DE S. DAMASO I.

repository.library.nd.edu

DE S. DAMASO I.

c /¡i.

O / I BejMLvid.es, fruí se,» pe..

(La-hh. Cío. ~~ mí%'H - r a p á _ oc?. o*.*« X, a^/e.,

m .

A C T É - W I

DE S. DAMASO I.

PAPA CONFESSOKE

HOMILIA

QUAM IN COEMETERIO DOMITILLAE

SODALIBTJS

COLLEGII CULTORUM MARTYRÜM

DIX1T

IOSEPHUS BENAVIDES

ANTISTES DOMUS PONTIFICALIS

DIE XIV. DECEMBRIS M.D.CCC.XC.III.

ROMAE

TYPIS S. IOSEPH

M.D.CCC.XCIV.


EIUSDEM AUCTORIS SUNT

La Iglesia Racional Española y D. Alfonso XIII.

Roma 1890 . . . : . . 1. vol.

Glorias de Antequera en todos los tiempos. Roma

1892 1. vol.

El sepulcro del S. P. Pió IX. versión del italiano.

Milán 1891 . / . . „ . „ . . . . . 1. vol.

QUANTOCIUS IN VULGUS EDENTUR

Copilación biográfica de los Españoles en Italia y

de los Italianos en España 5. vol.

Tesoro epigráfico de España en Roma é Historia de

las iglesias edificadas y restauradas por los españoles:

obra ilustrada con 60 fototipias, dividida en 4. vol.

Monumentos é iscripciones que existen actualmente

Monserrat de Urbe. V ., .. . . . . 1. vol.

Origen, utilidad y privilegios de la S. Romana Rota

con la serie de los Auditores españoles. . . 1. vol.

España en la corte Pontificia 1. vol.

Una visita á las Catacumbas de Roma y homilías launas

en ellas pronunciadas . . . . . . 1. vol.

Innocencio VIII. y la reconquista de Ronda, Loja,

Malaga, Baza y Granada, últimos baluartes de los Arabes

en España; Solennidades en Roma por tan faustos sucesos

1. vol.

Traslaciones de. los restos mortales de los Sumos

Pontífices Calixto III. y Alejandro VI . . . 1. vol.


LOSEPHI BENAVIDES ET CHECA

ANTISTITIS DOMUS PONTIFICA LIS

DE S. DAMASO L

P A P A C O N F E S S . O R E

HISPANO

H O M I L I A

H A B I T A IN C O E M E T E R I O D O M I T I L L A E

AD CULTO RISS MARTYRUM

DIE XIV. DECËMBR. M..P.C.GC.XU.1II.

ACCEDIT BREVIS DISSERTATIO

AD EORUM ARGUMENTA REFELLENDA,

QUI S. DAMASUM ROMAE NATÜM AFFIRMANT

R O M A E

TYPIS S. JOSEPH

M.D.CCC.XCIV.


IMPRIMATUR

FR. Raphael Pusrötti Obd. Piued. S. P. A. Magister

IMPRIMATUR

Julius Lenti Patriaivlia Constantinopol. Vkesgerens.

ßeadfflfed


DE S. DAMASO I. HISPANO

INSIGNI MARTYRVM VATE

SERMVNCVLYM

SSMO. DNO. NRO. LEONI PP. XIII.

EXIMIO POESIS CVLTORI

ANNO L. AB EIVS EPISCOPALI CONSECRATIONE

IOSEPHUS BENAVIDES ET CHECA ANTIKARIEN.

ANTISTES VRBANVS

SAPIENTIS PONTIFICIS BENIGN1TATE

CANONICVS CAKTOR ECCLESIAE PLACENTINAE

NVPER UENVN'riATVS

DEVOTI CRAT1QVE ANIMI CAVSSA

IIVMILLIME OFFERT

®IE XXIII. IANOARII MDCCCXCIV. FEST. S. IL9EPH0NSI TOLETAN'I


Epistola, quam Emus, ac Rmus. Dnus. Cardinalis Marianus

Rampolla, Archipresbyter Patriarcalis Basilicae Vaticanae,

Secretarius a publicis negotiis, etc. etc. SUMMI PON-

TIFICIS nomine, misit ad auctorem.

Segretaria

dì N. 17840.

Stato I •

Illmo Signore,

Il lavoro storico condotto ora a termine da V. S. Illma,

e con filiali espressioni offerto pi S. Padre, non poteva non ricevere

benevola accoglienza dalla Santità Sua, Che vi ha scorto

un nuovo argomento della sua devozione verso la S. Sede, e

del suo impegno nel ricercare le glorie della cattolica Spagna.

Mi ha quindi l'Augusto Pontefice commesso di esprimerle il suo

grato animo, e di parteciparle la Benedizione Apostolica, che Le

comparte di tutto cuore.

Eseguisco ben volentieri siffatti* incarico, e ringraziandola

dell'esemplare della sua dissertazione a me cortesemente offerto,

passo a confermarmi con sensi di ben distinta stima

Di V. S. Illnia

Roma, 4 Maggio 1894.

Affmo per servirla

M. CARD. RAMPOLLA

All' Illmo Signore Monsig. Giuseppe Benavicìes.


Tix typis edideram hocce opusculum, ac protinus clarissimo

Antistiti Duo. Isidoro Carini exemplar cum

epistola tradideram ; quii 111 paucos post dies ab ipso

Amico, Viro doctrina atque omnígena eruditione

praestantissimo, sequens epistolium perlibenter accepi.

Biblioteca Apostolica Vaticana.

Roma, 5 Maggio 1894.

Monsig. veneratissimo e carissimo amico,

Ho letto col più vivo piacere la sua dotta Dissertazione He

S. Damaso I. Papa, e Le rendo vive e sincere grazie dell'onore

grandissimo che mi ha fatto, lo non poteva essere cosi

ben trattalo, che dalla sua amabile cortesia, e provata amicizia.

1 armi pure che non si potevano mettere in più chiara luce le

ragioni, che militano per l'origine spagnuola del gran Papa delle

Catacombe. Infine è certo, com'Ella ben dice nella sua lettera,

essere le discussioni utilissime, se condotte con buona fede, a

far conoscere il vero e dissipare le difficoltà. Le ripeto poi, che

fra gli Italiani pochi mi vincono nell'amore che sento nel mio

cuore vivissimo verso la nobile e generosa nazione spagnuola, e

nella profonda stima per un paese di tónte glorie e di tante

meraviglie. In Ispagna conto amici numerosi; nessuno però mi

è cosi "caro, come il degno prelato, che onora da lunghi anni

la patria in questa metropoli del mondo.

Mi creda, Monsignore veneratissimo, qual mi rassegno con

animo ossequioso e grato:

Della S. V. Illma e Rma

Mons. Giuseppe Benavides

Prelato Domestico di Sua Santità.

Dvmo obbligmo servo

ISIDORO CARINI

Pref." della Bibl. Vaticana.


DE S. DAMASO I

PAPA CONFESSORE

HOMILIA

ERE équidem Dominus ac Redémptor no-

ster, Sodàles carissimi, Yirginem sponsam

Ecclésiam, quam acquisivi t sanguine suo,

decóre ornàtam in vestitu deauràto, mira circumdedit

varietàte. Dilissimo ipsius vestiménto salutis nec pre-

tiósae gemmae, nec inaestimàbiles desunt margaritae.

Siquidem purpura renidet màrtyrum, et candore nité-

scit confessórum, Hliisque virginitàtis saépius intéxtas

victóriae palmas admiràmur. Dècimo Kaléndas De-

oémbres, nempe superióre mense, haud procul hinc

in Goemetério Callisti flósculum suavissimum, Ecclé-

siae Almaéque Urbis virginàle decus, Caeciliam, san-

ctam puéllam, nóbilem gènere, marlyrio nobiliórem


— 6 —

concelebràvimus : hodie clarum ingénio, at vitae san-

ctitàte clariórem, sanctum Dàmasum recólimus, qui

Romàni Pontificàtus iubar, Ecclésiae luminare, gentis-

que meae insignis honos ubique terràrum eiTulsit.

Ille inquam Dàmasus, quem ipsius aetas et postéritas

mèrito suspéxit; qui sane cum ab univèrso Christi

grege, quem summus Pastor bene pavit et defèndit,

turn praecipue a nobis, Màrtyrum cultóribus, licet

Conféssor, summis obséquiis ac làudibus efferéndus-

est; utpote qui emsmodi cultórum omnium atque er-

ga Màrtyres pietàte insignium fàcile princeps censén-

dus est.

II. Is adhuc puer una cum matre et ver-

gine soróre proféctus ex Hispània 1 Romàmque in-

gréssus, ubi litteris sacrisque disciplinis imbutus, ac

Deo vocànte Présbyter ordinàtus, adeo morum gravi-

tate et sciéntia ceterisque virtulibus elucescébat, ut a

Libério Summo Pontifice ad Valéntem et Valentinià-

num imperatóres Legàtus missus fuerit. Imo illius

vices luculénter sanctus Vir ita gessit, ut, e vi vis Li-

bério sublàto, univérsam Ecclésiam Dei in persóna

Petri Summus Antistes gubernàre meruerit, Romànus

Póntifex, Urbe plaudènte, licet Jpse invitus, renuncià-

tus, atque in Aede Lateranénsi ordinàtus. Ursicinv

1 Vide pag. 17, brevem dissertationem, qua Hispanum

fuisse Damasuni demonstramus.


— 7 —

tarnen Diàconi cuiúsdam, suprèmi magistrátus fasces

ambiéntis nefáriis ártibus, eiúsque asseclárum, próti-

nus éxturbála pública tranquillitas, et crúor efíúsus,

ortúmque schisma : quod paulo post représsum, eiús-

que damna imperatóris auctoritáte sopita fuére. Ve-

rum sanctus Póntifex, vir mitis ingénii futi mémorat

S. Hieronymus) haud grávius in victos animadvértit.

Tantam Dámasi benignitátem quin miraréntur factiósi

Ursicini sectatóres, calúmniis ilium student infamáre,

et adultérii per subornátos homines scelestíssimos ac-

cúsant.

Is calumniántium dictéria parvipéndens, (útpote

in parcéndis iniúriis semper magnánimus), Deo fre-

tus, qui omnium corda novit, bonáque consciéntia,

quadragínta Episcopórum Synodum in Urbe coégit:

ubi, veritáte insigniter detecta, convictísque calumnia-

tóribus, il lud etiam sapiénter decrétum fuit, quod

accusátor deínceps, si defíceret in crimine probando,

eádem poena mulctarétur, qua accusátus damnándus

foret, si reus. Quo vero luem magnópere pullulán-

tem haereticórum, Ecclésiae praecípue Orientális pa-

cem conturbántium, radicitus extirpáret, Sanctus Pón-

tifex religiosissimo imperatóri Magno Theodósio, ítidem

Hispáno, suásit, ut Gonstantinópoli oecuménicum Con-

cilium cogerétur (an. 381).

Ita factum: et centum quinquaginta Antístites

ödem Nicaénae Synodi unànimi consénsu recepérunt,


Macedonio-aliísque haeréticis còndemnàtis: quamSyno-

dum postea Dámasus confirmávit Apostólica auctoritále,

et inter oecuménica concilia recenséri voluit. Quinim-

peratóres legem talérunt de doctrina sancti Pontificis,

nempe, omnes impérii subditos eam religiónem, quam

beátus Petrus Romae praedicásset et sanctus Dámasus

docéret ac profiterétur, amplécti debére. Praetéreo

Aquileiénse Concilium, cui S. Ambrósius ádfuit, et

haeréticos Mediolanénsis Ecclésiae proscripsit; céte-

raque praetéreo, quae diligénliam et pastorálem sol-

ücitúdinem árguunt Damasi in haerética zizánia ex

agro Dominico evellénda, imo in corruptélis et abú-

sibus abrogándis, qui per Episcopórum negligentiam

alicubi irrépserant.

Horum reprehéndit ignáviam, et corepíscopos

esse vétuit in Ecclésiis : Romàni in primis Pontificis

iura auctoritatémque strènue túitus est.

Roma Dámaso debet, quod idolórum cultus pé-

nilus sublátae fúerint reliquiae, turn quia aram Vi-

ctóriae in foro evérserit, fanúmque et aedes Vestálium

perpètuo obstrúxerit; turn quia asiáticum My trae cul-

tum, luco ipsi sacro ac delúbris evérsis, ex Urbe de-

pùlerit.

Pietáte erga Christi ¡Vlártyres vere clarissimus,

géminas aedificávit basílicas, álteram intra moenia, ad

Theatrum Pompeii, Deo in honorem L,aurentii Levitae,

Mártyris Hispáni, álteram hac via Ardeatina ad Cata-


— 9 —

r.umbas, ubi Platóniam sanctorum Petri et Pauli sci'.is.

eum consecràsse, ac vàriis pretiósis ditàsse munéribus.

Faxit Deus, ut quae nostri Collégii clariss. sodàlis,

Ioànnes Baptista Lugàrius * paucis abbine annis de hac

basilica, nempe quae fiierit, scile disséruit, doctórum

virórum sacrae Archeologiae ducum consénsu ita

•comprobéntur, ut Apostolorum basilica (dein a milite

Christi Sebastiano nuncupàta), praeclàrum opus Da-

masiànum, conditóri suo vindicétur.

TIT. Nostis, Sodàles dilectissimi, Sanctum Pon-

tificem plùrima reperisse Màrtyrum corpora ; nostis

•eórum cryptas elegàntibus vérsibus illustrasse. Liceat

nihilóminus in laudem tanti Màrtyrum cullóris, liceat

mi hi àliquid commemorare, vosque mecum, quaeso,

Damasiàna monuménta paullisper mente revólvite.

Dextrórsum viae Ostiénsis in coemetério Commo-

dillae hypogéum sanctorum Felicis et Adàucti a se

instauràtum vérsibus ornàvit. Via Ardeatina non modo

basilicam (ubi condi vóluit cum maire et soróre) ae-

dificàvit, sed etiam cryptam sanctorum Nérei et Achillei

decoràvit àdditis carminibus ; et Balbinae coemetérium

a se restauràtum pàriter vérsibus in laudem sancti Marci

Papae decoràvit. Hinc Appia via incedéntes, Platóniam

ingrédimur, quo Apostolorum Petri et Pàuli sacrae exuviae

" Le Catacombe, ossia il Sepolcro Apostolico déU'Appia

descritto ed illustrato da Gio : Battista Lugari. Roma 1888.

pag. 58, et seqq.


— 10 —

anno CCLVIII. e viae triumphàlis coeraetério translàtae

sunt. Porro sanctus Póntifex earn non modo consecrà-

vit ac versa oratióne exornàvit, veruni Eutychii Màr-

tyris sepulcrum, a se diligénter conquisitum et restau-

ràtum, magnifico carmine prosecutus est: ubi ferunt,

ex voto, grati ànimi ergo quod Ursicini schisma tan-

dem représsum fuerat, aliud càrmen Dàmasum dicàsse

plerisque sanctis Martyribus, quorum memòria fere

exciderat. Summórum Antistitum in Urbe praedeces-

sórum cryptam et hypogea restauràvit, tumulósque

Pontificum Xysti, Gornélii atque Eusébii. et acólythi

Tharsicii, carminibus ornàvit in coemetério Callisti,

quod iure ac mèrito quondam Martyrum Ierùsalem

appellàtum est; cuius regiónes insignióres ampliàtis

opéribus restauràvit, àdditis latiori scala ad fàcilem

descénsum, et lucernàriis. Septem quoque e Graécia

Màrtyrum sepulcrum tum artis opéribus tum càrmine

exornàvit : cryptam Diaconórum, Redémpti scilicet, ac

Tigridàtis pàriter instauràtam, pulchérrimo elogio et

carminibus ornàtam vóluit. In Coemetério Pretextàti

tum cryptam sancti Ianuàrii, altérius e septem Felici-

tàtis filiis, ampliàvit ac titulo impósito marmóribus di-

tàvit; tum Quirini tùmulo carmen superàddidit. Si

Coelium montem conscéndimus, sanctos germànos Màr-

tyres Ioànnem et Pàulum obséquio Dàmasi non ca-

ruisse agnóscimus, utpote qui basilicam Pammàchii^


quemádmodum álteram sancii Cleménlis Papae, restau-

rávit. Via Labicána basílicam sanctorum Petri et Mar-

cellíni reféctam ac vérsibus celebrátam, et in coeme-

tério inter duas lauros cryptam sancti Gorgónii instau-

rátam a Dámaso et carmine exornátam' vidémus. Lau-

réntii megalomártyris gloriósum sepúlcrum via Tiburtína

et artis opéribus et carmínibus aúxit: nec dissimili

ratióne basílicam sancti Hippólyti ornaméntis suóque

versu ornávit : idípsum factum invenímus de basílica

sanctae Agnetis via Nomentána. Géminae Saláriae viae

Dámasimuniflcéntiam et cármina réferunt. Si per Novam

pérgimus, Coemetérium Priscíllae et praesértim Mar-

célli I. cryptam, alterámque Felícis ac Philipp! Már-

tyrum, Felicitátis gnatórum, restauráta carminibus or-

návit, quibus etiam Proiéctae túmulum prosequútus

est: Felicitátis et Saturnini ac Trasónis coemetéria vér-

sibus illustrata nóvimus, quibus praecípue cryptam

sanctórum Chrysánthi et Daríae, et cryptam sancti

Màuri Dámasus éxtulit. Si véteri Salária coemetérium

Hermétis ingrédimur, basílicam sanctórum Prothi et

Hyacínthi admirámur a Dámaso exstrúctam, et saéculo

elápso detéctam. At ipsae desunt ruínae (proli dolor!),

quae sancti Valentíni aedem Via Flaminia a sancto-

Pontífice ornátam testéntur.

Haud vero praeteríre fas est Triumpliáli via mo-

numéntum Apostolórum Petri et Pauli: de basílica enim


— 12 —

Vaticana óptimo fuit méritus Dámasus, de quo in illius

iparíete olim legebátur:

« Intima solheite perserútans viscera terrae,

Siccávit totum quidquid madefécerat humor:

Invénit fontem, pruebet qui dona salutis, »

Multa ne memore ni, Via Cassia Alexándri Epi-

scopi et Mártyris cryptam dénuo extrúxit, et illius

festivitátem quotánnis recoléndam statuit sexto Kalén-

das Decómbres. Ad Sylvam cándidam Yia Cornélia

sanctárum vírginum Rufínae et Secúndae basílicam a

lulio I. incéptam Dámasus absólvit; ac demum via

Tortuénsi in Goemetério Generósae ad sextum Phi-

iippi sanclis Simplicio, Faustino et Viatríci basílicam

aedificávit.

IV. Tot licet tantisque artis opéribus et carmi-

iiibus pius et muníficus Antistes équidem insignis,

liumilitáte et modèstia preclárior éxtitit. Compértum

•enim est, illum sancti Hierónymi ópera usum fuisse,

ac saepe hunc rogásse uti discipulus magístrum, nec

non máximo Scripturárum intèrpreti proposuísse dif-

Ucultátes et quaestiónes praesértim de sacris Codici-

Inis enodándas: ab ipso Hierónymo tamen Dámasus

Virgo Doctor Ecclésiae virginis laudabíliter appellátus.

Postquam ígitur decus luménque orbis cathólici il-

luxísset, populíque romàni amor et delícium, útpote

•qui sanctitáte non minus quam ingénii suavitáte cla-

rus, Petri naviculam octódecim fere annos in Urbe gu-


— 13 —

"bemávcrit; labóribus plenus ac méritis, aetátis suae-

anno octogésimo, summum terréni principátus apicem

"cam caelésti regno commutávit.

"V. At sacrae tanti Pontíficis exuviae sua quoque-

'glória non caruére: fuit, fait sepúlchrum eius gloriósum;

grátiam síquidem miraculórum qua vivens sanctus-

Dámasus magnópere potítus fuérat, ossa eius teslántur

ipsum retinuísse post mortem. Verbis utar, quibus

prodigia Petrus, Sedis Apostólicae Diáconus, (*) enárrat

in sérmóne, quem in Dámasi Titulo et honòrem hábuiL

« Iam crebro, inquit, Fratres, vidístis hic daemónia

eíTugáta, febricitántium corpora sanata; et quod his

maius est, clínicos et contractos exténtos: ut nuper

visum est in quodam hómine incéssu vestigiórum pri-

váto ; qui huius ante fores Eccíésiae pósitus, cum noa.

diíTíderet se salvátum iri, cátenus ipse per se coepit.

substentáculis lígneis répere, quátenus hue potuit per-

tíngere: cui, sicut demum ipse proféssus est, lux ex

improviso áccidens, velut lampas infúlsit, et íllico pe-

dum vestigia reparávit. Quod vero séquiturnon solum

scripta eiusdem Títuli, verum etiam pictdrae decla-

rant Haec autem mirácula alii beato Lauréntio-

Mártyri, álii beato Dámaso députant Confessóri. Nos

autem in miráculis non dividimus, quos una pàtria

(•) S. Damasi Papae opera quae extant et vita exeodic,

ih its mss. cum notis Milesii Sarasanìi I. C. Romani. Romae

Typis Vatieanis 1638. pag. 61.


génuit, una Ecclèsia promóvit, una Basilica colit in ter-

ris, unus Deus corónat in caelis. » Ita in citato sermóne.

"VI. Nobis vero, qui testes prodigiórum non su-

mus, Sodàles ornatissimi, potissimum sanctus Pónti-

fex exémpla réliquit, ut sequàmur vestigia eius. Cullor

undequàque Màrtyrum Dàmasus eorumque vates util-

iimus, cultóres nos éxcitat òpere et sermóne, versa

oratióne et exémplis. Quem si, tamquam filii parén-

tem amantissimum, ac Patrónum devóti cliéntes, impi-

gre nunc imitati fuérimus; congaudéntem in coelis

aliquàndo, et nos aetérna faustilàte potiti, consórtem

habére merébimus.

Tuque, Santissime Praésul, Hispàniae, quae fe-

lix ac sànctos tot viros génuit, iklem tueàris, Gea-

tique tuae praecipuum hoc decus usque serves:

Christique ovile, cui sapiéntia, et sanctis opàribus miri-

fice praefuisti, ab impiis lupis et perditissimis hósti-

bus undique aggrediéntibus, continua apud Deum

intercessióne custódias. In primis beati Petri tuique

successórem, ac Pontiflcem nostrum Leónem, quem

fortiludinis a le relieta exémpla secutum, tetèrrimi

liisce tempòribus contra impios atque infensissimoS

Ecclésiae Christi insecutóres strènue dimicàntem agnò-

scimus, tu impigre tueàris, prótegas ac foveas: ut,

ingratissimis filiis ad bonam frugem aliquàndo con-

vérsis, cum matre Ecclèsia et bonis òmnibus optata

pace laetetur. Amen.


Biduo postquam hanc Homiliam dixeram in Coemeterio

Domitillae, via Ardeatina (feria V. die XIV. Decembr. 1893),

clarissimus D. Isidoriis Carini, Urbanus Antistes, Basilicae

S. Petri Ganomcus, et Praefectus Bibliothecae Vaticanae, dono

misit, uti coraiter assolet, libellum slium, Epigrafia e Paleografia

del Papa Damaso. Appunti per la nuova scuola

Vaticana ecc. Tipografia Vaticana 1889. Quem protinus

cura avide perlegerem, haud parura miratus sum ad haec

verba...(pagg. 3, 4, 5) «Il Papa illustre, la cui vita occupa quasi

« tutto il IV. secolo (perclìè nasce alla vigilia della pace costan-

« tiniana, prende parte alla tremenda lotta contro l'ariana

« eresia, assiste operosamente alla morale trasformazione dell'Impero)

ebbe patria Boma; e, sebbene il Liber Pontifi-

« calis, anzi (mossi da tale autorità) il Baronio, il Pagi, il

« Ciacconio lo diano alla Spagna; a Boma, col Tillemont e

«col Merendarlo rivendica la critica spregiudicata e impar-

« ziale. Morto infatti prope octogenarius, come dice S. Gi-

« rolamo, nel 384, dovè nascere verso il 305, quand' era tut-

« tavia caldo il sangue dei confessori e de'martiri del Cristo,

« e duravano ancora la persecuzione e la confisca dioclezia-

« néa. L'epigramma che ei fece incidere sulla porta della ba-

« silica di S. Lorenzo (non lungi del teatro di Pompeo e presso

« le stabula factionis prasinae, stalle della fazione verde del

« Circo) appellata perciò in Damaso e in Prasino (1), rac-

1] I Non è sul sito della scuderia, che S. Damaso costruì la

sua Chiesa: ma piuttosto sul sito della casa paterna.,,

Pauca ad hanc notulam ci. I. Carini. Plurimos in re consuluinlus

auctores, seu arcliaeologiae peritos; ast fatemur neminem reperisse,

qui de domo paterna Damasi verbum ullum fecerit. Patet e

contra ex historia et documentis quod S. Damanus primus Ecclesiam,

nullo modo prorsus antea exstantem, prope theatrum Pompeii aediflcaverit.


— 18 —

« conta che in quel luogo cominciò, e prosegui suo padre il

« corso clericale negli uffici di notaio, lettore, diacono e

« sacerdote;

iì Hinc pater exceptor, lector, levita, sacerdos. »

« Ora, essendo la carica di exceptor affidata a giova-


— 19 —

I. I.

AFFIRMANT DAMASUM FUISSE HISPANUM

1. Liber Pontiftcalis, (inde a saeculo quinto inceptus

fit saeculo nono absolutus) « Damasus natione Hispanus,

~ ex patre Antonio etc.) »

2. Yita B. Damasi Papae, Ex Cod. ms. (saeculi V.)

Archivii Canonicorum S. l'etri ab Ubaldino F. edito, et Urbano

VIII. dicato (Typis Vaticanis 1638). Fuit Beatus Damasus

natione Hispanus et ex patre Antonio etc.

3. Luitprandus, de Vitis Pontificum. An. 646. Dama-

•masus natione Hispanus et ex patre Antonio etc.

4. Gottofridus Viterbiensis, part. 16. Chron. Urbano

III. Pontífice scripta anno 1186. Damasus Hispanus

tune liomac papa reseclit, etc.

5. Franciscas Petrarca, Chronache ecc. An. 1350.

Damaso nato in Ispagna figlio di Antonio, ecc.

6. S. Antonimi», Hist. part. 2. tit. 9. cap. 2. An. 1445.

Defuncto Liberio, Ecclesiam Dei suseepit Damasus, nazione

Hispanus, etc.

7. Piatina, in Vitis Pontificum. Ann. 1472. Damaso

di natione Spagnuolo e figliuolo d'Antonio, ecc.

8. Iacobus Philippus Bergomas, in supplemento

Chroniconim Ann. 1494. Damasus Papa, natione Hispanus,

patre Antonio, etc.

9. Sabellicns, Aenead. 7. libr. 8.° Anno 1494. Sulìici-

* tur in defuncti locum Damasus, patria Hispanus, cuius

pia administratio, etc.

10. Petrus Crini tus, de Poetis An. 1500. Damasus,

•natione Hispanus, nobili atque clara familia ortus est etc.

11. Yolaterranus, lib. 22. An. 1502. Damasus Hispanus,

etc.

12. Tritemius, de Scriptoribus Ecclesiasticis, An. 1504.

Damasus Papa, natione Hispanus, sedit post Liberium, etc.

13. Iacobus Fio rus, in fastis ad dementem VII. ms.

lib. 12. An. 1525. Hunc sequitur Damasus... genuit quem

Hispania, etc.


«

— 20 -!§

14. Silius Gregorius Gyraldus, de Poetar, histor.

dialog. 5. An. 1550. Fuit (Damasus) Hispanus... natione,

nec ignobili genere natus etc,

15. Onuphrius Panvinius, Epitome Pontificum Romanonim

(1557) pag. 14. Damasus natione Hispanus, patria,

etc.

16. Ioannettus, in libro pontificum Romanorum ex

Germanis Auctoribus An. 1570. Liberio subrogatur in magna

controversia Damasus, genere Hispanus, vir quippe

bonus, et Pontifex... optimus, etc.

17. Carolus Stephanus, Novum Dictionarium historicum

ac poeticum. Damasus poeta Hispanus, qui floruit

temporibus Eutropii et Orosii: hie creatus Pontifex Bomanus

complures hymnos scripsit: Vide Suidam etc. Lugduni,

1575.

18. Angelus Rocca, de Biblioteca Vaticana An. 1590.

Damasus Papa, natione Lusitanus, etc.

19. Caesar Baronius, (1593) Annales Ecclesiastici t, 5.

pag. 240. Post obitum Liberii vacasse sedem dies sex, in

eiusdem locum Damasum Hispanum, Antonii filium, etc.

20. Alpli. Ciacconius, in Vitis Pontificum An. 1601.

Damasus, Antonii filius, Hispanus, ex oppido Lusitaniae,

etc. (Cf. eliam alteram editionem Vaticanam 1630 Francisci

Cabrera Morali et Andreae Victorelli, in quo habentur

additamenta et Ferdinandi Ughelli : insuper editionem romanam

anno 1677, cum notis A. Oldoino Soc. Iesu).

21. Oldoricus Rinaldi, Annali ecclesiastici part. pr.

pag. 466. Tutti affermano che per la morte di Liberio vacò

la Chiesa sei dì; che dopo lui fu legittimamente eletto

Papa Damaso, Spagnuolo, figliuolo d'Antonio, ecc.

22. Ioaimes Palatius. Gesta Pontificum torn. I. p. 171.

En primus ab Hispania Bex idem hominum Phoebique

sacerdos, Damasus Bomam tulerit togam, etc.

23. Petrus Ribadeneira, Soc. Iesu. Flos Sanctorum,

S. Damaso papa, español, ecc.

r 24. Alphonsus Villegas, Flos Sanctorum. 8. Damaso

fué de nación española.

25. Iacobus Yaldesius, de dignitate regum regnorumque

Hispaniae etc. cap. 8. pag. 86. Nec aureo hoe saeeulo

felicitas Hispaniae minor extitit in eo quod Pontificem

summum Damasum, Hispanum, Ecclesiae Catholicae obtulerit,

qui ex eius regione missus est, etc. (Granatae 1607).


26. Martius Milesius Sarazanius. (Opera edita a Federico

Vbaldino Rom. 1638) I. G. Romanus.

27. Ioannes Tamayo Salazar, Anamnesis sive Comi"

memorationes Sanctorum Hispanorum etc. Tom. VI. pag. 452:

Lugduni, 1659.

28. Iosephus Silos, Bitunlinus ex Ord. Clericor. Regular.

— Mausolea Romanorum Pontificum (Romae 1670)pag.

56. Inscriptio XXXVIII. Natales Damaso generosa Hi

spania cunas, etc.

29.Augustinus Oldoinus, Soc. Iesu. Necrologium Pont.

(Romae 1671) pag. 252 Anno salutis 384... decessit Romae-

Damasus, huius nominis primus, in ordine Pontifex duty

quadragesimus, cui Hispania cunas dederat, etc.

30. Idem. Athenaeum Romanum (Perusiae 1676) p. 170.

Damasus, Antonii filius, Natione Hispanus, ex Presbytero

Cardinali creatus Summus Pontifex

31. Carolus Bart. Piazza, Emerologio sacro di Roma

Cristiana (Roma 1690) tom. 2. pag. 546. S. Damaso Papa,

di nazione Spagnuolo, illustre non meno per la sua dottrina,

ed erudizione, che per la sua prudenza, zelo e costanza

contro gli eretici, ecc.

32. Iosephus Saenz de Aguirre, S. R. E. Card. Col*lectio

Maxima Conciliorum Omnium Hispaniae (Romae 1693.)

torn. I. pag. 19. Catalogus antiquus Romanorum Pontificum

a S. Pet.ro usque ad an. 757. Ex codice vetustissimo Bibliothecae

Palatino-Vaticanae etc. DAMASUS Natione Spanus,

ex patre Antonio, sedit annos XVIII. m. III. d. XI. Hic

accusatus invidiose de adulterio, purgatus est a 44 Episcopis.

Hic eonstituit, ut psalmi die noctuque in Ecclesia canerentur.

Hic ordinavit Episcopos LXII. Presbyteros

XXXI. Diaconos XI.

33. Ioannes Ciampini, De Sanctae Romanae Ecclesiae

Vice-cancellario : Romae 1697 pag. 151. Ille Hispaniarum

decus, Sanctus Damasus, Pontifex non solum hanc S. Lau J -

rentii Ecclèsiam a fundamentis erigere, etc.

34. Ioh. Iacob. Hofmannus. Lexicon Vniversale (Lugduni

Batavorum 1698) toni. 2. pag. 8. Damasus I. Hispanus,

post Liberium, cum Vrsicino, etc.

35. Ferdinandus Uglielhis, Italia Sacra sive de Epi*

scopis Italiae (Venetiis 1717) tom. I. pag. 11.— 38. S. Damasus

deinde, Valentini, Valentisque temporibus, Iberus,

Antonii filius, etc.


— 22 —

36. L. A. Muratorius. Rerum Italicarum Scriptores

(Mediolani 1723) tom. III. pag. 114. Damasus, natione

spanus, ex patre Antonio.

37. Michael a S. Ioseph, ex OrJ. SS. Trinitatis, Episcopus

Accitanus, Bibliografia Critica (Matriti 1740) vol. II.

pag. 111. S. Damasus, natione Hispanus...., Bomae Vrbis

Episcopus, multa et brevia opuscula heroico metro ediditT

et prope octogenarius sub Theodosio Principe pretiosa

morte translatus est.

38. Antonius Fonseca. De Basilica S. Laurentii in

Damaso (Fani 1745) cap. 2. pag. 5. Sancti Damasi patriam

quod spectat, Auetores in diversum abeunt, Tillemontius

pro certo habet Sancti Viri ortum Bomae deberi, et ex

nullis rationum momentis, aut vetustatis monumentis erui

posse eius patrem ex Hispania eo venisse. Verum HAEO

OPINIO EST OMNINO DESEBENDA, UTPOTE

SINGULABIS, ET HISTOBICOBUM AUCTOBITA-

TE DESTITUTA, qui unanimiter asseverant, S. Damasum

ortum habuisse in Hispania.

39. Ioannes Bapt, Bovius. La Pietà Trionfante (Borna

1729) cap. 3. pag. 19. Nacque adunque Damaso l'anno

trecento quattro delia nostra salute teneva un grande

antemurale la fede in persona del famoso Spagnuolo, e

la potestà Pontificia un gran Difensore contro gl'insulti

dei miscredenti...

40. Chronologia Koinanorum Pontificum, superstes

in pariete australi basilicae Sancti Pauli Apostoli Viae Ostiensis

depicta saeculo V. seu aetate S. Leonis PP. Magniy

cum additione raliquorum Summorum Pontificum nostra ad

haec usque tempora producta jussione Smi Dni Ntri Benedicti

PP. XIV. (Bomae 1751) pag. 22. Sanctus Damasus, natione

Hispanus, ex patre Antonio.

41. Franciscus Perez Bayèr. Damasus et Laurentius

Hispanis asserti et vindicati. Bomae 1756.

42. Antonius M.a de Lugo. Dizionario Storico, (Napoli

1754) tomo 2. pag. 6. Damaso I. Papa Spagnuolo

nato in Guimaraens.

43. Ladvocat. Dizionario Storico, (Bassano 1773) t. 2.

pag, 181. Damaso Papa rinomato, nativo di Guimaraens

in Spagna....

44. Matthaeus Aimericliius. Specimen veteris Ro-


— 23 —

manae Lilteraturae (Ferrariae 1784) tom. 1. pag. 176. 8. Damasus,

Bomanus JPontifex, Hìspanus genere, Vir doctrina,

et sanctitate Bomae illustris, etc.

45. Nicolaus Antonio. Bibliotheca Hispana vetus.

(Matriti 1788) tom. I. pag. 181. Postquam a § 179 ad 185

de natione et patria S. Damasi scite disseruerit, plurimosque

auctores attulerit verbis « Hispanum utrumque (S. Damasum

et Eutychium) affirmantes de quo nullus dubitai,

adiicit sequentem notam. Alqui non dubitant modo, sed Damasum

Romanis plane civibus adscribunt Tillemontius (Memoir

pour l'Hist. Tom. VIII, p. 387 et 773, Ed. Venetr

1732). Ant. Maria Merenda (Opusc. et gest. Damasi, Bomae

1754 init.) Gregor. Iac. Terribilinus (Ad. ad Merend.

Opusc. et gest. Damasi pag. 1.) et fortassis alii. Immo quia

Damasus eadem qua Laurentius patria genitus alicubi a

Paulo Diacono dicitur: hunc quoque Levitarli et martyrem

invictissimum, dudum ut ipsi aiunt patria exsulantem, Romano

tandem natali solo restituisse iactitant. Praeiverat in

hanc sentenliam GÌ. Oratorii Romani Presbyter Iosephus Blanchinus,

singularis olim, vel dissentiens, amicus noster, vulgato

primum Veronensi mille et amplius annorum Sacramentario

sub splendido Leoniani tituìo (In Anast. Bìblioth.

T. IV. Ed. Bom. 1735. a pag. XII.) eique mox succenturiati

fuere Francisais Yictorius Eques Romanus (Dissert.

Philolog. Bomae 1751. pag. 91), Iacobus Comes Acamus

{Dell'antichità autore e pregi del Sagrament. Veron.

Bomae 1748. pag. 224), Anonymus Romanus (Memorie di

S. Lorenzo. Bomae 1756. in Nuncup. ad Laur. Columnam):

aliique merito suo minime tacendi, sed quos prodere religio

est. Atque hi quidem propriae litis arbitrium sibi permittentes

causam pro Romanis atque dictam censuere, Laurentium

subinde suum repetentes, deque recuperando cive

nobilissimo Quiritum fidem inclamantes: ut vel Blanchinus,

vir alias modestissimus, temperare sibi nequeat prae gaudio,

quin erumpat (Not. CVI. ad libell. Orot, antiquiss. rit.

Gothici, inter Oper. V. Card. Thomasii T. I. pag. 292.)

TJt pro Homero olim Colophonii, Chii, Salaminii, Smyrnaei:

ita plerique nunc pro Sancto Laurentio faciunt.

Pugnant de eius patria inter se, disserunt, atque contendunt,

Laurentium unusquisque suum repetens, suum vindicans.

Ego (pergit) nunquamne reponam? Me, me: adsum.


Et quoníam S. P. Q. B. decreto civiä ilotiiünus sum, Lau-'

rentium lìomanum fuisse dico, vindico, repetí) atque confirmo

ad fiiusdem Populi Romarti gloriam laudemque sempiternarti.

Nec JpUè coniecturis indulgeo, sed etiam festem locupletissìmum

afferò, Sacramentarium videlicet Leonianum.

Èx hoc igitur limpidissimo fonte puriores aquas hauriam,

perficiamque profecto Laurentium non segregandum, cum

sit Bomanus civiS, a numero cimurri ; sed contra totius

Urßis, et Sacri Collegii Apostolici acclamatione repetendum

esse fateantur omnes. Goncluditque: Si nihil de civitate

(Romana) Sancti Laurentiì dicerem, dieta causa

esset. Horum autem occasione Romae cum essem ad an. 1756.

frequensque in amicorum colloquiis de Laurentii patria serma

incìderet, commentarium ibidem edidi inscriptum: Damasus

et Laurentius Hispanis asserti ac vindicati, apud los. et

Phií. de Rubei 4 itemque alium qui adhuc schedis latet,

Be auctore Sacramentará Veronensis falso ac per summam

iniuriam Sancto Leoni Magno appicti. Ac de priore

quidem Ioannes Laur. Rerti Augustinianus, clarissimus Theo-

Iogus et Historicus (JBreviar. Hist. Eccl. ad ann. 366. in

npt.) Sanctos Damasum Pontificem et Laurentium M.

Hispanos, quos nonnulli Becentìores Romae exortos scripsere,

Hispaniae asseruit vindieavitque vir... Franciscus

Perezius Bayerius. Et Franciscus Ant. Zacharias Estensi

Bibliothecae praefectus, Orbi Literario satis notus, in Oratione

quam Bononiae in Aede S. Laurentii di Porta Stiéra

10 Aug. 1757. ad Populum habuit, cum praedixisset : Si

mosse Sisto ad elegger Lorenzo uom forestiero a suo Ministro:

haec subnota!,: Che San Lorenzo fosse Romano, e

non Spagnolo siccome volgarmente si crede, prese a provarlo

il dotto P. Bianchini• nelle note all'Or azionario

Grotieo-Spagnuolo che trasse da un Codice Veronese; e il

Ch. Signor Commendatore Francesco Vettori nella sua

Dissertazione Philologica stampata a Boma nel 1751.

Ma..,, il Canonico Frane. Perez Bayer ha ultimamente

assicurata a la sua nazione la gloria d'averci dato San

Lorenzo con un fortissimo libro intitolato: Damasus et

Laurientus Hispanis asserti ac vindicati. Romae 1756. Multum

me in his fuisse agnosco; sed diversum egit nova praeiudicataque

de Damaso et Laurentio Bianchini opinio, quam cum

ipsis auctore et propugnatoribus EXSTINCTAM, NEG ULLI


— 25 —

UNQUAM EX ERUDITIS, QUOS MAIORUM GENTIUM VOGANT,

DEINCEPS PROBARI AUDIO.

46. Ioannes de Terreras, Synopsis Histórica Chronològica

(Madrid 177,5) tom. IL pag. 295, A. C. 367. En

Homo, haviendo muerto el Papa Liberio à 15 de Septiembre,

fué electo en su lugar por la mayor parte del Clero y

los demás fieles San Dámaso Presbytero, natural de nuestra

España...

47. Henricus Flores, Clave Historial (Madrid 1794

edición. XIV.) pag.. 74 S. Dámaso, Español: tuvo mucha

amistad con S. Jerónimo...

48. Iosephus Novaes, Elementi della Storia de'Som-,

mi. Pontefici; tom. I. pag. 131. Roma 1821.

49. Almanacco Storico Universale, Voi. I. pag. 71.

et Voi. X. pag. 15 (Roma 1826) Ottobre I. 366. Eletto

Damaso I. spagnuolo Pontefice XXXVIII...

50. Biografia Universale, (Venezia. 1823) volume 15

pag. 369. Damaso I. Papa, Spagnuolo di nascita.

51. Dizionario Storico, dell'Abate Francesco Saverio

de Feller (Venezia 1832) volume 4. pag. 18. Damaso I.

Papa Spagnuolo, diacono della Chiesa Romana...

52. Nuovo Dizionario Storico, (Torino 1833) voi,

II, pag. 13. Damaso I. (santo), Papa, nato a Guìmaraens,

fu eletto nel 366.

53. Artaud de Montor, gallus, scripsit Historiam

Summor. Pontificum et in linguam Italicam vertit Anacreonte

Genovesi. (Firenze 1848) volume I. pag. 209, San Damaso

I. era nato a Guimaraens nel Portogallo, inviato a Romei,

molto per tempo, divenne in principio .scrivano, lettore,

poscia diacono, e finalmente prete cardinale.

54. Vincentius de la Fuente, Historia Ecclesiàstica

de España (Barcellona 1855) tom. I. pag. 81. La Historia

nos presenta otro Emperador y otro Obispo y Pontífice,

oriundos de España, nobilísimas figuras en el teatro de

la Iglesia, San Dámaso y. Teodosio....

55. Le Gesta dei Sommi Pontefici, (Torino 1892)

San Damaso I. da Timar ano in Portogallo. Il Concilio

di Calcedonia lo appellò ornamento e gloria di Roma...

56. M. N. Boullet, Dictionnaire Universel Damase (S.)

pape, ne'en Portugal pag;. 493. Paris, 1869.

57. Severas .Catalina, Roma (Madrid 1873 pag. 589).


— 26 —

S. Lorenzo y S. Dámaso dos nombres que constituyen la,

más pura gloria de España en los primeros siglos del Cristianismo.


58. Franciscus Aguilar, Episcopus Segobriensis. Compendio

de Historia Eclesiástica (Madrid 1885) tomo I. página

169. A principios del siglo se había trasladado á

Boma una familia española y muerta la madre, el padre

fué ordenado sacerdote, mereciendo su hijo Dámaso desde

muy joven ser también admitido en el Clero. El dia en

que prendieron á Liberio (354) Dámaso, entonces Diácono,

se obligó ante el pueblo con solemne juramento á no reconocer

otro papa mientras aquel viviese etc...

59. Henricus Wouters, Historiae Ecclesiasticae Compendium.

Edilio novissima cura scriptorum Bibliolhecae Ca-

Iholicae. Neapoli, paucis abbine annis tom. I. pag. 106. 42.

Damasus Pontifex (an. 366). Post obitum Liberti legitimis

suffragiis pontifex electus est et ordinatus Damasus, Hispanus,

vir omni virtutum genere ornatus, ut ait Theodor

etus.

60. Addimus, ne plura, clarissimi coaevi, immatura morte

perempti testimonium nempe Card, Iosephi Hergenroether,

Praefecti Archiviis Vaticanis, qui generalera Ecclesiae scripsit

historiam. Ex — Album Pontificum — opus in hispanicum

et gallicum sermonem versum ab i. v. D. Josepho Yallet y

Piq'úer (Barcellona 1885).

« Saint Damase premier.

Ce Pape, qui fut un orateur et un poete, était español,

etc.»

61. Conte Francesco Cristofori, Storia dei Cardinali

di Santa Romana Chiesa ecc. (Roma. Tipografia de Propaganda

Fide 1888) pag. XXXV. « Dal 366 al 384„ 11 Decembre S.

Damaso Spagnolo).

62. Henricus M. Pezzani, Codex Sanctae Catholicac

Romanae Ecclesiae, (Mediolani 1893) pag. 147. « S. Damasus,

ffispanus. Opus cuius I. volumen hisce diebus, quum

baec scriberem, typis vulgatum est, et a P. M. De Luca S. I.

Iuris Canonici professore in Athenaeo. Gregoriano, laudatum.

63. Constanler denique legimus in « Cronolassi dei Sommi

Pontefici Romani » relata quotannis in « Gerarchia Cattolica

ecc. — quae typis Vaticanis editur: N. 39 San Damaso L

epagnuolo, creato an. 366, morto 384. Governò anni 18, mesi

2, giorni IO.


— 27 —

Equidem norit clarissimus Carini, allatos Scriptores fide

et auctoritate pollere: quibus addere possem etiara plurimos,

quos meminit cl. Ioannes Tamayo Salazar, Martyrologii Hispani

torn. VI. Lugduni 1659; Nicolaus Antonio, Bibliolheca

Hispana vetus, torn. I. Matriti 1788; et cl. Franciscus Perez

Bayer in suo opere — Damasus et Laurentius Hispanis

asserti et vindicati — Romae 1756. Norit etianv quod hocce

opus revisum et promerito laudatum fuit a celeberrimo Fr.

Thoma Maria MAMACIIIO, Theologo Casanatensi: cuius quidem,

inter alia notanda sunt verba: « Tot antiquorum te-r

stimoniis, tot coniecturis ex actis Sanctorum, ex libris

Liturgicis, ex carminibus poetar um Christianorum veterrum

ductis, totque exemplis, ex historia petitis, quemaämodum

suam (Franciscus Perez Bayer) confirmavit, sie

adversariorum depulit opinionem, ut vix cuiquam locum

resistendi ullum reüquisse videatur. »

Satis de auctoritate. Ad alteram argumentum graduili

faeimus, nimirum: EX SILENTIO EORUM, QUI DE REBUS

SCRIPSEBUNT ROMANAE ECCLESIAE, AC PRAESERTIM

1LLUSTRIUM VIRORUM SEU MARTYRUM SEU CONFESSO-

RUM, QUORUM PATRIAM URBEM NOBIS SIGNIFICANT, IMO

ALIQUANDO DOMUS ETIAM, UBI ORTI SUNT VEL, SEDEM

HARUERE, EVINCIMUS DAMASUM NON ROMAE NATUM FUIS-

SE, SED IN PENINSULA IBERICA.

§. II-

Iliad pene dixerim in more positum est scriptorum de

viris illustribus Romanae Ecclesiae, ut nobis Urbis regionem,

situm et veluti aedem signifleent, ubi Christi fidei adsertores

ortum habuere, vel degerunt; quod persaepe monumenta

adhuc extantia confirmant. Ita ex. gr. seimus in Aventino

colle habitasse Aquilani et Priscillam, apud quos constans

traditio docet divertisse Bealum Petrum Apostolum quum primo

in Urbem venerit, quoadusque imperatoris edicto cuncti.

judaei Urbe expulsi sunt. In eodem colle sanctam Sabinam.


— 28 —

«cimus patérnam domum inhabitasse; in Vico patrifáo fuisse

domum Pudentis, ibique eumdem Principem Apostolorum, qiii

rursus in Urbem, ante Annum LXVII. advenerat, moratum

fuisse, atque ab eo consecratos et in Hispaniam missos sep-:

tem sanctos Episcopos, anno LXIV. qui primi post Sanctum

Iacobum maiorem Apostolum Ibericis populis evangelium

praedicarunt : id constanter a maioribus Ilispani nos accepimus.

Eodem in vico noscimus sitam domum Hippolyti. Item

in Exquiliis habitavisse S. Clelum (4), et S. Eusebium presbyterum:

in Goelio turn sanctum Clementem, tum sanctam Cyriacarn:

in regione Viae Latae S. Marcellum I, et S. Iustam, S. Silvestri

I. matrem: in Quirinali S. Caium Papam, nec non Gabinium

eiusque iìliam Susannam: S. Iustam haud procul a Meta

Sudante: S. Quirinum Subdiaconum, S. Pontianum e nobili genere,

et nobilem virginem S. Caeciliam in regione transtyberina,

uti sanctas virgines sorores Rufinam et Secundan?, etc.,ne plures

memorem qui ante Damasi aetatem vixérunt. Idipsum dicere

possem de multis qui tempore Damasi floruerunt: ex. gr. de

sanctis Ambrosio, Pammachio, de sanctis germanis Ioanne et

Paulo, Lea, Paula matrona illustri, et Silvia, S. Gregorii I.

matre ; de Hieronymo, qui penes Aedem S. Anastasiae aliquando

versatus est, a Sancto Damaso restauratam, etc.; ac

tot praetereo qui eumdem Damasum consecuti sunt, ex. gr»

Gregorium Magnum, Ioannem Calybitam, Gregorium II. etc.

Atqui, nemo sane inficiabitur, insignem tenet locum Damasus

aetate sua, et insignis honos romani Pontificatus exstat.

Quomodo tamen, nemo e scriptoribus romanae Ecclesiae

paternam illius domum ne innuit quidem, si civis romanus

in Urbe ortum duxerit? E contra scriplor, uti retuli-

fi] Liber Pontificalis ex. gr. nobis significai domum Romanorum

Pontificum ante Damasi aetatem ; — S. Clctus, de regione Vico Patrien

— S. Clemens I., de regione Caeliomonte— S. Alexander I., de

regione Caput tauri — S. Sixtus I., de regione Via Lata M S. Calixtus

I., de regione Urberavennantio [urbis Ravennatum] — S. Marcel-«

lus I., de regione Via Lata — Ac post tempora S. Damasi — S. Anastasius,

de regione Quinta Tauma caput tauri — Ioannes II., de Coelio monte. —

•S. Eugenius I., de regione prima Adventinense [Aventina] — S. Hadrianus

I., de regione Via Lata — Valentinas II., de regione Via Lata —

¿ìergius IL, regionis quartae. — Hadrianus IL, regionis tertiae. — Stephanus

VI., de regione Via Lata. — Ioannes XVIIl.,dc regione Vico Portae

.Methodiae, etc. ' " .


— 29 —

mus, Libri Pontifìcalìs (saeculo V.) Hispanum ilium fuissepraedicat:

immo ex allatis auctoribus tum numero tum doctrina

spectandis, complures audivimus, qui patriam Damasi

Ibericae peninsulae adsignant, ita ut de ea nunquam in Ausonia

úsque ad saeculum praeterilum mentio sit ; sed quatuor

illum sibi disputant civitates in Hispania et hodierna Lusi—

tania, uti septem olim de Homero contigit inter se contendisse

civitates.

Eruntne igilur magni momenti affirmationes Tillemontii

et Merendae, quos ci. Carini tot scriptorum cuiusque aetatis

auctoritati obiicit? Expendamus paullisper, ne nostra thesis

haud solidis argumentis probari adversariis videatur.

§. ni.

Itaque oppónit nobis cl. I. Carini quod Tillemontius et

Merenda romanum civem Damasum affirmant. Poterat addereet

Terribilinium, ut ternarius numerus saltern, quum non

exstet centenarius, adversariorum appareat.

Fortasse ipse clarissimus Amicus noster, terriòilem ter—

tium haud reputans, omittendum satius esse censuit (1). Pauca

itaque dicenda de Tillemontio et Merenda, quos, omnes norunt*.

scripsisse saeculo superiore.

Atqui non magna sane auctoritate utrumque pollere, etquod

potis est, adductas ab iisdem rationes minime rem evincere

contendo. Quoad Tillemontium, compertum tunc- temporis

eum vixisse, ut verbis utar gallici cuiusdam scriptoris

ex Ordine S. Benedicti, OÙ LA FAUSSE CRITIQUE SE DON-

[1] Gregorius taeobus Tcrribilinius romanus, crambem recoxit et.

Tillemontii ariolationes obtrudit in Appendice opusc. S. Damas. et addii,

a se animadversum fuisse quod ante Catalogum Romanorum Po.n—

tificum, sub Felice IV. an. 530 conscriptum, nemo e seriptoribus Hi—

spanum dixit Damasum. At neque Romanum inquam fuisse affirmant.

Compertum enim est de persona et gestis, minime de natione fuisse

sollicitos primi aevi scriptores, et catalogum Pontificum sive seriem

exacte trasmittendam potissimum curavisse. Ceterum de Terribilinioapte

dixit ci. Perez Bayer, quod is " gratis affirmare atqué, ut aiunt,.

sine lege logui non erubuit „ Op. cit. pag. 7.


— 30 —

NAIT LES PLUS GRANDS AIRS (Les Actes des martyrs par

les BB. PP. Bénédictins de la Congregation de France)

et Iansenii haeresis, ait Cl. Ioannes Bapt. Lugari, PER TRION-

FARE DE' SUOI PRINCIPII, AVEVA RESO D'UNO DEI SUOI

CORIFEI IL TILLEMONT, UN'ORACOLO (S. Sebastiano Memorie

pubblicate in occasione del XVI. centenario del

suo martirio con note archeologico critiche di G. B. Lugari.

Roma 1889). Et in sua Bibliographia Critica ci. Antistes

D. Fr. Michael a S. Ioseph ex Ordine Ssmae. Trinitatis

Excalc., Episcopus Accitanus, postquam locutus est de « lubrica

critices arte, (illis temporibus dominante) cuius sectatorum

cogitationes videntur regere non posse, sed divagati

per devia sine arte ac régula... » Constat sane Tillemontii

cogitationes multiformes esse et inconstantes, nullaque

certa régula circumscribi, ligari ac teneri ; sed ad illius sensum

gustumque mutari » Quod latins exemplis demonstrando

prosequitur in suo tractatu Crisis de Critices Arte. Tillemontius

itaque sua aetate, tribunitia hypercritici potestate

l'retus, omnia sibi permisit asserere, quae Bomanis Pontificibus

minime fave rent, Iure igitur ecclesiasticus censor ne

omnia illius scripta in vulgus ederenlur vetuit: quae non

bono equidem fato ab amicis post eius mortem evulgata

l'uere. Ceterum Tillemontius dum credulilatis vitium, nimis

frequens saeculo ipsi anteriore, vitare studuit, in oppositos

aberrantis incredulitatis scopulos incidit, praesertim in controversiis

cum celebri P. Lamy habitis. Budis indolis homo,

in criticis scriplis exaggeratam severitatem praese fert, et

— quod potis est — nimium affirmat quin comprobet:

saepius cum sua dieta et phrases non explical, ingenium quo

sane acuto praeditus erat, non revelat: ita ut ipsi amici conquerantur

eum laconismis passim usum fuisse in nolis (lege

argumentis), quae addidit sententiis suis: quae res, nemo noil

videt, vim scriptis detrahit, atque infirmât, exaeta quaeque

sint, iudicia. Quantaenam, quaeso, auetoritatis Tillemontii sententia

erit, Damasum in Urbe natum alflrmantis? Expendam

inferius ab eo adduetum argumentum, quod cl. I. Carini rursus

eruditiore in medium protulit ratione.

Pauca nunc de Merenda. Fatendum equidem virum lit—

teris et eruditione darum: qui opuscula et gesta S. Damasi

Papae cùm erudilis notis M. Sarazanii iterum collegit et illustra

vit. Ast quoad patriam tanti Pontificis is concinit Til-


lemontio, huius unicum argumentum desumptum, ut infra

dieemus, ex inscriptione Damasiana, magis expoli tum referens:

addens praeterea coniecturas, queis conatus est demonstrate

quasi impossibile fuisse iter parentum Damasi ex Hispania in

Urbem quum Damasus puer esset, utpote quod multis difficultatibus

foret obnoxium. Nihilominus compertum est, tum anierioribus,

tura Damasi temporibus Ilispanos Romam advenisse:

et mirum sane quod Merendam, lilteratum hominem,, littera-

Tum historia sub romano imperio adeo latuerit, ut vel nesciverit,

vel oblitus fuerit, quod ex ipsius romani imperii bistoriis

accepimus. Postquam, anno. XXXVIII. ante J. C., Hispania

Romanis penitus adhaesisset, et romani imperii provincia nutria

appellata fuisset, propterea quod tritici omniumque frugum

vigesima pars illi quotannis in Urbem mittenda foret,

iunumeri prope viri Hispani domi militiaeque ipsa in Urbe

lloruere. Exteros inter, primus Romae triumphi honores consecutus

fuit Balbus hispanus (Gaditanus) Proconsul in Africa;

alter quoque hispanus Balbus priori nepos triumphavit. Romanum

Imperium adepti fuere Traianus, princeps pietate insignis

(1), de quo etiam divus Aldigherius cecinit:

« . . . . lo cui gran valóre

« Mosse Gregorio alla sua gran vittoria » (Purg. X.)

«t Hadrianus, ambo Ilispani — Marcus Aurelius, ex Hispania

oriundus — ac saeculo IV. Theodosius Magnus, qui vere honos

Hispanicae gentis una cum sancto Damaso extitit: propterea

quod tanto sub Pontifice ac piissimo Imperatore, ethnicae

superstitionis reliquiis ac vestigiis omnino deletis, pax Ecclesiae

Christi ubique terrarum in tuto collocata est.

Si de litterarum et philosophiae peritis sermo sit, ex

Hispania geniti fuere — Caius Iunius Hvginius, qui primus

Bibliolhecae Caesareae in Palatino praefuit, multosque lìberos

romanorum civium docuit — M. Fortius Latro, Orator Augusti

aetate — M. Annaeùs Seneca — Cornelius Hispanus —

Turrinus Clodius — Iulius Gallio — Victor Statorius, aliique

permulti.

Inter poetas ac philosophos merito recensendi sunt Ilispani

Lucius Annaeus Seneca — M. Annaeus Lucanus — M.

[1] Yid. Alfons. Ciacon. — Ilistoria eeu verissima a ealumnis multorum

vindicata, quae refert M. Vlpii Traiani etc. Venetiis 1583.


— 132 —

'Valerius Marti alis — Pomponius Mela,- otarus- geógraphus —

Lucius Iunius Moderatus Columella — C,'8ilius Italicus

M. Fabius Quintiiianus — Sextilius Hena —M..Arinaeus Floras-

— gemini Balbi — Canius — Decianus — Antonius Iulianus

Herennius Senecio—Iuvencus presbyter, qui floruit Costantini

Magni aetate — ac tempore ipsius S. Damasi, M. Aureus

Prudentius Clemens — Orosius Paulus,, ut ceteros praeteream.

Hi omnes, ut patet, satis superque demonstrant, contra

Merendae assertum, haud difficile fuisse uni vel alteri e Damasi

parentibus a patria Hispania cum puero Damaso in Urbem

migrare; ne dicam quod Iulius Caesar (fere tribus ante

Damasum saeculis) ex Urbe profectus, iter faciens vigintiquatuor

dies, Gades usque, hoc est, ad extremas Hispaniae

oras pervenit. Imperatorum vero aetate notum est, industriae

et commercii provehendi causa (1), vias auctas, ampliata»

fuisse; ita ut ex Hispaniis in Italiam venire facile fuerit.

Si ex Hispaniis viri bellicis rebus illustres Romam advenerant,

ac tot Oratores, poetae, historiaeque scriptores ; haud

numero minores sunt clariores Fide viri, qui etsi in Hispaniis

orti, dein Romanae Ecclesiae decus. extiterunt. Quum

Roma peninsulae Ibericae dominaretur, teste M. Tullio, latinae

eloquentiae principe, septuagies centena millia incolarum

ibi nurnerabantur; ita ut Ausoniae populos facile numero

excederent. Saeculo II. in cunctis Hispanicis regionibus

Christi religio constituta erat, ibique III. saeculo innumeri

iam aderant Christifideles. Inde vero summa erga Apostoiicam

Sedem Hispanorum devotio, summa obedientia, heroica gesta

ipsorum ad religionem tuendam. Id causa fuit cur Hispani

se in Urbe veluti domi suae degere putarent; omnique tempore

ad beati Petri gloriosum Sepulcrum confluerent., Martyrum

Christi aerumnas consolaturi, sacrasque exuvias digne

condituri. Operis tamen pretium est sanctos aliquos Fidei

adsertores heic recensere, quorum alii ante Damasi tempora,

alii vero ipsius aetate Romam venerunt, earn que virlutibus

et martyrio saepe cohonestarunt.

[1] Ex Hispaniae fodinis [in Asturis, Gallaecia etLusitania] vigintimillia

librae auri quotannis in Urbem mittebantur-


—33 —

Sanctum Laurentium Megalomartyrem ne meminerim,

qui glorioso agone non mddö Christi Ecclesiam, sed universum

orbem illustravit ; adest S. Melchiades, (1) qui tertius

supra trigesimum beati Petri successor fuit; — Osius Cordubénsium

Antistes,magni nominis vir, utpote qui in Urbe

plusquam XX. annòs degens, Constantino imperatori auctor

fuerit ut elhnicis superstitionibus nuncium remitteret, strenue

dein contra Arianos dimicaverit, ac Legatus S. Sedis

praefuerit Nicaenae Synodo ubi, haeresi damnata, symbolum

Mei obtinuit—S. Orontius presbyter, qui Romae una cum

S. Eusebio, nobili romano, presbytero fame enectus martynum

fecit in Exquiliis sub Constantio imperatore. — S. Flavianus

Urbis Praefectus, qui tempore Iuliani Apostatae, dum martvribus

sepulcro condendis piam dàret operam, accusatus, et

martyrio coronatus est ad aquas Taurinas. Uxor eius, Dafrosa

similiter capite plexa est. Item eorumdem virgines filiae Bibiana

et Demetria mortem pro Christi fide fortiter oppetierunt.

Post Damasi aetatem, etsi iam difficiliora itinera effecta

essent, non defuere qui ex Hispania praesertim Vili, saeculo

Romam advenerint. Bina tantum afferam exempla, ne nimius

sim. Quum Sanctus Gregorius Magnus romanam sedem obtineret,

ex Hispania venit Adeodata, virgo Toletana, ut suam

virginitatem Christo consecraret, et in Coenobio e se extructo

vitam claustralem profiteretur. Exeunte saeculo Vili, ex Hispania

Talarus Romam venit, qui pater fuit Hadriani IL Pont.

Max., ac dein presbyter et Episcopus consecratus.

Merendae igitur argumento, petito ex itineris difficultate,

quantum vis ac ponderis insit, videat lector: cui sane Tillemontii

atque ipsius Merendae affirmationes quanti faciendae

sint innotuit; etsi praecipuum ipsorum argumentum nobis

refellendum supersit in sequenti paragrapho.

[1] Ortus est Mantuae Carpetanorum, seu'Matriti; genitus a parentibus

qui erant ex Africa, ac proprie ex Hispania Tingitana : ab Othone

enim imperatore, anno LXIX. Baetieis regionibus Tingis orae adiunctae

Hispania Tingitana appellatae sunt : unde S. Melchiades Afer

communiter perhibetur,

3


§. IV.

Asserii clarissimus I. Carini quod « la critica spregiudicata

e imparziale rivendica Damaso a Roma; benché il

Baronio, il Pagi, il Ciacconio (et series longissima Auctorum

cpios §. I. recensuimus) lo diano alla Spagna (1).

Et subdit argumentum, ex Tillemontio et Merenda depromptum,

hisce verbis: « L'epigramma che ei (Damaso)

fece incidere sulla porta della basilica di S. Lorenzo.

racconta che in quel luogo cominciò e prosegui SUO PA-

DRE il corso clericale negli uffici di notaio, lettore, diacono

e sacerdote:

Hinc Pater exceptor, lector, levita, sacerdos.

Atqui (2). Altera ex codice palatino

deprompta est, seu Lavreshamensi, qui licet posterior

(saeculo IX. manu exharatus), prior altero eruditis innoluit (3).

[1] Opus. cit. pag. 4.

[2] Opus. cit. pag. 51.

[3] Cf. de Rossi, Inscriptiones Christianae Urbis^Romae VII. saeculo

antiquiores. Voi. IL part. I. pag: 135 et pag. 151.


— 35--=-

Sylloge Yirdunensis Saec. VIII.

Jsti ver siculi scripti sunt in introitu ecclesiae ipsius

(S. Laurentii in Damaso)

Hinc PUER exceptor lector levita sacerdos

eta

r secula nomen

Subiicit vero cl. I. B. De Rossi carmen, uti patet, mulilum

esse ob chartam laceratam.

Lavreshamensis Sylloge Saec. IX.

IN ECCL. BEATI LAURENTII MARTIR

IN QUA REQ. SCS DAMASUS PAP

Hinc PATER exceptor lector leuita sacerdos

Creuerat hinc meritis qrh melioribus actis

Hinc mihi prouecto xps cui summa potestas

Sedis apostolicae uoluit concedere honorem

Archibis fateor uolui noua condere tecta

Addere pterea dextra leuaq. columnas

Quae damasi teneant proprium p saecula nomen.

Eiusmodi inscriptio Damasiana, uti omnes norunt, insculta

sive exterius sive interius supra portam basilicae S. Laurentii

ad theatrum Pompeii, nunc in Damaso, legebatur

jprobabiliter usque ad annum 1486, quo vetustum Damasi templum

(ab Hadriano I. et Leone III. saeculo octavo et nono

restauratum) destructum est a Card. Raphaele Riario tit. Sancti

Georgii in Velabro, et Sixti IV. nepote, atque ab anno 1483

.ad annum 1493 Dioecesis Osmensis, ac deinde anno 1521

Conchensis, in Hispania administratore Apostolico, novumque


— 36 —

ìbidem aedificalum una cum Palatio Cancellariae, uti nunc

videre est (1).

Amissi originalis igitur duo supersunt exemplaria, quorum

alteram altero antiquius circiter saeculo, licet posterius

innotuerit longe ante aliud. At si correctio adhibenda

sit, nemo ignorai ex critices regulis posterius exemplar

corrigendum esse, non prius. Verumtamen pretium operis est

animadvertere iterum atque iterum, quod super lectione palatini

codicis non modo totum Tillemontii, Merendae et ci.

Carini aedificium nititur; verum, quod potis est, tota historia

de advenlu in Urbem et mansione patris: nullum enim documentum,

excepto verbo pater codicis palatini, in medium

proferri potest, ut probetur quod pater Damasi in Urbem ex

Hispania venerit, Romaeque exceptor, levita et sacerdos fuerit;

etsi indubium probatumque sit, ipsius Damasi matrem et

sororem in Urbem venisse, heic commoratas, et sepultas esse.

Imo primum Damasi sepulcrum f'uit « ìuxta matrem suam »

uti legitur in codice Archivii Canonicorum S. Petri saeculo V.

mss. Age, si vera foret historia, quae ab adversariis omnino supponitur

gratisque asseritur, de patre Damasi primum tachigrafo,

seu notarlo ecclesiae Romanae, deinde ad gradus lectoris,

levitae usque ad ordinem presbyteratus promoto ; quanam ratione

tacuisset ubique in scriptis et carmini bus Damasus, obsequens

filius, qui hac in re, seu honore gloriari iure potuissetr

nempe, quod parentem habuisset ad sacerdotium evectum? Curnam

Damasus, qui vere humilis, noluit sua condere membra

in Crypta Pontificum ad Coemeterium Callisti, veritus cineres

sanctos vexare piorum; sepulcrum non penes parentem

(si Romae hic fuerat, et supremum diem obierat), sed iuxta

matrem et sororem Irenem elegit? Extabat, dicerem, sepulcrum

familiae suae, ubi condi maluit Damasus:- curnam si-

Iuit filius parentis sepulturam, si Romae pater moratus, et

presbyter Romanae Ecclesiae mortuus fuerat ? Ille inquam

Damasus, qui versibus extulit omnes qui Romanae Ecclesiae

bonam operam navarunt? Qui in epigraphico carmine

in honorem levilae cuiusdam, Florentii nomine, adiunctum

[1] Cf. M. Armellini. Le Chiese di Roma, tipografia Vaticana

1891, pag. 373.


— 37' —

notatione dignum, elogio non praélerivit, scilicet quod Florentius

patrem habueril Episcopum, cui nàtus ad altare itiinistrabat,

qui idcirco dupliciter {sorte secunda) filius carnaliter

et spiritualiter extiterat? (1) Tacuissetne Damasus de

parente suo in Urbe, uti asserunt, Sacerdote, qui sorori suae

Ireni carmen inseripsit, eiusque corpus' virgineum cum matre

sepulcro condidit?

Quin igitur innuam de silentio Libri Pontificalis (2) omnium-


— 38 —

calamo illustratur. Praestat eximii Viri afferre verba ex epistolis

ad me datis, quibus satis superque maior et minor svllogismi

ci. Carini expenduntur.

Utimur vero libentissime huius iurisconsulti Romani verbis,

qui multa de re archeologica edidit scripta, (1) doctis

eruditisque hominibus probata; quia ipsius sententia suspicione

caret omnino quod rèbus hispanicis "studeat favere, uti

nos qui patriae nostrae gloriam toto pectore sectamur.

« Chmo. e Rmo. Monsignore,

« Ritornando per poco sull'argomento trattato ieri da V. R-

« io mi sono più e più convinto non potersi, dubitare della

« nazionalità del Papa Damaso. Egli era dell'antica Spagna,.

« e da piccolo venuto in Roma e qui sempre vissuto: il che

« fu forsé cagione che taluno lo dicesse Romano. Le ragioni

«. addotte dal Tillemont e dal Merenda, che non valsero a


S^MàSr!


— 40 —

« leotio recipienda vider etur, et totum epigramma tamquam

« de semetipso Damaso scriptum interpretandum, nisi ob-

« staret versus 2 — CREVERAT HINC MERITIS QUONIAM ME-

« LiORiBus ACTIS — qui lectioni l'alatinae


— 41 > —

« e più gagliarda sarebbe la poesia, mostrerebbe ancora la

« nobiltà del cuore di Damaso.

« Invero Damaso qui direbbe — io qui fanciullo exce-

« ptor, lettore, levila, sacerdote — io qui crebbi nei gradi


— "42 —

« al sacerdozio, quindi agli altri gradi ecclesiastici, e final-

« mente al sommo Pontificato,

« Ripeto dunque: io son convinto che la vera lezione del

« carme Damasiano è quella del codice di Verdun, sia per le

« addotte ragioni, dirò così, intrinseche, sia per la estrinseca

« ragione della maggiore sua antichità: e quindi in quel carme

« non si fa parola del padre di Damaso, e perciò non v'ha

« documento, essendo questo l'unico, che ci dica questo essere

« stato da fanciullo in Roma, notàro, lettore, levita, sacerdote.

Videsis, Lector, uli clarissimus I. B.Lugari, romanae archeologiae

apprime peritus, me imperitum labore solvat persequendi

argumentum, quo nititur affirmatio clarissimi Carinir

cui more scholastico dici potest: Concedo maiorem; nego

minorem, et consequentiam. Esto id quod invocai ci. Adversarius

de formula pueri exceptores. At gratis ¿sseritur, Damasi

patrem in Urbe moratum et fuisse exceptorem àc dcmum

presbyterum: nullum eniiri de hoc adest documentar,,

ac (quod maximi est momenti) ne verbum quidem, in scriptis

et moiiumentis filii Damasi. Hic igitur primas vitae auras in

Urbe non bibit, iuxta phrasim ipsìus clarissimi Adversàrii.

§ V.

Heic tamen aliquas subdere libet rationes, quae etsi negativa

tantum sint argumenta ; nihilominus rem nostrana confirmant.

1. Petrus Diaconus in sermone, cuius nonnihil delibavimus

in praecedente homilia (vide pag. 43), laudibus prosequitur

sanètitatem Damasi et gratiam miracuiorum, quam

obtinuit in vita et post mortem, sermonem habens in ipsa

basilica S. Laurent», quam Póntifex extruxerat, ubi legebatur,

uti diximus, epigraphés Damàsiana; curnam, quaeso, reticet,

eò ipso in loco Damasunv virtutis exempla a parente accepisse,

qui ibi exceptor etc., et presbyter egerat? In laudem

sane gloriamque S. Damasi cessisset "parentis virtus et sacra

digiiitàs, quam in Romana Ecclesia pater consecutus fuerat.

2. Eiusmodi tamen silentio turn Petri Diaconi, tum

scriptorum de rebus Ecclesiae Romanàè (de quo diximus-

§ II.) supplet optime- ipse Damasiis, sese Hispanum revelans.

Clarissimus Adversarius Carini, cuius amicitia glorioìy hauti


-=,.43; —

equidem inficiabilur Pontificem vatem, se Hispanum prodere

ex sui stylo ac forma quadam versus, qui redundat et saepe- !

affectus exprimit : haec omnia si penitus intueamur, minus- ;

latini poetae sapiunt, ast gentis Hispanicae ingenium, sive

indolem patefaciunt.

3. Huic argumento, quod intrinsecum dici potest, altcrum

denique subiicimus, ex auctoritate scriptorum nostrae

aetatis in Urbe degentium petitum.

Non semel de patria Damasi palam et privatim verba

habui cum claris doctripa et. eruditione viris. Meminerit.clarissimus

Carini ex. gr. quod, glorias Gentis meae quum solitus

sim ubique celebrare ac potissimum Alma hac in Uri)e, die

Dominica tertio idus decembres an. 1892 solemnis domi

meae conventus adfuit illustrium Tirorum : cui acàdemico coctui

praeerat clarissimus 1. B. de Rossi: interfuerunt autem cum

ipso B. D. 1. Carini, Rmi DD. Tripepi, Farabulini, Abbas

Cozza-Luzi, Ugolini, et DD. Stevenson, Marucchi, Armellini,

de Nunzio aliique permulti, qui prosa_ et versa oratione hebraico,

greco, latino, slavonico, hispanico atque italo idiomale,

magnum ChristojJh'ori Columbi iiomen anno CCCC. ab

Americae oris delectis cóncelebrarunt." Quum ultimus equidem

verba fecissem de genio Golumbi deque reginae lsabellac

Catholicae magnanimitate, deque Damaso sancto Pontifice martyrum

vate, cuius festum ea die recolebatur (1), meminerit claris.

Carini quod praeSes De Rossi, utpote Collegii Cultorum

Martyrum Magister, post rem is hiscemeis verbis Damasus et

Laurentius nostri sunt, aperte subdidit: « Procuì dubio,

S. Damasus in Hispania natus fuit ; in urbe tamen, quae,

nunc ad Lusitaniam pertinet ». Tanti porrò viri auctorilati.

nil addendum ; etsi comp.ertum habeam, in eamdem De Rossi

sententiam fere omnes . doctos viros, qui aderant, antea ver

postea dèvenisse. . /

[1] Sermo acàdemicns, quem auctor innuit, et ceteri, numero vigiliti,

quos turn ad Coetus Academicos Almae Urbis, tum ad 5. Mariafr

in Montè-Serrato, ob varias. solemnitates, quae ipsius impensa ibi celeiratae

fuerunt, nec non in sua bibliotheca Antikariensi, anno CCCC. ab Urbibus

Rontl» [18851, ,L '*J a [1886]; MalaéUana [1887], Baia [1889]

Hispanico Regno restitutis ; atque a celeberrima urbe Granata e Maurorum

iugo erepta, necnon ab Amends detectis [1892] — hosce duos postremos

dixit in Aede sub titulo olim S. .tao,obi Apostoli, nunc Sacri Còrdia.

Iesu apud forum Agonale — uno collecti volumine, siib prelo sunt.


— 4Ü —

Brevi concludam : Bona cum venia carissimi, D. I. Carini,

fatendum est quod « la critica spregiudicata ed imparziàlei> (1)

attenta tot atque illustrium, scriptorum copia, nostrae efiam

-aetatis ; attento eorum silenti©, qui de rebus Romanae Eccl'esiae

.. primis saeculis scripsere, quique martyrum, confessorum

-et virginum patriam, regionetfi, domum in ürbe nos docuerunt ;

-attento quod vel nullis, vel certe haud solidis fulcitur rationibus

adversariorum sententia ; sana critices, inquam, confirmare

debet, sanctissimum Pontificem Damasum non Romae

sed in peninsula Iberica ortum fuisse.

Caudeat, o nimium felix Híspanla mater:

Est ipsi Damasus tempus in omne decus.

Romae, [fer. III.] X. Kal. Feb. MDCCCXCIV.

APPENDIX.

Appendicis instar, liceat nunc eos, qui negant S. Laurentium

Levitam martyrem et S, Damasum fuisse Hispanos,

liceat interrogare, curnam m Urbe continuum Basilicae Sancti

Laurentii in Damaso usque ad saeculum XIY. Coemeterium

pro Hispanis tantum extitit? In quo constat ex documento

ms. heic subiecto, parvam domum extructam fuisse, quando

in templo S. lacobi ampliato ad circum Agonale, Hispanorum

•cadavera sepeiiri coepta sunt. Anno vero MCDLXIII. ea domus,

ad Hispanicam gentem nunc quoque pertinens, Capitulo

luemoratae Basilicae data est, seu permutala cum area ad

ipsos Canonico» spedante, sita in regione Parionis in platea

•equorum. Videtur id privìlegii et loci pro coemeterio Hispanas

tantum fuisse eoncessum, quia constans semper fuit tra-

•ditio quod Damasus Hispanus in* honorem megalomartyris

[1] Carini. Opuse: citi pag: i.



— 45 —

Lauréntii Hrspani Basilicam illam aedificavit: ita ut Hispanagens,

praelata fuerit quum cadaveribus Hispanorum sepeliendis

vel datum vel emplum fuit spatium soli, Basilicae contiguum.

Scimus ex historia non modo e plebe fideli, rerum etiam Hispanos

Antistites, qui in Urbe supremum diem obierunt, in

eo Coemeterio fuisse consepultos: ex. gr. Alphonsus Pecha,.

Episcopus Giannensis, qui plures annos Romae degens, sanctae

Birgittae a confessionibus fuit, atque anno circitcr

MCCCLXXIX. Romae mortuus est.

En DOCUMENTUM

de permutatione domus, alias Coemeterii Hispanorum,

contiguae Basilicae S. Lauréntii in Bamaso.

Anno M.CGCC.LX1II.

N Nomine Dni Amen per hocpns publicum Instrum

cunctis pateat euidenter et sit notum qd cum aís

lis questio et controversia verteretur maioresq.

vertí et esse sperarentur in futurum Ínter venerabileset

circunspectos viros dnos Caplm et Canonicos ecclie

Sancti Lauréntii in Damaso de Vrbe ex una et providuni

virum dmn Alfonsum de paradinas inclite nationis et

hospitalis Sancti Jacobi hispanorum administratorem etgubernatorem

ac ipius hospitalis structorem et ectíflcatorem

de et super quodam Casellino ipi ecclie Sancti

Lauréntii contiguo quod ais Cimiterium hispanorum

vulgariter nuncupatum erat et ipi nationi

hispanie spectante et ptinente et eius occone partibus

ex altera. Tándem dicte p ir tes cupientes de et super promissis

lite questione et Controversia ad bonam pacem et

fínalem Concordiam devenire litigiorumq. amphratus evitare

et suis parcere iaboribus et expensis hinc fuit et est

qd. anno a nat'vitate eiusdém Dni Millesimo quadringentesimo

sexagésimo tertio indition undécima die verooctava

mensis Decembris Pontificatus Sanctissimi in.

chro prls et dni mi Dni pii divina providentia pape secundi

Anno sexto in mei notarii Publicí testíumq. infrascripto-


um adhec vocatorum spalr et rogatorum pñtia pñtes et

personaliter constituti Dni Sabbas luce Egidius de orto An-

•tonius de toco et Antonius de barro Canoniei dicte ecclie

Sancti Laurentii proseipis neo non dñorum hieronimi

Cardini de jpiccolominibus et antonelli de albano etiam

eiusdem ecclie Cononicorum absentium nominibus pro

quibus rem ratam habere et inpremissis consentiri facere

promiserut Juramento et obligatione suis infrascriptis ex

«na et prefatus dns alfonsus administrator ut structor partibus

ex altera dicte enim partes scientes prudentes et

spontanea novi_dolo metu aut aíiqua alia machinatione

•circumuente no decepte non coapte nulloq. errore lapse

verum de iuribns factis et actionibus suis plenarie infírmate

pro bono pacis et Concordie inter eos tiende convenerunt

et Concordarunt in hunc modum segtur Imprimis

prefatus dns alfonsus administratorio nomine quo supra ét

tanq. constructor ut premittitur considerans antedictum

Casellinum ipi nationi penitus esse inutile et exinde nullum

aut modicum ipi nationi reportare fractura Sed citius in

eiusdem ecclie Sancti Laurentii et dictorum Canonicor. utilitatem

omnibus melioribus modo uia Jure causa et forma

•quibus melius potuit et debuit ipsius hospitalis et nationis

nomine cessit transtulit et remissit eisdem ecclie et Canonicis

omne Jus omneq. actionem realem et actualem meram

mixtam directam pretoriam et civilem ac omnem aliam reolamationem

quam et quas hospitale et natio predicti habent

habereq. possunt et debant in futurum in dicto Casellino

seu ad eum ac sibi copeten et pertinen cum fondo introitibus

exitibus iuribus et pertinentiis suis itaqd. supradicti

Dni Canoniei corporalem realem et actualem possess'onem

dicti Casallis cum fondis Juribus et ptinen supradictis

auctoritate propria sinemandato Judicis aut alterius

superioris luía super hoc minima requisita adipisci et

apprehendere libere et licite valeat ac in illo et super illud

, -edificare seu edifleari facere pro eor. et dicte ecclie utilitate

et_Comodo ad eorum beneplacitum viceversa supradicti

Dni Canoniei suo ac dictorum aliorum Canonicorum abñtium


—• 47 —

nominibus in premissorum recompensam Dederunt et con-

-cesserunt prefato dno alfonso dictorum hospitalis et nationis

nomine piiti stipulanti et recipienti vice et nomine ecc.

-et hospitalis predictorum et hoc donatione pura mera libera

Simplici valida et Irrevocabili facta inter vivos Quendam

locum et spatium dictis Canonicis et ecclie spectau

situm in Regione parionis in platea equorum Continuum

domui edificate nuper per vonerabilem virum Dam

Martinum de Roa aptum pro edificatione et Construtione

unius sale lapidee latitudinis quinq. pedum computado mumm

cum latitudine ad usum et utilitatem diete domus nove

p. dictum Dnm Martinum ut prefertuv edificate ita qci. utraq.

pars subdita Scala possit edifleari facere Quodcumq. edifi-

. tium sine tarnen preiuditio cuiusq. et presertim certi consueti

aque pluvie dequibusqdem Casellino et platea ut supra

in recompensam tradit Dns alfonsus nomine premisso


— 48 —

lium Immobilium eecliasticorum et mundanorum presertim

honorum et hospitalis predietorum singla singulis

referendo quo circa renuntiarunt supradicte partes oiactioni

Juris et exceptioni ac exception! omnium ex singlorum

premissorum non sic seu non'ita rite et legitime aetorura

et factorum prout supra sunt narrata doli mali vis metuserroris

et in factum actioni condition! sine causa iusta vel

ex iusta Causa et conditioni ob earn non secutam Iuribus

quibus deceptis in suis Contractibus subvenitur et perque

iidem Contractus dlcuntur esse nulli qndo apparet alterum

contrahentium in aliquo fore Iesum vel deceptum ¡uri dicenti

deceptis et non decipientibus Iura Subveniut omni

relazationi absolution! et dispensation! Iuramenti et ipsius

usui implorationi offltii iudiciis et eiusdem appellation^

provocationis et supplicationis remedio benefìtio cuiusit

restitutions in integrum omni lesioni deceptioni circumvention}

fraudi gravami ni et errori petition! et oblationl

libelli litis contestation! conieq. pnti instrumenti seu eius

note ot maxime Iuri decenti gnalem no valere renuntiationem

msi precesserit spalis. Super quibus omnibus etsiÌHis

premissis prenominate partes hlnc inde sibi ame notario

pub .co in fra > fieri et confici unum et plura publicum seu

pubheajnstrm et ins.rumenta. Acta fierunt hec Rom

Dieta ecclia Saneti Laurentii_sub anco indiction die mense

et pontificata qbus supra pntibus ibidem Antonio de bonis

omini bus et lamentio nichelai ac Iacobo de ferentino Capellanis

diete ecclie testibus ad premissa vocatis spaliter et

rogati s.

Et Ego Robertus le Sor elibus Baioeen dioc. in utroo

iure baccallarius publlcus apliea etjmperiali a^tibus notaries

quia premissis omnibus et singlis dum sic ut premuti

tur fierent et agerentur una cum prenominatis testibus

pns interfui _eaq. omnia et Singla Sic fieri vidi et audivi

ideoq. hoc pns publicum Instm ex inde confici et in

hane publican» formam redegi Signoq. et nomine meis soet

con suetis signavi et Subscripsi in fidem et testimonium

omnium et singulorum premissorum Rogatus. et

Requisitus Manu alterius fideTt Scriptum

More magazines by this user
Similar magazines