia; sancti nosciintur esse doctores, quoruin prinio 

dictiim est : « Macta, et manduca {Acl. x). • Ac si 

diceret : Ab eo, quod sunl, gladio spirilus, hoc est 

vcrbo nrsDdicalioiiis, occidc, ct in coipus Irmisfcr 

evaiigclisla dicit : « Tcslimonium porhibuit Joiiniios 

diceiis : Quia vidi SpiriUiin descenuciileni taiuiiiaiu 

coluinbaiii de ccelo, ei iiiansit super euni, etcgo ne- 

sciebain eum ; sed qui misit me baptizare in aqua, ille 

niihi dixit : 

Super queni videris Spirituin dcscciiJci;- 

tem, et manenteni supcr cuni, liic est qui baptiz.it 

in Spiritu sancto ilbid.). » Cui scilicet visioiii eliam 

nomen pasloris illius apiissime coiigruii. Inleiprcla- 

lur enini Hiras, [ratris mei vlsio. Erut quippe Dbiiii- 

nus fraier Joaniiis, nonniodo secunduni seinen 

Abrahse, sedcliam juxla cogiiationem IMariLC et Eli- 

sabeih. 

Vidit itaque Joannes fratrem suuin adhuc clausiis 

in utero, vidit in baptismo, vidit oculiscarnis honii- 

C iiem, vidit in spiritu niajestatem. Uiide et uiriiisque 

Iiiijus nominis intcrprelationem , Iliras videlicet, 

quod esl (rntris mei visio, et Odollainiiis, quod sonat 

testimonium in aqua, idein Joannes sub unius sen- 

teiidiu versiculo compreliendit , dicens : « Et ego 

Vidi, el testimoninm perhibui, quia hic esl Filii.s 

Dei (/tjV.). > Venicnte igilur Juda ad oves t iiulendas, 

Thamar miilat habitum, quia mutat spirilale voca- 

buluni. Tliaurar quippe commutans inlerpietatur. 

Nam de Syiiagoga fil Eiclesia. Sed juxta lilteras, 

idem iiomeii ainariludiiiis manet : noii illius, iii qiia 

Domino fel ad bibeudum miles obtulit; sedejus po- 

tius, iii qiia Pelrus pos( lapsum ainare flovit {Matili. 

xxvii). Judas autem {Cen. x\x\i) confessio dicitiir. 

Thamar ergocuin J.31Jnda dorraiens, protinuscon- 

cipit; quia cum confessioni amaritudo miscetur, ad 

proferendos poenitentiie frucius sancta mox Ecclesia 

fecundatur, Unde et Joannes : « Facite, inquit, fru- 

clus digiios poeniientia! {Matih. iii). > Qui nimirum 

poenitentiiE frucius in Hierusalem prinius eriipit, 

iicqiie postiiioduin per oninem muiidi latitudiiieiii 

pulliilavii. liinc Veritas dicit : t Oportebat Cbrislum 

pati, et resurgere a moriuis die lerlin, et pr;cdicari 

in iiomine ejus poenitentiam, el remissionem pecca- 

lorum in omnes geiites, incipiendo ab Hierusalem 

{Luc. xxiv). > ISam et ipse ineretricalis liabilns confessionein 

significat peccatorum ; sive quia Tbamar 

ex diiobus corriiptis coinponitur verbis, TIianiii:i 

scilicct, quod rif^cleiis diciliir; et Mara, quod csl

G.: S. Pl.TRi DAMJANl OPP. PARS SEU TOMUS II. — SERMONES. Gii 

:inriludo. Uciic^ iii ea aiiiaiNluOo defecil , cuni fe- A co nasrciile ckimavit : c Quare divisa csl proplcr 

tc maccria ? > Omne qiiippe geniis liuiiianuin qiiasi 

ciimla facla (ic sleiili, dulceiii iiovi gcrminis soho- 

li'n) priicrcavil. Tliaiuar igilur a non cognoscenle 

tolalur; quia saiicta Ecclesia qiianlum ail gcnlilila- 

teiii, in piimonlio, (iuin iinva; liiici semcn concipil, 

iionagnoscitiir. Uiule el caniliir « Populus, quem 

iion cognovi, servivit milii {Psal. xvii). i Et Isaias : 

« Ecce, ail, genlem quam nesciebas vorahis; et 

geiitus qux te iion cognovcruiit , aJ te currenl 

{Isn. i.v). I 

Porroaulem, qiiod illi liiietUis pcr eunulem Oilol- 

lamitein mittitur, qiiid, nisi per Jnaniicni facla pcc- 

catorum exprobratio desiglialur? Qiiasi eiiim h:v.- 

ilum merelrici poi titor afferelial, cum properaiili ad 

bautismi lavacrum , turbse per iiicrepationem dice- 

distorta silvarum virgiilla adversiis vcniciilein in 

carne Dnmiiiiim maceriam fcceral- el nc ad peragen- 

diim mysleriuin rcdeinplionis ingrederetiir, iinani- 

milcr olisislebat. Uiule et Paulus : i Nos, iiiqiiit, 

praidicaniiis Chrisliim crucifixiim, Jud;tis quidem 

scandaluni, gentibiis autem slultiliam (/ Cor. i). > 

Sed geiitilis popiiliis hanc divisit, quasi nasccndo 

niaceriam, cum per Cornelium ccntiirionem, alios- 

qiic primitias fidei, baptismi suscipiens lavacrum, 

siib Chrisli liluliiin convolavil {Acl. x). Haiic altcr- 

nilalcm nascendi considerabal B. Joannes, ciira Jii- 

dicoriim turbis undique confluentihiis dicerct : < iNe 

ccepcrilis dieere, Patrein habcnius Aliraliain. Dico 

bal : « Genimina viperanim, qiiis ostendit vobis fn- B enini vobis, qiiia poieiis est Deiis de lapidihiis isli.i 

gere ab ira venliira? i{(MiiUli. iii.) Requirebalautein 

Hiras OJollamites a Tliamar aiinulum, armillain, ct 

baculum. Per anniilum signaculiim fidei, per arinil- 

lain labor opcris, per baculum vero designalur re- 

qiiies spei. Quasi eiiim fidci aniuilum rccpiirebat, 

cnin dicercl ; t Qui credit in Filiiim Dci, hahct vi- 

tam a;ternani ; qiii aiitein incrcdiilus c:^l Cliristo Fi- 

lio, iion vidcbil vitam, scd ira Dei manet super eiim 

(Joaii. iii). » An non etiam ad annulum perlinebat, 

cum diceret : « Qui hahet sponsani, sponsus esl ? 

(Ibid.) > Armillam vero laboris exhibebat, ciim di- 

cerel : « Pcenitenliaiii agile {Jlatlli. iii). > Baculi 

quoque requiem, cum pra;slo subjiingerel : t Appro- 

pinquavii enim regnunicoelorum {IbiU.). > Ac si per- 

siiscitare filios AbralKC (itfn((/i. iii) > Ac si patciiler 

dical : Gcnliles populi, qiii Lipides siint, qiiia lapi- 

des colunl, primogeiiili vobis fieiit ad regencralionis 

et iiovsc graiiae sacramenlum, qiioriim vos per leg;»- 

les c;Brcmoiiias videbamiiii rcnuisse primaliiin. 

H;Ee vobis, fratres cliarissinii, iion exponendo, 

sed iilcunque tangendo, succincte iransciirrimiis, ul 

B. Joannem miiiistrum nov;e grili;ie, cl paranymphum 

spiritiialiuin nupliarum, ex antiqiiis etiam 

sacrse Scriptur;c pagiiiis demonstremus. lliiiic enim 

insignem atque egregium tolius iiumani generis 

viriim, ad currendam, utgigas, inortalitalis noslr;e 

viam , quasi conviatorem sibi Salvator adscivil; et 

ad peragendum redemptionis nostrsc negotium, qiio- 

spicue Io:picreiur : Nolite sub injuncia: vohis poe- C dammodo ut particeps esset et coUaborator, clegil. 

iiilentise labore las.-êscere, sed potius firma spe de 

legni coeleslis appropinquatione animum roborale. 

QiiKsivit autem eam Judas in hivio, sed invenire 

non potuit; qnia qure in publico, juxla propbelam, 

etsubomni lignofrondosofuerat proslituta(Jer. ii), 

jam sein doiiio pateriia,subChrislivideIicel constrin- 

Kerat disciplina : nec eam peccati reperit exprohra- 

tio.qiiam confessionis mutaveratamaritudo. Yiduita- 

lis sevestibusinduii quiapiKlercoelestem Sponsum, 

; 

qui pro ea niorluus est, alterum non adniillil. Quod 

auteni geinini apparuerunt in ulero, duo siint populi 

in Ecclcsia; gremio per sancti Spiritus gratiam ge- 

nerati. In ipsa vero cffusione nascenliiini, unus ma- 

num prolulit, et ligato coccino, niox relraxil ; sic 

queantese nasccndi altcri aditum patefecii. Quia 

nimiriim Judaiciis pnpulus, qiii ad iucem Spiriliis 

nasci priinilus ccepil, osleiidil opera siia proplielaram 

pra;cedeiitiuin, et ipsius Doinini cruorc poIUiIa. 

Unde ct 'Zara orieiis inlerprelaliir ; qiiia llebraicus 

ille popiiliis prior ortiis est ad lilteram legis, sed po- 

sterior facliis est ad suscipiendam |,32 gratiam 

Evangclii. Hoc ilaqiie modo retraxit maiuiin, qiii 

iiascijam pcr spirilum ccrperat populus Jiid;corum; 

et mnx proriipit, ac factiis cst primiigeiiilus popiilus 

gciitium. Scilicel ul, jiixta sententiam Veriialis , 

futiiri csscnt novissimi qiii eraiit priini; ct prinii 

lierent qiii craiit novissimi {Mnllli. \\). Bciic igiliir 

1'Iiarao diviîoiiis iionicii ncccpil. riidc cl iibslctiix. 

Unde cum ad eum baptizandus accederet; siiblimi» 

autem et iiumilis servus injiinctum sibi ministeriiim 

trepidus exciisaret , diceiis : « Ego a le deheo b;i- 

piizarijCt tuvenisad iiie? {Ibid.) > resjiondit : i Sine 

modo. Sic enim decct nosiniplereomneuijusiiliam.i 

DoiiHiie, dixisti : i Fiat lux, cl facta est {Gcn. i). > 

Fiant stelhe cceli, besli;e agri, voliicres acris, pisccs 

aqinirum. Omiiia hDec condila suiit ad soliim tua; 

jiissionis imperiuin, omnia disponuntur ad unicum 

tu.T voliintatis nutum, nec ad ha;c peragenda ad- 

iiihuisti libi cujiislibct angeiica; poteslatis auxilium ; 

quomodo ergo iiunc dicis, ad lerrense coiiditioiiis 

hominem qiiasi cooequans te, et contempcrans infir- 

milali noslra; : sinemodo; sic dccet nos implerc 

'^ omiicm jusiitiam ? Ecce enim qiiem tu ad coopcratioiiis 

tiia; participium provehis, quem quodammodo 

ad tii;c simililuriinis ciilmen altollis, dicat, qua; de to 

comp;\ratio fieri possit ad se. Ait ilaque : « Non ad 

mensiiraiii dal Dcus Spirilum {Joaii. iii). > Pater di- 

ligit Filiiim, et oiniiia dedil in manu ejus; sed qiiia 

le perliibct nullam Spiritus habere mcnsuram, de se 

qiiid sentiat, dicat : « Nos , inqiiit , de plenitudine 

ejiisonincsaccepimiis(Jo«H. i). > Acsi dicat : Nosvasa 

siimiis, illc fons. lllc in nobis pro sui nioJeraininis men- 

siira dispensat , iindc siia; immensilalis incomparabi- 

liicr plcniindo rediindal. Qiia; aiitom inler le et iilum 

sil comparario, riirsus manifeste dcclarat, cuni ail : 

• 133 Q"' '''^ 'f"'''^ '"'•'> ''c ^•^'''•'^ loquitiir; qui de

coelo veriil, siipev oninos esl {Joiin. iii) 

iintiiie lilii siilijeclionis obsequiuin debe.u, publicis 

oiiini pnpulo vocibiis clamat: t Venil fortior nie, 

cujiis non suiii ilignus solvere corrigiani calceameii- 

loriini ejiis^LiK;. iii). t beatae liumilitatis excelsa 

majestas, n\ix (iuin siio judicio in ima depiimiliir, 

divinapioveiienle clementia,ad coelestia sublevalui ; 

duniqiie Deo se luimiliter subjicil, ad Deiconsorliiim 

excelleiuer assiirgil! llle qnippe secuinca;teris homi- 

nihusperliibet terram, ac lcrrena]o()uenlem; Domi- 

iius aulein tesiatur, nullum eo internatos mulierum 

surrexisse majorein [Maitli. xi). llle se ad solvendum 

caligoe vinciilnm vociferatur indigiium, Doiiii- 

iius totuin corpus suum ejus manibus subjicit, ciiia 

haptismaiis lavacrum subiturus acccdit. Illc se pro- 

plietam liumiliter ahnegal, quem plusqiiaiii proplie- 

lam esse, alque insuper angelura Salvator alliriiiat, 

de quo et postinodum dicii: « llle erat kicerna ar- 

den«, et lucens (Joan. v). > 

Perpendile, fralres mei, qiiain adrairabilis, iino 

quam angelica viia heati Joannis erat, qiiain certo 

inagiiifica cunctis opinione claruerat, qul cum iiiiUis 

signum virtutis ostenderet, Christum lamen illum 

cssc onmis populus Eestimaret., Luca tesianle, qui 

ail: I Existimanie autem populo, et cogitanlihus 

omnihus in cordibus suis de Joanne, ne forte ipse 

essel Cliristus (Litc. iii). » Quse eniin religio, qme 

perfeclio, qu;e denique virlus.quod sanctitalis genns 

reperitur in aliquo sanctorura, quod in Joamic 

quasiprarogativaecujusdam nonteneat principaliim? 

SF.RIIO XXVI. 

m 

> Qii.niila! A immersit. Iiiloi piirpiiratos «tiam mai tyriiiii clioros 

15. Joannes in niagislerii catlicdra piitsidet, qiiia 

pio tcstimonio veritalis strenuus Iwllator occuhuit, 

onininmquc pro Christo certantiiim dux faclus, ve- 

xilluin Iriuiiiphalc marlyrii coelo primus invexit. 

Beatiis itaqiie Joannes omniiim sanctorum parliceps 

134 

f;'ttus est clioris, qiiia niilla sibi virliis defiiit 

sanctitatis: imo tanlo insignius iiiler omnes sanctorum 

ordinesemieat, quanlo aiiclori omnium pcr 

incomparabile mcritum sublimius appropinqiiat. Qui 

in Trinilale perlecia unus et verns Deus vivit et 

regnat in Scccula sa;culorum. Amcn. 

• SERMO XXVI. 

DE SANCTO PETRO APOSTOLO. (xXIX. JUN.) 

B Suoer iUiid CanticorHin Salomonis ; Adolesceiilulcc 

dilexerunt le niinis. 

Petrus aposlolus, apostolorum princcpset principum 

prinuis, hodiernam diem nobis reddidit clario- 

rem. Sacra profecio dies, quia sacralissimo homini 

consecrata, el illius assignata prreconiis, quem con- 

ventus angelicus non mediocriter revcrctiir. Unus 

est enim, quem praenobilitant singularis primalus 

insignia, clavicularius regni coelorum, lingiia, fidei 

fundamenlum. Consummatur honor. et dignatio glo- 

riosa, hominem in terris positum coclis imperitare, 

et inier angelorum choioi judiciarise potesiatis exercexevirlutem.Sedel 

dommatorDomiimsinteragmina 

lucidiore luce fulgenlia, et de Thronis ad Cherubim 

transvolans, vices sessionarias intermutat. Quamoh- 

Suiit siquidem sancli eremitoe el anaclioret;e, sed ^ reiii adiniranda quidem sessionura mutalio, longequis 

sihi vivendi regulam in silvestri melle, et inco- qiie raiioiiis humanse siiperducta conspeclihus, cum 

mestibili locustarum esca praefixit? Cui porro ad inodo Tiironos, modo Cberubim insedisse legalur. Et 

asperitatem vestium non sufliciant sagacilina capra- licet assistant angeli prKsidentis imperiiim exsperum? 

Iste pellicea zona proecinctns, pilis induitur ciantes, ei administratorii Spiritus assignata sibi 

camelerum. Enimvero sunl sancti ahrenuntialores, 

el saeculum relinquentes; sed iste, puerilis adJiuc 

indolis, cum necdum didicisset civiliier vivere, dc- 

serta penetrans, decrevit solitarius hahitare; nec 

dignatus esl patri in sacerdolali dignitale succedere, 

ut verum summuinque omniuni sacerdotem libera 

potuissei voce pra;dicare. Prophetce vaticinantur 

futurum Salvatoris adventum, aposloli, coeterique 

doctores testantnr inipletum ; Joannes autem illum 

iiiinisteria sortiantur ; iiuUus lamen eorum ligandi 

atque solvendi possidet potestaiem. Adest Pcirus, 

et ad ejus arbitriuin orhis universitas solvitur, cl 

hgatur; et prajcedit Petri sententia sententiam Re- 

demptoris, quianon quod Christus, hoc ligal Petrus, 

sed quodPetrus, hoc ligalChristus. Ipsoidipsuin allc- 

stante : t Quodcunquc, inquii, ligaveris super ter- 

ram, erit ligatum et in coelis (Malth. xvi). > 

quam potens dignitas, quani digna polentia 

pra;sentem ostendil, cui tolius sceculi, el antiqui p, Judicat Petrus, et Petri judicia confirmat Oinnipo- 

SQilicet et modcrni, prsedicatio militavit. 

In hoc etiam iste prophetis omnihus supereminet, 

quoniam illi Spirilum sanetum per octatum incrementa 

suscipiunt; iste vero visceribus adhuc maternis in- 

clusus, virtutem Spiritus, gralia prseveriiente, con- 

ccpit; et appropinquante lotiiis Auctore teliliae, vix 

dum formati corporis nutibus exsultavit. Alii iion 

coinquinantes vestimenta sua virgines permanse- 

runt;hic aiilem, ut onines in se carnis illecciiras 

ab ipsa fundilus radice pr.Tcideret, et non niodo 

genitalia membra, sed et aures et oculos in vei- 

liaiitis ac lloridii' virginitatis iiideficienti vireiline 

ciistodiret, coliahitalionis hunianoe contubernia re- 

spiiii. ct or,'o fervorc spiiiius ferarum se liislris 

lens, etest in nianu Pelri manus Aliissimi ; 

! 

solusque 

ille eflicitur familiaris Chrisii, qiii Petri familiarita- 

lem htjuierit. Quid est qun, angelorum et homi- 

nuin agminibiis exclusis, solus Pelrus in consortiiim 

divinKinajeslaiis, etcuniDomino residetprxsidente? 

Dulce colloqnium, sancta conversaiio; conciliuin 

speciale Pctri et Dei, ubi secretorum indifrereiitia 

morlalem hominem Dco copulal et counit. Non ergo 

niirum si ardentiore affectu diligit Salvatorem Pe- 

tnis aposiolus, ciim singiilaris amor refusiis sit iii 

eum, ul ct singularitcr diligat, et specialiter diliga- 

tur. .•\nirna ejiis una est de adolescentiilis qna; dile- 

serunt cum niiiiis. Puerilisfeias noii;!uin amori con- 

gniii, seii'ilis desiit ab ainore. Piier est, qui iioiHliim

G47 S. PETIU DAMIANI OPP. PARS SEU T051US U. — SKiaiOM- S. m 

;i'(emis sludere coppit ; sciiex est, qiii coepeial, seil A êil siiccoiKlcrat cor ejiis f:miil:iriias liulcior, el ver- 

ilimisit. Utrosqiie igilur ille sumiiius ainalor cxeiii- 

 

Non limiiit singuiarem elemenli molestiam, el pelagi 

s;i;vioiilis iindosilas affectiim Apostoli rclinere non 

poluit. Sod qiiid csl quod dicil niiiiis, cum nimis 

ille diligi iion possit, qui lolo corde, loia aiiiiiia, toiis 

viribus pnBcipiliir diligendiis? 

biim de Rodempioris absoiitia pati non polerat be- 

nigiiilas diligentis. liic diligitur Dcus cx loto corde, 

cum in corde lioiniiiis atfcctiis ei duicedo inhaliiief, 

solumquo cor iioininis amoris dulcedinem perseve- 

ranli slabilitate custodial. Unde cl vulgaris usus 

oblinuit, ut, cum aiiquem ab aiiquo veiionionler 

aman conspicimus, dicamus : Ex corde diligit eum, 

quem scilicel ainat, et seqiiiiur. 

Secundus est,diiigerc s:ipicnter. Gradus istemult.ie 

allitudinisest, etniinisdiliicilompolliceturascensum. 

INon aulcm evadit ad caciimeii ejus nisi meiis 

raiindior, et quaa mundi iiiijus sapienliam sapicutia 

sapervaleal angeloruin. 1.3® Non atlendiiur liic 

nasceiilis, vel itincrantis Doi cuimiiaia dcvutio, sed 

Tres suiil gradus iii aniore Dci, qnorum ad allc- B Verimm in principio apiid Deuni {Joan. i). Uccor- 

runi siiie aiiero conscendere, aut paruiii valel, anl 

iiihv). Cucurrit eo Aposlolus pede vciociorc, donec 

iii lerlii siimmitate repositum, ad coelcste palaiiuni 

cvoiaiet. Ainandus eiiini esl Deus dulciler, s ipicntcr 

cl forliler. Sed jam videamus quid sil duicitoi- amare 

DiUui. Diilcis enim est, et dulciier oiiigi debci, qui 

multiludiiieni dulcedinis su;e, vei amamibus, vel li- 

mcHiibus sc miiiistrare non cessat. Amalur in dul- 

cediiie, ciim amalur in carne; cuni nescimus nisi 

dhristum Jesuin, et iiunc crucifixum ; cum lola car- 

nis ejiis frequentia frequenli memoria retiiieiur; et 

ossa nostra medullitus concuiit taiitic misoralionis 

dignatio. Cuni eniin recordamur Regem gloriso par- 

vuii vagieiitis sustiiiere miserias, paiinoru3;i vilium 

viliiaie ilevoivi, faiigatiira ex itinorc residero, Ptia- C 

risKorumopprobiia, convicia Judicoruni aurepatien- 

tisiimapertransire;nuiiquid noii compungi dcbcmus 

ad tanla; pietatis intuitum? Considera[i"iiiuin Yirginis 

illitum spuiis, iividum plagis, clavis coiifixum. 

Attende rectoreni c«ii stantem in cruce, pallidiira 

mortc, carne deformeni. iSe perlranseas Donrmuni 

aiigelorum, factum opprobriuni liomimim, virum 

dolorum, elscieiiiem infiriiiitalcs, viruiii perciissum 

a Doo et liiimiliaiiim, viruni leprosum et omnibns 

exposiliiin deiiimeiitis. ll;ec recordatio succeiidil 

cor, pecius adiirit, iiileriora depascitur. Talis menio- 

ria elicil lacrymas, suiTundit oculos, vuitus liu- 

inectat.nibus 

viribiis. Fortiter diiigit qui, cuin neccsse 

Circa liune fore gradum obvoiviiur onuiis veligio- fueril, pro Salvatoris fide corpus et animam tor- 

... r 

mciitis exponil. Uic est fructusoperis, laboris con- 

soruin instantia, raraque avis iii tcrrisesl, qiiie pos- 

sit hune iransire profecium. Astat cnim oraniibus 

vcl iniago nascentis Dei, vol pendenlis in cruce, te- 

iielque inontis alicctuiii incaiesceiisaflectio, el ad ul- 

leriora vix periniilit excurrere. Iii hoc gradu Petrus 

iinpressus consistebat, cum caniem, et conversaiio- 

liem Josii Cliristi tcnerrime diiigens , Salvatorcin 

eliam a salvalione generisliiiniani retialieret, diccns: 

• Propiliiis cslo, Domine, tibi ipsi, ne fialhoc(jU«f(/i. 

xvi). > Cui Doniinns : ) Yade, iiiquil, post me, Sa- 

lana, quia noii sapis quae Dei sunl; > culpans con- 

Bilium, non afleclum. Diiigebat enimdulciter, nontamen 

sapienlcr ; qiiomodo enim sapionlcr, qui miindi ro- 

dcinpiioncmci Dei provideiitiamiiiiebaturexcluderc? 

dare Fiijum Dei cuin Patre oinnia fai.ricanlcm, oc- 

anleni angelos, cioiuenta jiiiigentom, dispoiionlcm 

iinnu'.wn, omiiia giibernanlem ; et eogiiosce quam 

excelsLor sit isia cognitio quam ilia. Iiiluere iiioffa- 

biloin ipsius geniiuram, ct geiiiluin gignimti non 

dissiinilem; nec priorem Palrem quam Filiiiin; ei 

lunc inteiliges quanta dilfercntia nativilateui utram- 

que disjuiigat ; cum aiiud sit nasci in gloria, aliud 

in iiiiseria ; aliud a;quaiem Deo, aliud angelis essc 

lainorem. Hacc est sapientia singularis, supergredi 

corporis et corporura obslacula ; et in iiiiiis lucis 

subsilire splendorcm, ubi himen videtur in lumine, 

el Deus non servicns, sod iinperans dcmonslnitur. 

Felis animaqux, fxculeiila; carnis superata materia, 

in hiijus sapienii;x; lumine requiescii ! Vis vidcre 

Pauium, qiioniodo a piimo gradu ad secundum 

asceiidcifit?Cuin dixissel: « Mihi |absit gloriari, nisi 

in cruce Domiiii nostri Jesu Chrisli! > (Gn/. vi.) 

scripsit alio loco ; « Et si iioveramusChrislumseeim- 

dumcariieia, scdiuincjam nonnovimus(l/ Cor. v). » 

Ilicaffectus sapiciiiia; sedet in aniina, quaj soia ra- 

tionis capax esl; incorporeumque, ct incircuinscriptum 

spiritum indefessaniediiationo prospectat. Ilic 

diligilur Dcus et tota aninia, id esi ex lota sapien- 

tia, qui prius ex toto corde, id cst cx duicedino, 

diligebatur. 

Tertius gradus est, amare lorliter, id esl, ex oni- 

sinnmatio, probatio dilectionis. De gradu eniin dul- 

cediiiis ad sapienli;8 gradiim ascenderal aiiostolus 

Petrus, cum diceret: i Aiiimam meani pono pro te 

{Mai:li. xxvi). » Nihil sapientius neque fortius 

quam ; i Animam pono pro le; > iiiliil iiisipientius 

iieqiie dobiiius quam • 

i Neqiie seio, nequo novi 

quid dicas (Joan.xviii).»Profecto jain diligobat dul- 

ciier, jain sapionler; sed uiruiiiquc perdidii, cuni 

fortitcr noii diiexit; ciim ad vocem mulierculai 

Doniimiin et iMagislrimi suum celeriter abnegavii. 

Sod ciini mori pro Chiisto disposuil, diloxit niinis; 

quia 1 iinvorem liac diicctionem iicmo habet, quam 

ut animain suam ponalquispro amiois siiis [lb.w)>

6'i9 SERMO XXVII. 650 

Affixus cruci, a fidc separari non potuit. VidesAoiei liquorem effundit, sinc quo nec regia, nec sa- 

ergo quomodo tres gradus isti triniE legis ditectioni 

conveniant. Itaque amemus dulciter, sapienter et 

fortiter, ut ad Magistrum Petri intercessioue pervenire 

vateamus, qui est benedictus in ssecula. Amen. 

' SERMO XXVII. 

DE SANCTIS APOSTOLIS PETRO ET PAULO (XXIX JHS.) 

Hodierna dies, dilectissimi, clara est et solemois, 

universamque creaturaui suo lumiae sanetiflcat et 

infundit. Non enim est ignota feslivitas, vel alicujus 

obscuritatis tenebris otTuscata, sed ab ortu solis 

usque ad occasum toti cognita mundo, ipsis etiam 

coelis clara luce relucens. Duo enim apostolorum 

priucipes, EcclesiiB luminaria, martyres summi, 

legis doctorcs, amici sponsj, oculi sponsaj, pastores 

cerdotaiis constat auctoritas. Oleum autem quatuor 

liabet : supernatat omnibus fiquoribus, ifluminat, 

pascit et ungit. Cuicunque enim fiquori oleum 

superponas, statim sibi superioris foci vindicat po- 

testatem ; ita et misericordia Dei omnibus ejus ope- 

ribus prajfertur, Psalmista testante, qui dicit : « Mise- 

rationcs ejus super omnia opera ejus [Psal. CXLIV). » 

Miserator, et misericors, pations, mitis corde, et 

suavis universis, Domiuus prsedicatur {Psal. lxxxv, 

CXiv). Est autcm et justus (Psal. x), sed nunquam 

muftuni justus fegilur in Scriptura, sicut multum mi- 

sericors. Vis videre quomodo discipuli sequuutur Dominum 

et Magislrum suum ? Aspice quantus pietatis 

affectus apostolorum principi se infudit, quando cir- 

grcgis, mundi custodes, hodierna die coilestia regoagcumsteterunt illum omnes viduas', ffentes et osten- 

felici martyrio couscenderunt; alter princeps regni 

coelorum, 137 alter raptus ad tertium coclum; al- 

ter Judaeis prLcfatus, after gentibus datus ; iu vita 

socii, cousortes in mortc, in corona pares, aequafes 

in gforia ; judices orbis, Domini confessores. 

Admiranda prorsus dispositio Redemptoris , et 

judicia Dei abyssus mufta {Psal. xxxvj, cum iffos 

Eccfesiae suae praefecit, qui sic criminaliter fapsi 

sunt, ut in peccatorum fluctus absorberentur. Cum 

intueor Petrum , quem ipsa manus Omnipotentis 

regui ccEfeslis cfavibus investit, cui Pater revelat 

Filii majestatem , super quem fundatur Ecclesia, 

cui potestas ligandi et solvendi conceditur [Matth. 

XVI), qui coelos claudit et aperit, quod cherubim 

dentes tunicas et vestes, quas faciebat illis Dorcas 

(Act. IX). Gircumdatur multitudine pauperum apo- 

stolorum princeps, et vocibus lacrymosis concuti- 

tur viduarum, aposloficumque peclus irrumpil 

cfemeutiaj multitudo. Orat Apostolus ante vultum 

gloriae, coram Domino majeslatis ; resuscitatur 

mulier, et miseris redditur misericordiae propi- 

natrix. Hffic misericordia facit Petrum ad Hierusalem 

in Antiochiam currere (Act. x), ab Antio- 

chia 138 venire Romam, prfedicare verfjum Dei, 

subvenire peccatoribus, peccatis parcere, misericordiam 

superexaltare judicio. 

Aspice et Paulum, et inteliige quam dulcioris 

misericordite cumulata benignitas, totam apostoii 

et seraphim habere non legitur, vehementer pmentem vera cobipassione succenderat. « Quis 

admiror. Rursus cum reflecto ocuios , et eum 

dem Pctrum video a longe sequi Salvatorem, et ad 

uuius ancilla! vocem. detestari, el jurare « quia non 

novi hominem, » ipsumque, quem Dei Fifium con- 

fessus fuerat, trepida fugitatione relinquere (Matth. 

XXVI, Luc. xxii) , timore concutior, dicens niecum : 

« Quis cognovit sensum Domini? » [Rom. xi.)Cum 

respicio Paulum spirare minas et caides in discipu- 

los Domini, vinctos ducere, damnare morti {Act. 

IX), et in corpus Eccfesiae tota debacchatione sae- 

vire, intra memetipsum contremo, dicens : « Nescit 

homo uti'um amore an odio dignus sit {Eccle. ix). » 

Cum respicio desuper, et video vas electionis por- 

tare nomen Christi coram gentibus, et regibus, et 

firmatur, inquit, et ego uon infirmor? Doleo, inquit, 

et lugeo super eos qui peccaverunt, et non 

egerunt poenitentiam (U Cor. xi). » Beata anima, 

quaj omuium miserias suas fecerat, ut omnes fucri- 

faceret. Hoc atfectu navigat mare, currit in Hieru- 

saiem, fapidatur, verberatur, afiligitur; inde currit 

ad Ephesios, Gorinthios quaerit, circuit Colossenses, 

Phifippenses visitat, revertitur ad Romanos, misericordiam 

spargit, ubique diffundit pietatem, et coe- 

leslium seminat semina gaudiorum. Gernis ergo, 

quia sicut oleum omnibus fiquoribus anteceffit ; et 

sic apostolica pietas omnibus eorum virtutibus 

antefertur. 

Illuminat oleum, iiluminaut et apostoli. Recole 

filiis Israef, ad tertii cceli secreta raptari, et audire Actus apostoforum, et vide quanta iuce fufgurat 

arcana verba, quae non licet homini loqui (11 Cor. '^ apostolus Petrus. « In plateis, ait Scriptura, pone 

XI, xii), et in illam ipsam Trinitatem oculos flgere 

clariores, gaudeo dicens : < Hic est vir, qui non 

est derelictus a Domiuo (Sap. x). » 

Quid est quod sic labuntur, qui praeflciuntur Ec- 

clesiBB? Sapientia suaviter disponens omnia, haec 

ideo fecit, ut in seipsis praidicti principes discerent 

qualiter aliis misereri deberent. 

Hujus virtutem inisericordiaB praesens capitufum 

demonstrare conatur. « Isti sunt, inquit, duae olivae 

{Apoc. XI). » Digna prorsus comparatio ofivae ad 

apostofos, nec alia dignior est inventa. Arbor enim 

ista semper viridis est, et illum excelleutissimum 

PA.TROL. CXLIV. 

bantur iufirmi in lectulis ut, veniente Petro, saftem 

umbra iflius obumbraret quemquam ilforum, et 

liberarentur ab inflrmitatibus suis {Act. v). » Oleum 

inflnitum admirabile lumen, et omni sofe fucidius, 

ad umbram apostofici corporis fanguores fugere, 

discedere iiiHrmitales, et omnem morborum instan- 

tiam inaudita vefocitate fugari. An uon copiosa 

luminis immensitas ab ore Petri largius exsilivil, 

cum ait claudo : » In nomiue Jesu Ghristi Nazareni 

surge et ambuia ? » {Act. iii.) Piespice Paulum tolum 

Illyricum peragrantem, suscitantem mortuos, 

subvertentem lempla deorum, et in splendore hu- 

21

651 S. PETRI DAMIANI OPP. PARS SELI TOMUS II. - SERMONES. 652 

jus loci lotius orliis illuminare circuilum (flojn. XV).A « Islisunl duffiolivic (Apoc.xi) ; » alibi planiusapcrit 

Currit Paulus, ct potenti virtute sermonum illuminat 

''" "' """' " " 

"" "" ' 

dicens : « Hi sunt viri miscricorditD (Isai. lvii). 

qure in lonebris sunt; clarus sermoue, opere clarior, 

miraculorum coruscatione clarissimus. « Habete , 

Sequitur : Et duo candelabra lucentia ante Dominum. 

Candelabrum tribus pedibus innititur, et in altiora 

inquit, formam nostram, et attcndite non solum consurgens, cereum superportat, ut qui ingrediun- 

tur lumen videant (Luc. xi) ; ita et apostoli tribus 

qua3 audislis, sed et qua3 vidistis in me {Phil. ni). » 

Bonus et perfectus magister, qui fidem facit verbis 

opere meliore (111) in hujus lucis clarissima serevirtutibus 

innitontes , operatione prffidicatione , , 

miraculorum coruscatione, lumcn verum Dominum 

nitate illuxerint coruscationes tua3, Deus, orbi terra Jesum Christum ingredientibus ad fidem tola clari- 

(Psal. Lxxvi). nommota est, et contremuit terra ad 

vocem apotolorura, cum in omnem terram sonus 

eorum exivit (Psal. xviii). 

tate monstrarunt. Et attendendum, quod dicit, 

« ante Dominum. » Hypoci'ita3 enim lucent, non ante 

Dominum, sed antc mundum ; ut videantur ab 

Oleum pascit, pascunt et apostoli. EpistolEo Petri, 

et sublimis illa sermonum doctrina, uunquid non 

mirabiliter pascit Ecclesiam Dci ? Audi quid Salva 

homiQibus. Apostoli vero luxerunt ante Dominum, 

sed non ante mundum quia ludibria ; et verhera 

experti, divinte majestati solummcdo placere stu- 

tor de hac ipsa pastione dicat ei 

tio, oves meas (Joan. xxi). » Pasce verho, pasce 

exemplo, pasce oratioue. Pasce verbo, ut potens 

sis exhortari in doctrina sana, et eos, qui contra- 

dicunt, arguere ; pasce exemplo, ut quod prasdicas 

voce, opere compleas ; pasce oratione, ut pro illis 

intercedas, quorum anima tibi commissa est. Vas 

electiouis Paulus apostolus, vide, quomodo pascit 

populum Dei diversorum varietate ferculorum : 

« Lac, inquit, potum dodi vobis, non escam (I Cor. 

iii) ; » perfectorum autem solidus cibus est, eorum, 

qui pro exercilatione consummatos habent sensus. 

Et alibi : « Facti estis, quibus lacte opus sit, non 

solido cibo (Hebr. V]. » Et itcrum : « Sapientiam 

loquimur inler perfectos [I Cor. ii). » Vidos quomodo 

: « Pasce, inquit ter- Bduerunt. Quod ipsi sint duse oliva;, et duo cande- 

labra lucentia, et ante Dominum, Zacharias propheta 

maoifeste his verbis innuit, dicens : « Isti sunt 

duo hlii olei splendoris, qui assistunt Dominatori 

universa3 terra; (Zach iv). » Sunt enim filii olei, 

quia viri sunt misericordiaB ; sunt et splendoris, 

quia sunt candelabra lucentia ; lucent ante Dominum, 

quia assistunt Dominatori univorsaj terraj. 

Sequitur : Habent potestatem claudere cmlum 

nubibus. Serenitas coeli nubibus impeditur, ne 

videatur ; diviniiatis contemplatio peccatis nostris 

clauditnr, ne videatur Deus, propheta teslante, qui 

dicit : » Opposuisti nubem, ne transeat oratio (Thren. 

iii). » Nubes opponitur, ne oratio transeat, cum 

peccata nostra separant inter nos ct Deum. Habent 

secontemperatetconformat, illossublimi, hos leneraQPOtestatem claudere coelum nubibus, id est, pecca 

imbuens doctrina ? 

Ungit oleum, ungunt et apostoli. An non 139 

Petrus apostolus ungit omnes, cum dicit : « Vos 

aulem genus electum, regale sacerdotium, gens 

sancta, populus acquisitionis ; ut virtutes annun- 

tietis ejus qui de tenebris vos vocavit in admirabile 

lumen suum ? » [II Petr. ii) Paulusetiam ipse nonne 

prieeipit, dicens : « Si prjeoccupatus fuerit ho- 

ino in aliquo dcliclo, vos, qui spirituales estis, 

inslruite hujusmodi in spiritu lenitatis ? » [Gal. vi.) 

Oliva semper est viridis, nec frigoris immensitate 

percutitur ; et apostolorum fldes inconcussa per- 

durat, nec unquam tyrannica rabie potuit superari. 

Et si impulsus est Petrus ut caderet, non tamen 

toribus, et portas ejus fidelibus aperire. Mira res, 

et omni slupore dignissima, ad hominum linguam 

claudi, et aperiri crelestium palatia mansiouum (112). 

Amen. 

140 JULIUS. 

XVII. Sermo do S. Aleocio confessorc. 

XXII. Sermo de S. Maria Magdalena. 

XXIII. Scrmo I de S. AfoUinare episcopo 

Ravennate et martyre. 


Ser^vo III de eodem. 

XX. Sermo de S. Chrislophoro martyre. 

XXIX. Sermo I de SS. Flora et Lucilla virginibus 

et martyribus. 

Sermo II de eisdem. 

cccidit, 

quidem 

quia Dominus suscepit eum. Stupefactus 

momentum ha3sit aposlolus, scd slatim in 

XXX. 5mno de 5. /?tt/??ro «lartyre, 

SERMO XXVIII. 

DE S. ALEXIO CONFESSORR. (XVII JUL.) 

virtule (idei rediit ; qui, respiciente Domino, flevit 

amare (Luc. xxii|. Et si ad tempus concussus est, 

ngn tameu dejici potuit ; quia sententia Veritalis 

cassari non poterat; diceus : « Ego pro te rogavi, » 

Petre, « ut non deliciat lides lua (Ibid.). » Hodierna 

enim die cruciligitur Pctrus, Paulus gladialur, et 

vitam ponunt pro llde Christi, ut non deliciat fides 

Cbristi. Isli sunt ergo duo viri olivai, viri habentcs 

hdem, illuuiinaules patriam, pascentes Ecclesiam, 

peccatorcs ungeutes. (Juod igilur Scriptura ha^c dicit 

: 

Hodierna festivitas , dileclissimi , non modo 

B. Alexii de quo specialiler agitur, nos provoait 

alacriter celebrare triumphum; sed ipsos etiam ge- 

nitores ejus ad salutiferaa nobis proponit ajdili- 

cationis exemplum. Nam cum tot opibus et tam 

incomparabilibus referatur exuberasse divitiis, ut 

eoruin conspectui tria millia puerorum reverentor 

assistereut, qui et holoscricis oriiarentur iuduviis. 

(lll)Hicdoest aliquid. (112) Videnlur deesse nonnulla. 

i

653 SERMO XXVIII. 654 

et aureis se prEecingerent zonis , quotidie non A igne percepto, per coeleste desiderium in alta sus- 

cessabant viduis, ac pupillis, et quibuslibet indigen- 

tibus sumptuosas parare mensas edulii, cuni ipsi 

semel. in dic solo pane et aqua essent plerumquc 

contenti. Istis igitur, aliisque spiritualium virlutum 

floribus adornati, ac pia3 conversationis honestate 

conspicui, tales erant, ut eis quoque non immerito 

congruat, quod de beati .loannis Baptistaj parenti- 

bus evangelica narrat historia : nimirum, quia 

« crant ambo justi ante Deura, incedentes in omni- 

bus mandatis et justificalionibus Domini sine que- 

rela {Luc. i). » Dignum itaque fuit, ut de tam casto, 

tam sancto, tam denique immaculato conjugali 

pudicitias thalamo, tam praeclara soboles nasceretur. 

Sicut per Prophetam dicitur : « Generatio recto- 

tollitur, ad perfectionis internas fastigium,°quasi quibusdam 

ascensionis gradibus promovetur. Unde vir 

ille sanctus aiebat : « Per singulos gradus meos 

pronuntiabo illum {Job xxxi). » De his quippe me- 

ritorum gradibus dicitur. « Ambulabunt de virtute in 

virtutem (PsaZ. lxxxiii).» Dehis idem Propheta, dum 

sanctam contemplatur Ecclesiam, dicit : « Deus in 

gradibus ejus dignoscetur, dum suscipiet eam {Psal. 

XLVii). » Nec enim repente, sicut dictum est, ad 

summa pertingitur, sed paulatim per pi;B devotionis 

votum et sancti laboris exercitium humana mens ad 

virtutum spiritualium celsitudinem sublevatur. Hinc 

est, quod per eumdem Prophelam dicitur : « Exercitatus 

sum, et defecit paulisper spiritus meus 

• rum benedicetur (Psal. cxxi). « Hffic est 

generatioquserentium Dominum {Psal. xxiii). 

enim 

g (Psal. lxvi). » Quid est enim quod ait : « spirilus 

meus, » nisi spiritus elationis '? spiritus carnis ? Et 

Unde vos, fratres mei, vos, inquam, nunc spe- quia per occultam gratiam ad amorem Dei tempcrata 

cialiter alloquor, qui necduin spiritualis vitaj culmen 

aggressi, sfficularibus adhuc estis actibus de- 

dili, et conjugalis copute vinculis obligati, pietatis 

ac misericordias studiis vigilantcr insistite, neces- 

saria fi'atribus penuria laborantibus subsidia ministrate, 

castam, sobriam et bonestam vitam, in quan- 

tuni vester ordo dictat, exhibere contendite, ut ad 

conservandum posteritalis vestrBe genus, digaam Deo 

valeatis sobolem procreare. Quamvis enim vera sit 

desuper mensura proflcimus, quo magis quotidie 

divinus in nobis spiritus crescit, eo magis noster, hoc 

est, carnalis desiderii spiritus deficit. Qui nimirum 

noxius, et abominabilis spiritus, ([uia non a nobis 

subito penitus amputalur, nec protinus, ut conamur, 

abscinditur, recte paulisper, hoc est paulalim, defe- 

cisse perhibetur. Tunc autem in Deum piene profi- 

cimus, cum veraciter a nobis nosmetipsos defecisse 

sentimus. Ha2c autem crescentium insuper virtutum 

sensim, atque morose per quotidiani profectus cu- 

peccaverit, ipsa morietur. Filius non portabit inimulum, ad consummata3 sanctitatis pervenit increquitatem 

141 patris, et pater non portabit iniquimentum. Electus enini quisque a rudimenti sui tenelatem 

fllii. Justitia justi super cum erit, et impietasp ritudine prius incipit, et sic ad robusta postmodum 

iila prophetce sententia, qua dicitur : « Anima, quae 

impij erit super eum {Ezech. xviii) : » juxta conver' 

sationem tamen parentum, Scepe proveniunt merita 

filiorum ; ut et honestis progenitoribus proles hone- 

sta respondeat, et reproba reprobis in pravitate 

concurrat. Unde et isti dicunt : « Filii sanctorum 

sumus, et vitam illam exspectamus, quam Deus da- 

turus est iis, qui fidem suamnunquam mulant ab eo 

{Tob. ii). » Et illis econtrario dicitur : « Genimina 

viperarum, quis vos docuit fugere a ventura ira ? 

{Matth. III.) » Enimvero si religiose vivilis, si disci- 

plinaliter conversantes, Dei mandata servatis, et 

filiis vestris praestatis, et vobis; sin autem contra, 

et illis nocetis, et vobis. Propter sanctum quippe 

David meritum, cum propter idololatriam posteritas 

et fortia convalescit. Quod aperte Veritas innuit, 

dum in Evangelio dicit : « Sic est 142 regnum Dei, 

quemadmodum si jactet homo semen in terram, et 

dormiat, et exsurgat nocte, ac.die; et semen ger- 

minet, et crescat, dum nescit ille (Matth. iv). » 

Cujus nimirum seminis incremenla denuntians, addidit 

dicens : « Ultro enim terra fructificat, primum 

herbam, deinde spicam, deinde plenum frumentum 

in spica; » moxque subjungit : « Et cum se produxerit 

fructus, statim mittitfalcem, quia venit tempus 

messis. » Ecce Veritatis voce per diversilates frugum 

distincta sunt augmenta meritorum. Ait enim, 

primum herbam, deinde spicam, deinde plenum frumenluminspica. 

Videamus ilaque DominicaB senten- 

ejus dejectioni esset obnoxia, diutius regium obli tia3 bujus exemplum, quomodo per singula verba 

nuit principatum. Econtra Jonathas cum et in Deum^ luce clarius in beatum concurrat Alexium 

pius, et sancto Prophetas esset amicus, propter paternfe 

tamen superiîae fastum gladio subjacuit impiorum 

{III Reg. xviil, Xix, xx, xxxi). 

Ut ergo ad beatum redeamus Alexium, merito talem 

prolem genuere parentes, ut de sancta radice 

sanctum germen erumperet, et bonse arboris ramus 

per acceptoe gratiffi coelestis incrementa succrescens, 

dignos generi suo bonorum operum fructus offerret. 

Sancto nimirum cuilibet viro non consummataB per- 

fectionis repente tribuitur meritum, sed ad boc 

pauiatim per pia3 devotionis et specialis excrcitii 

pervenit incrementum ; et dum mens, divini amoris 

(Jonstat enim, quod vir istc mirabilis, sicut pra3- 

clara ejus testalur historia, inter ipsa nuptialium 

gaudiorum festivasoleinnia, uxorem, salva utriusque 

virginitale, dimisit, parentes abjecit, et Romanaj 

urbis habitationem, Edessffi videlicet perexilis oppi- 

duli peregrinatione mutavit. Postposuitamori Christi 

regii generis conjugem, ejusque secutus inopiam, 

contempsit amplissimas principalis opulenti;e lacul- 

tates. Sicut ergo in evangelica illa senlentia quatuor 

sunt, quffi referuntur a Domino; ita nihilominus et 

quatuor admiranda sunt, quas reperiuntur in servo. 

Illic enim dicitur primum berba, deinde spica, post-

655 S. PETRI DAMIANI OPP. PARS SEU TOMUS II. - SERMONES. 656 

moduin pleiium frumcnlum iu spica ; quarto jam Apromptmirio ri'lici coiisummatione recondidit. Sic 

loco lalx mittitur, et quod maturum est desecalur. 

Quatuor itaque sunt, sicut dictum est, his aptissime 

congruentia, qucE iu beato reperiuntur Alexio. 

Primuui cst, quo mundum el mundana quajque 

contempsit ; secundum, quod peregrinus, et in omni 

facullate nudatus, per decem et septem annos in 

Edessa) Mesopotamise civitate omnium rerum penuriam 

pertulit : jam vero tertium est, quod domum 

propriam felici postliminio rediens, durumque certamen 

aggressus, inter uxorem et utrumqueparentem, 

inter vernaculos diversamque familiam, ut soli Deo 

lieret veraciter notus, omnium fefellit aspectus. Po- 

stremo quartum est, quod illic post alapas ac verbera 

servulorum, post subsannationes et contumc- 

igitur cQjleslis agricolas disponeute meusura, semeu 

surrexit iu lierbam, berba crevit in spicam, spica 

prodiit in frumentum, Irumentum pervenit ad borreum. 

Plenitudo quippe virtutum, sicut diclum est, 

non tota simul, sed per iiicrementa tribuitur ; ut 

ad eam per diuturnaj provectioiiis accessum, quasi 

quibusdam magni moderammis gradibus ascendatur. 

Jlfec plane provectus nostri quadrifaria dispositio, 

qua3 ab ipso Domino sub scminis flgura describitur, 

apud Ezecbielem prophelam per aquse vocabulum 

designatur. De viro quippe, quem in excelso monte 

conspexerat, basc per ordinem narrat : « Mensus 

est, inquit, cubitos mille, et traduxit me per aquam 

usque ad talos; rursuaique mensus est mille, et tra- 

lias irridenlium, post cachinnantium ac sievientium gduxit me per aquam usque ad genua ; et mensus 

plagas, post iutolerabiles denique patientissime to- 

lerataa calamitatis injurias, tandem feliciler obiit, tan- 

tiquelaboris immensa certamina beato fine complevit. 

Cum ergo mundum insignis vir iste deseruit, 

nonne quodammodo tunc herba fuit ? Debilis quidem 

adhuc per conversionis novitiae rudimentum, sed 

jam urens per spei coelestis, quod mente conceperat, 

desiderium. Nisi enim in agro meritis ejus muudus 

aresccret, non sprevisset; et uisi supernoe spei sibi 

viror inesset, non ad Deum tantopere, diinissis omnibus, 

festinaret. lu illa scilicet hcereditale, quam 

beatus Petrus " incoutaminatam, immarcescibilem, 

conservatam in coelis (I Petr. i), » appellat; et Do- 

minus pascua nominat {Joan. x| : herba ista radi- 

est mille, et traduxit me per aquam usque ad renes : 

et mensus est mille, torrentem, quem non polui per- 

transire, quoiiiam intuinueraiit aiiuiii profundtB tor- 

rentis, qui nou poterat transvadari (Ezech. XLVii). » 

Quid plane desiguatur in millenario numero, nisi col- 

lati muneris plenitudo ? Quid hic aqua, nisi coelestis 

est sapientia? Undeper Salomonemdicitur: « Sapien- 

tia Dei erupuerunl abyssi, et nubes rore concrescunt 

(Pi-ov. 111). » Vir itaque, qui apparuit, mille cubitos 

metitur,etproplietaperaquamusquead lalosducitur; 

quia Redemptor noster cum nobis ad se conversis spi- 

ritalis exordii pleniludinem tribuit, dono superniE sa- 

pientiffi, quasiprimavestigia nostrie operationisinfundit. 

Nam quasi usque ad talos pervenit aqua, cum 

cem lixerat, atque ideo superuie gratiaj virore ver-p nos per acceptam sapientiam desideratiB rectitudinis 

nabat. Gum vero jam prolixo tempore in ignotaj ligimus inchoata vestigia. Qui rursus cubilos metiregionis 

exsilio perstitit, seseque ad perferendas tur mille, et propheta usque ad genua per aquam 

tam jugis inopia3 et calamitatis asrumnosae inole- 

quoiiiam ad hoc jam sapientiae nostra; vigor 

stias 143 roboravit ; quid aliud, quam, ul ita loquar, 

herba tenera surrexit in spicam. Postmodum 

vero cum per iufusionem sancti Spiritus, intimi 

roboris vigore concepto, paternam domum acerrima 

et ultra huraanas vires gravia certamina toleraturus 

intravit; quid aliud, quam ad plenum frumentum 

dives ha3c spica pervenit ? Hajc nimirum spica in 

statum jam tanti roboris convaluerat, ut ex ore servulorum 

probrosa^ contumeliEe flabra prolluerent 

nec obrucrent; de quotidiauo conjugis, parentumque 

conspectu tentalionum fiuctus impingerent, nec ster- 

ducitur ; 

augetur, ut ad perpetrauda pravitatis opera non 

flectatur. Unde per Paulum dicitur : « Remissas ma- 

nus, et dissolula genua crigite, et gressus rectos 

144 facite pedibus vestris, ne claudicans quis erret, 

magis autem sanetur {Hebr. xii). » Aqua vero usque 

ad genua pcrvenit, cum uos percepta sapientia perfecte 

ad boni operis rectitudinem stringit ; ut jam 

noster animus non vacillet ac titubet, sed in bono, 

quod coeperat, vestigia lixa confirmet. Prrofatus 

etiam vir iterum mensus est mille, et propheta per 

aquam usque ad renes ducitur ; quia tuuc videlicet 

nere potuissent. Fundata quippe domus erat supra in nobis pienitudo sancti operis crescit, quando in 

lirmam petram (Matth. vii). Et quidem duiu pau- nobis percepta sapientia, omnem, quantum possibile 

pertas exterior iuopem, pannosus habitus et ctesa- 

ries redSeret inculta deformem, quasi vilcs culmi 

et aristse steriies videbantur in palca, sed plenum 

granum latebat intra conscientiic thecam. Illud nimirum 

graiiuin, quod de semctipso dicebat : « Nisi 

granum frumenti cadens in terram, mortuum fuerit, 

ipsum solum manet (Joan. xii). » Quarto demum 

loco falx missa est, ul spica, qua3 ad maturitatis 

plenitudineui venerat, meterelur, cum dispositionis 

diviua; scntentia electum suum ab hac vita pra3cidit, 

abjectisque calamitatum omnium paleis, mundum, 

et omnino purgatum in illo coelestis liorrci 

est, delectationem caruis exstinxerit. Nisi eniin renibus 

delectatio carnis iuesset, Psalmista Deo non 

diceret : 

« Ure renes meos, et cor meum(Psa/. xxv). » 

Aqua ergo ad renes venit, cuminfusa nobis sapientia 

petulautes illccebras, et inceutiva carnis exstinguit. 

Qui vir adliuc mensus est mille, torrentem, quem, 

sicut dicitur, propheta traosire non potuit ; quoniam 

intumuerant aquae profunda3 torrentis, qui non 

potuit transvadari. In quod nimirum, quidaliudnobis 

innuitur, nisi quia post pedes nostros jam in boni 

operis itinere constitutos, post genua cordis non 

jam dubie vacillantia, sed ad incedendum per justi-

657 SERMO XXVIII. 658 

liiB tramitem firmiter roborata , post oijlectamentaAbili carne perfruitur, mox ut obicrit, ad plenitudi- 

renium, et a^stuantis incentiva carnis exstincta, vir 

quisque perfectus ad tantam plenitudinem conteniplationis 

attoliitur, ut dum non potest tam eximiam 

proliinditatem ad liquidum comprehenderc, velut 

excrescentis undae vadum mens non valeat liumana 

transire. 

Quae videlicet omnia gestis B. Alexii congruentissime 

videntur aptari. Nam cum a palernis iaribus 

atque ab hujus mundi vanitate recedens, exsilium 

peliit; tunc sibi quodarnmodo aqua lorrentis bujus 

ad talos usquc pervenit. Haec aqua usque ad talos 

Moysi et Josue tunc ascendebat, cum eis vox divina 

juberet , ut calceamenta de suis pedibus solverenl 

nem profundaj ac perfectissimas contemplationis 

attollitur, adeo ut ad contuendam ipsam summaj ve- 

ritatis speclem provehatur (I Cor. xiil). Tunc itaque 

torrens non potest pervadari, quia mellifluae con- 

templationis asterna dulcedo nuUo jam fine concludi, 

nulla temporum valet prolixitate finiri. Torrens 

ergo ille contemplationis ffilerna^, quaj non tunc per 

lidem quaeritur, sed per speciem jam tenetur, quia 

nescit transire, nequitomnino transiri; el quia non 

valet bumanis sermonibus exprimi, non potest, sicut 

dicitur, ab homine pervadari. Hunc sitiebat ille 

torrentem, qui sub spe certa jam gratulabundus 

aiebat : « Ego autem cum justitia apparebo in con- 

{Exod. III; Jos. V). Haec apostolicis postmodum pespectu luo ; satiabor dum manifestabitur gloria tua 

dibus inlluebat, cum eis diceretur : « Nolite portare g (Ps«/. xvi). » De hoc iterum dicit : « Inebriabuntur 

sacculum , neque pcram , neque calceamenta (Luc. ab ubertate domus tuas, et torrente voluptatis tua 

X). » Oportebat enim , ut annuntiatores Veteris 

Testamenti, et prtedicatores evangelicae fidei, per 

viam verse humilitatis incederent, et morticinio 

tegraine vestigia non munirent, qui vitam populo 

nuntiareot, sed illud in se spirituale tegnien osten- 

derent, de quo Apostolus ait : « Calceati pedes in 

prteparatione Evangelii pacis (Ephes. vi). » Unde per 

Isaiam dicitur : « Beali pedes evangelizantium pa- 

cera, evangelizantium bona (Isai. lii). » Gum vero 

S.' Alexius.per longissima temporum spatia lantEe 

paupertatis inopiara in ignotis finibus constanter ac 

patientissirae pertulit, tunc ad ejus genua tori'cntis 

aqua surrexit.quia spe raundi prorsus exstincta, jam 

in via Domini mcntis sua3 vestigia firmiter et invi-r lib. II in fln.), quia Romani cum (Jartbaginensibus 

ctissime roboravit : postmodum vero cum intra navali certamine confligentes, obtinuere victoriam 

paterna; doraus atria degeret, cura carnales affectus nec ullus unquam, sicut illic legitur, Roraanis gra- 

umiique cerneret, cum parentum necessitudiuem, tior potuit e.^se triuraphus, ut qui hostibus suis ea- 

cum certe, quod difficilius et intolerabilius erat, vetenus fuerant in terrena concertatione lerribiles, 

nustam sponsaj speciem a quoticlianis rautuisque nunc essent et inter raarina fluenta victores. Victo- 

conspectibus vitare non posset, tuncvelut ad renes ria igitur illa idcirco magis cara, quia rara; ideo 

ejus aqua torrentis excrevit ; quia sic coelestis 

sapientia carnis ejus incentiva perdomuit, et 

exstinxit; sic sancti Spiritus ardor lumbos ejus 

ac renes excoxit, ut dum vasculum suum quo- 

tiuianis 145 supernas graliae fluentis infunderct, 

carnis exstinctas materies nullum titillanti luxuriae 

fomitera ministraret. Ad renes ergo beati viri tunc 

aqua pervenit, quia Spiritus sanclus in eo exaestuans, 

juvenilis aetatis incendium et illices passionum ti- 

tillantium motus occullo sui roris raadore perfudit; 

et sic oraneni luxurise fomitem, qui in ejus medullis 

atque visceribus naturaliter poterat ardere, consumpsit. 

Ut autem totum propbetife hujus oraculum 

beato buic viro convenienter aptetur, illud etiam ab 

eo non dissonat, quod postremo jam dictus pro- 

pheta lorrentem transire non potuit, de quo nimirum 

dicilur : « Quoniam intumuerant aquaa torrentis, 

qui non potuit transvadari {Ezech. XLVii). » De 

parvis et planis aquis ad intransmeabilem profundi 

torrentis plenitudinem pervenitur; quia de parva 

conteraplatione, fugaci scilicet, raptimque conspe- 

cta, qua vir quilibet sanctus in hac adhuc corrupti- 

potabis eos, quoniam apud te est fons vitae (Psal. 

XXXV). » Ad hujus imraensi torrentis B. Alexius 

profunda fluenta pervenit, cum in paterna domo 

post victoriae gloriosas triumphura feliciter obiit 

triumphum, inquam , quia admiranda sancti viri 

; ; : 

bujus vita vere triumphus est et nova atque inau- 

dita fere vicloria ; cumque, juxta Propheticam vocem 

, mirabilis Deus sit in sanctis {Psal. LXVii), 

in hujus invicti militis sui spectaculi tirocinio tanto 

mirabilior exstitit, quanto per hunc contra carnis 

illecebras, contra fraudis diabolicae tentamenta 

novo atque insolito martyrii genere dimicavit. 

Vetus sane tradit historia (Eutrop., Hist. Rom. 

plus gloriosa, quia nova. Sicut ergo navalis ille 

Iriumphus, quia novus, gratior fuit Romse; ila pro- 

fccto beati virtus Alexii propter insolitam novitatem 

magis placet Ecclesiae. 

David sane dum se coram Achis regem Gelb, furiosum 

ac dementem finxit, gladium ejus sapienter 

evasit (I Reg. xii). Salvator noster descendit in tar- 

tarura, non ut illud velut habitator 146 incoleret, 

sed ut destruclor potius et eversor diabolicce nequitia3 

latebras dissiparet. Sic et B. Alexius, dum 

paternam domum tanquam retrogradus abrenuntiator 

ingreditur, decepit mundi principem, omnisque 

fraudis atque malitiae fefellit auctorem. 

Unde novum martyrii genus novum praibct iu 

adrairatione spectaculum. Martyribus enim carcer 

erat poena, catena pressura; isti vero propria domus 

auratis decorata Iricliniis erat materia tenta- 

tionis. Illos torquebat manus ai-mata carnilicum 

istum gravius puniebat conspecta quotidie pictas 

genitorum. In martyrem quemlibet fremebat hor- 

renda rabies judicis, hunc blanda, mitis alque ve- 

nusla facies impugnabal uxoris. Marlyribus in aula


principum ingorebatur poBua tortorum ; liic autemAcendit, supereminens proemium de manu justi 

in domo proprii juris iuvisibiliter torquebatur, velut 

iii area tribunalis. Illis fuerat pcena supplicium 

huic econlrario blandimeuta tormontuiit. Lazarus 

plano, qui jacebat ad jaouam divitis, invitus esu- 

riebat, et cadentes de mensa micas, quse tamen sibi 

minime dabantur, optabat (Luc. xvi) ; unde potiorls 

procul dubio meriti fuit pauper iste, quam Lazarus. 

Ille nimirum non modo parum quid accipere, sed 

et saturari, sicut Voritas perbibet, cupiebat, cui 

tamen alimenta neino misericorditer indulgebat; 

iste vero cum sibi sumptuosa divitiarum omnium 

copia ultro suppeteret, cum omnis hujus mundi 

gloria se sibi dignaretur, gratis olferret, imo etiam 

nolenti se violenter ingereret, omnia repulit, cun- 

; ; 

remuneratoris accepit. Ipse quippe factus est priEmium 

rotributionis, qui sibi fuerat causa ccrta- 

minis, et qui fuorat auctor pugnaj, factus est corona 

victoriae, Jesus Christus Dominus nostcr, qui cum 

Deo Patre et Spiritu sancto vivit et regnat in sajcula 

ssBculorum. Amen. 

* SERMO XXIX. 

DE SANGTA MARIA MAGDALENA. (XXII JUL.) 

Hodie misericordia et veritas obviaverunt sibi, et 

multitudo miserationum Domini in peccatricem feminam 

(Luc. vii) refusa est. Filius enim Virginis, 

poccatricis, menstrualaB manibus attrectatur; Deumque, 

et Dei Filium mulicr infirmala contingit. Tangit 

pedes mundi, atque mundantis immunda, et ad ves- 

cla contempsit , irrevocabiliter aversatus abjecit. g tigia Greatoris mulier criminosa procumbit. Transit 

stronuum Cbristi militem ! o prorsus invictum, 

et nimis insignem coelestis militise bellatorem 1 

In Annalibus certe legitur Romanorum (Eutrop., 

Hist. Rotn. lib. iii in princ), quia Marcellus consul, 

dum imprudens in manus hostium incidisset, et 

corona circumdante Gallorum, nullum, per quem 

posset evadere, aditum reperiret, reponte in medium 

hostium fcrvontissimus bellator immersit, eorumque 

regem, Virdumarum [Vitromarum] nomine, 

cunctis inopinata audacia perculsis, occidit ; et ubi 

magna videretur provenisse victoria, si duntaxat 

immunis aufugerct, inde ultra omnom spem opimi 

spolii manubias reportavit. Sic nimirum ot noster 

iste Marcellus, non jam propugnator Roma3, sed 

in aflectum cordis praevaricatrix, et redit ad cor, atque 

magnitudinem scelerum lacrymarum multitudo coudemnat. 

Dissimulat pietas tangentis ofBcium, et obsequiorum 

instantiam remuneratorius ille majestalis 

oculus felici dedignatione non inspicit. Osculatur 

Maria podes Christi frequentibus osculis, et oculis 

inundantibus vestigia Rodemptoris infundit , tergit 

crinibus, odoriferis illinit et irrorat unguentis. Videt, 

et invidet singularitatis amator, et utrumque 

redarguit PharisEei jactantia, illum ignorantife, praj- 

sumptionis illam. Sed deliberans providentia suspen- 

dit judicium, dum aEFectat obsequium, et invectivam 

retinet praeparatam, donec Mariai sacrilicium in 

holocaustum pertranseat. Gaudent angeli super 

sanctte miles Ecclesia3, cum magna non dubitarotur q peccatrico pffinitentiam agonte [Luc. xv), et odoris 

esso victoria, si do tam amplis et magnificis opibus 

nudus aufugeret, non sufQcere sibi visum est, nisi 

ot domum rediens, intolerabilia contra se certamina 

ultroneus provocaret. Sed ab ipso Domino, qui vide- 

licet auctor virtutum, et dux est spiritalium bellatorum, 

Jubemur quidem cuncta dimittere, non autem 

adversus ea quotidio, velut manus invicem conferen- 

tcs, cominus dimicare : Israelitico nimirum populo 

exilus e.K iEgypto prrecipitur {Exod. iii), non roditus 

imperatur. Abraham egressus est de terra sua ad 

Domini jubentis iraperium (Gen. xii) ; sed postmodum 

nequaquam rediit ad rediviva certamina GhaldEBorum. 

Petrus per angelum excitatus Herodianum 

deseruit carcorem {Act. xii), sed non donuo rever- iUi, qui multum negligit: Non erat satiatus ab ubesus 

est ad Herodem. Sufficit ergo,"^^ tantum possessa ribus sponsiB, nec induerat compassionis affectum 

relinquimus, nec superest, ut rursus ad eorum to- ^legem relegons, qua3 misoricordiam noscit, iiovit 

leranda certamina redeamus. 

147 Igitur B. Aloxius cum terrena quaique dimisit, 

cum opes omnos atque divitias paterni juris abjocit, 

superna3 jussionis mandata (Luc. xviii) complovit 

cum vero ad propria rodiit, abrenuntiator egrogius 

melam procul dubio divinaj legis excessit. Et quia 

mensuram bonam, et confertam et coagitatam in 

siuum suum oiccti quique recipiunt ; et unusquisque 

propriam mercedem recipit secundum suum laborem 

(f Cor. jii); immonsurabilem hic possidet glo- 

riam, qui non tenuit in labore mensuram. Et qui 

cvangolicam rogulam iu sui certaminis agone li'ans- 

fragrantia coelostis ille conventus aspergitur, salvantemque 

et salvandam totam misericordiaj dul- 

cedo procingit. Ubi abundavit peccatum, superabundat 

gratia {Rom. v); et numerositatem criminum 

prteponderans pietas intercludit. 

Quam magua multitudo dulcedinis tua3, Domine 

{Psal. XXX), in peccalricis confessione ! Quam jusla 

reprehensio in Pharisfei superbia ot abusioiie. Enumoratur 

obsoquentis obsoquium, et per obliquum 

tangitur indignantis iniquitas, tota litterali coha^ren- 

tia Simonis invidiam impugnante. Et quia ubi Spi- 

ritus Doinini, ibi libertas (11 Cor. iii); dimittuntur 

illi peccata, quee multum diligit; imo immittunlur 

justitiam. Lox dura duris, et lapideis promulgala pa- 

rata porcutere, nescia misereri. 148 Lox excludens 

pccnitentias locum, veniam negans, emendatiouis 

ignara. Lex vinum durum, et acidum, do botris 

amarissimis oliqualum, consecratum feritati, derivatum 

Israeli, Salvatori propinatum. Vinum, de quo 

dentos bibentium obstupescunt, non de genimine 

vitis illius, quod Salvator bibit novum in regno I'a- 

tris sui {Luc. xxi). Vere meliora sunt ubora sponsas- 

vino isto {Cant. i). Quaenam autem sunt illa? Pro- 

codat in modium Paulus apostoius, ot ubora felici 

lacte manautia uobis assignet. « Gaudere, iuquit,

661 

SERMO XXIX. 

cum gaudentibus, et flure cum flentibus (flom. xii). «Agrantia, inquit, unguentis optimis (Cant. i 

quam brevi sermunculo totius religionis depinxit insi- 

gne, tam eleganti clausula proposuit pietatem, tequitalem 

statuit, submovit invidiam. His uberibus mater 

Ecclesia lactat proficientes, perfeclos nutrit. « Gau- 

dere, inquit, cuiu gaudentibus. » 

Facessat binc saBcularis plausus insania, et laeti- 

tia mundialis absccdat ; quia non est gaudere impiis, 

dicit Dominus (Psal. xlviii). Nunquid illorum os 

gaudio repleri feslimas, qui leetantur cum malefece- 

rint, et exsultant in rebus pessimis ? [Prov. ii.) Vel 

illi, qui laudibus adulatoris rapiuntur, divinffi jubila- 

tionis agnovere laetitiam ? Nunquid qui vestiuntur 

purpura et bysso, et epulantur quotidie splendide 

{Luc. XVI), gaudium et tetitiam obtinebunt? Absit, 

662 

prorsus ubera, de quibus eliquatur 

Digna 

unguentorum 

infinitas, odorata diftluxione, civitatem Dei viventis 

circumquaque respergens. H?ec sunt unguenta, quffi 

regina Saba attulit in Hierusalem, de quibus dicit 

Scriptura : « Non sunt allata ultra aromata, tam op- 

tima, quam ea quae dedit regina Saba Saiomoni [UI 

lieg. X). » 

Quam excellenter apposuit optima spiritus ille 

subtilis, qui totam sibi libri hujus rapit possessionem. 

Est enim unguentum bonum, quod Maria pe- 

dibus Salvatoris infudit (.Luc. vii). Est et melius, 

quod eadem, si tamen eadem, super caput recumben- 

tis efTudit {Joan. xii). Est et optimum, quod et ipsa 

prffiparavit toti corpori Christi {Marc. xvi). Pri- 

in terra suaviter viventium, gaudiorum invenia-gmum unguentum contritionis est, de recordatione 

tur materia, cum tantis alternationibus tanta mundi 

facies immutetur ; ut elevans allidatur, et respiret 

allisus. Sed est gaudium continua sui jucunditate 

peccatorum, de spiritu contrito et contribulato 

descendens. Hoc mfunduntur pedes illius qui ambulat 

super pennas ventorum {Psal. XVii). Hic 

firmissimum, quod perfectus animus de secura sibi 

conscientia pollicetur. Mens enim a mundi hujus 

aspergine pure presseque detersa, et in divinse con- 

adorat Maria in loco, ubi steterunt pedes ejus. 

Steterunt, inquam, quia validissima amoris manu 

pedem utrumque retinuit, donec utrumque perun- 

teniplationis acumen totum desiderii sui figens affectum, 

gaudens, gaudet in Domino, et exsultat anima 

sua in Deo suo [Isai. LXi). Talis anima minas aspernatur, 

nescit timorem, spem falsam eludit, et omnium 

scandalorum immunis, in pace in idipsum dor- 

miens, requiescit (PsaZ. iv). « Paxmulta diligentibus 

legem tuam, » ait justus, « et non est illis scandalum 

{Psal. cxviii). » Noverat enim, quia lictores non 

persequuntur martyres, sed coronant. Gum hujusmodi 

idem, quanto vicinius circa identitatem imprimitur. 

Ha3C est mamilla congratulationis, de qua lac exhor- 

tationis effunditur, quo nutriuntur perfecfi {Isai. 

Lxvi), ut cum avulsi fuerint a lacte isto, epuleniur 

ab introitu gloriae Dei. 

Secunda est, flere cum flentibus. Nunquid Apostofus 

prsecipit flere rerum amissionem, intermissionem 

volnptatum, filiorum mortes, morborum instantiam, 

gravitatem inopije, potentiam fortioris? Absit. PIorandi 

enim sunt, qui taliter plorant. Religiosa enim 

geret et audiret criminum remissionem, dimissionem 

in pace : « Remittuntur, inquit, tibi peccata, et 

vade in pace {Luc. vii). » Magnam prorsus miseriam 

magna misericordia diluit et abstergit ; et hoc quidem 

festinanter, quia sine ullo intervallo conjunguntur 

et lacrymae peccatricis, et indulgentia Salva- 

toris. Remittuntur peccata, et in pace dimittitur, 

ut de prseterito non sit sollicita, secura de futuro. 

Pedes isti sunt misericordia, et judicium, quogaudentibus 

gaudet Apostolus {Rom. xii), et, ut^rum alterum sine altero osculari, vel^temeraria 

abundantius gaudeant, tota securitate promittit. IIoc securitas est, vel desperatio fugienda. Quis enim 

gaudium plenum, et certum est, tantoque certius Dei misericordiam indesinenter attendens, non statim 

tepidioris vitEe quietem exoptet? Cum enim re- 

cogitat universitatis Dominum, formam servi pro 

servis suscipere, triginta et tribus annis operari sa- 

lutem nostram in medio terras hujus, capi, ligari, 

lanceari, crucifigi et hoc totum pati pro iiliis homiuum, 

statim deceptoria spe sibi blanditur et 

alludil, gaudet obversari misericordia et miserationibus, 

judicium nescit, ignorat justitiam, et pu- 

nienda ffistimat non puniri. Fallitur, qui sic osculatur 

misericordite pedem, ut pedem judicii non 

tristitia, aut alienum peccatum luget, aut proprium. attendat, qui totum de misericordis pietate prsesu- 

Reati quorum luctus in Iiac intentione versatur. mit;hoc solum ad salutem sufficere credens, quod 

quia coiisolatoriam possuiit exspectare dulcedinem. '^credit. Rursus cum abducit os, ct judicii pedem 

Quam leni et dulcissimo spiritu imbibitus est spiricrebrioribus osculis intertangit, subcutitur carnis 

tus illius, qui novit in spiritu lenitatis peccantes in- animaeque sulislantia, et utriusque hominis slalum 

struere, suspendere vindictam, et affectuosis officiis vehementior aura percellit. Horrendum est enim 

inviscerare sibi peccatorem, donec vitEe reddatur. 

De hac compassionis mamilla lac consolationis effun- 

ditur, 149 et hoc lacte pascit Apostolus illos qui 

solido cibo vesci non possunt (I Cor. iii). Amator 

innocentiaj, pacis amicus, patientibus compatiens, 

et congaudens gaudentibus, perfectionis metam, 

cursu consummato, contingit. Hajc sunt verba lacteis 

irrorata liquoribus, meliora vino, melle dulciora, 

misericordiam sonantia, redolentia pietatem. « P'ra- 

in manus Dei viventis iiicidere {Hebr. x), offendere 

Creatorem, nescire Dominum, recalcitrare Dominantis 

imperio, qui habet potestatem corpus et animam 

mittere in gehennam (Matth. x). Terribilis certe, 

sicut ait Apostolus, quicdam exspectatio judicii 

{Hebr. X), quando ignis in conspectu ejus exardescet 

[Psal. XLix), et virtutes coelorum movebun- 

tur {Luc. XXI), et vacillantibus conscientiis latiludinem 

mundi validissimus ignis aduret. 150

663 S. PETRI DAMIANI OPP. PARS SEU TOMUS II. - SERMONES. 66't 

Nihil prorsus terribilius, quani videre latronis offi- Astitii tamen morositas inter pedes essc debet, et 

cinam plenara sanguine, cumulatam opprobriis, 

lormenlis undantem. Quis liajc diutius cogitans non 

slatim contremiscat, et in desperalionis rotetur 

abyssum? Non est igitur liuic pedi morosus incumbendum, 

ne pietatis intuitum ferocia judicanlis oc- 

cludat. Ulrumque igitur inungat pedem anim;B pro- 

nitentis afTcctus, et nunc miscricordiam amplectcns, 

nunc judicium osculans, contribulati spiritus offerat 

holocaustum. 

Vide Mariam judicii pedem fortiter attendentem, 

dum nobilis et lasciva mulier convivanlium faciem 

non atlendit, sed extenso corpore provolvitur pe- 

dibus majeslatis, doloris plena, timoris impatiens, 

compunctionis jaculo vulnerata; sed et misericor- 

capul ; quia profecto difFicillimus et prEesumptuosus 

saltus est, a vestigiis ad verticem Domini 

transvolare. Neque enim cadem, quse unxit pedes, 

unxit caput; cum 151 illa meretrix haec nihil horum 

fecisse legatur, secundum illud : « Verte impios 

et non erunt {Prov. xii.) » Unxit ergo Maria sanctum 

Dei verticem, profecto jam dilecla, jam fami- 

iiaris efTecta, longeque peccatricis illius evoluta 

contagiis, quam infelix ille septenarius confun- 

debat. 

Porro si duo praemissa unguenta tantEe dignitatis 

sunt, ut alterum pedibus, alterum capiti compla- 

ceat dorainantis : illud tertium, quod optimum est 

et superexcellens, ubinam invenire poterimus? Sed 

diffi pedcm labiis impressioribus osculatur, in cujusB^bsit, ut sponsa Vcritalis a veritate dissentiat ; et 

spe firmiter inh;Bret vestigiis accumbentis, donec 

audiat : « Remittuntur tibi pecrata tua {Luc. vii). » 

Sane pretiosum unguenlum, quo non soluin tei'rena 

domus, sed etiam coslestis aspergitur. Vilissimae 

autem sunt species, de quibus conficitur, et magna 

eorum copia iotra nostros hortulos poterit inveniri. 

Peccata igitur noslra plantata in conscienliis nostris, 

quorum numerositas pra3 multitudine nume- 

rari non potest, species ejus sunt. Ipsa igitur in 

mortariolo poenitentiae macerationis pistillo coo- 

tusa, el respersa discretionis olco, doloris igne 

supposito, et in aheno disciplinee concocta, unguenlum 

exhibet pretiosum, et acceptum pedibus Sat- 

tale aliquid habere se jactitet, quod habere noo 

possit. Est ergo tertium pietatis unguentum, quod 

est super omnia aromata, morbis omnibus ct peri- 

culis salulare, quodque nuUi untiuam pcsli invenia- 

tur inefficax. De ipso namque sic legitur : 

Videsne in prima capituli fronte propositum, quod 

non una, vel duce, sed tres vix sufficiunt ad emendum 

tanlffi compositionis unguentum ? Intelligis, 

quia non pedes, aut caput, sed totum Crucihxi 

corpus sibi vindicat ista confeclio ? Confeclio sine 

dubio pretiosa, quse loti sufficiat corpori Creatoris? 

vatoris. Gompeodiose autem illud confecimus, sa- Et attende, quia unguentum pedibus infusum adco 

pienti rerum occasionem penitus relinquentes. El Qdignissima lcnitate suscepit, ut Pharisaeum murmu 

licet maleria videatur indignior, interim tamen 

bonum est unguentum istud quod domum replet, 

penetrat cffilos, angelos Iffiliflcat, et beatEc civitati 

Isetitiam refundit et gaudium. Hoc est sacriflcium 

justitiEe, quia sacriflcium Deo spirilus contribulatus 

{Psal. L.) 

Secundum unguentuin est devotionis de recorda- 

tionc beneficiorum Dei. Prorsus dignissima hujus 

unguenti composirio, et in islius comparatione 

prioris est conspersio vilipendenda. Ejus enim spe- 

cies de coelesti paradiso allatoe suut, et in terra 

filiorum bominum uequeunt inveniri. Virtules enim 

divinitus collataj, et in mortariolo cogiiationis, 

pistillo diligentissiniffi meditationis intritaj, et exsul- 

lationis oleo superfusffi, suffuso igne justiliae, et 

humilitatis aheno decocta?, ungnentum faciunt et 

odore, et virtute mirabile, quod solum super caput 

Domini rccumbenlis possit effundi et exhibcri 

reverentia3 majestatis. Sed et hoc recollegimus 

brevitcr, illis, qui multa dc paucis cxculpcre cognoverunt, 

verborum mullitudinem rcservantes. No- 

tanda tamen ulriusquc diffcrentia, ct secundi subli- 

mitas altendenda ; quia illud est Deo sacriflcium 

spiritus contribulatus {Psat. i.), et istud sacrilicium 

laudis {Psal. xi.ix), quod honorat Deum. Pcdcs 

igilur nngimus Redcmpioris, cum de peccalis compungimur; 

uagimus caput, cum de collatis virlutibus 

virtutum largitori gratias cumulamus. Intcr- 

i'antem parabolica prolixitate convincerel, et retorlo 

sugillaret exemplo {Luc. vii). Sed et de refuso super 

caput ejus unguento discipulos indignantes coar- 

guit, bonuni mulieris opus csse protestans, et tumidam 

eorum animosilatem verbis compcscuit mode- 

ralis. Hoc vero tam salubre, lamque miriflcum in 

morluo corpore suo voluit expendi, quod vivo utique 

reservabat. Duo enim corpora liabet Ghi'islus, 

unum, quod suscepit in Virgine; alterum Ecclesite, 

quod carius habet benignilas Redimentis. Denique 

illud pro isto morti exposuit, et tormentis, ad- 

dictus cruci, vinctus cum sceleratis, morte turpis- 

sima condemnatus. Poterimusne tam salubrem con- 

rcctionem conficere? Universae miserorum miseriaj 

lam animarum, quam corporum, oculo pielatis 

inspectte, species ejus sunt. Istae igilur in morla- 

riolo largitatis, dulcedinis pistillo confracta;, ct 

delinitJE charitatis oleo, succenso compassionis 

igne, et in aheno perseveranti;n despumalae, unguentum 

faciunt ipsis etiam angelis admirandum. 

Sunt viri diviliarum in domo Domini virtutum ; 

vestigemus, an apud cos hujusmodi habeautur un- 

gucnta. Primus occurrit milii Paulus, sicul ubiqiie 

solet, totus praBsenti delibutus unguento. « Quis in- 

firmatur, inquit, et cgo non inlirmor? « {11 Cor. xi.) 

Felix anima, facta sibi tanquam vas perditum, ut 

omnium miscrias in sua conscientia colligaret. 

Totum se toli corpori Ghristi donaverat, omnibus

665 SERMO XXX. 666 

omnia factus, ut omnes lucrifaceret (11 Cor. ix).A difficile esse videtur. Quis desperare debeat, tanta 

Sed et ille vir simpiex, et rectus, et timens Deum, peccatrice non solum veniam, sed gloriam consequente? 

Ipsa hodie intercedat pro peccatis nostris, 

vide quomodo non secundum homiuem, imo vero 

secundum hominem ; et quod verius est , supra 

hominem ambulabat : « Oculus, inquit, fuit cEeco, 

et pes claudo ; pater eram pauperum (Job. i, 

XXIX), » et ca?tera, qute sic eum hoc unguento 

perunxerant, ut de misericordire thalamo largius 

irroratus exiret. Samuelem recolo, qui non seniel, 

sed omnibus diebus vita? 152 sua3 lugeimt super 

Saul ; et cum sciret illum ab oculis divinitatis lon- 

gius elongatum, non cessabat taraen compassio, qua? 

in condolentis animum irrepserat, fundens lacrymas, 

et si non profuluras, pias tamen (I B,eg. xv). David 

parricidam filium continua deploratione plorabat 

Joseph totus hoc melle illitus erat [Gen. XLIII). 

Veniunt fratres, jam non ante fratrem, sed ante 

dominum assistentes, conscii proditionis, homicidii 

rei, fratricidii succensores. Videns eos Joseph, et 

omnium injuriarum immemor, dulcissimis fli'tibus 

inundatur, et pietatis adeps, qui intus latilat, foras 

per oculos emanat. Fugit odium, nescit iram, tem- 

pus iracundioe non reservat, reddens bonum pro 

malo , pro credulilate dulcedinem. Pene oblitus 

sum Moysen adeo sacri hujus liquoris rore perfusum 

, ut totus ex eo superfundatur et profluat. 

Peccat Israel , et Moyses peccantem reconciliare 

nititur Creatori ; sed dissimulat Dominus exaudire 

et placatum nobis reddat judicem nostrum, sponsum 

suum, qui est Deus benedictus iii stecula saeculorum. 

Amen. 

SERMO XXX. 

I. DE SANGTO APOLLINARE EPISCOPO RAVENNATE 

ET MARTYRE. (XXIII JUL.) 

Hodierna die, fratres charissimi, ad jucundum ni- 

mis, satisque delectabile spectaculum venimus, et 

gloriosae palsestra? certamen oculis fidci contemplati 

sumus. Vidimus 153 enim unum civem supernae 

Jerusaiem pro rege suo strenue ad belia procedere, et 

(11 Beg. XVIII), plorans in eo non carnis necessi-g innunierum Babyloniee vulgusunanimi coiispiratione 

tudinem, sed fidei dcstructionem. Gcrne quomodo contra unum caput ferociter dimicare. Vidimus liunc 

militem Ghristi contra mundum triumphale vexillum 

rrucis inferre, vidimus econtraamatores mundi 

pro dilecto suo constipatis cuneis obviare. Illi dcnique 

undique circumfusi diversa tela conjiciunt, sagitfas 

emittunt, machinas erigunt; et ut vallum 

Ghristi irrumpere valeant,omnia prseliandiargumenta 

componunt ; hic autem eiise verbi spirJtualis accin- 

ctus, lorica fidoi indutus, spei galea prajuiunitus 

(Ephes. vi), sub patientiEe sua3 se clypeo colligit, et 

hoc contra omnes bellicae tempestatis iclus vigilanti 

oculo circumducit. Illi ignem adhibent; sed iste 

immensae charitatis ardore succensus, incendia ex- 

terioris flammEe non sentit, Illi bullientibus aquis 

rogantem. Promittit plurima Moysi Greator omnium,p dilacerata membra perfundunt; iste largo sancti 

Spiritus imbre divinitus refrigeratur, cantans cum 

et feriendi licentiam quasiit a Moyse, qui Moysen 

fecit. « Dimitte me, inquit, ut irascatur furor meus 

contra eos, et faciam te in gentem magnam. » Re- 

spondit Moyses : « Si dimittis, Domine, dimitte ; 

alioquin dele me de libro, quem scripsisti (Exod. 

XXXII). » Obstupenda profecto dulcedo ; et principatum 

gentis respuit aliena^, et de libro viventium 

deleri desiderat, nisi peccantibus dimittatur ofTensa. 

Haec sunt unguenta propinationis et misericor- 

diee, quse a sponsae uberibus eliciuntur, inflrmitates 

omnes fugantia, profugantia [f. profligantia] pas- 

siones. 

Felix Maria unxit pedes Jesu , felicior eadem 

caput unxit auctoris, felicissima, quae rorem unguentarium 

toti Ghristi corpori prffiparavit. Gonsi-. 

dera , quam vehementissimo dilectionis affectu' 

beata hac mulier diligebat Christum regem. « Do- 

mine, inquit, si tu sustulisti eum, dicito mihi, et 

ego eum toUam (Joan. xx). » Quem eum dicis Maria, 

cum de nullo feceris mentionem ad quem relalionem 

facias ? Putasne, quod in omnium cordibus 

ita versetur memoria dilecti tui, sicut et in consi- 

storio cordi| tui ? > Et ego, inquit, tollam eum. » 

Mira res. Hominem perfectEe setatis virum, cujus 

corpori vix centum librae sufficiunt unguentorum, 

tenerrima mulier porlabis, ct tolles? Ardens et af- 

fecta locutio, quae de puritatis amore refusa, promittit 

quod implere non potest. Nihil enim amanli 

Propheta : » Transivimus per ignem, et aquam, et 

eduxisti nos in refrigerium (Psal. lxv). » Illi virgis 

caedunt, sudibus (rangunt, equuleo suspendunt, in 

carcerem miltunt, postremo catenatum in exsilium 

dirigunt; iste vero in arce mentis constitutus, quidquid 

erga se agitur, sub se fieri quasi alius quidani 

eminus intuelur, dicens cum Paulo : « Habemus 

thesaurum istum in vasis fictiiibus (II Cor. iv). » 

Et iterum : « Licet exterior homo noster corrumpa- 

tur, is tamen, qui intus est, renovatur dc die in 

diem. Id enim, quod in praisenti est momenlaneum, 

et leve tribulationis nostrae, supra modum in su- 

blimitate aeternaj gloriae pondus operatur in nobis 

(Ibid.). » 

Guncta ergo hostium jacula facta sunt B. Apol- 

linari gloriose vincendi materia. Et unde illorum 

crudelitas dejicere nititur, inde istius patientia ad 

slandum flrmius roboratur. Sanctus enim vir inter 

persecutionum bella deprehensus, quo durius telorum 

grandinem inhorrescere conspicit, eo cautius 

undique scutum sua3 gravitatis opponit. Et quo vio- 

lentius pugnae impptus videt ingruere, eo magis se 

studet et in vires colligere, et ad agendum fortiter 

excitare. Ubique paratus assistit, ubique vigilanter 

inlendit, et venicntibus undique gladiis Imperturba- 

tus occurrit. 

Quia vero, fralres mei, B. Apollinaris agonetn

667 S. PETRI DAMIANI OPP. PARS SEU TOMUS 11. — SERMONES. 

palaestram superius nominavimus, ulrumnam con-Aergo magistri sit discipulo audacia praesumendi, ct 

grue positum sit, si placet, paulo subtilius inquiramus. 

Pal;estrita quippe nudus luctatui', et B. Apolli- 

uaris mundanaj possessionis indumeuto nudus fuisse 

co,q;noscitur. In spectaculo antem civiura liujusmodi 

lucta proponitur, ut B. Paulus de se aliisque Chrisli 

hcllatoribus congrue testatur, dicens 

: « Spectaculum 

iacti sumus angelis et liominibus {II Cur. iv). » 

Solet autem pueris oleum,. quod videlicet ceroma ab 

eis dicitur, a campiductoribus tribui, unde eorum 

debeant omnia corporis membra perungi. Sanctus 

vero Petrus aposloius B Apollinaris, oon dicaai 

campiductor, scd ductor, sancti Spiritus eum un- 

ctione peifudit, cum ad certamina persecutionum 

misit. Ut enim in sancta gestorum illius narratur 

mittentis auctoritas sit fiduciamissi. 

Leate apostole, quam libenter, quam alacriter 

motuni tuffi diversitatis iutueor : et nunc te debilem, 

nunc fortissiiuuni pulchra varietale contemplor ! Debilem, 

inquam, negando magistrum, fortissimum 

vero pro ejusdem magislri coniessione mittendo discipulum. 

Non times discipulo Ravennam multarum 

urbium dominam assigiiare, qui tibimetipsi expave- 

ras unius sacerdotis aneillam. Non metuis illum in 

proccUosos fluctus turbulentissima^ civitatis solum 

mittere, qui cuni ipso Creatore marium super mariiias 

undas expaveras ambulare. Jlli namque dictum 

est: cc Aquilonemet mare tu creasti [Psal. lxxxviii). i> 

Licet enim dixeris : « Domine, jube me venire ad 

historia, ait B. Petrus aposlolus Apollinari disci-B '^ (Matth. xiv) : > nisi tamen expavisses, mergi uti- 

pulo suo : u Quid sedes nobiscum ? ecce eruditus es 

de omnibus quse tecit Jesus. Surge, accipe Spiritum 

sanctum, simulque 154 pontilicatum, et perge ad 

urbem, quse vocatnr Ravenna. » Quod enim dicit, 

accipe Spiritum sanctum, el perge, tale est, ac si 

diceret : Oleo membra perfunde , et bellum viriliter 

consere. De hoc enim sancli Spiritus oleo per prophetam 

dicitur : « Computrescet jugum a facie olei 

{Isai. X). » De hoc et per Psalmistam canitur : " In- 

veni David servum meum, oleo sancto nieo uuxi 

eum [fsal. Lxxxviii). » 

Mos vero esse campiductorum solet, ut prius certaturi 

discipuli memljra providcant, videlicet quam 

que non coepisses, nisi in uavi fidei aliquam nau- 

fragii undam pertulisses, nullatenus ex ore Veritatis 

audisses : cc ModiciB fidei quare dubitasti? » [Ibid.) 

Nec mirum tibimetipsi maris tunc formidasse periculum, 

qui pro eademmentis infirmitate, magistrum 

et Dominum tuum nolebas crucis subire 155 patibulum. 

Cum enim tibi diceret, quod pro redem- 

plioae humaui generis crucifigendus esset, protinus 

respondisti : » Absit a te, Domiue, propitius tibi esto, 

Domine, ne flat hoc [Matth. xvi). » Quid est lioc, B, 

apostole ? Nunquid vis claudere locum, unde nostrse 

redemptionis est pretium exiturum? Nuuquid vis 

fonteiu restringere, qui pravitatis nostras descondit 

maculas emundare? Ecce jam nosti illum procul 

laium validumque sit pectus, quara sani plenique 

tumeant lacerti, quam subterpositus venter, nccmoler. dubio Deuni esse, tamen dissuades mortem subire 

gravet, nec extenuatione debilitct ; et si cuncla bel- Nisi enim Deum crederes, propitius tibi esto, Do- 

lico usui apta esse perspexerint, mox ejus segnitiem 

dura severitate corripiunt, et desides adhuc 

animos in amorem laudis accendunt, hortantur et 

instigant; et ne formidare debeant, suam ipsius coram 

eo fortitudinem laudant. 

Sic nimirum, sic B. apostolus quasi ante ipsum 

arenoe vestibulum aiumni sui membra considerat; 

etut se ad congrediendumpra^paret, verbis suasorise 

adhortationis inllammat. Quid est enim dicere, 

669 SERMO XXXI. 670 

idem apostolorum princeps cum in loco Judas aliumA Sic et ipse Jacob Epliraim et Manasse flliis Josepii 

subrogare voluisset apostolum, ut neopliytorum re- osculum prfebuit, cum eos inler reliquos patriarchas 

primeret pravitateni, inquit : >< Oportet ergo ex iiis 

viris, qui nobiscum congregati suiit in omni tem- 

pore, quo intravit, et exivit inter nos Dominus Jesus, 

testem resurrectionis ejus nobiscum fieri unum 

ex istis {Act. i). » Jrlinc idem ipse gentibus Cliristum 

evangelizans, aiebat : « Hunc Deus suscitavit tertia 

die, et dedit eum manifestum fleri non omni 

populo, sed testibus prsordinatis a Deo, nobis qui 

manducavimus et bibimus eum illo, postquam sur- 

rexit a mortuis [Act. x). « Hinc ipse Dominus in 

Evangelio cum de mittendo sancto Spiritu apostolis 

constituens, benedixit [Gen. XLViil). Hinc etiam eccle- 

siasticus mos inolevit, ut pontifices his, quos con- 

secrant, oscnlum tribuant. Hinc, fratres, hinc rogo, 

coiligite, B. Apollinaris quanta sit celsitudo, qui ut 

apostolus ad arcem pontificatus eligitur, et ut patriarcha 

solemniter ordinatur. Qui et ab illo, et non 

diverso modo provehitur, a quo et apostoli promo- 

ventur. 

Videtur ergo in illo el apostolica dignitas, et pa- 

triarclialis sublimitas ; quia et apostolico ore prove- 

hitur, et patriarchali solemnitate consecratur. CJnde 

loqueretur : « Ille, inquit, testimonium perhibebit de fit, ut cum cseteri, qui pro testimonio veritatis sup- 

me, et vos testimonium perhibebitis, quia ab initio plicia passi sunt, martyres nuncupentur ; hic, qui 

niecum estis (Joan. xvi) ; » tanquam diceret : Idcirco B Qon solum passus, sed etiam ad martyrium ab apo- 

idoneum de me testimonium perhibebilis, quia quid- 

quid alios docueritis, longEe conversationis assidui- 

tate ipsi antea didicistis. 

Audiant neophyti, audiant elali, et quasi folles 

vento arrogantiEe, et igne cupiditatis inflati, qui ante 

volunt docere, quam sciant; et in schola Ghristi 

ante inhiant in cathedra prcesidere, quam ferulam 

sentiant. Dumque inordinato ordine non per ostium, 

sed aliunde ad regiminis jura prorumpunt, non se 

pastores esse, sed fures, et mercenarios patenter 

ostendunt, 156 qui prodesse nil curant, sed prasesse 

flamma perniciosissimre cupiditatis anhelant. Hi pro- 

fecto non prseferuntur, ut Christi ovile custodiant, 

non ut gregem Dominicum pascant, sed ut miseram 

stolo tam nobiliter est electus, apostolicus martyr 

jure dicatur. 

Inter hfec vos, fratres charissimi, ad vosmetipsos 

redite, actus vestros sollicila examinatione discutite; 

et qui laudes martyris libenter auditis, laudabilem 

vitam habere curate. iSIon est enim speciosa iaus in 

ore peccatoris {Efxli. xv). Illi enim digne sanctis 

laudibus efferunt, qui laudabiliter vivunt. Et hi for- 

lium virtutes utiliter audiunt, quos audita prEeconia 

ad amorem imitationis accedunt. CaBterum quid 

prodest si alios constitutos in sublimibus videas, 

ipse vero in prfeceps ad ima descendas? Quid 

157 prodest fortium bcllatorum triumphos extol- 

lere, si ipse non erubescas quotidie terga hostibus 

carnem suam in lasciviis et voluptatibus molliterp dare ? Quisquis ergo gaudes fortiter egisse niartyres 

nutriant ; dumque se proximis prselatos esse consi- 

derant, ceecam mentem in superbiae cornibus exal- 

tant. Audiant ergo, qui ejusmodi sunt, et vel curent 

se ab hac prEesumptione compescere, vel noverint 

se a corpore sanctEe Ecclesise jam, etsi non aperte, 

vere tamen radicitus praecisos jacere. Ecce bcati 

apostoli, super quos quasi solidissimas bases sancta 

fundatur Ecclesia, non novitium, non indoctum, 

sed illum ordinant, quem in doctrina, et sanctEe 

conversationis studio perspexerint esse maturum. 

Hoc quserit Petrus in Mathia, cum elegit in apostolatum, 

hoc in Apollinare cum promovet in episcopatum. 

Quod ergo Dominus providerat in apostolis, 

hoc apostoli considerant in apostolicis viris. 

Illud etiam prEetereundum aon est, quod beatus 

apostolus osculans discipulum, emisit eum a se. Hic 

antiquorum Patrum consuetudo recolitur, et in novo 

jam sfficulo veterum patriarcharum antiquitas repa- 

ratur. Ecce Isaac iterum fllium oscuiatnr. Ecce Jacob 

iterum benedicitur, et patriarcha a patriarcha ex 

authenticce traditionis ordine consecratur. Illi dictum 

est : « Accede ad me,.flli, ut benedicat tibi anima mea 

{Gen. XXVII). » Ipsi dictum est : « Surge, accipe Spi- 

ritum sanctum. » IUi dictum est : « Det tibi Dens de 

rore coeli, et de pinguedine terree abundantia fru- 

menti, vini et olei [Ibid.] ; » isti vero dicitur : « Mittat 

Dominus noster Jesus Christus angelum suum, qui 

praeparet iter tuum,et quaj postulaveris, aunuat tihi. 

» 

Christi, corripe et ipse arma inter milites Christi. 

Desunt exterius hosles ? Verte manus in te, et mul- 

tos seditiosos invenies cives. Doma superbiam, 

jugula iracundiam, exstingue libidinem, roprime 

avariliam, occide invidiam; et, ut breviter cuui Apo- 

stolo cuncta compleclar : « Gruciflge carnem tuani 

cum vitiis {Gal. V). » Hoc est fortiter agere, hoc est 

viriliter dimicare. Nam quid juvat, si circa vallum 

te non obsideant acics persequentium, et iiitra urbis 

mcenia grassetur barbaries vitiorum ? Vis autem 

adhuc apertius discere, qualiter in pace sanctaj Ec- 

clesise valeas martyrium invenire ? Audi attente, in- 

tellige diligenter. Cor vigilet, ocuios non dormitet. 

Quod enim dico, brevissimum est. Ascende igilur 

tribunal mentis, et temetipsum perlrahe ad judi- 

'cium quaislionis. Gogitatio accuset, animus judicet, 

poenitens conscientia velut carnifex feriat, lacrymarum 

rivus velut vulnus erumpat. Sic sic per marlyrii 

similitudinem, ad veram pervenies martyrum 

dignitatem, auxiliante Domino nostro Jesu Ciiristo, 

qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et gloriatur 

per inflnita siECula saeculorum. Ameu. 

SERMO XXXI. 

II. DE SANGTO APOLLINARE EPISCOPO ET 

MARTYRE. {XXIII JHL.) 

Apostolici martyris gloriosa solemnitas, fratres 

charissimi, alacrem fecit vestrae devotionis adesse 

conventum. Unde dignum esi, ut communi vobis-


cum Iffititia pariter exsultcmus, el totam lianc diem Ailli oculos reddidit frontis, istis multo felicius lumen 

ia psalmis, hymnis et canticis spiritualibus oxpen- aperuit cordis. 

damus. Merito hodie profusis £;audiis totus ubique Recle ergo dicitur, quia sicut Lucifer in orbem, 

terrarum orbis exsultat. Meriio sancla Ecclesia, ita bealissimus vir suam est delatus in urbem. Quol 

dispositis fldelium choris, dulcisonas melodiarum autem ibi supplicia sustinuerit, quot morlium tor- 

voces alternat. Gaudeat Antiochia, quae talem mementa percurrerit, ille quidem perferre mirabiliter 

ruit gignere fllium ; exsullet Roma, quiB talem po- 

luit habere discipulum; prfficipue vero jubiiet urbs 

Eavenna, quaj tantum meruit referre patronum. 

Quae enim erat dffimonum antea delubrum, per hunc 

Cffilestium scnatorum facta est capitolium. IIM enim 

jam martyrum corpora requiescuiit, ibi mullorum 

sanctorum patrocinia reconduntur. Qua? ergo prius 

male fecunda in filiis suis multas stipulas germina- 

potuit, nos referrc quantalibet linguoj nostra; facundia 

non valemus. (laeditur, uritur, vulneratur, equuleo 

tortus per membra cuncta discerpitur ; sed quo 

magis caro per tormenta concutitur, eo mens in 

Deum fixa firmius roboratur ; 

et quasi igne succensa 

materies, quo plus adversitatum ventis impellitur, 

eo iu amorem Dci ardentius innammatur. Sanctus 

quippe vir dura foris tolerat turbinem persecutio- 

bat inferno, jam per Dei gratiam mullos civcs par- uis, intus recurrit ad arcem mentis, et inde cuncta 

turitcoelo; ut jam populo illius non immerito dica-gsub se ire despicit, inter quae transire corporaliter 

tur : « Jam non estis hospites et advenro ; sed estis 

cives sanctorum, et domeslici Dei ! » [Ephes. ii.) Et 

per Petrum : « Vos estis genus electum, regale sa- 

cerdotium, gens sancta, populus acquisitionis \I Petr. 

II). » Reges enim sumus, quia crucis vexillum in 

1'ronte portamus. Sacerdotes autem jure dicimur, 

quia chrismatis unctione linimur. 

Juste ergo egregia illa metropolis de B. Apollina- 

ris festivitate specialiter gaudet, per quem, olim 

profana et rustica, facta est nunc sacerdotalis et 

regia. Cui cum Romanis arcibus adeo communis est 

dignitas, ut illa mater, 158 ista dicatur congrue 

Hlia. Quod eniui illa in coslesti clavigero, hoc totum 

ista possidet in discipulo ; et quod illi praerogat apo- 

etiam semelipsum cernit. Minas non metuit, tormenta 

alacriter patieudo contemuit. Hinc enim per 

Salomonem dicitur : « Justus quasi leo confidens, 

absque terrore erit {Prov. xxviii). » Hinc ab eo iterum 

scriptumest : «Non contristabitjustum,quidquid 

ei acciderit (Prov. xii). » Jam quippe Spiritus ad alta 

suspensus in hoc inetfabiliter gaudet, dum sibi cumu- 

lari gaudia per tormenta videt, poenis fovetur, in- 

cendio refrigeralur, fame reficitur, inopia dilatalur 

et id maximum lucrum depulat, si gravem de passione 

Domini sarcinam portat, tantumque sibi minui 

timet de prsemio, quantum sibimet subtrahi 

conspicit de tormento. 

Quid plura ? Iterum ca?ditur, iterum cruciatur, ad 

stolus, hoc addit isti martyr apostolicus. Si enim ^ 159 extremum quoque nudis plantis super ardentes 

(Vnc.to,it;„^ i:f„„., „:,.:.,., „..;., r, _ _.

673 SERMO XXXII. 674 

fessa sunt membra. Nam si fictile sui corporis vas-Aria. Illi unim ad expugnandum Ghristiana^ militiffi 

culum, dum adliuc sanum esset pro conservando li- strenuum bellatorem, non soluni ferrca arma corridei 

tiiesauro lacerari permisit, quanto magis tunc piunt, sed ignes, aquas, ligna, lapides, et universa 

plane elementa armorum materiam faciunt, et iii 

pro jam quassato et fracto lam pretiosum thesaurum 

perdere formidabit ! 

Tu crgo, tu miserabilis turba agonothetam Ghristi 

dum dejicere moliris, extollis;dum superare niteris, 

insuperabilem reddis. Tu facis, ut corpus suum 

ille despiciat, et ex eo egredi tota animi alacritate 

contendat; et dum novis et exquisitis suppliciis 

eum mirabiliter crucias ut mirabilem facias mar- 

tyrem, elaboras. Tua enim stulta sapientia fecit, 

quod hodie nomen B. Apollinaris tam clarum et 

celebre per ora lidelium currit. Servisti nempe, dum 

sa^visti ; et auxisli palmam, dum exaggeras poenam 

pra?,liandi argumenta convertunt. Iste vero


constringcndum quidem omnino carcer sufficeret, Abelluarum excedit sfevitiam. Stoliditas tua ipsam 

etiamsi calona deessel ; ad puaicndum aulem sufTi- 

ceret ignis poena, etiamsi lamis cessaret itiopia. Sed 

cui terrena esca subtraiiitur, coeleslibus epuiis enutritur. 

Et Yictus quem judicis impietas negat, Dei 

largitas administrat. Et quod uon tribuit carcerarius, 

minisler hominis factus exiiibet angelus. An- 

gelus enim Domini nocte venieus ad eum, videnti- 

bus custodibus pavit et confortavit. Quam deliciosa 

fame affligitur, qui ccelestis prompluarii dapibus 

satialur, cui ccelum fit cellarium, coelestis promus 

exbibet ministerium. Quani feliciter miser est, qui 

dum terrenis eget impendiis, angelicis fulcitur ob. 

insensibilium rerum exsuperat ignorantiam. Inter- 

roga nautas tuos, disce furores tuos. 

Ecce, ubi ipsi vix tandem laborando soiutis bra- 

chiis pereunt, nostri ligati jacendo et absque ulla 

molestia sui laboris evadunt. Milites autem, et si 

non pereunt, tibi lamen funditus pereunt. Nam jure 

dicendi fideles transfugas, utpote venientes ad fidem, 

abjuratis pra^sidis armis, sequuntur militiam exsulis. 

Aiunt cnim ad eum milites : Domine Pater, quo 

ibimus? Quid faciemus? Quibus ait : Baptizamini in 

nomine Jesu, et vivetis. Qui statim renuntiantes 

idoUs, baptizali sunt in nomine Patris, et Filii, et 

sequiis; cui xenium divinitus mittitur, angelicus Spiritus sancti. 

ministralur. 

Nos autem, fratres dilectissimi, qui veritatem ite- 

Sed quam pulchrum spectaculum, et quanta-grum Deoauctore, cognovimus; qui tot virlutum iu- 

spectanlium admiratione dignissimum I cum tam 

strenue dux imperatorem sequitur, martyr regem 

imitatur. Quis enim posset al: illius spectaculi visione 

satiatus abscedere, si ad vivendum quod non 

vidcbatur, clarum mentis oculum potuisset habere, 

cum cerneret invictissimum bellatorem Chrisli, in 

carceris horrore conciusum, quem tam alacriter exspeclabat 

splendidissima aula regni cadorum ? Cum 

aspiceret civem cceli cum tanto triumpho de exsilio 

ad patriam revocari? Cum videret Christi mililem, 

tam potenler devicto mundo, regna siderea pene- 

trantem ? Verumtamen adhuc differtur, adhuc in ex- 

silio retinetur; ut redeundi ad patriam magis ac 

magis desiderium augeatur. Non enim cessat adhuc 

signia prte oculis posita, ad exemplum imitationis 

habemus, studeamus ad illam beatitudinem omni 

desiderio lendere, in qua jam novimus triumpha- 

tores mundi de laborum suorum remuneratione gau- 

dere. Eorum vestigia teneamus in via, quorum so- 

cietatem habere desideramus in patria. Profecto 

illic erimus quod sunt, si hic fuerimus quod fuerunt. 

Nam si compatimur, et conregnabimus, si commoriniur, 

et convivemus (11 Tim. i). « Et si complan- 

tati facti sumus similitudini mortis Domini, simui 

et resurrectionis erimus {Rom. vi). » 

jS'on ergo dividamur in itinere, si jungi volumus 

in perventione. Non abhorreat momentaneEe potionis 

amaritudinem bibere, qui ad perpetuae incolumitatis 

diabolusper vasculum suum immaniterfremere, noHp dulcedinem desiderat pervenire. Qui vult ascribi 

cessat adliuc cruenta bestia totis malitise sute viribus 

circa Christi martyrem insanire. Nam ecce iterum 

catenatus, sicut de carcere trahitur, in navi poni- 

tur, 162 in exsilium mittitur, deinde tempestas 

oritur, navis frangitur, nautse omnes naufragio mo- 

riunlur : beatus martyr cum tribus suis clericis et 

duol}US militibus liberatur. 

Quid est hoc, Messaline? Cur iterum insanis? 

Cur Iterum desipis? Et amisso rationis consilio, quid 

irrationabiliter facias, non attendis ? Eia, rogo, dic 

mihi, quis potest exsulem in exsilium mittere, quis 

peregrinum peregre destinare? Antiochenus potest 

inter milites Christi, nunc se accingat viriliter ad 

conflictum, ut post peractam militiam beat£e quietis 

accipiat municipatum ; nunc se prKparet congredi, 

ut merito valeat post victoriam coronari : « Non 

enim coronabitur, nisi qui legitime certaverit 

(1 Tim: ii). » Nam delicatus 163 est miles, qui 

prius vult vincere, quam incipiat dimicare; qui vult 

sine pugna victoriam, aut sine victoria anhelat ad 

palmam. Stultus est agricola , qui vult turgentes 

uvarum botros de vite suaviter carpere, et negligit 

propaginum surculos laboriose plantare; cupit im- 

plere frugibus horreum, non curans excolere inhor- 

de Ravenna in exsilium dirigi? Orientalis de occirescentem vepribus agrum. Sic, fratres mei dilectisduis 

llnibus deportari ? Sed dum facis exsulem, si- simi, angustam nobis expedit, et asperi laboris viam 

^nificas civem. Et cum jure poslliminii reversus cum sanctis in hoc steculo carpere, si postmodum 

fuerit, in urbanaB conditionis titufos, quibus depor- ^^ volumus ad eorum gaudii latitudinem pervenirc. Qui 

tatus fuerat, legibus remeabit. Et certe si vir sanctus 

exsilium timuisset, Ravennam usque de An- 

liochia non venisset. Postremo quem longius ire 

compellis, cur catenarum nexibus non absolvis ? Si 

vis tenere, cur mittitur? Si vis mitlere, cur ligatur? 

maxime cum catenaj tuas non magis nexibus iigent, 

quam ponderibus gravent? Econtra, ubi mare detu- 

mescit, tu inllaris; ubi venlus vim lemperat, tu spiras; 

ubi Eurus cessat, tu sulllas; quem procella me- 

tuit raergere, tu noo dubitas in equuleo sublevare; 

quem frigida vix audet unda perfundere, tu non timcs 

aquis fervenlibus elixare. Euror tuus omuium 

enim dicit se in Christo manere,debet, sicut illeambu- 

lavit, et ipse ambulare (Joan. u.) Procul dubio autem 

a vestigiis Ghristi esorbitat, qui angustam fugiens, 

latitudinis viam calcat : « Per multas enim 

tribulationes oportet nos introire in regnum Dei 

[Act. XIV). » Ecce, B. ApoUinaris, cujus hodie nos 

festiva dies illuxit, non terrenos honores voluit, non 

fallaces diviiias congregavit, non mundi gloriam pe- 

tiit, non transitoriaB possessionis prajdia dilatavit 

propinquos sprevit, patriam dereliquit, semetipsum 

quoque funditus abncgavit; ad extremum quoque per 

ferrum, per gladios, per tela, per ignes, per moro- 

;

677 SERMO XXXIi. 678 

sas et innumeras morles regna siderea penetravit. Ates proprias in omnilius frangere, et majoris inipe- 

Sic in sanclis luce clarius manifestatur, quod per 

Veritatem in Evangelio dicitur : « Quia regnum cnelorum 

vim patitur, et violenti diripiunt illud 

(Matth. XI). » 

Neque tamen hoc dicimus, ut i]!i Gjlummodo coj- 

iestibus digni prasmiis habeanlur, qui persecutorum 

gladiis feriuntur. Saepe enim multi perfectas et lau- 

dabilis vitaj viri toto mentis desiderio ad marlyrii 

ritus videlicet et Calocerus, Marcianus et Eleu- 

rio iiumiliter obedire. Quisquis auteni per propru 

arbitrii latitudinem detluit, pedem mentis ab angusta3 

vicB semita deciinavit. Sed tanto per hanc suum 

iter plenius dirigit, quanto se arctius in ligno cordis 

clavis obedientia; crucifigit. 

Sed quia ad asdificationem nostram, dilectissimi, 

hujus tam praecipuas virtutis exemplum pouere volumus, 

quia de nullo citius occurrit, hinc de quo 

agitur, B. Apollinarem ad medium deducamus. Ut 

enim jam audistis, in ipso gestorum illius narratur 

voluerunt culmen atlingere ; sed quia divina providentia 

aliter sensit, in suo gradu coacti sunt remanere 

qui etiamsi nequaquam fuerint per martyrium exordio, quia B. Petrus apostolus ait Apollinari di- 

; 

consummati, a martyrii tamen gloria minime sunt scipulo suo : Quid sedes nobiscum ? Ecce eruditus es 

aJieni. Nam et sancti discipuli B. Apollinaris, Adhe- 

de omnibus qute fecit Jesus. Surge, accipe Spiritum 

sanctum, simulque pontificatum, et perge ad urbem 

chadius, licet nequaquam carnificum gladio sintBqua^ vocatur Ravenna. Maltitudo enim populi illic 

percussi, a martyrii tamen desiderio nullalenus 

creduntur fuisse extranei, sed omnipotens Deus, qui 

eos ante saecula clementer elegit, in quo voluit or- 

dine, profunda consilii sui dispensatione constituit 

qua3 quamvis sit nobis occulta, nullo modo tamen 

credi debet injusta ; quamvis sit incomprehensibilis, 

nullo modo tamen censenda reprehensibilis. Sic ar- 

chitectus cum parietem domus ajdificat, alios lapides 

in imis a^qualiter construit, alios in summis 

artiflciosa sublimitate componit. Sed dum illi supe- 

rius eminent, isti inferius jacent, concordi diversi- 

tate unum simul parietem complent. Sic peritus 

artifex cum aurea, vel argentea vasa componit, 

aliis diversas sculpturas et imagines imprimit, alia 

; 

moratur, pra^dica eis de nomine Jesu, et ne formi- 

daveris. El paulo post subjungitur : Et osculans 

eum, emisit a se. Perpendite, fratres mei, quam 

libera in magistro praecipiendi auctoritas, quam devola 

in discipulo obediendi humilitas : quam promptus 

ille fuit ad imponendum imperii jugum, quam 

iste paratus exstitit ad submittendum obedientise 

collum. Ille jussionis sute severitatem blandiendo 

non temperat, ille tanti laboris subire sarcinam non 

recusat. 

Solent mundana eloquentia eruditi locutionem 

suam rhetorici coloris suavitate componere, et 

quffique difficilia, cum volunt, blandis et exquisitis 

verbis levia demonstrare, ut si quaodo grave aliquid 

vero solummodo polita ex studio dereUnquit ; utQimpcrant, auditorem ad sua vota convertant. Beatus 

dum in his, hoc est simplicibus, naturalis color cla- 

rius rutilat ; in illis vero, id est, anaglyphis, anaglyphi 

sculptoris ingenium ars studiosa commendat, 

spectantium oculos pulchra ad se rerum varietas 

trahat. Indumentorum quoque regalium alia video- 

tur conchylii, vel muricis sanguineo rubore perfusa, 

alia vero nivei coloris nitore candentia. 

Sed dum ex propria qualitate inter se admodum 

differunt, unam tamen dignitatem de eo, 164 quod 

communitcr contegunt, corpore regis trahunt. Sic 

nimirum, sic omnipotens Deus dum electos suos ad 

unius felicitatis gradum provehit, Ecclesice suae cor- 

pus per varia membrorum lineamenta distinguit. 

Hinc est enim, quod per Apostolum dicitur : « Ipse 

vero apostolus non blanda verba composuit, non rei 

eventum prosperum repromisit, sed rem difficilem 

simpliciter imperavit. Inter haec illud etiam ad mentem 

redit, quod Dominus Abrahse dissimile quidem, 

sed non dissimiliter jussit : « ToUe, inquit, filium 

tuum, quem diligis Isaac, et olfer illum mihi in holocaustum 

(Gen. xxi). » Sufficeret namque Domino 

dicere : « Tolle filium tuum » ; sed adjungit : « quem 

diligis Isaac, » ut reducta patri ad aures dilectione 

filii, probaretur in animo quantus viveret amor 

Dei ; quatenus audita dilectio fllii paternum pectus 

accenderet; sed rursus exsupiirante divini amoris 

165 flamma, semetipsum obedientia3 gladio ma- 

ctans, in ara cordis verius immolaret. Hoc etiam 

dedit' quosdam quidem apostolos, quosdam auteiUy^modo beatus apostolus cum discipulo suo diceret 

prophetas, alios vero evangelistas, alios autem pa 

stores et doctores, ad consummationem sanctorum, 

in opus ministerii, in ffidificationem corporis Chri- 

sti (Ephes. IV). » Sed licet varia sit diversitas trans- 

euntium, una tamen est via, per quam transitur : 

illa nimirum, quam Veritas se sequentibus sterne- 

bat, cum diceret : « Angusta est via, quEe ducit ad 

"vitam ; et pauci sunt, qui ingrediantur per eam 

(Matth. VII). » Hanc viam ipse Dominus tenuit ; per 

hanc quicunque eum sequi voluerit, incederc jussit. 

Hanc viam sancti martyres omni studio tenuerunt, 

antequam ad martyrium pertingere meruissent. 

Augustam quippe viam perfecte tenere est volunta- 

Berge Piavennam, acsi terrorem sibi vellet incutere, 

protinus addidit : Multitudo enim populi illic mo- 

ratur. 

Poterat autem B. ApoIIinarls magistro suo verbi 

hujusmodi respondere : Multitudinem populi dicis, 

et unum contra multitudinem dirigis. Multa esse 

hoslium agmina ipse non negas ; et unum inermem 

hominem contra eos mittere non formidas ? Quo- 

inodo pugnabit nuda lingua unius hominis adversus 

armatas manus adversariae mullitudinis ? Quid pote- 

rit imbellis peregrini persona adversus tot frementium 

civium agmina? Non bene coaiquatur pugna, 

ubi ex una lingua jaciuntur verba, et ex innumeris

6"; 9 S. PETRI DAMIANI OPP. PARS SEU TOMUS II. - SERMONES. 680 

manibus incutiuiUur verbera ; ubi hiiic emillunlur Ahabere cuni Dei adjutorio possumus. Neque enim de 

sermones, inde evulant vectes. Salteui unum milii 

sotium dares, solatium tam irremoabilis peregriua- 

tionis, vel etiam ipsius praidicaUonis adjutorem im- 

penderes. Nam et ipse magister tuus Dominus Jesus 

Clu-istus cum vos ad prasdicandum mitteret semper, 

prout opus eral, vobis solatium adhibebat. Evange- 

lisla quoque, qui ilium sepluagiuta duos destinasse 

ad proedicaudum uarrat, non unos, sed binos ante 

facieni suam misisse pronuutiat {Luc. X). 

Ha3C, et multa bujusmoJi eKCusationis verba bea- 

tus martyr potuisset obtendere, si indomita cervice 

mentis juguui voiuisset obedientiaj detrectare. Verumtamen 

non resiilit, uon contradixit; sed mox, 

ut jubentis accepit imperium, omuino credidit ne- 

abrenuutiatoribus Saul fuerat, qui ab irato contra 

euui Samuele audielât : « Nunquid vult Dominus 

holocausta et victimas, et non potius, ut obediatur 

voci Douiini? Melior est enim obedientia, quam 

victimtB (U Reg. XV). » 

Quisquis ergo perfecte vis haoc habere virtuteni, 

esto obediens Deo, nec tamen sis inoliediens proximo. 

Vis audire qualiter obedias Deo ? Cave quod 

prohibet , imple quod jubet. Neque enim unum sine 

altero valet esse perfectum. Vis etiam audire qua- 

liter obedias proximo ? Cum te fi'ater tuus videt in 

aliquod vitium delabentem, et corripit te in bono 

opere tepidum, et ad fervorem te verbis eharitativffi 

exhortationis accendit, si non resislis, si uon con- 

cessarium, quod sibi per os magistri ab ipso Dominog tradicis, sod humiliter audis, et te ad id quod vocacognovit 

iujunctum. Et ut per omuia iu virlute obe ris, accingis, mox reditum tuum ad patriam, unde 

dientias B. Apollinaris Abraha; similis videatur, sicut inobediens dejectus fueras, per virtutem obedieutia? 

illi Deus praecepit, dicens : « Exi de terra tua, et de 

cognaiione tua, et de domo patris tui, et veni in 

terram, quam monstravero tibi {Gen. xit), » qui 

niiiit hEesitaos paruit; sic et iste mox, ut verba 

apostolicffi jussionis accepit, protinus ad obediendum 

spe certa animuni roboravit. Et quod docturus 

ei'at verbo, operis pi-ajmonstravit exemplo. Hoc denique 

studuit bumiliter exhibere subjectis, quod 

juste accepturus erat, et ipse prtelatus. Et, sicut de 

Domino legitur : « Prius coepil facere et postea do- 

cere {Act. i) ; » ut in seraetipso expertus disceret, 

qualiter accepta potestatis auctoritate, aliis impe- 

raret. 

Sed quam pulcher divinse dispensationis ordo co- 

gnoscitur, si hujus rei dignitas pro sui merito studiose 

pensetur ! Nam, qui ab Adam primum inobedicntiffi 

vitium male iustrucli didicimus, primam 

obedientiaj virtutem ab hoc beatissimo martyre 

edocti sumus. Et sicut ille inter cEetera vitiorum 

germina primam inobedientiam, non loqueudo, sed 

priBvaricando, carualem sobolem docuit ; ita iste 

inter alia documenta virtutum, iuprimis obedicn- 

tiam, non loquendo, sed faciendo, lilios spirituales 

Instruxit. Qui ergo inobediendo a supernae patrise 

sublimitate cecidimus, ad lianc versis vestigiis per 

ol)edieuliam de exsilii dejectione redimus. Hinc est 

ciiim, quod per Veritatem dicitur : « Onme, quod 

dat mihi Pater, ad me veniet ; et eum, qui venit ad 

nie, non ejiciam foras {Joan. vi). » Qui enim ad 

primum Adam veniunt, ab intimis exire per inobe- 

dientiani 166 discunt. Sccundus vero Adam « laclus 

obediens usque ad mortem, mortem autem 

crucis (Philip. II), » in eo, quod ad se veuientibus 

exemplum obedientiae tribuit, eos a paradisi gaudiis 

non expellit. 

Ad hacc gaudia, dilectissimi, redire festinenius, 

non passibus pedum, sed bonorum profectibus operum. 

Nondum sfficulum Ibrtasse reliquimus,nondum 

abrenuntiatorum more, unum pra; cunclis, cui obe- 

dire debeamus, elegimus : hanc tamen virtutem, per 

quam preecipue ad cffilum reditur, obedieutiam dico, 

reformabis. Hoc itaque modo etiam si uou vales pro 

Deo mortem subire, vales tamen vitam Deo placabilem 

ducere. Magnum quippe est mori pro Christo, 

sed non est inferius vivere Christo. Utrumque enim 

statera Paulus ajqua lance pendebat, cum diceret : 

« Sive enim vivimus, Dooiino vivimus; sive morimur, 

Domino morimur. Sive ergo vivimus, sive morimur, 

Domini sumus (Rom. xiv). » Dicis mihi, quia 

non possum invenire murtyiium ; exhibe te martyrio 

dignum, et martyrii consequeris procul dubio prfemium. 

Non potes sanguinem fundere, potes temetipsum 

poenitentiiB telo percutere, et in cordis con- 

Q tritione mactare. Prfeparetur ad feriendum jugulus, 

non deerit remunerator, etiamsi defuerit gladius. 

Deest carnifex, qui cervices exterius feriat; adest 

Judex, qui bonfe voluntati praemium reddat. «Gloria 

enim in excelsis Deo, et in terra pax hominibus 

bouaj voluntatis {Luc. ii). » Amen. 

SERMO xxxin. 

DE S. CHRISTOPHORO MAHTYRE (XXV JUL.). 

Dum cupimus, dilectissimi, de triumphali B. Chri- 

stophori martyris victoria disputare, primo nobis 

ejus nomen occurrit : quod si sollicita, prout dignum 

est, indagatione discutiraus, non in fine diviui dis- 

pensatione praesagii sibi tunc inditum reperimus. 

A Christo nimirum Christophorus derivatur. Uude 

sponsa dilecto suo dicit in Canticis : « Oleum effusum 

nomen tuum [Cant. i) ; » Chrisma scilicet, unde 

Christus unctio dicitur. Per oleum vero sanctus Spi- 

ritus mystice designatur. Hoc oleo Salvator noster 

principaliter uuctus est, cum baptismi sacramenla 

suscepit, 167 et mox super eum Spiritus sanctus 

In columbfe flgura descendit [Matth. iii). Unde per 

Propbetam dicitur : « Unxit te Deus, Deus tuus, in 

oleo Ia3titiae {Psal. XLiv). » Hoc oleum elfusum est cum 

gratia saucti Spiritus, quam singulariter Christus 

accepit, electis omnibus dispensativa sui participa- 

lione concessit. Quamobrem dicit Apostolus : « Unicuique 

nostrum data est gratia secundum mensuram 

donationis Christi {Ephes. iv). » Unde et a Christo 

dicimur Christiani, quoniam eodem oleo suraus,

6SI SERMO XXXIIL €82 

ipso largiciilo, pernncti. Hoc uhgiientuni cl David A aquas ex puleis; via rcgia gradiemur, donec trans- 

pron\ittebat, cum diceret : « Siciii ungiienium in 

capite, quod descenriit in barbam, barbamAaron; 

qiii desoendit in oratn vestimenti ejus (Psal. cxxxii). > 

Lnguentiim scilicei in capite Spiritus sanctus cst in 

Salvalore, qui nnniruni per Aaion niysticc designa- 

lur, qui mons forlitudinis dicitur. Cum igitur Aaroii 

mons sit fortitudinis, barba quoque signum ost viri- 

lilatis. Hiiji.is ergo Aaion barba sancti apostoli siint, 

qiii viriliSaiis suae robore, quod de saiicli Spiritus 

iiiictioikt coiiceperant, oinnia riircntiuni perseciito- 

riim bella vicerunl, et mundi priiicipoJB lanqiiani lco- 

neuii adversiis oves Christi immaniter rugienlein, 

eum gloria Iriumplianinl. Unde Petrus : « Ciii re- 

sistite, inquit, forlcs in fide {/ Petr. v). i Paulus 

eanius torminos luos (Nnm. xxi). » Qui 

concedere 

noluit ut transiret Fsrael per fincs siios, quin polius, 

Ht eadem sacra teslatur historia, « exercitu congre- 

gato, Seon egressus est obviam in desertum, et venit 

in Isaar [Jasa], pugnavitque contra Israel, a qiio 

perciissus est in ore gladii, ei possessa est terra 

ejHs Rh Israel. » Sed qiiod tunc siib Moyse fiiit histo- 

rialiler faclnni, sub Christo quolidic fit per spiri- 

tiialis militiac sacramenliim. Hanc enim pugnani iile 

tiim populus aiiumbrabat, qua nunc sancta Ecclesia 

jugiter conlra diaboluni dimicat. Seon quippe du- 

plicem habet interprelationem. Picitur enim arbor 

infructuosa, nicitiir et etaius. Qiiis enim est iste 

elaius, quis est iste superbus, nisi reprobus ille 

ciiam dicit : i Arma militioe nostr;B non carnalia, B spiritus, qui dicit: i In coeliim coiiscendam, super 

sed potcntia Deo sunl ad deslructionem miinitionum, 

consilia corporis dcstrucntes, et omnem altiludinem 

extollentem se adversus scientiam Dei, et in capti- 

vitalem redigentes omnem intelleclum in ob.sequiiim 

Christi (// Cur. x). » 

Ab hac ergo barba summi pontificis Aaron iinguentum 

in oram vestinienti ejus instillat; quia po? 

bcalos aposlolos, consequenter et sanclos niariyres, 

ac deinceps tolam simul Ecclesiam, fluenlo sancti 

Spiritiis irrigat. In qua nimirum ora mystici ac 

sacerdolalis indumenii B. Cbristophoriis, boc est, 

Christum ferens, meruit nuncupari. Christuin sci- 

licet ferebat in corde, Chrislum proferebat in voce. 

Gralioe siquidem coelesiis oleo delibuius, et onerosa 

t 

astra coeli exaltabo solium nienm; ascendam per 

altitudinem nubium , et similis ero Aliissimo? 

(Isa. \i\.) i Quis, inquam, iste elatus est, nisi llle 

de quo Scriptura dicit : 

quia ipse est rex super omncs 

filiossupcibioB? (J.06 xli.) Adeo, ut juxta Apo- 

siolum : lu lemplo Dei aliquando sedeal, ostendens 

se tanquam sitDeus (IITIiess. 11). 

Quod autem idem sil arbor infriieluosa, exposi- 

tioue non imligel, dum ipse tanquam lignum aridiim 

sclernis sit ignibus deputatiis. Hic itaque Seon rex 

est AmonhcTeorum, qui et ipsi Interprelantur /0quentes, 

vel in amaritudinem addncentes. Nam 

quicunque maligno spiritui per reprobam viiam sub- 

jacent, ejusque diiionis legibus parent, loquentes 

terrense concupiseenlise vesle nudaius, lanquam pa- C quidem sunt, sed non sapientes. Pleriqiie scilicet 

Isestrita mirabilis prosilit in arenam, el arripit cer- amatorum mundi, dum in lerrena sunt sapientia 

laminis luctam. iNovus adhuc niiles corripit gladiiim 

spiritus, quod est verbum Dei (Ephes: vi), et proli- 

nus in bella congredilur, et sic adversus Iiumani 

gencris inimicum infoederabili ccrlamine collucta- 

tur. Vibrat ancipitem gladium, qui de Salvaioris 

ore procedit, et fervidus bellator cum bosle com- 

mitlit, consertis armis coininus dimicat, ct obvia 

qu.eque mens supcrbas adversantium hostium cer- 

vices obtruncat. Fidei quippe lorica iminitiis, el ex- 

celsa non montis sed mentis arce subnixus, licet 

undique fremat ac frendeat acies hostium, ncscit 

alhleta fortissimus impeium formidare bellorum; et 

exterioribus quidem suppliciis corpus exponit, sed 

vacui, per leporem extcrioris eloquentia; sunt diserti. 

De quibus per Salomonem dicitiir : i Omnis labor 

in ore bominis, sed anima ejus non implebitur 

(Lccle. vi). » Sanctorum autcm regniim non est iu 

sermone, sed in virtuie. 

Sed qui sunt loquenies, iidem sunl et in amari- 

tudinem adducenles. Quia sicut sancti quique coe- 

lestis eloquii mella distillant, sic reprobi quilibet 

siiis auditoribus virus lerrenae yersutiae amariludi- 

nemque propinaiil. Istis enim in persona sanctse 

Ecclcsiae dicitur ; « Favus distillans labia lua, sponsa 

(Con(. IV). j Qui etiam in figura ejiisilem Ecclesi;e 

concinunt : « Quam dulcia faucibus meis eloquia 

homo, qui laiel i/.lorior, illatK perseculionis jaculura tua, super mel et faviim ori moo (Psal. cxvjii). » 

non adniittit. Terram ropromissionis ingredi prope- 

rat, sed huic in persequentium rabie veternosi hostis 

phalanges occurrunt, qui tanien ejus iter diim impe- 

dire niiunlur, expediunt. Nam, dum parant obriiere, 

corruunt; diim occidere conantur, inlereiint; diim 

intoiquent jacula, jaculis acrioribus transfiguniiir. 

Hujus spiritualis certaminis figuram israeliiicus 

1©8 

ille populus tenuit, cui petenii ei hiimiliter 

postulanti Seon rex Amorrhoeorum transire per 

suos termiiios non permisit. Nam, Scriplura tc- 

stante : i Misitlsrael nuniios ad Seon, dicens : Ob- 

sccro iit transire mihi liceat per terram tuam; non 

declinabimus in agros ei in vinoas, non bibomiis 


De quorum ctiam doclore sponsa dicit in Canticis ; 

« Guttiir ejus dulcedines, et totus concupiscenlia 

(Cani. v). » De illis auiem e contiario dicitur: « Quia 

linguis siiis dolose agebant, veneniim aspidum sab 

labiis eorum (Psal. xiii). » Ubi mox sequitur: « Quorum 

os maledictione et amaritudine plenum est 

( Ibid.). t Unde et vineam illam Doininus per pro- 

phetam con/iiientur in amariiudinem esse conver- 

sam, quK nimirum illi a qiio dudum perceperat 

terram lactis et mellis, postmodum obtulit amari- 

ludinera aceii, simul et fellis (Jer.\\;Deut.\\x\i; 

Mattli. xxvn). 

Horum ilaque loquentiura, ve! in amaritudiHera 

22

683 S. PETRI DAMIANl Ol'P. PARS SEU TOMUS II. — SERMONES. 684 

aJduCentium Swii rcx est, qiii clatus asscrittir, qiiia \ 

tinniloquis el aiiiaris hujus uiumli anialorilnis 169 

diabolus auctor superbisc principaiur. Unde el iîse 

prinoeps niiindi dicitur {Joan. xii, xiv). illius Vide- 

licet de quo dicit Joannes : i Huiidus in n>:ili- 

gno positus est (/ Joan. \). > Et Dominus promiitit 

illum discipulis Spiritura esse mittendum quem liic 

mundus non polesl accipere (Joan. xiv). Dicit ergo 

Israel ad Seon : « Transire nos liceat per lerram 

tuam, non declinabimus in agros ei vineas (ISum. 

xxi). t Nos plane, nos sumus, qui per liiiiic niuiidum 

ad terraiii cupimus transire viventium. Nos, 

inquam, per lerminos superbi regis liumiliter iii- 

cedere volumus ad patriam diviiix promissiouis. 

Et quoniam HebrKUS inlerpretatur transiens, nos 

poUicitus, grailialur. « Via, imiuit, regia gradia- 

niur. > QuK est auiein regia via, nisi nia qua: dicii : 

« Ego sum via IJoan. xiv). t Qui eliam in ipso suae 

passioiiis articulo se regeni perliibet, cum ait : < Tu 

dicis : Quia lex suiii ego (Joan. xviii). » Promisimus 

ergo siiperbo regi Seon ejus fluenta iiou bibere, 

non in agros vel vineas declinare, regia via ii03 

incedere, hoc est, ad Cliristum per ipsum properanles, 

ab omnibus diaboli poinpis et operibus 170 

abstinere. Sed elatus ille Seon exercilum colligil, et 

Israel per suos flncs habere transitum non permittii. 

Quis est autem populus ille quem Seon congregat 

adversus Israel, nisi reprobi quique, qui perse- 

quunlur Ecclesiam? Ex his sunt tyranni, duces ac 

principes mundi, qui vel catholicis viris per haere- 

qui discipuli sumus illius qui uon babitavit, sed j} licam pravilatem opponunt contradiclionis obsta- 

pertransivit benefacieiido , et sanando omnes oppressos 

a Uiabolo (Act. x), quoniain Deus erat cum 

jllo; nunquam nos bubilaluros cuin Seoii rege pro- 

niitlimus, sed via tantummodo regia processuros 

iios esse spondeinus. Sed quando iios regi Seon ista 

promisimus? Quaudo cobabitalioui ejus repudium 

dedimus, quaiido divisionis aeterna; foedus cum eo 

pacli sumus. 

Uecolamus ilaque diem sacri baplismatis, jpsum 

novae regeneraliouis exordium ad meiuoriani reducamus 

; et ibi nos procul dubio renunliasse diabolo 

ac cunctis ejus pompis et operibus inveniemus. 

Commemoret unusquisque fldelium cum primum ad 

fonlem lavacri salutaris accessil , cum signacula 

cula, vel sanctis martyribus moliunlur inferre tor- 

menta. Sed quid ad liaec facit Israel? Inierrogemus 

historiam. I Yenil, inquit, in Issaar [Jasa], ct pu- 

gnavit conlra eum. A quo percussiis est Seon iii ore 

gladii : et posscssa est terra ejus ab Arnon usque 

Laboch [Jeboc] (Num. xxi). » Ecce superbus, ccce 

elatus congressus est, sed contritus commisit et 

perdidit; in arma prosiluit et succubuit. Qui noluit 

dare viam, perdidit vitam ; et dura conlempsil aii- 

nuere publicre viai transilum, amisit proprium ic- 

galis gloria; principatum. Israel autem, qui trans- 

itum non obtinuit, ad baereditari» possessionis jura 

pervenit ; et cui iransire non licuil, de via patriaia 

fidei prima suscepit. Noune per catechismum sa- C Sed ubi, qureso, fratres mei, ubi haec est peracta 

ccrdnlalis officii his usus est verbis quibus se si- 

victoria ? Felix scilioet locus, qui taniae gloria", megiiiUcaret 

leliferas mundi hujus cupiditales abjicere, 

ruit videre triumphuni! Ubi, inquara, superbura re- 

uc diabolica; socielatis conluberniura proliteretur gem obtinuit Israel ? In Issaar. Issaar auiem inter- 

a se lunditus abdicare? Et hoc est quod in histopretatur manduii adimpletio. Et nos si ad Iiunc locum 

ria: sermonibus aduiiibratur, quia uon declinet Is- 

lael neque in agruin regis Seon, neque iii vineara, 

neque de lacu ejus se pollicetur aliquo niodo po~ 

lalurum. Per agrum sciiicet, operis exercitium; 

per vineara et lacum, vanarum arliuin intclligiiur 

poculuni ; asirologiie scilicel, inagia;, necromantiac, 

el qiiiJquid est quod vaiiuin aliquid vel sacrilegum 

dogiiiaiizai coiiira catliolica; fidei pieiaiem. De 

quibus ulique pestilentibus poculis contra pcrver- 

suiii popuUim per Jcreraiam Dominiis conqueritur, 

fecit. 

Deo diice perlingimus, diabolum procul dubio, qui 

caput est et origo superbia;, superaraus. Tunc enim 

diabolum vincimus, cum Redeniploris iiosiri inan- 

data compleraus. Quanquam , quod cst diaboluui 

viiicere, hoc ipsum sit divina mandata coinplere. 

Nam, duin carnis illecebras frangiinus ; duiii pravis 

viscerum passionibus rcluclainur, duni diviu;c jus- 

sionis impcrio subdimuj', et non iiostra vota, sed 

illius jwssa servamus , tiinc aiisque dubio mundi 

principom ct toiius nequitiae dcbellamus auctorenii 

diceiis « Duo maia fecii popuius ineus : me deic- D t„„(. apostolica illa oraiio compleiur in nobis, qiia 

liquciiinl, fontera aquae \i\x, et foderuntsibi cistcr- 

iias, cisternas dissipalas, qua3 conUnere non valenl 

aqHas(Jer. ll).« De quibus el per Salomoiiem di- 

citur ; • AquM furiiva; dulciores sunt (Prof. ix). » 

tlabet autem Israel fontes suos. > lii Ecclesiis, in- 

quit , benedicile Deo Doraino de fontibus Isracl 

{Psat. Lxvii). » Siiperlii ergo regis Seoii aquas 

respuat, haereiiuorum dogmatuin fluenla conte- 

' mnat ; et hauriat aquas in gaudio de fontibus 

Salvatoria(/sa. xii). Qui cnim dirupii fontes et lor- 

rentes (Psal. lxxiii), liic iii Evangelio dicil : « Qui b> 

beritaquamquamegodo, nuraiijadevcntreejnsfluert 

aquae vivae (Joan. vii). > Sed «t via regia, sicol e? 

dicitur : « Deus aulem pacis conterat Satanam sub 

pedibus vestris (/Joni. xvi).» Etillud nobis Domiiiiis, 

quod promisit, iraperlit : i Ecce dedi vobis polc- 

sialera calcandi supra serpenies et scorpionos, et 

supcr omneni virtulcni inimici, ct niliil vobis no • 

cebit ^Liic. x). » Sed cum Seon cxprimat aMtiquiim 

hostem, popiiius autem ejus quosque reprobos, vel 

Ecclesia; persecutores, (jui arrais ab Israel, hoc est, 

a saiictis prKdicaloribus sunt prostrati, quo niii- 

crone perfossi, quo dciiiqiie gladio sunt pererapti ? 

Sedaudi Aposlolum spiritualis ulique railitiae ducein, 

el sirenC7ai inteslijii [iVi^M belhtorcin : « Viviis 

es* 5'5'/' }%«'? D^ '• ^fficas, et penetrabilior

mrt sERsno xxxiii. m 

oiiini gladio ancipiti, pcrliiigcnsusqiie ad divisioiioni A 'l>'

087 S. PETBl DAMIANI OPP. PAKS SEL TOMUS !1. — SEflMONES. 688 

finpcrarc non potiiit. Nos s;illcm caniis noslr:c rcsi- A Pro niiualis aul;c tricliiiiis mcriiit (lomiini iion ma- 

iiiifactam, a;ieinain in ccelis. Elquam pulchra rerum 

stamiis illccebrls , rcprimaraiis iram, studeaimis 

cdomare superbiam, omniumque viliorum monslra 

fulei virtute calcemus ; el qui gloriosum huiic virum 

novimus tormenlis non cessissc carnificum , nos 

saltcm non acquiescamus litillantium illece!)ris vo- 

liipialiim, licet nec dum valcamus ad exempluin 

bcali hiijiis martyris Deum perfecle diligcre, slii- 

deamus eum interim amando limere, timcndoman- 

dalis ejus insistere, sicque paulatim ad amoris ejus 

valebimus culmen ascendere. Nam si diligenter in- 

tendimus, hunc dispositionis ordinem et in ipsius 

Domini scrmoiiibus invenimus. Nam in Deiiieroiio- 

iiiio legitur : « El iiunc Israel, quid Dominus Deus 

species, iil qui prius fuerat taiiquam leo frendcns 

inter lustiafeiarum, jani intra caulasEcclesia;, factus 

mitis agniculus, ubera .'ûgerot oviuml 

His ergo duabns sanctis virginibus inanireste con- 

cessum esse perpcndimus quod sponsx sponsiis in 

Canticis myslicc poUicetur : « Coronaberis, inquil, 

de verlice Saiiir, de capiie Amaiia ct Ilermon, de 

cubilibus leonum, dc montibus pardorum (Cani. iv).i 

Amana siquidem mons essc Cilicise dicitur, qui et 

Taurus a compluribus appellalur. S:inir vero et Her- 

nion Judaicai terrM montes sunl, in quibus leones et 

pardi habilare creduntur. Per hos ergo montes regcs 

tuus qiucrit abs le, nisi ut timeas Dominum Deiim el principes diveis;cque liujus mundi intelligendae 

tuum el ambules in viis ejus, et diligas euni? (DcHf. B sunl potestales, qna; velul monies se in superbire 

5.) » Ut vidclicct Creatorem siium mens humana cacumen atloUunt, et malignis spirilibus taiiquam 

limere priiis incipiat, deinde se in mandaiis ejiis 

cxerceal, sic postrenio ad concipiendam divini amo- 

ris dulcedinein convalescat. Hunc scilicet inlima: 

dilectionis ordinem sponsa quaerit in Canlicis : « Ordinalc, 

inquit, in me charitaiem (Canl.ii). i Adcba- 

riiatcra cigo, dilectissimi, mentis noslra; se fervor 

accendat, per quam et hostiUs versuti» machinas 

rcspuat , et lubrica mnndi hujiis oblectanienta 

173 

coniemnat. Demus repudium nuimlo, pra;- 

bcamus in nostris visceribus habitaculum Deo ; ut 

si, juxta noraen B. martyris, Cbristum nunc in 

nostro pectore fcrimus, ad eum poslmodum angelico 

subvehente remigio, deferamur. Ipse est enim qui 

pardis atque leonibus habiiaculum ferunl. Perversi 

qiiippe spirituslcones vocantur proptcrcrudelilatem; 

pardi aulcm , quia hoc anima! varii coloiis esl, 

propter decetitionis ac fraudis roultimodam va- 

rielatem. 

De his ergo monlihus ve! qu?eque fidelis anima 

vel sancta coronatnr Ecclesia, quando s.ieciili princi- 

pes converlit ad fulem , vel ad sanctoe conversationis 

dirigit rectitudinem. Coronatur auiem, qiiia ve! pro 

apportato conim lucro 174 remuneralur a Christo, 

vel ah eisdem quibus antea premebatiir, honoratur 

in saeciilo. Coronaiur, inqiiam, de ciibilibus leonum 

et moniibus pardorum, quando superbos qiio.sque 

ct sanctis prKbet martyribus gloriam, et conversis Q aiquc dolosos a sua pravitate convertit, et pro corpeccaloribus 

donat olTensam. Ipsc est qui ct in ccr- 

rectis eorum nioiibiis ajterna prxniia recipit. Qnod 

lantium victoria superat, el dc poenitenlium coii- 

vorsione iriumplial, Jesus Christus Dominiis nosier, 

qui cum Deo Patre et Spiritu sanclo vivit ct gloriatur 

in sKCuIa sa;culorum. Amen. 

SERMO XXXIV. 

I. DE SS. FLORA ET LUCILLA. VIRGINE ET MARTVRE {\\l\ 

JUL.). 

Caudemus, fratres cliarissimi, virginum celeorare 

liiumphum, qui virghialem partum iion ambigimus 

nostra; rcdemptionis cxordium. Auclor quippo vir- 

profecto liis sacris virginibns contigisse probatiir, si 

tanicn rei fides est adliibenda quse dicitur, qiia; et 

dc iiiiqiio prius rcge victoria; palmani, et de coii- 

verso postmodiim ac felieiter consnmniaio consc- 

culie sunt gloriam. Dicant crgo cojlesii Sponso beatae 

virgines quod in eisdem canticis dicitur : « E.vsultabi- 

mus, el Iffitabimur in tc (cn»(. i). t Non in nobis, sea. 

in te; quia qui nos diidiim ad lucein veritalis tusede 

tenebris eduxisti, per nos etiam dc ignoranliae cali- 

gine ad notitiam tui nominis et alios provocasti, ut 

ginitatis, qui per virginem dignalus est in liujus fial qiiod dicitur : < Qui gloriatur, in Domino glorie- 

niundi campum prailiaturus accedere, perplures quo tur (/ Cor. i). ( Jam vero, quod stylus tradit hislo- 

quo virgincs victoria; sua; voluit insignia rcpararc 

,,— 

ria;, Dominiim scilicet eis noctiirno silentio fuisso 

...o 

- 

. T» 

Ex quibus nimirumet ista; virgines lanquam gcmina; " iocutuni, casqne ad consummandum Roina; provO' 

lampades effulserunt, qua;, juxla nominis utriusque casse marlyrium. Nonne videtiir ad lioc manifeste 

pra;sagium, una (tnidem florem redolet, micat aliera 

luccm. Islfe itaque, sicut in vcterum geslorum repe- 

rilur liistoria, a barbaro quodam rege captK, per 

geminaia decennii cnrricula sub honesta cuslodia 

suni detcnlx. Rex autem primum qnidcrn libidinis 

igne succensus efferDuit, sed eaium conslanlia velie- 

menter infractus, tandem easlitatis consilio salubri- 

ter acquievit. Postremo eliam, qni caplivas duxerat, 

concaptivus factus reg:ilia sceptra deposiiit, et cura 

cis simul per marlyrii palmam terreniira regnum 

coelestis imperii gloria permniavit. Deposuit volati- 

cam purpuram, et immortalilatis adcptus cst stolam. 

congruere quod inter eosdem sponsum et sponsam 

per typici eolloquii conseiitiir sacramentiim? j Ego 

dormio, et cor meiim vigilal. Vox dilecti niei pul- 

santis : Aperi, soror mea, amica mea, columha mea, 

immaculala mea; qiiia capiil meum plenum est rore, 

et cincinni mci gultis noclium (canl. v). » Dicit ergo 

uiraque bcata virgo, quarum scilicct erat cor unum 

el anima mia : « Ego dormio, et cor meum vigilat; » 

quia videlicel sancla mens quo se a slrepilu tempo- 

ralis concnpiscenii;ic comprimil, eo veriiis inlcrns 

co£;noscit ; ct laiilo ad iniima vigilat, quanto se ab 

cxiciiori iiiquietudine solerter oeciiltat.

689 SEUMO XXXIV. m 

Dormiebanl iiaqiie sanclx istae virgincs a ncgoliis A siuculaiis negolii occnpalioniljus Unplicelnr. « Lavi 

el concnpisccnlia saiculi, seJ aperios alquo pervi- 

giles lenebani oculos in seslu amoris Dei. Sed quia 

non esl boc ternpus plena quieiis, sed Jaboris po- 

lius alque cerlaminis, repente dilectus osliuni pul- 

sal, casqne ad procincium conscrendi belii suis 

exliortalionibus excitat : < Vo.\, iiiqiiil, dilecti mei 

pulsaniis (Ibid). t Pnlsat dilectus, cuin fideles suos 

provocal Cliristus aul ad suarum incrementa virtu- 

lum, aul certe ad lucrandas animas proxiinorum. 

Aperi inilii, sorormea. Soror iilique, quia regni niei 

milii colueres efl'ecta,ct iii necessiludinein mihi fra- 

leriiai adoplionis adsciia. Amica mca, qniu de jugo 

serviiulis erepta, cognovisti meai vcritaiis arcana. 

Coliimba iiiea, quia fellis amaritudinc vacua, et 

pedes mcos, qnomodo inquinabo illos ?(Cnnr. v). » 

id esl, gressus mei operis ab aspersione lerreni pul- 

veris dignis poenitenliae fletibns ablni, quo pacto 

jam potero, iiisi, quibus assueta sum, coelestia m&- 

ditari? Veriintamen bealae virgines islse, Flora vide- 

licclet Lucilla, poslponunt contemplaiionis requiem, 

cum qua in aula regni tanquam in eremo eaienus 

vixerant; et, ad Salvatoris iniperiuiii procedentes, 

quietis amissa; damnum subeundi inaiiyrii gloria 

rccompensanl. Qui eniiii eis verba lorinsecus dabat, 

ipse eliani nientes earum ad fervorcm obedienliaj 

inlrinsecus accendebat. Unde utrxque bcatissimai 

virgines veliili uniloqua perhibent foce, dicenles : 

I Dilecius meus misit iiianum suani perforamen, ct 

«piritus mei qui in columba descendit, dono ditala. B venler meus intrcmuit ad taclum cjus (Ibid). » Oi- 

Immaculata mea, qiiia effusione nici sanguiiiis ab 

onini peacalorum luorum labe purgala es. Aperi 

itaque milii, boc est, de quiete et otio dilect;c libi 

contemplalionis egrcdere, el ad perhibenduui veri- 

lati meae lestimonium ferventissime le ct consian- 

ter impende : « Quia caput meum plcnuin est rore, 

ct cincinni niei guttis nocliiini.» Caput Cliristi Deus 

csl, ut dicit Apostoliis (7 Cor. xi). Cincinni vero 

intinix sanotorum cogitationes sunt, quae non laxae 

fluunt et dissolulse, sed tinioris et amoris Dei sunt 

"Vinculo colIigatiB. Enimvero, quid per rorem et 

guttas nociium, nisi lenebrosas el fiigidas quorumdam 

reproborum menles accipiinus? 

lectiis plane manum pcr furamen niiltil, et ventrcm 

langit, cum occulta Condilor inspiratione cor visitat 

alque ad agoneni ceriamiiiis et sancti laboris in- 

flammat. Nain, quod venter cor significel, ostendit 

proplieta ciim dicit : t Ventreni meiini doleo. » 

Quod profecto (niid esset, aperit, cum subjnngit: 

< Sensus cordis mei dissipati siint (Jer. iv). i Bea- 

tarum ergo virginuni, Flora! videlicet et Lucilla-, 

venier iniremuit, ciini dilecius manuin misit et letigit. 

Quia niox et earum cur divina; jussionis man- 

data concepil, se sibiniet abnegans, nibil suo dein- 

ceps arbilrio reservavit. Unde utraque adliuc quasi 

singulariter dicit : « Surrexi, ut aperirem dileclo 

meo {Cani.\).t Siirrexeruni sanctso virgines, ut 

Caput ergo spousi iii reprobis pleniiia est rore, 

5 ciiiii sKCulares quippe a Dci tharitale torpe- ^ dilecio mox aperirent; quia promptissiino decreve- 

scunl, ctper voluptatiim suaruii; lasciviam defluunt. 

Juxta id qiiod Dominus dicit : « Abundabit iniquitas, 

et rerrigescct cbaritas nuiltorum {Matlh. xxiv). » 

Ilujiisniodi plane cum sanclos Dei persequuntur el 

odiuiit, in illorum cordibus quasi cincinni sponsi 

gntiis noctium pleni sunt. Cumque tales multipli- 

canlur et Ecclesiarn persecntionibus aggravant 

lunc sponsus sponsam exhortatur ut surgat et stu- 

dio prajdicalionis valenier insislat. Hinc esl quod 

Flora et Lucilla beatissimae virgines per noctem 

divinitus admonentur ut Romam redeant, atque ad 

martyrii certamen accedere nullatenus pertiine- 

scant. Ubi enim vidit omnipotens Deus persecuiio- 

nis aestum ferveniius ebullire, illic decrevit per fra- 

gileni sexum gloriosius Iriumphare. 

Sed ut ad Canticum redeani, utraque hacc veno- 

rabilis virgo laiiquam singnlari uniinodi oris depro- 

mit eloquio : « Exspoliavi me, iiiquit, tiinica niea, 

quomodo induar illain ? » {Cant. v.) Ac si dicat 

Exui me curis et occupaiioiiibus sa;ciili, et in solo 

me tu3e conteniplaiionis amore constrinxi. Quomodo 

itaque nunc discursionis iter arripiam? Qiiomodo 

strepitus et luctamen obloquentium feraiii ? Quod 

aiiiem per tunicas curas sollicitudinesque signilicei, 

ostendit Doininus, cum dicit : « Qiii in lecto est, 

non descendal tollere tunicam suam {Matili. xxiv). 

Qiiod est aperte diccre, qui sublimi conlemplatioiiis 

arce subnitilur, ncqiiaquam descemlnt , ut iicnim 

» , : 

runt animo ut humiliter obedirenl. Aperuerunt 

nempe dilecto, cum, cervicem cordis ad ejus inipe- 

riuni inclinantes, calca-verunt propriam, tolisque 

viribus vohintatem iniplevere divinam. 

17@ Scd nos forle quis argual cur, relictis Scripturarum 

patentibus campis, de solo canticorum 

angiilo florum odoramenta decerpimus, ut sacris 

virginibus sertum gloriae compingamus. Quod uti- 

que, fratres mei, fateor, ex induslria facimus, quia 

milli melius arbilramur canticiim nuptiale coii- 

gruere, quam sacris istis virginibus, qui-e coelestis 

sponsi thalamos per insignem marlyrii vicloriaiii 

conscenderunt; in illius nunc sponsi complexibns 

requiescunt, pro cujus amore, sub duro laborum 

ac pressurarum pondere desudarunt; in cujus nimi- 

runi nuptiali foedere noii locum corruptio reperit, 

sed virginalis integritas crevit. 

Sequainur itaque, dilectissimi, sacratissimas vir- 

gines in via laborum atque certaminum; ut els 

extremi saltem, et ultimi jungi mereamur in retri- 

butionibus nieritorum. Pudeat viros carnalibus il- 

lecebris deservire, qui fragilem sexum videnius per 

diversa tormenta, per ferrum, per gladios regna 

coelestia penetrare. Erubescat vir sub degeneris 

oiii uinbra lorpescere, qui puellas videat sub perse- 

cutionis a}slu in agonis stadio viriliter dccertare. 

Sic itaque nunc sacrarum virginuin, in qiiantuin 

possiimus, imitcniur exeinplum , ut ciiiii eis quaiulo-»

09! S. PKTRl DAMIANI OrP. 

qiie perjocftiiuir a;1 virginilaiis aucioreni Virginis A suis actionibiis se vclut exslinctum procbens, raulii- 

riliiiin; qwi cnni bco Paire et Spiritu sancto vivit 

cl r«gnat iii sxciila s.Teculoruin. Anien. 

SERMO XXXV. 

U, DE SS. FLORV, I.UCILLA VinGINIBUS ET MARTYRI- 

BUS. (.\XXI JBL.). 

Adliiic, dilectissiini, viigineus gerniinal parlus, 

adliiic virgiiialis illa fecunditas ca^lesiium segetuni 

fructus accumulat, cum muliebris inlirmitas non 

modo sexum supcrat, sed el mundi Iiiijiisprincipem 

insuperabili mentis raagnaniiniiaie iriumphat. Ad 

hoc namque Dei Filius vernantis viilvac flore conce- 

pius est, ul ferraenlum vetus in azymam verteret, et 

percarnem, qua; victa fuerat, biimano generi viclo- 

rram reporlaret. Loricam quippe sibi de noslra fra- 

gilitate coniposuit, in qiia cxsulians ut gigas (Psat. 

xviii), et po;ens ac forlis in prailio, poiestaies ae- 

reas debellavit. 

Sic itaque de infirmilate constantia, de captivi- 

late victoria, de ruina est ascensio procurala. Hinc 

8iquidem factum est ul antiquus hostis, quisibi pro- 

venisse victoriam per unius feminae vecordiam ap- 

plaudebal, per multas se jam devictum aique confusum 

feminas eriibcscat. Hinc esl cl quod nunc 

versatur in manibus, quia vidclicet sacralissinnae 

istoe virgines, Flora scilicel el Lucilla, et prius 

illecebras voliiplatum, el postmodum gladios con- 

tempsere tortoriim. Qua^que diulissime prius fiicrant 

martyres in occulto, claruerunt poslniodum victri- 

ces in publico. Quibus nimirum illud aplissirae con- 

gruit quod sponsa dicit in Cainticis : e Fasciculus 

iijyrrbse dileclus meus mihi, inler ubcra mea com- 

morabilur {Cant. i). j Myrrba plane species estaro- 

malica nimioe amaritudinis, qua mortuorum cada- 

vera condiiintur, ne facile computrescant. Hinc esl 

quod et ipsius sponsi corpus a Nicodemo et Josepli, 

de cruce depositiim, myrrha et aloe condilur, ei 

linieis involutum sepulturae committitur {Joan. xix). 

177 0"'d ergoper niyrrhae fasciculiim,nisi mulliplei 

morlificalio designalur? Non enim dicit, sur- 

culus myrrb;!e,veliamusculusniyrrb3e,sed fasciculus, 

iiiquit, myriba: dilecius meus milii. Ac si dicat quia 

in omni rae mea conversatione morlifico, et nullis 

jam propriie voluntatis operibiis vivo, dilectiis raeiis 

iion milii simplex facius est raraus, sed myrrhs 

fasciculns. Uiide et proedicalor exiniius : « Ego, 

inquit,siigmaia Jcsiiiu coiporemeo porto (Gu/. vi). > 

Ad qiiam vidclicet inultipliccin iuorliri.caiioncm, et 

nos seciim borialur, dicens : t Seinpcr morlificaiionem 

Jcsu in cJrpoie nostro circumferentcs, ul et 

vita Jesii nKiiiifcsicuir in carne iiosira mortali (// 

Cor. iv). « Ab co nap.ujue quod corpore noslro cir- 

cuuiferinuis, niillani coiporis pariein vacuaiii reser- 

vamus. Ille ergo inoriilicatioiiem Jesu in corporc 

Euo circumrert, qui lie se sibi uiliil relinquit, qui 

noa silji,sed Christo in omnibns vivii; qiii ccrie se 

a volimlatilius propriis undique crucifigit. llic ita- 

aao dilcclus myrrliae fasciculus fii, quia ii> eunciis 

SEU TOMUS II. — SEliMONES. CT2 

pliccm quodamniodo morlificationis Christi manipii- 

lum colligii. Concinant ergo beatissira» viigines, 

quiic, unum sponsuin liabentes, zeloiypiara non iiove- 

runt, et sicut pcr chariiaiis glutiniiin unam ex diia- 

bus aniraam conflanl, ita velul uno ore singiilariier 

dicani : « Fasciciihis myrrha; dilectiis meus niilii. > 

Ubi et apte subjiiiigitiir : « Inter ubera mea coinmo- 

rabitur. » Nemo (lubitat inter ubera pccteris essc 

locuin cordis. 

Dilectus ergo inter utriusque virginis ubcra com- 

moratur, quia indeficiens ejus amor ac desideriiim 

ex earum raemoria non deletur. « Iiilcr ubera inca 

commorabitur, » tanquani diceret : Qui inihi fasci- 

culus niyrrba; faclus estper aniaritiidineni passioiiis, 

" inter ubera niea jiigilcr cominoratiir per diilcediiieni 

cordis, et qui me extrinseciis per exemplura siiscepix 

niortis exasperat, per infusain gratiam me 

intiraaesuavitalis obdulcat ; sicut de eodem sponsa 

ilerum dicil : « Dilectus mcus candldus et rubicun- 

dus, elccius ex miUibus {Cant. v). » Candidus vide- 

licel ex gloria divinitatis, rubicundus autem pcr 

sanguincm passionis. Electus vero es millibus dici- 

lur, qtiia ex omni sancloruin mullitudine solus est 

qui dignus fuit audire : « Ilic est Filius meus dile- 

cius , in quo milii bene complacui {Malih. iii, 

xvii). » 

Hanc dilecii pulcbritudinem venerabiles istae vir- 

gines iiisi oculis fidei indesinentcr aspiccrent, lot 

„ a^rumnas aique pressuras velut amarum aiqiie raul- 

tiplicem myrrhae fasciculum nullatcnus pertulissent. 

Plane nisi ad illius summas pulchritudinis accenderenlur 

amplexus, nequaquam de aula regis eremum 

facerent, et,inlercarnales etlubricos honiines,oinnes 

carnis illecebras per tres fere annorum hebdomadas 

jugis contincntiae mucronetruncarent. Eratenim eis, 

sicut dicitur : « gultiir sponsi suavissiinuin, et toius 

desiderabilis {Cant. v). » Suavissimum sponsi giittur, 

inlerior esl dulcedo verborum. In verbis elenim 

Christi quampliires intelligunt facile superficiem, 

paucis vcro datum est interiorem penctrare dulce- 

dinem, de qua per Prophetara dicitur : « Guslale, 

et videle quoniam suavis estDominus(Ps«/.xxxiii). 

Scd qui suavis csi in guilure, aniarum sapit in ore. 

Uiide scriplum est : « Labia illiiis labia distillaiitia 

178 myrrbam priraam {Canl. v). t Per labia iiempe 

in gutiur esca irajicitur. Labia igilur sponsi, verba 

sunt Rcdemptoris. Quffi profecto myrrlkam distillant, 

quia per mortificaiionem et amaritudineni carnis 

perveiiiendum esse docent ad suavitalem intcrnae 

dulcedinis. 

Per hanc amaritudiiiis viam, fratres cbarissimi, 

nunc cura bcatis virgiuibus studeamus incedere, ut 

cum eisdem postniodum ad regales oetcrni sponsi 

iiuptias inereamur cuin benedictione dulcedinis in- 

troire. Ab biijus nos aitcrni avidiiate convivii non 

fatea carnis diilcedo demulceat, non laborum in- 

grucntium aspcrilas frangat , non sarcinn rerum 

lciiip.iraliuni aggravel , non liliorum alToctus, vel 

»

SERMO XXXV!. 

cliaroruui quorimililjct ncccssitudo reloniei , 

iniplacabilis erga proxiniuui ira pra^pediat , 

no;i A liigiiiiaiis ut ut corouaiu vii.x |)erp;tn;c ct iilinwr- 

non «litatis slohun cum fruis auim.ihiis shil communuer 

roceplura; quid niirum si nunc OMuiipoteiis Dcus 

acquircndae vel acquisitoe rei solliciiudo rcstringat. 

Aiuputeinus a noljis oinnes vitioruni male pulhilan- 

lium spinas, abigamus ab oculis cordisterrena; con- 

cupisceiiiiic lenebras.ut cum beatisvirginibus, Flora 

scilicct el Lucilla, elaborcmus ftorerc virtuiibus, et 

in bonoruni operum luce vivamus, quatenus per 

earum vesiigia gradientes, dum iion hscremus trans- 

iloriis, inleramur aiteruis : et dum conteinninius 

munduin, pefveiiiamus ad Christum. Qui cum Deo 

Palrcet Spiritu sancto vivit et regnat in saicula sae- 

culorum. Amen. 

SEKMO XXXVl. 

I)E SANCTO RUFFINO MARTVRE. (xXX JUN.) 

69i 

apta illis loca provident, cl conmi lumiilos tton 

passim vel pcr casnm (ieri, scd ex suk vohintatis 

cleciione disponat? Enimveroetillud sspe non oiiosc 

qu;eritur cur Ahraham, qiii se ex parte corporis 

pulvcrem esse confitetur ct cinerem {Gen. xviii), 

tain ambiiiosam sepuliurx sua; providentiam habuit, 

nt ex ouiiii peiegrinationis sux huitadine solam 

Hcbron, Cliananllidis vi,!elicet regioiiis, cligeret, in 

qua eliam non parva suiimia spehincam sibi duplicem 

compararet ? {Gen. xxiii.) Jacob quoquc lilios, 

et, Joseph fratres suos, obtestaiiies adjuranl ul eo- 

rum ossa adcamdiMii speliincam post obitum iraiisfc- 

Nosiis, fratres charissimi, sicut ex caiholiciB fulel B rant (Gen. xlix). Quid esl crgo quod sancii viri, qni 

magisterio didicistis, quia in ulliina3 discussionis 

cxamine, omnes simul et peccaiorcs ei justi ante 

iribunal aeterni Judicis cum suis sunt corporibus 

exhibendi, Apostolo testanie, qui ait : « Omnes nos 

oportet manifeslari ante iribuna! Christi, ul referat 

tmusquisque propria corporis, proul gessit, sive 

bonum sive malum (// Cor. v). » Et reprolii quidein 

ad hoe lU, qiiia liic cum cariie simul et anima Con- 

diloris sui' pra;cepla calcaverunt, cum eadem illic 

utraqiic subslantia sentcntiam jusla; damnalionis 

cxcipianl, atque utiobique deinceps siipplicioruni 

amariludinem senlianl, qui, dum vivcrent, pravis 

siiis dclectationibus ex uiroque sorviebaiit. Elecli 

aiiiein ut, quia carnem suam nunc cuin viliis ct con- 

et prahseiilemvitam eioiiiiicmniundi gloriara sublimi 

mcntis arce despexerant, tam cupide, tam anxie, 

lam studiose de Inco ubi eoriim conderciitur cinc- 

res, liligabanl, nisi quia per prophclie spirilum no- 

veraiit Salvaiorem muiidi illic de suo seniine nasei- 

lurtim, et sanguinem qui mundi peccaia dilueret 

in illa spccialiler rcgione fundendum? Sicut per 

Psalinistam dieitur : « Quia Deus noslcr ante stecnla 

operalus est salutera in medio terra; {Psnl. lxxiji). j 

Quod niiiiirum qiianquam de ipso Domini corpore 

specialitcr posît inlelligi, de rcgione tameii illa 

quoqiie ubi pati dignatus esl, qu;ti certe mundi 

mediiuliiuni est, non incongrue dici videtiir. 

In Cliananaiae igilur lerra sancli Patres noslri 

ciipisccntiis crucifigere (Gaia(. v) non desistunt, cuni C tumulos elegeiunt, ut inde illi niererenlur quando- 

ipsis siiis corporibus, quibus videlicet tanquam taber- 

naculis in divina militia usi sunt, ad supernoe clari- 

lalisgloriam provehaiilur; ul, solutomilitise cingulo, 

iiniiin tunc iiUcrior et exlerior homo sortiantur 

quietis perpetucs raunicipium, qui ad uniim pcrve- 

nerunt per eommunia bclla Iriumphum. Et quibus 

nna fuit pugna, eadein sit nihiloininiis et corona. 

Illud plaiie crit Sabbalunhuostrum, ille soptimus legis 

anniis, illo veraciler Jubil;ciis(DeM(. xv; Levii. xxv). 

Sabbalum quippe feriatum esse praecipitur, ut ajterna 

per illud rcquies figureiur. Sub ejusdcm quoque 

quietis aelernac vel resurrcctionis designand;ie niy- 

sterio, in seplimo aniio libertas reddilur. Iii Jubikieo 

aulem tubis dangitur ut unusquisqne ad possessio- 

que resiirgere, nbi ipse rcîirrectionis auclor, Pri- 

roogemlus videlicel vivoriim et inorluorum in so 

dignalus est resinrectionis gloriam dcclarare. Et 

qiiid amplius dicam de lionore, quem honorum re- 

munerator Deus sanctorum suorum corporibus exlii- 

bei? quandoquidem ipse Deus omuipotens Moysis 

corpus (fignalus est sepelire (Deitt. xxxiv), ct Elisei 

cadaver, mortuum legitur suscilasse (IV Reg. xiii). 

Imo, ui verum fatear, iiuod in carne viventibus sanclis 

mininieconiiiru, hoc sajpedivina dispcnsatio mortuis 

piuTogavil. Qiiod in Abdo scilicet viro Dei liquido 

perpenditur, quem vivenlem quidem leo potuitocci- 

surus iiivadcre, sed cadaver ejus nequaquam per- 

missus est aliquatenus violare (/// Reg. xiii). « Prc- 

iiem propriam revertaiur. « Canet eniin tuba, sicul tiosa niniirum in conspectu Doniini mors sanctorum 

dicit Apostolus, ei mortui, qui in Christo sii;it, re- 

surgent (/ Cor. xv). » 

Ad possessiones ergo proprias omnes tunc rever- 

luntur, 3.70 quia in illo ultiins! resurreclionis die 

unusquisque proprium corpus recipit, in quo, dum 

praeseiilein vitain duceret, habitavit. Tunc Adam, 

liinc Noe, tunc omiies antiqui Patres, imo omnes 

mortaliiim aniinae ad amissam cariiis suae terrani 

rcdcuni, qui reccpla corpora sua in perpeluuui possidebiint, 

ct pcrducti iii libcrtatem liliorum Dei, jam 

secure gaudcbunt omnos servili vinculo corruptionis 

human:e soluii. 

Ciiin eigo sancto|'ura corpora laiilac futura siiU 

cjus (Psat. cxv). » Non ergo mirum si divina di- 

spensatio congrua sanctorum corporibus loca distri- 

buit, et nunc quasitiuoddam depositum terr;c coi^- 

mendat, qu,-e poslniodum regnis cceleslihus irans- 

ferenda restituat. Sed jani, propter quod isla prae- 

misimus, de B. Ruffini miraculis breviter aliqua 

perslringamus. 

18© Beati igitur Iiujus inartyriscorpus de Sul)urbio 

Assisiensis oppidi, ubi anliquilus fucral posi- 

lum, inlra moenia postmodiim fuit gentilis inipolus 

tcrrore Iranslatum. Labrum aulcm lapideiim, in qiio 

pr;wlicUiin corpus anle jacuerat, per longiim tonipos 

eMramuros fuerat derelictum.Dequo iiiniirum iiite»

605 S. PETRl DAMIANI OPP. PAKS SEU TOMUS II. — SERMONES. 096 

popHlum el Ugonem ejusdein lunc seilis episcopum A rum lelis oppoiierem, magna hominum sliages fusa 

gravis esi ortasetliiio. Episcopus siquideni ad ecck'- 

siasn D. Marire sempei' virginis,

"697 SERMO XXXVI. 698 

ret lacryniabililer ileprecaliir. Qiiid plura? Adesl A loci, quem iiiculuiil, Iiisulani vocaniur, ipso prselandein 

divina niisericorilia, el mox ul ab oraiione clarae 183 festivilatis die irreverenler abuienies, 

coiisurgil, jacere in paviniento securiin suam anie coeperuni cuin suis niulierculis non modo texirinis 

pedes ailonita conspicit. lllico moeror niiniruni in 

Iffitiiiam veriitur, et digna Deo graliaruin aclio a 

cunctis qui aderant, unaniniiler exhibelur. Sed 

ecce raplor negotium adhuc suse perversilalis exse- 

quitur, el prajfatae mulieri, nisi inonimenlum redde- 

ret, supplicium comniinaiur. Qui tamen mox ul se- 

curim lam inirabiliter reddilara didicit, confusus et 

sinpefactus, expavit, bovem reddidit, poenitentiam 

egit, alque omnem querelain, quam eatenus adver- 

sus eam habuerat, sedata aninii feritale sopivit. 

Praeterea duodecim fures invicem conspirantes in 

domum cujusdam ruslici bostililer irruerunt. Qui 

operibus audacler insistere, veruin etiam ruralibus 

exerciiiis liberius insudare. Sed protinus in eos sen- 

tenlia divinae animadversionis ulciscilur, el (lagellis 

erudili ad cor redeunl, qui cor habere in prosperi- 

lale noluerunt. Ut eis aplissime congruere videatur 

quod per propbelam dicitur : « Redite, prsvarica- 

tores, ad cor {ha. xlvi). t Illud eliain : « Et nunc 

ignis adversarius consumil. » Nam casas eorum re- 

penle flamma corripuil , cl non solum domeslica 

quoeque, sed quae in agris eranl, omnia inexslingui- 

bilibus ignibus conflagravit; adeo ut infelices illi iit 

exlremis jam periculis consliluti, ad amnem hinc inde 

liganles eum primo, deinde boves et cajlera domus " confluereni, ei in ipsuin gurgilis alveuin accensa qute- 

animalia diripientes prolinus abieruiit. Interea ru- 

sticus lacrymabililer votiferabalur, el gcmebiindus 

aiebat : Heu, sancle RulTme, aspice miserum, re- 

leva calamilale depressum; nee placcat tibi ui pne- 

(lones etnequissimi homines meae faculialula; pau- 

perlale ditenlur. Ad hanc igilur vocem, mira res! 

cum jara raplores aiiimalia prosequenles, duodecim 

milliariis fere transmissis, procul abiisseni, ecce 

amnes, qui direpti fueranl, greges, balanles el mu- 

gienies accurruni, et inira caulas se solilo more re- 

cipiunt. Sicque factum est ut illi, qua; prse mani- 

bus habere videbantur,repente sublaia congeraerent; 

el iste, quae deflebat, amissa recipiens, versis ulro- 

bique vicibus exsultaret. Visis ilaque lol virlutibus, 

que jactarent. Sed ut perspicue probarelur hoc noi» 

casuin, sed divini furoris esse iiidicium, quidquiJ 

mergebaiur, exsiiogui non puterat. 

Miro itaque modo elementum illud vires sul juris 

et partim lenebat et ex parle perdiderat. Nam et li- 

quida erat aqua, ut immersa quajque fluctu dehi- 

scenie reciperei, el quodaminodo liumida non erat, 

ul ardeniia exslinguere possel. Sed quid miniiins 

iimnoror, cum et ipsa honiiiium membra flanima 

prosiliens occupaverit, cl exsiinctionis reniediuiii 

invenire, quocunque se verlerent, non valerent? 

Tandem uslulali, fumigaii et in raodum torris coin- 

biisli, cum magiiis ululatuum slridoribus ad B. Ruffini 

altare confugiunt, indulgentiam pelunt, el com- 

et lam evidenlibus miraculorum signis, praediclus C niissi piaculi emendalionem de cselero per pocnilen- 

Ugo veuerabilis ejusdem sedis aniisies, de parva ba- liam pollicenlur. Precibus igilur beatissimi inariyris 

silica in qua sanctum corpus fueral anle receplum, ab incendii doloribus liberali, incolumes ad propria 

magnara conslruxil eeclesiam, el juxla possibilila- sunt reversi. Ab illo ilaque lempore absqiie ullo 

lem sumptus non ignobiliter decoravit. Deinde beati 

niartyris corpus in alveo qui certaininis maieria 

fuerat, condidil, et cum magna tolius dicecesanx 

plebis fiequentia altare desuper consecravit. Porro 

autera quanli illic deinceps cieci fuerint illurainali, 

quanli a daemonibus erepli, quanti ex variis languo- 

ribus liberati, perlongum est vel apicibiis tradere, 

vel serinone proferre. 

quibus nirairiim quidam Perusinoruin violentiam 

^lis ita transaciis, coepit non parva inquisitio Geri ingerentes lignum hostiliter extorserunt. Sed cum 

quo die invictissimi Iriuniphaloris Chrisli Ruflini raptores arborera instanlissirni conaius a^nxietaio 

deberet mariyriura celebrari. Nullis siquidem apud pertraherent, jam jam Perusinis raoenibus uno vix 

eos exslantibus historiae moniraentis, solaerant eate- " inierjaconte milliario propinquarent, repente vebi- 

leniis annux dedicationis solemoilale conleoti. Tanculnra haesit, nullisque virium nisibus impelli nltederaauclore 

Deo reperla passionishisloria conslituil rius potuil. Interea coiitigui quique homines ad 

vcnerabilis ponlitex, juxta lenorem videlicet quem auxilium confluunl, noii pauci eliam jugarii boves 

liliera; testabantur, ut tertio Kalendas .Augusii ejusdem 

gloriosi martyris feslivitas colerelur. At non- 

miUi adversiis episcopum invidise facibus accensi, 

et vesaniae spiritu implacabiliier incitaii, lumultua- 

bantiir, onerosum esse dicenies, populum geminatis 

unius sancli soleranitalibus feriari, supersliliosuin- 

que esse domesticis adinvenlas sludiis festivitales 

noviler inlroduci, ad sumraain, non fabricalura hoc 

religionis amore, sed ardore pecunix. Praiseriim 

aulcui quidara protervi homines, qui a vocabulo 

cunclalioiiis obslaculo R. Ruflini niartyriuni colitur, 

et die quam proediximus, cuin raagnae dcvolionis iii- 

siantia ad ejus ecclesiam a populis undique conve- 

nituF. 

Ulud quoque prxtereundum esse non arbilror, 

quod viri quidam trabein de silva operosa exercilii& 

levigalara ad B. Rufliniveclareecclesiaraconabaiilur,, 

adduntur. Ordinant diligentius macbinam, invicem 

exhoriantur, in robur se colligunl, armos olîciunl, 

vociferanler impiiigunt, ligiium lamen iinmobile 

permanet, ac si lixura radicibus tenerelur. Deinuin 

niagislra neccssitas docuit quod cseca lioiniiium 

praviias ignorabat. Mens namque eoruin pcrpeliali 

criminis conscia, licet seio, llquido cognovii qiiia , 

qui de beati marlyris substanlia rapinara feceranl, 

inerilo illis divina virlus obslabal. Mulalo ilaquo 

repcnto consilio, Assibiiim versus illico veliiculum

699 S. P.TIll DAIHAM OPP. PARS SEU TOMUS II. — SEUMONES. 70fr 

fliriguiit, et, accelerandi faculiaie «crcopia, hcalis- A aiileceiJat, nc ilum alios ad bellum impellere nititur, 

sinio inarlyri quod superbc rapucranl, liuiiiilitcr 

reddiiiit. 

Agaiiius igilur Cliristo Salvalori nobtro gralias, cl 

(ligiia liiudum prseconia rcferamus, qui, dum 184 

pcr cives superua; Uierusalem talia iiobis bciieficia 

prxrogat, lanquajii per exiguas micas ac tciuies ad 

plenum nos coiivivium meiisa; coelestis invilat ; et 

diim illos jain post laboreni quiescentes in patria 

ubertim saiiat, niis etiam in hujus peregriiiationis 

iiiucre qiiasi quibusdam ciborum reliquiis utcuuque 

s isteiitat; iino qui illos solido suae visionis cibo rc- 

ficit, quodaiu nos sigiioruin siiorum lacte taiiqiiam 

parvulos nutrit, donec occunanius oiniies iu virum 

perfectum in mensuram atalis pleuitudinis Cliri- 

ipse degeneri corporisotio per ucgligeutiain dissolva- 

lur, sicut de quibusdam magna pra^dicanlibiis, seJ 

dtsidiose viveutibus, per Proplietam dicitur: « Filii 

Ephrcm inlendcnlcs arcum, el mittentes stigittas 

siias, conversi sunt in die belli {Psnl. lxxvii). i Qui 

eiiim advcrsus viiioruni leutationes ad eouniclum 

alios provocant, sed confligere ipsi sub igiiobili de- 

sidi;e languore detrcctant, hi nimiruui sagittas quidem 

diriguut, sed post terga coiiversi consumiiiauc 

victoriie titulos non merenlur. Nec cis prodcst 

quod bene ccoperaut, quia uon usque ad fiiiem nia- 

gnanimiter perseverant. Unde et de illis protinns 

sequitur: « Kon custodierunt lestameutum Rci, ei 

in lege ejiis noluerunl ambulare (Ibid.) t Ac si di- 

sti (Eplies. iv), qui eum Deo Patre et Spiritu saiicto |j ceret : Susceperunt quidem testaineutuin, sed non 

vivit et regnat Deus in sa;cula sa;cuIorum. Amen. cuslodierunt : Posuerunt in legc pedein per inilium, 

AUGUSTUS. 

II. Sermo de S. Stephano papaet martyrc. 

VI. Sermo cle SS. Donato el Milariano 

martyribus. 

XIII. Sermo cle S. Cassiano martyre. 

XV. Sermo de Assumptione Beatissimce Ma- 

rioB Virginis. 

XIV Sermo I de S. Bartholomaio apostolo. 

Sermo JI de eodem. 

SERMO XXXVII. 

DE SAJiCTO STEPHANO PAPA ET MARTVRE (ll AUG.) 

sed non tenuerunt perseverautia; gressum. 

Quisquis ergo ad spiritale certamen alios provo- 

cat, quisquis ad fortiter ageiidiim proximorum menles 

instigat, dcbet utique vitani concordare cum 

lingua, ne, diim aliis proponitcxcelsa, ipse contentiis 

imis prcmatur inertia. Hiiic est qiiod in lege prai- 

cipiiur : t Non habebis, inquit, in sacculo diversa 

pondcra, niajus et minus, nee erit in donio tua mo- 

dius niajor et minor. Pondiis habebis justum, ei 

modius sequalis et vcrus eril libi (Dcul. xxv). > 

Enimvero lune in sacculo divcrsa pondera non lia- 

bcmus, si intra secretum conscientia; nostra; non 

aliter nobis, neque aliter aliis judicantcs, easdem 

Audistis bodie, fratres cliarissiini, mililem Chrisli C legalium praeceplorum mensuras apprehendimus;iii 

adversus niembra diaboli viriliter dimicantem; au- 

distis egregium dueem populi Chrisiiaiii commilito- 

nes suos ad procinctiim gloriosi certauiinis constan- 

ter acliducialiter exhortantem. Lege qiiippe lyraniiica 

tunc deeretum erat ut quisquis oecultum quem- 

libct prodeiet Christianum, iion solum universas 

ejus facullates acciperet, sed ad honorem quoque 

iniliiia;, quein eligeret, sacrilega eum remuneratio 

sublimaret. Tunc B. Siephanus, utpote primipilus 

Cbrisliana;miliiia;ctsiguifer imperatorisaiterni, con- 

grcgavitcuueos bellatorura et telis aggressus est ar- 

mare, virtutem exhortans atque suadens ut et peritura 

lerrenae facultatis lucra contemncrent, et inrinitam 

niirum, ut non aliis regulam distrieta; sevciiiaiis 

indieere, nosmeiipsos studeamiis remissioris indul- 

gentix lege iractare. De qua videlicet fraudc et Sa- 

lonion ait : « Abominatio est Doniino poiidus dnplex 

et statcra dolosa (Prov. xx). » Neccsse est crgo 

fruges verbi nequaquam diversis, sed eisdeiu metiri 

ponderibus; iit, quajaliis agenda praecipiiniis, ipsi 

etiam vivis operibus eflicaciler inipleamus. Quod 

profecto B. martyr Stephanus laudabiliter fccil, quia 

dum alios adhortatur ad puguam, ipse prius arma 

corripuit, et in ipsam se constipata; legionis acicin 

lorica fidei munitus immersit, dumquc aliis congre- 

diendi pra;bet exemplum, ille sortitur ex devicto 

hosle triumphum ; atque, ut ita loquar, dum se se- 

licisecutorum rabiem non limerent. Pellebat a pa- 

\idorum mente formidincm, ct rudcs lironum ani- ^ quentibus sternit iter ad pugnam, ipse mox pcracta 

mos ad agonem divini certaminis accendebat. QuoJ victoria perducitur ad coronam. Et quia Stepbanus 

cxprimilur coroniitus, pontifex aulcm quasi ponlera 

ctiain per Moysen in lege praeccptum est : • Appro- 

pinquante, inquit, jam praelio, stabit sacerdos ante 

aciem, ei sic loquetur ad populum : 

Audi.Isracl, vos 

hoilie contra inimicos vestros puguam commitiitis, 

iion pertiinescat cor vestrum, nolite metuere, noliie 

cedere, ncc formidetis eos, quia Dominus Dcus ve- 

stcr in medio vestri est, et pro vobis contra adver- 

sarios dimicabit, ut eruat vosde periculo {Dcut.w). » 

Et notandum quod saccrdos, qui iniminente 

135 

j'"*"' bello, concionatur, non alibi, seJ aiite 

aciein stare prxcipilur, ut vidclicei cos ad pugnam, 

quos adhortalionibus provotai, ipse quoque praeviu.s 

faciens, ae hoc via sequentiura dicitur, bene siinul 

ulrunique et sui nominis etymologiain exhibuit.el 

ofDcium ponliflcatus implevit, quia nimirum dum ad 

sancti agoiiis stadium viam sequentibus aperit, a 

juslo remuneratore Deo coronam gloria; fclix iriura- 

phator acccpit. 

VcrumUimen quis isle B. Stcphanus fuerit generc, 

quolus ctiam, sive quotannis in apostolici regiiuinis 

succcssioiie, non snperftuum ducimiis .si, proiil in 

Caialogo siimmorum Pontificum repcritiir, cliarit;iti 

veslra; breviter exponamus. llic ilaquc B. Stephi-

7U1 

SERMO 

nus nalioiiG i@S Romanus, cx palre Jobio [Jnlio], 

hcato principi aposlolorum Pdlro vigesiiniis qiiaruis 

iii Romanae scdis dignilaie successit. Sedit anlem 

sepiem annos, nienses quinqiie, dies duos. Iste con- 

stituit ut sacerdoleset levit»nequaquam quolidiano 

usu sacris vesiibus uterentur, sed in ecclesia tan- 

tum. Ordinavit autem episcopos ires, piesbyteros 

scx, diaconos quinque. Cui B. Sixlus in pontificatu 

successit, £eque postinodum felicis martyrii gloria 

coronandus. 

beata nialer Ecclesia, cui mors ad vitam mi- 

lilal, crndelilas persequentium ignara ministral, 

cui videiicel et mors parit in aiternitate vicluros, et 

poenalis oppressio generat perpetuo regnaturos 

Beata, inquam, ct vere felix Ecclesia, cui et igno- 

miiiise confusio gloriam, et tormenta victoriam, et 

vincula sive carceres libertatem pariunt sempiter- 

nam! Ilic est piofeclo ager ille Dominicus, in quo 

grana tritici morilura qiiidem decidunl, sed multi- 

plicatis postmodum frngibus rcdiviva nascuntur 

-{Joa7i. \ii). Ha3C est area illa Areuna [Ornan ] 

JebusKi, in qua videlicet liostias David pacificas 

obtulit, et furorem Domini, repressa ab Israel ultoris 

gladii jnternecione, placavit (// lieg. xxiv). In Iiac 

area sive torcnlari Gedeon frumcnla purgabal cxcu- 

liens, cum vidcre angelum meriiil, el ejiis oraciilo 

quia ipse Israel de manii Madian libcralurus esscl 

agnovit (/udic.vi).In liac arca Abcl de priinogciiilis 

gregis sui et eorum adipibus obtiilil, qii.îe profeclo 

divinj gralia, quia grate suscepit, illiro, siciii veiiis 

! 

testatur editio, coelitus innammavit {Gcn. iv). Iii liac *^ 

Iiic similitudo sociaveiat praviialis, et (lui nuiic 

etiam Cain de frugibus terra! inuncra obiiilil, qu.ie 

Dominus despexit, alquc idco non respexit (Ibid.), 

In Iiac siquidem area, sicut sunt qikxdain cv Iritura, 

qua; ignibus debentur, ila cliam suiit nonniilli de 

iritiiratoribus ipsis, qui sin)ul ad igncm leiidiinl. 

Sive enim de justis, sive de peccatoribus, vera cst 

Joannis sentenlia qu;x; dicil : « Opcra cnim rllorum 

scquuntur illos (Apoc. xiv). » 

Altendite, fratrcs mci dilectissimi, considerale, 

perpendite qnia lota universalis Ecclesia omni icr- 

raruni orbe diffusa una esl area sic bonis ac malis, 

qua; Iradenda sunt flammis. Scd quid est in area 

llammis obnoxium, quid borreis reservandum, iiisi 

quod Joannes Baptista in Evangelio manifeste discer- 

nitcum de Domino loquens, ait: « Cujus venlilabrum 

in manu ejus, et purgabit aream suam, et 

congregabit Iriticum in horreum suum, paleas au- 

tem comburet igni inexslinguibili ? j {Mallli. iii) 

Sed unde discernimus utrum palca; an triiiciim simus? 

Ex gravitate profecto morum vel inconstan- 

tia, cx pondere vel levilate. Quisquis eniin volu- 

piatum aura raptatur, quisquis turbiiic furoris im- 

pclMlur, quem modo supcrbite spiritus inaniter 

lovat, modo moeror vcl injuria illata prxcipiiat, hic 

XXXVll. 7()i 

A profeclo palea vel arundo (liocmla es^. Qiwd utique 

Joannes esse nogatiir, ciim de illo ci ore Veritatis 

dicilnr : « Qiiid existis in desertum videre ? ariindi- 

iiem vento agitatam ? » {Matlh. xi.) Qiiod contra de 

rcprobis scriptuin est ; < 18^ Non sic impii, non 

sic, sed tanquani piilvis, quem projicit vcntus a facie 

noslra {Psal. i). » Non simus, fratres mei, non siniiis 

palere, non simus zizania, quae veiitilabrum ullimae 

discussionis excutiat, et niox ignis stcrna; combu- 

stionis cxurat. Pertimescamus semper illam evan- 

gelicoe comminationis scntentiam, qua dicitiir : 

j Sinite, inqiiit, utraque usque ad messcm, et in 

tempore messis diciie messoribus : Colligiic primum 

zizania, et alligate fasciculos ad comburenduiii, tri- 

ticum autem congregaie in horrcum meiim {Maiih. 

B xiii). t Pensate diligentcr verba Veriiatis, pensalc 

cum timorequod dicilur: alligate fasciculos ad coniburendum 

; zizania quippe fasciculis alliganlur, quia 

in illo perpetucc damnatioiiis inceiidio homicidte 

cuni homicidis, adultcri cuni adulieris, perjuri cum 

perjuris, incestiiosi ciim incestuosis, non diverso 

pocnaliiim tormentorum generc couslringuntur. Illic 

eos infinila; pcenoe palcns geliennac barathrum devo- 

rat, qiii hic se anoganter in suporbia; cornibus 

cxlollcbani ; illic coruin carncs atque medullas sa- 

ginis irriguas crepiiaus (lamina dcpascci, qui liic 

arscrc deliciis, ct xstuanlis explcverc illeccbras ve- 

'upialis. 

Bene ilaquc diciintur fasciciilis alligari, quia noquaquam 

eos tiinc scparat divcrsiias ullionis, quos 

cisdem criminibus siinl obnoxii, ejiisdcm supplicii 

posimodum icncniur animadvcrsione oonslricii. Dc 

quibus omnibiis alibi sub unius pcrsona; spccie di- 

cilur : « Ligalis nianibus ei pedibus, mitiiie illiim 

in lencbras cxlcriores {Ma!li. xxii). i lllic nicmbra 

ligauiur ad pflcnam, qii;u Iiic soliiia cl libera fere- 

banlur ad culpam. Vcl tuiic digiic conslringenda 

suni in suppliciis, qiia; nuHC inale ligala sunl a pic- 

latis opcribus pcragendis. Illic aiiiiiuc rcproboruiii 

cum corporibiis simul incxstinguibili cruciantiir in- 

cendio, sicut liic in exsccuiionc pravi opcris jungc- 

luslis atque pcrvcrsis, tanquam zizaniis et tritico, banlur. Unde ci pcr Prophclam dicitiir: « Dcsccn- 

lanquam paleis ac frugibus plena. Sed quousque dcruntad infi^rnum cum arinis suis {Ezccli. xxxii). » 

Iriturare terrse ciiltor incipiat, oinnia indifferenler Arma qiiippe pcccanliuin incmbra sunt corporis, 

area conlinet, et quse recondenda sunt liorreis, et " quibus reprobi homines diabolo mililant, ct ejus im- 

perio, pervcrsevivcndo, iniriillrant. Siinul ergo ciiin 

aniinabuset corpora in aitcrna inorie damnantiir, 

qua; simul in pravi opcris perpctralioiic vixcrimt. 

De quibus Prophcla dicit : « Ibi Assur, ct scpulcra 

ejus {Ibid). » Quid cnim per Assiir, supcrbum vidc- 

liccl regem, nisi diabolus intclligitur, qui jiixta quod 

scriptiim est : « Ipse est rcx super omnes filios su- 

pcrbia;?» {Job xli. ) Quid scpulcra, nisi inoriuoruiii 

sunt habilacula ? lunc autem diaboliis iii moricin 

corruit ciim ab auctorc vila; superbiendo reccssii. 

Quisquis ergo nequitia; spiritum, qiii vere inoriuiis 

est, in sui cordis hospilio per pravam volunlatem 

habitarc pcrmiltit, procul dubio de scniclipso se-

703 S. PETRl DAMIANI OPP. PARS. SEU TOMUS II. — SERMONES. 704 

pulcrum facit. Et necesse esl ut cum ipso simul A ilona virtu(um, in quanlum vobis, Doo largienie. 

illic torraenlorum supplicia perferat, cui semelipsum possibile est, habealis , et sic quasi ubereni ac 

hic iiabilaculum per nequiliam perversi operis 

•xhibebat. 

Quia erco in area zizania simul conlinentur et 

trilicum, videamus, fraires, si triticum sunius; videamus 

si ad horreum Dominicum rescrvamur. Sed 

quia dicil Apostolus : < Quse enim seminavcril homo, 

hoec et nietet {Gal. vi); > consldeiemus inlente 

quid quolidie seriinus, cl sic jani conjiccrc possu- 

jnus, qiiid poslmodum necessario metcre 188 'J'^" 

beanius. Et ul exeniplo facilius possil elucere quod 

dicimus, nunquid, fratres mei, qui lioc aniio avenam 

sive lolium seminavcrat , iritico se replere 

modo cellarium speral? INunquid cui sterilem pla- 

multiplicera spirilualium segetum copiam in veslri 

pecloris proinptuario recondatis. Nec puletis quod 

virtus cuilibet ad perfectam salutem uiia sulliciat, 

si reliquas deesse contingat. Neque enim unaqu^- 

qiie virtus est, si niixla aliis virtutibus non esi. 

Pectus vesirum lorica seinper patientia; muniat, el 

conlra cuncta adversitatum jacula, contia iribula- 

tionuni llagella, coiitra illatas injurias vos insupera- 

biles reddat. Sic euim triticum prius in area lundi- 

tur, calcatiir, attcrilur, ut abjectis paleis raiindum 

cellario poslea recondatur. 

Sic profecto necesse est ut aniin» nostra; mulia 

tunsionum ac verberum flagella siistiiicant. 

cuit viteni serere, provenlu leguminurn ex ea pote- B quatenus, depositis iniquitalum stipulis, piirgaia; ad 

rit redundare ? Et hae prnfecto quisquiliae, quas horreum coeleste perveniant. llinc estenini quod B. 

posuiinus, victuales quodaramodo species meniiuii- 

lur. Nam sirailitudinein quidem refectricum ulcun- 

que niessium habent. Ita plane iionnulli siint, qui 

religionis imaginem superficie tenus slniulant, cuin 

veram intus religionemhabere vivendo conteninant. 

li nimirum in culrais et foliis fruguin schema prse- 

lendunt, sed in aridiiate raedullie quisquilias con- 

tegunt. 

Necesse esl itaque, fraues, vera virlutum nunc 

gerniina seminare, unde postraoduin valeainus coele- 

etium frugum gaudia aeterna colligere. Consideremus 

quod dicit Aposlolus : « Qui parce seminat, parce 

Ct metet {II Cor. ix). ) Parce nimirum seminat, qui 

Jacobus dicil : « Patientes estole usque ad adventum 

Doraini. Ecce agricola exspeciat pretiosiini fructum 

terr», palienlerferens, donec accipiat teniporaneum 

el serotinum (J«c. v). > In provenlu denique 

rorum temporaliura nolite sperare. Et ut cuin 

Propliela loquar ; « Divltioe si aflluant, nolite cor ap- 

ponere {Psnl. lxi). > In liis ergo successiLus ille vobis 

ad menwiam ledeat qiii dicebat : i Deslruam 

horrea mea, et raajora faciain, et illuc congregabo 

oiniiia qux nata siint mihi et boiia inca, et dicam 

aniinoe me:e : Anima.habes niulia boiia reposita in 

annos plurimos, requiesce, coniede, bibe, epulare 

{Liic. xii). » Cui protinus divina vocc responsum 

pauca bona facit, qui abundare virtutibus parvi- G est : i Stulte, liac nocle animam tuani repelent a 

pendit, qui in eroganda; miserieordiaj et huraani- 

tatis studio proUcere negligit, qui se in exhibendis 

fraterna; charitatis ofliciis non extendit. POrro au- 

tem ille non parce.sed ubertim seminat, qui ejusdem 

egregii prsedicatoris sententiara servat : < Bonum, 

inquit, facientes non dericiamus : teraporc enim suo 

mctemus non deficienles {Gal. vi). > llle non parce 

seininat qui studet implere quod ipse alibi dicit : 

( Quaecunque facitis, fratres, sive in vcrbo, sive in 

facto, omiiia in gloriam Domini facite (/ Cor. x). > 

Plane qui vitain aeternam accipit, noii parce, sed 

murtum metit. Quid cst ergo quod dicit, qui parce 

seminat, parce et metet; nisi tanquam manifeste 

denuntiet quia qui parcein honis operibus contentus 

le : Quoe autem parasli cujus erunt ? » {Ibid.) 

quanti hodie iriturantes fructus agrorum in prom- 

ptuariis colligunt, qui alterius aniii segeles in hoc 

sa;cuIo non videbunt ! Quibus videlicet iiunc mun- 

dus arridet, sed propinqua iiiors in insidiis lalct. 

Qui profecto si tani viciniim sua; vocationis agno- 

sccrent terminuni, alio Iransferrent a terrenis sub- 

stantiis appetitum. 

Igilur,fratres niei, quanto magis de vitse vestrse 

fme estis incerti, tanlo forraidolosius semper estoie 

suspecli. Nolite apud vos rerum vestrarum decimas 

retinere, ne illic eas a vobis terribilis judex per ra- 

tiocinium exigat, ubi nemo poierit habere quod 

reddat. Pensate quid per Malachiam Dominus dicat. 

est serainarc, vila; a^lernae praemium nullalenus me- Nam cum de reversioiie Israel divina vox dispula- 

retur accipere ? Sicut ilaque, fratres niei, quisquis 

secundum Iransitoria; hujus vitae ordinem apte vult 

vivere, non uno cujuslibel messis contentus est ge- 

nere, sed diversarum gencra fruguin satagit abun- 

dare ; ita profecto quieunque ad terram viventiuin, 

quicunque ad illud proinptuarium coeleste festinat, 

necesse cst ut per multos se bonorum operum labo- 

rcseierccal, omniunique intra conscientiae suaecella- 

riura virtiitiiiii gerniina congregare contendat. 

Studete igitur, fraires, iit humilitalem verara, cha- 

ritatem noii fictam, patientiae longaniniilatem, ca- 

gtitalem carnis et cordis, obedienliam verain, visce- 

ra pietalis, et sincerae miscricordiae coelerarumque 

rct, praeslo subjunxit : t Et dixistis : In quo conll- 

ginuis le ? In deciinis, et iii priiniiiis : et iii peniiria 

vos maledicli estis, et vos me configitis, gens loia, 

inferre omnera decimam in liorreum, ut sit tibus iu 

domo mea (Malucli. iii). » Dicit Aposlolus : « Red- 

dite omnibus debita. j Et paulo post : « Nemini, in- 

quit, quidquam debeatis, iiisi ut inviccm diligatis 

(/iom. xiii). > Si crgo prohiberaur humana debita 

rctinere, perpendite quam periculosiim sit quae Dci 

suiit Deo noii reddcre {Luc. xx). Exhibete Sacerdo- 

tibus revcreniiam, eorumque inandatis huinililcr 

obcdite. « Obedite, ait Apostolus, piiepositis vestris, 

et subjacele eis ; ipsi enim pervigilani quaî ratio-

705 SERMO XXXVIil. 70 G 

nem pro anim.ibus vcslris rciltiiliiii. nl ciim gandio A codcnlps, pcr pngnam conseijncntcr ad palniain. 

lioc faciaiil, cl non gcmenlcs ; hoc enini non cxpc- per iialindin provccti sunt ad coronam. Cum visi- 

dit vobis (Hebr. xiii). » Si enim Redcmptor noster 

propicr CiiananKie merilum, a fiiia cjiis dacmoniuin 

cxpulit {Maiili. xv), si propter ofTerenlium fidem pa- 

ralylico lectum gestare praccepil (])iflir. ii), si cen- 

turionis precibus puerum, qiii male torquebatur, 

incoluniem reddidit (Malili. viii) ; quam necessario 

iios sacerdotum orationilius indigenius, qui nos Deo 

diversis viliorum languoribus aegrolantes offerunt, 

ct quotidianis precibus apud divinam clcnientiam 

pro nobis indesinenter insislunt ? Quorum procul 

dubio m.eritis sublevamiir, eliamsi adliuc ex nostrse 

ncgligentiae languore depriniimur. 

Interea plane el illud ad nientem redit quod huic 

bili sane videbantur Iiosie confligere, sed invisibilem 

in eo nieruerunt adversarium superare. Corporum 

quidem obicem hostilibus jaculis opponebant, sed 

eorum fides munitissima mentis arce subnixa, inex- 

pugnabilis eminebat. 

Sed cum utriusque martyris communia gesta per- 

currimus, nonnullam conversationis inter eos fuisse 

distantiani, rcperimus. El Hilarianuin quidem illura 

Hilarionem fuisse poterat quis non absurde conji- 

cere, ciijus a B. Ilieronymo vita describitur, nisi 

dispar utriusque exitus proiiiberet. Nam qui eorum 

vitae seriem, iniracula quoque quibus eirulserant, 

loca nihilominus quae suis habitalionibus iliustra- 

beatoniartyriSlephano,ciii pricsenssermofamulatus B verant, prout monumenta dcclarant, ocuio vigilante 

est, contigit. Nam, sicul in aulhentica passionis ejus 

narratur historia, mox ut baptizavit Nemesium, qui 

eum pro csecitate filia; sua; rogaverat, eadem Lucilla, li- 

cet ncdum fuisset lavacro sacri lontis abiuta, iumen 

190 

recepit. Cumque, ait, ievarctur Nemesius de 

aqua, coepit ciamare filia ejus dicens : Ecce video ho- 

niinem qui letigil oculos meos, et iumen splendidum 

circaeuni,atquemoxsubditur : Tunc baptizavitfiliam 

ejiis. iaudanda virtus divina ! o prsedicanda re- 

demptionis nosirae clementia ! Alius baptizalur ad 

percurrit, non miiiimani simiiitudinem in ipsis rc' 

rum coilationibus deprehendit. Sed cum aitor ad 

martyrii pervenerit palmam, alter ab hac vita in 

pace quieverit, constat procui dubio in persona di- 

versos, quos ulique diverso migrationis 19|, ge- 

nere novimus consummalos. Qui nimirum ad siiorum 

simiiitudinein nominum, licet in anterioribus 

congruant, in fine discordanl. 

Beatus veroDonatus,cuipotissimumpra;seiis famu- 

iaturus est sermo, ut ejiis veridica testatur historia, 

iumen, et alteri iumen redditur. Pater reccpit cor- Juliano Ctesari non solum in liberalium artium sladis, 

el filia protinus aperuit bculos frontis. Ainbo diis contubernaiis exslitit, verum etiam cum eo si- 

laraen ad uiiam et veram pervcniunt iuccm, dum mul prima gradus ecciesiastici rudimcnta suscepit. 

oiiinem pristini erroris respuunl coecitalem. Sic Ubi nolandnin et formidolosius cogitandum quam 

nimirum 15. Stcphanus, qiii, jiixta Verilaiis voccm, C abyssus multa sint divina judicia (Psal. xxxv). 

iux inuiidi bujus erat (Joan. i) , lumen cordibus 

infundebat, et animarum sacriflcium divinis obtuti- 

Iius offerebat. IIoc saerificium, fratres mei, cum B. 

Stephano et n

707 S. PEWil DAISilAM WV. J'AKb sLt lU.dUS li. — SERMONES. 708 

covonani, qux Biipei- cum dependebat, in ejus re- A culoriim dici potcsl. Pleraque enlm ca'lcstium sigiia 

pente verticein cecidisse, ei ita signum quia ilie virtutum ad tcmpus fiunt, ai postquam semei ostcn- 

deberet iniperator Dcri, in opinionc populi porleiisa claruerint, desinunt. Ad Israelitica; quippe plebis 

disse. Sed nielius nos ardentem torreni in suo igne ingressum et mare divitlitur, et fluminis alveus ex- 

reliiiquimus, ut vcrnanlis arboris suaviler redolen- 

lia poma carpaiiius. 

Beatus it;ique Donatus, quem templum sibi Spiri- 

lus sanctus ab ipsis primsviB selatis vindicavit au- 

spiciis, mollioris vit^ laliludinem sprevit, abstinen- 

lias rigore illecebrosa carnis incenliva calcavit, et 

antequam per dignitatein sacerdolalis oflicii ejus 

pra;dicarel lingna, praidicabat jam edieaciler sub 

lionestis el disciplinatis moribus vita. Nimirum 

illius exemplo qui ccEpit primitus facere el post do- 

cere (Aci. i), vivendo docirina; llucnta concepit, 

siccatur, sed semel impleto divinai virtiitis imperio, 

iit Scriptura leslatur, protinus ad priorem locum 

ulraque vicissim niaris unda relabitur, et (luuiiiiis 

sui cursiis libertas solita reparatur {Exod. xiv). 

Eliseus cum Elia per siccum Jordane transmisso 

post paululum rediii, sed rurpus, ut liberum solus 

mereretur ingressum, precibus impctravit {IV Reg. 

ii). Populus gradiens per desertum quaterdenis fere 

annorum curriculis coelestibus usus est alimentis, 

sed postquam Cliananaiorum lines attigit, poslquam 

de frugibus terrse gusiavit, raox manna defecit. IIoc 

quae postmodum per oris poculum et aliis propina- B autem virtutis signum de quo nunc agiraus, ut non 

vit. Iluc accedit quia, cum se districta vivendi re- 

gula castigaret, corpus jam ad raarCyrium sub labo- 

rio?a quiete formabat, et, ut mori tandem pro (lliri- 

slo mereretur, quotidianasemoriificationemactabat. 

Sulcabat denique lerram suara vomere disciplina;, 

ut ubcr segetuniproventuserumperei,ul illucescente 

coelestis gratiae radio fertilius gerrainaret. Hinc est 

quod in jiiundi primordio terra tertio dic germinare 

pra;cipitur, quartoautem sole, luna cseterisquesidcri- 

bus 1S2 illustratur {Gen. i) quia nimirum, percepto 

; 

Trinitatis deificae sacramenlo, protinus a nobis bo- 

norum operum proferenda sunt germina, ut conse- 

quenter in nos ccelestis gratiae lumen erumpat. Con- 

veiiieiiter ilaque martyr egregius prius velut excul- 

lis et persulcaiis carnis sua; novalibus uberes san- ^4 

cl£e operationis fructus attulit, deinde lanquam co- 

ruscus coelestis gratia; radius miraculorum euin at- 

que signoruin clarjtas illuslravit. Unde hoc illi di- 

vinitus prociiratuin est ut a luraine facere virtutes 

inciperct. lloc siquidem primum illius miraculum 

quo Sirena; viduaj froniis simul et cordis luinen 

rperuit, ut nimirum et ab idolorum ca;ca supersli- 

lione conversa et luci prislinaj restituta, el Deum, 

qni vere luraen esl, coleret, et oculorum caliginem 

de caeiero non praeferret. 

Plaiie cura plura videamus apicibus Iradita per 

eum facta siupenda miracula, illud unuiu tacerenoii 

possunius, quod oculis quotidie cernimus, manibus 

coiitrectainus, et sic novum semperobtulibus noslris 

fides, sed manifesta sit visio, sicut seinel cceperat 

ad declarandum pretiosi martyris meritum, indefi- 

ciens perseverat. i Est enira fides, » ut praedicalor 

egregius ait, t sperandarum substanlia reruna, argumentum 

non apparentium (Hebr. xi). » Enimve- 

10 sicut auctor salutis humanae voluit in suo corpore 

clavorum signa componere ; ita ctiam rarum duxit 

in hoc sacro vase vulnuscnlum sine aliqua recom- 

pensaiione servare. In illo scilicet, ut dubitaiilibus 

fldem pr;ebeat ; in hoc, ut fidelium menles ad prae- 

conium suk laudis accendat. In illo , ut slgna 

redemptionis human» 193 Pater omnipoiens sem- 

per faciat ; in isto, ut quam subliraes et in liac vila 

servos suos cfTiciat , quisque Deo devotus agnoscat. 

INe quis autem nos arguat suinmis parva coinpo- 

nere , non ignoraraus eumdera vivificum sanguinem 

in calice fieri, qui de corpore Dcmini per vulnera 

diversa profluxit. Ille nimirum tenuissimum creat 

vermera, qui et enorraem condidit elephantem. Mi- 

rabilis sane Deus non solum in se , sed etiam in 

sanctis suis ( Psat. lxvii ). Qui cuni pro nosira sa- 

lute calicem passionis dignatus est bibere, idera est 

el qui sanguinem suum de fracto calice non pati- 

tui emanare. Pensate, fratres charissimi , si tantuni 

vir iste potuit apud Deum , ut in vili vasculo, quod 

semcl obtinuit, mutari noii possit ; 

quantura poicrit 

pro rederaptis, tantunimodo si vestigia sequiimir 

Redeniptoris ? IIujus igitur beati marlyris teneamus 

normara , si pertingere cupimus ad coronani. Insi- 

objicitur, tiinquam non olim faclura, sed modo fieri D gnisenira hic vir tanto religionis et lionesialis fuisse 

videatur. Calicis nempe de Levitae manibus lapsi cognoscitur nitore conspicuus, lam muliiplicium 

pariiculam clandestinus hostis callida machinatione virtutum floribus adornatus, ut, utrique honiinum 

subripuit, et usque hodie in thesauris suae nialiti;B generi ductor idoneus, et raartyribus sufQciat ad 

ad clariorem Domini gloriam subdolus occultavit. exemplum, et in pace degentium erudiat instilu- 

Porro cum videatur fundo calicis alomus ille deesse, tuni. Per regulam quippe disiricte vivendi ad pal- 

divina seraper obsistente virtute, iniUiiis indeliquoris 

vel tenuis quidem valel siilla perfluere. Mox 

enim ul in sanctum vas quaelibei unda dilabilur, et 

unda est, ut se poianlilius hausibilem prsebeal, et 

quodammodo unda non esl, utncquaquam hiatu va- 

canie prorumpat. Qiiod profecto, quia tuncfactum 

ist, miraculum csl, ipiia veio pcr tam diutiirna 

lcnipora pcrscverai, ut it;i loqvinr, miracuUuu mira- 

mara iiicruit perveiiire marlyrii ; et idcirco armaiis 

cariiificium manibus in exaraine non succubuit 

quia prius occuUi insidiatoris machinas non encr- 

viter superavit. Ideo triuniphavil in stadio, quia 

occulii hoslis iiisidias conlempserat in occulto. 

Ob hoc semeii verbi cjus in alicni cordis agio 

convaluit, quia priiis ad maiuritatein ejusdem sa- 

toris opcratione pervenit. Nimirum Proedicator in- 

,

305) 

SEU.tlU 

fiigisis, qiiia, jiixta VeriKlis voccm , liix iiuiiuli j^ 

liiijiis cral ( Joan. i ) , luiiicii coruibus iiiliiiulclial 

igiiem verbi aiidilorum mcnlibus ingcrcbal, cl iii 

iiniiate lidci velut unnm corpus diversorum corde 

conllabat. Quod profccto mysterium Moyses desi- 

gnat, cum dicit : i Tollet saccrdos pugillum similae, 

quaj conspersa est olco, et totum llius, quod super 

sirailam positum est ; adolebitque illud in altari 

in monimentum odoris suavissimi Doinino ( Levit. 

VI ). I Quid enim per similam , nisi sancta eleclorum 

designaiur Ecclesia ? Qua; nimirum dum con- 

venicntibus iiivicem credentium colligitur membris, 

quasi siniila ex multis frumenti conspergitur gra- 

nis. Et sicut simila inter molam uirainque conle- 

ritur, ut a farinse siligine cantabrum separetur : ita 

, 

jubilaeus noster advenerit, cum extrema illa tuba 

velut inter duas, legis scilicet et Evangclii, molas B non jani legalis, sed judicialis, clangere coeperit. 

sancla Ecclesia stringitur, ut littcrx supcificies a Siciit enim seplimusdies, ila el jubilaeusannusfcriari 

medulla spiritus discernatur. Qum videlicei Eccltsia, 

ut revera spiritualis siinila, dum per aquam baptis- 

iiiatis adunala , ei oleo Chrismatis est conspersa, 

ignc quoquc sancti Spirilus solidata , sil , juxta 

Apostoluni : < Hostia Deo beiieplacens , et perfccta 

( Rom. XII ).» Tlnire aulein , quod posituiii supcr 

siniilam dicilur, ejusdem Ecclcsise oralio designalur. 

Sicut in Apocalypsi Joannis ostendiiur, cum 

dicil : 8 Quia pbiate pleiioe odoramenlorum sunt 

oraliones sanclorum ( Apoc. v ). t 

Hanc itaque similani Deo bealus sacerdos ct 

marlyr Donatus obtiilit , et in monimentum suavis- 

qui sic iiunc ad sanclorum iiiemorias excubant, ut 

simi odoris adolevit, ciim plebem genlilium iii uni- eorum sibi ad iiiiiiandiim semper exeinpla propolate 

spiritus ad fidei sacraineiita converlit. Fruclus C nant qui sic eoruiii soleiiiniiates ; 

laudaudo frequen- 

siquidem aiiimarum ii. conspectu Dei Iragrantius 

tani, ut famen vivendo ab eorum tramiie non rece- 

redolct, quam ulla suavitas J.94sacrifieioriini. Hoc dani. Sanctos enim marlyres sequimur, si, dum illi 

saerilicium, fratres nici, cum bcalo Doiialo ct nos 

pro niodulo nostro semiier Dco sludeamus ofTerrc, ut 

non soluiii de nostra salutc solliciti, sed ad bjcran- 

das etiain proximorum noslrornm animas simus 

solerter intenli ; qualenus, dum cbaritatis hoslia in 

ara iiostri pectoris adolelur, ab illo sacrificiura no- 

strum niereatur iii odoreni suavitatis accipi, qui in 

ara crucis pro salute nostra d gnatus est immolari. 

Tanlo prseterea vir sanctus circa suos quoque 

lidei zelo fervebal, ui gentiles adhuc eum parentes 

abjiccreni, el dulce pignus a suis prorsus affec- 

tibiis abdicarent; sed postmodum eos et aij.fidei 

Christianx sacramenta perduxit, et insuper ad niar- 

tyrium sibi congrua ordinatione prscmisil. Undc cla- 

rus iste inler bealos marlyres jure censendiis est, 

qui filius siniul elpaterest marlyrum. Filius ulique 

per naturam ; pater per coUaiac fidei graiiam, eos- 

que grata vicissiliidine genuit Deo, a quibus fiierat 

genilus niiindo. Beati qui in lia;rediiale lerrena talem 

genucre parenles , per quem videlicet in lerra 

viventiuin supernorum fiunl civium coliLEreilcs. 

Lrclare ellu,felix Aritium, quod talem meruisii cx 

divina liberalitate patroiium. Lxlare, iniiuam, et 

toiis in Domino visccribus gratulare; qnia, dum 

sacri coraoris in tuo grcniio confoves gleb.iiu, dia- 

dcni;ais supcriu regis solcmniter iiiipriiiiCi.dain con- 

XXMX. 710 

lincs niargarilam. Thesaurum servas, ci;i noii ainuin 

digiie conferri, non uUa quarumlibct opuiii suinma 

valet icquari. Unde non jam Arilium ex niore dica- 

ris, quod ab aridilaic lcrrK tibi conslat nomeii iin- 

positum, sed lu Aurilium poliiis a preliosissimo 

scilicet sacri cadaveris auro, quod in luis visceribus 

probatiir occultum. 

Bcata igilur ct dives tcrrse vena, qu.-e quasi sii- 

perno regi facta deposiiaria, illud recondit talciitum 

suis finibus creditiim, qnod in die reslitutionis coe- 

lestibus est gazophylaciis inferendnra, ubi vivi lapi- 

des et igiiiti perpeluo rutilant , ubi tricliiiia auro 

radiantia vernantes margarilai luculenter exornant. 

Quod nimirum tunc indubitanler implcbitur, cum 

pniecipitur, per quein vidclicet aeiernse vitae requies 

figiiratur. 

Adveniente igitur Jubilaco tuba canit, ct mox ad 

aniiquas possessiones suas unusquisque revenitur ; 

quia, appropinqiiante judicio : In voce Archangeli, 

in novissima tuba (/ Thes. iv), cunctis morlalibiis 

suorum corporum possessio reparatur. Testanle 

etenira Paulo : i Canettuba, et raorlui resurgent 

iiicorrupti (/ Cor. xv). > Beaise illai aiiimao, fralrcs 

mei, quae lunc, dum snis se corporibus induunt, 

sanctorum iDarlyrum participium sortiuiilur. Beati, 

suoruni contempserunt corporum passiones, nos 

etiam carais nosirae siudcamus frangere volunlates. 

195 Venereinur iiaque, fratres,et votis ac dignis 

honoremus obseqniis Leatos islos raarlyres, Donatum 

videlicet aique Hilarianura : perquos, tanquam gemi- 

nos superni luminis oculos, omnipoiens Deus loiius 

Tusci» corpus voluit illustrare ; ul, duro gloriosos 

mariyres nuiic araando et imitando prosequimur, ad 

impcralorcni marlyrum, ipsis iniercedciitibus, per- 

venire mercanmr, Doininum nostrum Jcsuni Chri- 

sium, qui cuin Deo Patre ct Spiritu sanclo vivit ct 

regiiat in saecula saeculorum. .4.men. 

^ SERMO XXXIX. 

DE SANCTO CASSIANO MAHTVRE (xiH AUG.). 

Admirabilis et gloriosa nosiri dispensatio Condi- 

loris, fralres charissimi, ita ciirsum nostrae morlali- 

latis instituit, ut per succedentium vicissiiudincs 

tcraporum, diversK nobis victoriosoruni Christi nii- 

liium (estiviiates occur.ant, quse noslros aniinos ad 

aniorem illius suminse et conlinuse soleniniiaiis ac- 

cendani. Plane cum totius anni circulum triunipha- 

libus niodo marlyrum, niodo confessorum titulis 

Dcus omnipotcns variat, quid aliud qiiam velut 

sertuiii glofia: consiruil, quod uiique riecora !iiioru-,!i 

atjjue rosaium varietate depiiigitur?!nicr quas iilndrum 

fcBliviiates, c! hodicrna non ignobilis es',, liip.

7il S. PETRl DAMlANi 01'1'. PAUS SEV TOMUS 11. — SERMOMES. 712 

nolyii scilicci cl Ciissiaiii iiiariyiiim, qii* lanqiiam \ bat ; siciit jam iii Ipsa sacrosancla ct mystica cooiia 

geiiiimim ruiilat iliioium Iiimen astroriim. Qui prodicit discipiilis suis : « Vado ad eum qui misit mo 

{Joaii.vu). t Sed dum ascendil Beibel, id cst, dum 

feclo regis aetcrrii streniiissimi bellatores diversis 

qiiidcm locis, divarsis subjacuere suppliciis; sed una 

utiique eral causa certaniinis , quia non dispar 

utrumque animaverat professio verilatis. Eninivero 

Cassianus, cui potissimum famulaiurus est sermo, 

diu quidem latuit, sed cum ad certamen pervenlum 

est, quid acrimoniae, quid saporis, quidfortitndinis 

granum sinapis occultaret , aperuit. Imo, jiixla 

nominis sui piaesagium, cum in passionis pila per- 

secutorum manibus tundi coepil el atteri, mox fia- 

grantiam odorifera; suavitalis, qua; in se laiebal, 

aspersit. Casia siquidem species est aromatica, quae 

inlegra quidera nullius esse videtur odoris; tiita 

aulem naiuralis vim suavimis emiltit. 

Beatus iiaque Cassianus, ut geslorum illius testa- 

tur liistoiia, dum scholarum doctor existeret, bre- 

vibusqiie notis verba comprehendere pueros erudiret, 

pro fide Christi ad quaistionem deduclus esi. Curaque 

zelo succensus fidei judicum decreta contemneret, 

et sacrificia profana calcaret, discipulorum manibus 

ad cruciandum traditus esl ; ut illis versa vice poenas 

exsolveret, quos ipse dudum sub disciplinae ferula 

terruisscl. Mox itaque indumenlis exutus, manibus 

post terga ligatur, armalo stylis et tabulis puerorum 

furentium agniine circumfunditur ; qui un- 

dique compunctus atque discerplus, toto corpore 

laceratur. Novum plane et inusitatuin genus 

inartyrii insignem Deo martyrem consecravit. Vide- 

per sacratissimae Passionis sua; mysteriuin redire 

contendit ad Patrem, pueri parvi egressi de civi- 

tate, illudunt ei, diccntes : < Aseende calve, ascende 

calve. i Quia Judsei, omiii gravitatis et sapientiae 

pondere vacui , illaque piierilia parvuli dc qiia di- 

citiir : « Maledictus piier centum annorum ( Isai, 

Lxv ) , > eum ad locum, qui dicitur catvarice , per- 

traliunt, atque adversus eum viperinis iriisionum 

et opprobriornm furiis inardesciint ; calvariae autem 

locus ille dicebalur a calviliis amputatis, quia illic 

damnatitii decollari consueverant. 

Et nolandum quia pueri egressi de civiiate di- 

B cuntur : quoniam, sicut Apostolus ait : < Ut sancli- 

ficaret per suum sanguinem populum , extra portam 

passus est Dominus ( Heb. xiii ). i Porro quod se- 

quitur, quoniam « egressi duo ursi de saltu, dila- 

ceraverunt ex eis quadraginta duos pueros, > per 

numerum puerorum numerus signalur aniioium. 

Quadragesimo secundo quippe aiino posl Domiiii 

passionem , sicui bisloria; tiaduni, Titus et Vespa- 

sianus, duo reges de silvis genlium, lanquam diio 

feroces ursi , de saltu ferarum dilaceraverunt pue- 

ros ; quia venienles ad excidium Hierusalem , de- 

bellaverunt in furore Judocos. Per pueros ergo si- 

gnificati sunl qui Dominum crucinxerunt ; pueri 

quoque sunt qui B. Cassianum mariyrem occide- 

runt. Utraque scilicet non innocens pueritia , sed 

tur aulera haec mariyrii species ad similitudinem C arlifex et venenosa malilia. Occisus est Christus 

coniparandam, nulli mernts posse congruere quam pro Cassiano , occisus est Cassianus pro Chri- 

ipsi regi mariyruin Domiiio Salvalori. Nam et 

ille a suis fidelibus occisus est , Judais videlicet, 

196 quibus praecepta Decalogi proprio digito 

descripta tradiderat, quoe caeremoniis suis sacri- 

ficiorumque riiibus inslruxerat ; quos cerle ad oin- 

«em vivendi rectitudinem , tanquam leneros sub dis- 

ciplina pucros, informaverat. Sicut ipse per Isaiam 

dicit : I Filios enutrivi et exallavi , ipsi aulcra 

spreverunt ine {Jsa. i ). » Nam et illi carnales 

Israelila; pucroiuiii nomine digni fueraiit, qui man- 

713 SERMO XXXIX. 714 

in monle Ephraim, ascendebantquead eamfilii Israel A teilisi ? Nam cum catechumenus lavacro sacri fontis 

in onine judicium (Jud. iv). Sed sic ad exitum immergitur, tanquam Sisara cum suo exercitu, sic 

celerius pervenitur, si, dum historia texitur, per nequissimus spiritus cum his, qua3 sibi militant, vi- 

partes interim exponatur. Per Deboram sane, quiB tiis omnibus necesse est perimatur. Respondit autem 

loquela sive a-pis interpretatur, prophetia non in- 

convenienter accipitur. Apis quippe mellificat, et de 

prophetia per Psalmistam dicitur : « Quam dulcia 

faucibus meis eloquia tua, Domine, super mel et 

favum ori meo ! (Psal. cxviii.) » Interim nolo vos lateat, 

dilectissimi, quia historia hffic, quam tractandam 

ex occasione suscepimus, pluribus indiget ver- 

bis, quia multis est repleta mysteriis ; sed eam idcirco 

Barach ad Deboram : Si venis mecum, vadam ; si no- 

lueris venire, non pcrgam. Ac si carnalis ille Israel 

prophetiffi respondeat : 

Nisi juxta litteras, et quasi 

secundum muliebrem intellectum te mecum semper 

habuero, spirituale certamen aggredi non priEsumo. 

Gui Debora : Ibo quidem lecum, sed tibi victoria non 

reputabitur, quia in manum mulieris tradetur Sisara. 

Velut si vetustus ille populus audit : Tecum 

sub brevitale conlrahimus, ut dilectionem vestram quidein erit exterior, ut postulas, prophetia; sed spi- 

prohxitatis taedio non gravemus. Gonsideremus itaque ritualem ex antiquo hoste Iriumphum, non tu, sed 

ubi sedem habere propbetia describitur, videlicet sub sancla potius obtinebit Ecclesia. llli certe, illi provepalma, 

quia quos prophetica doctrina suis institutio- gniet jure victoria, qua3 in ScripturBe mysteriis, dum 

nibus erudit, ad palmam supernae vocationis adducit, 

dumque per eam homines vivendi ordinem discunt, 

vitiorum rebellantium victores fiunt. Nec praetereundum 

quod inter Rama et Bethel sedisse perhibetur. 

Rama siquidem excelsa, Bethel domus Dei, sicut jam 

diximus, interpretatur. Recte igitur prophetia inter 

Rama et Bethel habitare describitur; quia quisquis 

propheticis studet invigilare doctrinis, quisquis sacrarum 

Scripturarum sincere vacat eloquiis, sic in domo 

Dei per desiderium mentis inhabitat, ut non inttrma 

et momentanea, sed excelsa potius atque coelestia 

semper inquirat. 

Hffic vocavit ad se Barach. Porro Barach interpre- 

talur eoruscatio. Goruscatio autem habet quidem iu- 

spiritualis intelligentk-e meduUam quaerit, occidentis 

litteras paleas magnopere non attendit. 

Commisso itaque bello tandem fugit Sisara in domum 

Jahel, alienigenaa videlicet mulieris. Quae pro- 

fecto sitienti utrem lactis aperuit et potum dedit; 

deinde clavum in cerebrum ejus per tempus utrumque 

defixit, sicque in hominis specie perversorum 

omnium caput diabolum interfecit. Quid enim Jahel, 

quse ascensio interpretatur, nisi sanctam designat Ec- 

clesiam, per quam videlicet solam beatitudo coelestis 

ostenditur? Unde et Synagoga de eadem Ecclesia di- 

cit in Canticis : « Quae est ista, qure ascendit de de- 

serto deliciis affluens, innixasuper dilectum suum? » 

[Cant. VIII.) Haec mulier alienigena fuit, quia sancta 

cem, sed noo diutius permanentera. Mox enim utQEcclesia de genlilitate processit. Haec Israelitarum 

1 

. .,i.-_ j_^_.. r, 

., T • . 

, 

lucere incipit, illico deficit. Barach igitur 

., 

iste Israeli- 

tici populi flguram tenet, qui primus omnium pro- 

pheticis instructus oraculis, aliquantulum quidem in 

accepta lege refulsit, sed brevi tempore coruscavit. 

In lege quippe, de qua dictum est : « Lucerna pedibus 

meis verbum tuum, Domine, et lumen semitis 

meis [Psal. cxvm), » antiquus ille populus lucere 

coepit, sed desiit. Goruscum quasi clarse vitfe prolulit, 

sed in lucidis operibus non permansit. Nam dumdicerent 

: « Omnia, qute prfficeperit nobis Dominus, 

et audiemus et faciemus, » ecce quasi iux coruscationis 

198 exorta; sed dum repente curvarent genua 

ante Baal, ecce coruscatio videbatur exstincta. Dixit 

jjostem prius lacte potavit, postea pilum capiti ejus 

infixit ; quia humani generis inimicum, quem sancla 

prius Ecclesia carnaliter vivendo lactavit, postmodum 

spiritualiter conversando, quodam acumine ac virtute 

crucis exstinxit. Nisi enim insatiabiJis homicida per- 

ditionem huinani generis inexplebili prorsus aviditate 

sitiret, de illo certe Scriptura non diceret : « Absorbe- 

bit fluvium, et non mirabitur, et habet flduciam 

quod influat Jordanis in os ejus [Joh XL). » Lac vero 

fruclus est carnis, et blandimeata carnalis significat 

voluptatis. 

Quandiu ergo gentilis populus juxta legem carnis 

voluptuose vixit, tanquam lac, ita vitse 199 suae 

ergo Debora ad Barach : « Prfecepit tibi Dominus mollitiem sitienti, mortem nostram diabolo propi- 

Deus Israel : Tolle tecum decem millia pugnatorum, navit. At postquam sub spiritus se disciplina constrin 

et vade in montem Thabor. Ego autem adducam ad^xit, invictte mox crucis arma corripuit, hostemque stemque 

te in locum torrentis Gison Sisaram principem exer- salutis humanae, quem dudum voluptatis lacte potacitus 

Jabin, et currus ejus ornnemque muititudinem, 

tradamque eos in manu tua [Jud. iv). » Tanquam si 

verat, nunc pcenitentiee munita praesidio, ligno transflxit. 

Sic itaque quem Israelitica plebs superare non 

per propheticam doctrinam priori populo Deus omnipotens 

dicat : Decem prfecepta legis assume, et virtu- 

potuit, peregrina mulier, hoc 

solo crucis ligno prostravit. 

est gentilis Ecclesia, 

tum culmen ascende, sicque reproborum principem 

ac totius iniquitatis auctorem, me tibi vires admini- 

Hinc est quod et hic inviclissimus Ghristi miles 

B. Cassianus inter gravissima poenarum suarum tormenta 

superari non potuit, quia non eum ferrea 

strante, prosterne. 

Nec praetereundum quod princeps ille militia; Si- 

sara, qui perditioni proxiniffi erat obnoxius, ad tor- 

rentem Cison promittebatur antea deducendus. Quid 

enim per torrentem Gison, nisi baptismus debet in- 


lorica circumdedit, non galea cristata protexit, sed 

lignum tantummodo crucis armavit. Nam qui ligni 

hujus vexillo munitur, spiritualisnequitiaeconflictura 

securus aggreditur. Hoc signum contra David ad 

23


bella corgredieus, Philislliteus sacrilegus ignorabat,Acrucpm, et unusquisque noslrum solerter invigilet 

atque idcirco mox in fronle percussus intcriit (f pravum in se reprimere volunlateui. Signum lioc 

Reg. xvii), ubi scilicet vitas sibi signaculum non im- vitie non exprimamus tanlummodo in fronte carnis, 

pressit. Hoc signum iralulis in fronte depingilur, ubi scd rccondamus insuper inlimis visccribus caslse et 

videlicet sacerdos summusin lei:e auri laminam sobria3 voluntatis, implentesillud quod sponsEe spon- 

gloriam et decorem ponei'e jubebatur {Exod. xxvjii), 

in qua scilicet lamina illud gloriosuin et inelTabile 

nomen Domini lctragrammaton videbatur exsculptum. 

Quod iiimirum quid aliud quam crucem vide- 

batur expriroere Salvaioris? Sicut enim crux qua- 

tuor habet cornua, et ita nomen illud quatuor litteris 

constat. 

sus jubet in Canticis : « Tone me, inquit, ut signaculum 

super cor tuum, ut signaculum super bracliium 

tuum (Cant. viii). » Perspicuum cst quia quod 

cor cogitat, brachium operatur. Ille ei-go Cbristum 

super cor suum quasi signaculum ponit, qui eura 

mcdullilus diligit, qui ad eum fervcnter anhelat, qui 

eum anxie flagitat, qui in ejus desiderio jugiter per- 

Gruxergodecoret gloriasacerdotalis officii in fronte severat. Ille vero super brachium suum ponit Cbri- 

pouitur,ut superliminari domus agni cruore perfuso, slum, qui cxtrinsccus quoque ejus mandatis insi- 

transeuntis angeli gladius evadatur (£jod. xii). Econstcns, quem in visceribus cordis occultat, etiam in 

tra ia hac corporis parte rex ille Ozias lepra percussus g operatione demonstrat. Nani et nos in quolibet memest 

{11 Par. xxvi), juxta Prophetae vocem dicentis : bro nostro signum ponimus, ut rei, qua3 nobis chara 

« Iraple facies corum ignominia {Psal. lxxxu), » 

qui dum regali culmine arroganler intumuit, sacrifi- 

candi licentiam, qua; solis debebatur sacerdolibus, 

sibimet usurpavit. 

Hoc signum David in spiritu proevidens gratulabundus 

aiebat : « Signatum est super nos lumen 

vullus tui, Domine; ideoque subjungit : « Dedisti 

leeliliam in corde meo {Psal. iv). » Quam preliosum, 

quamque miriticum crucis signum cst, fratres mei, 

quod et superbos quosque cum ipso auctore superbicE 

dcstruxit, ct pro Christo cerlanles in provcclum 

gloriffi triumphalis attollit ! « Ecce, inquit Simeon, 

positus est hic in ruinam, et in resurreclionem mul- 

est, meraoriara non perdamus. Habeatur ergo Chri- 

stus in corde, habeatur et in operatione signaculum, 

ut ejus in nobis semper viva memoria, et subrepen- 

tium cogitationum prava compescat, et in his quffi 

extrinsecus agimus, Crucifixi characlerem evidenter 

exhibeat. Enimvero si nobis (]hristus signaculum 

fuerit, et ipse nos sibi grata vicissitudine signaculum 

ponit. Juxta quod Zorobabel duci Juda^je pollicelur, 

dicens : « In illa die suscipiam te, Zorobabel, serve 

meus, et ponam te sicut signaculum in conspectu 

meo {Agg. ii). » In conspectu namque Dci justus 

sicut signaculum ponitur, quia per continui amoris 

graliam in ejus memoria semper habetur. At contra. 

torum in Israel {Luc. ii). » Pretiosum, inquam, si-Qde impio rege Jechonia, qui, quoniain Dei omnipo 

gnum crucis, sed, prout gcstamus in frontc, utinam 

portemus in corde. Ille enim cordi suo signum crucis 

veraciter habet impressum, qui Christum, qui in 

cruce suspensus est, diligit, qui eum toto cordis 

amore complcctitur, qui certe in eo totis visccribus 

delectatur, qui qufeque ab eo prohibita respuit, qute 

sunt mandata, cum amore custodit. Sunt enim ini- 

mici crucis Christi quorum, ut Apostolus ait, « finis 

interitus, et gloriain confusione ipsorum, quiterrena 

sapiunt {Phil. iii). » Suntct amici crucisChristi, quorum 

videlicet conversatio in coelis est. In tremeudo 

ncrape judicio inter sinistros erit, quisquis vitalis 

hujus signi characterem non habebit. Nec ab eo, qui 

crucifixus est, judice referel prEemium, qui sibi crucis 

insigne non ostendet impressum. In libro quippcEze 

tentis immemor crat, in ejus et ipse non merebatur 

esse raemoria : « Si fuerit, inquit, Jeclionias annulus 

dexter in maou raca, iude evellara eum {Jer. xxii). » 

Quam inviolabilefirmumquesignaculum B. martyr 

Gassianus in pectore suo posuerat Christura, qui iu 

tantaj fidei constantia immobilis permanebat ! illi- 

duntur plaga^ verberum, infliguntur vulnera punctionura, 

intorquentur irrisionum jacula, vincula manibus 

innectuntur. Accedit et nuditas corporis, sed et 

Sjjcctaculum circumlatrantium undique derisorum. 

Inter hos procellarum saevienliura turbines, inter 

islas denique crebrescentium grandinum tempcstates, 

stat flrina columna Dei prorsus immobilis. Non 

concutitur, non quassatur; sed lapidi, super quem 

undata est, recta semper et firma constanter in- 

chielis hoc signura Dominus in frontibus geraentiuiij^ nititur. Dicebat enim : » Quis me separabit a cha. 

et doleutium prajcipit imprirai : dcinde 

cajteros oin- 

nes, qui 200 absque lioc signo repcrti sunt, jubet 

occidi {Ezech. IX). Nara si diligentcr inspicinuis, ipsa 

quoque maudata vetcils Instrumenti sacramenlum 

crucis redolere seniimus. Gum cniLU lex divinitus 

data sub denario numero traditur, qui videlicet numerus 

per X litteram dcsignatur, quid in lioc aliud 

quara figura ciûcis expriraitur ? Haic enim littera 

crucis habet speciera, quse, dum deuarium numerum 

in se comprehendit, cruci militare omnia mandata 

legis evideuter ostendit. 

Amemus ergo, dileclissimi , Ghrislum, amemus 

ritate Ghristi ? Iribulalio ? an angustia ? an persecutio 

? an famcs? an nudilas ? an periculum? an 

gladius? 

)) (Rom. viii.) Illi frendebant dentibus; iste 

niilis Agni mundi peccata tollenlis patientiam cogi- 

tabat. 201 Garninces inferendo supplicia satiabant 

crucutara sui pectoris rabiera; iste jara securus iu 

mente versabat caslestis gloria^ dignitatera. Atque, 

ul ita dixerim, cautus ac prudens iste negotiator, 

fratres mei, quam felices cum rerauneratore certansi- 

lium Christo nundinas contrahebat ! Deponebat 

quidera sarcinam carnis, atque ad stolam festinabat 

angelicee claritatis. Deferebat ferulam crudelium

717 SERMO XL. 718 

puerorum, ut sanctorum fieret socius angelorum. Apotuerunl, iMatri vero coelorum palatia penetranti 

Postponebat njagisterinm litteras edorencii, atque ad 

illud unum alacriter properabat Verbum, cui militant 

cuncta per orbem volumina littcrarum, Ghristum 

Dominum nostrum, qui cum Deo Patre in uiiilate 

Spiritus sancti vivit et regnat in ssecula saBculorura. 

Amen. 

•SEMIOXL. 

m ASSUMPTIONEBEATISSIM^MARIiE VIRGINIS. (XV AUG.) 

Hic totum decurrat ingenium, et aureus sermo 

tota reluceat majestate. Voluntaria oris nostri beneplacita 

{Psal. cxvili) faciat sibi genitriK Dei, domina 

mundi, coeli regina. Ipsa sensum acuat, dirigat styium, 

et linguain pauperis venustiori respergat elo- 

quio. lUustret iucem lianc lumine clai'iori, et suo 

Filius ipse, cum tota curia tam angelorum quam 

justorum solcmniter occurrens, evexit ad bcatas consistorium 

sessionis, et ait : •< Tota pulchra es, amica 

mea, et macula non est in te {Ccmt. iv). » Tota pul- 

chra, quia tota deihcata; macula non est in te, quia 

Spiriius sanctus supervenit in te, qui te mundavit. 

Sed et Virgo gratiosis cumulata muneribus, 'tanta 

benignitate Davidico sermoni respondet, sumniEe dignationis 

claritatem admirans : •> Tenuisti manum 

dexterammeam, et in voluntate tua deduxisti me, et 

cum gloria suscepisti me (Psal. lxxii). » Nota verborum 

positionem differenti graduum distinctione signatam. 

Tenuisti, inquit, manum dexteram meam, 

quia et si laeva tua sub capite meo, dextera tua jam 

conventui suam prsesentiam donare dignetur. Subli-B amplexatur me. Et in voluntate tua deduxisli me, 

mis ista dies, et splendidiore sole refulgurans, in 

qua Virgo regalis ad thronum Dei Patris evehitur, 

et in ipsius Trinitatis sede reposita, naturam etiaiu 

angelicam sollicitatad videndum. Tota conglomera- 

tur angelorum frequeutia, ut videat reginam sedentem 

a dextris Domini virtutum, in vestitu deaurato 

{Psal. xnv), in corpore semper immaculato, circumdatam 

varietate, virtutum multiplicitate dislin- 

ctam. 

HcBC est illa dies qute coelorum olTicinas sublimiori 

gaudio cumulavit, annua mundo, angelis continua, 

continuans homines angelis et angelos hominibus 

felici foederatione conjungens. Inlucre mentalibus 

oculis Filium ascendentem, et Matrem assumptam, 

non in mea sublimitate, quia totum opus gralicO est, 

non naturfe. Et cum gloria susccpisti me; gloria 

utique gloriosa, quam non novit, nisi qui dedit, et 

cui donare dignatus est. 

Attende autem diligentiam et consequentiam Scri- 

pturarum. Spiritus enim sanctus, in cujus fabrica, 

tam Veteris quam Novi Testamenti fuit compositi fabricata, 

Ascensionem Filii, et Matris Assumptionem 

simili stylo perambulans, ter interrogat : « Quis esl 

iste? » (Psal. xxiii.) Et tertio repelil : « Quse est ista? • 

(Ca7it. III, ) Primum de Filio, postea de Matre videamus. 

In spiritu fortitudinis Salvatorad inferos descendens, 

contrivit porlas sereas, et vectes ferreos confregit, 

et gehennalis olla; dissipatis fragminibus, totum illud 

et videbis aliquid excellentius in Ascensione Filiip infelix habitaculum ruinosa concussione succussit, 

exhiberi, et aliquid gloriosius in Assumplione Vir- 

ginis demonstrari. Ascendit enim Salvator in coelum 

potestativa3 virtutis imperio, sicul Dominus, et 

Grcator, angelorum comitatus obsequio, non auxilio 

fultus. Assumpta est Maria in coelum, sed grati;e 

sublevantis judicio, comitantibus et auxiliantibus 

angelis, quam sublevahat gralia, non natura. Ideo 

dies hffic Assumptio, Ascensio illa vocatur; cnm 

aliud sit potentia, aliud misericordia, solumque soli 

sit privilegium Greatori naturam rerum propria potestate 

supergredi. Hoc est illud excellentius, quod 

sibi vindicat super creaturam Greator, ubi etiara 

superabundans et singularis gratia non audeat aspi- 

rare. 

Sed si diligenter attendamus Ascensionem Filii, et. 

Matris Assumptionem, inveniemus profecto aliquidquod 

nos invenisse gaudebimus. Ascendenti quippe 

Domino egressa estobviam omnis illa beatorum spirituum 

gloriosa societas, quando naturse superiori 

praetulit inferiorem, 202 et inconverlibili sanra- 

mento susceptum bominem in ipsa divinitatis clausit 

identitate. Occurrentibus autem angelis, electorum 

animas, quas secum cducebat, adjunxit, et sic utrorumque 

triumphali pompa deductus ad Patrem, sedet 

ad dexteram majeslatis. Attolle jam oculos ad Assumplionem 

Virginis, et, salva Filii majcstate, inve- 

nies occursum hujus pompm non mediocriter dignio- 

rem. Soli quippe angeli Redemptori occurrere 

conclamantibus angelis : « Attoliite portas, principes, 

vestras {Psal. xxiii) ; » illi, qui superbiffi lapsu irre- 

medialrili corruerunt, ignoratione dedignativa retor- 

quent : « Quis est iste rex gloriae? » {Ibid.) Hic est ille 

insipiens, qui dixit in corde suo : 

« Non est Deus {Psal. 

xiiil. » Et : « Nescio Doaiinum, et Israel non dimitlam 

(Exod. v). >• Angeli pacis confldenler ingemtnant 

: « Dominus lortis, et potens, Dominus potens 

in prailio [Psal. xxiii); » fortis ad vestram fortitudinem 

inlirmaodam; potens ad vestram potentiam vacuaodam 

; in praelio illo utique salutari, quo pote- 

states aereas singulariter debellavit. Picsurgens ab 

inferis, et soleamis victoria3 vexilla reporlans, hominem 

unitum sibi, quem nunquam dimisit, resuscitavit, 

et Iriumphatrici palma coelis invectus, Patri ovem 

centesimam, qnam perdiderat {Luc. xv), repraesen- 

tans, audit ab aiigelis : n Quis est iste rex gloriae? >• 

sed et eisdem conclamantibus : » Dominus virtutum 

ipse est rex glorias {Psal. xxiii) ; » ccelorum insonuere 

palatia, et tnta supercoelestis domus prolusioribus 

gaudiis inundavit: vereDominus virtutum in Resur- 

rectione virlutem faciens, quani ante non fecerat, 

rediraens servum, et pro servo filiuni efiiciens. Gla- 

rissima autem Ascensionis die, quando, videntibus 

discipulis, est elevatus in coelum {Marc. xvi), summum 

illud, 203 reverenduinque collegium venit 

obviara Redemptori, el omnis illa tam assistentium 

quam ministrantium angelorum auctoritas cucurrit


ad Filium, et ascendentem demii'ans ait : « Quis est Asublime; et orat beatus Job ut ei mulla suppressione 

iste, qui venit de Edom, tinctis veslibus de Bosra ? » claudatur, dicens : 204 >. Non videat ortum sur- 

(Isa. LXiii.) Videntes enini eum sanguinei ruboris gentis auroraj [Job iii). » Tuus esl dies, Domine, 

unda perfusum, mirantur ejus patientiam, et sajvi- in quo Adam est conditus; tuaestnox, in qua Adam 

tiam Judroorum, qui non sunt veriti Filium Dei cru- 

cis ignominia condemnare. » Gradiens, inquiunt, in 

multitudine forlitudinis sute (Ibid.) : » non solum in 

fortitudine, sed etiam in muliitULlinc fortitudinis; 

quia nulla fortitudo fortior fuit, quam redimere servum, 

et iu divinitatis dextera perpetuo collocare. 

Hffi sunt illtB voces quae descendentem ad inferos, 

a die est ejcctus ; tu fabricatus es auroram, id est 

Virginem uiatrem : et solem, Solem videlicet justi- 

tioe, qui de virginali thalamo consurrexit. Nam sicut 

aurora terminum noctis, diei principium adesse tes- 

tatur, sic et Virgo noctem expulit sempilernam, et 

de die diem, de terra suce virginitatis exortum, terris 

infudit. 

ab inferis resurgentem, asceudcnlem ad coelos, Progredilur, inquit, quasi procul egreditur, quia 

multiformi prajconio prosequuntur. Sed jam verten- procul, et de ultimis finibus pretium ejus (Prov. 

dus est stylus ad sanctam sanctarum, et illorum XXXI). Aurora, quia noctis Bnis, et lucis initium 

verborum enodanda proprietas, quse Virgini niatri consurgens, quia de cadente supersurgens maleria. 

sunt specialiter dedicata. Sed uti superliminarem g Pulchra ut luna. Quid luna pulchrius, cum stellis 

titulum in froote futuri sedificii proponamus, di 

camus breviter quia prima inierrogatio convenit 

ejus Nativilati, secunda ejus conversationi, tertia As- 

sumptioni. « Quaj est ista, » inquit Spiritus sanctus 

de ejus Nativitale, « quEe progreditur, sicut aurora 

consurgens, pulchra ut luna, electa ut sol, terribilis 

ut castrorum acies ordinata ? « {Caiit. vi.) Hffic est 

« quas nescivit torum in delicto (Sap. iii). » Virgo 

Dei Filio singulariter consecrata, specialiter sancto 

conjugata Spiritui. « Quee progreditur, » inquit, 

» sicut aurora consurgens. » Quam elegans et clara 

similitudo, et ex illius disciplina descendens, qui 

summum sapientise fontem in Canticis affluenter 

inclusit 

! 

coruscantibus in signifero limite reliquorum siderum 

splendorem excedit ? Considera quam stellarum et 

serena vibratio, quam luminosus fulgor circularem 

orbem tanti siderissuperfundat,ut allorum luminum 

claritatem non mediocriter otfnscet ? Sic et Virgo 

inter animas sanctorum et angelorum choros supereminens 

et evecta, merita singulorum et -omnium 

titulos.antecedit. Quantumlibet aliae stellse reluceant, 

luna tamen et magnitudine prfeeminet et splendore. 

Sic utramque naturam Virgo singularis exsuperat et 

immensitate gratiee et fulgore virtutum. Electa ut 

sol. Hanc attende similitudinem, qua nulla in rebus 

mundi potest esse sublimior. Nihil enim habuit Spi- 

ritus in visibilibus creaturis excellentius, cui excel- 

In meridiano lumine primus ille parens creatusplentiam Virginis conipararet. Multo enim allius aliest, 

factus ad imaginem et similitudiuem Conditoris. quid liabet claritas solis quam lunte quia et si illa 

; 

Quid enim clarius, quam crcatum Creanti non esse minores stellas obscurat, non tamen penitus occultat; 

dissimilem ? « Faciamus, inquit, hominem ad ima- hic vero lucidius incandescens, ita sibi siderum et 

ginem et similitudinem nostram (Gen. i). » Imaginem lunae rapit positionem, ut sint quasi non sint, et 

dedit ei in aeternitate, similitudinem in moribus; videri non possint. 

ut sit similis Creatori, si non identitale, similitudine Similiter et virga Jesse, veri prcBvia luminis, in 

tamen. Sed ille, tanti privilegii dignitate rejecta, 

apostatee spiritus falsa promissione delinitus inhtesit, 

et se cum posteritate sua pcrpetuffi morti destinavit, 

et tenebris. Ab illa liora tenebive factee sunt super 

universam terram usque ad Virginem ; nec inventus 

est aliquis qui vel exiret de tenebris, vel tenebiâs 

dissiparet; sed mundo crescente concrevit et tene- 

brosa vorago, donec in densissimam conglobata nigredinem, 

liumanum genus nocte terribili sepelivit 

illa inaccessibili luce perlucens, sic utrorumque spi- 

riluum hebetat dignitatem, ut in comparatione Vir- 

ginis noc possint nec debeant apparere. An putas 

quod non contremiscat tota rationalis creatura ad 

contcmplationem tantin dignitatis ? Considera et quae 

in coelis, et quffi in terris in Virgine refabricata, 

Deum, (jui coelum palma melitur, virginei ventris 

brevitale conclusum, redemptionem hominum, angeorum 

restaurationem, denique quidquid est, fuit, ct 

Hffic est ilia nox solitaria, nec laude digna, de qua "erit per Virginis uterum renovatum, et tunc tibi co 

scriptum est : « Posuisti tenebras, et facta est nox 

(Psal. Giii). » In ipsa perlransiei'ant omnes bestia 

silvae , quia cruilcles et indomiti spiritus dimotis 

repagulis, humanura genus totis viribus obtriverunt. 

Sed nala Virgiue surrexit aurora; quia Maria veri 

praevia luminis, nativitate sua mane clarissimum 

serenavit. Ha3c est stella matutina in niedio nebute, 

qua3 in ca>li cardine summo splendore coruscans, 

orbem subditum splcndidioiibus radiis incolorat. 

Hiec est aurora, quain se(|uitur, imo de qua na- 

scitur Sol justiliie, solius claritati succumbens. 

Hujc est aurora, quam ilie non vidit qui vidit omne 

gitatio suggeret quod locutio demonstrare non po- 

test. Electa, inquit, sed et praeelecla. Ut sol, quia 

sicut sol solus orbem illuminat; sic haec sola soli- 

diori lumine et angelos et homines illustrat. Terribi- 

lis ut castrorum acies ordinata, terribilis da^monibus, 

ordinata virtutibus, singularis timor malignorum 

spirituum, specialis amor civium beatorum. Sequi- 

lur de ejus conversatione : « Quae esi ista, quae ascen- 

dit per desertum, sicut virgula fumi ex aromatibus 

myrrlue, et thuris, et univcrsi pulveris pigraentarii? 

Ista est speciosa inler lilias Jerusalem (Cant. iii). » 

Deserlum est vastitas hujus mundi, in quo bestiae agri 

;

721 SERMO XLI. 722 

trequeiitiusluduiit,ubiprincepsillenequissimusomni Anon tantum, quantura confractae. Crebris enim tun- 

fortitudine principatur. Desertum autem dicitur,quasi 

derelictum a virtutum administratione, cum earum 

conventus, abundante iniquitate, ad proprios ortus re- 

volaverit. 205 Quse ascendit, inquit. In liujus saeculi 

vanitates omnes vel descendere vel cadere cogno- 

scuntur, rarusque qui non vel descendat vei cadat 

in hujus turbulentissimae profunditatis oceanum. 

Sola iila mater et filia Llreatoris nec descendit nec 

cecidit, sed de viriute in virtutem asccndens consummatione 

virtutum vestita est. Qualiter autem 

ascendit? sicut virgula, inquit, fumi. Sed et hsBc 

operatio quam significanti simililudiiie sit signata, 

recollige. Virgula fumi recta est, subtilis, odorifera, 

sionibus supertritffi, remotiorem etiam locum odori- 

fera conspersiooe refundunt. Sic et virtutes in pace 

quidem fortiter redolent, sed fortius in tribulatione, 

quia virtus in pace acquiritur, in persecutione pro- 

batur, approbatur in virtoria. Universus ergo pulvis 

pigmentarius in Virgine conjectus est, 206 quia in 

ea virtutum convenlus reverendum sibi thalamum 

consecravit, et si cfeteris per partes Spiritus afQuit, 

Mariai tamen tota plenitudo gratife supervenit. Nec 

integrte fuerunt in ea species, sed ia subtilissimum 

comminutae, quia ipsa est qute, fortioribus tribulationum 

malleis supergressa, vldit suum et Dei Filium 

affigi cruci, militari lancea vulnerari, et inter duos 

et quanto magis in aera extendilur, tanto amplius latrones positum expirare (Joati. xix). 

dilatatur. Sic et angelorum' regina recta est io subli- g Sequilur de ejus Assumptione : Quae est ista, quae 

mitate conversationis, quia virga directionis, 

ascendit de deserto, deliciis affluens, innixa super 

regni Domini (Psal. xliv). Subtilis in deitatis con- dilectum suum? Haec est regina illa, quam videntes 

templatione, quia ipsa est qua? conservabat omnia fllice Sion, « beatissimam pra^dicaverunt, et reginse 

verba hfec, conferens in corde suo (Luc. u). Odori- laudaverunt eam (Cant. vi). » Ascendit autem hodie 

fera in virtutum opinione, quia currimus in odorem de deserto, id est de mundo, ad regalis throni celsi- 

unguentorum suorum (Cant. i). Angusta in temporatudinem subiimata. Deliciis, inquit, affluens. Vere 

libus, quia non erat ei locus in diversorio [Luc. ii). afHuens, quia « multse filiae congregaverunt divitias, 

In spiritualibus dilatata, quia astitit regina a dexfris 

Domini (Psal. xliv). H;ec est virga illa qua retunduntur 

impetus adversantium diBmoniorum : virga 

Aaron, per quam fiunt signa et mirabilia. Baculum 

autem crucis intellige, quo non solum verberatus 

est, sed et occisus ille insanabilis [f. insatiabiiis] ho- 

micida, qui mortibus hominum pascitur et nutritur. 

In Virgine virga et baculo cruce miserorum spes et p 

consolatio continetur. Sicut sublimis Propheta clara 

voce declarat : « Virga, inquit, tua, et baculus tuus 

ipse me consoiata sunt (Psal. xxii). » 

Sequitur : Ex aromatibus myrrha3 et thuris. Nominantur 

species, de quibus aromatica virgula subleva- 

tur, myrrhae et thuris. Myrrha corpora dissoluta 

consolidat, et cadaver exanime sibi vindicat, ne pu- 

trescat. Thus autem Deo in oratione accendilur, sicut 

multiplicibus Scripturarum testimoniis edocemur. In 

myrrha continentiam, in thure devotionem intellige. 

ha3c supergressa cst universas (Prov. xxix). >• Deliciarum 

autem ejus non est numerus, quia, dum Spirituni 

sanctum suscipit, coacipit Dei Filium, Regem 

gloria3 generat, penetrat ccelos, cumulata divitiis, et 

deliciis affluens ad regnum evolatsempilernumsuum. 

Innixa super dilectum suum. Rex virtutum dilecti 

Pater est, in quo sibi bene complacuit (Matth. iii, xvii). 

Super hunc innititur Mater illa felicior, et in aureo 

reclinatorio divinas majestatis incumbens, intra 

sponsi, imo Filii sui, bracbia requiescit. quanta 

dignitas, quam specialis potentia, inniti super illum 

quem angelicae potestates reverentur aspicere ! 

Hffic sunt ergo quiB praesenti festivitati sub um- 

bris et imaginibus dignanter alludunt, et sacratiore 

tegmine velata gratiosius lucent, cum potuerintrevelari. 

Amen. 

SERMO XLI. 

I. DE S. BA.RTHOLOM.^0 APOSTOLO. (XXIV AUG.) 

Garo enim Virginis ex Adam assumpta maculas Adffi flodierna festivitas, dilectissimi, qua videlicet 

non admisit, sed singularis continenlia3 puritas in triumphalia B. Bartholomffii gesla recolimus, non 

candorem lucis reteraffi conversa est. Porro quis ejus est propria cujusliljet civitatis aut patriae, sed com- 

devotionem votivis laudibus poterit ada^quare, cum munis est catholicas lotius Ecclesia3. Nec immerito 

rememoret missum archangelum, supervenientem colitur et veneratur ab omnibus, qui nobilis archi- 

Spiritum, Filium conceptum, Deum natum, stellam^ tectus cum beatis coapostolis suis fldei fundamentum 

novam, magorum gloriam, munerum gratiam, et su- posuit, super quod nascentis Ecclesiae structura 

per haec omnia testimonium conscientioe suae? Haec 

sunt duo quae virginalem substantiam tota circumdedere 

virtute, continentia scilicet et devotio, quorum 

alterum carnem, alterum menlem ita possedit, ut 

caro mundissima, mens purissima genitricem Domini 

singularius consecrarent. 

Sed ne pulares his duabus solis virtutibus insignitam 

domiuam orbis et reginam coelorum, subsequi- 

tur Scripturarum aucloritas : Et universi pulveris 

pigmentarii. Hic expressum est quidquid exprimi 

potuit. Species quidem integrae odorem reddunt, sed 

surrexit. Huc accodit quia, cura senatus apostolicus 

judicii sibi vindicet solium atque inter omnes beatorum 

ordines egregiae dignitatis obtiueat principatum, 

iste in eorum catalogo non mediocriter insignis 

atque conspicuus sextum obtinet locum. Ait enim 

evangelista Malthieus : « Duodecim autem apostolorum 

nomina sunl ha3C : primus Simou, qui dicitur 

Petrus, et Andreas frater ejus, Jacobus Zebedaî, et 

Joannes frater ejus, Philippus, et BarlholomaBUs, 

Thomas, et Matthaeus publicanus, Jacobus Alphaei, 

et Thaddasus, Simon Chananasus, et Judas Iscariotes,


quiettradidileura (IfaW/i. xj. » Hisitaqueconvocatis, Alicet erant duoJeciin fontes, et sepiuaginta palmaB 

ut evangelista prajmiltil, dedit illis Dominus polestalemspirituum 

immundorum, utejicereiiteos, eicura- 

rent omnem languorem et omaem ialirmilutem (Ibid.). 

Marcus etiam euaidem sextum coaslituit locum 

[Marc. iii). Uade colligere possumus quaala io bealo 

Barlholomaeo merilorum pra?rogaliva claruerit 

207 qui taai sublimis, taatfequcglorias viros ia apo- 

stolica diguilale prfficellil. Prajfei-lur eaim Mallliaso, 

qui ia mystica evaagelislarum quudriga priacipalem 

possidet locuoi, et taaquaui Pliisoa iiiter cuelei-os flu- 

vios de paradisi foalo primus eruclat {Gen. ii), alque 

omnem mundi Jatitudiaem evangelicaj doclrinae 

fluentis iauadal. Praepoailur nihilominus et Jjcato 

Thomaj, cujusdigitus magister factus est mundi, qui 

(Exod. XV). Quid enim per duodecim fontes, nisi 

sancli desiguauiur aposloli, qui aridilatpin cordis 

humaai saactoe proedicatioais non desinunt irrigare 

flucntis ? Quid vero per septuaginla palmas, nisi 

inferioris gradus debeat sacerdoles intelligi, qui 

constitutisunt permuadum Christi aarrarevictorias? 

Palma siquidem manum solet honorare victricem. 

Ipsum quoque nomen Elim aplissimc congruere vide- 

tur apostolis. Eliin eaim vcrtilur in arietes. Ipsi 

nimirum duces gregis, pastores ovium, niagislri 

gentium, 203 priucipes populorum. Ipsi duorum 

Teslamenlorum auctoritate suirulti lanquam binis 

cornibus praemuniti, lupinara hasrelicorura ac Deo 

resislentium rabiera vealilant, ut sequentes ovium 

priocipali quadam dignitate vere dicendus esl indcK, gturmas ad vtriditatis aeternae pascua sine laesione 

quia verilatem Dominicae carais iguoranlibus indi- perducant. 

cavit. Hic enini beatus apostolus cerlitudinem nobis 

sua dubietale providil, et dum scrutatur vulnera Sal- 

vatoris, everlit errores atque versutias baereticae pra- 

vitatis. Palpat enim vcrilatem earnis, et inlelligit 

omnipotentiam deitatis. « Dominus, inquit, meus et 

Deus mcus {Joan. xx). » 

Quanquam ergo de B. Barlholoinffio in authenlicis 

libris nil proprium, vei singulare, prffller communena 

legatur historiam, quidquid tamen e.K bis quibus ipse 

prajponitur, Scripturarum reperilur slylo digestum, 

in ejus quoque non dubilalur redundare prajcoaium; 

licet omaessaacli apostoli uuiusprivilegii dignitatcm, 

unius fastigii celsiludinem, nec disparem coelestis 

Et notandum quod sicut B. Bartholomaeus sextus 

est intra ordinem aposlolicura, sic Elim quoqueintra 

Israelitici populi maasiones sexlum oblinet locum, 

ut huic noraen spiritualis arietis aptissime congruat, 

a quo locus ipse, qui fontes babet apostolicos per 

nominis et ordinis mysterium non discordal. Sexlum 

nihilominus locum Issachar inter fratres tenuit, cum 

eum patriarcha Jacob cuni caeleris fralribus bene- 

dixit. Cujus eliam benedictio bealo quoque Bartho- 

lomajo perspicue coagruit, qui videlicet Iiidiam, 

geatilem utique populum, in sortem praedicationis 

accepit. Nam cum diversis per quiuque lilios bene- 

dicliouibus dislributis, ad Issachar perventum esset. 

gratiaj comprobentur babere virlutem. Nam quod p ait Jacob : « Issachar, asiiius fortis accubaiis in ter' 

beato Petro Dominus claves regai coeiorum speciali 

quadam voluit traditione committere (Jlfatt/t. xviii), 

hoc propterea faclum est, ul unitatera Ecclesias 

coinmendaret. CaBterum quidquid uni specialiter 

dedit, commuailer omuibus coutulit. Oaiiiibus enira 

dicit :

725 SERMO XLII. 726 

tribus, et preecipe eis ut tollant, de medio Jordanis Aflileriores a rigore sese tumidse superbiee humiliter 

alveo, ubi steterunt sacerdotum pedes, duodecim fleclunt. 

durissimos lapides, quos ponetis in loco castrorum, 

ubi fixeritis hac nocle tenloria {Jos. iv). » Quid 

itaque per Jordanis transitum, nisi baptisraatis 

innuitui' sacramentum ? Cur dicilur quia duodecim 

durissimos lapides in teslimonium posuerunt, nisi ut 

nos inslruant quatenus, mox ut de sacri lavacri fonte 

consurgimus, virtutis apostolicre nobis exempla for- 

tissima proponamus ? ut ii nobis lapides sint in testimonium, 

dum contendimus ad incrementa virlutum. 

Unde protinus Josue jubetur ut in Galgala cum populo 

transeat, atque illic eos cultris iapideis circum- 

cidat. Pelra, ut ait Apostolus, erat Christus {ICor. x). 

Per cultellos ergo lapideos 209 circumcidimur, cum 

Et nos, fratres charissimi, semper apostolicis humiliemur 

imperiis, ut rigidam cordis nostri cervicem 

eorum studeamus subjugare doctrinis. Certe 

ipsi sunt judiees nostri, ab ipsis sumus in tremendo 

sumrai Judicis examine discutiendi. Ecce per 

totum mundum tubarum clangoribus intonant, ecce 

rebellem adhuc Jericho quasi cum arca foeduris 

eorum doctrina circumdat. Excitemur ad lonitru 

tantffi praedicationis, nec sopor nos mortis opprimat, 

dum vitEe carnalis umbra delectat. Audiamus Paulum 

tanquam vehemens classicum terribiliter intonantem 

: « Exsurge, inquit, qui dormis, et exsurge 

a mortuis, et excitabit te Christus {Ephes. v). » 

per Christum a nobis omnes carnis et spiritus illcce-gPorro cuni sacerdotalibus tubis Jerichontini lapides 

bras amputaraus. Et hac circumcisione, sicut illic 

dicitur, /Egyptiorum propulsamus opprobrium, quoniam 

deludentium tios elidiraus petulantiam vitiorum 

: « Hodie, inquit Domiuus ad Josue, abstuli opprobriumiEgypiiavob!s(Jos.v).))Necpra3lereundum, 

quod Galgala revelatio interpretatur. Vita quippo car- 

nalis oculos mentis excaecat, spiritualis illuminat. 

« Revela, inquit, oculos meos, et considerabo mira- 

bilia de lege tua {Psal. cxviii). » Cum enim a suis 

homo vitiis circumciditur, ad divinse legis conside- 

randa mysteria mentis acies relevatur, in quo scilicet 

loco ab Israelitico populo Pascha celebratur, et 

stituimus, quos eemulationis studio contemplantes, 

a pravitatis nostrae prreputio circumcidimur ; 

sicque 

diraota procul atque detersa caligine vitiorum, reve- 

lata facie spiritalis lEetitiae, Pascha celebramus in 

luce virtutum. Illic primum populus de frugibus 

terrae coraedit azymos panes ; 

et manna, quo eatenus 

ali consueverant, ulterius noii apparuit. Quia postquam 

panis ille vivus, qui do ccelo descendit(Joan. vi), 

ex agro virginalis uteri prodiil ; poslquam granum 

trilici cadens in terram mortuum est, ac plurimos 

fructus attulit (Joan. xii), mox typicae legis manna 

defecit. Terra quippe repromissionis venter est Vir 

obtemperaverint, ct insensibilis illa maleria, diruta 

funditus et eversa civitate, corruerit ; quomodo nos 

ad apostolicee proedicationis imperium velut insensibiles 

dormiemus, qui per Christi gratiam, 210 

qui lapis est angularis, et ipsivivi lapides sumus? 

Audiamus quid Petrus dicat apostolus : « Ad quem, 

inquit, accedentes, lapidem vivum, ab hominibus 

quideni reprobatum, a Deo auteni electum et hono- 

rificatum ; et ipsi tanquam vivi lapides superajdifi- 

camini doraus spiritualis (I Petr. ii). » Jam igitur 

in nobis superba Jericho, non Chanan£eorum, sed 

yitiorum habitatio corruat ; et Hierusalem nova, virtutum 

lapidibus ajdilicata, consurgat, ut juxta Apo- 

typice Agnus ille comeditur, qui lollit peccata 

mundi (Joan. i). 

stolum : " Peccato mortui, justitise vivamus ; et : 

Et nota ordinem rerum, ac salutis humaiue per-pQui commortui sumus Christo, siraul et vivamus 

pende mysterium. Postquam de baptismo quasi de cum ipso {II Tim. ii). » Qui cum Deo Patre et Spi- 

gurgite Jordanis eximus, apostolicEe virtutis et conritu sancto vivit et reguat in sajcula saeculorum. 

stantiae lapides nobis in exempli testimonium con- Amen. 

SERMO XLII. 

n. DE S. BARTHOLOMÔ APOSTOLO. (XXIV AUG.) 

Laetamur et glnriamur in Domino, dilectissimi, de 

sancto vestrae d'votioms affectu, quia quanto ube- 

rius divini verbi poculum bibitis, tanto fervenlioris 

in idipsum desiderii faucibus aestuatis. Nec immerito 

: nam ita e.n omiiis apostolici culminis beati- 

tudo conjuncta, cl lot gratiarum compage vel glu- 

tino probatur unila, ul cum unius eorum festivitas 

colilur, protinus omnium apostolorum non diversa 

sublmiitas interioribus obtulibus ingeratur. Una 

ginis. Dequa terra per Isaiam dicitur : «Rorate, coeli, ^scilicet inter eos excellentia judiciariae potestatis. 

desuper et nubes pluant Justum ; aperiatur terra, et 

germinet Salvatorem (Isa. xlv). » Cum ergo ad hunc 

panem pervenitur, legis veteris amplius manna non 

quaeritur. Deinde Joricho septem diebus obsessa de- 

struitur {Jos. vi), per quam videlicet mundus iste de- 

signatur. Sicut enim civitas illa non evertitur telis, 

vel oppugnantibus cuueis bellatorum, sed tubis tantummodo 

clangentibus sacerdotum ; ita mundus liic 

non terrenis superatus est armis, sed quasi quibusdam 

tubis atque clangoribus apostolicse prtedicatio- 

nis. Sacerdotes concrepant tubis, et muri Jericho corruunt; 

quia, praedicantibus apostolis, hujus mundi 

eadem dignitas ordinis, nec diversa in ligando sive 

solvendo virtutis habetur auctoritas. Haei sunt enim 

illae pretiosae margaritiB, quas in Apocalypsi B. Joan- 

nes se conspexisse pronuTitiat, ex quibus etiam coe- 

lestis Hierusalem portas perhibet esse constructas 

« Singulae, inquit, portee erant ex singulis margari- 

tis {Apoc. xxi). » Ipsi nimirum portae, ipsi sunt 

nihilomious margaritae, quia, dum signis atque prodigiis 

quosdam divini splendoris radios mittuut, ad 

supernse Hierusalem gloriam conversis ad fidem 

gentibus aditum pandunt. Et quicunque salvatur 

per hos, quasi portas ad vitam viator ingreditur. 

:


Quorum mysticam tenuere figuram et lapides illi.Abibus aeris (Psai. xvii), » quia videlicet occulta est 

qui, Deo jubente Moysi, rationali summi saccrdotis sapientia in prophetis. 

leguntur impressi [Exod. xxviii). Hoc itaque ratio- 

nale sacerdos ferebat in peclore, cum ingrederetur 

Sancla sanclorum. Prceceptum est ergo ut in co pone- 

rentur duodecim lapides, terni per quaternos angulos, 

inclusi auro; quia nimirum sancti apostoli per qua- 

drilidum orbem de Trinitate, quffi Deus est, prajdica- 

Nec iramerito columuce argenteae, paxilli vero 

aerei facti sunt ; quia quod clare jam apostoli prae- 

dicant, hoc prophelaj sub inlellectu mystico obscure 

locuti sunt. Rectc vero per aaris metallum signati 

sunt, qui clari in suis prKdicationibus non fuerunt; 

sancti ve;-o apostoii, quia de Redemptoris nostri 

runt caiholicEB lidei veritatem. Qui etiam lapidcs myslerio lucem pricdicationis habuerunt, argenteis 

auro releruntur inclusi, quia et beali apostoli in coiumnis expressi sunt. Et notandum quod argen- 

sapientise coelestis arcano pcrseverant inviolabiliter tum sonat et lucet; aes vero sonat, et non lucet; 

contirmati. 

quia prffldicatores Novi Testamenti aperte locuti 

Legitimum ergo est ut sacerdos, cum ingreditur sunt quae etiam monstrare potuerunt. Praedicatores 

sanctuarium, duodecim pretiosos lapides in ratio- vero Testamenti Veleris, quia per allegoriarum 

nali pectoris deferat; quatenus quisquis sacris alta- umbras de ccelesti mysterio obscura dicta protuleribus 

appropinquat, apostolicas sibimet rectiludinisgrunt, quasi sine iuce sonitum dederunt; quanquam 

exempla proponat ; ut quorum ministerio fungitur, 

eorum vitam, in quantum pravalet, imitetur; et 

quorum gerit olEcium, in eos sanctfe asmulationis 

studio mentis defigat obtutum. Et quid mirum, si 

nos imbecilles et parvuli, beatorum apostolorum, 

211 qui sanctaj Ecclcsia3 bases sunt et coIumnBe, 

jubeamur imitari normam, sanctamque tenere doctrinam, 

cum ct ipsi apostoli priorum suorum, antiquorum 

scilicet Patrum, sint auctoritale iirmati ? Undc et 

in conslructione tabernaculi ut columnae argenteae 

interius starent, paxilli aerei figi per circuitum exte- 

rius jussi sunt {Exod. xxxviii), in quibus religatum 

tabernaculum teneretur. ColumnaB itaque argentefe 

interius, paxilli vero Berei in circuitu figuntur, atque 

ses et sanctis aliquando congruere reperiatur apo- 

stoiis. De quibus sub Aser specie per Moysen in 

Deuteronomio dicitur : « Ferrum et a3s calceamentum 

ejus {Deut. xxxiii). » Galceamentum quippe in 

Scriptura sacra munimentum praedicationis accipi- 

tur, sicut scriptum est : « Galceati pedes in praedi- 

catione Evangelii pacis {Ephes. vi). » Quia ergo per 

ferrum virtus, per aes autem perseverantia longani- 

mitatis exprimitur; ferrum, 212 et a3s apostolorum 

dicitur esse calceamentum, nec non et sanctorum 

quorumlibet prEedicatorum. Per ferrum scilicet 

adversantia mala patienter tolerant; per as vero 

bona proposiia longanimiter servant. De quibus 

apostolis, sive apostolicis viris, prfedicatoribus sci- 

in ipsis funes ligati sunt, ut tabernaculum fixumplicet sanctis, ad eumdem Aser cum prasmisisset 

maneret; quia videlicet ut sancti apostoli in luce 

sermonis sui solidi starent, utque totum tabernaculum, 

id est, sancta Ecclesia in fidei integritaleconsis- 

teret, tanquam paxilli Krei in circuitu patres Testa- 

menti Veteris ac prophetffi exterius fixi sunt; qui 

verborum suorum funibus praedicatorum mentes in 

soliditate conslringerent, atque hoc Dei habitaculum 

fidei stabilitate ligarent. 

Extra ergo paxilli sunt, qui ante tempus hujus 

sanctae Ecclesire fuerunt. Sed tamen eos ligant qui 

in ipsa sunt; quia dum coslestia mysteria ventura 

prajdicant, ha;c, postquam ostensa sunt, credibilia 

omnia fecerunt. Ut ergo intus columnae immobiles 

stent, foris paxilli funes continent; quia ut sancti 

apostoli perfectae incaruationis Dominicae mysterium 

Ascensor creli auxilialor tuus ; » illico subdidit 

« Magnificeniia ejus discurrunt nubes. » Quis enim 

est ascensor coeli, nisi Salvator noster, qui, postquam 

mortis imperium moriens perdidit, coelum angelis 

comitantibus et discipulis suspicientibus penetravit ? 

Hujus magniUcentia nubes discurrunt, quia ejus 

auctoritate doctores sancti per mundum saiutiferae 

prfedicationis imbrem pluunt. De quibus et pro- 

pheta : « Qui sunt, inquit, isti, qui ut nubes volanl "? « 

{Isa. LX.) IstcB nubes resolvuntur in aquam, cum 

terram cordis nostri doctrinas suae fluentis inebriant, 

ut eam ad proferenda pii operis germina fertilem 

reddant. 

Unde et Bartholomajus (quod utique Syrum nomen 

est, non Hebraeum) interpretatur filius suspen- 

crederent, ilIorumpr;edicatioobtinuit; quihoc, prius- *«*2s agûas : Filius utique Dei, qui prasdicalorum 

quam fieret, ct videre et priedicare potuerunt. Unde suorum mentes ad coelestia contemplanda suspendit; 

recte quoque ipsc primus apostolorum, magna scili- 

cet columna veri tabernaculi, loquitur, dicens : « Habemus 

firmiorem propheticum sermonem, cui bene- 

facitis intendentes, quasi lucernae relucenti in 

caliginoso loco {IlPetr. i). » In quibus verbis indicat 

(quamvis ad alta surrexit) ex culmine, ubi religala 

persistat in fide. Quas tamen lucerna prophetici sermoais 

jam quideai intelligenlibus lucet, sed adhuc 

non intelligeiitibus coopcrta allcgoriarum obscurila- 

tibus permauet. Unde etiam per Psalmistam de eisdcm 

dictis prophelarum dicitur : « Tenebrosa aqua in uu- 

ut quanto liberius se ad intelligendum Greatorem 

suum pennis virlutum librant, tanto feracius et 

uberius imbrem coelestis eloquii nostris cordibus 

infundere valeant, et ex illo fonle suspensi bibant, 

quod in nos postmodum propinando transfundanl. 

Unde bene Moyscs mystice de sancta diclt Ecclesia 

« Non est,inquit, terra, ad quam ingredimini possidendam, 

similis terra>. yEgypti, de qua existis, ubi jacto 

semine, in liortorumraoremaqua^ducunturirriguaB; 

sed : « de coclo pluvias exspectans, quam Deus suus 

invisit omni tempore {Deut. xi). » Saecularis enim 

» :

729 SERMO XLII. 730 

prudentia quasi coluber per humum serpit, et hucA insignis est atque conspicuus, qui quodam prEesagio 

futurorum hujus mystici vocabuli titulo cerriitur 

illucque lubrica varietate declinat ; divina vero sa- 

pientia de ccelestibus intonat. Hortus etiam hic sini- 

stram habet significationem. Nam carnalis scientiae 

videtur desigiiare lasciviam. Sicut et illic, ubi 

Aciiab petiit vineam Naboth : « Da milii, inquil, vineam 

luam, ut faciam mihi hortum oleorum [11 Reg. 

XXI). » Ille quippe iii hortum conatur vineam vertere, 

qui rigorem virtutis jucunda carnalis iliecebrse vult 

amoenitate mutare. Et Psalmista reprobos olcribus 

comparat, dicens : « Tanquam fenum velociter 

arescent, et sicut otera herbarum cito cadent (Psal. 

XXXVI). » 

Tei'ra itaque repromissionis, hoc est sancta Ec- 

clesia, et de coslo pluvias prfestolatur, quia sapien- 

insignitus. Nam cum dicitur fllius suspendentis aquas, 

dicitur procul dubio filius Dei, non quidem 

naturalis generationis origine, sed propensioris gra- 

tioe dignitate. Erat enim vere Dei tempium, coe- 

lestis gratite sanctuarium, arca fojderis, tabernaculum 

testimonii. Nam sicut arca illa legalis ex 

imputribilibus lignis Setim mystica fuerat arte com- 

posita, auro quoque purissimo resplendebat, intus 

et extrinsecus inaurata {Exod. xxv) ; ita vir iste 

mirabilis, qui spem suam in ffiternitate posuerat, 

et exterius radiabat imitandae vitse spiendore, et 

intrinsecus preelucebat divina? sapientiae claritate. 

In illa quoque arca erat urna aurea, in qua manna 

tise coelestis imbre perfunditur, et nubes ejus, sancti Bservabatur, tabulffi nihilominus Testamenti, et virga 

scilicet doctores, de coelesti uno fonte invisibiliter 

hauriunt, quod in nos postmodum suaviter eructando 

transfundunt. Unde Propheta : « Memoriam, 

inquit, abundantiae suavitatis tuae eructabunt, et 

justitia tua cxsultabunt {Psal. cxLiv). » An non ad 

illum fontem Paulus, magna scilicet nubes, rediit, 

cum, supra terlium coelum raptus, verba quse loqui 

non liceijat, audivit ? (/ Cor. ii.) An non ad eumdem 

fontem reversus est Petrus, cum in extasim subito 

rapitur, et non modo diversa animantiura genera, 

sed et serpentia mactare et manducare jubetur ? 

{Act. X.) Et haec quidem nubes non erat tunc aqua 

sapientiae pleniter gravida, quia communis omnium 

213 gentium vocationis erat ignara, Sed accessit 

ctus in ignitarum diversitate linguarum ? (Act. ii.) 

Sed qui ignem audis, aquam forsitan non intelligis? 

Audi quomodo Dominus eumdem Spiritum sanctum, 

qui in igne super apostolos venit, aquam vocavit. 

« Si quis, inquit, sitit, veniat ad me et bibat. » 

Moxque subjunxit : « Qui credit in me, » sicut dicit 

Scriptura, « fluminade ventreejusfluentaquae vivae. » 

Hoc autem, ait evangelista, dixit de Spiritu quem 

accepturi erant credentes in eum {Joan. vii). » De 

quibus credentibus per Prophetam dicitur : « Ine- 

briabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente 

voluptatis tuae potabis eos, quoniam apud te est 

fons vilae (Psal. xxxv). » Philosophi dicunt spatium 

aereae crassitudinis non amplius quam decem stadiis 

a terra distendi, quse nobis aliquando solis splendorem 

subtrahit et pluvias fundit. Istae vero, de 

quibus nunc loquimur, nubes coelorum celsa tran- 

scendunt, et lumeu veri Solis non auferuut, sed 

ostendunt. De quibus ctiam sub fluviorum nomine 

per Salomonem dicitur : « Omnia flumina intrant 

in mare, et mare non redundat ; ad locum unde 

exeunt, flumina revertuntur, ut ilerum fluant 

{Eccle. I), » 

Inter quos utique fluvios beatus Bartholomaeus 

Aaron, quse fronduerat. Quid est autem urna aurea, 

nisi caro Ghristi munda, nitida, sincera atque 

ab omni reatus contagione purissima? Quee reconditum 

habet manna, angelicum videlicet panem, 

hoc est, divinitatis aeternae dulcedinem. Duse vero 

lapidefe tabulse inviolabilem utriusque Testamenti 

significant flrmitatem. Quid autem Aaron virga, nisi 

summi verique Pontificis nostri salutare vexillum, 

et viviflcae crucis exprimit sacramentum? Quae etiam 

in eo quod germinasse perhibetur, prffifiguravit 

beatam crucem immortalis memoriae viriditate vernantem. 

Hffic sunt sacramenta universalis Ecclesiae, hsec 

etiam salutaris instructio cujuscunque fldelis animoe 

ad fontem, et hausit limpidissimam atque perspi-p Christianae. Quod enim arca per adumbratam praecuam 

de salute gentium puritatem. Nunquid et bea- • ^ • tendebat imaginem, hoc nunc 

r, 

> 

• Ecclesia, vel quae- 

tus iste Bartholoniffius de plenitudine fonlis hujus que mens justi per efiicacissimam et aperlam possi- 

haustum coeleslis gratias non percepit, quando super det veritatem, Haec 214 beati apostoli mysticae 

eum cum coapostolis suis omnibus venit Spiritus san- refectionis alimenta portabant, ha!c tanquam panem 

parvulis exponendo frangebant. Nam postquam evan- 

gelicus ille sernio prorupit, quoniam aperuit illis 

sensum, ut intelligerent Scripturas {Luc. XXIV), pro- 

phetica querela cessavit, qua dicitur : « Parvuli 

petierunt panem, et non erat qui frangeret eis 

(Thren. IV). » Hic est panis ille quotidianus, fratres 

mei, quem nos Veritas docuit inhianter expetere; 

hoc coelestis sapientise pabulum, quod debemus jugi- 

ter esurire. 

Audiamus itaque per os Salomonis Sapientiam nos 

ad mensam spiritualis alimoniae claris vocibus in- 

vitantem : « Sapientia, inquit, immolavit victimas 

suas, miscuit vinum et proposuit mcnsam suam 

misit ancillas suas, ut vocarent ad arcem, et ad 

moenia civitatis : si quis est parvulus, veniat ad me 

venite, comedite panem meum, et bibite vinum 

quod miscui vobis {Prov. ix). » Christus enim, qui 

sapicntia Patris est, victimas immolavit, cum ad 

nostrae imilationis exemplum beatos martyres occidi 

permisit. Miscuit vinum, quia propinavit credenti- 

bus Spiritum sanctum. Proposuit mensam, quia 

coelestem paravit hominibus gloriam. Misit ancillas 

suas, id est, sanclos Verbi ministros, qui se in- 

tirmos et fragiles asseverant. Quid ergo jam restat, 

;

73t S. PETRI DAMIANI OPP. PARS SEU TOMUS II. - SERMONES. 732 

nisi ut, relicta fame saeculi, propcremus ad mensamA Spiritu saacto vivit et regnat in saecula sseculorum. 

Amcn. 

Dei? Sed ad lianc ingrediendi aditum reperire non 

possumus, nisi per sanctos aposlolos, quibus claves 

commissffi sunt regni ccElorum (Joan. xs). Unde 

scriptum est : ^ Sapientia foris preedicat, in plateis 

dat vocem suam, in capite turbarum claniitat, in 

foribus porlarum (Prov. i). » Ipsi quippe suat caput 

turbarum foresque porturum, quia ipsi sunt populorum 

principes, ac supernffi Jerusalem pcr subli- 

mioris excellentia?. privilegium janitores. Ipsi sunt 

regales illae sedes, de quibus in libro Sapientise di- 

citur : « Dum medium silentium tenerent omnia, 

et nox in suo cursu mediuni iter haberet, omni- 

potens sermo tuus, Domine, de coelo a regalibus 

sedibus venit {Sap. xviu). • In adventu quippe Do- 

mini medium sileutium omnia continebant, quiag 

jam et propheta? cessaverant, et nonduni apostoli 

ad prEsdicandam nova? fldei gratiam veniebant. In 

quodam plane mundus meditullio consistebat, dum 

et prophetarum nequaquam oracula superessent, et 

apostolica nondum prjedicatio coruscaret! Quid auteni 

hic nox intelligitur, nisi diabolus, qui auctor est tenebrarum 

? qui nimirum quodammodo tunc ambulat, 

cum non facile valet implere quod optat; tunc vero 

currit, cum maUtice suae vota absque ullo con- 

tradictionis obstaculo perficit; et non jam vitaj 

marginem, sed medium iter tenet, dum nihil sibi 

videt occurrere, quod sui cursus impetum valeat 

SEPTEMBER. 

I. Sermo clc S. Victore confessore. 

\U1. Sermo lin Nalivitate B. Virginis Marisp. 

Senno II de eaclem. 

Hourilia de eadem. 

XIV. Scrmo l de exaltatione S. Crucis. 

Sermo II de eaclem. 

XXI. Sermo de S. Matthseo^ apostolo et evange- 

lisla. 


Homilia cle eodem. 

XXIX. Sermo de S. Michaele archangelo. 

' SERMO XLIII. 

DE SANCTO VICTORE GONFESSORE. (I SEPTEMB.) 

.Hic ille magnus Providentife oculus dulciori vor- 

bere carnem carnaliter ambulantem afQixit et confixit 

timore suo. Qui enim patientiam Dei, poenam 

inferni, gloriam regni anirao irreverenti et infrunito 

contempseram, paratussum, et non sum turbatus, ut 

custodiam mandata Domini (Psal. cxviii). Intus erat 

urens conscientia multis obvoluta criminibus, et arti- 

ficioso velamine detestandum silentium diligens plus 

elegerat mori quam loqui, perire quam redire. Sic 

obdurationis sufe legibus pressa, oculos suos statue- 

retardare. 

rat declinare in terrani. Sed ille qui non dormit 

Gum igitur sub tam noxio mundus silentio conti- neque dormitat, pauperis animae recordatus, agrescesceret, 

et haec ad perdeiidos homines occasio diaba sus est flagellis vincere quam vincere beneliciis non 

lum provocaret, ille non modo medium iter habebat, ^ valebat. Adest illa maxima febris, quam acutam 

sed et currebat, quia quidquid uequidaB suaj inente physici nominant, et membris omnibus profusius 

coQceperat, etficaciter adimplebat. Nani et cunctajam superfusa 216 miserabili corpori insedit. Exagge- 

Romanum occupabat imperium, et necesse erat cos, ratur calor, et in ipsam animae sedem ignis furiosus 

qui legem Dei eatenus saltem utcunque tenuerant, irrumpit. Jam flammis ullricibus peccantis substantia 

jam subesse legibus paganorum. Sub igitur pereuntis conflagratur, et eeternalium sentit praeludia lormeu- 

mundi silentio sermo Domini a 215 regalibus sedibus torum. Intelligens igitur qiiia « horrendum est 

venit, quia de pectoribus apostolicis, quse regis 

aeterni veraciter sedes sunt, verbum evangelicee 

praedicationis erupit. Ipsi quippe regales sunt sedes, 

quas Deus inhabitat, ipsi reges, et Patres Ecclesia?, 

sicut dicitur : « Omnis gloria ejus filiae regum ab 

iutus [Psal. XLiv). )) Isti sane reges armati gladio 

incidere in manus Dei viventis {Hebr. x), 

) multipli- 

citatem facinorum meorum recolligo, confessus illi, 

qucm electio patrem, amicitia fideJem, familiaritas 

consortem effecit (113). Utrum taliter responderit qua- 

liter ego clamavcrim, ejus discretioni censui relinquendum. 

In proposito meo est et prffiterita inea 

spiritus, qnod est verbum Dei \Ephcs. vi), dcbellarunt plangere et cavere futura. Donet ille perseverantiam, 

principem mundi. De quo nimirum apostolorum qui negligentiam excitavit. In ipsius misericordia, 

gladio legitur : « Durus debellator in mediam exter-D non in justitia sua confidit servus suus, ut memor sit 

minii terram prosilivit, gladius acutus insimulatum maadatorum ipsius aon solum ad scribendum, sed 

imperium tuum portans, et stans replevit omnia ad faciendum ea. Ilasc ergo causa fuit operis inter- 

morte, el usque ad 

[Sap. xviil). D 

Istorum itaque 

coelum attingebat stans in terra 

regum, dilectissimi, subdamur 

rupti. Haec lantae tacilurnitatis occasio; nunc igitur 

scribemus tanto l;T?tius quanto securius , cum 

, 

summum periculum sit docere, nec facere ; ncc at- 

imperiis, eorum magistcriis instrui, corum patrotendatur hic styli lenocinantis excursus, cum verae 

ciniis elaboremus absolvi ; quatenus, absoluti per religionis sit eventilalis caruisse sermouibus, nec ver- 

conco.=sam beatis aposlolis auctorilatera, ad ipsum borum gloriam redolere. 

apostolicae dignilatis introducamur auctorem Domi- Ad manum est patris nostri Victoris solemnitas, 

num nostrum Jesum C.hristum, qui cum Doo Patreet ad cujus sacratissimum corpus, si vera est anti- 

(113) Eii habes hic confessioncm saoramentalem factam sacerdofi.

733 SERMO XLIII. 734 

quitatis fides, quolidie residemus. Hic est vir, quiAmedio terrae (Psal. LXXiii). Terrse utique illius, de 

virtute Domini virtutum signis et mirabilibus 

gloriosus effulsit, apostolis et apostolicis viris mi- 

raculorum gloria comparandus. Quae et quanta sint, 

et quanla sublimitate fulgentia, libcllus de vita 

et ortu ejus latius exaratus sufTicit indicare. Huic 

significanter assignari potest illud quod in illa solemni 

visione angelo Ephesi Ecclcsia3 scribitur 

« Vincenti dabo edere de ligno vitee, quod est in 

paradiso Dei mei {Apoc. ii). > 

; 

ipse non habet nidum, foveam ignorat, angulum 

nescit ; locum illum elegit unde pateat omnibus, 

exclusa personarnm acceplione. Denique et natus, 

positus est in medio duorum animalium, et quaesitus 

invenitur in medio doctorum {Luc. iil : et medius 

Judseorum stat, quem ipsi nesciunt. Loquitur et ad 

specioso propter speciem, pretioso propter utiliia-Bdiscipulos : « Ubi duo, vel tres congregati fuerint in 

tera. Haec est illa sublimis arbor, cujus umbra 

montes, et arbusta cedros Dei operuerunt {Psal. 

Lxxxi). Cedrus Libani, quse ramosa densitate an- 

gelicas perumbrat stationes. Sub umbra hujus ar- 

boris sedet sponsa, et fructus cjus dulcis gutturi 

suo {Cant. iV. Huic dicimus : In umbra tua vivemus 

inter gentes. Hujus umbraculum protegit ab eestu 

diei in securilatem, et absconsionera a turbine, et 

a pluvia {Isa. iv). Hoc esl illud granum sinapis 

quod in utero Virginis Dei Patris manibus seminatum, 

minus fuit omnibus oleribus terrae, sed 

in tantam altitudinem exsurrexit, ut veniant vo- 

nomine meo, ibi sum in medioeorum {Matth. xviii). 

Et : « Ego in medio veslrum sum, sicut qui ministrat 

(Luc. XXII). » Crucifixus est etiam in medio 

duorum latronum : resurgens stetit in medio discipulorum 

suorum {Joan. xix, xx); et a Joanne visus 

est in medio septem candelabrorum aureorum [Apoc. 

I). Medius ergo medium sequere, nec angulorum 

sordibus, nec fovearum tenebris delecteris ; sed dic 

cum justo : « In medio Ecclesife laudabo le {Psal. 

XXI). » Hoc est igitur lignum vitae plantatum in 

mcdio paradisi {Gen. ii), arhor aromatica, purissima, 

balsamorum mella distillans. Ex hujus arboris sub- 

lucres cceli , et habitent in ramis ejus (Matth. xili) ; 

lignum, quod plantatum est secus decursus aquain quorum summitate fructus illi dependent, quos 

rum {Psal. i), lignum vitae in medio paradisi {Gen. Qcoelestis illa fistula, Paulus apostolus, verbis elegan 

iii). 

Et attende magnum sacramentum. Filius Dei totus 

et integer eructatus est de corde Patris in uterum 

Mariae, de ventre Matris in gremium Ecclesise. 

Quantus in Patre, tantus in Virgine ; quantus in 

Virgine, tantus in Ecclesiae unitate. In Patre inefla- 

biliter, in Matre mirabiliter, singulariter in Ecclesia. 

Cum Patre ejusdem et aequalis substantite ; cum 

Matre ejusdem, et divisee ; cum Ecclesia ejusdem, 

217 sed occultae. Sic distillaverunt coeli misericordiam, 

sic Verbum Dei tranfusum est, et effusuni 

ubique totum, sine quo nihil totum. Felix effusio, 

quae currentes adolescentulas ad odorem suavitatis 

invitat, visu recreat, satiat gustu, ubique autem in 

medio. Nam et in illa deitatis essentia, media est in- 

stanlia septemplicium ramorum corona progerminat, 

tibus explanavit. 

Primus ramus est incarnatio Filii Dei. Iste siquidem 

subtilis et necessarius ; cum et instauret coele- 

stia, terrestria restauret, et utramque naturam sua 

vivificet viriditate. « Si in viridi, inquit, ligno hoc 

faciunt, in arido quid tiet? » {Luc. xxiii.) Se vocans 

viride lignura, de virginali pullulatum virore ; cum 

nos et nativitatis munditiam, et fidei viriditatem in 

primo parente verum sit amisisse. Viriditas Iifec tam 

sapienter ab ipsa Sapientia excogitata est, ut et cor- 

dis et oris transeat facuitatem. Oportebat enim ad 

redemptionem hominis, ut victus homo victorem 

diabolum vinceret. Sed unde fieret hoc, non habebat. 

Omnes enim in illo proscripti eramus, et per illum 

originalis peccati 218 gravitatedepressi. Deus autem 

ter Patrem et Spiritum persona familiaris humano iion debuit, cum potius potentia videretur, si ser 

generi benignitate familiarior identitate, cum sola vum a se recedenlem, qui illum subjugaverat, eno- 

nostrce carnis susceperit paupertatem. Unde et Da- 

vid, in ipsius divinitatis abyssum immersus, ait : 

« Benedicat nos Deus, Dous noster, benedicat nos 

Deus {Psal. lxvi) ; » et illum in medio majestatis 

esse protestans, et nostrum asserens specialiter, 

qui nostrae mortalitatis induit vestiraentum. Pater 

enim, et Spiritus impleverunt quidem. Virginem, 

sed majestate, non susccptione. Est et in medio 

Virginis ipsius utero substantialiler illapsus, qui 

medietatem staterse comprehendit humanae. Deus 

enim noster rex ante saecula operatus est salutem in 

daret. Quod igitur Iiomo per se non potuit, Deus per 

se non debuit, artifex Sapientia Deum et hominem 

collocavit, ut ex parte hominis pro hominibus sa- 

tisfaceret, et ex parte Dei superbum sicut vulneratum 

hurniliaret. Clausa est principi tenebrarum haec 

tam gloriosa conjunctio, nec versuta cailiditas consilium 

Dei potuit conjectare. Assumitur purum semen 

de virginea puritate, et illuin propiliationis fontem 

Sapienlia Dei secretiori novitate repurgat. Primus 

itaque ramus est incarnatio ejus ; fructus ejus, Spiri- 

tus sapientiae.

735 S. PETRI DA.MIANI OPP. PARS SEU TOMUS II. - SERMONES. 736 

Secundus ramus est baptismus Christi. IntuereAin nloria I Vident et admirantur coelestium agmina 

Filium Virginis non ad ablutionem membrorum 

suorum, quaj de virgineis membris exierant, fuisse 

baptizatum, sed ut tantre mundationis privilegium in 

aquarum substantia sanciretur. Tene intellectu, 

quod visu non potes, descendere in aquam, cum 

aliquis baptizatm' , filium diaboli, et ascendere 

filium Dei , vasa ira3 in misericordias vasa con- 

verti {Rom. ix), everti pcccatum originis, subverti 

latronis ajdificium, divinitatis domiciliura prsparari. 

Adest Spiritus sanctus, et de sunama ccelorum arce 

descendens , elementum sanctilicat, deificat l)aptizatum, 

clarificat ministerii dignitatem. Clonstipantur 

angelicffi virtutes alludentes sacramentalibus insti- 

tutis, et coelestibus creaturis unda purilicans corona- 

legionum, etad tantae gratia? largitatem incessabiliter 

obstupescunt. Exsuperat euim sensum omnem tantae 

dignationis intuitus, ipsi soli pervius Trinitati. Sed 

et bic ramus spectabilis et mirandus; fructus vero 

ejus, Spiritus pietatis. 

Septimus est dies judicii, quando veniet cum po- 

testate magna et majestate (Luc. xxi) reddere in ira 

vindictam, et vastationem in flamma ignis. Tunc erit 

timor ille timendus, cum, coelis ardentibus, pugnantibus 

elementis, terra succensa, conscientiis obvo- 

lutis, dsemonibus accusantibus, trementibus ange- 

lis, judice furibundo et misericordiam nesciente, fiet 

illa discussio, quae 'utinam nos paratos inveniat 

{II Thess. I). Ramus iste magnus et metuendus 

tur. Cordis, non carnis oculos desiderat sacramentigfructus ejus, Spiritus timoris Domini. Amemus ergo 

lignum vitEe, et de fructu ejus assidue manducemus, 

transcensio, quia intelligibilis est. Secundus ergo 

ramus est baptismus Christi ; fructus ejus, Spiritus 

intellectus. 

Tertius est passio Redemptoris. Vide consilium 

Dei quod in abysso judiciorum ejus clausum fuerat 

ab ffiterno. Consiliuna tuum antiquum, Domine, verum 

fiat, ait unus illorum, qui ad arcanum divinfe 

Providentia3 fuerat intromissus. Nunquid non consuluit 

tibi, cui non erat adjutor, cum sanctissimam 

illam carnem addidit opprobriis, tormentis exposuit, 

et a inclinato capite emisit spiritum» ? (Joan. xix.) 

quam indebila miseratio, quam gratuita : et sic pro- 

bata dilectio, quam inopinata dignatio, quam stupenda 

dulcedo, Filium Dei sic alBigi, regem glorise 

quia fructus iste Filius Marife est, qui est benedictus 

in ssecula sajculorum. Amen. 

* SERMO XLIV. 

I. IN NATIVITATE BEATISSIM^ VIRGINIS MARItE. 

(VIII SEPT.) 

De gaudiis properamus ad gaudia, et ferventem 

stylum gloriosa materia facit ferventiorem. De Virgine 

venimus ad Virginem, et de Maria ad Mariam 

recurrimus. Bonum est nos hic esse, melius immo- 

rari, optimum permanere. Felices angelici spiritus, 

qui beatee Virginis habent prfesentiam ! Nos interim 

memoriam abundantice suavitatis tuse eructamus. 

lili praesentiam, nos memoriam. Sic si dulcis est 

in lacu miseri

737 SERMO XLIV. 738 

etiam Deu9, Salomon, id esl pacificus, est nobis in lioc Asiiigularis aspectus sui gratia super coelestem curiam 

exsilio : Ecclesiastes, id est comionator, erit in judi 

cio ; Idida, id est gloriosus, erit in regno ; in exsi- 

lio aniabilis, in judicio terribilis, in regno aduiira- 

bilis ; in exsilio pius, in judicio justus, in regno 

gloriosus. Vide autem si non ubique rex. In exsilio 

rector morum, in judicio discretor meritorum, in 

regno prajmiorum distributor ; simulque considera 

quia non Ecclesiastes, non Idida, sed Salomon tam 

gloriosum opus facere prienotatur. Averte oculos tuos 

ab illius terreni regis deliciis, qui, licet fuerit sa- 

pientia singularis, sublimis gloria, rebus affluens, 

pace securus, non tamen tale opus facere potuerit 

quale factum non sit universis regnis. Nunquid sa- 

crte scriptor bistorias omnia opera mundi et gioriam 

eorum intuitu diligenti prospexerat, ut hoc statim g 

tota deliberatione, non uni, sed omnibus antefer- 

ret? Inania sunt hsec, si non recurramus ad intimos 

ccelestis disciplinae recessus, si non deviemus a 

via litteratoriae qualitatis. Salomon noster, non solum 

sapiens, sed et sapientia Patris ; non solum pacificus, 

sed et pax nostra, qui fecit utraque unum, 

fecit thronum, uteruni videlicet intemeratse Virgi- 

nis, in quo sedit illa majestas, quEe nutu concutit 

orbem. 

Hanc sessionem Filii et probavit et cognovit Pater, 

ipso dicente : « Tu cognovisti sessionem meam {Psal. 

cxxxviii); » et : « Thronus tuus Deus in SEeculum 

sseculi [Psal. XLiv) ; » et : « Thronus isle sicut sol in 

conspectu tuo (Psal. lxxxviii). » « Sedes, » inquit 

allicit ad videndum ? Quid forlius illa fortitudine per 

quam Domini fortitudo vasa diripuit fortioris? Quid 

frigidius ilia substantia quam obumbravit virtus Al- 

tissimi, et ab asstu peccati defendit supervenientis 

Spiritus plenitudo ? Ex hoc ebore, nisi fallor, fiunt 

illse domus eburneae, de quibus dicit Psalmista : 

« Myrrha, et gutta, et casia a vestimentis tuis, a domibus 

eburneis {Psal. xliv). » 

Sequitur : « Grandem. » Quid grandius Virgine 

Maria, quae magnitudinem summae divinitatis intra 

sui ventris concludit arcanum? Attende Seraphim, 

et in illius superioris uaturae supervola dignitatem, 

et videbis quidquid majus est, minus Virgine, solum- 

que Opiflcem opus istud supergredi. 

« Et vestivit eum auro fulvo nimis. » Aurum 

omnibus metallis pretiosius, intellige divinitatem 

Dei, oinni praeemineutem mundo, omnia gubernan- 

tem. Hac vestita est, imo supervestita Mater Altis- 

simi, totamque Virginem tota illa indivisibilis natura 

largiori gratia superfudit. Quid est autem quod dicit 

fulvo nimis ? Hic aliquid requirendum reliquit nobis 

Spiritus ille multiplex, et utinam possim explicare 

quod sentio.Quatuor modis inest Deus omnibus creaturis. 

Primo modo essentialiter tam bonis quam malis, 

nihilque intercludit deitatis essentiam, per quam 

esse omnia acceperunt. Inde est quod nusquam et iu 

omni loco esse legitur, cum omnibus praesentialiter 

assistat, et a nuUo comprehendatur. Habent etiam et 

mali Dei prsesentiam, sed non gaudent, cum inani- 

Scriptura, « super thronum, qui Judicas Eequitatem q mata qufelibet hoc possint privilegio gloriari. Se- 

(Psal. IX). » Quid enim justius quam vilem et trans cundo modo inest bonis operatione, agit enim in eis 

fugam servum, et conservi sui sedulum decepto- virtus operativa, ut operentur opera Dei ; nec otiose 

rem, perpetuis ignibus assignare, et illum, quem fe- creati sunt inter creaturas, sicut et mali, qui elege- 

fellerat, suo resignare principio? Ait ille alter /ilius 

Virginis : « Et vox de throno exivit dicens : Laudem 

dicite Deo nostro, omnes sancti ejus (Aimc. v). » Ex 

hoc throno laus angelorum prorumpit, et hominum, 

quia dum hic restituitur, et ille resarcitur, utrique 

gratiarum debent devotionem. Nosti quidnam dicat 

qui seuLt in throno? « Ecce, inquit, nova facio 

omnia (Apoc. xxi). » Felix thronus, in quo sedet 

dominator Dominus; in quo, et per quem non 

soluni omnes, sed omnia renovantur ! Parco ver- 

bis, quia quosdam vestrum sentio praevolare, et 

currentis styli praevenire pauperiem. Merito ergo 

tale opus non eloquenti, non glorioso, sed paci- 

fico scribitur assignatum ; quia venit Jesus instau- 

rare et quae in coelis et quee in terris ; pacemque et 

concordiam inter homines et angelos, mediante Vir- 

gine, reformare. 

« De ebore, » inquit. Qaid est quod aurum, et ar- 

gentum, et lapides pretiosi, et omnis denique pretio- 

sioris materiae pra^mittitur gloria ? Sola eboris 

substantia capax est tantae compositionis, et fabrica- 

tur in ea quod omnibus operibus 221 praeferatur. 

Ebur enim et mirabili caodore relucet, et muUa 

praeeminet fortitudine, frigidiorisque naturae sortitur 

auspicium. Et quid candidius illa virginitate, quae 

runt arescere, ut sempiternisignibus alimenta ministrent. 

Inest et plerisque bonis illuminatione, quos 

de futurorum cognitione nobilitat et participes suorum 

efficit secretorum. Quarto modo inest uni creaturas, 

videlicet MarisB Virgini, identitate, quia idem 

est quod iila. 

Hic taceat et contremiscat omnis creatura, et vix 

audeat aspicere tantse dignitatis et dignationis im- 

mensitatem. « Dominus tecum {Luc. i), » inquit ar- 

changelus. Habitat in angelis Deus, sed non cum an- 

gelis, quia cum illis ejusdem non est essentiae. 

Habitat Deus in Virgine, habitat cum illa, cum qua 

unius naturffi habet idenlitatem. Hoc est ergo aurum 

fulvum nimis, quo thronus est vestitus, quia tali 

modo Deus Virginem induit et in Virgine indutus 

est, ut meliori non posset. 

Sequitur : « Per. sex gradus ascendebatur ad 

eum. » Elige meditari quae sancta sunt, quia « per- 

versEe cogitationes separant a Deo {Sap. i); » et primum 

gradum ascendisti. Insuesce linguam tuam 

bene loqui, et subsilisti ad secundum. Juste quod 

justum est operare, et tertium ascendere meruisti. 

Doce iniquos vias Domini et consolare omnes lugen- 

tes, et ad quarti sublimitatem 222 raptatus es. 

Relinque mundum et ea quae in mundo sunt, et ad 

:

739 S. PETRl DAM1A.N1 OPP. PARS SEU TOMUS II. - SERMONES. 7iO 

qulQti cacumen evolasti. Teneat te perseveraiuia iuAfacta sunt in creaturis mundi , 

motu, persevcrautiaiii non relinque, ut sexlum gra- 

duui viriliter attigisli. Ex hoc subsilire licel in coelum, 

ad illanigloriam aspiraro, in i|ua Regina gloi'io- 

sior angeiicani reverberat dignitatein. 

Sequitur : » Rotundus erat in posterioribus. » Posteriora 

Virgiuis assumptionem ejus inlellige, in qua 

llnem vitae mortalis accepit, qua^ vitam reddidit orbi. 

Et nota cum quanto sacramento transitum Virginis 

Scriptura comparel rotundilati. In rotundo nec prin- 

cipium, nec tineni poteris invenire ; ita et gloria, quae 

eam de hoc mundo transeuntem excepit, principium 

ignorat, nescit finem ; de qua nil aliud possumus 

dicere, nisi quia « gloriosa dicta sunt de te » (Psal. 

Lxxxvi), gloria Dei. 

niliil tamen tam 

exceilens, tam magnificum fecerunt opera digitorum 

Dei: Virgo Dei geuitrix, cujus pulchritudinem sol et 

luua mirantur, 223 subveni, domina, clamantibus ad 

le jugiter : « Revertere, revertere Sunamitis, rever- 

tere, revertere, ut intueamur te [Cant. vi). » Tu be- 

nedicta, et super benedicta, revertere, primo per 

naturam. Nunquid quia ila deilicata, ideo nostrae 

humanitatis oblita es? Nequaquam, domina. Scis 

in quo discriniiue nos reliqueris, ubi jaceant, quantum 

delinquant servi tui ; non enim convenit tanta 

misericordiffi tanlam miseriam oblivisci, quia, etsi 

subtrahit gloria, revocat natura : non enim ita memoraris 

justitiae Dei solius, ut misericordiam noa 

habeas; neque ita es impassibilis, ut sis incompassi- 

Sequitur : « Duodecim leunculi stabant supergbilis. Naturam nostram habes, non aliam; et justum 

gradus. » Duodecim leunculi , duodecim apostoli 

sunt, qui preefixis gradibus validius insistentes, Reginam 

coeli nou sine maximo slupore demirautur, 

et dicuut : « Qu£e est ista, quffi ascendit sicut au- 

rora consurgens, pulchra ut luna, electa ut sol, ter- 

ribilis ut castrorum acies ordinata ? » [Cant. vi.) 

Porro duae manus, quae tenebaut hinc et inde sedile, 

activam et contemplativam vitam significant, quee 

Matrem Virginem propensiori diligentia ambierunt, 

adeo ut nec actio contemplationein minueret, et 

, 

est ut de rore tantEe pietatis difrusius infundamur. 

« Reverlere, » secundo per potenliam. Fecit in te 

magna qui potens est, et data est tibi omnis potestas 

in coelo et in terra. Quid tibi negabitur, cui negatum 

non est Theophilum de ipsis perditionis faucibus 

revocare (114)? Infelicem animulam, totum illud, 

quod in te factum est, proprio charactere denegaulem, 

de luto faecis et miseriae sublevasti. Nil tibi im- 

possibile, cui possibile est desperatos in spem beati- 

tudinis relevare. Quomodo enim illa potestas tufe 

contemplatio non desereret actionem. Recordare polentise polerit obviare, quoe de carne tua carnis 

quia non erat ei locus in diversorio ( Luc. ii ) suscepit originem? Accedis enim ante illud aureum 

quomodo Filium suum propriis uberibus lactaverit, humanffi reconciliatiouis altare, non solum rogans, 

et omnes denique vagientis parvuli sustinueritactio- sed imperans, domina, non ancilla. Moveat te na- 

nes, et tunc intelliges quia plurimum ministravit. p tura, potentia moneat, quia quanto potentior, tanto 

Considera quia ipsa est quffi, in contemplativEe digni- misericordior esse debebis. Potestati enim cedit ad 

tatis supervecta dulcedinem, in ipsius Dei substan- gloriam, injurias ulcisci nolle cum possit. 

liam lucidiores inlixit obtutus. « Lseva, inquit, ejus « Revertcre, » tertio per amorem. Scio, domina, 

sub capite meo, et dexlera illius amplexabitur me quia benignissima es, et amas nos amore invincibili, 

{Cant. II). » quos in te et per te Filius tuus et Deus tuus summa 

« Duo leones stabant juxta brachiola. » Duo leones dilectioue dilexil. Quis scit quoties refrigeras iram 

sunt Gabriel archangelus et Joannes evangelista, Judicis , cum justitia3 virtus a praesentia deitatis 

quorum alter dexteree Virginis, alter sinistrae custos 

dcputatus est. Gabriel enim mentem, Joanues carnem 

pervigili sollicitudine servaverunt. Qui bene 

leones dicuntur, propter rugitura altisonEe vocis; duo 

enim verba nuutiaverunt orbi terree qualia nec dicta 

sunt nec dicentur, et in quorum comparatione omnia 

muta debeant apparere. « Ave, Maria, gratia plena, 

Dominus tecum {Luc. i), « ait archangelus. Audisne 

egreditur ? 

« Revertere, » quarto per singularitatem. In ma- 

nibus tuis sunl thesauri miserationum Domini, et 

sola electa es, cui gratia lanta conceditur. Absit ut 

cesset manus tua, cum occasionem quffiras salvandi 

miseros et misericordiam effundendi ! neque enim 

tuagloria minuitur, sed augetur, cum pcenitentes ad 

veniam, justificati ad gloriam assumuntur. Revertere 

hoc verbo iucarnationem Dei, redemptionein ergo, Sunamiiis, id est, despecta, cujus animam per 

hominum, renovationem mundi ? « In principio erat Iransivit gladius {Luc. n), qua3 fabri uxor appellata 

Verbum {Joan. i), » dixit evangelista. Animadvertis fuisti. Ad quid?Ut intueamur te. Summa gloria est 

liic Verbi divinitatcm, Ecclesiffi iidem, haereticorum post Dcum te viderc, adhaBrere tibi, et in tuae pro- 

silenlium, locum quietis, secretum solitudiois, lumi- 

nis arcanum, habitaculum pacis ? Ob hanc fortassis 

causam vocavit Jacobum et Joannem Boauerges, id 

est, filio» tonitrui {Marc. x). 

« Non est factumsimileopusin universis regnis. » 

Nihil verius, nihil sublimius, nihil dulcius misercB 

mortalitati el mortalimiseriae. Nam etsi multa magna 

(114) Vide Surium, '.oiu. 1. l)e tauctis, ad di^;ui 4 febr. 

tectionis munimine demorari. Audi nos. Nam et 

Filias nihil negaus honorat te, qui est Deus benedictus 

in sajcula sajculorum. Amen. 

SERMO XLV. 

II. IN NATIVITATE BEATISSIMyE VIRGINIS MAHIjE. 

(VIII SEPT.) 

Nativilatis beatissimae et iutemerataj Genitricis

741 SERMO XLV. 742 

Dei, tratres charissiiui, merito preecipuum et sin-A pro nobis, in quo Verbum caro factum est, et habi- 

gulare prffibet lioiuinibus gaudium, quae totius exstitit 

hamauce salutis exordium. Sicut enim omni- 

potens Deus, ineffubili providentia^ subb intuitu, 

antequam horao fierel, 224 hominem periturum 

diabolica machinatione prsevidit, sed etiam redemptionis 

humana! consilium ante saecula in immensae 

pietatis suae visceribus habuit. Et non solum quali- 

ter redimeret, modum et ordinem in profundissima 

sapientiae suse ratione constituit, verum etiam 

quando redinierel, certum temporis articulum pree- 

finivit. Sicut ergo impossibile erat ut huniani generis 

redemptio fleret, nisi Dei Filius de Virgine 

nasceretur; ita etiam necessarium fuerat ut Vii'go, 

ex qua Verbum caro fieret, nasceretur. Oportebat 

quippe prius tediflcari doraum, in quam descendens B 

ccplestis Rex habere dignaretur hospitium : iiiam 

videlicet, de qua per Salomonem dicitur : « Sapientia 

aedificavit sibi domura, excidit columnas 

septem {Frov. ix). » Septem namque virginalis hsec 

domus- sufTulta columnis exstitit, quia venerabilis 

Mater Domini septem sancti Spirilus donis, id est, 

sapientia3, et mtellectus; consilii, et tbrlitudinis; 

scientia;, et pielatis, atque timoris Dei (Isa. xi) 

dotata fuit. Quam utique Eeterna Sapientia, qu£e 

attingit a line usque ad finem foi'titer, et disponit 

omnia suaviter (Sap. vm), talem construxit qua3 

digoa fleret illum suscipere, et de intemeratffi car- 

nis suae visceribus procreare. Necesse erat prius 

erigi thalamum, qui venientem ad nuptias sanctae 

Ecclesiae susciperet Sponsum, cui David, exsuItansQ 

in spiritu, epithalamium canit, dicens : « Tanquam 

sponsus Domlnus procedens de thalamo suo (Psal- 

XVIII). » 

Merito ergo hodie profusis gaudiis totus ubique 

terrarum orbis exsultat, merito universa sancta Ec- 

clesia, nascente Sponsi sui Genitrice, ut ita pras 

gaudlo dixerim, fescennini rarminis laudes alternat. 

Exsultemus igitur in hac die, charissimi, in qua 

dum beatissimse veneramur Virginis ortum, cunctarum 

eliam INovi Testamenti festivitatum celebramus 

iuitiuni. Exsultemus, inquam, in hac die praecipua, 

et totis visceribus in Domino delectemur : in qua 

dum Redemploris nostri recolimus Matrem, reliquarum 

festivitatum celebramus originem. Quee enim 

cunctis solemnitatibus est antiquior lempore, nequaquam 

esse debet inferior dignitate. Nam si Salomon 

cum israelitico populo, in dedicatione templi 

ex lapidibus lacti, tam copiosum et magniflcum sa- 

crificium solcmniter celebravit (III Reg. viii) ; quale 

quantumque gaudium beatce Mariae nativitas populo 

Christiano debet afferre, in cujus uterum, velut 

revera sacratissimum templum, Dcus ipse descendens, 

et humanam naturam ex ea suscipere, et cum 

horainibus dignatus est Yisibiliter habitare ? Licet 

enim et in illud Salomonis leraplum Deus descen- 

disse rredendus sit, in hoc tamen rationabili sanctuario, 

hoc est, in beatissinice Virginis utero, multo 

mirabilius multoque feliclus dignatus est manere 

tavit in nobis IJoan. i). De illo quippe, antiquo videlicet 

templo, scriptum est : « Factum est, cum 

exissent sacerdotes de sanctuario, implevit nebula 

domuin Domini, et non poterant sacerdotes stare 

prope propter nebulam. Impleverat enim gloriam Domini 

domum Domini (III Reg. x). 

Qua3 omnia,sicut egregiuspraedicatordicit,in figura 

contingebant illis (I Cor. x). Gloria quippe Domini 

225 intelligitur Ghristus, cujus fide repletus est 

mundus. De qua gloria cum pro eo adorato vitulo 

deprecaretur Dominura Moyses, ut parceret populo 

peccatori, respondit Doininus :


totius raundi amplitudine non tenetur ? Jacet intraAsuam. Ex omni itaque mullitudine nationum unum 

materaa viscera parvulus, qui cum coaeterno Patre 

rerum omnium jura gubernat immensus? beata 

ubei'a, qua? dum tenue lac puerilibus labris iiifun- 

dunt, angelorum cibum et homiuum pascunt ! Exiguum 

exprimunt liquorem, et mundi reficiunt Greatorem. 

Qui suae virtutis imperio marium procellas 

miligat, qui fluminibus indeficientem aquarum 

impctum subministrat , qui aridam terram innu- 

meris ubique fontibus irrigal , raras de virgineo 

pectore guttas lactis exspectat. Manat liquor ex 

uberibus Virginis, et in carnem verlitur Salva- 

toris. 

226 Hic, dilectissimi fratres raei, hic rogo, per- 

pendite quara debitores simus huic beatissims Dei 

sibi elegit, israeliticum videlicet populum, cui et legem 

dedit, et sacrificia sibi diversorum animalium 

olferre prajcepit. Sed lex illa, ut homo per eam perfecte 

salvaretur, uequaquam eratidonea. Sicut enim 

per Paulum dicitur : « Nihil ad pei'fectum adducitlex 

{Hebr. vu). » Quia enim rudis adhuc ille populus, 

superbus, et rigidus erat, ad portandum perfectae le- 

gis jugum, cervicem cordis humiliare non poterat. 

De quo nimirum populo ad Moysen Dominus di- 

cit : « Cerno quod populus iste durs ccrvicis sit 

{Exod. XXXII). » Danda ergo illi fuerat hujusmodi 

lex, quae nec oranino a divinis obsequiis liberum 

ire permitteret, nec taraen praecipiendo sumraa et 

gravia deterreret. Sacrificia auteui, qua3 lunc offe- 

Genitrici, quantasque illi post Deum de nostra re-g rebantur, ad eraundationem carnis aliquatenus pro- 

desse poterant, ad conferendum vero animabus 227 

demptione gratias agere debearaus. Illud siquidera 

corpus Christi, quod beatissima Virgo genuit, quod 

in gremio fovit, quod in fasciis cinxit, quod materna 

cura nutrivit : illud, inquam, absque ulla dubietate, 

non aliud, nunc de sacro altari percipimus, et ejus 

sanguinem in sacramentura nostrae rederaptionis 

hauriraus. Hoc catholica tides habet, hoc sancta Ec- 

clesia fideliter docet. 

NuUus ego humanus sermo in laude ejus inveuitur 

idoneus, de qua mediator Dei et hominum cognosci- 

tur incarnatus. Impar est illi omne huraanae linguse 

prseconium, quaj de interaeratEe carnis suse visceribus 

cibura nobis protulit aniraarum : illum videlicet, 

qui de semctipso perhibet, dicens : « Ego sum 

salutem sufficere non valebant, dicente Apostolo 

« Si enim sanguis taurorum, aut vitulorum, aut 

cinis vitulae aspersus, inquinatos sanctificat ad 

emundationera carnis ; quanto raagis sanguis Ghri- 

sti, qui per Spirituai sanctum se obtulit iraraa- 

culatuin Deo, emundabit conscientiam nostram ad 

serviendum Deo viventi? » {Hebr. ix.) Cum enim 

ad eraundationera carnis sacrificia illa prodesse denuntiat, 

purgationera animabus conferre nequaquam 

potuisse designat. Neque enini irrationalis creatura 

ad sanclificandam rationalem esse poterat vailda. 

Sed nec ipsi sacerdotes sanctificare populum po- 

terant, quia et ipsi pro suis reatibus offerre hostias 

panis vivus, qui de coelo descendi : si quis ex hoc^ indigebant. Neque, delictis obnoxii, delictoruoi 

pane manducaverit, vivet in EBlernum [Joan. vi) 

Per cibum naraque a paradisi sumus amoenitate de- 

jecti, per cibum quoque ad paradisi gaudia reparati. 

Cibum coraedit Eva, per quera nos jeterni jejunii 

fame raultavit ; cibura Maria edidit, qui nobis coe- 

lestis convivii aditum patefecit. Hic etiam, obsecro, 

dilectissimi fratres, hic lineam nostrse redemptionis 

diligenter attendite, et quam circa nos divin.-B pieta- 

tis viscera fuerint intenta, cordis aures pensate. 

Fecit Deus hominera, ut ita dixerim , mortaliter 

immortalem, videlicet ut si custodire vellet pra;- 

ceptura obedientise, in feternura viveret; si vero con- 

temneret, niortis mox imperio subjaceret. Quid plu- 

ra? Peccavit homo, diabolo suadente {Gen. iii), et 

tota humani generis arbor venenata est in radice. 

valebant vincula solvere, vel peccatores peccatorem 

justificare. 

Necesse ergo erat ut talis sacerdos inveniretur, qui, 

dum in aliis peccatorum sprdes ablueret, ipse in se 

abluendura aliquid non sentiret; et dura alieni reatus 

contagia lergeret, in seraetipso ahquara leprEe maculam 

non haberet. Sed hujusraodi horao in huraano 

genere inveniri non poterat, quia unusquisque cum 

Propheta hunc versiculura veraciter decantabat 

« Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in de- 

lictis peperit me mater mea [Psal. i) ; » el, sicut per 

Apostolum dicitur : « Omnes peccaverunt, et egent 

gloria Dei [Rom. iii). » 

Obsecro, dilectissimi fratres mei, hanc vestrae, 

imo nostrae salutis historiam diligenter attendite, et 

Gecidit infelix pater per gulara, et universa ejus '^huraante restaurationis ordinera etiam in vestris 

progenies rea facla est per naturam , dicente 

Apostolo : « Eramus natura filii irte, sicut et cteteri 

{Ephes. II). » 

Factus est itaque Adam fermenlum, et universam 

corrupit multitudinem filiorum quia ; dura ille pestifero 

serpentis veneno vitiatur, tota in illo humani 

generis massa corrumpitur. Unde irradiante jam 

novse gratiae splendore, per egregium nobis prtedi- 

catorem dicitur : « Expurgate vetus fermentum, ut 

silis nova conspersio (1 Cor. v). » Sed pius et mise- 

ricors Deus noluit omniraodo perire creaturam suara, 

quam formaverat ad imaginem et similitudinem 

cordibus ordinate. Gorda vigilent, oculi non dorrai- 

tent. Gum igitur hujusraodi horao in humano genere 

inveniri non posset, ne in peccato suo periret bomo, 

Greator horaiuum, de beatissiraa Virgine carnem 

sumens, sine peccato factus est homo, sine peccato 

cooceptus in Virginis utero, sine peccato est conver- 

satus in mundo. Eia, fratres, intendite, intendite, 

inquara, et ineffabile redemptionis nostrae mysterium 

vigilanter audite. Ecce jam sacerdos, fratres, 

nulla ipse liabens peccata, et idcirco dignus et po- 

tens ut, sacrificium offerens, aliena mundaret peccata. 

Ille videlicet, cui per Prophetam dicitur : « Tu es 

:

7i;j mvAo %i.\. iia 

saoenlOs iii relcrniim, sccuiulum ordiiicin Mclclii- A « Cinisius pnssiis csl prftiinljis, Vobis rcliiiqucri» 

scdech (Psfl/. cix). » Seii siciii per Pauluni dicitur : 

« Necesse esl sacerdoiem aliquid liabere qiiod offe- 

rat {Uehr. viii). » Veruiniamen, sicul siiperiiis 

dicliiin esl, impossibile eral ul brulorumcarnes ani- 

nialiiini saiicliflcarcnt aiiimas liominiim, ei irralio- 

nalis hoslia raiione uienlium sufficeret abolere 

peccata. Unde ex persona Filii ad Patrem per Psal- 

niistani dicitur : < Sacrincium el oblationcinnoluisli, 

holocausla eliam pro deliclo non postiilasti; luiic 

ilixi : Ecce venio {Psat. xxxix). » Oporlebat ergo iit 

raiionalis liosiia licret, qiise creaturam raiionabilem 

cxpiaret. Sed peccalor aliquis lioiiio, siciit indigiius 

crat ut sacrificiuin olferret, sic etiain nihiloniinus iil 

ipse sacrificium fieret. Quid ieiitur sacerdos nosler 

exciiiplum, utsequamini vesligia cjiis (/ Petr. ii) ; i 

et Paulus ; « Imilalores, inqiiil, Dei estote, et ambu- 

lale in dileclione, siciit et Christiis dilexit nos, et 

tradidit senietipsum pro nobisoblaiionem, et hosliam 

Deo in odoivm siiavitatis (ii';)/!es. v). » 

Deguslenius eigonuiic, dilectissimi, cuni Christo 

temporalcm momentancee niortis aniaritudiiieni, ut 

ad aeternam postinodiiin resurrectioiiis ejiis inereamur 

pervenire dulcedineni. Qiiod eiiim lecit pro 

nobis, lioc eliam fieri quscrit a iiobis, leslaiite Pro- 

pheta, qiii ait : t Quid, inquii, retribuam Doiniuo 

pro ouiiuhus qiuc retribuit inilii? Caliceni sahilaris 

accipiam, et iioinen Doniiui invocabo {Psal. cxv). » 

Pro nosira eienim redemptione rion aurum dedit, 

faceret? Quo se verleret? Quod redemplionis nosiiie [> iion argenlum appendit, non pecuniam niiraeravit; 

consilium invenirel? Unde mediaior Dei el homiiiiiin 

placationis hosiiani sumeret,qua pacera inlerDeur.i 

et homineni reformaret? Omnis quip|ie terreua crea- 

lura, si ratioiialis erat, pcccaii viriis de priini pa- 

rentis radice (ontraxorat; si irratioiialis, ralionaleni 

juslificarc non potcrat. 

ggg 

Qiiid crgo faceret niediator pacis, et ipse 

pax? Ipse est cnim pax nostra, qiii fecit utraque 

uiium, et niedium parlelem niacerite solvens, iniini- 

citias in carne sua : legcm mandalorum decretis 

evacuans, ul duos conderet in senieiipso in ununi 

iiovum hominem , faciens pacem; ut reconciliaret 

anibos in uno corpore Deo pcr cruccm, inlerficiens 

sed seinelipsiii!) iradidit, prttiosura sui corporis 

sanguinem fudit, propriam pro nobis animam posuit. 

Uiide et Pelriis ait : « Non corruptibilihus auto, 

vel argento rcdenipti estis de vana vestra conversa- 

tioiie paternoe tradiiioiiis; sed pretioso sanguine, 

qiiasi Agni immacniati, et inconlaniiiiali Cliristi 

(J Pelr. i). I 

Expedit crgf) , ut r>eden)ptori suo semetipsum 

offeral,

747 S. PF/rUl DAMIANI OrP. P.UIS SEL TOMIS II. - SEHMOXES. 743 

(jue eiiim lecciit vdliinlaleiii Paliis mei , (Hii iii A spiciis piospeia iiialiibiis luiiiliaro. Ceala veio 

coilis est, ipse nieiis fraler, sorur et malcr csl Maria , cum liliuin ad lciiiplum (iefei-ret el liiiiic 

(Mallli. xii). ) 

Simeon in uliiis acciperet, auilivit : < El luam ipsiii.> 

Noiate, fratres, noiate dignitalem vestram , si 

.Tdimplenles voliiiitatein Dei frangitis volunlatcm 

vestram. Ecce , beala et venerabilis virgo Maria 

secundum carnein qnidem inaler Cliristi fuit, frater 

non fuit, soror iion fiiil. Et qiiiciinqiic aliquid liorum 

aliciii secundum carnalis jiira propiiKiuitalis 

exslilcril, aliud silii esse oinniao non valebit, ut 

nimirum si inaler lueril, frater, vci soior csse non 

posbit; si vero fraler, vel sorcr exsliterit, mater 

non sil. Nos autem Iimc siiiuil omnia Cliristo pi;r 

Spiritum suimis, si voliintatem Cliristi , qua; illi 

animaiii pertransibit gladiiis (Ibid). » Ac si apcilo 

(licerel : Dum filiiis tiius seiiseril passionem ciucis 

in corpore, le etiaiii iransfigct gladius conipassiotiis 

in nicnie. 

seniper cum Paire comniiinis est, adimplere salagimus. 

Sed qiiod naluin esi ex carne, caro esl; et B ssRCuloruni. Amen. 

quod natuni est ex spirilu, spiritiis est (Joan. iii), 

quia Dcus Spiritus est. Ex illa ergo parte, qiia 

RcdiMupior iioster Deus esl, prnpinqui sibi lam 

miiltipliciler siinuis, qiiaiituni illi beata Virgo, ex 

qua nasci dignaiiis est, seciindum cafnem esse non 

potuit. Propiiiim el singulare fuil illi beatissima; 

Virgini Cliristiim in vulva coiicipcre; coinmuiie 

veio, et universale est oinnibus electis in cordis 

euin devotioiie portare. Felix illa, ct iiimium beata 

femina , quse illura novcm mensibus geslavit in 

veiiire; felices ctiam Uos, si illum assidue portare 

sliideamiis in meiite. Mirabilius qiiidem fiiit Cliri- 

sluin concipi in vulva carnis ; sed non esl iiiferius 

Stiideamus el nos, dileclissimi, saeciili liiijiis blan- 

dimeiita despicere, reniiii lerrenarum allliieiitiani 

devitare, carnis inceiiiiva rcprimere, criicem Cliri- 

sti assidue in menie portare; quatcniis diiin nunc 

anima noslra gladio .Mariic traiisfigitur, cum ipsa 

pDsimodiiin de aitcnire felicilalis diilccdine saiietur. 

Q;iod ipse prseslare dignetur, qui ex Palre aiile 

SKCula genilus ex ipsa nasci dignalus est iii fiiie 

XLVI. 

IlOjIlLIA IN NATIVITATE BEATISSIJI.E VIRGIMS MARI.C. 

(VIII SEPT.) 

Iniiiiim sancti Evangclii scciinduin Mattliseum : 

Liber generaiiottis Jesu Clirisli lilii David , 

/ilii 

Abraham. Abraliam genuil Isaac, Isnac aulem 

genuil Jacob, Jacob aulem genuil Juilam el fratres 

ejus. Et rcliqua. {Mallli. i.) 

Audistis, fralres cliarissimi, Doniinicre incari>a- 

tioiiis iiiefl'..bile sacramenlum : audislis in gcnealo- 

gia beatissinuc genitricis Dei , reparatioiiis myste- 

rium; audistis , quia Crealor angelorum dignalus 

esl propagari de stirpe niortalium ; aiidislis, quia 

proavos habere est dignalus in terris qiii fons et 

si deferatur in ergasluio pectoris. Unde el per origo omnium rerum jura giibcriiat in coelis. Ait 

Joaniiem teslatur, dicens : « Ego slo ad osliiim, et '-' enim beatus 231 evangelista : « Libcr gcneratioiii» 

pulso ; si quis apcriierit milii, intrabo ail illum, et 

coenabo cum illo, et ipse mecuin {Apoc. iii). » 

230 

Notaiidum vero quia piius se coenaturum 

narrat, deinde eceiiam daturuin grata vice pronun- 

tial. Quia de ciijus nuiic boiiis operibus pascitur, 

cuin eo simiil postmodum iii auerni convivii dapi- 

biis epulatur. Hiuc etiam, dilcclissimi, consideran- 

duin est quanla sit digiiilas noslra, quantaque no- 

bis sit proportio cuni Maria. Conccpil Maria Cbri- 

sliim iii vulva cariiis, defcrimus el nos in visceribus 

nienlis. Reliciebat Maria Christum , cum teneris 

labris lac exprimeret uberum ; reficimus el nos 

variis bonorum deliciis operiim. 

Lihet autem niinc, dileclissimi, pro Deilificatioiie 

Jcsu Chrisii filii David, filii .\braliam {Maitli. i). » 

Sed qua;rendura hic videtur cur tol patrum numerosa 

series intermittitur, ul horum soliimmodo 

duorum, David scilicet et Abraham Redemptor 

iiosler filius esse dicatur? Cur enim filiiis David, et 

niox lilius Abrahain, et non potius filius Jcsse, vcl 

filiiis Obetli, velcscterorum deinccps iii nicdio posi- 

loiuin? , 

Sed hsec quajstio facile solvitur, si facta divinilus 

nlrisqiie promissio recensetur. Abralix qiiippe di- 

vina voce dictuin esi : « In semiiie tuo bencdiccn- 

turoiniies tribus lerra} (G«i. xxii). » Quod exponens 

Apostolus, ail : » Non dixit in semiiiibus, quasi in 

iiultis; sed in semiiie tuo uiio, qiiod est Clirislus 

noslra in regiila diviiiae justitiae parumper radios D (Gn/. iii). » Quia enim Abrahain adhuc in prsppiitio 

mentis infigere, et qiialiter omnipotens Deus eleclos 

suos deprimi teniporaliter sinat, qiios exlollere iu 

a;terniiin decreverit, indagare. Ut enim nunc de 

csieris sileam, haec eadem bealissima Virgo, (iijiis 

hodicrnam naiiviiatem debitis veneramur obsequiis, 

ante constitulionem mundi in consilio seteriue sa- 

pientix electa el pr.-eelecla, lieet de rcgali fuerit 

stirpe progeiiita, niilla tanien liuman;^ dignitalis 

altitudinc lloruit, nullis renim lemporaliuin divitiis 

abundavil. Pr;csepiiim quippe parluricntis indicat, 

(piia divcrsoriuni, iii quo pareret, non habebat 

{Luc. ii). Solent aiiteni honiiiies, nasccntihus piieris, 

fiiuiri siuc.'ssus l;vla proiiiilt(>re,- et ex coruin au- 

positus credidit, paler gentium ; quia vero postmodum 

signum circumcisionis accciiit, paier csse me- 

riiit Judxorum; et quia dc ejiis stirpe ille prodiit, 

per quein benedictio redditur olim nialeilicue terra;; 

idcirco in semine ejiis benediciintur omnes iribus 

iciT;e. David vero di( lum cst : « De fruclii venlris 

tni poiiam siiper sedem iiieam {Psal. cxx.xi). » Qiiia 

igitur his duobus specialiler esl promissus, non 

immerilo utriusque pta;cipue filius essc dicitur 

Cliristits. 

Sed et illud inquirendiini esl ciii David Abrahoe 

in Chrisli geneialioiiC praponitur, ciiiii Abraham 

miilto aiitc cuiu tcnipore ftiisse non diibiicinr?

t-? SEUMO XI. Yl. im 

SeJ, si iiioiliim f;iclM ail nlnimqiii^ proniissionis A poialiler diKinins, pcr qiintnor lcmpor.i voivitnr, 

stndiosc perpeiiilinnis, iion sine ransa Daviil fuisse 

l)nvpositum iiiveniinns. Qnod enim Aliralia} scinii 

lcgitnr fnisse pvoniissnm, Iioc D.iviil ficfinonli csl 

pnllicilationc firmatiim. Abraha; enim solninnioilo 

ilictiim est : « In seniine Ino Lenedicciilnr onincs 

gcntes. 1 Daviii vcro Cliristi pater clici speciali 

qnodanimoilo privilcgio mernit, qiii plurts de eo 

promissiones acccpil ; sicut esl illnd in psalmo : 

I De fructu vcnlris tni ponam snper sedimi meam. i 

I",t iteriim : < Semcl jiiravi in sancto ineo , si 

David menliar, semen ejns in a;ternnm niaiiebit 

{Psal. Lxxxviii). » Et in lihro Rcgnm , Na'han 

propheta in Spiritu sancto ad David loqiii- 

tiir , dicens : i Cuin dormieris cnm patribiis 

et mniidus, in qiio vivinins, qnatnor hir,o 'flde par-' 

tiliiis lciniiiiaiiir. lloc deiiiqne Moyscs prxvidit, 

lioc Eliasintellcxit: nlcrquecniin qnadraginla dicluis 

coiilinnis jc.jiinavit. (lixod. xxxiv; /// Reg. xix). Rc- 

dcinptor etiam noster hoc idcm jcjnniiim dicbns 

totidem consccravil (Malllu iv). llinc cst qnod filii 

Israel, qiii pcr (lcscrtnm laborem tanti ilineris [ler- 

tnlcrnnl, posl (|iiadrnginlaaniios leirain repromissio- 

iiis intrarunt (/)(;m(. i ; Jos.. xi). Nos deniqiie fralres, 

nos filii Israel siimns, qiii prins laborem hnjus 

re«uinnos;^ vitae pciferimns, et sic demuin terram 

repromissioiiis, id est, stabilitatcin regni coelcstis 

inlramus. Hinc est eliani qnod Jonas, qiii ex divina 

jiissione ad INiiiiven niittitur, iniiriiuen; sibi post 

tuis, siiscitabo semen tuum, qiind egrediotnr de IJ qiiailraginta dics excidiuin comminatiir. « Adhiic, 

luinbis tuis, et ipse eril niihi in filinm, et cgo ero 

ei iii patrein (// Reg. vu). » Jure ergo David Abra- 

Ii:ic in Chrisli geiieratione piKferlur, ciii miillipli- 

eior ac per hoc oninino imniohilis promissio pra;- 

rogatur. 

llliid vero qnosdam niovcrc non irrationabibter 

polest, cur saiictus evaiigelista reprehcnsibilcs so- 

Ininmodo mulieres in Christi genealogia interpo- 

iicie stuiluit; sanclas vero et absque uUa conlra- 

iiiqirit, qnadraginta dies, et Niiiive snbverictnr 

(lon. iii). » Quod, qiiia tunc non legiiiir historia- 

liter factuni, exspcctaiur adhuc spiritiialiter adim- 

plendum. Per Niniven qnippe miindus iste designa- 

tiis-, per quadraginta criô dics, omnis statiis vilae 

p!;esentis innuitur. Post quadraginta eigo dics 

Ninive subvertetnr, quia post nnjus njortalis vita; 

deoursum, complelo viilelicet clcctorum iinmero, 

iniindus isle riestruetiir. Pcr septnagenarium vcro 

dictioiie laiidabiles sileiitio praelerivit? 

nnuierum, qiieni Lucas posuit, remissio peccatoruni 

Sed lioc idcirco facium est ut, duni UedeiupiEr expnmitur. Sicut ipse Dominiis in Evangelio tesia- 

iiosier de peccaloribiis iiatns esse describitur, pro tiir. Cnm enim Petrus intcrrogaret , dicens : t Do- 

pcccatoribiis dc coelo ad terram descendisse crcdaniiiic, qnoties peccaveritin nie fraier nieu3,cl dimitliir. 

Descendit qnippe ut peccata nostra ipse portain ei? usque septies? p Respondil : « Non dico 

l;iict; ascendit vero, iil divinilaiis suac nos parti- C libi usque septies, sed usque septiiagies septies 

cipes faceref, sicnt per Apostolum dicitur : « Qui 

inortuus cst piopter peccata nostra, et resurrcxii 

propter justificalionein noslram (Rom. iv). » Ilinc 

esi eiiim quod Mattha;iis descendendo per Salomo- 

iiein, cnjiis matrein conciipiscendo David peccavit, 

(piadraginta generationes enumenit , 232 cuin 

Lncas ascendendo per Nalhau, per ciijus noiniiiis 

prophetam peccatum David Domiiius expiavit, se- 

ptiiaginta et septem generationes descrihat. Per 

M;iltlia;uui qnippe signatur qnia idcirco Dei Filiiis 

ad nos peccatores descendil, ut inortalilalis nosti;c 

particeps fieret; per Lucam vero innuitnr qnia 

iilcirco post resurrectionem ad Patrem asceiidil, nl 

iios divinitalis sua; consortes efficerel. Sicut pcr 

Matik. xviii). I Congriieantein per septn:!genariuii 

iiumeruin peccatorum reniissio designatnr, qui ab 

undenario et septenario nascitur. Uiidecim namqiie 

si seplies miiliipliceiitur, septuaginta et sepiein 

niiinerum faciunt. Denarius autcni nnmerus per- 

fcctus esse dignosciiiir, per quem ct Uecalogus de- 

signatur.Sed si deiiarius csi perfectus, lestat neecs- 

saiio ut undcnarius sit iinperfecliis. 

Qiiid est aiiteni poccatnni, nisi transgressio legis? 

Si eigo per denarium lex intelligiiur, recte per un- 

deiiarium legis tran,'-gressio figuratur. 233 Septo- 

nario vero numero tota sa;culi hnjus uui\ersiias 

continetur, quia septem diebus omnis decnrsns vita; 

pr;cseniis evolvitur. Per undenarium crgo septies 

egregiuin praedicatorem dicitur : « Qnod aiilcm ^ imili.iplicatum cuncia noslra peccata ad septiiagcsi 

ascendit, quid est, nisi qnia descendit primum in 

inferiores partes terrni? Qni descendit ipse est, et 

(lui ascendit snper oiiines coelos, ut adinipleret oiii- 

nia (Ephes. iv). » Per numernm iiaivique, quein 

Matthjeus ordinat, susceptio nostra? iiiorlalitatis; 

per illum vero, qiieiii Lucas posuii, hiinianae ex- 

primilur abolilio pravilalis. Qiiadragenarius eniin a 

quaternario, et denaiio nascitur; ipse quoqiie dcna- 

rius a quaternario derivatur. Unus namqiie, et diio, 

cl tres, et quatiior,auciis seiii. er inonadibus,in de- 

iiariiim crescunt. 

Per quadragenarium ergo nKuieruni hoc prir.scns 

s;ccnliiui designatur, qnia ei aiiiius isie, qncm tcni- 

iiuim septinium dcdncunliir nuraenini , in qno vere 

omnium fit remissio peccatorum. Unde eleganter a 

Christi baptismo haec secnndiim Liicam scrics in- 

choatiir, et in Dei Palris persona finitnr (Luc. iii). 

In baplismo eniin Christi oiiinium iiohis peccatorum 

remissio provenit per Spirituni sanctiim, qiii siipcr 

bapiizatum Dominum iii spccie coliiinh;e desceiidit 

(Maitli. iii). Sic, sic per Christiim redcinpti , et p(>r 

Spiritus saiicti gr.itiain ahlnti , reconciliamur Dco 

Patri. Qnos utrinsque evangelist.T, sensiis B. Paiilns 

una senteiilia comprchendit, dicens : « Misit Dcii?, 

Filinm snum in simiiitiidinem carnis peccati , 

et de 

peccato damnavit peccalum in c;!rnc (ftom. viii;. j

75! S. PF.Tm DVMiAXI OPP. PARS Sr.U TOML'SU. - SERMONES. 7;i2 

i','i\n niim ilirit : * Mlîl Hciis Kiliiiui siiimi in Biiiii- A 

lilihlinem ciiriiis pi^ccali , > peccalorura noslronim 

siiscoplioneni nianifeslc ileclaral ; quam oslen.lit 

Maltlucus, cum (lescojulendo qiiailragiiita genera- 

limies enunieial. Ciim vero seqnittir : « El dc pcc- 

calo ilaninavit peccalum in carne , > expialioneni 

omniuin noslroruni criniinum inilicat ; quam Liuas 

expriinii, eum ascciuleiuio scpluaginta seplem gciie- 

rationes describil. 

Plurima quidem dilectioni veslnc, fraires cliaris- 

simi,de lectione evangelica,qu;e miiltis niysleriornin 

sacramenlis cst gravida , posscmus cxponere ; scd 

eam idcirco snccincle iranscurrimns, ne ea, qiue a 

majoribus nostris di- ea hiiiiis dicia sunt , superlluo 

repeiere videamur. llliid auiem ununi inea non lam lus, iion aliquis anliiiuorum, iion (piisquam sequeii- 

libet expoiiere (|iiain mirari , quia persona Rcdcm- U tiuin Patriim hiiic beatissinue Virgiiii potcrit com- 

ptoris nosiri sic in fiiie liujus propaginis ponilur , ac 

si hainiis in extremilate lineie subnectatur: sic ordi- 

nate addilur genealogia;, sicut hamus proJuclae inse- 

rilur liiieic. Gum eiiim dicitnr : < Abraham genuit 

Isaac, Isaac autem genuit Jacob,» elcseteri progenito- 

resbis niimerantur,(iuasililium lilio inseriiiir, ut una 

ex pluribiis in longiim liiiea producaiur. Cum vero 

siibjiingitur : t Jacob aulem geniiil Josepli virum 

Mariae, de qua nalus cst Josiis, qiii vocalur Chrislus 

(MatUi. i) ; » non jam directim, sed quasiex obliquo 

hamus apponitur, qiii aiitiqui illius Leviathan fauci- 

bus infigatur. Uinc cst qiiod ad healum Job Doini- 

niis loqiiitur dicens : « iNunquid capies Leviaihan 

hamo ? > (Job xl.) Per Leviathan qiiippe , qui 

additamentum eorum dicilur , celus iUe devorator ^ 

bumani geiicris desigiiatur, qui diim se diviuitalnn 

hoinini addeic spopoiulii, imniortalitaiem sustulit 

(Gen. iii); qui'pr;cvaricalioiiis quo(]ue ciilpam,((ii,iui 

priino homiiii propinavil, duin se sequenlibiis pcs- 

sima persuasione niultiplicat, pceuas eis sino ccssa- 

lioiie coacorvat. In haino auieni esca osteiiditur , 

aciileus occultatur. 

Huiic ergo Paler oiiiuipolens liamo cepit, qiiia ad 

niorlein illiiis uuigenilum Filium incarnatum inisit, 

in quo ct caropassiLilis videri posset , et (jjvinitas 

impassibilis videri iioii pojsel. Cumqiie in eo serpcns 

iste per nianus pcisoqneniium escam corporis nio- 

mordil, diviiiilatis iUuin aruleiis perforavit. Prius 

vero euin in niiraciilis Doiim cognoverat, sed de co- 

gnitioiie ad diiliilationem cecidil, quaiulo liuiic passibilem 

234 vidit. Qiasi hanius crgo fmccs deglulieiilis 

teniiit , dum iii illo esca carnis apjuiriiit, 

qiiam devorainr appeteret , et divinitas passionis 

leinpore laiiiit, quae necaret. In lianio ejus incarna- 

lionis caplus est, quia, dum in illo appetiit escani 

corporis, transfixiis est aculeo divinitatis. Ibi qiiippe 

ineral hnmanitas, qu;c ad se devoratorem (iuceret ; 

Vbi divinilas, quoe perforarel ; ibi aperla iiifirriiilas, 

quK provocarei ; ibi occulla virins , qure raploris 

fauces transligerct. Iii hamo igilur caplus esl , qiiia 

iiide interiit unde momordit , et (jiios jiire tenebal 

umriales perdidit, quia eos, in quos jds noii liabuit 

muriis, appetere in iiiorie piwsuinpsit. 

liinc, fiatres, hiiic, rogo, pcrpeiidilcqtiibus laudihiis 

digna sit beala et gloriosa virgo Maria , qu;c illiiiii 

nobis decaslissiniis suis viscerihiis gcnuit, quinos de 

lam profundo gulture avidissimi draconis eripuit.Ad 

ejus namqiie digne cfferenda praiconia iion rheto- 

ricorum diserta facuniiia, iion dialecticornm suhiili;i 

argiimeiila, non acuiissima philosophorum apla ro 

pcriuntur ingenia. Et quid miruiii, si hsec ineffaijilis 

Yirgo in suis laudibus moilum huinana; vocis cxsii- 

pcial, cum ct ipsam generis hiimaiii naturam excel- 

lentium meritorum digiiilale traiiscendai ? Non (lc- 

nique excelleiiiissiiniis ille patriarchariim choriis, 

non providiis prophctaruin numerus , iion judcx 

apostolorum senatus, non martyrum victor exerci- 

parari. Qiiid eiiim sanclitalis, quid justilia: , quid 

religionis, qaid perfectionis singiilari huic Virgini 

deesse potuit, qiue lotius diviiia; gratise charismate 

plena fuit ? Sic iiamqiie ah angelo, dum salutaretur, 

audivit : « Ave , gratia pleiia, Domiiius tecuin (Lnc. i).i 

Quod, rogo, vitium, in ejus iiiente, vel corpore vin- 

dicare sibi poluit lociiin, qua; ad instar eoeli, pleni- 

tudiiiis lotius divinilatis meruil esse sacrarium ? 

t In Christo i eiiim, sicut perPauluin dicitur ; c lia- 

hilat oiniiis ploniliido divinilalis coiporaliter (Cot. 

11 ).» IScc iiiirum , si cunctorum nieriia tianscendat 

inorlalium, quai el ipsa superexcedit colsiiiulinem 

angelorum. 

Per hancenim beaiissimain Virginem, non solum 

aciiissa oliin viia bominibus reddiliir , scd ciiam 

beatitiulo angclic;e sublimitaiis augclur, qiiia , duin 

donio ad supcrna rediiciiur , illoriirn nuinorus, qui 

diniiiiuf.iis fuerat, roparaxur. Hoc nempe angcIoriNii 

inultiiudo il!a siguavonit quse pastorihus au;liciitibus 

in Redeniptoris noslri naiivitale chunahal: « Gloria 

in excelsis Oeo, el in tena pax honiiiiibus bon» 

voliiniaiis (Luc. ii). > Cuni enim priiis dicitur gloria 

esse Doo iii excelsis, deinde addiiuret iii terra pax, 

paienter ostenditiir quia ineffabilis intcmeratse Vir- 

giiiis paitus non solum lerris, sed et ipsis nihilomi- 

nus genorabat gaiidiiim coclis. Hoc eiiain illa beato- 

ruiii puerorum indoles asserebat , qui, veniente ad 

passionem Domino, concordi voce caiuabant: « Hosaniia 

in excelsis. Beiiedictus, qui venil in nomine 

Domini (Mattli. xxi). » 

mirabililer feciinda virginiias , qu» novo el 

iiiaudilo miraculo et mater dici possil et virgo ! 

Qiii toto rriundo non capitur, puelhe innuptae inem- 

bris infunditur. Senliebat quideni 235 liondora 

vontris quie pudorem non ainiserat caslitaiis. Mira- 

b:itur partus insignia qu;e niilla noveral viri conta- 

gia. Erat spes iii partii, ciiin non fuisset voluptas in 

coilu. Immensura concepit, oelernum genuit , goiii- 

lum aute s;ecula parturivit. Qui sibi et munus focim- 

ditatis attulit conceptus, et decus virgiiiitatis non 

abstulit natiis. Qui aiiieqiiam nascerctur , talcm 

creavit eam, ut ipse digne nasci poluissct ex ea, de 

qiia piopheta David iiiullo antc priedixerat : « M ilcr

T,-^ 

Sioii iliccl : Hoiiio, el lioiiio fncliis cst ev ca, cl ipsc A 

fiiiidavit eam Allissimus {Psal. lxxxvi). » Crcalus 

osl ex ea quam creavit, porlatus csl iiianiliiis qiias 

foiinavit, siixit iibci'a qiiae roplcvit, piiell» coiifove- 

liatur iii gremio qucm vaslissima cobU noii recipit 

latitudo, piierilibus fasciis cingebalur qiii immensi- 

laiem orbis lerra; piigiUo complectitur, matris pare- 

bal arbitrio qui omnium reriiin jiira suo gubernabat 

iinperio, vagiebat in cunabulis qui aiigelorum gau- 

diuin erat in coelis, vilibus tegebalur crepiindiis qui 

clocios suos stola induit iminorialilatis, imperaliat 

illi pi;ella cui cuncta obtempcrant et obcdiunl cic- 

iiienia. Sic namqiie in Evangclio scriplum cst : 

1 Qiiia veiiit ciim paroiitibus Nazaietb , el eral 

snbiiilus illis {Luc. ii). » 

SEUMO XLVI. 

Meriio itaque beata Maria dicitur parens pavientis, !i operis , tefldebal ad sublimia inteiilione continua 

oiieiis orieiilis, fons foutis vivi, origo principii, qiiia 

illo cx ea prodiit per materiara carnis qui caput csl 

cl iniiium omnium rcrum per esseniiam deilaiis. 

il;cc est denique |)orta illa, de qiia Ezechiel leslatiir, 

(licens : t Convertil me, inquit, ad viam porise saii- 

itiiarii extcrioris, qu;B respiciebat ad orientcm , 

et 

l;,ec eral clausa. Et dixit Doiniiiiis ad inc : Poria 

liicc, quam vides, claiisa erit, cl iion apiiictur , et 

vir iion iransibit per eain , et sempcr erit clausa 

(lCzecli. XLiv). » Vere seinper cbiiisa, qiiia sciiiper 

iiicorriipla. Iiicorriipla aiile paiiiiin , iiicorriipta 

jiosl partiim , concipiens viruni , iicsciens virum , 

sicut per Jercmiym dicilur : s Faciet Oominus iiovum 

siiper terram, et ecce mulier circumdabit viriim 

{Jer. xxxi)..» ^ 

Gaiideamus ilaqne, dilectissimi , et exsultemus iii 

iiaiiviiale bcaiissiinse Dei genitricis Marix» , qiia; 

iiovuin miiiulo nuiiliavit gaudium , et lotius exstitit 

liuinaiKie sabilis exordium. Exsiilteinus , inqiiam , el 

siciil gaudere soleniiis in nativitaie Chrisli , iia 

eiiaiu nihilominus gaiideamus in iialivilate matris 

Cliristi. Ilodie nata est regina mundi, feiieslra coeli, 

janiia paradisi, tabernaculum Dei, slella iiiaris,scala 

coeleslis, per quam supenuis Rex hiimiliatus ad iina 

dcscendit ; ei homo , qiii piosiraiiis jaccbat , ad sii- 

periia exaltalus asccndit. Ilodic apparuit stcUa 

muiido, per qnam Sol jiislitiiu illuxit inuiido. Illa 

viilelicct, de qiia per pioplielam dicilur : n Orietur 

stcUa cx Jacob, et exsurget lionio de Israel {Num. 

xxiv). » Hodie nala est s|)leiidiilissiiii3 illa Virgo, cx ^ 

qna proccssil speciosus forina pr;e filiis lioniinum 

lamiuam spoiisus de thalnnio suo ( Psal. xliv ). 

Ilodie prodiit ex utero inalris, qua3 tcmplum fieri 

niciuil divinitatis. Ilodie impleta esl prophetia illa, 

(pi:iin eximius prophetaruni Isaias quasi pr;eco far 

cliis ad advenlum regin;fi inundi , iiiagna voce cla- 

niahat, dicens : « Egredietiir virga de radice Jcsse, 

e! fios de radice ejns asceiidet {Isii. xi). » Et bene 

h;cc incomparabilis Yirgo virga 236 dici'"'". 'I":c 

et per inlenlionem desiderii ad siiperna emiciiit, et 

pcr sincerilatem honi operis distorlse nodositatis 

viliiim non incurrit. Dc qua virga Redcmplor nostcr 

qiiasi flos ascendii, qiii niartyribus et confessoribus 

"54 

suis lotiiis orbis campos vcliit rosis ct liliis dccora- 

vil. Singiilaris iiamque nossanclajEcclesi.TD ipse est, 

siciit de sciiictipso in Canticis caiilicoruiii loipiiliir, 

dicens : i Ego flos caiiipi , ct lilium convaUiuui 

(C'iiK(. ii). » Hoc liliiim non iii moiitilius, sed in 

coiivallibus nascitiir, qiiia supcrbis Dens resistens, 

in humilium cordibus invciiitnr. Lilium vocatiir 

Christiis, liliiim dicitur et matcr Chrisli , sicut in 

codem Caniico subinfertur : « Siciil lilium inter 

spinas, sic ainica mea iiiter filias {Ibhl.}. » Sicut 

lilium iiiter spiuas, sic beai.issiina virgo Maria eni- 

Uiil intcr filias ; qu;ie de spiiiosa propagiiie Jiidseo- 

r;iin nata, candescehat iniinditia viigiiie;c caslilatis 

in corpore , flammescebat aiilein ;iri!ore geinina! 

cliarilatis iii mente , flagr;ibat passim odore boni 

cordis. 

Nonnulli autem, diim plus sapcrc quam oporteat 

sapere gestiunt, quis pater , vel qii;e mater heala; 

M.ui;e fuerit, sludio siiperflusBCuriosilatis inquiriinl. 

Sed ;diquis lector niinis iiiiitiliter qu;cril (piol evaii- 

gelista iiarrare siipeifliiui!! diixit. Si eiiiin liuic no- 

lilia; utililateiii iiicsse cognoscercl , neipiaqiiam no- 

bihs hisioriciis rein nccessiriain sileiitio praiteriret. 

Scieniliim vero esl hiinc esse morein scriptoribus 

sacri clo([uii ut , siciit sludent scmper silere quod 

obest, sic etiam refeire despiciiint qiiod scire iion 

prodcst. Aliqiiando autem iii sacra Scripiura certi 

causa mystcrii aliquid prseteriniltitur , ut ipso quasi 

clamaiile silentio magniim aliquid sentialur. Sicul 

est qiiodMcIcliisedech in veteris narratioiie historiae, 

sinc patre.sine matre,sine genealogiaperMoyseniu- 

troducitiir(teH. xiv; //(;6r.|vii),ut videlicet Christiis, 

qui cst saccrdos secundum ordinem Melciiisedech 

(/*sni'.cix),pereunisignificetiir,deqiioproplieladicil: 

« Generalioiiem eiiim ejus qiiis eiiarrahit? t{Isn. liii.) 

lu generatione autcm Chiisti illae ordinari person.Te 

merito dehiierunt , per qiias ad Josepli desceusio 

fieret, non ad Mariam, qii« de una cuiii ipso tribu 

luerat, declinaret. Consuetiido quippe fuerat vete- 

riim nt in genealogia virorum vix aliqnaiido noiiiina 

poneienl feininarum. Si vero miilierum geniis vo- 

luissent describere, per miilieres ilhid cnrabant 

aliquando propagare. Atleslatur nostr;e assertioni 

Liicas evangelisla, qiii Zacbariam patrein Jo;iiiiiis 

per virile gciius ostendere, Elis;ibclh vero pcr se- 

xiiin ciiravil muliebrem dcsigii:irc. i Fuil , inquit, 

in diehiis Herodis regis Jiiil;e;c , sacerdos quidam , 

nomine Zacliarias, de vice Abia, et nxor illi de fi- 

liahus -Aaron {Liic. i). » L't uimirum congrue vir a 

viris, femiiia propagari videretiir a feiiiiuis. 

MatUicus igiiur, qui viri proposuerat geiius 

descrihcre , illius scilicet, de (pio pcr prophelam 

diciliir : « Ecce virOriens iiomcn ejiis {Znch. vi), » 

erudile per Josepli descendere voluit ; Mari;ie vero 

parcnlcs ponere superfliium judicavit. 

Qui ergo parcntum Marise nolitiaii liahere dcsi- 

dciat, de seniine eam Abrah.c , de Irihii Jiida ,

s ri:Tr.i damiani OPi*. pars sku tomcs ii. SERMOISr.S. 75fi 

vcrit (inoquc oniii ciiin s:i rrdolali ,\;iroii ger.erc A (iiiaiili liaiic viiKleiiiiain aiidis nieiiliiiin faiiciciigiialioiiis 

linbiiisse propiiiqiiiialein. Uiiile ei per bus sitiebaiit, qiianli ail inuslum evangelic;ii gratiae 

angfliim diciUir : « El ccce Elisabeih cognala liia , 

el ipsa coiiccpil filinm in seni'clule sua (Luc. i). > 

Ei jure Redeinpior nosler ile sacerdoiali, siiniil et 

v.'gia generalioiie carnein suscipere voluit, qiii Rex 

aiite saicula existens, ulpole verus sacerdos, seinet- 

ipsuiii Palri pro nobis suavitalis liostiam iniinolavil. 

rSain el rex David cum panes proposilioiiis, quos 

i;(ni licebal nisi solis edere sacerdotihiis inanducavit 

(/ Rc(j. xxi), iii uiia eadeinqiic persoiia Jesu Christi 

Dyiniiii nostri uiruinqiie fiiturum, id est, regniim et 

.•âcerdoiiiim, figuravit. ^cc soliiin Mediaior Dei et 

lioniiiinm, lionio Chrisliis, Kex ct Sacenios congriie 

peiliiigeie inemirrabili desiderio flagiiabaiil! Uiide 

el iliscipiilis Veritas dicit : < Amen dico vobisquod 

mulli propbeta, el reges voliienint 238 videre, 

quac vos videiis, et non videriinl, et aiidire, qti;t 

aiiilitis, el iion aiidicrunt {Lkc. x). » De liac vineii 

sponsiis in Caiiiicis canlicoriim loqiiilur, dicens 

« Desceiidi ad liorluiii iiucnni, ul viderem poina 

coiiv;illiiim, el inspicerein si noriiisset viiiea, et ger- 

minassent mala piinica {C(inl. vi). » Jlalum qiiippe 

luinicum amara qiiidcin corlice tegiliir, sed diilcis 

iii ejus granulis siiiivit;is occnllatur. Siiiit auteiB 

iionnulli, qui.diiiii perafniclionis.inniriludiiipm, crii- 

diciltir, sed el quiciiiiqiie illi peifccto ainore conjnncein ( hristi assidue paliiinliii- in Cdipore, per aiiioi is 

gilup, ulriiisque digiiilalis vocabulnm pron.icrelur. B desiuerium dulceiline conteinplalionis inliiiiae refi- 

Liide et per Petruin dicilur : « Vos eslis gcnus 

eiecliim, regale sacerdolium, gens sancta , pop.ulus 

arquisitioiiis (/ Pelr. ii). > El in Apocalypsi Joan- 

iiis : « Digniis es, Domiiie Deus, accipere librum el 

apeiire sigiiacula ejns; qnoniam occisiis es, et rede- 

niisii iios Deo iii saiiguine tuo ex onini Iribu, et 

lingua, et pnpuln, et natioiie, el fecisti nos Deo 

iioslro regnum, sacerdoles, el regnabimus super ter- 

ram {Apoc. v). '» Reges enim per Christi gTatiani 

sunuis, qiiia crucis vexillum in tronle portaimis. 

Sacerdotes auleiit jure dicimiir, quia sancti Spiritus 

oleo, el chrismatis unctione linimiir. 

Iiiler cuncia aulem htijus vcnerandse solemnitalis 

ciiintur in menle. Mala ergo piinica sponsi vine.» 

germinat, qiiia tales parcre saiicla Ecclesia nui>- 

qiiam ccssat. De liac eadem vinea in eisdem Canliiis 

sponsa ad sponsum loqiiitur, dicens : « Mane 

surgainus ad vineam, videamiis si floruit vinea, si 

floies fructus parluriiint; si lloruerunt inala punica 

{Caiit. vii). » iiitjus viiie;r. ille vindeniialor exstiii., 

qiii iu torculari passionis suse prcssiis, niyslicos 

iiiibis diviiii eloqiiii sensus aperuit, el viiium nobis 

evaiigeliccE gialioe propiiiavii. De qito videlicet viuo 

iii eisdeiii Canticis spoiisse voce ad sponsiim ilentni 

dieilur : « Gullitr luum sicut viiiuin opliniuin, di- 

gnuni dilcclo nieo ad polandum {Ibid.). » 

insignia, fr;ilrcs chaTissimi, illud eliam non siiie lluiic vindeniiaiorem cruentiini pcr cruccni paspiofundi 

caitsa mysierii coiuigisse crediiur, ut C sionis sangiiine loiige ;iiile Isaias prospexerat, cum 

Mater Domini sub ipso pene vinderaiarum lempore proplieiico plenus spiriiu, sub inierrogaiione clania- 

iiasceretur. Nunc qiiippe vinearum palmiles pro- 

vciuii oiiusti fructuum ailinia defluuiit; nunc uvariim 

bolri gravida matiirilate lurgesciint ; niinc agricola- 

riiin spes, qiise loto aniii ciiculo snspensa fuerai, 

ii'.ieres transacti labori^ se c;irpere fvuctus exsnllat; 

iiiinc arbores saporifera fruciuuui siiavilate rcdo- 

leiil, ut poma, qu;B acerbitale sua hominum gustiis 

cxasperaverant, grata niatitritate deinulcent. Sed 

por haec, quK exlerius cerninius, reflectere oculos 

ad iiiteriora debcmus. Vinra qiiippe synagoga erat, 

qi'ac legis el proptielai-um dicta, quasi plantaria ad 

proferoiidos fruciiis acceperat. Unde et per prophe- 

lam diiitur : « Viiica antem Sabaolli, duinus Israel 

bat : « Quis est iste, qiii vcnitde Edom, liiiclis ve- 

slibus deRosra? « Et paulo post : « Quare eigo ni- 

briiiii esi indiinieiitiiin liiiim, et veslinieiitiini tniiiii 

sicut calcanliumin torcnlaii?» {Isa. Lxiii.jlndumen- 

luiti qiiippc Cbrisli iiihil est aliud, iiisi corpiis quod 

siinipsil ex (loniina el viigine Maria. JNec tanien 

aliinl esl vostinieiUum ejus, atqiie illud ipse. INaiii 

iiosliiim quoquevestinientumcarodicitur, sed lainen 

ip.si nos sumiis caro, qiia vestimiir. De lioc vesli- 

iiieiilo per Joaiinem dicilur : « Habebal iii vesti- 

111 nlo, el iii femore siio scriptuin, Rex regum, et 

Ooiiiinus doniinantium {Apoc. \ix). » Per feinur 

quippe propagalio cariiis lil. Qiii ergo per prop;igi- 

est {Is((. v). » Et Ps;ilmisla : « Vineani, iiiqnit, ex D nem generis humaiii in miiiiduin hiinc vonil ex Vir- 

Mgyplo Iraniliilisli {Psal. lxmx). » Siciil atitem 

vinearum fnictus loto anno exspectalur, in solo 

vero autunino colligilur; sic nimiruin, sic Redein- 

ploritoster, qtieni lex praesignaveral, qiiem pio- 

pliel;e prwdixerant, qiiein sancti omiies ab Adaiti 

iisque ad transaciam quintam ;ielalem siimiiio dcsi- 

(ierio cxspcct;iveiani, iii solo Mari* lempore venit; 

cl luiic qttasi viiiiim ex spiritualibus uvis expressit, 

quia luleiites" susieinphia litterosmysticosiiUellecius 

aperuit. Unde ci per Apostolum dicitur : « Cuin 

aulciu veiiit pleiiilitdo lcinpoiis, misit Deus Fi- 

iiuiii siuim facUim cx muliere, factuin sub lege 

(G'il. ivj. » 

gine, et per Incarnationis sua; mysterium, qiiia Rex 

essel, et Dominus, ctiiictis gentibus indicavit, in 

vestiiiienio etin feinore scripiuin liabuit : Rex rcguin 

et Dnniinus dominantium. Uiide eiiiiii muiido inno- 

luil, ibi scieiiti;im siiae majcslatis inscripsil. Hoc 

aiilcni iiKluinentum riibruiii propliolre apparuil,quia 

Reilciiiptor nosler propriiim pro rcdeinplione nosira 

sanguineni fudit. Cui ipse respoiidit : i Torcular 

calcavi solus, el de geniibus iion est vir niecuni 

{Is((. Lxiii). » Solus eiiiin torcular, in quo calcalits 

cst, calcavit; qiiia sita polenlia eaiii,quain suslinuit, 

p;issionem vicil. Nain qui usque ad moi-tem criicis 

p iiibiiluin pTiuiJi, de inortc ipsa cum gloria resur- 

:

757 SKRMO XLV3. 75« 

icxit. Beiie aiitoiii dicitiir, < et dc jViilibiis iioii osl A v;iriis sacra; Sciiptiira! sci.tfiiliis, vcliit ex dlversis 

vii- iiieciim; > (|uia ii, pio quibus p:iti veneiat, pas- 

sioiiis ejiis esse paiticipes dcbebanl. Qiii pro eo, 

qiiod necduin credideraiit, de ipsis in resurreclione 

coiiqueritur,quoriiin vita in ejiis niorte quairebatur. 

Ipse etiam viiis dicilur, sicut per seinetipsum in 

Evangelio testatiir : « Ego, inqiiit, siim vitis vera, 

cl Pater ineiis agricola est (Joan. xv) .« 

Ila-c deiiique sacratissiina vilis totiiin per orbem 

239 sannenta letendit, quia ubique dihitata fru- 

clillcans, qiiasi tot palniites inisit, ipiot intra san- 

claui Ecclesiain saiictos pcr gratiaiu su;fi voc;Uioiiis 

clegit. Uiide iilein qiioque iiiculcaiulo siLjungil : 

« Ego siiiii, iuqiiit, vitis, vos auteni palmites ; qni 

niaiiei iii uie, el ego iii eo, hic fert fnictuiu mulluin 

iivarum folliciilis exprinialur. Merito aiiiuinnali 

leuipore nascilur, ut j;iui, veliil iii autuiuno totiiis 

s*culi fructus spiritualium arliorum coniedatiir. Iii 

pleniiudine teniporis veiiit, qu:c gratia pleiia fiiii : 

€ Ave, > iiiquil aiigelus, « gratia plcua, Doniiiiiis te- 

cum, beiiedicla tu in inulieribiis (Liic. i). i 

diilce, o admirabile niiiitium, o iiovum el inaii- 

dilnm angelic;\^ saliitalionis obsequium! Pleiiam ap- 

peljat gralia, quia ipse in eani' doscendebat, prr 

qiiem omiii miindo collata est gralia-. « Doniiniis, 

iiiqiiit, lecuni ; « qiiia ille iii le est, qui l;ileni fe( ii 

te, iil et ipse fieret ex 240 lc- « Benedicla tu in 

nuilieribus. i Per niiilicrem iufusa est malediciio 

lerr;e, per mulierem reddilur bcnediclio terrse. Per 

{IbhL). i llunc eiiuidein inedi;itoieui Dei et boini- B ciijiis manuin potus niortis aniarae porrigitur, per 

niiiii, hoiuincni Cliristuin Jesiiin, botrus ille signave- eam quoque dulcis vita; pocuhim exhibetur. Lar- 

i:it, qiiem de lerra repromissionis exploralnres 

in plialanga ad filios Israel deferebanl INum. xm). 

niiobiis aulcm poililoribiis hiiic inde suppositis, al- 

ifro videlicet praecedcnle, akero subseqiienle, bo- 

irus iii niedio ferebatur , quia Redeinplor uosler, 

duiii a patribiis Veieris Tesl;inienli veiitnriis esse 

pi;edicitur, a INovi vero piKdicaloribiis j:im veiiisse 

niintiatur, qiiasi botrus in phalanga defertur, ut ad 

c:ipessendain supernoe repromissionis terram mens 

fililiuni acccndatur. Phalanga qiiippe delata hume- 

ris porlitorum, diviua lex est imposiia cervicibus 

hoiuiiium. Ciijiis partes botrus ille inedius contiini.ivit, 

quia Salvator noster, qiii fecit iilraque unum, 

ciiiii evangelica doctrina legis et propbelarum mau- ^ 

d;ila conjnuxit. Sed qiii piaeccdebat, qiiod hunieiis 

poitabat, oculis iion videbat; qui aulein sequebafeiir, 

oiiiis siiiini seniper intiiebalur. Per illuin ergo, qiii 

pr:ecedebal, populus Jiidaeorum; per illuni vero, qui 

seipiebatur, non iiicougrue designatur multitmlo 

geiiliuin. Ille enini per saciK Scriptiir;i; paginas 

qiiasi iu huuieris Christiim portavit; sod quia pra;- 

seiitem in carne, impediente infidelitatis su;ie cali- 

giiie, non coguovit, dorsuin ei qiiodammoda in 

faciem misit. Isle vero, qui seqiiitur, aspicil; qiiia 

geiililis populus Rodemptorein siiuin, iii qiiem (ide- 

liler credil, niauifeste cognoscit. 

Potest eliam per reproinissioiiis terram non iii- 

,:rcoiigiue ipsuiii beatissima; Dei GeiiiLiicis coipus 

gissiinum benedictionis uovs Huenlum totiim deter- 

sil malediclionis antiquae coiitagium. Sed quid ad 

iucc Maria? Nunquid delato sibi coeliliis uuulio, 

iii immoderalse se Ixliti» risum solvil? Nunqiiid 

iii siiperbise faslum cervicem menli» erexit? Nun- 

quid non, anleqiiani respoiideret, ipsum angelicie 

sriliitationis pondus tibrata mentis laucc pensavil? 

Aii cuim evangelista : i Qu;c ciini audisset, lurbata 

est iii sermoue ejus, el cogiiabal qualis esset i.^-ta 

sahilalio (Luc. i). > Ubi siiiit ill;e, qiioe dicunt, ego 

sum virgo, ego siim virgo? Verbosaj, contentio.sae, 

siispecluos;e, siiperfluos:i', veste composit;r, luoribiis 

dissipatse? Ego siim virgo; nescio enim viruni, 

igiioro conjugium. virgo, quam feli.v esses, si 

qiiod liabes in cai-ne, servares in mente, cuslodires 

in actione! Qiiid enim prodest, solins cariiis inte- 

gritatem servare, el malignoriim spirituum stupris 

nieiiiis interiora corrumpere? Qiiid juvat virginem 

esse, et exigeutibus aciionum nieriiis nequaquam 

ad virginale praemium perveuirc? Virgo carne, 

non animo, virginitatis pr;cmio non politur. Aliud 

qiiippe esi lentationum fortiter illecebris contraire, 

aliud eisdem blande irrepentibus, elii non corpore, 

nieiite lamen eiierviier cedere. 

Non ergo cuiquani siiiiicii ad capessenda priemia 

soliis pudor virgineiis, iiisi et aliis fuerit dilatus vir- 

tuiibus. Joanni quippe iii Apocalypsi per angelum 

dicitur : « Ili suiil, qui cuin mulieribus non siint 

inlolligi, ex qiio Redeuiplor nosler velut siiigiilaris coinquinali. Virgines enim suiit,ei sequunturAgnum 

bolrus voluit humauilus germinari. Juxta ilIud,quoiI 

scriptiiui esf : « Veritas de terra orla cst (Psal. 

Lxvxiv). > Et bene caro beatissima! Virgiuis lena 

rcpioiiiissioiiis est dioia, qii:e longe aiite pariiura 

Siilvaioreiu inunJi a prophclis niiillifariain cst pro- 

niiss:i. Qu;i; vere lac et mel mauavil ; diim Deum, 

ci lio:iiinem inleiiierata virgiiiiiate profudit. Umle 

ct pei- I.saiain diciliir : ( Eoce virgo in utero coiici- 

piot, et pariet filium, ei vocabitiii.- noinen ejus Eiii- 

ma.iiiol ; buiyrum et mel comedet, ut sciat repio- 

baie malum et eligere boiiiim (Isa. vii). j IMerilo 

eigo boata virgo Maria sub ipso viudeniiarum le:n- 

pore nascitur, ut jam iiova; gratiie uiusttim sic c;^ 

qiiocunqiie ierit (Apoc. xiv). > Agiuis enim nostcr, 

ille videlicet, qui lollit peccata roundi, charitatcHi 

babuit, quia pro salute bominum propriura sanguinem 

fudit. Gratia huinilitaiis eiiiicuit, quia hunii- 

lia^vit semetipsum usqne ad niortem, inortem aulem 

crucis. Paiieiiiiam servavit, quia cuui nialedicere- 

tiir, non maledicebal; ciim pateretur, non commi- 

ii;ib;iiur. Mundanse diguitatis alliludinem sprevit, 

qiiia, sicul per Joannem dicitur, cum vellent illum 

rogom constituere, montis latibulum peliit (Joan.xr^. 

Iiiiiiiicos dilexil , pro qiiibus et in cruce positii.-i 

cxoravit, dicens : iPaler, ignosce illis, qnia nesciiiat 

i|iiid faeiunl (Lnc. xxiii). > Ille iiaque Agnum (jiiUi-.

"•"!> 

S. PF.irU DAMiAM OPP. PARS S EU T0.MU3 11. — SER.MONES. Tfd 

riini|ac ieiii scquiliii', iini non sola virgiirnaio ojiis A « Ecceancilla Domini, fiai milii scciindum vcrbuiii 

vcsligia, seJ piTOinnes qiioqiic viriiitiini semiias, iii 

 

Illa crgo virginitas perfecta esi, ([u.tc reiiqiiis virliilibus 

cingitiir, qi!:c vera mciilis hiiinilitate con- G 

ditur. Qii:c iioii suhiin illil;alam se seivat in carne, 

scd etiani pudicam cu:iloilii in ore. Umle ct beata v'r- 

go Maiia, aiidito angelica; lcgationis inyslerio> soli- 

Iniii uiodesli silenlii rigorem teniiit ; et si ipsa ciiiiii 

inira so discuicre non possct qualis cssct illa s ilii- 

taiio, verbis lamen iiiqiiiriTe sii|):rniuim depiitavit. 

Scd mox tacendo audirc meruit, quod inlerrogando 

inqiiiroie non praesnmpsit. Ail eiiim angclus ei : 

« Nc timcas, Maria; invenisti enim gratiam apiid 

Doininum ; eece concipies in utero, et paries filiiim, 

et vocabis nonieii ejus Ji'suin {Luc. i). > Qiiod pro- 

pliela iniilio aiiic rutiirum pra;di>.ii, lioc pncscns 

ade.-:se eisdcm verbis angelus nuiitiavit. Dicit eniin, 

nt pncmissuiiiest, Isaias:» Ecce virgo in iilcro con- 

cipiet; ct parict filiuiii, et vocabilur iiomeii ejiis *^ teiis humaiio intuilii videri non poluit. Qua; nubcs 

Emmaiiiiel (Isn. vii). t Illic Jcsus, qui SalvnloT di- 

ciliir; liic Emnianiicl, qiii nobisciuii Dcns inicrpre- 

l:ilnr. 

Qiia liclilia, quo tripudio, fr:ilic£ mei, M:iria: 

iiiens lepleta essc potiicrat, qiiando liicc propiiclica 

el evangclica verba inter se invicem coiifercbal : 

< Maria eiiiin, inqiiit cvangelista, conservabal om- 

iiia \erba lioec, coiiferens in corde siio (Lnc. ii). i 

lii quania se cxtclleiitia siiper oiiine Iniinaniim ge- 

iius subliinai i coiispexerat, qua; se Crealoris sui 

iiiatrcin fieri audiebal? Sed (jna; tanto apiid Deum 

lasti;.;io crcsccre meruil, qu:iiita se apud semet- 

ipbaci buniilUaUb di'jcclioiic subbtravit? .\it ciiiii) : 

tuuni (Lw.i). I Dei malcr ab aiigilo dicebatiir, el 

ipsa se ancillam Domiiii falebaliir. El vere mater, 

simiil et ancilla. Ancilla siqiiideiii per cominiinem 

coiidilionis lium:ina; natiiram, iiialer vero pcr iiicf- 

fibilem diviiii muiieris gialiam. Maler in co qiioil 

geniiit ;ancilla in co qiiod genila fiiit. Necdum Evan- 

gelium scriptum eral, et jam e\angclica pra;cepta 

si:rvabat.Pr;ccipit eiiiniDomiiiiis: n Qiiaiilom.ijor es, 

liiiinilia te iu omiiibiis(ilfo»/(.xxiii ; fJcc/i. iii). » Quin 

Ciiim majus matre Domini? Qiiid liiimiliiis ancilla 

Domiiii? « Ecee aneilla Doiiiini, liat iiiilii secundiim 

veibum luiim. > Unde benc iii Canticis caniicorum 

h:i;c spoiisa, et maicr Duiiiiiii, sponsi sui voce lainla- 

tur, cum dicilur : j Qu;i; ascendil por.deserlum sic- 

ut virgula fuini, ex aromatibus myrriiae, ct tliuris, 

ct univcrsi pulveris pigmeiilarii? > (Cant. m.) DeaU 

qiiippciMariasiciitvirgiila fiimi ex aiomatibus asceii- 

dit, quia ex viia; suic virtutibus in intcrni semper 

incensi rectitudiiieiii proficere studuit ; nec sparsa 

por cogitationes dcfluxit, scd sesc intra arcana cordis 

in rigoris virga conslriiixit. Q:i:c §42 ea, qii;B 

cgi!, dum recogiiare sempor ac rctiaciare nou dc- 

stitil, myrrliam ipii:leiii et llius habebal iii opcre, 

scd piilverem in cogiialione. Et bcne virgula .''iiiiii 

li;ec dicitur quae per virgam quoqiie Aaron myslii-o 

figiiiatur. Illa ciiiin amygdalinas nuces absque ullo 

biiiiiore terrcni cespilis protiilit; isla veru absque 

ullo virili seiiiine Dei Filiiim gencravit. Ipse qiioijue 

virga; illius fruclus, si suidiose discnlil.ur, aliquam 

cuin Cbristo babcie siniililuiliiiem invenitur. Sicul 

oiiim ai:.yg:'aliiia iiiix c\ iiucleo consiai, o.sse el 

coriice; ita Redeiiiptor iioster ex diviiiitate conslat, 

ei aiiima siuiul el carne. 

Qiiia vcro absque ullo viiili semine dc Viigine 

ni.sciuiriis erai, ipsc inulto anle per Piophelam dixc- 

rat : « Ego auleiii smn veriuis et non bomo (Psal. 

xxi). > Siciit fcnim vcrniis cx ligno absqiie alieno mi^ 

sciliir scmine ; ila ct Clirisliis absipic ulla cariiis 

concupisccutia de bcaia iiaius est Yirgine. lliiic esl 

euiin, quod per proplieiam aliuni dicilur : i Ecco 

Doiiiiiiiis ascendct siiper iiiibem levein (ha. xix). > 

Sol (|iiippe cum iiube tegiiur, ab bumaiiis visibus 

occultatur. Sie nimiruin, sic Salvator iiosler, siini- 

pta cx Yirginese carne vestivit, iii qiia divinilas hir 

idcirco levis dicitur, quia bealissima Yirgo niillo vi- 

ri scmine gravida, sola sancti Spiritus gralia fccuii- 

(latur. Qua; etdignitatem Geiiitricis obtinuit, ct vir- 

giiialem pudieitiam non amisil. Qiia; siiie containi- 

natione concepit, et sine dolore filiiim procreavii. 

Nnn scciilus est dolor partiim, qiiia min pr;cccssit 

libido conccptum. Dictuin iiamque fucrat Ev;c : 

« lii (lolore parics filiiim (Qen. iii). > Qu.'c senleiiiia 

iii aliis matribus viguit, iii M:iria yoio modiim siii 

juris ainisit. Iii imdicribus fixa persiiiit, in Virgiiie 

piicvalcre non potuit. Qu.c ciiim Virgo permansit 

concipiendo, dolorcin sentire non potuit pariendo. 

lllc qiiippc, quicxca iiieHabiliier prodiit, claiistrum

7(i! 

virgiiuilis pn.Iicll 

si:n',io x!,V!i. ^r» 

iioii coriipii. Viigiiicni (leniqiie A allixii eas cruci sn:e. Ex .illora parlo cnicifixiis 

veiiiens, iiitroivii, Virginem nihiloniiinis exiens, de 

reliquil. llxc enini esl liorliis conclusns, fons sigiia- 

lus (Canl. iv), quai el frucluni fecunditalis edidit, et 

virgiiiitatis meritiiin non imniiiuiil. 

inirabilis, o singiilariler nobilis caro beatissiinne 

Vlrginis, in qiia muliebris natura inutatur, bnma- 

iia conditio non lenetur ! 'Per coitiim qnidem est 

gcnita, sed per enicaciam coilus non enixa. Edila 

communi nascentium jure, etlidit singularis graii?P 

novitate. In liumano denique genere ille nobilis di- 

ciliir, qiii claris in:ijoruin litiilis insignitiir ; beata 

vcio Maria, licel de geiierosa sitpatrimi stirpe pro- 

geiiita, ab illo tamcn traliit e;ccellentissiince nobili- 

latis gefius, qiii de illa est novo nascendi gcnere 

esl- Redemplor noster, ex alia summus ille prsva- 

ricator. 

Rex Hai.ut narral bisloria {Jos. viii sec. LXX),sii- 

spensus est in gcmino patibulo.ila rex morlis in du- 

plicipatibiilosuspendilur, quia diim Cbristum inter- 

ficit, in ipsa cnice cruciligitur, quam invenit inagnum 

sacramentiim crucis, nec est aliquid hoc sa- 

cramento sacratiiis. Respice crucem stjinlem, et vi- 

de qnam recla cacuminatione de terris erigalur ad 

coelnm, el veriiatem rei ipsa imagine protestetur. 

Nonne tibi videtur figura ejus coelum, ct terram sii- 

blimi continuatione conjungere ? Haec est firmissimum 

ac indissoliibile gliilen, qiio conglulinanliir 

rationales creatur;e, ut ex iitrisqiie fiat illa civitas. 

procrealus, et per clarissimam soliolcm omnpni lni- B cujus participatio ejus in idipsum (Psal. cxxi 

inani stemmatis excedit nobilitalem. Clara proavornm 

tilulis, sed incomparabiliterclarior generositate 

prolis. Filia siqiiidem regnm; sed Mater Regis re- 

giiin : i Gloriosa dicla siint de te, civitas Dei (Psal. 

i.xxxvi). » Sed quidquid de te a morlali hoinide di- 

citur, celsitudinis tinfi meritis non .Tqiiatur. Qiiam 

ciiim excell iis gratia super angelos elevat, ad ejus 

digne elFerenda praeconiahumana fiagilitas iion aspi- 

rai. Rogamus te, clemenlissima, ipsiiis pielatis et 

misericordice mater, nt qui tuse laudis insigiiia §43 

iVfquenlare gaudemus in terris, tua; intercessionis 

aiixilium babeie mereamnr in ccelis; quaienus sicut 

per te Dei Filius dignatns est ad iiostra descendere, 

Vide etiain quomodo quadrifaria ratione qualiior 

miindi climata comprehendat, et omiiem ad se per- 

trahat creaturam. Aslat Jesus in medio, qiiadrifa- 

ri.i sui corporis parte distentiis, el expaiisis manibiis 

omnibus ad se ex onini parie venientibus amplissi- 

iinim miseritordise sinum ostendit. Nam i apud Do- 

miiiuin misericordia, et copiosa apiid euin redem- 

plio (Psft/. cxxi.x). j Prorsiis copiosa, non stricta ; 

quia largiter iinda sangiiinis de corpore Cliristi per 

qiiiiique partes eniaiiavit. Suiriceret ad rcdemptio- 

nemorbis, vel una pretiosissimi saiigiiinis îilta ; 

SfAi dala est copia , iit virtus diligentis in benefieii 

rediindatione clarescat. 

ila et nos per te ad ejiis valeamus consortium Sb

763 S. PKTlil DAMIAISI OIT. PAUS SM' TOMIJS II. - SKRMONF.S. 7GI 

lihiiila poills iis(nie a;! vorlicoiu ila venciiTLTa fcv- \ niilifaii poi-rossuin esl, iil pfCliis Imiiii a pravis co- 

ineiilatioiie iiifeda esl, ui iicscial unde venial, aul 

(ji:o viulat. 

l troriiinqiie spirituimi igitur ulrisqiie vnlneribiis 

iioii nieiliocritcr hianliliiis, inipressio facla esl jiinc- 

liir;ilis, qniT! Cliristo conjnngente ita esl resarcita, 

ut niliil vulnifernin viileatur iiiesse. Christiis eniiii 

iii utrisque et pro iitrisiiue confixus, iitrosqiie ca- 

villa corporis siii valiJus ncctil, ct corpus propriiim 

jiiucturis opponit, ne valcanl resilire. Criix igitur 

jiingit coeliini cl terrain ; Chiistus in criice lialiit 

oiiinia; leo rugieiis ihi ligatiir; angelus confoDilera- 

tur et Iionio ; lotiinique pcr eam reficitur, quiilqiiid 

fecit manus Altissiini. 

gilationihiis munilaretur, niiinilalnni sanctificarelur, 

coiiscrvarelur sanclilicatnm. Pedes illi , qiioniin 

scahcllum adorare dehemus , qnia sanctum est 

{l'siil. xcviii), diira transfixione coiirixi sunt, ne 

peilcs tui festinarenl ad niahiin, sed cnirerent viam 

inandaloriiin Domini. 'Quid i>lnra? « Foderunt ma- 

iins ejus el pedes, et dinumeraverunt omiiia ossa 

siia {l'saL xxi). > Pio te canicm et animani snani 

posiiit, iit corpus et spiritum tiiiini silii vindicaiet. 

Toto se totum te comparavit. Quid ultra dehuil fa- 

cere et iioii fecit? Ahsolvit vinctuni, ilhiminavil 

c:ccum, quia < Doiniiins solvit coinpediios, Domiiius 

illiimiiiat cscos {Psal. cxlv). > Keduxit crroneiiin, 

Exceile ergo paulisper seiisns caniis, et irruenlia reconciliavil reum, qui te portavit in liuineris suis, 

corporearum phantasniala volnptalnm, el intuere B •!"' P te Palri proprio sangnine salisfecit. 

ilivinre nalunc honilaleni, snavitatem, dignationem. Attende ergo consilinm Dei tui, noii solum cum 

Mi'ditare posiiioiiein criicifixi corporis. Yide si ali- 

quid est iii eo, quod non peroret pro te apud Pa- 

Irein. Diviniim illud capnt multiplici spinarnm den- 

sifate deiisatum, iisqiie ad ceiehri teneritudinem 

conlixum est duni condgitur spina. « Spinis peccalo- 

ruMi suoruni, » ail Dominus per Prophetam, « cir- 

cumdedit me populiis iste (Psn/.xxxi).» Ad quid Iioc? 

Ne doleret caput tuum, ne lua vulnerarelur inten- 

tio. Caligavcriint in mortein oculi sui, et illa lunii- 

iiaria, qiia; illuiiiinant orbeni, ad horam exslincla 

suiil. Noiine illis obtenebraiitibiis, tenebra; factae 

smit per iiniversam terram, el illaduoinagna lumina- 

ria cum illis luminarilius subinota sunl? Hoc autem 

Patre regnanlis, scd et dulcissimi aniici tiii in cnice 

pcndentis; nec enini falli potest, qiiia sapieiitia esl, 

nrc fallere le vull, pro quo ignoniiniosani sustinet 

pflBiiain : i Si qnis, inquii, vult post ine venire, ah- 

neget semetipsnm, et lollat crucem suain et seqiia- 

tiir me {Luc. \\). » Andi consilium, non priccpptiim. 

Sl enim pracceptiiin csset, qnicuiique cffectui noii 

manciparent, cruciatus possent exspcctare perpe- 

liios; sed cum dicit : < Si quis vuli, » in nosira 

posiiit voluntate, utrum ex a;quo cuin eo cnrreie 

festinemus. Grandis profecto lahor, sed pra;niium 

hicoiiiparahile. «Post me,» inquit. Post enin eundnm 

est, qiiia ipse est veriias, ne decipiamur; per eum, 

lotnm factumest ut averierentur ocnlitui ne viderent C qnia ipse via, ne aberremus ; ad euiii, qiiia ipse est 

vanitateni, el si viderent, noii adliBererenl. Aiires il- 

Ix', qii;e incoelisaudinnt: «Sanclus, Sanctus,Sanclus, 

245 Bominus Dciis Sahaolh {Isa. vi); » aiidie- 

iiiiit iii terris : « Dasmonium habes {Joan. vii), » et 

«Ciucilige.cruciligecunW /iid. xix). » Ut qiiid islud? 

Ne aures tuoe ohsurdesrerent ad clamorem panperis, 

ne reciperent audilum vaniim, iie detractionis virus 

apertis propitiisque anribiis siiscipereiit. Speciosa 

illa lacies speciosi forma jpia; (iliis hoininum sputis 

illita est, afflicta colaphis, addicta delusionihiis ; sic 

naiiique scriptuin est : c Coepenint conspuere in 

ciini, cl percii'ere facicm ejiis et ilhidore ei diceii- 

tes : Prophetiza ipiis est ipii le perciissil?» {Malili. 

XXVI.) Qiiare lioc? Ut facies tua illuminaretur, il- 

: 

vita, ne moriamiir : i Ego siim, » ail, < via, veri- 

tas et vita {Joan. xiv). » Seqniiur : « abneget se- 

meiipsum. » Priimis ille parens, pra;fixis ohedientiae 

legibiis coarctatus, in canipum mala; lihertatis exi- 

vit. Acceperat in pra;ceplo, nt vohiniatein Cieato- 

ris pr;Tponei'ei sua;, sed usus, imo abiisns propria 

voliintate, ciim heare se voluit, perdidit 243 ^^' 

ineiiiisiiin. Dcpiilsus ergo ab illa felici ha;redit;iie 

cxsiliuin sortitus est pro palria, niorlem pio vita, 

pro gloria ignominiam. Si vis ergo ad liiaiii lia;iedi- 

taleiii reverli, tuam abnega voluntalem. 

In liac abnegatione duo sohimmodo sunt, adver- 

sus qua; pugnare et expugnare oporteat; elalio in 

nieiite, voliiptas in corpore. Fuge regem et regis 

lumiiiata confinnareiur, et diceretnr de te : < Viil- t> exercitnni, superhiam et superbise prolem, el ilhim 

liis eiiis non suiit aniplius in diversa inutati {/ Reg. 

i). ! Os illud qiiod docet angelos, homines instriiii, 

qiiod dixit, et factum esl, parumper obmntnit, ut 

vprilatem et judicium loqiieretur os luuin et coiifi- 

torctur Domiiiiiin Deiim suum. Maiius ilkc, qiia; fun- 

daveniiit ckIos, extensse suiit in cruce clavisque 

traiisveiberata; durissiinis, iit manns tua; exteiide- 

rentiir ad inopein ct dicere posses : « Aiiiina inea iii 

nianilius ineis scinper {Psal. cxviii). » Qiiod tencnius 

in m;inibiis, noii facile obliviscimur, sic et qiii aiii- 

r.iam suam huna; operatioiii imprimit iiou traditeam 

obliviimi. Pecliis illiid, in quo siint oiniics thcsaiiri 

sapienlia; ct scienlia; Dci ahscon liii (C'o/. ii), lantea 

secutiis illuin conseciitus cs qiii dixit : « Discite a 

ine ipiia mitis suiii el humilis corde {Malth. xi). » 

Pieiiosa vestis, opiihe laiitiorcs et voluptas secre- 

tior longc sint a te, el cariies tiias timore Doinini 

conlixisti. Abncgatio igitur voliintatis, hu;reditatis 

est rccnperalio. 

Si'i]iiiiiir : «Tollai criicem snani. » Si iion ceci- 

dissct .\dain et in illa siii status digiiilale niansis- 

sei, esset tamen alias evocaiidiis et iii oidinem 

promovendus angeliciim ; ob duplicem eiiiin causain 

hictiis erat, et ad resarcienduin niiineriiin imminii- 

tiini, et ad illum iinplciuhim qni dcciat, si angelus 

noii cecidissct.

765 

(Juia igilur per al)n^niiiiliallorieiii |)iopria! vuliiii- 

l;i!ls nolils lioeredilas reddlliir, coiisequenter per 

ciucis porlalioncm grala illa Lealoruni spirlluuin 

societas reparaliir. Duo vero noialiilia sunt, quse lii 

liac crucis porlatloiie nos liabere oporleat, ut tesl 

11011 laedainus el beneraclaniiis la;dcntibus. Magnuiu 

Hiililem etullra bominem esl asperiiatem verboruin 

ct verberum non soluin pail, sed ei non reddere. 

lUiul vero niajns est et divinum qiilddam s.ipit : 

( tknefaclie his qui oderunt vos (Luc. vi). > Magi- 

sler iioster et Donilnus, Cbrlstus Filius Dei, et lae- 

deiiies patieiiler pertulit et benefecit laedentibus, 

diceiis : i Pater, Ignosce lllis, qula nesclunt qiild 

laciiiiit (Litc. \xiii). I Considera beneliciiim, dum fel 

oil, clavi maiiibus, laiicea laierl appoiierentur ab 

iniiiiicis; os et manus et lalus agebanl pro inl- 

ii;icis. 

ViJe ergo si angelicae dignitati jiisie hsec assigiic- 

iiius. Hxc eiilm duo IUoruin proprielatl suiit pro- 

|)ria. Quotidie illos ad nostri custodiam depulatos 

iiiuliipliciter offendimus, el offensam negllgeniia 

cuiinilanius. Ipsi autem licet a nobis freiiucnier 

liijurias patiantur, susilnent tameu et coiiipailuntur 

pLCcaiitlbus; nec niiiior illorum circa nos custodia, 

iiiio major sollicltudo, cuin boni custodls slt infirmls 

iiiagis qiiam sanis operain exhibere. 

Subjungltur : « El sequatiir nie. « Cum in sui ab- 

negatlone revocetur haerediias, el in tollendo cruccin 

dlgnilas aiigeloriim , In imitatione Christi summa 

iiobis feUcltas reservatiir. Hlc est virtHtutn coiisum- 

iî'.i'.M. ) XLV.U. 7(53 

iiialio, nnis cursus, principiiiiii piifimiorum. Sed in '-' cruce facta est, hanc nosclmur reverentlam exhi- 

bac iiiiitaiione duo sunt adimpleiida, videlicet ut 

magistioiuiii subdaris iniperiis, et peiseverantlam 

iioii amittas. lla plaiie poteris scipii Cliristum, qui 

iionvenit facere voluntatem suaui, sed ejus qui ini- 

sit illuiii (Joan.vi), et qui pro eadein voluntale non 

tiiiiuit poiiere aiiimam suain (Joaii. x ). Quo fru- 

ctu, qua utilltale, quo pnfiinio? t Ut ubi ego suin, 

iiiqiilt, illic sit et nilnlsternieus Joan.xii).iQuanta 

digiiiias esse ciiiii Deo, beatis interesse spiriiibus, 

ei inter illum cuelestem coiivenlum perpetuo nu- 

merail ! 

247 ^''6 ergo ne rursus tibimetipsi cruclfigas 

Filiiiin Dei et hobtem tui liabeas, rursus fabricans 

cruceui, In qua crucifigatur ille, qui resurgens ex 

niortuis jam non inorilur (Rom. vi). Inluere iie 

niortiferani crucein eliicias, lii qiia facles Fillum Dei 

amaiis doloribus intijrire. buperbla siiperius, Infe- 

rius luxuria, a dexlris piosperalio liiiqiiilatis, a si- 

iiistrls adversitatis desperalio, spiuas, clavos et lan- 

ceam (ilio Virglnls reprBRseiUanl. Ciiiii eniin elevaiis 

te et aiubnlaiis collo exteiito capiit Altlssinil splua- 

rum multiplicitate coiitorques, et liic a superioribiis 

superari iiiolesle lers, liiio superioies potlus supe- 

rare conteiidis, illl slinllis es qiii se siniilem Altis- 

simo cogitavlt. Scriptum esl enim : « Deus siiperbls 

rcsisiit (/ Peir. v), t illis videlicet, qiil cum eo ex 

aquo siaie contendunt. Coniponls oculos tiios, ut 

uon rcsplcias ciluni, et voliiptuosis cariiis luae iiio- 

A tlbus moveris, et irahcris, durioribus clavis iTiis 

pcdes Omnipoleiitis transverbcrans, ab inferiori in- 

fcrs siipplicium, dum niomentanea voluptate volun- 

tatem Domliiaiitls excludis. Cuni prosperaris in inl- 

qultale, ei foetidiori cursu rerum peccata peccaiis 

accumulas, ciavuni poiiis in illlus dexlera, queni de 

siils bonis perseiiui noii desistls. Cum vero abundan- 

llori tristitia absorberls, et tuani impietalem pietali 

Dei pra;ponderas, sliiislram ejus transfigis, et con- 

ceptum furorem furore tuse despcrationls ainpliflcas. 

Denlque cum praesumls defendere quod feclsti, lan- 

ceariim ictum lateri Salvatorls intorqiies, nihilqiie 

gravius ingerls Crucifixo quain tucri quod odit. De 

hoc enim peccaio scriptiim esl : « Noii miserearls 

omnibus, qui operantur liiiqiiltatem {Psal. lviii). » 

B Vides jam quanta differentia iiiler ntramqiie cruceni 

perambulet. Relinque ergo cruceni, quam tlbl fa- 

bricasti, el gloriaie in cruce Domlni Dei tui (Gal. 

vi) , qui est benedictus in s.-ccula. Amen. 

XLVIII. 

II. HOMILIA DE EXALTATIONE SANCT.E CRUCIS. 

(XIV SEPT ) 

Yexillum iniperatorls Kterni, fratres charissimi, 

ea devotlone prosequimur qua cl ipsiim qui in eo 

Iriiiniphare dlgnatus est veneramur. Quod vldelicet 

niilll sanctorum ex ecclesiastica cognoscitur instl- 

tutione collatum. Sanctos enim quoslibct, slve etiain 

coelestes viriiiles oramus quidein, sed non adora- 

iiius; cum vero crucem nos faleniur adorare, vel 

colere, illi tantum figura; Domlnici coiporis, quse iii 

bere. In sigiio neinpe victorioe viclorem colimus, et 

adorando crucem, ipsum, qui crucifixus est, adora- 

mus. Quapropter sicut aggaudere resiirgenti vel 

ascendentl Domlno consuevinius, ita eiiam exallala: 

ejus crucl non immerlto congaudemns. Prctium 

naniqiie nostrum hsec statera libravil, qiio vldelicct 

el de jugo iEgyptiacae servitutis eiipimur, et ex improbi 

exactorls foenore liberamnr. Hsdc plane summa 

inexplebill damnationis nostrae cbirographo sailsfe- 

cit, et insolubill nos debito veluslae cautioiiis absol- 

vit. Unde ad Colossenses praedicator egregins : t Et 

vos, inquit, cuin mortui essetis in deliciis, et pracpiillo 

carnis vestra;, convivificavit 24@ fiini illo, 

donaiis vobis oninia delicta, delens, ipiod adversum 

nos erat, chrirographiim decrell, qnod eiat contra- 

riiim nobis, et ipsum tnllt de medio, afligens illud 

cruci : et exspollans principaius, et polestates, tra- 

diixi! confidenter , palam triiimphans illos in se- 

metipso (Cot. ii). » Quoc igitur lingua in landem 

crucis invenitur idonca, quae coelum aperiiit, lerram 

a sentenlia anti([U3e malediclionis absolvit, tarlarum 

spoliavit? Haec nimiriim ollvae nos oleastros inse- 

ruit, et de vasls irae vnsa miserlcordi.Te fabricavit, 

Uxc nos sedentes in lenebrls in lucls filios trans- 

ttilii, de iniinicls doniesticos fecii, de comlitione ser- 

viU In regni fllios adoptavli. Sed qiianquam deslt 

facundia peritiaque sennoiiis, ccssare iinii debemua 

a laudc crucis , quia quod facultall subtraliitur, cx

"7 S. rETIll DAMIA.N! 01'!'. TAUS SKU TOMIJS 11. — SLiRMO.NKS. 7i,8 

almiKluiilia buiix vohinUilis iiiiiilelui' , |ii\«serliiii A exallari oponol liliiim hoiiiiiiis, iil omiiis qiii oreilii 

ciiin Aposlolus tlii.ai : « N(ui iii sapienlia verl)i, iii i:) illum iioii pcreal, sed haheaL vitam aîcrnain 

iion evacueUir crux Chrisli (/ Cor. l). > Piûilicalo- 

ivs nainque crucis Dius piscatorcs insliuiil, non 

(iialores. Acciiralis ilaque verhis crii.x non asseri- 

lur, sed cconlrario vaciialur. Qiiaproplcr noii iiidi- 

pnuin est, si lioala crux vcrhis nuiic siniplicibns 

jinediteiur, quibusnliqiie invccla iimndo inter ipsa 

i:ovie fidei rudiinenla cognoscitur. 

Notandum vero qnia sicul duohus sigiiis crux 

coiislat, ita diias ejns soleniniiates per aunalcni 

circiilum ecelesiasiica traditio celebrat. ILec nciiipe 

duo ligiia mulier volebat S.ireplana colligere, qui- 

bns possct inopem sibi cibum et filio providere; seil 

hiijiis \id113e farina el oleum ad provciitus abiiii- 

{Juan. iii). I Recte ergo sorpens a-neus pro signo 

lioniiur, ei i>opiilus aspiciens a niorsu serpeiitium 

lilieratur; quia quicunque in Salvatorem, qui in 

criice suspensus cst, ex desiderio imiiationis inien- 

diint, oinno iiiox virus ct letliiferos niorsus velernusi 

seipeiitis cvadnnt. 

Et notandinn quod soipens ille pro signo dicitur 

posiliis : nam et Siineoii ille juslns, dclato ad tcin- 

pluni Doniijio, v:iticinans ait : « Ecce posilus est 

hic in ruin;iin el in resurreclionem muluiruiii iii 

Ssvael, et iu sigimin cui contradicetiir (Liic. 11). • 

In signum naiiique coiiUadictionis Kcdemptor est 

positus, quia in cruce erat pro humani gencris sa- 

nntiam henedicunlur{/// Reg. x\ii), ut charitatis '^ lule pa.ssurus. Cui nimirum cruci omnis miindi 

fiiiciusel hilariialis jani tunc in s.icramenlo Eccle- 

si:c conimendetur, « hihirem eniin dalorein diligit 

Deiis (7/ Cor. ix). » Yidua h;oc sar.cla erat Ecclesia, 

de qua diciliir : « Viduam ejus benedicens henedi- 

cain (Psid. cxxxi). » Cui licehat ciiicunque vcllct 

iiiorluo viro conj^mgi , quia desiiienle l.g:;, niox 

Clirisio, qiii finis legis esl, ad j;islitiain omiii cre- 

denli {Uom. x) , 

nioruil Ecclesia copnlari. !Ila cibuin 

aidielabat, qui duobiis essel lignis exeoctus; et 

s;iiicia Ecclesia panem de coelo venieutein esuvil, 

qui in ara crucis est lorridus. Qui voluptuosos, et 

«arnalcs eibos appeiit, scrpeiilinis movsibus traili- 

tiir, qui vero ad hiinc p:;nein respicii, a giassanlis 

vciieni pernicie liberaUir. Qiiid est, quod dixi? Non 

ignoratis, Iratres, qiiia Israel ille carn;dis miirniu- ^ 

iiiiis aliqiiando adversus Muyson, in deserto dicebat: 

i Dcesl panis, non sunt aiiuye, anima noslra jain 

11 luseai super ciho isio levissimo (A'ui)j. xxi). > Tiinc 

ininiisit in eos Dominus igniios serpentcs ; cuuiqiie 

pceniteniia diicti indiilgoiiliam peierent, ex pr:e- 

cepto Domini fecit Moyscs .serpeniem aeneiiin, et 

pro signo posuit, ad qiiem, quicunque perciissifiie- 

ranl, aspicienlcs proliiius sanabantiir. Enimvero 

per consilium serpentis est liomo delapsus iii morlem; 

;bs vero caneris ineiallis durabilius iiiveniiur. 

jEnous itaqiie sorpens Doniinum figuravit, qui 

infusiim nohis veneiium diabolie» suggcstioiiis abe- 

git. Et apte scneus serpens, ut per serpentem mor- 

luiis, el per aes Dominus signilicaretur aeiernus. Qiii _. per addidil iit bracliia sua in moilnin criicis expaii- 

tniiii ex hiinianitale criicis siippliciuni peilnlit, ex 

diviniiate perpeluus et inipassihilis vivit. Porro 

aiiteiii serpens «neus siiuililuilinem quidem serpcn- 

lis habci, sed 249 venenum serpeniig non hahei. 

El Redeni, lor iiosier iii siniilitudine quideni carnis 

pcccati appaiuil, sed peccali veiieniim in eo locum 

Iiahcre nou potuit, qiiippe qui t peccatuni non fecit, 

iice dolus inventus est in ore ejus {/ Petr. 11). > 

Nec pi-xHercnndum est qiioil congrue satis niansio 

illa ubi li.-cc facla suiit Salinona dicitur, qux vide- 

licet imaguiicula inlerprctatiir, ijiiia illic nimiriim 

in hiijus .-01161 serpentis forma, imago est noslri 

Salvauiris expressa. Unde et ideni Salvalor ait : 

« Sicul cxaliavit Moyscs bcrpciucni iii deserlo, ita 

sapienlia contradixit, sed Pu-gi per eam gloria; Irium- 

plianti tandein devicla siiccubiiit. Sicut in Actibus 

apostoloriim diciliir : « De secta autem bac sciiims, 

qiiia uliiqiie ei coiitradicitiir (4c(.xxviii).»EtPaiilus : 

« Pia^licamus, inquil, Jesiim crucifixiini, Judoeis 

quidem sc:indaliiin, geiitihiis aiileiu slulliliam (i Cor. 

1). » Sod quoniain qiiod slulluin est.Dei, sapientius 

est honiinibiis. et qiiod infirnuini est Dei fortiiis est 

hoiiiinibus, nedoinplor iiosler, qui noii venit mittere 

pncem, sed gladiiini {MuUh. x), lorica carnis accin- 

cUis, in hujus mundi campum precliatnriis accessit, 

et vexilhini prreferens criicis, oninium sihi resislen- 

tium eolla calcavit. Sic ,sic videlieel Potens nosler 

in pr.Tlio ot bosliles qiiandoqiie acies ad siia conver- 

tit. et non solum mortem, sed et ipsiim mortis prin- 

cipem usqiie ad inferiia perseciitiis exsliuxit. Hnjus 

saiie belli jam tiiiic minisier erat Moyses cum pu- 

gnarel contra Amalech {Exod. xvii). Ad qiiod vide- 

licel belliim non gladios,non tela viliravit,sed virgam 

Doi in inanu delulit, quoe piociil dubio lignum crucis 

Doiiiinica; figuravit. Sed eslo nt virgam deferat, ul 

in ligni sacrameuio confidai, et non annis, sed 

ligno potius arniatus bostiuin ciineos debclbituruin 

se esse non ainbigal, nisi tanien speciein criicis cx- 

presserit, nisi triumphale vexillum in snbliine levn- 

veril, nuUara cerle vic.ioriam de proslratis hostihiis 

ohtincbil. 

Ilahens ilaqiie Moyses virgain in nianu, hoc insu- 

deret, sicqiiejam facliim est, iit calervarnm adver- 

saniiiim acies ligno et signo hoc pleno criicis niysie- 

rio superaret. Hoe eniin sacra tcsiaiur hisloria , ciim 

dicit : « Diini levaret manus Moyses, vincehal Israel; 

sin autem paululum reinisisset , superabat Anialech 

(Exod. xvii). » Hoc plane faeiuin, fraires niei, non 

soliiin spiritalis intelligcntin! sacrameiiUini, sed et 

virliitis nobis sahiborriinum conveclal exenipliiin. 

250 

'^•'"'i ''"'" criiccin post Domiiium loHiiiius, 

dum corda iioslra cum niaiiibus ad Doum levamiis, 

reclores tenehrarum protinus corrimnt, in iina pro- 

straii fraclis viribus eliduntiir. Si vero nianiis re- 

iiiiltinuis, ct oblili cadesliuii!, lerroiia sectamur, 

prutiims hostis victur iiisci]uilur , cl nus aniissa

709 SKliMO XLVlSi. 770 

ctoria |iei'se(iiiciiiiiim glaiiiis olilriiiicnmur. Iii oiuni A ilcxlera iisqiie ad sinistram, et decies lanlnm qii.itn 

saiie spiiiiali ccriainine crucis dcbeinus pr.xfcrre 

vi^xilluin, qiioil niinirum si viriliicr agentes altolli- 

niii>, prociil (lubio viclores exislinius; alioiiiiin si 

segniter viveniio ilepoiiiinus, ad primos persc(iueii- 

lium impcius iiecesse est enerviter conciilamiis. 

Unde et insigiiis ille militise spirilalis inslructor 

Patilus ait : < Keniissas manus, ei dissoliita geniia 

erigite, el grcssus recios facile pedibus vestris, ne 

claiidicans qiiis erret (Hehr. xii). i 

IIoc nempe vexilhim el Gedeon sibi , suisqiie 

comintlilonibuslypiceprselulit,quicontraarina,arma 

deseruit, inermis armatos invasit, el ad debellaiuluni 

Madiaiiitanim miillitudinem dimissa mullitudine 

cum paucis venit {4uil. vii). Divina siquidem sibi 

altiiudo, quai est ante et relio. Sic niniiniin arca 

ei in tiecentenario longitiulinis su:e nnniero spe- 

ciein ciiicis, et in totius sux diinensionis halii- 

tiiiline figuram tenel Dominici corporis. Et siint 

septem aniinse donaiitiir Koe, nt per lignuui sal- 

ventur in nndis, sic seplem Ecclesix sepliformi 

Spiritu replel.Te salvaniur in Clirislo per ligniim 

cruciset aquam baplismaiis. I'er lignum nempe nos 

servituli princeps siiperbi.T; siibtiiilit, per lignuni, 

iios humilitalis auclor in lilierlatis tilulos revocavil. 

Per lignuni nos lyranniis perpetuo relegavit exsilio, 

perligiium milissimus Hex hoeredes decreviiinregno. 

Per lignum sumiis ad porcoruin custodiam el sili- 

qiiarum indigentiam devoliiti ; per iignum qnoqiie 

adinonilione pra;ceptum esl ul ad fluvium veniens, B paternis suinus amplexibns reddiii, percepiaqiie 

omnes quos flexis genibus aqiias haurire conspiceret 

a bellorum congressionibus amoveret. Factumque 

est, ei ireccnti viri laniummodo, qui stanles mani- 

bus aquas hauserant, remanserunt. Quid est aiilem 

quod Gedeon trecentis conlentus militibus ad bella 

progreditur, nisi quia hic numerus in Tliau lilicra, 

quae videlicet criicis exprimit speciem, continetnr? 

Cui profecto litterBe si super tnwisversam lineain id 

addereiur, qiiod in cruce superius eininet, non jam 

crucis species, sed potius ipsa crux esset. Quia igi- 

ttir trecenlenarium numerum Thau littera coniinet, 

quic figuram crucis exhibet, non immerito in his 

Irecentis Gedeonein sequentibus, illi omnes desi- 

gnati sunt, quibus dicitur : < Si quis vult venire 

slola cuni annulo in consorlium prislinse sumiis 

haereditalis adsciii. Ligiiuiii nos improbo exaelori 

censiios rediiidii, lignum oinnia siinul inexhausii 

foenoris nostri tributa ])ersolvil. Per lignuni pono 

ab haustu perennis fontis aruinius, per ligiiuni roic 

coelestis grali.ii copiosius iniiniiainur. 

Htinc phine coelesiium cbarismatum inundaniiam 

Moyses lypice tiguravit, qiiando in Cades, qtiae est 

in deserto Sin divinse proniissionis addubilans lir- 

gissimas aqiias silicem perciitiendo, produxit {ISuin. 

xx).Propicr peccaia scilicet populi, qtiod et ipse jniii 

fecerat rursus se facere posse dilfiilit, attiiie iileo 

in reproniissionis lerram eiimdem popukim Doinino 

proliibenle nullaienus iiilioduxit. Qiiam videlicet 

posi me, abneget scinelipsum, el loUat crucem C dubieiatem, et ipsiiis Moysis verba lesianlur, ciii! 

suam quotidie, et seqiiatur nie {Luc. ix). • Qui 

nimiruin sequentes Duminum tanio verius criicem 

tollunt, quanto et ipsi aciius affliguntur, et erga 

delinquentes proximos, vel egentes piaj compassio- 

iiis incendio concremantur. Unde per Ezechielem 

dicitur : < Signa Thau super frontes viroruin gemen- 

tium et dolenlium siiper cunclis aboniinationibus, 

quae fiunt in medio Ilierusalem {Ezech. ix). i Vel 

cene in his treceniis, qui Thaii liitera continenlur, 

hoc exprimitur, quod ferrum hostium crucis ligno 

superelur. In eodem quoque crucis mysterio, ei 

Abraham triumphum viclor obtinuit, qui quiiique 

reges cuin trecentis decem et octo vernaculis de- 

bellavit {Gen. xiv). Crucis mysterium et illa in sc 

diluvii arca continuit, cujus longitudinem trecenlorum 

fuisse cubitorum Scriptura deflnit {Gen. vi). 

Porro sicul Noe cum suis per aquam lignumque 

salvatur, sic et Chrisli familia aqua salvaiur et 

ligno, dum el baptismo salutis abluitur, et vivificae 

crucis impressione signatur. Quae videlicet arca ut 

in sacraniento Chrisli bumani corporis videatiir 

sequiparare mensuram, trecenlos habuisse cubitos 

in longitudine, quinquaginla in laliludine, trigiiiia 

vero in altiludine peihibeiur. Trecenti nam(|iie 

quinquagenarium nunierum sexies, el tricenariiim 

in se decies includtinl. Et huinani corporis lon- 

gitiido, a veitice 251 videlicet usque ad podcs, 

sexies tantum babet quani laiitudo, quse csi a 

ait : < Audilc, rebelles et increduli, nuni de pelra 

hac vobis aquam poierimus elicere * ? {Ibid.) Tanquam 

diceret , nos non valeamns qiiod supra lui- 

inanitatis vires est, facere, qiiia vos noii acquiescilis 

quod husnaiitnTi est adiiuplere; nec signum possu- 

nius es viriute divijiitatis osieiidere, quia vos niin- 

qiiam desinitis Deo per lebellionis contuniaci:ini 

conlraire. Sed petra ilhi, juxia Aposiolum, CMisUis 

erat (/ Cor. x). 

Accedit igitur viiga ad silicem, el hauiienda po- 

pulis aqua producitur; adhibeiur crux Cliristo, et 

oiimiuni corda credoiiEiuin gralia saiicli Spiiiliis. 

iiTigantur. llic est eniin lapis, de quo per Zaclia- 

riam dicilur : « Super lapidem , inquit , ununs 

sepiem oculi sunt (Zach. iii). • Quod videlicet sa- 

cramentum ei ipse Moyses per spiritiim non igno- 

rasse cognoscitur, si ejiisdein sujjtiliter verba peitsantur 

: < Aperi, inquil, Domine, ihesaurum luum 

fontem atiuse vivae, ut satiaii, cesset murmuraliii 

eorum {Num. xx). » Neque enim tam inagnilicis 

atque divinis veibis clementum describeret ex ca^ 

vernis videlicei lerra; profluum , ac deinreps in- suc- 

cessuum cuniculos egerenduia. Kunquid enim dignum 

fuit, viles aquas Dei appellare Ibesauruni ? 

Sed Dei thesaurum illuin procul dubio nonunat,

771 S. rETIU DAJUANl OPP. PARS SF.U TOMUS II. — SER.MONFS. 772 

niio dicitur : i Qni bil)crii aquam, qiiam ego dabo A 

ei fiel in eo fons aqna; salienlis in vilam Kleniain 

{Joam iv). » Alioiinin qua rationis conseqiienlia ili- 

cerel 

: « "t saiiaii, 252 cesset murniuralio eo- 

rum? » cum posiiiiodum idem populus murmii- 

rans. dical : Cur eiluxisli nos de yEgypto, ul nio- 

rercniur in solitiuline ? (iViun. xxi) Decsl panis , non 

sunl aquae, et alia multa qiise prodigiosa denieiUia 

tumultuatiis evomuii. Sed alTecius isedio Mojses lam 

dura. ac seditiosx miiiiitiidinis, adveiitum anxie 

Qagitat Salvatoris. Siciit ct tunc pelieral, cuni dice- 

l)at : € Obsecro, Domine, initte quem missuius es 

(Exod. iv). ( Qiiod aiilem petram non credendo per- 

cuisil, atqiie ideo ad pioinissam tcrr.iin ciim populo 

iion pervenil, populum significat Judaeorum, qiii 

cculo, ul rcvera siii friicUis piiinilias, iiitiilit, ct pi r 

bunc paradisi januas, quas deinceps elicti oinnes 

scanderent, paterecit? Eniinvcro cherubini ille, qiii 

romplieam exclnsionis acceperal, signaciiluin in eo 

crucis aspexit, cui se nequaquain conlradiclor oppo- 

siiit; nec ejus crucis eerte, quam pertiilil, sed illius 

potius, cujus inysieriiim credidit, in ciijus viiiule 

speravit, diceiis : ' 253 Memenlo mei, Doininc, dum 

veneiis iii regiiiiin luuin {Luc. xxiii). » Et o lalis 

damnati iiiira liberlas ! o jiistilicaiilis tui immensa 

polenlia! Jiidicams jiidicat, et addictus criinini, 

criinen ex poteslate relaxat. Ipsam porro crucein, iii 

qua pendet, et quodanimodo diclaiitis ceiisuric so- 

liiiin facit, et inter buronem et latvonem, velut 

jain inter agnos et baedos, a?qiiiiatis jiira discernil. 

profecto Cbiistiiin Dei viriiiiem esse non credens, 15 Dixeral Doininus : i Ego si exaitalus fuero a terra, 

iii ligno suspeiidil, atqiie ideo in terra vivenUuin 

inlrare non meruit. 

Sed quo pacto lentamus ea quse in divinis litteiis 

fonlineniur crucis in unum exempla colligere, tuin 

videamus oinnem sacri eloqiiii seriem huic terribili 

signo quadani spiritus intentione servire? Hoc est 

ciiim propitiatoriuin, quod duo cherubim vcrsis in 

se invicem vultibus aspiciunt, qiiia in eiijii, qiii iii 

cruce siispensus est, dno Teslamenta, Novuni scili- 

cet ei Vetus, concoidiier el indifl"crcnier inieiidunt. 

Dicit enim Joannes : Quia i ipse esl propitiatio pro 

peccatis nostris (/ Joan. ii).» Et Petrus de Patrirjus 

loquens, ait : i Per graiiam Christi credimus sal- 

vari, quemadmodum et illi {Act. xv). » Cnix igiiiir 

omnia traliain ad meipsiini (Joun. xii) 

Eorum itaque, qui trahendi erant, latro proevius 

fuil, cui niox dicit: i Hoilie niecuin eris in paradiso 

(Luc. XXIII ). > QiieiTi ergo de perpetiRe mortis la- 

queo primum tiaxit, biinc ad vitam primitiis intro- 

diixii. Per crucein igitur, inio per euiii, qui suspemli 

in cruce dignatus esl, oinnia suni insiaiirata, oniiiia 

benedicla, omnia coeleslis gratis roreperfusa. Pnc- 

seilim humaiia raens, qux sterilis erat, amaia, at- 

quc insipida, ad Salvaloris adventiiin fer.ilis, et 

drdcis eflecla, diviiia; iiisiiper est s:"pieiiiise sale 

toridita. Quod n niiruin salis expressc figuravit ilbul 

Elisei prophela; miraculum. Nain ciim viri J riclio 

sibi conquerereninr, quoJ aquse essent pessiina; ct 

esl concordia Scriplurarum, et limes quidam atque C terrasterilis : i Afferie, inquit, inilii vas iiovuin, ei 

couUuvium velerum et novorum. Crux coelesiia et 

lerreiia coiifoederat ; crux liomines simiil et aiigelos 

in aiiiiqua; coiicordiaj unanimitale reformat. Crux 

denique mors est vitioruin, et oinnium foiis ac vita 

viitutum. Crux insipientibus semita, currentibus 

via, pervenientibus requies esi secura. Crux est 

lironibus donativum, mililantibus robur, eineriiis 

luunicipium. Crux est foriiter agentium virliis, 

reciiperaiio labentium, coroiia viclorum. Crux mor- 

lein ingerit momentaneam , et vitain compensat 

a;lernam. Crux iios terrenis exspolial, ut ccelestibiis 

ditcl; esurire docet, iil saiiel; huinilitatem prsecipii, 

ut cxaltet ; patienliam adhibet, ut coronet. Cnix 

esl in Christo viveniibus regula, expressa jiistiii;e 

mitiite in illud sal (/V Rey. ii). > Deinde aquaruin 

foiiti sal illud immersil, sicque aquas ab oiniii inorte 

et sterilitale sanavit. Qiio 1 nimirum, ul totnin brcvi 

seruio.e concludam, niliil aliud insiniiat, nisi qiio I 

Vcrbum caro fieiet, et iiabitaret in nobis. Qiii I eiiiin 

a,ua;, ni-i mundani sunt populi? Qiiid vas novuiii, 

nis: corpus Dominicum, nulla scilicet prsevaricatio- 

nis antiqua; labe nigratum, nulla veteris hoininis 

abusione detriluni? Qaid porro sal, nisi coelestis 

sapientia? 

Sapientia igitur Patris in corpus descemlit huma- 

nuin, ei sic ad fertiliialein ct viialis intelligeiiii;e 

diilcedincm omnium convertii fideliuni mentes. Qiia; 

nimiriim dulcedo landiulatuit, usqiie diim salmerge- 

iiorina, ac oinnibus probis nioribus disciplina. Ciux !) retiir in aqiiam, id est, usque duin ille penderet in 

diabolum lerret, ut cffugiat; angelos, ut ad nos iii- 

gredianiur, inviiat; cogitationuin phantasiiiata rc- 

priiiiii, et Spiriuim sanclum castis, ac miindis pe- 

cloribus introdiicit. Crux denique lassos rccrcat, 

infirmos roborat, et litubantia despcrat;e nieniis 

arcana conforiat. 

El quid amplius dicam? Q-,iandoqiiidein per cru- 

cein Rex gloriae et nos de eaiena criienti prxdonis 

cripuit;, el tartarea clanstra violenius pervasor irru- 

|iil. Omiies insuper electos de vinciilis anliqu;e 

damnalionis absolvit, (|iios etiaiii secuiii per resur- 

rectionis gloriaui siiscitavit. Quid, inqiiam, de beala; 

crucis pr;ec()iiio referam ? cuin et ipsa latroncm 

cruce, qui dixil : i Salvum me fac, Deus, qiioniam 

introierunt aquse usque ad animani meam ( Psal. 

Lxvni). » Ex tiinc enim liomo didicil qiiid deboret 

appeiere, qiiid vitare 

liilerea, fratres mei, non vos pigcat de sacramento 

Dominicac passionis, vel incarnalionis aliqiiid siib- 

tile (Ognoscere, et breviicr dictiim arctius inemori;» 

coiiimendare. Sex nempe diebus omiiipotens Deiis 

omnia sua ppera condidit, et sexto die honiinem ad 

suam imaginem, siinilitudlneimiiie forinavit (Gen. 

I.), Sexla quoque a;Uite s;T;culi Filifis Dei factus 

esl Filius hominis, ut nos reformaret ad imagincin 

Dci. Sexla insupcr feria ipse Pominiis passus csi, ul

775 

cu iiiiniriiiii liic iioiuo fierel cjiis morte icdein|Uus, A 

qiio (linliiiii liicral ipsiiis operalioiie plasiiiaUis. Ko- 

(Je II porro dic dc cosla viri formala ost Eva, qiio dc 

lalirc Ciirisli pcr aqiiam et saiigiiiiiciii exivil Uc- 

clcsia. 

Vidcamiis Itaqiie qiiomo.lo per eumdein scnariiim 

niinieriim Domiiiici corporis leiiiplum divin;c provi- 

dcnlia; sil arie conslruclum. Tcmplum sanc illid 

Hicrusilcm per quadraginla et sex annoriim ciirri- 

C11I& fueral fabricalum; iinde et a Judaiis Domiiio diciUir: 

I Qiiadraginta et 254 *"" aiiiiis xiliiicaliim 

esl tcmplwm lioc, et tu in Iriduo resdificas illiid ? 1 

(Joati. II.) Qui videlicet numerus si per senariiim 

diicitur, omne leiiipus, quo Dominiis in matris utc- 

ro maiisit, iiiipletiir. Nam qiiadragies scxies seiii, 

SKP.MO xLvin. 

diicenti septuagiiita sex dies fiiinl. Qiii dierum nu- B niinico resiirrexit. Tota auiem hxc vila iioliis scxia 

merus complei noveiii incnses, et sex dies, qiii vide- 

licet laiiquam decem menses parienlibus fcminis 

inipulantiir. Non quia omnes niulieres ad sexlum 

dieiii post noniim mensem paritura; perveniant, sed 

qiiia 101 diebus, ad partum perdiicta ipsa perfectio 

Doiicinici corporis comperilur, sicul a niajoribus 

Irailitiir, el Crma aucloritate Ecclesiae custoditur. 

Oclavo namque Kalendas Aprilis conceptus creditur, 

qiio ct passus. Eo videlicel die sepulius esl in nio- 

numento novo, ubi nec ante, nec post ([uisquam est 

positiis morluoruin, qiio conceptus est in utero Vir- 

giiiis, ubi constat nulluin seminatum fuisse inorta- 

lium. Natus autem iraditur octavo Kalendas Ja- 

nuarias. 

Ab ipso ergo conceptionis die usque ad diem Na- C 

tivitatis ilucenli septuaginta sex repcriunluF dies, 

qui senarium numerum quadragies sexies continent. 

Quo igitur numero lapideum illud templum aiiii- 

qiiilus csi sedificatum, eodem quoqiie nuiiiero et 

temphini Dominici corporis per senariuni e^t pcr- 

fectum. Ilac tanlummodo discretione scrvata, (jiiod 

iii constructione teinpli annorum nuni' rus ponilur, 

in aedificatioiie vero corporis Doiuini dicruin calcu- 

lus suppiitatur. 

Annorum igitur iiiimerus teinpli illius anliqiii si 

per senarium ducitur, omnes dies, quibus inansit 

Dominiis in virgineo ventre complelur. Conjuncto 

iiaqiie nuiiiero, quo Deus opera sua fecit, ciim illo 

qiio leinphiin esl conditum, i)omini corpus efficitur, 

ul nobis detur iniclligi, quia per illud diviiiiiatis D 

leuipliim, qiiod in Virginis utero constructum esl, 

nniversa sunt Dei opera restaurata. Siciit dicit Apo- 

stolus: I Quia proposuil Ueus iii dispensatione ple- 

nitudinis temporum inslaiirare oiniiia in Cbristi, 

qua; in coelis, et in terris sunt in ipso ( Ephes. i). > 

Scd hoc corporis lemplum, quod per scnarium nu- 

meruiii fieri diviiia providenlia voluit, liibus horis 

Judaicaimpietate resolulum, triduo resedificavil, sic- 

ul ipse dicit : 1 Solvite leniplum hoc, et posl triduum 

re^dificabo ilhid. Hoc auteni, inquil evangc- 

lisia, dicebal de lemplo corporis sui (Joan. 11). > 

ISec niiruin, si qiiod per scnariiim factum esl, pcr 

(ternariiim sit sohitum, per lernariiiiii qiioqiic ruisiis 

-74 

a;di(icatujii, ciiin Ciipse scnariiis, siciit cx lcniario 

creacit, ita niliiloiiiinus et in lernariuiii rcsolvalnr. 

Uiiiis enim, et diio, cl ires, sex fiuiii : el rcciproco 

diniiilium senarii trcs sunt, tcrtia pars diio, sexta 

unniii. Qiii videlicel numerus idcirco perfcctus di- 

cilur, qiiia sic cx siiis parlilins conslat. Ui O plane 

die iiilegro, ct duabiis noctilius in sepiilcro D;)niiniis 

jaciiit; quia una sui corporis inorle a duahus iios, 

aiiiinie videlicet et corporis inortibiis, liheravit. Et 

rccle per diem mors Doniiiii dcsignalur, qiia nos ad 

liicem rcducimur. Nostra aulem niors iilraqiie pcr 

iioclem, quae nimiriim iiobis ex peccato dcbeliir. 

Toliiin aiitem hoc Iriduuin in hiimanai saliilis cxpcii- 

(litur evidentissime sacramentum. Nain sext;i feria 

255 

passiis, Sabbato in sepulcro quievit, die Do- 

feria est; quia videlicet crucein post Doininum bajii- 

lare jubeniur. A die autein exitiis nostri nsqiie ad 

jiidicium quasi Sabbatuniducitur, quia iiitcrini beala 

rciiuie sanctse aniiiiae perfruunliir. In resurrectioiie 

aiitem corpornm paschalis nobis oritiir dies, qiii 

nullo fine conchiditur, sed perpeluse jucunditatc la;- 

titiae feriatur. 

Ut ergo ad lianc Dominicam per Sabbatum valeamus 

congruenter atiingere, necesse est, nos iiiinc 

crucem post Jesiim bajulantes, sextam jiigitcrreriain 

Cfleiir re. Alioquin si prscjiuslcro ordiiie miiiic snb 

carnis lege vivenles iiiiasi Doiiiinicam ducimus, pro- 

cul diibio postmoduin non gaudium gaudio, sed tri- 

biilatione mutamus. Hinc esl enim quod Doininus 

sicut quadraginla diebus in eremo vixil, totideniqiie 

posl resurrectionem cuni discipulis fuit ; ita ctiain ab 

ipso su.Te mortis articulo, usquead diluculum resur- 

rectionis qiiadraginla Iioras liabuit. Siciit igitur illo- 

riim dierum numero, ila nihiloininus el horarum, 

qiias dixinius, loliiis vitsenostra; tempus cxprimitur, 

ut siciit ille qiiadragenario horarmn numeio mnr- 

tiius mansit, ita el iios illi commortui qiiandiii liic 

vivimns, in carnis seinper moi tificalione vivamus. 

AJ superandiim ergo diabolum, crucis insigne 

nobisnosier imperator exhibuit; et ne nobis grave 

videretur, prins ipse gestavit. Hoc deniqiie salutis 

nostrre signaculum non sohim sacris, sive sacrandis 

rebus impriraimus, sed eliamalimenlis, sivequibiis- 

libet eliam rebiis domesticis adhibemus; ut eviden- 

ter appareal, quod et homo,etqii;ieqiie humano smii 

usiii neccssaria, hiijusvirtute signi a juresiint daemo- 

iiiim alisoliila. Nam et in ipso Redemptoris noslri 

paibulo, tanto nonhiimanne, sed divinse artisbeata 

ciiix librata esl magislerio ; ut caput Doniini aii 

orieniem, pedes ad occideniem, dexiera ad a(|uilonem, 

siiiistra tcndcrel ad meridiein;quatenus mundi prin- 

cipein ab omnibus undique plagis excluderel, duiu 

quadrifidi orbis climata per qiiadratam crucis spe- 

ciein occiiparet. Unde et ipse dicil : 1 Nunc judicinm 

cst miindi, nunc princepshiijiis niundi ejicielurforas 

(Jonn. sii). > Sic sic neinpe decuii oinnium perva- 

sorcm ab omnibiis siiinil ejici, lalis pro totius miiiiiii 

saliiic hostia dcbuit immolari, qiia- et per sacraiueu

77S S. rEim DAMIANl OPP. PAUS SEL TU.MUS 11. — SEftA10^(£S. ',16 

iiim (uincta respieerel, cl ex virtule omnia liljerinci. A lione snspeiulere, quein cadum et terra ncqncuni 

Tunc plane erat crux liuiniliata cum Domino, ccce snstinere ! crux piirior vitro, rulilantior anro, qiiai 

veniet exaltata cum Domino. 

lanqnani vernantibus geinniis etmargarilis, mciiibi is 

Nolo vos laleai, fralrcs mei, quia in Iremendi exa- 

minis die beata crux ulnis adveliilur angelorum, ct 

anle omninm ponilurora morlalium. Non auro jain, 

vel gemmis ornata, sed radiantior eril sole, vel stel- 

lis 61 virtute divina. Proposila ccrte tunc eril in eornm 

gloriaui, qui eam diligenles ex charitale coin- 

plexi sunl, et e diverso in eorum opprobrium, qni 

eaui post Redemptorem suum porlare noluerunr. 

Nam, ut laceamus interiin de his, qni eum pupiige- 

runl, el quia plangeut se super se omnes tribus 

lerrre, omnis in quo lunc hnjus salutiferi signi 

fignra non cernitur, velut exlraneus el ignotus inter inos expandis ! Olim quidem fruclus tuus geheniise 

reprobos, justitia 256 dictanle, repellitur : qui au- B erat obnoxius , nunc cedros gerniinas paradiso ; ct 

lem hujus divini tituli repeiiuntnr impressione si- 

gnati, quia Redemptoris sui facti sunt imilatores iu 

poena, tunc eidem Judici parlicipes eflicientur in glo- 

ria. 

Tunc itaque flel quod Apostolus ail:( Qnia ciini 

iradiderit regnum Deo Palri, cum evacuaverii oinnem 

principatuiii, et omnempolestatem, elvirlii:em, 

saevissima destruetur niors (/ t'or. xv). j Regnuin 

aulem Patri tradere profeclo nihil est aliud, quam 

crcdentes in se ad divinie contemplationis arcai.a 

perducere. Tunc completur illa Zacliari;e propheta; 

visio (Zac/i. iii), qua videliccl conlciiiplalus esl Jesum, 

sacerdotem niagnum in sordido] liabitu ; devi- 

ctoqne atque increpaio diabolo, qui ad ejus accusa- iransennt in domesiicos, el eos, qui dudum fneiant 

lionem stabai, sordida mox veste Jesus exuiiur, et C hospites, apostolorum reddi.'; esse concives. In ic 

honoiis ac glori» indumento vestiinr. Corpiis nempe mors cruenta dnm occidit occiditur , auctor et iiise 

Jesu Ecclesia dicitur, quie videlicet nunc in hiijiis 

peregrinationis aerumna quasi sordida iribulalionuin 

ac pressurarum vesle foedatnr. Sed tunc, damniUo 

ct reprobato diabolo, sancla Ecclesia foedis cxiita, 

stola beata; immortalilalis inJuitur, elde peregrina- 

tioiiis luctu ad patriam quieiis ajlerna! transferlur. 

Sicut in dedicationis psalmo perspicue canitur: 

t Converlisli, inqiiil, plaiiclum nieum in gaiidiiim 

mihi; conscidisti saccum meuin, el pneciiixisii liie 

liutiiia (Psal. xxix). » De reprobisquoque tunc illiid 

impletur, quod per Ezechielem dicitur: « Transiie 

per civiialem, et percutile ; noii parcatoculus vester, 

ne misereamini ; senem et adolesceniem, et virginem, 

parvuios ei mulieres interficile usque ad iniernccionem; 

omnem autem, super qiicm viderilis Thau, ne 

occidatis {Ezecli. ix). > Exiileto itaque judicio, cuiu 

ipsa cruce omnes justi simul piovelionturad regiium, 

ciijus olim sive in pace, sive in persecutione pertii- 

!cre supplicium. In illa igiuir immortaliiatis gioria 

cincein spleiididissimam semper aspiciunt, signiim- 

qiic victorioe, quo redempti siint mnnduniiiue viccruiit, 

iiabere se prse oculis ineffaliililcr gratulanlur. Pro- 

plerca et Salvaloris sui jiigilcr laudcs allernanl, 

ci'|ne seniper gratias rcrcrcnles iii illa pcrpelu;c 

juciinditatis amcenilatc lripiiiii:iiil. 

Ii:ique et nos in laudein lieaLe cnicis lihct exchi- 

niare: beata crux, quse illum nieiuisii nova libra- 

oniata es Salvatoris ! criix iuna micaiitior, sole 

splendidior, qu;u pra; divini magnitudine luininis, 

stellarum jubar, et omnia coeli aslra pr;iecedis ! Tu 

sola interomnia ligna silvariim elccla es ad liuman^ 

redempiionis oflicium. Tu pondns illiid siisiinere 

meruisti, cujiis virtnie coelum volvitur, terra sns- 

penditur, ct univcrsa muiuli machina nunquam ca- 

snra libratur. Te tarlara ineruun:, angcli veneran- 

tur, et omiiis rerum creatura niiraiur. 

vere nobilis arbor, quoe de tcrreno qiiidem ce- 

spite orla procedis , 

sed super astra coeli felices ra- 

vivi ex te lapides prodeunt, qiiibus snpcnue Uieru- 

salem aedificia constniuntur. beaia crux , qiiia 

cnm sol radios absconderet, ne sacrileginni viderci; 

cuiu terra tremerct , 257 "û"' eleinenia niitaiilia 

forinidine palpitarent; tu morienti Domino indiviilua 

ineruisti comes assistere , brachia devota siibsier- 

iiere, et tuoiiisuper iiiiti greniio confovere! beaia 

crnx , qua; Retleniploris mundi es aflixione conspi- 

cua , ei pretioso imiiiaculaii Agni rubes sanguine 

pnrpurala! Tu salus muiidi perditi , tu lux in lenc- 

biis constitnli , tu inedicina languentiuni, tu conv;i- 

lcscentium virtus, lu periclitantibus portiis , lu ev;i- 

denlibus de fauce inonis aufugiuin. Pcr te peregriiii 

moriis exslinguitur , 

viia hominibus perdita repara- 

tur. Tu armasii inanum J.iliel clavo , qno vidclicct 

Slsaiam per tempus capitis ulrumque tranbfoderct 

Uudk. iv), et in lypo Ecclesi;e diabolum trucidaret. 

Tu fuiidam David implesti lapide , quo Philisthaium 

Goliath sigiiatum in fronle percntiat (/ Reg. xvii) , 

ubi videlicet profanus tiii signaculum non liabebai. 

beata crtix, te patriarcharuin lides, le vaiiciiiia 

proplietarum , te judex aposiolorum seiialus , le 

niartyrum victor exercitns , omniumque sanctornin 

agmina veneranlur, praedicant el honoranl ! Odor 

fragrantja; tuse omnia vincit aromala , neclar luiiin 

cmiclas pigmenlorum species et nniversa mella 

pr.ccedit. beata crux , liiulus glori.TC , insigne vi- 

ciorisD, signaculum redeniptionis Kternse ! Tibi de- 

lieiil terrena , qnod vivunt; coelestia iiisnper quod 

ad suse integritatis pleniiudinem redeunt. Per le 

siqiiideiu ad patriam exsul homo reveriiiur, el an- 

geloruin numerus, qui diniinutus fuerat, instaiiratiir. 

Tu facis, ut da;monum servi, Dei fiant per adoptionem 

lilii, ei oliin idolorum ciiltores , nunc ChrisU 

sint coha;redes. cnix gloriosa, o criix admiranda, 

ciii tolius orbis imperia piocidunt , oiiinis sceptia 

principatus obediunt, cunctoniniqnc rcgiiorum jiira 

Siibdiintur !' 

Sed cur nos cbrizo, sive cai liiiiiciilo ailliilicre ex- 

Irinsecus ornameiita coniendin us, (inilius iiiiqne

77 SKRMi* \\A\. 

qiiidqiiid apponiuir, siippar ct decolorins inveiiiuir? A mnnili iîiiiu.U oin 

Noncnini.o l)eata crux ! qnnilibet liumana liiigna nieiitum. 

tua procvalcl Kqiiare pra;coiiia , in qiia nimirum 

xterna vita pependit , quam salus mundi proprio 

criiore perfmiit, el sumnii Patris Vcrbum singulari 

siii corporis contiiljcrnio decoravit. Sohis igitnr lua 

laus est, qni pependil in te. Tii enim decepisti nova 

iirte diabolum, et reddidisti de victore captivnm. 

Tu siqnidem consneveras electas illi escas offerre, 

aique ad ejiis insaliabile gullur, qua;que tibi fierent 

obnoxia , destinare. Novissime antem laleni bianti, 

ac devorare cupienti cibnm, o beaia crux, obliilisli, 

qui et fauces ejus occultss virtutis banio transfige- 

ret, el veternosce malitise venlrem his qiii jam ab- 

sorpli fuerant, vacuaret. crux gloriosa, qiia; omnia 

spargii cnnliSli! iqiiii sarra- 

liiter omnes plane sanctos, qiii coelcsti gloriae de 

trinmpbato miindu vicloria; titnlos iiitnlerunl, bca- 

tiis MatlJKiCuS milii videtiir insignis , aujue conspi- 

cuiis, et qiiemdam inler eos dignitatis obtinere pri- 

niaiiim ; atqiie, iil audenier dicam, ncmo post Cbri- 

stiini est cui magis debeat saucta iinivcrsalis Eccle- 

sia. Nam qiiod niiindiis vivit , ba!c esl causa, quia 

liix nobis evangelica corustavil. Consiat autem 

quia priinusomniiim Maltliaeus Hebraico stylo Evan- 

gelium scripsit ; sicqiie his qui eranl ex circumci- 

sione fidelibiis ncoterica; (idci qnoddain qnasi spe- 

culum procuravit. Quia igitur ad saiiclum Evanga- 

ium describendum primus iste prorupit , scribendi 

beiiedicis! crux benedicta, qu;E ab omiiibus bene- H caileris evangelistis viam pnBiessor aperiiit, et lan- 

diceris ! Benediciio eiiiin tua ciiiicta sanclilicat , 

omniumque beiiediclio rerum iii te copiosa reduri- 

dat. criix venuranda , o crux adoranda, forma 

mirabilis, figura lcrriinlis ! Sicut enim fiuit cera a 

fiicie ignis, sic peieunt peccalores a facie tua ; nec 

reperiunl 258 pbautasmala remorandi, vel cedendi 

locuiii, ubi luuiii conspcxcru signaculum. cnix 

ainabilis et dilecla, suavis nimirum etdecora; aino- 

ris tui flamina oniiie cor santim sapiens acstuat, tiix' 

cliaritatis igne postquam mens fidelis accenditiir 

ad aniorem mox coeleslium ineiiarrabiliter infiam- 

iiiauir. Quis igitur, o beata crux! dignis te laudibus 

elTerat, in qua videlicct auctor vitae moriens morlem 

perdidit , ipsamque dcgluliens mortuos nos ad im- 

, 

qiiani dux vexillum sequenlibns prictulit, siioqiie eos 

exeraplo, ut scribereiit, incilavit. llli ergo debemus 

Evangeliiim , quein evangelicx narrationis constat 

intulisse principium ; 

et qnem CKieris novimus pri- 

muin, noii ambigimus inter eos ciijii!;dam privilegii 

tenere priinalnm. Unusqiiisqiic nimirum triuin evan- 

gelislaruin 259 beaii Matthoei libriiin , anleqiiani 

suuin inciperet, novit; et sicut sibi divinitus inspi- 

ratiim esl, non superfluam cooperationein sui labo- 

ris adjunxit. Eoniin qnippe fiierat prccparare fide- 

llier aninios ad scribenduin ; Dei auteiii erat in id, 

qiiod vcllel, dirigere stylum. 

Plane, sicul Moyscs eipropbetis non absurde prx- 

ponitur, et omnibiis qiiicunque scripseruni aliquid 

mortalitatis suie gloriam suscitavit? Salva , quoeso, C jn Veteri Testamento; ita beatiis evangelista Mat- 

beiiedic et protege , o figiira bcnedicla , populum 

siipplicem, iii tuis bodie laudibiis communiter ex- 

siiliaiitem; iitqui lc iiostrx rcdemptionis fieri voluii 

iiisirumentiim , per lc qiioqiie ad sua; gloriae iios 

digiietur iransferre consortium : et qnos per le de 

serviiutis eripiiit viniulo , per le ctiaiii , jiixta pio- 

iiiissioncm sanctam , constituat bairoilos in regno. 

Salus illi el gratiarum actio, laiis, lioiior, vlrtus ct 

imperium, cum Patre el Spiritii saiicto pcr oiuiiia 

Siucula SGCciiIorum. Aineii. 

SERMO XLIX. 

I. bE SANCTO MATTHÔ APOSTOLO ET F.VANG.iL!STA. 

(XXI SErT.) 

Solemnitatis bodiern;e laititia, dilectissiini,oinneni 

tli%us onines jure pr.Tecellii, qui scripsisse reperinn- 

lur iii Novo. Siciit enim ille nasccntis mundi lexlt 

originem, sic iste , lanquam spiritalis ciijnsdani 

iniindi, oticnlem describii Ecclesicie iioviiatem.Unde, 

Spiritu sancto calaraum leiniwrantc , provisum est 

iil uterqiie non diversiim, sed iinum idemque suis 

libris piaeraitieiet inilium , diceiis : i Liber gener.^- 

l\()i\\s{Matili. i). » Sed illageiieratio filios protulit ira;, 

ista filios parUirit graiia;. llla generatiosorlita est pa- 

railisumierioc,fortiliumquidein arburuin el herbaruin 

decore vernautem; sed ista coelestem raeruii paradi- 

siiin , incomparabilium deliciarum copiis affluentem, 

Ex illo tameu paradiso prirans bomo per lignum p» 

sleritalem sui generis expulit , secundus Iiomo per 

desperationis aciileuin de iiostris inentihus aniputat, '' criicem coelestibiis nos pascuis introduxit. Ille dum 

ad prxsumendum de divina inisericordia lilubanlia 

corda confiiinal, alque ut adeairtus ciim fiducia tbro- 

nuin gratiiC, sicut et Apostolus bortatur, invitat 

{Hebr. iv). Qiiis eiiim audieiis publicanum a Domino 

non modo in clientelam discipiilalus electum, sed 

et senatiis insuper apostolici consceiidisse fastigiiiin, 

non protinus animetur ad conscquendam suorum 

veniani peecatoriim? De telouio qiiippe cuiniilaniLe 

pccunia; in catliedram transfertur Ecrlesine, et qui 

priiis exigendi veciigalis fungebatur oflicio , coiisti- 

lutiis est fidei , diviUarumqiie coelestium ministrare 

lliesauros {Lnc.\; Marc. ii) : qiiippe tunc lurpis Iiicri 

qua;stu , satagebal implere marsupium , niuic per 

1'atrol. CXLIV. 

narral Deuin dixisse, Fiat lux {Geii. i), ostendil coii- 

diiam lucciii ; isle Cbrisluin de Virgine natuin perbi- 

hens , exortuni lucis rasinuat Condilorem. Moyses 

ilaque velerem Adam , atque terreiiura , vetereiii 

mnndum , veUis digerit Teslamciitum : Maltbxuii 

aiiteni pro veteribus nova , pro terrenis sive carn.i- 

libusspiritualia.pro lemporalibus introducit aiteriia. 

Pro Adain siqiiidcm Cliristum, pro lege veteri Evan- 

gelium, pro miindo vel terra herbis arboribiisqiie 

florente sanctam describit Erclesiam, diversa spiri- 

tualium friictiium victualia germinantem. « Priiiuis 

enim boino, sicul Apostolus ail , de terra terremis, 

secundus de ctelo ccclestis (I Cor. xv) ; s qualis 

23

T9 S. PCTKl DAMIANl OVV. PAUS SliU TO.MUS II. — SKKMO.NES. 780 

lerremis, t.ilcs ci U'iiciii; qnalis ctclesiis, lalcs et ^\ omiiipotens Deiis , iliim hiijiis spiriialls iiiunui , lioc 

coelestes. Factus esl prinius Adam iii aniinam vivcii- 

tein, novissimiis Ailani iii spiritnm vivificanlem. Sed 

noii prius ipiod ppiritnale cst, sed qiiod aQimale , 

deinde qiiod spirilnale. 

Moyscs ergn descriliit qnomndo visiliilia quaqiie 

sint origiiialiter condita ; M:iUluciis anteiii docet non 

iimdo terrona, scd ct loclestia per Medialoris Dei ct 

liominnm gratiam iioviler iiistauratajsicut idem dicit 

Aposiolus : « Ui iioium laceret noliis sacramentiim 

voliintalis su;i!, secuiidiim beneplacitum ejus, qiiod 

pioposuil in eo , in dispcnsalioiie plenitudinis tem- 

poriim, inslaurare onmia in Cliristo , qust in coelis, 

el (iiiai in lerris siiiit iii ipso {Eplies. i). > 

llanc mundi reiiovatioiiem David prsevidebat 

, 

esl , sancla; universalis Ecclcsi;i; labricam super 

qualuor evangelislas, quasi snper columiias tolideni 

constrnit , duas potiores et cgregias allrinseciis or- 

dinat , quibus scilicet omiie siirgenlis macliin;e pon- 

diis incunibal ; diias aiilein miiiorcs iii nic.:i(i slatuit, 

siciiue coelcstis fabrii sc pul; liriliidiiiem allcrna va- 

rictale disliiiguit , ut pliiralitas ad fuiidaiiieiiluin , 

(liveisitas portineat ad ornatum , ct divinnm opus 

sic robore pcrmaneat incoiicussuni, ut sitctiam va- 

rietale conspicuiim. Ihcc denique qnaliior suiit co- 

Iiimna; , de quibus ad Moysen dicitiir , cuin iii lypo 

Ecclesia; tabernaculum figcretiir : « Facies coluinnas 

qiiaiiior , et bases earuin veslitas argeiiio (Exod. 

xxvii).» In argenlo enim qnid aliudqnam iliritas di- 

ciim aliqiiaiidocor.ini Doiiiiiio constitutus oraret. B vini sennoiiisaccipitur?Sicui scripiuin cst : i Eloquia 

Nam cuin per Natlian pro|ilietam clementia sibi 

divina proinitteret, ex ejus seinine nasciturum (iiii 

suo saiicto nomini coiislrueret templum, et Christum 

nianifeste denuiitians , adjecissct : « Ego ero illi iii 

palrcm, ct ipse erit mihi in Glium (11 Reg. vii) ; i 

iuo.\qiie Ecclesiam , qu» corpus esl Christi , qnalis 

esset fiitura depromeret diceiis : « Et fidelis eril 

domus tiia, cl regiium tuum usque iii xleniura 

aiile faciciii meam, el thronus tuiis erit riniius 

jiigiter. » llle gratias agens, iiiter ca.'tera oratioiiis 

siia; veiba 260 sic ail : « Sed et hoc parum visnm 

est iii conspectii tuo , Doniiiie Deus meus, » 

qi;ia dilexisii me , « iiisi loquereris etiam de doino 

servi lui in longinqiium ; » moxqiie subjunxit : 

Doinini, eloquia casla , argentum igiie cxaniinalum, 

probalum lerrK [Psal. xi). » Bascs ergo argenlo- 

vcsiila: qiialuor cohimnus labernaculi sustineiit 

qiiia pr.-cdicalores Ecclesiaj divino cloqiiio decorali 

ui iii cunctis se exemplum praibcant, qiialuor evaii- 

geiislarum dicta ct ore el operibiis portant. 

Miitlba;iis iiaqiie primuni obliiiet locuiii , Joaiincs 

uliimuin. Qui nimiruin ct apostolico sunl culmiiiu 

constiiuti , ct ex liis , qiia; scripserunl, non auditii 

duiuaxat , sed visu potius alque contaclu sunt 

prseseniialiier informali. Sicui uniis eoruin dicit 

« Qiiod au(!ivimus , quod vidimus , quod oculis 

noslris perspcxiinus, quod manus nostra; conire- 

ctaverunt de Verbo vii;t; (/ Joan. i). » Marcus 

• Isla est eiiiin lex Adani, Doinine Deus. » Ac si pe;- C 261 »"lein et Liicas, qui evangelici catalogi 

pelue dicat : Sicui in terreni miiiuli linjus ei!irriio 

Adam co|istiliiisti posterilatis seculuia; parenteioi, 

alqiie ex liac radice totius liumani generis decre- 

visti pulliilaie propagincin; ila nunc cum iiiundiim 

reiiovare disponis, iiie qiiasi iiovuiii Adam facis, dum 

Christum cx meo semine nasciiuruiii, qui est auctor 

et caput Ecclesia;, polliccris. « Isia est , inquil , lex 

AJain, » quia sicut ille erat iii liliis suis huiic iiiuii- 

diim visibilem possessurus; ita et ego populi spiri- 

lualis in Chrislo paler efTicior, cum illo qiii in cadis 

est, perpetuo regiialuriis. Sicut eniin de costa illius 

formata est viventiiiin mater Eva (Gen. ii); ita de 

latere Christi qui ex nie nasciturus est, victura pe- 

reiiniter egredieliir Ecclesia. De hoc novo et spiri- 

mediiiilliiim sortiunlur, iion qiiidem sunt Apostoli; 

vcrumtaiiieTi pr;ecipuoruin apostolorum alter Pelri, 

alter Pauli rclaiionibus suiit edocii. Omncs lanien 

sancti evangelista; unius auctoritatis, uiiius sunt 

fidei, nec in aliquo dispares in texenda sincerissi- 

ni;e linea veritaiis, ac per omnem siioe descripiionis 

articuluiii inexpugnabile siniul erigunt propugna- 

ciiluiu adversus oiiinia qiiarumlibel li;creseon spi- 

cula pra;munitiim. lla:c cst enim quadriga illa in qua 

Rcx glori;p exsultans ut gigas, et potens in pr.xlio, 

(Psa/.xvin, xxiii), Prineipi muiidi liujus, qui geiius 

liuinaiium captivum tenebat, occnrrit, et lorica 

carnis arnialus illum superveniens vicit, ejusque 

vasa disiribuit {Liic. xi). Hanc porro quadrigam. 

luali niundo scriptum esl : « Domiiii suiit cardines ^ verumque cherubim Ezechicl proplieta se con- 

lerrae, ct posuit siiper cos oibein (/ Reg. ii). t Or- 

bis eniin siiper terrae cardines ponitiir , cum sancta 

Ecclesia laiiqiiam siiper bases doctriiiis evangelicis 

solidatur. De qiia et alibi dicitur 

• i Fiimlameiila 

cjus ii niontibiis sanclis {Psal. lxxxvi). » Qui (nim 

illic cardines, hic ;ippcllati siint nionles. 

Evaiigclislarunl plane nunicro congruit et iiiuadi 

sitiis , et temporum cursiis; qiiia cl qualuor iiiuiidi 

parles , 

et toudem sunt temporiim diversitatcs. No:i 

ergo mirum, si spirilu;dis inundus visibili liuic con- 

feratiir, dum iioiinullas invicem haberc simililudines 

ulerque dignoscitur. 

El iiotandum, qiiia suniiiius arcliiiccliis, videlicel 

spcxisse cominemoravit, cum ait : i Siniilitudo au- 

lem vultus eorum facies honiinis, ct facies lconis 

a dextris ipsorum qiiatuor, facies autem bovis a 

sinistris ipsoruin qiiaiiior, et facies aqnilae desuper 

ipsoruiii qiiaiuor (Ezcch. i). » Quos proJecto non- 

niilli catholicorum Patium hoc ordiiic discreverunl, 

ul quia ab bumana gcneralione coepit, jure per 

liominc-m Matlhieus; quia vcro a clamore in deserio, 

recie per leonem Marcus; qiiia a sacrificio exorsus 

est, bciie per viiulnm Lucas ; quia a diviiiiiale 

Verbi coopit, digne Joannes videatur per aquilam 

desigiiari. Qui nimiruin dicens : i lu principio erat 

Verbuin, el Veibuin eralapud Deum; cl Deus cral 

: ,

^sl SEi'.:;io Xi.ix. 78? 

Vcrbum (Joan. i), > (liirn iii eani stilistaiiliani Diviiii- .\ gelii iion oinillal. Nain ipsnni qiioinie sna; nariM- 

talisinlendit.quasi more aquilse oculos in solcnifixit. 

Sed ii, qui sanclos evangelisias pcr aninialium 

figuras sub hac varietate distiiiguuiit, inagis consi- 

derare videntur Evangelii cnjnsqiie principinm, 

qiiain continuuni seqiientis historiw! tcxlum. Nani 

qni seriatim cunctas evangelica! narratioiiis ciirio- 

sius atque minntius indagavere senteiitias, B. Mat- 

ihoeo non homiiiis, sed figiiram dccrevcnint ascribendam 

esse leonis. Leo enini, ut ait Scriplura, 

fortissiinus bestiarum ad nullius pavebit occursum 

{Prov. xxx). Et quia rex animalium dicitur, non 

inooiigrue B. Matlhaco, qni regiam Christi ccrnitur 

tionis exordium qnid aliud coacerval, quam diver- 

soriim noinina saccrdotum? « Fuil, inquit, in dicbus 

Ilcrodis rcgis Jndu:tB saccrdos qiiidam, noinine 

Zacharias, de vice Abia; el uxor ojiis dc filiabus 

Aaron {Luc. i). « Ensndem poslniodiim Zachariam 

in teinplo aiite altare conslituit, Maiiam quoque 

virginein doiiuii sacerdolis iiiducit. ()uadragesimo 

autcm Nalivilatis dic pueruin ad tcniplum cuiu 

mnneribiis portat (Lmc. ii), duodcncin qiioque in 

teinplo audientem, et inlerrogant in cuni docto- 

ribus inllironizat. Deinde parcnics Doniini narrat 

per omnes aniios asccndisse liieius:ileni ad leni- 

lexisse personani, leonis species depiitatur. Unde plum in die soleninitatis PascliX'. 

el in Apocalypsi Doniiniis ciim ipsa tribu regia leo Demuin Evaiigeliiim suum hoc fine concliisil, ut 

commemoratus est. Ubi dictnni est : « Vieit leo Je B diceret : « Ipsi adorantes regressi suiit Hierusalcm, 

tribu Jiida (Apoc. v). » MattiiaBus itaque in declaranda 

rcgia stirpe Doinini familiarius vacat, et sicnt ab 

liac narralionis exordium sumpsit, sic in eadein in- 

leiitione toiam siyli sui seriera ad finem usque per- 

ducit. Geiierationis quippe lineam texens ad David 

pervenil, deiiide per Salomonem iransiens, caeteros 

regcs in enumeraiida generis successione percurrii. 

Et paulo post refert, qiiod ab Oriente magi veniunl, 

et Judseorum Regem natum solerler inquirunt; si- 

mul eliam quia rex Ilerodes turbatus {.Matth. ii), 

dnm audit, quod rex prseter se in Judosorum populo 

natus est; deinde subjungit parabolam, ubi Dominus 

ait : « Simile esl regnum coeloruin homini regi, qui 

et erant quotidie in templo laudantes Deuni, et 

benediccRies Dominum {Luc. \\[\), n Medialor 

qutppe Dei ct hominum secunduin liumanain iiatu- 

ra;ii nnns idemqne rex esse voluit et sacerdos, ut 

per vires nos regalis apicis rcgcret, et per sacer- 

dolis officiiini cxpiaret. Hse siquidem dunu personae 

sub figura Chrisii specialiter sunt a Patribus coin- 

inendaloe, cui priiicipaliter ac singnlari pra;roga- 

tiva dedit Deus sedem David patris cjiis, iit regiii 

ejns non esset fiiiis, et ut sacerdos essel in a3ter- 

iiurn secundnm ordinein Melchisedecli {Psal. cix). 

Uiriusqiie ergo niiiiislerii dignitateni Mallhaeus 

ci Lucas ita inter se iiivicem dividunt. ut alter 

fecit nupiias filiosuo [Mauli. xxii). » Nam el instante Christi regnum, alter indicet saccrdoliiim. Spiritiis 

salutiferae passionis articulo, narrat eum dixisse C : cniin sanctus pcr organa siia sic propri;c potcsiatis 

« Qiiia cum sederit Filius hominis in sede majcstatis 

snae, congregabuntur ante euni omnes gentes; ct 

qiiia tunc dicct rcx liis qiii a dextris ejus eruiit : 

Vcnite, benedicli Palris mei, 2©2 percipite regnuin 

{Mallh. x\v). » Postrenio destriicto per mor- 

tein suam mortis irnpcrio, et bealae Resurreciioiiis 

coruscante triiiinpho, narrat euni dixissediscipulis: 

« Data est mihi oiniiis potestas in coelo et in terra 

{Matth. xxviii). » 

llis, et hiijusmodi clarescentibus in evangelica 

descriptione sententiis, liqiiet B. Matthaenm in 

proscqnenda regia stirpe Doinini, tenacius quain 

caeteros fnisse versaluin. Unusqiiisque siqnidem 

sanctorum evangelislarum pioprium ac specialem 

jura dispcnsal, ut diiin per duos iinus eloquitnr, 

idein seiilientiuni qnaedam in verbis diversitas 

cxpiimalnr. Unde cnm Matthicus, (jui rcgalem Do- 

inini personam susccperat describcndam, in genea-' 

logiiic contextu reges enumeret; Liicas ad ipsuiii 

David non regium schema proseciilus ascendit, scd 

per eos qui reges non fueranl, exiit ad Naihan 

(ilium David, qiii nec ipse rex fuit. Unde divinitus 

acturn est, ut non 2@3 habeat sociiim subsequcn- 

icin, qui styli sui teneat seriein, qnoniain sacerdos 

in Saiicta sanctorum solus intrabai, aiqiie idcirco 

hic sine comite est, quia se circa Doniini sacer- 

dotinm specialiter occupat ; Malthaeus auteni, nt 

prxdictum est , hrevialorem Marcum atque pc- 

ordinem servat, et in ejns, qua ciKpit, inieniionis D jissequ,,,^ habuit, quia Christi regiam dignita 

custodia perseverat. Nain Joannes propensius oc- 

cupatur ad declarandain in Christo divinilatis es- 

sentiam. Mattlueiis autem, ui dictum est, oslendit 

regiam dignitatem. Marcus vero tanquam assecia 

sive breviator ejus esse vidctnr, dnm per ejiis 

vestigia snbseqiiens gradiiur, el sic illi sive ejus- 

dein verbis , sive eodem sensu in oinnibus penc 

concordat, ut lanquam a praccedentis se traniite 

non recedat. Lucas eliam proprium inodum et 

ordinem tenet, dum sacerdotalem Domini stirpem 

describit atque personam ; et sic pcr lotam styli sui 

seriem in liac inlentione perdurat, ut diversaii 

circa teniplum, vcl saccrdotes usqiie ad fmem Evan- 

teni regcs enumera.ndo descripsit. Regiac quippe 

sublimiliitis pst, utnonsine couiiium gradiatur obse- 

qiiio. 

Hiinc dtice.ii et nos sequainur, dilectissimi fra- 

trcs mei, non Evangeliiim breviando, sed evaiige- 

I;ca praecepta servando. Huiic ad viiam scquaigur 

itincris pr;evium. IIiijus salutiferuni imiiemur 

exemplum, qiii mox, ul vocantisse Salvatoris audi- 

vil imperium {Mallh. ix), noii cunctatus cst, noii 

siia disponendi quaesivit inducias, iion amicorum 

communicanda consilia, sed illico divitias sprevit, 

necess;irios abdiâvit, carnalium affectuiim nexiis 

abrupit, sicque solutus post Christi vcstigia Ixlus

783 S. TETni DAMSAM OPP. PAHS SEl! TOMUS II. — SERMONES. 784 

ei inipiijor propv^ravit, Uiiuiiiain posi naurragiiiin A ordineni, el angclicani soriiius csl digniialeni. 

dclaius in portiini, divinum illud celeuma canlavil 

I Diriipisli, Domine, vincula mca, libi sacrificalio 

liostiam laudis (Psat. cxv). « Vel illud, quod sponsa 

modulatur in Canticis canticorum : « Paululum 

cum pertransissem eos, inveni qucm diligii anima 

mea, lenui, nccdimitiam euni {Cant. iu), t qui cst 

benediclus in sKcula. Ainen. 

SERMO L. 

II. DE SANCTO MATTllÊO ArOSTOLO ET F.VANXELISTA. 

(XXI SEPT.) 

quain dulcis, quam jiicuiula, quam dclecla- 

bilis esi isla festivitas, fralres mei, in (|ua scilicet 

ad amoreni Dei peccator acccndiiur; fides augctur; 

iiiens, qu* diffuiebat, erigitur; cerlse spei gralia 

cumulatur ! Nara qnod alibi verbis inslruimur, bic B nierilo nuncupeiur. 

vivis operibus experiniur. Legimus siquidcm : 

« Agile poenitentiam; appropinquavit enim rcgnum 

ccelorum {Mattli. iii). « Inlcr poenitenliam scilici l 

Tcgnumqiie cflelorum nibil est medium. Ha!c autem 

prseclara feslivitas non niodo dat poenileniibus speai 

rcgni coelorum, scd et poenitcnti narrat exhibiium 

coelestis excelleniia; principalum, Quis enim nesciat 

B. Matth*uni tclonarium exslitisse , alque ideo 

peccatorem? ( 3/a((/i. i\ ; Marc. ii). Quod certe 

idera ipse non tacet, dum se in ipso aposioloruRi 

catalogo publicaiium perhtbet : « Thomas, inqiiit, 

el Maiiliseus publicanus (Matili.i);* caiteri vcro 

evangelisise Levi polius eum vocanl, iie consortein, 

iino primwium evangelici opcris notabilem reJ 

; 

Qiiis enim ncsciat evangolistam ab angelico voca- 

bulo derivaii? Non soluin itaque apostoliis est, sed 

et evangelista. El, ut ita fatear, evangclista cvangc- 

listarum non immerito dicitur, qui diix, et prseces- 

sor ac primns omnium rcperitur. Unde el illins 

quadrigse cqelestis, quam vcl Joannes in Apocalypsi 

se vidisse pcrliibuit {Apoc. vi), vel Eztcliiel iii 

proplietica visione conspexit {Ezech. x), hic congruc 

polcst non inodo pars, sed et auriga vocari. Qui 

duin ad scribendiim Evangeliuni primns erupit, 

qiiasi quamdam liiieam prsecedendo tctendit; et 

unde caetcri currerent, rcctiludinis scniitam desi- 

gnavit; ut sicul de Elia dicitur {IV Reg. ii), hic 

etiam currus, et auriga illius mystici sacramenli 

Nulli plane mortalium lioc Deus omnipotens con- 

tulit, ut hsec duo prsecminentiura dignitatum fasti- 

gia in una simul persona concurrant, sciliccl ut. 

aposlolus quisquam sil, elevangelista, nisi Mattbaio 

el Joanni ; qnorum scilicel alter publicanus, altcr 

est virgo. Et lioc profunda divini di^pensatione 

consiiii. Nimirum ut et isie ad misericordiuB foniein 

peccatoribns se exhibeat prsevium, ei ille custodi- 

tis ei innocenlibus sil exemplum; quaienus el lapsis 

quibusque peracli sccleris magnitndo non obvict, 

cl mundos ac nullis criminibus obrutos palens janua 

gratix coelestis iiivitet. 

Porro, sicut Phison primus inter paradisi fluvios 

legilur {Gen. ii), sic inter sancios evangclistas pri- 

iit. Ipse autem publicannm se ideo asserit, ul ct "^ da 

nuis invenitur. Et beiic sibi haic coniparalio con 

luimiliiatis in se regulam teneat, et nostras ad spe- 

randuni de peccalis vcniam mciitcs accendat. Ac si 

cum coapostolo suo ipse etiani dicat : c Christus 

venil in liunc mnndiim peccatores salvos facere, 

quoinim primus ego suin ; sed ideo miscricordiam 

consecutiis sum, ut in ine primum oslenderel 

Cliristiis Jesus omiiein palieniiam ad exemplum 

coriiui, qui crediiuri sunt illi in vitam oelernam 

(/ 7im. i). j 

Provocal ergo nunc nos ad sperandam veniain 

verbo, sicut olim eos, qiii aderant, incitavit exem- 

plo. Dicit enim ipse : « Quia factnm est, discumbeiile 

264 J^su '" Jomo, ecce mulli publicani el 

peccatores venienles discumbebant cum Jesu et 

discipnlis ejus {Maltli. ix); i iibi scilicei et Matlboeus 

eral. Nisi cnim isle ciim Domini discipulis inter- 

cssef, lam faniiliariter ad Dominum peccalores 

accedere non auderenl. Nisi peccalorcm conlu- 

bernio Salvaloris inhserere conspicerent, qiios sce- 

lerum accusabat enormitas, qiios conscicntia i emor- 

delât, appropiiiquare nullatenus pra3sumpsissent. 

Sed cuni iste sednlus in Domiiio diversatur obse- 

quio, insnper et mensse pariicipatur, factus collega 

convivio, suo peccatores ad footem pietalis colior- 

latur exemplo. Quanto per eum nunc ad sperandam 

iniscricordiam fiducialiiis provocamur, qucm vide- 

licct cerninius ad lanlse sublimiiatis culincn evec- 

luin? Qui siiiiul et in aposlolicum allectus est 

gruit; Pliison siquidem oris mutatio inicrprelainr. 

Os eiiim suiim ipse niulavil, quod videlicet a sircii- 

laribus verbis ad prsedicandum Evangclium Iranslii- 

lil; el quod siium prius ciirnaliler fuerat, iit Dei 

csset, effec:!. Dicenle pcr prophctam Domino : « Si 

separaveris pretiosum a vili, quasi os meuni eris 

{Jerein. xv). i Factiim est ergo in B. Mallh;co, quc

785 SERMO L. ?8fi 

ls\x pono sunl qiiatlrig» \\\x, quas Zacliarias pro- A el asslslcns qnasi Gi^lion iii die vinJemia;. » Qiiis 

piiela ilesignal, cum dicit: i Et conversus suni, el 

viiii, ei ecce qualuor (juadrig.B egredienles de ine- 

dio duorum moniium, el erant niontes serci (Zach. 

VI). » De quibus et panlo posl dicitur: « Isli sunt 

qnaliior veniicoeii. qui egrediunlur, ul slenl coram 

doininalore omnis terrae (Ibid.). » El notandum quia 

non una quatuor evangelislaruin quadriga dicitur, 

sed unusquisque eorum quadriga vocatur, quia el 

uniis in quatuor, et quatuor suiit in uno, dum per 

ejnsdeni fnlei inleiitioncm qiiod scribitur a singiilis, 

reperiiur in cunctis, ct quod dicitur ab univeisis, 

invenitur iii singulis. 

Duo vero monles a;rei, de quorum medio dicnn- 

tiir egressi, duo sunt Testamenta, quaj ad inslar 

est ilie qui mittit disciplinam sicut lucem , nisi is 

qui post velatam faciem Moysi, possesso tcnebris 

muiido, radianlcm Evangelii sui iiigeril claritatem ? 

Assistit itaqne quasi Gelion, de qiio et per proplie- 

lamdicitur: « Dominus Dons nosier fluvius glorio- 

sus exiliens in tcrram sitientem. t Qu;e esl aiilem 

vinea, cui quasi Gelion assislit, el pra.-dicaiiunis 

siix inadorihus irrigare non desinit, nisi illa de qiia 

per proplietam dicilur : « Vinca aulem Domini Sa- 

baotli, doinus Israelest? » (Isn. v.) Ilanc vincain 

de Jilgypto veiusla> logis Doniiiiiis transLiilit, ct 

ad terram Evangclii, qiiye mel et lac manat, in- 

diixit. 

lliijus antem vineae primilias attulit DOtrus illc. 

aeris durabilia sunl et sonora. Quia et usque ad B qiiem duo viri in vecte posuerunt, et Israelilico pofiiiem 

s3Rculi non inveniunt lerininum,el per omnia pnlo detulernnt (Num. xiii). Duo scilicet viri, duo 

niundi spaiia dant tinnitum. « In omnem enim terram 

exivit sonus eorum, et in fines orbis terra; 

verba eorum (Pial. xviii). » Qui ei venti esse rele- 

runlur; qnia de his scriptum esi : « L'bi erat ini- 

petus spiritiis, illiic gradicbantur (Ezecli. i). » Qiii 

eiiam egrediuiiiiir, ul steiit corain dominatore oni- 

nis terra:, quia quod sancii prtEdicalores ex fidelium 

fruclificaiione pioficiunt, non sibi Iribuunt, sed 

auctori, a qiio eoruin omnia lucra procedunl. De 

quibus ad B. Job dicilur: « Nunquid iinmittes ful- 

giira, et il)uni,et reverlentiadicenttibi, Adsiimus?» 

(Jnb xxxvui.) Hae sunt illoe quatuor bydri*, quas 

Elias sacrilicaiurus jussit impleri, et tribus super 

sunl popuii, Judaiciis et genlilis. lli botrnm posuc- 

nint in vecle, qnia Salvalorem suspenderunt in 

crucc. Sed prDccessnr, quod poriabal, non aspicic- 

bat; qui sequebaiur, intucbaiur. Et Judocorum popiiliis, 

qui nos lemporibus anlecessil, Dominum, 

([iiein in proplieiis ct lcge porlaverai, diiin obedieii- 

tia; viilinm scniper avcrtii, videre iion poliiit; gcnli- 

lis aiiteni qiii sequiliir, tanquain pra; oculis posilum 

assiduecontcmplatur. ilunc botruni Gcdeon ligiiravil 

ciiin Epliralx-is caliininianlibiis siib cxcusatione 

respondit : « Noniic mclior esl racemns Epliraim 

vindemiis Abiezer? i (Jud. viii.) N'aiii qiiia Ephraim, 

qiii fecundiialem sonal, Ecclesiam exprimit, quid 

liolocauslum vicibus superfuiidi (III Reg. xviiO.liic C pcr racenium Ephraini, nisi Christuni? Qiiid per 

esl ille quadrilidus lliiviorum cursus, qui dc Clirislo 

tanqiiam de paradisi foiite progreditur et arentia 

quadrati orbis arva pcrfundit (Gen. ii). De quo vir 

ille sapiens ait : « Lcgem mandavit Moyses in pra;- 

ceplis jusiitiarum, et ha;redilatem doinu Jacub, et 

Israel promissiones (Ecc/i. xxiv). > 

llt aiitem in his verbis non diutius immoremur, 

lex isia, quae hsereditas promissionis dicitur, san- 

ctuiii est EvangKlium, quod qiiidcm antiquis Palri- 

biis est proniissum, nobis autem ha;reditario jure, 

Clirislo veniente, collaliim, ubi pi'a;sto subjungiiur 

« Posuit David pneio suo excitare regem ex ipso 

fortissimum, ul thronohoiiorum sedentem in senipi- 

ternum. Qui implei quasi Phison sapienliam, et siciit 

: 

viiidemias Ahiezer, nisi Judaicoriim niultitudineni 

sacerdotum ? Sive etiam per racemum p:irvus ride- 

lium numerus priinitiva; Ecclnsia; , per vindeniiam 

vero multiludo inielligenda est Synagoga;. 

Melior est ergo racemus Epjiraim vindemiis 

Abiezer, quia beatior fuil priiniliva Ecclesia, quae 

usque in finem soeculi renascentium sobole fccunda- 

tur, quam Synagoga, qua; paulatim qiioiidie defectu- 

ra ininuilur ; uiide et poi Isaiani dicitiir: «Lauda, 

sleiilis ; qua; non paris, decanta laudem, et Iiymnos 

[liymiii], qua; noii pariebas, qiioniam multi filii dc- 

seitoe iiiagis quam cjus qux habet virum; dilala 

lociini lentorii tui, et pclles tabernaculoriim tuorum 

extende, ne parcas, longos fac fiiniculos tuos et 

Tigris in diebus novorum. Qui adimplei quasi Eu- D clavos luos consolida ; ad dexterain eiiim, et ad Ix- 

phrates sensum, qiii mnltiplicat quasi Jordanis in 

leinpore mcssis. Qui miltit disciplinam sicut lu- 

cem, et assisteiis quasi Gohon in die vindemia; 

(Ibid.).i 

lixc, itaque, fratr(;s mei, lam lucide, lain aperle 

de Christo et sanctis evangclislis dicta sunl, iit ad 

hoc insinuandum expoiii noii egcant. Sed dum in 

sanclis, ac myslieis verhis viiulemiae 266 "omeii 

audilis, qui ex leinporis occasione terrenas viiide- 

niias pr:6 manibus habetis, debelis a eircumstaiili- 

biis ad interiora rccurrere, et spiritualem vinde- 

iiiiam sancta veslra |)riidenlia cogilare. Ail eniin in 

riiie senlentije : t Qiii niiliit disciplinam siciil lucein; 

vain penetrabis, ei semen tuum gentes ha;redilDbit 

(ha. Liv). t Ilasc sane cujus senicn gentes hocredi- 

tat, Ecclesia est, quae quotidie geiius humaiium per 

snos filios ad fulci uniiatem vocat. Ilxc est, de qiia 

diciiiir in Psalrais, « pro ea quae consequiiur ha;re- 

ditaiem (Psfl/. v, in tit.). » Ha;c esl viiiea, qua; lau- 

deiii decaniare pra;cipitur : sicul ct apud cnindem' 

prnphclam alibi rcpcritur : « In ilia dic vinca 

incri caniabit ei ; ego Dorainus, qiii. servo eam 

(ha. xxvii). B 

De hac vinea be.iliis qnoque Haltha>ns Dominum 

dixissi; commcmoral : « Qiiia honio oiat paterfa- 

miliaf. qiii plaiitavit viiieain, ct sopem circum^

787 S. rET.Ul DAMJANI Orf. TA RS SEU TOMUS II. - SERMONES. 788 

Jn>IU 267 '^'' s' '^'^'''' '" '^^ torcuhir, et ffiililicavil A iicccatores inviiat, januani vobis suoc imsericordia; 

lurri;ii, cl locavit (iani agricolls, ci peregre profe- clemeiiler aperiat, ac mcntibiis vestris gratia; c(jele- 

cius esl (Maith. xxi). » H;cc vinea ex i.ilo prodiii 

bolro, qiii pedibus JudiCoruni alque geiitiliuni in 

crucis calcalus est pra'lo, ex quo prctiosi saugiM. is 

uiuia profluxit, quae menles liominuni nirile sobrias 

vino spiritualis gralia; salubriler debriavil. De (iiii) 

scilicel vino cuin diversis linguis per Spiritum sau- 

ctuin loquerentur aposioli, dictuni esl : « Miisio 

pleni suiit isti [Acl. ii), > Va; illi , qui prorsus ab 

lioc musto jejunat, el terreni viiii crapulam, quo 

Kslual, iugiirgitatus enicial. « Va; vobis, aii pio- 

pliela, qui potentes estis ad bibenduni viniini, et 

viri forles ad iniscendam eorieiatem {Isa. v). > 

Infelix plane, qiii se a vino sancii Spiritus servat 

abslemium, ei pulmonem porlal viiii carnalis acio- 

ribus a;sluailem, ciijus venier cpulis alque potatio^ 

jiibus iniuiiiescit, et spiritualis graiiae vinuin in sui 

cordis cellario non recoiidil. 

Vos .'iuteiii, dilectissimi, sic lerrse proventibiis 

colligendis insistite, ut nieniineiitis eiiani vinnin 

divini cliarismatis in menlium veslrarum lunniilis 

convasare, Qiiisqiiis autcm se a proxiino per discor- 

dia; fomitcni dividit, noii avis Doniini, sed lerreuum 

animal viiiuni graiiLP coelesiis igiiorat. Unde 

est. qiioJ Aiii-aham cum sacrificarel, coetera quidem 

animalia per inedium dividens, utrasqiie partes cou- 

ira se alirinseciis posiiit, avcs aulem non divisit 

tfien. xv) : lioc insinuans quia quisquis per scissiiraiii 

.idii a fralre dividitur, per teriani terrenus ambnlat, 

jioii ut avis ad "^ 

coiliim volal ; qui vero se virliitiim retur illa sententia, qua dicitur : i Ubi abundavil 

pennis in alta sustollit, divisionem nescit. Quod si 

ab ininiicis tuis la;dendum te esse forniidas, nisi 

advcrsus eos arina corripias, compone cum Deo, et 

procul dubio, quicfactus non la;deris a proximo: 

« Dominus i eniii), ail, « inibiadjutor esl, non timebo 

([uid faciat inilii homo (Psal. cxvii). > Quod etiam 

patriarcha Jacob dociiil, cum Dcos alienos infodil. 

INam, sicut Scriptura tesiaiur (Gen. xxxv), dederunt 

ei domestici sui onines Deos alienos, quos habebant, 

ei inaures, qua; eraiit in auribus eorum. At ille infodit 

ea subter terebiuihum, qu;ie est posl urbem 

Sichein. Ubi protinus subinferlur : « Cumqiie pro- 

fccii essent, terror Doniini iuvasit omnes per ciiciiilum 

civiiates, et non siiiit aiisi perseiiiii recedenles 

(Ibid.).i Conslalergo qiiia mox, ut Dominiim placa- 

vit, lerrcni furoris arina noii liinuit. Inter doinum 

itaque Jacob et Deum pace composita, omnis uii- 

dique controversia divino premitui' tcrrore se- 

daia. 

Quapropter, dilec;issinii, de mcntinm vestrarum 

vasculis Oiiiiics siinuliaiis et odii pesies egerite ; 

lan- 

qiiam fremeiitiuin besliarum impetus, carnis illece- 

bras edomate, terrena; concupiscentia; llaminas ex- 

stinguile, aique ad fluenta sancti Spiritus haurienda 

sitientes animos pricparalc. Unusquisqiie dicentes : 

( Paialum cor iueuin, De;is, paratum cur ineiim 

(1'sul. IVl). I 

Oumipoleus D.us, qui pcr D. M.iitii.câi; iiJ 5S 

s'.is dona diifundat. Qiii vivit et regiiai in Trinitat» 

perfecla unus ol venis Deus in sxciila sx'culoruni 

Amcn. 

268 IIOMILIA LI. 

DE SANCTO lIATin.EO APHSTOLO ET EVANGELIST&. 

( XXI SEPT. ) 

Iii illo teinpore : « Cum transirei Jesus per civita- 

tein suam, vidit hominem sedeniem in lelonio, 

Mattha;um nomiiie (Mauli. ix). » Et rcliqua. 

Evangelica lectio, cpiae nunc auribus vestris inso- 

iiiiit, dileciissimi, velui insignis inter coetera Doini- 

iiica; eruditionis or;icuIa ma;renteni peccatoruni con- 

scientiain recreai, labescentes animos erigit, pusil- 

B lanimitatis et diflidentiLC frigus cxcludit., el ad conci- 

piendam spem venia; dejectum cor in alta suspendil. 

Quiscnim de sielerum suorum qiiantumlibel imma- 

iiiuni enormiiate diflidat, cum audiat B. Matlhacum 

venalis lucri qiioestibus inhiaiucm, non rnodo re- 

pente vocalum, sed ad obtinenda pra;cipua duo 

miiiisteria curise coeiestis adscilum? Niinirum ut 

apostolici senatus conscenderet apicem, et inter 

sanctos evangelistas in eo, quod priinus est, privilecio 

suscipeiel dignitatem. Quod ulrumque munus 

niilli prorsiis alii collaliim est, nisi Matiluieo tan- 

tiimmodo et Joanni. Et quia Joannes Dei graiia 

dicitur, MatihBeus elranrf/eKa/JisJnlerîreliiliir, dum 

uterque geminae dignitatis dona pronieruit, ulriqiie 

profecto gralia doni ccelestis infidsit. Sed, ut iiiiple- 

i.'iiquilas, superabuinlavit gratia ( f{om. v); > Mal- 

tliseus, quia scribendi in evangelica veriiate fecit 

originem, ducis ac p;a;ceptoris inter ca;teros evan- 

gelistas possidel claritateni. Cui niiniruni aptissimo 

congruit illa seutentia,qua dicitur : « Fidelis sermo, 

et omni accepiioiie dignus , quia (Ihristus Jes.us 

venit in hunc niiiiulum peccatores salvosfacerc, qiiorum 

priinus ego suiii ; ul iii me primum oslciulerct 

oniiiem patienliain ad informationem eorum qui 

creditiiri sunt illi in vitam oelernani (/ Thn. i). » 

Unde factum est, sicut evangelica nunc narravit 

historia, iit eo disciimbenle iii domo ejusdem Mat- 

ilia;i, inulti pul.Iicaiii et peccaiin-es venientes dis- 

cumberent cum Jesu et discipulis cjus (Maiili. i\), 

Quos eiiiiii sceleruin suoruin iiiordax conscicntia a 

Hedemptoris accessu compescerc poterat, hos Mat- 

Ibxi familiare ciim Doinino coiitiiberniuni, ut 

accedcrent, provocabat; et dum ad pielatis fonleni 

propinquaie coaspiciunt publicaniim, felicijamau- 

dacia pra?siimente, ipsum fonleni iion addubitant ire 

rcliquis cuni peccalorilius pnblicaluni. De qua nimi- 

niiii piiblicatione foiilis a;tcrni per proplietam 

dicitiir : « lii iU;i die eril fniis patens donius David 

liabitaiitibus iii nieriis;deiii iii ablulione peccaloris 

et nicnstriiat;\; (Zucli. xii'.). > Foiis qiiippe oocultiis 

cst iiiiigenitus Palris invisibilis Deus; fons vero 

palens esi idem Dcus incarnalus. Qui fons patens 

lecle domus David dicilur, quia ReJeiuplor nos-

7K9 SERMO U. 790 

lcr ;ul nos vciiissc cx DaviJ goncre non dubi(aliiliir. A ad jiisiorum merila participando conscciidunl, ct ii 

lliinc profeclo miscricordioe fonlem , o Pliari- 

saica superbia, paras obsiruerc, dum silienlps, cl 

ariilos nb ejus arcessn nileris ela;o supercilio pto- 

liilicrc. Ilic pcr os Isaise lihi promittcbalur h;ni- 

sMis, cum iliccbat : « Effiindam enim aquain su- 

per sitieiitem, el flucnla super aridam ; cffunilain 

269 spirituin nieuin supcr senicu tuum, ct 

beiicdictionem mcam super stirpem tuain, et gciini- 

iialiiinl iiitcr licrbas quasi saliccs juxta prLctcrllucn- 

lcs nquas (/««. xliv > Hic ilcruni tibi proinitlclia- 

liir, cuin cl alibi diceret : • Et eris quasi liortus 

irrigiiiis, ci sicnl fons aquarum, ciii non deficiuiil 

Bqiix {Isa. LViii). » Scd lu in fastum lumidu; ela- 

lionis iinpudcnier crecta, et de falsoe jiistiiiae singiilarilatc 

lcnociiianlcr inflala, gralis expositam s:ilu- " 

lis seierna' fontcm conluinaciter despicis et vivifica 

superni foniis fluciila faslidis. Accedeiis eiiim aJ 

discipiilos Domini tunicns et arrogans, Pliarissee, 

pcslifcriim siipcrbiiB virus, qiiod iii pcclore tuo 

grassabatur, effundis : et elationis veniiim, queni 

vivenlium Iransplanlavit. Ubi videlicet « jusliis, nt 

tiimida menle conceperas, per lividi ac iii;ilc sjiu- 

paliiia floFcbil ctsiciil cedrus Libaiii niiilliplicabilur 

mantis oiis spiraincn exsulDas, « Quare, iHquicns, 

[l^snl. xci). » Ciii niiniriiin per imnuilalioncni dex- 

cum publicanis cl pcccaloribus inanducat magistcr 

trLie Excelsi congriia disposilione collatum est, iit non 

vestcr ? 1 (Matili. ix.) IJcirco plane cuin talibns co- 

modo pi'3edic;indi, sed et scrihendi sorliretur oflir 

inedit, nt de pnblicanis jiisios, dc peccaloribiis san- 

ciiiin, sicquc mcrcrelur hiiniano generi ccelcsleiii 

cios, de crimiiiosis redilat aposlolos. Vocat ciiim 

ministraie ihesaurum.Qiialciins qui terreni quseslus 

peccalorcs, ut cos propria virtule justificans, cffi- 

lucra conicmpseraf, ccElesiiiim talentorum dispenciai 

inuoccntes. Sic nimirum, sic alil.i dura bona 

sator exisierel, et thesauros coelcstis eloquii, qnos 

iiia, Pliarissee, in tcmplo constituius, atroginter n 

imparliendos acceperat, fideliler erogarcl. Ut sicut 

cniimeras, ct allcriim publicanuin, te pTOfeiciido, 

Redeinptor noster piscaloribus suis anle jam dixe- 

condcinnas, et illc de reatus sui baratliro ad pro- 

inerendam veniain jiislificalus ascendil, et tii a fal- 

s.-B juslitia; tua; cnlmine ante omnipotciitis Dei ocu- 

los infeliciler corruisti. 

IIoc itaque modo diim de fucato vacuaj justili;c 

vestiK iiilore pr,xsumilis, et CKieros de siiis exccs- 

sibiis jiidicabiles submordeiis, et jiistiiia vestra per 

cbilionem in peccatum vertitur, et illorum pcrpc- 

Irala iiequilia ad obtinendam veniam per hnmililalis 

gratiain reparatur. Unde et per prophclam dicitur : 

f Et crit dcserluni in Cbarmel, cl Charmel in sal- 

limi rcpulabitiir (ha. xxix). « Qiiid scilicet intcl- 

ligatur per descrlnm, nisi qiii in carnis su.tb legibus 

\iviint, qui voliiplaium suarum illeccbris serviunt, ct anrum terr» illius oplinium csl (Gen. 

y. 

ii). » Sicut 

et dum nnlli divini verlii vomeres eorum cor, velut ciiim Phison primus esl fliiviorum de paradisi fonto 

flrviim raiionale, persnlcanl,nullas bonorumoperum procedentium, ita B. Matthaûs inter rcliqnos evan- 

segcles germinant; iinile scilicet in coelcslibus liorgclistas primum obtinet locum. Salis crgo conve- 

rcis frunienla recondanl? Qiiid vero per Cliarmcl, 

i\\i\scientia iier(B circ«mcisio«!s diciliir, nisi illi dc- 

I eut inlclligi, qui per nitorem cxterioris juslilia; a 

carnalibus videniur operibus circuincisi, et de cir- 

ciimcisionis cjusJem quasi singulari non cessant 

scienlia gloriari, euliiinnon qiialisciinqiie, scd vcra; 

ciiciimcisionis suae scientijim airogant , alios 

(jiiodainniodo de non verae circumcisionis falsiiale 

coiidemnant ? 

Dcserluni ergo in Cliarmel vertilur, ct Chainicl 

in sallinn ccontrario rcpulalur, cuin et pcccaiuies 

ipii jiisti vidcbantiir, ad agrcslis ct infrucliiosi ger- 

niinis npera prsecipiles corriiunt. Huic simile est et 

qiiod Aposlotus dicit : t Circumcisio qiiidein prod- 

csi, si legem obscrves; si auicm prsevaricator lcgis 

sis, circunicisio tua prsepuliuin facla csl [Rom. ii). » 

Qviid ergo, Pharisa>e, prodcsl, quod le per arrogan- 

tiitin jactas, qiiod scientiam libi vcra; ciicumcisio- 

nis nsurpas, dum nt praivaricalorcin legis. cvidenlis- 

siiiie reproba vita convincat? Unde le de singiilari- 

lite fals;i; jiislitia; glorianlem,ac pcr lioc allnigiiicm 

i:i ociilo lolcrantem iiispcctor nicnlium Ddiiiiiius 

sprevit, et publicanuin huiic, 270 

Quam forlis et valida maiius hiijus coereslis agii- 

cokc ! Arborem scilicet lcira; radicilus inli*icntcni, 

cl muiidanae concupisccniia; tenaciter incubantem, 

mox ut concussit, evulsil, asporlavil, et in lerra 

rat : c Veniic post me, et faciam vos fieri piscato- 

rcs honiinum (Mallh. iv), > sic isti quoilamnioda 

diccret : Qiii lucris temporalibus iiiliia';, qiii cerlc 

ul auro vel argento dileris impaiicntcr aiihchis, nie 

quantocius scquere, nioxque tc faciam imniortalcs 

supcrni regni divitias per inundi latitudincm dispen- 

sarc. Tu scilicet auruin' quaeris cum saeculo irans- 

iiurum, cl ego tibi Evangelii ihesaurum dabo pet 

cuncla procul dubio s.vcula permansurnm. 

Hinc forie est quod de fliivio illo paradisi, qui 

apiid Genesim Pliison appcltaliir, ila Icgiliir : « Quia, 

circuit oninem lcrrain Evilatli, nbi nascitiir auruin ; 

nieiis est, et intiinse raiioni aptissime coiigriiii, iil 

sicut apud Phison optinium repcrilur auruin, sic et 

apnd hunc beatissiiniiiT. evangelici ordinis primicc- 

riuin intclligamus inessc tlicsauri ccelcsiis incom- 

lirchensibile sacr;iinciitum. Cui profccio convcnien- 

tcr aptatiir, qiiod per Salomouem dicitur : « The- 

sauriis dGsiderabilisrequiescilinore sapientis (l'rov. 

xxi). > Ubi scilicet non fulva carnalibus oculis vciia 

mclalli vibranlis irradiat, sed mysliciis intcllectus 

vivifici spiritus splendore coruscat. Ncc auruni lioc 

iiulantibiis laiicibus cniptor atlrutinal, sed auditoi-

791 S. r'ET[\l DAMIAM OIT. PARS SEU TOMLS 11. — SEUMONES. 702 

poiiiis iii siii pccloris arca rccomlitiiin subiiiilcr A tlor esl lucis aHernoe (Snp. vii) raJius cordis innxii, 

librat. 

lloc auriim plane (lcsignabal el Moyses.cuni dc sc 

innqiiam de alio in Deiiteioiioinio tlicerel : « Ilxc 

siiiit verba, qua; iociitiis esi ad oninem Israel iriins 

Jordancm, in soliludine campcslri, contra niare Uii- 

briim, inler Pharan, el Thopliel, et Laban, ei Ase- 

roih, ubi auri esl plurimiim (Dcul. i). » In loco sane, 

iilii divina lex fucral promulgala, sicul dicilur, auri 

pliirimum eral, quia sub aggcslo illo superducta; 

lociitionis pulvere, niulti gravesque thesauri coele- 

stis sapientise (leliiescebanl etlanquam grana trillcco 

siib culnio liiter.e scrvabaniur occulia. Ei bcnesanetis 

docloribus, Moysi scilicet el Malthaeo, anrum 

;cqiialiter congruil, quoriim alierin lege veleri, alier 

indencicnlls Ihcsauri nobis divilias patefecil. Et lia;c 

loca coiitra inare Rubrum esse dicuniur, qui tota 

qiiadriga sancli Evaiigelii coiitra crucutum diniical 

munduni. 

Sed auditis his (|urc de phrenelico Pharisworum 

orc prornperaiit, qiiid cis coelestis Sapientta respoii- 

deril, audiamus : t Non est opus, inquit, valentilius 

medicus, sed male habentibus (Matik. ix). » Ei 

Pharisaei plane male habentes erant, sed proe niniia 

iiifinnitalc languorisque gravedinese esse langiiidos 

ignoiabant, etquia se prorsus arbitrabaniur incohi- 

iiies, nullisque languoruin molesliis deprinii, non 

meiebantur oblata coelcslis niedici virtule curari. 

Cuni vero, sicul asserunt, qui poslquam expcril 

" c..,,i „.- :ll„ :„..!. • -. . ___ 

iii Evangelio scribcndi 271 /ecit inilium, ul per « s„„i, gx illo periculo reviviscere poluerunt, 272 

Iios utriusque Tesiainenti princijies ostendantur h 

rporisvulnera,etper qiiiiH|iie corporis seii- 

lanquam initissimas oves ad coeleslis pascua; friisus, 

qiiasiperfenesiras totidemmorsiii hominem fiiciiiciila 

pi;cviiis paslor induxit. Thophel auleni, sivc 

ralpestilenteringressa. Unde el per prophetam dici- 

Thobcl, inier|)retaiur olj'erre, vel ciuclus ad iuctum. tnr: «Morsintravitper fenestrasnostras (Jer. ix). » 

Quod utique S. Lucse manifesta ratione concordal, 

lllaergoquinquevulnera quinqueparliii scnsus noslrj 

qui sub speeie viiiili vicliniam signal. Qiiia nimirum 

factasuntmedicina.Dequibusprofeclovulneribusmu- 

dumper lotam Evangelli sui seriem ss>pius versalur 

„ latonomine sponsusdicit inCanticis : . Sn 

iii lemplo, etapostolorum depassione Doniini Iiicium, 

ct ipsum Do:iiiiiiini Salvatorem nuiic iii lemplo, nunc 

iii ligiio demnuslrat oblalum. Aserolh aiitem vesii- 

bula, vcl atria, seu beatitudinem soiiat. Qiiod ninii- 

Mim a B. M.irco iioii discrepal, quoiiiam idcirco taii- 

quain leo vox clamantis inlonat iii deserto, ut iiobis 

vesiibnla, vcl alria, sive eiiam, quod oplanduin sum- 

inopere esl, beatitudinem parai in cuelo 

Et nolandiis esl ordo,qiiia grius ad veslibulum fldci 

Chrisliania;, deinde ad alrium superna; gloria; ducimiir, 

ulxteriia mox beatitudine perfruaniur. Laban 

poslremo, quod caudldatio dicilur, nulli inelius 

congriiit, quani Joanni, qiii ccrie ciincla miindan.-e 

caligiiiis obscura coiilciiuiciis, (limi iu cuiii qul (-;iii- 

rge, amica 

mea, sponfa mea,et veni,coIumba mea.iii forauiiiii- 

biis pelrse, in cavernis «laceria; (Caut. ii). » 

Vocat ainicam sponsus, id est, dlleciam cnjiisqiie 

fldclis animam, cui Christus luec dicit : « Singe, 

aniica mea, sponsa mea, et veni. i Noli, inquit, 

sponsamea, otloso lorpore lenlcscere, sed sunje, et 

veni, hoc esl, excmpla virtiitum proxiinls extriiisc- 

ciis pra;be. Quod vero subjungit, « ciduniba mea in 

foiaininibus petra;. t Pclra, sicut dicit Apostolus, 

estChrislus (/ Cor. x). Eiforamiiia ergo pctrse, sunt 

viiliicra Redeniptoris. In his itaque foraminibus 

(lii;eque fidelis anima coinnioratur, qiiia toiam suae 

salulia suiiiin.un iii S;i!valoris sui passione consil-

793 SEHMO Lll. 704 

tuit, el in ea spein suain collocans, de gloria senipi- A niini sine qucrcla {Liic. i) ; non deniqiic Naliia- 

terna fida secuiiiate conlidit. 

Et Iioc niodo forte valel inlelligi, quod Apostolns 

ail: < Volo, iiiquil, in Ecclesia quiiique vcrba sensu 

nieo loqui, uiet aiios insiruain, quain decera niillia 

in lingiia (/ Cor. xiv). » Id est, ulilius judico passio- 

neni Doniini, qiise videlicei quinqiie esl piociirala 

vulneribus , et corde cognosccre et alios edocere, 

quam legcm veierem, qiiae per Decalogum data est, 

inuUipIicibus vcrbis ad oslenlaliones inaniter pne- 

dicare. Haec nimirnin quinqne verba illis locuins 

fuerat, qiiibus |)OSimoduin aiebal : « iNihil ine judi- 

cavi scirc inler vos, nisi Cbrisiiini Jesiini, el huiic 

crucinxum (/ Cor. ii). » Porro auiein sicut in paia- 

diso qualiior fliiminibus ex uno fonte procedeiiiibiis, 

qiiinque fluenU sunt, qux toliiis niundi latitudinein B 

irrigant, sic de paiadiso Dominici corporis quinque- 

parlilus cruor effulsit, qui videlicet bumani gcneris 

inqiiinamenta purgavit. 273 Quanquam per illos 

paradisi gurgites, qui ex iinius fonlis origine pro- 

deiiiil, luce clarius beati evangelistae signnntiir, qui 

nimirum de Cbrisli pleniludine proflnxerunt. In illo 

prxleiea froiite loti sunt, quicunque commissoruin 

veiiiain siiiit consecuti. Ipse quippe, sicut Joaniies 

ait, est propitiatio pro peccatis nostris; ubi et se- 

quilur : « Non pro noslris auteni tantuin, sed el pro 

lolius mundi (/ Joan. ii). t Ilinc esl quod Pbarisa-is 

iiiisericordiae viscera nescientibus, ait : « Euiites 

autem discite qiiid est : Misericordiam volo, el non 

sacrificium {Maiili. ix). 

naelein, in quo dolus non erat ct qiii verum se pra;- 

bcbat Israelitam {Joan. i) ; noii cerle Simeoiiein, in 

quo Spiriius sanctus erat, cui etiam Christum Dominum, 

anlequain morerelur, videndum esse proiniseral 

{Luc. n) ; non ex Iiis vel hiijiismodi quem- 

libet ad apostolicae dignitatis culinen cvexil , scd 

simplices potiiis ac peccatores hoc sublimandos esse 

fasligio judicavit; ut unusquisque eoruni veraciler 

dicat : « Gratia Dei sum id quod sum (/ Cor. xv), i 

quatenus quodadsumma provecti sunt, non propriis 

ascribant meritis, sed gratia- polius cleincntissimi 

deputenl largitoris ; cui sit gloria, dccus el iinperiuni 

in oninia saecula suiculoruni. Aiiieii. 

SERMO LU, 

DE SANCTO MICHAELE ARCHANGELO. 

(XXIX SEPT.) 

Circa reruin cardinem versamur, et magnificen- 

liam openim Doniini stjlo proscquimur 274 impo- 

liio ; nec est praesumptio , sed devolio, quia non le- 

merarii scriilatores, sed pii pulsatores accedimus. 

Iloiioraverunt siquidem stylum majestas Virginis, 

et digiiiias crucis, et utrumquc pnEsunipsimus utro- 

que salvati. Nunc ad aiigclos sennonem converti- 

iiiiis, el illius purioris natura; conlemplamur origi 

nein, et hoc quidein conveiiienier. In priinis nam- 

que locis illa diio prima posuinius, qiia; sibi priiiia- 

liiin vindicant in rerum creatiiris. Teriiiim auleiii 

lociim sorliuntur angeli, sicut in coelo, ita in 

scripto, seniilqiie anima quod conlinet pagin.i, el 

Videle, fraties charissimi, videle redemptionis C .iuctorilas ratione munitiH'. Beala illa regio siipcr 

liumaiue pontificein, videle iioslne salutis auctorem 

pro nobis stantem, et conira diaboli inembra forliter 

diinicantem. De illo plane dicil Apostolus : a Quo- 

niam assislit vultui Patris el interpellat pro nobis 

(Rom. viii). » lllic cerie per humanitatis assumptie 

mysteriuin pronobis intervenil.hic sua misericordia 

acciisanliiiin, el immanilcr oblairaniium ora con- 

cludit : et qiiia, sicut idem Joannes ail : i Advoca- 

lum liabemus, Jesuin Christum justum (/ Joan. ii), 

quasi advocatus pro nohis iii examine litigat, el 

propriis allegationibus obloquentium nobis argu- 

inenia coniieinnat. Unde postqiiam nescientes mise- 

ricordiam ad discendam misericordiam destinassel, 

dicens : < Euntes discite, quid est : Misericordiam 

volo, et iion sacrificiuin (MallU. ix) ; » niox ad defen- 

sionem jusiitia;, cl nostrae pariis auxilium aliud 

eliain invictaj rationis iiilulit argumentum. Ail 

enim : « Non enim veni vocaie justos, sed pecca- 

lores (lb\d.). i Ac si dicai : Non veiii vocare jiisios 

qiii videlicei in nosira iion sunt , sed peccalores qui 

omnes communiier suiit. « Omnes enim, sicut ait 

ApostoIus,peccaverunt,elegeiu gloria Dei (fiom.iii).» 

Porro autem ut firmam spem peccaloribus daret, 

iion illos ad apostolatus culnien etegit, qui credeban- 

lur inler bomines justi et aliqua saiiciiiate videban- 

liir-insignes, sed vel ignaros justitioe, vel eiiain 

peccatores. Hinc esl quod non Zachariain, qui ince- 

debat iii oninibus niaiid;:tis ex justiUcatioutlius Du- 

» 

D: 

naruin virtulum, in qiia felices spirituscircumvolant 

Duminuin Sabaoih, et sublimi pennaruin applaiisu 

in plateis supenia; Hierusalem : Sanetus, sanctiis, 

saiiclus clara voce decanlanl. « Vidi, inquit pro- 

phela, Dominum sedentem super soliiim excelsiiin 

ei elevatum, et plena eral omiiis terra majestate 

ejus, et ea, quae sub ipso eraiit, replebant lempliinu 

Seraphiin stabant super ilbid, sex alae uni, et sex 

alae alteri (ha. vi). » Singiila isla verba suo pondere 

librala sunl, et diligeiitissimain quairunt expositio~ 

nem , cujus nos immunes insipientia ei iiieloquen- 

tia fecit, aliquid nihilominus exculpere tenlabinius, 

si iion ita solemniter, veraciier lanien. 

Visio haec corporalis iion est, vel phantasticis 

involuta praestigiis, sed spirilalis et pura purioris 

inlelligeiili;e desiderans sanctitatem. Haiic non vi- 

denl nisi videnles, et qiii inundi caliginein super- 

gressi, splendorem divinitatis lucidissima meiite 

siiscipiuiit. El, ul breviter eam diDiniamus, Spiri- 

tus Dei nostro spirilui dulciter applicatus lianc cf- 

ficit visionem, cum nos de prxscientia cumulal 

fiiturorum. Hoc igitur modo ille totius prophetalis 

eloqueniia! gloria vidit Dominum ei sedentein. 

Filius Dei iriginla el tribus annis servus fuit non 

Doniinus, minister, noii magister, vilis, non glorio- 

sus, ei licet dixerit discipulis : < Vos vocatis ine 

Magistcr el Doinine, et bene dicilis; suin etenim 

(Joa«. xui).- » £l : I Ego sumlux niuiuli (Jpow.

TilS S. rETRl DAMIAM OPP. PAU3 SEU TO.MUS II. — SEKMOiNES. 796 

viii) : • pauci tanieii verborum aUiiudincm nola've- A et sulplmr (Geii. xix) ; jEgyptios submersil in flucli- 

riiiil, Pharisceis invidonlilms, Judaiis non credenli- 

bus, ct illum argueniibus pnesumptionis. Sed post- 

qu;im resurrexil a morlMis, et in trinmphali sede 

receptns est, iniperaloria deerela propalala sunt 

iirbi, fixitque Crncifivis in lolam iiiuiidi lalitnili- 

iiem sii.ne dominationis insigne. Jam majcstativis 

nomiiiibns circunifundilur ille panper, et uniciis, et 

scrviliuiii iiominum vilitatc diinota, Rcx rcguni, el 

Doniinus doiiiinaiitium miilta Ince praifiilgnral. Vidjt 

ergo euin filiiis Anios, non linmilem, sed suliliiiicin ; 

non jiidicatnni, sed jiidicem ; iion opprobfium lio- 

niiniim, sed gloriam angelortim. 

« Sedentem, i inquil. Triplicemlegimus Creatoris 

sessionem, unam post mundi creationem, quando 

bus (Exod. xvi), Israelitariim cadavera prostravit in 

creino, ubique turbulcniioris Domini rcpraesentans 

imaginem; ad exlremum venil ipse in iiube noslra; 

carnis abjectus (Luc. ii), ct dolorum particeps, et 

laliorum didicil obedicniiain cx his qiix passus csl 

(Hebr. v). 

Consuinmala aulcm carnis susceptione, elevatiis 

ost in coelum, ct sedet a dextris Dei (Jl/arc. xvi) 

iicc tamen sedcl ad plciium , qiiia assistit adliuc 

vultui Dci pio nobis. Erit aiitem ei tertia scssio glo- 

liosa, ciim bonos ct malos diverso fiiic, diversisque 

clausuris incluserit (Uaiih. xxv). Sedcbit iii sede 

niajcslaiis suas, cum iios traxerit ad se, < et erii 

Deus omnia iii omnibus (/ Cor. xv). » Prima sessio 

requievit ab omiii opere quod palrarat (Gen. ii); R esl gratia: qua gralis omnia fecit; secunda iniseri- 

aliam post ascensionem, quando assumptus cst in 

coelum, elscdet a dextris Dei (Marc. xvi); tertiani 

post resurrcctionem, cum sederit in sede majestatis 

suae, ei nos cuni eo sedebiinus (ilatih. xix). Snlet 

quietem labor prsecedere , statio sessioncin. Sed 

quando labnravit illa majeslas, qiia; ncc afficitur 

passione, nec labore distringilur? Audi qiioniodo 

275 

plurimus ci labor incubuil, ciim illum pessimum 

pra;sumplorcm de coelis ad inferna delrusit, 

et bominem peccato pene simili compreliensum, dc 

paradiso voluptatis in aTumnosnm iinmisit cxsilium. 

Qiianlum putas tumultum in coelestibus efferbuisse 

palatiis, cum mortifer ille vastator irreparabile 

dissidium in illa coclasti ciiria fabricavit, conveiUum 

coidia;, qna iios misericordiler redemit ; tcrtia glo- 

ri;c, cum iios glorificabit. Attcnde auteiii sedcntis 

gtoriain et cxcellentiam sessionis, ubi niilla creaiura 

coiiscderc pi':(:siiinit. < Scraphiin, iiiqiiil, stabant 

(hn. vi), I non sedebant. i Vidi Domiimni, et iini- 

versam miliiiain coeli assistentem ei (Ibid.), i ail 

])ioplieta : assistentem dicit, non sedentem. « Millia 

iniUinm minislrabant ei, et decies millies cenlcna 

millia assistebanl ei (Dun. vii), • Daniele testante. 

< Omiies angcli slabanl in circnitu tliiuiii (.Apoc. 

vii), » ait evangelisla. 276 Et alibi : i Vidi turbani 

Biagnam, quain dinumerare iicmo poterat ex omni- 

bus popiilis, etlinguis.stantcsaiitc tliroiium (Ibid.). » 

Sed et Virgo singiilaris astai a dexlris in vestitu 

proscidit angelicum, et nomina slellantia secuui *^ deaurato (/'sa/. xliv). Moyses.ul videai iransenntem 

iraxit iii morlem? Des.tvit tiinc Omnipojeiitis indi- 

giiatio, totaque divinitatis dcxtcra percussus est ini- 

micus, et in perdilionis devolutns est abyssum. 

Huic tam gravi daiiino, tani graviter vindicato 

succcssit ct aliud. Peccavit namiiuc illc, qui Iiuic 

resarciendse ruina: fuerat subrogaliis, propter qucm 

omnia siibcoelcstia fiicrant constituta. Peccanle 

autem illo, multum splendoris sidercis detractum 

esl luminaribus lotamque elcmenlorum niateriaiu 

iiifectio deploranda confudil. Nondum aversuseral 

furnr Domini, sed adhuc inanus ejus cxienia , et 

dexteram ejus singulari vulnere fatigataiu provocavit 

iii se fragilis et lulosasiibstanlia, sensitqiie reliqiiias 

fulininci furoris niiscr Iioiniiiiculus, et persoiiale 

delictum proscripsit univcrsos. Deturbatur igitur 

tumultibus frequentibus rationabiliiini crealurarum, 

Uomiiius miijestat's, et super suis hostibus vindica- 

tiis, cadentes angelos cum despcraiioiie damnavit, et 

hominem castigavit iii spc, pricvidens quanla bona 

de illiiis peccaio esset facturus. Et ob lioc forsitan 

angclicuin peccatiim in Scripturis non invenitur 

cxpiessum, iic Scripturx niandaretur quod emcii- 

d .ri non potcrai. Rcquicvit crgo Deus ralionabili 

liiic tanlis malis imposito, sed rnrsiis tactus dolore 

cordis intrinsecus, ct pcccantium liominum ciionni- 

tate gravatus, delevit quein crcaverat hominem, ct 

diluviuiii inhabitarc fecit (Gcn. vii) ; ncc hoc con- 

t«>,iiius, super Sudomain et Gomonham igneiii pliiit 

Duniiniim, stat iii petra (Exod. xxxiii), ct Elias 

siat in conspectii Domini, et oiniiis creatiira impe- 

raloria; majcstati assistit. Solns ille transfiiga spi- 

riliis , dissensiunis principium , princcps malilia;, 

malorum summa, voliiit consedere. Sedcbo, inquil, 

in nionte testamenti (Isa. xiv). Omncs stant, oiiines 

iiiinistrant, el tu pacis ininiice, sedere praesumis? 

Ipse Filiiis, idcin quod Pater, sederc iiescit, doiiec 

dicat ei Pater : « Sede a dcxtris meis (Psal. cix). » 

Talein vidit eiim Isaias, ei Doiniiialorem universae 

icrne et iii aureo tlirono sua; diviiiitatis sedeiitem, 

iii illa secunda scssiune, quo carncm iiostram coelis 

iiivcxit. 

Scquiiur : i Super soliiim excelsum. » Excclsum 

solinm angelicam iiatiiram intellige, priniam Oinni- 

polcntis creationeni, et primaria digiiitate pioeditam 

polestatem. Super haiicsedet, ct supervehilur filius 

Virginis, susceplnm boiniuem ordinibus provehil 

angelorum, quia elsi mclior cst natura, fortior est 

giatia; si magna dignitas, major Dei voliiiilas, 

qiiani omni nexu iialura; sninmus illc philosophornni 

asiruit altiorein. Elevata cst crgo magnificentia Dei 

iion solum snper coolos (Psnl. viii), sed ct siipcr 

aiigelos, quia tanto mclior angelis effcctus, qiianlo 

dilferentius pia; illis noinen hceieditavit (ilebr. i). 

Et plcna erat majestatc ejus omiiis lerra. IpseDomi» 

iius Dcus noslcr.in univeisa lerra judicia cjiis (PsaL. 

civ), ait rsalniista. Lt qnoinodu iiuiic pust liaiic ejus 

;

797 SEKMU L.i. 7»8 

elevatioiiem asserit Prophela oinnem leriain ma- A ciiiiiscriiUus illc Siiiriliis reniaiienles suinma prose- 

jeslale ejus esse repletam? (/'sn/. lxxi.) Sed cuiu 

dicit plenam niajestate, iiilclligit dicere majeslatis 

cogiiitione quain ante ejns iiicaniationem aul nulli 

nieruerunt, autpauci. Sed nunc ab ortii solis usque 

ad occasum nonicn Dei inagnuin (Psa/. cxii) pracdi- 

catur in gentibus, suntque omnes docibiles Dei 

(Joan. vi), qnos ejiis unctio docet de omnibus 

(/ Joan. II). Nam etsi in Israel magnuni nomeii ejiis, 

noii tanluin jam uni angulo, sed loti mundo notitia 

sc divinitalis inriidit. 

Sequitur : < Et ea quK sub ipso erant replebaiit 

templum. > Teinplum accipe civilatem Dei viventis, 

sponsani ejus, quae non liabet raaculam, neqiie rugam 

(Ephes. v). Siib ipso sunt incarnatio, passio, 

ciitiis est largitate, dans cis iii munere, iie possent 

amplius aliqua labefaclione corrumpi. Coiifirmali 

igitiir, et de siii stalus slabilitate securi, lucidioris 

graiia; siibiere fasligium. Serviunt ergo illi, cui ser- 

viie regnare esl, et felici securitale, et secura feli- 

ciiaie. His duabus alis volant angeli volatione uiiqiie 

indefessa, et creati digniter et fortiter confirmati. 

Teriia ala est siiigularis amor sui Creatoris; el 

h»c quidem felicissima subtilibusque penniilis intertexta. 

Amant eniin, et ardent, et desiderant in eum 

prospicere, ciijus amore feliciterincenduntur. Quanto 

eniin propiores, tanto fervenliores; et in lumen ma- 

jestatis absorpti indicibili niodo et semper ardenl et 

seinper satiantur. 

niors, et oinnis illa horari;c dispensationis molestia, B Quarta est assidua visio divinitatis. Sed et lixc 

qiiia resiirgens cx moriuis jain non moritur (Rom. pennis floridioribus inlertexla. Quaiita; dignitalis esl 

vi). Hajc sunt' qiise replent Ecclesiam, quorum re- 

fordatio nobis aiiiiuas parit solemnitales. Replebilnr 

i;i boiiis domus lux (Psal. lxiv), sanctum esi tein- 

pluni tuum , quod tuiic profecto mirabile esi in 

sequilaie, cuin Ecclcsia porsonas non accipii, respuit 

muiiera, veritatein eligii, diligit raiioneni. 

Seqiiilur : « Serapliiin stabant siiper illud, sex alae 

iini et sex ahe alteri. • Duo Seraphim, angelum et 

liomiiiem accipe : qui iiicondentes, vel ardentes 

assidue videre Deum? El illi quidera spiritus, etiara 

cum mittunlur, non fraudanlur gloria visioiiis, quia 

ubiqiie occurrit divinitatis esseniia, qu;e intus est, 

omnia continendo, gubernando exlerius. De his 

duabus scriptum est : « Duse pennae singulorum jun- 

gebantur (Ezecli. i); » cum singularis amor ex as- 

sidua visione nascatur, et assiduara visionem sin- 

gularis amor efficiat. 

Quinta cst gaudium nostra; Redemplionis, et ipsa 

dicuniiir, ciiin ille ardeal prKsentia, liic raenioria. multiplici picturata vaiietate. Quis verborum copia 

Priiiiiim de alis angelorum videainus, et quali coinprehendat quantum gaudiuni Deus liomo virtu- 

277 volitatione ferantur; et quia nota est sciilentia 

illa, quoniodo caput et pedes velenl, et tanium 

tibus angelicis ingeneravit, cum ei eorum collegam, 

qui ab eis exierat, 27S sed non eral ex eis. 

media videantur, id est, quod fuilante mundum, ei C vexillo crucis irruente, confiegit, et hominera per- 

quod post eum erit, his, quoe in priesenlia sunt, 

aliquaiitulum appareiilibiis, Ezechielein adducaiiius 

in mcdiura qui animalium alas hoc modo disiiiiguit, 

dicens : « Diiabiis alisvolabanl, el duje pennse siiigu- 

lonim jiingebanlur, ct duae tegebant eoriim corpora 

(Ezech. i). « Prima eoruni ala est, dignitas suas 

productionis. Transi paruniper in arcanum bujus 

intelligentiae et dignitatern luijusconsidera creaturie. 

Ipsa est principium viarum Dci , ait Scripiura 

(Job sl). Quantura privilegium quod illa cogiialio 

Altissiiiii in boc primum opus piorupiL Deccbal pio- 

fecto, ut singulari gloria pucfulgeiet, quod ue inani- 

bus Domiiiantis priiiiitiva creatione processit. « Tii 

sigiiaculum similiiiidinis , plenus sapientia, ei pei- 

fectus dccore, in deliciis paradisi Dei fuisti, dicit 

propheta (Ezech. xxviii). » Non soliim similitiulo, 

scd et signaculum siiiiililiidinis, ut tanto subtiliiis 

iinago Dei insinuetur expressa qiianto differcntius 

signaciiluin simililudinera prKcedit. Ubi auteiii plc- 

iiiuulo sapientiai, decoiis perfeclio, paradisi delicia; 

noiiiinaiiUir, tota simu! jiingitur beatitudo. Subdit 

auiern Scriptura quod siiporexcellit et quod lolius 

eloqueniia; siipcrai faeiiUatem. Quem pretiosiorem 

fecit Deus. Hic diclum esl qiiiilquid dici poluit. 

. Seciinda ala gratia est confirmationis. liec ala 

feliciori volatu lassitudiiiein nescit, per oninia simi- 

lis pra;cedenti, nec infciior. Cadenlibus qiiippe piie- 

iuiiiptuosis, et istis in humilitaic duraniibus incir- 

ditum ad regna rcvocavit coelcstia? Nec mirum, quia 

videbant materiam repurgatam, de qua superna illa 

civitas re.êdificatur, cujus participatio ejus iii id- 

ipsum (Psal. cxii). 

Se\la est restituiio supern;B civitalis. Sed et hsee 

picturis pulchrioribiis colorata. Quidenim erit, cum, 

illo terribili judicio peracto, Dominiis virtutuni ho- 

niines angelis sociabit, resarciens damnum, redin- 

tcgrans numerum, et unuraquemqiie ordinem ex 

nieritis liorainibus ad summara revehet numeralem? 

Tunc sicut lEetantiura omnium babilatio erit in ci- 

vilate Dei (Psa/.LXXXvi), quia varieiale partiura or- 

diiiala, nil erit ainplius qiiod repiignel, vel qnod a 

statutis locis valeat elocari. De his diiabus dicitur : 

" « DuK tegebant corpora eoruin; » qiiia gaiidiiim 

nostr;B redemptionis et restitutio supern* civitatis 

bealorum spirituum corpora contegiinl et resar- 

ciunt, ne tam riiinosa diminiiiio in ilia superiori 

gloria cognoscaiur. Et aitendendum quanla beni- 

guilas gralia; geiius humanum in istis administrato- 

riis spirilibus accunuilet, quia pugnant pro nobis, 

ut illud : « Faclura est praelinra maguuin in coelo 

(Apoc. xii). t Vincunt pro nobis, sicut ibidem siib- 

jiiiigilur : « Niinc facta est victoria (Ibid.). > Gau- 

deiit pro nobis, quia est « gaudium aiigelis Dei super 

uno peccatore poeuitentiam ageiite (Luc. xv); » Flcjit 

pro nobis, sicut scriptum esl : « Angeli pacis amare 

flebant (ha, xxiiii). j liac sunt fclices peiiiia;, .lui-

799 S. I-ISTUI DAMIAM OPP. PAIlS SliU TOMLS II. -SEHMONES. 

bus ille ntimerosus pido supervolat, slans inirriia- A in terris Filius Dei, ei exsecutor exstiiil et inagister: 

bililer, alacriter volans, et in oeternitatem. 

Sed j.ini reileunliim est ad nos, et stylus ad no- 

strani relorquendus liunianitiileni, qiios al) angelico 

cOHSorlio corporeê voluplates et iiiiquai voluntalcs 

dividunt et alijunguiit. Et licet in lianc degeneravi- 

iiius vaiiilaieii), portauius tamen imaginem Crealo- 

ris, qu.TB, etsi obscuraii potesl, neqiiit lamen delcri. 

Universa vanitas oninis lioino vivens (Psal. xxwiii), 

ail justiis , sed et in imagine perlransit homo 

Assignemus ergo sex alas honiini, elsi non tales, 

qualescunque tamen. Prinia liominis ala revertentis 

ad Deum aniariuido cnrdis csl. Iii miiltis onendimus 

omnes {Jac. iii), et non est nuinerus oflensionum 

Dostrarum. Sed cum, accedemeet accendente graiia 

Dei cor nostruni, recogitamus omnes annos nostros t( 

in ainariludine aninix noslne, obscuratam declaramus 

imaginem, el in noslrum principium refornia- 

iDur. Sed qiiia t corde creditiir ad justitiam, oie 

auiem confessio lit ad salutem (Rom. x), i spqnitur 

secunda penna, confessio videlicel oris. Ante oinnia 

confessio, dicit Sciiplura, nihilque Deo gratius esl 

quam confileri et accusare quod fecisti. Plena est 

omnis Scripiiira sacra innta! virtutis testiinonio, cui 

taiii Veteris Testamenti quam Novi tota servit au- 

ctorilas; ists siquidera duse virliites sunt, quac mul- 

tiplicem cumuluni scelerum nostrorum ante Dei 

oculos abscondnnt. De his dicitur : < Duae tegebant 

eorumcorpora.i Beati, » enim. «quorumreniissnpsunt 

iiiiqiiilates, et (|uorum tecta sunt peccata. Beatiis _ ^ 

t Discite a ine, iiiquit, quia mitis suin el humills 

corde {Matili. xi). t Sexta est cliaritas. Hkc est 

principium et finis, bonorum clausula, singularis 

filia sunimi Regis. Superfliium esi eam verbis pro- 

lixioribus commendare, cui alludit tam s.Teculariiim 

quam divinarum liilerarum tola faciindia. De his 

dicilur : i Duabiis alis volabant. > His geniinis alis 

illi pennati evolant ad supeina, de qiiibus dicitur : 

« Friistra jacilur rele ante oculos peniiatoruin 

{Prov. i). t Quod si istis volaverimus, nee defece- 

rimiis, quandoqne otiam pennis angclorum volabi- 

miis et videbimus illuni in decore suo, qiii est Deus 

benedictus in ssecula sseculorum. Amen. 

OCTOBER. 

XVIII. Sermo de S. Luca Evangelista 

XXVIII. Sermo de S. Fidele martyre. 

SERMO Llll. 

CE S. LUCA EVANCELISTA. (XXVIII OCTOB.) 

Quia per Evangelium, dilectissimi, de lenebris ad 

lucem rediictus est mundus, meriio evangolistarnm 

gloriam celebrat populus Chrisiianus. Sed inler cx- 

teras B. Lucas, cui prsesens famulaturus esl seriuo, 

dum gemina styli species, et evangelicam et aposto- 

licam conlexil hisloriam, tanquain diversis agruin 

Ecclcsiae friigibus ditat, undc videlicet popiilus esu- 

riens vivat, iinde grex Christi vircnlia saliilis aliiiienta 

decerpat. Iloe plane suni 2S0 Irnges, quas 

Josoph fratribus contulil (Geii. xi.ii); li:ec peciinia, 

^ 

_ _ ^ ^ 

vir, cui iion inipiitavit Doininiis peccalum (Psal. ^ quani in ore sacci proecepit iniponi (Gen. xliv). Haec 

XKXi). I Imputavii, dixii, iion locii. Qui enim pecca- 

luin non fecit, non est, nisi unus, et hic Filiiis Dei. 

Omne autem quod ipse nobis non 279 imputare 

decreverit, sic est, quasi noii fuerit. Tertia ala est 

spes. ilaec est, quai fragiles animos erigit ad sii- 

perna, qiise taediun) exspectationis levigat, qiiae prae- 

sumil de misericordia judicis, et in diviufe pietatis 

obversalur palaiio. Qiiarta est tinior. Isie est, qui 

succurit carneam vestem nostram ossa peiietrans et 

ipsis se inriiiuleiis medullis. Ofler panlulum oculis 

cordis imaginem Doniini, ct illius Domini, qui fecil 

coelum el lerram, qui potestatem habet corpus et 

aiiiinam mittere in geliennam (Maitli. x) ; ciijus pa- 

pecunia niinc in Ecclesi;!! nicnsa propoiiilur, ul 

usura poslinodum a negotiatoribus reqiiiratiir. Sed 

et Benjamin hoc ctiam prae coeleris addiiur, ut in 

sacco ejus eliani scyphus cum pecunia reponatur 

{Gen. XLiv). Qiieni enim Joseph per mysteiiurn in- 

dicat, nisi Redemptorem nostrum, quem suo jam 

tiinc ille mysierio pra3figurabat? Ait eiiim Scriptura : 

c Qnia verlit nomen illius Pliarao, et vocavit eum 

liiigua iEgyptiaca Salvaloreiu miindi (Gen. xli). i 

Qiiid per fratres, nisi sancti designanliir apostoli? 

Qtiid per Benjamin, nisi Paulus, qui de iribu Ben- 

janiin originem duxil? 

Oniiies ergo fralres friiges pr«dicationis acci- 

lientiani provocasti, ihcsaurizans tibi iram in die|,piiinl, quas serere per inundum debeant, et per.uirae 

et revelationis justi jiidicii Dei (Rom 

niain, qiiam ad usnnc lucrum iii fidei mensa propo- 

Cum liaec intiiitu diligenlioii prospexeris, timor nanl. Soli vero Benjamin eliam scyphus adjicitiir, 

et trcmor venient siiper te, et formido mortis inte- 

riorem lioininem validins intervertel (Psal. liv). 

Quia igiiur spes niuliiim prxsumit el linior dilHdit 

nimis, ntrumiiue jiingere non moreris, ut in com- 

niiini faciant qiioil d

t. I (PL 144)

Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!