Qux - DSpace CEU

B I B L I O T E C A

A R N o t n I
I N N I I. J C
S E L E C T A R U M J U R I S
U i ^ S T I O N U A í
t I B R 1 D Ú O .
QuIBUI
Intricatiifimxjuris materíaehackenus non Ventílate
ómnibus legum Rom.candidatis utiiiífimff¿
degantifliroe ciiodantur,
E O I T I O N O V I S S I
COLONI/E AGRIPPIN/t; y
Sumptlbus SÍSPHANI A B B"A 11 4
Anno M. DCC XVI.

AMPLISSIMO ET DOCTISSIMO yiRO
D. C A JET ANO
A R G E N T O
S.CNeapolitani PRESIDÍ MeritiíIJmo.
OCTAVIVS-IGNAriVS VJTJLIAJV^S^
U M plurimas, eafquc non vulgares
, quibus olim tenebantur
hominum ingenia, bonarum
rerum diíciplinas periiíTe,
atque extin&as omnino effe,
dolendum fit,Px¿ESE$ ampliífimejtüm hanc,
H 2 ill

in qua fítamomnes vel maxirnam Reipüblicseutilitatem
intelligiinus, jurisinterpretandi
traófcandiquc rationem, ita videmur amiíiííe
5 ut non ita multes , qui haud contemnendi
videantur , qui vero excellant, quam I
pauciffimes Iíceat inven ire.cu jas quidem incommodi
culpa unde manaverit , perípi-'
cuum cft cognofeere. Primum illud in controvertían!
non vertitur, omnes artes atque
res omnes,quarum efi: diícip]ina,non eafdem
perpetuo eñe, ícd modo augeri,modo minui:
ea enim , qux ad res naturales conditio pertinet,
inventa quoque hominum operaque
attingit, imoetiam artesipfasliberales, rerumque
laudandarum ftudia : utíicutquod
ex partibus aliquando co¿it,eaíxlem fft partes
dilabi tándem oporteat ac difljpari5 itaea
omnia , qux ab arte hominumque ingenio
atque induffria, naturam certe imitante,fluxcüint,
toili quotidie RC mutari continoat.
ñeque íoíum ab externiscaufis, ncbisíciliect
invitis, vcpohi etiam nebis ipíís volentibus,ut
quiatemperum conditionem aeproprix
utilitatis rationem fie poftulare fít per*
fuafum .

íiníum. Qno fane incommodo affici in primis
jurifprudentiam , fato quo nefeio, compertum
eft : etenim qux olim e juriíprudentix
iludió maximam confequi gloriam eredebant,
eruditas Italorum , GalJorum , aliorumque
populorum Nationes, ut illud Viri
praclarifljmi& in fupremis dignicatibus po*
íiti velin maximisoccupationibus nunquam
intermitterent 5 hiíce noílris temporibus deferuiffeomnino,
atque ad alia iludía fe contulifíe
videntur. ñeque nobis, quos olim dederunt,Viros
illosclariíUmosinrehusad juriíprudentiam
ípe¿tantibus hodie impertiuntur.
Cujus quidem rei, ut dixi, non alia
profe¿lo ratio conítat, quam temporum inclinatio,
voluntatiíque hominum do&iffimorum
mutatio, qui in philofophicis , mathematicis,
atque ecclefiaílicisrebus potius,
quam incivili fcientia, íuorum gloriam íludiorumccllocandam
eíTe/arbitrati íuntJlIud
quoque nobisacceditincommodum, quod
cum eorum magna pars, qui jus civile proíitentur,
in foro plernmque verfetur, non
id contendit, ut ex tali tantcque muñere,
i 3 quaíe

quale eft profeso Clientum controveríias
cauíafquc tueri, gloriam potius , quam vilc
lucrum íibi conftituat: omnemque propterea
laborem in iisimpendit rebus, non qux
ad bonam jurifprudentiam pertinent , fed
ex quibus in foreníi concertandi genera lucri
nomine multum accipitur. proinde cete*
rarumartium aedifeiplinarum peritis juris*
confultus ipfe, ut Cicero ajebat, nihileíTe videtur,
niíí legulejus quídam cautus & acu.
tus 5 praeco a¿Uonum, cantor formularum,
auceps fyUabarum • Hoc vero quid fieri tur-*
pius 3 aut indignius dici poteft ? An ejufinodi
fibi finemoptimus juriíconíultus praícriberedebet?
aut intra tam arétos cancellos
jurifprudentix ftudium eft concludendum ?
Dignitas nobjs in primis expetenda eft 5
& quamvis non dubitem, etiam jurifeonfujtum,
fi ei commodum íít, pecuniam fa.
cere poffe: non id tamen,ut primum noftrorum
laborum prxmium, proponendum no»
biímetipfis exiítimo; fed au&oritate nutiv
que legum domitas habere libídines, coercere
omnes cupiditates, noftra tueri, ab alie-
xiis

tris mentes oculos manüs abftineré, amicís
& clientibus opitulari , atque ad honores
& Reipublicse muñera íiibeunda idóneos
nospraebere. Eumdenique,ut omnia uno
verbo completar, finem fibijurifconfulti
decernere debent, quem ííbi ítatuunt Philoíophij
quorum omnium fine dubio biblio,'
thecas, quibus utimur, legum noftrarum
volumina, fi quis legum fontes & capita pe*
nitus introfpiciat, & auétoritatis pondere,'
& magnitudinererum, & utilitatis ubertatc
fu per are videntur • Qux cum ita íínt, jurisconíiiltorum
nomine indigni íane exiftimari
poíTunt, qui formulas quafdam fori tantum
fequuti,& quibuídametiamforenfium
rerum Scriptoribus ledtis ac pervolutatis,
tanquam íatis inftru&i ad caufas in foro traétandas
tuendaíque accedunt. Ex quo fit
propterea, ut cum ad interpretandum caputaliquod
legum Romanarum de iis interdum
rebus difceptaricontingat > qux ad jus
noftrum nihil pertinere ipiis aliquandovifum
fuit, ita labantur , uc alus miíerandi,
alus irridendi elfe videantur. Qux res au-
a 4 tejpi

tcm hoc damno atque contumelia toties affecit
eos,qui in foro verfantur, nifi vetus illa
ac faifa opinio,qusc tanquamcommunispe-
^tisopplevit omnia fere Tribunalia, adintcrprctandum
fcilicet, tra¿tandumque jus
civile, íatis fuperquc effe quarundam tantum
lcgum notitiam, eamque mancam quodammodo
atque iochoatam , & forenííum
aliquot librorum leótionem ? Non eodico.
PRESES ampliffime , quod borum leétionem
exiftimem eíTe negligendam $ earn
enim homini foreníi eíTe quam máxime neceffariam,
ultro eft concedendum: íed quod
noftrsc civilis prudentise pars mínima eíTe
videatur. in qua qui verfantur , dephiloíbphia
aliquid , de arte oratoria multum,
de hiftoria, de antiquitate, de jureEcele.
íiaíiico univcrfo j de adminiftratione Reipublica,
clenique de toto noftro jure civili,
in quo earum rerum continentur quasdam ,
ut ita dicam, femina,percipere non panca ac
retiñere debent.Illam vero pcftcm atque calamitoíam
tempeftatem , quam memora-
•¡tena, cum per omnia, faltan Italia, tribu*

nalia jurifprudentiae accidifledoleamusjtum
per hxc noftra NeapoJitana fubfeilia jamdiu
pcrvafifle, aliquando doluimus. Quam licet
avertere tentaverint Viri aliquot pneclarilfimi,
qui elapfb ieculo floruerunt,
cum &excultodiccndifcribendique genere,
& Romanarum rerum noticia, & ómnibus
denique ad intcrpretandum tra&andumque
juscivile neceflariisrebus inftru&i atqueornati
cffent, hiíquc adjumentis atque íubíídiis
in agendis caufisuterentur^nonid tamen
aflequi potuerunt, ut communem peftem
averterent, ab eaque homines adolefcentes,
qui tune in foro inftituebantur, omnino defenderent.neque
enim tanta polleban t auótoritate,
quanta ad rem hujufmodi perficiendam
neceflaria fuiflet 5 ñeque deinde qui
fequuti íunt fuíceptam provinciamíubltinere
curaverunt. Id accidit illorum potifc
íimum injuria, quihuic malo mederi debebant:
inter quos non ita pridem extitit,
qui Jilentium fieri juberet, fi quandoque inter
dicendum elegantiora quaedam mifeerentur,qux
etíi caufae eíTent accommodata, non
a $ ta-

tamen hominis foreníís propria f íed potius
induftriae quídam caufae a&ionem procraflinare
volentis,Viro illi alioquin probatiffimo
videbantur. Nec lílentio tándem praetereunda
eft prxmatura illa atque effrenata cupiditas,
qua noftrorum adolefcentium animi
rapiunturjut fcilicet,poft aliquid de jurifprudentia
vix deguftatum,confeftim volitare in
foro, híerere in jure ac judicum fubfelliis ,
jadiare fe incaufis peragendis , & grandem
pecuniam quamprimum comparare feftinent:
ob idque qux non operofo & moleílo
labore moliuntur ? quas non experiri artes,
ac vias tentare íblent, ut illuftrem fplendidamque
totius Civitatis clientelam ad fe tra*
ducant ? quod fine máximo tum ipíbrummet
detrimento, tum clientnm jaétura, tum
graviin alios, quiin foro verfantur, prejudicio,
fieri commodenon poteft.Verumen imvero
, cum tot tantifque neceílitatibus affiétus
effet atque affii&us ampüffimusjurisconfultorum
Ordo ?optime huic C A ROLlíS
CyESAR confuluit.,cum Te,Vir ornatiflime,
Neapolitano Pretorio Prxfe¿lum conftituitj
nempe

nempe ut ómnibus malis Prudentia Tua
mederetur,nofque a communi exitio & fumín
is difficultatibus ereptos, ad fummam felicitatem
, & optatam antea magis quam fperatam
proíperitatcm traduceret.Itaque nunc
veré incidunt fecunda jurifprudentix témpora,
cum non gratia apud Viros primarios
Civitatis, fed virtute seftimantur ingenia $
cum omnia cura & vigiliis elaboranda, menteque
funt perficienda^cum a Te,qux ab ipíb
ftudio fcientise civilis íeparari minime poffunt,honefta
alia fíudia, a Te ceteras liberales
difciplinse,a Te juriíprudentia ipía ornamenta
fuá coníequitur. Nam íicuti qualisilla
quantaqueeííet,dum clariífimas inforo ageres
caufas,Tuo olimexemplo eííecifti,ut omnes
intelligerentj ita nunc ope Tua atque au-
¿tontate id efficis,ut TE PRESIDE priítinam
laudem exiftimationemque recipiat. Sed longiorem,
quam par eíTet, facerem epiftolam ,
íi quam vehementer adjuves noítrum Ordinem,quantum
Tibí pro ifta mente iftaque
cura omnes debeamus, quantum ab ipíb
CASARE, qui tantum Tibi Magiftratum
ÍI 6 con-

contulit \ gratíam & bencvolcntiam incas ]
comple&i vellem. talium ac tantarum laudum
cumulum ñeque hujus epiftolx ratio
fert, ñeque patitur feveritas Tua fenatoria,
ad quam revocas, magiftra profe&o pudoris
ac modeftix . Unum itaque reftat, nimirum
ut fufcepti mei confilii rationem aperiam;
quo fa¿tum eft ,ut feledtifllmas praeclariífimi
J.C.Arnoldi Vinnii quíeftiones denuo Colonia
imprimí , eaíquecum Tui Nominis infcriptione
divulgan curarem.Certe,cur ego
id fecerim , hoc ipfum habeo caufie , quod
optimum traftandi jurisatque interpretandi
genus in caufis agendis introducendum
cures diligenter; ob idque& eos omnes fum.
mis laudibus extollas, qui illo utuntur:& JÑ
benter ftudiofeque, imo etiam egregia cum
animialacritate audias, cum ante Tribunal
Tuum prafílantillimorum Scriptorum Teftimonia^ui
in jure interpretando doctrina
& ingenio plurimum valuerunt ;inter dicendum
aut fcribendum in médium afferuntur.
Oportet igitur , ut qux a do&ifílmis Viris
magno labore magnifque vigilns funt elucubrara
,

ata,ea hoc tcmpore & PRESIDE TE ad manum
habeantur: eofdem enim imitando op,
timum illud rerum * quje ad jurifpruden.
tiam pertinent, tra&andarum gcnus facilius
coníe¿tari poíTumus. Hoc autem jurifprudentiae
decus pro filis quifque viribus, Tibí
fcilicet morem gerendo, íiiblevare deberet,ac
proinde in id íludium incumbcrc , ut qux
doétiffimi Jurifconfulti nobis reliquerunt,
& ob exemplorum paucitatcm pene interierunt,
aut etiam ita depravata, ita mutila
Jeguntur, ut fepiífime vix , & ne vix qui*
dem, intelligi poffint,optimis charaóteribus
imprefTa, atque emendatiífima divulgentur.
MudveroaccidiíTe in primis de íeleóliffimis
hifce quaeftionibus, dolendum erat:nam qux
Ultrajecfti prodierant exempla,pene interierunt;&
qux alias Colonͣ,praterquamquod
& ipfa nec obvia funt, incredibile eil quam
ilnt depravata . id autem quantum afferret
incommodum juris ftudioíis, & iis pnecipue
qui in foro verfantur, nemo eft qui non viderit.
Sed nimiurn fortafle epiñote limites
cxcedcrem , fi quibus nominibusfelechr hx
qus-

quxftiones pvx ceteris omnibus,qu# ab alus
conícriptx íunt, magnopere lint laudando,
recéníere vellem. Nam cuín multa íint in jurifprudentia
& gravia, &utilia,accuratecopiofeque
ab alus difputata; tum nemini quidem
video jurifconíulcorum adhuc contigiffe,
ut idem utroque in genere exquifite adeo
laboraret, fequereturque & forenfe& perpolitum
diíputandi genus. Nihil hic non apte,
diftjn¿te 9 órnate fcriptum 5 nihil prxterea,
quod non íit foro accommodatum: mira deinde
difputandi methodus, quam utinam fequerentur
ii omnes, qui fcripto pro Clientibus
in foro refpondent.Neque enim quíeftiones
ipías , íimul ac primum coníiituuntur ,
Auvítor clariffimus attingit, five rem illam,
qux difputanda proponitur, ftatim expendit;
fed antequam exquirere incipiat, manet
pauliíper, & principia caufasque rerum, earumque
progrcíFus^uali anteceffiones quasdam
evolvit: nempe ut Leétor quafi per
coníequentiam dubii propofiti decifionem
confequatur, & clarius ac perfeciius ftatum
controveriíx pcrcipiat, imo& tctam matería
m ,

iam,& ea omn¡a,quse circaquodquc rerutn
caput certi & explorad juris funt. quod íane
ad aperiendam veritatem, & contraria queque
refutanda, quantum aflferat adjumenti,
unuíquiíque poteft cognoícere . Quis enim
non fatebitur,ex iis potiflimum rebus cujuslibet
quxftionis deciíionem petendam eíTe,
ex quarum ignoratione omnis primum ambiguitas
orta eft, & in utramque deindc partemdifputatio
? Magnum itaque noitris.afferri
fubfidium exiftimavi hac nova editione
laborum tanti Viri^ex quibus ícilicet non
iimodo , qui nunc in foro inftituuntur, fed
etiam qui dodti funt, & diu in eo veríati,
multum fe confequuturos, & ad dicendum
& ad fcribendum, ufa experientiaque animad
vertent . Tibí vero, PRESES ampIiíTime,
eandem ob cauíam hanc meam induftriam
probari exiftimo, atque idcirco Tibi etiam
infcriptas has qu;eftiones volui.id quod & alio
nomine debebam , ut aliquid ícilicet humanitati
Tuse dependerem 5qua me aut ícribentem
aut dicentem íemel atque iterum ac fa>
pius commendafti. Quoniam igitur pro ifta
Tua

Tua erga me volúntate, proque iis officiis,
qux in me contulifti, frudtus aliquot indufírix
mese atque fludiorum meorum deberé
inteilexerim, atque ofíerre cogitaverimj ii
dumad maturitatem pervenerint,ne hoc interim
fpatio quicumque laudes, quas de me
habuifti, audierunt, me beneficiorum oblitum
putarent:curavi ut quod non habebam,
aliunde fumerem,& quos Tibi per hace témpora
off.rrem, alíense fruftus induftriae mutuarer.
Vale • Idib. Aug. M.DCC.XVL

C A P I T A
L 1 B R 1 I.
1. A Nfine exceptlone qukqaid contra leserafit, fit ip2
X X fe ]ure nallura ? Fol.u
II. Leges interpretar; fitne folius Prirtcipis , an vero

C A P I T A
XV. Afi auth.Sacramenta puberum, C.fi adv.vend./)£fttntgft
tam ad çontraBus inválidos , quam ad validos ipfo
jure ? 62,
XVI. Vtrum unum tantum , an dúo fint genera arbitroruu
ftmilitudinem judieura habentium ? 65.
XVII. An litis contefiatio aliter/juam tiegative,expartc
¡rei ficri pojftt ? 67.
X VIII. An in controverfis de popejftone aut reiproprietatefolus
locus reiftta ftt forum computen*,an vero & locus
ilomicilü rei ? 7 o
*
XIX. An querela inofficiofi tefiamenti ftt [pedes petitio*
fiíis hereditatis ? 74«
XX. An in querela inojjiciofilocus ftt edicívfuccefiorio?yS.
XXI. An liberi jufie exheredan connumerentur in coriu
pétatione legitima ,ftu an ceteris partera faciant ? 82.
XXII. Legitima fine bonorum quota,an hereditatis} &
en rteipiat ullum irai amen ? 87.
XXIII. Pctitio hereditatis an detur contra pojfidentem
titulofngulari ? 90;
XXIV. An ei, qui non pojfidet, a&io aliqua jure prodita
ftt,qua confequatur impenfas in rem alienara ¡atlas? 93.
XXV. An bona fidei pofkfior fruBus omnes, tam naturales
quam inducir i ales, pt rcipiendo fuos faciat ? 100.
XXVI. An bona fideipopepor jrubíus omnes,quos ptreefit,
Domino rem fuam vindicanti refiítuereteneatur? 106.
XXVII. An tx iis caufts,ex qui bus dominium citratra-
'tlitionem potefate juris transjtrtur , etiam ante traditionem
pabliciana experiri licaat ? 111.
XXVIII. Vfusfrucíusfitne dividu«s,an individuas} 115.
XXIX. An ttfator poffit fru&uario remitiere cautionis
fructuaria partera , qua eji de re finito ufufruelte reftituen-
¿al 119.
XXX. An in argumento de fervltutibus pradiornm fola
\tedificia ad ufttm urbanum comparata urbanorum prxdiorum
fiumt.ro habenda ? 122.
XXXI. An in praferiptionsfír-viifttum femper opuspt
ti-

1L t B K' 1 1.
titulo} 125;
XXXII. qua fervitutes pradiorum pignori dari
pojjitjt ? 130.
XXXIIL An is , ¡n cujas adibus incendiurn ortum tji,
teneatur lcge Aqui'ia ad rtfarciendum darr.num r
oicinisinds
$tllatum°, & an ¡nqailhus ex locato hcatori ? 134.
S XXXIV. An atfioncs finiurn regundurum , familia er-
'•'cifcunda , coran,uni divtdundo ^o.annorum prafcriptione
tollantur, & an longi temporil prafcriptio 10. i-el 20. annorum
hic procedat bona fidei poftpor i ? 138.
/f XXXV. £¡uomodo inter fratrts injlituto familia ercifcunda
judie i o aTvidenda bereditas ? 142.
(f XXXVI. An ad res dividendas etiam a&ione profocio
etgi pofftt, nimirum inter eos 9 quorum res communis tjl ex
caufa focietatis ? 146.
XXXVII. An affio negotiorum geflorum ekSlive concurrat
cura atfione communi dividundo aut familia erci*
fcunda? 151.
ll XXXVIII. An in judicio familia ercifcunda condem*.
tiatio & abfolutio facienda in perfonis omttium ? 155;.
XXXIX. Ad quodnam tempus referenda fit res debita
'éijlimatio, fi ea creverit, aut decreverit ? 159.
XL. An fi convenerit ut pecuniam , quam mibi ex alia>
caufa debes, crediti nomine retine as,mutua fiat ? j 64.
XLI. An debitor exc^ptionem pecunia non numeratapoft
biennium opponere pojfit, onus probandi in fe fufeipiens} 170.
XL1I. An jusjuranium judiciale recufaripojfit delatum
ab a p
íore qui nibilprobavit ? 175.
XLI1I. An juijurandum neceparium fíve fupphtorium
judex deferre ex officio ten»atur,& an remitti, t
velrefirr¿,aut
recufaripojfit? 182.
XLIV. guando & qui bus in caufis h judice dtferri
pojftt aut debeat jusjurandum necejlarium feu fuppletorium
? 185.
XLV. An judex foffit ab initio modum fíatuere jur¡jurando
in litera ; & an ex caufa pojftt id non fequi r
jel d principia

C A P 1 T A L I B R 1 I.
ciplo non de ferré ? 190.
/r XLVI. An ex ómnibus contraBlbus Innominatls dúplex
Jfü&io competat, prafcriptis ver bis, & condiBio ob c a ufara
dátil í()$ t
XLVII. An etiam ejus, rjuod errore juris Mebltum jbiutatn
efl, repetitlo detur ? 199,
XLVIII. An muller ex quavls caufa etiam extra judl,
cium efficaciter renuntietfenatufconfttlto fcllejatto ? 205.
XLIX. An etiam id quod natura dcbetur, in comptnfationera
venlat ? 209.
L. An reus compsnfationem ex caufa non liquida per
raodum exceptionis inttio litis opponens, audicndus fit? 216.
LI. An depoptarius propter irnpenfas necesarias retiñere
iepofitum pojfít ? 219.
LII. An préster dolum , etiam culpara é' quam culpara
fraftet procuratur feu mandatarius ? 221.
Lili. An pa&ura de inaqualibus lucri damni parti.
bus ínter /ocios valeat ¡ ubi aqualis ejl opera & pecunia collatió}
225.
LIV. An uno pecunlam, altero operara conférente, pecunia
comraunis fiat, & cujus per ¡culo Jit ? 227.
LV. An in emptorera hereditatis tranfcat jus acerefe
en di ? 230.
LVI. An bentficium 1.2. C.de refe. vend. competat venflitori
non ignoranti lalortm reivendita ? 235.
LVII, An locusílt beneficie I.a.Cde refc.vend./V/ tran-
'falione ? 238,
CA-

S
C A P I T A
L I B R I II.
r ¡IconduFlor cafus fortuitos la fe fufcepcrit, an id quo¿
qae.ad cafas infoliospertintat ? 245. k
I\..f>*4n empbyteuta donatione M perrautatione alienare
pojfit empbyteufin inconfulto Domino ? 247.
III. An Dominus fundi emphyteutlci pofl elapfura terapus
canontm recipiens^videatur renuntiafe caducitati? 252.
IV. An is qui pecuniam credidit ad navem armandant
vel reficiendam , tacitum pignus babeat ? 2$6»
V. An hypotbeca confiituta in rtbus per beneficiura 1.2.
C.de refc.vejiiL ai ocatis, extinguatur? 260.
VI. An jar i ojfercndi di bit i luendique pignoris praferibatur
longijfimo tempore , fea 30. aut \o.annis? 26$,
^ VII. An owTixpwic fit fpedes pignoris, 0* an aliqua fit
antlcbrtfis tacita ? 269.
VIII. An &quando eviclioni ft locas in heredítate vel
attione vendita, & donatione vel legato? 274.
IX. An & quomodo fcenas dijferat ab ufara? 278,
X- An&quatenusmoradcbitorisnoceat fidtjafori? 28r.
XI. An folie quillones fúlifint objeÜumprobationis:'286.
4 XII. An fatli negantis, quatenus negat, alia ftt ptr re-
* rum naturam probatio ? 289.
XIII. An & cjfío jure licitara ft fcvir) aut gloris filiara
thpterave uxorera ducere ? 293.
XIV. An quavis filia a qaibusvis par entibas dotanda ,
'&exprofefio anpater cogatar dotem dan-filia locuplet:?-¿^.
XV. An promifá dor.ationis caufa faTta ínter virara
Ó' uxorera raorte promittetitis confirmetur , etiamfi traditlo
fequuta non ftt? 304.
XVI. An cura tefator probibuit inventar ¡i confetV.owra,etiam
necejfitas reddtndaram rationara tatori vel curauri
remifia intelligatar ? 3 is.
Vtrum

C A P 1 T A
XVIÍ. Vtrura imperfltta pavfnfum ínter libetot dlfpofi-
'tlo 'viuatjure teftamentt, an vero tanturaut voluntas ultima
inttflati? 3 i
XVIII. An verbls nuncupata parentura dlfpofitlo ínter
liberos ex privilegio vaLat ? 321.
XIX. An ttflamentum juxta jlatuta aut mores allcujus
locl faHum ttiam vira habeat extra ¡llura locura , ubi major
Yequiritur ordinationls folemnltas ? A'J 24.
XX. An liberts fuls heredtbus praterltls a paire totura
tejlamentura fit ipfo jure nullumetiamhodie pofi Novell. 1i$.
cap.3.? 327,
XXI. Vtrum fl exheredatlofatta fit fine elogio tejlamentura
ex Nov. 115. nullum fit, an jure adhuc fubfiftat, & ad
¡llud refclndendum querela fit opus? 333.
XXII. An jus accrefcendi in bereditatibus cum aliquo
cffeEtu á tejí atore prohiben queat ? 337.
XXIII. §¡uando conditio fubflltutlonls vulgarU filio fu o
heredi á patre faUa extitlpe ¡ntelügatur , ut fubftttuto fiat
focus ? Et an jus fuitatis per hujufmodi fubflitutionem toU
Jatur ? 344.
XXIV. An qusmairaoium quod explorati jaris efi ,fub
txprepa fubftitutione vulgar i falta filio impúber i continetur
pupillaris, ¡ta ex converjo fui? exprefia puplllari etiam
ççntineatur vulgar}s ? 349.
XXV. An legatura in alterlus arbltrlum reUe conferatur?
354.
XXVI. Re i alien* legatura guando valeat, & quldjurls,
ji quls legaverit reía , quam cum alio communem bufet}
358.
XXVII. An unquam error In nomine legataril reive legata
, aut faifa demonjlratlo vitlet legatura ? 3 64.
XXVIII. An btres ob oral para inventara confeÜlonera
amittat quartam 9 quam vulgo nunc Trebelllanicara appel-,
iant, ó' an ex cadera caufa amittat legitimara? 3 68,
XXIX. FUIus her-edllatera nflituere rogatus quo jure
iuplici deduclione utat(tr f & quid hlc ufu receptum? 3 74^
Vtrum

L I B R I II.
XXX* Vtrumfratrum filii, quarJo folifunt, in ftirpes',
an in capí ta fucctdant? 3 82.
XXXI. An in fucceffione fratrum confanguincorum
'& uttrinorum difcretio honor ::m obfehvanda , & obiter , att
cbfcrvanda in fuccejftone adfcendcntium? 388.
XXXII. An jujla ftt caufa revocanda donationis ,f doftator
pqfl facíara donationern Uberos fufctptrit} -92.
XXXIII. An per querelam inofficiofa donationis retocetur
tota donatio? 397.
XXXIV. An pro rnortis caufa donatione haber: debcat,
ft donator rnortis mentione fafta adjecerit claufulam.fe nulla
modo revocaturum donationern ? 403.
XXXV. An áipenjio in caujis dandi & accipiendi impedí
at dominii iranslationem ? 406.
XXXVI. Poffit ne dar i plena popejjtonis definltio , qua
fpccies omnes compleílatur, & quanam ftnt i/la fpecies? 411.
XXXVII. An in eo,quod intere/i taJUmando etiam lucri
yatio habeatur ? 418.
XXXVIII. Num in taxatione ejus tquod ínter eftjd om-
9te, qtiod attor confequipotuit ,nec confecutus e/i, fine exceptione
af i me tur ? 421.
XXXIX. An interdiSíum feu judicium poptporium re-
Be cumuletur cum petitorio fcu rei vindicatioac? 425.
XL. Exceptio divifionis quando proponenda? 43 2.
XLI. Anfidejupor adcertum tempus acceptus eo tempore
elapfo obligatus maneat, & quomodo? 43 8.
XL1I. An fr9fQ¿MiQ tfrrmffi/fffiomyliíeret^dfijuf-
forera G

A R N O L D I
V I N N I I J C
S E L E C T A R U M JURÍS
Qjl í E S T Í O N U M .
L Í B E R I.
C A P U T I.
'An p.ne exceptione , quidquid contra legara fit,
ftt ipfo jure nullum ?
UÍCQUÍD contra lcgem íit, id pro infecta
habcri,& ipíb jure nullum efle,jubent
in l.non dubium$.C.delegib.. Igitur, verbi
caufa , fi fiiius familias fine confcnfu patris
uxorem duxcrit,nec vir, nec uxor,nec matrimonium,
nec dos intelligitur, §.Ji advtrfus
12.Infl.de nupt.Si in teílamento faciendo
ea, qux ad juris folcmnitatem pertment, omitía fuerint,
déficit ipfo jure teftamentum,l.i.ff'.de injujl.rupt.tejlam. l.Jt
unta 12. C.de teft.. Si pater riiium,quem in poteftate habet,
pra;terierit,ideft, ñeque heredem inftituerit, neque,utoportet,exheredaverit,te(lamcntum
prorfus inutile eft,&nullius
momcnti, Itijl. de exber. lib.i*. pr. L 30. jf'. de lib. & pofl..
Si tutores aut curatores praedia pupillorum aut adultorum,
fine decreto, alienaverint,caifa eíl atque ipfo jure nulla alienatío,
tit.C.de prad.min.Jine decr.non alien.. Sed& ü quid
fafturn elt,iioii quidem adverfus exprcflam legis profoibitionem,
verum contra mentem ejus & fententiara, etiamfi lex
id verbis non expreflerit; piacet nihilominus, aáura ipfo jure
cííe invalidum & nullum, d. l.non dubium 1. Cde legib,
1.1oc modo 64. §. U jf'.di cond. & dtra., ubi 8c exemplum .
A Aliud

2 ARNOLDÍ VÍNNÍÍ
Aliucl cxemplum habemus in l.ftfponfus §.circa $.ff. de do*
ttat.jfft,T¿rJ& üx. hfi quis g 8. ff.de cuntr.empt.; ncmpe fi vir
voleos uxori donare , in fraudem legis venditionem cominentus.
viliori pretio rem uxori veiuiident.Quippe eo ipfo,
quod quid fieri lex prohibet, eflicit , ut fruftra & inutiltter
fiat quod prohibitum eft: adeo.ut neq opus hlc fit aliqua vel
exceptione vel refciflione aut reftitutione. Nec ipfe aclus
folus legi contrarius ipfo jure inutilis eft , fed etiam quic*
quid tali aé~tui acccfTbrit, ñvé páclüm , five pignus, five ftipulatio,
five jusjurandum, d.Lnon dubium in fin.', nam accefíio
fequitur conditionem caufte principalis. Ceterum quod
de ¡urejurando ibi dicitur, id jure Canónico ex parte mutatum
c(í fcap.cum contingat extr.de jurejur.,& cap.quami'is
de pa&.inó.; ubi Pontífices non tantum ipfum jusjurandum
ac~tui quantumvis inutili accedens fervari volunt, fed etiam
ac~tum jure inutilem eo confirmari, & validum fieri. Utique
tamen non derogant in totum difpofitioni d.Lnon dubium.
Namquoties ideo actus vel contrastáis prohibetur ,quia ha*
tura turpis,&. bonis moribus contrarius eft, vel propter utilitatem
publicam, aut in odium creditorum, vel quia jusju.
randum vergit in prxjudicium alten'us, aut fervari non poteft
fine difpendio ..«ítems íalutis, juri antiquo & civili locum
relinquunt. Et ergo jure Pontificio juramentum tollit
defectum nullitatis,& reftitutionem inintegrum.ut loquuntur
Bartofus Se Sa/icetus in autb.Sacramenta pubtrum C.
ft aditrfus vendit.iac pr.obabile omnino eftjmp.fredericum
in d.autbent. fequutum aucloritatem juris Canonici , quie
tunc,magna erat, ídem juramentis robar ex fuá auctoritate
addere voluifie , quod á Pontificibus acceperant3 ut recti
meo judicio fentiant , qui ampliando:/.i .C.eod.tit.authenticam
illam ab hntrio fubjeclam putant.fed husc non íluit hujus
di.fquifitionis.
(¿ueritur autem , an femper & fine exceptione verum
fit, quod diximus, pro infcclo & nullo haberi , quod contra
Jegtm fitjfive contra quam lege cautum eft.Et íi quidem lex
fimpliciter aliquid fieri vetet, nec ullam nominatim adjiciat
peenam, recte colljgimus & ftatuimus, ea, qux contra legem
fiunt,

SELECT. JUR. QJUjf,ST. LÍB. I. 3fiunt,
pro ínfc&is haberi, & iplo jure eíTe nulia; tune enim
hanc efle poenam legis , & hoc velle lcgem intclligimus, ut
quod fac~tum elr, infettum lit, ideft, caflum & irritum prorius:vcluti
íi filius fir^e confenfu patria matrimonium contraxerit;
íi vir uxori, aut uxor viro aliquid donaverit; fi pater
lilium, quem in poteftatc Iiabct, pr.astericrit, aut fub conditione,
qax nonfit in tjus poteftatc, hercdem iriilituerit; li
quis in fraudcm creditorum manumiferit; fi minor natu majorcm
adoptavcrit,&c.. Sed & íi lex ulterius proccdat,& poenam
adjiciatyidem adhuc dicendum eft,:modo prena adjiciatur
annuIJationi aotus^ ut Joquuntur- nam & tune, nullum
tft ipfojure, qüód factum efli; & pratterca pcena adje&a annuilationi
pricftaada c(l: cxempla habcmus in /.4. 1.6. cum
a-'.lb. fcq. C.dc inctp. ñupt. l.un. C. fi quacunque: prad. pot.
i.pL-n. C. dc /'ntcrd. matr.int.fup. I. cura qui 18. ad l.jul. de
adult. l.fdt. f}'.de rit.nupt. cum fimil.quibus locis inceft*
Se prohJ

4 A R N O 1 D I V Í I' 1 i
redari jubct: & tamcn fi ñeque heredes ínftitutí, ñeque exhercdati
Fuerint, non ideo teftamentum patris jure pretorio
nullum eft, quia Prcetor id patitur fubfiftere, & tantum remaüum
fuppcditat, quo id rcfcindatur, data fcilicet prxteritis
bonorum poffeííione contra tabulas tcílamenti patemi,
§.emancipatos lnfi.de exbtred.libJ.i.

Select. Jur. Quast. LÍB. 1. S
C A R II.
Leges interpretar i fit ne folius Principis, an vero,
& quo eafu, etiam privatorum ?
SIcut folius Príncípis eft Iegcs confiere, ita & cjus folius
eft leges interpretan; quee fententia multis locis expreffa
eft, /.i. A /t£t¿- 9. /.#/r. C.dc Icgib*^ & ab ea initium fumit
Novcllajupiniani de mul.rapt.pafí.\$%.. Quis enim. ut
idem Imperator, ait d.Ltllt. C.de leyib., legum wnigmata folvere
& omnibiu aperire idoneUS eíTe videbitur, nifi ÍS , CU¡
foli legislatorem eíTe conceífum eft? Nulline ígirur leges interpretandi
jus eft, Tolo Principe excepto? Nulii fane tale,qllallí
Princeps habet.ut fcilicet interpretatione fuá mentem
kgis Jato; egrediatur, aut pnetextu «quitatis a mente legislatoitis
reeedat; quoníam id non eft fervare legem interpretando,
led mutare, quod nemini licet, nifi Principi. Et hoc
cft, quod Conjlantintn referibit Li.C.eod. , ínter ax]uítatem
jusque interpofitam ínterprctationem nobis foüs & oportet,
& licet infpicerc; Se Valentianus l. 9. C. eod., duritianí
legum oportere Imperator;'?. interpretatione emendari. Quibus
convenit illud Mafmenopttfi / . 1 . r/7.2. §. 33. umv eiepiv
hétíc 7W> 7rspi ¿¿vi TBCioci (¿T>!7iv , ídeíl i Cum aliud jus
ipftim , aliud «quitas poflulat , controvcrfiam hanc folus
Princeps dirimic. Ac proinde ii ex verbís legis tam aperta
fit legisíaton's voluntas , ut de ca dunitari non poflit, fervanda
lex eft , qííamvís dura & afpt-ra videatur : tiara
credendum eft , legislatorem certa ratione duchim ita
conllituifle , licet nos rationem , qux cum moverit , expediré
non poífímus , Jitton ómniúm 2o.f¡\ ae regib. 1-9-ff- de
Religiof.. ¡ScíiiCef hoc ínter nomines lex aflVrt.ut habcamirs,
quid i 11 judicando feqUamur, quamvis forte, id quod fequimur,
altero, quod non firquímtir , non fit mclius & aüjimis.
In rebus enim & negoííis aliquid certi ciefiniendiim eft, ñeque
de legibus, quarum certa eft fententia , difpitari oportet:
cum «Üoqui multa e&que ccftHBfná péfTeñ't fubverti,
A 3 h&

6 A R N O L O i VÍNNÍlt
/. & ideo 2 1. ff. de kgib. ; rucretque legum auclorius , fi
in rationem earum nimis anxie inquírere licerct,ut difputat
Plato lib.i.de legib..\Jnde Auguflin.lib.de"jera r.l;p:.cap.^2. 9
In iftis, inquit, temporalibus legibus, quamquum de bis homines
judicent, cum eas inftituunt,tamcn,cum fuerint inftitutx
& (innata; , non licebit Judici de iplis judicare , fed fecundum
ipías, cap.^.dif.^.. Exemplum habemus in l.profpexit
1 i.ff.qui, & a quib.rittin.. Lege Julia de adulterijs coercendis
caveturme fervi aduIterie,&nominatim ne ii quidem,
qui extra minifterium ejus fucrunt, vel in agro, vel in provincia,
manumittautur, & lie quxftioni íiibducantur . Hoc
licet nobis,quos íame ratio Iegis latet,/.,70// omniura 20.ff.de
/íg/¿.,durum videatur; tamen cum id benigna interpretatione
emendari nequeat falva volúntate- legislatoris, juxta l.benignius
18.ff.cod.tit. , ñeque in iis, qua.- lex difponit,debeat
Judex ipfa lege efle clementior, novel/.%2. cap. 10., Princeps
hit confulendus erit , 5c nobis cum Vlpiano refpondendum:
Hoc perquam duium eft,fed lex ita feripta eft.-Ñeque enim
ubi aperta funt,atque inter fe conveniunt verba Ie¡¿is &fententia,voluntatis'
q medio admittenda eft,fed legi parendum,
& voluntas condentis nobis pro lege efle debet, dd. II.. Nejaos
poft mortem avi conceptus ñeque jure civili ad legitimam
avi hereditatem vocatur,ut fuus heres; ñeque jure pretorio
ad bonoium poíTeflionem tamquam cognatus,/.6. cum
2
'f u
/ (
¡' de fuit & legit. I. 6. pr. ff. de injujl. rup. tejí. 1.1.
$.8. ff. unde cogn. §. & licet 8. Injl.de her. qua ab int.. Fatendum
quidem eft,durum efle,& alienum ab ajquitate,hunc
nepotem excludi á fucceflione avi, á quo utique non minus
defeendit, & cujus fanguis non minus eft,quam qui vivo
eo nati aut cencepti funt: fed tamen Judiéis partes hic
quiefeere debent: quippe cui quidem licet a verbis legis rccedere,
fed ita, ut ab ejus volúntate íemper ftet, d.1.18. ff.de
legtb.y & fecundum eam fententiam ferat, Injlit.d/e offc.Jud.
in pr..Quinimo nulla eft ipíb jure,& avopoç fententia, quee
expreflim contra juris rigorem lata eft, /. fi expreffim ff. de
appcll.. An autem,ut d,üidam pUtant,a Jujliniano hujus juris
íive fubtilitas iive afperitas fublata íit/Vk'.i 1 Ü.cap.i .,ad vo-
Juntatis

S ELECT. Jll R. Qu>EST. L I B. I. 7
luntatis quseftiorrem pertinet, de quo poftea. Si quis in rem
alienam impenfas fecerit, earum fervandarum caufa, unum
tantum remedium jure noftro civili proditum eft, fciiicet retentio
rei, oppofita doli mali exceptione ,' 11 res a Domino'
vindicetur, /.fin autera 27. §.alt. l.fumtus 48. ff.de rei i'ind»
i-fin área n¿ f}\ de cundid, indcb.. Quod ii omiíTa hac
exceptione poíTeílbr rem reftituerit , conftanter traditum
eft , nuliam ei impenfarum nomine aítionem competeré
d. I. ft in ana 33. /. Partlus 14. fj\ de except. do!/ mal. /.14.
§.1. jj\ comm.diz'.. Hoc autem licet duriuículum videatur in
perfona bonae fidei poíFefíbris; non ideo tamen licebit Judici
contra manifeftam juris fententiam aliud remedium excogitare,
quo fubveniatur etiam non poflidenti, atque ita xquitatis
fpecie vim aucloritatemque iegum eludere . Principis
igitur hic partes érunt- , non Judiéis ; quamquam nonnulli
exiltiment, non elle alienum a ratione juris noitri , ut non
poflidenti pro confequendis impenfis detur aóiio utilis negotiorum
geftorum;í*ed argumentis parum validis,qu;e nunc
non excutio . Atque hxc una fere fuit omnium ediclorum
caufa, «Se totius juris prajtorii occaliojquod fciiicst ejufmodi
interpretatio , aut potius juris civüis correólio, a Judicibus
fieri non poterat. Quam enim multa contra manifeftam rationem
juris cñilis á prajtore introdu6'ta funt,in quibus antea
nihil fibi fumere quifquam privatus vel Judex vel Juris.
conliiltus potuit ? Sed & in quajftione voluntatis interdum
Principis deüderatur interpretatio , f» videlicet verba legis
adeo fint obfeura 8c perplexa.ut dubitetur, num faclum, de
quo agitur, legis mente comprehendatur, feu an lex ad hypothelin
pertineat, nec ne? Nam 8c hic adeundus Princeps,
qui legem interpretetur, mentem legis ómnibus apei'iat, aut
nova lege , fi opus eft, voluntatem fuam declaret, /.9. CT* /.
ult. C. de leg. i. & idto n.ff'- cod. I. 2. \& Lfq. fj\ de rea.
tor. qui fué tut.
Sumamus exemplum, ut quod obiter modo attigi,nunc
explicem, ex JVov.I j S.cap.i., ubi Juftinianus defeendentes
feu libelos omnes ante omnes alios vocat ad fuecceífionem
parentum inteftato mortuorum, fine ulla gradus prarrogati-
A 4 va.

8 A R N O t D í V I N N I Í
va,.ideft, five pnmi fint, five mfcriorum graduum. Ex hoc
autem quidem colligunt, jus vetus, quo ncpos poft mortem
avi conccptus a fucceifione ejus tam honoraria , quam legitima,
excluditur, zjujliniano illic fublatum eíTe . Sed iíta
colleétio valde infirma eft: nam & veteri jure in fuis hercdibus
non fervabatur gradus prerrogativa, §.cum filias ó.infiit.
de btr. qu

Sf.LP.CT.JUP. QU.SST. LÍB.1. 9
mente legís reftringimus. Exempla extenfivie interprctationis
pcti pofTunt ex l.illud 32. ff'. ad Ug.Aquil.l4. ff.de fund.
dot./.y.§.2. ff.de jurifd. l.oratio 16.ff.de fponfaf. cum íimílib..
Plañe in jure íingulari extenfivíe interprctationi locus non
eft,cujusmodi funt jura minorum,m¡ferabilium pcrfonarum,
militum, ftudioforum, fifci, ecclefiarum , aliaque privilegia
perfonis,aut caufis tributa. Nam quod contra rationcm juris
communis propter utilitatem aliquam certis in perfonis aut
caufis receptum aut conftitufm eft , id vetamur producere
ad confcquentias, ñeque in eo poflumus fcqui regulam juris,
/.quod i-tro 14. & fia, ff. de legib.l.\.§.2.ff. de cenft.princip.
Reftrieh'va; interpretationis exempla fuppcditant /. quod dittum
I2.ff.de pach 1,2. §.$.ff. ad Settat. VJl.1.6. C.de itgib.
1.6. §. 2.ff. de jar. patrón. I. iV.ud 40. pr.ff. de beted. petit.
/.1 }. ff. de fajas i-oe.&c.; fíe quod generaliter cautum eft
JVfK'.i 15. cap.2,., Judex interpretatione fuá reftringerc poten
& dcbet ex l.jicut 9. & l.feq. C. de tefi.müft., qwss licet
lint anteriores,ut videri poflint per d.Mv.i 15., utpotc poiteriorem,
fublatx argj.ult.ff. de covflit.princ; tamen quia
funt fpcciales,AWe//tf ifta potíus ex his cxplicanda,limitanda,&
reftringenda eft, juxta regulam juris, l.in tato Üc.ff'.de
reg.jur., facJ.nox tfi. novum 26.cum feq.ff.de Ug¡l>.
Debent autem tam Judices quam Jurifconfulti interpretatione
fibi permiífa íequi non rigorem juris civih's, non
íus fummum, quod fumma fope injuria eft, fed quod benignius,
quod íequius eft & meíius, exemplo Servil SulpitiJ,
qui hoc encomio laudatur a Cicerone Philif.y. w
3 quod non
magis juris confuíais,quam juftitice fuitjpropterea quod ea,
cjuse proiicifcebantur a legibus & jure civiíi.íémpcr ad ícquitatem
faciritatcnujue referebat: & Caji illius Aquilii, quem
juris civilis rationem mrnquam ab xquitate fejunxifll- memorut
idem Cicero, in prat.pro Cetrina.Eoque períinent l.placuitC.de
judieJ.benignius íS.ff'.de Ug.i. l.in omm'b.v}0.ff.de
reg.jur.. ítem preclara iilrc Celfi fententifc diccntis,fcirc lege$
non hoc crte verba earum tenerc, fed vim ac poteftatí ta,
l.fcire 17. ff.de leg.: ]m rffc artem :squi & boíli, /. 1 .pr. ff.de
ju]l.& jur..Ex hJ5.crtdo.jam dignofei poterít,qurc íint in legibus
exnonendit Prín /
cipuin,quejudicum partes. CAP.

LO ARNOLDÍ VÍNNÍÍ
C A P . III.
Vtrum daré honorum pofie/Jivntm,jubere cavere pratoría
jlipulatione , in poftcffonem mittere, mixto imperio
an jurifdiciioni adfcribenda ?
DUplicis in argumento de jurifdiélione fit imperii mentjo.meri
&non meri five mixti.Merum imperium,definitore
Vlpiano, eft poteftas gladii ad animadvertendum in
facinorofos, /.3. ff.de jurifd., cui defcriptioni fi addideris,
vel cujusiis altcrius gravioris co'ercitionis , ex /. 11. ff. de
o/fic. proc. l.nemo pottfl 90.de rtg.jur., plena erit & perfecta
definitio. Quippe nihíl aliud eft merum imperium, quam jus
animadvertendi in reos criminum.five capite pleclendi lint,
five tollendi e numero civium fervitute pu?na2,deportatione,
five relegandi fufti gandí ve. Hoc imperium dicitur merum,
quia purum & per fe folum eft, alterius reí mixturam non
nabcns;ficut dicimus merum jus gentium,quod non eftmixtum
cum prasceptis civilibus, l.bona fidcs 3 1. ff.dcpof.:me.ram
donationern, icleft , puram & fnnplicem, l.Aquilius 2y.ff.de
donat.: merum vinum,quod aqua non eft dilutum,& fimiJia.
Eft autem hoc ncmen huic imperio inditum,quiaeft & aliud
imperii genus, quod noftri non merum aut mixtum vocant;
propterea quod jurifdiciioni cohceret, fubfervit, ineft, confiftens
in módica coércitione , ideft, executione decretorum
& pronuntiatorum in caufis civilibus; cum merum illud
á jurifdiciione fit feparatum , 8c circa criminum animadverfionem
verfetur, l.i. in fin. l.ult. §.1. ff.de offic. ejus ¿kc. /.3.
ffM jurifd.. Igitur mixtum imperium eft poteftas cohairens
jurifdiciioni comparata adeam tuendam atque explicandam.
CJur mixtum vocetur, ex iis, qua? modo dicTla funt, intelligi
poteft ; nimirum quia conjunclum& unitum eft cum jurifdiclionc
, ejusquc infeparabile adjun&um : fiquidem ha»c
dúo, ¡urifdiclio, & mixtum imperium, fatione perfona;, cui
sompetunt, indiífolubili vinculo inter fe copulata & nexa
funt, ita ut alterum ab altero divelli non poflit. Nam ficutir-açiftratus
effs non poteft fine jurisdi&ione , ita nec fine
im-

SELECK JUR. QU/EST. LID. I. ir
imperio aliquo, quo jurifdiclionem fuam tueatur, raíumque
efficiat, quod ftatuit aut decrevit, dd.uk. §.i. . Ceterum etíi
imperium hoc ita , ut diximus , conjunélum atque unitum
eftx:um jurifdiftione , utab ea íejungi non polut; nihílominus
tamen, ut nominibus diftin&a funt, ita Se reipía funt
diverfa, aclufque jurifdiclionis & imperii diftinc~li; ut ñeque
quod jurifdiclionis eft, imperio,neque quod imperii,jurifdiclioni
attribui debeat.Diverfa h;ee eííe patet cuín ex eo,
quod mandata jurifdiérione etiam hoc imperium íimui transiré
dicitur , tamquam eonfequens jurifdic'tionis , eique perpetuo
coheerens, d.l.i.in fin., 8c d.l.ult.§.\. de ojfx.ijus 8ec. ;
tum quod definitur módica cogrcitio,qua Magiftratus jurisdictionem
fuam tuetur , 8c qux decrevit , exequitur d.l.uli.
§.i., Jam vero quod fimul eum jurifdic~lione tranfit , quod
jurifdiclionis tuendx gratia comparatum eft, id utique non
eft idem cum jurifdictione , fed aliquid ab ea díyerfum .
A&uum quoque diverfitas confpicua eft, & facile dignofei
poteft. Nam caufam cognofeere, fententiam dicerc, decernere,
ftatuere, jurifdiclionis funt, non imperii: Icntentiam,
decreta,ftatuta,jufla exequi manu militan',captis pignoribus,
aut multa exacla, imperii,non jurifdiction.'s- Et utique cum
imperium, quod omnes fatentur, confiftat in executione;neceíTe
eft, ut actus aliquis jurifdiclionis prajcedat, quein
íequatur aólus imperii, fi ei,quod vi jurifdiclíonis ftatutum
aut decretum eft , non pareatur. Ac proinde qui decreta

, 12 A R N 0 L D í V i N M i í
lus in ea danda prajeedit aftus jurifdi&iónis, quem Prcetór
eam dando defendat , ncmincm coercet > ñcminem multat.
Quod fi dicat aliquis , procederé faltem cognitionem ali*.
quam; is cogitet, nullam eflc fcntcntiam, quam non procedat
caufas cognitio.Quis autem innúmero eorum,quíe mixfi
imperii í'unt, pofuit unquam fententiam dicere , cum unde
petitUr, abfolvere aut condemnare ? Jus dicendte fententia;
etiam pedanei Jtidices habent , quorum tameri nec proprie
jurifdiclio eft, fed nuda dumtaxat notio, ideft, cognofeendi»
& judicandi facultas fine exequendi pdteftate, i.$. /. a div
1 S-ff.de re //«/.. Relinquitur cfgo ut dioarmis, bonorum poffeilionem
daré, aclum eífe ¡urifdictionis }non mixti ímpífií.
Atquehoc ipfum ex eo qtíoque rrianifefte evincitur , quúd
jus omne, qUod in danda bonorunl poffellione coirirftit, iutroduiftum
eft jtfris veteris fum erriendandi tum eonrirmandi
gratia, tefts¡uftirtianoin pr.Iuft.de bón.popA correctio 1
áífteríi
juris civiiis, temperado, confirmado, non ab imperio aiiquo
proprie di£io,fed a jurifdr¿r.ione Protón» veniUnt,- unde fciíicet
omnia ediét-á proficífcuntur;quod & nominatim de bonorum
poíTeflionibus teftatur idem Imperator in pr. §.2.Inft.

SEtECT. JUR. QUJEST. LÍB. I. I J
fciofa, & vel cum Amonio Goi-tano ad hanc leg.ntt.%^. legcndum:Mixtura
imperium eft, cui etiam jurifdiblio inefi. Quod
in dunda bonorum popefftone confiftit jurifdiclio eji . Jurisdicíio
efi etiam]udicis dandi licentia.Nullum enim in vcteribus
libris frequentius mendumeft,quam iterati verbi omifiio.
Vel cum Ant.Pabro Iib.^.conjecl./).. pro quod fubftituendum
qua,hoc modo,Cui etiam jurifdiciio ineffqua in danda
bonorum popefsione conjifiit. Nam ex utriufque fyllabe fimilitudine
f'acile error nafci potuit;& quod caput eft,verba fequcntia,Jurifdici¿o
eft etiam &o, evidenter oftcndunt, prius
á Jureconfulto prolatum e/Te exemplum jurifdiclionis.//0f0mannus
lib.y. obf.16. etiam pro his verbis , Cui jurifdtftio
intft,ma\-ak \cgi,Quod jurifdiclioni ineff non equidemabfq;
ratione: nam propric jurifdiclio non incft,non acccdit, fubfervit
imperio, fed hoc illi, ¡,\.infin. l.ait.§.i.jf.de offic.ejus:
ceterum non femper & ubique eque accurate ipíi veteres
loquuntur.
Sed quid jubere cavere pretoria ftipulatíone,& i 11 poffcmonem
mitterc? Ne hec quidem mixto imperio adfcribi
pofle,fuperioribus confequens eft. Etenim cum Pretor cavere
jubet,verbi caufa, damni infectinomine, & fi non caveatur,
decernit miflionem in pofleftionem rei, de qua damnum
timetur,id vi junfdiclionis fuá; facit, non imperii : haud fccus
ac fi Judex in aólionc arbitraria , aut bonos fideí, jubeat
rem petitam reftitui aut exhiberi,& fi juífui ejus non pareatur,
contumacem condemnet quanti adveríarius in litem juraverit.
Quid quod aperte apud Poraponium fcriptum eft,ftipulationes
pretorias omncs & aidilitias á jurifdiótione venire,
l.$. pr.ff. de verb. obliv. . Enimvaro fi ex decreto miflus
non admittatur, fi vis ei fiat,hic jam fuccedunt partes imperü,quod
mixtum appellatur,cujus vi decretum fuuin Pretor
manu miniftrorumexequitur,/.^. ff.nevis fiatei,qu¡ in popef.
Moveré nemincm debet, quod apud Vlpianum I4.ff.de
jurifd. Sí Paulura Lea qua 26. ff. ad municipal, legimus, jubere
cavere pretoria ftipu!atione,in poífcflionem mittcre,imperii
magis eñe,quam jurifdiclionis.Nam verbo imperii iftis
locis non fignificattir imperium mixtum,dc quo hic agí mus:
alio-

14 A R N O L D Í V Í N N i i
alioquí clicerc debuiífent Jurifconfulti , ifta non cflc jurífdiclionis.fcd
imperii mixti:cum verodicant ifta magis eííc imperii,
quam jurifdi£fcioniS',utiquc fatentur eíTe jurifdiclionis;
íed hoc figniiicant, eífe hxc jurifdichonis cujúfdam emincntis,atque,ut
Govtanus Joquitur,magis imperiofce,quam jurídica::
in qua fcilicet majorum Magiftratuurn,hoc eft, corum,
qui Tríbunali prxfunt, poteftas refplendeat: minores enim
Magiftratus , quales erant Magiftratus omnes municipales ,
ea quae excelicntioris hujus jurifdiétionis funt,exercere non
pofíunt,d./. 2 6.pr.ad mu ni c:\mde alibi eodem intuitu hi Magiftratus
di clin tur eífe fine imperio,/.»^ Magiftratus 32./;;
fin.ff.de injur.'i cum tamen mixtum imperium conjunétuin
cum jurifdiftione fuá habeant, arg.Lult.de off.ejus, 1.2. ff.de
jurifd.,8c ut qui jurifdi&ionem fuam captis pignoribus tueri
poífint, /.qutmadmodum 29. §. pen.ff. ad l.Aquil. /.3. §. 1.
ff.de reb.cor.qui fub tut.. Numeratur ínter ea, qua: imperii
magls , quam jurifdiélionis funt, & qua; ob id Magiftratus
inferiores faceré non poííunt, etiam reftitutio in integrum,
d.l.26. §. 1. ff.adrnunic..At nec in integrum reftituere mixti
imperii achis eft, fedfpecies fplendidioris iilius , quam dixi,
jurifdiciionisiqua: enim hic coercitio? aut quis dixerit,reftitutioncm
in integrum coh:ercre, inerte, fer vire jurifdictioni ,
ejufque explicando; caufa comparatam cííe ? Ejufdem generis
eft 8c cognitio de fufpectis tutoribus, /. 1. §.fufpecfi 11 .ad
iSenat. Turpil.y ubi Jurifconfultus ait, iufpetSti tutoris accufationem
pro Tribunali tantum examinari pofle, nulíumque
alium, quam Prsefidcm , de hujufmodi quesftione poífe pronunciarc.An
quia hoc mixti eft imperii? minimemam 8c Magiftratus
municipales mixtum imperium habent, ut paulo
ante oftcnfum: íed quia eft ex ce I fe cujúfdam Se nobilifíima;
jurifdictionis,quam íbli habent Magiftratus majorcs,& quam
imperii nomine paflim veter.es defignant, /.8. & l.ult. ff.de
offic.Proconf.l.%. ff-de office jus &c. /.2. ff.de adopt.l. 12. §. 1. ff.
de jad. (. jnris gentium 7. §.fi pafeifear 14. ff. de /;

SELECT, JUR. QU/BST. LÍB. I. 1$
fed talis tamen, qux poli ta fit in jure dicundo, & intra términos
jurifdiclionis confiftat.
Quidam,cum hinc fe expediré alia ratione nonpolTent,
dúo genera mixti imperii commenti funt; unum, quod fubferviat
8c coha;rcat jurifdiclioni , comparatum jurifdiclionis
contentiofaj defendenda; Se exequenda? gratia: alterum , cui
infit, Se tanquam principali accedat atque ancilletur jurifdiclio:
cujus genens efle putant ea, quas magis imperii, quam
jurifdiclionis eífe dicuntur:ideo nempe, quia,ut ajunt, ficut
in priore fpecie jurifdiclio , ita in pofteriore magis eminet
¡mperium.Ita Baro in l.ult. ff.de offc.ejuSyMufcorn.de jurijd.
nu.\\z. Bocer.cap.4. nu. 18. Obrc'tb.cap. 12. ff.25. Ofuv.HiU
lig. ad Don.lib.ij. comm.S. . Sed toto eos errare judicio, ea,
quas fupra diximus , manifefte oftendunt. Nullum enim eft
imperium mixtum,ac ne excogitari quidem cum aliquo colore
poteft, quod per fe fubfiftat, cui accedat Se famuletur
jurifdiclio, fed omne açcedit Se fervit jurifdiclioni; cum omne
poíitum fit in.aliq.ua coercitione , comparata ad jurifdiclionem
tuendam atque expediendam. Ita poftLongovallium
Guveanus 8eAnt.Fab.ubi fup. 8c add.l.i.in rationa!. Bacbov.
ad tit. ff. de jurifd. c. de mixt. imp.: atque hasc quoque
fententia, ut eft ümpliciílima, ita 8c veriflima nobis videtur,
Se dudum vifa eft trazl.de jurifd.cap.7.
C A P . IV.
An prorogatio jurifdiclionis de loco ad locum , & de tempore
ad tempus, ex ratione juris nofri defendí queat}
CErti atque cxplorati juris eft, non folum eum,qui jurisdiclionem
habet, eam poífe mandare alteri , dummodo
cam babeat fuo jure, non alienó beneficio, /.5. ff. de jurifd.,
ideft, modo propriam habeat,non mandatatn ab aliojverum
etiam jurifdiclionem, quam quis vel proprio jure, vel mandatam
habet.confenfu partium poífe ei ipli prorogariiut jam
vi hujus prorogationis jus dicerc políit inter eos , qui jure
publico jurifdictioni ejus non funt fubjecli , aut de fumma
ordinaria ejus cognitione majore . Et hoc eft,quod VJpiauus
ait

i6 A»NOtDÍ VÍNNÍÍ
ait yLi.ff.de judie.:S i fi fubjiciant aliqui jur/fdiFíioní t& confttttiantún
confentientes cujusvis ]ud/cis fqu¿ Tribunali praeft,
aut aliara jurifdi&ionera babet,eft jurijdiffio; 8c huc facit
l.tft receptum 14. l.ft convenerit iS.jf.de jurifd. í.2.pr. 8c§.\.
¡.de quare y^..§.i.fl'.de judic.Do&ores noílri fere quadruplicem
faciunt jurifdiclionis proroganda; modum ; de perfona
ad perfonam, de re ad rem, feu quantitate ad quantitatem,
de loco ad locum, de tempore ad tempus. Ex quibus modi
dúo priores certo jure nituntur , /. eft receptum 14. 8c l.flo.
l.ft con-venerit 18. ff.de jurifd.l. 1J.2. ff.de judie./. 1./.3. Cuh
jurifd.l.dc qua re * ¡ \ .ff.de judie.Linter convenientes 28.jp
ad raunic..Sed de tertio & quaíto prorogandi jurifdiclionem
modo , fcilicet de loco ad locum , & de tempore ad tempus,
non fine caufa quídam dubitant,an jure noftro recepti lint.
Quod attinet ad aliud, de loco ad locum,qua;ftio in eo pofitá;an
ita de loco ad locum jurifdiclio prorogari poííit,ut virtute
hujus prorogationis etiam extra territorium juris dicundí
poteflas acquiratur ei , cujus jurifdiclio fie prorogata
eft : verbi caula, an Judex Mutinenfis, quo exemplo vulgo
utuntur, vi prorogata; fibi juriíÜiclionis eam Bononia; exercere
queat ? Alfirmat quidem id Zaf. in Lpen.ff. de juft.
é* jur. na.2$. 8c DD.comm.inLult.ff.de jurifd.. Quid 8c porro
quterunt , an hic prascife requiratur exprelTus confenfus
partium , Se an etiam neceífarius lit confenfus Judiéis illius
loci,feu exprefius,feu faltem tacitusrSed fi evincimus,talem
de loco ad locum jurifdiclionis prorogationem veteribus
incognitam, «Se rationi juris noftri minime confentaneam cffe;
omnis de ea re difputatio fupervacua futura eft.Alienara
eíTe ii ratione juris Romani primus oftendere tentavit Bartolus
in 1.2. ff.de judie, in pr. num.y.. ídem poft cum fecit
& Baldus in d'J.nu.y., 8c poft hunc Salic.'m L¡. C.de jurifd,
?;u.$.. Nos etiam inviclis argumentis id verum eíTe luculcuter
demonftrabimus.
Primum illud extra omnem controverfiam pofitum eft,
Magiftratus omnes in fuo dumtaxat territorio juris di cundí
poteftatem habere; extra locum territorü fui privatos elle,
eorumque jure cenferij/^. ff.de ojf'.Fra/id. Udt. ¡¡\de jurifd..
At

SELECT. JLLR. QjiSST. LÍB.I. 17
'At privato feu ci, qui nulli judieio prxeft, tribuí jurifdiótio
tonfenfu litigantium non poteft, l.i.ff. de judie. /.3. C.de
jurifd.. AhxandcY in d.l.ult. fubtilem agit, dum ait Juditem
habere jurifdict-ionem in babitu , eamque circumferre ,
ubicunque locorum fit. Mihi vero valde iníubtiiis & inepta
videtur illa Alexandri jurifdictionis cum habitu comparado:
cum habitas fit qualitas & vis animi longo ufu & crebris
aótioníbus parta e fubjetto xgre mobilis : jurifdiclio autem
jus quoddam & poteftas in fubjec"t.os cives publice tributa ,
certos términos ac limites fuos habens,tum rationc durationis,tum
ratione Ioci.Itaque jurilcU&io eft obje&um feu materia
, circa quam Magiftratus verfatur & oceupatur, fed in
fuo duntaxat territorio: Magiftratus adjunclum oceupatum
junfdic~tionis,fed ita limitatxdic ut Imperator eft adjunclum
oceupatum totius imperii,quatenus fcilicet circa imperii adminiftrationem
verfatur. Atqui,inquies,certum eft pofíe Magiftratum
etiam extra territorium fuum exercere aélus jurifdi&ionis
voluntaria;poífunt enim &manumiíuones 8c adoptiones
& emancipationes fierí apud Proconfulem 8c Vixíidem,ftatim
atque urbem ingrefli funt^ntequam ingrcíTi fint
Provinciam fuam, 1.2.ffM offic.Proconf. l.apud iy.ff.dtt raa-
Hum

I S A R N O L D í V i -V NT i Í
la ex iís , qua; caufse cqgnitionem &,decretum Magiftratus
dcfidcrant,qualia funt tranfactio de alimentis teftamento re-
Iic"tis,pra:diorum minoris alienatio,adrogatio únpuberis ¿ce.,
/.8. §.vaít igitur S. ff.de tranf. l.i.ff. dc rcb.eor. qui fub tal.
§.3.Inflit.dc adopt. cura ftmil.. His accedit 8c illud, quod ubi
femel ex confenfu partiuiti jurifdictiO prorogata eft,ea etiam
in invitos exerceatur : quod tamen in alieno territorio íieri
non poíTe, apud omnes in confeflo eft, Quod fi ea vis efiet
jurifdiétionis prorogata*, ad eam ex prorogatione in alieno
exerçendam non opus eíTet confenfu Judiéis tcrritorii;utpo~
te qui nec aíteri jurifdi&ionem tribuere,nec eam fibi adimere
poteft.Non obftat cap.fl ata tara §.in nudo de refcript.in 6.;
riam illic fermo eft de delegato Pontificis.qucm tanquam delegatum
Principis, conílat ubique jus dicere potTc.etiam extra
Civitatem feu Dicecefin, in quibus deputatus eft, modo
exprefTus partium ad id accedat coníenfus: quod etiam codem
loco a Bonifacio VIII..diferte .requiritur .
Quinimo nec illud abfolute admittendum videtur,poffejurifdictionem
Judiéis ita prorogari , ut.quolibct in loco
fui ipíius territoni jus dicat . Etenim quee caufa; cognitionem
defiderant & decrctum Magiftratus , ea pro Tribunali
tuctanda funt, atque eo in loco, ubi falva publica majeftate
fervatoque more majorum jus rcddi poteft & (ó\et,l.pen.ff.de
jujl.&jur. /.4. Cde dilat.i qua: res cum ad publicum decus
fpectet, partís privatorum mutari non poteft, l.ntque ex pretorio
27. ff.de reg.jur.: ñeque efficere, ut quod alibi judicatum
aut decrctum eft, auctoritatem judicati habeat, arg.l.^.
C.quomod.& quand.]ud..Quo etiam pertinet, quod apud VIpianurn
legimus, quiecunquc caufaj cognitionem defiderant,
ea per libellum five de plano expediri non poíTe, l,mc quicquara
c).§.i.ff.de ojjjc.Proconf.. Atque hoc ípfum etiamayW5»7o
Salomonlo contTaGulielm.Caman.Bart.6c Baidumpndem obfervatum
eft in Lpai.ff.de juft.é' jare. Arrefto quoque Curia
Parijienfts anni iszs^.Septerab. continetur,ut 8c expenfarum
taxationes in auditorio 8c loco, ubi more majorum jus
rcddi folet,fiant,teftc CoflaLud d.Lpcn.. Quod autem Prator
non conftringitur uno in loco jus rcddere, íed ipfi permittÑ
tur

SELF.CT.JUR. QII/BSTV Lii!. L 19-
tur pro arbitrio fuo locum conftitucre, ubi ¡US (\\c¿.t,d.l.pen. t
id non habet hanc fentcntiam,poífePretorcm ubivis, etiam
domi fuá; aut in itinere,quacunq;decaufa jus diccre;fed pofic
Pretorem unum ex pluribus tribunalibus (nain in balilicis,
ubi jus reddebatur, multa erant tribunalia) unum juris
dicundi gratia eligcre : id quod his verbis, ubicunque Pretor
Jaiva majcjlate imperii fui , fahoque more majorum ptt
dicere conjlituit, jurifconfultum íignincare omnino Credibiie
eft. Plañe que circa caufa; cognitionem expediuntur,item
preparatoria judicii, interrogationes &c, pofllint quidem illa
alio quoque loco a Magiftratu aut Judice tractari , & vel
domi,(ella po(ita,vel in itinerc /.4. §.1. jf'.de inttrrog. in /vrfac.'y
fed pofTunt etiam citra partium confenfum , nimirum
ubi Pretori vifum fuerit. Quapropter , ut tándem concludamus
, dicendum eft, nullam ex ratione juris nollri cífe de
loco ad locum jurifdictionis prorogatioacm»
Videamus nunc , an illa de tempore ad tempus prorogande
jurifdictionis fpecies, que ex quatuor illis,que vulgo
Doctores ponunt, poftrema eft, juris noftri eoaditoribus
cognita fit. Et quidem, qui jurifdictionem de loco ad locum
reéíe prorogari ftatuunt, arguinentum fumunt ab hoc de
tempore ad tempus prorogandi modo ; quali extra omnem
controverfiam pofitum fit , poíTe jurifdictionem de tempore
ad tempus prorogari per l.2.§.2.ff.Ue jud..E^o vero nec hanc
fpeciem veteribus cognitam aut ufurpatam intrepide aflero,
eofquc qui contra fentiunt, fruflra fententie fue firmamentum
querere in d./.2.JJ'.de judie. Nam textus ille ad nullam
omnino jurifdictionis prorogande formam pertinet, led tantum
loquitur ibi Vipiama de prorogando tempore , intra
jquod Judex datus, qui nudam dumtaxat uotionem, nonjurifdictionem
habet/.5. jf.de re jad. , julius eft litem aliquam
fibi commilfam dirimen:. Hoc tempus cum folo partium favore
intelligatur adje£tum,etiamearumdem expreflb confenfu
prorogari pofle rationis eft ; utique ü & ipfe Judex ad
tempus a l'retore datus confentiat: utrumque enim in hac
prorogatione temporis exigitur dJ.2.§.2.,ne videlicet Judex
fine coufenfu fuo a privatis gravetur onere judicandí . I»
B 2 pro-

2o ARNO E b'l VlÑNli
prorogatione autem jurifdictionis , non aliorum confenfus^
quam ipforum litigatorum dcfideratur , ac nc ejus quidem ,
cujus prorogatur jurifdictio, nec denique Judiéis ordinarii
8c competentis, utpote cui nihil hic adimitur d.l.2.§.i.ff.de
judic.Vuh.\*j.l.\.c.de jurifd.nu.66.. Illud autcm longe diflimilc
eft,quod/#//rt;/#í fcribit l.de qua re y $.§.\. ff.de judie,
Judicern , qui ufque ad certam fummam judicare juflus eft,
etiam de re majorc judicare pofle , fi inter litigatores convelí
iatdioc enim ñeque ad prorogationem de loco adlocum,ñeque
ad prorogationem de temporc ad tempus,quíe interpretan!
commenta funt, pertinet;íed ad fecundam proroganda?
juriídictionis formam,de re fcilicet ad rem, qua; non minus,
quam prima illa Se notiílima, de perfona ad perfonam, certo
jure recepta eft,ut fupra demonftravimus. Ñeque Juliano illic
fermo efl" de fimplici aut pedáneo Judice , ut in d.l.2.§.2,
&pafjim ff.de judie, cui fcilicet una aliqua caufa comitti fo-
Jebat, praifcripta formula , & refervata danti poteftate exequendi,
l.a Divo i $.ff.de re jud.; fed de Judice publice conftituto
non ad unam aliquam litem, fed generaliter ad omnes
caulas , qux quandoque inciderc poífunt , terminandas
ufque ad certam fummam; ac proinde de eo, qui jurifdiclio-*
ñera habcat,& magiftratus i\t,fac.l.interconvenientes2H.ff.ad
municip.. Illud probandum erat,poífe Magiftratus annui ju- -
rifdiátionem confenfu litigantium ita prorogari, ut etiam
finito Ma¿áftratu, 8c adhuc poft annum, inter confentientes
jus dicere poflit; quod nunquam oftendent. Imo'vero etfi
oftenderent,nondum tamen hocevincerent,poíTe obid etiam
de loco ad iocum jurifdic~r.ionern prorogari . Licet enim interdum
tempus Se locus comparentur, l.vinum 22. ff.de reb.
cred.l.fifoluturus 39.ff.de folut.; neminem tamen credo tam
eífe infantem in arte differendi, ut ex eo emei putet, quodcunque
in uno ftatutum eft , id continuo ad aliud quoque
transferendum eífe:cum fint plañe divería,& prorogatiotemporis
privatam litigantium utilitatem rcfpiciat, loci publicum
decus. Nec igitur prorogationis de tempore ad tempus
ullus apud veteres ufus fuiíTe videtur extra fpeciem d. /.2.
§.2.ff.de jud., ubi non jurifdictio annui Magiftratus, fed nu-

S F. L E C T. J11S.' Q U .T, S T. L 1 B. tí 2 1%
da notío Judiéis ad tempus dati confenfu partium Se ipfius
' quoque Judiéis prorogata r¡Topon'itur,add.Ant.Fab.ad d.1.2.
§.2. in nitionctl.; quo etiam loco non fine ratione claufulam
iilam d. §.2.,Nifi fpectaliter principa!i juftione prorogatio fuerit
inbibita,Triboniano adícribit.Quis enim alius ita loqueretur,
jujjhne prorogationem inbibcri, aut inbibitione juber'ú
Adde,quod infolens eft ad tempus a Principe Judicem dari,
aut ad tempus a Magiftratu dari notiouis inhibere prorogationem
. Sed h*ec ¿v n a^óJoj •
C A P . V.
Injus vocatio an ft pars judicii proprie ditli?
PRoceíTus judiciarü quatuoríunt partes,quarumordinem
8c progreíTum natura ipía oftendit, in jus vocatio, litis
conteftatio , cauf:e cognitio, fententia . Additur 8c quinta ,
fententia; exequutio, qu;e tamen ab ordine,quo ad eam pervenitur
, fecemi poteft ; nec femper nccelTaria eft, fed tune
folummodo , quando condemnatus fententiic Judiéis ultro
non paret. Prima igitur ordinis judiciarü pars eft in jus vocatio:
nam ab hac parte edicti omniurn aclionum inftituendarum
initium proficifeitur, §.u/t. Inft.de pcen.tem.litig.: hoc
eft , qui cum aliquo judicio contendere inftituit, is ante
omnia adverfarium fuum in jus vocare debet, ideft , ad eum
vocare, qui jus dióhuus fit, juris experiundi gratia, d.§.ult.
junci.l.i .ff.de in jus M>Í;., eique aélionem cdere;quo is fecum
interim deliberet, utrum cederé malit, an judicio contenderé;
8c íi contendendum putet, ut veniat inftruétus, i.i.ffJe
edtnd.autb.offeratur C.de lit.conteft. Unde inteHigimus,hunc
ac~tum omnino neceíTarium elle, coque omiflb nihil cognofci,
nihil ftatui poííe ; «Se fi contra faetum fit , id pro infecto
habendum, nec rei judicataj aucloritatcm obtinere , fac. /.4.
Ç.de fent, & inter/oc., 8c mérito; quoniam fie déficit una ex
peribnis, qux ad eonftitutionem judicii neceíTário icquiruntur:
ñeque Judcx contra jus naturale 8c divinum reum privare
debet defenfione, qux naturalis eft , Clcra. paftoralis de
re jud. Gai/ti.obf.^B. . Nonuulli 8t partem judicii elle con-
B 3 tendunt:

f 2 A R N' O T. D i V 1* N N I i
tendunt : fed hoc alii & plurcs negant; quoniam judicium
non ante ca*ptum dicitur, quam lis eft conteftata, l.amplius
j ç;.ff.rat.rtm.bab.l.uu.C.de lit.contcjl.Ga:l.d.obf.^. VVefrnb.
parat.de jud.nu.6. . Diflidium haud diificile compofitu. Nam
aut vocem judicii latius accipimus prototo litis traclu ab in
TUS vocationc ulque ad cxecutioncm, qux procefTus judicia-
TÜ eft pars ultima; aut prelíius, ut ea tantum contineat,qua2
oüm APUD Judices pedáneos expediebantur, nempe pro progreflu
judien a lite contcftata ufque ad fententiam , qui inftantia
dici íblet . Priore ícníu non minus in jus vocatio
proprie ¡k veré pars judicii eft, quam litis conteftatio, caufa;
ccgnitio&c.;ur.de ca quoque,quíc apudMagiftratum in jure
üunt,dicuntiir in judicio ficri,paflim tit.ff.de tnttrrog.ln jur.
Í(íc.¡.2.§.2 ff.qt'.i fatijd.cog.l.i.S.pzn.&• uit.ff.de adm.tut.l.ult.
ff.f; quis in jus toe. . Pofteriore proprie judicii pars non eft,
fed tantum principium tk prxparatio judicii inftituendi; ñeque
enim proprie aut Judcx aut judicium ullum eífe intelligitur,
antcquam lis lit conteftata d.l.un.C.de ht.conttj}..
Sed liic nobis oceurritur primum ex eo , quod in jus
vocatio operttur prajveutionem ; ideft , íi quis poftea quam
in jus vocatus eft, altcrius fori eífe coeperit, puta mutatione
domicilii,aut privilegio proprii judiéis quíeíito; is in ca cania
jus fori revocandi non habeat,quali vocatione prxvcntus,
Ly.ff.de judjc.c.propofuijh txlr.de for.comptt. . Unde dicendumvidttur,
in jus vocationem etiam judicii proprie dicti
partem eiTe,& judicium cujptum intelHgi,fimul atque reus in
jus vocatus eft per l.ubi acctptumio.ff.de judic.lKd'yondto,
etiamíi hic efie&us eft in jus vocationis,ut rcus, licet poftea
alterius fori eífe cceperit, litem apud eum, ad quem vocatus
eft, porro conteftari, ¿k cauíam in judicium deduccrc debeat;
ex eo tamen non fequitur,in jus vocationem partem eíTe judicii',aut
judicium jam elle crcptum, voce judicii llriéte furnia
. Nam judicio CI^pto, neaclor quidem conlilium mutare,
& ad novum judicem reum vocare poteft : ita cape d. l.ubi
ncctptum 30. l.fi is 34. ff.de judie. . At in fpecie propofita
quidni liceaí AC~tori ante litem conteftatam confilium mutare
, rcumque convenire in fero receus quwfito, arg.LJi quis
J 12.

SELECT. Jtlft. QJÍJEST. Lic. I. 2J#
112.ff.de ver.obl.? Nam utique reo competeré non potift
exceptio prasventionis.qui non prarvenit, íed prasventus eft.
Litis autem pendentiaj exceptio competit demum poft litem
conteftatam; Sk tune actor etiam iiiYitus in judicio retinen
poteft, poteritque rcus ipfi aétori volenti cauíam ad forum
recenter quantum trahere, exceptionem opponere litis
pendentiíe. Adde quod judicii inchoaíi etiam hac.vis eft,ut
aclorem mutuas petitioni rei obnoxium reddat, quam mutuam
petitionem pragmatici nunc reconventionem voeant>
l.qui non 22. ff. de judie, ¿.cum Papiníanus-i^. cum auib.
& confequtntcr C. de fent.& interloc.
Secundo objicitur , quod jure novilfimo in actionibus
xcalibus per folam citationem, vel iibelli oblátioncm Principi
faélam , & Judici ínfinuatam , & per eum futuro reo cognitam.res
fit \hig[oi~¿i,aut/j./¿ttg¿ofa,8c ib\DD.,C.de Utigiof..
Ex quo non male inferri videtur, jure Noveliarünv judicium
ceeptum inteJligi, íaltem in actionibus in rem, ftatim atque
reus in jus vocatus eft. Et porro cum jure Canónico hoc genérale
cenfeatur, ut ícilicet tam in actionibus pcríbnalibus,
quam realibus,per inlinuationem citationis res vitio litigioíi
alnciatur,Clcw.2.^A lit.pen.nihil innov.; ex eo utique.huju's
«tris intuitu judicium a cita.ti.one inchoari recté colligi putatur
per c.gratum de offic.de/eg.. Refpondeo, ne hxc quidem
coilect¡3 firma eft: nequ-: enim ex eo, quod placuit rem per
citationem fieri litigioíam, Ut ea poftea alienata velpignerata
emtori vel creditori obftet exceptio litigioíi, lequitur
protinus judicium effe eueptum: non magis quam ex eo .quod
citatio operatur pra/ventioncm , quod perpetuat jurifdictionem
dclega:i,de quo m ¿Lc.gr aturai»\xx quod ex íbia aditioue
Pratoris etfeótus prorogationis inducitur, l.fi convenerit 18.
dejurifd.. Nam illa effecia judicii acpti, aítionum, qua
alias tempere aut morte peritur» crant, judicio íémel incluí
farum papetuatio , írueUíum in ítrictis judiciis poli acceptum
judicium praftatio, exceptionum dilaturiarum exciufio
&c.,non funt efíecta in jus y ocationis,feu citationis, ut
nunc jüífim loquuntur, íed manent adhuc propriaJiti&conteftationis,
utpote per quam demum res in judicium deduci-
B 4 tur.

24 A R N O i, D í V ¡ N N í í
tur & cognitioni Judiéis íubjicitur , l.un.C.de Ht.conteft*
C A P . VI.
TI- ¡Sfb.
An paclura unius ex corréis debendi aut crcdendi
alteri pro/it , aut noce ai ?
EXpIorati juris eft , neminem fuá paclione alteri nocerc
pofle;ac ne ei quidem,cujus eft in poteftate,l.ft tibi 17.
§.pen.l.fi unus 27. §.^. r
verf.ante omnia l.coutra juris 28. $.2.
I. ult. ff. de páEí. , in tantum , ut ne quidem Procurator
omnium bonorum poilit a&ionem Domini gratis remittcre,rf./.28.f.2.;exquoloco
temperandi textuslnl.i 2.CW.14.
ff'.eod.pcr l.\2,C.de tranfaB.l.paFíum curatoris 22. C.de pa&..
Sed nec paclione noftra alteri,cujus juri fubjecli nonfumus,
aut cujus rebus adminiftrandis non íiimus prxpoliti, poíTumus
prodeííe , ut inde aut acíio aut exceptio ei acquiratur,
l.Jlipulatió 38. §.alttri iy.ff.de verb.obl.l.i 1.ff.de obl.& aSi.
l.quo tutela y$.§.ult.de reg.jur.. Hinc eft, quod nec paclum
iidejuflbris proftt reo principali , l./idejuJSoris 23.ff.deparf. •
quamquam fi cxpreffe convenit , nç a reo quoque petatur ,
hoc cafu propter connexionem obJigationum rec quoque
dari exceptionem placuit,non pacli conventi, fed fubfidiariam
doli, l.idem in dttobus 2$.§.ult.8c l.ftq.d.th.. Quod vero
ex contrario placet,etiam paclum genérale debitoris, five
in rem facr,um,fidejuflbri quoque prodeíTe,mirum vic;eri non
debetiquippe cum ut fidejuflbri profit,ipfius quoque debitoris
interfit, propter mandati judicium . Nam ü nuiJa fit fidejuflbri
mandati aclio, verbi gratia, fi donandi an.ino ndejuf.
for intervencrit; pa&um rei fidejufibri ad exceptionem mínimo
proderit, l:Ó* beredi 21. §.ult.junlL
eod. tit.
l.quoddicium 32.
De pacto unius e duobus reis promittendi aut ftipulandi
qu:eiitum,an non id faltem alteri proíit aut noccatPEt
fiquidem unus ex corréis debendi,qui &focii lint..jachis fit,
ne a fe petatur, quin id paótum caiteris quoque prcut, vix.
ambigitur,propter regulam d.l.2i.§.ult.l.2i.in jlu. ¿ktext.'m
i.2$.ff.d,t.l.62.ff.ad /e£./Wc ,
..Nam hic quoque pacifeentis in.
tereft

SELECY. JUR. QujES"r. Lía. I. &y
tcreft a focío promittendi reo non peti: quia fi íblvat,id ai. 1
teri judicio focietatis reputabitur. Obftat tamen L$¿§i§íff:d&
lib.leg.,uh\ Julianum refpodiiTc Vlpianus refert,fi urii ex corréis
fociis liberatio legata fit,non paólo,fed per acceptilationem
eum liberari deberé ; ne dum ab altero petitur, alter
inquietetur: quibus verbis non obfcure fignificarc videtur,
paólum unius rei debendi alteri non prodclTc,licet focij lint.
Ego vero ncgo,Juiianum ideo requirere,ut in cafu illic proponto
liberatio non paclo,fed per aeceptilationein fiat, quia
paclum unius e reis promittendi fociis alteri non prodeft;
fed quia non prodeíl ipfo jure : atque ita adhuc fieri poífet,
ut dum ac~Ho,qua; ipfo jure fublata non eft.adverfus alterum
ab herede inílituitur, is cui liberatio legata, oblique ínqUieá
tetur.Hajc eft ratio eur Jurifconfoltus in dicla fpecie liberaíionem
fieri voluit per eum modum, quo penitus 8c ipfo ju*re
obligado perimitur; ut fcilicet in omnem eventum legatario
profpeclum fit.Quid ergo fi rei debendi non fint focii,
an hic unius paclum alteri non proderitPPuto non prodeffe:
atque ut ita fentiam,multa me movent.Primum quia hic pacifeentis
nihil intereft a correo fuo peeuniam non petñquippe
qui, etfi poftea conventus a communi creditore folvat ,
nullam adverfus eum, qui paclus eft, aclionem habet, ut hic
«eífet regula d.1.21 .§.ult.ff.de pac!..Secundo movet me locus
'Vlpiani in dJ.^.j.^.ff.de ¿tb.legat. yubi jurifconfultus ait r alterum
çx corréis debendi, cui liberatio legata eft , agendo
quidem confequi pofTe, ut pació liberetur , fed non , ut per
acceptilationem, ne etiam correo liberatio proík. Qui locus
apertiífime fententiam noftram confirmat: quid enim avertius
ad ejus confirmationem afferri poteft,quain quod ibi jurifconfultus
ait, uno quidem accepto liberato utrumque liberari,
paóUonc autem unius eum dumtaxat, qui paclus eft.
Dúo tamen huic fententia: objiciuntur . I. refponíum
Tauli in 1.2$.pr.ff.de /uffJI.refcriptum Imperatorum J>iecletiani
8c Maximiani in l.2.C.de duob.reis. In d.l.2$.pr. idean,
ait Piiulus,h\ duobus reis promittendi & duobus argentariis
ibciis.Quid autem hic cum quo idemran ídem quod in con-
VCUtione fidejulToris, quam reo non prodelTe, niii fiSejuflbr
/ fit

26 A R N O L D i VÍNNIÍ
fit in rem fuam,idem Paalus in /.2g.í>r.& /.24.^.£0Í.refpondit?
Minimc: nam paólum unius e duobus fociis alteri quoque
prodefle debct proptcr judicium focietatis . Sed idem ,
quod in paito rei principalis , ut quemadmodum illud fidejuflbri
quoque prodenV/./.z^./» fin.;de unius ex argentaría
vel reis promittendi fociis pactum alteri quoque proficiat :
utroqueenim caíu pacifeentis peculiariter intereft, ne pecunia
ab altero petatur; rei principalis nc a ridejuífore propter
mandati judicium; unius e duobus reis vel argentariis fociis,
ne a focio propter judicium focietatis , quo alioqui id pacifcenti
reputaretur . Non enim tantum de argentariis fociis,
fed etiam de reis promittendi fociis d./.23. loquitur . Et eft
veriíiimum quod Cujacius monet, cum fine ¿./.23. immediate
conjungi deberé ¿/./.2C.;utpote qux aiterum cxcmplum
habeat,quo pacifeentis principal i ter intereft: quod & inferiptio
& res indicat.
Alterum,quod huic fententue obílare pilinque putant,
eft l.2.C.de duob.ra's; ubi /»2/>p.refcribunt,fi unus ex duobus
debendi reis conventus integrumdebitum creditoriexfolvat,
quod ultra dimidiam fuam folvit, eum poíTe repetere: quod
fie accipiunt,pofl*e repetere etiam citra ceflionem in correum
aclionis, videlicet fubíidiaria aclione negotiorum gcftorum:
& fecundum id fepe judicatum effe teftantur Ant. Fab.Cod.
fuofor.de duob.reis dcfin.i. Cbr-jlinr ol.i.decif.i i^.é' i-ol.^.
decJf.ijS.. Iam vero hoc polito, unum e duobus reis debendi
folventem poffe id, quod partem fuam excedit, repetere ;
ex eo recle colligitur, etiam unius pacifeentis, ne a fe petatur,
intereííe ne petatur a correo fuo,& confequenter id paclum
etiam correo profuturum ; ne fi forte is folidum folvat,
pro parte id ab eO , qui paclus eft, repetat. Ego autern
non video , qua; in propofita quxílione aclio folventi citra
ceífionem competeré pollit. Illud utique certum eft, folutione
unius ipfo jure totam perimi obligationem, §. 1. Injl. de
duob.reis 1.2.1.1.in fin.ff.tod., ut nulla jam creditori fuperfit
aclio , qux cedi pollit . Nec ulla dari poteft ratio , cur
uno ex pluribus ridejuflbribus folidum folvente, line pació
aut centone, nulla detur adverfus confidejulfores aclio , l.ut
fi-

SELECT. JUR. QIL*ST. LIB. I. 27
fidejufor 19.ff.de• fidejufi.l.Modeftinus j8.ff.de folut., danda
fit uno e reis principalibus folvente adverfus corrcum . Sed
nec fu o nomine adverfus correum aclionem liabere poteft :
non aclionem mandati, quod nullum intercefíit: non aclionem
negotiorum geftorum, quia non alienum, fed fuum negotium,folidum
quod debebat folvendo,gefíit: non denique
aclionem communi dividundo aut pro focio, quarum neutra
competít citra communionem,/. 1.1.2. ff.comm.dhid.,accurate
Ant.Fab.l.i i.conjecl.6.& fiq.contr&Car.Mo/ittaam ad d.L
Modtflinus de folut..Quid ergo refpondebimus ad d.l.2. C.de
duob. reis ? Putamus eam commode accipi poífe de duobus,
reís , qui in rem communem pccuniam mutuo acceperunt;
dicitur enim expreífe in textu pecunia communiter mutuo
accepta: ut hoc cafu uno folidum folvente, aut aclio pro focio
, fi focií fuerint , aut communi dividundo,advcrfus alterum
competat, arg.l.2.pr.ff.comm.drjid.juubl.l.ut ftt 31.ff.pro
foc.add.Pérez ad tit.C.de duob.reis n.io.& fcq.Gomtz.2.rar.
rtfol.\2. in fin. . Plañe fi nominatim perfona correi quoque
pació comprehenfa fuerit, proderit ei paclum ad exceptionem
doli, per l.z$.§.ult. 8c l.faj. ff.de paB.
Jam videndum ex contrario, an paclum unius ex reís
•flipulandi aut credendi correo noceat, puta fi paótus fit fe
non petitiuum. Et hic iterum diílinguendum videtur intcr
ibcios credendi reos, & fimplices. Si íint focii, puto paclum
unius alteri ita non nocere.ut ñeque profit: nam pro ea faltem
parte obftabit correo petenti exceptio,quamille,toto fo-
Juto, focio rcílitucre teneretur judicio focietatis . Quam autem
partem ipfe confequitur , eam non tenetur communicafe
focio,quippe cujus paclione efieclum,ne integru confequi
potuerit.Ütut autem fummi juris ratio efncere videatur,
ut nullo modo unius paclum alteri noceat,propter conditionem
obiigationis duorum reorum , in quorum fingulorum
perfona tota obligatio confiftit: sequitatis tamen ratio facit,
ut in propofito faltem pro parte agenti obftet exceptio; pro
ea inquam paite , quam alioqui acceptam teneretur reftituere
lbcio.
Ceterum Ant.Fab.x 1 .conjtcl.iS. 8c in rational.&d /.27.
ffdc

28 A R N O L D Í VÍNNÍÍ
jf.it? paft., rcjeéta hac diftinítione , contendit pac"him uníufi
e rcis credendi íociis altcri noccrein totum.Utiturargumen­
to l.ft dúo 34. ff'.de rec.arbitr. y
ex quo loco fie ratiocinatur:
Si compromiííum unius ex corréis fociis nocet in totum alteri,
ita ut íi is, qui compromiíit, vctitus fit petere , ñeque
alter petere polfit; ergo eodem modo & pacium unius nocebit
alteri.At compromiífum nocet &c.per d.l./i duo.Kd'pondeo:
falfum eft aflumtum, idque vel ex eodem loco demonftrari
poteft. Non enim quxritur illic, an focius pctcrc.quod
promiífum eft , poífit; fed an pétente illo ftipulatio pumalis
interpofíta a focio, qui compromifit,committatur?quod non
obfeure alfirmat Jurifconfultus.Unde contrarium potius col-
Jigitur, nempe compromiífum focio , qui no» compromiíit,
non obeífe; utut eo quoque pétente ftipulatio peenalis committatur,adverfus
eum fcilicet,qui eompromifit.Quod fi correi
credendi focii non fint,conventio unius altcri non nocebit
omnino ; nunquam enim talia pacta vim fuam exerunt
extra perfonas pacifeentium , /.// unus 27. $.4. verf.ante om­
itid ff.de pací.iSc eo pertinet ejufdem l.2 l
y.pr. i
uerf.ult.. Aliud
eft, fi unus promiífori acceptum tulerit, 1.2. ff.de duob. rcis;
aut novandi animo alium reum acceperit, /.// rtm 3 i.§. 1. ff.
de no-vat.; aut jusjurandum detulerit,/./;/ dnobus 2S.ff.de jurejur.:
quia liase omnia vicem folutionis obtinent. De jurejurando
enim id quoque difertc traditum in l-jusjuraudurri
2j. ff,eod.lit.
C A P . VII.
Si unius debiti plura Jint apud creditorem chhographa,
an unius redditione cenfeatur obligatio remifia?
SI creditor debitori fuo chirographum reddiderit, tacíte
pachas intelligitur, ne petat , & debitum remilifle , 1.2.
§.i.ff.d* paB.,fac./.g.§.i. ff.de lib.lcg. l.qui chirographum 55;.
ff.de legat.i.. Qua; res dubitationeni non habet, fi creditori
dumtaxat una cautio expofita, tx ab eodem debitori reddita
proponatur . Sed fingamus ejufdcm debiti plures camiones
five inftrumenta creditori tradita , «Se unum ex his tantum
de-

SELÉCT. JUR. QUJEST. LJB. I. 29
debitori redditum, an hujus unius redditione,fimiliter obligado
tacite remiífa cenferi debcat, quícfitum eft. Arfirmant
Bart. Bald.Cafir.J af.'m d. 1.2. de pan., quorum fententiam
ex proferto tuetúr Bachovius ad tit.ff. dt pací. c.de fie. div.
paií.nu.'j.. Negant Duar.Fort.Garf.Patíl.Btif.'m d.1.2., excepto
fi id actum eíTe apparcat; veluti fi tabula; non íimpliciter
redditie,fed aut donata; ünt aut legata; debitori. Movetur
Bartolm, eumque fecuti,hac ratione, quia unum tantum inftrumentum
eft, quamvis pluribus tabulis conferiptum, per
l.unum 2\.ff.qu¡ ttft.fac, & quia tabulis reftitutis non feriptum,
fed contentum reftitutum intelligitur,arg.í/./.2.$.i.¿/íí
pa&.l.qui chirographum S9-de legat.3J.uC.de donat.. Bacho*
vius autem pro defcnfione fententia; Barto/i etiam quinqué
alia argumenta afFertjquorum primu fumtumeft ex l.veterib.
de paB., quo loco cum Papinianuí dicat, veteribus placuiffe,
paá"tionem obfeuram vel ambiguam ei nocere , in cujus
poteftate fuit legem apertius conferibere , ex eo infert Bachovius,
creditori imputandum eíTe, quod non apertius egerit
, & contra eum eífe juris piíoíumtionem, quod debitum
remittere voluerit . Secundum Bacbovü argumentum eft ,
quod pra;ferenda fit fententia humanior : eam autem eífe,
qua; favet \\bzxaúom,l.Arrianus 47. ff.de oblig.®' ticí.. Tertium,
quia generalis eft definido tradita in d.l,2.§.\,de pací.,
nempe redditione chirographi hoc aclum tacite intelligi, ne
debita pecunia petatur. Quartum, quoniam nullus alius finis
redditionis chirographi dari poteft, quam debiti remiílio.Poftremum
, quia fi unum ex duobus chirographis debitori legatum
eífet, liberatio legata cenferetur. Ceterum hwc fententia
aliis, ut dixi, difplicet,& merito,meo quidem judicio:
quippe qua admiífa magna occafio prcebetur improbis homÑ
nibus fallendi bonos creditores fuos . Nam debitori in proclivi
eft dúo chirographa ejufdem argumenti conferibere,
quorum alterum tradat creditori, alterum retineat; ut íi
quando ex eo, quod traditum eft, conveniatur, proferat retentum,
dicatque illud fibi redditum eífe a creditore : atque
ita feneftra aperietur fraudibus.Quapropter lubens fubferibo
fententia; corum, qui cenfent unius chirographi redditione
non

30 ARNOLDI' VÍNNÍÍ
ríon deberé íntelligi faclam eíTe debiti remimonem ,1 nifi id
aclum efíe a debitore probetunquod fi id docerc non pomt,
non ipfi, íed creditori jusjurandum deferendum eíTe, nempe
ut furet chirographum a fe rcdditum non eíTe animo remittenda;
obligationis . Atque huc etiam facit bonus textus in
Lult. ff.de bis, qua in teft.de!.
Supereíl , ut refpondeamus argumentis contrarias fententia;
auctorum. Et quidem illud Bartoli, unum inftrumentum
eft , licet pluribus exemplis defcriptum, vcrum igitur
eft inftrumentum redditum elíe, eft ex eorum genere , qua?
Ariftoteli 'mpcftLr.analyt.dicu.ntuv ce\>Tjrps

SEI.XCT.JUR. QUAST. LÍB. I. 31
nem 1.2. §.1. ff.dc pací, reftringendam eíTe ad cafum , quo
una dumtaxat cautio, ut plerumque íieri folet, expoiita
& eadem rcddita eft . Illud enim perraro evenit, ut debitor
dúo ejufdem debiti cbirographa tradat creditori:quamobrem
nec de tali cafu cogitaííe Jurifconfuítum crcdibile eft , arg.
/•3.& ll.fcqq.ff.de legib.. Ad quartum quoq; non diffkilis refponfio
eft , nempe cum creditor unum tantum e duobus
ejufdem debiti chirographis , quse accepit , debitori reddit ,
non continuo credendum eífe, voluiífe eum debitum remitiere,
cum alium hujus redditionis fíncm fibi propofitum
habere potuerit, qui potius prxfumendus fit: nimirum ideo
id creditorem fecifle, quia ex altero, quod retinuit,debitum
fatis probari poífit, ut fupervacuum videatur utrumque retincre.Qupd
fi animum remitiendo obiigationis creditor habeat,
cur qucefo, non utrumque reftituit, fed alterum retinet?
Aólus agentium,ajunt noftri , non operantur ultra eorum
intentionem , l.non omnis 19. pr.ff.de reb.cred'.. Poteft
& hic finis addi , ne videatur creditor utraque cautione retenta
aliquid malitiofe adverfus debitorem velle machinan'.
Poftremum Bacbovii argumentum petitum ex /.59. de Itgat.%.
refponfionem non meretur. Nos enim de eo cafu difputamus,
Ubi e duobus chirographis unum redditur iimpliciter,
nec creditor id fe donare profitetur. Legare autem donare
eft, §. \Jnft.de Icgat.l.legatum 16.ff.cod.2.. Nulium vero
dubium eft, quin ficut donata,ita & lega ta cautione ícu chirographo,
& vel una, licet plures creditori expofitx, nomen
ipfum five debitum donatum legatumque intelligatur, d. L
59. de ¡egat.j. l.fprvum 4 4 . q u i $.tod.i.l.i.§.\.ff.de lib.
legat. cum fimilib,
C A P. VIII.
An de cwtroverfiis ex teft amento ortis recle tranfigatur,
non infpeclis teft amen ti ver bis ? & quid hic
ftatuendum de pactione gratuita ?
IN l.fub pratextu 19. C. de tranfa'cl. traditur híec regula.
Sub praetextu inftrumenti poftea reperti tranfaólio bona

32 A R N O t D l V i N N í 1
na fide facía non refcinditur.Qua; regula offlcium fuum perdit
ex communi Interpretum noftrorum fententia,& meo judicio
vera, fi traafaétio facia fit fuper controverfia ex teftamento
profecía, non infpeclis cognitifque teftamenti verbis,
atque ex teftamento poftca prolato appareat Isefum eífe
tranfigentem;& habemus in hanc fententiam textum expreffum
in L6.ff.ie tranfaft.,ubi hese verba Gaji leguntur:Zte bis
controv-erfis, qua ea teftamento proficifeuntur , ñeque tranjigi¡ñeque
exquiri veritas aliter poteft,quam infpeclis cognitifqi
yerbis teftamenti ; cui geminus alter locus ejufdem Gaji in
/. i .§. i .ff.teft.quemad.aper..Cujacius tamen ad /. i.ff'.de tranfací.
& ¿Emi/ius Ferretus putant, hanc fententiam falfam eífe ,
& natam ex comuni errore. Moventur hifee fere rationibus:
Primum quia milla fufiiciens ratio dari poteft,cur tranfa&io,
qua; ínter tranfigentes non minorem vim habet, quam res
judicata, l.non minorem 2o.C.de tranfací., faóla fuper controverfiis
ex teftamento ortis,fub prajtextu teftamenti poftea
reperti refeindi debeat contra definitionem generalem l.fub
prattxtu 19.Cd.tit.8c {¡miles textus Lio.i. 16. Lnec intentio
23.-C.tod.Lin fumma 6$.§.\.ff\de cond.indeb.. Sed hoc Cujació
8c /Emilio vifum, dum fuo indulgcnt ingenio: nam fatis
fufficiens vulgo redditur, eoque dúplex hujus juris imgularis
ratio ; una, ne qui teftamenta fupprimunt, aut confulto
diutius oceultant, iniquum inde lucrum capiant; dum eo
pació illeelantur legatarii 8c fideicommiífarii ad tranfigendum,&
modicum forte prcefens, pro reliólo alicujus momenti,
quod ignorant,accipiendum, per LS.pr.jf.de tranfací.. Altera
, quod alias per hujufmodi tranfactiones facile circumveniri
poflfent fuprema; hominum voluntates , quas exitum
habere , etiam publice expediré creditur,/.5. jf.teft. quemad.
aper.Bart. 8c DD.'m d.1.6. Sanie lib.^. tit.$. defin. 15.. Qua;
profeclo ratio minime inepta eft, quamvis id Cu jacio videatunnam
eadem ratione motus DhusMarcus oratione in Senatu
recitata effecit, ut ne fuper alimentis teftamento relíelas
tranfigi poflit fine Praetore, d.l.S.pr. ff'.de tranfací..
Deinde putat Cujacius, d. 1.6. ff'.de tranfaB. aut peregrinam
efic, aut a propoüto alicnam.-quippe apud Gajum
in

SELECT. JUC. QIKT-.ST. Lia. I. 3J
in d.l.i. §.i. rcft. quemad, aper. traniigcndi vcrbum non ad
conventa,fed per translationem ad judicata referri:quod, inquit,
cum Tribonianus non animadverterct , partem ULITIS
refponli in titulum de tranfa&ionibus conjecit,ncmpc iiiam
ipfam 1.6. ; cujus tamen fententia faifa íit , íi verbum illud
referas ad con venta leu compolita.Ego vero hic dcíidcro judicium
Cu.jafiif.de verba hxc, ñeque Jim judice ttaufigi, qux
funt Gaji ind./. i .§. i,jf.teJls/uemnd.aper.,non ad judicata aut
fententias judicum , íed ad conventiones referencia eífe contendoridqite
vel ex EO folo evincitur,quod alioqui verba illa
in abfurdam 8c ílultam abcunt fentcntiani.Quis enim ita loquerctur
, fine judie: judjeari non poteft? aut quis unquain
de co dubitavit ? Gaj; fententia minime obfeura eft , neque
partes traníigcre pofle de iis , qux teftamento reliSa funt,
fine judice, apud quem fcilicet tabulx aperiri folent, ñeque
aiiter judicem judicare , quam infpeclis cognitííque verbis
teftamenti: non quod ipfa tranfactio auctoritatem delklerct
judiéis , fed tabularum apertura 8c publicatio ; ut cognita
volúntate defuncli, II quis jam velit, de dubio aliquo aut
incerto utiliter traníigcre poilit, d.l.i.pr.l.^. L5.quernad.ttft.
aper.Ltejtamenta 1 S.C.dc ttftam.VVefemb.parat.d.tit.CcJIal.in
L6.jj'.dc tranfa?:. Borcbolt.cap.3. de tranfacl.nura.i4.; qui 8c
mérito notantAccurJíum,Bart.,ftald. tqu'x\\ilus hic tribuant
fententix judiéis, quam privatorurn tranfa&iimiiquafi judici
liceret etiam íine infpcétione tabularum fententiam ierre,
privatis non liceret traníigcre . Deníqiic Se Grxci , quorum
auótoritati etiam plus xquo tribuere Cujacius folet , verba
Gaji lie reddiderunt : txúv ¿y. ¿¡xSx-¿>ic i\ovc-v¿icíp
eyp VTbiV
¿teüweo'Sciu íuvoniv , tj aX»9éc fym/a&ou,
fJLVI 7Tp0K0/l>'(O tUSVU)V TCUÇ THÇ ¿tzBvWC pnUXWV . PoiTO
tria adhuc communi fententix objiciuntur. Primum refponfum
S cavo'a in LLucius 78. §.ult. ff.ad.SC:Trebe/L9 ubi cafus
proponitur, quo poft tranfactionem interpofitam reperta
funt inftrumenta, ex quibus apparuit quadrtrplo amplius in
hereditate fuiífe , quam heres Hduciarius ex caula fideicommifli
reftituerat: Se tamen BCgat S cavóla, fi tranfactio intervcneiit,ampiius
fideicommifli nomine peti pode. Keípondeo

34. A R N' o i, n i V i N N i i
in cafu, quem iilic propon i t & dccidit Secóla, credendum
omnino eífe & prafupponendum, omnia legitime fuiffc acta,
teftarnentum infpectum ftinTe , atque ex verbis teftamenti
latís conftitifle de fidcicommiflo:-ñeque poftca aliud voluntaos
ultima inftrumentum,puta codiciilos,quihus ndeicommiflario
plus quam teftamento relicium crat ; fed alia , qua
plus in bonis defuncli fuiííc oftenderent, reperta . Nam có»
dicillis poftca repertis & prolatis, non obftante tranfactione,
integra manerct fideicommilu petitio, Aj.§.i. ft.de tranfa?L\
cum iniquum fit paJtionc perimi id, de quo cogitatum non
eft, /.qui cum o.in fin. fj'.tod.tit.
Objicitur fecundo l.nun tfl fzrendus 13. jJ".íOí/..Refpondeo:fatis
apparct ex verbis hujus loci,faclam fuifletranfigcnti
in fpecíe illic propoíita teftamenti infpicicndj copiam, atque
ab eo infpcc~tum lec~tumquc , quamvis. forte ofeitantér ,
quod fuá ncgiigcntia imputare debet . "Plana eft Jurifconfulti
fententia , nempe non eífe audiendum cum , qui facta
infpiciendi copia, poftea caufetur dc eo fo!o cogitarte , quod
prima parte teftamenti,non etiam quod pofteriore relictü fit.
Poftrcmo cxjoanne objicit Accurftus , quod tranfaítio
fit rei dubia & incerta ; at poft infpecta teftamenti verba
rem non amplius eíle dubiam , fed certam . At quam jejuna
hac cbjeétio! quafi vero adhuc quari non poiiit de mente
& fententia teftatoris, de viribus teftamenti , utrum Falcidia
locus, &c.. Illud obiter moneo , non eo minus ratam
eífe deberé tranfa&ionem, quod adjeóla non fit claul'ula, 11U
fis cognitifque verbis teftamenti-, dummodo doceatur, tranfigentes
guaros fuiífe eorum,qua teftamento cauta,licet tune,
cum interponebatuT ttanfactio, forte le-Slum non fit', 'BMrt.
in d.1.6. Ant.Fab. Cod.Juofur.b.tit.d^fin.i.Sande Hb.4. tit.$.
'ácfip.lS.
Rcliqwum eft, ut jam examinemus quaftionis prapofita
partem alterara, nempe quid hic ftatuendum de pactionc
gratuita.Nam cumGajus cuatis locis 1.6.fl\áe tranfacLSí
§.i.f¡'. teft. quemad, aper. nominatim & tantum loquatur de
tranfactione, quantum eft , a 11 non faltem donationis caula
iiceat de controvcrñis ex teftamento dcpe::dçntibus,non infpeciis

S P. L P. C T. J U R. Q.U-E S T. L í B. I. 3 $
fpectis tabulis, pacifçi, litemque gratis -
rcmlttcrt? Accvrftus,
cujus fentcntiam feçuti funt Bartol.Bald. & Artgd.iü d.1.6. ,
putat non magis Jicere , verbis toílamcnti non infpectis , de
hLijufmodi controvcrliis gratis pacifci, quam accepto aliquo
tranfigcre. Contra vero Albericus de Rofate , Guilielmus ds
Cumo,CaJir.8iJaf.pac\Çci de his gratis licere, quamvis transigere
non liceat: quorum fententia; & nos ultro fubfcribimus.
Accurfius eumque fecuti argumentum ducunt aparitate
rationis , & pro vero falfum fupponunt : eandem fcilicet
hic eíTe tranfaélionis & pacli gratuiti rationem.Magna enim
& evidcns hic inter paótum & tranfaclionem ditferentia elt;
cjuippe qui tranfigit , decipi potefl , acccpto forte mínimo
pro bona fumma , cum utique habere velit , quod iibi tcftamcnto
reliclum eft; at is,qui ultro totum rcmittit, non decipitur,
cum nihil rubcrc cupiat; & poteft unufquifque jus fibi
delatum repudiare.
Pro contraria; fententia; firmamento adducit Bartolus
/.3. /.0. §.ult. ff.detranfiuL l.tres fratres 35. ff.de ptrL, quibus
iocis paclum & tranfaclio axjuiparantur & pari paffu
ambuIant.Scd qua; hxc argumentatio eilrln cafibus dd.locis
propofitis eadem pacti & tranfaelionis eft ratio , ergo & in
cafu propolito . Docent nos Logici , non continuo qua; in
uno & altero conveniunt.convenire in ómnibus, aut in eo,
ubi difpar ratio . Ñeque nos dicimus , pactionem gratuitam
valere omni cafu , quo tranfactio non valet; fed utilem eíTe
in qu-xftione propolita,licet tranfaítio íitinutilis.Qjjjd quod
ómnibus iftis iocis aperte agitur de paito decidendi caula
interpofito, quod nihil aliud eft, quam tranfactio.
AfTertur poílremo pro eadem fententia , quod apuct
Paulura Hb.i.fcnt. tit.i. legitur ; de bis Y ¿bus pacifci nos
pofSe , de quibus tranpgere Ucet. Refpondeo: ex eo nequáquam
fequitur , de quibus rebus traniigere non licet.
nec licere pacifci : pactio enim aliquando valida, ubi transaclio
non tenet; verbi gratia, de re judicata, aut jurcjurando
decifa ; aliave certa & liquida tranfactio interpofita ifltt*
tilis efl; paétio donationis caufa non item . Quamobrem ,
cum textus iili fupra fopc citati 1,6. ff. d: traujli.í. /.2. §.1.
C 2 ff^cji.

*6 A R N O L D Í V í N N 1 i
ff. tej}.qucmadm. aptr. traníactionem duntaxat in propofito
prohibeant, caque prohibitio aliquid fingulare & tranfaclionis
proprium contineat, nolim eos ad pacía gratuita temeré
extendere.
C A P . I X.
An vulgaris difiinclio Procuratoris univerforum bonorum,
¡n Jimplictm & cum libera , ex ratione
juris nofiri defendí pojftt ?
OUscri folet an mandati gencralis hasc vis fit, ut procurator
, cui univerforum bonorum adminiftratio
^ permiífa eft, poflit rem quamcunquo ad adminiílrationem
fuam pertinentem pro arbitrio fu o alienare , in
aüumve transferre ? Doólorcs nofiri dúo genera hujufmodi
procuratorum faciunt; unum eorum, quibus limpliciter rerum
omnium adminiftratio a domino commiífa eft;alterum,
quibus commifla eft libera , nominatim fcilicet hoc adjeclo;
¿c contendunt procuratorem cum libera ( fie ioquuntur)
etiam jus alienandi habere , modo ne id fíat animo donan*
di: eum autem , cui fimpliciter adminiftratio, quamvis omnium
bonorum, mandata cft,nihil alienare poflTe,prajter fruftus
aut res alias , quas corruptioni obnoxia;. Vcrum mihi
hxc diftinclio fufpecla femper vifa eft. Etenim cum ex mandato
aeftimandum íit, quid cuique in re aliena liceat, parem
cíTe deberé utriufque procuratoris poteftatem omnino dicen*
dum videtur ; & quod uní aut licet, aut non licet, id alteri
queque in re dominica licere aut non licerc . Quid enim
intertft,fimpliciter alicui bonorum univerforum adminiftratio
mandata fit, an mandata adjçclo verbo libera ? Non magis
ha;c difterunt, quam heres fimpliciter inftitutus,& inftitutus
adjeelo ex afie. Adminiftratio quantumvis fimpliciter
tradita, nihilominus libera tradita inteíligitunquippe quam
libere exercere liceat in rebus ómnibus , nec minus libere,
quam fi fpecialiter de fingulis mandatum eflet; excepto íi
quid generali cujufmodicunque mandato non continetur :
qualia funt, donatio l-7'jf-dc donat.: manumiflio, Lii.ff.de
nui-

SELECT. JUR. QU/EST. LíB. I. 37
matiumif. i rei dominica; pro alio obligatio , /.i. §.i. ff. qua
resyign.obl.non pop.-, iiberatio pignoris aut hypothecaj, /.7.
§.1. ff.quib.mod.pign.foh.: itcm quasvis alia juris dominici
TemiiñoJ.mandato 60. ff.de procur.l.prcefes 12.C.de tranftúh:
alienatio quoque rerum domini , quam non exigit ratio adminiíÍT&tionisJ.procurator
totorum 63.ff.de procur.junclJ. 12.
& l.ult.ffAe cur.furiof.l.procurator era 16. C.de procurJ.i.§.i.
ff.de off.proc.def.. Hinc eft, quod ei , cui, licet fimpliciter,
rerum omnium gerendarum provincia mandata eft, rem domini
in judicium deducit , / . 1 2 . ffde pací., quod iis tantum
Jicet, qui domini loco habentur, ¡.tutor 22.Sc 2y.ff.de admiiitfi.tut.
; poteft exigere & accipcrc, l.i 1. ff.de pací, ¡.qui homincm
34. $.3.^'.^ folut.x creditorjbus fo\\ere,I.quod¡ibet 87.
ff.de folutJ.59.ff.de procur.:nov&ic,d .L22.ff.deadra.tutJ.no: are
2o.§.i.ff.de 7/cr¿rt^;tranfigere,jusjurandu deferre, d.l.precfcs
Cde tranfacl.d.l. 12.ffJe paclJ.jusjurandum. 1 y.§.ult. ff.de ju~
rejur.; modo id facial in caufa domini, plañe dubia atque
incerta, & defeetu probationum, arg.Ltutor.15.pr. ff.de jurejur.;
ñeque enim hoc fie accipi debet, ut tranfigere aut jus*
jurandum deferre poífit, ctiamíi paratas habeat probationes,
quibus id, quod intendit , haud difliculter queat oftendere,
¡.mandato 60.ff.de proc.dJ.prajes Cde tranfazl.. Poteft & rcm
domini pignori daré, utique ii mandatum accepit ab eo,qui
fub pignoribus folebat mutuam pecuniamaccipere,/.i 2.ff.de
pign. aSl.. Poteft denique 8c venderé , qua; fervando fervari
non poffunt, l.procurator 63. ff.de procur.; 8c quatenus negotiorum
exigit adminiftratio , etiam alia quedam ob evidentem
utilitatem alienare, arg.d.l.12. 8c ¡.ult.ff.de cur.fur..
Jam ego quxro, an plus in re domini licere debeat ei, cui libera
adminiftratio permiíTa eft? Non puto, utut enim libérrima,
adminiftratio tamen eft, nihil amplius.
At, inquiunt, procurator, cui geueraliter libera adminiftratio
rerum commiífa eft,poteft aliud pro alio permutare,
l.procurator 58. ff.de precur.. Fatcor inquam: fed hoc veruin
eft Se in eo, cui fimpliciter bonorum omnium adminiftratio
commifla : in utroque autem hoc ííc accipiendum , f» conditio
8c ratio adminiftrationis id flagitet. Átque eodem modo
C z trm-

3 5 A R N' fl L D i V í N N 1 I
tempcrandum & explicanclum, quod apud Gajum /.9.¡5.4. ff.
ic acq.nr.dom., Se apudjuffinianum §.»ibilautem 42. Inft.
dt nrJnif. relatum eft, cum, cui Hhcra univerforum ncgotiorum
adminiftratio permiífa eft, rem ex negotiis fibi commiffis
vcndendo Se tr^dcndo faceré accipientis. PJane poteft
mandatum ita concipi , ut poft generalem claufulam quídam
etiam fpecialiter cxprimantur , qua alioqui aut non
conceífa , aut non tam piene conceífa intclliguntur. Cujusmodi
mandati exemplum & formulam habemus apud Seaolam
in l.crcditor 60. Q.Lucius 4. ff. mattd., Inftant porro
hoc modo: fi filíusfamiJias oc fervus, iiheram peculii adminiftrationem
habentes,res peculiares diftrahere Se alienare poffunt.fmc
fpeciali volúntate patris aut dominkergo & procurator
, cui libera reruin domini adminiftratio conceífa eft ,
poterit eas res fine fpeciali domini mandato fimiliter alienare.
At verum eft antecedens, l.ft convenerit 18. §.ult.Se l.jlq.
ft'.djcpign.acl. l.ft quis ^\.§.i.ffje reí itiid. l.conlra 28.§.ult.
ff.de pací. /.S. §.$. jj'.quib.mod.pjgrt.fuh. /.10. C.quod cum co,
qui in al.pot. . Ratio autem connexi per fe fatis y i de tur manifcfta:
de connexione mox videbimus.Concedimus interim
antecedens; fed hoc dicimus, nihil ¡ntcrclfe utrum fervo
aut filio peculii adminiíiratio permifla fit, adjcólo, an omifíb
verbo libera: nam Se liberam permiflam intelligi,cum limpliciter
permifla eft : nec uno Cafu plus juris contineri , fervove
aut filicfam.tribuí, quam altero. Hujus rei certilfimum
argurnentum eft,quod eadem omnia, qiue fuperioribus locis
conceduntur, liberam peculii adminiftrationem habentibus,
alibi permittuntur etiam iis ; quibus fimpliciter peculii adminiftratio
commifla , l.¡ %Jn fin.pr. ff.de cotjdjud.l.pin.§.i.
fj'.de dherf.& temp.pr¿cfcr.l.^S.§. 1 .ff.de p^c.l.ult.ff'.de novat..
Alterutrum igitur dicendum eft , aut procuratores omnium
bonorum, five fimpliciter five cum libera conftitutos,fimiliter
poíTe res domini quasübet alienare Se diftrahere, ut fervi
aut fiüi , qui ex permilTu domini aut patris neculii adminiftrationem
habent,diftiiihere Se alienare polfunt res peculiares
: aut falfarñ'cfle propofitionis in funeriore fyllogifmo
connexionem;eo*qucd plus'inhoc cafu liceat fervis Se filiis-
fann'lias,

SELECT. JUR. QJ.I«ST. LÍB. I. 39
familias, quam bonorum procuratoribus . Prius nc ipü quidem
Interpretes admittunt , nifi in procuratore conftituto
cum libera : alterum ergo dicamus neceíTe eíl , argumentationem
a fervis & íiliís peculii adminillrationem habentibus
non procederé ad bonorum noílrorum procuratores. Nec ratio
diverii juris adeo obfeura e!l: ideirco enim fervis & filiisfamiltas
, peculii libera adminiítrationc conceífa , rerum
quoque pjjuliariu.n diftrahendaruin facultas concefTa intel-
Jigitur ; quia peculium efl quaii proprium quoddam patrimonium
ipfms fervi filiive familias , a fubltantia 8c rationibus
domini patrisve feparatum atque ab;lractum , /. 5. §. 3.
& $.4. l.pj'j.v'V.v./; zy. jf.de pjcu/.: quod in procuratore diverfum
eífe manifeftum e!l . Adde quod una eademque fervi
8c domini, una patris 8c ñlil perfona eífe videtur, $.4. /;; fin.
lnfi.de in'ü.fiip'íí.l.uh.ln fiu.C.de impub. & aí.fubfi.. Plañe
non magis leivi aut filiifi;nilias,quantumvis liberam pcculii
adminillrationem íubentes, injulfu patris aut domini donare
poífunt , quam rerum noftrarum iiberi adminiltratores ,
/. 1. §.1. ff.qu¿e res p.'gn.ob'ig. /.7. pr.ff.de datíat. cum íimii. .
Hiec eadem 8c D-careni ad L 1. §. per pro:ur.itorem 20. ff. de
acq.pop. Dj'iMi /ib.4.. corara, c.15. Vaudi lib.i.z-ariar.qu.^j.
fententia eíl.
C A P . X.
An nfyt$ Interpretes fiatuant , rcfiitutionera in integrum
efie rernedinra extraordinuriura , ó" dúplex
bic intervertiré judicium, reficindens
'& refcijSoriura ?
REflitutio in integrum eíl caufx jure amiíTa; redintegratio
. Ita deíinitur ab Irnpp. in /.2. C. in qu.ib. cauj'. i a
intcg.ry.fi.me.non cjl.A]um,cauJa: amifia;i\,im ubi caufa amiffa
non eíl, rcítitutionc non efl opus , l.ln CUufie 16. pr. ff.de
t/u'uor. i.3. C.dc in int.rJL1.1in.
Ajunt, redintcgra'¡o \ quoniam , impetrata xeílitutione
in integrum, omnia in priilinum llatum reducuntur tam ex
parte adverl^rii, quam ex parte reitituti ; omnis enim rcili-
C 4 uno

40 A R N 0 I. D i V i N N i i
tutio eft reciproca , [.quod fi minar 24. $.4. ff.de minar. /. 1.
& /.2. C./7adv.iranfvL. Paulas lib.i. fint. tit.y. definit rei
redintcgrandeactionem.Atcnim ¡pía reftitutio tn integrum
proprie aclio non eft: , fed res , que petitur & poftulatur
amagiftratu. ^
Diertur tamen aclio figúrate , ut ex contento continens
intelligamus, ex reftitutione poftulationem litigatoris,
que eam continet: quomodo etiam ftipulationcs pretorie
aélionis verbo contineri dicuntur , l.a?i:ouis 37. ff. de obi'.g.
%* azi. . Ha¡c habeto ¿c ev TraoSsupice. Occurrit autem
in hoc argumento geminus Interprctum error,tum quod rcftitutionem
in integrum projiuÜcio & auxilio habent extraordinario;
tum quod dúplex hic interceflifle judicium,reícindens
ce refcifforium, imaginantur . Uterquc error natus
eft ex veteris juris ignorantia. Prior ftatim apparebit, atque
cognoverimus quid fit judicium ordinarium,quid extraordinarium.
Ordinanum jus iive judicium eft, quod per a ét ion es
ík interdióta, per judices datos, fine pretoria cognitione civiliter
txercetur, ut difcere pcdTumus ex /. 1. §.2. ff.fi ventr.
nonti muí. in pop. l.ult. ff. de privar.del. l.^.jj'.ne vis fiat ei ,
qui pop. 1.178. §.2. ff'.de verb. fi%n. Seo. SUctonius in Cíaud.
cap.15. A'ium , inquit, faterpcllatUm ab advtrfariis de propr.'a
lite, negatttemqUe cognitionis rem,Jld juris ordinarii effe,
agiere caufam çonfejlim apud fe coegit. Extraordinarium
eft , quod preter confuetum judiciorum morem & ordincm
exercetur , Pietore ipfo ex oflicio cognofeente , non judicem
dame . Cu jus generis funt, cognitio de honorariis profeíforum
liberalium artium, medicornm, advocatorum, &c,
tit. de extraord.cog. li.y.jf./.i. C.mandar.: ítem de fideicemrniíTis
/.178. §.2. de verb.fign. : de tranfactione alimentorum
/.8. §.1 S.de tranfacl., & fi que funt caule fimilcs. He autem
caufe cum eífent extraordinarie,& abipfo Pretore difccptirentur,
folebat Pretor in ediclo.pro illo uiltato Se tralatitio
verbo, judicium dalo, aliud ufar pare, vidcÜcct , animadvertam,
/.i.§. i. ff. de mi ñor. /.15. §.ait PrlBÇor 25. ff. de injur..
fraque nec jharum cauíárum ulle certe & ordinaria: erant
acciones aut formule, /.24. §.ult. jf.de minor. Hotom. lib.j.

SKLF.CT. JUR. QllJEST. LÍB. I. 41
ebf.4. Duar.'m /ib.y. §.2.de pací. Brifon.lib.$. 8c 1 %.de

42 : A R N O L D £ V I N M í i
fum ex ncceíTaria aut juila caufa abfentium res ufucapta fit,
Ui.ff.ex quib.cauf.raajor.§.rurfus ç.fr.Jl.de a :
Vtvihb..Hoc autem
cafu ait jujlinianus permitti domino reverlo , refcifla
ufucapione, rem petere. Cui fimile, quod ait Panlu; l.'m hotíorarfis
1$. ff.de of>Ug.& a^io., ei, cujus abfentís res ufucapta
eft , refciíía ufucapione, aclioncm dari . QUJB fcilicet eft
illa aélio in rem pretoria , quam noftri p.iüim refciflbriam
vocant, /. nec non 28. §.ult.cx quib.ca'ífraa'jor. l.ult.C.

SELZCT. JIZR. QÜJEST. LÍB. I. 42
tis in integrum . Refpondeo , hoc ipfum confirmare , qtíod
nos dicimus, nempe in concefíione aclionis refeiflori* ipfam
reftitutionem eíTe pofitam: atque Interpretes abuti textibus
juris , qui refeifla uíizcapione utilem ajunt reddi aclionem .
Quippe quo nihil aliud Íignificetur,quam quod cumPr«íor
caula cognita aclionem concedit, perinde habeatur infpeclo
exitu, ac fi ufucapio refciífa eflet: caque verba refpicere effeclum
formulas, qua pofleflTorem non ufucepiífe intenditur.
Sed quid refpondemus ad l.qui proprio 4.6.§.i.ff'.dc pro-
CUY., ubi fie Gujus lib.fj. ad edielum provinciale : I'ttm t¡f¿¿ritur,fi
judie ium acctpsrat dcfcnfor,& aTíoY in inttgYum refii
tutus fit, an cogtndus fit rcftitutoríum judieium acciptYt ?
Cr magis p/acct cegendum. Hasc objeclio videtur eíTe alicujus
momcnti;nam ex eo loco recle colligi videtur, eífe aliquoá
¡udicium reftituens five refeindens , quod prsecedat reftitutorium
five refciíforium. Sed non efl tanti ponderis , ut pierique
exiílimant. Agitur illic de defenfore , qui eandem vicem
fubire cogitur, quam ipfe rcus, l.minoY 5 r.§. 1 .ff'.de pro-
CUY. . Ponamus i taque cafum , quo contra minorem rem aliquam
petentem , five aclione in rem five in per fonam , pro
defenfore aliena litis fententia lata eft,& minorem beneficio
cetatis in integrum reftitutum, data aclione reftitutoria. Hic
defenfor cogendus cíl etiam judicium reftitutorium five
aclionem refciílbriam accipere , quam etiam in fe, hoc ipfo
quod aliena litis defenfioni fe obtulit, fufcepiíTe inteliigi*
tur. Ubi autem hic dúplex judiciura, reflituens & reftitutorium
? Conjicere licet, errorem hunc manaiTe ex iguoratione
ordinis judiciarü , qui apud veteres fuit: ubi quidem
in ómnibus fere aclionibus oceurrebat fpecitl qusdam duplicis
judicii,dum quaxiam apud Praítorem feu magiflratum
traclabantur , qusedam apud Judices datos: ceterum revira
unum tantum erat judicium,ideoque unas tantum lifeeilus,
una litis conteflatio , una fententia defiderab-atur . Nempe
apud Príetorem non inftituebatur judicium , fed.conílituebatur
a Pr;ctore, data aclione & Judiee, qui de re cognofeeret.
Unde nec illa , qu;e apud Pratorem fiebant , in judicio,
fed in jure fieri paiím dicuntur . Refíringitur autem vulto

44 A R N O.t D í V i N N i Í
go ncceflitas duplicis judicii rcfcindentis & rcfciflbrii ad
edió~la , quibus vel proptcr cetatem , vei proptcr abfentiain ,
Jxfis fubvenitur, Mynfing.2.obf.2$. Oldcíidorp.clafS.6. acl.S..
Nec mirüm , nam in aótionc de dolo, quod metus caufa ,
ex ediclo de alicnatione judicii mutandi caufa facía, & quas
datur in debitorem capite minutum,fimplicitas & unitas judicii
nimis evideus & confpicua eft.
C A P . XI.
¡¡/tale fit beneficium nftttuttonis in integYum , Yeale
an ptrfonale: & an fidejufioribus qteoque profit ?
QUidam putant , reftitutioneni in integrum eíTe beneficium
reale , moti hifce fere rationibus. I.Qüia non
tantum laefis iplis , fed etiam heredibus corum datur,
l.non folum 6. jf.de in int.rtfiit. /.3. §.Pomponius y.l.miftor
18. §.ult. ff.de minor.. II. Quia & ad fuccelTorem fingu-
Jarem tranfire poteft,vidcüect ex íaóto &voluntate minoris,
fi minor alicui hoc auxiiium cciTcrit, /.quod fi minor 24. pr.
ff. d.tit. l.alttrius 20. §.1 .in fin. ffJe tut. & rat.difir.:ncmpc
non cedítuf oificium judiéis, fed jus implorandi orficium judiéis,
quod aclionis inflar ha.bct,l.aclionis 2j.ff.de obl.& ací.
vid.Mynfing.i\. obf. 18. &fiq.
Sed magis eft, ut hoc beneficium pro pcrfonali habendum
fit; ñeque enim rei aut caufie- beneficium dici poteft ,
quod variis ex caufis perfonis líslis, lapfis aut circumventis,
conceditur . Et cum quasritur , an beneficium aliquod vel
aílio in rem fit, id non tam ex eo, cui,quam adverfus quem
detur, íeftimandum eft, ¡.aclionem 2$. ff.de obl.& azi.. Non
obftant Ioci in contraritim addueii:nam fi omnia, quw heredibus
competunt, eííent realia , hulkc fere eífent aóliones
perfonales , quippc qua: omnes heredibus quoque competunt
, tamctli peenales fint ex maleficio , excepta una injuriarum
, & fi qua alia fimilis inveniatur, §.1. Inft. de perp.
Ó' temp.atl.. Nec valet hiee argumentado ; cedi poteft reltitutionis
auxiiium , ergo eft beneficium reale : nam omnes
a^ioncf in perfonam cedi poflunt. Fatemur, privilegia per-
fonalia,

SELECT. JUR. Qa.csí. LÍB. I. 4£
fonalia, feu qua; certis pcrfonis tribuuntur , non tranfire in
hercdem,fed cum perfbnis, quibus tributa funt, finiri, ¡.privilegia
196. fj'. de reg.jaj.; at reftitutio in Integrum non
competit jure privilegii in fpecic íic dicli, aut tanquam jus
aliquod fingülare , fed magis tanquam remedium juris communis
, & quod inflar eft aélionis ordinaria;: non enim ex
mera tribuitur gratia , fed ipfa quoque juftitia Se tequitate
dictante, quam ob caufam etiam favorabile cenfetur, Sfort.
Odd.p. 1 .cu. 1 .art. 14.& qu.50.art. í.de rejl.in ¡ntegr.;\ket fuo
fenfu verum,quod detur contra jus civile,/.^./;/ fitt.pr.ff.de
0IA.& acl. . Porro beneficium reftitutionis in integrum non
effe reale ex eo quoque liquet, quod non prodeft coníbrti :
ut ecce, dúo fratres confortes , unus major 25. annis , alter
minor,dehercditate paterna cum tertio aliquo tranfegerunt:
hic minori quidem fragilitate tetatis laufo fuccurretur,&. proderit
minori reftitutio , ceterum pro parte duntaxat fuá ,
quatenus fcilicet ipfius interefl:fratri autem majori nonproderit,
l.un.C.fi tn comm.ca.in int.rejhpofiui.. Quod fi reftitutio
minoris,ut interdum fit,focio quoque profit,id propriam
rationem habet, veluti íi agatur de re natura fuá individua,
puta fervitute communi fundo debita: hic enim non nifi in
foiid um reftitutioni locus effe poteft; nec minor commodum
reftitutionis fentire, nifi coníbrti quoque fuo profit,/^? comrnunem
10.ff.quemad.ftr%< i t.amitt.:aut íi fundo,quem minor
cum alio communem habebat,vendito,& minore in integrum
reftituto, emtoris interfit contraclum in totum refeindi propter
incommoda communionis, ¡.tutor 47. §.1. ff.de minor..
Ceterum in tota hac quceftione diftinguendum videtur ínter
caufas reftitutionis: fiquidem aclio de dolo,de alienatione
judicii mutandi caufa facía , reftitutoria ex edicto de capite
minutis, mere funt perfonales : aclio quod metus caufa
origine fuá Se ipfa perfonalís , ut tamcn in rem feripta iit:
açlio refciíToria ex capite de majoribus fere in rem eft; reftitutio
minorum imploratur contra eum , cum quo contraxe*
runt: quanquam interdum Se adverfus tertium poifeíTorcra
aclio porrigatur, quod Ipcciale eft, l.in caufa 13. §.1. ff.de
minor. ,
Ai-.

4*5 A R N O L D í V i N N i í
Altera illa quaftio, an beneficium reftitutíonis fidejufforibus
quoque proíit,in caufa minorum pracipue agitatur:
nam exceptionem doli malí Se metus etiam fidejulforibus
competeré certi atq; explorati juris eft, /.7. §.i.ffJe exctpt..
Quaritur ergo an hoc beneficium profit etiam minorum fidejuíforibus.
Non prodefle refponfum eft, l.'ttt caufa 1 3. pr.
jf.de minor.Ly.tn fift.jf.de except,l.\,l.2. Cde fidejufS.m/n.: ex
adverfo prodefle, Lminor % 1 .ff.de procur.l.fi pupillus Bo.Jf.de
acq.her.L2.§.i.ff.dcadminiftr.tut.L^.§./\.."jerf.fed an hoc auxi-
Itum ff. de minor.. Hac loca in fpeciem contraria varié conciliantur,
& quidem fere trifariam.
Plerifque cum Accurfio in d. Lminor placet hac diftinrSh'o.
Aut creditor ; qui cum minore contraxit, non poteft
aliter indemnis elTe,nifi faltem adverfus fidejuíforem eí aítio
detur: aut poteft. Priore cafu cenfent, reftitutionem fidejuffori
non prodefle, fed erficaciter poífe cum eo agi. Qu[a creditor,
ob hunc ipfum metum reftitutíonis & remedii pratorii,
fidejuíforem a minore accepit//./.i ¿.pr.de minor.\\\ec tamen
fidejuíforem adverfus minorem habere regrcrTijm; quoniam
& contra ipfum fidejuíforem , ne mandati afrione experiatur,
reftituitur , d.l.i 3. Ly.in fin.ff.de exctpt. l.i. Cde
fidejup,mjn.. Plañe fi dolo minoris deceptus fidejuffor eum
majorem putavit, mandati aftio eíficax eft , quia in deliclis
minori non fuecurritur; qua fententia eft d.I.i.C.de fidejup.
w/«or..Pofteriore cafu,ubi falva eft creditori judicii in alium
translatio, etiam fubveniri fidejuflori, ut in fpecie d. Lminor
$i.ff'de procur. , ubi creditori feu ac^ori falva manet contra
principalcm rcum a&io.Item in cafu l.fipnpilíus Ho.ff.de
ñcq.her., ubi creditoribus falva eft actio contra heredes iegitimos,
fi qui alü fint prater minorem reftitutum, vel contra
coheredes adeuntes . Et ad hunc pofteriorem cafum quoque
pertinere 1.2. §.1. ff.de admin. tut. ,item $.4. vcrf./ld an
hoc ff.de mtnor. . Diveríi juris hanc eífe rationem; quia íicut
tequum eft, creditorem in damno non morari ; ita eandem
xquitatem fuadcre,ut fidejuífori fuecurratur, fi creditori aliter
confultum fit.
Aiü pro regula ponunt, fidejuífores minorum beneficio
re-

SELECT. JUR. QUJZST. LIB. I. 47
reílitutionis non juvari,quafi fuá conventione hoc auxiliuin
repudiaíTe vidcantur, per d.l.i Z.pr.ff. de minor., fac./.£.$.4.
i'trf.fíd an hoc, tod., ubi dicitur, interdum Se fidejuífori hoc
auxilium prodeííc: unde recte colligas, regulam eífe in contrarium.
Excipiunt autem cafum, quando fidejuífor intercedit
pro minore , certa? perfoiue qualitatcm induente , quam
deinde éxuat beneficio cstatis: veiuti ii fidejubeat pro minore
tanquam defeníore aliena: litis,& prominente judicatum
folvi, ut in fpecie d.l.minor 5 1.ff.de procurJ.2.§.i.ff.de a.dvu
tut.', aut tanquam herede, ut in fpecie d.l.Jipupillus %9ff.de
acq.her.4 Eum enim, qui pro his, quatenus tales funt,intcrvenit,
aperte id agére, ut ne teneatur depofita hac qualitate,
Dortell.2$. cofiim. cap. 14.
Aut. F abe r ¡ib.S. conj'tel.3. & ad l.i^.ff. de minor. alia
adhibita diftin&ione rem hanc expediendam putat; & nú
mium interefie,Utfumfidejüfibr pro minore intcrvcnerit,tanquam
pro alio quolibet,fcu quomodo interveniret etiam pro
nujore , quod in dubio fit prasfumendum , etiamíi fciverit
conditiouem minoris: an quafi pro minore Se contempladone
juris prajtorii , id eíl, ob eam duntaxat caulam, ut creditori
cautum eífet , qui alioqui , propter incertum íctatis ac
reílitutionis, cum minore non contrax'iífet. Priorc cafu prodelfe
fidejuífori reftitutioncm a minore impetratam, perinde
ac íi a majore impetrata eífet: pofleriore vero non prodeífe,
Atquc hanc diílin£tionem etiam Senatui Sabaudia; placuif»
fe, teltatur idem 4nt.Fab.Cod.fuo for.tit,de fidej.min Jefa. 1,
Ó' tit.qui & ad-v,quos in int.nj},dcfin.z.
Ex tribus autem hifee diftin&ionibus expeditiífima
Se tutiíUma mihi videtur fecunda: nam rátio primee in cafu,
quo etiam fidejuífori fuecurratur , non convenit fpeciei l.fi
pupillus 89. ff.de acq.her.. Quid enim íi nemo adeat hereditátem,
ut qua íufpeíta lit, nec omnino idónea ? Quid enim
fi vetus aut alia aétio propter inopiam aut abfentiam debitoris
inanis fit ? Nec quod ad tertiam attinet, Ant, Fabr»
concedendum, fidejuííorem minoris, quem fcit minorem effe,
in dubio non intelligi contemplatione juris prajtorii interceflifle
. lino cum fidejuífor in hoc accipiatur ab eo , qui

4$ A R N O L D Í V Í N N Í Í
cum minore contrahit, quod ei potius, quam minorí, fidein
fiabeat, proptcr metum reftitutionis, dj.13.pr.ff.de minor.',
contrarium potius prajfumendum: & fibi imputet fidejufibr,
quod minoris conditionem non ignorans pro eo intervener-it.
Quod vero fidejuííori, qui minorí heres extitit, lalvum
manét reftitutionis auxilíum, l.Sticbum ()$.§.•$. ff.de folut.;
in eo fidejuíforis eadem cum ecteris heredibus conditio eft,
1.6.ff.de in int.refl. /.3. §.Pompunius ç.ff. de minor.: ñeque
cnim fidejuííori qua fidejuííori, fed qua heredi, falvum manet.
ítem quod placuit fidejuíTori , qui pro minore dolo adverfarii
circumferipto intervenit, prodeífe exceptionem doli
mali, qua; minorí ex hac caufa competit, d.l.y.§.\.ff.de except.l.z.C.de
fidei.min.', hoc ex eo eft,quod hrec exCeptio ex
parte pbjicientis in rem potius eft,quam in perfonam,/.2.$.i.
& §.2. ff.de dol.raal.exe., ac proinde ex carum genere , qu*
vel invito debitore competunt fidejuííori, d.l.j.§.i. ff.de except.í.ó'
heredi 2 1 ,§.ult.ff.de pací..Cui adde,qund etiam majoribus
eadem ex caufa eadem exceptio detur. Cetcrum non
hoc folo cafu,quod quídam putant,reftitutio fidejuííori prodeft,
ut jam demonftravimus. Unicum adhuc eft , quod hic
objici foíct,nempe generalis illa regula,qu¡s definit, in omni
genere liberationis, liberato reo principalijiberari etiam accefliones,
Un ómnibus 43. ff.de folut.. Sed huíc objcclioni
fie refpondendum , regulam illam toties procederé & veram
eííe, quoties principalis obligatio aut ipfo jure tollitur, aut
fummovetur per exceptionem jure communi competentem,
qualis eft exceptio pafti, rei judicatre, jurisjurandi.fcnatusconfulti
Vellejani &c; fecus autem eft, quando , manente
obligatione tam naturali quam eivili , perfona reí duntaxat
fubducitufjíicut fit.cum minor reftitutione utitur, per l.ult.
ff.de duob. reis..
C A P . XII.
An dolus danscaufam contraSiui bona fidei eum reddat
ipfo jure nullum ?
QUseftio ha:c agitata eft ínter Doctores Citramontanos
& Ultramontanos; quorum illi affinr.ant, bona; fidei

SELF.CT.JUP. QUJEST. LÍB. I. 49
dei contrachim, cui dolus caufam prcebuit, ipfo jure nulium
eífe: hi negant. Illos fequuntur Cujac.Cuftal.Buf.adl.j.ffáe
doLmal.Don.Mynf.Zaf.in§.aciionum 2S.InJl.de acL. Hos Coraf.2.
mifcell.8. Robert.lib.^.animadv.i,2.& 4..Nos hic Citramontanorum
caftra fequemur , in qua; & fuprema Curia
HolJandix conceflit decif.$.. Primum hoc dicimus, in contra&u
bons fidei nuJiam circumfcripto competeré aélionem
de dolo. Nam aut caufam contraclui bonaj fidei dedit dolus,
8c contra&us, ut nunc fupponimus, ipfo jure nullus eft; ut
puta nulla eft venditio, nulla focietas, fi quis cum animum
contrahendi non haberet, in hoc circuinfcriptus eft & dolo
adverfarii adduclus, ut venderet, d.Ly.ff.de dol.maL,aut focietatem
contraheret, Un caufa i6.§.i.ff.de minov.: aut dolus
incidit circa partem aliquam in contra&um borne fidei ,
puta circa rei valorem auttraditionem aut pretii numerationem
, 8c purgatur per actionem ex ipfo contra&u deícendentem,
d.l.j. §.3. ff.de dol. LJulianus 13.$.4.^ 5> ff'.de a&.
emt.1.2. C.eod.: aut fi conveniatur, qui dolum paiíus cft,purgaturexceptione
doli , quia exccptiones doli infunt bonaj
fidei judiciis, l.fed & fi 2 1. ff.folut.matrim.l.bujufmodi 84.
§•5-ffide kgat.\.. In ftrifti autem juris contraclibus non
idcm doli effeólus eft. Hic enim, five caufam contraclui dolus
dederit, non reddit eum ipfo jure nullum, five inciderit
8c in aliqua parte tantum acceíferit, non purgatur actione
ex contra£tu defcendente,qu;e ftricli juris eft: fed fpeclatur
duntaxat, utrum is, qui per dolum obligatus eft, impleverit
contraclum necne: fi nondum implevit,exceptione doli malí
agentem repeliere poteft, l.fi quis 36. ff.de verb.ob/ig. L$.
Cde inut.ftipul.ia6tioncm autem de dolo non habet; quippe
qua; nec cum exceptione doli concurrit, Lult.ff.de dol.maL.
Sin autem implevit contraclum , jam quia exceptionem do r
li non habet, fi eetera quoque remedia ei defint, dabitur ei
a£tio de dolo,tanquam ultimum nibñdium,2afDuar,Cujac.
Vonel.in d.l.7,6. de verb.oblig.
Illud autem hic qiueritur, an verum fit quoí! cum Citramontanis
aíferimus, ubi dolus caufam prcebet contraclui
bon;e fidei, contractum ipfo jure nullum eífe ; cum fecus fi;
D res

$0 A R N O I. D Í V ! N N í í
res habeat la ftriclis judiciis . Et verum efíe fatis perfpícue
denionftrat textus in L7.pr.ff.dc do/.mal., ubi Jurifconfultus
diferte ait, nullam eíTe venditionem , fi in hoc ipfo circumfcriptus
fuerit, ut vendcret;& notanda eo loco oppofitio cafuum.
Nam dum ait nullam efíe venditionem, fi in hoc ipfo,
ut venderet, minor circumventus fit, cafum hunc opponit
cafui antecedenti , quo dolo incidente , non caufam dante ,
contraclus ipfo jure valet. Non obftat, quod Jurifconfultus
utroque cafu aclionem de dolo inmanumiiTum dat:íiquidem
Vlpianus ¡ ut fententiam Juliani dicentis aclionem de dolo
in manumifíum dari, qui a domino minore deccpto venditus,
& ab emtore manumifíus erat, conciliaret cum vulgata
regula.quod aclió de dota cum alia aétionc nonconcurrit,
cum hic videatur fupereífe ex vcndito,docere voluit fententiam
iftam Juliani duobus caíibus procederé. I.quando emtio
venditio valet, fed emtor dolo caruit, ut non poflit ob
dolum a fervo commiflum aclione ex vendito conveniri .
II. Ubi emtor indolo fuit,fed minor inhoc ipfo fuit circumfcriptus.ut
venderet,& ita dolusvenditioni caufam prabuit:
quo cafu,cum venditio ipfo jure nulla lit, fola fuperfit aclio
ce dolo.
Probatur hasc eadem fententia, nec minus evidenter,ex
l.irt caufa 16. §.1. ff.de minor. , ubi & majore 25. annis circumfcripto
in focietate incunda, contraclus dicitur efíe nullus,
& minori eodem cafu negatur opus eíTe reftitutione i 11
integrum, qua; utique ei neceífaria eflet, fi contraclus fubíi.
fterct. Addunt alii & textum in l.i.§.ult. ff.pro foc, quo loco
Paulus lie feribit: Socictasji dolo malo aut fraudandi caufii
coi ta ftt, ipfo jure nullius momentt e]h quia fides bona contraria
ejí fraudi & dolo. Sed, ut verum fatear, alia videtur
hujus loci efíe fententia: nimirum eam focietatem ipfo jure
nullius eííc momenti , qua; eo animo Se propolito contracla
fit, ut ejus occaüone alii fraudentur Se circumveniantur ;
quia rci turpis Se illicita; nulla in univerfum ex ullo contraclu
obligutio eft , 1.6. §.$.ff. mandat. l.nec pratermittendum
Sl'jf- P ro
f oc
' l&ntralittr 26.&fiq.ff. de vtrb.oblig.
Reftat jam , ut examinemus. Se diluamus argumenta ,
qui-

SELECT. JUR. QUVEST. LÍB. I. 51
quibus Ultramontani eorumque ícclatores adduóli in contrariam
fententiam ivcrunt.Sed prius quam eo devcniamus,
moncndi fumus , in diftinólione contracluum bonx fidei
& ftricti juris bonam fidem non fimpliciter opponi dolo ;
quippe quem ab ómnibus contraétibus, etiam a ftipulatione
¿e mutuo abeífe oportet, /.4. Cde oblig.& fed quadantenus
tantum & fecundum quid , nempe quatenus plenior
& exuberantior fides in contraólibus bonx fidei dcfideratur,
eorumque natura; magis adverfatur dolus malusrquod Impp.
I.$.C.de refevend. fignificant, cum ajunt,dolum contrarium
effe bona; fidei,quíe in hujufmodi máxime contraótibus exigitur
. Et ratio eft, quia in his alteri obligatur ia id, quod
ex bona fide, ex bono & asquo proeftari oportet, etiamíi de
eo ni'hil cautum fit, §.¡n bona 30. lnft.de arüiun. 1.2.ff.de
obl.& acl.\ Se hinc eft,quod etiam potentius operetur dolus,
ad impediendam origincm obligationis , in contraétu bonas
fidei, quam ftrióti juris: dolus , inquam , contraótui caufam
dans ; nam incidens contraclum nullum faceré non poteft.
Ultramontani tamen Petrus, Cynus,Joaa. Pahef, Se recentiores
nonnulli,ficut diximus,ab hac fententia reeedunt,
contendentes contraótus omnes, etiam bonce fidei , quamvis
dolus iis caufam dederit, ipfo jure confiftere atque etfeclum
habere , fed refeindendos eífe aétione ex contractu , aut de
dolo, fi alia non fuperfit. AfTerunt huic fententia firmando:
innúmeros locos ; quorum pnecipui /.11. §.ft quis 5. l.Julianus
13. §.4-.& 5. item §.ft colludente 27. ff.de aB.emt.l.ft res
¿eftJmata 1 2. §. 1 .ff.de jur.dot.l.^.C.co'mm.utr/ufq.jud.l.$.C.de
refevend.. Veruin non eft adeo difficilis ad h*c loca refponfio:
quoniam in plerifque agitur de dolo incidenti, veluti in
d.l.i 1. §.ft quis virginem ff. de aft. emt.. Nam in cafu illic
propofito venditor emtorem dolo malo non induxit ademendum,
fed cum emtor animum emendi haberet, Se errore lapfus
putaret fe virginem emere,venditor fciens emtorem errare
, pafsus eft eum in hoc errore hierere : non autem affirmavit
efse virginem, quo eum ad emendum induceret; qui
error corrigitur data aótione ex emto ad emtionem refülvendam.
Sic quoqjin d.l. 13. 5. non proponuntur ca-
D 2 fas,

52 A R M O L D Í VÍNNÍÍ
fus , quibus quis dolo induclus & in hoc circumvcntus eíl:,
ut cmcret vel venderet; fed ut res pluris vel minoris cmeretur,
vel venderetur. Similitcr ex eo, quod in §.fí quis colludente
27. d.l. 13. Jurifconfultus proponit, col luden te procuratore
venditionem faclam, non fequitur necefsario dolum
dedifse caufam contraólui . Multoquc minus ex d.l.iz. §.1,
ff.de jur.dot.; cum procul dubio nuptias contrahere mulier
voluerit, nec ca in dote promittenda circumventa fuerit,
fed in xftimatione Se traditione fervi . Nec denique ex /.3.
C.cumrn.utriufque jud.' s ñeque enim illic agitur de dolo, qui
divilioni caufam prxbuit, fed admifso in ipfa divifione, qui
dolus efl incidens;& fie quoque capiendx l.y.§.iJepof.L^.
de 0.& A. Lyy.profoc.i.43. §.ult./,66. §.i.l.6S.§.i.de contr.
emt.&c.. Sane in fpecie d./.$.C.de refe. vend. dolum dedifse
caufam contra£lui , verba ipfa fatis aperte oílendunt, & tamen
etiam eo cafu refeindi dicitur venditio . Sed bene refpondet
Cujacius, nihil aliud his verbis, venditionem refeindi
,eo loco figniíicari, quam data & tradita revocan condiclione
fine caufa. Nam proprie ipfa venditio, qux nulla eíl,
non potelt dici refeindi: fed refeindi dicitur ab cffectu , qui
fecutus eíl, quoniam dominium per traditioncm translatum
erat, I.y.pr. ff.de dol.mal. l.dolus 1 o. C,de refc.vend.
Utuntur prxterea Uitramontani duobus aTgumentis,
Se quidem qux digna funt confideratione .Primum tale eíl:
Ubi adfunt fubílantialia contractus, ibi non poteft contraclus
ipfo jure eífe nulius: atqui licet dolus caufam dederit
contraclui bonx fidei, adeft confenfus, adfunt alia elíentialia:
ergo ipfo jure non eft nullus. Ad propofitioncm quod
attinet, monendi fumus, contra&us non ex mero jure gen*
tium hic confiderari oporterç , fed quatenus jure civili re^
cepti Se approbati. Aííumtio faifa videri poteft, propterea
quod dolus exeludat confenfum : ecterum itaftabilitur. Si
vis Se metus non excludit confenfum nec contra&um vitiat,
nec dolus excludet Sec. . At verum antecedens: ergo
Se confequens.Ratio connexi eft,vcl quia vis Se coactio máxime
videtur contraria eífe voluntati, l.nibil confenfui 116.
de reg.jur.,\d quia in YÍ Se metu etjam dolus ineft, /.2,§.í/p,

SELECT. JUR. QILEST. Lic. I. $3
// raali ft.ff.de vi bon.rapt.. Antecedens nonobfcure negat
Cujacius in l.ft quis 7,6.ff.de verb.oblig., Se aperte Donellus
in l.i. C.de refc. vend.. Vcriflimum tamen effe, argumento
funt verba ipfa ediíti Prsetoris , Quod metas caufa gtfium
erit, ratum non habebo; ñeque enim reílitutione opus eífet,
fi contraótus ipfo jure non valeret:& non nifi infulfe atque
inepte ad metum & vim quandam incidentem ediclum hoc
referrc poílis.Accedunt expreífi textus ml.i.l.^.l.^.C.debis,
qua vi metufv.ca.;ex quibus manifefte patet, vim & metum
non efficere, ut contraclus, quamvis fit bonas fidei , Se cui
metus caufam dederit, fit ipfo jure nullus: fed eo non obftante
actionem & exceptionem quod metus caufa dari .
Moveré non debet, quod fcriptum eft in l.ft mulier 21. $.3.
ffquod met.caufiSi dos metu promifia fit, nullam nafci obligationem,
nec talcm promijjionem dotis ullam efie. Hoc enim
fpeciale efe in promiflione dotis metu extorta; quoniam favore
dotis non datar reftitutio:quoties autem contraactum,
fi valeret ,' non datur reftitutio , toties aflús metu geftus
ipfo jure non valet, fac. L9.pr.Lf1 privalus ij.ff.qui ó' a
quib.man.; Se quod notanduui eft, Jocjuitur d.l.21.^.3.de dote
ftipulanti promifla: vix autem quifquam eft, qui dubitet
talcm promiiíionem,licet metu extortam,alias ipfo jure fubfiftere
. Magis obftarc videtur /.1. C.de refevend., ubi Imp.
Alexander ait,venditionem per vim Se metum extortam irrjtam
eíTe. Sed recle refpondet Accurftus, irritara, poíitum effe
pro irritandam , nempe per aílionem quod metus caufa;
quia Pnetor talem venditionem ratam non habet,data aclione
quod metus caufa, l.i.jf.quod met.ca.Li%' 2.ftqq. C.eod.,
ut exitu infpeólo aótus hic fit irritus , aut pro irrito habendus.
Nos igitur cum Bacbovio de a&ion.difp.6. tb.ij. negamus
rationem coimcxi,& dicimus, a metu dolum non recle
inferri. Quod fi quis hic urgeat refponfum Vlpiani in d.1.2.
j.doli mali ti.ff.de vi bon.rapt.,nb'i ait,eum,qui vim facit,etia
dolo malo faceré, Se in vi dolum inefle: refponfio i 11 promtii
eft,Doli appellationem Se generalem eífc, omnemque fignificare
improbitatem , maiitiam ac propoíitum delinquendí,
quo ftgnificatu etiam vis dolus eft.,l.y.ffjid kg.Corn.de Jicar.,
D ? Se fpe-

54 A R N O L D ! Vi N N i i
tx fpecialcm, qua; injurias illa fpecics intelligitur,quíe fit occulte
& per fimulationem, diftinguiturque a vi , quee aperta
eft, nec femper cum ea concurrit: quomodo Cicero dicebat,
fraudem vulpécula; vim leonis eiTe.Atq;in priore fignificatu
dicimusJurifconfuItumDolí verbum accipere in d.l.2.§.8.de
vé bon.rapt.; nec aliud intelligere,quam eum qui vim infert,
pravum & improbum propoiitum habere , qui dolus apertus
eft,idcft,manifefta malitia & improbitas,reipfa & facto declarata.
At nos hic difputamus de dolo in fpecie dicto, quo intelligitur,
qui eft in vcibis, & oceulte fit per fimulationem.
Sed parum proficimus , nifi ratio aliqua afferatur, cur eum,
qui metu coa£lus,veibi caufa, emit aut vendidit, placeat ipfo
jure obligari,dolo malo inductum non item:cum non mimas
vis atque metus confenfui , fine quo nullus contraótus
fubfiftit, contrarius fit , quam dolus , l.tñbil confenfui i 16.
ff'.de reg.jur.. Putamus autem hanc eíTe rationem , quod in
uno cnixior & apertior voluntas eft, quam in altero: utique
enim & coacta voluntas veré voluntas eft, d.1.2 1. §.ptn.quod
met.ca.; ficuti qui navis levanda; gratia jacturam facit, vult
feliberari periculo,& volúntate enixa ac fer]íi )Arift.-$.Etfo.j..
Sane quidem vis eft contraria voluntati , fed quatenus caufam
extrinfecus impellentem fpcclamus,non quatenus refpicimus
caufam proximam & ipfum volendi Se minus malum
eligendi aclum.Dua; enim hic confideranda; voluntates,una
prior,altera vi pefterior; quarum priori vis eft contraria,pofteriori
vero tantum abeft ut vis contraria fit, ut eam etiam
efficiat , ac proin^de etiam cum ea confiftere queat: errantis
autem Sí dolo circumventi , ut fit aliqua voluntas , non tamen
tam enixa eft SÍ certa , quia decipitur. Non poífumus
dicere plañe & omnímodo dolo interveniente tolli.confeníiim,
quod temeré BroncLorflius cent.i.afi'.rt.cy.Sí alii nonnulli
aiTerunt: nam hoc admifib ne concraélus quidem ftri-
£ti juris, dolo caufam conventioni prebente, ipfo jure fubfifterent;
cum nulli contraclus, ac ne fi.ipulatio quidem, finé
confenfu ullius momenti lint,/.ff.de pací..Sed boc dicimus
, etiamfi fimpliciter SÍ abfolute non deficiat confenfus,
tamen cum hic debiiior fit, quam in cafu obje£to,& híec fit
na-

SELECT. JUR. OIUEST. LIB. I. 55
natura contraóluum bonas fidei, ut omnia prsftentur ex
aquo & bono;& bona; lidei, qua; in hifce judiciis cxuberantiílime
requiritur , máxime repugnet dolus malns, /.5. C. de
rtfc.veni.: ubi principium eft vitiofum & infeclum, nempe
ubi alter alterum ad contrahendum dolo inducit, talem contraólum
jure valere non poífe : utnt ftipulationem fuftineat
verborum folennitas , mutuus interventus rei, Sí obligatio
unilatera . Et effeclu pene idem eft , quod Baldus in l.fub
pratextu 19. C.de tranfazl. ait, dolum in borne fidei contraclibus
excludere qualitatem fubftantialem ( reclius dixiífet
naturalemjqua; ineft a propria Sí fpeciali natura contraclus:
fed in ftriclis judiciis cflc contra qualitatem accidentalcm
duntaxat, 8Í generalem omnium contracluum.
Alterum argumentum Ultramontanorum tale eft: Qua
ex caufa tranfit dominium , ea non poteft cenferi ipfo jure
nulla. At ex contraólu borne fidei, puta venditione, cui dolus
caufam dedit,tranfit dominium:ergo. Major eft in l.nunquam
11. ff.de acq.nr.dom.. AíTumtio probatur ex eo , quod
nufquam Jegimus hoc cafu dari vindicationem : qua; utiquc
competeret, fi dominium translatum noii eífet. Quinimo ex
Ly.pr.ff.de ¿o/.perfpicue probatur,dominium in cat'u,de quo
agimus, transferri:alioqui enim manumiifio non procederet,
l-l-Cft adverf.Ubert. hc.l.io.C.de rcfc.

$6 A R N O L D I VÍNNÍÍ
fententia eft,traditionem ipfam cuín animo transferendí dominii
faclam ab eo,qui faltem putat fubeíTe caufam habilem
& idónea m, licet milla fublit, furncere ad translationem dominii:
idque verum eífe indicio eíl indebitum per errorem
folutum . Illud enim indebitum eíl, qucd nulla ex caufa vere
debetur: & tamen fi quis errore duclus, putans fe deberé,
ex aliqua caufa folverit, dominium transferí: quod ex eo liquet
, quia ad repctitionem foJuti tantum condictionem indebiti
habet, non vindicationem, titt.jf'. & C.de condibl.iu-
¿eb.. Sic licet matrimonium nullum fit, tamen dos data non
vindicatur,fed per condiclionem repetiturJ.pen.C.de interd.
raatrim. int. pup. . Itaque recle Donellus in d.l.$. C. dt refc.
vexd.nu.z.., quod Paulas in l.nunquam 3 1.ff.de acq.rer.dom.
fcribit, nunquam nuñamtraditionem transferre dominium,
fed ita fi juila aliqua caufa prxceíferit, propter quam traditio
fequeretur, ita accipiendum docet, iive revera juila caufa
prxceiTerit, five opinionc tradentis.
N On
C A P . XIII.
An minor* 25. annis DoBori juris, J¡ captus Jit,
conceden da in integrum rtflitutio?
una caufa eíl, ob quam prima facie vidctur dencganda
minori 25. annis in integrum reílitutio. Quid
enim íi judicio recle defenfus,& caufa cognita fententia judiéis
condemnatus fit, an non obilabit reílitutioni auéloritas
judiéis & reyudicáttt? Placuit non obílare, ac nihílomfnus
beneficio xtatis minores confequi pofie,quod jure communi
appellatio interpolita prallat majoribus , /.pra'fes provincia
42.ff.dc minor.•& tit.C.ft adv.rem.judie.. Quid fi decreto
magiftratus res minoris vendita fit $ hic multo minus:
fiquidem magiftratus quanquam vendí rem minoris permittit,
pretium tamen decreto fuo non comprobat, 1.2. C.de fidejuf.minorJ.fi
quidem 1 i.Cde prad. minor. .Sed nec curatorum
aucloritas ufque eo vatet , ut id beneficium cura; fusc
CommiíTis adimant, quod remota hac aucloritate & fine cufátoribus
conftituti habituri fuiífent, l.tut0r.4j.ff.de minor.
& tut. t

SELICT. JUR. QUJEST. LÍB. I. $7
' tot.tit.C.fi tut.vcl cur.interv.. Sed finge minorem eíTe hominem
frugi & induftrium , magiftratum aliosve honores
gcrere, parentem eíTe multorum liberorum, remque familiarem
bcne ac prudenter adminiftrare : hice utique figna funt
non fragilis & infirmi, fed prudentis & maturi confilii.Quid
ergo? An non mérito hujufmodi adolcfcentes ab hoc auxilio
excluduntur? Placuit nihilominus,fi capti probentur , reftitucndos
per l.i.in fin.ff.de minor. l.2.C.eod.l. \ .C.qui ,& adv.
quos..Etenim quantacunque huic astati prudentia tribuatur,
fempcr tamen ei adjunóta eft levitas quaedam & facilitas, addc
8c rerum multarum ¿¡rupia* Sfort. Odd.p.i.qu.zi.art.i»
& 13., Sichard.in ¡.2.C.de in int.reji.minor.num.2.
Quid fi doctor juris fit, adeoque non levi juris fcicntia
imbutus? Huic communiter Doctores reftitutionem in integrum
denegandam cífc cenfent, etiamfi in negotio gerendo
fe kefum eífc doceat,tcfte Oddo d.loc.art.j.. Rationcm hujus
fuá: opinionis hanc afferunt, quod nulla fronte ex errore
& imprudentia reftitutionem ob defcélum tetatis dcfiderare
poteft, cujus astatem fupplet juris fcientia: nec quifquam id
affcclare debeat, in quo intelligit vel intelligere debet, imperitiam
fuam alii pcriculofam fovç fl.8.§.i.ff.ad l.Aqu:l..Addunt,
quod turpe fit, ut ¡"¡¿Muelas dicebat, califas in foro
oranti jus ignorare,/.2.$„5'ÍTÍ'/*Í^.ff.deorig.jur.,8c quod ad
jurifconfultos olim, teftc Cicerón.lib.3. de Orat., non folum
de jure , verum etiam de filia collocanda, de fundo emendo,
de agro colendo, de omni denique aut officio aut negotio
referebatur. Atque ita quoque Duar.'m l.i.C.qai & adv.
quos, Gómez 2.refol.\A r.nu.$. t Bronchorfi.i.mifcell.28.. Ceteruin
hsc rationes tanti apud me non funt, ut huic fententia;
íubfcribcre poiTim.Nihil enim commune habet profcílio juris
8c artium cum bonorum adminiftratione,& in rebus agendrs
prudentia, qua; non ex libris, fed ufu 8c experientia comparatur.
Bene Cicero in fin.2.de off¡c.,De quaretida, iuquít, de
collocanda pecunia, etiam de ute?¡da,commodius a quibufdam
optimis viris ad médium Janum fcdentibus tquam abullis pbi-
Jofipbis alia in fichóla difputatur. Et quis credat, de fundo
emendo , de filia iocanda, aliisvc hujufcemodi negotiis olim
* con-

$S A R N O L D I V i N N i Í
confuli folitos fuiife adolcfccntcs ? Quid quod apud veteres»
non alii, quam clariflimi viri,magnoque rerum ufu praditi,
& fere honoribus ómnibus Sc reipublica muneribus perfun-
€ii de jure civibus refponütabant , ut ex eodem Cicerone
lib.i.deOrat.difcimus. Putarem itaque nec minorem 2$.annis,
qui titulum Doótoris juris adeptus eft, fi caufa cognita
captus eífe deprehendatur,a folito auxilio removendum,flrg.
l.i.C.qui & adv.quos,& arg.l.i.in fin.ff.de minor.% quo loco
Jurifconfultus feribit, non deberé adolefeentibus ante perfe&am
atatcm rerum fuarum adminiftrationem committi ,
quamvis bene rem fuam gerentibus . Quantacunque enim ,
ut dixi, adolefeentia tribuatur per i tía, femper tamen obnoxia
eft captionibus, adjunctaque eft huic atati confilii quadam
infirmitas & inconftantia, OJd.d.art.y. Sarmient.^. fe.
Wtl.interpA 2.Fachin-i-contrArbitror tamen hoc reftringendum
eífe ad captionem 8c lafionem in negotiis , qua ad
juris peritiam , quam adolelcens profitetur , nihil attinent,
puta fi laefus fit ignorantia facli, qua excufationem mcreatur,
8c máxime in negotiis extra judicium, in emendo, vendendo,
in quarenda aut collocanda pecunia,&c Nam juris
ignorantiam allegare caufas in foro oranti nimis turpe eft ,
d.l.2.§.Servius de orig.jur.:vt\uú fi errore juris exceptionem
vel allegationem omifit, quia putabat eam ad merita caufa
non pertinere . Cum enim fe juris peritum profiteatur , hic
defiderium ejus reftitutionem propter errorem petentis pug.narct
e diámetro cum ejus profeflionc. Eft autem iniquum
8c incivile aliquid poftulare,quod diferepat Se alienum eft a
profeífione noftra , l.profcjfio 6. Cde mun.patrim. lib. i o. l.in
honoribus 8. j.philofophis 4. ff'.de vac.mun.. Unde etiam peritiam
cujufeunque artis, quam minor profitetur, reftitutionem
impediré circa negotia ejufdem artis Se profeífionis,ftatuunt
Maurit. de refi.inint. dipazi. Odd.d.art.y. nura.12.
0-feqq.
CAP. xiv.

SELECT. JUR. QU-EST. LÍB. I. 59
C A P . XIV.
An fi inflitutus beneficio atatis contra aditionem htreditatis
refii tutus fit 3 convalefcat fubflitutio?
VUIgaris fubftitutio facía extraneofive puberí fiveimpuberi
poft aditam hereditatem expirat, L$.C.de impub.
& al.fubjlit.. Sed quid íi inftitutus heres,poftquam adiit hereditatem,beneficio
astatis contra aditionem in integrum reílitutus
fit, an hic convalefeet fubftitutio, ut jam ex ea admittatur
fubftitutusrComunisInterpretum fententia eft,fubftitutum
admitti, dictam l.$.C.de impub.& aLfub/i.dc iuterpretantium,fi
aditio duraverit: reftitutionc autem impetrara
omnia in priftinum ftatum rcnon\,G'of.Cyn.Salic.Don-8c alii
in d./.5.Zaf.tr'azi.fubjlit.cap. 1 .verf.fecundo limítate,Mcrend.
lib.4.. contr. cap.Q.. Nec hanc fentcntiam putant deftitui aucloritate;proferuntque
ad eam ftabiliendam/.2.^.g.^.¿e vulg.
Ó' pup.fubft.l.JuUanus 42.pr. l.fiminor 6i.ff.de acq.hcr. Lex
contr azi u 4-4.jf.de re jud.!.&.§. fed & $.ék §.fed quod Papinianus
1 c.ff.de minor.1.1 .§.anttpen.l.2.§.Ji bonorum 1 o. ff.ad SC.
Tertul.: quibus tamen loéis an hcec fententia fatis probetur,
magna ratio eft, cur dubitera:fed de eo mox videbimus.Duo
funt loci , qui in contrariam fententiam me trahunt, quod
fciiicet herede inftituto poft aditam hereditatem bcnehV ;
Pretoris fe abftinente,fubftitutus non fit admittendus,/.*?/^
ff.de fucc.edicl.Sed.l.S. §.fedquodPapinianus ff.de minor. tqux
ab alus pro contraria; fententia; firmamento afitrtur. In d.l.
ult. ff.de fuccefi.edicl. exprefle negat Papinianus , inferioris
gradus cognatum beneficium edicli fucccííorü habere , cum
prior cognatus ex propria parte bonorum pofTefiioncm accepit,
licet ictatis beneficio facultatem abftinendi poftea coafecutus
ík. In d.l.S. Ç.fcd quod Papinianus ff.de minor. ffiuts
tantum cafus a fententia Papiniani diecntis , fi (niñeas, cui
fervus fubftitutus eft, poft aditionem abftinendi ca¿sfa reftitutus
fit, fubftitutum nec heredera nec liberum fieri,excipitur,
fi hereditas folvendo non eft; idque non reilo jure, fed
ex «quilate referipti DD.Pii Se Antonini, ne videlicet bona
da-

6o A R N O L D Í ' V Í N N Í Í
-defunctí nomine vencant.Jam vero nihil efl; vulgarius,quam
quod cxccptio confirmat regulam in cafibus non exceptis .
Ñeque alia ratione utitur JurifconfuItus,quam quod.fubftitutione
femcl per aditionem extinga , fubftitutus amplius
admitti non poflit . Atque idem omnino dicendum eft de
pubere fuo herede inftituto , qui accepto fubftituto xtatis
beneficio poft immiftionem abftentus eft. Ratio non eft obfcura,quia
non folum déficit conditio fubftitutionis>inftituto
hereditatem adeunte , fed etiam bona teftatoris eífe delinunt,&fiunt
heredis,cujus reftitutio alii prodefle nondebet.
Examinemus jam 8c excutiamus fingulos Jocos in contrarium
prolatos. Primus eft 1.2. §.3.ff.de vulg.&pup.. Sed
ifte locus huc non pertinet: cum hic traélemus de fubftitutione
vulgari facía extraneo aut filio puberi, illic de fubftitutione
pupillari facía filio impuberi; & longe alia quaíftio
illic dccidatur,nempe fi minor 25.annis heres inftitutuspoft
abftentionem adcunda; hereditatiS gratia reftitutus fuerit,
confirman tabulas primas,& Prcetorem útiles aólioncs ex fecundis
fubftituto pupillari decernere ; in quo utilitati confulit
non tam fubílituti, quam pupillorum,/J^//íí////í 42.pT.
ff.de acq. her. ; qui quidem locus 8c ipfe pro contraria; fententia;
aífertione afTertur,fed eam non magis juvat, quam ille
proxime prcecedens : quippc cum & ifto loco agatur de
fubftitutionc pupillari , 8c admitiendo fubftituto, etiam eo
cafu , quo pupillus hereditate paterna fe abftinuit, 8c intra
pubertatem mortuus eft: unde hoc tantum probatur , quod
vulgo dicitur, nuda fui heredis,licet fe abftinentis, exiftentia,confirmari
tabulas pupillares, aut potius paternas, ut ex
pupillaribus admittatur fubftitutus. Speciem aliquam habet
Lex contraclu 44-ff'de rejud..Scá ñeque in d.l.44. agirur de
vulgari fubftitutione facía impúber i extraneo , aut puberi
etiam fuo , fed ¿mpuberi fuo heredi ; quam fubftitutionem
non extinguit immiftio,fi modo poftea fe pupillus abftineat.
Ratio eft , quia communi jure , 8c fine reftitutione in integrum,
fe abftinet pupillus fuus, qui fe mifcuit , l.in necefSarih
57.ff.de acq.btr.. Extraneus autem aut pubes , qui adiit
aut le immifcuit, contra aditionem aut immiftionem non re-
ílituitur,

SELF.CT.JUR. QUJEST. LÍB. I. 61
ftítuitur, itífi fpeciali decreto Prstoris caula cognita,í/./.57.
in fin.pr.; quod beneficium non temeré extra perfonam reftituti
in alterius favorem extendí debet, I.$.§.fed utrura 4.
ff. de minor. . Dici quidem & illud probabiliter poteft , in
¿/.44. pupillam fe non immifcuilfe , fed nihil intereft . Ex
l.fi minor 61.jf.de acq.her. lie argumentantur: fi minoris adeuntis
& poftea reftituti coheres ad portionem minoris voleas
admittitur jure accrefeendi: multo magis volens fubftitutus
admittendus eft, quia fubftitutio potentior eft jure accrefeendi,
l.2.§.fi dúo S.ff.de bon.pop.fec.tab.. At minoris adeuntis
Se poftea reftituti portio volenti coheredi accrefeit ,
d.i.61.. Refpondeo: alia in propolito eft ratio fubftituti,aíia
cohcredis:cui fcilicet vel propter partem fuam, quam acquifivit,
concedendum fuít totum agnofcere,vel propter vacantem
portionem, quam ut invitus aguofçat, cogí non poteft,
a toto recedere.
Citatur pro contraria fententia Se l.i. §.antepen. ff.ad
Senatufconfultum Ttrtull.: item 1.2. §.fi bonorum io.ff.eod.- 9
quarum in priore fi filius hereditatcm matris adicrit ex Orjiciano
, Se per in integrum reftitutionem abftcntus fuerit ,
agnati matris vocantur ex jure antiquo . Verum id fit ex
verbis ipfius fenatusconfultí, qua; extenliva funt,& limitant
jus adeundi hereditatcm maternam,ut non obftetagnatis,nifi
filius cum efieclu heres íit, d.l.i.§.antcpen.l.6.§.\.eod.. Eodemquemodo
refpondendum adalteram nempçl.2.§.io.eod.i
ubi fi filius adierit ex jure antiquo,& reftitutus fit,mater admittitur
ex Tertulliano , ex verbís fcilicet Senatufconfulti,
qua; & ipfa extenfiva fuilfe credibile eft . Ad /.7. §.fcd quod
Papinianus 10.ff.de minor. jam ante refpondimus,eam aperte
confirmare noftram fententiam,cum unus duntaxat cafus;
ibi excipiatur in fervo necelTario minori fubftituto, fi hereditas
folvendo non fit . Atque hujus fententia; auclores habeo
Cujacium Se Buf. in d.§.fcd quod Papinianus, Duar. in
corara, ad tit.de

6*2 A R N O L D i V i N N i í
omnia in priftinum ftatum reponi: nempe hanc regulam eo
duntaxat pertinere , ut intelligamus eum quoque , contra
quem minor reftituitur,propterea quod in negotio gerendo
líefus fit, in priftinum ftatum reponendum eífe : hoc autem
noftro cafu reftitutionem magis in rem fieri videri, ñeque
minorem reftitui adverfus fubftitutum ; imo nec propric
Sc veré loquendo fubftitutum poífe dici a minore iajfum.
Exclufo autem fubftituto quceritur,utrum hereditas ad
legitimum fucceflorem pertineat, an fifeo vindicetur: illud
placet Duareno 8c Bachovio, boc Cujacio,Qo'cano, Sc Bufto\
quorum fententia videtur verior; quoniam exclufo fubftituto,
multo magis exclufi intclliguntur venientes ab inteftato;
cum utique caufa teftamenti potior fit fucceífionc ab inteftato
. Deinde quia bona ifta, per aditionem heredis, teftatoris
bona eífe deíierunt, ut ad ea legitimi ejus heredes admitti
nequeant. Quapropter dicendum bona ifta quali vacantia íiíco
deferri: Sc hoc fatis abundeque probat l.ult. ff'.defuccef*
edicí.
C A P . XV.
An auth. Sacramenta puberum C. fi adv. vendit.
pertineat tara ad contratfus inválidos,
quam ad validos ipfo jure?
EXtat conftitutio FredericiImperatoris lib.7,. Feudor.tit.
S3»$v3'»9,uíe iiide translata 'mCodicemJuftinianeum fub
tit.fi adverf .vendit.,in hasc verba: Sacramenta puberum fponte
fací-a fuper contrae! i bus rerum fuarum nonretracíandis,inviolabiliter
cuffod'iantur. Per vim autem, vel juftum metum
extorta etiam a majoribus (máxime ne querimoniam mahficiorum
comraiforum faciantjnullius efe momenti jubctnus.Q ixfitum
autem eft, an hcec Frederici conftitutio pertineat uun
ad contraclus inválidos, quam ad validos ipfo jure,& adverfus
quos puberibus extra causa jurisjurandi neceífaria reftitutio?
Ait Martinus Sc Citramontani: negat Bulgarus Sc VItramontani'.íLtquc
hcec lis totam jurifprudentia: fcholam conturbavit.Ego
Martini fententiam veriorcm eífe puto:& nullus
dubito , quin Fredericus fecutus aucloritatem juris Ca-
nonici,

SELECT. JUR. QUAST, LÍB. I. 3
nonici, quod juramentis favet, Se cujus auóloritas tune máxima
erat, novi aliquid juris & Canónico confentaneum ftatuere
voluerit, uteunque Li. C.eod.tit., cui d.auth. fubjecla
eft, ad contraéhis jure validos tantum pertineat. Etenim i11 i
demum aclus jure Canónico fimpliciter prohibiti Se invalidi
funt, qui offendunt pietatem Se nutriunt peccatum, fuper
quibus jurare & ipfura peccatum eft , Se gravius peccatum,
quod ¡uraveris, fervare.Et cum igitur jure civili minores reftitui
poííent, etiam adverfus ea , que rite gefta per tutores
& curatores tit.C.Jí tutscel cur.int., imo licet ex decreto judiéis
gefta eífent, puta predium minoris ex decreto vendítum,
l.fi quidem i í.C.de prad.min. , Imptrator Alexander in
l.i.C.fiadi'.vend. excepit,nili ifti contractos juramento fint
confirmati.Ceterum loquitur Alexander de contraétibus validis.
Fredericus autem hoc adjecit, ut etiam contractos invalidi
a minore celebrati jurejurando accedente confirmentur
. Non tamen utique omnes, fed ii tantum qui invalidi
funt, propter folam etatem; qui fi a majoribus gefti eífent,
jure rati forent & efficaces; veluti li minor , fine curatoris
confenfu contrahendo, fe aut res fuas obligavit, aut alienavit,
aut res foli fine decreto diftraxit. Sed & li lex civilis
conventioncm, que ratione objeóti eft Q¡S/á

©4 A R N O t D í V i N N í í
robur accípere nec Cañones patiuntur, quam vis a majoribus
interpofito: ac multo minus, fi conventio ideo improbetur,
quia natura turpis eft, 8c contra bonos mores, ut loquuntur
textus juris Canonici:quonia jusjurandu non debet eíTe vinculum
turpitudinis aut iniquitatis, Ci.ext.de jurejur.Canter
cetera 22. quaft.4. C.non eft obligatorium dereg.jur.in 6.;
atque in eo jus Canonicum 8c Civile inter fe conveniunt,
l.y.§.& generalitcr 16. ff. de pací.. Itaque quamvis d.autb.
non pertineat ad negotia ómnibus prohibita jure communi,
nec ad aélus vetitos ex natural i 8c perpetua caufa , putamus
tamen eam quoque pertirrere ad negotia , qux jure fpeciali
certis tantum perfonis prohibita propter privatum aliquod
incommodum, licet fecus fit jure civili, /.5. C.de legib.
Urget in contrañum Bu Igarus verba d.autb.,Super contraélibus
rerum fuarum non retraclandis. Sed non oportet
verba captare prxfertim in conftitutione PrincipisGermani:
8c interdum illa quoque retractan 8c revocan dicuntur,qute
de facto proccíferunt, licet de jure effeclum non íint fortita,
l.$.C.de refcvend.1.1. C.qui man.non poft.jun&.pr.Injl.qui
& ex qu :
ib.cauf man..Illud futile eft,quod quídam objiciunt,
Ecclefiam eodem jure, quo minores, cenferi, quat tamen advcrfus
contractus juratos Prxlati vel Epifcopi reftituatur ,
Cv.de refl.in integr.in 6. C.prafertim de tcjlib. in 6. ; quafi
vero unquam quifquam negaífet, mi ñor i concedendam eífe
reftitutionem adverfus eontraclum juratum curatoris fui í
Objicitur dcnique,quod minor fine curatore fuo non poteft
aut creditori fuo jusjurandum deferre, ut fe obliget, aut debitori,
ut eum liberet, l.nam poftea quam t).§.fi minor ^.J.jusjurandum
iy.§.i.ff.de jurcjur.: unde dicendum videtur, nec
permittendum ei eñe , ut fine curatore ipfe fe per jusjurandum
obligetj&conditionem fuam faciat deteriorem.Refpondeo,
cum legcs jusjurandum a minore deferri nolunt, id cas
quidem agere, ut extra damnum eum confervent,verum ita
ut nuilam impietatem ejus foveant; quam non fovent, ubi
non ipfe minor , fed creditor ejus aut debitor jurat. At íi
juramentum ab ipfo minore prxftitum violari paterentur ,
a damno quidem eum liberarent, íed impietatem ejus fove-
rent.

SKLT.CT. JUR. QlUEST. LÍB. I. 6$
rcnt. Prceftat autem damno eum alfici, quam impium fieri .
Quamvís autem h«c ita probabilitcr pro tcnore lnijus
auth. difputarí poífunt, ea tamen plerifque nimis rígida,
& infirma; ac captionibus cxpofita; astati perniciofa eftjdiciturque
Henricm VIH. films Frederici , cui Papa Honorius
III. hanc auth. extorfit, eam aboliturus fuííTc,nifi mortc
fuifTct prsevcntus. Utut fit,víx ullibi Jocorum recepta eft:
videíis Bujium ad l.i 3. ff.de mi ñor. Gudelin.lib^.de jure noi'if.cap.
14..Ghrifljn.yol.2.dec. 12$.&voI.$.decif.22$.Groeneweg.
dc hgib.abrog.ad h.auth.Ó' ibi alleg. Ant.Fab. Cod.fuo
for.tit.de in int.rejl.rain.ó' tit.fi adv.vendit.
J Udicium
C A P . XVI.
Vtrum unum tantum , an dúo Jint genera arbitrarum ,
fimilitudinem judieum habmtium . 3
dividí folet in neceflarium & voluntariumrceterum
ha;cdiftributío non eftgeneris univoci,fed W¿ % 9t
Nam arbiter proprie judex non eft;cum privatorum confe tifus
judicem non faciat, l.^.C.de jurifd., fed partas judiéis fufcípere
dicitur, l.Pomponius 1 ¿.§.2. jf.de recept.arb.l.rem nott
novara 14. Cde judie.; & arbitraria ad fimilitudinem judiciorum
redigijjudicia imitan, d.l. 14./. 1 .ff.de recept.arb.. Nimirum
prceter judicium proprie dielum,quod omue neceiTarium
eft,& eorum, qui publica judicandi auóloritate pnediti
funt , eft & voluntaria quaxlam contendendi ratio extra
jurifdiclionis neceflitatem pofita apud eos , ad quos ex confenfu
& compromiífo itur,qui judices compromiiTarii & plcrumque
arbitri nominantur ; qua; & ipfa ad fopiendas lites
pertinet d.l. i.. Hoc voluntaríum judicium ex re arbitrium ,
ex fació litigatorum compromiífum appellatur:quia litigatores
compromitterc , id eft, iimul & invicem puenam promittere
folent , fi quis eorum fententia; arbitri non ftcterit,
l.l.§.2.l.ütigatores 11. §. 1. & jccj.ff.evd.tit.l.i .C.eodem.
Dúo autem genera arbitrorum Interpretes noftri fere
faciunt, quorum unum fit eorum, qui proprie arbitri , alterum,qui
arbitratores dicuntur, arg.l.focieiatem y6.jf.pro fue.;
E quo-

66 A R N O I. D Í V/ i N N I i
quorum ¡Ili tanquam judiccs fcrVato judiciorumordine procedanr,hi
fine folennibus litcm amicc exbono 8c a;quo componant,
vid.Gail.i. obf.i$o.. Sed ego exiftimo totum hoc
efic commcntitium , 8c a ratione juris civilis plañe aüenum:
quod & jam olim fufpicatus eHJacobus tefte Bart. in d.l.fucictatcraff.profoc.18c
ex recentioribus aperte docuit Cora/tus
li.4. mifcill.cap. 18., ac noviflimc foltdc demonftravit BaclovJus
ad tit.ff.de rccept.arbltr.cap.i .nura.z.. Etenim nufquam
Jegimus,arbitratorcm adhiberi,ut judieern, ad controvcrfiam
aliquam fine forma judicii fuá fententia dirimendam,fed tantum
intcrvenire & adhiberi ut nudum mediatorem , idque
in aclibus extrajudicialibus 8c contraótibus , cum de re aliqua
inter ipfos contrahentes non convenit: veluti fi in contraclu
focietatis partes fociorum , in emtione pretium , in
locatione mcrccs,certa; perfona; arbitrio dcfinienda permittatur,
l.ft coita ftt 75. cura feqq.ff. profocl.uk. C.de contr.emt.
l.ft rmrces 25. pr.ff.locat. ; aut fi modus reftituendi, l.ft quis
4?. ff.de verb. oblig. ,vel legati relicli quantitas, vel aliquarum
rcrum elcclio, vel monumenti eíTeétio in arbitrium alicujus
conferatur,/.i.$.í.de legat.2.1.6.ff.de cond.ó' dera.l.ult.
§.\.C.c omm.de legat.. Nullus autem locus dari poteft,quo lis
aliqua arbitratoris interventu decifa dicatur . Et ideo dubitandum
non eft,quin etiam die feftoarbitrator,quod libi videtur,
ftatuere polfit, arg.l.S. C.de ftriis: quamvis arbiter ta-
Ji die,non magis quam judex,non pofiit fententiamferre,/.^.
l.y.C.tod..Scd 8c cum arbitrator aliquid ftatuit, quod inanifcfte
iniquum eft, ad arbitrium boni viri, id eft , judiéis res
redigi, conftitutoque judicio pronuntiatum corrigi poteft ,
&nimirum per ordinariam actioncm vel exceptioncm,í/././ocietattra
, & hunde ft Neriee 79. ff. profoc. , adeoque etiam
in contra&ibus ftricli juris, l.ft libtrtus 7,o.f¡'.de optr. libert*
1.1 .§. 1 .ff.de legat.z.Vonel.ad d.l.ft quis 4-Z-ff.de i'trb.obl.n.16.
Bacbov.d.loc.iut fruftra difputent DV.'m d.l.focjetatcm, quis
judex hic pro reduólione adeundus fit. Nihil itaque communeliabent
arbitratores ifti cum arbitris compromiffariisrnam
ñeque arbitrium diccre , fi nolint,coguntur : 8c tune velut
conditio contraclus déficit, id eft , non recurritur ad arbitrium

SELECT. JUR. QUMST. LÍB. I. 67
trium altcrius, quafi arbitrium boni viri electum eíTct, fed
nihil actum efíe intelligitur, d.l.ft caita 75. ff.pro Jbc. d.l.ult.
C.de contr.tmt. d.l.ft quis 43. ff.de verb.obliga quanquam in
tcílamenti5,inquibusplenius voluntates interpretamur,/.i 2.
ff.de rcg.jur., contrarium obfervetur, & íive is, in cujus arbitrium
Jegatum collatum eíl, arbitretur , fiye arbitran noiit
aut non poflit, femper legatum utile íit, quaíi collatum
in boni viri arbitrium, /. 1 .§.¡.ff.de legat.z.l.^.§.i. Ccomm.de
legat. . Sed ñeque arbitratores hi ufquam dicuntur recepti,
ñeque ad eos pertinct cdiclumPraetoris de his qui arbitrium
receperunt, ut fententiam dicant. Unde intelligimus , inanem
quoque eífe Jnterpretum difputationem quzerentium ,
quamdiu 8c ufque ad quod tempus reduclio ab arbitramento
arbitratoris peti poflit; licet Bartolus in d. l.focietatem
num.22. dicat, quajllionem hanc requirere dccifionem Principis.
Nam cum jus petendi reduclionem a pravo 8c manifeíle
iniquo arbitratoris arbitrio ad arbitrium boni viri fit pcrfonale,
8c petatur per actionem ordinariam ; confequens eíl
illud jus non nili triginta annorum fpatio praifcribi per /.3.
C.de pr

6% A R N O M ) ! V í N N i Í
turque, teñes ultro citroque adhibebantur,undc litis conteftationis
nomen, auctore Feflo in voce conteJlari,add.Cujac.
lib.y.obf.zi. Ptt.Fab.2.fcmcj}.24. Ravard.lib.fnig.pro-tribunal.cap.i
i.. A magiílratu, qui aditus crat,exigebatur,ut judicium
conciperet, & litigatoribus poílulantibus daret , id
eíl, agendi poteflatem faceret . Id perficiebatur hac formula
judicii reddita fiquidem ipfe Prxtor rem fux cognitioni reíervabat:
Si paret Titium Mcciio daré faceré oportere , de eo
judicium ef tquo Titius condemnetur. Quod fi alium judicem
Prxtor dabat,quod plerumque faciebat, pro his verbis judicium
tfl, dicebat verbi caufa, Aquiliusjudex eflo, Ó' Titium
condemnato . Reddebatur autem judicium eodem tempore ,
quo lis conteílabatur;unde faó~lum, ut in ufu juris idem exprimant,
poíl litem conteílatam, 8c poli judicium acceptum:
nec ante contellatio pro juila habebatur, quam judicio eífet
inclufa. Dato autem judice 8c judicio ordinato,utraque pars.
invicem denuntiabat,ut ad judicem datum venirent,&adeos,
qui propter tribunal affiílebant, híec verba pronuntiabant,
Tefes ¿//oft,Tár ,
£r.;iifqueverbisdicebanturActor &Reuslitem
conteílari. Apud Prxtorem igitur conteílatio fiebat: judiéis
autem orRcium lite demum conteílata incipiebatj/./r^í 73.
ff.de proc, de quo fufius Reevardus ubi fupra. Hxç monuiffe
vel eo conducit, ut ratio ioquendi, qua; inde nata eíl, intelligatur.
Nam ut Prxtor judicium dabat, rcddebat, conílituebat;
ita litigatores judicium accipere,fubíre, fufeipere dicebanturjeum
poteílatem caufx agenda; a Prxtorc impetraffent,
l.2.§.i./.3./.fed & fi $2.ff.de judie. Atqrex eo eíl,quod
judicio dicitur contrahi, /.3. §.idem feribit 11. ff.de pecul..
Ceterum ha; formularum anguílix una cum aólionum impetrationibus
pridem fublatx funt, tit. C.de forra. & impstrat.
ac?.fublat..Tcftationis quoque folennitatem etiam multo ante
fublatam fuiífe,arguit l.uu.C.de lit.contejl.,;ut deinceps nihil
ad rem pcrtineat,qujbus verbis quave formula quis agat,
dummodo verbis utatur aptis 8c rei propofitx convenientifeus
, folaque maneat nunc litis conteílatio , qux cedat pro
judiego dato 8c conílituto ; cum judex per narrationem negotü
caufa audita ^ieceniit, ut in cam rem probationes afle-
raiuur,

SELECT. JUR. QUJEST. LÍB. I. 69
rantiir , d.l.unic; qux cum fit Severi Se Antonini , apparet
jam tum veterem conteftationem in ufu non fuiííe.
Cum autem ad litis conteftationem hxc requirantur ,
propofitio Actoris , Se ad eam propofitionem refponfio five
contradicho Rei, 1.2.pr. Cde jurejur.propt.cafaran, l.rera non
novara 14. §.1. Cde judie. 5 recle mihi fentire videntur, qui
alíerunt litis conteftationem a parte Rei non aliter,quam negative,
fieri poíTe.Nam cum intentio Aéloris femper fit affirmativa,
neceífario fequitur,litis conteftationem,qux in contradiclione
pofita eft,non nifi in negatione a parte Rei confiftcre
poíTe. Ac proinde verilfimum eft, quod Vigl cap.i. de
lit.contcjl. Obrecl/j,cap.2.nura.6. dbcent, per fimplicem conceíuonem
Rei nunquam induci pofie litis conteftationem ;
quoniam ubi lis non eft, nec fingi poteft litis conteftatio: lis
autem eíTe non poteft, nifi unus aífirmet, alter neget. Denique
qui ultro fe hofti dedit, certarc velle dici non poteft .
Itaque nihil hic reftat, quam ut judex confitentem folvere
jubeat, Se ad id terminum ftatuat, ut bene Sa/icAn d.l.unic.
Cde lit.cont.nura.10.. Dixi autem per confefiionem fimplicem
: fecus enim eft, fi confelfio implicitam habeat vel píasfumtive
fecuturam &refervatam contradiólionem , veluti li
confefius nihilominus ad ulteriora procedí poftulet.
Ojbjícítur hic nobis d.l.2. Cde jurejur.propt. cal.dand.,
ubi ad litis conteftationem delideratur duntaxat narratio
Aclorís Se refponfio Rehunde coliigunt, qualemcunque refponfionem
Reí adlítem conteftandam furncere,five ea in afirmando,
five in negando confiftat . Sed hanc colleclionem
quis pro bona accipiat, Se non potius dicat talem ibi intelligi
a parte Rei defiderari refponfionem,quaIem litis conteftatio
Se contradicho exigít ? Fallitur quoque Goedd. in Ulitis
l6.ff.de verb.ftgn.y dum per objectionem exceptionis confefíioni
fubjeclam litis conteftationem aftirmative a Reo fieri putat,
veluti fi dicat, fateor, fed paclus es, ne petas: ta lis enim
objeclio vi ipfa in fe continet debiti Se intentionis negatiouem:
iiquidem negatio aut alfirmatio non ex verbis Rei, fed
ex intentione Acloris in propofito xftimanda eft.Quid quod
nec per fimplicem exceptionis objeclionem videtur induci
E 5 li-

*J0 . A R N O I> D ¡ VÍNNÍi
litis conteílatio, per cap.i.Ó' 2.de ltt.contejl.in 6.» Narrt utíque
lis omnis & omne certamen in contradiclionc confiftit:
nuda autem exceptionis objeclio contradiclionem non parit;quoniam
utrumque verum eíTe poteft, & quod Aclor intendit
fibi deberi,& quodReus excipit,pac~tum intervenirte.
Plañe fi Aclor hic non confiftat,fed replicandd,fe paclum effe
neget, jam quidem lis certo conteftata eft , & quidem affirmantc
Reo,Aclore negante:fed hicReusexcipiendo&aíferendo
vices fubit Acloris,Aclor,rcplicando SÍ negando,Rci,
/. i. ff. dt except.l.tn exceptionibus 19. ff.de probat.. Sed SÍ fi
Reo excipienteAclor porro incaufaprocedí poftulet,fatisco
ipfo exceptíoni Rei contradicere videtur,& quod a Reo diólum
eft , refolvitur in puram negationem. Atque haclenus
ebrum fententia defendí poteft,qui ftatuunt perobjeólionem
exceptionis introduci litis conteftationemJllud omni dubío
caret, per objeclionem exceptionis, quam vocant deficientis
aclionis , ftatim induci litis conteftationem : veluti fi Reus
vonfiteatur quidem, aclionem aüquando Aclori competiiífe,
fed eam nunc ei competeré neget , quia aclio ipfo jure fublata
fit, puta foiutione,acceptilatione,rei intéritu. Ceterum
talís allegatio proprie exceptio aut depullio non eft, fed inficíatio
cum novi facli afrirmatione conjuncla ; inter quam
& fimplicem inrkíatíonem hoc tantum intereft , quod fimplex
iníiciatio nihil aperte in judicium deducit , ñeque ulla
hic incumbit jieganti probatio . In conjuncla autem novi
illa facli affirmatio in judicium deducitur, at proinde a Reo
probanda eft, l.i.C.dt probat.: fed litis conteftationem ajque
inducit,ac fimplex illa SÍ mera facli inficiatio;quia principaliter
eo fpeclat, ut oftendatur vere negare Reum, aclionem
Aclori competeré :in quo omnes Interpretes conveniunt.
C A P. XVIII.
An in controverfiis de poficfflone aut rei proprietate fulus
locus rei fita fit forum competen s , an vero
Ó 3
locus dornicilii Rei ?
ÍNter conditiones idonei judiéis una eft,ut fit competens. .
Competentem judicem lie generaliter definimus; Cujus
de

SELF.CT. JUR. QjLLEST. L i B. I. *J I
de ea?re , qua'dc agitur , notio eft , ac proinde apud qucm
quis agcre vel convenid debeat, five cujus fit forum competcns,
hoc eft, litigatorum proprium . Forum autem competens
aut eft ex partium confenfu, & prorogatione jurifdi-
¿tionis , aut ex foja juris auétoritate. De foro ex confenfu
partium funt textus in 2.ff.de juiicl.ficonvenerit 18.
ff.de jurifd..Juris aucloritate 8c invitus quiíque forum fortitur,
tum ubi domicilium habet, tum ubi contracta eft obligatio,
aut crimen commiífum, tum ubi res fita eft , de cujus
poífeflione aut proprietate agitur, Lheres 19. §.i.§.2. ó' ult.
ff.de judic.l.z.C.de jurifd.l.ult.C.ubi in rem acf.l.un.C.ubi de
•pop.Lun.Cubi de hcred. L1 .&l.2.C.ubi de crim..Igitur etiam
res, ut dixi,/i de ejus poíTeífione aut proprietate agatur,fubjicit
poífeíforem jurifdiclioni ejus judiéis, in cujus territorio
res fita eftiquamvis ñeque domicilium ibi habeat, ñeque ibi
contraxeri:, dJ.ua. C.ubi de poflep.dJ.uk. C.ubi in nm.arh.
Hic enim .ion tam perfona;, quam rei ratio habetur; 8c ideo
quoquc ftperiorem eodem refpectu inferioris jurifdictionem
i'ubire , k Academicum de re in loco ftudii fita conventum
ad Rectorem revocare non polfe, plerique tradiderunt, Mouac¿.pr.ud.par.2.cap.6.num.6o.
Vult.aú. Lun.C.in quib.ca.milít.for.pjíefcr.:
eademque ratione receptum eft,ut exhac caufa
etiairClericus coran) judice feculari conveniri poiíit,Ga;/.
i.obf.y. num.4. Mynfing. 1 .obfirv.22..
Sfd qu:eritur , an príeter illum locum , ubi res fita eft,
fit etian alius , ubi quis de pofleífione aut proprietate recle
conveiiatur, nimirum locus domicilii. Et ii quidem de poü£
fefliort, ut de ea primum dicam,momentáneo proeefiu, qui
extra»rdinarius eft, agatur,veluti in cafu Lfi co/oni 14. C.de
a?ric& cenpt.lib.i i. f aut limili; vix crediderim, locum,elle
aliumqui forum tribuat, quam rei lita; : eo quod procefius
í 1 le mmentaneus ob id inftituitur, 11 e partes ad arma deveniant
quod folet fieri in ipfo loco, ubi res, de cujus pofieffionccontenditur,
fita eft; Se ne fiat, folius judiéis, in cujus
terriorio fita eft, intereft. At vero fi ordinario prçceffu de
poífdione agatur, probarem communem Doctorum fententiamexiftimantium,
etiam alibi, quam in leco, ubi res funt
E 4 fi-

*72 A R N 0 E n 1 VÍNNÍÍ
fitce, cíe pofteflionc agí pofl~e,& nimirum co in loco ubi conveniendus
habet domicilium ; idque Reo etiam invito , ut
Aclori facultas fit cügendi utro loco Rcum convenirevolet:
quanquam aócualcm poífeífioncm nemo nancifci,nifi in loco
rei fita:, poteft, l,\'¿.ptn.ff.de acq.ber.l.un.pr.C.ubi dt htrtd.
adde quee G'rotntvz'. tracl. dt leg. ñbrog. ad tit. C.ubi de
pofí.. Atque hace fententia tot locis probatur, quot legimus
domicilium tribuere cuique forum competens , 8c Actorem
fcqui forum Rei,quacunque accione. agatur,ut diferte referiptum
eft in l.ult. C.ubi nt rem acl. : id autem femper habet
Reus in loco domicilii.Unus fereDontllus li.iy.com. cap.iy.
ab hac fententia receífit, contendens non folum Je poflellione
in loco, ubi res eft, agi poíTe, fed etiam ibi aii deberé, ft
Reus ibi fecum agi poftulet; folum hunc locum neceffitati
fubjiciens: locum autem domicilii relinquens, non ut Interpretes
communitcr,arbitrio Actoris,fcd \\e\,arg.l.wi.C.ubi de
pop.. Sed ad iftam Iegem bene rcfpondetur vulgo,nqui cam
duntaxat de foro proprio 8c fpeciali ; ac proinde per iftum
textum non excludi forum omnium aócionum commune,in
quo fcilicet quifque conveniri poteft quacunque e; caufa ,
quale tribuitlüCu^áomlclluJ.z.C.dtjurijd.l.ult.C.ub.iu rtm
a¡3.. Sic in l.un. C.ubi jideic.pct. dicitur, lideieommifum ibi
petendum cffe, ubi hereditas relicta eft ; non quod alo loco
peti non poflit,fed quia co loco conventus agenti proscribere
non poteft, l.ft fidtlcommipum $o. §.ult. cum l.feq.ff le judie..Qb]\c'\t
Dontllus Se difficultatem quandam , atq'le incommodum,
quod circa exequutionem,fententia lata a» alio
judice, quam cujus in territorio res fita funt , parit: mam
eandem diificultatem movet 8c in articulo fequenti, cun de
rei proprietate contenditur, ubi ad eam refpondebimus
In controverfiis quoque de proprietate, five afcioiibus
in rem, fpeciale forum tribuit locus,in quo res, de qurum
proprietate lis eft, conftitutaj funt,quamvis poífeflbr ib domicilium
non habeat, l.ul.C.ubi. in-nm.ach. Eft autem ¿vhic
conftans fere omnium Interpretum fententia, pofle pro ;?bitrio
petitoris aétionem in rem moveri vel in loco domiilü
pofleflbris, ut foro omnium aótionum communi, vel in Ico,
ub

SF.IECT. JllR. (^U^ST. LÍB. I. 'Jl
ubi res , cíe quibus contenditur, conftitutec- funt , per text,
expreífum md.l.un.C.ubi inrem a'tl.l.un.C.ubi de her.ag.hté
j.io.cum lfiq.ff.de rei vind.. Sed hic item Botellas, ut nünc
Joqui amant, fingularis eft , afferens in aclionibus in- rem
nullam domicilii rationem haberi, fed unum tantum efíe forum
Rei; locum fcilicet ubi litas funt, ibi Reum conveniendum
effe, ibi fe defenderé deberé: conventum in loco domicilii
non cogí judicium pati. Diclum autem textura in Luir.-
Cubi in rem ael. caviilatione quadam eludere conatur : ec*
quod Imperatores ibi non fimpliciter permittunt aclionem,
in rem moveri, ubi res conftituta eft , fed moveri jubent|
quafi verbis iftis neceflitatem ibi agendi imponant. Si hoc
'unum juberent Imperatores, recle argumentaretur Doncllus,
fed cum vel ipfo fatente dúo jubeant, primum aclorem Rei
forum fequi deberé , quacunque aclione experiatur , íive in
rem,five in perfonam, atq;per hoc foru,codcm quoq;fatente,
non aliud intelligi poflit, quam quodReus fortitur ex loco
domicilii fui.Deinde fi in rem agatur, etiam ibi ubi res conftituta
eft, agi jubeant ver [.fed & in loéis d.Lulr.; quis non
videt dúo divería loca ab Impcratoribus poni,quibus in rem
aclio moveri queat , & forum poífeílbr fortiatur ; locum domicilii,
quafi forum commune aclionum omnium , & locum
rei fit:e, ut forum aclionum in rem proprium ? Precipuum
autem opinionis fus fundamentum ponit Donellus in l.quod
legatur ff.de jud.; 8c fanc aperte Jurifconfultus filie ait,
íi per in rem aclionem legatum petatur, ibi peti deberé, ubi
res eft. Sed non dubito, quin id fpeciaie fit in re legata ; eo
quod legatario fuflkcre debeat , fi heres , a quo legati pneftandi
neceflitas non ccepit,eo in loco, ubi res eft,offerat fo-
Jutionem, de qua etiam 8c ipfa rei légate preftatione precipue
Jurifconfultus tractat : ut proinde non male refponderi
poíTe videatur, id quod Jurifconfultus ait, etiam ibi peti deber,
ubi res eft, vim 8c elfeclum folutionis refpicere : quia &
alibi petatur , heres tamen eo loco , ubi res eft, eam íblvesQ
poteft,quanquam alii aliter, Accurf.'m d.l.2,%. Duar.ad tit.de
judic.cap.de for.compet.Hotom.lib.^.obf.y.Fuk Valtej.ad l.un.
Ç.ubifideic. pee.
Qua*

7' A R N o i n ! V Í N -V i i
'Qua porro hic incomnioda Vonellus objicit, nimirum
fácile evenirc poífe, fi poffeífor in loco domicilii convcntus
jubcatur rem, qua; alibi fita fit , reftituere, ut nova lite pro
rei cxecutione opus fit, ea objeétio non eft magni momenti.
3tfampraterquam quod omnes magiftratus inferiores mutuam
fi$ÍDÍoperam praftare debent, conliderare debuit Vonellus
commoda h«C non tam eífe polfefforis,cui etiam commodius
e/fe folct in loco domicilii fui conveniri, quam petitoris,qui
libi imputare debet,quod maluit cum incommodo fuo agere
in loco domicilii poífefioris, quam rei fita. Quid quod idem
incommodum etiam in actionibus in perfonam metui poteft,
in quibus & ipfis plerumque res aliqua praftanda venit,
Sc qua ob eandem caufam Sc ipía in loco rei fita duutaxat
intentari deberent. Poftremo,quod apprimc notandum, non
eft ex ratione juris Romani in judiciis realibus ordinaria
hac procedendi atque exequendi via,ut poífeífori reftituere
juífo , nec parenti , res ipfa manu militari auferatur , fed ut
damnetur , quanti petitor in litem jura ver i t , /.ejus reí 4.6.
& Lfcq.ff.de rei verid. /.$. /.tutor 8. ff.de in lit.jur.; quam vis
id monbus Galfía Sc noftris vix obi'evvctUYjZipa.in not.jur.
Belg.de jurejur.
C A P . XIX.
An querela inofftciof teftamenti fit fpecies
petitionis henditatis ?
T Eftamentum inofiiciofum eft, in quo liben', aut parentes
, aut fratres Sc forores contra ofricium pietatis vel
exheredati funt immerito, vel immerito prateriti, modo teftamentum
jure confiftat,nec hisdebita legibus portio rciiéta
fit. Quod teftamentum ut inorficiofum aecufare poíTunt ,
Sc poílularc, ut \d tanquam tale refeindatur , qui i ñique fe
exheredatos aut prateritos queruntur,hoc colore, quafi non
falla mentis fuerit, qui teftamentum ordinavit, /.2.L$.§.i.
l.Titia 1 iff.de inoff.teftam.8c pr.hift.tod.^c proiudc quafi teftamenti
faclionem non habuerit , /. qui r\pud¿antis ¡J.§.i.
ff.Lod.: qui color hic quafitus fuit, up fani hominis" teftamentum

SELF.CT. JUR. Q.UJEST. LÍB. I. 75
tum impugnan videretur contra auótoritatem legis duodccim
tabularum,qua; liberam undiquaque teftandi potcftatem
patrifamilias conceditj/.ctf^/í 120.ff.de i'crb.Jing.pr. Inftit.de
leg.Falc.. Pro eodem autem dicunt Veteres, agere, queri de
inotrkiofo,arguere,accufare, dicere inofficiofum, qux legentibus
paflim in titt. hujus argumenti obvia , ut Se nomina
querelos, aclionis, accufationis : nullo tamen nomine crcbrius
hoc judicium deíignatur , quam qucrelw . Quid ergo,
eft ne qucrela & ipfa actio ? Sane cíl, lieet plerique ftatuant
non elfe, fed remedium aliquod ab aclione feparatum , five
implorationcm tantum orficii judiéis.nobilis, ut loquuntur,
eo pertinens , ut teftamentum refeindatur , quo refciífo demum
agi,& hereditas vindicari queat. Sed non eft, quod dubitemus
allirmare, quod tot locis feriptum eft, querelam ipfam
aclionem feu petitionem eífe,perqué eam fie impugnan,
teftamentum, ut limul vindicetur hereditas. Qui dicit inofficiofum,
eum Papinianus ait, hereditatem petere, L$.§.quotiia
8.ff.de inoff.teftam.- 3S cecvoía petitionem hereditatis exerccve,l.qui
de inoffjeiojb 20.ff.eod.; Paulus in /.eum (¡ui 21.$.2.
ff.eod. ait per querelam inomcioli evinci hereditatem; Vlpia-.
ñus vindicari facúltales,/.// inftituta 2j.§.-$.ff.eoJ.;Tripboni-
?jus filiumexheredatum ex caufa querelce inofficioli movendx
admitti ad petitionemhereditatis,/.pe;?.^'.í/t bon.pop.cont.tab.i
JmpcYatores Sevtrus Se Antoninus ex caufa inofficioli teftamenti
hereditatem peti, ¡.3.C.de petit. btred.; Jaftiviay.us
hereditatis petitionem ex nomine de inoíficiofo conílitui,
l.ft quis filium 34. C.deinoff.teftam.. Atque hinc eft, quod is,
qui querelam moturus eft, agnofeere debet bonorum poffeífionem
litis ordinanda; gratia, l.6.§.ult.l.yJ.3.pr.ff.tod.L2.C
eod.: hoc enim non alio pertinet, quam ut is , qui ex caufa
inotficiofi hereditatem petit, heres eífe videatur: quanqur m
in fuis heredibus h*c poífeífio non eft neceflaría,ut¡ necaditio,
d.l.y.juntl.l.injuis 14.ff.de/uis & legit., de quo coivfu-
Je Vigl. ad rubr. & §.i.Injl¡t. de inoff.pt/iar,i. i>,-,ur.cap.S.aíi
cund.tit. Go-jean.üb.i.var.leH.cap.1.. Quamobrem fi quis a
me petat, utut quid fit querela inofficioli teftameníi , ©bíter
definiam, djeam eífe fpeciem petitionis hereditatis,qua Si
ftamciitum

y6 A R N o r, ni V Í N N I I
ftamentum refcindi poftuIatur,& fimul vindicatur hereditas,
tanquam ab inteftato delata, cum Duar.dJoc.cap.io. Vigl.ad
d.r.ubr.num.6. Dortel.i a.comm.%. Vaud.2.var.qua¡}.2\.
Communis vero Interpretum noftrorum fchola exiftimat,
querelam eíTe judicium pneparatorium, quo aditus patefiat
ad judicium univerfale feu pctitionem hereditatis ; íicut
aétio ad exhibcndum preparatoria eft rei vindicationis:
atque ita dúo hic eíTe judicia, quorum alterum, ícilicet querela,
pracedat, alterum, petitio hereditatis, fequatur , quod
verum non eft: fiquidem ipfe titulus inofficiofi caula eft , ex
qua vindicatur hereditas , /.3. Cde petit.bered.; ñeque dúo
hic judicia funt, fed unum , quo Sc teftamentum impugnatur,
Sc fimul petitur hereditas; ficut per aftioncm ufucapionis
refciíforiam Sc ufucapio refcindi petitur,& fimul res vindicatur,
de quo diíferuimus cap.10.. Equidcm fateor, quere-
Jam in multis differre a petitione hereditatis íimplici,de qua
agitur tit.de petit.bered.-jfcdexeo non fequitur,per eam non
peti hereditatem,aut eam fpeciem petitionis hereditatis non
efle. Proferuntur autem dúo potilTimum argumenta, quibus
eífici videtur querelam inofficiofi teftamenti pctitionem hereditatis
non efle : quie qualia fint, videamus . Primum tale
eft : Petitio hereditatis datur folum adverfus eum , qui cum
heres non fit, pro herede prove poífeflbre poflidet, nunquam
adverfus heredem eumve, qui pro herede eft, bonorum puta
poífcfforcm aut fideicommiífarium, Lo.®' feqq.ff.de hered.petit..
At querela datur adverfus heredem feriptum, contra fideicommiflarium,
cui reftituta eft hereditas, í.i.Cde inoff.te-
Jlara., contra pr;eteritum,qui accepit bonorum poífelfionem
contra tabulas, l.pen.ff.de bon.pof.cont.tab.. Refpondeo, feriptum
teftamento inofhcioíb heredem, heredem non eífe; utique
cum co agi non tanquam cum herede, fed tanquam qui
heres non íit, utpote feriptum ab eo , qui teftamenti factionem
non habuiífe judicatur , hqui repudiavit 17. ff.de iuoff*
tefam.% Sc proinde eum teneri, quaíi pro herede aut poífefforc
po*Tideret,ut djferte ab Imperatoribus Severo Sc Antoni-
110 refponfum eft de eo, cui ex teftamento inoíriciofo reftituta
eft hereditas,Ly.Ceod.tit.. .
AI-

SF.LT.CT. JUR. Qujest. L*ÍB. I. 77
Alterum argumentum eftluijufmodúOmnis petitio hereditatis
aut eft ex teftamento,aut ex caufa inteftati,/.i./.2.
¡.^.ff'.de- bered.petit...Querela autem inofficiofi ex neutra caufa
eft: non ex teftamento, quia datur iis, qui teftamento exclufi
funt: non ab inteftato, quia quamdiu teftamentnm extat,
Sc ex eo adiri hereditas poteft,caufie inteftati non eft locus,
Lquamdiu Z9-ff>de acq.bersd. . Sed quid hic refpondcndum
fit, patet ex refponfione ad objeclionem prscedentem,
nimirum querelam inofficiofi eífe petitionem quandam hereditatis
delata; tanquam ab inteftato: quia prectenditur color
dementia; teftatoris , qui ob id teftamenti faciendi jus non
habueritruti Sc revera fi judex teftamentum inofficiofum eífe
pronuntiaverit,res ad caufam inteftati redit, retroqué verfus
omnia perinde habcntur,ac fi hereditas nunquam adita fuiffet,
I.6.§»iJ.eum qui 21. §.2. ff'.de inoff'.tejl.. Stet'igitur hasc
fententia, querelam etiam ipfam aclioncni eífe, Sc nimirum
fpeciem quandam petitionis hereditatis, qua vindicatur hereditas
tanquam ab inteftato delata ex caufa inofficiofi teftamenti.
Atque cum hac fententia fere vi ipfa convenit,quod
Joan.Fab.8c alü ad pr.Injl.d.tit. notant, poífe querelam cum
petitione hereditatis cumulan.Obiter addo, poífe Sc per modum
contradiótionis, feu per exceptionem , querelam induci,
veluti fi exheredatus fit in poffeílione hereditatis , Sc heres
feriptus hereditatem petat,/.8.£.y?filius i-$.jf',tod.tit.,adcoque,

7$ A R N O L D Í V i N N i i
rcmedium eft extraordinarium,& quodammodo odiofum; ac
proinde tale , quod perfonx exheredati cohsreat, Duar.
cap.S.ad tit.it inoff.ttjl.
C A P . XX.
An in quereJa inofficioji locus ftt editfo fucceporio ?
EDíctum fucceflbrium eft, cum liberis,qui prímo loco ad
íucceffionem vocantur, repudiantibus, admittuntur legitimi,
& rurfus his repudiantibus cognati;item cúm repudiante
proximiore aguato vel cognato admittitur fequens ,
/.i. §.quibus 10. & §.feq. ff.defuccep.edift.. Eft autem huic
edifto locus in bonorum poífeflione déferenda , ubi tabula;
tcftamenti nulla; extant, 8c áb inteftato defertur hereditas ,
de quo i.tit.it fuccefi.edicl., & precipue i.l.i. §.ío.& 11.
Ó' l.i.& l.z.C.tod.. Queritur autem, an "huic edicto fuccef.
forio etiam locus fit in querela inorficiofi teftamenti,hoccft,
an fi is , qui prior-admittitur ad accufandum ,nolit aut non
poflit accufare,fequens admittatur.Et placuit admitti,ut íucccflioni
fit locus, tefte Paulo l.pen.pr. ff.de inoff.ttjl.; 5c talis
cafus eft, qui deciditur in l.ntpttm y. C. eod.tit.. Ceterum
hoc in iis tantum procedit, qui fi eos nenio ordine aut gradu
precelBflfet,ftatim citra ullum edichim fucceflbrium querelam
moveré potuiífent; fi videlicet exheredati fuiflent aut
preteriti, nemine eos precedente in caufa fucceflionis ab inteftato
. Igitur hi, pretérito exhercdatove , qui precedebat,
agere nolente,aut nonvalente,victove,admittuntur ad accufationçm
ordine fucceflbrio expropria fuá perfona proprioq;
jure fuo . Exemplum habemus in l.pater 14. ff.tod.tit. , ubi
proponitur cafus hujufmodi.Patcr filium cmancipavit,& nepotem
ex eo in poteftate retinuit. Emancipatus fufcepto
poftea filio,utroque filio exheredato,patre pretérito decefiit.
Hic ordo poftulat, ut primo loco ad querelam admittantur
filii. Quod fi illi non querantur , vel quefti in judicio fuccumbant,
fuccedit pater, atque intcntio ejus, que antea in
fufpenfo erat,impletur.In hoc eiiim & íimilibus cafibus,qui
precedebant obftabantque , nc fequens ordo aut gradus ad
\ ac-

SEI.I CT. JUR. Qujest. LÍB. T. 79
accufutioncm admitteretur, jam pro mortuis habcntur,& paria
habentur non extare,& extarc quidem, fedqueri amplius
non pofle . Non obflat quod heres feriptus jam fententia
judiéis declaratus fit heres: nam id verum quidem efl ratiunc
primi aecufantis; fed fententia illa ínter alios jus non facit,
/.fiepe confiitutum 63.ff.de re jud.é' tot.tit.C.res int.al,
acl.vel jud.al.nort noc. Sed nec illud obílat, quod nepos in
querela contra patris teflamentum prxfertur avo , ejufque
caufa potior eíl; unde dicendum videatur , fi feriptus a patre
heres vicit filium defuncti , cundem magis deberé vincere
patrem ejus, per regulam : Si vinco vincentem te, multo
magis vinco te.Etenim non eadem hic efl; vincendi ratio.
Filius quidem defuncti potior eíl avo fuodefuncti patre iu
co , quod in fucceflione ab inteilato prior ell caufa libcrorum.
At filius judicio vietus eíl,quia juílc exheredatus judici
vil'us:quem oportet non minus bene merita avi perpendere
, quam delicia & male merita nepotis , qua; avo nocere
aquum non eñ.,arg.l.i.§.fi ernancipatus 5. jj.de bon.pofi.cont.
tab.. Similiter & fortiori quidem ratione, arg.l.nam &fi 1$.
pr.ff.de inoff.tefi. l.y.§.¡. ff.unde ¡ib., fi filius a patre exheredatus
querelam repudiaverit, aut ea inllituta judicio viótus
fit aut quoquo modo agere non poflit,nepos exeo natus admittitur
ad querelam ex propria fuá perfona , l.ptn.pr.ff. de
tnoff.tifiara. d.l.3. §.traancipatus 5. in fin.ff.de bon.pofi.cont.
tab. arg.l.y. ff.de bis qui fui vel al.jur.. Nec hic fpcctaii debet,
an jam nata fuerit querela filio , an vero ante querelam
delatam deceíferit:quoniam nepes non exea fuccedit qux filio
delata eíl,fed ex perfona propria:eodem plañe modo,quo
filio deficiente vel repudiante ex fucceflbrio edicto ad bonorum
poíTeífionem unde liberi admittitur nepos , i.i. §. quibus
1 o. ff.de fuectfi. edicío.
Ceterum non caret hxc poílrema fpecies omni fcrupulo.
Objicitur primum/./? quis pofiumo 9. §.2.ff.de lib.& pofl.bcr.
infi., ubi Paulus feribit; fi filium exheredavero, nepotemque
ex eo prcetericro , & extrañen:;: hxredem fcripfero,
& filius poíl mortem meam , licet ante aditam hereditatem,
deceíferit,ncpotem fuccedeado nonjupturum teílamentum,
ftita

8o A R N O L D Í V Í N N Í Í
& ita Julianum,Pompón* um, Se Marcellum rcfpondifle. ídem*
que in nepote poftumo pretérito & filio exhcredato juris eíTe
\Dlpianus auctor eft, nempe hunc nepotem, filio poft mortem
patris,dcliberantc herede inftituto de adeunda hereditate,defuncto
, teftamentum avi agnafcendo non rumpere , 1.6.pr.
ff.de injuft.rupt.irr.tcft.. Itaque hic filius exheredatus obftat
nepoti prxterito : & obftat, ut Papinianus ait, jure teftati,
quamvis nihil obftet jure inteftati, id eft, quominus hic nepos
feripto herede repudiante, atque ita teftamento deftituto,
ab inteftato fuus heres avo exiftat, l.fcripto 7. ff.unde
liberi d.l.6.pr.vtvf.plañe fi ff.de injuft.rupt. l.i.§.fcicndum 8.
ff.de fu/s CÍ¡* legit.her.§.cum autem y.(¿r fqJnft.de her.queeab
inteft.. Refpondeo: obftat filius nepoti i 11 cafibus fupra memoratis,
ne nepos prxteritione fui rumpat teftamentum avi,
id eft , ne nepos agnafcendo aut quafi agnafcendo ipfo jure
teftamentum avi evertat, quantumvis natus ex filio fuo
herede a patre exheredato. Atque ita procedunt loci modo
citati . Et fie etiam nepos ex filio emancipato eoque exhcredato
natus ob fui prscteritionem non admittitur jure prxtorio
ad bonorum poífeífionem contra tabulas , /.4. §.1. ff.de
bon.popjont.tab.. Quippe hic filio, qui exheredatus eft, fatisfactum
eft , valetque ipfo jure teftamentum , ctfi nepos
prxtcritus fit: nec feripto herede adeunte poteft nepos in
locum fui heredis fuccedere, ex capitc fecundo legis Vtlleja:
quoniam mortis tempore eum filius prxceflit, l.Gallus 29.
§.fequenti 13 .ff.de lib.& poft.l.fi quis filium i^.C.de ¿noff.teft.,
nec ad bonorum poiTcíUoncm contra tabulas admitti: quia
prxteritio nepotis hoc cafu pro exheredatione eft;& Prxtor
exheredatos non agnofeit, dj.4. §.i.junt~Ll.$.pr. ff.de bon.
pop.co?nMb.. Attamcn querela huic nepoti non denegatur,
quando filius queri aut non vult, aut non poteft : quippe
rúe admittitur nepos ex edióto fucceíforio , quoniam ipfe
immerito prxtcritus eft ; quo cafu teftamentum quidem
valet , quia prxteritio ifta vice exheredationis eft ; ceterum
admittitur ad querelam , qux datur adverfus teftamentum
ipfo jure validum: & licet per exheredationem filü
fatisíiat formas Se folennitati internx , qux jure civili
ad

SELF, CT. JllR. QlLRST. LÍB. I. 8l
ad fuflincndiiiTi teftamentum fufltcit, non tamen fatisfit juri
naturali, non pietati, non orficio paterno vel avito . Ñeque
vero h«e contraria funt, teftamentum non rumpi, & tamen
adverfus id, ut inofficiofum, dari querelam: ut enim querela
competat, necetTe eft teftamentum non rumpi, §.2. lnfiit.de
inoff.teft.. Facüius vero querela datur , quam teftamentum
rumpitur: ratio eft,quia rupti teftamenti jus ftatim vitiatur,
nec ex eo locus unquam patet feriptis heredibus. At poteft
querela competeré , ut tamen nihilo magis teftamentum refcindatur
.
Secundo objicitur l.fi quis füium i^.C.de inoff.teft., quo
loco Juftinianus ait,nepotem olim,ubililius exheredatus non
prxparata querela decefliiTet, omne adjutorium dereliquiífe,
cum tamen fentcntiam noftram ex jure veteri defendamus :
Juftinianus autem diferte jus vetus corrigit, primufque conftituit,ut
filius querelam etiam non prsparatam tranfmittat
ad nepotem , ut nepos in hac caufa a vetuftate neglectus ,
a fuo, inquit, vigore recrectur. Et nominatim excipit quatuor
cafus , quibus filio ante querelam preparatam mortuo,
nepotem a querela removet juri antiquo convenienter. I. Si
probet heres feriptus filium exheredatum ingratum fuilfe .
II. Si filio certa quantitas minor legitima parte relicta fit ;
tune enim nepotem vult agere ad fupplcmentum quarta;.
III.Si filius querelam repudiavit. IV.Si filius per quinquennium
tacuit, ita ut querela; pra;fcriptum fit. Ergo jure veteri
fecus fe hxc res habuit, filioque non pra;parata querela
mortuo, nepos fine exceptione exclufus fuit.Rcfpondcmus,
Juftinianum eoloco non agere de nepote ex propria perfona
aecufare volentc, fed loqui de transmilfionc querela;, id eft,
eo cafu , quo nepos ex perfona patris fui querelam moveré
vult;& tune locum habent quatuor ifta; exceptiones.At nos
agimus de nepote,qui ex propria fuá perfona aecufare cupit
ex edicto fuccefibrio ; quod & olim nepoti licuiífe dicimus,
8í nunc etiam licere; nec ei obefle ingratitudinem patris,ncc
cjiddem repudiationem,aut ejus quinquennale filentium. Et
liberum itaque nepoti crit vel ex perfona patris agere ob
tranfmilfam ad fe querelam ex d. l.fi quis filium C d-: inojf.
F tifiar*..

S 2 A R N O L D Í V i N N i i
ttftam.,quod Se interdum ipíi utilius eífc poteft, puta fi nepos
ex jufta caula íit prajtcritus , pater autem immerito exheredatus
; vel ex perfona fuá, fi melius faciliufque de fuá ,
quam patris pietate docere pol.it. Atque ita fere poft Azonern,
'Bartolum, Dyn.yCe.ftraiftmtCoftalius, 8c Antón.Rubeus
ad l.pater 14. ff.eod.tit., Donellus 10. corara.*]. Se ibid.in not.
Osv: ald.Hillig.. DifTentiunt Bacbovius ad Trcutl. difp. de
inoff.teftam.thef.^.Timaus F abcr Mfp.anniverf. 1 Q.tbef.a r..Alciaius
lib.^.paradox. cap.16. fiuctuat, ut 8c alii fere . Gomepus
1. var.rcfol.i 1. nu.i 1. hanc quxftionem altam 8c fubti-
]em vocat, licet Se ipfe diíTentiat , viélus iis objeclionibus ,
quas nos videmur prorfus removiííe,
C A P . , XXI.
An Jiberi jujle exheredati connurntrentur in computatione
legitima, feu an cettris partera faciant ?
f^K Uasftíonis hujus fenfus eft, an liben jufta ex caufa cxy
l heredati re ipfaadhuc ínter liberes numerentur ;
^**""^ perindeque habeantur , ac li partcm fuam accepiffent,
ad eum nimirum effec~tum, ut ceterorum legitima minuatur,
8c tanta nec major fit, quam quanta fuiífet nemine
exheredato ? Veteres uno verbo hoc dicunt partem faceré .
Queftto non minus , quam illa ftiperior 8c proxime praicedens,
alta, profunda, & difficilis, de qua confuirás Raphael
Cumanns non habuít,quod refponderet,tefte Jafone in autb,
novijjima Cde inoff.teft..
DynuSyScSalicetus in d. autb.novi¡ftma putant,eum qui
jufte exheredatus eft, non connumeran, id eft, in computatione
legitima; partem non faceré . Igitur fecundum hanc
fententiam, fi pater unum ex duobus filiis mérito exheredaverit,
alteri exheredato legitimam reliquerit, hujus legitima
•erit quadrans,non fefeuncia; hodie trien$,non fextans.¿?tfrf.
in l.pater filium 14.$'. de inoff. teft. contra putat eum , qui
jufte exheredatus eft , connumerandum , Se in computanda
quantitatc portíonis legítima; partem alus faceré . Proinde
ex Bartoli fententia , íi £ater ex duobus filiis alterum jufte
ex-

SF.LECT. JllR. QjJJEST* LÍB. I. 83
cxheredavcrit,alteri autem legitimam reliqtierit, is cui legitima
reliña eftjiabebit düntaxet fefeunciam , hodic fextanterri
per ¡.8.§.quoniara antera 8.ff.de inoff.teft ara.. Alii putaut
melius eífe fi media hic via ineatur , ut quaatitas legitima;
ftatuatur ex facti contingentia . Et quidem fi exheredatus
repudiaverit querelam, aut eam inftituerit quidem, fed Judicio
vióhis fuecubucrit , magis eflfe ut hoc cafu partem non
facíat,fed pars ejus accrefcat fratri in legitima inftituto, per
l.filjo i6.pr. jf'.cod.; quippehnnc demum jufte exheredatum
dici, qui non poteft amplius cum fucceflu queri, 8c ad eum
proprie qiueftionem propofitam pertinere , propterca quod
hujufmodi exheredati pro mprtuis habentur per /. qui npudiantis
in fin. 17. ff.de inoff.ttft. l.i. §.fid & fi sff.de conjug.
cura era anc.lib.l.fi poft. \o.§.liberi §./lq.ff.de bon.poft.cont.
tab.; & fie procederé fenteutiam JDyni 8c Saliceti. Ceterum
li exheredatus nec repudiaverit querelam, nec poft eam inotsirí
vichis fit,hoc cafu,quia nondum apparet,utrum partem
aliquam lit accepturus, nec ne , interim partem eum facorc,
argumento du&o a contrario fenfu ex d. /.qui rtpudiantis ,
8c ¡.fiponas 23. §.ult. de inoff.teft.; atque hoc modo defendí
poífe opinionem Bartoli,
Pendet autem decifio hujus tam ardua; quadtionis ex
alia huic affini & tantum non eadem; nimirum an& quando
in querela inolhciofi locus lit juri accrefce.ndi.?Quam ob caufam
e re erit de eaprius cognofcere,quam quideerti defrniamus
de propofita.Et quidem fi quis cum dúos haberet ftlios,
utrumque exheredavit, 8c utrique legitimam reliquit , hoc
cafu fruftra difputatur de jure accrefeendi aut parte facienda;quoniam
neuter vel inolficiofum teftamentum dicere poteft,
vel adfupplementum agere. Sed ponamns cafum diverfum.
Patcr dúos habens filios utrumque exheredavit,& neutri
legitimam rcliquit. Hoc cafu cum uterque queri pollit, fi
unus tantum querelam moveat, alter interim partem facit,
ita ut ille qui queritur , tantum femifiem hereditatis petere
debeat; ita tamen ut fi alter poftea aecufare no lit, aut tenv
pore exclufus fit, pars ejus accrefcat ei,qui egit & obtinuit,
l.Jilio 16. i.Jiponas 23. §.ult. ff.de inoff.teft.; 8c de hoc eodem

84 A R N O L D Í V Í N N Í Í
cafu agit Paulas in Lqui repudiantes i y.jf.eod., ubi ait eum, 1
qui repudia vit querelam , partem non faceré his , qui ideo i
quod legitimam non habe\U,qucrelam moveré volunt. Quod!
fi tamen altcruter in folidum tgerit , antequam alter querelam
repudiaíTct, & cafu aliquo obtinuerit, puta quod fcriptus
heres eum non repellebat; alteri etiam, qui non repudiavit,vicloria
proderitjír/^./.ó. §. i .¡¡'.todera. Ponamus rurfus
alium cafum . Patcr e duobus fiiüs exheredatis alteri duntaxat
legitimam reliquit,alteri nihihatque ita fatisfecit primo,
non autem fecundo . Secundus non queritur, fed primus ,
SÍ dicit fibi non eífe relictam integram legitimamicum enim
fecundus, qui folus queri poreft, non queratur, ait fibi quaíi
nunc foli filio deberi quartam omnium bonorum, non fefeunciam
aut quartam femillis . Hic , inquam, primus , cui
portio legitima relicta efl , ñeque querelam moveré poteft,
neque ex conílitutione Jujliniaui ad fupplementum agere .
Ratio eíl, quia factum illud patris legitimam fecundo exheredato
non relinquentis non debet prodefle primo, qui portionem
debitam habet.Et hoc cafu exheredatus alteri partem
facit: quia fcilicet neceífe efl eum a'teri partem faceré; cum
ejus deficientis portio alteri quartam habenti , ac propterea
querela exclufo,per quam folam ad hereditateni poterat pervenire,accrefcçre
non poflit; Se hic eíl cafus,qui traílatur in
/.8. §.quoniam S.jf'.dc inojj'. teft., Quod fi exemplum ad jus
7wv vsup¿úi> accommodare veiimus ; ponendus cafus , quo
pater extraneo herede feripto unum ex liliis in legitima in»
llituit, alterum exhcredavit,& fie porro. Atque hxc quidem
ita procederé fatentur, qui mediam , quam dixi, fententiam
fequuntur, fi fecundus, qui legitimam non accepit, taceat,
SÍ querelam , quam moveré poteíl, non inílituat. At fecus
eífe exiííimant, fi fecundus repudiaverit querelam,aut in ea
\i£his fit, aut prasferiptione quinquennali exclufus : tune
enim primo fcfcuncem non íuíricere ad legitimam, fed ei deberi
quadrantem,aut nunc trientem: ac proinde jure veteri,
quia integra legitima ei relicta non eíl, de inoffiçiofo agere,
¿í totam hereditatem vindicare poífe , Lqui repudiantis 17.
l.fi ponas 2i.§.ult.jfJe inoj]'.teJ¡..Ex conílitutione autem Ju-
jliniani 1

SELECT. JUR. QU/EST. LÍB. I. 8J
fliniani quia utique partem legitima habet , fuperefle ei
aótioncm admpplementum,/.0r»tf/r»&¿fo ¿o.C.eod.iit..Cur au^
tem fecundo repudiante querelam, aut ea quocumque modo
amiífa,primus jam recle de inbñiciofo agat,aut fuppletionem
petat, hanc eífe rationem , quia fecundus poílquam queri
poífe defíit, pro mortuo habetur per d. l.qui repudiantis in
fin.pr.ff'.cod.l.i.§.fed &fi S-ff'de conjung.cum emane.lib.. Sed
male mea quidem fententia: nam juri accrefeendi locus dari
non poteft , nifi ab initio utrifque querela competierit . Si
vero unus exheredatorum querela ab initio exclufus fit , eo
quod legitima ei relicta,huic alter,qui non queritur, partem
facit non modo interim &quandiu alter adhuc queri poteft,
fed etiam quando queri poífe defíit. Sic enim Vlpiani hanc
quaftíonem decidentis in /.8. §.quoniam S.ff'.de inoff'.tejl.verba
hac , an exberedatus partem faciat, qui non queritur,&c.
accipienda funt; nempe qui non queritur omnímodo., five
quia femel agere noluít, five quia judicío víctus aut tempore
exclufus eft. Omnino enim diftinguendum eft ínter querelam
, in qua locus eft juri accrefeendi , & legitimam relictanijin
qua non ítem, V.C.qui habet millo in bonís & dúos
filios, utroque exheredato,fed uní 125;. nomine legítima relictis
deceiTit,qua quarta pars eft portionis ab inteftato huic
uní debita. Jus ita fuit, ut cui legitima integra relicta eífet
quocunque titulo , querela excluderetur : fi vero vel mínimum
dceífet, admitteretur , in quo utroque aliquid poftea
innovatum . Si igitur is , cui vel nihil vel mi ñus reliclum ,
& qui ob id queri de inoñiciofo poteft,non queratur,an per
hoc alter querelam nanfeifeetur , quam non eífet habiturus
priore querenterSic vifum media fententia auctoribus:quia
cum remoto fratre jam folus fit , nomine legitima jam illi
debeantur 250.: fed contra decidí tur in d.l.S.§.quonitwi, fcilicet
nihil amplius eum confecuturum, & per illa 125. qua
ipíi nomine legitima relicta funt, querela excludi. At pone
utrumque cxheredatum,& neutri quid legitima nomine relictum
eífe ; hoc cafu íi unus non queratur exclufus repudiatione
vel tempore, is alteri partem non facít ; ac proínde
alter, cui querela integra , teftamentum in totum fubvertit,
'atque ex aífc ab inteftato fuccedit. F 3 Ex

86 A R N O L D Í V í N N í J
Ex his jam , opinor , apparet , quid ftatuendum fit de
qua;ftione propofita, utrum is, qui jufte exlieredatus eft, ínter
Jiberos adhuc numeretur, íta ut partem iis, quibus legitima
relicta eft,faciat nec ne? nimirum numeran*,& in computatíonc
legitima; partem aliis faceré fecundum fententiam
Bartoli. Ratio folida , quia milla hic eft conjunétio, ac proinde
nec jus accrefeendi . Etenim rite & juftc exheredatus
nec ad hereditatem vocatur ex teftamento , quippc quo exclufus
eft; ñeque ab inteftato, quia ad fueceíTioncm inteftati
venire non poteft, nifi teftamento per querelam everfo. Sed
nec Pretor exheredatione notatcs ad bonorum poficíiior.em
contra tabulas invitat, /. non putai'it i>. f'.cont.tab.. Adde
quod cum adverfus patrem ingratus fucrít, commodum ejus
partís heredis eífe debet,cujus efle pater voluit.juri vero accrefeendi
tune locus eft, cuando quid de portione deficiente
fieri debeat, nec lex nec teftator cavit. Hic autem teftator
voluit eam acquiri heredi inftituto , per l.ft pa&ura o.j]'. de
probat. auth. hoc amplius C. de fideicorara.; ac jufta eft patria
voluntas quoad hunc filium ingratum. Aliud eft, fi utrumque
filium immerenter exberedavit, & alter non agat: quia
tune voluntas ejus ratione utriufque filii injuftacft.Dcniquc
deliótum unius non debet prodefle alteri. Ñon obftat, quod
alicubi dicitur exheredatum pro mortuo haberi: id enim verum
eft, quantum attinet ad fueceflionem ejus, a quo exheredatus
efhceterum non eft trahendum extra términos fuos.
Nec argumentum duótum a bonorum poífeflione contra tabulas
, in qua exheredati nunquam petentibus partem faciunt:
nam cum exheredati a contra tabulas bonorum poffeflionc,
tanquam peregrini,in totum arceantur, nec partem
ibi faceré poflunt. Sed nec quando unus de inofticiofo queri
poteft , jufte exheredatum ei partem faceré dicimus , fed
tune quando alter ob id quod Iegitimam accepit, nullum jus
de inofficiofo agendi SÍ Iegitimam hereditatem petendi habet
. Ita recle poft Bartolura Donellus //¿.19. corara, cap.9.
SÍ Hilligerus in not.ibid.Bachoz: ad Treutl.difp.de ixofj'.ttft.
tpef. 1 5-:atque hancopinionem,ut laniorcm,Iaudat/ ,
tf.G; ,
t£.
Tholoj'anus l¡b.¿ táf.fyntagra,cap.%. num&, Diíf.cum Dyn.Sali-
cet.

SELF.CT. JUR. QUJEST. Liu. I. 87
cet. Sichardus in d.auth.noiijfima num.27. . De filíabus (fotuto
exclufis res minus dubia : quoniam cum filia; cxtantibus
mafculis ftatuto in tottim exclufa;,nullum jus fuccedenúi
aut querendi habeant,partem faceré non poífunt; fed perinde
hujus effec~his intuitu habentur,ac fi non eífent, & intelligitur
ftatutum voluiífe ceterorum portionem augcre ,
Bacbovius ubi fiupra.
C A P. XXII.
Legitima fit ne bonorum quota , an hereditatis ?
&• an recipiat ullum gravamen ?
AD neutrarn Iiarum qua;ftionum fimpliciter autafrirmando
aut negando refponderi poteft . Nam ad priorem
quod attinet, fi ponamus filio jufte exheredato legitimam effe
reliótam titulo finguiari , tune utique legitima non hereditatis,
cujus nullam partem exheredatus obtinet, fed bonorum
quota eft , ut & quarta ex conftitutione Divi Pii , 1.2.
§.\.ff'.fam.ercifc. §.3. lnfl.de adopt.. Idemque dicendum eft ,
li inftitutus quidem fit filius, fed aut in re certa adjunfto ei
coherede fimpliciter feripto, vel ex parte aflis, aut certis rebus
contentus eífe jufius íit,quo cafu legatarii loco habetur,
ut ñeque acciones hereditarias exercere , ñeque a creditoribus
hereditariis conveniri queat, l.ptn. C.de bered. infiit.§.fi
quis 9.lnfl.de fiikscJieredd.fi Itgatus io.§.multum ¿ntertfi 3.
ff.ad Senat.Treb.. At ex diverfo fi filius heres inftitutus fit
vel in ipfa legitima, qu;e olim erat quarta pars debita; ab ir¡teftato
portionis , hodie ejufdem portionis triensaut femis
pro numero liberorum, JVov.de trient¿& femifi., vel ex parte
aliqua hereditatis, puta ex uncia, fextante &c, hic ut filius
revera heres eft , «ta & legitima erit quota hereditatis .
Fieri enim non poteft,quin ea pars,quam tanquam heres jure
hereditario habeo,& titulo inftitutionis, fit pars heredita-.
tis. Male igitur Gail.2.obfer.i iç).num.i2. Se qbf.i 20.num.2.
poft Salicetum Se alios in l.fcimus 36". in fin. CJe inope, te-
Jiam. generaliter Se fimpliciter definit, legitimam eífe quoíam
bonoríí^eo quod a«cipiturdcdu£r.o xicalienoJ.S.§.quar-
; ••-.'•..'•"••í A
.
F 4 ta 9.

8£ A R N O L D Í V i N N i í
ta 9. ff.de inoff.teftam., 8c bona cujufque intclliguntur, qua;
dcduéio ccre alieno CupcvíuntJ.fubftgnatum 7,o.§.i.jf.de

SEIECT. JUR. QUAST. 2/ÍB.l. 89^
aliudve gravamen,I.omnimdo 2,0 J.I.quiniaZ2.d.l.fc¡mus2.6,
C.de imff* tcftam.: nempe non recipere ex volúntate aut di- ,
fpoíitione teftatoris: ñeque hic refert, jure hereditario legitima
obtineatur, atque ut pars hereditatis,an ut quota bonorum
. Cetcrum quod attinet ad ea onera , qux ex ipfo jure
hereditaria; portionis emergunt,ea haud dubie etiam ad portionem
legitimam pcrtinent, quando ea obtinetur titulo inítitutionis,
& jure hereditario ; veluti cum filius ex ea aut
parte aliqua aflis inílitutus eílrquamvis fecus fit, cum ea obvenit
ut pars bonorum; quod evenit, cum filio juíle exhercdato
relióla eíl, aut fi inílitutus quidem fit filius , fed in re
certa adjeclo coherede indefinite , aut ex parte hereditatis
feripto , ut fupra dlximus . Sed utique quando filius ut heres
legitimam obtinet , confequens omnino eíl, ut ad eum
quoque onus xris alien i pro rata hereditatis parte pertineat.
Similiter nec quartx 71'ebelíiani poteíl ullum onus imponi
ex difpofitione teílatoris,necea fideícommifib gravari poteíl;
de tamen heres fiduciarius pro rata parte fuílinet onus xris
alieni, & pro quadrante a creditoribus hereditariis conveniri
poteíl, §.fed quia 7. Inft.de fideic.hered. . Nuilam autem
ñeque hic quarta fenatufconíulti , ñeque illic triens aut femis
legitimus, deminutionem patitur. Non óbílat, quod legitima
dicitur accipi deducto xre alieno, LS.§.quarta ç).ff.d'j
inoff.tcftam.. Id enim pertinet duntaxat ad eam computationem,qua
ad calculum revocatur quantum fit in legitima; nihilquc
aliud eo fignificatur, quam quod in computatione
bonorum defuncti ineatur etiam ratio xris alieni, ut feirS
poflit, quantum eo deduelo legitimx nomine debeatúr;non
quod filius heres in ea portione inílitutus non tencatur pro
rata refponderc creditoribus hereditariis. Sic in inennda ratione
quartx Falcidix etiam mitur ratio xris alieni, §.u¡t.
Jnft.de ítg.Falc.; non ob id , quod heres nomine xris alieni
a creditoribus hereditariis conveniri nequeat, fed tantum
ut fciatur, quantum teítator in bonis habuit, unde Faicidia
deducenda :. in bonis autem id folum habere intelligimur,
quod deduelo xre alieno fupereft, l.fubjignatum 2,$.§.i.ffMverb.ftgn..
CAP. xx'jí.

A R N O L D Í VÍNNÍi
C A P . XXIII.
Petitio hereditatis an detur contra pojjtdentem
titulo Jingulari ?
PEtitío "hereditatis eft actio in rem , qua hereditatem noílratti
& per hereditatem res fingidas hereditarias petímus
ab eo,qui quid earum pro herede vel pro poífeflbre poffidet.
Competit igitur ei hac petitio, qui hereditatem,quam
petit, fuam efle intendit, utpotc vel ex teftamento vel ab
inteftato fibi delatam, 5c fibi five per fe, five per alios acquifitam,
1.2.1.$. ff.de hered. petit.. Eífe hanc petitionem aétionem
in rem plerifque locis diferte traditum eñj.fcd & J125.
f.propen. ff. de hereí. petit. l.i. l.Jin autem 27. §.•$. ff. de rei
*vind. 1.1. §.ult. ff.ft pars hered.petat.. Ceterum ita in rem eft,
lit tamen habeat praftatíones quafdam peiTonales , d.l.25.
§.propen., propter quas mixta perfonalis appellatur , 8c demum
jo.annorum prceferiptione fummovetur, /.7. Cde pet.
her., 8c ínter bona; fidei judicia numeratur , §.acíionum 28.
Jnjl.de aUion.; licet cetera in rem lint arbitraria;, §.pr¿eterea
31. Injl. eod.. Datur adverfus eum , qui quid hereditarium
pro herede prove pofleflbre poflidet, dolo ve malo fecit, quo
minus poflideret, /.9. /.1 g. §.pen. l.fed é'Ji 25. §.perinde 8.
jf.d.tit.. Pro herede poflidere dicitur, qui putat fe'heredem
eífe, l.pro herede 10. ff.eod.. Pro poífeflbre poflidet-tum prado
, qui nullam aliam caufam affert, quam quod poflideat,
¿,l.io.§.i.^r*2. ll.fec/q.eod.;tumisqui affert quidem aliquam,
fed injuílam 8c inutilem : ómnibus enim titulis inutilibus
hic pro poífeflbre haret 8c adjunótus eft, id eft, omnes hi tituli
recipiunt 8c in fe habent títulum pro poífeflbre ; ut qui
eos allegat, pro pofleflbre poflidere , 8c hereditatis petitione
teneri intelligatur , l.nec tillara 13. §.1. ff.eod.. Ubi obiter
notandum , etfi omnis prado pro pofleflbre poflideat, non
omnem tamen , qui pro pofleflbre poflidet, pradonem haberi,
veluti fi títulum,licet inutilem, alleget, d.l.iz,.§.JiquisS.
ff.eod. add.G'oedd.ad l. 109.de verh.Jign.nu.y. &feqq.. Quod
fi quis jufto aliquo titulo rem hereditariam poflideat, veluti
pro

SXIECT. JUF. Qll/EST. LlB. I. 91
pro emto vel donato,rcs vindicanda eft fpeciali ín remaclionc;quas
fimpliciter adverfus quemeunque poífeíTorem datur,
/.y. C.eod.tit. /.4. C.tn quib.ca.cep.long.temp.prafcr.. Hanc
autem diífimilitudinem peperit diífimile jus petitorium.Nam
qui fpeciali aclione in rem agit, aut dominus eft, aut jus afine
dominio habet, cui femper acquum eft rem reftitui.Semper
enim dominus plus juris habet in re fuá , quam quilibet
etiam juftiífimus poíTeífor, /.9. jj.de ni iind. /.3. Ctud.. At
qui heres cft,non idem continuo & dominus rei hereditaria;.
Quid enim fi defun&o commodata fit,aut apud eum deponía?
Equidcm fieri poífe non negó , ut heres idem fit, & dominus:
fed quia contra etiam fieri poteft , ut is fit dominus,
qui rem pro cmtore, protlonato, pro legato poflidet; in parí
caufa poíTeífor potior haberi debet, /./;/ parí 1 2S.jf.de reg.
jur. D¡). in d.l.Ç). Sichard. in 1.2. C. eod. Zaf. parat.ff. eod.
num.y.. Sed enim hoc ipfo quod quis heres eft , plus juris
habet, quam is, qui pro herede pollidet, aut pro poíTeflbre;
five cauíám fuá; poífcífionis afíerat, five non. Nec vero alios
titulos poffeflio hereditatis admittit, cum nemo alius nominis
jurifque hereditarii controverfiam faciat , nifi qui pro
herede vel pro poífelfore polfidct, d. /.9. de bered. petit. /.7.
C.eod. Cujac. 1 o. obf. 1.
Atque hoc quidem jus in díreéta petítione hereditatis
perpetuum eft. Utilis autem petitio hereditatis datur bonorum
pofleífori , qua; vocatur poíTeíToria hereditatis petitio :
ítem fideicommiífario, id eft, ei cui ex ftnatufconfulto Trebelliano
reftituta eft hereditas, qu:e fideícommiífaria hereditatis
petitio: ac de utraque tituli proprii in tt- EX contrario
quoque utili petítione tenentur, bonorum pofieífor non verus
, id eft , qui putat fe bonorum pofiefibrem eíTe , cum
non fit, /.pro herede 1 1. ff.eod.tit.: fideicommiífarius, qui hereditatem
a fallo herede acccpit,d.l.aec ullam i^.§.fed & fi6.
ff.eod. l.i. C.de inoff.teft.: item emtor , qui hereditatcm aut
partem univerli juris emit a non vero fierede , d. /.13. §.Jt
quis 8.. Sed ita demum emtorem convefniri placet, fi aliter
res petitori falva efle non poteft, aut fi non expediat petitoíi
Iiereditatem a venditore peti,quem directa petitionc teneíi
certum eft, d.l. 13. §.quid fi quis 4. Ex-

it)2 A R N O L D 1 V 1 N N í i
Excutiamus jam, quod in quíeflione eft, an petitione
hereditatis teneatur , qui quid hereditarium pomdet titulo
üngulari? Non una autem hic utendum diftinclione. Poífeífor
aut nullum titulum allegat, qui in fpecie dicitur pro
ípoííeífore poflidere,aUt allegat titulum, fed univeríalem,fcilicet
pro herede; & uterque hac petitione tenctur: aut allegat
titulum fingularem , Se hunc vel in univerfitate five hereditate,aut
parte hereditatis, Se nonnullo cafu utili petitione
hereditatis , ratione objeóli fie dicta , conveniri poteft ,
3. §.quid fi quis 4..JJJ.2. C.cod.; vel in re in fingulari ,
8c hunc iterum vel provenientem ex aélu inutili Se jure invalido
, veluti fi quis rem ab uxore donatam pro donato fe
poífidere dicat, aut pro dote , quam accepit ab impubere fibi
nupta,& tenetur tanquam poflidens pro poífeífore,í/./. ig.
$.1.3 vel ex actu utili Se jure valido , puta eo, quod fe rem
cmiífe , aut fibi donatam legatamve eífe , atque hifee titulis
fe poífidere affirmet; Se non tenetur five bona five mala fida
polfideat, /.7. C. de petit.hered. /.4. C.in quib.caf.cep.long.
temp.prafcr.. Illud porro hic cavendum , ne confundamus
poífeíforem rei fingularis cum poífelfore titulo fingulari:hic
enim petitione hereditatis non tenetur, etiamfi , ut modo
dixi, poflideat mala fide, fed res ab eo vindicanda eft fpeciali
in rem actione: i lie vero hac actione tenetur, tametfi bonam
íldem habeat, feque heredem eífe putet. Finge unam aliquam
rem hereditariam 8c vel minimam pro herede ab aliquo
poflideri; is hac petitione tenetur non minus, quam fi
totam hereditatem ejufve bonam partem eodem modo pofiideret,
/.9. & l.feq. in pr.. Ratio eft , quod is, qui vel unam
rem hereditariam pro herede tenet, poifidet totam hereditatem
, Se univerfi juris fucceífíónem libi aíferit, aut aíferere
poteft; ac proinde hic etiam univerfalis actio inftitui debet,
licet exequutio tantum fíat i 11 re única poíTefia , Cacberan.
decif.S^.. - Semper enim Se principaliter in hanc petitioncm
venit hereditas ; at per coiifequentiam etiam finguls res
hereditaria;; ut in definitione expreífum eft, /.7. §.ult.ff. de
excepta ni judie..
CAP.XXIV.

SELECY. JUR. OJUEST. LÍB. I.
CAP. XXIV.
An es, qui non pofjidtt, aclio ait qua jure prodita fit,
qua conftquatur impenfas in rtm
alienara facías ?
DE qualitate impenfarum,qua; inrem alienam,frucluumi
quxrendorum aut colligendorum confervandorumve
gratia facía? funt, non eft laborandum, cum hx omnes citra
ullam diftinclionem ab ómnibus poífefforibus deducantur,
l.ft a domino 36.§.ult.ff,de hered.petit.l.y.pr.ff.folut.matr., ubi
hxc ratio a veteribus redditur, quod fruólus non intelligatur
, nifi quod deduclis impenfis fupereft. Ubi vero in rem,
ipfam impenfa; facía; proponuntur,hicilIa tripertitaimpenfarum
diftinclio conítituenda eft, quod aut necelfaria; funt,'
aut titiles, aut voluptuaria;, Li.ff.de impenf.in rem dot.fabl*
Umpenfa 79'ff-de verb.fign.', quia non omnium in deduclione
eadem ratio. Neceífaria; funt,qucc fi facía; non eífent,'
res aut interitura fuiflet, aut deterior futura. Útiles, quas
fruélum quidem augent, fed quibus non faclis, res non minus
integraforet.Voluptuaria;,qua; fpeciem, T¿ etjoç dun-'
taxat ornant,fine ulla utúit&tz,d.I.\.§.ult.l.2.l.i.l.$.$.6.&7i
de impenf.in rem d0t.dj.y9.per tot.de verb.fig., ubi & exemplis
ha; definitiones illuftrantur. Neceífariarum impenfarum
deduclio tributa eft ómnibus pon*eíforibus,etiam iis,qui mala
lide vofíidentj.plane 3S.pr.jf.de ber.petit.l.5. Cde rei vind.z
quoniam ha;c deduclio non perfona; poífidentis , fed caufia
tribuiturme fcilicet petitor cum darnno poífelforis (cui nulla
hoc nomine culpa objici poteft , quod rem alioqui perituram
fervavit) lucrum faciat, d.LiS.ff.de hered.petit.. N011
obftat l.i.Cde infant.expof.l.ex argento 13.ff.de cond.furt.t
loquuntur enim de rebus mobilibus , & fure,cujus conditio
propter continuationem furti non debet melior fieri , l.inficiando6y.§.2.ff.de
furt.Facbin.i.controv.$4...h\ utilibus autem
fervandis meiior eft conditio bonx fidei poíTefíbris,
quam poífeíforis mala; fidei. Bonaj fidei poíTeífor, qui in rem
alienam útiles impenfas fccit, V.C, in aliena arca asdificium
9 ?
po-

94 A It N O L D í VÍMMIÍ
pofuit,eas deducere,i;d eft,fervare poteft per retentíonem,oppoíita
doli malí exceptione,fi dominus rem fuam vindicet, non
oblata reftitutione pretil materia;&impenfarum,/./#7»f#r 48.
ff'.de reí vind.dJ.iB.ff.de bered.petit.. Et hoc eft.quod Gajus
in /,7. §.cx diverfo 12.ff.de acq.rer.dom.&J uftinianus §.7,0.
lnffit.de rer.divif. ajunt, fi in poíTefiione conftituto cedificatore
foli dominus petat adificium, nec folvat pretium materia;
& mercedes fabrorum , poífe eum per exceptioncm doli
mali rcpelli,utiq;ü bona; fidei poífeífor fuerit,qui adificavit;
nimirum quia dolo malo facit & contra ajquitatem naturale,
qui poftulat cum alieno damno & injuria fierilocupletior,/. 14.
ff.de cond.ind.Li.ff.de doLmal.exc,.\Jnde etiam placuit, hanc
exceptionem eo ufque duntaxat dandam , quo res facía efl:
pretiofior, ¡.infundo 3S.ff.de rei vind.y & ita demum, fi frucluum
antelitemconteftatamperceptorum modumexcedant,
d.Lfumtus ^B.l.emtor 6$.ff.cod.tit.. Nam qui fuum duntaxat
recipere vult, nihil dolo facit, l.nihil dolo 120.ff.de rcg.jur.;
nec ftudet cum aliena jaclura locupletari, qui hoc tantum
agit, ut pro quantitate fructuum perceptorum impenfee minuantur.
Apparet autem ex d.l.iB.ff.de rei vind.]us hoc non
eífe perpetuum, fed regulare duntaxat, atque pro varietate
circumílantiarum aliud atque aliud a;quitate fuadente ftatui
poífe , multaque in hoc articulo arbitrio permittenda boni
judiéis. Mala; vero fidei poífelforis detcnor in hoc genere
impenfarum conditio eft:quippe cui nulla eo nomine deduclio
conceífa,l.$.C.de rei vind. l.Julianus ZJ.in fin.ff.e0d.L7.
§.tx diverfo 12.ff.de acq.rcr.dom.. Ratio eft , quia fi is itein
fimili exceptione fe tueri velit adverfus dominum vindicantem,culpa
ei objici poteft,& adomino rcplicari,quod temeré
& fciens adificaverit in foloalieno, ac proinde tantum non
fuá ipfius volúntate materia; proprietatem amiferit , §.;¿x diverfo
30. Jnfi.de rerjivifi; tequum quidem eífe , ut fumtus
per errorem facli retentionc rei ferventur , L fin autem 27.
§.ult. ff.de rei vind.; at qui improbe facli funt, reftituendos
non eífe , /.5. Cde eedif.privat.. Enim vero fi qua probabilis
conjeótura fit, ob quam videri poffit , licet fciens , non tamen
animo donandi hujufmodi fumtus fecific , aliud dixe-
rim,

SELECT. JUR. Qumsr. LÍB. I. 9$
rírri, per 1.2. C.de rei vind,: veluti fi xdificavcrit in Tolo lítí»
giofo: dicam id fui juris poífeífionifque tucndas caufa potius
feciífe, quam animo donandi. Quid igitur eft, quod Paulus
fcribit in d.i.^S. ff.de hered.petit., etiam in perfona prxdonis
rationem haberi utilium impenfarum, ne petitor ex aliena
jaólura locupletior fíat ? Refpondemus, Pauhim non dícere
prasdonem etiam tales impenfas deducere, five per retentionem
oppofita doli mali exceptione fervare políe : fed
hcc tantum in hujus quoque perfona haberi rationem impenfarum
neceífariarum Se utilium; nempe haólenus, ut neceífarias
quidem deducat, quarum deduclio poífeíToribus
omnibus tributa, l.$.C.derei vind., útiles vero fine líefione
rei tollat : hoc enim folum ei permiífum eft, d.l.$. d.l.Julianus
in fin.de rei vind.mtc aüter tamen, quam fi fublato eo,
quod pofuit, aliquid lucri laturus fit, ñeque tantum ei offerat
petitor, d./.^H.ff.eod.. Etenim cum ftriclo jure ne tollendarum
quidem utilium impenfarum prsdoni poteftas fit, recle
dicitur in ejus quoque perfonam harum impenfarum ratio
haberi, cum facultas eas tollendi ex «quítate ei conceditur
. Quod fi petitor pro jure fuo d.i.$8. ff.eod. pati nolit,
ut eas impenfas poífeífor tollat , hic jam Se earum deducendarum
poteftas ei permittitur, ne quod ait Jurifconfultus in
d. /.38. ff. de hered. petit. ex aliena jaclura petitor lucrum
fentiat , qua; ratio in impcnfis utilibus hoc demum cafu locum
habet: non autem fi paratus fit petitor , ut tollantur .
Voluptuariarum-impenfarum,quatenus tales funt, nulla deduclio
eft, ceñante videlicet caufa, qua; huic deduclioni locum
facit. Plañe fi probetur petitorem eafdem impenfas fa-
£turum fuiííe , aut rem habere venalem , Se propter hasc impendía
plus coiifequuturum , arg. d.l.^S. & /.29. ff. de rei
*vind., impenfa?, qua; per fe voluptuarice funt, naturam induunt
utilium, Se locus fit exceptioni doli ad eas fervandas,
fi modo bones fidei poífeífor íit, qui cas fecit: nam prxdoni
probé dicetur,non dcbuiífe eum in rem alienam fupervacuas
impenfas faceré . Utique tamen qui per exceptionem ferva-»
re has impenfas non poteft, ei poteftas eft tollendi, quod íine
detrimento rei tolii poteft,etiamli malas fidei poífeífor fit,
ut

C¡6 A ¿ M O 1 » 1 V i N N i i
ut diferte a Gajo refponfum eíl, l.utiks 39. §. i. ff.de bered.
petit.: idque contra juris ápices ex humanitate concefllim.
Haólenus nihil aliud audivimus , quam quod quasdam
impenfas a quocunque poífeífore deduci, id eíl, poíita doli
mali exccptione per retentionem rei fervari poífunt, ncmpe
impenfas neceífaria;, & a bonas fidei poífeífore regulari*er
quoque útiles : voiuptuariarum , qua talium , deduólioncm
non eífe, tolli tamen poífe fine lasfione prioris ílatusrei.
Huic autem deduólioni feu rationi fervandi impenfas per
exceptionem locus eífe non poteíl,niíi is,qui impenfas fecit,
rem,in quam eas fecit, poflideat, 8c ab eo dominus rem fuam
vindicet. Quid ergo fi is,qui fumtus fecit, domino poífefuonem
tradiderit non deduótis impenfis, an non hoc cafu aólio
aliqua ei jure prodita , qua ultro cum domino experiatur ,
8c fumtus a fe faólos repetat?Nufquam certe id in libris juris
noílri traditum eíl. Et quasnam,quasfo,huic aólio accommodari
poífet falva ratione juris ? Vindicationem 8c aólionem
ad exhibendum fuílulit lex duodecim tabularum. Aclio de
tigno junólo adverfus eum folum comparata eíl, qui ipfe tignum
junxit, 8c junxit alienum luis asdibus aut vineas fuá;,
l.i,ff.de tign.juntJJ.in rtra 2$.§.pcn.ff.de ni vind.. Sed nec
aólioni in faólum fecundum definitionem dj.2$.§.itern quacunque
$. i
verf.ideoque3\\\c locus eífe poteííjquomodo enimin
faólum aólio adverfus eum d,abitur,cujus nullu faólum intervenit
? Si qua hic aclio fub aliquo colore dari queat,ea erit
aut negotiorum geílorum,aut condiólio indebiti: fed neutra
quoque harum competeré poteíl. Non negotiorum gellorum:quia
quiin rem tanquam fuam aliquid impendit,fuum
negotium, non alienum gerit, qua ratione quoque ei denegatur
repetitio,/.$.C.í/í? rei

SELECT. JUR. QUMST. LIB. I. 97
fert; fed tantum, quod fuum efl;, dominus fuo jure recipit.
Et extat generaíis definitio Pomponii , ex quibus caufis retcntionem
quidem habemus,petitioncm autem nonhabemus,
ea li folverimus, repeti non poífe, l.cx quibus $i.ff\dc coneL
indtb.: nec enim folus error folventis aut tradentis condictionem
parit, nifi fimul aiiquid faciat accipientis.Scd quid
opus eft iré per induótionem ? De finguiis fi quis dubitct,
conftanter veteres omnes fcríbunt,nullo alio modo impenfas
in rem aiienam facías fervari poífe, quam per retentionem:
Jia;c verba ümtju/taíti l.fi in arta 33. infin. ff'. dt cond.ind.
Paulus in l.\\.ff'.dc exc.dol.rnal. ait non poífe eum , qui in
alieno folo asdincavit, aliter fumtus confequi, quam fi pofiideat,
& ab eo dominus foli rem vindicet. Papinianus in
l.Jumtu?. 48.jf.iik reí i'indicat.negat exprefse fumtus in alienum
predium faclos peti poífe , nec fi facti fint a bona; fidei
poífeífore , fed tantum exceptione doli oppcfita ícquitatis
ratione pofie fervari. ídem non obícurc indicat Pomponius
1.21. ad SC.Trcbeli. in verb. rtttntiwzs, quas folas
habent, quo loco proJimihm cum efiereferibe non fimiltm ,
cum viris eminentibus Ant.Fabro tí Hugont Grafio in fparjl
fior.. Hoc autem remedium cum non alii competeré pofiit ,
*quam poífidenti, non licet nobis contra manifeftam rationem
juris & tot expreífos locos, contra Li. /.o. Lult.C.dc kgib.
aiiud excogitare, quo fubveniatur etiam non pollident¡
. data fcilicet aclione ad impenfas ultro repetendas, idque
fblo cequitatis obtentu , deficiente caufa & fundamento , in
quo actio radicetur: fciücct jure noftro facilius alicui actione
ab alio inftituta , exceptione oppolita in eodem judicio
fuecurritur, quam aclio inducitur , qua; non nifi ex certis
principiis juris nafeituv ; ac proinde etíi hic fit aliqua obligatio
natura!is , quam inducit acuitas , tamen fola naturalis
obligatio aclionem non producit; nifi jure civili aut pretorio
adjuvetur . Argumento fit paclum nudum , quod
quamvis aclionem non producit,ad exceptionem tamen pací
fcenti prodeft, /.juris gentium J.§.fed cum nulla 4-.& J\q.
Wff.de pací.. Et fie íequitas , qiwe hic prsjtcnditur-¿ producenda;
licet exceptioni poteus , ad producendam aclionem fatis
I G ro-

A R N O I D Í V Í N N Í Í
roborís non habct: & eft inftar fpíritus, quí attollendo Tolo
potens, non valet erumpere , quomodo novas interdum térras
in continente nafci Plinim fcribit /. 2. nat. hifi. c.S$.
&fiq.
Non dcfunt tamen hic dubitandí caufa;,& primum hic
nobis objici poteft regula general is ex l.i.ff.de cond.fin.cauf.
l.fi & me.12.ff.dc reb.crcd. /.nam hoc 14.ff.de cond.indcb.l.id
quod nofiru 1 o.ff.dereg.jur.inempe rem mcam,qua; adte pervenit
fine fació meo, fine caufa , reddi mihi oportere . Refpondeo
, nec fine fació meo , hic rem ad alium perveniífe ,
quia aedificavi in alieno; nec fine culpa , quia aut temeré id
feci,fi non bona fide poífedi,aut negl:genter,fi poífeífionem
tradidi aut amifi; nec fine caufa apud aiium eífe: quia quod
beneficio rei fue , & jure accellionis cuique acquiritur, id
jufta ex caufa quxfitum cenfetur, l.in rtm 23. §.$.0' \.ff.de
ret i'ind. l.j. §.voluntas 8.cV feqq. de acq.rcr.dom.. Denique
poteft bona; fidei pofsefsor frnelus perceptos antclitem conteftatam
& adhuc extantes compenfare cum expenfis,l.fumtus
48. ff.de rei i>ind..
Secundo obftare videtur l.$. Cde rei

SEIECT. JUR. QUAST. LÍB. I. 9 9
dium alicnum a pofsefsore facli jure actionis repetí poflint,
& tamen putaret remedio aliquo etiam in hoc cafu ei çonfulendum
. Ego vero contra ingenue quoque profiteor, me
non pofse videre, quid loci ifti pro hac Cujacii fententia faciant.
Nam in dJ.fiuxor filio, ne ypv quidem de impenfis
in rem alienam fac"lis : 8c d.ljberes tantum abeft , ut Cujacii
fententiam juvet, ut etiam ei adverfetur , ficut fupra oftenfum
eft, ¿dd. Ant.Fabrum decad.26. err.io.. Denique aliena
plañe eft ab hac difputatione d. l.qui exceptJonem §.1., & fie
qua; forte fimiles. Multum enim intereft,utrum quis in rem
alienam , qua talem , 8c quam fcit fe reftituere deberé , ac
proinde animo alium libi obligandi impenfas faciat, de qua
loquitur d.l.qui exctptionem §.1. (loquitur enim de herede
fiduciario, qui domum,quam ex fideicommiíso debebat reftituere,
fuá impenfa refecit) an fuo nomine tanquam in rem
propriam , qui cafus hic a nobis propofitus eft , per text. ia
/.14. §.i.ff. comm. divid. /.5. Cde rti vind. /.4. Cde ne%ot n
vfi> •
Poftremo Martinus Glofcaíor , eumque fequutus Joanttes
Goeddaus in Limpenfa J9>ff-de vtirb.fign.ob)'iclui\t verií*fime
huic fententia 1.6. $.3. ff.de neg. gefi. LS.ff.de pign.abl.
l.j.§.ult.j)'.p)!ut.matrim.,ex quibus locis evinci putant,utilem
utique negotiorum a£fcionem in propofito non poffidenti dadaimfed
fruftra.Nam in ¿./.6.§.3.agitur de eo,qui ad res alienas
tanquam alienas gerendas , aliumque fibi obligandi animojaccefiit,
iicct eo propofito, ut lucrum inde faceret, & res
quafdam interverteret: in reliquis duabtis de iis agitur , qui
fumtus fecerunt in rem,quam ex contractu 8c a domino acceperunt,
quos certum eft vei aótione contraria , vel negotiorum
geftorum, impenfas in eam facías confequi poífe. Ita
poft Cyn.Salic.Cafirtnfcm in d.l.%. Cde reí vind. DontU.20.
comm.y. Ant. Fab. dcc.26. err.9. & feqq» Ceterum Martin*
fententiam aquitatis commendatione nunc in foro prevalere
teftantur Molinaus ad confuet. Parifienf. tit.i. §'i*glof-5*
tiura. 104. Zypeeus ttotJt.jur. Belg. dt rei vind. Grotntvv. de
leg.abrogjid $.30. Injlit. de rer.dJv. 8c plures eodem loco allegati.
G 2 CAP.XXV.

f
I00 A R N O L D i V i N N í í
C A P . XXV.
An bona fidei poficfior frufíus omnes tam naturales
quam induftriales percibiendo fuos faciat ?
ETJam tritas & vulgares quasftiones incudi reddere prohibitum
non eft : & aliquando expedit, propter inventa
temporis & ufus . Cujuírnodi quanftioxies duas in pnefentia
traclare vifum eft; unam hoc capite,an bona; fidei poífeffor
indiftincle fruólus omnes , quos percepit, fuos faciat ?
alteram capite proxime fequenti, an perceptos omnes &adfiuc
extantes domino rem fuam vindicanti reftrtueredebeat?
Si quis a non domino , quem dominum eífe credebat,
bona fide fundum emerit, vel ex donatione aliave qualibet
jufta caufa aque bona fideacceperit,naturali ratione piacuit,
fruclus, quos percepit, ejus eífe pro cultura & cura. Ita Juftinianns
in $.3 5. Jnfi.dc rcr.divif. convenienter fententia;
veterum , l.quiJ'c:t 2$.§¿iJJn pteudum 2S.ff.de ufur.l.bona
fidei 4S.ff.de acq.rer.dom.cum fimil.. Quod de fundo , ait,
idem eft & in re quavis alia fruclum producente. Res igitur,qucehic
perceptione acquiritur,funt fructus,id eft,id omne,quod
ex re nafcitur,five quod res fert. Perfona acqtiirentis
eft boncefidei poífeífor, id eft,qui rem animo dominantis
tenet, & juftam caufam habet, ob quam exiftimet rem ad fe
pertincre,puta eum a quo eam jufto titulo accepit,dominum
fuiífe, aut jus habuiífe alicnandi, l.bona jidei 109.ff.de verb.
fgn.. Malee igitur fidei poíTeífores huenon pertinent,¿/.$.35.
l.2zXJ-dc rei t)ind./.3.C.de cond.ex leg.. Modus acquirendi
eft perceptio . Perceptioni enim haec acquifitio tribuitur ,
idque natural i ratione propter culturam & curam, ut ait Juftinianus
d. loe.. Percepti fruclus dicuntur, fimul atque
a re , qua tenebantur , feparati funt : in fundo, cum fe térra
continere deíierunt, veluti fpica aut freno ccefo , uva
ademta, excuífa olea , nucibus aut pomis dejeéjfcis , aut decerptis
, licet nondum collecli aut evecli lint, frumentum
nondum tritum,vinum aut oleum nondum faclum, l.fi fruliuarius
13. ff-quib. mod. ufusfr. am. l.qui fe it 25. §.\.ff.de
ujur. .

SELECT. JUR. QU :EST. LIB. I. 101
'ttfur. l.fi ejus fundí 78. ff.de reí vind.i in animalibus, cum
fiíetus editus, Jac txpreflum , lana detohfa eft, Un pecudum
2S.ff.de ufur. Lbonafidei 48. §.2. ff.de acq.rer.dorn.: quanquam
intcrdum verbo percipiendi aliquid amplius defignatur,
quam fimplex illa, quam dixi, frufhíum a re feparatio,
Í/./.48. pr. verf.de ni que d.l.yS.ff.de rei vind.. At enim perceptio
non eft fola nec prcecipua hujus acquíñtíonis caufa ,
ñeque fola cultura; aut cura; hic ratio habetur: alioqui idem
etiam probandum cífet in malas fidei poífeflbreifed principalis
caufa eft in perfona poífefforis, nimirum bona lides, qua;
facit, ut poífeffor pene pro domino haberi debeat,¿./.2 5.$. 1.
ff.de ufur. ¿/./.48. ff.de acq.rcr.dom.; 8c tantum prasftat pofíidenti,
quantum rei veritas , ubi lex impedimento non eft ,
l.boua fides 116.de reg.jur.. Perceptio vero magis eft caufa
fine qua non .
Quasfitum autem eft,an non frucluum conditio &qualitas
aliquid de hac acquilitione mutet, an vero omnes indiftincte
ad cam pcrtineant. Fruótum a ferendo diótum eífe
fcribit Vano Ub.\. de ling.lat., ut fit id omne , quod res
fert. Noftri autem cum generalius loquuntur , appellationc
fruótus omnem reditum , omnem obventionem , omneque
commodum , quod vel ex re nafcitur , vel per caufam rei
percipitur , complechintur . Hinc nata fruótuum divifio in
civiles 8c naturales . Civiles dicuntur, qui non ex corpore
rei nafcuntur,fed extrinfecus per occaiionem rei percipiuntur:
cujus generis funt ufuras, mercedes , penfiones , reditus
annui,ve£tura;.Quamvis enim ha;c proprie fruítus non funt,
¡.fi navis 62.ff.de rei vind. l.ufura 121.ff.dc verb. fign. 5 in
fruóius tamen numerantur , quia vicem fruótuumobtinent,
l.ufura 34. l.pnedioru.m 36. ff. de ufur. I.mercedes 29. ff. de
hercd. petit^, eorumque etiam ratio habetur in judiciis petitoriis,
d.l.62. de rei vind. l.ancillarum 27. §.i. & 3. ll.feqq.
ff.de hered. pet.. Ceterum de ifto genere hic non queritur .
Fruclus naturales funt, quos natura ex re ipfa producit. Et
hóVum quídam fere folo naturas beneficio 8c a vvopuwc,
íponte magis , quam faólo 8c labore hominum proveniunt,
ut poma, olea;, nuces, lignum, foenum &c.:aut natura qui-
G 3 dem

101 At-NOLDÍ VÍNNÍÍ
dem adjutrice , ceterum opera magis & diligentia ac cultura
riomin um; cujufmodi funt fegetes,legumina,aliaque in agris
íata, ítem fructus pecudum : quippe qua fine cura & cultu
hominum falva; eífe non poífunt . Illos naturales in fpecie ,
hos induftriales, Interpretes appellaverunt; propterea quod
nifi continua quadam atque in orbem rediens cultura,cura,
átque induílria hominis interveniat, fola natura hos non
producit. Et huc pertinet illud Séneca 2. de benefic.i 1. A7bil
in fruÜura pervenit,quod non a primo ufque ad extremum
aqualis cura profequitur. Petita autem eft hac diftinétio ex
l.frublus 45.ff.de ufur.y atque evidenti ratione nixa eft. Hoc
igitur hic quaritur, an fructus tam naturales , fie in fpecie
dicti , ad hanc acquifitionem pertineant , & percepti bona
fidei poífeíforis fiant, quam induftriales, de quibus nulla hic
controverfia ? Ego in ea fententia femper fui , ut exiftimaverim
qualitatem fruc"luum nihil de hac acquifitione mutare,
bonaque fidei polfeíforem non minus fruétus naturales,
quam induftriales,percipiendo fuos facere.Rationes ha funt.
I.Quiageneraliter &fineulla fructuum diftinctione loquitur
lmperator d.§.fiquis anón domino 35.,itemJurifconfulti ind.
¡.bona fidei 48. ff.de acquir.rcr.dom. l.ii.ff.quib.mod. ufusfr.
ara. l.fiejus 78. de rei vind.. II. Quia ratio Gaii in /.in pecudura
2S.ff.de ufur. diecntis ideo fcetum pecudum, lac.pi-
Jum, lanam, fieri bona fidei poífeíforis, quia in frucfcu funt,
& ipfa fructus omnes complectitur . III. Faciunt huc text.
inl.ii.ff. quib. raed, ufusfr.am. l.fi ejus yS.ff.de rei vind.,
ubi & olea mox cum percepta five excuífa eft, & fcenum,fimul
atque cafum & a folo feparatum eft , bona fidei poífcfforis
fieri expreífe traditum eft. At olea vel máxime fructus
naturalis eft ; quippe quam nec raftros defiderare , aut falcem,
ullamve curam, teftantur Virgi/ius lib.2. Georg. Plitiius
nat.bifi. cap.i.. Fcenum autem quin fructus quoque
naturalis fit, & fpontaneus , nemo , opinor , negabit.
ÍV.Evincitur hoc idem ex eo, quod de fructibus confumtis
traditur , dominum de his agere non poífe , fed polfeíforem
bona fidei eos lucran, videlicet eos ipfos, quos percipiendo
interim fuos fecerat, ¿.$.35. Jnfiit. de rer. div. $.2. Infiit. de

SEI-ECT. JUR. QUJEST. LÍB. I. 10J
vjfic.jud. /4. §.2.ff'.fn. reg. l.ccrtum 22. C.de rei v/'ttd.. Et
jgitur cumomnes lucrctur confumtos,omnes quoque perceptor
fuos interim facit.V.Omnem dubitationem tollit locus
Pauli in dJ.4.8. ff'.de acq.rer.dom. ubi fie fcribit: Bona fidei
emtor non dubie percipiendo fruBus etiam ex re a'iena fuos
interim facit, non tantum eos , qui diligentia

104 A R N O L D I V Í N N Í Í
que attonderi Se interradi gaudent,tefte/V/#/¡5 lib.i Ç.cap.i.*
Sed Se fi qui fruólus fine cultu aut procuratione humana
proveniant, ut fylvx cxdux, poma, nuces, aliique fruólus
fylveftres, nihilo tamen minus ad hanc acquifitionem pertinent.
Nam, ut fupra diximus, prxcipua Se adxquata hujus
acquifitionis caufa eft bona fides poífeíforis , qua; effkit, ut
tanquam alter quídam dominus jure foli fruólus percipiat;
cui confequens eft , ut percipiendo etiam fuos faciat eos, in
quos neq;culturamneq;curam impendit r¿g a uro peer xç>
¿ve fpontaneos, qui in fpecie naturales ab Interpretibus vocantur
. Tantum quia éni TO TT^SICTOV accidit, ut fruólus
fine cultura aut cura non proveniant, ratio hace ajnfiiniano
exprefia eft .
Máxime autem huic fententia; obftarc putatur locus
Pomponii in l.fruclus 45. J|f. de ufar,. Verba Pompónii hxc
funt: Frifáus percipiendo uxor vel vir ex re donata fuos facit:
¿'los tamen quos fuis operis acquifierit, veluti ferendo ;
fiara fi pomum dec¿rpferit, vél ex fy Iva ceciderit, non ft Úu\\
ficuti nec cujuslibst bona fidei p>jfhfioris: quia non ex fado
ejus is fru&us nafeitur . Ex hoc loco fatis perfpicue probari
credunt plerique Interpretes, fruólus naturales, id eft, fpontaneos
, Se qui ex faóto & operis bonx fidei poífeíforis non
nafeuntur, ad bona; fidei poííeflbrem non pertínere. Expendamus
verba . Quid igitur ait jurifconfultus ? Non cujuslibet
bonx fidei poífeíforis fieri fruólus , qui ex fació ejus
non nafeuntur . Ne hoc quidem nos negamus, fed hoc dicimus
, eum poífeíforem bonx fidei, qui ex jufta caufa Se titulo
legibus non improbato rem ab eo,quem dominum eífe
putabat, accepit, fruólus omnes ex ea re perceptos fuos faceré
. Hoc autem non negat Pomponius: quippe qui non dicít
nullius bonx fidei poífeíforis tales fruólus fieri , fed non
cujuslibet,quain enunciationem non eífe generalera, fed particularem
, oftendit nota particularis attributionis, qux hic
eft ítegatió univerfalis. Qui dicít, Non cuivis homini contingit
adire Corinthum, is tacite fatetür alicui hoc contingereS
Se cum ídem Pomponius L6.pr.jf.de contr.emt. ait,non
cujuícunque rei venditionem aut alienationem efie , id non
•
hanc

\
SELECT. JUR. QUSST. Lfs. I. 7o£
hanc'habet fententiam , nulliiis rei eífe venditionem , quod
falfum eífe vel pueri fciunt,fed quarundam duntaxat rerum
non eífe , nempe earum , quas vel natura , vel gentium jus,
vel mores civitatis commercio exemerunt; ecterarum autem
. rerum eífe, d.1.6. pr. l.fi inemtione 34. §.1. ff.eod. . Igitur in
hac enunciatione, Non omnis aut non quilibet bonez fidti pof
fifior frublus naturales fuos facit, cum confequens non omni
antecedenti attribuatur, fed folummodo ejus parti alicui;
fatis apparet, Pomponium non eodem jure omnes bona; fidei
poífeífores ccnfcre:

ÍO6 A R N O L D Í V Í N N I Í
de hoc genere bona; fidei poífeflbrum verba Pomponii,/?£:#f*
nec cujuslibet,&c, accipienda funt; quippe qui 8c foli fimi-
Jcs funt conjugi rem a conjuge donatam poífidenti,& in lucris
ceterorum bona; fidei poífeflbrum jure non cenfentur .
In eo autem diífimilitudo eft,quod conjux fruclus induílriales,quos
percepit, reílituere non tcneatur;quoniam eos non
tantum jure permittente, l.de fruclibus iy.jf.de don.int.vir.,
íéd etiam volente conjuge percepit: ceteri, nifi fruclus confumti
fiut, teneantur,de quo uberius quaftfeq.vid.Ant.Fab.
j\..conj.ij. Pinell.'m 1.2. C.de refevend.par.2.cap.\.num.6o.
Facbin.i. contr.57. Tima.Fab.difp.ann.14.. Tbef.

SELECT. JUR. QUJEST. LÍB. I. 107
€¡ua. tenebantur, fed nondum confumtis, an illi omncs domino
reftituendi, an vero naturales duntaxat? Et omncs fine
diílinctione reftituendos eífe, multa cvidenterr arguunt.
Primum illud, quod Jufliniunus fcribit, de confumtis
fruótibus dominum agere non pofle, $./? quis 35. lnfl.de rer.
div. §.2. Infl. de offic.jud., & Paulus /.4. §.2. ff.fin.rtg. bono;
fidei poífeífoiem fruótus confuimos lucrari . Unde ex
contrario reóte colligitur, de non confumtis feu extantibus
adhuc,licet a folo feparatis,dominum agere poffc,cofque bo*
tix fidei poífeíforem non lucrari.
Deinde fibono; fidei poíTeffor eofdem fruó"tus,quos percepit,
& percipiendo fuos interim fecit, ante confumtionem
eorum domino vindicanti reftituere debet ; utique
omnes debet reftituere,«Se tam induftriales, quam naturales:
quoniam vel máxime Se citra controverfiam induftriales ad
acquifitionem , qua; perceptione fit, pertinent.
Sed quid opus eft multa ad confirmationem hujus fententia;
argumenta congererc , cum habeamus cxpreffam auétoritatcm
in Leer tura 22. C.dt rei vind., ubi fie referibunt
Imperatores ; Certum efl mala fidti popeflores omnes fraFIus
folert cum ipfa rt praflare , bona fidti viro txtantts; pofl autem
litis conteflationem univerfus. Ñeque poflis cum Donello
extantes hic accipere pro pendentibus: nam prsíterquam
quod hoc non admittit hujus verbi ufus , utique vel ipfo
Donello fatente , naturales, licet a folo fint feparati, reftituendi
funt. Atque haec caufa eft, cur Ajricanus in l.quafltum
40. ff.de acq. rer. dom. feribat, bona; fidei poiTefforem
confumtos demum fuos faceré , Se Paulus l. 4. § .lana ovium
19.ff.de ufucap. confumtos vel ufucaptus, nimirum quia hi
foli re evicla non reftituuntur. Sic ergo concludimus, bons
fidei poífeflbrem fruótus omnes , quos percepít , tam induftriales
quam naturales , non confumtos, deberé reftituere ;
quemadmodum e converfo omnes confumtos tam naturales,
quam induftriales lucratur . Non obftat , quod conjux non
reftituit fruclus induftriales rei aconjuge fibidonatíe.quamvis
adhuc extent: nam, ut prscedenti capite dióhim eft , id
hanc rationem habet, quod conjux ex volúntate domini, id
•
tft.

io8 A R N O L D Í V Í N N Í Í
eft, conjugis donatoris, idque jure publico permitiente, bolee
fruóíus fibi acquirat .
Illud autem non parum nobis obftare videtur , quod
fola perceptione dicuntur fruclus fieri bonx fidei poífeíforis:
nam fi hoc verum eft, falfumeft, eos demum bonx fidei poffefibris
fieri confumtione . Refpondeo: falfum eífet, fi hxc
eidem rei attribuerentur eadem ratione . Sed fciendum eft,
geminam effe dominii acquifitionem , unam perpetuam ,
8c citra voluntatem aut faclum domini irrevocabilem, alteram
tcmporalem & revocabilem,ex caufa fupervcniente,qux
dominii caufam tollat: quaie jus eft mariti in re dotali,quod
foluto matrimonio ab eo recedit; 8c heredis fiduciarii , quod
cedente die fideicommilfi in fideicommiííarium tranfit; item
heredis in re fub conditione legata , l.non ideo 66. ff. de rei
vind. l.generalittr 2Q.§.i.ff.qui & a quib.man.. Et tale quoque
in propofito eft jus bonx fidei pofifeíToris in perceptis
nec dum confumtis fruclibus ufque adeviclionem.Nimirum
caufa hujus acquifitionis precipua eft bona fides ; quippe
qux efficit, ut poffeffor perinde quafi dominus jure foli fruclus
fuos faciat, quamdiu de vero domino non conftatrat eo
Superveniente, 8c rem fuam vindicante , jam caufa illa 8c fimul
jus, quod dixi, ceííare incipit, cogiturque poífeífor fruclus
omnes, qui modo tempore eviólionis feu litis conteftatx
extant, officio judiéis reílituere. Ñeque enim fublato jure
, quod in folo habebat, fola ratio culturx 8c curx eum
defenderé poteft, ut fruclus retineat: fed ad hoc folum prodeffe,ut
oppofita doli mali exceptione fumtus fervet,& confequatur,ut
dominus aut pretium ejus, quod impenfum eft,
Iblvat; fin minus patiatur fumtus cum fruclibus pro rata
penfari , 8c_ pro illis partem fruéluum polfeíforem retiñere ,
arg. l.ft a domino 36. §.ult. de ber. pet..
Innuit hoc ipfum non obfeure Paulas Jurifconfultus
in Lbona fidei ^.S.ff.de acq.rer.dom,, cum ajt bonx fidei pof.
fefforem fruclus ex re aliena percipiendo fuos interim facere.Quare
enim ait interim? Non aliam procul dubio ob caufam
, quam ut ne quis credat fola perceptione ftc fieri fruclus
bonx fidei poí]cíforis,ut nimquam poftea fint reftituen-

SELECT. JUR. Qu.fiST. LÍB.I. 109
di reí domino.Quod fi quis putet fruftra id conftitutum effe
, quaíi illa perceptio & fructuum interim acquifitio nihil
commodi afferat polTcfibri, co quod utique, fi adhuc extent,
domino rem fuam petcnti reftituendi funt; is fciat & bona;
fidei rationem hoc cxigcre, Lqui fclt 25. §.1. jf.de ufur. l.bonajidts
116.ff.de reg.jur.,nec fine cfTcólu cfle.Prodeft enim
bona; fidei poííeflbri ad hoc , ut fi fruótus ab alio perccpti
fint , aut ab alio poílideantur , eos tanquam fuos vindicare
poflit ; tribuitquc ei jus fruótibus pro arbitrio fuo utendi ,
eofquc pro neccflitate aut utilitate fuá aut familia: fuá; diílrahcndi
aut confumcndi . Cujus rei hic iterum effeótus, ut
domino rem fuam cvíncenti confumtorum nomine non teneatur
, quorum alioqui a:ftimationem pneftare deberet.
Plus ncgotii facit rcfponfum Gaii in l.in ptcudum 26.
pr.jf.de ufur., ubi Jurifconfultus ait, ea,qua; in fruclu funt,
ítatim pleno jure fieri bona; fidei poífeflbris , & fruótuarii .
Quod autem ftatim pleno jure acquiritur, id non poteft dici
confumtione demum irrcvocabilitcr acquiri. Quid ergo
íefpondemusrNimirum cnm,qui cum de acquirendo agitur,
dicit bonce fidei pofleflbrem fructuum,fimul ut percepti funt,
ftatim dominum fieri pleno jure aut infolidum , non continuo
negare jus illud ex caufa eífe rcvocabile : ñeque de eo
laborare debuit Gajus in d.l.in pecudum , in comparatione
feetuum pecudum cum partu ancilla;, qui in fruótu non eft,
& ideo ufucapione demum acquiritur,í/././# pecudum §.¡.Sic
idem Jurifconfultus in l.gtncraíiter 29. j.i.jf.qui (*• a quib.
man. ait, fervum fub conditione legatum , pendente conditionc,
pleno jureheredis etTe: quem tamen confiat exilíente
conditione ab eo abiturum, & demum ejus fieri irrevocabiliter
conditione deficiente. Sic denique emtio faóla lege commiíforia
perfecta & plena eft; licet conditione deficiente refolvatur,
Li.jj.de leg.Cummifl.. lliud non magni ponderis eíl,
quod dicitur, bona; fidei pofleflbrem idem jus haberc, quod
dominis pnediorum tributum cft,.& plus etiam juris , quam
habet fruóluariuSjí/./.c/.v/lvf 2

I1Ó A 1t N O L D i VÍNNÍi
nit. Et Ioquítur expreíTe Jurifconfultus de jure fruólus ab
initio acquirendi./°fl#/#í in Lbona fidei ^S.ff'.de acq.rer.dom»
de bona; fidei poífefibre loquens caute addidit particularrí
pene : quia , inquit, quod ad fruólus attinet, loco domini
pene eft .
Porro quemadmodum bona; fidei poífeífor fruólus omnes
extantes reftituere debet, ut dictum & plene probatum
eft; ita ex contrario eorum nomine quos confumiit, cujuscunque
fint generis, non tenctur, nec ullos reftituit, quod
& ipfum abunde probatum putamus . Cetcrum alia hic exoritur
dubitatio,& qua;ritur etiam ab íis,qui haólenus idem
nobifeum fentiunt; an non faltem bona; fidei poífeífor ad
reftitutionem fruótuum confumtorum teneatur , quatenus
ex iis faólus eft locupletior? Et verius eft eum non teneri.
Ratio eft, quia non alíenos, fed fuos confumfit:& cum nunquam
domini fundi fuerint, non poteft dici rem domini ad
eum perveniífe , cum ve ex re aliena locupletatum, /. i. §. 2.
ff 'de pJgxor-Quod fi legum quajritur aucloritas, textus omnes,
qui de confumtis fruólibus loquuntur,generaliter Se fine
ulla reftriólione negant horum nomine bona; fidei poífefforem
tencri.Imp

SF.LECT. JUR. QJÜMST. LÍB.I. I I I
poíTeífor Iocupletior faótus eft. Refpondemus;non eadem eft
in quasftione propolita judicii univerfalis,quod &perfonaleff
prajftationes habet , & fingularum rerum petitionis ratio.
Pofleflbr hereditatis nec ab initio fructus percipiendo fuos
facit,nec poftea confumendo lucratur : fed ftatim ubi ab eo
percepti funt, in numerum rerum hereditariarum recipiuntur,ipfamq;augent
hereditatem; unde fit,ut eodem jure, quo
ipfa corpora hereditaria,& fructus petantur,atque in reftitutionem
hereditatis veniant, Litera veniunt 20. §.7,.de her.pesit.:
qua; omnia fecus fe habere conflat in vindicatione rerum
íinguJarum. Nimirum cum is, qui pro herede poflidet,
ex faifa caufa poflideat,vifum eftfenatui,non ultra poífeflbri
hereditatis confulere,quam ut ne damno afliciatur,quomodo
ei confulitur,qui tenetur condicione indebíti,Linde bit i 1 $.
jf.de cond.indeb.iunde ex contrario etiam mitius aliquo cafu
eum tractari voluit,fcilicet ut fiquid dilapidaverit, aut perdiderit,
dum fuá re abuti putat, non teneatur, d.Lfed & fi
§.confuluit jf.de her.pet..Vule pra;tcr allegatos cap.pr¿echan,
a Sande lib.i.rer.jud.cap.\$.dcf.\.ubi inFrifia fie judicatura
referí,Nicol.Thulden.in annot.adpraxin civ.Damhoud.c. 104.
n. 1 g.Pinell.ubi fup.cap.prac,ubi ait,nunc ubiq;fere tantum
fervari formam /.2 2.Cde rei -vind. in fruétibus a bonx fidei
pofleflbre perceptis poft litis conteftationem: eorum qui ante
percepti funt, five confumti finí, five adhuc extent, five
ex iis locupletior pofleflbr factus,five non,rationem non haberi
, infuper quoque habita fructuum qualitate , ut litiura
ambages vitentur.
C A P. XXVII.
An ex ¡is caufis, ex quibus dorainiura citra traditiottent
potefiate juris transfertur, etiam ante traditionem
Publiciana experiri liceat ?
HÍEC quceftio minus trita & vulgaris,quam duce fuperiores:
ad cujus -decifionem antequam perveniamus, more
noftro priecurfionem quandam adhibebimus.Actio Publiciana
eft actio ia rem pretoria , qua: competit de re , quam
quis

112 A R N O L D I VÍNNÍi
quis ex juíla caufa fibi traditam a non domino bona fide
acccpit, fi ejus nondum dominus enectus poífcíuonem cafu
amiíit, §.4..Infi.de aclio.. Eíl aclio in rem pretoria: nam jure
civili nulla nifi rei fue vindicatio, d,§.^.. Juila caufa eíl, ex
qua , re a vero domino tradita , dominium in accipientem
tranfiret, quod intelleclum eíl ex verbis edicli , & nondum
ufucaptum petetj.i. ff.de Publ.in rem azi.. Hec enim verba
declarant, Publicianam proponi de eo, quod traditum in ea
caufa fit,ut ufucapi poífit: non poteíl autem res ufucapi,niíi
tradita fit ex iis cauíis,ex quibus dominium transferretur, fi
dominus eífet,qui tradit, lnfl.de ufuc.in pr.-, cujufmodi caufe
funt emtio,donatio,Icgatum,dos 8cc.,d.l.i.§.ult.Ó'll.jlqq..
Bona fide accepiífe intelligitur,qui eum, a quo rem accepit,
aut dominum eífe putavit, aut jus transferendi habere, puta
procuratorem aut tutorem eífe , l.bona fidei ioQ.ff.de verb.
fign.. Traditionem latius liic accipimus, ut etiam rerum incorporalium
quafi traditio contineatur, ufus nimirum accipicntis
& patientia conílituentis: nam 8c ufusfruclus 8c fervitutum
conilitutarum nomine Publiciana competit, l.fi
ego 11.§.i .ff.de Publican rem íí¿?..Nec dubitandum,quin in
rebus corporalibus ad fundandam Publicianam fuínciat
etiam ficla traditio: cujus multe funt fpecies 8c modi , veluti
per ficlionem brevis manus , traditionem clavium , appoiitionem
cuílodis &c..Nec dum dominus cfFecttis dicitur,
qui rem a non domino acceptam nondum ufu cepit, d.l. i.
§.i.evd.; ubi Vlpianus ait, íi res ufucapta fit, aclorcm habere
aclionem civilem, nec defiderare honorariam; quanquam
nec ipfi domino Publiciana deneganda , forte cum diíncilis
cfl'et, ut fere folet, dominii probatio, hac aclione, tanquam
remedio expeditiore , fub qualitate bone fidei poficfibris ,
omilfa queílione dominii, uti malit, quam civili in rem
aclione experiri. Introduccnde enim hujus aclionis caula
fuit dificultas probandi dominii. Quin 8c ufu forenfi receptum
eíl, ut eodem libello Publiciana cum rei vindicatione
cumulari, atque alternatim proponi pofnt,ideil, res peti jure
dominii vel quaíi dominii, Gldendorp. clap.i.azl.i.Mynfing.ad
§.^Jnfi.de-a^}.num^2 % Gail.i. obf.úz. nura.$.. Atque

St.lv.ct. Jur. Qosst. Líb. I. 113
hice quidem caç h Tracto • Tran'grcdiamur aune ad quecftionem
pro'poiitam .
Igitur ? ficut jam rntellcximus, ut accioni Publicianx
locus lit , rem vel veré vel líete traditam effe oportet: nam
cum aec fine Uaditione poííeíiio transferri , nec une potteffione
ufucapio procederé poflit,/.25.^'.^c«///í:^.,confequens
eft &nec poífe colorem qineíiti per ufucapioae dominii pretexi,ubi
res tradta non eft. Q^id ergo,an non Iicebit ex iis
cauíis.ex quibus dominium ,citra tr-adirionem poteftate juris
traaifertur,etiam ante traditionem Pubiicianacxperiri? Ni.
inirum etli regulariter & jure gentium dpminia rerum iiue
traditioue non transfuruntur, l.tradiüwibus 20. C. de pací.
§.p,r traditionem e^hftM rcruUv., jure-tamen civili quibus*
d„m ex cauíis etiam line traditione,vcluti «ditione hereditatis,
reftitutione radeicc>mmiífi univerlalis.agnitione bonorum
poífeffionis, legati* fideicommilli fpecialis, donationc mortis
caufa, venditione áut

i ¡4- A R N O L D ! V i N N i i
Ego vero totum hoc ad cas duntaxat fpecies pertinere
arbitror , in quibus ad dominium acquircndum traditionc
aut apprehenfione poífeflionís eft opus : edic~tumquc conccptum
eíTe de co, quod en) TO nrth¿* accedit. C¿u i bus autem
ex caufis dominium adipilcimur, etiam antequam poffeífionem
naéli fumus, ex his etiam antea agi poífe, ex fententia
fcilicct Sc ratione edióti, quod eorum omnium gratia
comparatum eft,qui alias onere probandi dominii premerentur
etiam ab iniuftis rei pofleíforibus . Nam , ut Vlpianus
feribit l.y.§.¡n Publiciana 8. ff'.de Publican rera.a??., in Pubiiciana
aclióne omnia eadem funt,qux in rei vindicatione,
ac proinde quemadmodum fi in cafu hoc noftro res a vero
domino Jegata , aut veré hereditaria fuiffet,legatario aut beredi
fideicornmiflario competeret rei vindicatio , etiamíi poffeflioncm
ejus rei nacti non eífent: ita fi res a non domino
Jegata fit , aut non fit ex corporibus hereditatis reftitutee ,
danda erit legatario aut fideicommiflario in rem Publiciana;
quamvis nec illi pofleflioncm naéli fint. Atque hoc diferte
refponfum eft-de eo , cui etf Trebel'iano reftituta eft hereditas,
l.curn fponfus i2.§.i.d.t¡t.:hcm de domino,cujas fervus,
cum in fuga eífet,rem a non domino emit,l.ft fervus i ^.cod..
Hisautem cafibus cumufucapio procederé non poflit,í/./.2 5.
fj.de: ufuc.j&ppatet príetenfioncm dominii per ufucapioncm
qucefiti non efle hiijus aétionis requifitum eflentiale: & proinde
non eífe peipetuum, quod quídam tradunt, Publiciana
neminem agere poífe , nifi qui fuerit in conditione ufucapiendi
. Sed Sc hoc ipfum falfum exiftimo, quod aétor hanc
actioncm inftituens expreífe intendat aut prajtendat fe ufucepifle
. Quamvis enim Juftinianus feribat , in hac aéticne
eum , qui pofleflioncm amiiit., dicere eam rem fe ufucepifle:
illa tamen aétoris intentio non ad nuda ifta verba exigenda
cft,fed ad cffectum & fententiam verborumrquoniam fie agítur,quafi
actor ufucepiflet.Non dicet igítur expreífe fe rem
ufucepifle , quod falfum eft, & conftitutioni hujus aétionis
conírarium : fed quod ad omnem actioncm recte inftituendam
pertinet, caufam aétionis fuá intentionc compleétetur.
Dicet fe rem, de qua agitur, bona fide V.C emilfe a Lucio

SELF.CT. JUR. QUJEST. L ( B. I. 11$
Titio , 8c ab eo ubi traditam bona fide acccpiifc , petere fe
ut fibi reftftuatur . Hoc autem qui dicit , vi ipfa intendere
videtur fc ufucepifle , quia ídem petit & jure pretorio confequitur,quod
peteret & confeqifcretur jure civili, li ufuccpiffet.
In caufís ex quibus & qui nondum poíTeíTioncsn ñachis
eíl Publiciana agcre poteft, dícet actor rem íibi a L.Titio
Iegatam,aut eam in hereditate L.Titii fuiífe , quam aut
ipfe crevit , aut reftitutam íibi ex fenatufcouíulto obtinet :
quibus cafibus,cum Publicianx locus íit ufucapione non iuchoata,dJ.12«§.
i J.l.i $.de PuhLinrtm azi., dominium quaíi
ufucapione queíitum fingí aut pretendí non potell . Hec
olim fuit Pttri de Bdlapcrtica opinio , probata JoiFabro in
§•1. lnJl.eod.num.12. 8c Done lio in §.$.cod. num.q.. Ó' 14.
C A P . XXVIII.
Vfusfrazlus fit ne dJi'Jduus , an indivlduus ?
QUeftío hace non tantum ad ufumfnnSlum pertinet, fed
etiam ad ceteras res incorporales,puta hereditatem,
obligationes 8c acciones, exceptis fervitutibus prediorum
8c nudo ufu;qux individua eífe apud omnes in confeílb
eft . Di vid uu m noftris eft., quod dividí poteft , uve in
partes numero diferetas, ut deccm aureí, decem boves, centum
amphore vi nú íive in partes corporum , ut omnes res
corporales, fundus, homo,navis&c; licet plerumque harum
rerum diviíio in partes diferetas fieri non polfit, fine rei interitu
aut corruptione, veluti fi homo gladio in partes fecetur
. Navem fi dividas, inquit Cafcdlius apud JVLicrobium ,
nec tu nec focius habebitis . Sed juris noftri Auc~torcs alia
ratione dividendi utuntur,adcommoditatem hominum & rei
cujufque naturam accommodata , /.9. §. 1. jf.de folut. . Cum
enim de diviíione in partes corporis loquuntur, non intelligunt
partes diferetas 8c naturalitcr divifas , íed iudiferetas
8c ínter fe confufas , ac intellectu magis , quanveorpore divifas,
ipfo rei corpore integro manen te: V.C., cum di crin us
Titium 8c Sempconium ejuldem rei eñe domi nos, rem d.iviíam
¿n partes e(fe fignificamus,quarum uiiam * ¡:ius,aiteram
• f
H 2 Scm-

ii6 A R N O L O Í V Í N N Í Í
Sempronius habeat. Vertui hcc partes corporalíter fepafata;
non funt, fed confufcc & commixta;, ut neuter poflit fuam
partem a parte focii fui difcretam oftcnderc, /.5. ¡¡'Je ftipf.il.
feri-i l.Mavius 66. §.2 Je legat.2.. Atque ha; partes proprie
appellatione partium continentur;quia,cum diviiio ac feparatio
corporalis fit, jam non amplius uno corpore tenentur,
fed Angula; per fe corpus diferetum conflituunt, & totum
qulddam veritis, quam pars funt: V.C. , fi fundus in partes
pro divifo dividatur, jam dúo fundí eífe incipiunt , l.re&tt
2$.§.\.ff.de itrb.fing. L6.§.i.jf.comm.prad.. Quamvis autem
dividuitas per fe non poteíl convenire niíi corpori íive rei
corpóreas; nihil tamen prohibet, quo minus etiam res incorporales,
modo tales fint, ut quod ex his percipitur, natura
dividí poflit , intelleftu in partes pro indivifo fecernantur ,
ut non ex co,quodfunt natura, dividuitas in his «ftimetur,
fed ex emolumento,quod propter partem dívífim percipitur:
cum in emolumento ipfa pars quodammodopercipi vídeatur.
Cujufmodi res funt hereditas, obligatio, & petitio cujufque
rei dividus, ufusfructus: quidquid enim reeipit communioncm
, talem etiam recipit diviiionem. Hoc intcreíl ínter res
plcrafque mobiles, puta fervum,equum, & res incorporales,
quod illa; per rerum naturam etiam faóio ipfo dividí pro
partibus diviCi&Jk ita corrumpi polfunt:at hite jura incorporalia
ne quidem per rerum naturam facto ipfo dividí poffunt.
Ea , quic in nominibus funt, in judicio familke crcifeundee
non dividí, cum ipfo jure in portiones hereditarias
ex lege duodecim tabularum divifa fint, legimus in 1.6. C.
fam.crcifc*. De hereditate, niíi teítator aliter diviferit, eam
d íhibui in duodecim uncias,qua; aflis appellatione continet\u,§.bereditas
5.Inft.dt ¡scred.injlit.l. 1 3.§. 1 .ff.eud.add.L 1 .§. 1
/[.¡¡'.fipars btred.petit..Dc ufufructu,de quo hic ex profcífo,eum
pro parte conílitui poífe,&legitimotempore íimiliter
amittij.^.fj.de tifufruci.ypvoparte nos frui pofle,uti non
pofle Lufas iy.jf.de ufu& ¿tf¿/r.:ufumfructum dividí pofle,
neclicut ecteras fervitutes individua;funt,ita&ipfumindividuum
elle, /. 1. §.f ufusfruclus 9. ¡J'.a,d leg.Falcid.: Ufumfruífcum
legatum venire in computationem legis Falcidia;,quia
di-

SF.LECT. JUR. QU*.ST. LIB. I. 117
divífionem recipit: adeo ut fi duobus legatus fuerit, ipfo jure
ad fingulos partes pertíneant , l.fi tifus/rucias Si. ^1 cod*
tlf.. Cernitur autem máxime ha;c dividuitas , cum pluribus
in eundeffl ufumfruólum conjunclis , aut concurfu partes
fiunt,áut deficientium partes conjunclis accrefcunt, tot. tit.
ff.de ufufr.accref.Nec putandum eft,ufumfruótum dici dividuum
tantum reípectupartium fundi fructuarii ; poíiu, t
enim in eodem fundo indivifo partes ufusfruétus diverfae
a divcrfis habcri:& cum in judiciis diviforiis cautionibus interpoíitis,
qualiter fruantur, a communionc difceditur , aut
cum per legcm Falcidiam ufusfructus minuitur , non ideo
fundus in plures partes minutiores difpefeitur, l.fi cujus 1 3,
§-$.jf.de ufufr.l.*].§.cttm de ufufr.io.ff.coram.div.l.ó' puto 16.
pr.ff.farniLcrcifc.. Cur igitur fervitutes pnedioium indivi.
dux:l.i'ia 17• .ff'.defervit.l.i.§fi'ufufruclus o.fj'.ad leg.Fakid.
l.flpulatlones non dhlduntur 72.ff.de fcrb.obL. Reí ponda;
hoc non ex eo eft,quod funt res incorporales, ne quis erre 5
fed quia ín folo ufu coníiftunt, & folo utentis fervitute la*
cío, puta euntis,agentis,aquam ducentis,tigntim immitten.
tis,projicicntis,&c. terminantur, nulla re relicta, qua; dividí
poílit. Ufusfruclus autem dividuus eft, quia licet & ipfe in
fació ab initio conliftat, l.un. ff'.quand.dies ufufr.Ug. ; fació
tamen folo non terminatur,fed poli fe relínquit, & frucluario
adjicit fructus atque omnem rei utilitatem ; qui fructus
cum dividí poflint,etiam jus eorum percipiendorumdividuum
habctur, quamvis ípíius juris nulla fit phylica divífio. Rccipiunt
quidem & prasdiorum fervitutes divifionem per témpora
, fed ita ufus fervitutum non dividitur, fed per inter-.
valla diítíngultur , ut níhilominus tota femper utamur fer^
Vitwtc,1.i.ff.de fervit.; & eft tantum modus adjectus tpti
five ufui totius,/.ar¿or 1 Q.§.ult.ff.ccmm.dhfd,. Putaverit tamen
aliquis non magis ufumfruclum,quam ufum dividuum
dici poífe,cum ufus,ut difyuut Hotomannus UU;f.qu

n 8 A R N' o i. n i V i N* N i i
neamufusfruólus: & partium il!a in fimilarcs & difíimiíares
diftinólio propria eft partium corporís .
Ex contrario putaverit aliquis,non minus ufum,qi!¿m
ufumfruóYu dividuu eífe,& partes -
pro indiviib recipere,quoniam
tifus nihil aliud fit, quam parvus quidam ufusfruólus
Sed & hoc quoq;falfum eft: nam ufusfruólus continet omne
utilitatem, qua; ex re percipi poteft, ufus folos eos fruótus,
qui neccífitati utentis íufficiunt. Nihil impedit, fruólus omnes
inter plures dividí : at res non patitur, ut plures íimul,
quifque ad fuam necefiitatern,& tamen pro parte re utantur.
In ufufruólu nulla habetur ratio necellitatis fruótuarii , fccl
tantum fruóluum , qui quavis ratione ex re obvenire poffunt-,
nam fruimur etiam ad compendium : in uftt vero non
ad fruólus refpicitur , fed tantum ad indigentiam perfona;
ufuarii, cujus folo faólo 8c confumtione ufus terminatur,nihil
relinquens quod dividí poífitrin quo ufus fimilis fervitutibus
priediorum. Plures in eundem ufumfruótum conjungi
poífunt,in eundemufum plures conjungi non poffunt: qua
enim ratione ufus divifionem non recipit, eadem nec recipit
communionem . Hiñe eft, quod ufus amiífus femper ad proprictatem
redit,ufusfruc~tus amiífus ad tonjunólum, tit.fj.de
ufuf. acertf..
Exemplo res fiet illuftrior.Ponamus fylv;e ampia; &copiofie
ufum tribus perfonis legatum eífe, qua; vel decem fatis
lignorum ad rei familiaris ufum fuppeditare queat . Hic
íegatarii non habent tres partes (divifas vel indivifas) unius
üfus,fed pro fe quifque ufum folidum & diftinólum.Contra
eft,fi hic ufumfruólum pluribus legatum eífe ponamus.Nam
unius reí poffunt plures eífe ufus,quia nihil impedit,quomiñus
quifque, V-C,tantum lignorum ca;dat,quaiitum eifufficiat
ad ufum 8c confumtionem quotidianam . Ufusfruólus
autem non niíi unus ejufdem rei eífe poteft, cum per rcrum
naturam fieri nequeat, ut plures in folidum fruantur,& finguli
omnem fruótum atque utilitatem percipíant. Si equi
ufusfruólus duobus legatus fit,equus locari poteft,& peniio
inter utrumque dividí, Lj.§.cam de \o.ff.eomm.di t
v..%'\ ufus
equi legatus. locari nequit, fed tantum uterque ad fuam ne-
ceflitatera

SELECT. JUR. QUSST. LÍB. I. 119
ceflitatem equo uti poteft. Quod fi uterque codcm tempore
indigeant equo ad negotia fua,apparet eos in ufu concurrere
non pofie; nec ita igitur res tranfigetur, ut d.Ly.§. io.,(ed
ncceífe erit uni foli ufum adjudicari , & hunc alteri in pra>
ftationem sftimationis partís condemnari, Litera 1 o. §.1. ff,
d.tit. , aut utendi facultatcm temporibus ínter eos dividí,
a*g¡ Larbor 1 Q.§.ult.ff.eod.. Atque hoc ita propter necelfitatcm,¿./.io.§.
1. . Reddetur autem utile communi dividundo
judicium per Lfi cura duorura 32.ff.de fiip.fcri'.. Non obftat,
quod apud Vlpianum Iegímus, fi tibí ufus , mihi fruclus legetur,
concurrere nos in ufu , Lper fervurn 14. §.2. ff.de ufu
& babit.i quoniam in tali fpecie ita concurrit cum ufurario
frucluarius, ut percipiat, quod ufuario fupererit, & ipfe interim
etiam fruendi caufa ufum habeat, feu ufum caufalem ,
qui fructui femper ineft, -l.fi alii ^.funcí. d.l.\\. §.¡. ff.tod.,

120 A R N O L D í *V i N N i i
tío eft, id eft, cave re debet fruítuarius dátís fideiufToribus,
Lil.pr.ff.de ufufr.L4.Cc0d..Habet autem Uta ftipulatio duas
califas, propter quas interpon ¡tur, unam de ufu, altcram de
reftitutione: quarum prior frepius committi poteít , quoties
nimirum aliter utitur fru£tuarius,quam vir bonus arbitrabitur;
poíterior femel duntaxat,.uiufruttu fciticct quoquomodo
finito, d.l.i.§.pen.ufufr.quemad.cav.. Pertinet porro hac
cautio ad omnem fruétuarium, d.l. 1 3. ff.de ufufr. d.Li. §. 1.
Ó' 2. /.9.$.i.ff.ufujr.quem.cav.,excepto patre fructuario bonorum
fiiii adventitiorum, L6.§.non autem,l.ult.§.\.in fin.C.
de bon.quec /ib., quod datum reverentiso patcrna;:item.co,cut
ufufruólu puré legato proprietas ex die debetur,ex edicti nimirum
fententia, quia certum efe proprietatcm ad eum perventuram,
Lc).§.uít. ff.ufufr.quem.cur-. . Interpretes Se fifeum
excipiunt, Se donatorem omnium vel etiam partis bonorum
retento uíufructu . Quod rationem habet per /. 1. §. ft' ad fifeum
18. ff.ut leg.no m.e av.& Linter tor 1 9. §. 1. ff.de re jud..
Sed &inquafi ufufructu cautio a fructuario prajftanda (quas
Se ipfa fatisdatio elt) nimirum fe , cum morietur aut capite
rninuetur,reítituturum noneadem quidem corpora,qua: aeccpit,
quod iis confumtis fieri non poteft,fed tantundem, aut
eorum íeftimationem, £.2.Iuji.de ufuf. L7.ff.de ufuj.ear.rcr.
qua uf.conf.', nam ciaufula de utendo boni viri arbitratu ad
quafi ufumfructum pertinere non poteft , ut recle Cafiilio
lrazl.de ufuf.cap. 15.num.i 3.. In utroque autem ufufructu,
Se vero & quaü , cautio adeo neceflaria eífe putatur , ut ne
teftator quidem eam remitiere fructuario valeat , per /. pen.
Cut in pofi.hgat.Li. C.de ufufr. 1.6.ff.ut in pofi.Lgat. Güil.2.
obf.i45.CafiilLd.tracl.cap.i5.pojl DD.in d.l.\.& d.l.pen.. Et
quidem iiiud conftat, remiihone cautionis facía a teftatore
non vitiari iegatum ipfum ufusfri!ctus,íid non obftante hac
rcmiiiione legatarium cautione oblata ufumfructum petere,
polTe,/.6.ff.ut in.pofi.Ug.l.i.C.de ufujr.;quamvis contrarium
putet Hunnias njol.ad ínjlJib.2.traJ.z.quáf .26idque dup¡ici,
fed utroque inepto Se futili,argumento. Primum petitunveft
ex L7.pr.ff.ufufr.quera.cav., ubi Jurifconfultus ait,fi
res ufusfruéiu& nomine non exafta fatildatione tradita fit,
fof-

SELF.CT. JüR. QuyEST. LlB.T. 121
polTc hcrcdem rcm vindicare , & íi objiciatur exceptio de re
ufusfruólus nomine tradita,rcpIicandumeífe.Rcfpondco primum
, idem obtinere etfi teftator cautionem non rcmilit ,
necjiíc uÜiim in eo textu verbum extare,undc colligi poflit,
de co cafu loqui Juriíconfultum,quo cautio remiffa eft.Sentcntia
Jurifconfulti minime obfeura, íed plana eft, nempe fi
heres forte per oblivionc cautione non exacta rem fructuaria
tradidit,poífe cum rem vindicare,& excipientcm legatariu de
re ufusfruólus nomine tradita, nifi paratus fit fatifdarc,rcp!icatione
doli malí removeré . Alterum argumentum Hunnli
efl , quia quicquid contra legem fit, ipfo jure nullum eft.
Conccdimus nullum eífe , quod contra iegem fit, fed non
ultra quam quatenus in legem peccatum cft.Non peccat autem
teltator in legem legando ufumfruólum , fed contra legem
facit remitiendo cautionem: quam remiífionem ideirco
etiam nullius momenti efie fatemur . Sic etfi donatio, quas
fummam quingentorum foiidorum excedens aclis iníinuata
non eft, contra legem fiat , non tamen ideo in totum irrita
eft,fed tantum quatenus legitimum modum excedit, l.fandmus
24. C.de donat.i Ceterum an in totum verum fit, & «d
utramque claufulam cautionis fructuaria; pertineat , quod
vulgo. traditur, cautionem iftam a teftatorc remitti non poífe
, mérito dubites. In quaíi ufufructu , quoniam proprictas
tranfit in fructuarium , nec fruóluarius prieftat cautionem
de re boni viri arbitratu utenda, & finito ufufruótu reftitutuenda
tpfa re, fed tantum de reftituendo tautuudem , non
poteft teftator remittere cautionemde tali veltali fumma rcftituenda,
/.ó.fi'.ut in pof.Ucg./.i .C.de ufufr„R&tio eft,ut bac
faltem via fecuritatem fibi addere poílit proprietarius, quippc.
qui hic finito ufufruótu nullam aótionem inrem adverfus
fructuarium habeat, fed pcrfonalem duntaxat, fciiicet quantitatis
condictionem , /.5. §. 1 .ff.di ¿./"uf.tar.rtr.; qua; actio
rroprietario inutuis erit 5fi finito ufufructu debitor inopsrej
eriatur.At ¡n vero &proprio ufufructu,cum cautio ad hxc
dup pertinrat , primum ut fruóluarius boni viri arbitratu
ttatur fruatur , deinde. ut rem finito ufufructu reftituat,
bicprimam quidem cautionem teltator remittere non poteft.

12 2 A R >í O I. D í V í N N I í
¡.pen. C.tit in pop.Ug.; quoniam remoto hujus cautionis metu
invitaretur ad delinquendum inre aliena, quod fieri non
debet, arg. /.fi unus 2j.§.-$.ff.dt patL; tum etiam quia hic heres
quidem habiturus eft actionem contra ÍI ucluarium , ubi
res negligentia ejus dcterior facía eft, /.13. §.2. vcrf.dcnique
ff.de ufufr.: cetcrum qua; hcredi inutilis futura, fi forte finito
ufufructu ad inopiam fruótuarius rcdaclus fuerit.At probabiliter
defendí poteíl , teftatorem poííe remittcre cautionem
de re rellitucda;quia etfi ea omiffa íit,habet tamen proprietarius
actionem in rem, qua rem ipfam finito ufufructu
vindicet , /.3. §.ult. l.y.pr. l.ult. verf.fi igitur ff.ttfutfr.quera.
Cavial; 8c fie poteíl tellator prohiberc ne legatarii aut fideicommifTarii
cautiohem ab herede exigant nomine legati vel
fideicommiíli, /. 1. pr. ff.ut itg.nom.cav. l.ptn. C. ut in poflefS.
hgat.'y 8c ideo in d.l.ptn.non vetatur tellator remittere latí**
dationcm de re finito ufufructu reílituenda,fed duntaxat de
utendo frnendo boni viri arbitratu. Ita memini difputarefolitum
virum clariífimum óc collegam quondam noílrum
P.Petrura Cunaum pía; memoria;.
C A P . XXX.
An in argumento de ftrvitutibus pradiorum Cola ad i ficta
ad ufum urbanum comparata urbanorum
pradiorum numero babeada ?
S
*Icut prasdia vel urbana funt vel ruílica, ita 8c fervitutes,,
1
qua; iis inhaerent , vel urbanorum prasdiorum funt vel
ruílicorum ; fie enim a fubjectis fervitutes diílinguuntur ,
i.1. ff.de fcrviti . Pracdi» ruílica funt loca esdificiis vacua, in
urbe area,hoyti: ruri ager, l.fundi 2 11.ff.de verb.fign.. Urbana
autem praedia in hac materia appellamus ajdilicia omnia ,
etli in villa azdificata funt, l.i. ff.comm.prad. §. 1 .In/t.de firv.
prad.. Qua; igitur locis puris inhaírent, prasdiorum ruílicorum
fervitutes funt; qua; aedificiis, prxdiorum urbanorum :
tKíiiiiciroiie fcilicet non a loco ílrmta, fed a materia, ve! genere
plrtadii,l.fundi 166.Ikebana iQÜ.ffJe verb.fign..Sunt
tamen, qui a fine fumtaní putan-t,& ea fofa ajdificia urbano-
1UIII

SF.LF.CT. Jii§. QIUEST. LÍB. I. 123
ruin prediorum numero eífe , qua habitandi caufa parata
funt: horrca autem, qua; ruri edificantur , ad fruclus reponiendo*
& cuftcdiendos,magis eífe utpredia ruftica ccnfeantur,
Capo!/Je fcriít.urb. cap a I.jju.2. Mynf.WzJtnb.Vult.ad
§. 1 .Ir.Jl.d.tit.Bronch.ctnt. 1 .aJ5.Q$.ScA male mea quidem fententia
. quod quidem ad propofitam traólationcm attinet.
Fac enim , unum e dominis, qui vicina aut contigua honra
babent, alteri , cui forte ad grana a paleta repurganda flatu
venti opus fit, ceíliííe fervitutem altius non toÍlendí,aut jus
alteri conftítuiífe tigni immittcndi in parictem horrei fui .
Ha; fervitutes utique urbana; dicends funt, non ruftice .
Quid enim intereft, horreum , an aliud edilicium altius non
cxtollatur , in parictem horrei , an in quem alium tignum
iinmitutur In conftituendo, in amittendo omnía eadem :
idem juris effeélus in onpigncrando, novo opere nuntiando.
Ratio autem non patitur, ut una cademque fpecie fervitus
nunc urbana, nunc ruftica dicatur. Non eft tamen hec fententia
ufquequaque expedita . Scribit enim Ntratius 1.2.
ff.de fcrvJt.pra:d.r:(ft.y\kere altius tollere & officerc pretorio
vicini,fervitutem eífe predii ruftici: atqui prstorium fignilicat
id edificium, in quo dominus, fi quando ruri eft, habitat,
feparatum ab habitatione viilici,ut ex Cohimella & Palladlo
conftat,quale tamen predium urbanum e(fe ecteri omnes
fatentur . Refpondeo, Ntxatium illic fuo arbitrio loqui,
non confidcrato juris effeclu . Quod ut perfeclius intclligatur,
fciendum eft, predia eorumque jura dupiiciter confidcrariivel
fimpliciter,qua coníideratione nihi! prohibet ea loco
diftinguere, quod fecit A/cratlxs; vel cum í.-rTccm juris, qua
confideratione nunquam loco diftinguuntur. Cum queritur
de jure taciti pignoris , quod domino tribuitur in inveclis
& iJlatís ab inquilino in predium urbanum , non autem in
inveclis, & iIlatís in predium ruftícum a colono, /.4. l.J.ff*
quilrJn cauf.pjo/>.t(i(:. tuvhixnun\ predium accipimus etiam tabernas,ftabula,aliaque
meritoría,etiam que non funt incontinentibus
edificiis # fed in villis & vicis , vel ipfo tefte Neratio,
¿./.4.?.!..Villa autem fructuaria,^ habítatio villíci in
h.ac caufa predia ruftica habentur, arg. Lux baña icS. ff de
icrb.

124- A R \" o r, n i Vi N* \ i i
-¿erbfig;:.. Cum queritur tic alienatione pradiorum pupillarlum
aut minorum 25.aunis, quas li ruftica lint aut fu bu rbana,
oratione Severi fine decreto prohibentur alienan",
Jf.''e reb.eor.qui fub tut. (quod conititutione Conjlantini ad
urbana quoque pradia poftca extenfum eft, /.22. Cde adra,
tut.) pradia a fine & ufu diftinguuntur , Sc ruftica quoque
intelliguntur horti olitorii & vinarii , qui in urbe funt , Sc
villa fundi caufa &propter opus rufticum adiíicata: rcliqua
adificia, ftabula meritoria, etli ruri lint , horti quoque adificiorum,unde
nihil aut parum rcditus,& multo magis área,
pro pradiis urbanis habentur,ii./.#/'/>ii// I7 ff'.de verb.fign.;quo
loco Vlpianus orationem illam Sevcri interpretatur, ut Cujac.y.'jbf.z^.ó'
Goedd.ad d.l.urbana bene obfervaverunt. Similiter
cum de fervitutibus fimpliciter quaritur , quorum
pradiorum lint, loco itidem , ut pradia ipfa , diftingui po(flint,
quod fecit Ncratius d.l.2.{f.de ferv.prced.ru]}.. At cum
quaritur de vi & efieclu juris in üs conftituendis,acquirendis,amittcnc]is,
pignorandis,novo opere earum nomine tilín*
tiandofvidc/. 1 .1.6.ff.de ¡crv.prted.urb.l.6.1.7.§. 1 .ff.comm.prtfd.
1.1 1 .§.ult.ó' l.feq. ff-dc pign. l.$.§.&belle 9./. 14. ff.de op.no::.
tiv.n.) ¡oci ratio nulla habetur : fed qua adificiis inharent ,
urbana, qua locis puris,ruftica dicuntur. Et quia hac confiderationc
ñeque ulla adificia poífunt effe fubjeórum fervitutum
rufticarum , nec loca ulla adificiis vacua fubjeét-um
urbanarum , hinc faclum , ut adificia omnia, etiam qua in
villis Sc vicis funt, five ad ufum urbanum, puta ad habitandum
, ac viatores recipiendos ,aliumve quaftum faciendum
comparata lint, five ad ufum rufticum, ad fruges condendas
Sc cuftodiendas,ad ftabulanda pécora,pradia urbana habeantur:
contra , loca omnia adificiis vacua, etiam área in urbe
& horti ad voluptatem comparan, pradia ruftica,diftinclionc
fubjecti adnaturam fervitutum accommodata.Idquc contra
CxpoÜam Sc al ¡os fupra allegatos etiam Bacbovius bene
obfervavit ad §. 1. InJUt.de frvit.preed.. Non obftant iis,qua
dixiinus, ¡.J.§.i. l.ittr 14.¡f.corara.prad. ¡.fervitutes 20. $.1.
ff.de firv. prced.urb., ubi iter dicitur deberi per pradium urbanuíu.
Nain Sc iter,quod debetur per ades, fervitus ruftica
eft:

•
SF.LECT. JUR. QUAST. LÍB. I. 125

126 ARNOLDÍ V í N N í í
Etfi autem fervitutes ufucapi nequiverint,id eft.biennio,
quo tempore olim ufucapio rerum immobilium in folo Itálico
implebatur; acquiri tamen potucrunt decem , vel inter
abfentes viginti annorum diuturno ufu,atque ita acquiri,ut
tanqui» jure impofitx utilibusaclionibus vindicaretur,í/./. i o.
ff.fi fcrv.iindJ.i.in fin.ff.de ar/.ó' aq.pluv.arc..Atque eo pertinet
l.z.C.de fcri'.& aq. t ubi Antoninus ait, fervitutes tempore
acquiri exemplo rerum immobilium,nempe prxfcriptione
decem annorum. Non enim de ufucapione fervitutis ímperator
loquitur , fed de prxfcriptione , qua; non direítam,
íed utilem aclionem dat: & de rebus immobilibus feu prxdiis
provincialibus,quorum nonerat ufucapio, íed duntaxat
prxfcriptio. Sic ídem Imperator in /.i .C.eod.tit. non loquitur
de ufucapione fervitutis, fed de prxfcriptione, qua; longi
temporis confuetudine viccm fervitutis obtinet. Porro
decem annorum ufu, qui pro poífeflione eft, omnes fervitutes
acquiruntur; generalis enim eft definitio d.Lio.ff.fiferv.
i'ir.d. dJ.i.in fin.ff.de aq.& aq. pluv.. Ac proinde rejiciendumeft
diferimeu ínter lervítutes continuas &difcontinuas,
quaii illx decem annis , hx non nifi tempore immemoriali
prxfcribantur . Quam vis enim ufus corporalis in plerilque
iervitutibus rufticorum prxdiorum , puta itinere , aílu &c.
tontinuari nequit,

SELECT. JUR. QJJ^ST. LÍB. I. 127
§.].{f.de ufuc, fed uno duntaxat modo , quo fcilicet & ipfa
ffidnScia,: ac tum non tam ipfa fervitus ufucapitur, quam
prasdium, quod ufucaptum lux conditioncs fequuntur, arg.
/.'.Ja23 §.2.jf'.dc fcr-.pyiiíl.r/ífi./.tradjtJo 2o.§. 1 .¡¡'.de acq.rer.
dora.. Primus modus,quo fervitus per fe longo ufu acquiritur,
eft, (i fervitute ex jufta caufa five titulo a non domino
prxdii , quem tamen dominum eífe credebamus , conftituta
per decem vel viginti anuos continenter uíi fuerimus ; qui
medus cum rerum corporalium ufucapione feu prasferiptione
communis eft : ac de hoc modo accipienda eft l.ult.C.de
lung.timp.pr., ut patet ex ipfo contextu. Et quia hic poífefíionis
initium eft a non domino prasdii , ideo etiam titulus
hic ncceíTurius eft ; at contra ignorantia dominum nihil juvat,uti
nec in ufucapione rerum coipoTaUum,d.l.ult.C.de pr.
long.terap.. Alter modus fervitutum eft proprius , fi nullo
quidem titulo precedente , ceterum nec vi, nec clam , nec
piecario,id eft, domino prtedii fervientis fciente & patientc,
quod hic protraditione & vice boni initüeft,per çontinuum
legitimi temporis fpatium fervitute uíi limus . Nimirum
quia hic initium poífeflionis eft ab ipfo domino , ideo fcientiam
quidem domini , a quo poífeífionis initium profeétum
eft, requirimus: titulum autem non item , quoniam fi etiam
titulus adeífet , puta fi dominus predii mihi fervitutem
conftituiífct & tradidilfet ex caufa venditionis, donationis
&c, fervitus ftatim citra príefcriptionem pleno jure acquireretur,
per l.nunquara 3 1 .pr.fj'Je acq.rtr.dora.§.ptr tradit'.onem
4Q.bij}.tod..ná hunc pofteriorem modum pertiuct l.ft
qnJi 10.ff.Ji ferv.vind..Si quJs inquit ibi Vlpianus ,diuturno
ufu & longa quafi pojh'jfwnc jus aqua ducenda nacíus ftt,non
eft ti neetjk doctrt dc jurt, quo aqua conftituta tft, veluti ex
¿-gato, vel al Jo modo; fed utilera habet acíionera, ut oftendat
per annos forte tot ufum fe , non vi , non clara, non precario,
pofiedifie.DH'plket quidem hac fententia Francifco Duareno
i.i.difput.cap.i4.,xibi verba illa Vlpiam,non eft ei necefie doctre
de jure, quo aqua conftituta e//,interpretatur de jure civili
& directo,quafi hac fit Jurifconfulti fententiayei qui ita
aqua ductum nacíus eft, recto fervitutem quie.fitam videri,
quam-

I2S A R N O L D Í V Í N N Í Í
quamvis jure, id eft, jure civili & directo non fit conftituta,
& ob id cum non deberé probare de juila fervitutis conftitutíoné
, puta cam íibi donatam , aut Jegatam &c. elle. Sed
híac interpretatio ñeque verbis Vlpiani , ñeque fententia;
convenit. Verbis non convenit, quia Vlpianus ipfe ejemplo
declarat, fe verbo juris intelligere titulum , dum ait ,
Vtititi ex legato, ut perinde habendum fit ac fi dixiífet, non
eífe utenti neceífe docere de titulo, quo aqua conftituta fit.
Nam ut hoc exemplo inteiligamus non titulum po/felfionis
acquifitx, fed modum, quo aqua jure civili impoíita fit, verba
non patiuntur :• poteft enim fervitus legari ab eo, qui
non fit dominus fundi, a quo fervitutem jure conílitutam
nemo dixerit. Quod fi a domino legatam accipimus , jam
hoc non conveniet Jurifconfulti fententia;, qui quoeítionem
proponit de eo , qui jus aqurc duccnd;e nactus efl diuturno
ufu & longa quali poífeífione. At cui a domino pnedii fervitus
legata eft, is eam ftatim a principio fibi reí te conílitutam
habet. Similis locus fuperiori eft in t.i.infin.jf. de aq.
Ó' aq.phrc. , ubi idem Jurifconfultus definit,in fervitutibus
hoc nos fequi , ut ubi fervitus non invenitur impoíita, videatur
is habuiífe longa confuetudiue, velut jure impoütam
íervitutem , qui diu ufus eft nec vi, nec clam , nec precario.
Non invenitur fervitus impoíita , cum non invenitur
titulus, quo eft impoíita : nam tituli funt caufa;, ex quibus
res quteque acquiruntur . Ait Jurifconfultus , hoc jus nos
fequi in fervitutibus;quo íignilicat hoc elle fervitutiun pioprium,
& in eo e!íe aliquid diverfum ab ufucapione & praiferiptione
rerum corporaüum: nihil autem hic proprium elfet
iervitutum , íi in hac acquifitione etiam titulum pofleffionis
exigeremus . Aitdenique, longa confuetudiue fervitutem
ita acquiri , fi quis ufus fit.nec vi , nec clam , nec
precario : quibus Verbis exigitur, ut ufus fit domino praxiii
icienterat titulo accedente & bona fidc,ignoratia domini ul'ucapionem
five longi temporis prcefcriptionem non impedit,
l.ult.:» fin.-C.de pr afir, long.temp. . Dcnique idem piane lignificatur
in 1.2. C.de fc/v. &.aq., nempe jus aqua; ducen-
«das longo tempere acquiri, fi quis per fuudum fcieute
& pa-

SELECT. JUR. QUAST- LÍB. I. 129
8c patiente domino fundí aquam tanto tempore duxcrit.
Non poteft hoc fine vitio intelligi de eo , qui titulum habet.
Nam fi eum habeat a domino,ftatim iIJi fervitus quxfita
eft : fi a non domino , procedit Jongi temporis prxfcriptio ,
etiam vero domino ignorante, d.LultsC.de long.ternp.pr..\Jnde
etiam Iiquet,illa Imperat.Antonini verba d.Lz.,fervitutem
exemplo rerum immobilium tempore quafijli , continere duntaxat
comparationcm fervitutum Se rerum immobiiium ratione
temporis, quo per poífeífionem acquiruntur ; non autem
fimplicem Se refpeítu omnium couditionuin : ut hic lit
fenfus , quemadmodum res immobiles foli provincialis (loquitur
enim Impcrator non de ufucapione rerum foli Italici,
qux biennio implebatur, fed de longi temporis prxfcriptione,
qux locum habebat in prxdiis provincialibus) longi
temporis poííeflione quxri poífunt, ita poífe 8c fervitutem
aquxductus acquiri, fi quis aquam per fundum domini, eo
(cíente nec contradicente, per idem tempus duxerit.Fruftra
igitur hunc locum contra communem urget Corafius in
¡.fervitutes 14. num.z, 1. ff.de firvJt.. Moveri non debemus
l.nulh z^.C.de rei vind. LultX2.de afuc.pro herede, aut fimilibus
locis , quibus traditur , nulio jufto titulo precedente
poflidentes dominium quxrerc prohiben; ufucapionem non
prxcedente vero titulo non procederé. Nam 8c pofléflionis ,
8c dominii, 8c ufucapionis verba, quibus iftx fententix conceptas
funt, declarant eas pertinere ad ufucapionem rerum
corporalium, in quas folum propriecadit poífeflio,ufucapio,
dominium. In his rebus 8c nos concedimus nullam eífe ufu •
capionem,nifi jufto titulo prxcedente. At in fervitutibus diftinólio
fuperior obfervanda eft, ut íiquidem initium poífef.
ñoñis fervitutis profcílum fit a non domino prxdii, qui tamen
dominus eífe putabatur , etiam titulus ad fervitutem
tempore acquirendam defideretur , ut in ufucapione rerum
corporalium, l.ult.Cde long.temp.pr¿efer.. At ubi poífeifionis
initium proficifeitur ab ipíb fundi domino , qui íciens patitur
nos per longi temporis fpatium íérvitute uti , ita nos
ufos eífe ad prxfcriptionem fervitutis fulncit, nec titulus
requiritur, imo non niíi inepte, ut fupra oftendimus, requi-
I rtretur.

i 3 o AsNotnt V i N N i i
rerctur.Atquc eo pertinet,quod dicitur in l.i.infin.ff.de aq.
Ó' aq.pluv.Jn firvttutibus hoc nos jus fequi, &c; nimirum
in fervitutibus folis , non etiam in rebus corporalibus , aut
ipíis pra-diis . Ne quis autem captet , quod fupra diximus ,
fcientiam & patientiam domini in hac acquilitione fervitutis
eífe vice boni initii,& quoque loco traditionis, atque iride
colligat ita ftatim ícrvitutem quxri , non ex longa temporis
poífcífione : is cogitet hic abeífe titulum , & ideo per
hanc quafi traditionem non ftatim fervitutem noftram fieri,
arg.l.nunquam 3 1 .ff.de acq.rer.dora., fed hoc tantum eífici,ut
Jocus fit prxfcriptioni, vide Baldurade prafcr.par.2.quajl.2.
nu. 1 .quart.part.princ Covarr, 1 .i-ar.refol.cap. 17. nu.y. Cofia/,
in /.10.jf.fi fcrv.vind.Cafiill.traci.de ufufr.cap.6S.nu.16. Fachin.S.
contr.22. & in primis Donell.i 1. corara.12. Diífent.
Vuar.i.difp.i^.Hotora.S.ohf.i 1. Coraf./ocofupra allegat. Revard.ad
hg.Scribon.cap.y. ; quorum fingulorum argumentis
ex profeífo oceurrit Schifordeger.Ub.i.traU.6. qu.i.& fiqq..
C A P . XXXII.
An qua fervitutes pradiorura pignori dari pofftnt ?
CErti atque explorati juris eft , fruc~tuarium poífe ufumfru&um,
id eft,jus utendi fruendi pignori hypothecxve
daré, etiam invito proprietario , & fi velit proprietarius
cum creditore agere,non eífe ei jus uti frui invito fe,Prxtorem
exceptionetuericreditorem,/. 1 1 .§.pen.ff.depign.,ubi hujus
rei etiam ratio redditur , quod & emtorem ufusfruelus
Pnetor tueatur, duéto ícilicet argumento a majori, /.9. §.1.
ff.eod.. Eft & alia ratio, quia fruétus rei etiam in eo eft,ut pignori
daré liceat, Lult.ff.de ufur. l.fruclus y2.ff.de reg.jur..
Non obftat 1.6. C.de ufufr., quia non loquitur de oppigneratione
ufusfructus , fed proprietatis, cujus pignorando; jus
nüllum uiúfruótuarius habet. Contra autem Jurifconfultus
in d. / . 1 1 . §.ult.de pign. de fervitutibus prxdiorum urbanorum
dcfinit,nempe jura prxdiorum urbanorum pignori dari
non poífe,Concepta eft hxc definido nominatim de fervitutibus
prsdiorum urbanorum: unde quídam exiftimaverunt,
eam

SELECT. JllR. QlIJEST. LÍB. I. Igl
eam ad jura prediorurn ruílicorum non pcrtincre.Scd verius
eft non magis fervitutes prediorurn ruílicorum pignori dari
poífe,quam urbanorum, canucmque in propofito liarum atque
iJIarum eífe rationem. Argumenta funt hcec. I.QUIA fervitutes
praídii funt predii qualitatcs, LquJd aliud 8 6 . ff. de
verb.fign., predio, cui conftituta, ut fubjecto futí fie inherentes,
ut ab eo divelli nequeant, & in aliud transferri fine
confenfu domini predii fervientis.ac proinde non niíi oppignerato
fimul predio oppignerari poífunt, fie uti nec vendí
poífunt fine predio ; quamvis predio vendito íimul cum
predio, cui debentur transferuntur, l.traditio 20. §.1. ff'.de
acq.rer.dom.jun-f.Lcum ejknt g 3.$. 1 .dtfcrv.prccd.rujl. Bruñeh.
cent.2.afS.y$.. Predio autem ipfo oppignerato, datur creditori
petitio fervitutis predio jam ante impoíite,non quidem
direéta, fed utilis , ficuti & ipíius fundi ei utilis petitio datur,
Le; qui 16.jf.de pign.. II. Quia bec oppigneratio fervitutis
eífet inutilis creditori , propterea quod ñeque ipfi creditori
deberi hujufmodi fervitus poteíl,cum non fit fervitus
perfona;ncque predio crcditoris:quoniam que fervitus meo
predio debetur, non poteft transferri in aliud predium, niíi
confentiente domino fundi fervientis,& tune nova eífet fervitus.
Imo tantum abeft , ut polfim fervitutem meo predio
conftitutam in alterius predium transferre , ut ne quidem
transferre poflim in aliam mei ipfius predii partem, Lex meo
24.ff.de ferv.prad.ruJl..Et hec quidem ita procedunt in fervitute
predio conftituta five formal i,ea non poteft altcri oppignerari
• Ceterum poífum predio meo rullico fervitutem
imponcre jure pignoris, id eft, pacifei, ut fundos meus-creditoris
mei fundo ferviat , doñee pecuniam ei debitam folvero,
Ljld an vice 12. ff.de pign.; qui textus uti de ruílicorum
tantum pradiorurn fervitutibus loquitur, ita & de folis
ruílicorum prediorurn fervitutibus intelligendus eft , non
etiam de fervitutibus urbanis ; quia in bis d¡vería ratio eft ,
nempe quod fervitutes urbana non nifi uni & ei,cui ab initio
conftituta funt , útiles efle poífunt : fervitutes ruftica
etiam tertio alicui ; quod p«.ulo poli plenius explicabitur .
Valet autem hac conventio non ¡pío jure(nam ilrvitus pre-
1 2 dii

I - 2 A R N O L D i VÍNNÍi
dii ad tempus conftitui non poteft, l.¿\..ff.de ftrvit.) fed Pretor
eam tuetur ob utilitatem contrahentium, d.l.\2. in fin.
ff.de p/g.;quemadmodum & alia multa tuitionc Pretoris defenduntur,
que ipfo jure non valent, d.¡.\. ff.de fcrvit. /.2.
ff.comm.pricdJ.fi unus 27. §.2.de pac!, Lobligationum 44. $.1.
,ff.de oblig.cum fimilibus. Ex caufa autem venditionis lie ab
initio quxvis fervitus , tam urbana quam ruftica, conftitui
poteft ipfo jure, l.pen.§.\.ff.de contr.emt. L$.§.2.ff.de azl.emt.
).6.§.5.ff.eodem, quibus loéis abutitur Cujacias i$.obf.6. ad
oftendendum }etiam formales fervitutes vendi poífe fine predio,cum
in iis tantum agatur de caufalibus,ut Doctores 110ftri
loqui amant, id eft, de conftituendis,non de conftitutis.
Sed nec illud verum eft, quod Cujacius pro vero ponit, fervitutes
conftitutas poífe precariodari,per l.7,.ff.deprec.; nam
illic non agitur de fervitute conftituta data precario a domino
predii dominantis, fed precario rogata a domino predii
fervientis , & hic non tam jus aliquod reale conftitui videtur,
quam perfonale. Multo minus idem colligi poteft ex
L$.§.$. ff.eod., quippc que non de fervitute precario rogata
loquitur, fed de fervitute rei precario accepte debita.
Igitur , ut ccepimus diccre, fervitutes formales, id eft,
jam conftitute , five fint ruftice , five urbane, pignori dari
non poífunt: quia fine injuria domini predii fervientis eflicerc
non poífum, ut fervitus, que meo predio debetur, debeatur
etiam predio mei creditoris , fac. arg. in I.fervitutes
20,§.fiil/icidium$.ff.deferv.prad.nrb.l.exmeo 24.defcrv.preed.
rufi. ¡.non debet 74. de reg.jur.. At poteft fervitus predii rufiíci,
puta via, iter,ac~tus,aqueduct,us,pignoris caufa ab initio
conftitui , hac lege nominatim adjeóta , ut pecunia ad
diem non foluta , liceat creditori eam alii vicíno venderé,
d. L12.ff.de pign.; quia hic nulla fit injuria domino fundi
fervientis , qui ipfe fibi hanc legem dixit. In fervitutibus
autem urbanis , licet eadem lege conftituantur, idem receptum
non eft,¿./.i 1 .infin.ff.eod.juncLd.l.i 2..Ratio differentie
eft , quia unum & idem predium rufticum eandem fervitutem
per eundem locum pluribus prediis preftare poteft,
l.qui per i$.ff.comm.prted. 1.2.§.1.ff.de fcrv.pwd. rufi.,
At

SELECT. JUR. QUJÍST. LÍB. I. 133
At unum & ídem prxdium urbanum uni tantum 8c ei, cui
fervitus ab initio conílituta eft . Jam vero non fatis eíl ad
hoc ut pignus fervitutis fit utile , creditorem babere prxdium
vicinum , ad cujus utilitatem pertineat ita conftituta
fervitus: fed etiam neceíTe eft , ut hujufmodi pignus poflit
diftrahi, & reperire emtorem.Et ideo Paulus in d.l. 12.1'n hac
conventione pignoris non tantum exigit, ut creditor vicinum
fundum habeat, verum etiam, ut illud in conventione
adjiciatur , ut fi pecunia ad diem conftitutum foluta non
fuerit, liceat creditori fervitutem,ita fibi pignoris jure conftitutam
, alteri vicinum item prxdium babenti venderé ,
quippe fino quo pignus eflet inutile, I4.ff.de pig.acf. l.muher
11 ,C.de diflr.pign.. Atqui creditori babenti xdes vicinas,
cui verbi caufa conceífum eft jus tigni immittcndi , aut ftilíicidü
&c., non eft afiuS vicinus, cui ea fervitus ufui eífe
poflit . Nam quod ex xdibus fuis tignum immittit creditor
in sedes debitoris , non xque alii vicino ex fuis xdibus in
candem partem immittendi ullus eft ufus utilitasve: ac confequenter
id certe alter vicinus nunquam emturus eft : 6c
alius non vicinus emerit etiam fruftra.FingamusTitifí,cum
íedes depreífas , interjeítas inter xdcs Gaii 8c Sempronii haberet
, pignoris caufa conftituifle fervitutem altius non
tollendi Sempronio , poteritne hxc fervitus etiam utilis eífe
Gajo, qui eam propterca emturus fit ? Negó Gajum emturum,
quia 8c fine emtione idem confecuturus eft . Urbanx
ergo fervitutis pignus inutile eft. At vero jus prxdii ruftici
alii vicino diftrahi poteft, & is forfan magno id redcmtu-
JUS eft , cum poflit uno itinere pluribus patere aditus ad
fundos fuos, Molin.extric.labyr.de div.& ind. par.^.nu.^ 11.
ufque ad num.%60. Antón.Fab. 19. conjtcl.ó.é' 7- Salmas.de
rnod. ufur. pag.$/\.y. Cbrijlin. vol.2. decif. 177. uum. 12. add.
Cujacium 15. obf.6. Duar.2. difp.z,.; qui nec in totum nobifeum
fentiunt, nec in totum a nobis dilfentiunL, uec ipíi
inter fe convtniunt.
Gap.XXXIU.

A R N O L D i V i N N i i
C A P . XXXIII.
An is, in cttjus tedibus incendiara ortum efi, teneatur lege
Aquilia ad rtfarciendum damnura i'icinis Inde
allatum t& an inquillnus exlocatoiocatoril
H JE.c
quxftio ut expediatur, fcicndum eft, incendia aliquando
ad cafus fortuitos referri , interdum non referri
. Quod incendium in alicnis xdibus obortum occupat
vicinas, quod a fulmine excitatur, aut a graífatoribus & in-
-cendiariis immittitur , id inter cafus fortuitos numerar i debet:
ac proinde hoc ab inhabitantibus prxftandum non eft,
ñeque aclione locati , in qua culpa tantum levis , /.5. §.2.
ff.coramod. , ñeque aclione legis Aquilia; , in qua quidem
etiam culpa levillima venit, /44. f¡'.ad Lg.Aquil., & omiflio
quoque,negligentia(quanquam non iimplex ac /. 1 5.^.2.¡¡'.de
tefujruclu, fed qux admiífa in faólo precedente aut concurrente
, unde damni caufa , Lft firvus 27. §. fi fomacarius 9.
J.quernadmodum 29. §.4.. & l.feq. §•$.]}'. ad Lg.Aquil. §. pro¿ttrea
6. Jnfi.eod.Ó' ibid.Diod.Tbuld.cap.y.) cafus autem for-
tuiti non veniunt, §.3.Infi.d.tit. s
quippe qui nec ullo in ju-
dicio & a nemine prxftantur,/./ex kgati 23.ff.de verb.oblig.
1.6.C.de pign.acl. l.contraclus de veg.jur.-, & ita cape locos in
Lft quis 9.^.3. Lex conduela 15.§.$. ¡f.locat. dJ.23.in fin. ¡¡'.de
rcg.jur.§,3.Infiit.deemt.& vtnd.& fimil.. Incendia autem intrinfecus
orta cum culpa conjuncla eífe folent, Se ideo inter
cafus fortuitos non numerantur, fed orta eífe prxfumuntur
culpa inhabitantium, l.3.§.i.¡f.de offic.pr¿cf.

SELECT. JUR. QU^ST. LÍB. I. 13$
^ fiinc elfkitur,ut nifi contrarium probent, de damno inde ií-
£ lato lege Aquilia tcneantur. Hice enim vis eft prcefumtionis
"juris.ut fecundum hanc judicetur.nifi eam labefactaverit adduela
rite in contrarium probatio.Rejieitur quippe hic onus
probandi in adverfarium , contra quem eft priefumptio , ut
nili contrarium doceat, contra ipfum judicetur, /.9. /.12. l.ji
cbirograpbum 24. & l.fcq.ff.dc prQbat.Li6.C.cod.C.requ¡Ji r
¿¡y/7
$.ext.de teftam.. Itaquc ego haólenus adduci non potui,
ut verum effe credam, quod D.Atidruis Gail.lib.2.. obfcr.2 1.
íjx.4.. Se ibi allegati pro vero ponunt, neceífe eífe ad hoc, ut
inhabitantes de incendio teneantur , probari culpam certi
Se determinati hominis : alioqui neminem damnari polTe ,
propter rei incertitudinem. Nam cum hxc pnefumtio fitadverfus
omnes & fingidos inhabitantes , fi hujus prajfumtionis
vim ullam eífe voiumus, utique nifi de omnium quoque
Se fingulorum innocentia doceatur,fcilicet ignem innoxium
ab iis habitum fuiífe , aut extrinfecus immiífum , fententia
certa ferri, Se aut paterfamilias nomine damni dati condemnari
poterit,nifi fpeciatim de fuá diügentia doceat, /.1 i.ff.deper.&
comm.rei vtnd.,aut íi plures íiat inquilini, ;eque principales
pro indivifo.omnes, arg. LitavultJcratus 5 1 .§. 1. ff.ad
¡.Aqu¿/..Nccu\ld lege aut ratione fatis firma contrarium probari
video. Nam quod de arguendo certi hominis facto dicitur
in 1.6. §.u!t. ff.naut.caup.flabul., id quidem verum eft in
cafu damni dati in caupona publica, ubi pricter eos,qui habitandi
caufa ibi funt, aut quorum opera caupo utitur, funt
etiam repentini hofpites , & viatores , quorum culpam non
prteftat, etiamfi fe innoxium eífe non probaverit,rf./.6.^.^.;
ficut ex contrario eorum,quorum opera cauponam exercet,
faólum prceftare debet , jk in dupluin eo nomine tenetur f
/.///f.$. i.í/.f/f.; etiam fi ipfe extra cuipamíit,tantum idco,quia
culpas aliquatenus reus eft , quod opera malorum hominum
prtefertim tal i in loco utitur , §.u!t. ¡nfl. d

i 3*5 A R N O L D Í V Í N N Í Í
diendo igne eam adhibuiflc diligcntiam , quam debent horr.incs
frugi Se diligentes prxftarc , per textum exprcífum
in d.l. i \.ff.de per.& commod.rei i'end.. Quam diligcntiam fi
/£adh¡bucrit, utcunque certíe perfonx ncgligentia incendium
^ortum eíTe demonftretur,quamcircumeundo & infpiciendo,
an ignis recle haberetur,precaveré non potuit,adfarciendum
damnum non tenetur^/./.i í.de peric.&comm.rci vend.-Nam
fi is, cujus culpa arguitur, fervus eft, Jiberatur dominus noxas
deditione; fi liber , ipfe tenetur: quia certis tantum cafibus
fimpliciter Se prxcife culpam fuorum paterfamilias prxftat,
veluti íi negligentia ejus oftendatur in afeifeendo perdito
aut diffoluto, l.ft fervus 27. §.fifomacarius 9. ff.ad leg.
Aquil.; aut fi famuii, quorum miniftero navem, cauponam,
ftabulum exercetjin ipfa navi,caupona,ftabulo damnum dederint,
l.ult.pr. ff.na.caup.fi ab.,vet\ in eo aétu deliqtierint,cui
fpeciaiitcr prxpofití, /. 1. §.u/t. ff.dt publican. & ve'cfigal., vel
ex coenaculo ejus quid dejeccrint &c, l.pen.§.2. ff.dt bis qui
effud.; quanquam hic, fi fervus id fecit, noxx deditione dominus
dcfungitur,/.i. /.5. §.6. d.tit.. Extra bujufmodi cafus
culpa familia; dominum non onerat, f¡ de fuá diligentia docerc
poterit, d.l. 11 .ff.dt peric.& commod.rei i'tnd.. Ubi , ut
hoc obiter moneam , quamvis D.Hotomannus l.$.obf.cap. 10.
pro eo,quod vulgo Se in ipfo quoque códice Pifano legitur,
cum inetndium fint culpa fieri non poflit, Jegendum putet
demta negatione,y?»? culpa fitri poflit, nihil demi neceífe eft.
Jvlovetur Hotomannus, ut" negationem expungat,duplici ratione
. I. Quia Se cafu fortuito incendium accidere poteft.
II. Quia alias fibi contradiceret Jurifconíultus,qui mox fubjicit,poífe
incendium fieri fine culpa patrisfamilias. Utraque
ratio indigna tanto viro , id eft , neutra alicujus momenti:
non prior , quia quxritur illic de incendio in ipfis xdibus
exorto, non de igne cuHitus immiífo, aut ab incendiariis excitato:
non pofterior,quia primo ibi deinhabitantibus Se generaliter
de ómnibus indomo verfantibus agituruleinde fpeciaiitcr
de folo patrefam.. Nulla autem eontradictio eft, fed
utrumque verum, fi dicam incendia, qux in xdibus alicujus
exoriuntur, non poífe fieri fine culpa, Si tamen poífe fieri fine

SELECT. JUR. Qujsst. LÍB. I. 137
^ne culpa patrisfam.,quod & Cujacius lib. 1 y.obf.2 9.obfervavit.
Hinc jam dependet quoque decifio quaftionis , an ii\quilínus
de incendio teneatur locatori adium aélione locati,
de incendio , inquam , orto in adibus conductis. Nam fi
venditor ínfula; ante traditionem combufta nomine damni
facti tenetur ex emto, nifi de diligentia fuá probaverit, /.1.
¿.ff.de perico 1
comm.rci vend.,tenebitur utique & adium con­
ductor five inquiiinus ex locato, fi ades conducta incendio
confumta fuerint , nifi & ipfe inculpabiiem fe eífe demonítraverit;quippe
cum ratione culpa eadem fitutríufquc praftatio,
L$.§.2.ff.commod.L21.ff.de reg.jur.. Atqui.ajunt plerique
, etfi incendia prafumuntur fieri culpa inhabitantium,
tamen ifta levifíima tantum culpa prafumtioeft,quam conductor
ex natura contractas non praftat, d.l.

T 3 3 A R N O L D Í V Í N N Í Í
lib.x.ptmtjlr.cap.i i., ubi ita judicatum refert in confilio regio
Neapolitano ex Thom.Grammat. decif.Neap.^.., & receptum
in Scabinatu Lipfcnfi: vide t\Joan.a Sandt lib.i-tit.6.
dtfrff.Q.. Diflcntiunt comm. DD. Mynfing.6. obf.SS. Gai 1.2.
vbf.2 i. Tbuldtn.comm.ad Injl.tit.dt lcg.Aqu/l.cap.8. Matt.de
Ajfúcl. dccif.$j.. Non omnes tamen, qui ab his allegantur,
idem cum iis fentiunt.
J Udicia
C A P. X X X I V .
An aciones finium rtgundorum , familia treifeuada ,
communi dividundo 30. annorurn prajenptione
tolíantur ? & an longi temporis prajeriptio
10. vtl 2o.annorum hic procedat
bona fidti pojkfori ?
finium regundorum, familia; ereifeundas, communi
dividundo , pafliin in jure noftro dicuntur duplicia 9
propterea quod par utriufque iitigatoris in his conditio eit ,
nec quifquam prascipue reus vel actor intelligitur,fed unusquifquc
tam rei quam aétoris partes fuítinet, l.in tribus 1 3.
ff.dt judie. 1.2.§.1 .ff.comm.div.l.inttr cohtredts 44.$.^/// familia
4. fi.famil.trcifc. l.judicium 10.ff.fin.rtgund.; eodemque
íenfu alibi dicuntur mixta,l.acíionis 37.§.1 .ff.dtoblig.ó"a :
. r
..
Longe vero alio fenfu ha; acliones mixtas dicuntur , five
mixtam caufam obtinere, ajujliniano §.quadam achonts 20.
lvjl.de aiíion.t nempe quod partim in rem eífe vídentur,partim
in perfonam: aut utique ita in períbnam, ut tamen fine
¡k crTeclu nonnihil commune habeant cum actionibus in
ixmj.i.ff.fin.rtgund.juncl.l. 1 .§. 1 .C.de annal.exccpt..]u.üc'mm
familia; ereifeundas redditur inter coheredes de dividenda
hereditatc : communi dividundo ínter eos , inter quos res
aliqua; communes funt extra caufam hereditatis, l.i.fj'.Jam.
trcijc.l.i.l.2.ff.comm.dk'.. Finís utriufque judicii. I.Ut recedatur
a communione , & fuam quifquc partem prodivifo
confcquatur;in quo fimilitudo actionis in rem. II. Ut utrinque
prasfletur , quod alterum alteri prasltare oportet lucri ,
drtinni, impenfarum nomine,qine funt praíftationes perfona-
les,

SELECT. JllR. QuyEST. LlB. I. 1^9
les, l.itim Labeo 22.§.pen.j}'.famil.ercifc.d.l.2.§.i.jf.comm.di i
v.
l.quibus cafibui 34.. jf'.profoc.. Finium regundorum agitur
inter eos , qui confines agros habent, ut fines ad fuam normam
redigantur,coufinique reftituatur,quod quis ultra iílos
fines habet, l.4.pr.l.8.pr.& §.i.jf'.fin.reg.:quo pofteriore afpeclu
& h;ec aclio pro rei vindicationeeft,/. i .eod.tit..Quid vero
Judicem in unoquoquc horum judiciorum fequi oporteat,
docet nosjufinianus in §.fi familia 2.fu/.lnf.de
effe. judie..
Efl; porro boc ómnibus mixtis aclionibus commune
cum puris perfonalibus, ut triginta annorum prxfcriptione
tollantur, /.7. C.de pet.bered. /.3. Cde pricJlr.30.annur.Uflt.
Cfin.reg. l.i. §.1. C de annal.except.; ubi ]vjl¿nianus inter
acliones perfonales,quas omnes jubet triginta annorum fpatio
finiri, nominatim etiam recenfet bafce tres familia; crcifeundx,
communi dividundo,& finium regundorum; quanquam
ha; puré perfonales non funt, fed aliquid de natura
aclionum in rem participant, linde iis nomen mixtaium.
Procedit autem h;ec go.annorum prxfcriptio, quando unus
tantum ex confinibus,aut coheredibus confortibusve, peflidet:
tune enim alter , qui non poífidet, poft 30. annorum
curriculum has acliones moveré non poteft , & ita capienda
Joca modo afiducia . Quod fi dúo communes fines, communemve
hereditatem , aut. rem finguiarem communem pofiidcant,etiamfi
per 30. anuos in hac communione manferint,
poteft alter adhuc corum , qui diutius in communione permanere
non vult, ad divifionem prov ocare , atque eo nomine
fupraferiptis aclionibus experiri. Ratio eft,quia ne paito
quidem eflici poteft , ut nunquam liceat a communione recedere,
Un hoc judicium i4.§.2.fj'.comm.di e
u.l.ult.C.tod.l.nu!la
yo.jf'.pro foc.Qiiod autem nulla conventione effíci potell,
id nec ullo temporis Japfu fieri debet.Eft haltera ratio,nenpe
quod nulla hoc cafu negligentia, in qua fundantur pnefcriptioneSjintervenire
poteft.Nam quamdiu ftamus in communione
& fimul poflidemus,alter alterum pro conforte aut
confini habet & recognofeit, eoque preferiptio currere non
poteft: fiquidem fingulis pro indivifo poffidentibus fieri ne-.
q'iit,

140 ARNOT. D I VÍNNÍÍ
quit , ut alter alterius partem ufucapiat, aut alterum Iapfu
temporis ob negllgentiam excludat.Afíért Se aliam rationem
V.Bronchorflius cent.z.afSert.i^.poíi Coflalium in l.i.ff.fam.
t'/V//¿-.,quocl preferí ptio aólionum non ante currere incipit,
quam ex quo nata; funt: aclionem autem familia; ereifeunóse
Scc. non ante nafci, quam coheredes ad divilionem hereditatis
provocare cceperunt.Quod dicit preferí ptioncm non
currere nifi poílquam aclio nata eft , verum eft : fed falfum
& ridiculum, quod ait, tum demum nafci aclionem familia;
ereifeundx , quando coheredes a communionc difeedere volunt.
Imo nifi jam ante nata elfet ex communionc inter eos
conftituta 8c quafi ex contraclu, §.%.& 4. btji.de oblig. qua
quaf.ex contr., fruftra cara intentarent , aut provocarent ad
divilionem . Et qiiíefo qualis hece colleétío eft : difeedere a
communíone volentibus datur aótio familia; ereífeundee,/. 1.
ff.fam.trcifc; ergo eodem demum tempore nafeitur? Si ifta
collcótío bona eft, etiam ha;c bona erit: volenti repetere depofitum
, commodatum &c. , datur aótio depofiti aut aótio
coramodati; crgo non ante acliones ifta; nafeuntur , quam
volet repetere:& in univerfum dicendum erit, nullam aótionem
prius nafci, quam cum quis ea experiri volet; nenio
enim nifi volens agit, tit. C.ut ntm.inv.ag.iel accuf.cog..
Denique ne tune quidem,quando unus tantum ex heredibus
polTidet, contra alios procederet preferiptio, quamdiu
ad divilionem non provocarent : cujus tamen contrarium
ipfe quoque Broncb. alferit. Sed hoc obiter cautionis
loco.
Dúo crgo dicimus . I. Quamdiu finguli confinium vel
heredum aut fociorum communiter poilident,& alter alterum
ut confinem, coheredem, confortemve agnofeit, nullam hic
dari íüperiorum aclionum prceferiptionem , propter rationes
fupra memoratas. II. Ubi unus tantum pofiidct,triginta annorum
filentio eafdem acliones excludi ; inter quas etiam
numeravimus aclionem finium regundorum , per textus rotundos
inl.ult.C.fin.reg.l. 1 .§. 1 .C.deanmil.except.Scddúo hic
nobis objiciuntur loci. Primus eft l.pen.Cfin.reg., ubi Imperatores
ajuiit/ubmoum elle quinqué pedumprsfcríptioncrn
in

SELECT. JUR. QILEST. LÍB. I. 141%
in judicio finium regundoriim.Undc dicendum videtur,nuf-
Ja prxfcriptione, quantumvis Iongiflimi temporis, aótionem
de íinibus regundis poífe tolli. Verum longealiud eft, quod
Impcratores ibi fignificant 8c conftituunt.Confirmant nimirum
legem 12. tabularum 8c legem Mamiliam, quibus legibus
cautum erat, ut inter confines agros fpatium 5.pedum
reünqueretur a cultura vacuum, ut illac iré fine alterius iilcommodo
agri colendi caufa,& aratrum circumducere uterque
dominus poífet. Hoc fpatium appellatur gradus in /.3.
ff'.de terra.raot.; ñeque id fpatium ufucapi aut prxfcriptione
acquiri per legem 12. tabularum aut legem Mamiliam potuitjtefte
Cicerone Li.de legib:. propterea credo,quod ut res
merx cujúfdam facultatis quinqué ifti pedes inter confines
agros inculti relinquebantur , per 1.2.ff'.de viapubl. . Hanc
utramque legem Iraperat.'m d.l.pen. C.fin.reg. confirmarunt.
Quod fi vero ultra illos quinqué pedes lis moveatur de finíbus
terrx,tunc locus eft judicio finium regundorum, nifi ea
ac~tio trígínta annorum prxfcriptione fublata fit , nempe fi
tamdiu vicínus fines limitefque agri fui quiete 8c fine interpellatione
judiciali poílederit: de qua re bene 8c do£te difTerentem
vide Andream Alciatum l.de qu¿nr/.ptd.pr¿efcr:pt..Mter
locus eft /.2. §.cum Stichum ó.zcrf.Jld ft fundus 9ff.pro
erat., cui geminus in l.qui fundura §. 1 .ff'.cod.,ubi ex contrario
ftatui videtur aótioni finium regundorum etiam longo
temporc prxfcribi io.veí 2o.annis. Sed facilis hic refponlio
eft , nempe cafum ibi poni, quo is , qui emit 8c pro cmtore
pofiidet, nunquam fuit confinis, fed ftatim fundum amplioribus
Íinibus poífedit: quo cafu cum non de finibus regundis
lis fit, fed de proprietate partís fundi, procedit ufucapio
feu longi temporis prxfcriptio.
Quid vero fi aliquis bona fide juftoque titulo per dece
m vel viginti annos fines communes vel fundum communem
folus poífederit, an non ille faltem partem confinis aut
confortis, qui non pofiedit, dicendus eft ufucepiífe aut Jongi
temporis poífeífione quxfiviífe?Refpondeo:ne hoc quidem
dici poífe ex iis, qux jam dieta funt, íatis intelligitur. Nam
qui rem communem, ¡icet bona fide, poflidet, ita tamen eam
pof-

142 A R N O L D Í V i N N i i
poflidet, ut perfonali five mixta accione communi dividundo,
familias ercifcunda, aut finium regundorum conveniri
polfitrquas acciones non nifi triginta annorum prafcriptione
tolli fupra demonftratum eft. Imo nec petitioni hereditatis
breviori fpatio prafcribitur, qua tamen in rem aét-io eft,
& tantum ob prallationes perfonales, qua non officio judiéis,
fed jure aétionis in eam veniunt, mixta perfonalis dicitur,
l.j. Cde petit.htred. . Non obftat,quod longo tempore
dominium quari dicitur ; quia hoc non procedit in re, qua
cum alio communis eft,propter naturam perfonalis aut mixta
aétionis: fiquidem bona fides poífeíforis five rei conventi
erficere non poteft , quo minus tanto tempore vivat aétio ,
quantum ex natura fuá aut lege habet, per d.l.j.C.de petit.
hered..
C A P . XXXV.
Qvoraodo inter fratres inflituto familia ercifcunda
judicio dh'idcnda hereditas ?
INftituto forte inter fratres familia ercifcunda judicio,
quaritur,quomodo divifio ajudice expedienda fit,utrum
ita decernenda, ut major natu ex fratribus dividat, & minor
eligat, an vero folius judiéis arbitrio facienda fit? Priorem
fententiam ampieétuntur Canouifta tanquam auétoritate
juris Canonici nixam: poftenorem plerique Legiftarum five
Interpretum juris civilis fequuntur , ut confentaneam legibus
civilibus; qua 8c nobis iifdem legibus confentanea eífe
femper vifa eft. De pofteriore prius dicam , mox vifurus an
quid fecus jure canónico conftitutum fit. Igitur pofterior
illa , qua Legiftarum 8c noftra fententia eft, hanc rationem
habet,quod ubiíemel judicisofficium implorari ccepit,& caufa
in judicium deducta eft, quicquid illud eft, quod in judicio
ilío continetur,cognitioni judiéis permittendum 8c relinquendum
{\t;l.adiles 2%.pitera fciendum S.fl'.dc adil.cdicl..
Judicium autem familia ercifcunda non aliam ob caufam
inftituitur,quam utjudex res fingulas pro fuaanimi religione
fingulis heredibus adjudicet,utique li res ipfa fine incommodo
dividí non polfint. Unde in hoc judicio dicuntur
fie-

SELECT. JUR. QUJEST. LÍB. I. 143
fieri adjudicationes, quod notandum. Quod fi ex fiac adjudicatione
oriatúr iiuequalitas , tum judex eum , cujus pars
preponderat, viciflim in certam fummam pecunia; condcmnare
debet ei, cujus pars minor eft , ut equalitas per omnia
confervctur , & tune fieri dicuntur condemnationes , §-4*
Jnfl.de ojfic.]ud.l.Ma e
vius 5 2. §.2./.fi familia 5 5. ff.fam.i rei fe.
Nulla hic divifio uni e coheredibus, nulla eleclio alteri permittitur;
fac. l.i.pr.l.2.pr.ff.eod.§.quadam anfiones 20.Infl.de
aFliunib.. Fruftra autem hic objicitur l.un.CJe bis qui fe defcr.lib.io.;
quoniam quod ibi conftituitur,jus eft fingulare,
& invitamentum addeferenda & fifeo nuncianda tacita fideicommiífa.
Quod ut intelligatur fciendum eft , cum heres
clam fidem fuam accommodat, puta per domefticam cautioncm
vel chirographum , ut hereditatem incapaci reftituat,
hoc dici fideicommiíTum tacitum , atque id heredi ablatum
vindican fifeo, l.in tacitis 103.ff.de Icgat.i.l.in fraudtm 10.
ff.de bis quib.ut indig.I.-$.pr.& j-l.ff.de jur.fifc.l.i.C.de delator.lib.
10.. Quo autem magis ad hujufmodi tacita fideicommiflb
fifeo nuncianda invitarentur, placuit delatoribus
etiam premium aliquod pro delatione dari , & quidem qui
alios deferunt,certam partem eoríí,que denuntiarunt, ferré,
veluti quartam aut oCtavam. Qirivero fe ipfos, fiquidem fit
heres , a quo tacite fideicommiífaria hereditas relicta eft incapaci,
pro premio tertiam partem aífis accipere : fi is , cui
ipíi tacite relicta, profiteatur fe capere non poífe,dimidiam
ei partem premii vicem dari, l.edizlo 13./.pcn.ff.de jur.Jife.
d.l.un.C.dc bis qut fe defir.. Putaverunt Principes ampliori
premio provocandos eífe eos,qui fe,quam qui alios deferunt;
& quo diificilius quifque fe ipfum defert, eo majore quoque
premio invitandu eífe:ac proinde plus etiam premii tiibuendum
lideicommilfario quam heredi. Porro cum nec uxori
recle tacitum fideicommiífum relinqueretur,propterea quod
Se ipfa exlegePapia decimaria incapax eífet,/.ult.pr.ff.de lis
quib.ut indig.juncl. 1.2. C.dt infirm.pcen.ccelib. (ubi demum
lex illa ab Honorio tollitur) Conflantmus in d.l.un.C.de hit
qui Jl difir. uxori femetipíam dderenti non tantum partem
dimidiam relicli/verum etiam eleclionem& optionem partís,
di-

144 A R N O B D í VífíNÍl
divifione a fifco facía,loco príemii concefik. Quid vero hoc
ad divifionemajudice faciendam inter coheredes de dividen»
da communi hereditate judicio familia; ereifeunda; contenientes,
ubi tota res cognitioni & divifioni judiéis permittitur?
Ñeque vero, hic five par live iiuequalis divilio facía fit,
.forti res committenda erit, ut male etiam pleriquc Legiftarum
putantJfl/.poft alios in l.i.C.comm.dc legat.Fachín.1.6.
cont.cap.ij.Broncb.i.mlfcell.apert.52. , fed adhuc adjudicatione
., & in divifione impari adjudicatione & condemnatione
res tranfigenda eft . Nunquam enim in jure noftro forte
res dirimí debet, ubi negotium animi judicio explican potçñyl.facrJs
4j.fub fin.pr.CJe SS.Ecclef.LB.depacl.,ubi Prcetor
partes fuas interponit, quia fciri poteft, quid in cafu illíc
propofito lit lequius, nimirum ut mitior fententia pnevaieat
- Simile exemplum eft in §.1. verf.fi antem ipfilnfi. de
fatifd.tut., ubi item Prcetor partes fuas interponere jubetur,
quoniam caufa cognita difeernere poteft, quis ex tutoribus
adminíftrationi magis fit idoneus, Ltefiamento 17. §.1. & 2.
cum Lfcq.ff.de teftarn.tut.. Quod fi res animi judicio difeerni
aut expediri nequeat , tune ex neceflitate devenitur ad fortem
: veluti fi dúo coheredes ad judicium provocent , uter
eorum partes acloris fuftinere debeat , forte difeerni folet,
quia aliter res explican nequit,/./i?á cum 14. ff.de judic.Va.rí
ratione fi plures legatarii, quibus optio legata , aut unius
plures heredes circa eleclionem diflbntiant, controvertía forte
dihmenda eft,quia fcilicet nullce hic partes Prajtoris,/.j.
pr.C.Comm.dc legat.§.optlonls 21.lnfi.de legat.. Simile exemplum
in LgeneraUter 24. §.quld crgo iy.ff de fideic.libert..
Atqui nihil tale oceurrit in judicio familia; ercifcundie,quippe
cum femper in impari adjudicatione adxqualitatem divilio
revocan poffit mutua ejus,cuí plus adjudicatum,condemnatione.
Quamobrem non obftat l.$.ff.fam.erc¡fc.>ubi in cafu
, quo omnes ex iifdem partibus heredes funt , nec inter
eos convenit,apud quem cautiones hereditaria; elledebeant,
fortiri eos oportere refpondetur. Nullum enim ifto cafu officium
judiéis intercedit, íed totum id inter ipfos coheredes
cítra judicium tranfigítur per /.2. §.ult. L4.pr.jf.L6' C.fam*
ereife.

SELECT. JUR. QIT«ST. Lis. I. 145
trcifc. Fodcmque fere modo refpondendum eft ad /.2.(7.
quand.& quib.quart.pars lib.io.; nam &ibi nullum ofticium
judiéis intcrvcnit,fed juflii legis extra judicium partes iiunt,
& fors definit, cujus clcétio efle debcat. Erratque adeo Jafoti
cum iis, quos fequitur in /.'3 .Ccomm.de legat., contcndens
etiam in judicio diviforio familia; ercifcunda forte rem expediendam
eífe, arg.d.l.2.Cquand.& quib.quart.pars.. Plañe
/?poteft ex conventione inter coheredes quocunque modo di-
J¡ viflo fieri, nempe vel per fcfrtcm, vel ut major dividat,minor
eligat.Ccterum nihil id ad quaftionem hanc,qua eft de ofticio
judiéis , apud quem familia ercifcunda agitur. Atque
hac quidem ex ratione juris civilis.
Canonifta autem aliter ftatuunt , videlicet majorcm
natu auétoritate judiéis dividere deberé,minorem vero eligere.
Non habent tamen Canonifta ullum idoneum juris Pontificii
textum , quo fententiam hanc confirment. Nam in
ci.de paroch.Q*alicn-paroebian.,quod unum allegant,agitur
tantum de Epifcopo ob harefin Donatiftarum ante remoto,
& ad Ecclefia unitatem poftea reverfo , quem Pontifex vult
in partem admitti prioris fui Epifcopatus jam alteri Epifcopo
dati, & divifioncm inter eos ita fieri, ut ille dividat , qui
diutius in Epifcopatu fuitialtcr autem,qui breviore tempore
eum tenuit, eligat. At hac divifio fit fine judicibus , quia
vifum fuit non efle ex dignitate Epifcoposad arbitrum mittere.
Profertur quidem & cxemplum Abrahami & Lothi ex
cap.ii.Gcnef.. Sed nec inter Abrahamum & Lothum divifio
in judicio faéta fuit, ñeque illi coheredes erant: verum
Abrahamus per modeftiamLotho fratris fui filio, qui minor
átate erat, permilit, ut vel in dextram vel finiftram difcederet,
quo vellet, & alterum latus fibi relinqueret. Et quamvis
Augujlinus lib. 16.cap.20.de civit.Dei, relata hachilioria,
fubjicit , bine fortaflis efíeétam efle inter homines pacifican!
confuetudinem , ut-quando terrenorum aliquid partiendum
eft, major dividat, minor eligat: tamen inde non fequitur
hoc locum habuifle in judicio fiumlia ercifcunda : fed hoc
tantum inde colligere eft , in pacifica bonorum divifione, id
eft, extrajudiciali, hunc morem plerumqv.e obfervatum. At-
K que

í4

SELECT, JUR. QU/EST. Liu.I. 147
omnes convenit. Illud autem qurclitum memini , an qu n
madmodum
aclione communí dividundo agitur tum ad rerum
çommunium divifionem , five communes lint cum focieute,
five fine focietate, tum avi pcrfonalcs illas, quas dixi. prrcllationes
; ita etiam inter eos , quorum res communis eíl ex
caula focietatis agi polfit aclione pro focio, tam ad res dividendas,quam
ad perlbnales invicem preílationes. Et dubium
quidem líüTTum eft , quin aclio pro foçio pertineat ad pr;cítationes
per Tonales , quas ratio focietatis & natura contracta
inducit , /. i.ff. comm.divid.. Sed illud quxritur , an
duntaxat eo pertineat, an vero & ad rerum divifionem ?
Communis íententia eíl, focios ad rerum communium divifionem
non tantum communi dividundo judicio agerc pofic,
fed etiam judicio focietatis .
Firmamenta hujus fententia) hxc funt. I.Quia aclio pro
focio eíl rei perfecutoria, l.fcd a'zlionc $o. fj'. pro Jos. ; nemo
autem dubitat , quin eo nomine veniat & res commiyu's .
IJ.Quja altera actio altera toWltJ.pro focio 38.$. 1 .pro foc.iv.ndcrectecolligiturtantundeminutraqueprius
fuifie. III. Quja
judicio focietatis ab uno adverfus alios inílituto diílrahitur
íocietas, quaíi tacita quadam renuntiatione, /.aciioKc6c.pr.fi'.
eod.ttt, . At hoc cum fit, etiam rerum , & vel máxime , inte/ndi
videtur aliqua divifio . IV. Quia Jurifconfultus in /. j.
ff.comm.divid, non fimpliciter ait aclionem pro focio ad petv
fonales invicçm praílationes pertinere , non ad communium
rerum divifionem; fed ç'jyxpiTi'/M^ feu comparative magis u>
pertinere, quam ad rerum divifionem. Ergo utique etiam ad
rerum di\iíionem pertinet , licet non principaliter , ut judicium
communi dividundo, fed per confequentiam duntaxat,
quafi hic fit iílius loci íenlus : in judicio communi dividando
veivire pnellatioiies perfonalcs per confequentiam, principaliter
autem id agi eo iudjcjo , ut res dividaijtur : contra
autem judicium lbciotatis principaliter pertinere ad praiftationes
perlbnales, ad rerum lüviiionem tantum per confequentiam.
Atque hifee quatuor argumentis communem fententiam
adílruit ce Cutis probari putat Valcntivus Ramera:
qutrft.ytr.di c.\\ .tbef. 5.
& 2 Cx-
»

14-S A R N O L D Í VÍNNÍI
Ceterum apud me bxc tanti non íunt, ut h\ jftam me
féntentiam trajere queant. £t magis cíl, ut ad rerUm divi*
fionem aclio pro focio omnino non pertineat * nunquam ea
aclione rerum commuuium intendatür divifio 5 fed tantum
aclione communi dividundo. Etenimdiíferunthce dure aéliones
non modo rebus , verum etiam petítione & fine judicii .
In rebus hoc intereft , quod communi dividundo aclio non
eft, nifi de re adhuc communi, l.\. in fin. ff.comm.dhid..
Át pro focio aclio fere non eft nifi cíe rebus, qux communes
non ÍUntjUt in commune redigantur, l.cum duobus52.§.idtm
Papinianus ü.l.fi focittatem l-feq.ff-p'rt foc.; aut fi eft
de re communi, non id intenditur , ut ea res dividatur , fed
ut conferatur iu médium. V. C. poteft aclione pro focio agi
de re communi, qux fit apud unum ex fociis,quia forte eam
tlolo malo amovit, aut celandi animo contreelavit, /.nicommunis
4s.ff.t0d.; non tamen agitur, ut de re communi, quo
ea dividatur , fed ut de quavis alia re , ut in medio ponatur.
Petitio

SELF.CT. JUR." QUJEST. LÍB.1. 149
tarum, quarum fingulte fingulis adjudicentur, AUT totius reí,
qua? ubi res commode dividí non poteft , uni adjudican debet
cum mutua ejufdem condemnatione, $.4. & fcq.lnflit.de
offic. jad.. Atque bine eft , quod fublata communionc aclio
communi dividundo fímul tollitur , l.\.infin.ff.comm.divid.;
ñeque enim poteft peti rei communis divifio , ubi nulla res
eft communis : nec agi de prceftationibus perfonalibus eo judicio
, quod una cum rei communione fubíatum eft . AT fublata
focietate nihilhominus adhuc agi poteft de iís,quíe durate
focietate contracta , l.omne ees zy.l.ncmo 3$. çum fimil.ff.
pro foc.; imo Se communione fublata judicio communi dividundo
poterit nohilhominüs deiifde prceftationibus agi aclione
pro focio , nifi Se de his aclum communi dividundo, l.pro
focio 38. §.1. ff.eodem. Cum itaque aclione pro focio tantum
agatur de prxftationibus perfonalibus, aut ut res,qua; communes
non funt, in commune redigantur : de rebus autem
communíbus tanquam communibus nunquam , fed ad hoc
folummodo, ut in médium proferantur, non ut dividantur ,
Se quifque fociorum partem in his pro divifó confequatur ,
quod fine adjudicatione, quam aclio pro focio non admittit,
obeíneri nequit, ut fuperius pleniífime probatum eft ; hiñe
cfficitur 8c liquet pcrfpicuc , aclionem pro focio ad divifionem
rerum non pertinere .
Reftat, ut diluamus argumenta in contrarium adduçlg,
Ad primum contraria; opinionis argumentum facilis refponfio
eft : nempe non fequitur , aclio pro focio eft rei persecutoria;
crgo etiam perfequitur rem communem tanquam com.
munem , ut ea dividatur: fçd hoc folum , ergo ea non agi-.
tur ad pcenam , feu quod in eam venit , res eft Se id, quod
ex patrimonio nobisabeft,/./V;honorariisff.deoblig.é'acl. t
nonpoena: ut intelligamus eam ex ante gefto non heredibus
tantum , fed etiam in heredes dari, per i'ulg.. Quod íécundo
ajunt, aclione communi dividundo confumi aclionem
pro focio Se retro , falfum eft , 8e contrarium apertc rcfponfurn
ab Vlpiano l.fi aclum 4l.ff.pro foc., nempe íi aclum
fit communi dividundo , non tolli aclionem pro focio ; cui
non obftat locus jPi7////*,quem proferunt ex ¿.pro focio $8.§.i.
K 3 ff.tod.i

I$0 AR N O L D í V i N N i 1
ff'.tod. ; nam ex ipiis Pauli verbis patet , eum Ioqui non de
rcrum divifionc, de qua aiterutro horum judiciorum actiini
fit , fed tantum de prieftationibus perfonalibus , de quibus
ait , fi aclum iit communi dividundo , toili ae'tioncm pro fació
; & contra íi aclum iit pro focio , de iiídem prxftationÑ
bus agi non poífe communi dividundo. Hiñe autem minime
fequitur , faeta foia rerum diviíione in judicio communi
dividundo toili aélionem pro focio , que ad diviíioncm non
pertinet , fed ad per fonales invicem píxftationes duntaxat »
d.l.f. aclum 43.j7.toi.; nec li aíluin üt pro (ocio , toili actioneiTi
communi dividundo rcfpcctu precipua petitionishujus
judicii,ut ícilicet res communes dividintur,& íingulis in bis
fuá pars pro divífo adjudicetur. In 3. argumento manifeftus
error eft, Trapee TO STrofiípop. Nullaenimconfequcntiacft;
aétione pro focio diftrahitur focietas , quaíi tacita renuntiatione
: crgoxa accione SÍ rerum communium intenditur di*
viíio : íi quidem renuntiatio non alio directo tendit., quam
ad diflbiutioncni focietatis;qila foluta nihühominus res, qua;
antea communes erant, communes ::iancnt,& ut diviJantur,
opus eft judicio communi dividundo . In quarto & poftremo,
quod fumituí 1
ex verbis l.i.ff.com.div.Sí ceteris, videtur
fpeciofnis ; vitium eft nape pus usía; . Nam quod ibi Pau/us
ait , pro íbeio a&ionem magis ad períbnales invicem prxftationes
pertincre , quam ad rerum communium divifioríem ,
id non curyy.piTiY.Qq , ut vulgo , fed SSTÍXWC , non comparativo
, fed eletlive ab eo dici intelligendum eft : ut hace iit
jürifconfulti fententia; fi quxratur,an aclio pro focio pertineat
ad utrumque caput,an vero ad aótiones perfonales tantum
? magis , id eft , potius dicendum iit , non pertineread
utrumque , fed tantum ad prxftationes perfonales : qua forma
loquendi nihil eft apud noftrosufitatius, L6.§.z.ff\/ifr-v.
viud.l.plenum 1 2.§.2. ff.de uf.é' habit. l.fi vero 1 2. §.cum quídam
12. Linter caufas 26.§.-,:o¡: omnia6.ff.mandat./.5.$#tquoque
lff.de o ' "«.& acL& firnil. : ita poíl Glofíam Cbarundas
SÍ Pacius ad d.l. 1. Donell.comm. 13. c.y.; cademque videtur
eífe fententia Oidendorpii clafS.4. acf.2 i.§.6. num.i 1. SÍ Bachovii
notantis VVefmbecium parat.ff.pro foca. 12.. Quibus
ora- v

SELECT. JUR. OILEST. LÍB.T. 151
ómnibus acide , quod fi dicamus aclionem jiro focio etiam
pertincrc ad rerum divilionem,atque ea quoq;aótionc partem
i'uam quemque perfequi , ad inflar ejus qui vindicat , quam
partem & divilione rei confequatur aclio pro focio non minus
mixtam caufam obtinebit, tam in rem , quam in perfonam
, & mixta dicen da erit, quam aótio communi dividunáo,arg.§.quadam
20. Injlit.de a'clion. /. 1 .ff.Jin. rtgund. : quod
tamen ne contraria: quidem fententia; auélorcs aufint affirmare
.
C A P . XXXVII.
An alio negotiorum gejlorum elech-ve concuVrat cum alione
communi dividundo aut familtx tvcljeundx ?
O
Udíftio hice uata eft ex loéis in fpeciem contráriis, nam
in l.filia iH.§.i .C.Jam.erciJc. Imperatorcs Dioclctianus
ck Maximianus referibunt tanquam de re non ambigua,fumtus
in communi liereditate ab uno bona fide factos familia;
ereifeunda; judicio vel negotiorum geftorum aclione fervari
polle.Et in candem féntentiam Divi Severus & Antoninus,
folutum pro coherede aclione negotiorum geílorum vei familia;
ereifeunda; poífe repetí,/.3.C.de neg.gtfi..Conva in /.18.
§.ult.fí'.fam.trcifc. in eadem fpeciec'l;¡tur fcla familia; ereifeunda:
. Et in /. Mavius 52. $ 1. ff. fu ri.tr c'if. , ubi fervus liber
& heres efie jufius coheredibus í'uis id , quod apud eum reliqülim
cíl ex adminiítratione ratíonum domini, non alio judicio
pneílat , quam familia: ereifeunda: . Cui loco ¡terum
e diámetro videtur obllarc l.pen.vtrj'.earum autem ¡umrnarum
ff. de reb. cred. , ubi Africanus negat eo nomine competeré
coheredibus fervi aclionem familia; ereifeunda;, fed ait negotiorum
geílorum dari deberé . Sic in limili , ut videtur , cafu
Labeo aétionem familia; ereifeunda; d¿t,l.fijiulas j8.§.2.ff.
de contr.emt.; quo Imperatorcs in /. in familia 20. C.famil.
traje, aétionem negotiorum geílorum dari deberé, ron familia:
ereifeunda; refpondent . Ne quis autem putei nihil aut
parum intcrcíle , qua aclione conlbrs contra conforttmexperiatur
, negotiorumne gcllorum, an familia;ercifcund:c,com-
K 4 mu-

152 A r N O L DÍ V Í N N Í Í
munivc dividundo , is fcire dcbet, non efle eafdcm horum
judiciorum praftationes . Nam judicio communi dividundo
Sc familia ercifcunda confors conforti heresvc coheredi non
obligatur ad praftandam exacliiTimam diligentiam, ut etiam
nomine Ieviifima culpa alter alteri teneatur, quemadmodum
negotiorum geftorum judicio tenetur geftordominonegotiorum
, §.1. in fin.lnflit. de obl. qua quaf. ex cont., fed ievis
duntaxat culpa nomine, ut talem diligentiam praftet, qualern
in fuis rebus , /. heredes 25. §.tjoti tantum i6.ff\ famil.
ercifi.. Quomodo ergo loca fuperiora f\avTio^ctvr¡ conciliabimus
? Adhibita nimirum diftin&ione , ut íiquidem heres
vel focius in re communi negotium individuum geflit, locus
fit a£tioni familia ercifcunda aut communi dividundo ; fi
dividuum, aótioni negotiorum geftorum . Individuum autem
negotium intelligimus , quod coheres aut focius non
poteft pro fuá tantum parte gerere : Dividuum contra quod
pro fuá quifq;parte gerere poteft. Hanc diílinclionemác conciliationem
nobis fuppeditant/.ó". §.2. e
verf.ceterumff.com.div.
¡.heredes 2

SlLECT. JliR. QufiST. LÍB. I. i$i
judicio experietur,quia pignoris obligatío eft individua,/.¿/r
confiquenter 18. §.ult. ¿r d.l.25. §Jdem obfirvatur 14. eod..
Eandem ob caufam & in fpscialfifiulasyS.§.2.jf\decontr.tmtt
non negotiorum geftorum , fed familia; ereifeunda; agitur,u.
in fine §. indicat ipfe Jurifconfultus . Nulla vero pugna eft
inter d.l. M*v/us$2. j.i.ff'.fam.ereif.Se d.l.pen.§.earum autem
fummarum jf.de reb.cred. , quarum in illa etiam nomine ncgotii
dividui a fervo coherede gefti datur coheredibus ejus
actio familia; ereifeunda;: in hac eodem nomine fola negotiorum
geftorum . Nam in illa cafus proponitur , quo pecunice
ex adminiftratione gefta vivo domino reliqux erant in hcreditate
mortis tempore , Se proinde non alio judicio , quam
familia; ereifeunda; , earum fummarum nomine fervus, apud
quem reliquce funt, coheredibus tenetur. At in hac fpecieS
proponitur contraria , quando fcilicet fervus pecunias a dcbitoribus
Calendarii exegit demum poft domini mortem,quo
cafu cum potuerit fuam folius partem exigere , Se ita rem
pro parte expediré, fola negotiorum geftorum actio adverfus
eum nomine exactarum fummarum coheredibus competit ;
ita reóte Cofialius Se Cujacius poft Glofiam \\\d.l.pea.Brmch~
cent.2.afiert. 1 3..Quod íi ratio hujus diftinctionisquaM-atur,ea
non eft ufque adeo obfeura . Nam cum coheres vel coníbrs
negotium individuum.geífit, creditur id fecilfe,tanquam co*
heres,aut confors potius,quam alius quilibet,propterea quod
id geffit,fine quo partem fuam reate admmiftrare non potuit:
& ideo hic locus eft aclioni familia; ereifeunda; aut communi
dividundo. Quod fi non propter partem fuam caufam gerer.di
habuit,íéd cum eam per íé recle adminiílrare poílct,uih;Ihominus
totam rem cornmitnem adiniiir5travi£,lioc caíii partem
coheredis aut focii fuiadminiftraíleinte!ligitur,tanquani
arnicus & negotiorum g^ftor , ratione nimirum contraria;
ítaque hic actio uegotioium geftoium duntaxat competit,/.
heredes 2$.§.non tantum 16. ff.fam.ercJ.6.§.2.f¡'.comm.díZ-id.
Poteramus jam hinc difeedere , niíi negotium nobis fijcefierent
¡.filia iS.§.i.C.fam.ercifc. & /.3. C.de neg.gcfi. initio
hujus capi'iis a nobis allegatx , Se denique Uíbtrtp 11.§.
^lt.ffced.tit. , in quam , dum tecle feribo , forte incidí . In,
d.Lfi-

1 54 A R N O L D ¡ V i N N' i í
d.l. filia §.i. Impera toros fimpliciter refcribimt , non efle
ambiguüm , quin fumtils ab uno bona fide facli in communi
hereditate fervari poffint , vel familia; ercilcundte judicio,
vel aclione negotiorum geftorum: quibus verbis videnturei,
qui fumtus fecit , poteflatem concederé cügcndi, qua aclione
experiri malit , fine ulla diftinctione negotii quodgcítum
eíl , utrUm eos fumtus pro parte illa tantum faceré potuerit
nec ne . Refpondemus, quod illic ab Imperatoribusomiflum
eíl , íumendum elle ex alus locis , atque utrumque intclligendum
in cafu fuo habili : nempe ut fumtus lervarí poflint
judicio familia; ercifcundre in ncgotio individuo , veluti íi
«des communes fuilit &c. , aétionem autem negotiorum geílorum
in negotio tüviduo, veluti fi «salicnum hercditarium
ít>lvit, aut axlium communium" nomine damni infecí i cavit ,
l.^.Cde fhg.gcft.l.ficommunes 40.jf.de neg.gcft. . Everteré autem
totam lianc diftinclionem videtur locus in d.L?.C.de nig.
gtfi. , in cujus loci cafu fecundo datur coheredi , qui pignus
liberavit , vel familia; crcifcundie aclio , vel negotiorum geílorum
. Atqui pignus pro parte liberan* non potell , l.x.l.z.
Cfiun.ex flurJ.Kr.crcd. , ac proinde fi vera eft diíbnélio fupra
polita , dicendum crat, hoc cal'u non aclionem negotiorum
geílorum , fed folam familia; ercifcuncku competeré ,\\cut
ab Vlpianu in tali fpecie refponfum eíl , lJ/nconfiq:i:;iti'r
18. §.Ult. l.Ltredes 25". §. ¿dcm obftrvatur 14. ff. fam.ercjfc..
Ceterum r.on cll quod hac objeclionc moveamur. Dúplex
in dJ.3.Cde neg.gcft. proponitur cafus : unus , ubi totam
pecunia: fummam cohcres folvit, pro quanullumpignus
datutti erat, quo cafu datur fola aclio negotiorum gcllorum:
quia ncgotium dividuum ell, ubi pecunia fine pignore debetur,
l.2.§.\ .fj'.de verb.obllg. . Alter , qui mox fequit'ur, cll,
cum pro communi debito hereditario pignusdatumefl: quia
autem pignorís obligatío eíl individua , non potcíl unus e
coheredibus ne quidem ex parte illud liberare , pro fuá tantum
parte Ibi vendo, /. 1 J.2.C'fi un.ex ffar.btrcd.ered.. Porro
¡11 hoc pofteriore caifu diftinguendum eft, utrum heredi tas
jam ante di vi'-a fit judicio familia; crcifcuiidx , & nihil communc
remanferií, nec ne . Priore cafu ex ncceilitate datur
aclio

SF.L'ECÍ. JUR. QU/EST. Lic. I. 155
actio negotiorum geílorum : quoniam ñeque familia; ercifcunda;
judicium iterütn intentan poteft, /.//''filia 2o.§.fawifia
4.fj.famil.eirifc.; ñeque locus eífe poteft judicio communi
dividundo, ubi nihil remaníit indiviíum, /. i .ff.comra.div..
Pofteriore cafu ubi hereditas nondum divifa eft , fola competit
actio familia; ercifcunda;: quam diftinctionem locusipíc
fuggerit . Nam prior cafus eft in verf. fivepignoris liberandi
ufque ad illum vel judicio, argumento a contrario verbo*
rum lequentium fenfu . Poftcrior continetur his verbis , vel
judicio familia ercifcunda , fi non eft inter v os redditura. Locus
ultimusjCfui huic noftra & commUiii diftinótioni objicitur
, eft /.liberto 3 1 .§.ult.jf.de neg.geft. , ubi ei qui in defeníione
communis aqua:, id eft , fervitutis aqua; five ducenda
live haurienda, fumtus fecit, non communi dividundo , fed
negotiorum geftorum actio datur: cum tamen fervitutes pre*
diorum fint individua, l.jz.jf'.devtrb.obl., & ideofecundum
diftinctionem lüpra pofítam non negotiorum geftorum , fed
communi dividundo actio dari deberet. Ant. Fabcr ad hunc
locum in rational. refpondet , potuifle focitim partem fuam
communis aqua ita defenderé, ut tamen íbeii fui partem defenderé
non cogeretur : etfi enim fervitus per partes acquirí
non poteft, tamen per partes poteft retinen*, /.&.§. 1 .ff.deferv.
l.fic/uis io.§.i.ff'.defirv.priul.urb..Ego diccrem nullam per ib
juris pradii communionem efle , & ideo hic non communi
dividundo , fed negotiorum geftorum agendum per textum
expreíTumin/.iíróor. 19.^2. fj'.comr.i.div. : communem autem
aquam in d.¡.liberto §.ult. de neg.geft. appellari , qua pradio
communi debebatur .
C A P * XXXVlIT.
An in judicio familia ercifcunda abfolutio ó' condemnatio
facittida in perfonis omnium 3
SI in libello píurcs res feu plura capita comprchenía fint ,
vix dubium eft , quin fententia fuper aliquo aut aliquibus
eorum lata valcat, niíi capita ccnr.exa lint, ita ut leparan
»
116»

i$6 A R N O B D Í V Í N N Í Í
nequeant,/.eí/D.,niíi forte
caufa individua fit, L^.ff.fiex nox.ca.ag.Vant.dJoc.. Quin
Se li generali judicio diviforio aólum fit , puta familia ereifeunda
, Se quiedam ex. rebus hereditariis indivifa relíela ,
valet nihilhominus fententia, Se de rebus indivifis communi
dividundo agi poteft , LJi filia zo.§.familia ^..ff.fam.ercifc..
At fi unum duntaxat fit litis caput Se unus adverfarius, aut
etiam plures , qui defendantur , tune judicium fcindi non
poteft , ut de re in judicium deducía partim judicetur, partím
non judicetur , fed totam caufam fententia dirimí oportet,
l.n).§.\.de rec.arb.. V.C fi petitis 100., & probatis$o.
reus in 5o.condemnatus fit,non valebit fententia,nifi de reliquis
jo.abfolutus fuerít.lnappellationis autem judicio fententia
prior partím confirman partim infirman poteft, l.quadam
mulier41 .ff.fam.trcifcl.ult.ff.de jur.patron.Bartol.in1.1.
C.fiadv.rem.judic.Ex que porro illud fequitur,eande fententia
partim juftam eífc poífe partim injufta,partim valere partim
non valere,ut infpecie d.l.quadam i7z#//íT.Divifio,quam fecit
judex familia ereifeunda pro parte va!ct,pro parte nonvalct.
Sed huic loco obftarc videtur , quod Paulus rcfpondet in l.in
loe judicio 2y.ff.e0d.tit., in judicio familia ereifeunda condemnationes
Se ablblutiones in omnium perfonis faciendas
efle, Se ideo fi in alicu jus perfona omina fit damnatio , in
ecterorum quoque perfona , quod fecit judex , non valere ;
adjecla hac ratione , quia non poteft ex uno judicio res juílicata
ex parte valere , in partem non valere . Qujbus vertía
hoc íignifi.cat, judicem non pofle de re , qua tota in judicium

SELECT. JUU. QU^ST. LÍB. I. 1^7
dicium deduóta eft, pro parte judicare , pro parte judicationem
omittere . Et hoc vel máxime pugnare videtur cum ea,
quod ante diximus , ubi plura funt petitionis capita , féntentiam
fuper Uno cdrum latam valere , Se in familia; ercifcundas
judicio poífe aliquid indivifum a judice reiinqui,cujus
divifio poftea petatur judicio communi dividundo . Ceterum
nullamhiccífe pugnam,locoilIo/ >

IjS A R N O L D Í V í N N i 1
c"la judicari pro parte, nec res judicata valere In partem tantum
, de qua pronunciatum eíl; in partem autem omiflam
non valere ; fed caufam , qux tota in judicium deduela eíl,
SÍ totam fententia judiéis-dirimí oportct . Denique plena debet
eífe fententia judiéis, l.qxalcm \v¡.§.\.ff.de rccept.arbitr.i
ftmiplena ne pro parte quidem valet. Declaremus rem exemplo
. Quatuor funt coheredes , qui ínter fe agunt judicio familias
ereifeunda; . Primus , Secundus , Tertius , Quartu¿ .
Primus,qui impenfas in communi hereditate feccrat; Secundus
& Tertius eo nomine pro fuis partibus impenfas farcire
damnati funt ; Quarti damnatio omiíia . Non valebit hice
fententia , quia plena non efl. Plena vero ell, etfj non de
ómnibus prxftatiouibus perfonalibus , qux in judicium d.cduótx
funt, quafque a fe invieem coheredes petierunt , judicatum
íit , dummodo in omnium perfona unius ex iis nomine
condemnatio vel abfolutio facía íit: quia SÍ decapite
uno litis fententia lata plena fententia eft, l.pen.C.de fenteu.
csr interine. , qux Grxca J¡ujliniani conftitutio a Cujacio reftituta
ell, li.i 2.c.2.ofr¡\ , U eft communis fententia . ]am ,
fredo , apparct, -nullam quoque cíle difeordiam inter d. I.
q:tadam mul'ur 41 .ff.fam.ereife.SÍ d.l.zy.ff,tod. . Nam in fpecie
d. l.quadiinim.'.'.Hcr judex non femiplcnam , fed pienam
fententiam protulít , de ómnibus fcilicet , qux in judicium
deducía crant , pronuntians nulla parte omina ; i taque non
peccavit in regulpm d.l.?.']. , quamvis de una parte bene , de
altera male judicaífe dicqtur . Nimirum aliud eft de diverjis
partibus altera bene, de altera male judicareíaliud de re tota
in judicium deducía non integre, fed pro parte tantum SÍ femiplcnc
judícare , quod d.l.2y.& Lulf.ff.defur.patrón.¡mptobitur.
Nec hoc latuit D./hc/uflinam, qui brevkuli cumDonatijln
col.^.Ltgib/ís , inquit , judex prohibetur fmipknam
profrre fententiam : Cr1jdc.Hb.21.0bf. 1. . Dices fortaffe , cur
¿gitur appellatur a fententia in fpecie d.l.2 y. lata ? Refpondco
, quia judex etiam libertos diviferat , qui nullo jure dividí
poterant , cuín non fint i' 1
patrimonio defuncti, nec in
rebus hereditariis . I taque valet quidem hxc fententia ; at
per appellationem poteft refeindi proea parte,quatenus male
judi-

SF.LF.ct. JUR. QU/est. LIB. I. 159
judicatum . Nullum cnim dubium cu;, quin judcx appella»
tionis poffit fentep.tiarn ab inferióte judice prolatam pro parte
confirmare , & pro parte rcícinJcre . Aüi aliter refpon,
dent, fed meo judicio minus bene : quod nunc non tango .
C A P. xxxrx.
Ad quodt/am tempus njirc^da fit rei di bit.-: ¿fiimatio, fi ca
crevtrit aut decrei-crit?
OUaiílio hac valde perplexa efe, nullufque eíl hodievel
judex , ve; patronus , vel jurifconfultus , qui non ha»
réat maneatque fufpenftis , quoties , cum condemnatio fa-,
cienda in rei petita allimationem , quaritur, ad quod tern-.
pus aílimatio rçferri debeat, ut ait Cujacius trac!, ad AfricanS-in
l-hominem fp ff.mandat.in fin.. Natura & obligatione
mutui cominean- , ut res ejuíUem generis & aque bo-.
na creditori repoícenti reddatur, l.Z.pr./.2.dc reb.cred..Dum
autem res reddatur ejufdcm generis cademque bonitate , liberatur
c'.cbitor , quantacunque üt prafens aftimatio , quippe
aílimatio extra rem eíl , & magis proficifeitur ex rerum
copia aut inopia , quam ex bonitate . Quod íi res ipfa praílari
non potell , aut non aque bona, ut neccíie üt condemnationem
fieri in rei aftimationem , hic jam locus eíl quallioni
propofita , quodnam tempus in aílimatione ineunda
fpecíandum fit. Atque hoc non in mutuo tantum, fed etiam
in ílipulatione & contraélibus bona fidei , emtione , vendí,
tione , commoilato , d.epoíito , pignore , mandato &c. quaritur,
Primum dicam quid hic mihj reíposidcndum videatur
ex ratione juris feripti : deinde quid juris hpdie in judiciis
& foro obtinere picrique Interpretes tellentur .
/tllimatio petitur aut jure actionU, aut olrjcio judicis:
jure actionis, cum in obiigatíoncm deducta eíl a çontrahentibus
, puta cum quis eam ilipulatus eíl, ut in fpecie hfuff*
dum 2H..ff.de nai-at. 5 aut cum ab initio deberi aepit, ut in
fpecie i.lomi'hcm 37.ff.mana'.. Qfricio judiéis venit aílimatio,
cum petitur res iplli , ana in obh'gationcm deducía eíl ,fcd
e
a praílari non pe-í eíl, aut non poteít tam bona . Hic enim
' ' offi-

i6*0 ARNOB'DÍ V i N N i i
oíficio judias in locum rei fuccedit ejus xftimatio, I.pkru'tfc
que i o .in'fin.ff.de jur.dot.juftEf,Lfi fervum 91. §.ult. de verb.
obl.ySc ita cape l.viuum 22.jf.de reb.cred.. Cum pctitur xftimatio
jure actionis , quxftio hxc locum non habet, utrum
creverit, an decrcverit xílimatito . Eam enim xftimationem
judex adjudicat , in quam debitor iuitio obligavit , d.l.
fundum 2S.dc novat., aut qux ab initio deberi cccpit, ut in
d.l.bominem ff.mandat. . Atque hoc efficitur certa ratione juris
, quoniam tale quidquc debetur , quale in obligationem
eíl deduclum, cftque hic xftimatio ipfum principaledebitum,
quod ex obligatione prxftandum ell: ideoque íicuti homine
promifio ipfe homo petitur, ita & promiífaxftimatione, non
niíi ipfa xftimatio , qualis 61 quanta in obligationem deducía
eíl, petenda & prxftanda erit. At cum xftimatio petitur
oíhcio judiéis , tune procedit hac quxftio , non in pecunia
credita , cujus eíl perpetua xftimatio, Li.ff.de contr.emU, fed
in frumento , vino , oleo &c. mutuo datis , qux pecunia
xftimantur , l.fi ita 42.ff. de fidejufl.; ítem in ceteris rebus
debitis ex quocunque contraclu . Veteribus in hac quxftioire
placuit hxc diftinclio , ut fi quidem convenerit, ut res
certodie redderctur , in lite xílimanda fpe&aretur dies adjeclus
, iníüper habito 9&i\ contraclus fit bonx fidei, an ftricti
jutis , /. vitium 22. ff.dt reb.cred.l.ult.ff.de cond.trit.Lqui
autem i2.§.i .ff.fi quis caut.judj.fi calendis 1 \. ff.de re judie.
Lquoties 59. ff. de verb.oblig. /.3 y.§. 1 .ffjmand.. Dicm autem
adjeelum hic fpcelari cum dicimus , intelligimus ab eo tcmporc
, ut termino a quo, deberé judicem auólx xílimationis
rationem habere, in ftrictis judiciis ufque ad litem conteftatarri
, in bonx fidei ufque ad condemnationem , quafi mora
contraóta . Si convenerit, ut res certo loco reddcretur , placet
iiifpiei , quanti res plurimi poíl moram eontraclam co
loco fuit „ quo dari debuit, dJ.vinum de reb.cred. d.Lulude
cond.tritic.^fquc ad litem conteílatam ut extremum in ftri-
¿h"s , ufque ad rem judicatam in bonx fidei judiciis , per /.3.
§.2.ff.commod. . Non obftat l.cum quis22.ff.de oblig. ieV atl.:
nam illa Jurifconfulti verba , ejus temporis aftimatio [peída
eft, quo Jatis ticcepit, fie aceipicmda funt, ut fignifi-
ce tur

SEBBC'T. JUR. Q_U_/F,ST. T-rí B. I. i6¡
cetur id tempus, quo ut merx folveretur, fidejuflor fe objigavit:
vel cum Cu jacio in d.l.cum quis tra&.$.ad Ajric.tn. t8c 'm
l.quoties 59. de vcrb.oblig. poncndus cafus, quo fidejuflbr intervenit,
cum jam dies veniíTet, quo reus folvere dcbuit,drg.
¿.Q. §.3. ff.de pign.aü.. Quod íi pura fit obligatio, in bonx fidei
judiciis fpeclatur tempus litis contcftatx , ut terminus
a quo j tempus rei judicatíe , ut extremum , & terminus ad
quem : nifi res perierit, quia res antea extincfca non poteft
xftimari, quanti tune eft, cum fententia fertur, & ideo xftimatur,quaati
fuit tempore interitus,per ¿.^.ff.dc cond.triiic
In ftriótis autem infpicitur tempus litis contcftatxduntaxat,
id eft, ut terminus a quo, 8c ad quem fimul, d.l.2 t.§.2.ff.continúa.
: nifi mora facía fit,quo cafu tempus mora; eft terminus
a quo in utroque genere judiciorum.De finolis cft'mLhomi-
»em 37. §.1. ff.mandat., de bona; fidei in L$.§.vtt.Lfteri/¿s 2 r.
§.$.jf- de ac'í. emt.. Licet enim raro fine mora ad judicium
perveniatur, L3.pr.jf. da ufnr.; aliquando tamen id fieri poteft
, l.fcitndum 2 1. ó'fcqq. cod.. Itaque quantum aeftimatio
crevit a tempore mora; ufque ad judicium acceptum in ftriclis,in
bona; fidei contractibus ufque ad rem judicandam hic
prxftandum erit, /.3. §.2. ff.commod.. Contra fi creditor in
mora fuerit, ex eo tempore res «ftimabitur , quanti minimi,
arg. a contrario . Quod fi quis jam queerat, cur in ftriélis judiciis
tempus litis conteftata;, in bonx fidei tempus rei judicand»,
ut extremum, fpectetur: ratio hxc eft, quia in ftriclis
judex adílringitur formulx petitionis: petitur autem res, uti
nunc eft, cum petitur, 1.2. ff.de ufur.i 8c huc pertinet d.l.22.
ff.de reb.cred. . In bonx fidei vero judiciis non ita eft; judex
formulx non eft adftriclus, 8c poteft judex etiam eorum,qux
portea contingunt, rationem habere,ficut 8c exceptiones formulx
non inferías poft litis conteftationem poteft admitiere,
l.plane 38. Lalt.ff.de ber. pctit.L3.ff.de refevend.
Non obftat L$.§.ult.f]'.de in Ut.jur and., ubi fi poft 1110.
ram , aut culpa debitoris res perierit ante litem conteftatam ,
8c judex aditus fit , ea jurejurando in litem xftimanda dicitur,
etiam in ftriclis judiciis. Nam liberum eft aclori recufafe
jusjurandum., fi de xftimatione.teftibus aut inftrumenti^
L pro-

i6¿ ARNOLDÍ VÍNNÍÍ
probare malit: utrumque enim jusjurandum in litem.tam véritatis,
quam afTcclionis,actoris gratia comparatum zhj.quod
fi Ji.ff.de rei Tind.; & qucerimus hic non de asftimatione,
qua; fit a parte,fed a judice.Nihil quoque in contrarium facit.
l.cum fundus pr.7, i.ff-de reb.crcd.,quia illic nulla queftio ¿ft
de ceftimatione rei peritas, fed de fruct'bus, accefiionibus, &
caufa rei. Certum autem eft, poft judicium acceptum omnem
caufam actori prxftandam eífe, id eft, id omne, quod habiturus
fuiífet, fi tempore litis conteftatx res petita rcftituta aut
foluta fuiftet;híec enim omnia una cum re tacite in judicium
deducuntur , & ad oíficium judiéis pertinent , d.1.7, i. de reb.
cred J.prcctcrca 20./.©•• ex dimtrfo 35. §. 1. ff. de rei lind. 1.2.
/.3. §. i.l.i'ideamus 38. §.fi aclionem y.ff-de ufar.¡.(ediles 25.
§.item fciendum S.ff.de cedil.idicl.. Non adverfatur etiam /.8.
§.¡.ff.de cond. furt. , ubi dicitur in condictione furtiva , qua;
ftricti juris aclio eft.fi quíeratur,cujus temporisa?ftimatiofiat,
id tempus fpeclandum , quo res unquam plurimi fuit.
Nam quia fur femper . hoc eft ab initio rei abiatie , &
qtiolibct momento moram faceré intelligitur, ideo in condictione
furtiva res,quanti unquam plurimi fuit ufque adlitem
conteftatam, aftimatur ,l.ult.tn fin.todem f/f.fac. l.pen. ff.de
acl.rer.amot..'Nec adverfatur huicrefponfioni l.2.§.$.ff.de priv.
delicl.inQque enim hoc dicimus,incondictione furtivaceftimationem
reftringi ad anntim retrorfus computandum ex die
judicii accepti , ut fit in lege Aquilia ; fed contrario modo
rem quanti plurimi fuit ex die mora; ufque ad acceptum judicium
íeftimari. Magis obftat ¡.iff.de cond.trit., ubi in ceftimatione
rei facienda condemnationis tempus fpeclari dicitur
in condictione triticiaria , qua; creditur eífe ftricti juris . Refpondet
/^«c^íjCondiclioncm triticiariam nondifferre ab alus
aclionibus fpecie, fed tantum qualitate adjeólitia,& aliarum,
quarum eft adjectio, naturam imitan", argj.i.ff.eod.tit.; ficut
aclio de peculio, inftitoria, excrcitoria&c. non funt acliones
per fe confiantes , fed tantum aclionum ex contraclu , puta
mandati, depofiti, ex emto,cx ftipulatu &c,adjecliones, quarum
aclionum naturam & ipfie imitantur . Quapropter cafus
habilis in d.l.$. ponendus eft , nempe fi triticiaria de a:ftima-
tione

SELECT. JUR. QjJ^ssT. Li». I. 16*3
tíone agatur ex caufa bonx fidei judicii, puta ex caufa commodati,
depofiti, pignoris &c., non autem fi eadem accione
agatur ex caufa mutui aut ftipulationis . Ita Julias Pacius
cetit.7,. quaft.y2.: alii aliter. Ant.Fabcrl.i6. conjcft.4. putat
í/./.g. intelligendam de cafu , quo poft condcmnationem triticiaria
de xftimatione agitur, & fortaífe reótius: fed ampüus
delibcrandum ; vide Cuja.c.in Lc/uotics 50.ff.de i-crb.obl.Don.
in Li'inum 22.ff.de rcb.cred. Duar.ad tit.C.fi ccrt.pet.c.%.Hotornan.
ill. cjucejl.16. Ant.Fab.16.conjetl.c2. é'fcqq.& Cud.
for.tit. fi cert.pet. dtfin.J. Ó'fecq. Fcnz.in C.codcm num.25.
Bronch.cent.2.aficrt.i9. Scbiford.lib. 1 .traÜ.2o.é' S.fc.q.
Ccterum ex communi Interpretum fententia, cum de
íneüñda rei ceftimatione quxritur , nulia inter judicia bona;
fidei Se ftricti juris facienda eftdifferentia, nifi cum agitur de
rei x timatione per jusjurandum in litem ab acTtore probanda,
DD.poJl Bart.&' Cafl.in l.22. ff.de rcb.cred.-, ita enim accipiunt
, quod feriptum eft in !.•$.§.2,ff.comra.; quia ibi etiam
de jurejurando agitur . Sed tam in judiciis ftrictis, quam bonx
fidei,infpiciendum erit tempus morx,fi qua litis conteftationem
prxceíferit, Se eo tempore res pluris fuerit, five mora
re ipfa contracta fit , ut puta venditore poft acceptum pretium
ceñante in tradenda re vendita, cujus tradendx facultatem
habet, ut in ípecie /.13. §.veniunt 20.ff.L5.C.de acl.cmt.;
five per lapfum diei in obligatione pofiti.ut 1iid.L2z.erL11.
ff.de re judie.jíivc per cxprelfam interpellatione facTtam vel iu
judicio vel extra judicium opportuno loco Se tempore J.mor.a
7,2.ff.de ufur.. Quod fi tempore movx res minoris fuerit,crefcet
in fingula momenta xftimatio ab eo die , quo mora contracta
eft, in diem ufque condemnationis, fi non medio tem-t^
pore mora purgata, nec pofbca rurfum contracta fit , arg.l.ü.
§.1.ff.de cond.jurt.; cum alioqui futurum fit,ut morofo debitori
fuá pvofitfruftratiocontra/./^r/z/^ew37 §.i.ff.man..Scd Se
poft condemnationem crefeet ceftimatio per l.$.ff.dc cond.tritic.,
five a fententia perperam Se fine caufa provocatum íit¿
five poft quadrimeftre, quod faciendo judicato datur, l.ult.C.
de ufur.rei jud., novam moram coirraxerit debitor jam conckmnatus
. Totius autem ilüus q aJrimcftris temporis in-
L 2 düc»,

16*4 A'n'WOlDÍ VÍNMÍÍ
ducia;, etiam cum mora pneceífit eondemnationem,condemnato
immunes erunt a perieulo augmenti xftimationis,íi forte
iritereá creverit.Interdum vero juxta eandem Interpretum
fententiam fpeclandum tempus contractas ; caque debebitur
xftimatio, qua; tum prxcife fuerit, nimirum fi ita ferant verba
contraétus, & xftimatio ipfa fit in obligatione , obiigatio
autem ipfa contractas tempore oriatur, ut in fpecie 1.2%.fj.de
novat:. At fi obiigatio prxftandx xftimationis non ftatim
oriatur, ejus temporis habenda ratio, quo orieturuat evenit in
cafu Lbomincm 37.ff.mandat,,cum quis alterius mandato dari
certum hominem fidejuifit, Se folvit: quoniam ab eo demum
die , quo folvit, naícitur obiigatio Se jus petendx xftimationis,
per L22.ff.dt cbltg.& a?L: actio autem mandati datur
in id tantum, quod eo nomine actor i abeft. Hanc fententiam
propter communem Interpretum fere omnium confenfum
Curias omnes nunc fequi teftatur Ant.Fab. C.fuo for.fi
etrt.ptt. defin.i$., nec in tam multis a ratione juris ícripti
abhorret, ut iile exiftimat: add. Copal, ad l.vinura 22. ff. de
reb.cred. Sand. lib.$. tit.4. defin.S.
C A P . XL.
'An fi convenerit, ut pecuniam , quam rnibi ex alia caufa debes,
crediti nomine retintas, mutua fíat ?
Q Uxftio
hxc tota Académica eft, cui caufam dedere
dúo Joci inter fe contrarii, non in fpeciem & xam n
%auvápsvo» , fed cvmç> Se revera : nempe Lfingularia 1 %.ff>de
reb.cred.8e LquJ negotia $4..pr.ff.mandat..Ita jus eft, ut quam
pecuniam tibí ¿rédidi, ea non aliter mutua iiat, quam li de
mea tua facía íit: in hoc enim mutuum damus, ut rerum creditarum
dominium in accipientem tranferatur , quod fieri
non poteft , nili Se is qui credit, dominus fit , Lz.§.in mutui
4-.ff.de reb.cred.jun&.l.nemo $4.ff.de reg.jur.. Atque hoc mutui
adeo proprium eífe putatur, ut etiam nomen ab eo acceperit,
quod de meo tuum fíat, d.l.z.§. 1 Jnft.quib.mod.re cont.
oblig.in pr.. Igitur fi inter nos convenerit, ut tu>pecuniam,
quam mihi ex caufa mandati, focictatis,emtionii> Scc. debes,
ere-

SF.LÍCT. JlUt. QUJEST. LÍB. I. 'i6ç
creditam tibí habeas ; aut fi, cum me rnutuam pecuniam rogares
,juüerim , debitorcm meum tibi daré , pecunia credita
non fiet, mutuum non erit: non enim mea pecunia fuit, qux
crediti nomine aut retenta eft , ut in cafu priore, aut tertia
numerata , ut in pofteriore; fed debitorum, Li.jf.de lib.legat.
tf^utnfus Mucius 2j.§.2. l.fcribit 34. pr.jf.de aur.arg.mund.
leg.. Et hoc quidem efficit fummi juris ratio , fi videlicet
xaree tompi/Scé s
¡Wtov>, res exigatur . Ceterum Vlp. in d.L 1 5.
ff.de reb.cred. ait, íingularia qusedam recepta effe circa pecuniam
creditam , id eft , quiedam benigne recepta cíTe contra
fubtiütatcm juris , 48&¿í TIW aKpí&Giw x) -w^, Kavóvac , Ut
benc Greci in Bafil.; 8c nimirum , ut quamvis pecuniam
rheam non acceperis , erficiatur tamen mutua , 8c eo nomine
mihi objigeris, íi convenerit inter nos, ut tu eam tanquam a
me tibi creditam mihi deberes . Cujufmodi duas fpeciés proferí
. Prima eft , cum te mutuum rogante , non dedi i píe de
meo , fed curavi , ut tibi daretur de eo , quod mihi debebatur
, dum jubeo debitorcm meum tibi daré. Hoc autem receptum
eft vitandi circuitus cauía , 8c ficlione quadam , que
brevis manus dicitur in l.hcet 4$.§.i.ff. de jur.dot.; quafi ílle
mihi prius dediflet, egó deinde tibi, d.L fingularia in fin..
Nam 8c aüas ceieritate conjungendarum inter fe aclionum,
id eft, dum quod agimus, accelcramus.una aclio fepe occultatur,
8c quodammodo furripitur, l.%.§.pen.ff.de don.int.

16*6" ARNOIDÍ VÍNNÜ
fimo jure non autor, quam fi hoc ipfum a contrahentibus cxpreífum
fuerit , fe novandi animo, & prioris obligationis
tollendre caufa, pefteriorem contrahere, l.ult. C.toá.; fed primam
toili folutione , quamvis fine conventione id non fiat:
quia fingitur debitor pecuniam dediífe creditori , atque eo
modo ex priore caufa liberatus eífe, eodemque tempore pecunia
a creditore ad illum profecía , que res mutuum conftituat
. Eft Sc alia fpecies prcecedenti non diíTimilis , relata ab
eodem Jurisconfulto iu l.rogafli 1i .pr.ff.de re¿>.cred. tnemnc íi
tibi mutuum roganti, quia pecuniam non habebam, lancem
dederim , ut venderes , Sc pretio utereris , tuque eam vendideris
, Sc nummos acceperis , hoc perinde habendum
eífe , ac fi vendidiífem ipfe , Sc pecuniam inde confeótam
tibi numeralfem . Prima fpecies dubitationem non habet :
nam Sc Africanas in d. I. qui negotia 34. pr.ff. rnandat. fatetur
, benigne receptum efle , ut hujusmodi in cafu pecunia
credita fiat . Sed idem refponfum Africani de fecunda
Sc tertia fpecie negotium faceflit , Sc quidem tale , uü
Peiiam mihi lavare videantur,qui rationem componendi diffidii
inter Ulpianum Sc Africanum quecrunt.
DD. communiter circa fpeciem fecundam, videlicet, fi
convenerit, ut pecunia debita ex alia caufa, vcr.gr., ex caufa
mandati, credita fiat, ita diftinguunt, ut íi quidem procurator
pecuniam habuerit folutioni paratam, procedat fententia
Vlpiani in d.l.ftngularia'Si non habuerit paratam,Africani in
d. I. qui negotia, Sc ita quoque Coflalius in d. I.Jingulari a.Coraftus
6.rnifcell.\6.zi\&m hoc in refponfo Africani expendit,
quod per epiftolam inter abfentes convenerit,quod etiam Donellus
in d.l.fingularia pratexit: fed ñeque illud , ñeque hoc
poteft impediré fictionem brevis manus . Pone Titium , qui
centum mihi debet, ex caufa mandati, aut qua alia, non habere
paratam ad folvendum pecuniam,aut eum habitare Lutetiíe,
cum ego habitem in Belgio, an propterea , quod debitor
pecuniam in loculis non habet, fingi non potuerit foluta
Sc retro tradita ? Aut fi alibi habitat, Sc per epiftolam a me
petit,ut eam pecuniam,quam exalia caufa debet, crediti nomine
retineat. Quid ni poflit paótione hoc eínci, ut credita
fiat,

S E L E C T. JII R. Qum S T. L i B. I. I 6" 7
fiat, eadem illa , quam dixi, fi£t¡one brevis manus ? At rcgcrit
Corafiusaliud in d.l.qui negotia ab Africano pro*
poní .nifi quod epiílola a procuratore ad dominum negotioríí
miífaíit:folius autem procuratoris volúntate a priorc obligatione
recedi,eamque folvi atque in aliam caufam convertí
fine confenfu domini non poífe . Sed quis non videt , quam
ftulta, fi talem cafum ponamus, iit quaftio ? Digna ícilicet
quxftio, de qua Jurifconfultus adeatur & confulatur, an debitor
, qui mihi centum debet ex caufa mandati vel alia , fe
liberare,caufamque debiti me ignorante aut non confenticnte
mutare poflit.Supponft Jurifconfultus,creditorem epiltola;
ad fe miífas confenfiífe five apcrte per refcríptionem , five tacite,
hoc ipfo fcilicet, quod aperte non diflenfit, nec refcriplit,
l.fi filiusfamil. 16. ff'.de Senat.Maced.. Conftat autem ,
pacta recle fieri per epiftolam,/.2.j'f.í/í'paSí.g & epiftolam, cui
confentit is,ad quem míttitur,pro paclíone efíe,l.dotalc i $.¡f.
de fund.dot.Jam vero Aíricanum in fpecie a fe propofita epiftolam
pro conventione feu paclione accepiífe oftendunt liase
ejus verba: Alioqui dictndum ex omni contra&u nuda pa&ione
pecuniam &c.; item illa in fin. pr.d.l.qui negotia : Tamen
ufaras, de quibus con-vencrit, preejlare

168 A R N o r. ni VÍNNÍÍ
tcndam in obligaticncm mutui ínutiJis eft . Atque hoc pnmum
probare conatur argumento duelo ab abluido , quod
alioqui dícendum lit , ex quolibet contraclu nuda pactione
pecuniam credítam fieri poflé . Refpondet deiñde duobus argumentis
, qute ¡n contrarium affern poflent , quorum alterum
oftendit eíTe a difiimíli, nempe quod nurnmi, quos mihi
hic debes.ex caula depofiti crediti fiunt.modo convenerit inter
nos, ut crediti fiant , quia nummi , qui mei erant, tui
fiunt, l.condiiíio Q.§.ult.ff\de rtb.cred.. Alterum a fimiii quidem
eífe fatetur , nempe fi debitorem meum juffero tibí mutuum
roganti daré pecuniam, eam creditam fieri; fed ait, benigne
id in hoc cafu receptum eífe , quo irmuit id non elle
producendum ad confequentias , ¡.quod vero r4.ff.de ¡tgib..
Notandum hic in tranfitu,quod fi in fpecie initio ab Africano
propofita,& de qua hic quxritur, folius debitoris,ut vult
Coraíius , voluntas intervenílfet, non alterum folum e duobus
exemplis, qux objiciiintur, diifimile eífet, fed utrumque,
& una eademque ratione utrumque rejici potuiífet: quia fci-
Jicet in fpecie controverfa uniusdebitoris, in exemplis obje-
¿tis utriufque confenfus intervenerit, quod & Scbiford¡gerus
¡Ib.2.tracl.16. qud:Jl.$.obiervavh. Quid vero Vípianüs in
d.ifngularial Is ex profefib fe opponit Africano, & quod üle
negabat, affirmat, fcilicet etiam ¡11 fpecie, de qua agimus,
fi convenerit , ut pecunia debita ex caufa mandati , crediti
nomine retineatur , creditam fieri : multoque magis in hac
fpecie id recipiendum eífe,quam in illa, ubi mutuum petenti
julfi debitorem meum pecuniam daré ; duelo argumento
a minus probabili ad id, quod eft magis probabile: quia, inquit,
quod in duabus perfonis receptum eft, id etiam in una
admittí debet . Probabilius enim eft , ut ficlio inducatur in
una pcrfona,quam in duabus:quippe facilius nulla ínterpofita
alia perfona pecuniam, quam tu mihi debes ex alia caula,
credere tibí poífum, ut tu mihi videans folvifle,& mox a me
accepiífe, quam per perfonam interpofitam. Illud procul dubio.non
negalfet Ulpianus,ea qux benigne recepta funt,non
Me pioducenda ad alia, qux minus funt probabilia; veluti ft
l'.ctio illa brevis manus jn una tanu.m perfona recepta fuif-

S F. r, fe C T. J U R. Qu JE S T. L i B. I. 'l 6*9
fet: fed cum illa recepta fit in duabus perfonis , etiam ad id,'
quod eft: probabilius, ubi una duntaxat perfona eft,cam produccndam
ícete exiftímavít . Eadem diflenfio inter eoídem
Jurifconfultos eft 8c in tertia illa, quam fupra pofui , fpecie,
ii tibi mutuam pecuniam roganti , cum eam non haberem ,
rem aliquam vendendam dedi, ut nummos inde confcótos
mutuos haberes. Nam & in hac fpecie, fi rem vcndideris,mutuam
pecuniam faótam eífe ait Vlpianus in Lrogafti i i.princ.
ff.de "cb.crcd., nempe fi Se pretium scceperis, Ly. ff.de prafc.
lerb.,quod ex narrationefaíti fatis intelligiputavitjurifconfultus.ld
enim aclít eífe proponitur,ut rem venderes & nummis
utereris, acceptis fciíicet, quoniam non nifi acceptis uti
potes. Et quoniam in mutuo ex meo tuum fieri debet, etiam
hic ex fententia Vlpiani íingitur pecunia prius a venditore
tradita eífe ei, qui rem vendendam dedérat, deinde ab eo in
venditorem iterum translata mutui caufa , ut una aclio hic
oceultetur vitandi anfraétus gratia, /.3. §.pcn. ff.de donat.int.
i'ir.& ux. . Ajncanus autem in eadem hac fpecie plañe contrarium
refpondet in d.l.qui negotia pr.verf.his argumentum,
nempe eum, qui cum mutuam pecuniam daré vellet, argentum
vendendum dedit , pecuniam ut creditam petere non
poífe. Nam quod quídam ajunt, in fpecie Africani ideo mutüum
non contrahi,quia non convenit,ut nummi ex venditionc
rcdac~ti eífent crediti , ut in fpecie Ulpiani; fed ut res
ipfa vendenda data ftatim eífet mutua, argentum ipfum ,
ianx aut aliud vas argenteum, id eft, certum corpus, in quo
mutuum non poteft confiftere,/.2. §.1. ff.de reb.cred.,id textus
ipfe fuis refellit: quod enim vendendum datur mutuum
roganti, id ipfum non poteft dici ei mutuo darúfed hoc non
alio fine fit, quam ut pecunia ex venditione confeéta tanquam
credita utatur.Quapropter ómnibus bene expeníis iterum
dico, eos oleum Se operam perderé, qui hoc inter UJpiainim
Se Africanum díflidium ftudent componere . Et nimis
puerile eft , credere nullam in corpore juris reperiri antinomíam
, quia Juftinianus hoc dixit , aut Tribonianus Juftiniano
perfualit. Utrius ígitur fententia pravalebit ? Quem
'iic fequemur? UJpianum fciíicet, qui Se pofterior eft, Se majorera

¡70 A R N O & D i VÍNNÍI
jorem aquitatis ac benignitatis , quam flricTti juris, ratíonem
habendam putavit juxta /. p/acuit S. C de judie.: cum contra
Africanus nimium hac in parte religiofus, & ftricli juris
retinentior fuerit. Non obftat huic refponfioni l.tx pretio 6.
Cfi ctrt.pet.,quíc eft Imperatorum Diocletiani & Maximiani
UJpiano pofteriorum:quoniam inilio referipto non convenit,
ut debitor pecuniam, quarn ut pretium emtionis debebat,inciperet
deberé Nicandro ex caufa mutui, fed cum revera ex
caufa emtionis deberetur, tantum iimulate feriptum crat i 11
inftrumento, eam ex caufa mutui deberi . Nulla igitur intercefferat
conventio,ut ex caufa crediti deberetunid quod evidenter
demonftrant verba iplius referípti 9fimulatis pro infetlis
babitis . Simulabatur ergo caufa mutui, non revera agebatur,
ut eífet mutuum. lino ex contrario fententia Vlpiani
in d. l.fingularia illo Imperatorum referipto confirmatur ;
quod utique, fi abclfet fimulatio,demonftrat, pecuniam debitam
, ex caufa venditionis nuda paclione in caufam crediti
polfe convertí, & de eo nulla hodie dubitatio eft: add.Cu'pc.
trac'LS. ad Africanum in d.l.qui negotia ff. raandat. Scbifordiger.
1.2. tratl.26. quaft.%.
C A P . XLI.
An debitor exceptionem pecunia non numerata poft biennium
opponere pojftt, onus probandi in fe fufeipiens?
S'I quis feripto feu chírographo fuo alteri mutuo confenfu
tradito confeífus eft, fe ab eo certam fummam mutuam
accepifle, nec intra biennium confellionem fuam retraclavit,
is iiteris obligatus eft, pr.Inft.de lit.obl.. Hac autem
obligatio non eft habenda peo mere civili, fed pro mixta
feu civili & naturali fimul,cui etiam competit delinitio obligationis
tradita pr.tnft. de obl., ut ex divilionibus fubjectis
patet. Sed illa, qux ex confcllione mutui accepti intra biennium
competit, mere civilis eft , & exitu inutilis, quia per
exceptionem perpetuam non numerata pecunia infirmatur,
d.pr.& íot.tit. Cde exccpt.non nura.pec. juntU.nibil intereft
1 j 2. ff.de reg.jur.. Nimirum mixta obligatio duorum generum

SELECT. JUÜ. QIUEST. LÍB. I. 17Y
rum eíl; una veré talis, altera prafumtive; quafís eíl obligatío
judicati, confeífi, jurisjurandi: & talis quoque eft ea,qu»
dicitur literarum, Nam ficut poft rem judicatam, vel jurejurando
decifam, vel confelTionem in jure faólam,non quariíur
amplius,an debeatur,/./>c// rem 56.ff.dere jud.; ita & poft biennium
non amplius quariíur , an pecunia confería numerata
fit,fed feriptura aucloriíate juris pro veritate habetur,& confitentem
ob\igat,d.pr.Inji.de l¡t.oblig.l.Ji intra S.C.de exc.non
num. pee.; eademque tere ratione hac obligatio defenditur,
qUa ufucapio Se prceferiptiones temporales , bonx fcilicet publici
& litium expediendarum pratexíu . Quid ergo fi confeífus
intra biennium cautionem 8c confeflionem fuam non
reíraclaverit quidem , fed paratus fit probare pecuniam fibi
numeratam non eiTe,an non erit audiendus? Non puto. Nam
fi confeiTus poft biennium feriptura obligatur , confequens
eft eum necelfitate rei folvenda jam ita adftringi, ut folutionem
nullo modo evitare pollit. Eft enim hic certiflimus obligationis
effeclus , ut qui fecundum formam juris obligatus
cft,non aliter liberetur fació fuo,quam fifolvat aut fatisfaciat
cvcditoviJnft.de oblig.in pr.; atque hoc etiam expreífe referiptum
eft in fpecie debiti proponía, d.l.S.C.de non nura.pec..
Ceterum Doéloribus communiter, poft Accurftum, 8c Bartolum,
contrarium magis placet, nempe debitorcm poft biennium
adhuc audiendum, dummodo paratus fit docere de pecunia
fibi non numerata : ita Baro, Schneid. Bacbov. ad tit.
Inftit.de Ut.ob.Bronch.'¿.ajkrt.22. Pérez Cd.tit.de non num.
pec.num.14... Movcntur primo, quod exceptiones natura fuá
funt perpetua;, Se tune etiam, cum ex ea caufa nafcuntur,ex
qua aclio nata eiTet temporalis, l.$.§.ult.ff.de except.dol.mal..
Deindc quod cum exceptione pecunia; non numerata concurrat
exceptio dolí, /.3. C.de pee.non num. , qua cum fine
dubio perpetua fit, d.l.

172 A RNOtDÍ VÍNNÍi
jbienaií debítpri adimere, niíi quod prius ex biennio habuit:
at bíenniüm iblum tribuit dcbitori ímmunitatem probatíojnís,
/. 10.C.de non num.pec.: crgo nec iapfus bíennii amplius
ei adimerc poteft.
Sed procui dtibio veríus eft, 8c fcriptí juris ratloni magis
conícntancum, debitorem poft biennium non audiri, nec
fi ultro probationem ofrerat . Etenim pofita obiigatione , id
eft, neccflitate folvendi, qua; ex Iiteris,non ex re aut numeratione
nafci tur, omnino confequens eft, eum debitorem audiendum
non eífe, qui chirographum quidem fuum feu caufam
obligationis agnofeit, ceterum numerationem, quee jam
huc non pertinet, interveniífe negat , licet ejus rei probationem
oíferat. Quod fi probatio poft biennium contra cautionem
admitteretur , nec feríptura jam ad obligationem valeret
, íed tantum ad, probationem ; nec novum eífet hoc obligationis
genus, quod ex literis nafceretur, fed ex re. Denique
nihil haberet cautio pecunia; mutuas.quod non eft in ceteris
, qua; non funt de pecunia mutua, prxtcr Ímmunitatem
probanda; exceptionis intra biennium oppoíitx . Qua
parte etiam major vis eífet ceterarum cautionum , quam pecunia;
creditx, l.generaliter \ 3. C.de ptcun.non ntimer.; ex
quibus tamen obligationem literarum non nafci inter omnes
convenit .In fumma nulla eífet revera literarum obligatío,
nullus cífeétus fcripturx,nifi in probatione 8c fide facienda,
ut uní intra biennium incumberet probatio,poft id tempus
alteri : 8c confequenter expungenda eífet e catalogo veíarum
obligatíonum illa literarum . Loci juris in hanc féntentiam
manifefti funt.In Ladfe-veratio 10. C.de non num.pec.
ajunt Impp.,querelam feu exceptionem non numerata; pecunia;
definitolegibus tempore non propofitam evanefcere:quod
certe non poteft reftringi ad probationisimmunitatem.Ajunt
enim querelam evanefeere: quod utique falfum eft,ii poft deiinitum
tempus adhuc querela; five exceptioni locus eft , licet
probatio offeratur de pecunia non numerata. In l.fi intra
8.C. eod. feriptum eft eum, qui cautionem ex'pofuit , fi intra
biennium queftus non eft, omnímodo debitum folvere compcfti:uon
poteft autem compelli.qui juftam exceptionem ha-

S Vé t T. C T. J U R Q It JE S T. LIB. I. I j %
habet: ímo ille debitor eífe defmit ; nec verc debitum appellari
poteil,quod propter exceptioncm perpetuam peti ncquit,
i.Marcellus 66.l.?iihil tntcrtft i \2.ff.dc reg.jur.. Ídem probat
ncc minus evidenter l.ln contractibus í^.pr.C.eod.,ubi verbis
difertiífimis cavetur, ne poft biennium ullo modo querela
de pecunia non numerata introducatur: 8c ergo ne tune quidem,
cum reus probationcm pecunia; non numerata; in fe fufcipit.
Hoc amplius in d.Urt contraolibus §.$. illud obfervari
nominatim jubetjuílinianus,ut ne Jiceatdebitori,qui queftus
non eft, poíl biennium creditori agenti in judicio deferre
jusjurandum; cum tamen alias recufatio jurisjurandi judicialis
adverfus recufantem , qui juílam recufandi caufam non
habet , pro manifeíla confeífione 8c probatione habeatur,
l.maniftjla i$.ff. de jurejur.; adeoque facilius admittenda
fuerit jurisjurandi delatio , qua actor teílis 8c judex in fuá
caufa conílituitur, ut rem uno verbo tranfigere poflit, quam
prolixa; ,8c adverfus invitum fufeepta; probationes, arg.l.i.
& l.2.ff.d.tit.. linde perfpicue apparet, Juílinianum nulías
omnino probationes puíl biennium admitti voluiíTe. His iitt
fuper accedit textus in l.ult.C.de condjcl.ex leg., ubi expreífe
cavetur,ne cautio poíl ftatutum tempus condicatur.Jam vero
fi cautio oblata probatione pecunia; non numerata; poftftatutum
tempus condici non poteft, nulla ratio eíl, cur exceptio
pecunia; non numeratas oblata probatione admitti debeat.Denique
nec aliter Grcecidic enim Harmenopulus l.2.promt.tit.2.
4«: o Xsyvv en ¿ y&ycvev cep¿9pi~ic> ei p/¡ évro; heríuc P,
id eft , qui negat numerationcm factam eífe , nifi intra biennium
conveniatur, aut de ea re contelletur, nullam habet deíenfionem
. Poílrcmo,uno tantum modo, legimus, exceptionem
pecunias non numerata; perpetuam fieri,mota fcilicet intra
biennium querela, feu proteftatione faó~la de pecunia minime
numerata, d.l.¡ti cúiitraftihus §.ult.
Argumenta in contrarium adducla infírmiora mihi videntur
, quam ut hanc fententiam poíhnt conveliere . Nam
quod primo produeitur in genere de natura exceptionum ,
quod fint perpetua?,id ad eas exceptiones non pertinet, qua
çtiam

174 ARNOLDÍ VÍNNÍi
etiam ultro a debitore per modum aclionis propon! poíTunt .
Exepli gratia, fi filius exheredatus fit in polfefiione hereditatis,
& feriptus heres ab eo hereditatem petat, poteft filius in modum
contradictíonis five excipiendo queri de inorficiofo, /.8.
§.fifilius i l. ff.de ¡nojjic, teflam ; fed utetur hac exceptione
duntaxat intra quinquennium : fie enim proponere eam debet,
quemadmodum ageret, fi non poífiderct, fed peteret, ut
diferte ait Jurifconfultus dicto loco . Conftat autem , aétionem
de inorficiofo quinquennio finiri , d.l.S. §:uli, & l.fiq.
I.i6.l.z ¡4.in fin.C.cod..Hoc vero ex eo eft, quia poteft nihilomínus
filius feparatim fine petítione hereditatis querelam
moveré ad hoc fcilicet, ut teftamentum pronuutíetur inofficíofum
. Parí ratione exceptio non numerata; pecunix ultra
biennium non extenditur, quia & ipfa, creditore intra biennium
non agente, per modum aclionis índuci poteft: nam &
cautionem fuam confeífus condícere intra id tempus poteft
condictione fine caufa, aut ob caufam dati caula non fécula,
/.7.C.de non nura.pec.Lult.Cde cond.cx leg.- 38c ultro queri five
proteftari de non facía numeratione, atque hoc pacto fibi acquirere
exceptionem pcrpcxuamJ.S.l.y.l.contrac'rus 14.
rao & autb.Jcq. C.de non pura, pee. Quod fecundo loco afferunt
de exceptione doli concurrente cum illa pecunix non
numeratx, colorem aliquem videtur habere, fed prxter colorcm
nihil habet. Fatemur ultro , exceptionem doli concurrere
cum exceptione non numeratx pecunix, id eft, confeffum
vel hac vel illa ad defeníionem fuam intra definitum tempus
uti pofle , l.i.C.eod.tit. - 3 fed negamus omnem exceptionem
doli elle perpetuam.
Dúplex enim eft doli mali exceptio, una generalis,qux
cum ceteris ómnibus exceptíonibus concurrit,&ex omni caufa
nafcítur,ob quam id quod petitur,exceptione elidi poteft,
quamvis inter initia nihil dolo faclíí ñt,l.2.§.& genera/iter $.
l.4.§.pcnult.l.12.ff.de dul.raal.cxcl.fi quis l6.ff.de verb,obliga
altera fpecialis , qux nafcítur ex eadem caula , ex qua aclio
de dolo, videlicet fi quid ab initio geftum fit dolo malo, §.1.
lnfi.de except.l.$.C.de tnut.fiip.l.$.§.ult.ff.de dol.raal.except. .
H*c fpecialis doli exceptio perpetua eft , 8c quidem non eo
tan-

SELECT. JUR. Qumsr. LÍB. I. iy$
tantum fcnfu , quo exceptiones peremtorise & perpetua; dicuntur
ab effeótu,quod femel oppoíitx íemper agentibus obftent,
§.pcrpetua Q.Ihjt.de cxctpt.; quo eodem fenfu etiam exceptio
non numerata; pecunia; perpetua eft: nam & illa intra
biennium femel conteftata perpetuo obftat agenti: verum
etiam refpcctu temporis,intra quod opponenda, /.$.§.ult .jf.de
do/, mal. exc.i at generalis illa doli exceptio naturam & conditionem
earum femper fequitur, cum quibus concurrit tanquam
acceífio quxdam, l.2.§.& gennra/iter $.ff'.eod.; ut ecce,
is qui decem debebat, pactus eft cum creditore, ne a fe pecunia
peteretur: hic ut paíti exceptio , qux ex hac conventione
debitori quxritur , lapfu temporis non interit , ita
nec doli, qux cum ea concurrit. Quod fi paólus fit debitor
, ne intra biennium a fe peteretur , petenti intra biennium
obftabit tam doli quam pacti exceptio: at poft biennium
neutra,d./.2.§.¿tem qu orí tur ^..ff'.de dol.maI.exe.. Sic qui
uluc,isinfuturumadebitoreaCcepit,ei intra id tempus fortem
petenti obftat exceptio paéti conventi, l.qut In $y.ff''ds patl.,
& intra idem tempus propter hanc etiam illa doli generalis,
d.i.2.§.&gtneraüter finito autem eo tempore cum illa Se
hxc exfpirat. Simili plañe ratione , ut confeífus intra biennium
conventus vel exceptione non numerata pecunix, vel
doli fetueri poteft propter illam:ita poft bienniu ut illaceflat,
ita & hanc ceífare neceífe eft . Porro non eft iniqua exattio ,
ubi debitum petitur . Ñeque enim iniquum eft , fi rationem
civilem fpeótamus , eum , qui proprio chirographo confeflus
eft, fe deberé , fibi pecuniam numeratam eíTe , poft iilentium
totius biennii hancquaficontemti beneficii juris & negligeutix
fux peenam lucre, ut confeífioni fux literis teftatxomnímodo
ftare , Se confeflám pecuniam folvere cogatur, quod ad
tertium contrarix opinionis argumentum refponfum eft. Ultimum
argumentum eft ¿x TCÚ\ ápTi;Tp6 quod in eos
ipfos,qui illud proferunt,retorqueri poteft, hoc modo.Quod
biennium confeífo tribuit, id lapfus biennii ei totum adimit:
atqui biennium ei tribuit non immunitatem duntaxat pro-^
bationís , verum etiam Se máxime exceptionem ¡pfam non
numeratx pecunix ; ergo lapfus biennii utrumque adimit,
quod

iy6 A R NO L D t V i N N i i
quod & cxprciTum in ¿¿.//.8.9.10. & 14. C.de non nura.pec,.
Quanquam nec argumentum a contrario fenfu contra textus
expreííbs procederé notum eft f preef.Everb. in top.Icg.loc.82.
n.\.pr.. Plañe fi debitor neget fuam efTe fcnpturam,aut dolofe
inducfcum dicat coaélumve vi, ut confiterctur , aut dicis
tantum caufa numerationem interveniífe , cum aliud ageretur,
aliud fimularctur, etiam poft biennium ex bis caufis exceptionem
eum haberc nemo eft , qui negat: vid. Joan. Fab.
VVefenb.ad tit.lnji.de lit.oblig.Tbu/den. ibid.c.^.Duar.ad tit.
C.de nonnum.pecun.c.\.Donell.adl.%.e]ufd.tit.Facbin.2.contr.
8 j.GudeIin.lib.3Je jur.novif.c.6. Zanger.p.^.de except.c. j4.
num.55. & f üC
i c
l" Ceterum ufu forenfi recepta eft communis
Giofi¿e, Bartoli , 8c aliorum fententia , contendentium etiam
poft biennium audiendum eífe debitorem, modo ipfe paratus
íit oftenderc , pecuniam fibi numeratam non eífe, Japfumque
bienniiereditori tantum prodeífe adtranslationemoneris probandi
in debitorem,Gomez.2.refol.6.nu.y. Moz.de contr.tit.de
mut.n.c). Zanger.ubi fup.n.óó.Ant.Fab.Cfuo for.de non num.
pecun.defin.i.Cbrijlin.voif.^.dee.37.S'ande Ub.^.tit^.dfm. 1..
In Gallia 8c plerifque Belgii provinciis non eft melior conditio
cautionis pecunia; creditce , quam ceterarum cautionum;
agnofeentique chirograpbum fuum, 8c excipienti de pecunia
non numerata , hujus exceptionis prubatio tam ante , quam
poft biennium iinponitur , 8c prsterea fiduciaria pecunia; petita;
confignatio. Hoc obiter: vid. Cbrifiin. ubifup.Gude/in.
d.cap.ó.in fin. Imbert.i.Infi.for.cap.35. Cyprian.cenf. Belg.ad
tit.Inji.de Ut.oblig.Groenevv.de ll.abrog.ad titfZ.de non num.
pec.& ibi cjtat,
N Otum
C A P . XI, II.
An jusjurandum judiciale recujari poffit delatum
ab acíore, qui nihil probavit ?
eft, tria efse jurisjurandi genera, litis 8c control
verfia; decidenda; gratia comparata, voluntarium , necefsarium
, 8c judiciale : his enim nominibus diftiqguuntur
in rubr.jf'.de junj;rr. f& c.ult.ext.cod,. Voluntarium eft,quod
ex

SEr.r.cT. JUR. QUAST. Lir¡. I. 177
ex conventione a parte parti defertur extra judicium, id eft,
ante ceeptum judicium, five ante lite contcd&tam,/»jusjurattdum
1 y.pr.ff'.d.t/t..Di6ium autem eft voluntarium,quia ex volúntate
litigantium totum pendet,& ab initio vel fufcipi vel
non fufcipi poteíl, nec is, cui deiatum eíl, illud referre, nec
is,qui detulitjfi id ei ab adverfario referatur,jurare habet necefle,
d.l.jusjurandum. Itaque huc non pertinet regula l.mantfcfta
sH.ff.eod.; ex fufccptione autem , quod ab initio erat
voluntarium,jam neceífarium fit, Beujhr. ad Rub.cod.n.$4.
¿r*fcq.Borcbolt.tra 7
fJíjurcjur.cap.y.n.2..]us']Livandum necefíarium
efl,quod in judicio propter inopiam probationum, in
caulis club lis uni ex litigatoribus a judice defertur altero invito,
l.almoncndi 3 \.fj\de jurejur.i.^. C.de reb.cred.\c\\xoá lie
appellatur. I.Refpectu caufie,qua; aliter expediri nequit propter
inopiam probationum. II. Refpeclu perfona;, cui id defertur,
quia id fubire cogitur , aut pati contra fe fententiam
ferri. III.Refpeclu ipíius judici$;eo quod vel quando non defert,vcl
íine caufa defert,litem fuam hck,Marant.fpeC.p.6.aB.
Q,idb jur.n.z.: alias fuppletorium dicitur, & generali appellatione
jurisjurandi judicial is quoque continetur , l.pen.pr.§.i.
& i.CJe reb.cred, .Jusjurandum judiciale eíl, quod in judicio,
feu lite jam conteftata,defertur vel ab ipfo judice, pollulante
uno ex litigatoribus, vel ab uno litigatore alteri, paciente
& approbante judice , /. 1. /.jusjurandum 34. §.a¡t pra~
tor.ó./.tutor 3$./.manj/

17S A R N O L D Í V i N N i i
Sa/ic.Abh. Sc alii,quos refert Mafcard.de prob.vol.2. concluf.
nu.y. Hart.Martm. obfpraB.tit.i^.obf.^. Ant.Fab.Cod.
fuofor.tit. de reb.cred.defin.23. Caroc.de jurara, lit.dscif.q.i.
principali, ubi 0*15.4.hanc opínionem ait magis efle communem
. Argumenta, qua; aífcrendx huic opinión i afferuntur,
lúi-e ferc funt. I. A6tor Sc rcus ad imparia obügari non poffunt.
At reus,a£tore mtentionem fuam probante,condemnatur
, ita ut ei non liceat actorem ad juramentum provocare,
cap.2.ext.de probat.. Ergo ex contrario aélore non probante
rcus abfolvendus erit, etíi non juret, etíi nihil ipfe praílet,ut
eíl i 11 /.4. Cde edend. II. Non íunt petendas probationes de
domo aut e finu reí,l.nimis grave y.Cde tefiib.. Sed qui cu nque
judicio agere cum aliquo inftituit, eum oportet propriis
allatis probationibus reum convincere, l.o.C.de ob/¡°.& ac?.,
in quo fi defecerit, is qui convenitur, obtinere debet, quamvis
nihil ipfe prasftiterit, Sc confequenter,quamvis non juret,
d.l.4. de edend.. Non probat autem qui jusjurandum defert ,
fed ilie potius, cui defertur,& qui illud prajftat. III. Si jusjurandum
judiciale reo invito deferri pofíet ab aetore nullas
alias probationes adérente , quicunque cogita bit non poíTe
feextra judicium jusjurandum invito deferre,caufam dolo malo
in judicium deducere poterit, atque ita pro arbitrio moleíliam
creare advcrfario,cideferendojusjurandumjudiciale.I V.
Pro firmamento hujus opinionis adducuntur loci aliquot ex
utroque jure,nempe cap.ult.pr. & §. 1. ext. de jurejur. l.autepen.ó'
l.pen. Cde reb.cred./.ios qui 26. §.u/t.C.de ufur. l.adraonendi
3 \Jffi. de jurejur. . Ceterum ego contrariam fententiam
fcqui malo,nimirum jure publico permiflum efle ac~tori,.
etiamfi nihil probaverit, reo deferre jusjurandum judiciale ,
qui id aut fubire, aut referre cogatur; recufantem autem fine
juíla caufa pro confeflb Sc convicto habendum,atque a judice
condemnandum cífe,qiix& communis Sc recepta fententia
eft, tefiib. Rod.Suarez in l.\.fori ttt.de jurara, nura.6. &
fieqq., ubi allcgat Cafir. Aug.Alex. Alber. Sc alios, Schneid.iti
§Jtem/l 11. poílJfl/o/7. lnfiit.de aF/ion.num.2 i.Gi/ktn.ad /.3.
Cde rei.cred.ñu.7Macbin.\xon.tr +1 o.Cujuc.22.obf.2S.Duar.
in prior.comm.de jurejur.cap.6.& in pofierior.cap.^.Done/l.ad

SELECT. JUR. QUJEST. LÍB. I. 179
ttt.de jure jur.cap. 12.num.pen.& ult.Chrifl.vol.i.dccifi .nu.2.
& ibi chati , Ofafcus & TbefSaur. pluresque alii apud Mafcard.de
probat.vol.z.concluf.o^j.num.ç).. Et fccundum hanc
féntentiam mcmini me ex fa6to confultum bis tcrve refpondiíTé
; nec aliter potui.cum tot lint in hanc rem loci clari 8c
perfpicui, Ltutor.15.pr.ff.de jurejur.'ibi, Ómnibus probationibus
aliis dcficicntibusf.cum de indebito2$.§.pett.j].de probat. t
ubi ei , cui onus probationis incumbit , liccntia conccditur
adverfario fuo de rei vcritate jusjurandum inferre abfque ulla
diftinctione, l.ptn.pr.C. dt reb.cred.'xbi, Vel in principio litis.
Ergo & quo tempore nihil dum probatum eft , Lu/t.§.licentia
10.C. de jur.dclib. ibi, Vel per facramentum Ulitis ,fi
alia pYobatiunes defecerint. Edictum quoquc prxtoris indiftincte
loquitur , l. jusjurandum 34. §. ait prator 6. ff. de
jUrcjur., ut 8c Impp.in l.o.C.de reb.cred.. Denique & generalis
eft definitio Paüli in l.manifjla 3S.ff.cod.add.l.ult.C.de fidi-ieom..
Ratio hujus fententia: luce eft, ut actor, cum omnes
ei deficiunt probationes alix,faltem metuDiviniNuminiscxtorqueat
veritatcm ab adverfario:& fccundum hoc recle Donatus
in Hccyra Terentii, Vbi, inquit,argumenta ó' ttjlimortia
deficiunt , jurejurando opus efl. juri quoque divino hice
fententia optime convenit , Exod.cap.22.vcrf. 10.& 1 i>; qui
locus clare oftendit , ubi hominum defunt teftimonia , ad
Deum teftem poífe provocari, prxfcrtim quando aíferendum
eft,quod in confeientia iatet: quo refpiciens Apoftoius epifi,
ad Hcbraos cap.6.verf.i6. TTCÍCÍV?, inquit, ccviiXoy'm
efç (36@Qcíctxr¿» o cpy.c; • Nec ulla hic prxtexti poteftjurisjurandi
recufandi caula , nifi metus perjttrii. eo quod reculan*»
fibi confeius lit fe, quod petitur, deberé.
Ad primum contrarix fententix argumentum refpondeo,
efíe illud a diflimili: nam cum actor inftrumentis aut teftibus
intcntioncm fuam legitime probavit,& de jure fuo piene
docuit, jam caufa eft fatis liquida, ut non oporteat eum
onerari fuperfluo Jurejurando: at nu Ha facía probatione,contendente
actore libi deberi, reoque id negante, res eft dubia,
atque adhuc dccidenda;c\'quia déficit probatio ord¡naria,confugiendum
ad fubfidiariárrf ftfato jurejurando.Ad fccundum
M 2 re-

i8o AR N O L D Í V Í N N Ü
refpondeo , tantum abeífe , ut aélor,qui probationibus deftitutusreojusjurandum
deferí,probationes de domo rei fumat,
onufveprobandieiimponatjiit etiam eum ipfum teftem&judicem
in propria caufa ÜnáatJ.u.'t.Cdefideicoram. yt\ qui ob
id , fi jurare recufet , mérito habendus fit pro confitente , fe
malam caufam babere, l.manififiaiS.ff.de jurejur.Diod.T/t/dat.trt
Cod.tit.de reb.crcd.n.\..K

S T. r. F. C T. J 11 R. QUJ'EST. LÍB. I. I 8 I
l./iquis i \.C.de reb.cred. ne i!ie,qui primo Jusjurandu m detul.it,
& id poftea , atitequam prasilitum eft, revocavit, dum
exiftimat fe poíTe probare, quod intendit, ne iilquam iJIe poflit
mUtato iterum confino ad jusjurandum reCurrere ¿ id contraria;
fententia; aífertores minime juvat, quin confutat
potius : tralatitium enim eft , ccífante ratione legis &
ipfarri cefiare iegem . At Juftinianus hanc illius fute
conititutionis rationem dat , quia abfurdum fit rediré
ad hoc , cui renuntiandum putavifti , & cum de alia probatione
defpeiafti , tune denuo ad religionem convolare.
Ergo fi quis ante jusjurandum non detulit , aperte ceflát
conftitutio: ñeque enim revocafle intelligi poteft * qui prius
non detulit, nec denuo ad jusjurandum convolare, qui nunc
primum defert . Ex />ptn.§.2. C.cúd. nihil aliud elici poteft ,
quam quod ubi dubitatur utrutn jusjurandum recledelatufn
fitmec ne , pdííit quidem de fació recufari ; fed an jure tecufatum
fit, jude9¿ difpicere dtbeat; veluti li dclatum fit de re
ignota,de fa6to alieno,cüjus ignorantiam prtetcxat is,cui dclatum
eft &c..Qmd ergo,an non manifefte hüic fententia; adverfatUr
regula in /4. C. de edetido , qua; tam diferte aólore
non probante feurri obtinere vult,etfi nihil ipfe prseftetrNulio
vero modo t quia neqüe ad actorem jusjurandum deferentcm
ca regula pertinet , quoniam de aflore non probante ioquituriat
deiatio jürisjurandi ita aétori jure tributa eil,ut adverfario
nolente jurare, pro juila probatione ei cedat; ñeque
ad reüm confitentem: at qui jusjurandum fubire recufat, habetur
pro confitente , l.man/j.Jía iS.ff.de jurejur. < Plañe íi
reus non utatur fimplici inficiaíione , negando intentionem
acloris , fed exceptione fe defendat, eamque probare paratuS
fit,neceftitate juramenti delati vel teferendi vei prxftaildi.abfolvendus
erit. ídemqUe dicendum efl,li dicat fe folvifle;cum
utroque hoc cafü reo incumbat probatio, atque ordinario legitima;
probationis medio veritaS erui polfit. Et hic locum
habet, quod ajunt, poífe paratum probare perjiirii evitare fit*
fpicionem ; at fimplicis Se pura; negationis milla eft per rerum
naturam probatio, ¡.actor z^.C.de probat., Se major metus
eft perjurii, cum actor, ubi jam aliquid probavit, jusju-
M 3 randum

18 2 A R N O L D Í VÍNNÍÍ
randum dcfert , quam ubi nihil : minor , ubi milla adverfus
reum príCÍlimtío,qiíam ubi aiiquá, Dlod.Tulden. ubi ¡up.n.%.
C A P. XL1II.
An jusjurandum necefarium five fuppletorium judex
defetre ex ofjictü tcneatur , & an remití/ ,
vel teferrí aut recufari pojji: ?
"TUsjurañdum ncccfiaríum feu fupplctoríum appellamus,
^1 quod proptcr inopiam probationis in caufisdubiis uni ex
litigatoribus ajudíce defertuf altero ínvíto,dequoloquuntur
textus in l.admoncndi 3 1 ff.de j un jur.1.7,.I. 1z.C.de.rcb.crcd. ,
Se putamuS necelfarií nomen inde aecepiflfc,tum quod judex
i lluddefer re cogitar; tum quod ís.ciiidclatumcft,íd fubire necefiehabeat;
tum quod nec remitti a judice, nec referri ab eo,
cui delatum eft, poflit ; Se denique quia fine hoc jurejurando
resexpediri non poteft ob probationum inopiam,unde & nomen
fuppletorii. Non omnes tamen hce rationes ab ómnibus
admíttuntur. Nam Donellus cap.i 1 .de jurejur.n.S. ,quem fecutus
eft Treutlerus diff.de jurejur.tbcf. 1 o. negant poífe cogí
judicem , ut hoc jusjurandum deferat-, argJ.l.admoncndif\
de jure jur. in \

S i. I, E C T. J U R. Qu_.E ST. Li B. I." I 8 g
ponit: debet enim judex dc qua re femel cognofcere ccepit ,
de eadem etiam pronuntiare, 8c controvertios finem imponere,
Ldc qua re 74.JJ. Je judie.L1 .ff. de re judie.. Non obftat verbum
folcnt , quo utítur Jurilconfultus in d.l.admonendi: id
enim neceffitatis fignificationcm illic habet: nempe quia id
ex officio & neccfiitate faceré Judex folet: & quidem, ut opinor,
ex orficio, ut loquuntur, mercenario, quod aólioni inftitutas
infervit. Sic dicimus , non fqiet deterior fieri condit'o
eorum, qui litem conteftati funt, l.nonjbltt S6.ff.de reg.jur.;
non folent, qux abundant, vitiare feripturas 8cc.,l.non folettt
94. toJ.; nempe quia nec debent. Atque hasc etiam videtur communis
& recepta opinio,ut videlicet nifi deferat judex eo cafu,
quo oportet aut folet, appellationi fit iocus , Sichard.ad
r ubr.Cde probat.n.j.Cyn.in d.l. 3 .Cde reb.cred.n.o.Salic.ibid.
nu.$.Bart.in d.l.admonendi nu.$Q.Beu[kr nu.i 19.. Quod vero
Doneilus ait, ubi aclor non plene íntentionem fuam probavit,
poífe judiccm reiim abfoIvere,vel ipfi reo jusjurandum
deferre , id ei fimplieiter cóncedendüm non eífe, ex iis, qua;
próximo capite difputantur , perfpicue apparebit . Remitti
hoc jusjurandum a judicc non poífe , ita ut fecundum eum ,
cui remifit, judicet, fed re ipfa jurari oportere , fatis probat
ttxtuí in d.l.o.C.de reb.cred.'ibiiDecidi jurejurando rem oportet
; & text. in d.l.admonendi 3 1 .ff.de jurejur. ibi: Secundum
eum, qui juraverit. Et ratio minime cbfeura eft, nempe quia
judex non eft dominus litis, fed adveríarius, qui ob id folus
de la ti gratiam faceré poteft eo effeélu, ut pro prajftito babeatur
, ut bene DD. vulgo . At revocare delatum quin Judex
poifit non dubito , fi forte poftca ftlfpicio inciderit fore , ut
pejeret is , cui delatum eft ; aut fi poft delationem compererit
caufam alterius meliorc jure niti: ceterum rcvpcatum non
habebitur pro praftito. Satis quoque exploratum eft, recufari
delatum non poífe, nifi reculan* velit contra fe fententiam
ferri: excepto fi forte deferatur de re ignota , veluti fi deferatur
heredi de fació defunóli : nemo enim cogitur in fació
alieno anceps perjurium í'ubire, L4.pr.ff.de in lit.jur.Li4.§.^.
ff.de jurejur. Lu. §.2. ff.de ait.rer.amot.. Atque hanc caufam
puto íignificari in cap.ult.ext.de jurejur., vel fi a profano ju-
M 4 dice

184 A R íí O I, O Í V í iV ¡sr i i
dice deferatur íllicitum , iifve verbis conceptum, in quie vír
bonus falva pietate Se bona conícientia jurare non poteíl ,
per l.$.§.l.ff'»d'j jurejur.. Sed Se aclori.qui intentionem fuam
inílrumentis aut teílibus plene probavit, delatum; aut delatum
reo, ubi ab actore nihil probatum,recre recufabitur: aut
fipoíleriore cafu deferatur acjdri, poterit reus appellare, Mcrul.lil'.^.dif.^feií.^.tit.z^.cap.
1 .n.S.é'/lqq..An referri poffit,qua;fitum
eíl.Dubitat Aççurfiut in i.iz.j.i.C.d*. reb.cred..
Ncgat Donellus ad /.9. C.de reb.cred. nun.'.S. &feqq. Ítem
Burcbo't.cap.y.de jurejur.nu.o.Mynfing.ad rub.cxt.de probat..
Affirmat Ant.Faber dcc.iy.err.y., quem fequitur vir clarifiimus
Collcga quondam meus D. Petrus Cuuasus in paratit.
raanufeript.. Fatentur quidem illi, proprie ei, qui detulit, referri
jusjurandum dici, nec judia* , qui detulit, referri poffe.
Sed tamen exiílimant pofle eum , cui judex detulit , illud
rejicere in adverfarium fuum, arg.d.l.i z.§.\. C.de reb.cred. ;
cum ibi Juílinianus expreífe dicat, aut prxítandum efle juramentum,
aut referendum, five pars parti in judicio, íive judex
parti detulerit. Cui fententia; hoc confequens efl, fi judex
ob (émiplenam probationem hoc jusjurandum defcrut.licere
hoc cafu parti , cui delatum ell, in alteram partem id
rejicere . Sed refiílit ipfa verbi referre fignificatio: refertur
enim unde illatum eíl. Quod fi delatum non ex neceflitate
fufeipiendum fit, fed referri poflit, cur magis hoc jusjurandum
neceflTarium nuncupemits , quam judiciale, caufam nullam
video.Fatemurvevbujuflitliani ind./. 12.$. i.valde obfeuram
habere fententiam , Se aguofeimus hiulcum ilíud &
moleílum dicendi genus Tnboniano familiare : fed tamen,
ut concedamus verba illa , Vd ex' aucíoritate judiéis
cuicunque parti illatum Sec. , de neceífario accipi deberé :
tamen quod eodem loco mox fubjicitur de relationc ,
id ad Jusjurandum judiciale duntaxat pertinere omnino
exiílimamus: fie ut fingula fingulis refpondeant hoc modo
; cui a judice defertur, is prxcife jurare debet; cui a parte,
jurare vel referre. Argumento ell ,quod neceífitas prxllandi
relatum non indiílincle utroque cafu utrique imponitur, fed
uno cafu tantum, Se ei cui jure refertur, qui fciíicet ipfe an-
te-

SEI, F.cT. Jnn. QU_^;ST. LÍB. I. 185
te detulit: atque in hunc folum quadrat ratio,qua §.\.d.l.12.
clauditur : §¡u¿¡ en'im fcrendus tft ad appellationis veniens
auxiliUht in bts, qua ipfe fadeuda procuraiit ?
C A P. XLIV.
§luando & quibus in caujis a judice defirrl poffit aut debeat
jusjurandum nectpariura feu fupplctoriura ?
IjOteftasJudiéisindefcrendojuramento fupplctorio tribus
conditionibus circumfcribitur: Ut deferat in probationum
inopia.in cauiisdubiis,& caufa cognita, /.3.C. dc reb.cred.
& jurcjur.l.admoncndi 3 1.ff.de juftjur.. Primum igitur neceffc
eft, ut caufa laboret inopia probationum : nam probationibus
fuppetentibus autfupervacuumefthoc jusjurandum,
fi deferatur actori , quia & fine jurejurando fatis probatum ,
ut fecundum eum debeat judicari: aut iníquum , fi deferatur
reo,quippe quem convictum condemnari oportet juxtaformam
juris , ¡.negantes y.C.de vbL& off..Deinde, ut deferatur
non in quavis inopia * fed in caufis dubiis duntaxat. Dubias
autem caufas definió non cas, in quibus pares utrinque probationes
funt ( tune enim reum abfolvi oportet , cap.eX Hteris
§.ult.eXt.de probat.cap.inter dileños 6 .ext.dcfid.infrum.
arg.l.inter pares 38.ff.de re jud.l.Arrtanus 4y4ff.de obl.& all.
cura ftrail.) fed eas, in quibus judex dubius eft ob minus
plenas probationes allatas , puta fi actor unum inculpatum
teftem omnique exceptione majorem proferat , poterit ei
juramentum fuppletorium deferri ; ac tales cafus plures occurrere
poflunt : ita DD. corara, ind. l.admontndi & d. /.3.
Wef.par.de jureJKY.n* 10.,&ha;c fententia in ómnibus curiis
recepta , eamque hodic fequimur , Coflal.in d.l.admonendi,
McruLlib.\.dij\'.4/cff 4.tit.23.^.1^ Ab 'hac tamen fententia,
qUali jurijuftinianeo minus confenta»ea,reccdunt Duar.
Hb.zJifput.ii.DonelLde jurejur.cap. 11 .Uum.^.Ant.Fab. 19.
conj.i. Broncb. 2. afiert. 93. con tendentes, dubias caufas intel-
Ugi eas, in quibus par eft utrinque & plena probatio, atque
ifto demum cafu locum habere, quod de jurejurando fupp.'etorio

i86" A R N O L D Í V Í N N Ü
torio live neceífario deferendo prcecipitur. Sed hac potius ülorum
opinio juri noftro minus conlentanea, imo plañe non
convenire videtur.Neque enim poteft dici caufa laborare inopia
probationum , cum ab utraque parte plenc probatum eft:
fed tune acloris probationibus per contrarias rei elifis per inde
habendum erit , ac fi nihil probatum efiet, & reus, ut dixí,
abfolvi debebit, cap.curn funt txt. de reg.jur.in 6.per l.ubi
pugnantia i HS.ff'.cod.. Et vero fi,ut ilii volunc.ubi aclor uno
teftc probavitják reus nihil,nihilominus reus abfolvendus lit,
multo magis abfolvendus erit, ubi ille totidem teftes pro fe
produxit, quot nb~toi iWefet¡b.confil.i 3.«.3..Nec quod illi regerunt,magni
momenti eft,nempe alias efhci,ut hoc jusjurandum
deferri queat,etiam ubi nihil probatum eft.Nam primum
tune non poteft dici caufa dubia . Deinde aliud eft defeétus
probationum,ubi nulla; fuppetunt; aliud inopia,ubi quadam
fuppctunt, fed aneipites aut minus idonex tCujac.iib.2 2.obf.
28./;; fin. . Inopia quippe opponitur copia & opibus, & minor
eft egeftate. Sic inopiam frugum, vini, amicorum, inops
ararium,inopem linguam 8cc. dicimus, non cum plañe nihil,
íed cum non quantum fatis eft, fuppctit.
Sed expendamus fmgula, qua huic fententia objiciuntur.
Sic igitur illi porro argumentantur in contrarium. Aut
probat actor, aut non probat. Illo cafu vincit fine jurejurando,
I.o.C.dc ub/ig. & tf£?.,Hoc cafu reus abfolvi debet, /.4.C.
de edend.. Refpondeo , eft médium quiddam , cum fcilieet
actor ñeque omnino probat,neque nihil,fed aliquid, «Sc ut lOquuntur,
femipIene.Non enim ideo, qui parum probavit,dici
debet nihil egiífe,propterea quod judex ei penitus aífentiri
non debet, arg.l.i.§.\. & z.ff'.de tefiib.. Ajunt paria efle
non probare & non perfecto probare,per l.6.jf.qui fatifd.cog.,
& cum lex exigit probationem,exigere juftam 8c iegitimam,
l.uh.C. de probat.. Refpondeo,ratio hac obftaret, fi íemiplejiam
probationem fufficerc diceremus. At nunc contra, quia
ea per fe non furficit, fed opínionem duntaxat inducir,; ideo
dicimus, ad fuppletorium hoc juramentum judicem recurrere
poífe 8c deberé . Nimirum paria quidem ifta funt in eo ,
quod nec imperfecta probationis ea vis eft,ut fidem 8c sflen-
í u m

S E L E C T. J 11 R. QU_JE S T. L i B. I. 187
fum mereatur, quia per fe inefficax: fed quando alia adminicula
accedunt, ut fieri poteft, /.$.1.6. C.de prubat., jam pro
perfecta cedit, Se plenam fidem facit. Inftant tamen & ajunt,
dúo vel pkira imperfecta non faceré unum perfectum, arg.l.
j'padoncm 1 $.§.qUi jura 1 i.ffi de excuf.tut.; unde coliigunt,
nec jusjurandum junólum cum femiplena probatione poífe
efficere probationem plenam. Sed non eft novum,ut dúo aut
plura, qux per fe fingida infirma funt aut inefficacia , juncia
fimul & coacervata , vires & efTicaciam confequantur : verbi
caufa , unius teftis, quamvis omni exceptione majoris, teftimonium
plenam fidem non facit, fed fi ea, qux dicit,confentiente
fama, aliiíve veritatis indiciis confirmentur, jam illius
teftimonium pro plena probatione habendum eft , 6.
C.de probat.. Similiter ctfi íingula pacta per fe aétionem non
producuntjfi tamen id quod pacto quis promiíit, fefoluturum
pacto item deinde conftituat,aut aiius pro eo , hic aétio pecunix
conftitutx jure prxtorio in conftituentem datur , l.i.

I 8 8 'A R N O L D i VíiNNÍi
ftis vocém eífe audiendam, id eft, credendüm eíTe unius teftimonio
: credere eft plene aífentiri . Poteft tamen unius viri
honeíti 8c gravis teftimonium moveré animum judicis,& creare
etiam non levem fufpicionem .Opponuntur in 1.7,. §.2.ff\
de ttjl., quid aut credat judex , aut parum probatum fibi
opinetur. Non ideo tamen, qui parum probavit, nihil egit ;
licet ob id judex ei credere non debeat, feu penitüs aífentiri.
Senlim ad firmam aífcnlionem pervenitur,& quafi pergradus.
Plerumque levi primum fufpicione jadex movetur , mox
etiam vehementiore, qua; opinionem inducit; tándem fuccedit
& plena perfualio ac firmus aflenfus , accedentibus aiiis
atque alus veritat's indiciís.Ac piane ut lides &aífcnfus modo
plenus & integer, ac lirma perlualio, modo imperfectior,
ut in opinione dubitationem adjunetam habcute : ita & probatio
argumentum faciens judici fidem . Coilectio ex Calliftrato
in d./.^^.i. & 2. fj.de ttftib.. Cum autem latis conftet
ex l.ó.C.deprobat.,plures probationes imperfectas,,
licet diverfi generis,jungi,& ita juncias firmum aífeufum me-reri
poífe , neceíTe eft , ut per fe quoque úngulas conliftant,
& aliquid operentur. Finge ab aítore produci teftem unum,
hominem fpeclatx fidei, eaque , qua; dicit, alus quibufdam
veritatis argumentis confirmari ; quamvis úngula hxc per fe
plenam fidem non faciant, aliquam tamen faciunt, & junóla,
quod íingulis pondere deeft> numero fupplent. Fingeproferri
chirographum , quod is , adverfus quem proícrtur , a fe
feriptum neget, eumque eífe hominem vilem & contemtum,
cum iS , qui profert , fit vir gravis 8c integra; exiftimationis,
accederé teftem Unum omni exceptione majorem , qui pecuniam
, qua; ex chirographo petitur, numerari viderit, non
poterit non judex moveri , quin opinetur actorem bonam
caUÍ'am habere : fed qüia hxc probatio fola 8c per fe plenam
fidem non facit, qux fciíicet ad definiendam controverfmm
Se fententiam fecundum eum, qui nihil amplius prxftitit, íerendam
fufficiat* hic dicimus , rem ita tranligi oporterc , ut
judex in fupplementum ejus , quod ad jüftam probationem
deeft, aótori jusjurandum deferat,coque ab actorc prxftito ,
fecundum eum }udkQt 9d.¡.admotíc}jdJ & d./.^-Cdc reb.cred..
Qui

1
SF. r,F,CT. JUR, Qu MST. LÍB. I. 189
Qui hice ncgant,& fuperiorem diílinólionem nonadmittunt,
ilJi in arguendo iaborant petitione prineipii, poilulantcs fibi
concedi 73 ¿9 8py% » id quod eft in quasftione , qua; manifeíla
captio eíl. Quciílio hasc eíl, an omnino jus prceferibat &
príceipiat, ne ulium argumentum , aut ulla ratio in judiciis
admittatur , niíi ex qua una fb'a perfecta rei geíla; fides ad-
ílruatur? Si hoc verum eíl , non alia; rationes in judiciis ad-
mitti , atque a judice audiri debent , quam qua; feorfum per
fe fingula; funt quafi apodi6licae;nulla alia inftrumenta,quam
ubi per fe quodvis fumeienter probat, eamque fidem judici
facit, qua; moveré eum pofíit ad fententiam lecundum eum ,
qui iftud proferí,ferendam: at confequens hoc falfum efle fupra
fatis derñonílratum eíl ex ¡.c.& 1.6.Cde probat.
Tertia conditio eíl, qua poteftas judiéis in deferendo
jurejurando fuppletorio limitatur , eíl ut id deferat caufa cognita,
I.o.C.dc reb.crzd.. Hoc autem nihil aliud eíl, quam ut
judex ei deferat, cu¡ deferri ob juilas caulas ajquiús. eífe vi-,
debitur: non enim ílatim v.c. actorí, qui ad probationem aliquid
attulit, deferri debet, fed infpicienda; prius perfonarum
& caufie circumílantia;, cap.ult.txt.de jurejur.. Itaque nihil,
meo judicio, prascife hic definiendum, fed multa examinanda
fijnt,priufquam ad delatione hujus jurisjurandi perveniatur,
In primis fides cujufque & conditio pcríbme,qualitas &~ pondus
rei , de cjua agitur; teílium item, qui producuntur, prudentia
; denique & probationis modus : ac demum his rebus
bene exploratis judex ex animi fui fententia aftimabit , an
jusjurandum & utri deferri debeat. Pemiciofe igitur errant
judices,qui hoc jusjurandum paífim & fine deleótu deferunt,
de quo queritur Joan.Oldtndorp.in traci.de probat.. Quísdam
etiam caufie funt , in quibus jusjurandum locum non
habere tradiint DD., cujufmodi funt çaufie criminales, u.t«
pote in quibus probationes non tantum plena; eífe debent ,
fed etiam luce meridiana clariores , l.ult.in fin.C.deprobat.;
nec admittenda; propter inopiam aliarum probationes prce,
fumtivte,qualis eíl probatio per juramentum,/.5./r/.j¡7'.Í6' peen,
l.antip.n.ff.de quaft.Sichard.in Li.C.dt rtb.crtd.n.%. Gaii.2 f
obfcrv.94. n.i. Mynfing. 2. obJcrv.Sj. Facbjjj.i.co?¡t.2$.CQ-

190 A R N O L D Í V i N w i i
fial.ad Ulff.de jurejur.Diod.Tbulden. in C.de reb.cred.nu.t).:
quanquam hic reus intercluir, admittitur ad jusjurandum
purgationis,Afo/e//. 124.01^. 2.unde autb.novu jure C.ds peen,
jud.qui mal.jud.cap.5. & ult.de purg.ca.cap. 1. ext.de con fifi..
ítem caufa; matrimoniales , Gail.d.loc.Coi-ar. de matrim.p.i.
cap.4. §. 1 .nu.S. ítem caufa: civiles ardua: & magna: quantitatis,
Sicbard.dJoc.numA.Gail. 1 .obferv. 1 o^.nu. 11 .Myn/ing. 1.
obferv.68.; in quibus tamen , li plus quam fcmiplenc probatum
eft , huic jurijurando locum eífe voiunt, puta li cum
femiplena probatione concurrat aliqua fufpicio aut conje­
TURA, Gail.dJoc.dedf. 5 7 .Cur.Holla nú.
E St
C A P . XLV.
'An Judex poffk ab initio modum flatuere jurijurando
in litera , & an ex caufa pofiit id non fe.
qui, vel a principio non de ferré ?
genus aliquod jurisjurandi, quod ob dolum, contumaciam,
aut culpam rei, foii defertur aétori,& a noftris
jusjurandum in litem appeliatur. Hujus autem dus funt
fpecies, quarum alteram jusjurandum affeclionif, alteram veritatis
Interpretes appellant. Affeótionis jusjurandum eft ,
quo actor jurat, quanti rem aftimet ex affectione , quod
fa:pe verum rei pretium excedit, /. I./.8.ff.de in lit.jur.. Veritatis
, quo jurat actor , quanti rem ceftimet ex vero , feu
quanti veré ipiius interlit, omni affectione femota, 1.2.§.Í.
ff.eod .. Prius in fpecie vocatur in litem , quanquam & poílerius
fie appeliatur , I.$.§.ult.cum l.jlq.ff.eod. . Utrumque
defertur a folo judicc, l.^.§.i .ff.eod. . Pofterius etiam in ftrictis
judiciis defertur, re poft moram aut culpa debitoris pcremta
, d.l.$.§.ult. & l.feq. . Prius tantum in judiciis arbitrariis
Se bonx fidei,ob dolum aut contumaciam non reftituentis
aut exhibentis, d.l.$.pr.& §.i.l.3.eodJ.i.§.2.ff.cumraod.
l.qui refituere 68.ff.de rei %

S F. r, F. c T. Ju R. Qu £sT. Li B. I. 191
cem fequi deberé, l.^.z.ff.ck in lít.jur.d.Lqui reftituere §.u
de rei vind. : nec poteíl dici pejerafle, qui ex afieólu jurejurando
rem xílimat , quia de arbitrio fuo & affeólu juravit,
non de vero pretio.ln infinitum autem idem valet, quod in
immenfum , ut id poítea in ¿./.4.$.2. explicat Ulpianus , id;
eíl, etiam in eam fummam , qure longe rei pretium ac pene
modum in eo excedat, dum tamen certa fumma dicatur, ad
quam lis íeílimetur . Hxc enim iílorum locorum fententia
eíl, nempe quia legibus, quibus de hoc jurejurando cautum
eíl, certa quantitas, ad quam ufque juretur , non eíl definirá;
ideo necefie non eífe, ut jurans hic fervet certum aliquem
in jurando modum : fed pofle eum ex afl'ectione pro arbitrio
fuo rem xílimare, & in eo affeélioni lux etiam immodice indu.'gere.Eodem
fenfujullinianus in unum 4. Inft. de hered,
inftit. dicit pofle teílatorem in iníinitum quotquot velit
heredes inílituere . In iníinitum , id eíl , eiç ¿ -irepwmv >
ut iníinitum illic accipiatur pro indefinito incertoque heredum
numero . Porro tria de hoc jurejurando inter aliaindubium
vocantur.l.anjudex poflit ab initio modum huic jurijurando
ílatuere , ad quem ufque juretur.II. an poflit aliquandoJudex
id non fequi.Ill.an poflit in totum non deferre. Negat
hxc omnia Ant.Faber 16. cunjecí. 17. er dec. 1 S.err. 1 o.
contendáis, nec ab initio taxationem, nec poflea diminutionem
aut folutionem judici apud veteres permiífam fuifle :
imo nec ab initio non deferendi licentiam . Nos autem confiante!
dicimus, pofle, atque olim etiam potuiífe judicem taxationem
huic jurijurando adjicere ; poífe & potuiífe jusjurandum
non fequi , fed vel minoris reum condemnare , vel
etiam prorfus abiblvcre ; denique pofle Se potuiífe id a principio
non deferre . Ad hoc autem probandum non ell neceffe
uti argumentis longe petitis; loci in medio pofiti funt veterum
Jurifconfultum ÚJpiani, Marciani, &PauIi, quibus
idem illi,quod nos,Sz tantum non iifdem verbis pronuntiant.Et
quod ad primum attinct,Ulpianus in /.4. §.2.ff. de in lit.jur.
quxrit, an judex modum jurijurando ílatuere poflit, ut intra
certam quantitatem juretur , ne arrepta occafione juretur ÍM
immenfum;cc reípoade^etiam hoc arbitrio bonx fidei judiéis-
coa-

192 ARNOLDÍVÍNNÍÍ
gruerc.Marcianus iu /.$.§.i.jj'.cod.potcíi, inquit,judex praefiñire
certam fummam , uí'que ad quam non juretur . In /.g.
§. i .ff.ad ¿x¿/"¿.Ulpianus ait,in a&ione adexhibendum notandum
eífe, quod reus contumax per in litem jusjurandum petitoris
damnari ei poíljt,judícequantitatem uxmtc.Paulus in
¡.arbitrio \ 8.pr.ff.da ¿o/.wfl/.ait,po{fc per contumaciam fuam
tanti reum eondemnari,quanti actor in litemjuraverit,fed orficio
judiéis deberé in utraque actione(de dolo fcilícet,& quod
metus caufa)taxatione jusjurandum refrenan. Ex iifdemiocis
íimul inteljigimus,jurarequidem in infinitum,feu ineam fummam,que
pretium rei ionge excedat,licere, atque id quoque
judicem fequi,fedtuiiccumtaxatiojurijurandoadjcctanon efl::
ceterum fi judex certam fummam prefiniverit , ad quam
ufque juretur , tum ultra jurare non licere. Non obftat i.qui
reftituerc 6%.vtrf.fi vero non potfl ff.de rei vind. , quoniam
verba iljajuriscoiifulti, Sirte ulla taxatione, minime referenda
funt ad vocem Damnandusfód confhueuda & conjungcnda
cum verbo Juraverit, ut in ipfo textu : ut fit (eníus ,
cum iuravit nulla taxatione a judice prelinita , id judex fequi
debct. Sed & fi judex modum jurijurando non ftatuerit,
aut intra modum ftatutum juratum iit, poteft tamen jusjurandum
non feqyi, t\ vel minoris reum condemnare , vel
prorfus abfolvere ; utique ex magna caufa & poftea repertis
probationibus. Verba funt Ulpiani in d.l.\.§.?,.,&. efl; arg.in
i.admunendi 3 1 .ff.de j#rt/#r..Magna caufa eft, veluti i\docea.
tur reum non defiiífe dolo poflidere , aut petitorem non eífe
dominum fundi; aut pro parte non eífe,aut partem duntaxat
a reo per contumaciam non eífe reftitutam, atque hic locum
habet j quod Jurifconfultus ait , poíTe judicem vel minoris
reum condemnare, vel prorfus abfolvere. Nec quidquam mutat
autb.po/i jusjurandumC.de judje.,ubi non agitur de jurejurando
affectionis, fed veritatis, quo impeníe litis a vietore
eflimantur , Glofi.ibidcm.. Quod fi ex no vis inftru mentís
hoc jusjurandum retractan poteft » poterit etiam ab eo appellari.Éft
enim hoc jusjurandum in hujufmodi cafibus íimilc
neceífario feu fuppletorio , quia utrumque judex non pars
partí defert, & defert altera parte invita. FaCí l-ult. §,i.ff'.d

Sr.LF.CT. JUR. Qu^EST. LÍB. I. TQ>
'pdlat.Vt4ar.ad l.$.ff.de in lit.jur.; quanquam in ALUS propius
accedit ad voluntarium , quoniam aétoris caula comparatum
cft,qui idcirco id impune reculare poteft, fi de vera aeftimationc
probare velit, ut re&e Bartolas ad Lult.ff.de in iit.
jur. Borcbolt.tr.de in lit.jur. c.3. num.vj., Sc eft in eam rem
textus exprefsüs in l.quod fipofieffor yi.ff.de rei vind.. Quod
veroin L4.pr.ff.de in lit.jur. nominatim detutoribus Sc curatoribus
refertur , eos ut jurent, cogi non poífe , id propter
fpecialis dubiiin his perfonis rationem notandum fuit, quia
fi recufent jurare , tutela; vel cura; judicio dc damno inde
accepto pulfari poífunt.Conditio autem in d.l.\.in fin.pr.Si
velit, propria eft hujus jurisjurandi,non adolefcentis,¿?ora&.
d.trah7.de in lit.jur.cap.^.num.ij. & fiqq. Donell.16.comm.
cap.li.. Quid igitur eft, quod Paulus in l.ult.ff.eod. feribit,
ex neceflitate juris in litem jurari?Refpondeo primum, Paü-
Ium non loqui de jurejurando inlitcaffc&ionis.fed veritatis.
Deinde , Paulum non intelligere neceífitatem aliquam juris
publici , fed privati ; quia cum aílimatio rei, qua non extat,
difficillimc probari poífit, neceífe iit aclori jurare , nifi
eam fibi perire velit. Et deifique, fie Paulum loqui
refpechi judiéis , quia judex fine dclationc jurisjurandi
non poteft ceftimare rem , qua non extat, /.5. §.ult. ff'.e&d..
Illud autem ineptum eft,quod quídam ajunt,in d.l.ult.agide
neceifitatc patiendi delationem jurisjurandi impolita contumaci,non
de neceflitate impoíita ei,cui defertur:nam ñeque,
ut jam diximus , de jurejurando affeetionis , quod ob folarri
contumaciam defertur,illicagitur;neque verbisjurifconíuiti,
qui ex neceflitate juris in litem juravit, talem fenfurri affingcnt,qui
Latine fciunt , illc jurat ex neceifitatc juris, id eft
alter eum jurantem pati debet.Quemadmodum autem judex
modum jurijurando ftatucre poteft , ita & poteft ab initio
in totum non deferre:imo propterea quod judici licet in totum
a principio non deferre,ideo Sc modum jurijurando ftatucre
poteft , ne ultra certam quantitatem juretur . Ratio
& colleftio Vlpiani in d.l.4.§.2. item, Marciani in d.l.$.§.i.
ff.eod. f8c ibi vulg.DD..Poteft ergo judex Sc taxare quantitatcm¿iii
quam juretur 5 Sc ideo poteft } quia poteft in totum
N j u s .

194 ARNOIDÍVÍNNÍÍ
jusjurandum¡non deferre.Movere non debet,quod Vlpianus in
'd.¡.4..§.i. fcribit, judicem oportere hoc jusjurandum deferre;
quippe quo hoc tantum fignificatur, fi quo cafu deferendum
fit, a judice deferendum efle,non a parte, ad differentiam voluntarii
& judicialis.Enimvero non hoc dicimus , etiamfi de
dolo & contumaciaadverfarii aperte & liquido conílet,cífe in
poteftate Judicis non deferre,fed ubi de eo ambigitur nec fatis
iiquet. Nam qua; Judiéis arbitrio permiífa , non in meram
ejus voluntatem collataintelliguntur,fedcommifia viro bono
cum neceiíitate arbitrandi & ftatuendi, quod fibi xquius mc-
Jius videbitur , arg.l.fi fie legatum J$. ff.de kgat.i. Duar.ad
tit.de in lit.jur. n.2Q.Coraf.ad l.$.eod. n.21.. Mirabitur jam
forte aliquis , quid Antonium Fabrum moverit , ut contra
tot exprefibs Se ciaros textus fuperiora omnia negaverit: ñeque
injuria . Nihil enim ille ad confirmationem opinionis
fu» profert, prxter locos in Lqui reftituere 6S.jf.dc rei vitu
dic.L4.in pr.& §.1 .Lult.ff.de in lit.jur.fin quibus tamen nullum
ei prajfidium eífe,fatis abundeque probavimus : & tamen
tam infirmo aut potfus nullo auxilio fretus audet alios locos
omnes delere aut Triboniano adfcribere , quali in iis ipfe
fermo Triboniani eluceat. Ait igitur, dJ.4.§.2. a verbis,Sed
anJudiX , &c. Se f.feç.item l.$.§.i.& 2ff.de in lit.jur .¡.arbitrio
1S. pr. ver/lfed ofticioff.de dol. mal. eífe ex emblcmatis
Se additamentis Triboniani, taxationemque iftam ignotam
veteribus primum a Zenone introductam,/.9.C.//«¿/íí vi,Sed
profecto tot ilíuftres, quos modo citavimus, locos ex TT , in
quibus eftterfus &emendatiflimus aegenuinus veterfi fermo,
minime redolens Tribonianum, Triboniano adfcribere ni mis
temerarium eft.Aliter ojent catuli,alitcr fues. Subacta; in latinitate&
legibus Romanis ames facile verba veterum Juris*
confultorum difeemunt a circumduóta Se molefta oratione
Juftiniani aut Triboniani: Legitimumque modumdigitiscal.
le mus & aure .
CAP.XLVI.

SELF.CT. JUR. QU/EST. L¡B. I. 195
C A P . XLVI.
An ex ómnibus contraclibus innominatis dúplex aHio
competat,preefcriptis verbis ,

i

SELECT. JlIR. QuLffiST. LÍB.I. 'ipj
Ita diílinguendum eíTe arbitrántur . Cum aliquod contra*
hitur fynallagma , quodevenit, quoties ab uno aliquid in
alium tranfit, ajunt, ex contracta innorninato nafci civilem
aólionem pncfcriptis verbis , ut in l.y.§.2.ff.de paft./.$.§.i
2. jj.de prcrb.\ idemquc eífe, quoties ex faóto unius aliquid
ad alium , qui daré debet , pervenit , ut qucmadmodum
illi ob id faólum aliquid abeft, ita & huic aliquid adiit,
ut in l.ft politnda 22. ff. d.tit. 1.6. C.de ttanfaB.. Nunquam
enim jure civili alicui actionem dari ejus rei nomine , qi:;e
ipfi abeft, contra eum , cui plañe nihil ex co adeft . Itaque
cum in contractu do ut des, item do ut facías , contrahatur
cvváÁÁayfzce» feu negotium civíle . etiam civilem aótioncm
prceferiptis verbis ex utroque nafci. At in contráctil fació ut
des geri quidem etiam negotium,utconventio hic non fit ñuda,fed
non femper tale faólum intervenire, ex quo ad alium
aliquid perveniat, quod fundamentum fit crupaXXay/AaTv; >
Si actionis civilis : v. c. Stichum fervum meum manumití
, ut mihi Pamphilum dares : indícavi tibi fervum tuum
fugitivum, ut mihi pro indicio decem dares. Ex priore fací®
etlimihi aliquid abeíl, tibi tamen nihil adefl, nullum commodum
pecuniarum índe ad te pervenit. Ex altero nihil mihi
abeft, quamvis tu commodum aliquod occafione indicii
confequaris.Itaque his cafibu? Ceñante alione civili praHcriptis
verbis, fiquidem dolus arguatur ,aólionem de dolo dari,
fin minus, in faólum, d.l.$.§.?,./. 1 5.in¡hi.ff.de prajc.verb..
Cum autem utrinq'ué de facféildo actum ell, parem eífe
utriufque rationem ; 8: quia alias etiam loco faóti fuccedit
t)bligatio in id , quod interdi, actionem prasferiptis verbis ,
qute natura fuá incerta eíl, Íine diflinólione dari. Antonius
autem Faber in rational.ad d.¡.$.§.^.& ftq. putat, in hoc articulo
admiflameífe aótioncm prxfcriptis verbis dubitationis
tolle,ndx gratia , cum hic videri poflit competeré actio mandati
propter limilitudinem negotii,qu& dubitatio,in contractu
fació ut des, nulJa.Ccterum ut ingenue fatcar quod íentio
, non poífum íuperiori diílinctioni penitus acquiefeere.
Nam & in fpecie dj.15.ff.de prxfcr.verb., quamvis indicanti
fervum fugitivum nihil abfit, tamen propter intercedenteni
•
N 3 pa-

198 A R N O L D Í VÍNNÍi
paclionrm ob indicíum , ait V/pianus , gcrí negotfum aKquod,
ex quo civiiis aétio oriatur, id eft, prceferiptis verbis:
oc licet mox fubjungat, nili íi quis & in hac fpecie de dolo
aclionem competeré dicat, ubi dolus aliquis arguatur, tamen
his verbis non revócat, quod prius dixerat, de aclione prceferiptis
verbis danda, fed hoc íignificat, fccundum quofdam,
etiam in hac fpecie aclionem de dolo dari,ubi dolus arguitur,
reí i cía aclione prceferiptis verbís,ubi dolus nullus intervenit.
Et hoc congniit fententia Pauli in dJ.$.§.2Jn fin.ff'.tod.,ubi
in tali fpecie,íi tibi dedí lervum.ut lervum tuum manumitieres
, erque a te manumiífo, quem dedí, evíclus eft; Paulas
fcribit,íi fcicns dcdi,de dolo in me dandam aclionem ex fententia
]ultanh íi ignorans, in factum civilem: quanquam locus
ifte Pauli fuípecjus mérito videtur, propterea quod alibi
Icgímus , Julianurn utroque fuperíore cafu dediífe aclionum
extremas quaíi priinis deficientibus, in ícientem quidem de
doio,in ígnorantem autem in factum prcetoriam,non civilem;
atque eo nomine reprehendí a Marciano & Vlpiano in /.7.
§. 2.ff 'Je pací., qui putant utroque cafu in factum civilem pr;cícriptis
verbis dandam. Et profecto recle: nam íi in ígnorantem
datur aclio in factum civiiis, hiee eadem danda eftetiam
iw fcicntem,non de dolo:& ex contrarío fi in ícientem datur
de dolo , neceífario in ¡gnorantem danda eft in factum prectoria
, qui certus eft & perpetuus'horum judiciorum ordo.
Porro nec illud video, quid interlit ad aétionem prceferiptis
verbis dandam,utrum ego tibi dederim Stichum,ut Pamphilum
manumitieres , cumque tu eum manumiliflcs , Stichus
evíclus fit; an ego Stichum manumiferim, ut tu Pamphilum
mihi dares, & tu ceífes daré. Ñeque enim aut illo cafu ex tua
manumiffione quicquam commodi pecuniarii in me tranlit ,
aut hoc ex mea manumiflione ad te.Sed hcec potius in medio
relinquenda: funt enim éy. TUV ct7rcpcúV>nec fine caufa exiftimat
Cujacius ad l.y.§.2.ff'Je pací, verbum illud civilem apud
Paulum in d.l.$.§.2.in fin.jf.de prcefc.verb.efíe additamentum
Triboniani,& argumentum imperitia: Compofitorum.
CAP XI vu.

SELECT. JUK. Qo_.EST.LiB. I. 199
C A P. XLVII.
An etiam ejus,quod ]
errore juris indebitum
tum eft, repetitio detur ?
folu~
OUafitum eíl,quomodo accipiendum fit,quod pafllm fimpliciter
& geueraliter deíinitur, indebitum por erroiem
folutum repetí poífe, de errore íaóti tantum, an etiam de errore
juris. Dúplex enim error eít, unus Éact-I, alter juris. Facli
error eíl, cum aut quod faótum eft, faétum eífe nefeitur,
aut quod fa£lum non eíl, facturn putatur.Contra qui faétüm
quid elle fcit,aut non efle faclum,& tamen ignorat, quid hic
fibi jure tribuatur , is in jure errat, /. ¡ .jf.de jur.& faci.ign. ,
ubi hac res exemplis declaratur . Si quis fciens fe non deberé
folvat, ceífare repetitionem, juris eíl expiorati, Ai. §.i././i
non fortcm 26. §.indebitum l-fj

'200* A R N 0 t> D í V I N N i í
vínculum sequitatis, ut fummo quidem jure eo nomine aótio
competat, fed qux per exceptionem perpetuam excludatur,
tale debitum pro indebito habendum eft,ejufque per errorcm
foluti,ut veré indebiti, datur repetitio,/.//mn fortera 26.§.$.
¡.qui exceptionem 40. /.// quis 43. ¡.ex bis ómnibus 54.jf.dti
cond.ind.. Nimirum hujufmodi debitum verbo tantum ita
dicitur,re autem debitum non elt,quoniam natura: jure non
debetur: imo nec veré deben intclligítur jure civili, /.3. §.1.
ff.de pee un.confi it. l.nibil ittttrefi 11 2.ff.de rtg.jur.. Natura-
Je autem debitum, ut ut jure civili feu fummo jure debitum
non fit , in hac tamen caula pro vero debito habetur , ideoque
etfi exigí non poteft , folutum tamen quamvis ab eo ,
qui etiam civiliter fe obligatum putabat, non repetitur: fententia
innumeris Jocís tradita , ¡.naturales 10.ff.de obl.& aci.
l.indtbiti 1 3J.fi'picna 1 cfJ.Ji nonfortem z6.§.libtrtus 1 Z.lJulianas
60.ff.de cond.ind. /.3. §.ult.ff.quod quifq.jur.. Et vero
cum etiam id, quod natura debetur , in compcníátionem veniat,
fumma ratione denegatur ejus per errorcm íóluti repetitio
. Sed etfi debitori detur exceptio perpetua , ceterum ex
caufa non tollentc naturalcm obligationem , adhuc dicimus
folutum per errorem non repetí . Hujus generis eft exceptio
rei judicatse : fiquidem fententia judicis obligationem naturalcm
confenfu conftitutam tollere non poteft : Se ideo quod
verus debitor abfolutus foivit, repetere eum non poífe J.v//flnus
& Paulus refponderunt, d.l.Jultanus 6o.ff.de cond.ind..
Huc item plerique referunt exceptionem fcnatufconfulti Macedoniani.
Nam Se filiusfamílias fi mutuam pecuniam contra
fenatufconfultum acceperit,c< patcrfamiliaspofteafa&us perperam
folverit, non repetít, quoniam naturalis obligatio nianet
, /.9.;';/ fin.& l.feq.ff.de fenatufe.Maced.. Aflertur & alia
denegando: ex hac caufa condiótionis ratio in ¡.qui exceptionem
4c.ff.de cond.ind.. Sed ea non eft perpetua , ut apparct
ex d.l.Julianus eod. . Atque ego in hac fpecie pmnino diftinguendum
putarem inter errorem juris Se faéti per l.ult. ff.de
Jinat.Maced.. Igitur Se pro debito hic accipiendum , quod
natura tantum debetur , Se pro indebito , quod debetur tantum
jure civili . Enimvero naturale debitum more vercrum
hic

SF.LECT.JU*. QuyEST. LÍB. F.' aoY
Me accipimus, quod ex ea obligationc naturali debetur,qux
civiJis & fimul naturalis obligationis effectus omnes habet,
demta una actione . Quod fi etiam ipfa naturalis obiigatio
jure civili tota improbetur, qualiseft mulieris intercedentis,
/.// multe*. 16.§. i .ffadfinM Vellej. f ptodigi promittentis, 1.6,
ff.df. icrb.obl.iaut alias deftítuta fit juris civilis auxilio, licet
admittat accefíiones, qualis efl: pupilii fine tutoris auétoiitate
contracta; talis debiti quamvis naturalis nulla hic habetur
ratio, perindeque repetitio foluti datur,ac fi quod ex ea caufa
foluLiim eft, ne jure quidem naturali deberctur, l.qui exceptiontm
40. & Ufcq.ff.dc condJnd.l.y.C.ad fen.Vell.d.l.6.ff.
de itrh.obl..Ejufdem generis eft & obiigatio naturalis,quarrt
inducit voluntas teftatoris vel minus folennis , vel legantis
fupra dodrantembonorum: quanquam hxc in errore jwris effeálum
naturalis obligationis habet, /.9. C.ad leg.Falcid. l.fl
C.de cond.ind.
Jam quod ad quxfticnem propofitam attinet , fubferibó
fententix veterum Interpretum , nempe etiam ejus , quod
per errorem juris folutum eft , repetitionem eífe , fi nulla
íubfit naturalis obiigatio.Movct me primum hxc ratio,quod
condictio indebiti ex bono & xquo introducía eft , l.peni
ff.de cond.ind.; ac proinde non niíi exceptione xquitatis ex
adverfo excludi poteft. Quam vero xquitatem prxtendcrc
poterit, quove colore de iniquitate condiCtionis excipere
cui quid íblutum eft , quantumvis per ignorantiam juris ,
quod ne natura quidem debebatur , five quod caufa debendi
ab initio non valuit, five quod effectum non habuit, ut accidit
in mere civili debito ? Nam cum tale debitum nullos
veri debiti efleclus habeat , non compenfetur, /. 14.ff.de compenf.,
accefliones non admittat, l.^.§.i.ff.depecun.conjtit.l.y.
ff. de fdcjufi.; cum prxtor eo nomine in re aperta deneget
actionem , in dubio non det niíi cum exceptione, l.nampofieaquam
9ff.de jure jar.,z\\\o tamen Se ipfo oftcndit,fe id pro
debito non habere ; quis credat , fi id vel per errorem jun's
íblutum fit , repetí non pofle ? Prima enim xquitatis regula
eft,neminem deberé cum alterius detrimento fieri locupletiorem,
l.nam buc 14.ff.de cond.ind.. Ut ecce, fi quis dolo
malo

202 A» NOLDÍ VÍNNÍi
malo alíqucm induxcrit,aut meta ¡Hato coegerit, ut promitteret
, non poflum adduci, ut credam exacta m ex his caulis,
licet per errorem juris folutum Iit, retinen poífe ; atque ¡mprobitatem
fuam cuiquam prodcífe hoc folo prcetextu, quod
lblvens in jure erravit.rgnorans fcadjuvari potuilfe exceptione
doli mali aut quod metus caufa. Et ne videamur fine auétoritate
\oqu\,tcxtus in eam rem evidens eíl in/.y.ff.de cond.
ob turp.cauf.: ubi Pornponius diferte ait, ex ílipulatione, qua
per vim extorta eíl , li exacta iit pecunia, repetitionem efle.
Pono SÍ extra hujufmodi cafusjulianus poli A'eri-am SíAtilicinum
refpondit , pecuniam folutam ab eo , qui fe deberé
putabat, cum exceptione doli mali fe tueri potuiífet , repetí
poífe, ac proinde folutam errore juris, ¡¿qui fit deberé 7- ff'>de
cond.cauj.dat.. Símiles loci funt in l.cum is 32. §. 1. l.fi quis
43* fifi-fidejufior 59. ff'.decond.indcb. l.^.C.eod.. His enim locis
agí de errore juris patet ex eo, quod agitur de faólo proprío
, coque quod nemo ignorare poteft , nifi fumme negligens,qux
ignorantia pro ignorantia juris habetur, l.o.§.2.ff'.
dc jur. & faft.ign. ; nemo enim poteft pi-oprii facli ignorantiam
pretendere, /.7. ff.adSenatVell.add.l.mandatum SJ.ff.
mandat.l.i .pr.ff'.ut in pop.hg.. Prxterea etiam hoc me movet,
quod in toto titulo -n.de cond.indeb. alias fatis prolixo, nusquam
aut errori facli tantum repetitio tribuítur , aut errori
juris denegatur; fed perpetuo tribuitur errori íimplicíter, five
quod folutum eft omníno non debeatur, five propter exceptioncm
perpetuam exigí non poflit: ut vel hinc intelligere
iiceat, errorem quidem, qualifeunque lit , non obftare rcpetitioni,
fed obftare folventis fcientiam , SÍ quidem folam:
quod luculenter probant tum J.i. §. i.&l.fi non fortem 26.
$••>• ffeod.i tum ratio, ob quam placet, eum qui fciens indebitum
folvit , non repetere , nimirum quia donafle intelligitur,
/.53. ff.de reg.jur. l.y. C.de cond. ob cauf.dat.; quod lañe
de eo, qui fe obligatum SÍ neceflitate folvendi adftrictum
puta\ it, dici non poteft . Nec aliam ob caufam in fpecie l.i.
pr.ff. ut in pofS. leg. condictio fatifdationis conceditur jus
igaoranti, fcienti denegatur. Poftremo ve] máxime me illud
movet, quod a Papiniano refponfum eft in /.8. ff. de jur.
& fací.

SEIECT. JUR. QU.«ST. LÍB. I. 203
'& fací, ign. , nemiüi in damnis amittendíe rei fuá; ignorantiam
juris nocere.Ex eo enim perfpicue evincere mihi videor,
etiam id quod per errOrem juris indebitum folutum eft, condici
po(Te:nam fi hoc ncgamus, illud fateamur neceífe eft, errorem
juris etiam in amittenda re fuá cuique nocere , contra
féntentiam Papiniani . Noque video quid ad hoc refponderi
poflit fine cavillatione. Nam certe illa Neotericorum refponlio
captiofa eft. quod c"ndiceñs non laborat de re amittenda,
fed de re amifía:li enim per errorem juris fohens ita rem fuam
amittit,ut nullam habeat repetitionem, utiquejuris error in
damno amittenda; rei fuá; ei nocet . Ñeque vero hic de tempore
condiótionis inftítuenda; quxritur, fed facías folutionis,
negatque Papinianus errantcm 111 jure rem fuam amittere,videlicet
fic,ut eam nunquam pofiit recuperare.Et tantum non
ridiculum eft, quod ajunt,errorem juris folventi profuturum
ad lucrum, fi rem recuperaret, eo quod translato per folutionem
rei dominio, jam de novo eam acquircrc vidcatur.Quafi
vero damno non arficiatur , qui dominium rei fuá; in perpetuum
amittit,aut lucrum fcntiat, cui damnum refarcitur.
Lucrum non intelligitur, nifi quod deduóto damno fupcreft:
nihil autem amplius hac condictione recuperatur , quam
quod damnum abftulit. Et omnino quod idem Papinianus
in l.y. ff.de jur. & facl.ign. definit, ignorantiam juris fuum
petentibus non nocere, id ad omnes pertinet , qui de damno
vitando laborant.Ncc obftat huic definitioni l.fi fidejuftor 29.
§.1. ff.rnand.; nam illic proponitur fpecies, ubi dúo de damno
vitando Iaborant;debitor,qui exceptione perpetua fe tueri
poterat,& fidejuífor,qui cum factum non ignOraret.in jure errans
folvitmegaturquc hoc cafu competeré fidejuífori aclione
niandati: de condictione autem nullum ibi verbum . Ex lisdem
locis aperti erroris convincuntur , qui eandem fcientia;
Se ignorantia; juris rationem eífe volunt. Quid enim fi accipiens
quoque in jure erret, dicent ne hunc furem eífe? aut li
fciat eífe indebitum Se creditorem fe fimulet, negabunt efle
furem , propterea quod folvens, eo quod in jure errat, pro
fciente Se donante habeat.uih ,
id.!.quon¡am 1 Sff.de cond.jurt.
l.falfus 43. pr.jf.da furt.. Quid ergo eft? Acquirere volenti-
bus

204- A R N O íi D Í V Í N N Í l
bus juris error non prodeft, d.l.y .ff.de jur.& faftJgtí.; exempla
i n /.4. ff.cod. Lio. ff.de bon.pofi. 1.11 un quam 3 1.ff.de ufuc.
I.1 1. C.de jur. & fatl.ign.: íüum vero petentibus & in damnis
amittendce rei fuá; non nocet, d.l.y. Ó" d.l.S.. Et quod
dicitur , juris ignorantiam nocere, /.9. ff.cod. , fie accipiendum
efl, non prodefle , lucro non afficere : ceterum nec dam-
110 . Enirnvero meminiífe oportet ejus , quod initio dixi ,
ita errorem juris non impediré, quominus folutum repetí
poflit, íi nulla íubíit naturalis obiigatio. Quod íi is , qui
íblvit, natura qualis qualis debitoreft, qux res iimul juílam
retinendi caufam accipienti tribuat; hoc fane cafu diftinguendumerit
inter errorem juris & facli: ut in faóti errore
concedatur , in errore juris denegetur repetitio. Ut ecce ,
cum eflem liliusfamilias mutuam pecuniam contra Senatusconfultum
accepi, & paterfamilias factus folvi; fi per ignorantiam
juris , non repetam , fi per errorem fa£H , contra ,
arg. l.qut exceptionem 40. de cond. ind. /.9. in fin. cura l.feq.
j mcl.l.ult. ff.de Senat.Maced.. Solvi íideieommiífum fecundum
voluntatem teftatoris , fed minus folennem , quia forte
quinqué teftes non adfuerant, qui numerus in fideicommiflis
legitimus eft , §.ult.Infi.de fideic.hered.. Solvi integra legata
non retenta quarta ex lege Falcidia , fi errore faóti, repetitionem
habeo, íi errore juris,non item, 1.2. Cfi ad-v.folut.l.J.
C.de cond.ind./.9. C.ad leg.Falcid.. Non equidemideo, quod
hic folus error juris mihi noceat, fed quod fimul intercedens
naturalis obiigatio , quam inducit voluntas teftatoris , arg.
1.2. C.de fidei cora. Un tcfiamento 7fi.de fidei c. libert. §.fi
quis 15. ff.de donat.int.vir.& ux., juftam facit retentionem.
Et hoc puto fignificare Grotium lib.^.introd. ad jurifp. Bat.
cap. 30. his verbis: Ten vvaar eenige rechtmatige reden tot de
betalinge hadde gedient. Atque ad hujufmodi aut fimiles caliis
accommodandi funt & alii loci Codicis , in quibus forte
aut errori juris denegatur repetitio , aut errori faóti tantum
tribuitur, ut in Lio.C.de jur.& fatt.ign.1.6. C.de cond.ind..
Nam profeóto ob hoc folum, quod ego in jure erravi, tu juftam
retinendi, quod tibi nullo jure debetur , caufam habere
non potes: & hic melius eft favere repetitioni, quam adyen-
titio
J

SEfiÍc*¿JUR. QUJEST. LÍB.I. 205
litio lucro , argd.non debet 41. §.1. ff.de reg.jur..
C A P . XLVIII.
An mulier ex quavis caufa , etiam extra judicium, efficaciter
renuntiet Senatufconfulto Vellejano ?
F Oemínre
non minus, quam mafculí, ex contra 61: i bus fuis
obligantur. Excepta eft interceíTio fenatufconfulti Vellejaní
providentia. Id autem ideo Senatus providit, ne fcemince
virilibus officiis (cujus generis eft & interceíTio , L2.ff.de
reg.jur.) fungerentur . Et hoc ofricium eo magis eis adimendum
fuit, quia in eo non fola opera nudumque minifterium
verfatur,fed etiam periculum rei familiaris,/.i.pr.Ó* §.i.ff.ad
fenat. Vellejan.. Et proinde prdfpexit Senatus , ne remoto
prrefentis periculi metu alienam obligationem facilitate fuá
fufeipiendo (ut eft fexus avarus quidem , fed incautus , non
profpiciens damnum, quod ante oculos pofitum non eft) obftringerentur,
1.2.§.2.ff.eod.. Subvenit autem ita mulieri, ut
fi de interceífione conftet, nulla aclio petitiove adverfus eam
detur: aut fi hoc non fat¡s liqueat , detur mulieri exceptio „
qua probata non teneattir, arg.Lo.pr.ff.de jurejur.:totam denique
obligationem Senatus improbavit, /. 1

206** A R N O L D I VÍNJNÍÍ
C.eod.lX.Sl beneficio fenatufconfulti renuntiaverit, quod c>.
tra controvcrfiam receptum efl in duabus caufis; in tutela liberorum
a matre aut avia fufccpta , au-tb. niatri & avia
C.quand.muUtut.; ítem fi pro eo, pro quo mulier intercetfit,
parata fit judicium accipere, ejus iiberandi caufa , l.ult.§.pen.
ff.od fe fíat.Ve 11.\ quorum alterum rei ncceifitas exprelTit,reccpta
fciíicet matris & avia; tutela; alterum juris, quippe quod
admifl'a folutione omnino conlequens fuit , Lfolutione 23.
ff.de folut.. Illud autem quxritur,an mulier etiam ex quavis
alia caula extra prxdictas emeaciter renuntiet fenatufconfulto,
non quidem in foro, ubi fententia; numerar i lolent, fed in
Academiis , ubi veritas exquiritur. In foro recepta dicitur
hxc fententia, tanquam communis,mulierem ex quavis caufa
etiam extra judicium renuntiantem fcnatusconfulto ex
interceflione fuá obligari , utique fi de jure fibi competente ,
Se vi fcnatufconfulti probé edoíta íit : quanquam nec ubique
hoc receptum videtur,& dubium eft.an hxc fit communisopinio
, ut patet ex iis , qux traduntur a Qomtfii) llb.i.
var.refol.eap.i ^.tíum.iy. Cbrijiin.vol.i. dtcif16.Se alus. Sed
utut hxc fit comunis Se recepta uíu forenfi fententia,ego tamen
cum Alber.Bart.Bald.CaftrtSalic.Alciat.Gúraef.ub¡ fup.
Ó' aliii ibid.& apud Soar.in addit. çitatis , veriorem eífe judico
fententiam contrariam , nimirum muJierem extra caulas
memoratas, quarum propria,ut diximus, ratio ell,renuntiantem
fcnatufconfulto ex interceflione non magis obligari
, quam fi interceíferit fine renuntiatione . Hoc enim omni-
«o confequens eft ampliflimi Ordinis provident-ix totam ínterceffionem
improbantis , idque etiam publicx honeftatis
caufa, quod intercederé civile & virile ofBcium videatur,/.i.
1.2. §.1.1.16. §.\.ff.ad fenat. Ve11.1.2.ff.de reg.jur. . Et alioqui
admilfa contraria opinionc levi momento prudens Scnatus
coníilium eludí atque inutile reddi poterit: quippe cum eadem
fragilitate & levitate , qua mulier intercedit , etiam renuntiatura
fit: nempe ubi nullum prxfens damnum eft, tam
facile fe induci patictur, ut renuntiet, quam ut iiltercedat .
Quid quod ipfa renuntiatio vel máxime interceífio cft,utpote
qux interceflionis confirmandx gratia interponitur. ;
Nihil
in

SF.LECT.JUR. QU/SST. LÍB. I. 207
Jn contrarium facit, quod mulierem de jure fuo certiorari
volunt: quoniam certioratio ñeque aligere , ñeque minuere
obligationem poteft ; ñeque fufficit ea res ad imbecillum, 8c
captionibus fuppofitum fexumdeterrendum ab interceiTione,
ubi nullum prcefens pericuJum metuitur. Cumque finís certiorationis
fit cognitio auxilii , nihilominus tamen mulieres
ut máxime juris fui confcias fint,fenatufconfuito juvari conftat:
8c femper hic militat ratio duela a caufa tum impeliente
tum finali, ne mulieres ex aliena obligatione damnum fentiant.
Accedit huc , quod mulier etiam iterato intercedens
juvetur ; nam 8c in fecunda promiflione interceiuo eft, ut itiquit
Jurifconfultus in i.doli 10. rtrf.di?íeffum ff'.ds novat. .
Atqui renuntiatio non videtur eífe efficacioi interceífionerepetita.
Quod vero conftitutura eft a Iujliniano in l.ft mulier
22.C.adfinatVelL, ut iterata feu repetita poft biennium intercedió
fenatufconfulti auxiüum excludat, id fpecialcm rationem
habet, qua; etiam illic adjicitur, nimirum quod mulier
tune non tam pro aliena obligatione , quam pro fuá intercederé
videatur, 8c proprium negotium gerere. Utique fecus
eft , fi ante biennium cautioncm repetierit . Eft 8c aliud
hujus fententia; argumentum in ¡.antigua 22,.§.2.C.adJlnat.
Valí.,ubi eocafu mulieri datur exceptio fenatufconfuIti,cum
inftrumento publice confeclo 8c tribus teftibus fubiignato
interceiTio facta eft,ita 8c ut hoc folo cafu ipfo jure teneatur,
eique exceptio fit neceíiária , alias fenatufconfulti auxiüum
non defideret . Quod íi igitur mulieri non obftat interccfiio
tam folennis,quo minus locus fit fenatufconfulto,multo magis
locum habebit in fimplici renuntiatione . Utique enim
non verbis , fed rebus leges pofitas funt; 8c qux tam folenniter
intercedit , ferium profeélo animum fe obligandi habere
oftendit, taciteque hoc ipfo videtur Senatus auxilio renuntiare
, cum alias dolus praefumi poífit . Et bona igitur hxc
connexio eft: Si mulieri etiam tune fuecurritur , cum inftrumento
publico trium teftium fublignatione firmato interceífit:multo
magis ei fuecurrendum eft.cum tantum fimpliciter
exceptioni fenatufconfulti renuntiavit. Non obftat regula
tradita in l.pctl.C.dc pa¿L,quod unufquifque iicentiam habet

208 ft R }JO L D i V i N N i i
juri pro fe introducto rcnuntiare . illa enim regula officíum
fuum perdit, quando vel atas , vel fragilitas pcríbna , aut
alia coníideratjo privilegio locum facit, arg. l.alia 14.^.1.
ff.folut.matrim., ut recle Alclat.in Lpen.C.de pad. . Senatus
autem , cum improbat interccfiionem & inde natam obligationem
, opem quidem fert mulieribus, fed tum propter fexus
imbecillitatem multis captionibus obnoxii , tum etiam
intuitu public$»honeftatis , eo quod intercederé fit víriíé &
civile officium , l.2.ff. ad [enat.Vell.l.2.ff.de reg.jur..
Et alias , u* dixi , prudens Senatus confilium millo negotio
eludi poflet'.Fundatur máxime contraria opinio in l.ult.§.pe /?.
ff.adfenatVelL,ubi}uv\fcoi\fahusak,ümulic.r pro co,pro quo
interceífit, parata fit judicium accipere , ut non in veterem
debitorem actio detur, eam cávere deberé , le fenatufeonfulti
exceptione non ufuram . Sed inquam neceflitas juris
in hoc cafu renuntiationem admiíit vel potius extorfit.
Etcnim hoc admiflb , quod mulier pro debitore recle Iblvit,
i.4.ff.L\.G.eod. 9 coníequens omnino eft , ut ei Iieeat Sc judicium
pro debitore accipere liberandi ejus califa , quoniam
•Sc hoc pro folutioneeft , Sc unicuique licet etiam debitore
invito , l.foluttone 21.ff.de folut.. Nimirum fi vellet Polvera
mulier , audiretur: nunc idem faceré vult, fed prius poftulat
de debito fibi liquerc per judicem , Sc aperte aquum poftulat
, dummodo de foiutione futura certus reddatur actor :
& ideo ne ilíe decipiatur, non alia condicione mulierem judicium
pro alio fufeipientem audiri recle placuit , quam ii caveat
fe, fi condemnetur,auxilio fenatufconfulti non ufuram,
idque in jure apud pratorem five magiftratum , cujus aucloritas
eludi non debet. Indicant hoc non obfeure extrema in
d.l.ult.§.pen.vcvba,Et fie ad judicem ¡re, ideft, poft renuntiationem
in jure apud pratorem factam iré ad eum judicem ,
quem Prator dediflet , ex ulitato Sc ordinario more judiciorum
. Fallitur veteris ordinis judiciarii ignorantia Andreas
Vachln&us lib.2.cont.

SELECT. JUR. QU/KST. LÍB. h 209
jtítuto , & facía litlgandi poteítate, ibatur ad judicem, qucm
Prxtor dederat judicii inílituendi & contendeudi caufa, qua
de re con ful en di antíquitatic indagatores , Briífonius, Hotomannus,
Sigonius, &c.
C Ompenfatio
C A P. XLIX.
An etiam Id , quod natura debetur , i ti competífatiomm
veniat ?
eft debiti Sí crediti inter fe contributio ,
hí, ff. de compenf.» Verbi caufa, tu mihi debes centum
ex caula mutui: ego \ icifiim tibi debeo tantundem ex caufa
eititionis : agís mecum & petis centum ifta , qux tibi debeo
ex cania emtionis : ego peto , ut compenfatio fíat ejus pecunia;
, quam ego tibi debeo , cum ea pecunia , quam tu
mihi debes ex caufa mutui.Harc contributio dicitur compenfatio.
Ut autem compenfationi iit locus , exigitur ut quantitas
feu pecunia utrinque debeatur. Omni no enim probamus
féntentiam vulgo receptam, ñeque fpeciem reo debitam
cum pecunia ab eo petita , nec pecuniam í 1 li debitam cum
fpecie ab eo petita compenfari poífe , multoque minus fpeciem
cum lpecie.ídque vel etymologia verbi fatis coníirmat,
quo nihil aliud , quam debita; invicem pecunia; contributio
figniíkatur ; nifi forte quis abufive loquatur , coque verbo
intelligat retentionem , quod fcciffe videtur Jurifconfultus
in Un rebus 18. §.ult. ff.cummod. & /.7. §.ob don at iones 5.
ff.folut. matrim..\Jtique non poteft dicixquapreftatioacta*tundem
reddi , nifi cum res quantitate confiantes eadem
quantitate redduntur vel mutuo imputantur.Quod fi in alus
rebus, quam qux funclionem in genere fuo recipiunt, compenfatio
admittatur , aliud cum alio compenlari poterit:
quod non magis licere debet,quam aliud pro alio invito creditore
folvere, arg. /.4. C.de cornptnf. juntí. Li §.¡. ff.de reb.
cred.. Non inquam magis , quam ut quis cogatur rem fuam
venderé, aut alienam cmere,aut fuam cum aliena permutare:
#ç faciunt huc. HMíiS in l, ft convenerit lü.pr.ff.depigu.ací,
O /.4.

2 i o ARMO I. D i V í N N Í i
/.4..i.fi debeat 12. ff.decompenf.l.^.dod. Paul.2.flfít.$.Merc.r.u
opin.14. ¿angtr. de except. p.3. cap.S. num. 108. late
Áet.ifordlg. lib.i. ad Ant. Fabr. tra :
i.2. & fqq. Dune/f.
ad §.$o. Inft.de a^f. num.x 2. /ib. 16. comm. cap.i 5. Tuld^n.in
C.de curapenf. num.3.. Itaque quod dicitur,in ómnibus
aflionibus compenfationem opponi poíTe , lie intelligendum
eft, ii res debita non impediat, 8c ponendi termim abijes
, íciiicet cum utrinque pecunia debetur , aÜas enim opus
eíl mutua petitione feu reconventione , ut nunc loquunuir»
/.. 4. ó' a'iip. & conf.qucnter C.de fen. & interloca .. Ceterum
ha;c miíla fació , & ad quaulionem propoñtam accedo.
Cum compenfatio fit debiti & crediti mutua contribatio ,
quaílituní eíl, an cujusvis debiti nomine compenfatione uti
liceat , 8c nominatim an debitor conventus a creditore fuo .»
qui viciíTim ei obÜgatus eil, fed naturaliter tantum, naturale
hoc debitum cum alio naturali 8c civili umui compenfare
polut. Ojj.n debitum , quod cum eífetStu peti potell,compeníari
cum ¿no queat , nulla dubitatio cll , iicut ex converio
quod fummo jure debitum per exceptionem» perpetuam poteíl
removeri, puta pacti conventi, rei judicata; , jur'sjiirandi
, 8ÍC. ad compenfationem non pertinere in conftífo ell,
/. qua.'ínquc 14. ff. de compenf. , utpote cujus etiam per errorem
lbi'uti repetitio datur., l.ft non forum 26. §.$. l.qui exceptionem
40.ff.de eond./ndcb. cura fimil.. Tantum quaritur
de debito naturali an id etiam in compenfationem deduci
pciTit. Et puto poífe ; nam cum hujus debiti , licet per errorem
foluti , non fit repetitio , confequens eíl poífe hoc
ipfum 8c cum alio quovis debito compenfari . Ratio ell,
quia compenfatio non alia de caufa debitorem liberat, quam
quod 8c ipfa numerationem quandam brevi manu continet,
Se pro folutione ipfo jure habetur , /. 4. C. de compenf. Lio.
ff. iod. /.4. ff. qui pot. in pign. . Et fecundum hoc diferte ab
Ulpiano refponfum eíl, etiam id quod naturaliter debetur ,
in compenfationem venire , 1.6. ff.de compenf.. Nimirum
compenfatio fpecics quxdam ell defenfionis , 8c quodammodo
exceptionis, paritque retcntionem , qui unus eíl ex
etícc~t:bus iiaturalis obiigationis , /.4. l.ob n^gotium ff.cod..
Et

SEr,F.cT. JUR QU/EST. LÍB. I. 2FI
Et toto crrant judicio , qui compenfationem referunt ad merum
jas civile , cum ca potius mera nkatur ajquitate : unde
«quitas compenfationis , ¡.in r^m \ 8. ff. l.$. 1.6. C.cod. Linter
16.ff.dc admin.tul. . Non defunt tamen , qui fimpliciter
negant naturale debitum compenfari poífe cum co, quod naturaiiter
& civilitcr íimul debetur . Sed utuntur iJli exemplis
a ftatu controveríne aücnis , & infcitc admodum argumentantur.Etenim
naturale debitum hicintciligí oportet non
quodvis,quod natura debetur,non quod in totum aut quoad
eríeótus principales deftituitur inris civilis auxilio , quaíe ell
mulieris intercedentis, prodigi promittcntis,fiiiifam.mutuam
pecuniam accipient.is , ptipilli Une auctoritate tutoris contrahentis,
quod oritur ex volúntate teftatoris minus folcnni,
&c, cujufmodi obligationum naturalium exempía.illi proferunt
f dubites , an bona fide ; quia nemini unquam in mentem
venit ex obligatione naturali fie deftituta jure civili , ut
etiam quod ex ea per errorem foiutum eft , potíu repetí, admittere
compenfationem ) lid tale , quod ex conventione
defeendens eofdem effeótus etiam jure civili hubct , quos habet
naturale 8c civile debitum fimul , una aci'oneexcepta :
8c adeo cujus nec per errorem foluti repetitio cil : quale fciíicet
debitum feu naturaiem obligationem-auetores juris puffim
intelligunt , cum ajunt aut negant aliquem naturaiiter
obiigari , ¡.naturaiiter i g. I.Jipa-na i 9.I.fra^r a fratre 38.
l.quod pupillus \ \.l.pquod 64.ff.de cond.i-nJeb.l.naturales JO.
¡.pupillus 59.ff.dt vb:ip-.& a.:. ¡.$-§.2. ff.de jo::!;. &p.milib. .
Finge igitur ufuras foenoris pecunia; pacto promiflás, has etli
exigi non poflunt , folutaj tamen non repetuntur , quoniam
naturaiiter ex conventione debentur , /.3. C.de ufur. ;
ac proinde etiam cum alio debito compenfari poterunt. Finge
patrem pecuniam cred.'difié filio , quem in poteftate habebat,
vel fratrem fratri mjrwre^vavq 1 h#C ñeque iiüus pitri,
ñeque frater fratri civiliter obligatur , fed naturaiiter duntaxat,
l.frater a fratre i^.ff.dt cond.iíuLb. : íi tamen is filius
t poftea emancipatus cum patre aut fratre contraheudo eos civilitcr
obligaverit, 8c debitum petat , recle pate* aut fra.
ter compenfabunt pecuniam a fe crcuitam propter obügatúo-
O 2 nem

2 13 A R N O ' I D Í V Í N M Ü
rem naturaTem , d.i.6. ff.de competí/,. Similía exempla peti
poífunt ex l.6.§./icut autem 4.ff.de pccul. lco.l.naturaHtcr.i 3.
ff.de cond.ttídeb.l/eriui 14.ff.de obli^.é' ac?.. Nihil plañe pro
contraria fententia facit, quodJavolenus refpondet in compenfationem
non venire , qua; per exceptionem perimi pofifunt,
/.quacumque 14.ff.de competí/.. Nam qua ímalumj hac
argumentatio eíl: Quod per exceptionem perimi poteít, in
compenfationem non ven t: ergo nec quod natura debetur?
Si hoc procedít, etiam illud procedet: Quod per exceptionem
perimi poteft, ejus per errorem foluti eft: repetitio, i.cui
exceptionem 4o./.txbis 54.ff.d1 cotvl.tfídib.xigi! 6V debiti naturalis
. Qujs unquam lando audivit procederé argumentum
a vero indebito , toque quod vi ipfa nullo jure debetur,/.^
§.i.ff.de confl.pec. Inibil 1 12.ff.de rcgjur., ad debitum verum
& naturaíe , ad quod ibivendum jure gentium auftringimur
, l.cum amplius 84. §. 1. ff.de reg.jur., licet jure civiii
exigí nequeat ? denique a remotione iniqui ad n motionem
sequi ? Sic dicam , debitum civile tantum non poteft conftitui,
d.l.3 §.i.de confl.pec.: ergo nec debitum naturales contra
textum exprcífum in l.i. §.d(.biium y.iod.tit.. Denique
quid tam ridiculum , dicam an ftultum , quam lie argumentan"
; Sí id quod natura non debetur, non poteft compenfari:
ergo nec id compenfari poteft , quod natura debetur ?
Hac tamen eorum collectio eft . Praterea naturale debitum
vi exceptionís non perimitur , fed ob dtftétum aétionis non
petitur: Jongeque aliud eft debitum quod peti non poteft ,
non tam jure deficiente, quam aétione : aliud quod peti
quidem fummo jure poteft , fed non cum efteciu propter
exceptionem . Illud enim veré debetur , & fine exceptione,
quamvis exigí jure civiii non poífit , hoc autem vi ipfa pro
non debito eft, l.Marcdlus 66.l.nibil 11 2.ff.de reg.jur..Quod
vero ajunt, naturale debitum per exceptionem utique late
dictam, quas facti & intentionís Interpretibus vocetur, peri»
mi oppidoquam indoétum eft. Nam allegationís illa reorum,
qua vulgo exceptiones facti dicuntur,nihil aliud funt,quam
jnficiationes conjunéta cum novi facti afnrmatione , veluti
fi qujs judicio conventus ex ea caula, ex qua actio jure com-

SELECT» JUR. QU_.EST. LÍB.t. 215
petit, ncget fe deberé, propterea quod a£lio illa ipfo jure fub-
Jata lit ; ñuta folutione,aceeptilatione,rei interitu: cujufmodi
affirmatlo cum in judicium deducatur, ac proiridc a debitore
probanda (\t,l.i,CAtpro¿.,propeabeft a naturaexccptionis.Ncmini
autem Interpretum vel per fomnhim Unquam in mentem
venit, ut puta veri t idem locum habere etiam in debito
naturaíi, in quo qui fe fundat, nec habet aclionem, nec unquam
habuit, & quo cafu debitor de faele? conventus, nihil
íit arHrmaturus, nibil in judicium deductuçus nec probaturus
, fed ad defenfionem fuam fimplici ufurus inficiatione, id
eft , negaturus ullam aótori proditam aclionem deeo quod
petitur. Quid quod ridicule juberet Pra:tor de eo apud judicem
queri , quod iibi cxploratum & apud Partes confeífum
eft? Verus debitor , inquiunt, etiamfi fententia judiéis abfo-
Jutus fit, naturaliter tamen oblígatus manet,& ideo fi neglecla
rei judícatae exceptione folverit, non repetit: utrumque
verum eft, l.Julianus 60.ff.de cond.ind.: addunt, nec cum eo,
quod ex alia caufa naturaliter 8c civiliter debet, compenfat;
quod quid fit, non capio. Quid enim hocmonftfi eft, debitor
quod naturaliter tantum debet,non compenfat cum eo,quod
ex alia caufa naturaliter 8c civiliter debet ? An debitor ipfe
fecum penfat , aut an is qui naturaliter debet, penfat cum
alio? Nemo íanus hoc dixerit: fed is cui naturaliter debetur,
judicio conventus poteft hoc debitum penfarc cum eo, quod
ipfe civiliter petitori debet, 8c fie naturalis debitor patitur
compenfationem , perindeque habetur , ac fi folvilfet • Nihil
prcelidii habent in 1.2. C.de competíf.: illic enim non agitur
de debitore abfoluto, ut imperite illi, fed de condemnato,qui
& judicatura fecerat , negaturque hunc ab eodem creditore
ex alia caufa convcntuin compeníarc poífe , quod ante ex
caula judicati foJvit. Pvatio eft, quia qui ex hac caufa folvit,
non indebitum, fed debitum folvit, cujus foiuti nulla repetitio
eft, ut ibidem fignificatur . Et haclenus verum eft quod
cjunt, quod folutum non repetitur, id in compenfationem
deducí non poífe: nullum enim verum debitum, quod femel
í"folutum eft,aut repetitur,aut in compenfationem deducitur.
{¿ui ex caufa judicati quod debet, folvit 9 is nec repetere fo-
O 3 lutum,

2i4 ARMÓLE! V i N N i 1
Jutum , nec ex alia caufa a creditore conventus compenfatione
uti poteft: ceterum, fi ante folutionem judicati conveniatur,compenfationem
pecunix fibi ex alia caufa dcbitximplorare
non prohibetur, dJ.2.C.d¿ competí/'. .Quod fi hxc eorum
fententia eft, duius debiti foluti ceffat repctitio , ejus
nondum foluti nec eífe compenfationem; jam nullum verum
debitum compcnfari cum alio poterit,quia nullius veri debiti
foluti repctitio cft.Ejufdem commatis eft & bxc eorundem
argumentado : Ex naturali obfgatione nulla nafcitur actio:
at qui compenfatione utitur, agelb videtur & mutuo petere ,
l.ampfius i

S F, L F. C T. J U F. Q U Jf, S T. L í B. I. 2 I £
fio Sc retengo , 1.4.1.0b negotium 20.jf.de compenf.. Nec me-
Jior hifee argumen't-is eft eorum rcfponfio ad locum V'piani in
1.6. ff.tod., ubi alerte & rotundo Jurifconfultus pronu-tiat,
etiam quod natura debetur,in compeníationem venire.Ajunt
enim locum iftum rcftnngendum eííe ad cafum fpecialem ,
quo naturale debitum etiam nitro peti , Sc invito extorquen
poteft , qua le fit pupilli locupletiOris facti ex contraítu fine
tutorís auétoritate inito , arg. /.$. pr.de aucl.tut.. Quali vero
WpiünBi fie gencraliter definicns de hoc uno tantum cafu
fomniaífet; aut ex quoDivus Pius etiam actionem in püpillum
dedit , in quantum locupletior faétus eft , non firr.ul ci-
V)lis elfe edepérit hece pupilü obl-gatio, arg. pr.& §.1. lnjl.de
oblig. §.3Jnp.de a~í .1.6.ff.de pa^.; aut ante Divum Pium !ocupletior
fuótus natiir-diter obligatus non fuerit,aut non ita,
ut pati debuerit compenfationem: cum tamen propter fummam
hujus naturalis obligationis ícquitatenvfolutum condicere
non potuerit, Lnatura/itcr 13. §.1. errm Lfiq.ff.de cond.
indeb.,cu\ omnino confequens ut & compeníationem admittere
debuerit , per ca qu:e allegata fuperius. Unum ad!rué
removendum fupcreft , quod fere príettrierarn , nempe quod
ex eo quod cempenfatio defmitur debiti & credití contributio,
inferunt xquale utrinque debitum Sc creditum intelligi
oportere. Hoc, inquam, non plus ponderis. quam cetera-, habet.Nam
cequale debitum haberi debet, qued lequali jure cum
debito naturali Sc civiii íirnul, in caufa , de qua agitur, ceufetur,
ut hic in caufa compenfatiqnis. Sic in cauíis conftituta;
pecunia, condiótionis ¡ndebiti , fidejuífioms &c. nihil intereft
naturale fit debitum tantum , an Sc civile , /. 1. § per..
dc confttt.pec.Lnatnraliter 1 %.ffide cond.ind. L6.§.2. & Ly.ff.
de•fidejuf.] & creditorum loco habentur etiam, quibus natura
tantum debetur: etiamfi non idem fit in alus cauíis, veluti
ut mitti poífmt in poífeflionem, Sc bona debitoris poíudere
fine metu calumnia, i\uo pertinet Lcredttores io.ff.de
Ttrbf/gn., ut bene Cujacius, Sc alii in comment. ad d./osuñi,
obfervaverunt.Quare non obftat DD.axioma, quod deterr.,;natio
refp cier.s piara determinabilia aqualitcr determir: • .
arg.l.4. §-2.de i/í/g.& pf.'p.Jr.'/JL . Hoc enim tune prcb ed i .
O 4 v quan-

2l6 Á * N © L O í VÍNNÍI
quando dctermínatio communis in uno unum tantum effec'fum
, in altero plura & diverfa producere poteft , ne alias
oríatur abfurdum , feu ¿xaTctXhhhov TI> ut in fpecie d.l.\.
§.2. , quod non lit in cafu noftio, ubi utriufque eadem
vis & par eífeclus eft.
C A P . L.
'Autem compenfationem ex caufa non ¡i qui da per modum
exceptionis initio litis opponens, audiendus fit?
UTrum cujufeunque debiti ad quodeunque five Iiquidum
five non liquidum jure veteri admifta fuerit compenfatio,
ut vult Dontllus ad §.in bona 30. lnft.de a?l. tíU.y*,
an Jiquidi duntaxat cum liquido , ut Cujacius lib.S. obf.ri:
cap. 16. & lib. 15. cap. 12., fupervacuum eft dífputarc ; cum
certum fit liotlie ex conftitutione Juftiniani cas duntaxat
compenfationes admitti , qua; ex caula liquida objiciuntur ,
l.u.'t. C.de -compenf.§.in bona lnft.de acl.i fed nimirum hoc effectu,
ut oppofita; ipfo jure aótiones minuant , ut iifdem loéis
cxprcfliim eft, Se pro foluto retro habeantur , /.4. C.iod.
r/í.;acconfequenter, ut quovis tempore opponi pofiint,ctiam
poft rem judicatam in cxequutionc fententia;, d.l.ult. juncl.
0./. 2.CíW..Caufam liquidam interprctamur,cum apertum eft
jus debitoris, qui fibi vicillim quid dc-beri intendit, Se compenfationem
implorat , d.§.in bona Inft.de acl.: id autem ita
lit, fi caufa debendi & jufta eft Se vera , Se talem efie vel in
prcefentia conftet confelfione adverfarii, vel celeriter Se expedite
probari pclfit , Zangtr. par.^.de exctpt. cap.%. num.^%.
& fcqq.Cacht,r.decif.i2Q..n. 1 7,.Menocb.2.arb.q.cent. 1 .cafM.,
ubi in hac renonnihil judicis arbitrio tribuendum exiftimat:
in quo illi farile aflentior. Liquidum debitum Se illud exiftimandum,quod
juris tantum quseftioncm habet,veluti fiqu«ratur,an
in contraétibus bona; fidei ufurce debeantur ex mora ?
Ha;c enim quceftio certo jure definita eft, l.rnora 2,2. §.2.fj'.de
ufur. l.2.C.depof. Non liquidi autem cum liquido compenfationem
non admittit Juftinianus: fed tum alii judicio rem refervari
jubet, ne lcüicet creditoriüa; injuria, fi debitori,qui

Sitase*. Jux. QUJBST. LIB. I. 217
ínítJo tacuít, jam convicio aut pene convicio, concedatur^
ut confugiat ad defenfionem cornpenfationis,ex caufa dequa
non liqueat,& qux altiorem requirat indaginem, á.Lult. §.i.
icrfiioc itaque C.decompe#/.,videfis Chrijltn. 10L1.dec.231.
T0:.^.decif.^^ZangcY.ubifup.num.ioi.&feqq.. Illud autem
qua;ritur,an reus audiendus fit compenfationem ex caufa,
quamvis non liquida, objiciens , fi eam per modum exceptionis
initio litis opponat,eamque contelteturrnam ad bunc
cafum non videtur pertinere Juftiniani conilitutio : quipp«
Juftinianus loquitur de compenfationibus qua: fiunt ipfo jure
. Sic enim initio cavet, compenfationes ex ómnibus aclionibus
ipíb jure fieri fancimus . Atque ad hanc ipfam conílitutionem
temperandam pertinet quodfubjicit de caufa liquida
, nempe in hujufmodi compenfationibus , quas vult fieri
ipfo jure, id eft,tunc cum ab initio litis non oppoíita & conteftata
compenfationis exceptíone,poftea inter moras judien,
jntentione acloris jam probata objicitur compenfatio , exigere
fe, ut caufa, ex qua objicitur, fit liquida . Sed 8c in eo
temperamento nominatim eam compenfationem, qua; non fit
ex caufa liquida, ideo repudiat, quia poíl multa forte certamina,&
reo jam pene conviclo,demumopponitur.Unde fie recle
colligi videtur , fi quis initio litis & ante omnem difeeptationem
utatur exceptione compenfationis , licet ex caufa
non liquida,conítitutionem ccífare,eamque non pertinere ad
ccmpenfationes,quie in exordio litis opponuntur,aclionemq;
non ipfo jure, fed per exceptionem m'muunt, arg. i. 1.pr. ff'.de
ojfc.tjuSyCui rnand.juYifd.. Et vulgo quidem cum Accurfio id
admittunt Interpretes,fi debitor acreditorc conventus ilatini
debitum agnofcat, dicatque fibi viciflim tantundem a creditorc
deberi s atque hac defenfione adverfus intentionem creditor
is utatur - Sed quid fi reus initio neget fe deberé 8c tamen
dum de eo dubitat , utatur fimul exceptione compenfationis
, ut dicat, etfi deberet , tamen fibi tantundem ex hac
aut illa caufa viciflim ab aélore deberi, eamque exceptionem
conttftetur , an hic, fi a olor proba ver i t fibi pecuniam, qu.an
petit, deberi; nibilominus reus jam pcft longa forte certami-
»
conviclus, rediré potent ad exceptionem compenfationis,
fluam

2 I S A R S O I D I V í N N i i
quam initio conteftatus eft ; & ad eam probandam adm'ttetur,
quamvis caufa, ex qua comnenfatio objicitur, non fit liquida
? Adliuc dicimus audiendum eífe , 5t ad probationem
admittendum . Atque hxc fententia multis argumentis probari
poteft . Nam primo , conftat olim ex refcripto D.Marci
compeníationes admiífas fuiflc oppoíka doli maliexceptione.
Hoc quidem jus haclcnus mutat Juftinianus , ut aótioncm
qua mamque ipfo jure minuat compcnfat.'o , fi aperto jure
hitaTur ;• non autem fi fíat ex caufa non aperta nec liquida:
igitur hoc cafu intelligítur velle manere jus antiquum,flrg./.
pracipimus 12. C. de appcüat*. At certum eft jure veten' exceptionem
initio conteftatam licuifíe intra quodvis tem­
PUS , dummodo idoneum, probare, I.Jiquidcm ij.C.de excep..
Secundo, non rejicit Juftinianus compenfationem debiti non
liquidi fur.püciter,fed ita fi poft multa certamina longamque
difceptationem a dcbitore jam convicio , aut pene convicto
opponatur : ergo ex contrario fi in id tempns objeótionem
compenfationis non diftulit, fed ftatim initio litis eam oppofuit,
quamvis ex caufa minime liquida, adhuc au'diendus poftea.crit.
Tertio idem evinciturex verbis conftitutionís,quibus
Juftinianus jubet,ut judices ftriclo jure utantur adverfus
eos debitores , qui jam convicli aut pene convicli compenfationem
debiti non liquidi opponunt . At ftricli juris ratio
nihil amplius exigit, quam ut exceptio initio litis conteftetur
, fi quis eam poftquam actor intcntionem fuam probavit.antc
fententiam ad difceptationem velit opponere & probare,
l.çj.C.dc prxfc.tong.timp.l.S.l.ult.C.dt txetpt. . Quarto ,
fi alia exceptione debitor conventus utatur, puta pr.cTti conventi
, jurisjurandi, rei judicata; &c, convenit inter omnes,
fi eam initio oppofuerit, audiendum cum eífe intra quodeunque
tempus eam probet : ñeque dift'nguitur , utrum initio
eoftfeffüs fuerit fe deberé , 8t exceptionem folummodo oppofuerit
; an deberé fe negaverit, & tamen fi convinecretur deberé
^exceptionem aüquam cbjecerit , l.in exctptionibus i 9.
fi'.ds probaiion.jfítibl.d.LQj.C.de txctpt.. ídem ergo dicendum *
íi Utatur exceptione compenfationis, qua; eft juftiifima.Quinto
9i pcftremo , fi is , qui conventus negat fe deberé , & tamen

Sstirt. Jim. QujesT. LÍB. I. 219
rr»pn dicit, fi debet, fe folviífe, etiam poftquam conviílus eñ¡¡
auditur folutionem probare volens , quamvis fo.'utio non fit
liquida, i.\.C.de probat. Se ibi Slchard. poft a!¿os »//.3., idem
etiam in compenfatione initio oppofita admittendum,etfi de.
bitor pr'mo neget fe deberé : quoniam compenfatio pro foiutione
eft , l.^.C.de compenfJ.4ff.quipot.in pign. ita Donell.ad
l.ult.C.dc compenf & ad §.¿n bona 30.lnfi.de aci.nu.$. Muda.
ibid.num.15. Zangcr.de exccpt.p.3. cap,,8.num. 104.^ftqq ;
& facit huc textus in /.S,ff.de compenf.. Unum eft, quod tot
& tam efficacibus argumentis objicitur , nempe Juílinia'num
fanxiffe , ut omnis compenfatio ipfo jure aclionem minuat:
quod tamen faífum eífe aperte líquet ex iis qux ex tenore
ipfrus conílitutionis Juftiniani, atque ex verbis §-in bonaso.
lrfi.de a&ionib. elicuimus . Ad argumenta autem ipfa nihil.
foiidi, aut quod confutationc dignum fit, refpondetur.
C A P. LI.
An depofitarius propter impenfas nc ce fiar i as retiñere
depofitum poffit ?
OUi rem aliquam depofuit , hoc eft, alteri cuftodicndam
dedit, is eam rem quovis tempore repetere poteft , Se
reddenda eft etiam ante tempus conftitutum repetenti , /. 1.
§.pcn.& propen.ff.depof. . Nam cum totum hoc negotium ex
utilitate deponentis íeftimetur, et"am ad voluntatem ejus dirigendum
eft, quam fine incommodo dcpofitarii mutat,fi rem
ante tempus definitum repetat : Se ne ulla mora interponcrctur
reddendi depofiti , ne compenfationis quidem nomine ,
aclioni depofiti quicqunm objici voluit Juftinianus , licet in
ceteris aclionibus defenlionem compenfationis debitajque Se
crédito; inter fe quantitatis contributionem admittat, l.ult.
C.de compenf.§. in bona.30.jhji.de acíion.. Ceterum fi quid
dcpofitario per caufam Se occaíionem rei,quam cuftodicndam
j.»acceperat,abeífe centigerit, peterit id eenfequi contrario judicio
depcfiti,quo ultro de inclemnitate fuá cum deponer/^ c¡
teperiri licet , i-5-Jt>dt¡oJ\. Sed quid fi ccpontaríus irnpen-
íls

¿20 A * N O T D í V Í N N Í I
fas in rem depofítam fecerit,poteritne ob hanc caufam dcpa»
fitum retiñere , doñee refundantur ? & fiquidem útiles tantum
fecerit impenfas , vix id admiferim , cum ad officium
depofitarii non pertíneat hujufmodi fumtus faceré : nec puto
poífe cum contrario judicio has impenfas petercfargJ.ufi.§.ta ceat $.vtrf.fcd nec ob impenfas C. de rei ux.azl. . Cetcrum li
necesarias fecerit, id eft , tales , quee nifi faétee eífent, res
aut interitura fuiífet, aut deterior futura , proptcr hujufmodi
impenfas concedendam eífe depofitario retentionem rei depofita;
aífírmant Plaantinus, Cynus, Bald., Salle, Cafir.'m
/ . I I . C.dtpof., quibus aífentior . Movcor non una ratione .
Primo inter omnes conftat, poífe depofitarium impenfas neceífarias
petere Se confequi , judicio contrario FIVE contraria
depofiti aclione.Qujcqiiid autem contrario judicio peti&obtineri
poteft , id etiam per retentionem fervare poteft , qui
directo judicio convenitur , l.in rebus i8.§.ult. ff. commod.
Li $.§.2. l.fi is quis 59. ff.de furt.. At obftare creditur Lult.
C.de commod., ubi Imperatores negant prcetextu debiti reftitutionem
commodati recufari poífe : nam FI hoc verum eft,
multo minus recufari ob eandem caufam poterit reftitutio depohti,
arg. /.íi. C. dçpof. l.ult. C. de compenf. . Sed nos non
dicimus rem commodatam aut depofítam , prcetextu debiti
ex diverfa caufa nati, poífe retíncri: verbi gratia , fi commodator
aut qui dcpofuit,decem ex caufa mutui debeat commodatario
aut depofitario, poífe eos obtentu hujus debiti reftitutionem
corporis commodati aut depofiti recufaic , quod
vetant Imperatorcs in d.Lult. Ccommod.; quippe quo cafu
nec locus eft contrario commodati aut depofiti judicio: Se generaliter
tenendum eft , non poífe creditorem , cui fine pignoie
pecunia debetur, remdebitoris pro eo , quod fibi debetur
, retiñere, l.un.C.etiam ob cbirogr.pec. Vonell.m d.Lult.
ííum.i.& fcqq. Cujac. in not. ad §. in botiee 30. Injf. de A :
h ,
qui tamen alibi pro commodati in d.Lult.\uitre])omcommen~
dati lib.Q. obfij.f quanquam perperam , quod nunc omittOj,
ifd. Gilbert. Kíg. lib.i. 0pin.cap.14.. Sed hoc dicimus, poffe
commodatarium , aut depofttarium, id quod contrario judicio
confequi poífunt ( poflunt autem eo judicio confequi 9
quod

Ssf ECT. Juft. QUJBST. LlB*I* 221
quod occafione ejusdem contractus iis abeft , Sc vel máxime
impenfas neceffarias ) etiam poífe per retentionem rei, quafi
qua; p-gnoris loco fit, fervare , /.15. in fin. ff'. de furt. I. fi
quis rem 20.& ibi Gotiofr. ff'. dc acq.pufS. . Oeinde celfat hic
plañe ratio , ob quam Juftinianus compenfationem Sc retentionem
in caufa dcpoíiti prohibet, fcilicet fufpicio Sc prrefumtio
perfidia;, qua; nulla eífe poteft, ubi ncccífari® impenfie
faóla; funt. Quid quod tacite id aótum videri debet ,
ut depoíitarius has impenfas facíat , cum fine iis futurum fit
ut res pereat ? Deníque , impenfac neceífarias quodammodo
partem reí conftituunt, SÍ tantum de re, in quam fiunt, detrahere
videntur, quantum in eam impenfum eft , ut proinde
SÍ jus aliquod in re tribuant facierfti , arg. l.plane iZ.ff.ds
hind. petit. 1.5. ff .dc impenf. in rem dota/, fací.. Quamobrem
non obílant conftitutiones Juftinianí in d./.w.C. depof.
l.ult. C. de comptnf., quibus depofitarius non folum jubetur
confeftim reddere depofitum,fed etiam ut reddat fine ulla exceptione
autdefeníione,qucead compenfationem vel retentionem
fpectet.Nam textus illi accipiendi funt de compenfatione
vel retentione , qua; fit ex diverfa caufa, & ad i líos caíus
pertinent, in quibus depofitarius jus in re non eíl adeptus ,
quod confequitur per impenfas neceífarias,quo cafu quafi pignoris
loco res eífe incipit, l.crcditoris 1 $.§.z.ff'.de furt.. Diffent.
Done//, in d.l. 11. num.y. C. depof.
C A P . Llf.
An prater dolum, etiam culpam, & quam culpam praflet
procurator ,feu mandatarius ?
Ui negotia aliena mandatu domini gratis gerenda fu*
fcepit, is in jure noftro 5c apud bonos auclores precu.
rator appellatur; five negotia illa fint forenfia Sc judicialia ,
five qusvis alia extrajudicialia, tit.ff'.&C.deprocur.Scmand.
'vil cont.. Interpretes vulgo etiam mandatarium vocant, pra;j^rtim
eum qui negotia adminíílrat extrajudicialia: procuratorís
autem nomine eum ferc intelligunt, cui commiíTa; lites
& negotia forenfia • Cujus rei caufam eífe puto, quod jam
a muí-
1

222 A 'R N O E D i VÍNNÍI
a m !* :
s annis procuratorcs appellari cceperint ii foli, qui
mandatum ad agendum 8c lites exercendas habent. Cc-terum
nomen mandatarii non memini vel apud noftros vel apud
aíiüj auétores legiíTe. Non ideo tamen abftinebo eo nomine ,
fed utroque utar promifcue , ne nimia verborum curiolitas
mibj objiciatur.Meque vero etiam omnem,qui mandatum lufcepit
, velim procuratorem appeliare , verbi caufa non cuín
qui mandatu meo pro me fidejuífit.Jam ut adrem propofitam
veaiam,quxri IbJet circaobligationem procuratoris live mandatarii
de dolo, culpa, 8c diiigeutia,quid horum in mandato
exequenio& reru.n receptarum adminiílrationc manda tari us
prxftare dçbcat ?
De dolo Se lata culpa non dubitatur. Nu'Ius enim contraclus
eft, qui dolum malum non recipiat , five in quo non
prceftetur dolus, /.$.§. 2.¡'.commod. ¡.contra:?us 23.¡'Je reg.
jur. ; 8c ficut dolus in ómnibus contraclibus pr;eftatur , ita
placet Se Jatam culpam inomni contractu prajftari, quia dolo
Se fraudi próxima eft,& juris interpretatione dolum repriefentat,
l.ft fidejufwr 29. ff.mañdat.l.quod Neria 52. ¡Jepof.l.7.
§.1.ff.defuj'pjcí.tuí. §. h quoque 5. ¡j'.de oblig.& a:í. cum
fimilibus. Linde eft, quod quotiefeunque contraclus dolum
recipere dicitur , verbo doli etiam iata culpa intcliígatur »
etiamii in lege latee culpa mentio non fíat, adeoque etli dolus
rtotetur particulis taxativisJb.'um, tantum, duntaxat, ut
in d.l.

S J L E C T. J U R. QU!^ S T. L'l* B. I. 2 2 g
& contcmplaiicmc alterius,!llum rem gcrendam, -fitinc cuilodiendam
fufcipere : SÍ quod dcponenti imputari poteíl, quod
negügenti amico rem cuílediendamtradidit , l.\.§.i: quoque
$> ff.de oblig.& asi., idern imputari poflts & mandatori,
quod negügenti amico rem gerendam commifit . At depofitarium
prceter do!um SÍ culpam latiorem nih'l ¡-reliare . Ceterum
hanc definitioncm in mandato íequi nonücct propter
eos locos, quibus exprefse traditum efl: , mandatarium , non
tantum de dolo , fed etiam ca'.px nomúie teñen, /.3. f.últ.
ff. man i. i. 11. C. eod. dJ.zi.ff.de reg.jur., SÍ apud Liamum
Rnfinum in colla:. Lg.Aíjjluc.& (louian.tit.de d.pof.hxc verba
Modcf'rai referuntur:. In mandati judicio do:w¡ , d¡? culpa»
prcvflatur. Certum autem ell , verbo culpa; abíblute pofito
aut doio oppoüto iign-ificari culpam levem . Plus dicimus ,
etiam culpam levillimam in judicio mandati venire: fie cum
diferte Icriptum ell in La proeuratore 13. Cr.^ind. ; a pro

6 2 4 ARN«IDÍ VÍNNÍÍ
Huftria,fed fide duntaxat opus eft. Ex quo jam íntclligímiii?^
mandatariumnon cííe comparandum cumquovisdepoútario;
fed cu:n eo depofitario foJum recle comparan mandatarium *
qui ultro fe depofito obtulit;quem piacct omnem culpam pr:eftare
, & fummam rei cuftodienda; adhibere diligentiam, non,
alia de caufa , quam quod ultro fe depofito ofterendo de diiigentia
fuá & folerti cuftodia promittere videitur , l.i. §.fa.
pcz$.f.dtpof.
Sunt qui de bis prxftationibus ftatucndum arbitrantur
pro varia conditione mandati, qua modo mandantis , modo
mandatarii feu procuratoris , modo utriufque utiiitatem refpicit:
propterca quod hac diftinclio in co.nmodato probata
eft,/.5. §.2. verf.commodatum autem jund. jjnterdum io.í.*n>
vebus 18. in fin.pr.ff.commod.. Nempe ergo, li his credimus,
ubi mandatum folius procuratoris gratia intervenit, dolus
duntaxat 8c culpa lata prxftabitur: ubi utriufque gratiá ,
etiam culpa levis: ubi folius mandatarii, etiam leviiimu. Sed
profeso ta lis diftinftio in mandatum cadere non poteit ; ñeque
quicquam mandato cum commodato hic commune eft .
JÉtenim mandatum folius mandatarii contemplationç ÍNTERpofitumetíi
mandantem obligat, fi dolus ejus intervenerit ,
j.tua tantum 6. Inftit.de mandar.; mandatarium tamen non
obligat ullo modo : quippe cujus nuUa obiigatio elfo poteft,
niíi quatcnus negotium, quod gerendum fufeepit, ad alium
pertinet, d.§.6. & 1.2. §.ult. ff'.cod. ; ut proinde cum de obligatione
mandatarii circa prxdictas pneílationes quacritur ,
mandatarius tantum conliderari debeat, ut rem aiienam gerens:
quomodo etiam conlideratur in/. inte mándala 21.
C.cod.. Plañe in i is , qua? negotium commilfum confequun.
tur, bonam fidem pncftarc,cuipaque SÍ fraude carere fu.ricit:
utt 8c cum non adminiftratio cominilfa , fed negotium mandatum
, quod induftriam non requirit, veluti fidejuífio, per
1.$. §.ult. /.i©, pr. í.ftfidejufsor 2

SELBCT. JUR. QU_.EST. LÍB. L 225
C A P . LIIT.
'An paclum de inaqualibtis lucrl & damni partibus
inter /ocios valeat, ubi af/ualis eft.opera
& pecunia collatio ?
IN coeunda focietate facile admitía eft hxc conventio , ut
ad unum dux partes Se damni Se lucri pertineant, ad alterum
tertia,idque propter analogiam inxqualitatispartium,
tam in damno , quam in lucro , $.1. Inf.it. de fbeict. . lino
vix inxqualitatem habere videtur t-alís conventio : quoniam
íncertum eft , lucrum an damnum ex communi negotiatione
proventurum fit: ñeque enim femper favente Mercurio negotia
procedunt . Illud vero dlfiiculter admiífum eft , ut partes
lucri Se damni difpariliter couftitueren.tur; veluti fi convenerit,
ut unus. lucri partes duas.damni unam tantum.alter duas
damni tertiam lucri ferret. Nam Quinto Mucio hxc conventio
difplicuit, ut naturas focietatis , qux «qualitatem defiderat,
contraria.fed a Servio Sulpitio admiífa eft: cujus fententia
prxvalu¡t,tefte Juftiniano §.2.lnftJe faciet..Catcrum Sulpitius
non tam improbaíié videtur féntentiam Mucii, quam
temperaífe : & nimirum quod Mucius fimpliciter dicebat ,
iniquam eífe hanc paffcionem , naturxquc focietatis contrariara
, ut alter plus lucri , alter plus damni fentiat» id Servium
exiftimafíe verum non elfe in omní focietate: iniquam
quidem eam conventionem vidéri in ümplici Se xquali collationé
rerum feu pecunix , quod etiam forte folum confidcravit
Mucius : at iniquam non eífe , ubi unus pecuniam tantum,
alter opevam íimul cum pecunia conferí: ímo juftum efíe
hunc meliore conditíone in focietatcm aclmitti,^.$.2. ínft.
de/ociet. . Igitur ne quidem ex fententia Scrvii pacTtum de
inxqualibus lucri partibus valebit, ubi xqualis eft operarum
Se fortis collatio ; fed tune demum ratum eft , cum inxqua-
Jtoeft coüatio , Se is quem plus lucri ferré placet, etiam plus
fcjietati confert, five pecunix, uve operx Se induftrix: quam
díftinctionem & Vlpianum probare evidenter arguit refpon-
¡um ejus in l.fi non /uerit 29. ff. pro foc.. Atque ita olim

??6 A R N 0 L D ! V 1 N' N' ¡ 1
contxAjoanncrn Azo difputavit, cujus fcntentiam Interpretes
comrriiui. ad d.§.2. Sc ad d. /.29. fequuti íunt. Don

SF.T.ÍCT. JUR QU/EJT. LIB. \. 227
fit, ufus hujufmodi coriventioiies fullinct, ut poít Angelum,
Porcium , ík alios, teítatur VVcfnbecius ad §.2.t;iff.d„ J'oc.O*
inparat. ff.tod.num.y. add. M¿nocb.2.arb,jud. caf.125.
C A P . LIV.
An uno pecuniam , altero operam confronte, pecunia çomiñu?
nii fiat, & cujas pericu/o fit ?
ETíam uno pecuniam , altero operam conferente.focíe*
tatem contrahi poífe obtinuit , l.x.G.profue. 8c ita quidem
, ut Juftinianus ait in §.2.Inft.eod. , ut lucrum inter eos
communelit: quoniam lape opera alicujus tanti eíl, quanti
pecunia , juxta illud Piauti in Afín.
Par paridatum hofimentum efl, opera pro pecunia.
Quod autem de opera dicitur , ídem 8c de labore ac periodo
rravigationfs 8c íimüibus intelligi debet , l.f non futrint 29.
§.i.fj'.íod.. Poífunt igitur dúo focictatem fie coire, ut unus
pecuniam conferat , unde merces emantur, 8c negotiatio
exerceatur ; alter operam duntaxat , qui pruficifeatur ad
merces emendas , emat , vendat, ut fie deinde lucrum commune
fit . In quo genere focictatis qu&fitum efe , an etiam
fors feu pecunia,quam alter contulít , communis fiat,& finita
focietate cum altero , qui íbíain operam prxílitit, fit dividenda
; an vero is , qui contulít , eam percipere debeat,
8c id folum quod fupereft inter focios dividí ? Et Cynus,Ba!dus,
Cajhcnf. Sichard. Donül. & comm. DDJn I.i.Cpro jus.
FacbinJib.i.controv.c.o^.. Ptrtz ad tit.C. pro foc. nÜ.é'fiq.
Gail. lib.2.obf.2\.num.6. Tbulden. ad Inft. de focict. c.2. respondent
pecuniam hanc minimecommunicari,ídeoque totam
ad eum rediré deberé, qui eam contulít, 8c folius lucri.quod"
factumeíl.interfociosdivifionem fieri. Rationem hancaíTerunt,
•^quod in propofita fpecie non ea videatur efle. méris focíetatem
JVaeuntíum , ut pecunix collatx proprietas cOmmunjcetur ,
fed ut ufus operx cum ufu pecunix compenfetur, 8c lucrum
ex utroque percipiendum commune fit: fumeere enim debere
focio operanti, quod lucrum capit ex negotiatione, quod
P 2 !u-

22$ A R N O L DÍ V Í N N Í Í
lucrum faeturus non eífet fine pecunia focii , Et quod alias
íumma inter Tocios urgeret inaqualitas , eo quod is qui pecuniam
contulít , fi forte fmita focietate prater fortem nihil
fupcríit , duplici incommodo afficcretur, ícilicet, quod & diülidium
fortis collata amitteret, & nullum ex pecunia fuá
fruclum, quem alias confequi potuiffet,perciperet. Porro pro
firmamento hujus fententia afleruntur dúo loci. Primus eíl
Vlpiani in l.cum duobus 52.§.2.vtrf.fi in co'íunda ff.pro fuciu.:
ubi cum unus e fociis pecus fuum alteri pafcendum , vel
agrum colendum dediífet in commime quarendis fruclibus ,
pecus vel ager non communicatur, fed ejus manet, cujus antea
fuerat : ex eo enim quod in fin.d.§.2. fubjicitur , íbcium
quoque culpam praílare deberé, fi rei communi nocuít,recle
colligitur , prius iftum fuiífe de re non communi. Alter locus
cñjufiiniani in §.2.Infe.de focitt. , ubi ait ita poífe coiri
focictatem , ut alter pecuniam conferat alter non conferat ,
Sc tamen lucrum inter eos ccmmune fit, quia lape opera alicujus
pro pecunia valct;ecce hic pecunia collata non fit communis,
fed lucrum tantum, quod ex negotiatione fecuta factum
eíl,communicatur. Ñeque obílat huic fententia,quod
fimpliciter feriptum eft in l.i.C.profocio , uno pecuniam, altero
operam conferente,focietatem poífe contrahi: nam Sc pecunia
collatio, 8c opera cum ea comparatio,ad ufum duntaxat
pecunia , Sc utilitatem , qua non modo ex pecunia, fed
etiam ex opera Sc indullria percipi potelt, referenda funt,Ftfcljin.Pnr^
z.Don til.ubi fupr*
Ex hac autem quaílione nata eft Sc altera : utrum in
hujuímodi fpecie focietatis damnum pecunia amiífa commune
fit, an ad eum folum hoc damnum pertineat, qui contulit
pecuniam . Et fuperiori fententia omnino confequens eft ,
damnum hoc ad eum ex fociis pertinere tantum , qui pecuniam
contulit. Nam fi pecunia collata non fiat communis ,
j.cd dominium ejus apud conferentem maneat , juxta fententiam
fupericrem,etiam periculum amiíTionis pecunia ad eumí¡
íblum pertinebit : cum utique res pereat fuo domino , l.pt-
9-C.depign.aR.% Sc qui operas eonfert, non intelligatur
le obligare voluiiTe ad damnum fortis, cum fufficiat eum
dam-

Si- E ECT. Jufe . QUjEST. Líu. I. 2 2CJ
damnum fuílinete operarum : cumque fbrtiS nullum íentíát
commodum, nec incommcdum fentire debeat. Ad h-xc fi dicamus
damnum deberé ene communc , magna induceretur
incequaütas : quippe qui operam confert , duplici aíliccretur
ineommodo , quod & operam amitteret, ¿i prasterea fentirct
partem damni in pecunia amina:alter vero non totam íbrtem
amitteret,íed partemfoIummodo.QuibusS hoc accedit.quod,
poíito damnum comunc effé , is qui pecuniam confert , nullum
periculum fubiret fortis in totum amittendas, quod genus
focietatis prope abcíle Cfeditor a fienore & ufuraria píavitate
, per C.plerique v^.quaffg. Panorm.in C.per ycfirás de
doriat. ¡nt.i'tr. & ux. Ita poíl Accurf.Cyn. Bald. AftgeLCaflr»
Facblneus iib.i.eorttYOviCiip.t)^.
Ceterum , etfi ha:c magnam veri fpeciem habent , non
tamen ita fimpliciter ad fuperiores qu:eflioqcs refpondendum
videtur : in ómnibus enim negotiis primum infpiciendum
eíl, quid aclum fit, l.fcmptr 34.ff.de rcg.jíír.l.i.ff.dc reb.cred.,
Et íiquidem nominatim in ebeunda focietate cautum fuerit ,
ut lucri tantum , quod ex qiuellu pecunia: Se opera: mutuo
collata; deícenderet, communio effet , certum eíl pecunia: ab
uno collata: non induci communionem , ut in fpecie /. cura,
duobus $2. §.2. i'crf.fi in coyunda ff. pro foc.. Sicut ex contrario
nenio dubitat, quin li expreflb convenerit, ut pecunia
comrrrunicarctur , ca communis quoque fiat. Qucd li de eo
dubitetur.infpiciendum erit quid tacite tk veriíimiliteractuní
videatur. Non uno enim modo pecunia: Se opera: col latió fit,
fed duplici . Nam aut comparatur opera cum folo pecunia;
collata: ufu , quo cafu verum eíl íbrtem domino perire , Se li
falva eíl , domino falvam effe : aut opera cónfertür cum ipfo
dominio pccunia:,quo cafu qui operam impendit,particeps fit
foftis . In prima ípecie comparatur cum opera non fots , fed
periculum amittendx fortis , «Se lucrum quod probabiliter ex
vea fperari poterat. In altera opera; pretium habendum quafi
«yforti adjectum, Si pro eo quod valet, in ipfa forte partem ha-
Jfbere debet. qui operam priellut. Atque íiinc jam ad fuperiores
qUíeíliones quid refpondendum íit,faciie intelligitur. Fingí-
* mus itaque unius operam atque induílriam tantundum valc-
P l re,

2^0 A R Í J O I D Í VÍNíf ií
re, quantum altcrius pecunia , ut non ufui tantum pecunia!
collata; refpondcat, fed etiam dominio; nuüaquc alia conventione
intcrpofita cafu faclum, Ut finita focietate, prxter fortem
ab uno collatam, nihil fuperlit:dico hic, eum qui operam
ícquivalentcm forti impedit & perdidit , in partem fortis admitti
deberé, quafi id tacite aólum fitme alioqui unus e dúo.
bus, qui paria contulerunt, totum quod contulit amittat; alter
falvuní habeat, SÍ fpe lucri tantum fruilretur. Fac. ¡fi id
quod $8.pr.& §.i.l.cum duobus •$2,§.qu¡dam fagariam 4*J7*f r
P
fue.: Se ita cape Glofiam in i.i.C.eod.tit.qunm Bartolus commendat,
licet plerique improbent. At ex contrario, fi opera
unius tantum rcípondeat ufui pecunia; ab altero collata; , id
a£lum videri debet, ut dominium pecunia; collata* in folidum
apud conferentem mancar,, & lucri folius, quod ex ufu pecunia;
unius SÍ induílria atque opera altcrius fperatur,communio
fit: ac proiude hoc cafu etiam damnum pecunia; a mi 0a;
totum ad conferentem pertinet, per ea qua; fupra. Priore autem
cafu, cum pecunia communis fiat,& prctium opera; quafi
fortcm augeat,per ¿cuIum hocad Utrumquefpeetare videtur,
SÍ utrique partem perire tum pecunia; tum operas. Ita poli
l\irum a Ferufio,quijudicis prudentiam hic deliderat.Gntfr.
Ub.2,iar.refoi.cap.2.nu.2.,que.tt\ laudat SÍ fequitur HugoGrotius
l¡b.2.de jur.beü. & pac.cap. 12. nura.14,
CAP. LV.
An in emtorem hereditatis tranfcat jus accrefeendi 1/0.-
{LVtM&' "*^T On tantum coiporis cmtio efl, fed etiam juris , puta
VjSV C»V,A' XN hcrcditatis.aélionis feu i\ominis(.\cbitovis,tit.j]'.& C.de
X&'^OÍ'*'^' bcred.velacf.vend. . Et emtori juris etiam ante celiioncm dal
fJi'V tur utilis actio in rem , fi hereditas vel actio vendita fit , l.fi
311
Y cura emtore 16. jf.de patí.l.ult.C.de hered.rcel acl.vcna\, tqubm*
vis emtori coiporis ante traditionem nulla fit in rem actio ¿
Et licet venditor corporis tenca tur^Jc eviótionc, venditor ta-^
rhen hereditatis aut nominis eviclionem non pr;eílat;fcd íatis
eíl, fi prxílet hereditatem eífe , nomen eífe quaie quale , /.4. •
¡.qui

SELT.CT. JUR. QU/EST. LÍE. I. r3 r
¡.quifiliifam.14. §.i.ff. de hcrcd. icnd.l.ft plus y44. ult$, de
ei1:1.. Cui confequens eft , nec remedio 1.2. Cde re fe.1 ind.
in venditionc hereditatisaut nominiS efle locum.Cum autem
cmtor hereditatis vicem heredis obtineat, eique reftituendum
fit, non folum quod jam ad heredem ex ea hexeditatc pervenit,
fed Sc quod quandoque pervenerit , 1.2. §.no?í tantum 4.
& §. cum quis 18. ff'.de hcYíd.vend., quafitum eft, an in emtorcm
hereditatis etiam tranfeat jus accrefeendi . Ponamus,
L.Titium heredem feriptum eífe ex tríente , aut hereditatem
Iegitimam pro tríente L. Titio delatam , eumque hanc fuam
hereditatis partem vendidiífe Gajo Sejo : quaritur fi coheredes
L. Titii portionem fuam repudiaverint aut aliasdefecerint,
portio defeéta ad L.Titium jure accrefeendi pertineat ,
an ad Gajum Sejum, emtorem hereditatis L.Titio pro parte
tertia delata , Sc ab eo vendita . Dúplex autem hic quaftio
moveri poteft , qua tanquam una confuíim a plerifque traftatur:
an ipfo jure Sc recta deficientium portiones accrcfcaiit
emtorí; fm minus , an non faltem venditor quod fibi
accrevit emtorí praftare teneatur actionc ex emto . Quantum
attinet ad quaftionem priorem , plañe negandum eft
emtorí quicquam directo acere leeré . Qu'ppc juri accicfcendi
tantum locus eft inter coheredes, leu heredes ejufdem hereditatis,ut
cenftat ex ómnibus iocis.quí de hoc jure loquuntur:
at emtor hereditatis ñeque a teftatore , ñeque a lege ad partem
aliquam hereditatis vocatur , ñeque fit heres; fed Venditor
heres manet, l.ci qui SS.iu fin.ff.de bered.irjfht.. Et quod
notandum eft, ut foli ei, qui ex parte aliqua heres extítit, fiveex
teftamento , five lege ab inteftato, deficientium portiones
accrcfcunt, ¡ta Sc invito accrefeunt Sc ignoran ti, ¿i denique
femper cum onere fuo,aris videlicet aliení Sc legaterum:
quod onus venciendo vitan" non poteft , l.btredi 3 1. l.c/ui tx
duabus$.$.§. 1 .ff.deacq.hcrcd.i.Q.ff.dcfuis &lcgit.btr.l.un.§.bis
Jta d'.jinitis 10. Cde cad. toll. . Nec vero putandum eft em-
Sfireñi hareditatis fimilem efle ei, cui ex Trebelliano fenatuf-
Konfulto pars hereditatis reftituta eft : hic enim ex volúntate
teftatoris venit, emtor non item. Quid quod nec in fideieomnufiarium
Trebellianum, quamvis juris íucceflbr fit , jus ai. -
P 4 erefeendi

2^2 ARNtt,DÍ VÍfíMÜ
crefcenáitranfit. Nam li heres rogatus femiíTem, ex quo inftitutus
eft , reftituere , portionem fuam (ponte adiit,& reftituit,
deficientis poftea coheredis portio non fideicommiffario
, fed heredi fiduciario accrefcct , ut recle Cujac. hb.\ 2.
ob/.\2.& i$.Attt.Fab.dec.Ço. err.4. cenfent. Etíi enim fideicommiííarius
Trebellianus juris fucceífor dicitur, tk heredis
loco eífe refpcclu teftatoris,propterea quod ad eXemplum heredis
fuccedit in omnia jura defuncli, & qure a definiólo in
heredem funt translata : non tamen fuccedit in jusomne ipfius
heredis, non in id jus, quod beneficio legis potius, quam
ex volúntate defuncli heres habet, quale eft jus accrefeendi :
quippe quod habiturus efiet etiam teftatore invito:alias fideicommiflarius
non loco heredis, fed heres heredis eífet . Non
cfTcndor LPapintatttis41.ff.ad Senat.Treb., quia loquitur de
co qui compuifus adiit, non qui ultro tk fuá fponte. Nec tamen
dicit portionem deficientis accrefccre fideicommiífario ,
fed heredi; at non manere apud hcrcdem.Conftat autem eum,
qui coaótus adiit , & quantum in fe fuit irritam fecit voluntatem
defuncli, perinde habendum,ac fi irritam fecilfet;eiquc
lucrum omne auferri , quod vel habuerit, ve! habere potucrit,
non tantum ex teftamento, fed etiam occafionc teftamenti,
haud fecus ac fi hereditatcm non adiilfet, Lita tamen 27.
§.2.& §.fi praceptis 14.ff.ad/cnat.Trebei/.. Et licet poft reftitutionem
nihilominus heres ipfo jure maneat, tamen,quia periculo
& commodo alieno adiit }& id egit, ne heres efiet , /.4.
ff.cod.tit. f
in iis, qua; ad ipfius commodum fpeclant.pro non
herede habetur , ut proinde commodi nihil apud eum remaneat
, quod laturus non füiflet, íi hereditatem non adiiíTet.
Quod fi hic heres ex parte fcriptuS fponte non coaclus hereditatem
amplexus eífet, haud dubie aliud Papinianus & VIpianus
in dJ.41.ad/enat.TrebelLvcÇpond'ittbnt,nempe portionem
deficientem non modo accrefeere heredi, fed etiam apud
eum manere,Cum nihil obftet quominus maneat. Et eft heres,,
qui compuifusadiitjiefpectu emolumenti non abfimilisei,cuj
tanquam indigno eripitur hereditas;ec quod tacitecavit fe hereditatem
reftituturum incapaci,qui plañe commodum omne,
quod alias ex teftamento aut occalione teftamenti coufecuturus
fuií-

S F. I. E C t. J U ÍI. QUJS. S T. L i B. I. 2 * g
FuiiTct,amittit& confequenter etiam jus accrefeendi,/.// totam
83.jf.de aqc.hercd..XJt autem ad emtorem hereditatis revertaraur,unum
efb quod máxime pro eourgent alii,nempe rcfponfum
Papiniani in l.fi Titio 33. §.1. in fin.ff'. de ufufr. , ubi
Papinianus Juliarti féntentiam refert tk probat, diccntis, portionem
fundi , velut alluvionem portioni , perfona; fruótum
accrefccre : unde diccndum videtur,dcficientium hercdum
portiones non heredi, qui fuam portionem ven'ditlit ,
fed emtori qui eam habet , accrefccre deberé . Rcfpóndeo ,
non fimpliciter Papinianum aut julianum jus accrefeendi attribuere
portioni, quafi portioni competat, eamque fequatur,
apud quemeumque ea fit , fed perfonce ejus , five heredis five
legatarii, cjui portionem fuam agnovit & obtinuit ex volúntate
teftatoris , ad differentiam fcilicet ejus , cui conjunclim
cum alio ufusfruólus ejUsderii reí legatus eft , .qui etiam jus
accrefeendi habet , quam vis partem fuam non agnoverit,/. 1.
§.?. ff.de ufu/r. acere/. . Nulla autem ratio dari poteft, cur
magis heres , vendita portione hereditatis fibi aequifitec, jus
accrefeendi amittat, quam unus e legatariis ejufdem rei,
vendita parte fuá . Sunt qui refpondeiit heredem hoc ipfo ,
quod pretium confecutus eft, videri adhuc portionem ípfam
habere , prctiumque in locum rei fuecedere , tk portionem
venditam reprcelentarc, per /.4. §.u!t.f¡'.fi quis omi/c au.tefiJ.fi
ufm/ruclus 35. §.\. ff.de ufu/r.. Sed quia hcec refponfio non
tollit totam difficultatem ( quid enim , fi heres partem fuam
alteri non vendiderit , fed donaverit, an quia pretium non
habet, ideo donatario potius, quam ipil, jus accrefeendi tribuendum
erit?) malim dicere cUm Ant. Fabro dec.$o. err.$.
fiacboy.ad Trtutl.difput.de trnt.&iend.yxWxxá ipfumjus,quod
etiam vendita hereditate penes heredem manet , loco portionis
fungi, nifi & hoc ípflim vitietur , tk heres ex caula privetur
omni commodo , quod alias beneficio legis aut ultima;
^voluntatis confecuturus fuiífet ; quod contingit tum ei qui
cactus alieno periculo adit, l.^.ad finat* Trebill.^uiVi cui,ut
Jfindigno, hereditas aufertur. Atque hxc vera 5c adxquata ratio
eft , cur in fpecie l.fi totam H^.jf.de acq.btred. heredi,qui
cUm fidem fuam accommodavit^ ut incaraci hereditatcm reftituere
t-,

2^4 A R N O L D Í VINNÍÍ
ftituerct, nihil dcbcat accrcfcere» id eít,ita accrcfccre.tit apud
einri manca t: quoniam & illud quod accrcvit , ci tanquam
rniniftro fraudando legis aufcrtur , «Sc lifco vindicatur , /.i.
i.l.I.Ir/ipir.vor 43.fJ.dc jur.fifc.Li.Cde dcbítor.AWa autem ratio,quam
Vltiianut in dJ.fi totam aftcrt,quia ftm non videtur
babere , minus accurata eft , nec ad omnes pertinet cafus ;
non ad cafuiti hereditatis vendita), aut reftituix capacj abeo,
qui (ponte adüt . Nec vero femper & ubique veteres exaclis
rationibus,& qua: ad cafus omnes , etiam de quibus forte
non cogitarunt , accommodari poflint, utuntur . Et alioqui
fequeretur ncceffario, ñeque eum heredem , cujus portio
legatis exhaufta eft, integra legata folventem, ut pleniorc offkio
fidei fungatur, jus accrefeendi habere: quod tamen nemo
, Ut opinor, dixerit.
At hoc jam polito,portioncs deficientium heredum non
emtori hereditatis , fed heredi , qui fuam portionem agnovit
& vendidit, accrefccre, amplius adhuc queri poteft , an non
faltem heres idemque venditor,quod ci ppftcá accrevit,cmto-
,ri aclionc ex emto teneatur reftituere i Hxc enim inter fe
non pugnant, non accrefeere emtori, Ce nihilominus quod
venciitori accrcvit, em torera ex contráctil poífe petere : fie
enim licet actiones direclx penes venditorem mancant, quicquid
tamen exegit venditor , id emtori debet reftituere . Et
cum quafi per averlioncm jus omne quod heres habet, venditum
videatur, quo commoda & incommoda omnia continentur,
non omnino fine ratione colligat aliquis, etiam jus
accrefeendi ea venditione compiehcnfum . Deniquecum emtor
periculum furtineat nominum horeditsriorum , non i ni*
que vicillim libi aífercre videtur lucrum accretionis. Ceterum
licet hxc ita , nec iine fpecie , difputari poflint , ego taiTien
neiliud quidem emtori hereditatis concedendum puto,ut
eommodum quod occalione juris accrefeendi ad heredem poftca
pt.rvenit,ci extorquere poflit. Etenim cardo totiushujuj
quxftionis in eo potiflimum vertitur;an hoc inter contrahen r
tes aélum inteliígi debeat , ut et'am eommodum hoc accre-^
tionis ad emtoreni tranfiret : utique enim fi hoc aclum non
fit, non traníibit, cum aclus agentium non extendantur ultra

SELECT. Jui^ QU-ffiST. LÍB. I. • 23 £
tra corum intentionem , l.non omnis 19. ff.de re6.cred.l.fcm*
per 3%ff.de reg.jur.. Jam vero non eft credibile, de eo cogitatum
aut inter contrahentcs aétum eífe , quod an ad venditorem
pcrventurum aliquando eflet,&venchtor&emtor ígnorabant;
fed non niíi pars jam aótü qucefita vendita cenferi dcbet
, nec alia, quaín illa ipfa & fola , ex qua lucres infbitutus
venditor fuit, Se quam aditionc acquifivit: id,inquam 9foIum,
quod tempore venditionis jam heredi competebat, ut & difertc
refponfum eft i 11 i.2.§.i.ff.de ber.vend.. Et qusefo, cum
prctium rei venditaí a;qua proportione conftitui foleat, l.pretia
nrum 63.ff.dd l. Palcid., an non ablurdum Se iniquum
videri debet, íi heres fextante aut quadrante,ex quo inftitutus
eft, vendito, idque pretio valori rei cevaÁoÁá five proportione
refpondenti, cogeretur partem longe májorem, Se forte
triplo aut quadruplo accrefeentem , poftea ad emtorem
transierre ? Illa autem qua; paífím in d.l.i.ff.dc hered.vel atl.
wend. oceurrunt, quod venditum inteliigatur jus omne heredis
, quod ad emtorem tranfeat ¿ quantum penes vendítorem
eft , vel quandoque aJ eum perventurum eft ; quod emtor
vicem heredis obtinet: accipienda funt de parte ipfa vendita,
de qua fola inter contrahentes actum eft . Hac in effeclu
8c¡áfonis & Rifa in l.re conjuncli Soff.di ¡egat.$.&Salic.tn
l. un.C.cjuand.non pet.parí.& Comcf. 1 .var.rcfo/.cap. 10.
num.44. &• P acbin.^.contr.cap.ult. fententia eft . Dif.Bart.
in d.l.rc cónjuncli , Duar.lib.2.de jure accrefc.cap.6.0' Papil*
ion.in tratt.de jur.accrcfc.
C A P . L VI.
An beneficium 1.2.C.de refe. vend. competat venaitori nçn
ignoran ti valor em rei vendita ?
Q Uamvís in pretio reí vendit;e naturaliter liceat contrahentibus
fe invicem circumvenire, dummodo abfit do-
Jf'í> malus,/./n caufa 16.jJdcmPomponius4.ff.de minorJ.ihm
Jipretio 2 2.§.n lt.ff.de ¡ocat., eft tamen hujus regula? exceptio
•l.2.CJc refevend. ubi ea fie reftríngitur, ut non procedan,

2 $6" A R N O t D i V i íi i\ T
fi lidio excedat dimidium jufti pretii; tune enim placet refeindi
venditionem , etiamii nullus dolus iniervencrit: quippe
cum non ex quantitate pretii, fed ex qualitate faéti dolus
aíftimetur, ¡.dolus emtoris S.C.cod.tit.. Igitur fi quis v.c.fundum
vendiderit centum aurcis, qui tempore contraclus communi
ceitimatione valebat ducentos Se viginti aurecsjisoblata
pretii,quod accepit,reftitutione petere poteft, ut venditio refcindatur
, Se res vendita fibi reftituatur : aut íi malit emtor
rem retiñere , ut fuppleat quod jufto pretio deeft, d.1.2. C.de
rtfc. vena.. Qineíitum vero eft , an id beneficium etiam ei
dandum fit, qui valorem rei íme fcivit. In qua quxftione
aiTentior Bartolo , Baldo , Salictto , Caftrenfiin d. 1.2. Menoch.conf.562.
Diod.Tuldeno ad C.tit.de refc.vcnd.num.4.. negantibus
dandum efle , contra Alburie, de Rofate in d. 1.2.
num.\2. Plntll.par.i.cap.i. num.io. Fachín.2. contr. cap.20.
Rationes hujufee aífertionis noftra; ha; funt.I. Quia nemo kedi
aut injuria aífici intelligitur , qui fcit Se confentit, ¡.nemo
14-5.jf.de reg. jur .¡.venditor 1 í.C. de rtfc. vend. ¡.fi minor 9.
C.de achernt. II. Quia videtur donationis caufa minoris vendidiífe
: nam ubi errore interveniente daretur repetitio , ibi
quod coníülto Se a fciente fit, donari intelligitur, ¡.cujus per
errorem 51.jf.dereg.jttr.juuBJ.fi quis 1%.ff.de contr.emtJ.cum
donationis i^.C.de tranfacl.lU. Quia qui fcit & vult , fimilis
eft ci qui jus Se acciones fuas remittit , /.;./;; fiu.ff.de aílion.
emt. . Poftremo a parte hujus fententia; ftat textus rotundus
in i.i.C.fi major fací.alien..faVt.fine decr.rat.hab. , ubi expreffe
ei demum , qui inconiulto errore lapfus eft, in hac keiione
fuecurrendum ad confuitationem Licinia; referibit Imperator
Gordianus .
Rationes,quibus in contrarium moventur Pinell.Sc Fachin.,
hic fere funt. I.quia Impp.'iw dJ.2lp.de re fe.vend. beneficium
boevenditori fupra dimidium veri pretii Jcefoconccdentes non
diftinguuntjíciverit an ignoraverit pretium rei fu»: at quam
diftinetionem lex non agnofeit, eam nec nos admitiere oportere
vulgatum eft.H.Quia hac diftinctione admifiaeluderetii^
beneficium legis;quippe quod raro admodum locum haberet:
quoniam venditor praifumitur noíie vires & merita reí fuce ,
i i
J
etiam

S F. L T. C T. J II R. Qu^/T. S T. L í B. I. 3 _* 7
etiam prxdü longe difliti , Lquifquis 15. dod.tit. III. Quia
beneficium legis non fundatur in dolo vel errore , .fed in nimia
inxqualitate ; qux utique focietatem vitiat , abíque diferimine
ícientix vel ignorantix,l.fi non fucrint 2 i).§.ult.¡¡'.pro
foc. IV. Quia íieri poteíl.ut venditor neccfiitate íei familiar is
urgente vel fciens tanto minoris rem vendat. Sed hce rationes
non elriciunt, ut a priori fententia, qux SÍ communis eft,
recedendum videatur. Nam ad primam quod attinet, pneterquam
quod jam produximus locum, in quo difertis verbis di-
Itinótio ifta agnolcitur , nempe /. 1 .C.fi major fabl. alien {a-1.
fine decr.rat.bab.,etiam ipfa l.2.C.de refc.veudxandc.w diftinftionem
non obfeure íuppeditat;quoniam nemo fciens & volens
Ixdi videtur: qux regula utique etiam in venditionc obtinct,
Lea qua commetidatídi 4i.ff.de contr.tmt. . At humanitati
d.L2. caufam dedit iniquitas Ixfionis . Atque hinc fimul
removetur & tertia ratio: nam etli d.l K2. non fundatur in dolo
vel errore , fundatur tamen in injuria five iniquitate, qux
nulla eft adverfus ícientem Sí confentientem,/.«two 145.{¡'.de
rcg.jur..Qiiod vero rcgerunt,hoc tantum pertinere ad tolltn-
Jam aítioncm de dolo , vel injuriam, id cum loéis fupra citatis
tam manifcllc pugnat,ut vel tyro id animadvertere queat.
Nihil prwfidii habent in exemplo quod afi'erunt focietatis
leoninx, id eft, ex qua quis damnum tantum, non etiam lucrum
aut partem lucri expeótat: nam lucri communip ¡ta
naturalis eft focietati , ut fine ea nequcat focietas coníiftcre .
Cjuod íi forte pu.taverint , ne valere quidem conventionem
Je inxqualibus lucri partibus in fociorum xquaü collationc,
hallucinati funt, eumque errorcm confutavimus fupra c.52...
At tametli i 11 focietate id placeret propter naturam focietatis
, qux xqualitatcm defidcrat , & jus quodammodo fraternitatis
i 11 fe habet, t.verum 6$.pr.ff.pro foc, non continuo id
trahendum eífet ad venditionem aut alios contra&usralioqui
iplp jure nulla ellet venditio, quando pretium non per 0111,
nia proportionc reíponderet rei venditx, nec unquam liceretj
jjptrahentibus , quod pluris eft, minoris cmere, quod minof'S,
pluris venderé , SÍ ita naturaliter invicem fe circón
fepre, contra /. itm f Z2.§. ult.ff, locar, l. ¡n Qw/a 16.$. iden\

2 3 3 A R N o r, n i V i N N i i
Pomponius Af.ff.de minorlb.. Quod fecundo loco allegant, admiffa
noftra eademque communi fententia , futurum ut rariflime
huic beneficio fit locus,eo quod venditor prafumatur
non ignorare pretiiim rei IUX,QX/.quisquís i^.C.dercfc.vend. t
male huc accommodatunquia ea icx difertc loquitur de venditione
paulo viliori pretio facía ; ñeque hoc dicit prafumi
fcire venditorem , fed deberé fcire vires & merita rei familiaris,
cujus tamen ignorantia ignofcitur,fi ultra dimidium lafus
eft , Poftremo nec in neceflitate venditoris rem fuam urgente
debito diftrahentis contraria opinio fundan' poteft : id
enim repugnat aperto textui in /.non idcirço 12.C, de refe,
vtfid,
B Eneficium
C A P . LVU,
An locus fit beneficio 1.2. C. de refe. vend. in
tranfc&ione ?
quod venditori , qui rem minoris dlmidio jufti
pretii vendidit , tribuitur t.í.Cde rcfc.zrnd., ex adverfo
etiam emtori, qui duplo plus dedit, quam accepit.dandum
eífe , facile admiferim cum Jnterpretibus contra Cujaciuia
l;b.i6. obf.iS.. Quin etiam ad alios contraclus venditioni
fimiles humanitatem conftitutionis trasferendam eífe ,
veiuti locationem, permutationem, familia aut rerum divifiOftem
, fi quis duplo plus dederit, quam accepit, aut duplo
minus acceperit , quam dedit. Ñeque enim parfona beneficium
eft , fed caufa, hoc eft, non tribuitur perfona venditoris,
fed ,'afioni: quia lafus, non quia venditor. Quibus autem
i;; caufis eadem plañe ratio eft, in his idem jus ftatui qportet,
eftque hac communis ufuque foreníi recepta fententia . Anceps
autem & needum communi confenfu terminata quaftíoeft,
an legis hujus beneficium ob enormem lalionem
etiam producendum fit ad tranfaólionem ? puta fi quis di

SF.r. ECT. JUR. Qu jEsr. LÍB. I. 239 ,
comparata efl ad lites finieiidas , l.fratris 10.C. de tMj'ac?, Au'y' J
- ¿

240 A R N O L D Í V Í N N Í Í
ea , fed gratuita pactio & liquidi juris remifiio eíTet. Ponamus
vero poftea tranfaclum cfle , an ideo minus audiendus ,
qui caufabitur cnormem iielioncm ? Adde quod apud Scxvclam
non illud quxritur , an refcindenda íit traniaetio propter
inftrumenta poftea reperta , ex quibus apparmt quadrupío
amplius in hereditate fujífe , quam rcftitutum erat , fed
illud tantum an in rcliquum fidcicommifli nomine heres conveniri
queat ? Unde intelligimus tanto minus tranfactio.
nem bona íide interpofitam prxtextu lxfionís refeindi oportcre
, cum ne id quidem Saevola admittat, ut fi tranfa£tum
fit,in rcliquum fidcicommifli nomine heres conveniatur.Etenim
tranfaelionc refeifla omnia in priftinum ftatum rcftituuntur',
fecus vero eft , cum in reliquum duntaxat aólio conce
ditur.
Unus locus eft qui huic fententia;. objici folet , nempe
l.ft fuperfttte $.C. de do/. , ubi filias cmancipatx, qme cum
patre fuper caufa gefta; tutela; bona fule tra.nfcgerat , ob immodicam
Ixfionem actio in factum adverfus patrem datur *
Ego vero non video , qua ratione ex ifto loco colligi polfit,
tranfaólionem bona fide ab utraque parte interpoíitam folo
Ixlionis prwtcxtu poíTe refeindi . Ajunt lmpcratorcs, fi filia
immodice lajfa fuerit ex liberationc qua; tranfaótionem fecuta
fit , novatione 8c acceptilatioue folenniter interpolita ,
ei non quidem actionem de dolo propter paternam reverentiam
, fed in fa-Stum actionem tribuendam eífe . Hic igitur
locus de alio cafu accipi non poteft, quam quo immodica illa
laifio intervenerit dolo patris , per fraudem liberationc filia;
exprefia , 8c nimirum quo cafu íi adverfus extraneum ageretur
, de dolo competeret actio . Dolum legibus vindicari
nerr.o negat : ecterum 8c iilud in confeífo eft de dolo
agí non pofle , niíi cum eo in cujus perfona dolus arguitur.
Nam cum ha;c aótio fit in perfonam fimplicitcr , non
in rem feripta , atque adeo famofa ( quam ob caufam nec
ínter extráñeos competit, fi de ea re alia fit aótio , /,i.§.pen}
Çr idt. ff. de dd. mal. , nec inter patrem 8c riberos , etiamíij'
alia aólio non fit, /. non debet 1 1. ff. eod. ¡ non aliter dari po- •«
teft , quam fi perfona defignetur, cujus dolo malo factum

SEÍ-ECT. JUR. QU_/EST. LÍB. I. 241
fit, l.fed & 1 $.§.ult.ff. eod. , nunquam alio colore , aut Ixfionis
quantxcunquc obtentu . Nam quod cnormilfima, ut
a pragmaticis vocatur, larfio v.c.,qux ultra beífem Iit, dolum
re ipíii inducat,paremque cum dolo ex propofito vim habeat,
commentum eft Interpretum in /./¡quis $6. ff.de verb.ob :;.
i'Jd.Antois.Fabr. Cod.p/o fonrtf.tjt.de tranfací. defín 3.. Cur
igitur conftitutio objecla rcquirit lasfionem immodicam?Refpondeo,
id non debet interpretationem reciñere ex 1.2.Cde
refcvend., quippe cum dolus non ex quantitatc damni , fed
ex qualitate facti xftimctur,/.do//.'í io.C.eod.tit.,nec unquam
eífe pofsit a»eu 7rpccupéo*eaz , /.i.§.i. ff.de dol.mal.; fed ideo
adjeótum eft , quoniam fi módica tantum Ixfio interveniret ,
non facile adverfus patrem aólio illa in fa£tum fubfidiaria
aólionis de dolo daretur : quemadmodum nec dari folet ipfa
aclio de dolo ob modicam fummam adverfus alium quemlibet,
l.fi quis o. §.u/t. cum /. feq.ff.de do/, mal., ut bene Ant.
Fab. dec.%. err.io. Scbifordig. lib.2. tracl. 25. j r
creper tot. .
Porro ratio cur aólori , qui tranfegit, beneficium hoc concedendum
non fit, fita eft in dubio litis eventu. Quid enim ?
forte ei non debebatur quod petebat. Et dato debitum fu ¡fie
quod petebatur , fortaffc tamen probare non poterat: aut
propter impenfas dubium litiseventum noluitexpectare.Quie
autem certa erit rei tam incertx leftimatio? Qua; dubia funt ,
ea certam icftimationem non recipere ait Vlpianus in /.quemadmodum
2o.§.i.ff.ad leg.Aquil.. Imo vix eft ut ratione comprehendi
qucat certa dubii litis eventus asftimatio . Fatemur
dubium eventum aeftimari poífe , /.propter 23. ff.fami/.ercifc.
l.fi jacium 12.ff.de acl.emt. l.\ 1.ff'.de hered.

143 ARWOIDÍ VÍMNÜ SELFCT. JUR. QU/EST. LÍB.I.
birs'cni). .ft plus y/\..§.ult.ff'.de evibl. l.i.C.tod.. In reb autem
transigente prima facie videri poteft omnino non efse locum
huic qmeftioni , quippe cum nemo plus daré fo'Ieat , quam
ab eo petitur ; fed tamen & in reo tranfigente poteft locum
babere ; nam etli nemo plus folvit, quam ab eo petitur: attamen
dicere poteft , fe nihil aut duplo minus quum dedit ,
debuifle , & nihilominus ad vitandam litem tantam fe fummam
dedifle . Ceterum nec reo hoc cafu remedium d.l.z.
C.de refc.vend. tribuendum erit; nam cum eodem cafu ceífet
condictio indebiti, Lia fumma 6$.§.i .ff'.l.z. C.de cond. indeb.
16. C.de jur. Ó' fa^l.ign., qua; & ipfa ex humanitate, bonoque
& tequtt introducta eft , lipen.ff.de cond.mdeb. , utique
¿c cefíare debet remedium d.l.z.. Non me latet Pinellum
ad d.l.z.par.i.cap.^.num.^. bonamque cum eo partem Interpretum
beneficium d.l.z. porrigere ad quofeunque contractus,
etiam ftricti juris , atque adeo ad ipfam quoque tranfaclionem
. Sed profecto beneficium contra communes regulas
juris in bona; fidei contraótibus ex humanitate conceífum ,
haud temeré ad ftricti juris judicia producendum eft : utique
ad tranfactionem nequáquam , qua; ad liberationcm & lites
íbpiendas comparata eft* quamvis id quoque faciat idem P¿ftíjlus
ibtd.tturn.iQ> audaci fane, ut mihi videtur , interpretatione
, & multarum íitium femina continente , vid.Andr.
( ail.z.abf.^O. Damboud. prax.civ.cap.200.nam.6. & feq.FacJ.-tt.z.íontr.zó.Diod.
Taldin. ad tit. C.de refe. vend. num.$.
Ant.Fab.dcc.%. crr.prazm. 10. Don. in d.l.i. C.de refe, innd.
num.zz. Penz.ad d.tit. C.num.i^.
AR- '

A R N O L D I
V I N N I I JC
SELECTARUM J u R is
QjU M S T i O N U M.
t
L I B E R II.
C A P U T I.
Si conductor cafas fortuitos in fe fafccperit, an id
quoque ad cafas infolitos pertintat ?
ERTUMeft cafus fortuitos nullo in judicio
pra;ftari,ac ne in commodati quidem,
/.5.§.quod vero 4. ff.commod. 1.1.$. & Ule
4..J]. de oblig. Ó" ací.§.z, hfi.quib. mod.re.
contr, oblig. l.contra'clus de reg. jur.L6.de
pign.acl.y quo poftremo loco verba illa i a
nullo bon

«244 A F N O 1 D I V i N N í í
tari f otcíl. Finge convenirte ut in depoíito culpa quoque
praíftarctur , aut in commodato dolus tantum, nec plus, nec
minufi quam placitum eft praftabitur : quamvis alias in illo
dolus duntaxat , in hoc etiam omnis culpa praftetur , /.5.
§.2. Ó' §.:nterdum 1 o. ff.cornmod. I.1. §.fi ccwtnit 6.ff. depof.
l.i.C tod. d.l. contraclus da reg.jur.. Sed & fi in negotio
£ereñdo conventio interpofita lit de cafu praftando , fcilicet
ut debitorem damna fatalia fequantur , rata eíl conventio :
contraclus enim legem a conventione accipiunt , excepto íi
placuerit , ne dolus praftetur, d.l. contraclus d.l.i. §.illud
y.§.ftp(c 35. ff.depof.1.6.Cde pign.acl. . Quamobrem 8c fi quis
ita fundum locaverit , ut fi quid cafu fortuito five vi majore
tecidiífet , hoc ei praftaretur , pacto ílandum edj.fi/jiuts 9.
§.2. ff.locat. . Eíl autem cafus fortuitus id omne , quod humano
captu pravideri non poteft , aut cui pravifo non poteft
refiíli , Un rebus íS.pr.ff.cornmod. l.tx conducto 1 5. §.2.
ff.locat. §.4..ff.de ob/ig. act. 1.6. Cde pign. acl. . Igitur
hoc certi juris eft , fi convenerit , ut conductor etiam caíum
fortuitum praflet, conventioncm valere,damnumque improvifo
cafu contingens conduótorcm fequi. Illud autem adhuc
quaritur , an hujufmodi conventio etiam pertineat ad cafus
infolitos, id eft,an conductor in fe recipiens cafus fortuitos,
recepifle etiam intelligatur cafus infuetos Sc raro admodum
contingentes ? Bartolus in l./\..§.pen. ff.fi quis caut.jud.fifi.Sc
in l.fijlulas 78. §.ult.\ff.de cont.emt. id negat , quem fequitur
Mantica lib.$.de tac.& ambig.conv.cap.8.Gaif.2.obf.2-$.n.iti.
& vulgo DD..Nimirum diftinguunt illi inter cafus fortuitos
folitos five communiter contingentes^ infolitos feu qui prater
confuetudinem eveniunt, ut illorum quidem damnum
•conductor ex conventione praftare teneatur , horum autem
neutiquam , quafi de iis cogitatum non eífet . Sed mirum
eft proferto hanc fententiam cuiquam probar i potuiífe ; cum
eventus infolitus vel máxime contineatur appcllatione cafus
fortuiti , & fere folus etiam fecundum ipfius Bartoli definitionem
in d.l.fifiulas yS.§.ult., ubi cum dixiífet eum qui in
le fufeipit caíum fortuitum , teneri de caíibus communitef 1
contingentibus , mox imprudens fibi contradicit, dum ait: (
calijs

SELECT. JUR. QU_.EST. LÍB. H. 245
cafus fortuítus íntelligítur inopínatus , non ex conuictudú
ne eveniens , cum tamen quas communiter contíngunt, ex
confuetudine contiftgant. Nec fieri aliter potuit. Nam cum
Bartolus in d.1.4.§.pen.ff.fi quis caut.jud.fift.ihnentiam fuam,
nempe conventione de príeílando cafu fortuito interpofita ,
non ínteiligi cafum infolitum , firmaífet au£loritate Labeonis
in d.l. fifiulas §.ult. ff.de contr.ernt. , ubi ad hujus textus
explícationcm venít, neceífe fuit , ut aut incaute íibi contradiceret
, aut féntentiam fuam mutaret , adeo perfpicue ibi
cafui fortuito adfcribuntur infolita , & quidem ínfolita tantum
, non etiam qua; fecundum coníüetudinem cveniunt.
Verba Labeonis hace funt. Si frumento, qua in berbis erant,
cum vendidifScs, dixifi ,te,fi quid vi aut tempifiate faclum
efiet , prajiatarum , ea jrumen ta ttiües corrsperuut ,fi immoderatce
fuerunt & contra confuetudinem tempe/lates {ita lego,
non tempefatis, cum SaJmafio cap. 24. ad jus Attic.)agi tecum
ex emto poterit . Locus hic mi ni me ob feu rus cíl, fed pía ñus,
fi ullus alius . Notum eft , emtione perfecta id eíl fimul atque
de pretio con venít, periculum rei vendita; ftatím ad emtorem
pertinere , tametíi res emtorí nondum tradita fit, venditorem
autem ex natura contractuum , qui utriufque gratia
fiunt, praíter dolum Se culpam nihil pneílare , Injl.
de emt.& vead.l.ü.pr.ff.dc ptr.& commod.rei vend.,Se lexcentis
fimiübus locis . Ergo in fpecie a Labeonc propofita , fi
venditor nominatim cafus forte eventuri periculum in fe non
fufeepiífet , nullam emtor cum eo aclionem habuíífet de frumento
immoderata nive corrupto. At recepta in fe cafus fortuiti
prceltatione, de eo quod. tempeílate contigit,ex conventione
tenetur , fi modo tempeílas infoiita fuit, de prapter morem
cccli regionis fiéviit, aut ut ipfe Labeo ait , fi ideo frumeñta
corrupta,quia tempcltates i m modera ta; Se contra confuetudinem
fuerunt , quaíi quod vulgo Se ex confuetudine
fit% pro cafu fortuito non fit habendum . Quam ob caufam
fatis mirari nequeo , quod Bartolus «Se paílim alii firmamen-
LUm fententia; fine petant ex eo loco , qui eam tam aperte
defiruit . Ceterum funt alia loca , qua; Bartoli féntentiam
probabílem faciunt aut íaltem prima fpecie faceré videntur .
Q_3 PH.

246 A R M O I D Í VlNNÍi
Primus locus eft LSejo io.§.¡. ff. de ann.ltg. ubi Papinianus
(x f.icto de hujufmodi fpecie confultus , Medico Strnpronio ,
fWB viva praftabam , dari voló , fefpondet •; ea videri relicta,
quae certam formam erogationis annux,ndn incertam liberalifatis
voluntatem habuerunt . Ad quem locum Bartolus notat,
dictum genérale ad extraordinaria non referri. Sed nul-
Jam íimilitudinern hxc fpecics habet cum quxftionc propofita
. Tale enim legatum , §¡na viva Medico prafabam , &c.
non niíi ad certam quantitattñi erogationis annuse referri poteíl,
quia inflar honorarii feu ftipendii annui medico id relinquere
teltatrix voluit: ac proinde nec videri poteft teftatrix
ienlifle de iis , qux ex occafione Se quafi fortuita liberalitate
femel atque iterum ui vita prxftiterat: quippe circa qux legatum
non potuit confiftere utpote inccrtum,& quod nullo
eventu ad certitudinem aliquam redigi polfet: quia nimirum
qux extra ordiiiem Se ex occafione xou T¿%ov lertaç dedit,ea
N O N
SY, 7rp n
vJaç , aut perpetuas voluntatis deftinatione profecía
fueriínt . Secundo, pro eadem fententia afTertur textus
in l.4.§.pcn.ff.fi quis caut.jud.fi]}. , ubi Jurifconfultus negat
valere renuntiationem exceptionuni,quxcontravadimonium
defertum excufent , niíi caufx exceptionum fpecialiter fuerint
expreffx . Refpondco:& illud dilfimile eft . Nam qui cafum
fortuitum in fe recipit , ipfa nominis vi admonentecogitat
etiam de infolitis, faltem in genere . At vero , qui exceptieni
omni renuntiat , non cenfetur cogitaffe de iis caufis,
qux de novo forte emerfurx funt, fed tantum de üs,qux
tune cognitx erant: Se quia verba renuntiationis non refpiciunt
ad id de quo cogitatum non fuit, nec eo trahi debent;
cum e converfo caíus fortuitus vel máxime pertineat ad inopinata,
ut bene Se docle Diod. Thulden. ad Cod. tit. de locat.
tiurn. 11.
Cetera qux proferunt, minorem etiam fpeciem habent :
quale eft illud quod in l.ó.C.de ptgn.aU. dicitur, ea qux fortuitas
cafibus accidunt, prxvideri non poífe . Nam etfi prxvideri
non poífunt, nec avertirpoíTunt tamen prxcogitari; §f f
qui eos in fe fufcipit,infolitos quoque prxcogitat, ut proinde
de iis quoque in genere aclum videatur. Tale quoque eft
quod

$ E LE C T. J U R. Ql! & S T. Li B. II. 247
quod de procuratore univerforum bonorum atíerunt, nempe
etfi is faceré poteft ea quce dominus faceré íblitus crat , non
poífe tamen faceré quce dominus faceré non confuevit , /.«re/
univerforum i i.ff'.de pign.ac~hl.qui ¡\ mi fes i 3.$. i .ff.de ttfur. .
Etenim mandati fines diligenter funt cuftodiendi.nequid fist
contra aut prceter intentionem mandantis,/.5.jf. rnand.. Genérale
autem mandatum,etfi verbis omnem adminiftrationem
continet , non continet tamen fententia mandantis, quippe
quem crcdibile non eft ea mente fuiífe , ut quid procuratori
iuo faceré pcrmiferit,quud ipfe faceré non coní'uevit: & aüas
futís notum tft, generali mandato non inteJIigí ea contineri,
quce quis verifimiliter mandaturus nen fuerat, fed fpcciaíe
mandatum in his requiri ; qualia funt caula famee, reftitutio
in integrum, tranfactio, &c\ , /. non folum i

248 ARNOC'DÍ VÍNNÜ
ne, íive, üt nunv loquuntur, melioratione, fieri neceífe erat,
in perpetuum , aut certe in longiílimum tempus habendi
«X fruendi tradi cceperunt, ea lege , ut agri illi colercntur
SÍ confererentur , idque módica penfionc annua , qua; veri
Domini mcmoriam confervaret; quanquam pollea etiam agri
cultiflimi SÍ fertiliflimi eadem fere conditione locaricceperint.
Eíl igitur jus emphyteuticum feu emphyteufis jus perpetuarium
, quo quis agro alieno tanquam aiter quídam Dominus
utitur acfruitur íub lege certas annua; penfionis in recognitionem
dirccli dominii prasftanda;. Non folum autem jus
utendi fruendi per conílitutionem emphyteuíios emphyteuta
acquiritjfed etiam jusemphyteufinoppignorandi,/./írX ,
i'írc7/¿;íí-
//3 1 .ff.depign.,fervitutem pra;dioimponcnd\,l.-$.§.ult.ff' de fuperfic.,]us
veudendi,donandi,permutandi,& quoquo modo in
aÜum transferendi , l.i.Cde jur.empbyt.: undc eíl,quod emphyteuta;
interdum Domini vocantur , /.2.,/.4.Cde div.prxd.
fírban.érrufl.tcmp.lib.i i..Et quidemZenonis temporealienatio
emphyteufios non tantum licita cuilib'et fuit t fed etiam
libera,/. 1 .ff.fi ag. leu emendi
prarogativam . Non requiritur ergo confenfus Domini, ut
venderé liceat,ut male pleríque putant;verum ut ipfi potius,
quam alii vendatur: ac proinde ha;c non tam eft requifitio
Domini, quam fimplex certíoratio. Secunda eft , ut novus
emphyteuta a Domino in poffeífionem índucatur , feu , ut
nunc vulgo loquuntur , invefliatur . Tertia SÍ poílrema , ut
Dominus pro admiífione& fubferiptione ac depofitione( cujus
forma in d.l.%.) accipiat honorarium vel laudemium ,
nempe quinquagefimam partem pretii , fi vendatur, velatllimationis
fundi, li per aliam conventionem, puta donationern
\ei permutationem, res fuerit aüenata.Et dúo quidem poíle-
riora,

SELECT. JUR. QUJBST. LÍB. II. 24.9
riora, nempe induclio feu inveftitura,& perceptío honorarií,
obtinent in omni alicnatione. At non íatis expedítum eft,
an in cafu donationis &permutationis eadem quoque denuntiatio
, quce in venditione rcquiritur , intervenire debeat,
& hic etiam fimilis pra;rogativaDomino competat; non utique
in hoc, ut, fi cmphyteuta rem alteri donare velit, Dominus
poftulare poífit, ut fibi donetur , quod apcrtc iniquUm
eft : aut li permutare cum alio emphyteuta cupiat , tencatur
Domino offerre permutandi pnerogativam, quod & ipfum fine
manifefta injuria emphyteuta; conftitui non poteft . Sed
an emphyteuta, priufquam donet aut permutet , Dominum
certiorare debeat, fe id faceré velle, Se lie etiam offerre Domino,fi
velit,poteftatem emendi;fivean Dominus poífit aiftimationem
folvendo fie etiam rem ad fe revocare. Refpondeo,
ne hoc quidem admittendum eft,tum rejpeclu donantis emphyteuta;,qui
forte, dum alium obligare & remunerare vult,
iimul vult extare monumentum liberalitatis fuá; & mancre
in fui memoriam : tum refpectu donatarii, cui fortaífis gratior
eífet &acceptior agcllus emphyteuticarius,quam alterum
tantum pecunia; aut valoris, & qui forte ne dignaretur quidem
pecuniam accípere:&quid li emphyteuta prxdium fuum
alicui legaverit (poteft enim 8c hoc faceré,/./ domus 71 .§.ult.
ff.de legat. 1. l.in conventionibus 219. ff.de vtrb.fign.) 8c id
fecerit indulgens affeclui amici fui, an Se hic Dominus oblato
pretio legatarium fundo fibi legato privare poterit contemta
volúntate defunéti? atqui legare eft donare. Aut quid
li emphyteuta heredem teftamento inftituerit, an & hic idem
Domino licebit ? In permutatione vero fi hoc admittamus ,.
fruftrabitur emphyteuta defiderio fuo Se fine cu pito , nempe
eo praedio, quod fuo prtetulit , 8c multas ob caufas prajferre
potuit. Quid enim fi alter illud venderé nolit, aut non nifi
immódico pretio venderé velit, qui non aliam ob caufam
a»imum permutandi habuit, quam quod fundum emphyteutie
habere maluit, quam fuum, ut homines diverfimode alficiuntur
? Vendentis autem cmphyteutce plañe nihil intereft,
quo pretium accipiat , a Domino, an ab alio:quippe quod
folum defiderat, & in quod nulla poteft cadere afrectío, /.$•,

2 50 A R N O L D ¡ V í N N í i
ff.de in lit.jurand.. Hoc itaque poíito , fupervacuum foret
in donatione aut permutatione requirere confenfum domini,
eumve certiorare de donatione aut permutatione facienda cb
alium finem , quam ut novum emphyteutam , in quem jus
fuum prior transferre vult , dominus admittat Se in poífefiionem
acCepto iaudemio fufeipiat: hoc autem faceré dominus
ad denuntiationem emphyteuta; tenetur,n¡íi in tales perfonas
jus transferatur , qux in contraétibus emphyteuticis
excipi folent, aut non funt idónea; ad foivendum en pl.yteuticum
canonem , rf./.g. verf. ntcefjitatcm aitUm C.de jur, tm f
pLyt.. Et bene Jafon animadvertit , principium d.l.7,. eífe
genérale, atque in univerfum ibi prohibiri emphyteutam jus
fuum in alium transferre, hoc fciíicet fine,ne inicio Se invito
domino alius quilibet ac forte non idoneus emphyteuta fubftituatur,
Se ilie privetur Jaudetri¡o:at vevi'.ftd ne hac occaftont
eífe fpeciaiem, Se ad venditioncm tantum pertinere, quam
fi faceré velit emphyteuta, formam illic prasícriptam fervare
debeat . Arguunt hoc ipfa textus verba , venderé , comparare
, pretinm accipere , tándem quantitatem prajiarc, qux donationi
aut permutationi non conveniunt. Arguunt Se ea
qiue mox fequuhtur , Se quidem evidentiflime : quod nefeio
an ab alus obfervatum . Nam cum Imperator conicituiífet ,
Quid fpeciatim in contractu venditionisobfervari vellet,nempe
atteftationem meditatie venditionií domino tranfmittendam
eífe, eique offerendam emendi prcerogativam , Se li deliberaturum
fedicat dominus , relponíionem ejus per bimeítre
temporis fpatium exfpectandam ; tune defmit generaliter ,
quid emphyteuta; concedendum in omni emphyteufios alieliatione
. Et primo quod ad venditionem attinet, íi dominus
inget fe emerc velle,aut per memoratum tempus nihil refpom
deat, tune lieeat emphyteuta; jus fuum, cui velit, dummodo
perfona; idónea;, venderé , atque ut dominus neceífe habeaC
hunc novum emphyteutam accipere . Deinde, fi emphyteuta
alio modo jus fuum ad perfonas conceflas Se idóneas tranfpo.
ni ¡ e velit, pofle hoc eum faceré etiam domino inconfulto ,^
nulla nec emphyteuta; impoíita denuntiationis neceflitate ,
ti.ee conecto domino contradicendi licentia , Utroque autem
cgfu

SfticT. JUR. QUJESTÍ LÍB. II. a$r
cafu exigit, ut dominus ipfé novum emphyteutam in poífcffionem
inducat , 5c emphyteuta hanc induclionem a domino
teftato petat , dominique de ea re voluntatem per dúos menfes
cxpeclet, qui íi novum emphyteutam intra id tempus admiferit,
tum illi pro admüTione fuá & fubfcriptione,honorarii
loco vult tribuí quinquagefimam partem pretii.fi jus emphyteuticutn
venditum eft, vei aiftimatíonis loci, fi ex alia caufa
translatum . Quod fi dominus toto eo tempore fuperfederit
novum emphyteutam alioqui idoneum admittere, tum Juftinianus
ipíi emphyteuta; liberam poteftatem concedit rem
transferendí, novumque emphyteutam inducendi in poífeffionem
, nil laudemii nomine domino relíelo, quod alias pro
admifiione confeeuturus fuiífex . Atque hasc communis Interpretum
fententia eft in d./.$., quam fequitur Mantictt
//¿.22. de tac. & amb.con& fi.6a.
atque ibi citati, Diod.Tbulden.in Cod.d.ttt.num.S.BroncborJf.
cen.i.afiert.So. camque bene qui etiam
in cafu donationis & permutationis emendi prius domino poteftatem
faciendam contcndunt, eumve seftimatione oblata
jus habere rem ad fe revocandí, leviores funt, quam Ut novam
5c peculiarcm mereantur rcfponfionem . Obitcr hic noto
quibufdam, nempe curialibus , vctitum eífe pra;dia fuá fine
decreto venderé, donare & permutare permifíum : ex quo
apparet, non femper a venditione ad donationern lícerc
cepao-xeoác&iv, de quo Interpretes ad l.ttotí debet 2 1.ff.de rtg.
jur.. Quatenus noftris «Sc Gallorum moribus a conftitutione'
JujHttiatti in d./.^.C.de jur.empbyt.vccefíum fit.difce ex Groettew.tracl.de
leg.abrog.ad ¿./.3. Grot.lib.z.introd. ad jxrifpr.
Bat.cap.4. Mornac. & Auttmn.ad ¿./.5.
CA I», ¡fu.

2$2 A R N O L D i V Í N N Ü
C A P . III.
An Dominus fundi eraphyteutici , poft elapfum tempus
cañonera recipitns, videatur rcnuntiafie
cadncitati ?
I
~\ Rreflatio canonis feu pcnfionis annuce pars cfteíTentialis
contraélus emphytcutici, & argumcntum rcíervati dominii,
in cujus rei fidem etiam folvitur. Quamdiu autem canon
fuo tempore fo!vitur,non licet Domino expulfo emphyteuta
agrum aufene, l.i. pr-ff.ft ag.vecl. feu empbyt. pet. §.3.
Jnft.de locat.. Quod íi emphyteuta per triennium cañonera
folvere ceflaverit, tum is jure fuo , voléate Domino , cadit,
niíi quid fecus privata pacho fuadcat, 1.2. C.de jur. ernphyt..
la cmphyteiifi Eecleíiaílica ceflatione biennii jus amittitur,
auth. qui rem.C.de Sacrof.Ecclef.. Quid autem,íi emphyteuta
poft ceííationem tanti temporis canonem elapfumDomino
obtulcrit , ifque eum ultro fine proteftatione acceperit , aa
non videri debet Dominus hoc ipfo caducitati renuntiare ,
& folvcntem pro emphyteuta agnofcerePEt fiquidem emphyteuta
Ecclefice per biennium in íolvendo canoae ceflaverit ,
noviflima Juftiniani lege,liccntia datur Ecclefise & pnecedentis
temporis canonem ab emphyteuta exigendi , & prceterea
rem emphyteuticam vindicandi , five , utjuftlnian. loquitur
r éhwjts'úwv éx0ccÁeh t¡¡; ept^VTeóosox;» JVov.i 2o.cap.S.mu
de auth. qui rem C.de Sacrof.Ecclef . Igitur fi Praslatus aut
Capitulum poft biennium. canonem prasteriti temporis exegerint
, aut ultro oblatum receperint, falvum nihilominus
manet Eccielice jus emphyteutam expellendi. Ceterum cum
hoc conftitutum fit ípeciali favore Eccicíiarum & venerabilium
domuum, ut apparet ex d.cap.S. Noi\ 120., nec Prce-lato
concedendum, ut jus Ecclefics ex caducitate quxfitum remittere
pofiit, non temeré id ad emphyteuíin civilem trahi
debet. Imo, quia Juftinianus id fpecialiter conftituit in emphytcufi
Eccleíiaftica,hoc ipfum argumento cft,noluifle eum
idem obfervari in emphyteufi civili, ut proinde hic ftandum
fit ratíoni & regulis juris communis. Videamus igitur.quid

k
SP.LÍCT. JUR QUJEST. LÍB. II. 25?^
hic ex ratione juris communis i 11 emphyteuii civili (tatúen*
dum fit. Illud omni dubio caret, quod emphyteuta ob canoíit-m
triennio non folutum jure fuo volenteDomino excidit,
etiamfi interpellatus a Domino non fuerit, l.i. C.de jur. empbyt.;
quippe cum dies hic interpellet prohominc, ut vulgo
dicitur, /.12. C.de contr. & coram.fiip. 1 fed ñeque mora: hic
admittitur purgatio , quoníam , ubi pcena SÍ dies adjicitur ,
mora purgari non poteft, l.Celfus 21.pr.ff.de recept. arbitr.
/.4. §.ult.ff. de leg. commlp. l.cum fiipulatus 11 g. ff. de

254 A R N O tD i VÍHIfíi
foriam exerççrc potuit,prctium petere maluit, l.pen. jf.de leg.
commtft., nimirum in odium poenarum qua; femper odiofa;,
five legitima; fint,fivc conventionales,/.#/r.jf.¿

SELECT. JUR. Qu_msT. LiB. II. 255
nonem prsteriti temporis Ubi oblatum receperit, folventem
pro emphyteuta agnofcere,

2 $6 A R N O I D Í VÍNNÍi
ta, in eam confentirc videtur , cap.qui tacet ext.de reg. jur.
Quod fi Dominus cum proteílatione accipiat canonem futuri
temporis , five elapfum poíl tempus quo emphytcufis in
commiffum cecidit, nihil hac proteftatio Dominum juvabit:
quoniam proteftatio fació contraria nihil operatur , /. i. §. i.
ff.fi ufusfr. pet.. Eft autem aclus receptionis canon i s in tempus
futurum prorfus contrarius juri quafito: hoc enim fupponit
non eífe amplius emphyteutam, iíle contra adhuc eífe.
Digna mihi vifa fuit hac quaftio, qua paulo aecuratius traélaretur,
quam apud plerolque haélenus tra6lata fuit.
C A P . IV.
An is,qui pecuniam credidit ad navem armandam vel refi- /
ciendam , tacitum pignus babeat?
C Reditorum
alii funt chirographarii, id eft, qui citra hypothecam
perfonalem tantum aétionem habent;alii hypothecarii:
& in utroque genere quidam privilegiarii,quidam
puri Sc fimplices , vel chirographarii vel hypothecarii . Puri
chirographarii creditores inter fe concurrentes omnes pares
funt , etíi alii alios tempore pracedant, 1.6. C. dc bon. auc?.
jud..Quod fi cum chirographariis fimplicibusconcurrant ejusdem
generis creditores , fed privilegiarii, id eft, privilegium
perfonale exigendi habcntcs,hi illis potiores funt. ínter ipfos
autem privilegíanos ejufdcm tituli , licet diverfi temporis ,
milla pralatio eft, ¡.privilegia 32.ff.de reb.auc7.jud.pofi.. Hujüs
generis creditores funt refpublica, l.pcnuh. §.1. ff.de reb.
auzi.jud.p0fl.L2. Cde jur.reip. íib.x i.;quiin navem extruendam
vel inllruendam, vel inrem emendam credíderunt, l.qui
in navem 26. /.quod quis navis 34.ffJ.tit.Scc:. ínter ejufdem
generis creditores numeratur ocqui ob reftitutionem adificii
coiíapfi pecuniam credidit ,J.fiventri 24. §.i. ff.eod. /.créditos
25.ff.de reb.cred.. Sed huic poftea Senatufconfulto etiam
pignus datum eft, l.i.ff.in quib.cauf.pign.tac., quod haud
dubie ad eum quoque pertinet, qui credidit in refectionem
Sc fuituram domus alioqui ruitura,reipfa enim reftituit,qui *
eíficit ne ruat. Undc quafitum eft , an non & ilie jus taciti
pi-

SELÉCT. JUR. QU.EST. LÍBÍ II. 257
pignoris haberc debeat,quí in navem armandam aut reíicientl'am
pecunias credidit. Multuin enim intereft , utrum quis
tantum habeat perfonale privilegium exigendi , an vero hypothecam
five pignus. Nam qui hypothecam habent, five tacitam,
five expreífam, prseferuntur ómnibus creditoribus,qui
privilegium exigendi duntaxat habent, Leos qui' c.C.qui pot.
in pign.; quam ob caufam hi etiam fifeo poílponuntur , d.L
quod quis navis ff. de reb. auñ.jud. pofi.jutibl. i.i. & l.z.C.in
quibus cauf. pign.tac.L2. C.de jur.fife. Lft quis 2S.ff.e0d.. Ego
non invitus in eorum fententiam concedo , qui negant eum,
efui in navem reíiciendam credidit, jus tacitíe hypotheca; habere
. Etenim omnes tacita; hypotheca; legibus nominatim
conftituta; funt: nulla autem lex talis hypotheca; meminit .
Datur quidem in navem inftruendam credenti perfonale privilegium
exigendi, d.lqui in navem 26. ó' d.l.quod quis 34.
ff.de reb.auci.jud.pof.: at idem privilegium etiam ei datur ,
qui credidit in navem extruendam aut fabricandam , quem
conftat tacitam hypothecam non habere , cum nec ei ,qui in
extruclionem nova; domus pecuniam mutuam dedit,tacitum
pignus datum fit, fed ei tantum qui credidit in reftitutionem,id
eft,rca;dificationem& inftaurationem collapfa;,/.!.^./'?*
quib.cauf. pign.tac.. Sed & idem privilegium iifdem locis ei
tribuitur , qui in navem aliamve rem emendam credidit,qua;
tamen res in caufam pignoris non deducitur, nifi id exprefle
convenerit , l.quamvis 1 y.C.de pign. /.7. C. qui pot. in pign.,
& ita lame judicatum eft , decif. Cur. Holl.i$. Sande lib.%.
tit. 12. defin. $.0' 7. Ant.Fab. C.fuo for. tit. qui pot. in pign.
defin. 10. . Fallitur igitur Accurfius, 8c qui eum íequuntur,
Covar.i. refoLy. num.i.Ncguzant.part.2. memb.\.num.i62.
caf.16. , aliique ibidem citati , dum putant, etiam eos , qui
ad refe&ionem navis pecuniam mutuam dederunt , taciti pignoris
jus haberc,proptcrea quod horum pecunia non minus
navem falvam fecit, quam illius, qua refecla aut reftituta eft
Ínfula , live tfdificium . Nam íi hoc verum eft , etiam ille
qui pecuniam ad navem aut aliam rem emendam credidit,
eam rem fibi obligatam habebit: quia utique per hanc credi-
. toris pecuniam debitor confecutus eft ^ ut eam rem habeat;
R quod

258 ARNOLDÍ V i N N i i
q Uod tamen falfum eft , d.l. quamvis C. de pignor.. Nempe
non temeré, quod nominatim jure firtgulari tributum eíl ei ,
qui in reftitutionem xdium pecuniam dedit, trahendum eíl
ad quosvis , qui in cujufcumque rei refeélionem pecuniam
crediderunt, contra l.quod vero 14. & Lfeq.ff.de leg. . Ñeque
erdem profeso caufa eíl xdificii íeficiendi, Se navis autalterius
rei confervandx . In xdificiís tuendis farciendifque non
modo utilitas aliqua publica verfatur ; fed in eo etiam decus
urbis Se ornamentum agitur, ut xdificia integra fint & bene
rompofita , non caifa 8c ruinofa, ne afpeélus urbis deformetur
ruinis . Quamobrem non in hac tantum re,verum etiam
iíi áliiS contra non neceífarias demolitiones ledificiofum pro
iis augendis 8c fartis teclis turndis multa legibus cauta &
conftituta funt. Nam Se lex 12. tabularum de tigno alienis
adibuí injuriólo agere non permittit, ut id eximatur, ne fub
hoc praetextu «dificia diruantur, l.\.ff.de tigrt.junci.-, Se fenatufconfulto
cautum, ne ea qua; xdibus juncia funt, legare liccat,
nifi hüclenus ut in alias xdes transferantur, ñeque tamen
integra «dificia dcponantur./.^íefíí 41.$.!.,Ó* zJLfcqq.
ff.de legat.x.; quorum nihií fimile in navi aut ceteris rebus.
A< propterea omnino dicendum eft , ceífantibus Se verbis fenatufeonfuiti
Se fententia , pignus in alus rebus non conftitui,
qux refecla; noftra pecunia fuerunt, niíi de eo generaliter
aut fpecialiter convenerit, extra caufam creditx in reílitutionem
aut refeclionem «dium:ut ut navium quoque exercitium
ad utilitutem reipublica; pertineat,/. i.§.licet autem 20.
ff'.de cxerc.act.. Nam fi ex eo inferre velis etiam eum , qui in
refe&ionem navis credidit, tacitum pignus habere ; eadem
ratione & is habebit,qui in extruendam crediditreum tamen,
ut ante diclum eft , ne ¡lie quidem habeat, qui credidit in
iedificationem nova; domus . Dccepti fuere Accurfius Se alii,
qui contra fentiunt, duobus locis Ulpiani , in quibus legerunt,
eum qui in rem confervandam pecuniam credidit,ceteris
creditoribus eífe potiorem,quibus eadem res prius obligata
erat, additis nominatim exemplis de eo qui ad armandam
vel reficiendam navem credidit; adjeclaque hac ratione , quia
hujus creditoris pecunia falvam fecit totius pignoris caulam,
l.tn-

SET.ECT. JUR. QUJEST. LÍB. IT. 159
l.intcrdurn

a6o ARNOEDÍ VÍNNÜ
zilfgiatum non utliur privilegiofuo , Nov.oi. cap.i. l.ult.
§. i. m fin.Cqui potdn pign. hab.. Atque hac Ncotericorum
communis fententia eft , Donell. de pign. cap.$. Broncborjl.
ant.%. afScrt.jy. Gudclin.lib.\.dc ]ur.mvifi.cap.\%. Pcrez.tn
Cod. tu. in quib. cauf. pign. tac. nura. 13. Bachov. lib,4..de
pign.cap.a.& /4., a quibus male CafanútCoJlaUus ad /-S-jf.
qui pot.in pign.
C A P . V.
An bypotbeca confiituta in rebus, per beneficiara
1,2. C.dc refc. vcnd.
extinguatur ?
avocatis9 S
* Pecíes hac efto : Titius cum fundum a Sejo centum au-
1
rcis emiífet,eundem fundum fibi traditum pignori obligavit
Sempronio, Sejus venditor poftea, caufatus fe ultra dimidium
jufti prctii lafum elfe , live fe eum fundum duplo minore
pretio , quam tempore contractus valebat, vendidiífe,
remedio 1,2. C. de refc.vcnd. fundum avocavit recepitque .
Quaritur an pignus ab emtore in eo fundo Sempronio conftitutum
refolvatur ? Bartolus conftanter negat rcfolvi in /.3.
ff.quib. mod. pign. vel bypotbfoh., Sc alibi. Baldas contra affirmat
in d.l.z. nura. 17. quafi. 1 3.. Bartoli fententiam amplecluntur
Cuntan. Román. Fulgof. Alexand. Sc alii citati
a Pinello in d.l.2.p.d.2.cap.3. num.\ 1. Boer. decif. 181. n. 1 o.,
ubi Sc communem hanc ene fententiam teftatur. Baldum vero
Cecuti funt Cafir. Salic. Cagnol. Pinell. d./oc.aliique plures
ibidem relati , Ncguf. de pign. membr.i. part.

SEÍBCY. JUR QüAs*. L?B. Ifi 261
ditorerri traiíslatio non fit neceífaria, fed potiüs pro volunta^ •
ria habenda : quo cafu res cum fuo enere & cum fuá caufa
tranfeat, t.z,.&1.feq.ff.qui b.moi.pign.jolv.. Nam fi hujus controverfia;
decido ex eo tantum dependeret , utrum qua; alienatio
voluntaria , an neccífaria cenfenda fit , in partes Baidl
tranfirem; ñeque enim pro voluntario haberi debet, ad quod
prasftandum judicio conveniri Se urgeri poífumus, tametli altcrius
rei prxílationc nobis liceat defungi . Qúj quid facicndum
promifit, fi tantum tempus prajterierit, intra quod fieri
poterat, quod promifit, in id folum conveniri poteft,& id folum
obligatione contineri incipit, quod ftipulatoris intereft.
faétum c/fe, quod promiífum erat, /.14. l.ftipulationes 72. ¡.fi
infulam 84. fi.de verb.oblig. /. 13. £.1. ff.de re fiad., ut tamen
quamdiu lis nondum conteftata efe, placeat promiíTorem paratum
praeftare, quod promifit, adhue audiendum efle, Se faciendo
líberári,d.l.in'fulam ¡.fifervum 91.§.iff.de verb.oblig..
Cum autem alterutrum prajftare neceífe fit , non poteíl: promiíTor
praedando quod ftipulatoris intereft, dici id feciífé
ey.aa-l(úC,Se volenti animo; non magis,quam fi quis ex obligatione
disjuncliva conventus , alterutrum foivat , dici poteft
fponte Se CÍÚTOUUTW* folvifle , aut dominus noxaÜ judicio
conventus , fi litis asftimationem prceftare maluit , quam fervum
noxce dedere : quod Se Pinellus contra Bartolum bene
obfervavit . Ceterum etfi nos rationem Bartoli improbainus 1
,
non tamen cum Pineilo Baldum fecuto improbamus Bzrl r
-li
íentcntiam ; fed alia ratione, eaqtie vera Se folida, eam tuebimur:
nempe quia jus creditori recle conftitutum, reftitutione
poft fecuta, citra injurwm ei auferri non poteft, conftitututum,
inquam, creditori, ut in fpecie propoíita , ab eo rjifí
plenum rei dominium habet, qui rem a domino erríit puré fine
ulla conditione aut fufpcnliva aut refoíutiva , denique ab
co cujus jus a nemine alio dependebat. (jjñtá enim fi primus
«rotor rem alteri vendidiflet Se tradidilfet ? Utique hunc et'íecilfet
dominum , ñeque primo venditori adverfus hunc ulla
competerct aclio : qui autem poteft fie , ut dixi, rem alienare»
poteft etiam, nec minus efficaciter, eam oppignerare, arg.
¡•non debet 2 1. ff.de re?.jur.. Atque ha;c eadem , quam dixi,
R 3 ra-

%6Z ARNOLDÍ VÍNNÍÍ
.ratio etiam eíficit,ut debitore fervum,quem emit Se oppigneravit,
redhíbeme, pignus non folvatur, L4.jf.quib.m0d. pign.
vtl byp.fo'v.Lbovcm 4$.§.p¡gnus 8. ff'. de eedil.edicl. ; ñeque
etiam eo cafu folvatur , quo res diltracla eft ea lege, ut (i difplieuiffet
emtori, eam reddere liceret, /.3. in fin. ff'.cod.tit. ;
non autem ideo tantum quod redhibitio illa aut redditio fit
voluntaria : quanquam illud etiam verum eft, non poífe jus
alicui femel qucclitum volúntate ejus , per quem illud quasfítum
eft, ilii au-ferri , Lult.jf.de pazL L\.§.Ji rem 25. ff'.dcpof.
Lfiut balntum 9. pr. Lpotior 1 1. pr.ff. qui pot.in pign.
Utique ex iis, quce dieta funt, manífeftum eft, propofitionem
illam Baldi ex LleX vecligali 31. ff. dt pignor. , quod
refoluto jure dantis refolvatur Se jus accipicntis , perpetuam
non elfe: Se alioqui nulla non alienatione rei neceífe eífet pignus
finiri. Procedit ifta propoíitio five regula . I.Ubi res ab
eo pignorata eft, qui plcnum in ea re jus non habet,fed alius
eft qui in eadem re jus habet poteutius,reique ipfius proprietatem,
«Sí ad quem jus illud a proprietate feparatum,quod alter
habet, certis caíibus Se certis ex caufis pervenire poteft,
five ikuó jus fit añine dominio , quale eft emphy teuticum
Se fuperficiarium , quod Pragmatici titile dominium vocant;
five fervitus tantum Se nudum jus utendi fruendi . Igitur fi
emphyteuta emphyteufim, aut fuperficiarius fuperficiem oppigneraverit,
jure eoium fublato, puta quod alter in folutione
canon is ceífaverit, alter in folvendo folarío , evanefeet
Se pignus , Llex vecUgaü Z lm
ff m
d- pignor. Letiam fuptrffcies
1 5. ff.qui pot.in pign..Ñnm quod domino jure publico certo
cafu tributum eft,id ei fac~to alieno adimi nequit. Eadem rationc
Se fortiore, fi frucluarius ufumfruótum pignori dederit
(poteft enim hoc faceré, Lo. §.1. l.Jiis 11. §.2. ff. de pignor.)
finito ufufruélu Se ad proprietatem reverfo, dicendum eft jus
pignoris fimul expirarte. II. Certo jure regula fuperior procedit,
quando heres eam rem pignori dedit , quce legato aut
fideicommiífo conditionali eft obnoxia,& conditio extiterít ,
Ll.§.fin autem 3. Ccomm.de legat. Lgrege 1 3. §.1. ff.de pign.;
quod Se in reiiquo jure medio tempore conftituto obtinet,
puta fervitute, ufufruclu,/./* cui 1 i.§.i.ff.quemadm.fcrv.am.

SnieT. Jux. QUAST. LÍB.II. 161
l.ft fabA6.ff.quib.mod.ufusfr.am.. ítem cum creditor pignus,
quod accepit, alteri óbligavit, & debitor pecuniam , quam
debebat, folvit: hic enim 8c jus fecundi creditoris mérito placet
extingui , Ldebitor 4o.§.u/t. ff'.d- pignor. acl. 1.2.
C.fi pign.pign.dat.. III. Procedit eadem regula , cum contraclus
puré quidem eft initus , fed fub conditionc rcfolutiva ,
ut fit in trrmínís facía; venditionís fub lege commiíforia.aut
indiem addiclione: itaque & hic fi emtor medio tempore rem
fibi traditam pignori obligaverit , 8c fuá die pecuniam non
folverit , aut alius intra diem prasftitutam meliorem conditionem
obtulerit,cum contraclu pignusquoque folvitur,/.3.
in pr.ff.quib.mod.pign.folv.l.áf.^.i.ff.dt in diera addicl.^zm iicut
couditio fufpenfiva exiftens retro ponit , quafi ab initio
puré contraclum efiet,itaconditio rcfolutiva retro tollit,quafi
ab initio nihil aclum eífet. Et quod notandum eft, hoc cafu
citra ullum faclum emtoris vi paclionis, cui hanc poteftatem
lex dedit, ipfo jure dominium rei revertitur ad vendí torem,eamque
vindicare poteft a quocunque pofleífore, l.^.C.de
pací. int. emt. & icnd. Lult.ztrf quafi um, ff.dt leg.commifi.:
non utique tanquam rurfus ei acquilitam,ledquafi nunquam
emtoris faclam. At non procedit ifta regula,quando res vendita
& tradita eft ex contraótu nulla conditione refolutiva
modificato, ut in cafu quem propon i t Vlpianus 8c aucloritate
Marcelli decidit in Li.infin.f¡'.quib.i,iod.pignfoh.. nempe
fi res diltracla fit ea lege, ut fi difplicuiífet emtori, eam reddere
liccret, pignus in ea re ab emtore conftitutum non finiri.
Nam ifta conditio minime refolutiva eft , aut refolutiva;
V¡m habet, ut ea exiftente ipfo jure refolvatur, 8c retro annulletur
contraclus: fed firma manente ipfo jure venditionc,
fi emtor legem contraclus exercere velit, Se rem reddere, datur
ei in hoc ut venditor rem recipiat , aclio ex emto , aut
próxima emti infaclum prasferiptis verbis,L6.ff.dc refc.vend..
Multo minus ergo locus eífe poterit fuperiori regula; incafu,
quem propofuimus,ubi puré Se fine ulla conditione,qua exilíente
aut refolvatur contraclus , aut ad eum dilfolvendum
agere liceat, venditio faéla eft , 8c pleno jure dominium reí
t'ranslatum . Ne quis autem putet iniquam hec pacto inferri
R 4 c
°n-

a6*4 ARNOLDÍ VÍNNÍÍ
conriitionem venditori , fi rem cum oncre pignoris recipere
cogatur , paratum hic eíl venditori remedium ab V¡piano
Se Paulo propofítum in l.redbibere 2i. §.1. & ¡.¿overa 43.
§.pignus S.ff.de adii.edicl., nempe ut petat rem Iiberam reftitui,aut
eo nomine fibi ab emtore caveri:quorum neutrum fi
prfellet emíor, pretium prajeife fupplere tenebitur, amiífaeligendi
facúltate, ut bene difputat Bacbovius lib.f; de pignor.
cap. 13.. Ex his porro facile colligi potcll,qu¡d dicendum fit,
fi res vendita cum pació retrovendendi ab emtore pignori
obligata fit, Se venditor poílea oblato pretio prceferiptis verbis
aut ex vendito agat, ut contraclus fides íérvetur , Se res
fibi reílituatur ex l.i.C.de pa&.int.erat.ár vend., nimirum pignus
non folvi, contra A/egufantiura d.p.$.raerab.i .num.44..
ídem dicendum eíl, fi donatarius rem íibi donatam pignori
dedit , Se propter ingratitudinem revocata íit donatiorquanquam
id negent Pineüus ubi fupra nurn.i 9. & Antón.Faber
dec.23. err.4., qui contendunt hoc cafu pignus folvi. Pinei-
¡us hac ratione, quia donatarius invitus rem reílituere tenetur:
qua; ratio quam infirma fit, fuperiora fatis oílendunt.
Fabcr , quia donatio refolvitur ipfo jure : qua: quidem ratio
bona cífet, íi eífet vera. Sed magis eíl,ut faifa íit. I.Quia perfonalis
tantum aólio ad revocandam donationem donatori
datur, ¡.bis foiis 7. verf.aFíioneía vero mairis C. de revoc. donat..
II. Quia aclio illa revocatoria non tranfit ad heredem,
l.i.d.l.y. l.ult.C.eod.. III. Quia exigitur mutatio voluntatis,
d.l.i. & d.Lult.verf.ex bis.W.argJ.i r.ff.de reg.jur .¡.traditionibus
2o.C.de pab~i.; nec poteft ullus dari textus , quo probeíur
ipfo jure hic donationem refolvi.Nam quod in d.l.j.C.de
revoc. donat. dicitur , aclionem qua mater ab ingratis liberis
donationem revocat,ita perfonalem eífe,ur vindicationis tantum
habeat effeclum, necin heredem detur,nec tribuatur heredi;
non hoc fignificat eam aclionem in rem eífe,aut tantum
efteelum aclionis in rem haberernulia enim aclio inperfonam
dari poteft, qua; aclionis tantum in rem habeat efteclum: fed
hoc , effeclum tantum ultionis injuria; habere , Se vindiclam
folummodo perfequi, non pecuniam. Nempe iis verbis indicatur
ratio , quarc placeat aclionem , qua; adverfus ingratos
ad

SELECT. JUR. QU_.*-ST. LÍB. II. 26$
ad revocandam donationem datur,(blis dari ipfisdonatoribus,
non etiam heredibus eorum , quoniam fcilicet effeclum tantum
habet vindicationis , id efe, vindicta; & ultionis injuria;,
ut aclio ni injuriarum in hoc íimilis fit , quam conftat heredi
ejus,qu¡ injuriam paífus eft,non dari,$. i .hft.de perp.& ttrnp.
acl.. Vindicare enjm proprie eft iilcifci,& vindicare injuriam
fibi faclam in 1.2. §.Item fi 5. in fin.fj'. de judie. I. deferre 1 8.
§.fcd communtm y.jf, de jur. fije, fignihcat exequi & crimen
perfequi: adde Cujac. lib.q.obf.cap. 1 9. Baeboi-Jib.$.de pigtt.
tap.ii.
C A P . VI.
Anjuri offtrcndi debiti luendique pignoris praferikatur
longijfimo tempore , feu triginta aut
quadraginta annis ?
CReditor, qui in fecuritatem crediti pignus accepit, foluto
debito illud reftituere debet,atque in eam rem prodita
eft debitori aótio d ¡recia pignoratitia, tit.jf.& C.de pigrt.
acl.i qiuc aclio toto genere differt ab ea,quce hypothecaria dicitur,
quippe hypothecaria in rem eft, daturque creditori ad
pignus perfequendum contra quemeumque pignoris polfeflbrem,
§.itcm S'tr-v/ana 7.lnft.de acl.I.pignoris ij.ff'. de pignor..
At pigneratitia eft in perfonam, competitque debitori adverfus
creditorem & adverius hunc folum . Hypothecaria jure
pignoris foluto expirat: pigneratitia tune demum éfficax eft.
Illa occafione juris creditori in re conftituti a pnetorc datur:
hcec ex contraócu nafcitur re pignoris caula tradita acceptaque.
Vcteres tamen abuíive hypothecariam,qua; alias Servia*
na aut quafi Scrviana, etiam pigneratitiam appellant./.j.^.^.
ff.ad exbib.l.naturalittr 13. jf. de cond. ind.i.rem alienara 41.
ff %depign.acc.l.fi Titio 22.ff.de pignor., quod notatu dignum.
Cum autem debitor aclione pigneratitia efficaciter experiri
, nequeat, nifi toto debito cxfo!uto,qua;fitum eft,an jus illud,
quod debitor habet,oííercndi fcilicet pecuniam & pignus luen-
.di, prxfcripíicnc 30.aut 4o.annorum tollatur . Ncgant Ro-
girias

266 ARNOLOÍ VÍNNIÍ
gtrius in dial, tratt. de prafcript. Guila. obf. 18. Mynpng. i.
obf.\6. & DD.Y fi fides Gailio, communiter. Affirmant Glof.
in i. i l'ff'de ufuc. Cojlalius ad l.mulitr i o.ff.qui pot.in pign.
Bacho-de pign.cap.20. Ncgufaiit.par.b.m.2.num.IQ., quorum
pofteriorum fententia meo judicio probabilior eft, camque
Sc communem eífe ait Ncgufantius . Negantium fententia
, feu aflirmantium , poífe pignus perpetuo luí etiam poft
30. anuos , defenditur hifce fere rationibus . I. Quia folvcre
debitum , vel non folvere , fi creditor non urgeat , eft mera;
facultatis:rerum autem mera facultatis nuíla eft prafcriptio,
¿.2.¡}'.dt 1-ia pub., & fibi imputare debet creditor, fi debitore
ceftante folvere, ipfe eum non interpellavcrit.íX ad venditionem
pignoris proceíferit, aut non reperto emtore jus dominii
impctraverit.juxta L$.C.de jur.dom.impttr.. II. Ouia prafcriptio
aótionis demum incipit currere, ubi actio nata eft , /.7.
§.4. C.dc prtfcr.io.annor. Ai. §.ult. C.[de annal. cxccpt.. At
aólio pigneratitia demum poft folutionem aut oblationem Sc
depofitioncm pecunia nafcitus, l.fi rem 9. $.3. & fcq.ff.de p¡gnor.acl.i'dC
proinde ex eo demum tempore quo pecunia oblata
aut foluta eft , utpote contra actionem jam natam currere
ineipiet prafcriptio. III. Quod cum polfilfio creditoris ad
ujiíeapionem profit debitori, l.qui pignori 16.jf.de acq. pofS.
Lfirvi 16.ff.de #/#ír.,abfurdum fit dicere praferiptionem creditoris
debitori etiam nocere, eique obftare, quo minus cum
creditore'aclione pigneratitia experiatur , ut difputat Cujaçius
ad l.pignori 13. ff. de ufuc.. Atque hac funt pracipua
eorum argumenta,qui negant jus luendi pignoris uliius temporis
praferiptione toili. Ceterum quo minus huic fententia
fubfcrjbam , impediunt illa conftitutiones , qua diferte vo-
Iunt, omnem actionem Sc omne jus, five privatum , five publicum
, 30.& ad fummum 40.annorum (patio excludi , /.3.
/.4. C.dc prafc.io.annor.1..C.dc annal.txcept.. Tale autem
utique jus eft etiam jus debiti olíerendí & luendi pignoris.
Et cum jus creditoris adverfus debitorem Sc adverfus tertium
extraneum poíleíforem pignoris , item jus priini creditoris
adverfus fecundum , atque ex contrario jus fecundi adveiíus
primum longiflími ttmpoi\% ptftfci iptione tollatur ¡
nunc

S F. % E C T. J U R. Q_U /E S T. L i B. IT. 26J
nunc 30., nunc 4o.annorum,/.00///7'W y.pr.& §.2.ó' 3. C.de
pr.lo.annCr. , non video cur non etiam tanti temporis piíefcriptione
tolli poflit jus luendi pignoris . Falfum enim ell ,
quod pro vero fupponitur a contraria: fententia; au&oribus
i 11 primo eorum argumento , nempe jus luendi pignoris efle
mera; facultatis eo fignificatu, quo rerum mera; facultatis negatur
efle pr:efcriptio . Defcendit enim iIJud jus ex obligatione,quam
debitor in judicium dcducere poteft; alioqui ovnnis
aólio & pcrfecutio res mera; facultatis dicenda effet . Sed
illud mera; facultatis efle dicitur, quod citra ullam obligationem
aut conventionem cujufque libero arbitrio jurcomniutn
communi permittitur , quale eft facultas eundi per viam publicam
: qua; facultas nec folo non ufu amittitur , nec prohibitione
aliena.Poflum quolibet cosnaculoaut conclavi -.ediuiii
mearum libere uti, nec fi aliquo eorum longiiiimo tempere
ufus non üm, jure meo excludor . Non tamen eo ténfu , quo
dixi , illud jus meum res eft mera; facultatis : nam fi alter re
mea ufus fuerit, 8c ego uti prohibitus, procedet prxferiptio .
Similiter jure libertatis licet cuique tam alte , quam velit ,
nullo ftatuto intercedente, tedificare : 8í quamvis aliquis per
jo.annos non tecliíicaverit , non ideo tamen jus illud altius
tollendi amittit . Eftne ergo id jus mera; facultatis ? Mi ni me:
nam fi te altius asdificantem prohibuero,& ex eo tempore altius
azdificatum non habueris per fpatium prxfcriptioni llatutum
, procedet contra te prxfcriptio fervitutis . In rebus
autem, qua; proprie dicuntur efle mera; facultatis,prohibitio
nihil cfficit, l.i.fj'Jc via publ.. Male igitur ha;c omnia a pierifque
conjunguntur, 8c tanquam paria habentur.quali idem
omnium eflét effeclus . Enimvero jus agendi de faóto, ut loquuntur.feu
ipfum agendi 8c nudum intendendi faólum mera;
facultatis ell , eique nunquam prxfcribi poteft: fed jus
agcnól cum clíeólu, ut obtincam quod peto, mera; facultatis
non eft, 8c prxfcriptione tolli poteft , quale eft jus luendi pignoris
debitori ex contraóhi qucefitum . Sic fi res aliqua vcnierit
cum pacto de revendendo fine ulla temporis determinatione
, puta ut fas fit venditori, quandocunque fibi libuerit,
redimere, non niíi intra ¿o.annos redimere potei it,qu¡a
«ci.o

268 A R N O L D i VÍNNÍi
actio perfonalis, qua ex hac conventione n.ifcitur ,/.2. Cde
pal.i nt.erat., tanto tempore tollitur , /.3. Cde prcefc.^o.anmr.\
ñeque daufulx, fimper, quaudocunque , extendí debent
ultra términos jure publico preferíptos aclionum durationi.
Nec verum eíl, quod actio , qua quis oblato pretio ex pacto
revenditionis petere potefl rem vendítam fibi reílitui, fit mera
facultatis non enim i 11 abfoluta facti potellate pon ta eíl,
fed jure obligationis confillit , eílque jus ex contractu alteri
ab altero debitum , ut recle Broncborjl.cent.27.afi.rt.62.,qui
tamen non ídem admittit in cafu,quem hic traclamus príncipaliter,
ccnt.^.ajhrt.^.. , quod mirum eíl. Secunda contraria
opinionis ratio eodem vitio, quo prima, laborat : quippe
qua

SELECT. JUR. QUMST. LÍB. II. 269
babea t pecuniam . Denique nec tertia ratio,quas Cujacii eft,
contrariam íéntentiam multum juvat. Ñeque enim hoc dieimUs
, creditorem poft 3o.anuos defendí jure aiiquo acquifitíonís
aut propter ufucapionem , fed folo tempore feu communi
exceptione temporis,quo ex legel hcodofii omnisaélio
finitur, atque ideo hic nec titulum nec bonam (ídem requirimus:
fed ficut in aclionibus temporalibus auni vel biennii ,
veluti injuriarum & doli , fruítra de bona fide quasritur ; ita
8c in hoc cafu poít 2o.annos : alias nec actio commodati aut
depofiti tanto tempore finiretur.Itaque frultra eír, Bronchorft.
CCRTT.^.APTYT.4.,dum objicit l.nullo 24.Cdn rei lind.l.un.C.de
vfuc.transf. l.i. Ccomm.de ufuc; quippe quibus loéis agitur
de ufucapione aut longi temporis prasícriptione , modis acquireadi
dominii, aut juris alicujus dominio proximi, qui fine
juíto titulo 8c bona fide veraque poífelfione non procedunt.
At nos agimus de aótionis perfonalis prseferiptione >
quam íbla parit negligentia non petentis 8c lapfus temporis.
Sic etli precario poflidenti neclongilfimo tempore acquiritur
pioprietas, l.z. C.depr.20.annor.;interdi&um tamen 8c aótio
perfonalis go.aut 40.annis finitur, /.3. & /.4. C.cod.tit.. Minus
obítant I.10.& í.ult. C. de pign.AZL., imo magis obltant
contraria; fcntentias,quod etiam Cujacius fatetur: loquuntur
enim Impp. de aetione pigneratitia jam nata 8c cum effeclu
competente, folutione fcilicet jam facta, aut oblata conlignataque
pecunia , eamque longo tempore tolli negant, cum tamen
nemo fit, qui neget, eam tolli tempore iongifiimo.
C A P . VIL
'An cln'iy^ncrt!; ft fpecies pignoris, & an gliqua ft
antiebrefs tacita ?
Uasltio fiase non eír, vulgaris , 8c digna quas diligentiffime
excutiatur , propterea quod Interpretes noftri
' non intellexerunt, quid fit ¿vrí XpHcriç , 8c falfo fi.
b¡ perfuaferunt efle aliquam ¿VTI'%pr,(riv tacitam : qued pri.
mus obferyayit Claudias Salmafius ¿ 7TOCVU Ubje. mod. ufur.
cap. 14.

27© A R N O L D Í VlNNÍi
cap. I 4... Ut autem res tota penitus intelligatur ,primum referam
qua ab Interprctibus eircabanc rem tradita funt , deinde
quatenus a \ero aberraverint, oflendam . Interprctibus
ómnibus antichrefisell fpicies pignoris,cum res ea conditione
pignori datur , ut creditor percipiat rei fruétus in vicem
ufurarum, doñee debitor pecuniam folvat, arg./.i 1. §.i.fl'.de
pi.guJ.fi pecuniam 3l-fj.de pign.ahí.. Alias íi tale paélum non
intercefierit, confia t non licere creditori pignore uti, §.6.Infi.
da oblig.quaex dti.nafc.i nec fruclus eum lucrari, fed in fortem
eos imputare deberé , ita ut fortis obligatio minuatur ,
& quantum ex re pignerata frucluum percepit , tantum ei
in folutione fortis decedat, atque detrabatur, /.g. /. 12. Cde
pign.aJJ.t .C.de difiraSf.pign..Atque haec iis eílantichrefis expreíla,
quce valeat, etfi perceptio frucluum legitimum ufurarum
modum excedat, propter incertum fruótudm eventum,
/.fi ta lege 17. C.de ufur.' 3 quanquam domum hoc cafu creditor
ipfe inhabitare, non alus locare debeat, aut alias quod ultra
modum ufurie mercedis nomine accepit, in fortem imputare,
l.fi ea 14. C.eod.tit.-. Eíl & Interpretibus nofln's tacita
queedam antichrefis,quando fcilicet nihil deufuris,nihiletiam
de fruclibus ufurarum vice percipiendis diólum eíljfcd pecunia
gratuita, id eíl,fine ulla ufurarum expreífa mentione eredita
eíl, & res talis pignori data, quce fruófcus ferat, quafi ipfa
dationc, cum res pignori datur, quce fructus profert, illud
conveniífe tacite intelligatur , ut fruclus loco ufurarum
& compenfationis cujufdam vice , retiñere creditori liceat: fi
enim debitor eo animo noluiffet tradere pignus frucluum ferax
, proteílari eum dcbuiífe ajunt , noíle fe ex pignoris fui
fruclibus quicquam fibi decedere. Sed hanc tacitam conventioncm
CCVTÍypr&swz non efficerc , ut legitimus ufurarum
njodus excedatur . Rationem hanc effe , quia cum creditor
ufuras ftipulatus non fit, fed gratuitam pecuniam mutuo dederit
, humanitatc debitoris , qui fruclus ei ex re pignerata
benefleii loco percipere conceífit , contentus eífe debet , cum
ubi nulla conventioneprofpexerit,& totum hoc,quan:umcunqSiü
percipit, ex debitoris humanstate percipjat , Lcum dibi-
'IOI- 8. {¡\in quibus caufis pjgq.tac.iQnt.
1 «

S ELF.CT. JUR. Qu_msr. Lis. II. 471
Sed non unus Interpretum hic error eft . I. Quod crediderunt
ceni^pno'iv nihil aliud efle, quam contrarium ufum ,
cum Ca voce hgnificetur contrarium mutuum: quippe £pw

27a ARNOLD'Í V i N H i i
jíis IQ.ff.de pign. íirf.;nam in fpecie,quce illic proponítur, pignus
revera nonintervenitaiec ab initio vera antichrefis fuit;.
fcdpoftca paílum intcrcefiit,ut creditor pignus fuumjhoccft,
fundum debitoris , in compenfationem pecunia; ad certum
tempus poilideret vice çtrrixprid'epç • Pura vero antichrefis
non eft paílum in pignore, cum nec ipfii pignus íit,fed contrarium
mutuum. V.C.das mihi pecuniam mutuam fub conditione,ut
accipias fundum in antichrefin, cujus fruclus percipias
pro prcellatione ufurarum,quas ame legitimas llipular*
potes. In hac yjsy&H & ávTKpwoti nulla pignoris mentio,
nec ullum pignus . Speciem vera; purceque civTiY.pwstúS nobis
exhibet Ijfi ca paclione 14. C.de ufar, é' d.L y 1. §. i.ff. de
pign..At in Lft ta lege íj.C.de ufur.,ut yerba ipfa oftendunt,
non agitur de pura ávTtxpma fed de pignore ámKpna&iXtp ,
five cum paólo, ávT¡>tpri fed oportet conventione id aCtum elfe.
Si aliqua tacita ell antichrefis fecundum DD. , ut creditor
fruclus ex re pignerata fine conventione exprefla percipere ,
& in ufuras imputare queat , quonam cafu procedet illud ,
quod tot locis fimpliciter traditum eft , creditorem fruclus
ex re fibi pignerata perceptos in fortem imputare deberé?/. 1.
L2.L3.Lult.Cde pign.a&.L).Cde difir.pign.i an eo folo, quo
proteftatus eft debitor fe nolle pignoris fui fruclus lucro cederé
creditoris ? Hoc autem dicere valde abfurdum,ne dicam
ineptum eft . Ñeque enim ex pignoris conventione convcutio
tacita fuper ufuris facía imelligi poteft; quoniam pignoris
finis eft , ut creditori cautum fit de forte , ne moretur in
daten®: nec adeo rationi convenit, ut ad alium fincm dationem
pignoris torqueamus , ut creditor lucretur fruclus pro
ufuris, t\ ita circumveniatur mifer debitor, & dum fe gratujtam
pecuniam putat accepiífe, graviffimis ufuris fubjiciatur,
id eft, centefimis. Non adverfatur /.1 i.Cde ufar. ,nam locus ,
ifte intelligendus eft de prcediis obügatis cum pacto dtvTiy.pr,crwc,
cum .s. convenit, ut iu vid- ufurarum creditor fruí

SF.LECT. JUR. QU^EST. LÍB. II. 273
flus perciperet;& hoc tantum dicitur obiatione pecunia,antichrefin
difiblvi , & pignus ávTr¿p}io~B-ix¿¡> mutari infimpícx.
Fruftra autem putant DD.noftri , fententiam fuam de tacita
antichreli confirmari 1.3. jj\ in quib. cauf. pign. tac.. Thema
hujus legis eft: Titius gratuitam pecuniam credidit Sejo , Sc
ab eo accepit pignori fundum . Etfi de ufuris nihil convenit,
poteft tamen Titius , fi nolit amplius gratuitam eífe pecuniam,
& Sejus debitor interpellatus moram folutioni faciat ,
de fruct-ibus rei pignerata uíuras ex eo tempore retiñere ,
dum ad legitimum modum id faciat. Ampüores autem ,qua'm
funt legitima ufura,fruátus percipere non poteft, ut in vera
antíchrcfi.quia tale nihil convenit.Tantum id ferváre poteft,
quod ipfius intereftpecunia fuá aüum fe invito non uti.In antichreli
non poteft mutuum repetere creditor, quamdiu poffeíhonem
fwrfítpKTeac retinet.Aliud vero eft in gratuita pecunia
, qua ut plurimum arbitrio creditoris repetí folet . Sed
nec tacitum pignus aut tacita hypothcca hac,de qua agitur,
dici poteft . Nam de eo conventio expreífe facta videtur, ut
pignus illud traderetur creditori pro pecunia Credita.Quippe
niíi ex pignore tradito non potuiífet creditor retiñere fruir,us
nomine ufurarum . Ccterum cum fructus pradiorum oppígneratorum
nominatim pign orí dari polfint , /. I. §.2.$'. dc
pign. , & cum pro ufuris pignora quoque accipi jus fit, lgre~
ge 13. §.ult. ff.eod. , tácito velut pignore fructus rei pignerata
poteft creditor in compenfationem ufurarum retiñere ,
etiamli ex pacto non debeantur.Nec tamen poteft ultra legitimas,
quia vel hoc ipfum, sifqne ad legitimas, in ufuris qua
pacta non funt, fi aquum vifum eft, ulterius iniquum foret.
Atque ut in bona íidei judiciis ex mora ufura debentur
Sc peti poífunt, ita ín gratuita pecunia mutuo, fi moram fecerit
debitor, ufuras de quibus non convenit,creditor per retentionem
fervare poteft ex fructibus rei oppignerata . Sic
cujn ufurá exigi non poflint in ftrictis judiciis nifi in ftipue»
latíonem-deducta , poífunt tamen per retentionem pignoris
% í

»74 ARNOLDÍ VINNÍÍ
íari, licet exigí non polfuit, velle videtur Paulus in d.l.S.fJ'.i»
cjuib.cauf.pigti.tac.lWuá diííimiJe eít.quod in d.l.\.C.de ujuri
faltem pacto de ufuris convenerat; fed tune ufuia; per retentionem
pignoris fervari poífunt etiam ubi mora non intervenit.
Hotowannus lib.4. obf.cap.4. conteridit apud Paulum i¡p
d.l.Ü. fj.quib.incauf.pi'¿n.tac. deeífe ncgationem,& Jurifconfultum
ita fcripfiífe , Cum debitor non gratuita pecunia utatur.
Quod & Salmafius magis probat, quafi Paulus ,cum fie
ioquitur,rationem afferat cur de fruét;bus rei pigneratas ufuras
retiñere creditor poífit, quia fciiicct non utebatur debitor
pecunia gratuita,& ufuras paitas non folvebat. Quod fi poli;,
mus ufuras non eífe pa£tas,aut pactas a debitore folvi,procederé
deberé diípofitioncm /. 1.1.2./.3. C.de pign.acl.l. 1. C.de
dijlr.pig?!.') nec obítare, quod fupra aliquoties diiSium efi.antichrelin
liberam eífe legibus,quas certum modum ufuris pofuerunt,
/.14. l.fi ea lege 1 7. de ufur.. Illud enim verum quidem
eífe in pura putaque antichreíi , aut etiam ín pignore
ctPTixpKO-Sixct), cum hoc ab initio actum fuit , ut pro ufuris
pecunia; credita; fructus fundí inantichrelin traditi cederent
lucro creditoris, ut in ¿./.14. & /.17.. At hic quasftionem efíe
de ufuris , quibus lolvendis debitor moram facit , cum de
fructibusin compenfationem ufurarum percipiendis nihil dicta
m eít.Cum igitur de fruót.ibus fundí oppignerati circa paclum
áinxpvcreac » debitore non fo!vente , ufuras retiñere
poíle dicatur creditor, non poífe eum excederé legitimas ufuras
, quas folas ipli debantur . Quod fuperfuerit ex fructibus
ibi ti imputandum efíe.Ita¡Salmafiuslib.de mod.ufurar.cap.14.,
cui prope eft ut aífentiar.
C A P . VIII.
An & cuando eviclioni fit locus in btredítate 1 el aclione
vendita , Ó' donatione vel legato ?
Vincere eít rem jure judicioque auferre . Locum autenj (
i prascipue habet eviótio in emtione . Nam cum Vendi cor
non lolum rem emtori tradere teneatur.fcd ¿tiamem'.ori prapítarc,

SELXCT. Jtin. QU/SST. LIB.IT. 275
ftare, rem habere , tenere & ufucapere licere , /. 11. §.2. l.fer-
WJ go. §.u/t. fj.de a&.emt.; ideo fi res evincatur, mérito emtori
eviéliohem praeftat: qux- prscftatio pars eft obligationis
emti 8c venditi , l.in vendendo 66. ff. de contr. ernt. 1.6. C.de
tm&. . Ccterum & in aliis quoque contraclibus eviótio pra>
ftatur, ut in permutatione 5c in íblutum datione. De permutatione
eft tcxtus ¡n i.fi permutationis 29. C.de evicl.. Ratio
eft, quia permutatio emtioni Tere eft íimilis, /. 1.ff.de rer.pkrtriut..
Illa tamen difTerentía eft, quod de re emta evicla datur
actio ex emto,d.1.6. C.de c a t de re permutata evióta datur
aólio praelcriptis verbis, /.5. $.1. ff.de prafcr.verb.* Datio
quoque in folutum venditíoni comparatur , /.4. C. de evi&.
l.cleganter 24. pr.ff. de pign. atf. /.4, §.aubloris $ i.ff. de dol.
mal.exccpt.; 8c ideo placuit etiam in datione in folutum eviclioncm
prajítari, dj.4.. C.de evicl.; atque ei , cui res in folutum
data evincitur , utilem ex emto actionem de evictione
dari, d.l.2\. pr.de pign. a:l. ¿./.4. C. de evici., de quo tamen
vide Cujacium lib. 19. obf.3%. . Sed & in judicio familix ereifeunda;,
quoniam rerum hereditariarum inter coheredes divifio
quafi quasdam venditio eft , /. 1. C.comrn. utriufq. judie. ,
ffiquum vifum eft eos inter fe eviótionis periculum prazltare ,
l.beredes 25. §.item curare 2 1. ff. fam.ercifc. l.Jifamiliee 14.
C.eod. . Et idem quoque obtinct in judicio communi dividundo,
dJ.i.C.comm.utriufq.judic.Excipmnuu tamen nonnulli
cafus, quos hic recenfere prseter ínftitutum eífet, vid.l.
cum pater yy.j.ev/clis 8. ff.de legat.z.l.j. 8c ibi Bart. 8c DD.
C.comrn. utriufq. judie, d.l.i^. C.famil.ercifc.l.fi fundum 27,
C.de evicl.
Sed quid in hereditate vendita? Multum intereft,utrum
Certa: quídam res hereditarias veneant, an ipfa hereditas.
Priore cafu venditor tenetur ex emto , ut eas res fuo fumtu
8c periculo perfequatur, & vacuam earum polfeíhonem emtori
tradat, arg.l.2.§.T. /.3. pr.ff. de aft.emt. arg.l.\.juncl.auth.
s nunc fi C.de litigiof.. ítem tenetur venditor,ut in íingulis re-
„ bus hereditariis venditis prajftet eviótionem ; quia quot funt
res, tot funt eviótiones aut eviótionum caufa:,/.i.C.de evité.,
.Pofteriore autem cafu, fi hereditas veneat, non tenetur ven-
S 3 ditor

2j6 A R N O t> D i VÍNNÍÍ
dítor uliam rcm hercdítaríam emtori tradere, p.ífi quam Iiabct
in fua poteftate . Et riuTus non tenetur in íingulis rcbus hercditariis
preftare aucloritatem fcu eviclionem . Ratio diffcrcntias
eft, quia hereditas nomen juris eft , tk qui hereditatem
vendit, non vendit res corporales,qua; in hereditate continentur,
fed jus fucceflíonis, quod efl incorporale;atque hoc
jus eífe, id eft, eíTe hereditatem, tk fe heredem eífe, dolumque
malum prsftare tenetur, non etiam tradere corpora hereditaria,
nifi ea qua; ad ipfum pervenerunt, vel qua; dolo fecit, ne
ad fe pervenirent: ita cape textura in /. qui filiifam.14. §.1.
ff.de htr.vel añ.vend.. Ceteras autem res hereditarias , quas
ad heredem non pervenerunt, nec dolo fecit quominus pervenirent,
non tenetur emtori hereditatis tradere.fed liberatur
prsertando t\ cedendo emtori earum rerum perfecutiones,/.2.
ff.eod. t'tt.. Emtor autem eas fuo fumtu tk perículo perfcquitur,
l.i.C.de evicl. . Et rurfus fi evincantur emtori.quas
tradita: lili funt , venditor eo nomine de eviclione non tenetur,
ñeque ab initio de eviclione cavere íive repromittere co-
-gitur, d.Li.C.de evicl., udi excipitur , nifi nominatim convenerit,
ut eviclio rerum fingularum pvxííctur,Done llus poft
alios in d.l.i.. Ratio eft, quia fi res, qua; evíela eft, non fuerit
hereditaria,nec veniít; non enim plus aut minus juris habet
emtor, quam venditor, l.2.pr.ff.de bered.vel acl.vend.. Si
autem fuit hereditaria, tk per injuriam judiéis evióla eft, non
tenetur venditor ;quia injuria, qua; condemnato facía eft,potius
apud illum mancre, quam ad alium transferri debet, l.fi
per iraprudentiara $1.pr.ff.de evicl.I. 1 $.C.eod.Lexceptione 67.
ff.de fidejuf.
Quod de hereditate vendita diólum eft , id etiam obtinet,fi
quodlibet aliud jus veneat,non corpus; veluti fi veneat
peculium fervi, quod eft nomen juris, non corporis : ítem íi
veneat nomen debitoris , quod etiam juris eft, ut fyngrapha
feu cautio . Etcnim venditor duntaxat prceftare debet, ut fit
peculium, vel ut fit nomen ; item dolum malum, non etiam
ut obtincatur aliquid vel feratur ex peculio aut nomine feu
aclione vendita, L$.ff.de evicl.L4.ff.de hered.vcnd.. Et eft tex
tus optimus in l.ft plus 74. §jflt.de evicl.. Undc nec beneficium

S ELECT. JllU. Qu_AST. LÍB. II. 277
cium l.2.G.d« refc.vend. locumhabere in héreditáte velaclione
vendita recte ftatuunt juris Interpretes. Una hic exceptio
eft, niíi nominatim convenerit, quid quantumve in héreditáte
vel actione vendita contineatur, atque ut id fe prseftiturum,
ut obtineri poflit, emtori venditor promiferit, /.i.
C.deevicl .1,ni fii5.ff.dehered.vend.l.5J.f1 plus 74.pr.ff.deevicl..
Quod fi hereditatem vel actionemlibi noncompetentem vendidit,
nullum dubium eft,quin hoc cafu evictionem prceftare
debeat, perjura aliegata .
Quid vero in donatioiicfDonatio emtioni plañe di flimilis
eft , cum fit-ex caufa lucrativa . Itaque fi quis rem alienam
donavit , caque donatario evicta eft, non tenetur donator de
evictione , etiamfi id pacto comprehenfum fit , fed opus eft
ftípulatione,/.2-C.^ evicl.; quoniam odiofum ell,donatorem
ex fuá liberalitate hanc moleftiam pati, quanquam diferiméri
illud ftipulationis 8c pacti moribus fublatum eft . Etfi autem
donator de evictione cítra ftipulationera non tenetur, tamen
fi fciens rem alienam donavit nefeienti , tenetur actione de
dolo ad id quod intereft, fi donatarius fumtus feccrit in rem
donatam, l.Arifto 1 8.§.ult.ff. de donat.l. ad res 62. ff.de ¿edil,
edicl. bene Vuncllus ad l.i.C.de evicl.
Eadem ratione , quia legatum fpecieS q'uscdam donationis
eft , heres rei certw legata; , puta Stichi, evictionem non
prseftat , l.curn pater yj.§.eviclis S.ff.de leg.2J.Ji a fu ¿fti tuto
4.5.f.i.ó* 2.ff.de /eg.i.,nifi teftator fciens rem alienam eífe
eam legaverit ab herede : quia ex conjectura voluntatis prtefumitur
teftator herederaonerare voluiífepericulo evictionis,
per l.Sticho i6.in fin.ff.de ufufrJeg.. Quod fi generaliter res
legata fit, puta fervus , hic placetetiam heredem evictionem
prasftare, l.heres 58. de evití. I.fi dumus Ji.§.i ff.de legat. 1. .
Quod autem fupra dixi.donatorcm non prteftare evictionem,
quoties ftipulatio de evictione non interceflic, id íimplieiter
ripcedit 8c verum eft , five a traditione , five a promiflionc
1 donatio inceperit . Nam fi donator ultro fine pacto rem dok
nans 8c tradens , ea e vi cía non tenetur : ergo nec tune tenebitur,
cum ex paito tradidit. Dedit quidem Juftinianus ex
hoc pacto a&ionem, ut res traderetur , non autem ut ea evis
3 a a

278 ARNOLDÍ V Í N N Í Í
¿ta prxflaretur evicti© , 1.7,$. Cde donat. Doncll.ad /.2. Cde
eviB.difí.Caballinde evitl.§. 3 .num. 3.
C A P . IX.
An Ó* quorapdo fcenus díffcrat ab ufura ?
VÉteres ufuram pro ufu dixifTc certum eíl, qua in íignificatione
palfim ea voce utitur Cicero ne quis putei
nimis Cafcam lib.i. Tufculan.: A r
atura,\nouit,dedit ufurnm
Tita tanquam pecunia nulla prafituta dje . ídem pro Rabir.
& Vcrrin.7. ufuram lucis /.3. epift. ad Appium Pulchrum ,
ufuram temporis dixíf, pro ufu. Piauto uxor ufuraria, cujus
ufuram, id eíl, ufum corporis ad tempus aliquis cepit. ídem
in Trinummo: Nec adeo hafce emi mihi,nec ufura mea,\d eíl,
ad ufum meum . Et hac iignificatione creditor ipfe ufuram
dat, nullumquc mutuum eíl fine ufura, id eíl, fine ufu. Ufura
vero , quam debitor pro ufu pecunia; folvit , longe aliam
notionem habet. Veclura vocatur merces , qua; pro vectione
datur , va'jXov latura, quod pro onere ferendo accipiebat baju!us,
tpcpsTpcf • Mercatura lucrum de merec , ut notat Nonius.SimiJiter
& ufura eíl merces,qux pro ufu pecunix datur.
Et obfervare licet,veteres Auétores ufuram de ufu in numero
íingulari potius ufurpaífe;ufuras verodicere maluiífe numero
plurativo,qux cb ufum fcenebrís pecunia; debentur,qui rpnoi
Grxcis. Cetro Vtrrin.4. §¿ujs enim hoe fecit un quam,ut cura
Senatus publícanos ufura J'ape juvifiet,magiflratus a pubficanis
pecuniam pro ufuris audeat auftrre i Qui pecunia; ufura
aliquem juvat, is eíl qui pecuniam illi dat utendam . Ufuras
pro pecunia aufert , qui exigit mercedem pro ufu pecunia:.
Ufura igitur proprie Joquentibus eíl ^p7(7/'£,ufurx.TOXC/-Hí"C
ufura; trientes, quincunces, femiífes,&c. Centefnnas íingulas
dixít Cicero in epiflolis ad Atticurn , & binas centefimas ,
$Vcrrin.. Ita bene Se erudite D.Salmafus lib.de ufur.cap.4...
Ceterum ufurx aut ufurarum appellatíone non tantum fignificatur
ea quantitas,qux pro ufu frenebrís pecunix íblvitur,
verum etiam ea, qux ex alia caufa, quam mutuí,ex con- •
ventione

SF.LP.CT. JUR. QÚIEST. LÍB. II. 279
ventione aut mora debetur. Itaque fie recle definíetur ufura.
Pecunia qua; pro ufu fortis, aut alias ultra fortem pneftanda
eft. Sors hic fignificat quantitatcm principaliter debitam ;
ufura; funt acceflio fortis: & ideo fuhlata obligatione fortis,
& ipfa; deberi dcCmuntJ.tutor 4. i.§.i.ff'.de ufur.Lacceptam 19.
C.tod.l.áf. Cde competíf.
Fcenus a fcetu diclum putant Varro, Gellius, Nonius,
quafi factura quaxlam pecunia;, ut Grasci TOY.OV arroyi TIKTCW
dfeunt. Do&!ífimus Salmafius loco fupra citato diftum putataGrseco
7rohoç,quod idem valet.quod 7roivr,> quod probabilius
eft . Nam -¡rom) non tantum pcenam, fed etiam mercedem,
pretium fignificatjficut TI{Í>)8C pretium pro pcena ponitur.
Terentius in Andria , Ego pretium ob flultitiam fero, id
eft, pcenam . Perfidia; pretium , id eft, ultio apud Ovidium.
Nec verum eft, quod fcenus fit fcetus pecunia;,aut idem quod
Grscis TOKOÇ, ut mox clare demonftrabitur . Crediderunt Interpretes
, atque inter eos etiam oculatiffimi quique, ufuram
eífe nomen generis, fcenus fpeciei, ¿k omne quidem fcenus elfe
ufuram, at non contra omneai ufuram eífe fcenus . Fcenus
atint fignificare eam ufuram, qu* accipitur pro mutuo ; linde
paflim fceneratores appellantur , qui pecuniam dant mutuam
fub ufuris . Quamvis enim in fpecie fcenus hoc appel-
Ictur, tamen ufuram quoque appellari, quafi hic fumeris t\
ufura; appellatio coníundatur,arg.1.6.pr. fr Ly .ff'.de naut.feen.,
ubi Paulus ufuras marítimas appellat fcenus nauticum , ar+
gum. rubrica , qua; eft de fcenore náutico .' Eas autem ufuras
, qua; ex mora aut re ipfa debentur , nunquam appellari
fcenus, nec qui cas accipiunt aut petunt , fceneratores dici.
Sed infignishic Interpretum error eft, quem detexit Salma-
Jius d.loe.. Etenim fcenus non fimpliciter fignificat ufuram
pascunia credita, fed pecuniam creditam fub ufuris, ais alienum
ful ufura contractum ¿ámov ÍVTVKCV- Ufura eft mercefetncris
Tacitus de morib.Germán.I' cenus abitare & in ufus
ras extefdere ignotum, ideoque magis avtrfantur, quam fi vetitum
efkt. ídem Ub.6.AnnaLVt debitores duas partes fxneris
folverent dixitipro quo Suetonius in eadem re narranda,

28o A R K O L D i VÍNNÍi
nía, infcríptus cíl de náutico fcenore , non de náutica ufura )
8c apud Grecos wepi vavrc/.í* Jcevc-ib, non 7T9p) vcmrxxrcxx-
QuarerQuía in communi mutuoufure^tfceeíf.vecürrurtt,& pro
rata temporis folvuntur feorfim ab ipfa fortejcum in trajeótitia
pecunia de forte fimul folvenda cum ufuris in exitu navigationis
fiat conventio.Nimirum totum fcenus fimul folvebatur
8c femel,hoc eft,fors ipfa cum ufuris . Utique in l.^.C.de
tiaut.fosnor. nauticum fcenus,quod datum dicitur,non poteíl
accipi pro ufura náutica . Id enim dedit creditor,qui ufurarrt
dcdiífedici non poteft: 8c quod initio appeliatur fcenus nauticum,poftea
dicitur pecunia fcenebris.Igitur nauticum fcenus
eft pecunia fcenerata fub ufuris nauticis . Frivola autem illa
collectio eft:fub titulo de fcenore náutico fit mentioufurarum
maritimarum : ergo ufuras marítima; funt idem quod fcenus
nauticum . Ouare enim fub eo titulo non poflit fieri mentio
earum ufurarum,quas fcenus nauticum parit? Res eft clara,fi
fcencrari eft ¿otveí^sv, fcenus eft ró ¿ávaov>8c quidem evwxcc,
nam gratuitum eft «ra^.Undeapparet verum efie quod modo
dicebamus , fcenus non efie fceturam pecunias, fed ufuras
eífe fcetus 8c partus fceneris, j¿c r«teÇ ¿ceveía . Ac ñeque ir.
bifce Iocutíonibus,/a?»

SF.T.F.CT. JUR QU'JEST. Lis. II. ¿81
íricntem centcfimarum dant: fcenus trientarium, quod ufuras
trientes reüdit.Sic fcenus unciarium,qucd ufuras uncias
exigit.Tacitus Ub.^.annal.Duodccim tabulisfanclum,ne quis
fcenorc une/ario ampiius extrceret. Denique fcenus exerecre
dici mus; ufuras exercerc,dicere non licet. Exercemus terram,
qua; colitur, ut fruclum reddat: non exercemus fruefus.Piula
li quis dcfidcret,adeat Salmajium lib. de ufur.cap.2.. Plañe
non negamus interdum fcenus pro ufura poni; fed cum id
fit, trópica eft locutio , quia nunquam fcenus eft fine ufura.
C A P . X.
An & quatenus mora debitoris noceat fidejufori ?
OMncs debitores, qui certam rem debent, liberan ejus rei
interitu fine culpa eorum & ante moram ab iis commifTam
contingcnte,fa:pe refponfum eft, L5.ff.de reb.credj.fi
ex legati 23.ff.de verb.obligat.Lpenult.ff.de foiut.. Ex contrario
veterum regula eft, moram perpetuare obligationem, licet
cafu fortuito res cxtincla fit: quod hanc habet fcntentiam,fi
res debita poftea perierit, quam per debitorem ftetilfet, quominus
eam daret.Jpfius id detrimentum efTe, perindeque eum
perpetuo teneri, ac fi res ad huc extaret,rf./.«tf mo 2 3 ./.8 2.§.i.L¡i
fervum 91.§.$.Ó' fcqq.ff.de verb.obl.,ubi circa fincm quatuor
effcctus hujus perpetuationis recenfentur. I. Quod adhuc res
ipfa peti pollit. II. Quod accepta ferri. III. Quod adhuc fidejuffor
ejus obligationis pofíit accipi.IV.Quod poftit novari,ideft,inaliam
obligationem transferri.Fidejuíforibus quoque perpetuari
obligationem in d.l.91. $.4. in ^.refponfum eft : Se
%\\bi ab eodem Jureconfulto, cum reus moram facit, & fidejufforem
teneri, Lft quis folutioni 24.CA.ff.de ufar.. Sed quid
verbis illis inteliigit Jurifconfultus r an quemadmodum ex
mora ipfius rei obligatio fie augetur.ut ufuras quoque in bona;
fidei judiciis ex eo tempore deberé incipiat, ita quoque
augeatur obligatio fidejuíforis propter moram rei, ut & iílc
quoque ad ufuras jam teneatur? Nequáquam: fed fiase Jurjsconfulti
fententia eft: ficut mora principalis debitoris elücit,
ut

282 AR NOtDÍ VÍNNÍÍ
ut licet res debita cafu perierit, dummodo poft moram, obligatio
In perfona debitorls perpetuctur, ut nihilominus rei
debita & peremta aftimationem debeat 5 ita cum eodem efícStu
obligationem perpetúan & durare in perfona íidejuíforis,
l.fi a colono 58. §.i. ff'.de fidejufi.,tk haélenus quoque moram
rei nocere fidejuífori, l.mora rei 88. ff'.de verb.obl.: quod
& in ceteris acceflionibus obtinet, veluti in mandatore,& paire
, qui de peculio obligatus eft ex contraelu filii , ¡.cum fi.
iiusfam.49. pr.d.l.fifiri'um 9 1 5 - ff'.de vtrb.obL Quod
fi quis hujus juris rationem quarat, cur feilicet poft moram
debitoris re peremta obligatio perpetuetur etiam in perfona
fidejuíforis, inveniet illam apud Paulum in d.l.oi. $.4., hanc
nempe, quia in totam caufam fpopondit, id eft, in ea omnia,
qua principaliter in obligationem deducía funt. Atque hoc
quidem quod diximus,reo moram faciente obligationem perpetuad
etiam fidejuíforibus, omni dubio caret. De eo autem
inter omnes non convenit; an ficut rcus principalis ob moram
in bona fidei judiciis ufurarum quoque nomine tenetur,
¡.mora 32. §.2. ff'.de ufur. , ita & de his ob moram debitoris
teneatur fidejuífor ? Sed hoc omnino negandum eft , propter
rationes fubjeólas. I. Q¿ia ob moram aut culpam rei non
oportet augeri obligationem fidejuíforis,ut diferte refponfum
ell in l.centum Capua 8. ff'.de eo quod cert.loc. l.ult. jf.de fidejufi..Atqui
fi fidejuífor ex mora rei ufuras praftare tencretur,
augeretur utique fidejuíforis obligatio propter moram rei
contra diclum textum. II. Si mora rei obligaret fidejuíforem
ad ufuras , teneretur fidejuífor etiam ad ufuras praftandas ,
quamvis ad eas fe non obligaviífet . Atqui non tenetur fidejuífor
ad ufuras, nifi ad eas quoque fe obligaverit, l.fi mandator
8. C. quod cum eo qui in al. potefl. ibi , Si te bis ómnibus
obligafii. Igitur ex contrario, fi te his ómnibus non obligafti,
non tcneris . III. ArgJ.fi fidejufions (> 8.§.1.ff'.de fidejufi., ubi
negat Jurifconfultus , fidejuífores qui in fortern le obligaverant,
in ufuras teneri. IV. Ut alieno nomine conveniri non
poteft , qui omnino pro alio fe non obligavit, ¡.nec intentio
23. Cde tranfací.l.pen.Cnc ux.pro mar.t.i.C.ne fil.pro patr.;
ita nec is qui pro afio fe obligavit, ultra quam in quantum
fe
o

"SELECT. JUR. QUAST. LÍB. IL 183
fe obligavít, conveniri poteft: quia haclcnus verum eft , eum
obligatum non eífe: fiquidem partís eadem ratio eft, qua; totíus,
l.qua de tota y6.ff.de rei vind.. Ex bis efl.citur..fidejufforcm
in ufuras non teneri ex mora rei, nifi in eas quoque
fe obligaverit . Mine quaritur, quando fidejuflbr cenfeatur
etiam ad ufuras fe obiigaífe. ;
Et quidem fi ad certam fummam
duntaxat fe obligavít, in ufuras fe obJigafle non yidetur, l.fidejufiores
68. §.1. ff.de fidejufi.. Quid igitur? Tune in ufuras
quoque tenttur fidejuflbr, cum vel expreífe in has quoque le
obligavít, vel fe obligavít in omnem caufam, l.quaro 54. pr.
ff.locat. /.5. C.de pacl.int.cmt.& vend. 1.2. §.pen.ff.de admser.
ad civ.ptrt.An omnem autem caufam fe obligaífe intelligitur,
qui hoc modo fidejuflit, In quantum illum condemnari tx bona
fide oportebit, tantum fide tua efe jubes? velita,Indemnem
me prafiabis? d.l.quaro.Quanqunn\ non femper ad hoc, ut fidejuflbr
in totam caufam oblígatus intelligatur,neceífe eft,ut
hujufcemodi verba diferte exprimantur, de quo plura paulo
poft . Quod fi ftipuletur creditor , quiCquid debitorem darc
faceré oportet,non in omnem caufam, fed in prsfentem duntaxat
obligationem fpopondifle fidejuflbr íntellígitur . At fi
addat creditor, oportebitve, in omnem caufam fidejuflio facía
eenfetur,/./?fiipulatus j6.§.i.l.fia colono So.ff.de verb.oblig..
Igitur cum mora; dúplex fit efteélus , unus ut in bona: fidei
contraclibus ufura; & fruclus praftentur J alter ut in ómnibus
tam ftricli juris, quam bonx fidei judiciis, fpecies debita
poft moram peremta adhuc debeatur ; prior mora; efFeétus fi- 1
dejuflbri , nifi in omnem caufam fidejuíferit, non nocct, pofterior
nocct.Excutíamus jam locos aliquot.qui huic fententia
obftare videntur.Ex his unus eft ille Pauli in l.fi fervum
91. §.uunc videamus 4. in fin.ff.de verb.oblig.f ubi Jurifconfultus
agens de fidejuflbre in rem certam accepto, ait eum in
totam caufam fpopondiífe.Refpondeo: vocabulum caufa non
tuio modo femper accípitur 3 fed aliquando refertur ad rem
iplam qua in obligationem deducía eft , SÍ condemnationem
qua circa ipfam verfatur, ut in d.l.fi fervum § 4- Aliquando
fignificat omnem utilitatem rei & negotií, de quo agitur, ut
in d. I. quaroff. locat. l.pratcna 20. ff. de rei vind. f.vidctu

s84 A R N O L D Í V Í N N Í Í
dum i%.§Jt atltoncm y. ff.de ufur.. Itaque pro re fubjccla illud
cxplicandum erit.Atqui in dJ.fi ftrvum §.4..non qiKerítiude
ufuris aut acceílionibus rei in obligationem deducía; ; fed
de re ipfa & condemnationc.rc poft moram peremta.facicnda,
nempe an interitu reí , qui poft moram accidit debiroris , 1¡beretur
fidejuífor, nec ne, ut apparet ex ipfo ttxtu, Ó' §-pracedente.
Addc quod de ufuris quarrí non poteft, nifi pecunia
debeatur , nec de rei interitu , nifi certa debeatur fpec.es ;
cum nec quantitas debita perire pollit , l.iuceudium i i. C.fi
cert. pct. , nec ufurarum quasftio moveri , ubi non debetur
quantitas .
Eadem fere refponfio eft ad l.fi quis %6.§.2.ff.de fidejufi.
ibi, Ift omnem tnim caufam- accepius videtur. Ecce enim non
dicit Jurifconfultus , fidejuíforem in omncm caufam obligatum
eífe fimpliciter, fed addit,qux ex numeratione nafci poteft
. Unde apparet hoc referendum eífe ad principalem obligationem
, non ad acceífiones ejus , ut hic fit fenfus, fidejufforcm
fe obligaífe videri in cafum tam confumtorum iuimmorum,quam
extantium, id eft,& acceptionis.fi pecunia fuerit
dantis, & confumtionis,íi aliena.Magis adverlari videtur
Lamiffí 52. §.2.ff.de fidejufi., ubi Papinianus ait, fidejuífores
a colonis datos«tiam ob pecuniam dotis prasdiorum teneri ,
ideft , ob íeftimationem inftrumentorum, qua; prcediis fie attribuuntur,
ut dos nuptiis , 1.2. §.ult.l.Sejee 20. §.1. ff.de infirucl.vel
infirum.leg.. Rcfpondeo, Papinianum non loqui de
fidejuífore , qui in certam fummam pro mercede locationis
a colono prajftandam intervenit , fed de eo, qui a colono datus
eft in caufam conduef-ionis, vel in conduefionem fimpliciter:
qui perinde tenetur, ac li promififiet loeatorem indemncm
fore. Ñeque enim , utante dixi , ad hoc ut fidejuífor in
omnem caufam interceífifié videatur, & conícquenter in ufu*
ras quoque & alias acceífiones fe ob;igaífe,necefie eft in bona;
fidei cctntraétibus nominatím hxc verba aut íimilia exprime;
re: Indemnem me prafiabiseaut In quantum ¡llura condemnari
ex bona fide opottebit, &c; fed fufficit fimpliciter . V.G. in
caufam conducta aut emti fidem fuam adftrinxiíTe citra mentionem
certa; quantitatis, §rg. /.2. §.ptn.ff.de a4m.rer.ad cfc.
pert.

SELECT. JUR. QUJSST. LÍB. II. 285
pert. C.de pa:7.int.cmt.& i

t%,6 A R K O I D Í V Í N N Í Í
íntel¡igitur, fed exprimí debet, ut omnis caufa comprehendatur
, l.fifiipulatus j6.§.i.l. fia colono So.jf.de ycrb.lilig..
D.Bacboz-.ad Trcutl./Ivr

SBLECT. JUR. Qu VEST. LÍB. II. 287
non indigct probatione , quia jus omne certum eft, l.2.ff.de
jur.& faFl.ignor.: certa autem & notoria non probari debent,
fedallegari Çuftichsap.evidenter ext.de accuf.Mynfing.ó.obf.?,,.
Piane non negamus dubiaiq interdum effe legum fententiam,
eamque conjecluris & argumentis eliciendam ; fed hoc ipfis
incumbit judicibus ; quippe quorum olficium eft, ut ubi de
fa£to conftat, ipíi etiam non admoniti de jure difpiciant, pr.
lnft.dc offic.jud. . Sed & pedanei judices de fa6to tantum,non
de jure cognofcebant • Quod fi de jure incidiffet dubitatio ,
prcetorem aut prceíides , a quibus dati crant, confulere , non
litigantiurn allegata íequi debebant, /.cum quem yo.§. 1. ff.de
judie.. Totum quidem ülud in judiéis poteftate efl, ut ílatuat,
utrum fatis fibi probatum fit id, de quo queeritur , an
non , /.$.§.2.fj.de tefiib.; at hoc non ad juris , fed ad fafti
quceflionem duntaxat pertinet; fola; enim facli quceftiones
in potellate funt judiéis, non juris,/. 1 .$.4./"^ fin.ad S.Ç.Turp-U.l.ordine
1 $.¿n fin.pr.ff.admunicipal., lmo ufque adeo non
tenentur iitigatores judici probare , quid juris fit, ut contra
judex , fi quid a litigatoribus eorumve advocatis minus fuerit
dictum , id fupplere c\ proferre debeat,quod feiat legibus
& juri pubiieo convenirc , l.un.C.ut qua dcf.adv.jud.fiuppl. s
qui textus omnino ad ea pertinet , qua; juris funt , non ad
ea quce funt facli,ut & in ipfo textu apertedicitur.Hincillud
in Curiís Galiice celebratum refert Mynfingerus , Vcnite a Kd
faclum sCuria hovit jus-Non obllat locus Pauli in l.$.pr.ff.de
probat, ubi ait ab ea Parte, quce dicit adverfarium fuum aliquo
jure prohibitum eífe fpecialiter lege vel conflitutione, id
probari oportere . Nam illic non de jure ipfo , ffcddejure
Partis agitur: nempe ubi quis negat alicui id licere , quod
jure communi ómnibus couceífum eíljveluti fi quis dicat a\i~
quem jure prohibitum eífe advocatioiie , probare debet eum
prcetuliífe illicita compendia fuce exiílimationi: non autem
fliii talia faciunt, advocatione prohiben", quod juris eíl , /.5.
C.de poftu/.. Similiter , aecufor a Titio facinoris alicujus, ajo
eum proibitum elle aecufare, propter caufam aliquam,de quibus
in l.S. ff.de aecufat.. Si Titius id neget, meum e rit pro-
. bare , non jus, quod certum efl & notum, fed façtum ipfum,
puta

288 A R N O L D Í V Í N N Í Í
puta turpcm quxftum, infamiam,5cc. advcrfarii. Omnes poffúnt
mutuum accipere.qui jure non prohiben tur. Prohibctur
autem filiusfam. S.C. Macedoniano . Itaque fi quis a crcchtore
conventus dícat fe non potuiífe mutuum accipere propter
S.C. Macedonianum, is non debet probare S.C. cautum eífe,
ne cui, qui filiofam.mutuam pecuniam dedit, actio peti ti ove
detur, fed fe eífe filiumfam.. Ipfe autem judex ftatuet, quid
juris ei tanquam filiofam. ex S.C.competat. In fumma, cum
de jure Partis controveríia eíl , in quxftioncm facti res mc¡dit.Fatemur
equidem jus aliquando inter advocatos efie controvcríüm
, dum ille hoc, alter illud ait elíe juris certi: fed
quid fit certi 5c cxplorati juris, judex non ex probatione advocatorum
, fed ex tabulis publicis 5c cerpore juris difeere
debet, pr.lnft.de offic.jud.l.un.C.íit qua: def.ad-v.part.ih\ quam
rem & Ariftotchs i .Rhet. ¡xcacv , inquit, >j aSmci>, CC'JWV
JKTTH £v.a?w JV-Í yivá

%
SELECT.JUR. QUAST. LÍB. II. 289
¿loríam caufíe id neceíTarium non eft, cum ipfe judex,ubi de
tacto conftat, etiam non admonitus de jure difpicere debeat,
ut jam aliquoties dielum eft . Enimvero hajc ita obtinent &
vera funt, cum de jure feripto queeritur . Aliud autem dicendum
eft, cum agitur de jure non fcryno five confuetudine
. Nam qui Confuetudinem allegat, eam probare folet, aut
rebus judicatis fecundum l.cum de confuctudine 34. ff.de legib.;
aut per turbam five teftes conglobatos , ut hodie fit in
Curiis, de quo pulchrc Ant. Faber C.fuofor. de teflib. def.z,,
& 14.. Nempe cum confuetudo fenfim tácito utehtium confenfu
introducatur,necefle eft confenfus is ex factis & tractu
temporis arguatur . Et quia hoc refptálu confuetudo facti
cft,probari quoque debet.Plañe fi certa fit confuetudo & notoria,
juxta eam judicandum eft , quamvis neallegetur quidem,
Gail.z.obf.% \.Mynfing.6,obf.\\. & feq. Diod.T ulden.itl
C.qute fit long.confuet.VVefcmb.par.ff.de probat.num.y.
Q Uod
C A P . XII.
An falium negantis, quatenus negar, ulla fit per
rerum naturam probatio ?
paflim Iegimus aélorem , quod intendit, probare
oportere, eo non probante, reum ctfi nihil ipfe prxftet,
abfolvi, l.quoties 1 ü.l.verius 2 1 .¡.ante omnia ff.de probat.
l.S.l.aclor 2r,.C.eod.l.\.C.de edcnd.l.y.C.dc oblig. & a:I.,
id quidem verum eft , quando reus id quod actor afleverat,
iimpliciter inficiatur, 8c ita capiendi funt ifti textus . Ceterum
cum reus ad defenfionem fuam depulfione aut exceptione
utitur, ejus quod dicit, probatio ipfi reo incumbit , actor
contrarii probatione non oneratur: veluti fi reus dicat íe folviffe,
fibi accepto latum eífe, dolo malo fe induclum,paclum
efle, ne actor peteret, &c. 1.1.C.de probat.l.quoties iS.§.i.Ó*
• l.fcq.pr.ff.eod.l.i .ff.de except.. In fumma is probare debet.qui
dicit 8c aliquid aífirmat, five actor fit, five reus, l.z.ff.de pro.
bat.. Et ratio eft, quia factum negantis, quatenus negat,per
•rerum naturam nulla eft probatio , ^ta&or 23. C.eoJ.tit.l.af5¿-
T ycrat't*

a oo A R N O L D I V Í N N Í Í
"jeratío 10. Cde non nam. pecan. .Non igitur ordo judiciorum
hoc efficit, ut probari negatio facli nequeat, ut quídam
niale putant; fed quo minus probari pofiít , obftat rerum
natura, id eft, a Deo indita, qua eft immutsbilis . Finge vigmti
vel centum teftes dicere fe non vidiífe mihi numerari
pecuniam; non tamen boc probatum eft : poteft enim nihííominus
verum eífe me pecuniam accepifle. Hinc vulgo DD.
ajunt,pluris eífe unum teftem affirmantem,quam viginti negantes
. Atque idem dícendum eft de inftrumentis.quee nihil
exhibent, nifi puram negationem fuper eo negotio , de quo
lis eft . Ceterum hcec ita fe habent in mera & limplici facti
non limitati negatione . Quod fi faclum , quod negatur, fit
Joco SÍ tempore circumferiptum,aliud eft,& taiis negatio probari
poterit: veíuti fi negem Lugduni mihi numeratum effe
Caíendisjanuariis, hac negatio certo tempore & loco circumferipta
eft : & impJebitur ejus probatio , íi probem me
eo die Lutetia fuiífe , l.optimam 14. Cde contr. & comrait.
jlipulat. §. item lerborum 11. lnjl. de inut.Jiip. SÍ utrobique
Glop. SÍ DD.: nec diífunilis eft fpecies 1.2. Cde crr. adv.,\ibi
'negatio 1 eftricta eft ad certam feripturam , unde error libellionis
probari poteft. Et tamen ne hic quidem,íi rem bene cxpendamus,negationem
probo, quatenus negó, fed quia prius
aliquid pono & alfumo , ex quo id quod negó per coniequsntiam
neceífariam eíficitur . Itaque illud adhuc manct,
¿Í perpetuo verum eft, factum negantis, quatenus folum riegat,
naturali ratione nullam eífe prebationem. Quod fi prius
aliquid atfirmet SÍ probet , unde id quod negat , per confequentiam
reóte colíigatur, jam non probat, quatenus negat,
fed quatenus aífirmat. Atque hoc non tantum uno illo SÍ altero,
quem diximus , cafu contingit, fed & pluribus alus .
Finge heredem negare, quod Jegatarius aifirmat, bona deíuncti
furficere ad legara integra falva Falcidia exfolvenda,in hac x
quaftione diferte refponfum eft heredi probationem incumbere
, l.cum de lege 17. ff.de probat.. At quomodo heres hic €
piobabit quod negat? Non'poteft directo: fed poteft per con- t
íequentiam , oftenía prius quantitatc legatorum & patrimoníi
deíuncti. Poteft autem heres ex libris rationum í*acile do- <
¿ere,

S r. t r.cT. JuR. QOJBsT. L i B. II. 291
cere, quantum dcfunclus in bonis habuit . Similiter, fi negem
aliquem heredem aut domi num elíé, potero id probare ,
íed ita demum , fi oftendam hereditatem aut rem ad me pertinere
. Denique quotiefeunque negationis dari poteft: concludens
ratio, tune ea iraplicite, ut loquuntur , continet affirmationem,
atque ut pianius Joquar,vi & effeclu affirmatio
queedam eft, non pura & puta facTti negatio. Ut ecce, fi filius
neget fe in poteftate patris efle, vi i pía affirmat, fe eífe fui
juris, & hoc probare poteft, nempe fi doceat fe a proavo, aut
avo paterno eífe emancjpatum.qiue probatio propterea etiam
a filio exigitur, l.fi filius 8. ff.de probat.. Huc item referenda
negatio, quam Interpretes appeiiant negativam juris,& qualitatis
: E.G., fi negem Titium teftamentum faceré potuiífe ,
quam negativam juris vocant, id probare debeo, & poífum,
íi oftendam eífe fiiiumfam..Si negem pofle eífc procuratorcm,
id probabo , fi mil item effe oftendero . Si negem teftatoreni
mentís compotcm fuifie , qux Docloribus qualitatis negatio
eft, mihi negatio hice probanda, SÍ implebitur íntentio,fi doceam
furiofum fuiífe, l.$.Cde codicill.. ítem fi negem emancipationem
rite faclarrí eífe, id probare debeo , /.5. §.i.ff. de
probat.. Si fimpliciter negaran faólam eíle, nulla mihi imponeretur
probatio, ac ne poflet quidem imponi, quia facTti indefiniti
negatio probari nequit.Scd cum negó, emancjpationem
recle faclam efle , hac eft negativa qualitatis , eamque
probare poíTum SÍ debeo , quia pro aclu legitimo SÍ ebram
magiftratu celebrato prrcfumtio eft omnia debito modo peracia
eífe, arg. /.4. C.de jur.& fabl.ign. 1.2. C.fi adv. rem.jud..
Huc etiam pertinet fpecies l.non nudis \4.Cde probat.-. nam
qui negat Titium efle fiiium fuum , id probare poteft oftendendo
eífe alienum. Ha? autem negationes non funt negationes
juris conftituti, quod probatione non indigere fuperíore
quieftionc oftendimus; fed negationes ejus juris, aut qualitatí«,qtiod
vel quam Pars adverfa fibi competeré aiferitrac proinde
negationes facli. Nam qui negat alicui aliquid jure fa'-
c
£re, ideo hoc non licere dicit, quia jure prohibeatur, /.5. pr.
ff' de probat., quod eft facli , SÍ qui id negat, faclum negat,
« res in qujcftionem facli incidit,ut fuperíore quoque capi-
T 2 te

292 / R N O L D i V í N N i i
tedemo nftratum cft. Deinde nec re ipfa funt negationes,fed
aífirmati ones. Qui negat cmancipationem rite factam efle, vi
ipfa ait e mancipationem eífe vitiofam,& jurcprohibitain.Qui
negat te ideneum efle procuratorem , affirmat te jure prohiberi
procuratorem cfte . Qui negat teftatorem fance mentís
fuifle ,aífeverat eum dementem fuifle aut furioíum . Et ideo
qui hoc dicit, probare debet, non quia verbis negat,fed quia
re affirmat. Et in univerfum hoc tenendum eft , negationcm
aut alhrmationem non ex verbis rei, fed ex intentione acloris
ceftimandam eífe : ut fi neget reus, quod actor intendit,
veré negare dicatur, etiamfi utatur verbis affirmativis, veluti
ii actor intendat fe dominum efle , pofleflbr contra fe dominum
eífe dicat, cujufmodi fpecies proponitur §.1. Inft.de
artion.'jhls verbis poífeífor aífirmat fe dominum eífe, re negat
actorem eífe dominum. quia ejufdem rei dúo in folidum domini
eífe non poífunt.Quod íi reus non fimpliciter neget intentionem
aóloris , fed adverfus ejus intentionem prius aliquid
afferat ad fui defenfionem, quamvis utatur verbis negativis,aíhrmare
intelJigitur,ut in fupra feriptis ómnibus exemplis.
Et hoc optime demonftrari poteft exemplo actionis confeíforia:
Se negatorire . Intendit aliquis fe habere jus altius
tollendi invito vicino, utitur actione negatoria , etfi oratio
affirmativa eft: quia re ipfa negat fe fervitutem vicino debere,
five vicino jus efle prohibcndi,quo minus cedes altius tollat
. Ex contrario negat aliquis jus vicino eífe cedes í'uas altius
tollere, hic agit confeíforia, ut máxime utatur verbis negantibus,
quia fervitutem fibi competeré contendit, five jus
fibi efle prohibendi, ne vicinus altius tedificet; quee intentio
etiam figura orationis affirmativa eft, l.¿\.§.competit autem 7.
ff.fi ferv. v Ind.DD.corara.ad §.2. lnft.de aUion.Vontll.in /.2g.
C.de probat. Duar. cap. 12. prior.commtnt.ad tit.de probat..]ix
his tam paucis commodius «Sccertius, opinor , tota res percipi
poterit, quam ex fufis Se intricatis aliorum de probatione
negativa: diíputationibus .
CAP.XIII,

N On
SELECT. JUR. QujE3T. LÍB. íi. 293
C A P . XIII.
An quo jure licitum ftt Leviri aut Gloris fúlam
ncptemve uxorem ducere ?
folum propter ccgnationem feu fanguinis conjunctionema
quarundam nuptiisabftinendum cft;fed etiam
afñaitatis , quw eíl cognationis quoddam íimulacrum , ca
vis eítjtit quosvis alunes quibusvis matrimonio jungi natuia;
honeftas non patiatur . Et omni quidem jure prohibentur
jungi afiines/qui invicem parentum &liberorum locofunt,ut
>Socer Sc Nurus, Vitricus Sc Privigna, & porro ceteri in recia
five peí pendiculari alfinium linea,$.6. & 7. lnjl.de nupt.l.adop*
tivus i4. §.ult.f¡'.eod. Lneniini 17.C.eod. Levit. cap. 18.

294 A R N O L D Í VÍNNÍi
eas peiTonas,qux parentum & liberorum loco fuerant;quemr.dmodum
& adoptione íoluta nuptiaJ non impediebantur,nifi
ob folam revcrentiam ínter eos , qui parentcs & líber i fuerant.
Ñeque enim dubito , quín patruus adoptivam íiliam
fratris, aut fratris filius amitara adoptivam, foíuta per emancipationem
adoptione, ducere potuerint, cum nuptiae etiam
cum forore adoptiva diffoluta adoptione conftitífle certum
lit, §.2. F,iflit.de nupt.. Ceterum inlignis hic veterum Reiríanorum
error eft; Sí ingens profeclo eft diferímen inter conjuncr.ionem,quie
ex adoptione oritur, SÍ eam quam parit athnitas.
Adoptio merum juris civiiis commentum eft: afBnitas
vero etiam caufam naturalem habet, qua; ex commixtione
corporum nata nuptiis folutís adhuc permanet,ut benc Pontifex
in cáP.ii cauf.35. quaft.i.. Atque hoc etiam poíteriores
honeitate propius infpecla agnoverunt. Itaquelongiusitum,
prohibitumque matrimonium interLevirum &Glorcm,Sororium
Sí Fratriam , id eft , ut ñeque Frater uxorem defuncli
Fratris ducere,nec viciflim Sóror Marito Sororis nubere poflit
, nec Maritus cum Sorore Uxoris , aut Uxor cum Fratrc
Ma'ríti conjungi, /.5. Upen. & l.ult. C.de ittceft.napt. . Quod
SÍ alii populi honeltatis & verecundia; paulo bbfervantiores
fecuti funt, ut Alemant legib.Aleman.tit.^o.^.i. Bojoarlt leg.
Bojoar.tit.^.Franci leg.Franc. lib.$. tit.4... Convenienter .s.
Lcgi Divina; cap.iS. Ltvit. i'erf.16. , quo loco cum Fratris
cum Uxore Fratris defuncli nuptia; prohibeantur, prohibita
quoque cenferi debet Sororis cum Marito Sororis fuá; conjunclio
ex ratione quam affert Mofes, quia , inquit, Fratris
tui pudenda funt: quod nihil aliud declarat,quam quia Uxor
Fratris tui eft, ut jam affinitate tu illi Frater , illa tibi Sóror
facía fit,quos conjungi natura; honeltas non patitur.Et hanc
quoque prohibitionem moralem eífe arguunt loci novi fcederis
cap. 14. Mattb.verf.¿\..cap.6. Maye. 1S. vNp.j. Luc. 19.. Lcx
vero de Fratría uno cafu ducenda .s. cum Frater fine liberis
decefliflet cap.2$.Deuter.verf.

SELECT. JUR. QU^ST. LIB. II. 295:
tío prajcepti i ti d.cap.iü. Le-vtt.vnrf.i6.. In linca transverfa
arlinitatis inrcquali nuliiim in libris juris Cce.farei extatinterdictum:
fed nec üllus reperituí locus, ubi inter afiines hujus
linea,- nuptias permittuntur. Multi quoque exiítimant illicitas
fuiífc,propterea quod etiam intransverfa intequali linea perlona
fuperior parentis, inferiores liberorum locum 'obtinent,
/.ttuptite $3 ¿ff.de rit.nupt..Et quiaModcdiñus generáliter pronuntiatunatrimonio
copulan' nefas effe,qui afñni tatis caufa parentum
St liberorum \ocoh&bcntw:,L4..jj'.bos itaque j.ff.degrad.
& affin.. Pontífices Romani longius progreíli funt , & licut
inconfanguinitate vetuerunt conjungi non folum Confobrínos,
fed etiam Sobrinos Se eorum liberos, quos quarjto gradu
numerant, cum ocio inter fe civili computatíone difteut; ita
etiam in alünitate ad cunde ulque gradum prohibueruntconjungi
ahumes,cap.non debet ,&ib: Canomft .de confang.ó 1
'affin..
Itaque fecundum decreta Pontificum non potero ducere fi-
Jiam autnepte íbbrini uxoris mcx(raiius b/.'ifvrouvvenachterfuflcrlings
dochter oft dochters ¿9C¿í6^jfmed¡fpenfatione. Sed
híccdccreta nihil aliud funt.quam laquei confcícntiarum,citra
ullum rcfpec'tum honeílatis aut naturalis pudoris , fabricata.
tantum íedís Romana; crebris difpenfationibus ditanda; gratia
. Lex Divina per Mofen data fere per omnia convenit
cum jure C;efareo Romanorum.In transverfa arlinitatis linea
imequali Dominus expreífe apud Mofen d.cap. 1 S.Lev.verf. 14.
cjr* cap.zo.verf.zo. vetat conjungi Fratris Filium cum Uxore
defuncli Patrui; adjeéla hac ratione, quia eíl Amita tua. Cui
omnino confequens eíl. I.Nec Soror.'s Filium cum Uxore deíunóli
AvuncuÜ conjungi poífe , quia illius eíl Matertera .
II.Nec Patruum aut Avuncuium cum Uxore Filii Fratris aut
Sororis Uxoris fuas,quia Se illi hujus §¿ioi> M. Nec Amitam
aut Materteram cum Marito Filia; Fratris aut Sororis ; quoníam
Se illx hujus &§teu » de quibus pollerioribus fpeciebus
etiam nominatim apud nos cautum eíl úrt'.i i.Ord.poüt.. Ceterum
an ;eque ex confequenti prohibirá; intelligi debeant
nuptice Mari ti cum A mita aut Matertera Uxoris fuá;, aut de
quo hic quceílio eíl, cum Fratris aut Sororis Uxoris fiue.five
Levíri Vél Gloris Filia , nonnulli dubitant , propterea quod
T 4 h«c

2o6 A R N O L D Í V Í N N Í Í
hac conjunetio non videtur tam longe recedere ab honeftate
& verecundia, quam precedentes illa . Minus enim ajunt
verecundum eft, Patruum meum cum ea,qua mea aliquando
Uxor fuit , confuefcere , & dúos confanguineos cum cadem
mifceri , quam illum, qui Amitam meam in matrimonio habuit,
jungi cum Sorore mca,& unum fucceífive cum duabus
confanguineis. Sed cur in his minus valet ratio Legislatoris,
quia eft Amita aut Matertera tua,quia eftPatruus aut Avunculus
tuus, ffuyyovéic yáp ei ut vertunt Septuaginta
Non aliam utique rationem interdicta affert Mofes . Et vero
fi in uníverfum fpectamus caufam, ob quam nuptia etiam in
quibufcjam gradibus affinitatis prohibentur, vj.quiaVir
& Uxor in unum corpus coalefcentes jam non amplius dúo
funt , fed una caro; in univerfum etiam dicendum videtur ,
eofdem gradus affinitatis prohibitos cenferi deberé, qui prohibid
funt in confanguinitate; 8c propofitionem illam Mofis
Le r
jit.\ S. vcrf.6., Ad proximam fanguinis fui nemo accedat,
etiam ad affines, qui pro confanguineis funt, pertinere, 8c ad
eum ufque gradum vim fuam exercere , ad quem ufque extenditur
prohibitio inter fanguinc junó~tos,qua 8c refórmate
Ecclefia Doctor um fententia eft , ut videre eft apud Btz.
traci. de repud. é' divort. Zanch. lib.q. de operib. Dei cap.i.
tbef.$.M fin. Beufi.de matrim. cap.$ i.pofi.prin. 8c alios , probata
Ordinibus Hollandiíe d.ordin.polit.art.'á.Zc paffim in ditionibus
libera Bélgica recepta . Erratque adeo D.jobannes
a Sanie lib.2. decif.Frific. tit.i. defin.S., dum aíferit Zanchium
8c Bczam putare jure Divino permiífam eífe conjunclionem
cum /Ymita vel Matertera Marito,vel Avunculi aut
Patrui Uxore.lllos enim conftanter contrarium docere comperturus
eft,quifquis locos citatos infpicere non gravabitur.
Et quid ? Bezane 8c Zanchius contra exprelfa verba Mofis ,
Turpitudinem Patrui tul non revelabis, &c. pronuntiarent
Lege Divina permiífum eífe matrimonium cum Uxore Patrui?
Concludimus ergo lege divina etiam prohibitum eífe Levíri
vel Gloris filiam aut Neptem uxorem ducere , de quo hic ex
profeíío agitúr. Atque ita ex facto confultus non ita pridem
cuín ClariíJimo viro D. Nicolao Dedelio Collega meo pía
me-

S 11 i c T. Ju fe. Qti 'm s T. L i B. II. 297
memoria; refpondí. Objiciebatur nob?s,quod in prohibitoriis
omnia conceífa & permiífa intelligantur , qua; non exprefle
& fpecialiter funt prohibita, l.nec non 2%.§.2.ff.quib.ex cauf.
major.. Negabam hoc a Jurifconfulfb dici, fed hoc tantum, fi
leges non prohibeant; fimpliciter ,s. non autem fi expreífe
non prohibeant: alioqui fore, ut omnis exteníiva interpretatio
fundata in fententia & ratione Legislatoris tolleretur;
quod abfurdum, imo inauditum eft, & praxi omnis :evi contrarium
. Apud Mofen non prohibemur fpecialiter ducere
Aviam , ñeque Proneptem , ñeque Amitaro aut Materteram
magnam , ñeque Uxorem Avunculi, imo nec ipíam Filiam
noftram . An igitur dicemus inter omnes hafce perfonas jus
connubii clfe ? abfit. Ñeque enim in prohibitoriis id folum
prohibitum intelligi debet , quod verbis expreífum prohibitum
eft ; verum etiam quod eandem prohibitionis rationem
habet,ex fententia .s. Legíslatorís,/.fo»írfl 2c

298 A R N O L D Í V Í N N Í Í
nniverfales ', quibus fingulos iftos caliis deíignat Legíslator",
cum idcirco gentes puniendas efle ait , ac proinde nec juris
ignorantia hic cuiquam prodeííe potuit , nec excufationem
mereri, quod res non eíTet integra . Etfi enim plerceque harum
conjunctionum direóte non adverfantur prima; illi legi
natura; , feu primis juris natura; principiis : contraria tamen
funt concluíionibus, quas homo rationis Se natura; ductu ex
primis iílis principiis elicerc poteíl Se approbare debet: Se ita
juri naturx fecundario: cujus gratiam faceré nemo niíi Deus
ipfe poteíl:: qui Se forte in fanclis olim qusédafn matrimonia
vetita d.cap. 18. Levit, conceflit propter fantti generis pnueitatem;
aut piis ex iníirmitate Japíis, Se judicii errore aliorum
exempla fecutis, id benigne condonavit. Deirique talia objicienti
recle refpondcbitur , non exemplis , fed legibus judicandum
eífe. Grotius 2>de jur. bell.& pació, putat legem de
conjugiis a Deo datam univerfo humano generi in reparado,
ne poli diluvium. Atque hac in parte muitum , imo nimium
tribuit interprctationi Rabbinorum . Igitur ut tándem concludamus
, dicimus leges omncs in univerfum de conjugiis
a Deo per Mofen populo Israelítico datas, morales Se ¡eternas
eífe,atque haud fecus conílringere omnium hominum vitam,
quam ipíá Decalogiprccceptarac proinde neminem mortalium
hic fibi quicquam vindicare pofle, cum Aut.Confio 2.fubfcc.
Buza d.trail.de repud.& ditort. ZancLio Hb.4.. de operib.Dei
cap.i. tbef.y. Bucano loc.de conjug. qu.22.; quanquam non
omnes qui contra iflas leges facitiat, xqfie graviter peccant.
In qua fententia Se Innocentius Tertius ftiit , ut apparet ex
cap.literai de rtflit.fpoüat., ut Se Panorm.in d.cap. 11.17. multique
alii e Pontificiís Doótoribus tam Tbeologis , quam jureconfuítis
, adeoque Dóclífllmi Scholalticorum , qui etiam
aperte docuerunt , nec ipfum Pontificem Romanum difpcnfare
pofle , ut matrimonium contrahatur inter perfonas in
gradibus prohibitis d.cap. 18. Lcv'it. , quorum prolixum catalogum
habes apud Sánchez Jefui tam d", matrim. Ub.y. difput.52.
nu.y.. Grotius l.x.introi.ad jurifpr.Bat.cap.5. SeCoren.conf.2i.nu.2j.&
28. memorant,DD-Ordines Hollandix*
femel atque iteru.n per modum difpcnfationis petenti alicui
per-

SF.T.F.CT. Juk QUJEST. LÍB. II. 299
permifine, ut Filiam Gloris uxorem duceret; Sc nominatim
ytgidio Flory Procuratori Generali 2o.Augufti 1609.: fed
poítmodum femper , ut accepi, idem petentibus de confilio
Curia; provincialis denegatum eíl, non minus pie mea fententia
, quam tuto .
C A P . XIV.
An quavis filia a quibusve parentibus dotauda? & e:i
profefio an pater cogatur dottm daré
filia locupleti ?
Tp^Otare filiam, eíque conditioncm honeftc nubendi quiSw
i J rere, patris olfieium eft, l.capite 19.ff.de rit.nupt. l.ult.
Cde dot.proraifi. . Nam cum maritus onera matrimonii fuftincrc
cogatur , & pro hifee oncribus vicifiim omnes fruólus
dotis, quam ab uxorc accepit, ipfius lucro cedant, etiam hoc
onus, dotandi fcilicet fiüam , ut hujufmodi onerum partem
agnofecre debet, l.pro oneribus 20. Cde jur. dot.. Sed hoc ita,
fi pater filiam habeat in poteílate, d.l. 19.ff'.de rit. nupt.: alias
avo paterno id ineumbit , cujus in poteílate filia eft . Secus
etiam eft,fi filia fit cmancipata; utpote qua; bona propria habet,
ex quibus dos conftitui poteft. Sed nec tam arctum vinculum
eft patri cum filia cmancipata 8c fui juris erTcc"la,quam
cum ca qua; adhuc in ejus poteílate 8c familia eft: 8c hxc patri
, illa ubi acquirit. Non adverfatur quod a Papiníano rcfponfum
eft ; cum pater idemque curator filia; emancipata;
dotem pro ea conllituit, in dubio cum videri magis quafi patrem
de bonis fuis dotem conftituiífe,quam quafi curatorem
de bonis filia;, l.$.§.ult. ff.de jur.dot.. Ex eo enim minime fequitur,
patrem jure obligatum eífe ad dotem fíjiaj cmancipata;
dandam : fed r¿ évctvTiov » nempe patrem non tcneri ex
fi¿is bonis dotare filiam emancípatam,& fi exprefiim de bonis
filia;, non de fuis dotem conílituat, nihil eum contra jus faceré.
ídem non obfeure arguit l-fi res 51. ff.eod. tit., ubi Ulpianus
ait, fi pater filia; emancípate res, qua; ei poft emancítpationem
donavit, cum dotem poftea dederit, dotem a filia,
non

'gOO A R W O L D i V i N N í i
nona patre datam videri: ergo non tenetur pater de propriis
bonis filia; fui juris effecla; dotem daré . Quod fi pater filia
nomine dotem promiíit , eamque ante nuptias emancipavit,
non rcfolvitur promiilio , non magis quam fi pater ante nuptias
mortuus eífet, l.fi pattr 44. pr.ff.ettd.. Sed Sc ex hoc ipfo
a contrario fenfu recle colligitur , citra promiííionem non
teneri patrem de fuo filiam emancipatam dotare . Plañe fi filia
cmancipata fit paupercula , Sc abíque dote conditionem
invcnire nequeat, tentari poteft oíficio magiftratus patrem
cogi poífe,ut dotem det. Multo minus igitur tenebitur pater
dotare filiam naturalcm. Non enim quilibet, qui pater eft, in
fiujufmodi caufis jure noftro pro patre habetur; fed is demum
, quem nuptia; demonftrant, aut qui filiam adoptavit ,
/.5. ff.de in jus 10c. 1.6. ff.de his qui fui i-el al.jur.l.i.& pafl.
ff.de adopt.. Non mutat, quod pater alimenta praftare huic
filia; debet: nam ab alimentis ad dotem non recle argumentamur
affirmando, puta alere tenetur, ergo Sc dotare: fed negando
duntaxat, non tenetur alere,ergo nec dotare, Bujius
in d.l.iQ.ff.de rit.nupt.. Etiam fpuria live vulgo quafita filia
alenda a patre eft, modo de eo conftct: non tamen dotanda.
Alimenta denegare eft necare, /.4. ff.de agnofc.é' alend. lib..
Denique quid verbis opus eft ? textus in hanc rem fatis eft
clarus in l.uxorem 41. §.pater naturalis 11. ff.de legat.%., ubi
pater pro filia naturali, cui fideicommilfum debebat , dotem
dans, non intelíigitur id fecilfe , ut pater, aut dotis debitor,
fed ut debitor fideicomraiífi, Sc hujus debiti minuendi caufa.
Quín Sc fi máxime velit pater,tamen fi liberos legítimos habeat,
non nifi certam quantitatem , Sc nimirum unam un.
ciara quocunque modo vel inter vivos vel ultima volúntate
in talem filiam transferre poteft,/.8.C.¿k naiurMb.juncl.Nov.
89. cap.12. §.2.. Unde tamen benigne dici poteft, fi filia naturalis
valde inops fit, ofiício jus dicentis, five ut nunc loquuntur
, oficio judicis nobili, patrem conftringi poífe, ut
huic filia aliquid in dotem det,quod tamen, íi liberi legítimi
fint, non excedat quantitatem delinitam d.l.Ü.C.denatur./ib.
& d.A r
ov.8ç).cap.i2.§.2..Ethxc communis eft opinio, Glofi.
tn l.uxorem 41. §.pater naturalis 11. ff.de hgat.i.Bartol.ibid.
& tn '.

SEI.ECT. JUR. QUJEST. LÍB. II. 301
& in /.1. ff.folut.rnatrim.num.x 1. Bald.& Salic.ittl.ult.C.dt
dot.promifi. Manüc. lib. 12.de tac.& ambig.conv. tit. 19.0.4.
O' 32. Gudel. 1. de jur. nov. cap.14. Pérez ad d. tit. C. n.6„
Alii fe fundant in cequitate jurisCanonici,ar£.£-a^.c#»! haberet
in fin. de eo qui dux.in matrim. ubi Glofi.Gail.2.obf.\%%.
fjura.4..; & plerique appellatione fpuriorum intelligunt omnes
, qui non funt nati ex jufto matrimonio, confundentes
ex concubina natos cum vulgo quarfitis , Palaiot. de notb.
eír* fpur.fil. cap.^

302 A R N O t> O í V i V X í i
Vid. Groevcvv.de ll.abrog. ad d.L negué rnattr & ibi alkg.
Prcecipuaveroquacftio hic efl de filiafam.locupletc feu bona
propria habente, nempe an Se huic pater dotem daré cogatur.
Ego fie diftinguendum arbitror : fi filia habet queedam bona
libera pleno jure ex bonis maternisautaliunde,quorum ufumfruélum
pater non habet ( ut in auth.excipitur cum 2. fcqa.
C. de bon.qua lib.) unde honeíle pro conditione perfona; fu:e
dotari poteft; hoc cafu non putarem patrem cogi poífe,ut de
fuo dotem filia; conftituat.Ratio eft,quia nec talem filiarn alere
pater tenetur, /.5. §.fid¡i 7. ff.de agnofe. & alend. lib.: ab
alimentis autem ad dotem licet ávceo-xeuáCvv. Etccífat omnijio
ratio onerandi patrem, quando filia ob bona propria conditionem
rrperire poteft, Bart.in Lmulier 22. §.cum proponeretur
4. ff.ad S.C Trebell. Alciat. in 1.1. ff.folut. matr. Tulden,
in Cod. tit. de dot.proniifi. nura.y. Bachov. in Trentl.difp.
de jur. dot. tkef.2.. Multa quidem poft Salicetum Se alios,fed
in vanum difputant Gail.2 obj\

SELECT. JUR. QJJ JE, S T. Li B. II. 303
ufumfruclum eatenus tacite rcmiíiífe intelligatur . Idemque
jus conftituit, íi pater donationem propter nuptias pro filio
promifcrit. Quod fi pater exprcífe dicat fe de filia; bonis dotan
daré , is cafus non dcciditur in d.l.ult. , fed decidendus
efe fecundum ea qua; dixi, nempe patrem non cogí de fuo
dotare fiiiam locupietem , qUíf bona propria pleno jure habeat,
feu quorum uíüsfrucius non pertineat ad patrem. Hoc
igitur adhuc manet.fi pater fimpliciter pro filia,quamvis bona
propria pleno jure habentc , dotem dederit, eam de fuis
bonis ex liberalitate dediífe intelligitur , /.5. §. i2.f¡\ de jur.
dot.. At ex eo,ut fuperius queque diximus, recle coljigitur,
poífe patrem, fi velit, etiam de iiiice bonis detem promittere:
& fi hoc expreífe dixerit , eum non teneri de alus , quam de
filia; bonis dotem promilfam pr asilare . Fae. I.fi res 51.ff.eod.
tit.. Non obftat , quod etiam filia; locupleti debetur portio
legitima. Hcec enim mortuo demum patre debetur,nec liberís
auferri debet patris hereditas, ad quam ratio naturalis, quaii
lex quxdam tacita eos vocat. Dos autem datur a patre vivo
in eum íinem, ut filia conditionem matrimonii inveniat, 1.2.
ff.tod.tit.. Itaque fi filia conditionem matrimonii reperire poteft
ob propria bona , ceffat caufa onerandi patrem , ut bene
Diod.Tulden. ubi fupra, Duar.ad tit.fol.matr.cap.^.dc dotib..
Quod fi filia nulla bona propria habeat, aut nudam tantum
bonorum proprietatem , ufufructu apud patrem conílituto ,
hoc cafu pater aut ex fuo patrimonio dotem daré debet ,aut
rcmiífo ufufructu, quem in bonis filias habet, plenum eorum
jus ex caufa dotis in filiam transferre: ficut etiam pater, qui
ufumfructum in bonis liberorum adventitiis habet, alimenta
illis de fuo precítare tenetur, l.ult. §.ipfum autem 5. pr.
& i'erf.cum enim C.de bon. quee lib.. De filia, qua; fine patris
confeníu nupfit, fruílra quasritur, an eam dotare pater debeat,quoniam
hoc cafu jure civili nec dos,nec raatrimonium
intelligitur: moribus noftris ob eam caufam etiam exheredari
poteíl, utique fi minor 20. annis fucrit, Grot. 1.2. introd.
ad jurifp. Bat. c.i 8.; alibi etiamíi major , modo minor 25,
annis, Chrifiin. R
J0¡.^.decif.ii2.fJ.ic). Tu/den. in C.de nupt.
n,2, é' de dot. promifi. num.ç).. Quid de jure Canónico hic

304 A R N O L I) i V i N N i i
ftatuendum, vide Gail.2. obf.Q$.n.2,.& feqq.Panorm.in cap.i.
JÍ.6. de defponf.impub. Covar. p.2.de raatrim.c.^. $.8. num.%.
Tulden. d.n.y. . An vero tk quatenus fccundum jura , qua;
nunc obtinent, recipi poífit conftitutio\ufmiani in l.ult.
C.de dot.promifi.,qunn\ fingularem& fatis mirabilem appeliat
Chrifin. vol.^.decif. 132.*.24.,& tamen ufu forenfi receptam
prxdicat, eo quod fecundum eam in Camera Imperial!
judicatum teftatur Mynfingerui cent.$.obf.i2.n.2.,vide Groenev-v.
tratl.de legib.abrog.ad d./.ult.,ubi bene tk folide oftend¡t
non poífe eam conftitutionem moribus horum temporum
fine vitio applicari aut in praxi recipi, licet fecundum jura
illius temporis , quo compofita & a Juftiniano promulgata
eft, ratione tk ajquitate non careat; quod etiam non obfeure
innuit T uldcn.ubi fup.num.6.
C A P . XV.
An promijjio donationis caufa fatla inter vírum & uxorem
morte promittentli confirmetur, etiamfi traditio
fecuta non ft ?
DOnationem inter virum & uxorem jure noftro prohibítam
eífe conftat, tit. jf.é' C.de donat.int.v ir.& uxor..
Ratio fumenda a blanditiis conjugalibus , quibus nihil non
alter ab altero impetrare, vel caufam rixarum & diflidii,quin
& divortii quaererc poífit ; cui adde qua; referuntur in /. 1.
& 1.2. ff. d.tit. y & doclc explicantur a Connano /.8. corara,
c.i 1., Sunt tamen nonnulla; hic exceptiones & nonnulli cafus,
quibus hanc donationem valere placet: veluti fi donator
non fiat pauperior, imo fi donatarius non fíat locupletior, licet
lile pauperior, /.5. §.concefa 8. & §.cum igitur 16.ff.eod.
tit.y fi donationes fint reciproca;, /.7.$.2.ff.eod.,aut remuneratoria;
infignis alicujus opera; aut oíficii, arg. l.hoc jure 19.
§-1. l.Aquilius 2j.ff.de donat.; fi mortis caufa donatio fíat ,
/.9. §.u/t.cum l.feq. ff.de donat.int.iir.. Etfi autem his caufis,
& fi qua; funt limilcs, exceptis , ceterx donationes inter virum
tk uxorem non confiftuiu ; placet tainen morte donan-

SF.T.ECT. JUR. QUEST. LÍB. II. 305
tis eas confirmad»Ixti uxoris 24. & l.fcq.C.de dottat.int.itr.
& ux., quod cfieílum eíl oratione Sevcri & Antonini , qua
refertur Sc explicatur ab Vlpiano inl.cumhicjlatus32.ff.tod..
Infirma; vero manent, quamdiu mors donantis nondum fecuta
eíl; ac proindc prcemoriente donatario cvanefcunt, quoniam
tune confirmationi locus efle amplius non poteíl.Quaditum
autem eíl, & eleganter qua;fitum,fi conjux conjugi rem
non tradiderit, fed donationis caufa tantum promiferit, fubíliteritque
In finibus convenciones,an & ha;c conventio (qua;
&ipfax^r¿/^5^)i'CJ ¿«/ftí'.donatioappetUtur)mortepromittentis
confirmetur, ut fuperílíti donatario contra donantis defunéli
heredem exactio promifli detur.Rcs non carct fcrupulo.G,c/fa,
Bartolas, Baídus,& DD. corara, in l. Papinianus 23. fl.de
donat. int.vir. & ux. Coflal. ibid. Connan. fib.Ü. com ment. ca p.u.
Mant. lib.21. dc tac.& ambig.conv. tit.y.num.32.Sap. Gentil.
lib.3. de donat. int. vir. é' t/x. cap.38. Mynfmg. ccnt.2.
obf.33. ttum.3. ílatuunt, hoc cafu ceífare orationem , nempe
morte donantis conjugis non confirman donationes,qua; verbis
tantum promiífa; furtt , fed cas folas qua; revera extiterunt,
& traditione perfecta; funt ; heredem autem conjugis
ex fola promifiione conveniri non poífe , licet non revocata
volúntate conjux decefierit. Atque his ego me adjungam focium.
Rationcs, qu:e me impcllunt, has funt. I.Quod non videatur
plenc Sc cum etfectu donare voluiífc,qui tantum promiíit,
ñeque dedit: & quia fidem fure donationis non pra;llitit
, pcenituifle exiílimandus eíl. Imo nec revera Sc proprie
donatio fubíiílens in terminis conventionis donatio eíl, fed
de dando conventio. Proprie enim nemo donare intelügitur,
nifi qui Sc tradat, Li.ff.de donat. . Donatio eíl doni datio ,
l.fcttatus 3$. §.1. ff.de mort.cauf.donat.. Unde donatio opponitur
ílipulationi Sc promiífioni, I.3. §.10. L23.ff.dc don.int.
vir..II. Quia non eíl novum, ut conventio, qua; alias per fe
ptorfus nulla eíl, accedente traditione aliquid roboris accipiat,
atque ob eam caufam facilius confirman' debeat, Li.§./¡
iir 4. & ibi Bart.ff.de acq.pofi. . III. Movet textus in Lcum
hic ftatus 32. §.2. ff.de donat. int.vir. & ux., ubi verba orationis
referuntur,qu» hoc exprimunt, durum eífe,ut éríp'á-

%c6 A R N O t D ¡ V i M N i i
tur donatario ab herede defuncti donatoris , quod dcfunchrs
donavit.Eripi autem neminí poteft,nifi quod jam habet,quod
tiaditum libi tenct ac poiiidct . IV. Quoniam alias nulla in
propolito dari poife videtur differentia inter donationcm
mortis caula, 8c donationcm inter vivos, argJ.32. ff.de raort.
ca.dün.& Li i.pr.ffdí dov.int.iir., quarum illa tamen inter
conjuges pernníía, hsec vetita. V.Textus expreífus 8c rotundus
in l.Papinianm 23. fj.dt donat. int.i-ir. & ux., ubi Ulpianus
fententiam Papiniani probat, exiftimantis orationem
Divi Se ver i ad rerum donationes duntaxat pertincre,non ad
nudas promiífones : ideoque fi maritus uxeri íiíae ftipulanti
tantum fpopondMfct , non etiam tradidiífet , marito mortuo
bcredem ejus convenui non pofle , ücet durante volúntate
maritus deceíTerit . Hic utique in terminis , ut loquuntur ,
quasftio propolita deciditur, & íceundum quod nobis vifum
apertiflime pronuntiatur. Quis enim ferat, quod ad hunc locum
Atit.Fabcr lib.2.conjccl.$. rcfpondet, Ulpianum memorare
tantum fententiam Papiniani, non probare; cum diferte
Ulpianus dicat Papinianum recle putaífe,cxc. ¿ Sed fcilicet,íl.
fides Aut.Fabro vox reble ab imperito Interprete addita eft ,
8c ideo toUcná&.Scbtfordigerus autem lib.x.Trachx i.^.S.de
vía Magiftri fui nonnihil deflectens, putat ex duabus íententiis
Papiniani, quie ab U'piano proferuntur, priorem duntaxat
Ulpiano probari, pofteriorem ab eo referri tantum , non
probar.; piopterea quod in pofteriore non repetit particulam
reble: quafi vero ea repetita non intelligatur ¿aro X

S P.I.ECT. JUR. QU_.*ST. LÍB. II. 307
plana & aperta Jurifconfulti fententia. Fateor tamen & contrariam
fententiam non levibus niti argumentis, eamque habere
aífertores egregios , interque eos Corajium lib.5. mije.
c.\. Ant.Fab. & Schijordig.ubi fupra . Sed age , argumenta
hcec excutiamus,&videamus quid iis probabiiiter refponderi
poífit.
Primum ducitur ex I.cum hicftatus 32. §.five autem 23.
ff.de don. int. vir., ex quo loco fie illi çolligunt: Qucucunque
donatio ex rationc juris veteris ante orationem Severi inter
conjuges nonvalcbat,eaorationeconfirmatatft,£/.§./faeautem.
At conftat nec valuiífe prorniflionem donandi caufa faétam ,
/.3. §.fcic/idum 10.ff.tod.: crgo & illa ex eadem oratione valet.
Refpondeo, in hoc argumento concedi f.bi poPtulant
TO Iv o)p^i» quod'eíl in quxftione,nempe an omnes quocunque
modo facía; donationes per orationem fmt confirmatce .
Nam textus in d.l.cum hic ftatus 32. §.five autem 23. commodcreílringi
poteíl ad donationem veram ac proprie diclam,
plenam fcilicet & perfectam, qux fit confummata vel per traditionem
aclualem, vel per acceptilationem, aut quamvis ficlionem
brevis manus,quce pro traditione fit,ut in/-3. §.u/t.
fj.tod., ut hifee modis , & fi qui id genus alii, donationem
fa£lam oratione confirman intelligamus. Atque huc pertinet
d.§.2$. ¿./.32.,ubi exprcfse agitur de remifiione obligationis
faóla per acceptilationem, in qua eíl fi5tio brevis manus,tanquam
res foluta, & mox donationis caufa reddita efiet . Sed
ajunt etiam ílipulatione perfici donationem.Qtiis negat? Imo
ex conllitutione Juftiniani etiam nuda conventione perficitur
donatio, cum fcilicet donator voluntatem fuam feripto aut
fine feripto manifeft2vit,$.2./#/?. dedonat. l.fiquis i$.C.eod..
Sed hic primus tantum gracUisperfeótionisell,uiuiedonatario
in donatione licita acquiritur obligatio & ac~lio duntaxat ,
non rei promiffee dominium.Vere autem & plenedemum perficitur
6c confummatur donatio promifii &doni prceftatione .
Sic emtio & venditio perfici dicitur, fimul atque de pretio
convenit : non ante tamen pro confummata habetur, qium
res tradita fit & pretium numeratum . Atque , ut ante dixi-
:mus, proprie donatio iplam rei :r«ns!ationcm fign¡licat:quam
V 2 ob

3 o8 ARMO L DI VÍNNÍÍ
ob caufam etiam ínter modos acquirendi dominii numeratur,
Ittft. dé donat. in pr.
Steündum argumcntum fumitur ex d.l.cumhic fratás 32.
§.i. 9 ubi Jurísconfultus ait, oratione induólum eífe non tantum,
ut res fiat ipfo jure ejus , cui donata eft, fed etiam uü
ófe igatio fit civiiis: quod poftremum non nifi de ftipulatione
donandi < aufa faóta putant intelligi poífe.Sed qiiidní verba
ifta Junsconfulti de eo cafu accipi poífunt, quo aut nomen
toiijugi donatum eft & ccífa aclio , aut eviclionem promifit
donator,quomodo & Accurfius ea accepit? Hoc certe probabiiius
dicitur, quam aut Uipianum fibi non conftit¡fte,aut
Papiniánum a reliquis diífenfifle JurisconfuItis.Addit Accurfius
& alium cafum, nempe fi alter alteri debitum peracceptilationem
remiferit: fed hocquomodo huc applicari queatnon
video .
Tertio non parum juvare videtur contrariamféntentiam,
quod ab V¡piano refponlütn eft in l.fi fiipulata Zl'ff- cod. , li
mulier aniuium ftipulata fuerit,& manentc matrimoniomaritus
deceiTerit , douationem ( Halvandcr & Duarenus Jegunt
ftipulatiutiem ) ex S.C. confirman". Refpondet Bartolus, confirman*
quidem hoc cafu donatíoncm , fed non ultra , quam
ante ex ftipulatione prajftitum eft a marito juxtarf./.Papinianus
ff.eod.. Ego autem puto recle defendí poífe, ex promiilione
annui etiam ejus nomine , quod prajftitum non eft , heredes
mariti,qui promifit, teneri, fed non a!iter,quam fi mantus
re ipfa jam folvit aliquid de iüo anauo,puta íi uniusatit
alteriusanni pretium conventum dedit,utjam in aclum exierit
illa promiflio, & poftea ceffavit. Hoc, inquam,cafu puto
reliquoium annorum debitum ab heredibus exigi poífe, propterca
quod hic promiífor ipfo fació voluntatem fuam fatís
declaravit.quanquam nec abfurdum eft in promiflionc annui
ceu alimentorum ftatuere exceptionem. Plañe non eft exiftimandum,
donationem annui durare ultra matrimcnium,cum
ex conjugali áfféclíone fluxerit.
Quarto , in contrarium urgent l.i. C.de dot. caut. non
ftílMí. Sed ad hunc locum facilis refponfio cft,nimírum cum
vir donandi animo aliquod incrementum in dotcm adícribit.

Sr.LECT. JUR. QUJEST. LÍB. II. 3 0 9
ut in fpecic d.l.z., quafi traditionem faólam vidcri,pcr ficiioneni
fcilicet brcvis manus, cujus eadem vis eíl, quce vera,/. 3.
§.¡:ai. ó' ult.ff.de donat. ¡ni. ?••>. ó' ux.; ñeque aliter traditionem
talis incrementi fieri folere. Cum enim dos ipfa confiante'
matrimonio penes maritum efle debeat, & confequenter
etiam incrementum dotis, /.4. ff.de jur. í/o/.,abfurdum effet
id tradi mulieri, & ílatirn a viro recipi. Quapropter hoc
incrementum dotis perinde ac fi reverá traditum eífet,aól¡one
rei uxoria ab beredibus mariti uxor recle petet. Bartolus
in eandem fententiana tribus verbis rcfpondct , eífe in dJ.2.
C.de dotxaut.non num. traditionem ficlam , qua idem operctur,quod
vera. Ultimo objicitur communi fententia JVovelff
162. cap.l. , ubi exprcfsc etiam quavis promiíf.o donationis
caufa mulieri facía,licet nulla traditio intervencrit,poíl mortem
mariti confirmatur, & mulieri ejus, quod in conventionem
deduelum ell, datur condiclio. Verum cum no\um
jus illic aperte introducatur, quod olim ex oratione Sever¡
non obtinuit, ex veteri utique jure cojnmunis fententia
recle defenditur. Quid ergo: An novo jure vera eíl contraria
fententia , & fecundum eam pronuntiandum ? Sane
quidem fecundum illam Novcllam . Sed ego dubito an
Ñovella iíla in praxi & foro fub auéloritate legis allegari
poflit: quoniam in vulgatis editionibus defideratur , & dcmum
a Neotericis exGraco translata , & volumini Authenticorum
inferta eíl. Unde nec a plerifque ailegatur , ne quidem
a Coraíio aut ipfo Ant. Fabro . Sed ñeque videtur efle
Juftiniani, verum aüus & incerti Principis: ideoque nec
addita eft inferiptio alícujus Imperatoris. Quid hic juris 110ftris
fe Gallia moribus , víde Gruentvi'. de ll.abrog. ad
Cde donat. ¡nt. ilr. & ux.
CAP.XVJ.

3»°
A R N O t D í Ví Ñ N í í
C A P. XVI.
^4/; teftator prohibuit inventara confecüonem , etiam
necesitas reddcndarum rationum tutor ivelcuratori
remipa intelligatur .
npUtores omnes & curatores , cujufeunque generis funt s
£. non ante debent fe mifeere adminiltrationi fibi commilfce,
quam inventarium bonorum omnium Sc rerum pupillorum
aut adultorum , nominumque Sc inftrumentorum folenniter
fub prcefentia publicarurn perfonarum confecerint ,
¡.tutor y. pr.ff.de admin.tut.l.tutores 24. C.cod. l.ult.§. 1 .C.arbitr.tut.,
folo patre legitimo adminiílratore (ecundum communem
Interpretum fententiam excepto, Montan.de jur.tut.
cap.3jZ.reg.5Jc confe&.invent.nu.SH.. EW autem inventarium
fioi/'fundamentum adminiftrandi bona , Sc caput reddcndarum
rationum,/. i.§.3.ff'.de tut.Ú' rat.diftr.. Inde enim promtum
clt, quod alias vix fieri poífet, cognofeere , an & quantum
fraude vel uegligentia tutorum de bonis iit diminutum.
Atque ideo ob non confe&um inventarium quafi fufpccti removentur,
vinculifque publicis continentur,tanquam rerum
pupiílarium fpoliatores Sc prsdones, Sc infamia notántur,/.^.
§.tmores qui reptrtorium non fecerunt 16. ff'.de fufp. tut.( i 11
'editionc Florentina illa verba defunt,& initium f^Út.óUi pecuniam)
l.ult.in fin.C.arbitr.tutel.. penique contra eos juratur
in litem , nec tantum ob dolum , verum etiam ob latam
culpam, d.l.y. pr.ff.de adm.tut.l.i. Cde in lit.jur. Corar.'ar.
r^fol./ib.2.c.i4.in fin.Ó'n.$.Montan.d.loc.n.2o.&multis fcqq..
Poílremo, non ante qmm inventarium publíce confecerint,
Sc lécundum morem foiitum res iis tradita fuer i iit , ullam
habent adminiftrandi , aut vel attingendi bona pupillorum
adultorumve facúltateme././///.^. 1. Carbittut.. Sunt tamen
nonnulli cafus , quibus aliquid de hoc jure relaxatur : vel fi
juila caufa impediat, quominus tutor ltatim aut fuo tempore
(de quo vide Montan.d.loc.n.20. ) inventarium faceré poffit,
puta li mor bus fonticus eum tardet, d. ¡.tutor, pr. & ibi
Bar- \

SE LECT. JUR. QU ;EST. LÍB. H. 311
Bartol.n.iy., aut fi caufa non admittat dilationem.ft res pupíllo
non obfit fed profit, l.ult. C.de tut. qui fat.non dcd. d.l.
tutor. & ibi Bart. #.27.. Elt ft alia caque íníignis exceptio,
nempe fi teltator expretiim prohibuerit invcntarium fieri ,
d.l.ult. §.\. C.arb.tut.Ademqm juris efie pierique putant,etli
teltator non expreffe prohibuerit fieri invcntarium, fed tantum
fimpliciter tutor i remiferit ncceílitatem invcntarium faciendi
, Bart.in l.nimo pottft 55. nu. 1 2. ff.de Itpat.i. Quid.
Fap. dtcif.i$2. Car. §.teftamentum quaft.66. nu.4.. Montan,
d.t'oc. //.98. Mollcr.lib.i .fcmtfr.c.39.12. Gotbofr.ad d.l.va.
§.i.; quafi nihil interlit, utro horum verborum teltator ufus
fuerit, remitió , an veto five probibeo : quod tamen vix eft ,
ut probare poifim . Nam qui vetat, jubet ne fiat tillo modo :
qui remittit , non vult non fieri , fed gratiam ejus , quod
fieri debebat, facit . Vetando teltator fuo ft pupillorum fuorum
pudori confulcre velle intelligitur , qux juila caufa elt:
remitiendo tantum gratificatur tutoribus,qiue caufa non videtur
eífe fufnciens. Sane Juftinianus in d.l.ult.§.i .C.arb tut.
non aliter tutores a neceílitate faciendi inventarii abiolvit ,
quam fi tellator fpecialiter invcntarium conferibi vetucrit :
quod ft Jafo in l.nerao pottft 55.ff.de legat. 1.in col. 1 o. notat,
& fequitur Cbafan.ad confuct. Burgund. in glofi.verb.par inventarse
, tit.des enfans de plufeurs liels #.27. Joan.Dilecl.de
art.tcfl.tit.y.cautel.z.n.2. Damboud.in patrocin.pup.ttt.de tut.
cur.mun.to. 1 .n. 17. Cbriftin.ad Jlat.Mecblin.tit;\ c).art. 1 2.
n.y. Bufad l.y. pr.ff.de adra.tut. n.%., ft in púnelo juris verius
efie tantum non fatetur Ciar, d.quaft.66. nu.

7,12 ARNOLni VÍNNÍi
nem inventarii confecC¡onem,per textum aureumiii/.#f///7iifpto
10. ff. de confinen, tut. /.5. §Julianus 7. ff.de adm.tut.l.j.
verf.nec tamen ff.de ann.lcg.& fimil.: quemad modum & vice
verla ipfe judex interdum ex iuftifiimu caula ncceilitatem
conficiendi inventan i tutori remitiere poteft, etiamli teftator
non prohibuerit inventarium fieri , puta fiforte non conducat
facúltate! pupilli patefi:ri, arg.l.2.§.evgo etiam 4$.& ftq.
ff.ad S.C.Tcrtull. 1.2. C.de a'im.pup.prafi. vide Bart. ad /.7.
pr. ff.de adm.tut. nu.19. Chapan.ubi fupra nu.26. Montan.d.
reg.%. n. 108.Cbrifiin.d.art. 12. #£.7.8.9. Tbalden in Cod. de
admtn.tut. nu.2. Groenevv. tracl.de Ugtb.abrog.ad t.ult.C.arbitr.
tut.
Illud eleganter quíefitum , an prohibita invcntarü confeccione
hoc ipfo cenfeatur teftator etiam rationum reddendarum
neceflhatem tutori aut curatori remifiífe ? Aífirmant
Damhoud.inpatr0cin.pupill.c4..n.\$. Molin.in cunfuet.Farif.
ij>. §.6. glo/S.ó.nu.i 2.Moller.i.femeflr.i

SF.LF.CT. JUR. QUJF.ST. LÍB.II. 313
monií ejus evulgentur, ut ante dictum eft, & ne fcrupulofa
fíat inquiíitio. Non autem eo , ut tutores non teneantur faceré
ínventarium prívatum ac defcríptionem, qua res omnes
& bona pupiJIorum adhibitis amícís aut cognatis annotent,
ac deinde accepta 8c expenfa in rationcs rcferant.In hís enim
ómnibus ratio prohibitionís a tcftatore facta; ccífat. Quod íi
ne id quidem voluiífet tcftator fieri, re ipfa etiam doium futurum
8c fraudem teftator remififfet; quod nec faceré debet,
nec poteft, l.ita autem 5. §Julianus y.ff.de adm.tUt.Joan.Dl-
Uzl.de art.tefi.tit.y.cautel.z.nu.^.. Quapropter dicendum eft,
etiam hoc cafu, ubi talis prohibitio facía eft a tcftatore , privatum
tamen repertorium 8c privatam annotationem a tutore
fieri oportere: ne fi poftea pupillus tutorem dolo 8c fraude
aliquid gefliífe dixerit, non habeat quo id probet, aut tutor
quo fe defendat. Poterit autem fe defenderé repertorio 8c annotationc
privata : qualis annotatio etiam juramento confirman
poterit, fi non refutetur manifeftis probationibus , arg,
1.2. pr. verf.fed ubi quarta pan C.quand. dr* quib.quart.pars,
ita Bufius ad d.l.y. nu.6. ff.de adra. tut. Chrifiin. ad cotífuet.
Mechlin. d. tit. 19. art. nu. 19. Ó' ibi citat. , 8c h*c vi ipfa
etiam Molleri fententia eft loc.fup.not.nu.S. , 8c facit huc l.fi
fervut 119. ff.de legat.i. & l.cura tale 72. §.qu!d ergo zff.de
cond.& demonfir.. Quid quod ne illud quidem concedendurra
eft, poífe patrem teftamento fuo cavere, ne tutor, quem liberis
fuis dat,obnoxius fit reddendis rationibus. Id enim ficret
contra jus publicum , 8c pater de jure non fibi , fed pupilíis
fuis competituro difponeret, quod admittendum non eft,¿/./.
$.§Julianus 7. ff.de adm.tut.D.Prxfes Everbard. confil.211.
«.14.. Quod vero ibidem refert cafum, ubi a marito cautum,
ne uxor 8c mater liberis fuis rationes reddat aut reliqua rcftituat,
eamque cautionem ait valere , id propriam rationem
habet. Nam id cautum fuit pactis antenuptialibus , quibus
fruótus omnes uxori ufque ad certam íetatem liberorum o¡onati
proponebantur, qua; pacía poftea conftante matrimonio
teftamento mariti confirmata funt, ut bene ibi oftendit idem
D.Prccf.s. Supcrioribus non obftat, quod minor curatori fue»
legare aut per fideicommiífum relinquere liberatiouem 8: remi
Alone m

3 I 4 A R N Ó l, D í V ! M N í 1
mifllonem reddendarum rationum poteft, d.l.$> §.Julianus 7.
in fin.ff.de admin. tut. l.cum ntceffttatem 18. C.dc fidei com.;
qqia qui ¡ta difponit, de jure fuo difponit, non de alieno. Et
quidem fi filius patri tutori aut matri tutrici quondam fuá;
talem reddendarum rationum liberationera legaverit , pinguius
id legatum eft, quam fi quis ita legaverit perfona; extrañen,
cujus in curatione eft, aut fuit , l.Aurclius 28.'$.77tius
teftamento 3. ff.de li'b.legat.jun:l. I.Aurelio 2o.§. 1 .ff.eod.:
vide de bujufmodi Jiberatione a reddendis rationibus legata
C&varJié.Z.Vñr.refoL c.14.. Igitur, ut evicimus, quando teftator
prohibet , ne is , quem liberis heredibus fuis tutorem
dat, inventarium coníiciat,tantum a folennis inventarii confeccione
eum liberaífe inteiligitur , non a confectione repertorii
privati, aut in totum ab onere reddendarum rationum,
cum ne permiffum quidem hoc patri Iit. Non eadem caufa
eft heredis, cui teftator interdicit, ne inventarium faciat,aut
coufcctioncm inventarii remittit; nam is nihilomagis defungi
poteft repertorio & deferiptione privata: fed non obftante
iüa five interdi&ione five remillione, inventarium cum omni
folennitate faceré tenetur , nifi folidum creditoribus hereditariis
folvere paratus fit . Ratio eft , quia nemo quicquam in
teftamento cavere poteft in praejudicium creditorum fuorum,
Bart.in d. l.nemo poteft , ff.de legar. ¡.. Putarcm autem poífe
teftatorem heredi cum pleno efteótu remittere confeftionem
inventarii in prsjudicium legatariorum & fideicommiífariorum
, qui non de damno vitando laborant,ut creditores,fed
de lucro certantmon enim par eademque ratio eft debita fibi
amittere, & lucra non capere, l.ult. §.2. in fin. Cde codicill..
Et cum teftator potuiflet omnino non legare , quidni & modum
legato poneré poffit? arg. /.4. §.2. ff.de in lit.jur.; ficut
& fatifdationem legati vel fideicommilfi nomine remittere
poteft, l.pen. C.ut tn pofi.leg., quod eft notatu dignum:& ita
eft in Adverfarüs praclicis Hogeibctii, vulgoFapegaay-botb.
CAP. XVH.

SE I. F. CT . fu R. QU_JE s r. L i B. II. 3 l J
C A P. X V 11.
Virum hhjnrfcZa parentum inttr litnros difpofílfp vahat
jure tifiamcnti , an i-tro tantum ut 10'íumas
ultima inttftati ?
Ifpofitíoncs teíramentarice bifaríam imperfecta dicunl
J tur, uno modo ratione íblennitatum, puta fi |\;u dores
quam íeptem teftes intervencrint,aut fi teftes non fignaverint
fubfcrípfenntvc , vel quid aliud, quod ad Iblcnmtatcm
ordinationis pertinet, omiflum fucrit,/.// unus 12. Lhac confultifftma
21. in fin. pr. & §.1. C.de tifiara. : altero modo ratione
voluntatis, veluti fi cum plura ordinare teftator vellet,
morte intereeptus , aut furore coireptus fit, aut obmutuerit
five vox cum defecerit, /.// is qui 25. ¡¡.qui ttfi.jac. I. Jur 10-
Jura 9. C.tod. §.pct/. Infi. quib. mod. teJL ¡nfirm.. Sive autem
ob aliquem folennitatis five ob vojuuutis dcfecíum teftamentum
imperfcc"tum fit , conftat tale teftamentum inutile
cfte, ac nejure quidem voluntatis inteftati defendí . Sed hoc
ita obtinet jure communi . Jure autem fingulari placuit parentum
teftamenta, licet imperfecta lint, valere inter Jiberos,
l.bc.c con fultifftma 21. §. i.& autk. fq. C.de ttfiam.. Cujus
juris ratio hxc eft , quod in parentibus ceffat omnís fraudis
SÍ induítionís fufeipio ; atque ut illi optíme fciunt, quid liberis
eorumque íingulis debeatur , ita etiam ex conjeetura
pictatis pnefumí debent , bene prudenterque ín fmgulorurrt
perfona difpofuiífe . Et quidem certi juris eft, valere inter líberes
teftamentum parentís , quod ¡mperfectum eft proptei'
omiifionem requifttarum alias Íblennitatum. Sed quod itaperfeclum
eft ratione difpolitionis SÍ voluntatis , ex communi
Intcrprctum fententia nec inter liberes valet , Clarus
% §. tefiamentum quafi.o. poft Bart. & olios in 4J.il. §. 1. C.de
tifiara. Ga il. lib. i.obf.i 1 2. num. 14., quam fe n t e n t í a m & Cu i a -
cius probat ín l.fi ¡s qui 25.ff.qui t tft.fac.,eo quod hic virio
al i quo heredum interrumpitur inftitutio, SÍ Fac.arp.in I.L«cius
Titius 4c pr.ff.de tiftam. rail.. Quod autem,'. repto
t„-

teftamcnto& nondum impletodicitur in l.ult.pr.C.farail.ercifc.
ad íblennitates referunt : nempe fi pater ibiemne teftamentum
condere voluerit & coeperit , licet Ibícmnia poftea adhibita
non fint, nibilominus veluntatem fuftineri, Bart.in d.l.
fi is qui , Salle, in d. (.ult. poft. Glofi. ibid.. Atque ita ipfe
Conftantinus verba fuá in pr. d.l.ult. polka poftea interpretatur,
etiamfi, mquicns, fo/ennitate legara hujufmodi difipofitio
fabril deftituta.Non eft tamen fine ratione,quod Coftalias in
l.fi filia 20. §.fi pattr 3. ff.fam.ercifc. communem féntentiam
fie temperat, ut fi pater omnia inter Überos divifit, illa divifio
rata habenda lit , quamvis forte de nonnullis alus rebus
loqui volens, aut qilasdam legare , morbo oppreífus fit , arg.
d.Kfifilia £.3.. Quod nec Diod.Tuldtno ad Cod.dc teftament.
num¿p difplicct: fed hoc in medio relinquimus . Extra coniroverfiam
igitur pofitum eft , teftamentum parentum inter
tibéros valere, etli in eo íblennitates jure communi requintas
obfervatas non fuermt.De eo autem non convenit,utrum talis
parentum difpofitio valeat jure teftamenti, an vero duntaxat
fuftineatur ut ultima voluntas inteftati ? Prius aíferunt Cafirenf.
ALx.Jaf.ra d.l.bac confukijfima 21. §.1. C.detefiarnent.,
quos fequitur Gilktn. ibid. num.c). Bachov. ad Treutl.
difput.de teftament. thef.6. Htt.H,& DD. corara.. Poftefiüs
Á¡it. Fab. dec.^$. crr.i. Sc'uifordig. lib.2. tracl.i 1. fere
per tot. Facbin.\. contr.4., allegans Glofiam in d.l.bac confultiffma
§.i., quas tamen ibi nihil tale aífirmat, fed aperte
contrarium tenet in l.filii 16. C. farail. ereife.. Haud facile
quid (lie ftatuendum fit , judicare poterimus, nifi prius conftitutiones
omnes, quas circa hanc rem íeript£e,evolverimus.
Sunt autem in hanc rem conftitutiones complures. Prima eft
Diocletiani & Maximiani in l.filii 16. C.fam.trcife., ubi jubent
Imperatores,etiamfi judicium patris tam circa teftamentum,
quam circa codicilios deficiat, fi tamen quibuícumque
verbis voluntas ejus declarata fit,arbitrum familias ereifeuncke
voluntatem patris fequi , licet ei ab inteftato luccedatur.
Secunda eft Coñftantini in l.ult. C.tod.tit. in eandem féntentiam
. Sed Conftantinus idem conftituit , etiamfi Iibcri non
fint in poteftate, íed emancipat¡5& licet non verbis, fed qui-
bufeumque

S'ELF.C r. JuR. Qu£sT. Li B. II. 3 17
bufcumquc ¡ndíciís aut íignis voluntatcm fuam pater de el ai
ravcrit. Tertia eíl Tbiodofii in d.l.hac confultijfma §.cx imperfectoi.C.dctijiam.
tqui jus hoc fmgulare parentum auxit,
Se ad matrcm quoque produxit,atque ad afcendentes utriusque
fçxus , ctviovruç harepctç (piasuç » ut h*ç etiam a///fltniano
memorantur in prafat.Nov.ioy.. Quarta cftjuftin.
in JVov. 18. c.y. unde autb.fi modo C.fam.trcifc., qux pertinet
ad divifionem factam per fcripturam extra teftamentum
& codicillos, puta per epiílolam: cui feripturce, ut rata ac urina
fit, Imperator vult íubjici vel ipfius parentis , vel liberorum
omnium, inter quos partitio íit, fubfcriptionem . Quinta
& ultima eíl ejufdem Principis in Nov.ioy.e.i .& 2., unde
fumtcc funt duce authentice, qua; ab Irncrio Codiei infertce
funt in d.l.bac confultijftma, autb.quod fine.Se autb.boc inter,
ubi certam formam hujufmodi parentum feriptis difpofi-
.tionibus Juftinianus príefcnbit , Se priores Gonftantini
Se Theodofii conftitutiones uno atque altero cafu corrigit,
Primum cavet, nc qualifeunque feripta difpofitio inter liberos
valeat, fed ea duntaxat , qua; íit ¿\oypá[Áf.iiuw(; feripta
plenis literis, fine íignis aut abbreviaturis,cí: feripta aut fubieripta
a párente , denique qua; exprimat tempus , nomina
liberorum,& uncías, ex quibus heredes inftituuntur. Deinde
quod ad extráñeos attinet.quosConftantinus Se 1 heodolius
plañe excluferant, iis legata «S: íideicommiífa reiinqui permittit:
quo tamen cafu noluit fufticere fcripturam ,-nii teftes
intervencrint, d.c.i. 1•crf.fi'tamen uxori; quod ab Irncrio
omiflum in d.autb.quod fine .Jam ut ad qua;ftionem propolitam
revertamur, puto eos recle fentire , qui imperfectam ínter
Jiberos parentum difpofitioucm valere exiftimant jure teftamenti,
non autem tantum ut voluntatem inteftati: utique
fi ponamus in tali difpofitionc bberos etiam heredes inftitutos
eífe , quia fine heredis inftitutione teftamentum intelligi
. non poteft , arg. d. l.hac confultifima 2 1. §.1. C. de tejlam.
Se ¿.AW.107. ei., ubi talis parentum difpofitio, tellamentum
, ótuTuiruTic, cf/a^;';o;, Se parentes ita diíponentcs
¿tx9?[ievci, teftatores appeIJantur , atque in eo teftamentó
hertdes rea

5 18 A R N O L D Í V Í N N Í Í
heres recle inftítuítur, teftamentum eft. Nec obftat, quoddicatur
teftamentum imperfeótum,nam Sc teftamentum müítis
imperíeétum dicitur, 1.2.ff'.de injufo rupt. f?//.,ex quo tamen
«que atque ex perfecto & folenni fucceditur .Teftamentum
autem inrperfectum faótum a párente inter liberos & ipfum
non minus ex privilegio valet, quam militum . Sed & ruftica
norum teftamenta fiépé imperfecta funt ratione numeri teftium
& fubferiptionis , qua; tamen ex privilegio vim cujusque
perfecti teftamenti habent, l.ult. C.dc ttfam..Qux omnia
argumento funt , non eo minus ex teftamento jure fpeciali
legibus folennitatum foluto fuccedi,quod imperfectum dicatur
comparatum cum teftamento folenni.Hoc idem Sc ex co
evineitur , quod in tali teftamento Sc liberis pra;legata,& ex
conftitutione Juftiniani extrañéis non modo fidcicommiífa ,
verum Sc Iegata relinqui poífunt, d.auth. quod five, qua; tamen
non niíi ex teftamento valent, §.pratcrea. Injl.de fideic.
bertd.. Fortiífimum autem hujus rei argumentum eft , quod
hujufraodi teftamentum parentís non rumpatur , nifi alio teftamento
ómnibus modis perfecto: imo nifi Sc pofterius perfeétum
fuerit, Sc parens fimul teftatus fit fe prius revocare ,
d.auth. hoc inter, de quo vide Ciar. d.§.quajl.oS. Graf. §.tefmm.
qu.S6. Boer. dcc.24.0. Coren. decif.3Q.fuprcm.Cur.H0lland.
. Dcnique, quod nimis abfurdum eft , alias fequeretur
Patrem jure privilegiario non nifi codieiijos inter liberos faceré
poífe. Ceterum multa huic fententia; obftare videntur.
Primum, quod ex ratione juris non videatur poífe pro teftamento
haberi illa difpofitio.quas teftium adminiculo non indiget.
at fola feriptura , quam patris eífe conftat, etiam fine •
ullo tefte hic furficit ex communi Sc vera opinione , Gail.2.
obf.wi.. Sed hoc leve eft: nam teftamentum non ex co dicitur,
quod coram teftibus fiat , fed quod fit mentís & volúntate
rcoftrx ultima teftatio. Explolione profeólo dignus effet,
qui fie argumentaretur: Non eft neceífe, ut in teftamento
mditis per feripturam teftantis ullí teftes adhibeantur: ergo
talis difpofitio mí litis non videtur eífe teftamentum . Secundo
objicit Ant.Faber , quod in hujufmodi imperfecto teftamento
non poífunt liberi ex heredar i. Sed nufquam hoc
feri-

SY.T, ECT. JUR. QUJE S T. Ll B. II. 319
feriptum eft , & communis opinio eft in contrarium , teite
Claro d.§. teftamentum quafi. 13.. Demus tamen eífe verum,
non poflé ícilicet liberos in tali teftamento exheredan',quod
& Curia HoJIandice non ita pridem judicaífe dicitur , quid
tum p.oftea? In exheredatione apud nos requiritur , ut teítes
fint Scabini , an ideo difpofitiones, qua; vulgo fiunt apud
Notarium coram duobus aut tribus teftibus non Scabinis ,
non valebunt ut teftamenta? Tertio huic fententia; objicitur
l.hac conj'ultijj'ma 2 1. §.fi quis autem 3. Cde ttfiamtnt., ubi
íi cum in priore teftamento perfecto fcripti funt extranei.in
pofteriorc autem imperfecto, qui ab inteftato venire poífunt,
dummodo non minus quam quinqué teítes interveuerint,placet
quidem infirmato priore teftamento pofteriorem hanc
feripturam valere, non tamen tanquam teftamentum , íed
tantum tanquam ultimam voluntatem inteftati. Refpondemus
nullam ex hoc Joco ad párente s, quorum jus longc plen
i lis eft, quam agnatorum,iilationem fieri poífe. Imo ex contrario,cum
in cafu d.§.fi quis autem Theodofius exprtflé fanciat
, ut pollerior imperfecta feriptura non quafi teftamentum
, fed tantum quali voluntas ultima inteftati valeat , recte.colligas,voluiíie
eum imperfectam parentum voluntatem,
de qua agit in d. /.2 1. §.i. f valere quali teftamentum , quoniam
eam valere & tenere vult abfolute & limpliciter . Poftremo
objiciuntur conftitutionts du».Prima eft Diodetiani
& Maximiani in l.filii 16. Cfamii.crcifc., cujus hxc eft fententia
: Si pater ñeque teftamentum fecit, ñeque codicillos,
aut fecit quidem, íed in i is judicium fuum circa rerum divifionem
deficiat : li tamen quibufeunque verbis voluntatem
fuam declaravit , quoad bonorum inter liberos divilionem ,
hanc patris voluntatem , licet ab inteftato ci fuccedatur, judicem
familias ercifcunda; fequi oportere . Sic enim verba, fi
tam circa teftamentum,quam codicillos y]udicium ejus deficiat,
.accipienda funt,non uteum Giolfa & plerifquealiis ea accipit
Gothofredus,quafi feriptum eflét,fi folennitatesjn teftamento
aut coiiicillis requilitas pater non obferv¿i^it.. Nam coiliciíli
nullam folennitatem deliderant,/.ó. §.1 .ff'.dejur.codiciJL
§.u¡'t.lnji. eodem ; 6c demum longe poft tempera Diodetiani
ali-

3 20 A R N O I. D i VÍNNÍi
aliqua defirieran coepít a Tbtodofto l.ult.§.ult. C.cod., nec tam
voluntas aut judi'cium , deficiente aliqua fo'ennitate , quam
jus déficit. Nempe igitur agunt illic Imperatores de divilione
hereditatis obvcntura; inter liberos faéta a párente inteftato
ycl extra teftamentum , quod fiepe 8c convenienter juris aucloritati
fieri folebat,/.// filia 2o.§.f pater z,.jf.fam.trc¡fc.l.parentibus
8. C.de inoffc.ttjlam., ut nihil novi illic ab ImperatorTbus
inducatur: quod etiam poftrema conftitutionis verba
oftendunt, dum ajunt hoc ipfum , quod conftituúnt, etiam
juris auctoritate fignificati; optime Gudelinus lib.2. de jur.
nov. c.\. circa ¡in.. Nil igitur eft in ea conftitutione , quod
noftrce 8c communi fententia; obftet; non illa verba,Licet ab
inttfato ei fuerit fucctfum , qua; Fachinams & Ant.Faber
urgent. Tune enim patri ab inteftato fucceditur, cum teftamentum
non fecit, licet fecerit codicillos. Altera conftitutio,
qua; objicitur, eft illa Conftantini in l.ult. C.fam. treife, ex
qua conftitutione etiam eo ca(u,quo pater ínter liberos teftatus
eft, fed difpofitione imperfe¿ía,qui cafus in principio poli
¡tur, non aliter quam ab inteftato fuccedi videtur, arg.verb.
licet ab inttjlato ad fuccejfontm libcri loetntur, 8c quia hic
etiam paterna illa difpofitio non vi propria,fed externa,nempe
officio arbitri familia; ereifeunda; fuftinetur . Refpondent
plerique cum Accurfo, verba ¡\\a,Licet ab inteJlato,&c. referenda
eífe ad cafum , quo pater aut codicillos tantum fecit ,
aut per epiftolam vel quibufeunque verbis indiciisve voluntatcm
fuam fignificavit. Et quidem eo commode referri poffent,
fi ipfo jure aut vi paterna; difpofitionis voluntas patris
effectum fortiretur: fed quia non nifi ope judiéis familia; ereifeunda;
Voluntas patris exitum habere poteft , quod eft argumentum
eam voluntatem non valere ipfo jure , 1.2. C. de
inoff.donat., melius eft, ut dicamus jus parentum procedente
tempore auclum eífe primum conftitutione Theedoíii,¿/./.¿

SELECT. JUR. QUJEST. LÍB. Ií. 321
opinor, occurrí poterit 8c ceteris , quce forte htlic fententia?
ab alus objiciuntur.
N On
C A P . XVIII.
An verbis nuncupata parentum imperfecta difipofitio
inter /iberos ex privilegio valeat ?
ignobilis quceftio eft, an ut feripta, ita etiam nuncupata
parentum imperfecta voluntas , coram duobus
vel tribus teftibus, aut paucioribus utique,quam feptem,jure
fingulari valeat & tenere debeat ? Negat id Martinus antiquus
gloífator , cujus fententiam ex veteribus fecuti Fulgofius
8c Salicetus in auth. quod fine C. de teftam. . Ceteri vero
Interpretes tam veteres,quam recentiores,in contrarium iverunt,
uno fere Antonio Fabro excepto , qui Martini caufam
a ceteris, quos illepragmáticos nomine minus honorífico appellat,
defertam rurfus fufeepit, atque acriter fpeciofis argu"
mentís defendit dec.i$. err./^. & dec.-$6.crr.Q.&cd videamus»
an tam abfona , ut Faber putat, a ratione juris conílituti,
omnique legum aucloritate deftituta fit illa Interpretum
communis fententia, affirmantium etiam nuncupativam , licet
impcrfeclam , parentum inter Jiberos difpofitionem fubliftere
. Unum autem in effeólu argumentum eft , quo Faber
hanc fententiam oppugnat, nempe quod , ut ille ait, leges
omnes 8c conftitutiones , quce circa parentum difpofitiones
non folennes promulgatx funt, tantum loquantur de feriptis
parentum voluntatibus , l.ult.C.fara.ercifc. l.hac confiuL
tiffima 21. §.ex imperfe'clo C.de teftam. &/0V.107. c.i., unde
fumta auth. quod fine C.d.tit.. Quod attinet ad illam novellam
Juftiniani conftitutionem, fateor verum efte, quod dicít:
ñeque enim forma , quce illic prceferibitur, convenit voluntatí
aypápp $ fed cur de non alia quam feripta parentum
júntate ibi agat Juftinianus,poftea intelíigetur.Sed 8c forte
etiam Theodofius in d.§.ex imperfeclo per teftamentum imperfeclum
non aliud intelíexit , quam quod per feripturam
faclum eft, quoniam non de alus, quam de feriptis teftamen-
X tis

t$12 At N 9 & D Í VÍNNÍÍ
tis in principio conílitutionis locutus fuit, quanquam hujufmodi
collecliones prccfertim in refcripti-s Principum non
funt neceífarix : atque ut id, quod dicitur in d.§.ex imperfecto
, aliorum teftamenta imperfecta non tenere , generaliter
verum eft, five feripta fint five nuncupativa; ita etiam generaiiter
accipi poteft Se debet; fie ex contrario , quod dicitur
imperfecta parentum teftamenta valere inter liberos , etiam
generaliter , & fine exceptione intelligi poteft. Et forte ideo
Theodofius poftea, cum de teftameíatis nuncupativis traelat,
nullam fubjicit exceptionem . Sed ñeque ex l.ult. C.fam. erafc,
qua; Conftantmi eft , conftans & firmum argumentum
pro Martini fententia deduci potcft.Etenim ex eo quodConilantinus
meminit epiftolx & cujufeunque feripturae , minime
fequitur voluntatem parentum fine feriptura vcibis apud
teftes declaratam ratam non eífe.Prius enim &teftamenti meminit
& codicillorum, qux utique Se fine feriptura fieri poffunt.
Ñeque illa Confantmi verba , S.he quocunque alio modo
feripturct yCrc.refpiciunt totum-autecedens,fed proximum
duntaxat, & illa, Seu epifto/a parentis, &c, ut hic fit fenfus,
five non teftamentum aut codicilli , fed tantum cpiftola parentis
relicta inveniatur, five quodlibet aliud feriptum , quo
vel verbis , vel quibufeunque indiciis voluntas parentis lignificetur.
Et utique non eft verifimile eum , qui vult fubfiftere
voluntatem patris quocunque feripto Se quibufeunque
indiciis declaratam , nolle fervari voluntatem patris verbis
coram teftibus nuncupatam , licet paucioribus quam feptem
; Se qui etiam xnigmata Se tales conjcóluras admittat,
AÍC epiáviítov /ucí)koy , P¡ ep/invsav rotZm irpo7^elo"&ou > ut
Juftinianus loquitur in d. prafat.,cum manifefta velie rejicere.
Poftquam íatis fibi probaífe vifus eft Antonius Faber, ex
folo teftamento imperfecto , quod per feripturam a párente
faclum eft, voluntatem inter liberos cuftodiri, non autem ex
eo quod faclum eft per nuncupationem , hujus diverli juris
etiam rationem afferendam putavit: & nempe hanc attulit.ut
omnis falfi comminifeendi ratio pra;ripjatur; multa enim eífe
in jure noftro , quorum probatio per feripturam permiífa ,
per teftes prohibita , quaii femper minus fufpecla íit probatio,

S E L E C T. J U lí. QÍl'jE S T. L i B. II. 2,2$
tio,qua; fit per qualcmcunque feripturam,quam qua; per teftes,
licet omni exceptione majores : quod minime ei concedendum
eft, per /./* txtrcendis i 5. C.de fid.injlrum., & conftat
quam faliax fit probatio per comparationem literarum ,
l.compaY aliones 20. C.cod. , qu*m facilis alíense manus imitatio,&
máxime fi fcriptor ufus fit notis quibufdam aut fignis,
qualis tamen parentum fcriptura ex lege Conftantini inter
liberos rata eft .
Denique, fi vera eft illa Antonii Fabri ratio , cur a;que
in teftamento feripto teftes jure communi requiruntur,& non
pauciores , quam in nuncupativo ? Verum quidem eft , nuU
Jorum magis interelle , quam ípforum parentum , ne falfum
pro vero eorum judicio fubjiciatur : fed male inde colligit
Faber , ex eoelfe, quod feripto eorum judicio apaprupp
plus tribuatur, quam nuncupato coram teftibus. Quin ex eo
ipfo loco , quem Faber allcgat , contrarium apparet , nempe
ex l.Vivus 24.ff.de teftam. milit. , ubi militibus non minus
conceditur heredem nuncupare citra folennitatem , dummodo
teftes aliquot adhibeat , quam feribere nullo tefte adhibíto,
quamvis non aliorum mag's , quam ipfcrum » quibus id
privilegium datum eft, interefie dicatur , nc quiiibet m¡Iit :
s
fermo pro vero ejus judicio capiatur . Unum prsecipue eft ,
quod hic nobis objici pofiit , nempe quod nullum adhuc lo.
cum protulimus, ubi expreífe non minus qualifeunque nuncupata
parentum voluntas,quam feripta,inter liberes cuftodin
jubetur . Ecce igitur tibi etiam textum in hanc rem exT prcílum in l.fiüi 16. C.fam.crcifc. , ubi Diocletianus & Maximianus
diferte jubent, judicem familia; ereifeunda; voluntatcm
patris quibuícunque verbis, etiam extra teftamentum
aut codicillos declaratam fequi ; ac proinde non modo feriptam
, verum etiam lingua nuncupatam. Infequentes autem
Principes jus parentum non imminuerunt, fed auxerunt,ex-
. cepto eo , quod Juftinianus voluit, cum per feripturam parentesteftantur.voluntatem
eorum feribi $¡ ¡Xpp ypa/,ipá'7w¡rt ut ipfe loquitur in d.A'ov. 107. cap.i. ¿

A R W O TJ D i V i N N í í
partium fcu legum enumerationem . Jam quod attinet ad d.
A'ov.ioj. faciJe ex priefationc , qua utitur Juftinianus , col-
1 igitur, eam folum accipiendam eífe de parentibus , qui feripto
inter liberos teftari volunt. Nam diferte illic prufitetur,
fe in veteribus legibus, qiife funt de imperfecto parentum
teftamento , illud reprehenderé , quod fcripturas quasvis admiferint,
etiam in quibus voluntas teftatoris manifefta non
eft , ¡¿y, éñtpyjc x¿f¡ ¿era$HC* quee tantum nxfl&fpíééc . conje
éluris, quibufdam 8c indiciis nitatur , notans príecipue conftitutionem
illam Conftantini in d.l.ult. C.fam.erc/fc, 8c ta-
1cm feripturam JICCTO áo~ct$ec propter incertum voluntatis
improbans. Cum autem in feriptura folum haje uvá$ztc¿ metuatur,ubi
res notis feribi poífunt,verba truncata efle,res partim
a téftatore fcripta,partim ab alio,ad feripturam etiam folum
conftitutioncm fuam retulit Juftinianus . In teftamento
vero nuncupativo nihil mutavit, cum nihil tale metuendum
íciret.ubi nulhe funt nota;; unus tantum loquitur, non dúo;
ubi non proferuntur verba dimidiata,fed plena voluntaspronuntiatur.
Ha;c fententia ut eft communis, ita 8c certo jure
ubique in praxi 8c foro recepta . Vide Ciar. ^.teftamentum ,
queeft. 1. GrafS.eod.§.qu¿eft. 16. Grot.lib.2. introii.cap. 1 y.Sand.
llb.\. tii.i.deftn.y., quod 8c ipfe Antonius Faber ultro fatetur
.
C A P . XIX.
An teftamentum juxta flatuta aut mores alicujus loe i faclum
etiam vim babeat extra illum locum , ubi major
requiritur ordinationis folennitas ?
ripEftator ibi teftamentum feciír,ubi coram duobus teftibus
L 8c notario teftari licet, ut in hac noftra Batavia . Quceritur
an tale teftamentum valeat etiam in iis Iocis, ubi major
deíideratur folennitas,& verbi caufa teftes feptem, ut in Ftfííia,ubi
fequuntur jus civileRomanorum.Aífirmant DD.comm.
in l.i.C.de fumm.Yrinit.Viv/us i.opin.$6.,Sc fecundum hanc
fententiam f«piiTime judicatura, Guid.Pap.dec.262. Yepaur.

'SELE'CT. JUR. Qu^st. LÍB. Ií. 32$
2.gueeft.fir.8. Mynfing.$.obf.i^.& 20. Gail.%. obf.i2^.Jufínní
a Sande lib.^.rer.jud. tit. 1. defin. 14.. Sunt tamen quí i 11
contrarium eunt,&in quaeftione propofita ficdiftinguendum
arbilrantur,ut circa res quidem mobiles & nomina admittcnda
fit communis fententia : at circa res foli fpeclandum jus
ejus locijin quo fita; funt: quippe res mobiles, quoniam ubicunque
funt, ibi fint ex volúntate domíni,& pro libitu ejus«
transferri polfint, perfonam fequi non leges locorum: immobilia
vero, uípote quorum certus perpetuufque fitus eft, regí
fecundum conftitutiones loci cujufque poífeífionis , arg.
l.ult.ff. de jurifd. l.tx ea 9. ff.de poftul. /.4. C. de jur. fije, ita
Man fuer, in fuá prax.tit.de fuccep. JVicol. Burgund. ad confuet.
Fland. tratl.6. Cbriftin. vol.z. decif & feqq. Buf. ad
1.6. ff.de evicl.Diod.Tuld.in breviar.ad C. tit.de teftam. n.$..
Mihi prior fententia probabiiior videtur , & errare pofteriorem
fequentes in eo quod exiftimant etiam eas teftamentorum
leges , qua; ad folennítatem ordinationis pertinent, aíficere
rem ipfam de qua difponitur : in quo aperte falluntur;
cum utique multum interlit inter formam feu ritum difponendi,
Se rem ipfam, qua; fubjeclum eft difpofitionís , feu id
de quo fit difpofitio. Omnino enim in univerfum plurimum
refert , utrum ftatutum quid conftituat circa aítus alicujus
folennítatem, an circa rem, puta fundum,Iocumve. Qua; ftatuta
in rem concipiuntur,rem ipfam haud dubie afficíunt,ut
ubicunque fit, ejus loci, ubi eft,legibus obftringatur. Qualía
funt quas de fucceífioníbus ab inteftato difponunt, Scburff,
cent. 1. confil.6. num. 1. efe 2. Qail.i. obf. 124. nu.4. & feqq...
S¡c apud nos, licet quantum ad res mobiles fervetur jus fuccefiionis
, quod obtinet in loco domicilii defuncli ; in rebus
tamen foli cuftoditur jus ejus loci ubi fitas funt, Grot. lib.2.
¿ntroducl. c.26. in fin.. Eodemque jure cenfenda funt Se ftatuta
, quas circa habilitatem perfonarum difpenfando aliquid
difponunt.Ponamus legibus aut moribus alicujus regionis filiisfam.permiflum
elle de bonis maternis ceterifque adventitiis
teftamentum condere, ut in plerifque locis Belgii, Leo*
Ttin. lib.6. etnend. in fin. Pérez ad tit. C. qui teftam. fac*
nura.ty, hoc teftamentum non valebit iis in locis ? ubi filius-
X j fam.

g i 6 ARNOLDÍ VINNÍÍ
farn. jus facicndi teftamenti non habet , ílcut in Frifia , ubi
ctiamnum obtinet jus civile , Sánele dJibJQ, dcfinit.i. add.
Gail. d.lib.2. obf.124.. Gómez ad /.3. Tauri num.20..Quibus
autem ftatutis aliquid cavetur , qued ad aólus folcnnitatem
duntaxat pertineat, cum ea ñeque rem afiiciant, ñeque períbnam
aélum celebrantis , fed formam folummodo actus,qui
fit in loco ftatuti aut confuetudinis , rationi 8c juri magis
confentaneum eft,ut ea vim fuam exerant etiam ad bona alibi
fita : quoniam cum actuum folennia ad eorum fpeclent
jurifdictionem , in quorum territorio ceiebrantur, per l.ó.ff.
de evi&.l.l,. in fin. ff. de ttfiib. 1.2. C.qucmadm. tefi.aper. /.9.
i.ult.C.de ítf/?.,confequens eft, ut actus fecundum jus & confuetudinem
Joci recle 8c legitime perfeclus ubique vigorem
fuum obtineat , 8c ejus juris , cui períbna teftatoris fubjecta
eft , potius ratio habeatur , quam loci bonorum , quai illius
funt accefliorac videtur teftamentum in hoc fapere naturam
contraftus. Utique hoc pofito, quod nemo negat, teftamentum
valere, rationis eft,ut ex eo quoque univerfa bona heres
confequatur, cum titulus ex teftamento fit univerfalis & individuus
. Et alias contra rationem juris teftato decedere volenti
plura teftamenta eífent condenda, cum ex contrario teftamentum
unius tantum unum eífe poílit; aut, quod abfurdum
eft , unum idemque teftamentum diverfo folennitatum
jure inftruendum eífet, aftumque unum atque individuum,
qualis eft teftamenti, fecundum diverforum locorum placita
aut mores dijudicari oporteret, Peck.dc ttfiam. conjug. lib.4.
f.28. in fin. Sande defin. 14. , ubi etiam prudenter temperat
novam diftinélionem Fachinal circa advenam in aliquo loco
teftantem fecundum confuetudinem illius loci. Ad ea qua;
objiciuntur fací lis refponfio eft . Quale eft illud quod cum
ílatuta fint locaba , ubi ceífat junfdiótio ftatuentium , ibi
& ceífarc debeat ftatuti difpofitio, juxta vulgatum illud, Extra
territorium jus dicens nihil agit , l.ult. ff.de jurifid.. Negamus
enim eos qui circa actus teftamentarii folennitatem
aliquid ftatuunt, obfervandum in territorio fuo , etiamfi ille
aclus ita cclcbratus alibi quoque valere debeat, dici poífe
propterea jus dixilfe aut ftatuilfe extra territorium. Contra-

Select. Jur. Qiijbst. Lii. II. 327
clus & cereros actus celebratos in loco ftatuti fecundum formam
a ftatuentibus pr&fcriptam, ubique vim habere confcat:
nemo tamen eft, qui ex eo colligít, tale ftatutum egredi jurisdich'onem
ftatucntium : quia quod alibi quoque hujufmodi
a£tus valeant, non nifi ex confequentia quadam fit, non aut«.m
directo vi ipíius ftatuti, quod tantum difponit dc eo
quod ad jurifdictlonem ftatucntium pertinct.Et hoc eft quod
Salicttui in l.i. Cde fumm.Trinit. ait, ftatutum concernens
folennia teftamenti non difponcrede bonis principaiitcr, fed
tantum fulfiare fpiritum in teftamentum illud validando.Ex
eo autem quod a Papiniano in ¡.o. ff'.de poftul. refponfum eft,
eum qui prohibitus eft pro alio poftulare ex caufa quas Infamiam
non irrogat , in ea tantum provincia pro alus poftulare
non poífe , in qua prajfes fuit qui fententiam dixit , in
alia vero poífe , quid argumenti magis contra , quam pro
communi fententia eJici pofiit , ego non video : ficut nec ex
eoquod conftituitur 'm l.Cd e jur.fife.^xt prajdia^ ^stoÍxujv
in fifeum redií>antur,quíe babebant prius quam demigrarent,
nec ante ab eis diftracta funt , nifi fpecialiter id eis Princeps
concelferit, ut ea fibi poífent retiñere: ut tamen non arceantur
a fuccefiione parentum, quos in ea civitate, unde migrarunt,
reliquerunt. Quid enim, quajfo, hxc fpecies commune
babet cum illa noftra initio propofita ? Plañe 11 lex exprefíe
jubeat teftatores íequi ejus loci jus , in quo bona fita funt ,
aliud dicendum eft. Talis eft conftitutio Principum Brabantiaj
emiífa anno jóii., cujus meminerunt Chriftinaus
& Tuldenus ubi fup. Pérez in Cod.de ttjiam. ttU.2Í.
C A P. XX.
An liberis fiéis heredibus fratitftis a patre totum tefiamenturn
fit ipfo jure nullum etiam hodic poft
A/ovell.i i 5. cap.3. ?
I Nterpretes
vulgo ex eo quod auth. ex caufa Cde lib.prator.
generaliter Si imiiftincle ab Irncrio concepta eft hoc
modo : Ex caufa exberedaiionis vel prateritionis irritum eft
X 4 te-

328 AR SOLDÍ Vi K . N Ü
teftamentum , quantum ad inftitutiones: cetera namque firma I
permanent : colligunt id jus quoque pertinere ad prxteritio- I
nem paternam , ut quamvis tale teftamentum ab initio nul- I
Jum íit etiam jure noviífimo , tamen hoc jure duntaxat nul-
Jum efTe quoad inftitutionem, non quoad eetera capita, puta
legata, fideicommiífa &c, atque hactenus etiam in propofito
jus vetus relatum in Li. ¡.filio pretérito iy.ff.de injufl.rupt.
teft. mutatum efle, Bart.ind.autb ín^. Cozar.in C.Kainutius
ext.de teftara. §.6. nu.z,.&feqq. Ciarteftamentum quaft.52.
Grap. in d. $. quaft.ty. num.2. Gail.2. obf.i 13. Facbin. 6.
contr.*]*]. Broncb. cent.7,. aficrt.29., ufque adeo ut contendant
irrite faóto teftamento , fie enim loquuntur , ex caufa
prxteritionis paterna;, legata & fideicommiffa aclione ex teftamento
peti poffe,quafi etiam tale teftamentum jure novifiimo
valeat pro his qux in eo relicta funt, GaÜ.d.obfi 1 l.in
fin.Voneü.in d.auth.ex caufa n.12. Duar.ad tit.de injuft.rupt.
irrit.teft.c.2. Facbin.4. contr. 10.. Sed quantum ego judicare
poífum, omnino male 8c perperam. Nam, ut hoc primum dicam,
non beae Irner;us d.autb. ex caufa his verbis concepit:
Ex caufa exberedationis aut prateritionis irritum eft teftamentum
&c., cum dicere debuerit, teftamentum irritum
conftituitur, aut evertitur. Hoc ex co apparet,quod Juftinianus
in tota illa fuá conftitutione NO"j.\ 15. cap.%. &4., unde
decerpta eft d.autb. ex caufa, tantum agat de teftamentis,
qua; ipfo jure valent, 8c ex quibus adiri poteft hereditas; fed
qux poftea propter iniquam exheredationem vel prxteritionem
judicio de inofüciofo refeindi polfunt; non de lis qux
ab initio nulla funt. Utitur enim Imperator his verbis,eaque
ingQimnztjáKvpHO-Scuyiwitum conft¡tui,& avciTpsTrevScu fubverti,
refeindi : qux de iis tantum prxdicantur , qux ab initio
conftiterunt. Quippc irrita fieri aut rumpi ea demum dici
poífunt, qux cum antea conftarent, everfa funt. Privationem
enim fignificant: privatio autem , ut in fcholis loquuntur
, prxfupponit habitum . Qux autem nunquam conftiterunt
, five qux ab initio non jure facía funt, irrita quidem
eífe recle dicimus , at non irrita conftitui aut fieri: in quam
rem a noftris allegatur /.5. ff.de iujuft. rupt. teft. §.boc autem

SERECT'. JUR. QU^SST. LÍB. IF. 329
'qJílfi.quib.wod.tefl.infirm. . Cum itaque Juftinianus non dicat
, SígcSmíic fmíspÍ9ni

330 ARNOLDÍ VÍNNÍÍ
nis paterna: & materna;. Sed hoc Julliniano propoíitum fuiffe
nequáquam credendum eft . Cur enim , fi hoc diferimen
Se jus vetus tollere voluit , id non expreflit , uti fecit antequam
caufas ingratitudinis definiret , Se ubique alibi facit ?
Nec enim unquam folet Juftinianus quicquam mutare ex jure
antiquo fine prafatione Se commemeratione caula; , qua
impulíus id faciat. Animad verteré illi debuerantjuftinianum
in d.AJoi'A i$'Cap.$ tnonaliter Ioqui,quam in pr.Iuft.de inoff'.
tíjl. , aut quam Maree Has loquitur in /.3. ff.cod.tit.. Sancic
enim, non licere patri vel matri liberos fuos exheredes faceré
aut praíterire, nifi forfan probabuntur ingrati &c.,qiue príedicata
propriis fubjectis attribuenda funt, ut exheredes facere
non liceat patri , matri non liceat prieterire ; quemadmodum
in d.pr.Ó' d.t.5. altcrum proprie ad patrem, alterum ad
matrem referri conftat . Liquet hoc ex eo , quod Jufiinianus
in d.A/ov.i 15.cap.5. aperte profitetur hoc folum fibi propofitum
eífe , ut injuriam exberedationis Se prateritionis a Jibcris
avertat. Jam vero injuria ea proprie eft , qua; vel exheredatioue
vel ea prseteritione infligiíur , qtue viin exheredationis
habet , l.Papinianus 8. in pr.ff. de inoff'. tejí. /.4. verf.
quod fi fuijfct, circa raed. C.de liu.pratcr.. Nam etfi a patre
quoque prceteritis injuria inferebatur, non inferebatur tamcn
cufn cfíeótu : quippe cum ex ea caufa teftamentum patris
prorfus inutile& nullius momenti eífet. Exheredatis autem
a patre, aut etiam prasteritis a matre,cuni effe ¿tu inferebatur
injuria: qua; quanquam vindicabatur judicio de incfficiofo ,
tamcn fi legitima portio quocunque titulo liberis,quantumvis
obfequentiífimis, relicta fuerat, injuria illa manebat, §.fed
kac 3. Infi.de inoff'. tefiarn. ; cui tei oceurrere voluit Juftinianus,
atque ea de caufa conftituit, ut non fuíliceret in pofterum
ad excludendam querelam,legitiman! quolibet titulo reliótam
efle: fed neceífc eífet, liberos vel heredes inftitui , vel
exheredan addito elogio . Ceterum quia i 1 lata per exheredationem
aut prasteritionem injuria fatis tollitur refciífa inftitutione
heredis , fufnecre etiam ei vifum fuit, inftitutionem
folam refeindi, falvis ceteris teftamenti capitibus , cum olini
qucrcla omnia refeinderct. Nihil hoc pertinet ad prxteritio-
nem

SELECT. JUR. QUSST. LÍB. II. jjr
nem patcrnam , ex qua caufa teftamentum ab initio nuiluni
eft. Omnino enim explodcndus eft eorum error, qui putant
filium etiam non rite a patre exheredatum, modo ci quocunque
titulo legitima relicta eífet , jure antiquo queri debuiífe
de inofficioíb , nec alio jure ad bona patris venire potuiífe .
Quid enim certius, quam pretérito filio, qui erat in poteílate,
teftamentum ipío jure nullius fuilfe momenti ? Nec vero
eo minus pro prceterito habtbatur,aut nullum erat teftamentum,quod
quarta debitas portionis,aut etiam multo amplius
prasterito legatum fuerat. Nam utrum filius prateritus eífet,
nec ne, non ex legati dationc , fed ex inftitutione aut exheredatione
aftimabatur, omnefque prateriti cenfebantur, qui
ñeque heredes inftituti erant, ñeque ut oportct exheredati,
f.eadcm i 2.hfi.de htred.qua ab inte fi..Quod vero Vlptanus in
1.8. §.fi quis 6. ff.de inoff.ttfi. ait fecure eum teftari, qui rnortis
caufa quartam donavit, non fie accipiendum eft,poífe patrem
ifto cafu filium praterire , fed poífe fecure exheredare
hoc efieólu , ut & teftamentum jure confiftat, nec per querelam
refeindatur. Sed ñeque pertinet d.Nov.i 1 $.cap.i. ad ea
teftamenta , in quibus liberi pofthumi aut emancipati a patre
prateriti funt , quamvis illa jure fubliftant: nam iftorum
nativitatc teftamentum rumpitur ipfo jure , & in totum infirmatur
; his prateritis per contra tabulas bonorum pofieffionem
evertitur, §.1. & §.emancipatos %.lnfi. de exber. lib. 9
ut proinde nec hic qucreI&,dequaunain^.AW.agitur,fit locus:
quippe qua; non datur, ubi alio jure ad hereditatem parentum
liberi venire poífunt , §.2. Infi. de inoff.itftani.: nec
quicquam ex hoc jure expreífe mutatum reperitur . Quamobrem
cum, ut fatis abundeque demonftravimus,tota fanclio
Juftiniani in d.Nov.i 15. cap.$. fpeclet liberos, quibus ab
hereditate patris excíufis nec civiii nec pratorio jure ullum
remedium competit,fed tantum una querela inofficiofi teftamenti
; ex caufa autem prateritionis paterna teftamentum
vel ipfo jure nullum fit, vel rumpatur agnatione fui heredis,
aut data bonorum poífefiione contra tabuks cvertatur: m
univerfum dicendum eft,non ad alios liberos eam juftiniani
conftitutionem pertinere,quam qui legitime a filtre funt ex-
•

5^2 A R S T O L D Í VÍNNÍi
heredad : nec poteft ea producí ad prceteri.tionem paternam
fine infigni liberorum , quibus confulere voluit Juftinianus,
Ixíionc . Matris autem prarteritio pro exheredatione lemper
reputata fuit. Ac proinde liberi a matre praeteriti ñeque civili
jure, ñeque prajtorio teftamentum turbare poífunt , non
magis quam a patre exheredati:fed bis unicum tantum admíniculum
fupereft , videlicet querela inoíficiofi teftamenti,
§.tt¡t Jnjt.de cxbcr.lib. /.8. pr.ff.de bon> pofi. cont. tab.. Hanc
féntentiam Azoni Se plenfque veterum probatam fuilfe teítantur
Bart.& laf.in d.autb.tx caufa , quos fecuti Cujac.in
l.fi.to 17. ff. de ¿njuft. rupt. tejí. Govcan. in 1.1. ff'. de vulg.
txr pvp. Ant. Fab. lib.y. conjecl.iq.. ejr- dec.20. m.4. Gilken
itt d.autb. nam. 1. & feqq.
Sunt qui intereflé exiftimant, utrum prarteritio facía Ct
a patre ignorante ubi liberos fuperelfe,an a fciente; illo cafu
totum teftamentum irritum eífe , nifi adjeóla fit claufula codicillans
: hoc autem five pofteriore caíu legata Se íideicommiífa
faiva manere : qua; íententia pra;judiciis curiarum fuprema;
jurifdiclionis robur accepit, Ant. Fab. Cod.fuo for. de
/ib. O' poftb. di.fi 1. Cbrifiin. ^/4. ice.9., 8c probatur Diod.
Tu/dcno in comment. Injl. do jaoff. teft. tap.i..h\ hifee autem
regíonibus paífim necefñtatem exheredandorum liberorum ,
fi heredes non inftituantur, non agnofeimus , utpote quac
fuorum tantum heredum propria eft, quales heredes nos non
habemus: fed prateritio non matris tantum,verum etiam patris
pro exheredatione habetur , cxemplo miiitarium teftamentorum,
§. fed fi 6. Injl. de exber. lib^r.. Intelligo ut ipfo
jure valcat teftamentum, non quin tanquam inoñiciofum refcindi
poífit, & res ad caufam inteftati pronuntiatione ¡lidiéis
redigi. Nam querelam modis ómnibus etiam nos retinemus,fi
inique & contra officium pietatis exheredado aut pra;teritio
facía proponatur,G¿VíjV;». lib.2. de jur. noviJS. cap.

SE£,ECT, JUR. QU^IST. LÍB. II.
C A P . XXI.
Vtrum fi exheredatio facía fit fine elogio , teftamentum ex
A/ov. n$. nullum fit 9an jure adhuc fubfifiat, & ad
illud refcindendum querela fit opus ?
Lcgans quasftio eíl, utrum fi exheredado fa£la fit omiflb
elogio, id eíl, fine exprcflione caufie ingratitudinis , te-
[lamentum ex conflitutione JuftinianiA/ovell.ut¡.cap.2 t.&4.
nullum fit ipfo jure , an juro adhuc fubfiftat , & ad illud refcindendum
querela etiamnum fit opus.In hac quxftione nu T
mero vincunt, qui ad validitatem teftamenti negant fuíficere
exheredationem fimplicem íeu faéla© fine caufie infertione ,
& ad hoc omnino requirunt quaiificatam.Quod fi verum eft,
nullus ufus querela relinquitur in linea reala , prxterquam
único illo cafu, cum exhcredationi aut prastcritioni additum
eíl elogium; qua íententia fuit Joannis^eUtu a Glofta in /.5.
ff.de />ojy*.ít/?.probataplerifquelnterpretjbus in autb.ex caufa
Cde lib. pr¿et. Ciar. §.teftam. quafi.4.0. Gomtz 1. re fot. 11.
Covar.in cap.Rainutius p.i. num.y. cap. 16. VVcfinb. par. de
inoff. teft. num.y. Sc late defenfa a Bacb. ad pr. hift. tod. tit..
Ceterum ut plurimis hac fententia piaceat , non defunt tamen
qui eam taxent, ut conílitutioni Juftiniani minimeconfentaneam:
& fane,ut mihi videtur, non immerito. Nam qui
diligenter eam conílitutioiiem evolvet, compenet ex tenore
Impcratorem non agere de iis rebus , qua; ad internam teftamenti
folennitatem ritumve exhercdatienis pertinent ; fed
tantum de cauíis, ob quas facía exheredado, jufte vel injufte
fa&a intelügatur . At injuftitia exheredationis non vitiat teftamentum
ipfo jure . Quamobrem nos contra fie ftatuimus ,
etiam poft dici. ¿Vov.i i5.,dummodo liberi,quicunqueerunt,
.rite fint exheredati íecundum formam juris priori-s , fcilicct
nominatim, pure,fimpliciter, quamvis aut nulla fit caula cx-
>K redationis , aut non fit adlcripta, jus antiquum manere ,
Sc querelam folam exheredatis dari,etiam pofthumis & infantibus.
Videcnim, quasfo, qua fuperiuri fententia; fint confe-
quentia.

A R N O I, D i V i N N i I
quentia.Eniciturexea,ut teftamentum nullum fit,etiamfi prceteriti
finí liberi emancipan; ctiamfi pneteriti fint fine elogio,
qui nunquam in poteílate fuerint; ut pofthumi exheredati
nativitate rumpatur ipfo jure teftamentum ; ut infantium atque
adco impuberum fere omnium exheredatio nuliius momenti
fit;dcnique ut tantum non liberi matríbus , parentes
liberis fui heredes fiant. Atque ita delctur bonorum poífclüo
contra tabulas: delctur §.tmancipatos i.item §.fcd hac quídam
$. §.u!t. In]}. de exhcr. líber.. Delentur ferme in totum tit.
f¡\ C. & Infl. de inoff'. teft.. Quis vero credat tot capita juris
veteris a Juftiniano tacite abrogata,qu¡ nunquam i'olet quiequam
de jure veten mutare, nifi cum exprcífa mentione ejus
juris, quod abrogare conftituit,& commendatione novi? Rcfragantur
etiam verba d.Nov.i\$. cap.%xirca fin-Sí cap.\. §fi
tales 9., ubi cum jufiiífet Imperator , fi exheredatio aut preteritio
facía eífet cum elogio, idque elogium probaífent ícripti
heredes , firmum manerc teftamentum , five , ut ipfe loqiiitur
, tv 7n idiu i%jt ótcíij.ev&iv) rr,v tdizv e%eiv i^uy ,
fubjicit, fi hoc obfervatum non fuerit , teftamentum irritum
reddi atq;everti:utitur enim verbis ctKUfXsofhu & UPcetpfarKrOoUt
qux de iis tantum predican folent, quce ab initio eonftiterunt.
Quo vero remedio evertetur ? Non alio haud dubie ,
quam querela inofnciofi, qua; una exheredatis,aut preteritis
ea preteritione,quíe vim exheredationis habet,fupererat. Arguit
hoc diligens illa caufarum ingratitudinis , de quibus in
judicio quaerelac agitur , enumeratio SÍ definitio,qux caufam
nova; conílitutioni dedit. Ad ha:c,fi dicimus liberis ómnibus
fine elogio exheredatis aut preterítis teftamentum poteftate
d.conílitutionís nullum efle, non liberis tantum confulimus,
fed extrañéis etiam defuncli heredibus legitimís : quippe ad
quos tum liberis repudiantibus,aut ante parentem,aut priusquam
hereditatem adierint , mortuis, heredítas defunóli ab
inteftatopervcnturafit.cxclufis feriptis heredibus,qui alioqui
ex teftamento iifdem rebus intervenientibus venturi eífent.
Juftinianus autem liberis duntaxat profpeclum voluit , ne
his noccret exheredatio, non confulere ALUS contra feriptos
teftamento heredes. Poftremo, ut ex diCtis liquet, non fuit ei
pro-

SF.LECT. JUR. QUJE S T. Li B. II. 335
propofitum tollcre inofficiofi querelam, fed proniorcm atque
expeditiorem ei viam faceré , unique potiífimum rei afierre
remedium , ne fciíicet libcri exheredati ob difficultatem probandi
fe femper ofriciofos fuiífe, parentum bereditate excídcrent
. Cum ergo duplican effectum jure veteri exheredatío
habeat, unum hunc , ut abfolvat teftamenti folennitatem
, ut ne nullum fit ob prxteritionem , ad quod fufricit
rite faélam elfe,quamvis injuíla fit: alterum,ut exheredatum
íummoveat ab bereditate, ad quod infuper exigitur, ut facía
fit juílis de cauíis : pofteriorem tantum effeclum reftringere
voluit Juftinianus,priore in fuo ftatu reliclo.Sive igitur nulla
caufa a teftatore expretTa fit , five aliqua , qux tamen non fit
ex iis qua d. Nuv. 1 1 £. cap.z,. contincntur,aut ex iis quidem,
fed in cujus probatione heres deficiat, utiliter 8c cum efieclu
exheredatus de inofficiofo hodicque aget 8c poftulabit, ut teftamentum
refeindatur, refque redigatur ad caufam intcftatU
ñeque alio remedio ad bona defuncti parentis venire poterit.
Idemque erit,li libcri prxteriti fint ab iis parcntibus,quorum
prxteritio pro exheredatione eft, ut matris 8c avi materni,licet
caufa adjecla non fit. Falfum enim eft, quod pleriquc pro
vero nobis obtrudunt, prxteritionem maternam pro exheredatione
amplius non haberi,fed ex hac caufa non minus nullum
eífe teftamentum , quam fi pater prxteriilfet, niíi prxteritioni
additum fit elogium : quippe qui contra rationem inris
neceífitatem exheredandi illic introducunt,ub¡ non eft fuitas
, /. 11. ff.de llb. & poftb. /.4. §.2. ¡[.da bon. poft. con;, tab..
Proinde nihil quoque intereft parentes a liberis exheredati
fint, an prxteriti: nam hxc in linea afcendentiura nihil differunt
. Ita concludimus cum Fulgof. & Don. in d. auth. ex
caufa. Duar.cap.^. ad tit. de inoff. teft. Vigl. adrubr.Jnft.eod.
Cujac. ad Nov.iZ. Vafq. lib.2. defucc. creat. §.20.num.162.
&' feqq.Facbín.iL. controv.y.Gudelin. lib.2.de jur. novifl.cap.4.
Pérez in Cod. tit. de lib. prat.num. 13.
Argumenta diífcntientium non funt talia , quin his facile
ex iis, qux jam dióla funt, oceurri pofiit . Primum eft ,
quod exheredado non rite faóla pro prteteritione habetur,/.8.
§.2. ff.de bon. poft. cont, tab. . Efto ; fed fulfum eft quod alfumiínt,

%\6 A R iV O T, D ! Ví N K i Í
munt, cxhercdationem fine elogio faólam rite facía m non
eífe , pctuntque hic fibi concedí to év ctpxÜ * nlpponcntes
in exheredatione omiíTo elogio facía leges 8c ritum exheredationis
obfervata non eífe : quod eft 7rp¿diov -^euio; .
Nam, ut fupra demonftravimus , in tota illa AW.115.
cap.z,. & 4. nihil cavetur de alia folennitate aut de alio ritu
in exheredatione obfervando , quam qui prioribus legibus
prxfcriptus fuit, nempe ut puré , ut nominatim , ut.
a tota hercditate,& ab ómnibus gradibus liberi exheredentur,
/.3. §.1. &feqq. l.cum quidem 1 o. ff.de lib.&pojlb. l.fedfubiS.
ff.de bon. pop. cont. tab. §.fcd buc 5. Injl. de exher. lib. : fed
tantum proclivior Via fternitur ad querelam inofficiofi teftamenti,
ubi exheredatio rite quidem facía eft,fed injuriam habcre
videtur . Non obftat, quod Juftinianus exprefte jubct
caufam ingratitudinis teftamento inferí : nam idem, fi iníerta
non fit, non vult teftamentum ipfo jure nullum clfe , fed
vult illud refeindi, Se quidem non in totum , fed pro parte
duntaxat, quoad inftitutionem fcilicet heredis; cetera autem
capitula falva manere. Itaque fruftra hic objicitur vulgatum
illud : Quod contra legem fit, id ipfo jure nullum eft , /.5.
C.de legib. : nam illa regula non procedit, quando lex id ,
quod fieri vetat, valere alíquo modo & fubfiftere patitur fuppeditato
remedio, quo quod factum eft , refeindatur , aut
vis ejus infringatur, quod hic fecit luftinianus: de quo nos
fulius lib.i. quaft.i. . Non majoris ponderís eft 8c hoc argumentum
, quod tamen Bachovio palmarium videtur , nempe
legitimam liberis 8c parentibus relinquendam eflTe titulo inftitutionis
. Ex eo enim minime fcquitur , fi non fit rclitia
íali titulo , teftamentum ipfo jure nullum eífe. Sed hxc colleelio
bona eft ; ut teftamentum maneat év tyi ISiçt t

SELF.CT. JUR. OUJEST. Lic. II. 357
hcredatis, §.2. lnft.de inoff.teft. , ítem libcris ómnibus cxheredatis
non addito in genere, quod ingrati fuerint,quia non
poífuiit non vineere , ¡.omnímodo 30. C.eod.tit.. Coniiderare
debuerant non fruftra efle.quod leges teftamentum fubfiftere
voiunt, ut faltcm üs cafibus, quos modo memoravi, incidentibus,-voluntas
defuncli eonfervetur & exitum habeat.
G A P . XXII.
Anjus accrefeendi in bcredjtatibus cura aüquo ejfcclte
a ttftatore probiberi queat ?
y^v Uando unus tantum heres fe ti pt fes eft , licet ex certa
I/ parte hercditatis,puta quadrante.triente &c.,is per-
^ -
***"'""*' indeac fi ex toto afil inftitutus cfilt, omnium bono,
u n hereditatcm confequitur, §.bereditas $.ínft. de bered.
inftit. . Hoc autem magis eft ex fubtilitate juris propter reguiam,
quia nemini partim teftato, partim inteftato decedere
permittitur , d.j.berzditas , quam ex volúntate defuncli ,
qua; ejufmodi interprctationem vix «uimittit , ubi unus tantum
ex parte aliqua heres feriptus eft. Quod fi, v.c. tres,finguli
ex uncía feripti lint , aut dúo ex duabus partibus , tertius
ex parte tertia,commodiífime dicitur arbitraria diftributione
teftatorem ufum, atque in tres partes axjuales univerfam
hereditatem diviíiílc. Quod fecus eft, fi unus tantum inftitutus
proponatur in quarirante , five quarta hereditatis
parte,. Qn_imobrem licet ¡lio caíu propter libertatem diftribuendi,
óc communem vohintatem idem obtineat in teftamento
militis, quod in teíhmento paganorum, /.3. C.de tefam.mil.
, hoc tamen cafu diverfum jus eft, propter d. regulam
, qua; non militum ,fed p.igauorum poteftatcm coercet ;
atque uno tantum herede in certa aílis parte a pagano inftituto,
pars hxc reliquas ad fe trahit; a milite i\ idem faclum
fit,re!iduum heredes ab iiucit.ito ferunt, Lquarcbatur 19.$'.
de teftam. miüt. , quod & in Graséis Inftitutionibus difertc
expreífit Theophilus. Sed

33$ A R N 0 r. D í VÍNNÍÍ
raletinftitutio detracta rei mentione , l.i. §.// ex 4. l.quoties
q.§.Jí dúo 13.jf.de bercd.ittj}., nifi ei coheres indefinite aut ex
parte aflis datus fit: tune eniín iegatarii loco habetur, l.cobs-
Yidi áf\.§.ult.dc iulg.& pup. /.peti. Cde bered.ittjlit.
Verum & hoc ipfum ex fubtilitate juris eft, atque ex
ri fuperioris regula;, ac proinde ad militaría teftamenta non
pertinet: nam fi miles unum ex fundo heredem fcrípferit,
creditur quantum ad rcfiduum patrimonium inteftatus decefliífe,
l.ó.ff'.de ttjiam. mi iit.. Igitur jus noftrum, ut inquit
Pomponius /.y. ff.de reg.jur., non patitur eundem in paganis
tcftato& inteftato decedere:quafi hac dúo, teftatus & inteftatus,
inter fe natural i ter pugnent, tanquam ajentia & negantia,
& ideo eidem fubjeclo incífe , aut de eodem fubjecto
pronuntiari non pofllnt,ex regula Jogicorum deoppofitione.
Et quidem fine manifefta & naturali rerum pugna dici non
poteft,unum atque eundem in totum aut fecundum eandem
partem & teftatum & inteftatum dcceHiife : at non prohibet
]ex oppofitionis,quominus dicamus eundem teftatum Sc inteftatum
decefliífe, non fecundum idem , ftd fecundum partes
diverfas. Ceterum ut hic quoque pugna fit, efiicit fubtijitas
juris civilis, qua fingitur heres reprafentare 8c fuftinere
períbnam defuncti: qua reprafentatio ut eft totius perfona,
ita 8c totalis, atque ut eft unius , ita 8c uniformis eífe debet:
hoc eft , ut defunctus pro parte repraí'entari non debet , ita
nec debet per heredes diverli generis partim ex teftamento ,
partim ab inteftato : íed quiíquis heres eft , debet in totum
fubire locum 8c vicem demortui , eumque reprafentare uno
ac fimplici reprafentationis genere , vel in totum ex teftamento,
vel in totum ab inteftato. Eoque pertinet,quod feribit
M.Tullius lib.2. de ittvctit., unius pecunia diiiimilibus
de cauíis heredes eífe non poífe: nec unquam ía&um efle, ut
ejufdcm pecunia alius teftamento, alius lege heres eflet.Rationem
hujus rei hanc affert Gómez lib.2. var. re/o/, cap.3. t
quod abfurdum fit per qualitates contrarias , qua in uno
& eodem nomine natura eífe non poífunt, unum 8c eundem
per fictionem, qua naturam iraitatur, repraíéntari. Putarem
ego ttaturaiiur ind. l*y.f¡* de R^./w.pofitum efle pro eo,
quod

S F. L E C T. J 11 R. QjU JE S T. L i B. II. 339
quod rccepti paflim moris erat;ut & alibi interdum,/./Wj#fa
16. §. idem Pornponius 4. ff. de minor. I. item Ji 2 2. §. 1. ff.
locat.. Nam regula ifta e folis Romanorum moribus pendet,
ñeque apud alios populos locum habet.ac ne apud Romanos
quidem in teftamento militis: unde futís liquet eam non niti
aliqua naturali ratione.
Ex htc porro regula dcfcendit jus accrefcendi ínter
plurcs heredes teftamentarios , videlícet ut uno deficiente
pars ejus accrefeat cíeteris.qui heredes extiterunt, l.libcr Lomo
§.$././} ita quis 66.ff.de húrtd.iv¡lit.l.un.§.bis ita ío.C.de
caduc.tol/., quanquam non ex caula próxima aut adasquata.
Valet enim hoc jus etiam in hircdítatíbus legitimis , l.ft ex
p/uribus tjiff.defuis & kpt. befté. , & valet utrobique ex
necefiitate . Neceflitas nafeitur ex duobus principiis juris :
quorum primum eft.Neminem hereditatis fibi delata; partem
femel quxfitam repudiare poífe,l.^.C.de rcpud.bcr., alterum,
Ncminem ejufdem hereditatis , qua alium heredem non habet,
partein habere pofle, partem repudiare, I.1J.2. ff.de acq.
ber.d.l.un. §.bis ita 10. C.de cad.toll. . Et igitur, quí ex aliqua
parte heres extitit , five ex teftamento five ab inteftato,
ei etiam invito & ignoranti deficientium portiones accrefeunt
, l.btrcdi l\.l.ji dúo 38. l.qut ex duobus 53. §. 1. ff. de
«cq.htrtd. dj.9. ff.de fuis & Itg. ber. , & accrelcunt femper
cum onere , arris videlícet alieni & legatorum , d.l.un. §.bis
ita. C.de cad.íol!.. Si plures fint , qui portioncm fuam agnoverunt,
defe&s partes accrefeunt ómnibus qui agnoverint,
fi omnes conjun£ti aut disjun£ti fint: fin promifeue conjunción
disjunclimque inftituti , aut ab inteftato vocati , deficicntis
disjuncti portio ómnibus, conjuncU folis conjunótis
accrefeit ex tacita volúntate teftatoris aut legis . Accrefcit
vero fingulis non ex :equo, fed pro portionibus hereditariis:
& in diftributione fi permiftim inftituti fint disjunóti &conjuncli,
placet conjunótos unius perfona; poteftate fungí , ut
non plus univerfi confequantur,quam disjunclorum finguli,
d./.uu.§.bis ita 10. C.de cad.toll.l.birtdcs 61.ff.de ber.injlit.:
eademque ratio eft & heredum legitímorum , cum alii conjunctim
feu nomine colleótivo , alii feparatim vocantur ;
Y 2 quod

340 ARNOLDÍ VÍNNÍÍ
quod fit, ut cum quídam in ftirpcs, alii ín capita vcníunt,ut
íiiií & nepotes.fratres & fratrum filii.Valct id jus & ín legatis
inter collegatarios ejufdem reí: verum ratione Sc cífectu
non nihil difiimili.Etenim in iegatis locum non hahct ex neceflitate
aliqua aut difpofitione juris, fed ex fbía prafumpta
volúntate teftatoris eandem rem pluribus legantis : quippe
quos íingulos partem quidem habere velle intclligitur Sc legatum
fcindi , fi concurrant; fi vero non concurrant, folídum
poítpcfito herede , §f¡ cadera SJjjJJ.de legat. l.un. §.ub¡
autem i l, Cde caduc.toll., ac proinde Sc prohiben inter legatarios
ejufdem rei accretio poteft,

SELECT. JUR. QuJBST. LÍB. II. 341
fiin.T0K4.decif.il. Levia autem valde funt, qux huic fententia
objiciuntur , & prafertim a D. Broncborfiio lib.2. mi fe.
cuntr. rz/?trM4.;quale primum illud eft, quod Vlplanus in /.
quoties 9. §.fi dúo 11.ff.de btred.infiit. feribit, inftitutos ex
certisrebus,quafi fimpliciter inftituti fint, hereditate potiri,
nifi voluntas patrisfam. manifeftiflime refragetur : unde fie
ex contrario recle colligi putat, fi paterfam. expreífe voluit
eos contentos eífe iis rebus aut partibus, ex quibus inftituti
funt , atque nominarim prohibuerit, ne reliqua bona i :
s
accrefeant , eo cafu pro parte teftatum decedere , ñeque ad
hunc cafum fuperiorcm regulam pertinere.Vitiofa enim hxc
collcclio Se prava hujus loci interpretatio eft : quippe Jurisconfultus
his verbis : Si modo voluntas patrisfam.rnanifefiiffime
non refragatur , non hoc fignificat,fi teftator prohibuerit
rcliquam portionem accrefeere inftitutis, eam relinquendam
eífe heredibus Iegitimis ; atque ita contra quam juris
ratio patitur , eundem Se teftato Se inteftato poífe decedere :
fed longe alia iftius claufulce fententia eft, nempe quod ferípti
ex inarqualibus partibus certx rei,qui alioqui ex ratione
juris ex xquis partibus heredes forent, perinde ac fi nec res
nec partes eíTent nominatx, in manifefta teftatoris volúntate
heredes ex inxqualibus partibus fiant, atque ex iis proportionaliter
, quas in rebus certis expreífit, veluti in fpecie ab
Uipiano propofita unus ex tríente, alter ex beífe,qux partes
nominantur in fundo . Atque inducetur hxc inxqualitas
non tam ipfo jure , quam otlicio arbitri familia;-ereifeunda;,
l.cx fació 35. ff.de hered.infiit. . Putat prxterea D.Broncborftius,
fatis probari poífe teftatorem , cum hoc aperte voluit ,
pro parte teftato decedere, Se fie cavere , ne íefiduum heredi
inftituto accrefcat , per l.ptto 69. pr.vtrf.idtm dicemus ff.de
leg.2. . Proponitur ibi heres ex affe feriptus his verbis a teftatore
rogatus : Pttu pro hereditate, quam tibi reliqui, qua
ad fratrem meum jure legitimo redirtt, contentus fis centum
aureit: Se ait Papinianus tale fideicommiífum valere. Ergo,
inquit 3roncborflius,\egit\mi heredes hic in refiduo ab inteftato
fuccedunt. Hoc, inquam ,ego, levius primo eft, Se aperte
falfum.Nam cum heres inftitutus retenta vel deducía cer-
Y 3 ta

34 2
ARKOLDÍ VÍMNÍÍ
ta re aut fumma rogatus eíl hereditatem reílituere,aut quod
vi ip,fa idem eíl, certa fumma contentus effe,ejus, qui teftamento
non fació legitimus heres futurus eífet, gratia, ut in
fpecic propofita, non duodivcrfi generis heredes hic defun-
6to fuccedunt , unus ex teftamento , alter ab inteftato ; fed
uterque eft teftamento, alter direcle , alter oblique feu ex fideicommiífo
. Atque hoc cafu heres fiduciarius reftituta hereditate
inflar legatarii eft , & vi ipfa legatarius : fideicommiífarius
folus heredis locum obtinet, actioncfque hereditarias
folus 8c exercet, & excipit, §.ft quis una 9.lnft.de fideic.
bendJ.fi ¡egatus 30. §.i.ff.ad S.C.TrcbcüJ.pcn. C.de bcr.inftit..
Ád haic, ut probet teftatorem poífe pro parte tantum
bonorum teftatum decedere, 8c confequenter prohibere , ne
reliquum heredi teftamentario accrefcat, adducit D.Bronchorftius
refponfum S cavóla in l.fi quis ¡ta 82. ff.de bered.
inftit.. Si quis , inquit ibi Scavola , ita heres inftituatur,
fi Iegitimus hens vendicare nolit htreditattm meara,puto deficere
conditionem teftamenti illo vindicante • An igitur
deficiente teftamenti conditione,& herede legitimo hereditatem
vindicante , nihilominus inllitutus pro parte ex teftamento
heres erit ? Quis unquam talia audivit ? Somnum
obrepiffe clariílimo Viro, cum hice feriberet, diceres, adeo
plena eft tota illa aífertio 7rctpepptnv£ia>v.Voí\.vzmo 8c ineoinfignis
error eft, quod fententiam fuam exiftimat ftabiliri per
l.dominus $7.§.*. ff.de ufufr. , ubi talis fpecies aPapiniano
proponitur: Teftator libertis fuis fruclum pra;diorum ob
alimenta per fideicommiífum reliquit: deinde heres feriptus
diftributione pro rata facía ex fruclibus prasdiorum libertis
alimenta aliquamdiu prceftitit: mox unus ex libertis alimentariis
feu frucluariis ob alimenta vita dccelfit: queeritur
utrum partís ejus emolumentum accrefcat ceteris collegatariis
five fideicommíífariis,an vero ad heredem revertatur? Et
ait Papinianus, partium emolumentum ex perfona vita decedentium
ad heredem proprietatis dominum recurrerc.Cujus
refponfi ratio non eft obfeura . Nam cum fruclum fmgulis
ad alimenta duntaxat prceftari teftator voluerit, inde
apparet, non plus quenquam corum habere voluifle , quam
quo

SELECT. JUR. QuyssT. LÍB. II. 343
quo vítam fuam toleraret: camque ob caufam portío unius
deficiens ceteris non debet accrefcere, quibus arfatim fuppetit,
quo fe exhibeant . Ubi autem hic dúo heredes diverfo
jure fuccedentes, alter ex teftamento, alter ab inteftato?Nec
vero hic difputamus de legatariis aut fideicommiífariis ejufdem
rei, inter quos ut accrefcendi jus non nifi ex voluntate
defuncli locum habet , ita & prohiben' a teftatore poteft
fine oftcnfa fuperioris regula;, cum pars deficientis apud heredem
maneat. Atque hice etiam ratio eft , cur idem illud
jus ceífet in legatis alimentorum ; nempe quia teftator intelligitur
noiuifle,hic quicquam accrefcere . Sicut enim in
agris limitatis locus non eft juri alluvionis, propterea quod
in his certis limitibus & fínibus jus poífcíforis circumfcriptum
eft , l.in agris i6.Jf.Je acq.rer.dom. ; ita & in ufufruc~tu
limitato ad finem alimentorum ceffat jus accrefcendi,
quod cum alluvione comparatur , l.fi Titio 3 3. ¡n fin. ff.de
ufufr. d.l.dominus 57. §.¡. ff.eod. I.alimenta 16. §.2. ff.de
alim.legat.
Etfi autem communis híec fententia rationi juris magis
convenit,quam prior i;Ia Bartoli aut Broncborfiiiieñ tamen
& media qua;dam , quam proponit & tuetur Saltcetus in
l.pen. C.de bcred.ínj}it. , & a qua non abhorret docliflimus
Eachovius : nimirum prohibitionem fupradiótam non efficere
quidem , quominus heres fcriptus vi & poteftate juris
ex aífe heres fíat: ceterum hanc ejus vim eííé , ut heres ille
ex certa parte aut re fcriptus reíiduum vel partes reüquas,
quas accrefcere teftator noluit , tanquam ex fideicommilfo
teneatur reftituere iis, qui ab inteftato ad hereditatem ejus
venturi fuiífent.ducto argumento afimili, quale proponitur
in l.fi quis 2Q.ff. ad S.CTrtbell.Sz. ¿j. Inft.quib.mod.teft.in-.
¿jrm.item in Lex fahí o 17.pr.ff.ad S .C.TrebelLtkhc.l.peto6ç).
infin.pr.ff.delegat.2..Atquchxcfententia mihi quoque non
difplicet: imo magis placet, quam fuperior illa communis ,
quoniam favet voluntati morientium falva ratione juris. Et
huc accommodari poteft claufula in d.l.quoties 9. §.fidúo
1 3. ff.de bered.infiit.,dc qua fupra . Excogitavit & Viglius
nofter mediam fententiam: fed ille dum ícrvare cupit voiun-
Y 4 tatem

344 ARNOLDI VÍNNÍÍ
tatem dcfun£ti,tnanifefte facit adverfus rationem juris,comminifeendo
tacitam Icgitimorum heredum in partibus,quas
teftator feriptum heredem habere noluit, inftitutionemrqualis
ihítitutio jure noftro incógnita eíl. Quod cum nec ipfe
Viglius diífimulet, perfuafum habeo, eum quoque omnino
& íine cunc"tatione inSaliceti opinionern tranfiturum fuilfe,
fi quis modo eam propofuiífet. In Bclgio generali confuctudine
paífim receptum cíl,ut unicuique liccatpartim teftato,
partiminteftato decedere contra dilpofitionem juris Romani,
Grot.2.tntrod.c.\%.Gudd.2.dc jur.novifs.c.^.Cbrip.iol.u
dec.% i.& dcc.7, i 2.& lol.^.dtcif.i o.An autem per hoc quoque
cenferi debeat in totum abolitum efle jus accrefeendi ,
bic non difputo . Miá.GbripJ.dccifsi.Gudel.d.cap.^.Groeneuv.
traci.de legib.abrog.ad §.bereditas $. lnp.de hcr.infit.
C A P . XXIII.
guando conditio fubfiitutionis vulgaris filio fió heredi
a patre facía extitifie inte/ligatur , Ut fubf.it uto
fiat locus ?

.S E L E CT. J11R. QuffiST. Lí B. II. g 4$
rit, eo quod bonis paternis fe immifcerc noluit. Nam etfi
fuus heres ipfo jure heres exiftat, citra ullum vel fuum vel
aJterius factum , fine aditione , fine ¿retiene , fine geftione
pro herede, §.i.lnft.de hered.qua ab inttft.deftr.l.infuis 14.
•ff.de fuis & /cg.hcred. , & ideo non eífe fine herede dicatur,
qui fuum heredem , licet fe abílinentem habet, l.cum quafi
$o.§.fid & fi 10.ff.de fidcie.libert. , qua; res etiam fuá habereíTecla
circa confirmationcm tabularum pupillarium , liber
tatum datíones &c. , L12.ff.de 'i*Tp & pupfubfi.l.filius 41.
& l.feq. l.ult. de acq.bercd. Lpattrfam.2U.ff.de reb.auFI.jud.
poft. . Tamen cum de exciudendo fubftituto qureí-itur,& vi
atque interpretatione horum xerbonirn,Sifi/ius mihi heres
non erit, ex mente & volúntate fubftituentis,quam jus civile
hic fequitur atque approbat, non avctçctvmç leu nuda ¡fta
exiftentia,ut male Theophilus exiftimavit; fed immiftio fílii
cum aditione heredis extrañe! comparanda eft » & fubftitutum
filius excludet, non cum nudo nomine tenus, fed reipfa
&'cum effeétu rieres ractus eft. Sicjurifconfulti in /.non
folum 6y.ff.de rit.nupt.l.fi poft 6S.ff.de legat. 1 .aperte negant
filium , qui abftinuit , patri heredem cxtitiífe : nec prator
hunc heredis loco habet, l.fi fi/ius 1 2. ff'.de interrog.in jur..
Et aüoqui fi nulio modo cíficere filius poíTit, ut non fit heres
, früftra ei fubftitutus daretur in eum cafum, quo heres
non erit, quo procul dubio continetur etiam cafus,quo non
vult heres efle . Enimvcro íi filius patri fuperftes decefferit
non declarata volúntate fuper ¡mmixtione aut abftentione ,
hic excludetur fubftitutus propter tranfmiflionem hereditatis
ipfo jure quxíita necderelic~Le,aut rcpudhvxJ.Lucius
ff.de iulg.& picpill.l.i. Cde jur.de/ib.jffncl.Lun.§.$.& §cum
autem i^.C.de caduc.tollend. . Porro ex his apparet veruni
non eífe quod plcriquc tradiderunt,quos fequitur Yacbin.^.
controver.yi., filium, qui vulgarem fubftitutum a patre ac
cepit, definere eífe fuum heredem . Illud quidem recle dicitur,
Sc omnino dicendum videtur, fuum heredem, qui in cafum
vulgarem fubftitutum accepit, ex neceffario lierede fieri
voluntarium,& id quidem ex ratione ipfius juris ciViTfe,cju«5
ícilicet patri permiflum , neceflitatem iftam, ut in fuum fb.

346* A R N O L D I VÍKÍNÍÍ
lius favorem mtroductam,remittere,& quam etiam tacite renvfifle
intelligatur dato filio vulgari fubituto, ut quod alias
filius non habuiífet , nifi jure pretorio, abftinendi nimirum
licentiam, id nunc habeat jure proprio acceptum a patre, ac
proinde ex jure civíli, per ¡.verba i zff.de cond.Infit.l.^.pr.
¿.jam dubitari S6.ff.de hered.infit.. Sed nullo modo admitti
poteft, quod Doctores vulgo contendunt, per fubftitutionem
vulgarcm in totum toJli jus fuitatis . Licet enim fuitati
cofnercat, & in perfona fui heredis anuexa fit neceilitas ,
eíl tamen diverfa quaütas a fuitate;atque hac falva,aut tantum
vulnerata illa tolli poteíl,quod omnino confiderandum
eíl . In fe r vis efl ncccfsitas, fui tas non efl. Ex eo quod quis
fuus eíl, ipfo jure heres fit, bonaque paterna propter continuationem
dominii penes cum remanent: ex eo quod neceffarius,
ea retiñere cogitur, 8c creditoribus paternis,velit noíit,
rcfponderc , l.neccfarius 57.ff.de acq.hi.rcd., quanquam
etiam hic fuum confert fuitas . In fuitate magis jus & commodum
liberorum, in necefsitate folius patris vertitur , cui
ob id liberum fuit necefsitatcm hanc remitiere , atque ex
neceífario herede faceré voluntarium , ¡.12.ff.de cond.inflit..
Ñeque unquam pater dicitur fuum fibi heredem faceré , íed
bene neccfsarium; 8c cum impuberi filio fratrem necefsarium
heredem facit, fuum tamen heredem "non facit, ut recle Go-
1-tanus in ¡,2.§.fed fiquis 5.^.35. contra Bartolina . Nihil
autem plañe pro communi fententia facit l.fi filius 16. ff.de
lib.Ó' poftb.. Ñeque enim i 11 cafu illic propofito fubllitutio
vulgaris facía filio efficit, ut filius fuus heres efse deíinat, ut
male colligit Bartoius; fed hoc , ut filius interim decedens
prreterito poílhumo non pofíit videri heres fui (Te ab inteftato
, quonia m fubílitutus teftamentum fuftinet , nec ex eo
filius heres exiftere potuit.quia jus ejus adhuc pendebat propter
incertum cventum pofthumi nafeituri, de quo fufe Anton.Fab.dtc.iz.err.S.
. Similiter cum pretor liberis neceífarüs
heredibus poteftatem facit abftinendi hereditate , eofque
liberat ab oneribus hereditariis , fi velint hereditatem
derelinqúcre , §.2. hifl.de her.qual. & diff'.d.l.57.ff.de
acq.hercd., neceffitatem tantum tollit, non fuitatem; exne-
ceífariis •

S ELECT. JUR. Qu_JEST. LÍB. II. $47
ceflaríis heredibus facit voluntarios , non ex fuis extráñeos:
quippe cui propofitum non nocere liberis, fed prodelfe,/.i2.
fj.de vulg. & pup.fubft.. Itaque quemad modum poft datam
a prietore fuis & neceífariis heredibus abftincndi poteftatem,
nihilomiuus fui heredes manent, ipfoque jure & ignorantes
heredes fiunt, ac creditoribus paternis obligantur , §.2.Inft.
de bercd.qua/.-§.2. ltift.de ber. quee ab ittt.dJ.57.dc acq.ber.,
quamv's refpectu benefícii prcetorü , quo fit ut in eos aclio
non detur,/.2.ff.de cotld.furt.,\dem jus habere dicantur,quod
futurum efset, fi liberum arbitrium adeundx hereditatis ha.
berent, /.nam nec Sy.ff.dc Itgat.i., & confequenter quemadmodum
hic manet idem fuitatis eíTeótus, videlicet utfi filius
deceíferit, cum vel ¡gnoraret patrem mortuum efse, vel fciret
quidem , fed nondum declarata volúntate de retinenda
aut de relinquenda patris hereditate, eam hereditatem,utpote
ipfo jure fibi jam qmelitam.ad heredes quoslibet tranímittat,
l-i-Cde jur.de/ibj.y.§. 1 .ff.de acq.ber. 1.1 $.§.2.jf.de caftr.
pee.1.8.C.de fuis ó' IcgJib., ita quoque dicendum eft, filium,
cui in eum cafum , quo heres non erit, fubftitutus a patre
datus eft, licet necefsarius heres efse definat, idque ex ratione
ipfius juris civiiis, non taman definere fuum heredem effc,eumque,ante
immixtionem aut abftentionemdecedentem,
hereditatcm ad quofvis heredes tranfmittere exclufo fubftituto
. Quod fi per fubftitutionem vulgarem tolleretur jus
fuitatis,nec in pupillari fubftitutionc expreífa unquam ineffe
pofset vulgaris , nec in vulgari exprcfsa pupillaris, contra
quam utimur, L4.ff.de i'u/g.& pup.fubft. , denique & tranfmiifio,qua;
folius fuitatis ante legem Theodofii c Aféelas erat,
per vulgarem fubftitutionem eo tempore fuiífet impedita :
qua; omnia faifa funt,priora dúo manifefte,tertium arg./.un.
§•$'& §-cum autem ii.Cde cad.toll., ubi Juftinianus demum
fubftitutum vult admitti, cum defunt perfona;, qua; hereditatem
non aditam tranfmittunt ex lege Theodofii, qua; única
eft fub tit.C.dc bis qui ant.ap.tab.btr.tranfm. . Nimirum
jus tranfmittendi, quod foli antea fui heredes 5c fimpliciter
habebant, etiam in cafu fubftituti Juftinianus illic extendit
ad perfonas lege Theodofii comprehenfas.lnfignis itaque error

AUNOLDÍ VINNÜ
rrr üft Tonn.Deckheri , quí lib.\ .d1p.14.num.4i. ut communcm
o pin ion em tueatur, nímirum per fubftitutionem vulgarem
jus fuitatis omnímodo tolli, afíerit ideo per vulgarem
fubftitutionem íuo heredi factam tolli jus tranfmiflionis ,
quod ex fute fuitatis eft: quia fuus heres inftitutus non aliter
ex teftamento heres fit, quam fi fe immifceat. Notiflimí
enim juris eft, fuos heredes tam ex teftamento, quam ab inteftato,
ftatim & ipfo jure heredes exiftere, §.2.hft.de bcred.
q'nit.'. 1 .§.6.ff.fi quis omip.cau.tt.fl. , & claufis adhuc tabuüs,
A^.CA/vr.rf.//¿..Concludendum igitur,fubftitutionem vulgarem
in fuo herede non operari in cafum & fpeciem impotenti»
, fed in cafum noluntatis, ut loquuntur, & abftincntia;
duntaxat; utique fi filius patri fupervixerit: nam fi is
vivo adhiK patre decefierit, nullis Iibcris relictis, qui fuccedendo
rumpant,dubium non tft,quin fubftitutioni locus fit,
Zaf.tr.de fu,fit. cap.i. in quart.effe'd. Cumez.i. refol.cap.i.
num. 15.16.&24.Clr¡pin.io/.4.dcc. 16.num.4.P.Joan.a Sande
lik.4¿decifi Cur.Fríf.tit.i.difn.i. , ubi plures allegat , &
optime Bacloz-.ad Treut¡.iol.2.diJp.i i.tbef.y.. Illud quoque
mihi perfuadeo,ut hoc obiter addam,abftincnte filio fuo
herede, quo cafu fubftitutum admitti fupra diximus, f\>bftitutum
heredem fieri jure civili , hoc eft, directo ex fubftitutione
venire, & hereditatem adire poífe ex vi formula;,^; filius
mihi heres non trit, Scmpronius heres t/?o:quamvis Ant.
Faber decad.12. err.y. conte,ndat, non ipfo jure fubftitutum
hoc cafu heredem fieri,fed a pranore tantum ad bona admitti
. Etenim fuus heres fe abftinens , tantum fecundum qua;dam
heres adhuc manet , fecundum alia fauciatur & enervatur
fuitas, ut in propofito : ubi & leges ipfa; fe quodammodo
accommodant voluntati patris. Nec dubito quin filio
abftinente veri heredes fint, qui ab inteftato veniunt . Sed
hoc bv 7rap¿J'p'
CAP. XXIV.

SELECT. JUR. QU/BST. Líi». II. 349
C A P . XXIV.
An qucraadmodum, quod explorati juris efl, fub exprepa fub-
[litutione vulgari fai!a filio impuberi continetur ó- pupillaris,
ita ex converjo fub txpr.pa pupillari
etiam contimatur vulgaris ?
Lim qui fibi & liberis fuis impuberibus in utrumque
cafum profpeétum vellent, ex eonfibo Prudentum, ut
credibile eft.disjunetiva hac 8c gemelia fubftitutionis formula,
quam Modiftinus in /. 1. §. 1. ff.de vulg. & pup. fubfi. duplican
appellat, ufi fuerunt, Si filius mili bens non erit,five
erit, & intra pubtrtatem deceflerit, Ó'c, propterea quod,vel
ex plurium fententia, fubftitutio vim fuam non exerebat ultra
cafum exprefl'um,vcí quod ob diverfitatem fententiarum
rerumque judicatarumid incerti adhuc juriserat.Poftea autem
Irnpp. Marci 8c Veri conftitutione introduétum , ut fi pater
impuberi filio in alterum cafum fubftituiífet, in utrumque
cafum fubftitUiífe ¡ntclligeretur ;live filius heres non extiterit,fivc
extiterit & impubes dcc^ñhhj.^.pr.ff.dczu'g.&pup.
fubftit.. Quod jus 8c ad compendiofam duorum impuberum
fubftitutionem hoc communi verbo , eofque invictm fubjlituo
, faólam, tractum eft, ¿./.4.$.!.. Et quidem extra con trover
fiam poíitum eft,vulgaris fubftitutionis cafu expreílocontineri
etiam cafum pupillaris, vel uti fi pater impuberi filio
heredi inftituto ita fubftituat, Si filius bares non erit, Titius
teres efl o:\v.c enim, ut inter omnes convenit,etiam in alterum
hunc cafum, Si filius heres crit t& impubes deccp¿rit,Tltlus
fubftitutus intelligitur , nifi voluntas teftatoris aperte rcíragetur
, d.!..\. in fin.ff. & /.4. C.eod.. Quod autem pupillaris
quoque fubftitutio hic admittitur , id fit ex íola conjetura
voluutatis paterna;, qua; hineducitur, quod credibile fit
patrem , qui aliquem fibi heredem eífe voluit , li filius heres
non efiet, voluifle quoque cundan eífe heredem filio, li filius
heres eííet,& intra pubertatem moreretur: utroque enim cafu
pariter fubftitutum diiexiílé videtur , nec fibi magis proípé-
xiífe,

3$o A R N O L D Í V Í N N Í Í
xiffe, quam ímpuberi filio,cui etiam utile eífe crcditur heredem
a patre accipere, l.Jullanus 42. ff.de acq. bered.. In volúntate
autem teftatoris manifefta hujufinodiconjecluris non
utimur.Quapropter fi ille vel nominatim alium in fecundum
cafum fubftituitjVcl in conditionevulgarisfubftitutionisperfonam
comprehendit, cui pupillariter fubftitui nequeat, hic
qui in primum cafum fubftitutus eft,minime intelligi debet
& in cafum fecundum eífe fubftitutus contra manifeftam voluntatem
teftatoris , qui aut expreflim in cafum fecundum
fubftitutum dedit, $.3 Jnft.de pupill.fubftit., aut in conditione
íübftitutionis eum adjecit , cui in fecundum cafum fubftitui
non poteft. quod cum fit, palam eft teftatorem in eum
duntaxat cafum fubftitutionem feciífe,quo utrique heredum
fubftitui poterat,/.4.$.2. l.Lucius ^5.ff.de vulg.& pup.fubft.
1.2.& l.^.C.eod.. Excipiendus etiam cafus fmgularis in l.ult.
C.de inft.Ó' fubft. , ubi Juftinianus non vult fubftitutionem
vulgarem vim habere tacita pupillaris adverfus matrem cohereden!
pofthumo datam, fi viva ea pofthumus natus impubes
deceífent. Jus fingulare oftendunt verba illa, in bac j'pe-
Cíe, in hujítfmodi cafu. Non obftat /.8. C.de impub.& al.fubftit.,
quia loquitur de fubftitutione militis , qu:e fac~ta in
unum cafum non extenditur ad alium . Quippe militum teftamenta
non reguntur legibus aut conftitutionibus, íed ex
nuda , fimplici, ac prout verbis expreífa eft, volúntate rcftimantur,
l.in teftamento 6. C.de tift.mil.Don.in d./.8.n.$.& 6.
Vigiad pr.lnft.de pup.fubftit.Broncbovft.z.afert.i^.
Ceterum , an ex contrario,expreífo cafu fubftitutionis
pupillaris, feu fecundo, dicendum lit contineri etiam cafum
vulgaris feu primum, non eft :eque expeditum . Et communis
quidem fententia eft, expreffo fecundo primum quoque
cafum compi-chcnüimh\tc\\\gi,Glofi.é'DD.ind.l./\.ff.devu/g.
& pup. Mantic..lib.$.de conjecl.uk.vol.tit.7,.n.$. , quam fententiam
&nos probamus.Sed hic lis nobis movetur amagnis
viris Lancell.Polit.defubft.pup.qü.n.19.Vigiad pr.lnft.depup.
fulftit.A7Jton.Fab.decad.7 )2.crr.Q. & 10., qui in contrarium
eunt, ac ferio contendunt, nunquam in fubftitutione pupillari
vulgarem tacite contineri.Nos etli numero Interpretum
no-

SELECT. JUR. Q^UJE S T. LÍB. II. 351
nobifcum fcntícntíum fupcriores fumus,tamen íncommunes
opiniones non juravimus , & parum hoc efíe exiftimamus ,
nifi & legum aufloritate víncimus ac ratione . Au&oritate
defcndimur dupüci;primum verbis ipns conftitutionis Impp.
Marci & Veri relatis apud Modtjlinum in d.L4.pr.de lulg.ó'
pupill.fubfit. qux hxc funt: Vt cum pater impuberi filo in
alterum cafum fubfituifet, in utrumque cafum fuufituipe
intelñgatur. Ecce non ajunt Impp. cum pattr in primara cafum
, quomodo loqui debuerant , íi tantum in vulgar! cafu
expreíío pupillarem contineri fignificare voluiífent; fed cum
in alterum cafum , hoc cíl , unum e duobus fine ulla diftmclíone,
prímus, an fecundus tantum expreífus fuerit.Secundo
& evidentius auctoritate ejufdem Modeftiní in terminis
hanc quxftionem proponentis & decidentis in d.l.4.§.'¿.ierf.
hoc ¡taque.Qui dúos habebat filios, unum, puberem,alterum
impuberem,utroque herede inftituto,puberem impuberi fubftituit
in eum cafum , quo impubes heres exífteret, Se intra
pubertatem morcretur: ait Jurifconfultus hoc cafu fratrem
impuberem in utrumque eventual fubftitutum viderí.Quod
autem in fine ejuldem refponíijurifconfultus monct, ad evitandam
omncm qua:ftíouem cautius facturum patrem, ii in
utrumque cafum expreífe impuberi fubftituat, hoc apparet
eum faceré , propterea quod in fpecie mutua; fubftitutionis,
qualem ¡He propofuerat.nimirum cum uterque alteri í'eparatim
fuhftituitur, filius impubes puberi vulgariter, pubes impuberi
pupillariter, voluntatis quxftio moveri poífet,an non
quemadmodum pater in unum duntaxat cafum , hoc eft, in
vulgarem puberi fubftituit, ita vicilfim in unum quoque eafum
tantum , nempe in pupillarem , videri debeat impuberi
fubftituiífe ? At hujufmodi quxftioni poft Divorum Marci
Se Veri conftitutionem locus non eft , cum non uterque alteri
in cafus diverfos, fed uní duntaxat,cui in utrumque cafum
fubftitui poteft, fubftítuítur alter,íive folum in primum
five folum in cafum fecundum . Dilerte autem dixi , cum
uterque alteri fcparatím fuhftituitur, pubes fcilicet & impubes:
quia fi verborum compendio mutuo fubítituti lint hoc
modo, tofqae inviem fabjiituo , in vulgarem tantummod©
ca-

3 S 2
A R N O L D Í Vi M N 1 i
cafum leciproca fubftitutio facía intclligitur. Quippe iil
tal i fpecie incongruens vifum eft, ut iu altero dúplex eífet
fubftitutio , in altero fola vulgar ¡B#

S ET, ECT. Jll K. Ql!/RST. LÍB. II. g
ponendum eflTe dtct poffití in quaiftione a Javoleno propofita
fubftitutum quoque rcpudiafse manifefte damnofam hereditatem
, uteunque virtute tacita; fubftitutionis vu garisfibi
delatam.Ac mihi quidem quod adiftam qua;ftionem attinet,
idem videtur feñfifsejavoicnus.quod fuccefsor cjusjulianus,
cujus fententia , ut pupilii utilitatem impugnans , notatur
a Marcello Se Vlpiano in LJuliánut 42. pr: ff.de acq. hered.,
Levicuia autem funt,qua; de ordine fententia; communi objiciuntur,
quod nempe hic fit naturalis ordo , ut a 1
cafu primo
tranfeatur ad fecundum, non vice verfa, 1.2. §':príus autem
4. ff.de vufg.fr pup.jr¿bj}.,8e quod abfurdum fit in accefforio,
quale eft teftamentum fiiii,contineri principale feu teftamentum
patris. Quando enim conjun£fim eodem tempere
iifdemque tabulis ac contextu pater fibi & filio teftamentum
facit, nihil refert, a fuo , an a filii incipiat , d.i.2. §.fed
t& /?6'.:atque ut Alfenus-dicebat,in conjunctionibus nullus
eft ordo,/.i $-ffdc pecul.kg.: ac r)roinde,etfi non ex certa aliqua
ratione juris , tamen' ex interpretatione conftitutionis
Se volúntate Divorum Principum perinde in fpecie propofita
haberi debet, ac fia cafu primo initium fubftitutionis pater
fecifset. Agita ta fuit ha*c quasftio jam olim in judicio
centumvirali inter heredes legítimos Coponíi cujufdam
8c M.Curium, cujus reí Cicero multis in Jocis, 8c Quintillanus
lib.y. inffit.orat.cáp.j. memincrunt . Coponius pofthumum
heredem ínftituerat, eique , fi , antequam i 11 tu-telam
fuam veniret, decefiifset,Curium heredem fubftituerat.Cum
pofthumus natus non'cfsct, exortaeft de hereditate controverfia
inter heredes teftatoris legítimos Se fubftitutum.
Q. Mucius contendebat, legitímis heredibus locum efse fa-
¿tum , quoniam Curius ita fubftitutus erat pofthumo, fi
pofthumus impubes moreretur: at pofthumum ne natum
quidem efse ; ac proinde defecifse conditionem fubftitutionis.
Mucio coutradixit L.Crafsus,atque iifdem argumentis,
quibus nos ufi fu mus, probavit centumviris, M.Curium nihilominus
ex fubftitutione heredem efse oportere. Quod judicium,
ut communem fententiam vindicat ab ili's,quas Vigüus
Se Faber comminifeuntur, abfurditatibus ; ita ipfum,
cum

j J4. AUN o.L t> i V i M N í í
cum res adhuc dubia maneret propter aucloritatem, t)t...credibi'e
eíl, QMucii, conílitutione Divorutn Fratrum coniúv
niiitum eíl .
Plañe in fubílitutione faéta pupillo exheredato eadem
interpretatio admitti non debet. Imo ne expreííe quidem
vuígaris fubílitutio eo cafu fieri poteíl,quippe cum vulgariter
ei duntaxat fubílituere queam, quem ipfe mihi heredem
fació . Quid fi ducbus divertís teílamentis pater fibi & filio
heredem fcripferit:fíepe enim pupillarc teftamentum diverfo
tempore fit,& novis folennibus rurfus adhibitis ? Pone patrem
fuo teftamento perfecto , alio deinde die aut hora filio
teftamentum feciífe , quod ei permiífum eft,l.fiquis i6.§.i.
ff.de iulg.& pupilL, aut fibi per fcripturam,filio per nuncupationem,vel
contra, /. patris ¡o.§.i.tod.. Atque in fuo quidem
teftamento filium heredem inftttu¡ífe,fed jifdcm tabulis
nullum ei dediífe fubílitutum. Poftea & alio demum tempore
filio i m púber i feciífe te flamen tu m , quo ei pupillaritcr
fubftituit. Hic ego dicerem cum Bachovio, fub pupillari cxpreífa
non inteliigi comprehenfam vulgarem,proptereaquod
tune filio tantum , non etiam fibi heredem quceüvifie pater
videtur . Apud nos & in plerifque aliis Belgii provincia ,
quia pupillari fubftitutione non utimur, difputatio íircc fupervacuaeft,
Gudclin.lib.i.dc jur.nov.cap.i ¿. GrotJii>.2.hitrod.cap.
i y.Groenevv.trac7.de legib. abrogad ¿it.Infi. de pup.
fubfiit.
C A P . XXV.
An legatuifi in alterius arbitrium rule confiera tur ?
íi ,ornudílotj j£ie ?UJU3;Ü>'];... i.zuiíij } .* , ¡.
liando de legato in alterius arbitrium conferendo difputatui,tres
diveríi cafus confiderandi.Nam aut ¡ñ
arbitrium heredis confertur, aut Iegatarii, aut tertii
alicujus , five extranei : atque hi tres cafus (iiyeríum jus habent.
Quod ad collationem in tertii arbitrium at.tinet,ut de
eo primum dicam, poteft legatum confern in tertii alicujus
arbitrium tanquam in coeditionera, Li.pKJj'.dt legato, ^ubi
vu

SELF.CT. JUR. QU*:ST. LÍE. II. 355
Vlpianus s.\i,in arbitrium a!ter¡us coyiferri legatum,veluti conditio
poteft, id eft, quali conditio . Malim tamen cum Cuja*
çio lib.2.obf.z legere, Vilieti conditionem . Sed quid hoc eft,
in alterius arbitrium, veluti in conditionem ? Refpondeo.fi
teftator fie dixerit , Ate'-io fundum Tufculanum do lego ,fi
Titius 10'u.rit . Tale, inquam, legatum valet . Ratio eft,
quia voluntas facli eft:& poteft legatum in alterius faclum,
non ut in voluntatem íimplicem , íed ut in conditionem faciendi
conferri , puta íi forte acciderit aliquando, ut id ille
velit; ut conditio potius fit, quam merum legati dandi aibitrium
, veluti fi Titius Capito ium adfctndcnt . Utrumque
cxemplum habemus apud.Vlpianum in d./.\ .pr.fj'.dc Lgat.z.t
ubi & nihil intereife feribit, hoc an ilio modo legetur . Atque
ex hoc eodem loco, quod ¡dem Ulpianus alibi tradit, legatum
in aliena volúntate poni poífe , íic quoque accipiendum
reor.ut in abenavuluntate quaíi.conditione poni poliit,
¿,/lnatus4i.§.2.j¡'.dc /c£í/Y.i..Nam.& ahbi idem Auclor libertatem
¡ta reiictam , Si Sejus -vo/uerit , Sticbum libaum tffe
voló , deberi ait , quod fcilicet conditio potius fit, quam
iegati dandi merum zvb\t\'\u.m,l fid eicommifla J\.6.§.2.fj.de fidLÍclib^rt.
. Atque huic conditioni todem item loco parem
facit illam , Si Sejus Cupitotium adfctttdcrit . Eftque hoc
legatum veré conditionaie, ac mente ante conditionem exiftentem,id
eft.antequam tertius ille voluerit,legatario extinguitur
. Dilfentit Hotornanus lib.i .arn¡cab.$. , Pomponium
tk Modeftinum cum Ulpiano committens.Poteft & legatum
conferri & in extranei arbitrium , non utique liberum , fed
ut in arbitrium boni vjri,& tune legatum non eft conditioaiale,
d.l.\.§.\.. Bonum autem virum cum dicimus,non judicem
intelligimus , etiamü is vel máxime boni viri oíficio
fungí debeat :fed qualemcunque virtute prasditum, juftum,
¿dum, innocentem, ut Cicero defmit lib.i.de o/fie,. Eft vero
•in teftamentis, in quibus voluntates plenius interpretamur,
l.\2.ff.dc reg.jur. hoc perpetuum, ut legatum in alterius arbitrium
collatum in boni virí arbitrium collatum eífe intelligatur
: & iive is, in cujus arbitrium collatum eft, arbitretur,uve
non arbitrctur,fcmper utilelit,í/./.i.$.i./.3.§.\.C.comm.
Z i dc Ug.

3 5 6 A R N o t o í V I iv N í í
de leg.& y»V/aV.;quanquam in contra&ibus arbitrn hujus ad*
jeclio vial conditionis habet, l.fi cuita JS-ff.pro foc./.ult.C.de
contr.ernt. l.fi quis 43.jf.de verb.oblig. . At non poteft legatum
conferri in tertii líberum arbitrium fimpliciter; dum
totum legatum in meram v.c. Titii voluntatem confertur
citra ullum refpcctum conditionis , ut illa verba , (i r
oluerit
Titius, idem fignificent , ac fi diceretur pro libero Titii arbitrio,
ut arbiter & quafi dator legati lit . Nam tune vellet
teftator ex puro puto Titii arbitrio penderé legatum,five is
squum five iniquum arbitraretur , quod fieri non poteft ,
Lilla infliiutio 12. ¡¡'.de hered. injlit. l.nonnunquam 52.ff.de
cond.é' demonfh.. Enimvcro in coiilequentiam & indireéie
ex tácito Titii arbitrio penderé vis legati poteft , veluti fi
teftator e'xpreílimadjecic conditionem, Ma-vio centum do le-'
go, JiTitins Capitolium adfcenderit . Etli enim Titius Capitolium
non adfcendet, nifi volet : tamen teftator hic non
tam voluntatem Titii, quam faétum ad!cendcndl& contingentiam
facli fpeólavit. Poterit enim velle Titius, nec tamen
adfcendere, morte, morbo,vi impeditus > Poterit & adfcendere
nihil minus cogitans , quam uc conditioni pareat,
forte ignorans conditionem hanc legato adfcriptam,aut omninoquid
Majvio legatum eífe . Quid fia per te teftetur Titius
nolle fe,ut Mxvius legatum capiat,& tamen adfccndat?
Nihilominus debebitur legatum,quod nondebcretur,fi teftator
fimplicem Titii voluntatem fpec~taviífet, d. Lnon'nun^
quam 52. ff.de cond.& dem. ' aivo müfíiftabóM &
Quod ad heredis arbitrium attinet, tantum abeft , ut
legatum conferri poífit in liberum heredis arbitrium,/?bcres
rncus volutrit, ut ne poflit quidem in ejus arbitrium conferri
, tanquam in conditionem . Atque hoc eft , quod dicitur
in Lfenatus ^i.Ç.i.ff,de legat.i>, legatum in heredis voluntate
poni non políe ; nempe non poífe ne quidem tanquam in
conditione . Ratio eft, ne fit in arbitrio ejus, quem teftator
obligare cogitaban fit obl¡gatus,/.ffí^w y.§.i.ff.de reb.dub.
fac. l.ftiputatio ijJ.a Titio 108. §.1. ff.de

S E115 C T. J U R. Qji M ST. L i B. II. f Jf«J
Cujacius valere putat,arg.l.i.fi.de /egat.2.,fcd ille textus loquitur
de conditione negativo concepta,cujus alia ratio eft.
Nam & fi dixerit teftator,;;//? betas rnaus noluettí,quafi conditionale
legatum eft , 8c primam duntaxat voluntatem exigit,
l.fideicommifia i i.§.ficfideicommifium S.ff.tod.^.. Utique
in herede h;ec verba , fi voluetit, pro conditione neutiquam
accipiuntur, nifi favore libertatis , l.fideicommifia 46.
pt.ff. da fideic.libett,. Diccrcm tamen potius in fpecie illic
polita id admitti,propter verba fidei tuacommitto,arg.d.l.4.6.
§.$.. Plañe in arbitrium heredis quafi boni viri refte confertur
legatum , veluti fi ita adfcriptum fuerit, fi tefiimazetis
betas,fi comptobaittis,fijufium putaz'ctis,fi estile tibi vifum
futtit, Scc. l.fi fie legatum 75. pt.ff.de legat. i.d.l. 11. ^.quanquam
j.fj\eod.$.d,l.46.§.2 i.de fideic.libett.,ñeque hoç cafu legatum
eft conditionale, per l.\.§.\.dc legat.2.. Utiliter quoque
fie relinquitur , cum betas voluetit, quia tale legatum
omnino teftator presftari vult, fed traclum temporis habet,
quamdiu vivat is, a quo relictum eft . Eo autem mortuo, fi
ipfe non praiftitit, ab herede ejus praeftandum eft; nam poft
mortem utique datum creditur. Prajmoriens autem Jegatarius
nil tranlmittit.quia conditionale cft.,d./.i\.§.boc autem 6.
l.uxorem 4i.§.pen,dclegat.facitl.centefimis46.§.2.jf,de vero,
oblig.
Poftremo , quod ad arbitrium attinet legatarii, poteft
legatum in liberum ejus arbitrium 8c voluntatem expreífe
conferri, Titio centum do lego ,fi voluetit. Et hoc legatum
eft conditionale, ut legatario ante conditioniseventum mortuo,
id eft, antequam kgatarius voluerit ad fe pertinere, jus
petendi legati ad heredem ejus non tranfmittatur,quia conditio
perfona; injuncla videtur, l.fi ita legatum 65. §.1. ff.de
legat. \.l.fi ita expnfium 69.jf.de cond.& demonfir. . Quod fi
ea conditio verbis expreíla non fuerit, licet tacite infit, non
facit legatum cond'\tiona\ej.cond¡tionts 99.ft.de cond.&d.m.
l'l.ff.de Ugat.2.. Cui non obftat, quod alibi traditum eft ,
conditiones, qua; tacite infunt, non rcddere legata conditionalia,
licet a teftatore exprimantur, l.Cotnelius 69.ff.de ber.
infiit.l.htredi y.§.traclati $.ff.quand.dies leg. l.fttio 47. ff.de
Z 3 cn:id.

3 5^ A * N O h D í V i N N í i
tond.& (tcm..Hoc enim (ic accipiendfi & temperandum eft,
nifi alia fit aut aliam vim habeat conditio expreífa,ut in propofito,
/.nonnunquam 52. fl'.J.tir.,idque figmficat Marctllns
in dj.ftvo 47.;»y?#.c0'/..Expofui breviter fententiam rream
fuper fubtiliflima hac quceftione.Interpretes nofiri non idem
omnes fer\t\unt,vid.G¿ofi.Bart.& DD.in Li.fl.de Ugat.iflujac.2.obf.^.Hotoman.i.amicab.$.
Robtrt.2.fint. \o.Cofinan.Q.
commcnt.$. Pet.Fab.ad /.22. §.i.fl'.de reg.jur. Broncb.cent.i.
afitrt.^%.
C A P . XXVI.
Rei aliena legatum quando valeat,

SKABCT. Jux. QULSST. LÍB. II* 359
Ecclcfi» legata illic proponatur fepultur» vaufa; & ideo extra
rpeciem ibi propofitam etiam jure Pontificio aliena; rei
iegatum confiftere : & ita quoque Matttic. lib.i), de conji-r.
ult.iol.tit.io. Fachin.lib.$.controi:hx. enim negari non
poteft, quin Pontifex in d. cap.filius oftendat fibi difplicere
rei alien» legatum, cum id magis feculi legibus , quam kgi
Dei convenire fignificat.Quamobrem Diod.Tuldtn.eommt.nt.
ad tit.lnjVtt.de i'egat.cap.5.fatetur quidem, improban a Pon-,
tifice hanc juris civil¡s difpofitionem : ceterum cum eam exprelfe
non abroget; mérito adhuc eam obtinere deberé coiv
tendit; máxime cum probabili nitatur ratione prolixius ¡n*
dulgeudi fupremis hominum defideriis , & eo tantum pertineat,
ut heres rem a domino rcdemtam , aut eo noiente
venderé , aut volente quidem , fed non nifi immodico prctío,
juilam acftimationem legatario prxftet, l.ft domus 71.$.3.
ff. de legat.u I. non dubiura 14. §.ult. I. qui quatuor 30. §.ult.
jf.eod.$.. Crediderim,Pontificem opinionis errore deceptum
putafíe rei alien» legatum legibus feculi itafuftineri,ut eam
rem, velit nolit, dominus fuo pretio venderé teneatur: nam
ut heres aut redemtione rei alien», aut pretii illius pr»ftatione
oneretur, confiat legi Divin» minime repugnare.
Ceterum non femper res aliena legata debetur: verum
intereft utrum teftator rem alienam legans,fciverit eam alienam
eífe ,an ignoraverit: fi fcivit, debebitur , fi ignoravit.
non itcm,l,unum ex familia 6*j.§.fi rem 8. ft.de legat.2.1.cu ra
alienara \o.C.de legat.§.non tantum ^.hft.eod.. Forfitan enim,
inquit ibi Juftinianus , fi feivifet alienara reta éfte , non le,
gajkt. Unde vero illud colligimus ? Ex eo nimirum , quod
nemo facile credendus fit heredem fuum onerare voluiífe redemtione
alien» rei, d.l.unum ex familia , §.li rem l.Stic/.o
36. in fin. Jf.de ufufr. legat. , Quare fi res heredis legata fit,
diftinélione illa non utimur, fed ea omnino debetur,quamvis
teftator eam fuam exillimans legavcrit:nempeideo,quod
cum rei legat» dominus ipfe heres eft, tam facile eam heres
prxftare poteft , quam rem.qu» defuncti fuit, d. l.unura ex
familia, §.firem. Plañe interdum conjeclura voluntatis efricit,
ut etiam res aliena legata indiftincte debeatur ; veluti fl
Z 4 rr

36*0 A R N O r, 7) i V i M N i í
relíela fit perfona; próxima, puta parenti, uxori , al íetíi e-jfc
cognatis, amico fingulari, aliivc talí perfona;, cui veriíimiie
eft tcllatorcm quovis modo iegaturum eiTç yd,l.cum alienara,
Cde legat.,quod ad legata in piam caufam relióla traducunt
Tiraquell. pri-j. pia cauf.66. Vafq. lib.3. defucafS. progrep.
§.27. nura.41.
Illud belle quaritur , quid juris fit in legato reí communis.
Finge teftatorum fundum Sejanum , quem cum Titio
communem habebat, legaífe Sempronio non adjeóta portione
. Res dubitationem non habet, fi teftator lie dixerit,
fundum raeum. Hic enim portionem tantum deberí, id eft,
partem,qua teílatoris fuit, non alienam, diferte a Paulo reíponfum
cll in l.$.§.ult.de legat. 1., & ait Jurifconfultus hoc
confiare, ut oltcndat certi juris efle, non controverfi. Quippe
Sc verba Sc mensteílatoris hic pro herede faciunt: verba,
quia fundum meum recle interpretamur,quatenus meus eft:
nam meum etiam recle dicitur , quod pro parte meum eft ,
l.in re communi 26. ff'.de ferv.precd.urb. l.fi quis j4.de legat.
3.1.2. ff.de condit.inftit., quamvis totum meum efle non recle
dicatur, l.retle dicimus 25. ff'.de i-erbftgnif.. Mens teftatorís
; quia etíamfi res dubia cílet, non facüe crederctur teftator
heredem fuum onerare voluiífe neceflitate redimendi
partem alienam , d. l.unum ex familia 67. §. fi rem 8. de legat.2..
Sed dubitatur, fi teftator non dixerit, fundum meum,
aut qui meus eft, fed fimpliciter fundum fibi cum alio communem
legaverit, utrum totus debeatur, an ea tantum pertío
, qua teftatorís fuit. Et fiquidem totum fuum efle putaverit,
nemo opinor diclurus eft plus quam partem teftatorís
deberí per dd.unum ex familia, §.ft rtra juníl. §.non tantum,
Inft.de legat., excepto utique cafu fupra memorato ex l.cum
alienara 10. Ceod. . Sed quid fi eodem modo legaverit, cum
feíret fundum fibi cum Titío communem eífe ? Accurfius
exiftimavit totum deberí:quoniam legatum rei aliena,quam
teftator fcivit alienam eífe, valet, Sc in propofito ftindus, íi
in totum cffet alienus, totus deberetur: quod Sc Donello vífum
in d.l.cum alienara,num.2.Cde legat.. Cetcrum contrariam
fententiam , quam probant Bart. Bahl.Jaf.Ángel. Zaf.
Vuar.
1

SEÜECT. JUR- QUJEST. LÍB. H. $CI
Vitar.in d.l.%. §.ult.ff.de legat. i. Mantic.lib.^.de confecl.ultl
zol. tit.i. num.12., veram efle exiftimo, nempe partem tantum
deberi.Qiiippe Jonge diverfa ratio eíl in cafu propoíito
rei in totum aliena;, & rei communis five pro parte mea;. Si
res legata tota aliena eíl, non poteíl videri teftator revocaflb
medum legati ad partem aliquam fuam, quam nullam in ea
re babebat; nullaque alia conjeólura capi poteft, quam voluiífe
eum totam legare . At cum res communis fuit & partem
in ea teftator habuit, omnino credibile eft eum potius
de fuá illa parte cogitaffe , quam voluiífe heredem fuum ita
onerare, ut partem alienam redimat , qua; conjeclura eflicaciflima
eft, d.l.unum ex familia, §./e rem, de legat.2. l.Sticho
l6.infin.ff.de ufufr.lcg.. Confirmat porro hanc fententiam
locus Pauli in l.fundus 24. ff.de inflruñ.vel injlrumentJeg.,
ubi fententiam Neratii explicans ait, fi fundus, qui Iocatus
erat, cum inftrumento legatus fit, id tantum inftrumentum,
quod teftatoris fuit, legato cederé: quod fi nullum ille in ed
fundo inftrumentum habuerit.quod colonus habuit, deben*.
Facit huc & l.ft quatuor 30. §.qu: fundum 4./}'. de legat.g..
Atque eandem omnino rationem habet, quod in fpecie fundí
vecligalis legati refponíum eft , non videri proprietatem
Jegatam , fed jus, quod in eo teftator habuit , l.ft domus 71.
§.ult.ff.de legat.1.. Enim vero íi teftator nominatim dixerit fe
legare fundum Sejanum totum vel ow«¿-r/7,refponderem utramque
partem, & tam alienam, quam qux teftatoris fuit, legatam
videri, arg.l.Juliano 68. in pr. ff.ecd.%.
Multa tamen huic fententix objiciuntur,& primo,quod
appellatione rei totum conúncatiir,l./¡dic¿um,§.2.fJ'.de cvitl.,
a verbis autem non facile fit recedendum , l.ille aut ille 25.
l.non aliter 6y.eod.i.. Refpondeo,verum quidem eft, non facile
a verbis recedendum eífe: fed tamen recedi poteft Sz debet,
quando aliud,quam quod dixit aut fcripfit, fenfifle teftatoremapparet,í/./.«o//
aliter;na.m mens SÍ voluntas teftatoris
verbis aut feriptura potior atque potentior eft, i.Labeo 7.
§.2.ff. de de fup.leg. l.cum vtrum 16. C.de fideieom. l.ubi 21.
ff.de reb.dub. . Mens autem teftatoris in propoíito fortiflimo
colligitur ex illa veteribus toties ufurpata conjecUna, quod
i *. 1-

A Í N O I B Í VlNNÍl
fcilicet haud facilc credendum fit , teftatorem voluiffc heredem
fuum onerare neccffitate redimeudi remalienam.Secundo
objicitur L.Mavins 66 §.fundo legato 6.ff. de legat.2. .
Sed longe al ius cafus ibi decid ¡tur, nempe quid juris fit, li
quis certum fundum, cujus totius proprietas ad eum folum
pertinet, ufusfructus autem alienus eft , fimpliciter , id eft,
non deduelo ufufruólu legaverit; hic ait Papinianus etiam
ufumfruétum ab herede petendtim eífe . Ratio dubitandi eft
quia ufusfructus non eft pars rei , L reble dicimus 2%,ff. de
itrb.fign..Et vero fi pars eífet,non nifi ftulte qua:reretur,an
ubi conftat totum legatum effe, appellatione totius ufusfructus
contineatur. Ratio autem decidendi hace eft , quod etfi
ufusfruclus proprie pars non eft,inft*r tamen partis obtinet,
propterea quod emolumentum rei continetracproinde fundo
legato etiam ufusfruélus,nifi cxprefse exeipiatur & detrahatur,
legato cedit, d.LMeevius,§.fundo, L6.jf.de ufufr.ear.rer.
qtiee ufeonfum.. Et quod notandum cum Azone Se Hugoli-
-no ut íingulare, fi alio propofito id fecit teftator,refponfum
•eft in fpecie huic gemina,eum errore labi, Se plus hic valere
feripturam, quam quod aclum,aut cogitatum eft,/./? alii 19.
ff. de ufufr. leg. contra communcm fcilicet regulam , fecundum
quam voluntas magis , quam verba , fpeclanda , l.cum
virnm i6.C.de fideic.l.Labeo y.§.2.ff.de fupell.. Porro quod
•hic juris eft in toto , idem haud dubie obtinebit & in fundí
parte, cujus ufusfructus alienus eft, kgatn,arg.Lqua de tota
yó.ff. de rei vind.. D. Duarenus nimium hic folhcitus eft ,
Se fruftra laborat in alio cafu quecrendo: quanquam vera
funt, quce profrrt. Objicitur tertio locus in l.cum filius 76.
$.2. de legat.2.. Sed eadem ad hunc locum , quce ad fuperioíem
, refponfio eft , cui prceterea & hoc accedit, quod heres,
qui in cafu ibi propofito ¡píe fructuarius eft , nulla redemtione
oneratur. Quarto objicitur l.fi res ob/igata 57. de le-
-pat.i. d.LMtevius 66. §.fundo 6.etd.2.1.6. C.de fideicomm.,
quibus loéis traditur, heredem rem pignori obiigatam , quce
legata íit, lucre deberé, utique íi fciehat teftator eam pignori
obiigatam elfe, dd.ll.& j.fid &fi 5. lnfiitut.de legat.,unde
fequitur non liberari heredem pi ¡citando id quod defun-
ftus

SELECT. JUR. C>UJIST. LÍB. II. 363
¿tus habuit. Refpondeo;conjec~r.ura voluntatis teftatoris rem
fuam , quam creditori obligatam eífe fciebat, legantis facit,
ut res integra,plena & libera debeatur. Nam cum xs alienum
onus fit heredis,qui in univerfum jus defunéfci fuccedit.non
Jegatarii, /. 1. C. fi ccrt.pet., non eft credibile teftatorem voluiífe
xs alienum folvi a legatario,nifi hoc exprelferit.Aliud
autem eft, fi obligatam efle nefcíebat , exceptis duóbus illis
cafibuSjde quibus in d.l.fi res obligata 5j.de legat.\.

A R NOL D i Vt N N i í
C A P. XXVII.
An unquam error in nomine legatarii reive legata ,
aut faifa demonft ratio vitiet legatum ?
SI quís heredem inílituit,five alícui quid legat, perfonam
heredis aut legatarii demonftret , ncceffe eft . Demon.
ftrantur perfona; citra controverfiam fuo nomine : cetcrum
& alus modis demonftrari poflimt, ut valeat inftitutio aut
legatum,l.quoties $.§.fqu¡s S.ff.de hered.infiit. l.fi ita S.§.z.
ff.de bon.pofi.fec.tab.. Et generaliter in ómnibus partibus juris
dcmonftratio vice nominis fungitur , 1.6. ff.de rcb. en •!.
l.nominatim i^.ff.de cond.& dtm.. Cui jam & illud confequens
eft , ut fi íalfum nomen adjeclum lit , errante teftato,
re.nihilominus inftitutio aut legatum valeat,perindequc habendumfit,ac
fi nomen adjeelumnon eífetjdummodo certum
fit dcmonftratione teftatoris , de quo i 1 lo fenferit , Ut enim
cetera omittantur , perfonam tamen necelfc eft ¡ta demonftrari
a teftatore , ut certo appareat , quem ule intellçxcrit,
d. l.quotiens , §.f quis , //. de bertd. injl. : pro non
dicto enim eft , aut pro non feripto , quod ¡tadiclum feriptumve
eft, ut non intelbgatur ,1.2. ff.de bis qux pro no»
feript.. Finge ergo hoc modo legarte , Cornelia fowis
mea filio centum do lego , fi foror unum tantum fiüum habeat,
valet legatum , quia fatis apparet, quem teftator defignavit.
Sed & fi ita dixerit , Coinclio foror'n m^a Cornelia
filioetntum lego , valebit legatum , ctiamfi ei nonCornelio ,
fed Sempronio nomen fit. Den ¡que & lie demonftratio recle
fit, cujus nomen in codicillis fcripftro , illi heres mcus
centum dato, l.injlitutio talis IO. ff.de cond.infi.: nam quod
in herede fie demonftrato obtinet, id vel magis in legatario
Valere debet. Pari ratione etfi teftator erraverit in nomine
rei legata;, v. c. li fundum Cornelianum pro Semproniano
nominaveritjUtile eft legatum,& debebitur Sempronianus, fi
conftct hunc legatum eífe, /.4. ff.de hgñt.x.. Et convenienter
fi quis cum unum tantum fervum haberct, di xetit,Stic bu ra
fir.

SELECT. JUR. QU^ST. LÍB. II.
fervum meum Titio do lego, valebit legatum, licet fervo Davus.non
Stichus nomen fit, arg. l.demonflratio 17.ff.de cond.
& dem..Plañe li quis cum veftem legare vellet.fupellectilem
fcripferit, putans fupelle&ilis appellatione veftem contineri ,
placet nec veftem nec fupelleciilem deberi , quafi neutrum
legatum fit, d.l.a f. dr/cgat.i. ; ubi Jurifconfultus hanc differenti»
rationem reddit, quod rerum vocabula immutabilia
funt, hominum mutabilia.Per rerum vocabula inteiligit illa,
qua grammaticí appellativa vocant; per hominum, qu;e illi
propria , proptereaquod rei five perfona tantum fingularis
delignandx caufa reperta funt. Hac ait efle mutabiiia,'quia
feilicet privata funt,& pro arbitrio fingulorum imponuntur
& mutantur : illa immutabilia , quia publica & communia ,
LLaOi.0 7. §.2. ff'.de fupe/l. Icg., ut proinde in bis error fit tolerabilis
, in illis ftultus & intolerabilis . Et eft fane ingens
inter haic difcrimen. Propria nomina omnia SfV« conftant,
Sciti*, ut pro arbitrio cujufque privati & citra confiderationem
natura rei imponantur ; quapropter nec reí ¿crícw, fed
tantum differentiam sirartH^n indicant . Appellativa vero
ipuseí quodammodo conftant, id eft, a natura vim fuam
liabcre Yidentur faítem prima, qua funt ap^a C°*X? iCít
feu principia & elementa reiiquorum . Sane Cratylus apud
Platonem exiftimat niajorem quandam vim,quam humanan»,
prima rebus nomina impofuifle . Sed SÍ flexa , licet iropoíititia
fint,publica tamen & ipfa funt, ac communia : & five
prudenter , -íjve temeré & xcact TU^IV irnpofita fint, non
lunt tamen arbitraria , ut ex fínguroi.um opinione exaudiri
(debeant , fed ex communi ufu : corumque impoíitionaturse
confona habetur, nec minus hac , quam prima ipfam rei fubftantiam
denotant.. Quantum vero eft, an. non faltem valere
debeat legatum , li res.cum oculis fubjecia eííet, a teftatoremanu
demonftrata fit, utut alieno nomine eam appeJlaverit:
veluti fi cum equus prafens cífet, itadixit, Hunc
-hovem Titio do lego c Accurfius in l. qua txtrinfecus 6$. ff.
de verb. oblig. exiftimat valere , & equum deberi, cujus í'ententiam&plerique
Interpretes fecuti funt, Mihi vero id mi.
nime

mffá A R N O L D Í V i N N i i
»ime confcntaneum videtur refponfo Pauli in l. %.ff. de reb.
dub. , ubi Jurifconfultus fie fcribit: §)x¿ aliud dicit , quam
iult tncqu¡, id dicit, quod loxfignificat, quianon vult, ñeque
id quod vult , quia id non loquitur . Convenienter omnino
fententia! five Scrvii, iive Celli, dicentiunv/o» videyi qu.cmquam
id dixijSc , cujus non fuo nomine ufus fit \ aut quod
idem valet , nerninem videri fenfiífe , quod non dixit: quanquam
Tubero plus hic tribuebat •vo[unt¿ü,l.j.§.2.ff.de fupdl.
Icg. . Quamobrcm magis eíl, ut tale quoque legatum inutile
haben debeat, atque ajque ilultum ac deriforium, ut illa ,
de quibus in /.4. _/?. de legat. 1. , quod etiam Mynfingero ad
§.f quidem 29. lnfl. de legat. nu. 10. ver ius videtur. Plañe (i
quis chartas librorum appcilatione , aut contra , complexus
eífe dicatur , locus e.iTe poteíl quaftioni voluntatis propter
rerum aíhnitatcm , l.librorum 52. §. quod tamen 4. ff. de legat.$.&
ibi Bart.. Quin ctia generaliter idem admittendum
putem , fi uliquo colore uíuve Ioquendi vocabulum, quo teílator
ufus efl , ad id quod voluiífe dicitur , extendí poteíl ,
arg.l. fi quis vitfúm 9. pv.ff.de trit. vin.ol.lcg.iquod & D¿0:!.
jful/fcnüs probat in comnunt.ad InJKtit. de legat.cap.21.add.
Duar. ad'/.4. de Ug.\. Pct.Fab. lib.2fcmefrr.14.
Quod in errore nominis perfona: Icgatarii , aut proprii
vocabuii rei legáta; cuftod¡tur,ut etf¡ falfo hujufmodi nomine
teílator ufus fit , legatum tamen utile íit , modo de perloiu
aut re aliunde conílet, id etiam obtinet in demonllratione ,
boc eíl, omni adjeétione , qua; extra nomen perfona; aut rei
defignandcc gratia adhibetur, ut etfi vel in perfonalegatarii 1
,
vel in re Jegata demonllranda teílator erraverit,tamen legatum
perinde valeat,ac íinuüus error intervenjflct;dummodo
conílet, cui legare aut qua rem legare teftator volueri't/r/c.;-
1,'ionflratio iy.pr.& §.1.l.falfa 331& l.feq.ff.de cond.S" d.ni.
Ç.huic próxima 10.lnfl.de legat. Ratio eft quia nomen Se dernonftratio
mutua vice funguntur , aut demonílratio vice
iion-)'\n¡$,/.6.ff.de reb.cred.l.nominatim 14.ff.de cond.& dem*.
Ceterum ha;c regula five fententia fie in univerfum temperanda
eft, nifi quid aliud obfiet legato prceter fallitatcm d»monftrationis
. Hoc autem obíervstc facile.'rem'cvéri potue.
ruut
o

1
SRLECT. JUR. QU^ST. LÍB. II. 36T7
rimt plefaque, qua; alioqui huic fententia: obftare vidcntur.
Nam primo ii demonftratio certam remaut fummam indi.et,
fed circumfcriptam corto loco, eaque res dio loco non repenatur,
refpouíumeft inutile eífe hoc legatum;veluti li teftator
ita dixerit, centum qua in arca babeo, Titio lego , ii hcec
in arca nulla lint, placet nihil deben* , quafi certum corpus,
quod in rerum natura non eft, legatum ftt , l.fi fcrvus 108.
§.qui quinqué 1 o. ff.de Lgat. i.l.i. §.fed & fi 7. jf.de dot.praleg.jun&.l.plane
34. §.fd hoc ita ^.ff.dc legat.x. Prius enim
eft, ut fit, quod legetur, quam legatum valeat, aut dici pof,
fit faifa demonftratione pcrlmlj.quibus40, §.pen.ff.de cond.
tír* dem. II. Si quis ita legaverit ,

3 68 ÁRMOLDÍ VÍNNÍJ
exceptione removeri, fi non pet'at, ultro pulfarí poflít,ut debitorem
liberet, /.3. §.$.ff.ie lib. /to-.rneutri vero horum locus
efle poteft, ubi nulla eft obligatio. VI. Parí ratione li teftator
centum, qua; Titius ei debebat, legaverit Sempronio,
dicendum eft i ñutí fe eífe legatum , fi Titius nihil debeat :
quippe nec hic legantur centum, qux heres det , fed ac"tio ,
quam prxftet adyerfus Titium : hoc enim legato nominis
continetur, ut heres acliones fuas prxftet, §.tam autem 21.
inft.de legat .,i\u\\&s vero habere aut prxftare poteft adverfus
eum, qui nihil debet: quod Vlpianus in d.l.ft fie legatum 75.
$.2. de legat. 1. breviter his verbis lignificat , efie enim debitor
debet. Poftremo non obftat huic fententix , quod Papinianus
refpondiífe fcribit,falfam demonftrationem non faceré
legatum , l.cum tale 72. §.ult. ff.de cond.& dem. . Ñeque
enim hoc dicimus falfam demoftftríitionem faceré legatum ,
fed non vítiare legatum . Legatum faciunt verbadifponentia
, non demonftrantia . Itaque in fpecie iJlic a Papiniano
propofita, ex centum, qua Titio lega vi , quinquaginta heres
Scjo dato, non Titius, fed Sejus eft legatarius, qui folus eft
in difpofitione , eique quinquaginta debentur non obftante
vitio demonftrationis. Titio autem , qui in demonftratione
eft, debetur nihil,/»/. Pac. eent.6. quafi.4.4.
ih 5»u>u Í'JW-Ü) iU'jtj'wi* '• r.'.maí , üz .'bu zti'ilHmi'* •
C A P . XXVIII.
An heres obomifiam inventara c$nftBionem amittatquartam,
quam vulgo nunc Trebellianicam appellant? Et an
ex eadem caufa amittat /tgitimam?
.-¿iftarofrnb
L
oi/.v oiidisbifiu.ti.^I ioiot slbuni boup vuJrl
Ege duodecim tabularum licebat teftaíoribusuníverfum
patrimonium fuum in legata confumere,nihil ut heredi
relinqueretur prxter onus & moleftiam xris alieni, I.VLVbis
legis 120.ff.de verb.fign. Qua liecntia cum teftatores uli
cífent, cveniebat plerumque ut fuprcma eorum judicia deftituerentur,recufantibus
feriptísheredibus nullofuoautquam
mínimo lucro hereditatem adire, atque aliena duntaxat gra
íia maxímis fope oneribus mini meque ncceGariis fe implicare.

SELECT. JUR. QJIJEST. LÍB. II. $69
re.' Quod cum & ipfis teftatoribus inutile eílet, 8c publicc
expediré putetur fupremas hominum voluntates exitum habere,
/. 5. ff. tejía, quemadm. aper., rifum eft ex ufueflc Reipublícx
heredes julioaliquo lucro ad adeundam hereditatem
invitan', quo fuprema judicia confervarentur. Idquodcommode
fieri poíTe creditum efl: , fi libertas illa legandí intra
certum modum ac finem cohiberetur : qua; res cum primum
lege Furia , deinde Voconia tentata eflet, tándem lege Falcidia
perfecta cíl.quacautum , neplus legare liceret, quam
dodrantcm totorum bonorum, /. 1. ff. ad Itg. Falcid. pr.lnjl.
eod. . Procedente tcmporeob eandcmcaufam eadem lex producía
eft 8c ad fideicommiflarias herediutes, cautumque S.
C.Pegafiano, ut ei, qui rogatus eflet hereditatem reftituere,
perinde liceret quartam partem retiñere , atque ex lege Falcidia
de legatis retiñere conceditur, §.fed quia S.Itift. de fdeic.
bered.. Cujus S.C. vimjuftíníanus pofteatransfudit in
S. C. Trebellianum , ut jam ex folo Trebelliano reftituatur
hereditas , atque ex hoc eodem S.C. quartam partem heres
retineat, f.fed quiaflipulationes 7. Infl. eod. . Undclnterpretesquartam
hancappellaveruntquartam Trebellianicam :
quanquam Vetercs 8c hanc ipfam vocant quartam Falcidiic,
aut commodum Falcidias, nunquam alio nomine , ut videre
eft in l. coberedi 41. §. 3. ff. de vulg. & pup.fubfl. I. 2. §.ult.
ff. de jur. codicill. I. filius fatn. 18. pr. l.ft a me 29. /. in ratione
30. §. tametfi 7. /. h-x Falcidia 47. j. i.l.Titia %6.ff.
ad leg.Falcid.1.2. /.3. /. mulitr.22. $.2. l.ft patroni s$-§- 2
-^
deducía 58. §. 3. jf. adS.C.Trcbell. Li. /. quanquam IQ.&I.
fcq.C.ad leg.Fa/cid.&c.. Nimirum quia S.C. Pegafianonon
tam nova quarta introducta eft, quam quartaFalcidia; produóta
ad fideicommiífa univerfalia . Porro lex Falcidia heredis
potifíimum caufa lata fuit, ejufdcmque etiam gratia traót*
ad fideicommifla hereditatis , /. poujt beres 71. l.Titia
86. in fin.ff. ad leg. Falcid. júnelo §.J"cJ quia 5. Inllit. de
fideic.bered.; cui confequens.ut nec teftator teftamento fuo
probibere potuerit, ne heres commodo Falcidia; uterctur, /.
quo i bonis 15. §.1. ff. ad leg. Falcid. l.\. §. indeMratius
19. faiS.C. TribelLl.fi */ aílecas n, C. ad/rg. fafeid.
A a Pri.

3 70 A R N O L D Í V Í N N Í Í
Primus Juftinianus Falcidia: locum eífe noluit, fi teftator
expreflim vetuerit heredem ea uti , NOVA.cap.2. infin.
undc fumta autb.fed cum tcjlator Cad l. Falcid.. Ídem Imperatorjam
antecaverat, ut etiam heres, qui inventarium faceré
neglexiífet, beneficio legis Falcidia; privaretur, /. ult. §.
pin. C. de jur. dtlib., qued & repetit d./Vov. i. cap. 2.§. \.
Qucejuftiniani conftitijtioncs occafionem praibuerunt Interprctibus
quserendi , an qua: Impcrator illic cavet circa
quinta: Falcidix piclubitioncm, & amifiloncm , etiam pertineant
aut ti ahí debeant ad quartam , quam vocsnt "í i\h* If
Isnicam, ut & hujus detraítiomm teftator pofiu prohifti e ,
& heres queque commodum tjus non conheto inv\•nt«.rio
amittat . Qua; forte qusftio ab illis mota non fuifTet, li id ,
quod modo dixirnus& demonftravimus,obfervavifient,nunquam
alio nomine Veteribus quartam S.OappelIatam.quam
Falcidia;. Ex eo enim didicifient , appellatione Falcidise
etiam quartam S.C. contineri,necimproprie, utilli,fed proprie,
fi ufus proprietatem fpeclemus, non vocis. Ac proinde
pofitis terminis habilibus , atque in dubio ubi nulla exprefiim
differentia conftituitur inter quartam , quam heres
cié üngulis rebus detrahit, & quam retiñere poteft ex fideicommilío
hereditatis , quicquid de Falcidia jure cavetur,ex
a:quo ad utramque Falcidiam pertinere . Atque omnino verilimile
eft, Juftinianum perpetuum omnium Auclorumjuris
ufum fecutum utramque quartam uno Falcid ¡ae nomine
comprehendiífe. Nunc vero tametfi crebrius eo itum eft »
atque id paífim ufu receptum , ut etiam detraftio quarta; S.
C. ex auctoritate d.Nov.i. cap.2, expreífe prohiberi poflit ,
propter communem rationem prohibitionis permifta;, qua;
h;ec eft, ut impleatur defunóti voluntas, Gómez. lib.i.refol.
cap.%. nurn.i i.Clar. §. tejlamentum,qu£cft.62. Mantic.lib.y.
de conjett. ult. vol.tit. 11. &feq. Everb. in top. loe. 34. Gudelin.lib.
1. de jur. nov. cap. 1. Pérez. par.C. aH S.C. Trebell.
num.zo. Grot. lib.2. introd.cap.20. Gail.z. obf.ii$.nu.
1 5. Grotnevv. de hg. abrog.add.autb. ftd cum tejtator,: tamen
ob inventarium non confeclum major pars DD. Cehféie
dicitur heredem non amittercquartam Trtbcll'ani, & fecundum

S ELECT. JUR. QujEST. LlB. II. \
cundum hoc ftspiífime judicatum eft, Cfar.d. §. teftamentum
quaft.6i. decif.Cur.Holland.i. Gail.d.obf.num.i.& 6.Mynftng.z,.
obf. obf.6o. Cbriftin.vol.udectf.i 17. & njol.4. dec.$u
Perez.in Cod.de jur. delib. num.14. Fach.4. contr.^S. Groeneyv.
ubifupra . Quod profeclo mirum eft : nam & amiifionis
quarneFalcidüe ob non confeclum inventarium eadem
ratio eft in herede fiduciario,qua; in heredeFalcidio, violenta
nimirum prsefumtio fraudis & fubtraclionis rerum ab herede
facía;, ob quam caufam hanc pcenam cum luere vult
Juftinianus, TTCVHV, ut ipfe loquitur , rjg ¿aimí xctxapylceç,
¿ton TTOipé&nTQv vófiOv^ux pnefurntio proinde ablblutaeft,
jurifque & de jure. Aut igitur heres fiduciarius non tenetur
inventarium facere;aut fi tenetur,quod in confeffo eft,fi non
fecerit, dignus erit qui eadem pceua malignitatis fuá; & Trcepu@ÚTew7
multetur: 5c alioqui liberam habebit graíTandi in
hereditate facultatem . Sed Sc in d.Nov.i.cap.i.in pr. etiam
de heredibus fiduciariis & fideicommiífariis univerfalibusjuftinianus
agit, ad quos proinde & fequentia recle referuntur,
& quod in d.c.z. §. 1. ejufd. Nov. traditurde citatione
fideicomiífariorum , etiam ad univerfales,quorum prcecipue
intereft, pertinet. At, inquiunt, leges conecloriíc non funt
extendenda;,odia reftringenda, Scc. Cur igitur, inquam,ex
eo quod Juftinianus teftatori permilit prohibere detraólionem
quartae Falcidia, iuferunt etiam conceífum elfe teftatori
prohibere retentionem Trebellianica; ? Quin etiam ipil
DD. communiterpoft Gloífamin Sc per text. c. 5. AW.118.
admittunt etiam legisnova; & correcloris , rationem correélionis
exprimentis, extenfionemfieri poífe ob identitatem,
ut loquuntur, rationis , Gómez, ubi fu pr a num.w. &ibi citati.
Denique nulla in propofito fit. extenuó, fi Veterum loquendi
confuetudinem, ut ante probavimus, fpeclemus. Atque
hxc fententia, refragante licet Diod. Tulden. comm. ad
Inft. tst.de legat. cap. 3. qui nec a teftatore prohiben poífe
quartce S.Ç. detraclionem contendit.mihi veriífima videtur:
quam etiam fequitur Praf. Everb. d. loe. num.%. Gudeíin.d.
cap. 11. Charond. lib.\ 3. rtfpoaf.bÜ. Ant.Fab.C. for. ad S.C.
A a 2 Treb.

IJ2 A R N O I D Í Vi ti N ¡ i
freí, defitf. 5. & de jur. delib. defin. 23. Cacheranuí decif.
Ftdcmont.i^. fupra fexagintaDoólores hujus íententiaaffertores
citat. Excipiunt vero liberos primi gradus; quoniam
nec his prohiben poteft deduclio quarta Trebeiliani,
per l.6.C.ad S.C. Trebell.. In quo tamen & ipfo infignis 8c
non unus error eft . I. quod firmamentum hujus exceptionis
ponunt in d. 1.6. qua; Zenonis eft , cum ante conftitutionem
Juftiniani md.Afov. ». cap. 2. nec in extrañéis Falcidia
aut TrebcIIianica deduclio prohiberi potuerit.II. quia
illa exceptio non eft de regula : nam refpicit tantum liberorum
Iegitimam, qua; eis ne nunc quidem fine juila caufaauferri
poteft : admifla vero duplici in liberis detraótione, de
quaagimus quaftione fequenti , quindetraótio Trebelliani-
Cfo ,'in qua non liberorum, fed cujufvis alterius heredis jure
cenfentur, iisprohiberi poilit, nullus dubito . III. quod fiólos
liberos 8c primi gradus excipiunt, cum excipiendi fint
omnes , quibus legitima relinqui debet, quique ea non relicta
de inoíficiofo queri poífunt , proinde parentesquoque ,
item fratres ac forores confanguinei rogati hereditatem reftituere
turpi perfona;. Poftremo,quod eandem exceptionem
ponunt etiam ubi liberi heredesFalcidii autTrebellianici inventarium
faceré neglexerunt; de quo mox ex profeífo.PIanefi
heres puré rogatus hereditatem reftituere , eam ílatim
quoque reftituerit , poterit excufari, eoquod ideovideatur
omiíiffe confeélionem inventarii,quia id onus jam nonadfe,
Jéd ad fideicommiífarium pertinere exiftimavit.
Próxima fuperiori quaftio eft , an liberi ex caufa non
confecti inventarii amittant legitimum? Qui negant extrancum
heredem ob non confeílum inventarium amittere
Trebellianicam,iidem non potuerunt non negare liberos ex
eadem caufa amittere Iegitimam. Sed tamen 8c qui affirmant
ex ea caufa extráñeos amittere Trebellianicam,neganttamen
Jiberos amittere Iegitimam . Et quamvis explorati juris fit ,
hanc, eífe pcenam heredis inventarii confectionem omittentis,
quod privetur quarta falcidia; tamen ob eandem caufam
liberos non privari legitima longe pars máxima Interprctum
pro comperto habet, Gail.z. obf.i^. wm.14. FacbinJib.^.
COK-

SKRECT. JUR. QUAST. LÍB. II. '373
controv.cap.14.Cbriftin.voL1. dcc.^iy. n.6.& feqq.Ant.Fab.
Cod.fuo for.de jur.de/iberafjdi defiti.z 3. & ad S.CTrebcll.defin.$.
, ubi ín notís ait, neminem dubitare,quín liberis falva
maneat retentio legitima;, ctiamfi inventarium faceré neglexerint.
Sed tamen non unus eft, qui contrarium docuit,ó'j- "
licet.in autb. fed cum teftator, C.ad leg.Fa/cid.& in /.u/t.§.fi
quis autem num.4. C.de jur. delib.Sarmient. lib.2. felebl. mterp.cap.y.Covar.in
cap.fi heredes 10.ext.de teftam.Cachera».
dfir.148.rt n.uufque ad 6.,Se. inter alíos quoqueCujac.itt expof.
¿.AfoM.,eamque féntentiam etiam probatam fuiífeviro clariífimo
D, Petro Cunaso beata; memorias collega; quondam
meo, in pofterioribus ejus curis manuferiptis comperi:& veram
eífe ipfe quoque exiftimo . Enímvero fi qua^iio ita, uti
potius oportebat, proponeretur, an etiam in Jibaris ob inventarium
non confeclum locus eífet prajfumtioni vXoiry^
Se xctKvpyúpicavc , quod hereditas fuerit folvendo, Se íi nihil
furripuiífent, (xr^ev Iv.oiy.ipyyo'civ > quodlegatis Se fideicommillis
cxolutis fatis adhuc ad quartam Falcidia; aut legitimam
¡is fupereífe appareret; nefeio an multi hoc negaturi
fint: nam fane , cumjufiinianus tn d.Nov.i.cap.2. fimpliciter
Se fine ulla heredum diftinétione loquatur, eam ad heredes
extráñeos reftringere difikile eft. Qmn idem Imperator
in l.ult. $.1. §.2. §.fin vero, C.de jur. del ib. diferte loquítur
tam de fuis heredibus fe immifeentibus, quam de extrañéis
adeuntíbus. Et cum utique etiam libcri inventadum
faceré tencantur , fieri nequit, ut eo omíífo non in eandem
quoque pcenam propter prajfumtioncm, quam d¡xímus,cum
ceteris incidant, ut Se Falcidia; beneficio priventur, folidaque
legata & fidcicommiífa prxftare debeant, etfi vires excedant
patrimonü . Si igitur tenentur de propria fubftantia
TrÁiipwcmt , complere legatarios Se fideicornmiliarios , d.No.
vell.i. cap.2. §.2. in pr.\qu\s color hic pratexí poterit deduclioni
aut retcntioni five Falcidia; five legitima;? Unam
enim in liberis jure civili atque eandem portionem ha; du;c
hic cfhciunt: unde Se ipfa legitima a Papiníano Se Ulpíano
Falcidia appeliatur in l.Fapinianus 8. §,memim'fic 14. infin.
A a 3 ff.de

3"74- A R M Ó L O ! V i N N i i
ff.dt¡ ¡rtoff. teflam.,ut & ab ipfo ]uft¡titano in l.qua nuper 3 ú
Cde inoff.tcftam.i atque auíta legitima etiam Falcidia in liberis
auela intdligi debet, Govtan.lib.i. var.lecl. cap.\. Cu.
. jac.ad No i

SELECT. JUR. QU^ÍST. LÍB. II. 37c
tra5tione jure Pontificiocautum eft in cap.Raynutlus & cap.
Raynaldus, ext.de ttflam.. Rationes ha; funt. l.Quia harum
portionum hoc proprium eft , ut una in alteram imputetur,
& confequenter altera alteram confumat , /. mulier 22. §.2.
ff.ad S'.C. TrebtU. I. in quartam 91 .ff. ad le?ge Falcid.
juntt.l.fi quando 35. §.2. C.de inoff.ttfiam. 1.8. §.fi quis ¡$. ff.
eod. II. Quia alias eadem ratione etiam quartam Falcidia; de
legatis & fideicommiífis fingularum rerum & fimul legitimam
filius heres inílitutus detrahere deberet : quod tamen
nemo díxit,quanquam id tentat Zypaus &pudCbrifiin.Z'ul.\.
dtcif.24.5. num. 1 2., fed arg.juris in d.cap.Raynutius conftituti
. III. Quia fie heres fideicommiífarius nonniíi femifiem
hereditatis, & nonnunquam etiam minus confequeretur ,
nempe eo cafu, quo propter numerum liberorum ipfa legitima
eft femis. IV. Quia ubi ex alia lege portionis alicujus fit
deduclio, lex Falcidia & S.C. ceífant, /. 1. §.pcn. ff.ft cui plus
quam per Ug.Falcid. l.Papinianus 8. $.9. 1 1. cjr* §.fi quis 15.
ff. de inoff.tijlam. V. Quia teftatoribus ómnibus jure civili
conceíla eft libera poteftas difponendi de dodrante totorum
bonorum, /. i .ff.ad l.Falcid., Se parentibus utique aucra poftmodum
quantitatc Falcidia; feu legitimas in liberis , de beffe
aut feptunce. VI.Per textus exprelfos in l.cobcredi 41.§.3.
ff.de vulg.& pupill. fuafiit.l.ó.C.ad S.C.Treb.l.libtvto 2i.$.2.
ff.de ann.Lgat.l.filium 24. Cfam.trctfe.¿.quanquam 10. C.ad
leg.Falcid. , quibus ómnibus locis in terminis noftris quadrante
duntaxat retento dodrans reftituitur . Denique ipfe
jufiinianus Nov.\. cap. fatis aperte folius legitima; de-
du£tionem liberis oneratis concedit . Eílque veritatis hujus
fententia; tanta evidentia, ut & veterum Interpretum multi,
Joan. GlofSat. Cynas, Bart. Bald. Fulgvf. \afon, &c. ipfaque
Glopa in d. cap.Raynutius , Se recentiores fere omnes , non
modo Hotomannus quafi.illujlr.4. Dontllus Ub.y. comm. cap.
ult. Bacbov.ad Trtutl.vol.2.difp.\^.tbtf.2. y fed etiam Pontifici
Romanoaddi£t\,Goz'tanus in l.i. ff.ad leg. Falcid. nu.y.
& \o.Cujac.Ü. cbftrv.7,. Gail.2. obf.121. num.4. Ant. Fab.
decif.ii. err.7. & Codfortnf.de codicill. dcfin.y. Tuldin. in
Cod. ad S.C. Trebtll.num.\. Fertz ad Cvd, iod.íit.num. 1 1.,
A a 4 ve-

7,j6 Á R N O L D Í VÍNNÍÍ
veram eam eífe ultro fateantur , Pontificefque Innocentium
Se Gregorium excufent, quod fecuti comrnunem Interpfetum
errorem, fecus conflituerint.Pauci vero admodum funt
ex Neotericis,qui etiam juri civili convenire conítitutionem
Pontificiam contendunt, atque inter hos facile primas tenet
Ant.Fachinaus li¿>.$. controv. cap.2..Ceterum ille in hoc ab
alus, Antón.Coatí o lib.i.difp.jur.civil. Peregrino traíl. de fideicomm.art.i.num.Ç.
diferepat , quod ingenue fatetur duplicem
illam detraótionem legitima; fimul Se Trebellianica;
non convenire juri Digeftorum aut Codicis , eamque tautum
defendit quafi confentaneam juri noviífimo,conftitutioni
videlícet]tiftiniani
ca
P- 1
"Ceteri vero quafi con-
venientem & juri antiquiori. Horum argumenta cum jamdudum
a doítis viris pleniilime confutata fint , 8c noviífime
a nobililfimo 8c clarifs . viro D.jac.Maflertio Collega noílro
i'ib.2. de juJl.leg.Rom.cap.48.,nos eorum fummam duntaxat
colligemus, breviterque fingulis refpondebimus; deinde nobis
res erít cum D.Fachinxo.
Ajunt igitur , cum duaj ifta; quarta; ex diverfo jure
promanent, legitima ex jure naturx/Trebellianíca ex S.C,
-alteram alteri obeífe non oportere; quemadmodum nec pras-
.legata imputantur in Falcidiam, fed heres 8c ea ex beneficio
teitatoris, 8c Falcidiam ex legis ancloritate obtinet. H.Quod
legitima detrahatur tanquam a filio, Trebellianica tanquam
ab herede ; nihil autem abfurdi fit, unum Se eundem dupiicem
fultinere perfonam, Se inde dúplex commodum capere,
l.ft tutorem 22. ff'.de bis qua ut indign. III. Quod novum
non eíl , ut dúplex deduclio ex gemina deducendi caufa
,concedatur , l.quotiens 6y. ff.ad leg.Falcid. IV. Argumentum
ducunt ex /.g. §.2.ff.eod., ubi dúplex deduclio permitti
videtur Falcidix 8c Trebellianica;. V. Quod xs alienum
non imputetur in quartam. Ad primum refpondeo , id non
procederé, quando utrumque ejus natura; eft,Ut unum alterum
excludat, /.34. ff.de O.& A. Deinde imputan" in Falcidiam,quicquíd
heres jure hereditario capit; quo jure in propofito
filius legitimam confequitur ; in Trebellianicam , de
cujus detra&ione hic difputamus , etiam quod jure legati
aut
«

SELEC*. JUR. QUJEST. LÍB. II. 377
aut fideícommífli , /. in quartam 91 - J?. ad leg. Falcid. l.mulier
22.§.2. ff.adS.C. TrebelL, ficut & in legítimam,/.8. l.ft
quando 35. C.de inoff.teft. §.ult.Inftir.eod.. Ad fecundum refpondemus
ex /.8. §.f quis i$. ff.de inoff.tef.& l.\.§.pen.ff.fi
cui plus quam per leg. Falc., ubi itidem unus & idem duas
pcrfonas fuftinet, & tamen una duntaxat quarta deducitur.
Hoc tantum inde fequitur , filium optionem habere , utro
jure alterutrum confequi velit. Quid quod nec verum illud
eft, quod ajunt, fifium in propofito duplicem fuftinere perfonam
: nec enim aliter hic confiderari poteft , quam ut a
patre heres inftitutus, quamvis oneretur fideicommiífo. Ad
tertium, unam tantum quartam in fpecie L6y.ff.ad leg.Falad,
deduci , heredemque partem retiñere fuo jure , partem
vitio legatarii. Ad quartum, in cafu /.3. §.2.ff.ad S.C. Trehell.
duplicem quidem deduclionem fieri , unam de legatis,
alteram de fideicommiífo, fed qux fi aífem fpeétamus, unius
tantum quadrantis deduciio eft. Ad quintum,quod legitima
ñeque eft in bonis filii, ñeque filio ut xs alienum debetur ;
alioqui ñeque per exheredationem ea privari poífet . Qum
nec debitum eft uaturale: nullam enim certam portionem in
honis parentum filiis natura definivit: fed improprie tantum
ita vocatur propter varia privilegia, quibus lmperatorum
conftitutionibus donatur , & quia liberis non nifi ex
gravifíimis caufis ea adimi poteft . Solum autem verum debitum
heres feorfum deducere poteft , idque demum novo
jure ei conceífum, & nonnifi confeclo inventario fecundum
conftitutioncm Jufliniani in l.u/t. §.¿n computatione 9. C.de
jur. dclib..]am videamus quid ex noviífimo jure pro tuenda
illa duplici dctraclione aíferat D.Fachinxus.Ille ex Nov.%9.
cap.i. fie argumentatur: Quod filius reftituere jufíüs eft, de
eo illic poteftas ei fit detrahendi quartam ex aucloritate S.C;
at hoc tantum quod legitimam excedit, julfus eft reftituere;
quia legitima fideicommiífo gravari nequit,&c..Refpondeo,
verbis teftatoris hereditatem reftitui rogantis etiam legitimam
, ut ipfius hereditatis portionem contineri, & Iegibus
fatisfieri , fi legitimam filius quoquo modo lalvam habeat.
Nam nec ante illam Juftiniani conftitutionem legitimafidei-
commifib

17% A R N O I D Í V Í W M Í Í
commiflb onerari potuitifed hoc fcilicet cffeclu non potuít,
ut filius ea vel parte ejus prívaretur . Sic olim nec Falcidia
nec Trebellianica fideicommiflb gravari potuerunt , quas tamen
portiones funthercditatis,&quoddiciturlegitimam non
recipere ullum onus , accipiendum eft de onere, quod ex diípofitionc
teftatoiis proficifcitur, /.3 z.C.de inojf.tcft., non de
eo quod ex ipfo jure hereditarioexurgit, de quo vide q.22.
r e <
//¿.i.. Quin potius ex illa ipfa Nov.içy.cap.\. ^ e
colligas,
non poífe filium plus qiiam portionem legitimam deducere,
quia excipitur tantum cafus unus favorabilis, nempe fi legitima;
deduclio non fufiiciat ad juftum dotis vel antenuptiaiis
donationis modum : ultra vero quam fatis fit , quicquam
deduci non permittitur, autb.rts qua, C.comm. de legat.. Inftat
tamen Fachinasus, & hoc prcecipue urget. quod legitima
illic ipfo jure videtur eximí fideicommiíTo,nempe ut id intra
bcífem confiftat , cujus proinde delibatio ex S.C. recle fiat :
quippe quod non minus fuffragetur partem reílituere rogato,
quam totum aflem. Reípondentibus autem hoc obtinere
in eo, qui tantum partem ülam accepit,reliquo in coheredes
diítributo, reponit filium ex providentia legis , non ex judicio
patris , legitima potiri: ea vero demum in quadrantcm
Trebellianum imputan' , quce ex teftamento obtinentur. At,
inquam, fi illud argumentum vim ullam baberet , etiam jam
oJim valere debuit.Deinde facile probatu eft,in cafu propoíito
legitimam ex teftamento , jureque hereditario ad filium
pervenire: quoniam in caíu filii inllituti legitima hereditatis
pars eft,quas non abforbrítur fideicommífib; quippe qund
intra beífem confiftít, ut ipfe fatetur Fachinams : & pneíuxnendum
eft teftatorcm voluntatem fuam fubmiíiífe auétoritati
juris.Et quid quod alioqui filius vi ipfa a tota hercditate
videbitur excl ufus, quod nefc.'o an quifquam adhuc dixerit.
Non movet, quod dos filias hereditatem reílituere rogatas
non imputetur, quoniam non eíl in hereditate patris , ut
icfpondet Papinianus in l.pattrfiliam 14. ff.ad kg.palcid.
Quod ad alterum membrum noftras quaeftionis attinet,
iíppis & tonforíbus notum eft , jus illud duplicís dctraélionis,
legitimas fcilicet & Trcbcllianics, jure Canónico liberis
uni-

SEIECT. JUR. QUJEST. LÍB. IL $79
univerfali fideicommiífo gravatis conceífum , in foro & judiciis
ubique receptum efle. Ceterum hasc adhuc incerta funt.
I. Utrum illud jus tantum obtinere debeat in liberis primi
gradus, an vero Se in liberis graduum inferiorum . II. An id
obtineat in liberis fideicommifso puro gravatis, quod ftatirn
reílituendum eft : án vero in gravatis lideicommifib conditionali
aut in diem duntaxat. III. An etiam obtineat,quando
legitima liberorum excedit trientem . Quantum attinet
ad primum dubium , And. Gail. obf. 133. num.\. jus
duplicis detraelionis , tanquam ex communi opinione , reftringendum
putat ad liberos primi gradus,motus argumento
l.jubemus 6. C. ad S.C. TrebelL , ubi Zeno liberis primi
gradus , filiis aut filiabus heredibus inftitutis Se hereditatem
reftituere rogatis, hoc beneficium concedit , ut ne cogantur
fruótus perceptos imputare in quartam Trebelliani; quod ad
nepotes aut ulteriores ab avo vel proavo inftitutos & fimiliter
gravatos non pertineat: quam féntentiam etiam probaífe
videtur fupremus Hollandia; Senatus dtcif.O). \ expreífe eam
probavit Curia Frif. apud Joan, a Sande lib.4. tit.7. defin.6.
Se Senatus Sabaudiw , Ant. Fab. C.forenf. lib.6. tit.27. defin.4..
Ceterum etfi vera quidem eft ha;c fententia in nepotibus,
quibus non debetur legitima, five quos pater , ex quo
nati funt, prajeedit, 8c efficit, ne avo fint gradu proximi:
nulla tamen proferto ratio eft , cur non idem jus, quod filio
competit, fummoto filio concedatur nepoti, qui jam proximum
ab avo,& primum in fuo ordine gradum obtínet.idem.
que plañe juris in bonis avi habet, quod pater, in cujus locum
fucceflit, habiturus fuiflet, fi vixifiet, in bonis patris
fui, idque jure utroque, Se Canónico Se Civili. Atque omni*
no eodem quoque modo accipienda Se temperanda eft illa
modo memorata Zencnis conft¿tutio,/'cf.

380 A R N O L D Í V Í M N Í Í
diem, quod non ílatim in reftitutionem venit: nempe priore
cafu filium unum tantum quadrantem, five legitimum , five
Trebcllianum deducere; poílcriore utrumque,legitimum ílatim,
ut natura fibi debitum, Trebellianum,ut quemlibet extrancum
ex aucloritate S.C., quam diftinélionem Bartolus
in l.quatiquam 10. C.ad kg.Falc. & DD. cornm. in 1.6. C.ad
S'.C.Trebell.Cecuti funt,ut Sc Covar.in d.cap.Raynutius,Gail.
2.obf.¡2i.,8c Senatus Sabaudia; apud Ant.Fab. Cod. fuo for.
de codicÜL defin.y.. Rationem hanc afferunt, quod dua; dc
ducliones eodem tempore concurrere nequeunt, Sc ideo cum
fideicommiífum purum eíl, unaalteram impediat:cui Sc hanc
addit Ant.Faber, non tamen ex fuá , fed ex Senatus Sabaudici
fententia, quod eo cafu dici non poífit,utra prior deduci
debeat. At cum fub conditione vel in diem filius gravatus
cll,llatim filius deducit Iegitimam; fed demum exilíente conditione,
aut veniente die, deducit Trebellianicam, non ut filius,
fed ut quilibet heres extraneus hereditatem alteri reftituere
rogatus . Ego vero fiepe miratus fum hanc diftinctionem
cuiquam probari potuiífe: quippe qua; nulla auétoritate,
Sc ratione tam futili nitatur.Quin potius ex contrario filio
rogato puré hereditatem reftituere dúplex permittenda
detractio, quia duríus gravatur, quam rogato fub conditione
aut in diem , qui interim eommodum hereditatis fentit ,
nec fruólus perceptos quadranti S.C.imputat, 1.6. C.ad S.C.
Trebell.. Quamobrcm recle confilium Mechlinienfe in arrelio
revifionis, rejecla illa Glolfas Sc Bartoli diftinólione , cenfuit,
liberos non minus puré , quam fub conditione aut in
diem hereditatem reftituere rogatos , utrumque eommodum
deducere poífe juxta dd.ee.Raynutius té' Raynaldus,\n quam
fententiam extat Sc arreftum prasfeclura; Parifienfis apud
Ann.Robertum lib.\. rer.jud. cap.iy.,eamq[ie Sc Curia Hollandia;
fecuta eft dcc.iy.,Sc Curia Frifias, apud Sande lib.4..
tit.rj. defin.. De tertio quid ftatuendum fit, adhuc minus liquet
. Equidem Baldus lib.2. ronf.04. ex fació confultus refpondit,
ubi legitima portio pro numero Jiberorum eft femis,
non duplicem portionem,fed unam tantum, nempe legitimara
detrahi, adjeóla hac ratione , ne plus ex hereditatc
ca-

SEZ.SCY.JUI. QUAST. tÍB. II. 58r
capíat, qui eam reílituere juflus eíl, quam is cui ea eíl rcílituenda;
plus is qui gravatus eíl, quam qui honoratus. Bald.
fequutus eílDeç.conf.22S.fubfin.yXtcmC0var.ind.cap.Raynutius§.i
i.f/.6.,ubi ait &Molinxum huic fententia;fubfcribere
//b.7.conf.%...SedSÍufu ita fervari videtur innuerc Ant.Fabtr
error.pragm.dec.u.cap.ç).,ubi aíferit pragmaticos,five legitima
íit trlensjfive femis pro numero liberorum,femper ita ílatuere,
ut fi quis ex liberis portionem, quam ab intellato habiturus
eífet,juflus fit reílituere,hereditasa;quispartibus inter heredem
gravatum SÍ íideicommiífarium dividí debeat.Atque itaquoque
fupremum apud nosSenatumaliquando judícaífeaccepí.
Alií tamen contra ílatuunt,nempe liberosgravatos, quocafu
legitima eorum femis eíljdeducere poífe feptuncem cum femunch,Crav.conf.$o.Cagnol.adl.PapinianusS.§.meminifie
24.ff.de
inoff.tefit. Thefaur.dec.Ptdem.2$2.]o:a Sande dec.Frifi.lib.4.
tit.7'.dec.j.Pachin.lib.%. contr.cap.3.,ubi SÍ hanc fententiam
communem aíferit; uti SÍ Grav. d.concl.12 1. confid.i. nu.2.
& 3., qui etiam plures allegat. Atque eo quoque inclinare
videtur Cbrifiin. vol.i.dcc.z^.n.y. &dec.-$i$.in fin., quanquam
nihil definit.Et poíleriorhxc fententia probabilior eíl,li
verba fiverationem conllitutionisPontificix in d.cap.Raynutius
eonfidcremus. Nam SÍ íine 11 Ha reílrittione numeri liberorum
gravatis duplicem detractionem concedit, legitimas Se
Trebellianicce: SÍ ideo conccdit,quia altera i 12is ut liberis debetur,alteram
etiam quilibet extrancus reílitutione gravatus
deducit.Nec magis abfurdum eíl,v.c.quinque liberos nomine
legitima; plus detrahere, quam quatuor aut pauciores, quam
abfurdum eíl i is nomine legitima; plus deberi ; nec quinqué
liberos fimul paulo plus, pro favore tam copióla; íbbolis , ex
bonis parentum confequi,quam extraneum forte unum , cu¿
réílituenda hereditas. Sunt qui SÍ ad parentcs id jus producunt,
ut SÍ ipfis hereditatem rogatis reílituere, duas quartas
detrahere lieeat. Vid.Vafq.to.2. de fiuccefi. progrefldib. 14.26.
nu.6.Grtev.d.concl.\2\.confid.2.n.6.: fed cur igitur non etiam
adfratresidemproducunt rogatos hereditatem reílituere turp¡
perfona;: nam Se illi exheredati aut prietcriti hoc cafu de
Inofficiofo agere poífunt? Vid, Cravett. con/. 10.
CAP. xxx.

382 AR N01DÍ Y ÍNNÜ
Q Uccftio
C A P . XXX.
Vtrum fratrum filii, quandofolifunt, in Jlirpes",
an in capita fuccedant}
hxc a multis traclata eft ; fed nefcio an abullo
ita , ut nihil amplius delideres, & qui fcrupulum omnem
penitus exemerit. Jure vetcri certum eft, fratrum filios
in capita non in ftirpes ÍuccelT.fle,/.2.$.2.

SELECT. JUR. QUJEST. L ÍB. II. 383
veteris, quo jure fratres confanguinei ídem jus habent, quod
germani, & ad patruosaque utad fratrum filios legitima hereditas
pertinet, nec non ad avúnculos «que ac ad filias f ororum
honoraria, /. 1. §. antepon. &pcn.l. 2. $.4. dc fuis ,
& leg. ber. /.1.$. pen.jf. unde cogn. . Poft fratres germanos
eorumque demortuorum íilios ad hereditatem vocat fratres
defunótiex altero tantum párenteconjunclos,confanguineoi
Sc uterinos , unaque cum iis eorum pr«mortuorum filiosin
ftirpes. Quod li ñeque fratres ñeque íilios fratrum defunólus
leliquerit , tuncadmittit collaterales ceteros , Sc tam ex uno
latere, quam ex utroque cognationejunólos . Quo autem
quifque proximioreftjitaalterum vult excludere : Sc fi pluresiint
ejufdem gradus, in capita familiam ereifei . Hinc ,
inquam , nata eft propofita quaftio : Utrum fratrum filii ,
quando foli funt,feu quando non concurrunt cumthiis fuis,
ideft, patruisaut avunculis, in ftirpes fuccedere debeant, ut
fi unus e fratribusíilios pauciores, unum forte aut dúos; alter
plures, quatuor puta aut quinqué reüquerit, bi quatuor
aut quinqué non majorem partem confequantur , quamille
unus aut dúo : an vero in capita, ut in tot partes hereditas
divida tur, quot funt perfona fuccedentium ? Azo cenfuit
eos in capita fuccedere ; Accuríius in ftirpes . Azonis fententia
vi ipfa único tantum defeuditur argumento , nempe
ouod ea Sc juri veteri, Sc pofterioribus quoque conftitutionibus
confentanea iit , nec oítendi pollit Juftinianurnquic
quam in cafu propofito innovaífe . Accuríius eumque fecuti
prius fatentur , pofterius negant, Sc in hac quoque parte
jusvetusajuftiniano mutatum contendunt , moti variis rationibus.
Sic enim illi primo argumentantur . Qui jurereprafentationis
fuccedunt, non aliter fuccedere poífunt,quam
in ftirpes , cum non amplius capere poflint, quam is, cujus
perfonara reprafentant.accepturus íuifltt,§.cum filius ó.Infi.
de bered. qua ab iuteft.. At filii fratrum fuccedunt jure reprafentationis
. Ergo, Scc. Qui partes Azonis tuentur, refpondentfalíám
eífe iftius argumenti aílumtionem ? fi in fenfu
d¡vifo,e)uod hic quaritur , accipiatur,ideft, quando fratrum
filii füii fuccedunt. Nam Juftiniauuin in 4&#fiÍ\N*?*
ut.

384 A R N o r. o i V I N N Í Í
I 18.eo tantum cafu filios fratrum jure reprafentationis fueccdcrc
velle.quando concurrunt cum thiis fuis : quippe cum
hoc cafu ex fuá perfona fucccdere non pofiTnt,quoniam uno
gradu remotioresfunt fratribus defuncti, nehis injuria fieri
videatur, jus reprcefentationis introducendum fuifle , utin
patris fui locum fuccedcrent, atque ex perfona ejus vocarentur
: quod necelfarium non fit, cum foli rcperiuntur,& propria
ex perfona fuccedere queant. Ñeque enim gencraliter
voluiífe Juftinianum , ut femper eflet reprxfentationi locus
filiis fratrum fuccedentibus vel ex eo liquere,quod non ftatim
¡dem jus conftituit, cum fratres fuccedunt una cum parcntibus,
quod fecitdemum A/bi-.i 27.
Secundo proferunt Accurfiani exemplum nepotum,
quos conftat in ftirpes femper fuccedere,five fuccedant cum
patruis fuis , five íbli, quafi poft conftitutionemjuftiniani
eadem plañe fit ratio filiorum fratrum.qux nepotum & olim
fuit&nunceft. Sed bcne refpondent Se-Statores Azonis ,
duas hafce fpecies certo jure diftinótes efle . In lineareóta
defcendentium nunquam proximitatem fpectan,$.c#m filius,
& §.uli.ln¡l.dc herjfuaab ;»íc/?.;in lineatranfverfaperpetuo
& foiam, lnfi.de legit.agn. fucc.in pr.&pr. Infi.de fucc.cogn.
/.3. C. de leg.her., unde unum tantum illum cafum, nempe
cum fratrum filii cum thiis fuis concurrunt , exceperit
Juftinianus . Deniquc &hoc vel máxime Accurfius urget,
quod fratrum filii excluduntdefuncti patruos , & avúnculos
, qui eodem gradu funt, d. cap. $.verf. quandoquidem .
Cui argumento refpondetur, quod etiam excludunt fratres
ex uno tantum latere conjunctos , qui uno gradu funt proximiores:
nec tamen inde fequatur , eos hoc cafu fuccedere
jure rcprajfentationis , non magis quam fi quis dicat: filius
& filia excludunt patrem & matrcm,qui eodem gradu funt;
ergo fuccedunt jure reprxfentationis : aut frater ex utroque
párente defuníto conjunótus prxfertur fratri ex altero
tiuntaxat conjuncto , qui tamen eodem gradu eft ; ergo jure
reprxfentationis fuccedit. Concludit igitur Azo fieri pofle,
ut aliqui pari gradu conftituti jure proximitatis foli fueccd.mt
, .exclufis iis quieodem gradu , aut etiam proximiore
funt,

SiBiscT. JUR. QU.SST. LÍB. II. 385
funt, fiíllorum jus fit potius : ficut ex conftitutione Juftiniani
potius eft jusfiliorum fratris,tanquam defcendentium,
quam patruorum, qui inftar funt adfcendentium, & jus fratrum
germanorum, eorumqucfiliorum, propter dúplex vi 11culum
, quam confanguincorum tantum aut uterinorum ,
Hotom. illu¡ir.qu.c.\\. Zaf. lib.i. ititelkíl.fing.cj.
Atque hace quidem ita prodefenfione Azonis fententie,
cui Se ipfe alibi acquiefco , non improbabiliter difputari videntur
: fed vereor ne non fatis ex mente «3c fententiajuftiniani
. Sane verbis d. Nov. 1 18. f.3. Azonis opinio minus
convenit. Poftquam enim Juftinianus fratrum germanorum
filios una cum fratribus germanis ad fucceífionem defunéti
admifiífet jure reprajfentationis, ut fcilicet locum patris fui
obtinerent, & tantum confequerentur , quantum pater eorum
habiturus fuilfet:mox fubjicit o§w ¿Y.Q XaSóv ¿r/^unde
confequens eft,utiftorum fratrum filii fratribus ex uno tantum
latere defuncto conjunclis prxponendi fint. Ex quo
vero? ex eo nempe , quod eos venire voluit ex perfona patris
fui. Huic enim confequens eft , ut fratribus defuncli
confanguineis tantum aut uterinis prceferantur, ficut pater
eorum , fi viveret, iifdem prasponeretur , ut ipfe Imperator
ibidem ait. At inde , inquam ego, &hoc confequens eft , Se
fententia; Juftiniani conveniens , ut etfi defunctus millos
fratres germanos reliquit , fed horum filios duntaxat , fratrefque
uterinos aut confanguineos , ifti fratrum germanorum
filii hofee thios fuos excludant non propn'o aut proximitatisjure,
fed reprajfentationis : ac proinde non in capita ,
fed in ftirpeshereditatem divideredebeant.Prxterea in d.c^.
rjíYf. quandoquidem igitur ait Juftinianus, ex eo quod filiis
fratrum tam ex uno quam ex utroque latere conjunólorum
talem prxrogativam,TO/ÜTO irpivoixi^v dedit, manifeftum eífe
eos etiam thiis defuncli prxponendos eífe , quamvis gradu
parjbus: unde iterum liquet, eos ne hoc quidem cafu ex fuá
perfona, quia funt proximiores, thiis defuncli anteponi., fed
ex perfona patris fui, quem reprxfentant, Se cujus locum
fubeunt; ac proinde etiam hoc cafu non in capita , fed in
ft-rpes ex fententia Juftiniani eos fuccederc ncceííc eft. Etc-
B b nim

386' ARNOÍ, ni VÍNXÜ
nim omnino hic confiderandum eíl,quod juftinianus, utapparet
ex tenore totíus iftius C.T,. A/OV. I I8., jus reprafentationis
introduxitnon ad hoc íblum , ut filii fratrum poífent
concurrere,& fimul cum fratribus defuncli, a quibus alioqui
jure proximitatis cxcluderentur, fuccedere; verum etiam ad
exeludendos alios , qui alioqui cum iis concurrerent , thios
nimirum defunóti , qui pari funt gradu, Sc alias obílarent ,
quominus illi íoli jure proximitatis admitterentur. In fratrum
autem germanorum filiis idem jus introductum, etiam
ad excludendoseos , a quibus ipfi alioqui jure proximitatis
cxcluderentur , fratres fcilicet defunéli confanguineos &
uterinos . Hujusenim rei non alia ratio reddi poteft, quam
quod filii fratrum, citra hanc repraíentationis induótionem,
nequecum fratribus dcfun&i concurrere , ñeque thios ejufdem
excludere poífunt: multoquc minus fratrum, licet germanorum,
filii fratres defuncli confanguineos aut uterinos ;
quippe qui uno gradu funt proximiores . Nec verum eft ,
quod contraria; fententia; Auólores ajunt, fratrum germanorum
filios ideo praponifratribus defunóti ex uno tantum
párente conjuntos , quia propter dúplex vinculum proximiores
habentur: fed illud verum eft , propter dúplex
illud vinculum hoc beneficium iis* datum efle , utvicem
patrum fuorarn fuftineant, &jurereprafentationis , quamvis
uno gradu fint remotiores , tales thios fuos excludant.
Similiter & illud, quod ajunt, fuccelTiones faciliusdefcendere,
quam adfcendere, fi juris noftri rationem fpecies ,
falfum eft in linea transverfameque hanc novi juris a fe conftituti
rationem affert Juftinianus , fed aliam , nempe quod
voluit fratrum filios in locum patris fui fuccedere : quod
etiam bene obfervavit Bachovius ad Treutl. vol. 2. difp. 16.
tbtf.

S ELECT. JUK. QUJEST. Ll*B. II. 3S7
ftirpes fuccedere. Quid vero fi defun£lus nullos fratres aut
thios reliquerit , fed fratrum filios duntaxat ? Hicfacilc admittam
, in capita eos fuccedere deberé : quippe cum ex
propria perfona venire poffuit, ac proinde non indigeant privilegio
. Eft enim jus reprxfentationisfictioqucedam , qux:
nunquam inducitur , nifi ex neceffitate : quanquam ne hoc
quidem concedant Ant. Faber 5c Bachovius . Et igitur , fi
iíto, quem dixi,fenfu quceftio propofita,utrum fratrum filii,
quando foli funt, in capita, an in ftirpes fuccedant, accipiatur,haud
grávate Azonis fentcnticc fubfcribam: cum utique
circa hunc cafum a Juftiniano quicquam mutatum eífe doceri
non poífit. Atque hcec Cujacii quoque fententia eñp.irat.
C. de le°it. her., ubi negat exceptis tribus illis , quo:-;
diximus, caíibus in lineacollaterali , reprcefentationi locum
eífe : mmFachinesilib.G.contro'u. c.^.Sc BronchoYp.il cent.-;.
apert.6c)., qu« etiam probata fenatui Sabaudicc , feíte Ant.
Fab. Cod.fuo forenf. de legit.hertd.defin. r. Et eodem modo
forte explicanda 8c Iimitanda conftitutio Caroli Quinti,qua
Azonis fententiam in comitüs Spirenfibusconfirmavitanno
15 ic).,quod8cMyn/lngero vifurrtarguunt,qua5 feribit cent.i.
obf.94... Poftquam haec fcripferam, animadverti 8c hancGr;vcorum
eífe fententiam ex Harrnen. lib. j.f/f.8. num.2\. y ubi
feribit . Si definiólo fratresnon fuperfunt, fed filü fratrum
duntaxat , prcemortuis duobus aut tribus fcatribus XXT%
•7Tp¿

$88 A R M 01 D i .VÍNNÍi
C A P . XXXI.
An in fucceffone fratrum confanguintorum ó' uterinorum ,
difcretio bonorum obfervanda ? Et obiter an ob*
Jlrvanda in fuccejfwne adfccndentium ?
Eficientíhus inteftato mortul liberis Se parentibus,
JL/ itemque fratribus ex utroque párente conjunctis, eorumque
filiis , Juílinianus ad hereditatem ejus vocat fratres
ex uno tantum latere júnelos , confanguineos 8c uterinos ,
Nov. 118. C.2.& 3.; qua conftitutioncex parte quidem con.
íirmat ea,quíe antea tum a Leone Se Anthemio /.4. C.de bon.
quee ¡ib. inpot., tum ab ipfo l.ult. C. comm. de fucceJs.Nov.
84. c.i. §.2. fancita funt circa prasrogativam eorum, qui duplici
vinculo defuncto nexi ; fed ex parte etiam, & quidem
máxima, mutat, admiífis fimul cum his,& primo quidem loco,
parentibus defuncli proximis, quos antea excludebant;
8c ita admiflis, ut iili quoque excludant fratresdefuncticonfanguineos
Se uterinos, a quibus ipfiantea excludebantur .
QiKefitum autem eft , utrum hi fratres defuncli confanguinei
Se uterini^qualiter ¡n omnia bona defuncli fratris,ex
illa conftitutione Juftiniani fuccedant; an itaut confanguinci,bona
paterna , uterini ybona materna confequantur , fola
autem aliundequasfita asqualiter inter eos dividantur ? Communis
fententia eft , in hac fucceífione (bona a patre profecía^
ad fratres confanguineos , amatre profec"la,ad folos uterinos
pervenire , Gómez, ad I.Taur.8. num.%. Graft. §.fucceffio
ab inteftato quaft.32. Forftcr.üb.8. defucc. abint. ÍT.8.;
unde illud , quo nihil vulgatius, paterna paternis, materna
maternis deferri ; quam féntentiam etiam amplexí funt Cuja::
us in expof. Nov. 84. Don.¡ib.9. corara. 4. Gudelin. 2. de
jur. novifi.i$. Fundant autem hanc fuam féntentiam in ¡.de
emancipatis 13. §.2. C.de hg. bertd. . Et fane negarí non poteft,
quin Juftinianus rillic fratres omnes ad fueccílionemfratris
emancipati vocans^xcipiat bona materna , in qua; eos
fpJos fuccedere vult, qui funt ex eadem matre . Nam de fo-
lis
>

SELECT. JUR. QU-SST. LÍB. II. 589
lis fratribus germanis, ceu vult Fachín, líb.6. contr. cap.$.,
idaccipi confuetudo loquendi non patitur : nec argumen.
tum ex hoc loco duólum diluitur, fi dicamus illic agi de cafu
patris adhuc fuperílitís, quo propter ufumfruótum, quem
pater habet, evidcntior eíl bonorum diftinclio . Illud enim
nihilominus manet , ad bona a matre profecía folosex illa
conílitutione vocari, qui funt ex eadem matre ,exclufis fratribus
confanguíncís, quod Novella Juíliniani lege 118.

g^o ARNOLDÍ VÍNNÍÍ
rcntibus -admíttantuT duntaxat, hi etiam a parentibus excludantur,
Se demum poft: parcntes, quos antea excludebant,
& poft fratres germanos , in quo íplo nihil mutatur de illarum
conftitutionum priorum jure, vocentur: & denique demum
poft fratrum germanorum filios, quibus ipfi ante hanc
Juítiniani'Novellam prceferebantur. In /. de emanc¡patis§.2.
C. de legit. ber., qua; pofterior eft d. l.ult. C, comm. de fucctfi.
, non traclatur fimpliciter talis cafus , quo fratres fibi
invicem fuccedunt, verum quo fuccedunt fratri cmancipato,
concurrente patre defuncli quoad ufumfructum : hoc cafu
fi emancipatus reliquerit bona materna , in ea folos eos
fuccedere vult juftinianus , qui funt ex eadem matre; cetera
bona defuncli in totam fraternitatcm cedere;cetera,inquam,
prceter materna, ac proinde tam ea, qua; a patre forte profecía
, quam qua; aliunde : Se cederé, inquam, tam iis qui ex
alio atque alio matrimonioprocreati funt, quam qui ex eodem
: nam fub tota fraternitate comprebenduntur utique Se
confanguinei & uterini. Quo colore igitur Interpretes ex
hoc loco illud fuum , paterna patemis , materna maternis ,
elicere potuerunt ? Sed& illud ipfum , quod circa eam fpecjem
Juftinianus ibi conftituit , poftea ab eo fublatum eífe
fatisevidenterarguit d.Nov.u%.c.z.& Z,Jttpr., ubi cum poft
defeendentes ftatim vocafictadfcendentesdefuncli próximos,
Se cum his fimul ad hereditatcm admifilfet fratres defuncli ex
utroque latere júnelos, mpx deficientibus defeendentibus Se
adfccndcntibus,ex iateralibus primo loco voçat eoídem defunéti
fratres germanos,ubi nulla bonorum diftinclio eft;& poft
\}\ s fecundo loco fratres ex uno duntaxat párente conjuncíos,
five per patrem folum, five per matrem. Ex eo autem,
quod poft fratres utrinque conjunclos fimpliciter, &jure
; roximitatis , vocantur ex uno tantum latere juncli , confanguinei
cum uterinis , recle colligitur eos etiam fimiliter,
ut iilos, aqualiter in omnia bona defuncli fratris fuccedere
d .bcrc,ncc plus juris relinqui uterinis in bonis defuncli ma-
'.cvnis, quam ejufdem fratribus confanguineis; aut plus bis,
juain illis, in bonis profeclis a patre . Atque hoc etiam ef-
A vera juris ratio,fccundum quam fuccefiio fit inuniverfa
de-

SELECT. JUR. QU^EST. LÍB. II. 391
defuncli bona , pariterque ad fuccetfioncm vocati aqualiter
defunclurn reprafentant.Quando autem bona,licet a diveríis
parentibus profecía, femel aiicui obvenerunt, unum fiunt 8c
íimplex ejufdem patrimonium iníuper habita caufa acquifitionis
. Quod fi bonorum origo 8c caufa attenderetur, coníequens
8c ration is eífet, ut etiam confanguinei cum fratribus
utrinque conjuntáis eorumque filiis admitterentur ad
bona paterna : item ut in bonis maternis eodem modo cum
fratribus germanis eorumque filiis concurrerent uteríni.Dfnique
ut fi tantum fint bona paterna, nulla materna, uterinus
a confanguineo excluderetur: 8c exadverfo, fi nulla paterna
, confanguineus ab uterino : quippe in bonis quee ab
uno latere provenerunt, fi caufam acquifitionis 8c originem
bonorum,non ipfum jus fucceífionis,& propinquitatem fuccedentium
eonfideremus, nihil operari poteft duplicitas vinculi.
Et ita in feudisconfanguineum ab utrinque conjunclo
non excludi conftat . Ita ex veteríbus Fulgofius & Corntus
in auth, ¡taque C.comm. de fuctft.; ex recentioribus Petrus
Barbofa ad /.poft dotem 41 .cum.z.fcqq.nu.y 1 .ff.folut.raatrim,
Andr. Fachinaus l¡b.6. contr. cap.%. Bacboiius ad Treutl.
r
Jo/.2. d¡fpr 16. thef.4.. Iifdem rationibus evincitur , nec in
Juccefiione adfcendentium ullam bonorum diferetioncm faciendam
eífe, fed adfcendentes quoque diverfic linea,qui pares
gradu funt,aqualiter fuccedere in bonis defunclorum liberorum
undecunque profeclis , non infpecla ícilicet caufa
acquirendi , fed í'ola perfona ejus , cui fucceditur , ut recle
poli veteres allegatos a Mynfingtro Hb.6.o/ff.$$.n.i.Barbofa
d.luc.n.Cy. 8c Fachin. d.lib.6. cap.4. docent: 8c coníentiunt
Forfti.r.l¡b.y. cap.4. ».2. Graft. §.fucctfs¡o ab inteftato, q.22.
num.5.; quod mirum eíl, cum in quaftione modo traclata
& huic plena íimili a nobis diífentiant: fed hoc 8c ab ai iis factum
eíl. Fruftra autem hic objicitur l.^.C.de bon.quee lib.',
quippe ubi hoc tantum ftatuitur , ut uepoti definióle fine
libens in proprietate íüccedat pater, avus ufumfruólum hahoat,
avus fcilicet paternus non maternus . Hac porro fent-nria
meruit aífenfum Camera Imperialis teftibus Mynfing.
•• . fupra, & Hart.Hartin.pral. obj. tit.q?. Q/S.T,. 8C Sena-

3 9 2
ARNTOBDÍ V i N N i i
tus Sabaudicí,teílc Ant.Fabro C.fuo for.lib.d. tit.n.defin.2.
C A P . XXXII.
An jufta fit caufa revocanda donationis ,f¡ donator poft
faílam donationem Uleros fufccperit ?
M Ortis
caufa donatio temerc , hoc eíl , pro arbitrio donatoris
, feu ex peenitudine revocari poteíl, §.i. lnft.
de dunat. l.mortis 16. l.qui monis 10.ff.de mortxauf.donat..
Mera autem & fimplex donatio natura fuá irrevocabilis eíl.
Quod vero hanc etiam aliquando revocare licet, id fit ex accidcnti&
facto donatarii, pro beneficio injuriam rependentis
, non ex intentíone donantis ; utpote qui liedonat, ut
millo cafu velit ad fe revertí, l.i.ff.de donat.l.ubi ita 2y.ff.de
rnoYt.cauf. donat. ; quanquam tamen fi prcefciviífet donator
donatarium ingratum fore,procul dubio beneficioabílinuiffet:
unde ortum eíl etiam in hifee donationibus jus revocandi.
Nec tamen ob quamlibet ingratitudinem donatarii revocado
permilfa,fed obiníigncm duntaxat, SÍ talem, qu« fceleri
affinis fit aut conjuncla: nempe fi donatarius atroces injurias
in donatorem eífuderit; fi illi impías intulerít manus;
ii vitx ejus infidíetur; fi grandem jactura: molcm fubílantia;
& bonis donatorís ingeíferit; fi conditiones donationi appofi»
tas implcrc nolít.Ob has enim caufas duntaxat donationem
revocari pçrmifit Juftinianus in l.ult. C.de revoc.don.. Additur
tamen a DD. & alia caufa revocanda: donationis,videlicct
fi donator donationis ccircac illiberis, poíl donationem faélam
liberos fufceperit,í?rg././ unquam S.C.de revoc.donat..
Quamvis enim iíla conílitutio tantum loquatur de patrono
donatore, SÍ liberto donatario : putant tamen quorumeunque
donatíones eodem illojure cenfendas , ut infperato fuccedens
filiorum foboles irritam faciat donationem . Utuntur
hoc potifsimum argumento , quod quotiens ratio legis
generalis eíl, toticns quoque ipfa legis difpofitio generalis
eífe intelligítur : & aífumunt pro vero generalcm eífe juris,
quod in dJS.C.de revoc Jun. cor.ílítuitur, rationem,nec
ma*

SELRCT. JUR. QUASST. LÍB. II. 393
magis ad donaiionem liberto , quam cuilibet cxtraneo faélam
pcrtinere : rationem autem hanc eífe, quod nemo prcçfumatur
fuccefliones alienas propr/is antcponere voIuiífe,flrvttm.l.cum
aius 102.jf.decond.çjr diraonfir.Lcum acutiffimi 30.
C.de fideicomm. . Umle porro eliciunt , donationem factam
ab eo, qui liberos non habet, in fe continere tacitam conditionem,
ut fi liberi ei poftea nati fuerint, donatum ad fe revertatur
: quippe quem íi de liberis cogitaffet , donaturum
non fuilTecredi oporteat, Gomez.lib.2.var.refol. cap./^.n.i 1.
Clar.§.donatio qu.22.Cujac. lib.20. obf.$. Myufi.lib.^.obf.ó^.
& Jig. late Tiraq. in d.l.H. C.de revoc. do». Tutd. in Cod.de
rev.don. #.3. Facb.iib.2,. contr. cap.85. , quo jure & nos uti
ícribit Grot.ltb.^. introdutl ,cap.2. zddc Chrift.z ol.q.dec.t 92.
T imee.F ab.difp.anniv .17 .thef.áL.Svd procul dubio in púnelo
juris verior eft fententia eorum , qui aíferunt in folo patrono
donatore & liberto donatario hancrevocandx donationis
ípeciem locum habere.Cur enim Imperatores,fi idem in quibuslibet
donatoribus & donatariis obtinere voluifient,patroni
tantum & non libertí mentioncm faciunt ? An quia ad
confultationem partis referibunt, quia forte ex fació inciderat
, ut de donatione a patrono facía quxreretur ? Atqui
hanc fuam conftitutioncm non dirigunt ad confultorem al¡quem
, fed ad prxfectum prxtorio in forma edífti perpetui,
hunc in modum : Si unquam libertís patronus filios non babeas
, &c.. Quod fi in quolibet donatore idem obtinere voluifTent,uno
faltem verbo id indicaífent, aut utique ita feripfificnt:
Si quis liberos non habens alicui bona omnia vel
partem donaverit, &c. Itaque conftitutio hxc , qux finguíarejus
continet, l.ficut 5. C.de oblig.& acl., & contra reguiam
de donationibus lemel perfectis non revocandis exceptionem
inducit, extra términos non eft extendenda . Multa
in liberto funt íingularia, qux conftat ad alios trahi non
poífe : quippe qui propter inxftimabilc libertatis beneficium
nihil non patrono debet, non modo honorem omncm & reverentiam,
fed etiam obfequia & operas,^, de oofitq. par._ó'
pe.tr.prafi. & ff.de op.libcrt.: qui patronum egentem liberusque
patroni de fuo ajere tenetur, l.fi quis 5. j.foUnt 1 S.ff.de
• ogttoj'c.

394 ARNOLD! VÍNNÍÍ
¡¡^••jofc.& aknd.lib.; qui moriens certis conditionibus bona
fuá patrono debet relinquere , 8c cujus inteftati bona certis
item conditionibus ad patronum liberofque ejus redeunt ,
Inftit.de fucce(S.libert.;c\iiQm eandem ob caufam etiam multa
a:quo animo ferré oportet qua; licet cum incommodo
ejus , favore patroni conftituta funt, §. i. Inft. qui & ex
quib. cauf. man. §.i.lnft. de hered. qual., 8c iniquum eífet
conftitui in alus . Vnde etiam eft, quod vel negle&us obfequii
in liberto donatario fufficiens caufa fit donationis in
eum a patrono collata; revocando , l.i.C. de revoc. donat..
Cum itaque qua litas ipfa perfona; donatoris 8c donatarii fit
precipua caula hujus revocationis, non foli aut per fe liberi
a donatore poftea fufeepti, quis non videt propter eandem
conditionem perfona; in liberto donatario duntaxat
hanc prxfumtionem valere , Principes voluiífe , ut eadem
mente ille , eademque lege accipere intelligeretur , qua patronus
pro efTeólu donare ; nimirum ut natis poftea patrono
liberis donata reddat : in alus vero valere jus commune,
quo propofitum in mente retentum nihil operatur . Nam
quoties lex de certis perfonis loquitur , quibus aliquid beneficii
tributum vult, certum eft legem ad alias perfonas
non pertinere, l.¡i vero 6/\..§.pen. jf'.folut.matrim. l.quod conftitutum
2 i.ff'.de tiflam.mil.. Et illud utique palam eft , jure
communi non finficere ad revocationem donationis,quod
forte in unius animo aliquid prasfumatur , cum utriufque
confenfu perficiatur donatio ; nec nobis liceat citra lcgu¡n
auctoritatem tacitas fingere conventiones , aut conjecturas
feótari, ubi verba legis aperta funt ac ciara, 8c fenfum mínimo
abfurdum habent. Perperam vero ad praefentem cafum
trahitur, quod pro ratione decilionis in fpecie difpoíitionis
ultima; propofita in l.cum acutifpmi 30. C. de fideicommifi.
a-ft'jrt Juftinianus , neminem fciíicet priefumi alienas fuccefíioues
propri;^ anteferre . Nam decilio d. i. cum acutijjimi
tantum locum habet in teftatore fideicommiífo gravante
unum ex progenie fuá, cujus porro pofteri ik ipli lint in familia
teftatorií-: quod quomodo ad noftrum cafum , ubi aliquis
libero:; non habens in extrancum ah.blnte 8c perfeáe
do-

SELF.CT. j UR. QUJEST. LIB. II. 39S
donationern contulit, applicari queat, non video.Et alioqui
pari ratione revocado rei donata; etiam conccdenda elTet ei,
qui cum forte unum duntaxat filium haberet, partem facultatum
alicui donavit, Sc poftea eo mortuo, aut vivo adhuc,
plurcs liberos fufcepit. Cui adde,quod difpofitiones ultima;
ex íblius teftatorís mente iuterpretationemaccipiunt,& pro
ejus folius arbitrio conftituuntur , fuftinentur, & revocantur
, l.in condiltonibus 19. ff.de cond. & dem. Lex facjo 35.
§.rerum lff.de hered.infitt. l.fi mihi 12. in fin.ffde legat. 1.;
fecus atque actus infcjr vivos , in quibus omnium voluntas
fpectanda , nec pcenitentia admittitur, l.non fiolurn 3 1. ff.de
obltg. Ó* acl. Lficut 5. C.eod.y Sc in quibus contra eum fieri
folet interpretatio, cui liberum fuit re integra aporte loqui,
& legem,quam vellet,claris verbis exprimere,/.^cítW¿«j 39.
ff.le pací.l.quidquid, ff'.de "jerb.9blig.Qum fimilibus.Similiter
noftro cafui adaptari nequit,quod Paprnianus m Lcum avus
102.ff.de cond. er* dernonfir. cum fpeciem propofuiflet, ubi
teftator a nepote , quem ex parte heredem inftituit , petiit
ut poft mortem hereditatem reftitueret patruo fuo , refpondet
nepote liberis reliclis mortuo defeciífe conditionem fideicommifsi
, duétus conjeclura pietatis , ut ipfe ait; nam
conjectura illa pietatis ex eo ducitur , quod non videatur
avus nepotem gravare voluiífe in eum cafum , quo liberi
nepti nafcerentur , eo quod pietas fuadcat, ut libcris
potius relinquatur hereditas , quam alus , uteunque
teftatori defuncto conjunótís ( nam in calu d. I. cum avus
rogatus eft nepos hereditatem reftituere teftatorís filio ) nec
credendum fit avum pro nepote id confilium cepiífe , quod
ipfe nepos non nifi impie capturus erat, ut recle Ant.Fabcr
l.f. conjecl.\¿\... Hoc vero longe diverfum eft a cafu, quem
hic traclamus, ubi quis in extraneum puré Sc abfolute quid
tranftulit, qui nec ex überis donatoris eft, nec de re donata
reddcnda abfque exprcífa conventione obligan' potuit. Quibus
Sc illud accedit, quod d.l.fiunquam non tantum locum
habet, fi omnia bona, fed etiam fi pars aliqua eorum donata
fit . Eft vero abfurdilfimunijob liberos donatori poftca natcs
donationern partís alicujus bonorum cuícunque & a quo*
cuaque

3 9 6 A * N o f> ni Vi K N í i
cunque faclam revocari; quippe quo admitió nemo nifi liberos
habent puré & plene donare intelligerctur. Hoc item facit,
quod bona, qux propter agnationcm liberorum donator
revocavit, non liberis acquiruntur, fed pleno jure revertunrur
ad patrem donatorem , d.l.fi unquam , qui proinde de i is
jam itevum libere difponere poteft, & falva faltem liberorum
legitima, ea omnia una cum ceteris bonis in quofeunque velit,
conferre,/.i./.2.^ tot.tit.C.dc ¡noff'.donat.. Atque ita,quo
nihil dici poteft abfurdius, pofteriores illi potiores erunt
& prxfercntur ei,in quem jam anteaeaaum rerumdominium
plene & ablolute translatum erat, atque huic eripietur,quod
donetur alteri: quod vel folum argumento efle poteft,qualitatem
ipfam perfonx donator is & conditionem donatarii píxcípuam
efle hujus revocationis caufam. Ex hoc porro fimul
concidunt objeéliones fumtx a miferatione liberorum,& injuria,
qux alias eis fieret . Nam ad injuriam illam vindicandam
proditum liberis eft jure communi remedium , quo patre
mortuo donatio imrnodica revocetur,querela fcilicet inoflkiofx
donationis , tit.C.de inoff'. donat.. Et ipfe quoque
pater eam revocare poteft , quatenus debitum liberis bono,
rum fublidium excedit, Lft totas $. C.eod. íit. . Aliud remedium
fruftra quxfieris. Excutiantur omnes loci juris civilis,
nullus invcnietui,qui de jure revocandidonationem propter
liberos poftea natos, tanquam ex caufa generali loquatur,uc
ue apud Juftinianum quidem,qui,cum liberorum juraubique
non fervaverit modo , fed etiam auxerit, utique hujus revocationis
aüqua parte mentioncm feciflet; certe ubi ex
bvofeflb recenfet caufas revocandw donationis,fi hanc etiam
pro caufa generali haberi voluiífet , id omiflurus non
íuerat . Quid quod Se Cañones huic noftrx interpretationi
fjntiunt, c.ult. cap.iy. queef.^., ubi Divus Auguftinus
Iaudanc faclum Sancli Aurelii Epifcopi Carthaginenfis ,
quod reddidilfet donatori ob liberos ei natos , qux ille Ecclefix
donaverat: Itt putefiate , iuquit , btibcbat Epifcopui
non reddere ; fed jure fori , non jure poli . Refpondet Fachlnceus
d. cap.26., Conftantinum non potuifle ligare
Eccleliam: quaii vero Eccleíix cxlegcs fuerint . l'oísct forte
huic

SEEECT. JUR. QUJKST. LÍB. II. 397
huic refponfiohi fpeeies aliqua¿prxtexi , fi Auguftinus de
Romana loquutus fuiífet:quia jam tum fciíicet a Conftantino
faóta erat Syiveftro Epifcopo Romano prodígiofailladonatio,
qux memoratur lib.decretor. diftinbl.^6..Poftremo de
foiis patronis donatoribus & liberisdonatariis,eodem nempe,
quo nos modo.conftitutiouervj Conftantini,qux tertia eíl iu
Códice Theodofiano tit* de revoc. donat. , & eadem cum illa
oólava in Códice juftiniano eod,tit., interpretatus eft Anianus,
qui tempore Alarici Regís floruit, centum & quod excurrit,
annis ante imperium Juíliniani: eoque modo eandem
conftitutionem accepit Harmenop. lib.x.. tit.2. item Azo itt
fumm. Se plerique Ñeotericorum, Connan.lib.%.c orara.cap.xo.
Ant.Fab.lib.j. conjctl.cap. 1 $.Donell.ad d.Lft unquam,
Bacbov. ad Treutl. difp. de donat. tbef.y. lit.E. CoraJ'.lib.j.
mifcell.cap.^o.Mutom.lib.i.refponf. amic.cap. 12.-, ubi levícula
quxdam removet, qux a Cujacio objiciuntur ex Lcum
tale 72. §.1. jf.de cond.fr dem.Sc l.i.C.de revoc.donat., quafi
qux ibi conftituuntur de liberto , etiam in extrañéis locum
habeant,quod cum Accurfio & alus negat Hotomannus. Sed
fit ita, quxdam qux in liberto valent, etiam locum habeant
in non liberto; inde tamen non eiricítur, etiam in quxftione
propofita eandem liberti Se extranei rationem eífe , cum in
plerifque alus longe Íit diverfa, & quod bic contra tenorem
jurís communis introductum eft , in perfona donatoris patroní
non debeat produci ad confequentias , l.quod vero 14*
& Lfeq.ff.de legib.
C A P. XXXIII.
An per querelam inofficiofa donationis tota revocetur
donatio ?
^TX Uerela inofficiofx donationis fpecies quxdam eftrevo-
V,/ cationis donationis faclx inter vivos, comparata confirmandx
quereix inoíficiofi teftamenti gratia, ad quam elu-
«ior.dam donationes inofficiofx inftruclx funt,/.i./.y? materj.
C. de inoff. donat.. Nimirum exhaufto immodica donatione
ti*-

398 A R N O X D Í V Í N N Í Í
patrimonio querela inofficiofi teftamenti eluditur , legitima
portio iis, quibus debetur, intervertitur,five donator eos heredes
inftituat, five inteftatus decedat: nihil enim his relinquitur
prtster nudum nomen beredum : nec querela datur
niíi prateritis autcxhnredatis,pr.lnft.deinojf.teJlam..Se

SERICT. JUR. QU^EST. LÍB.II. 399
Ant.Vab. Ub.^.conjeSl. 17 .Et prJmum,quod apud Vlpianur/t
l.fi libertus 16. jf.de jur.patron. legímus; fi libertus fe minorem
centenario in fraudem legis fecerit, in totum non valere
, quod faólum eft: unde colligunt etiam donationcm inofíiciofam
, qua; Se ipfa in fraudem legis fit , in totum non
valere aut revocari. II. L.cum rerum 4. C. de contr.cmt. y
ubi
cum mulier omnia fuá bona donaífet Luciano , eaque definióla
reliólo filio Lucianus bona fibi donata 8c tradita
emiífet a filio herede donatricis, ajunt Impp.hanc emtionem
prodeífe poífe Luciano ad defenfionem , ne (filius) exemplo
inofficiofi tefiamenti poffit hac avocare ; qua; verba videntur
manifefte oftendere filium ¡mmodicam donationem a matre
faólam in folidum revocare. Nam pronomen illud, bac tnon
alio referri poteft, quam ad illa antecedentia, omnia bona tibi
ab eo donata. Ceterum hxc ad decifionem hujus quxftionis
non fatis momenti habent. Nam dici poteft.comparationem
illam utriufque querela; nonabfolute , fed fecundum
quid accipiendam eífe , quatenus fcilicet una Se íimüs
utriufque caufa eft, eademque temporibus 8c moribus, cum
utraque quinquennio finiatur , 8c excludatur exceptione
ingratitudinis: Se verba hxc l.ult. C.de inoff. donat. Ómnibus
querela ad fimilitudinem inofficiofi tefiamenti legibtts introducía
, commode fie accipiuntur , ómnibus fcilicet legibus
, qux de hac querela difpofuerunt , vel pro ómnibus ,
quibus conceífa querela inofficioli teftamentúut illud diferimen
adhuc maneat , quod licet teftamentum inornciofum
in totum refeindatur , immodíca tamen donatío pro parte
duntaxat: idque hac ratione,quia teftamentum ínofHciofum
privat liberos hereditate , qux tacita quadam lege naturas
liberis debetur ; at donatío inofficiofa non facit, quomínus
iidem donatori heredes fint,qu¡ fine donatíone futuri erant,
l.áf.C.de contr.emt.yQd ut qui erunt tantum non percípiant,
quantum donatíone non facía omni jure habitud eífent ,
puta portionem faltem legitimam.
Sed Se comparatio ¡noffícíofas donatíonis,& donatíonis
faclw a liberto in fraudem legis Se patroni dicj poteft claudicare
, Vtramque quidem in fraudem legis fieri, íed ¿Jkm
!¡-

4oo ARNOLDÍ VÍNNÍÍ
Jibcrti in totum ; quia libeitus donando fe minorem facíens
centenario, facit omni ex parte in fraudem legis d.l.fi libertas
i6.ff. de jur. -patrón. . Inofficiofam autem donationern
hactenus, quatenus dodrantem aut befsem (ut hodie) excedit,in
reliquum íieri lege permitiente, lllam liberti ipfo jure
nonvaIere,¿./.y? líber tus,hanc etiam qua parte inofficiofa eft,
ipfo jure valere ab initio, íed inftituta querela, quatenus inofficiofa
eft, refcindi, tot.tit. Cde inojf. donat.. Ad decifionem
quoque quaftionis propofita; non multum facit d.l.4.
Cde contr.erat.: quoniam ibi alia quaftio principaüter traétatur,nec
eft neceífe ut propter id,quod in fine conftitutionis
dicitur, filium non polfe hac avocare,dicamus alias eum
bona omnia, qua donata funt, poífe avocare. Conftat reícripti
fententia , fi alias quadam avocare potuiífet: nec verba
refpuunt hanc ínterpretationem , quod fcilicet hoc fentiant
Impp.ufque ad eam partem, quam alias avocare polfet filius.
Luciano emtiouem prodeífe , nempe ut ex emtionis caufa
etiam trientem retiñere poflit, quem ex caufa donationis retiñere
non poterat. Majorem fpeciem habet, quod Alexandrum
Impcratorem Claudiano Juliano refcripliífe , Paulus
in /. Titia Scjo 87. $.3. de legat.z. memorat, donationern
totius patrimonii in unum ex duobus liberis collatam pro
dimidia parte revocari 5 quod non nifi de dimidia totius ,
quod donatum eft, capi poífe videtur: cui confequens eft,fi
in extraneum taüs donatio conferatur , eam revocari in folidum.
Sed tamen ego huic fententia acquiefcere non poífum:
& magis puto ex caufa inofficiofa donationis non totum
revocari quod donatum eft:fed pro ea tantum parte,proqua
donatio eft inofficiofa, modum fcilicet legitimum excedens,
& quartam üs , quibus debetur , adimens . Non una me eo
impellit aut ratio aut auétoritas. Nam primo 3quoties lex ad
certum modum aliquid permittit, fi hic modus excedatur ,
non totum infiímatur quod geftum eft, fed quod illicite geftum
eít duntaxat, l.placuit 29. jf.^t ufur. l.fanciraus 34.
Cde donat.. Et quid notius regula, utile per inutile non vitiari,
/.1. §fied fi raibi $. ff.de verb.oblig.C.utile de reg.jur.
in 6.

SELECTA JUR. QU.£ST. LÍB. It. 401
ín 6". II. Quia alias in cafu donationis omnium bonorum ¿
aut ejufmodi partís , qua; legitimam minuat, fupervacanea
eíTet conílitutio l.fi unquam 8. C.de revoc. donat.; quoniam
certum eft jure vcteri, liberis five tempore donationis jam
natis, five poftea editis, hanc querelam competiiífe. III. Probatur
hcec fententia textu expreflo in l.z.CJe inojfic.donat.,
ubi donatio immenfa in filium in poteftate conftítutum collata
haclenus revocari dicítur, ut officio arbítri familias ereifeunda;
quarta pars debitas ab inteftato portíonis forori ejus
prceftetur incolumis. Refpondet Ant.Faber,vimoppofitionis
duorum cafuum, quorum uno donatio in filiumfam.coilata,
altero i 11 emancipatum, in hoc fitam eífe,quod príore cafu legitima
tantum, pofteriorc totum revocetur. Sed hoc prorfus
cpmmentitium eft, vel quia priore potíus cafu donatio ex ratione
juris nulla & invalida in folidum revocanda crat; vel
potius quia, ut ex ipfo textu apparet, in Jioc oppofitio confiftit,
quod priore cafu remedio ordinario, pofteriore extraordinario
querela inofliciofa; donationis revocetur: utroque
autem cafu ufque ad legitimam. IV.Per l.fi totas 5.C.eod.tit. t
ubi dicitur ex donatione immenfa detrahi, quod neceífe eft
relinquiliberis non ingratis ad fubmovendam ¡nofliciofiquerelam
. Refpondet Ant.Faber,donatorem ibi tempore donationis
alios liberos non habuiífe,eoque initio infpeclo donationem
non fuilfe inofticiofam. Quid tum poftea? Nonne fatis.eft
donationem poftea propter alios liberos fufeeptos inofliciofam
fieri, ut liberi queri poflint? De cujus querela; natura
fie eft, ut donatio in folidum revocetur,etiam hoc cafu
eundem erT-'6lum habere debet. V. Huc accedit text. in /.7.
C.eod.yubl Impp.non totum,quod geftum eft,revocari ajunt,
fed difertis verbis, quod immoderate geftum eft. Refpondet
Ant.Faber,totum revocari quod immoderate geftum eft,non
quatcnus immoderate geftum eft: quod eft apertum o-oçicrpcc
mcraque cavillatio. Ex hoc autem loco petenda eft SÍ expli.
catio l.Tttia Stjo %y.§.i.ff.de legat.2., ubi eadem plañe fpecics
proponitur & deciditur, qux in hac l.fi mater, excepto
eo , quod illic avia in unum e duobus nepotibus totum patrimonium
fuum effudi fie proponitur, hic mater in unum
Ce edtio-

402 A R N O L D Í V Í N N Í Í
e duobus filüs. Igitur qucmadmodum h¡c non dímldíum to­
tius, quoddonatum eíl, fed dimidium ejus, quod illicite do,
natum eíl, revocatur, vel,ut hocapertius Impp.in d.l.fi ma f
er
explicant, dimidium quarts partis , quod ad excludendam
inoíriciofi teftamenti querelam adverfus agentem fuíficeret:
ita etiam illic nempe in d.l.Titia Sejo §.•$. dimidiam partem
accipere debemus, partem dimidiam ejus, quod immoderate
geftum eft, non omnium bonorum , fed portionis legitima;,
utrique fcilicet debitce:eoquc facit & Nov.yz., cujus ípeciem
ex Harmenopulo ponit Cujacius Hb.^.obf.x^. VI. Facit huc
optimus text.in /.8. in fin.pr.C.de revoc.donat., ubi exprefse
dicitur , pro ratione quartíe , quod donatum eíl deminui .
Refpondet Ant.Faber, intelligi ibi quartam non legitimam,
fed quartam ab inteftato debitam.-íingitque in cafu illic pro.
pofito matrem quatuor reliquiífe liberos: quod vix confutatione
indiget. Quod autem ibidemaddunt Impp. ad inflar
inofficiofi teflamenti coftvi'cli, illa comparatio non ad quantitatem
qua; revocetur,fed ad jus revocandi pertinet. V. ídem
evincitur ex l.un. C de inoff'. dot., ubi itidem ad exemplum
querelce inofficiofi teftamenti dicitur, liberis adverfus dotem
imrr.odicam aclionem dari, ut üs emolumenta debita conferantur
. Emolumenta debita funt illud ipfum , quod in l.$,
C. de revoc.donat. appellatur debitum bonorum fubfidium.
Non me latet plerofque ita diftinguere , ut fi in extráñeos
collata fit donatio cum confilio fraudandi , tune tota revocetur:
fi fine confilio fraudandi, pro parte tantum : fi in al i.
quem ex liberis, indiftin£le pro parte duntaxat; eamque diftin&ionem
judiciis & confuetudine publicaprobari.teftibuí
Sichard.in l.i. n.4..C.de inoff'.donat.Gómez z.var.ref.^. n.iz,.
Covar.pratt.qucsjl.iy.n.iz.. Ceterum juri feripto confentaneam
non efle patet extf\/.i.,ubi extranei & liberi eodem jure
cenfentur. Nec vero perfona accipientis donationem inofficiofam
facit , fed profufa liberalitas : nec refert eventum
tantum donatio, an & çoniiliumfraudandi habueriVí/./.i./.y,
C.tod,
CAP.XXXIV,

SELECT. JUR. QU^EST. LÍB. II.
C A P. XXXIV.
'An pro mortis caufa donatione haberi dibeat, ¡i donator
mortis mentione facía adjecerit claufulamje nullo
modo revocaturum donationcm l
MOrtís caufa donatio eíl, qua; propter mortis fit fufpicionem;
veluti cum quid metu mortis vel ex prasíen-.
ti vel ex futuro periculo donatur : puta fi donator graví
morbo laboret , fi periculofam peregrinationem vel navigationemfufcepturusfit,fi
¡turus in militiam,fi peftis graífetur,
&c. 1.2.& al¡quot.feqq.l.fe natus 2$.§.4.-ff.de mort.cauf.donat..
Ceterum an propter mortis fufpicionem donatio faóta fit,ex
verbis donatoris ccílimandum ell: nec enim fuíficit ad hanc
donationem , a moriente aut in periculo mortis poiito quid
donatum eífe, niíi verbis declaraverit, fe ob metum propinqua;
mortis donaífe : alioqui non tam mortis caufa , quam
moriens donaífe cenfetur,/.¿V/a 42.$.i./nfin.ff.de mort.cauf.
donat.. Quin etiam extra fufpicionem alicujus periculi, & a
fano atque in bona valetudine conílituto mortis caufa recle
donatur fola cogitatione mortalitatis,í*\/.2.& d.l.ft natus §.4..
Sed itidem verbis hoc declarandum ell, ne alias donatio pro
pura & fimplici habeatur. In omni autem mortis caufa donatione,
qui donat fe primum & principaliter cogitat, atque
amore vita; recepilfe potius, quam dediífe mavult: & ut verbo
dicam , fe potius habere vult, quam eum, cui donat; illum
deinde potius, quam heredem fuum,/.1. d.l.ftnatus&.z.
tod.. Atque ha;c ratio cít,cur hanc donationem revocare liceat,
•fecus atque donationem inter vivos: quippe in qua qui donat,
donatarium folum cogitat,atque illum, quam fe, habere
mavult.Tribus autem cafibus mortis caufa donatio íit irrita
aut revocari poteíl,duobus ex parte donantis, pumitcntia,
& periculi, cujus intuitu donatio facía, fublatione: uno
ex parte donatarii,fi is ante donatorem moriatur, /. ¡ 9. /.¿o.
& l.fiq.ff.eod. §. 1 .lnft.de donat.1.19.ff.de reb.crcd.-.qudn^i^n
conventione eífici poteíl, ut ne revocetur ómnibus ilíis cafibus,
/.1 i'in fin. fj.de rnort.ca.donat.. Illud atnsm quantum
Ce 2 dt,

404 A R N O E > D Í V Í N N ¡ Í
cíl, an Se illa donatío pro mortís caufa donatíone habenda
fit, fi donator mortís mentione facía adjecerit claufulam , fe
nullo cafu aut modo donationem revocaturum.Et magis eft,
ut ea non pro donatíone mortis caufa, fed pro donatíone inter
vivos habcnda fit: quod & communiter placult,Bart.poft
Glof.in /.7. ff.eod. Ciar. §.donatio q.\. Gomez.lib.z.var.refoL
cap.\.n.22.Schneid.in §. 1 .lnft.de donat.,n.z,.

SEBECT. JUR. QU JEST. Li i. II. ¡405*
{que donationern pro fpecie donationis inter vivos agnofceic.
Denique, quia talis donatio,ut Sc ceterce inter vivos,nuI*
Jam fimilitudinem cum Iegatis habet, §.2.lnjl.de donat.ihitic
porro infert,nec inter virum Sc uxorem eam valere,nec Falcidiam
pati: quod utrumque in donatione rnortis caufa fecus
fe habet, /.9. in fin.cum l.feq. ff.de donat. tnt.vir.& uxor.
l.$. C.ad leg.Falcid. 1.2. C.dc dou.ntort.caaf. . Fruftra autem
huic fententia; objicitur /. 13. §. 1. ff.ie mort.cauf.donat., ubi
Marcellus notat, in rnortis caufa donationibus etiam facli
quxftioncs eífe: poífe fie donari, ut omnímodo ex ea valetudine
donatore mortuo res non reddatur , & ut reddatur ,
etiamfi prior ex eadem valetudine donator deceíferít , fi jam
mutata volúntate reftitui fibi voluerit.Sed & fie poífc,ut non
alitcr reddatur, quam fi prior ille, quí accepít, deceíferít: denique
fie quoque poífe,ut nullo cafu fit ejus repetitio,íd eft,
nec fi convaluerit quidem donator; quod totidem Sc iifdem
verbis etiam apud Paulum relatum eft l.^$.§.t\..ff.eod.. Nam
Jürifconfulti ijlic proponunt diverfos cafus , quibus propter
mortem vel donantis vel donatarii pro varietate legis adje-
€tx revocetur aut non revocetur rnortis caufa donatio,fecus
atque fi nulla lex adjecta fuiífet , falvo tamen hic manente
jure revocandi ex poenitentía.Aliquis enim faltcm cafus manere
debet, quo revocari hxc donatio poífit, Sc dici donatorem
fe habere maluílfe, quam eum,cui donavit, in quo fubílantia
hujus donationis confiftít.Quid vero refpondebimus
ád 7Vov.Sy.in praf.& cap.i. ? Juftiniani eífe nemo, qui eam
legerit, inñciabitur. Et ideo nolim dicere víx eífe , ut ea in
foro ad decífionem caufa; allegan* poflit: quanquam a recentioribus
inferta eft . Sed refpondemus, ex toto tenore tum
prasfationis, tum d.cap.i .Alov.&y Satis claic apparere, Imperatorem
loqui de renuntiatione revocationis, non indefinita
autabfoluta ex omni caula,fed ex una duntaxat, nempe ex
caufa pcenitentíce . Relinquitur itaque ut ex alus cauiis adhuc
revocari queat,puta ob remotionem perículi, cujus contemplatione
donatio facía , aut fi durante adhuc periculo
prasmoriatur donatarius. Nos autem hic difputamus , cujus
generis donatio habenda fit, cum quis rnortis caufa fe dona-
Ce 3 re

4©6" A R N O L D Í V I N N Í Í
re dicit ea lege fimpliciter & abfolute adjecla, ut nullo cafu
revocetur . Cujufmodi donationem dicimus annumerandam
eífe donationibus inter vivos : mortis autem caufa donationem
non eífe , nifi XGCT¿ TO Xeyeo-Scu •
N IhíI
C A P . XXXV.
An diftenfto in catifts dandi & accipiendiimpediat
dominii translationem ?
tam conveniens ele xquitati naturali,quam voluntatem
Domini rem fuam in alium transfene volentis
raíam haberi, /.9. §.3. ff.de acq.rer.dom. §.per traditionem^o.
Inft.de rer. divif.;qulppe cum fuce quifque rei moderator íit
& arbiter, /.21. C.mandati. Ceterum ut quis velle rem fuam
in alium transferre intelligatur,duo hasc concurrere debent:
primum, ut fciat rem fuam eífe, quam tranferre cogitat: deinde
, ut juflam caufam habeat , cur velit, puta quia vendidit,
daré promifit,&c. Prius ideo defideratur,quia nemo,qui
errans in dominio rei fuce, fuam eífe ignorans, eam pro abena
tradit, hoc animo eíl, ut eam transferat, l.ft procurator 35.
ft.de acq.rer.dum. & arg. /.15. ff.de jurifditl.. Ajo in dominio
rei fu» : nam fi quis non erret in re fuá , non in ea de qua
transferenda agitur ; fed in re alia , puta in caufa debendi ,
hic error alienationi non obllat,ac propterea indebiti per errorem
foluti nulla vindicatio eíl. Alterum ideo neceífarium,
quia nemo rem fuam alicui tradit transferendi gratia , niíi
-caufam habeat, cur id faciat. Hinc illud Pauli: Nunquam
nuda traditio tranfert dominium, fed ita ft

S EÜECT. JUR. QU^JEST. LÍB. II. 407
Sed quíeftionis eft , fi ego ex una caufa tibí tradam, tu
ex alia accipías, an hcec in caufis tradendi & accipiendi diffenfio
obftct,quomínus dominium transferatur.Et fi quidem
vel in tradente nulla fit caufa dominii transferendi, vel in
accipiente nulla nancifcendi.nemo díxerit dominium transfcrri:
verbi caufa,fi ego deponam apud te pecuniam,tu quafi
mutuam accípias : aut e convcrfo, fi ego tibi dcm pecuniam
quafi mutuam,tu quafi commodatam accipias oftentandicaula
; hic, inquam, certum eft dominium non transferri , quoniam
non concurrit affe¿lus ex utraquc parte contrahentium,
quem ad translationem dominii requirimus,/.*// ómnibus
$$. ff.de obltg.O' aÜ.. Ac talis fpecies eft, qua; proponitur
ab Vlpiano in l.¡$. §.1. ff.de reb.crtd.
Nihil ibi dicit J.C. de nummorum dominio aut de extantium
i 11 his caufis repetitíonc , quia ea res expcditi juris
eft, nempe cxtantes mínimos poífe vindicari,propterea quod
eorum dominium translatum non eft, l.u..u¿§t.ff.d.tit. §.ulí.
Inflitut. quib. alien, lie., fed quia de confumtis dubitari poterat,refpondet
eo cafu locum efié condictioni, non vindicationi:
& recle, cum in neutra fuperíore fpecie contingat, ut
is a quo repetuntur , aut pofiideat nummos confumtos, aut
dolo malo deíierit pofiidere.Nunquam autem aótionc in rem
tenetur , qui non polfidet , fi fine dolo deliit poflidere, /.36.
ff.dc ni vind..hrteliigit autem haud dubie condictionem fine
caula, cum nullum negotium inter tam aperte diífentientes
contrahi manifeftum fit. Addit\.C.Jine doli exccpíjont, refpiciens
nimirum ad fpeciem initio d.l.\S. propofitam , ubi
nummis confumtis ita condicione teneri dixitaccipientcm,
ut tamen doli exceptione fe tueri queat, co quod iecundum
voluntatem dantis confumti eífent . Secus jam efle dicit i 11
ea, quam nunc traclat, fpecie; & mérito. Sive enim quis pecuniam
det quaíi deponens,five quafi mutuam, utroque cafu
hoc animo dat,ut repetat. Proinde quamvis nummi coníum.
ti íint fecundum voluntatem dantis, ut fit,cum quafi mtJtui
dati funt, tamen quia non eft hice voluntas, ut nummi maxicant.fed
ut etiam confumti reddantur,femper cumrepetentur
, certum eft non repetí eos contra voluntatem , ut cou-
Cc 4 tingit

4o8 A R N O I D Í V Í N N Í Í
tíngit in eo,qui quafi donaturus dedit;fed'maxime fecundum
voluntatem dantis & accipientis, qux res accipienti omnem
exceptionem & tergiverfationem adimit . At enim vero fi
utrinque fubeífe exiftimetur caufa idonea,ex qua dominium
transferatur, veluti fi tibi tradam fundum tanquam a me debitum
ex teftamento,tu quafi ex flipulatu debitum accipias;
vel fi ego tradam tibi pecuniam donandi animo , tu eam accipias
quafi creditam , hic quia ex utraque caufa id pariter
agitur,ut dominium transferatur,puto traditionem efficacem
eíTe, dominiumque in accipientem tranfire: fie enim generaliter
deñnitjulianus in l.$6.ff'.deacq.rer.dora..\\deturtan)ea
a Juliano diffentire Uipianus in fpecie poíleriore, cum videlicet
pecuniam tibi dedi quafi donaturus, tu quafi mutuam
accepifti, d.l.iB. pr.ff.de reb.cred. . Primum negat Uipianus
hic eíTe donationern; fed hoc etiam ex fententia Juliani. Deinde
ait nec mutuam eífe: ne in hoc quidem, ut opinor,alter
ab altero diífenfit, quia mutuo data non eíl. Sed quod idem
Vlpianus addidit poílea , magisque nuramos accipientis non
fieri, in co dixeris eum diífidere a Juliano , qui generaliter
definit, diífenfum in caufis tradendi & accipiendi non obftare
translationi , cum in corpus acquirendum confentimus :
atque hanc regulam etiam eodem exemplo declarat in d.L
cum in corpus 16.de acq.ver.dora.,quod proponitur ab *D ¡piano
in d.l.iü.pr.. Sunt, qui hoc difíidiumeomponi poífe negant.
Et fane vix ferri poteft, quod Alc.lib.$. par.i$.Zaf.'m dJ.18.
num.y. & Jlqq.Broncb.2. afiert.2i.Pac.$.enant.qu.6j. ad horum
locorum conciliationem afferunt, nempe diverfas in
iis proponi fpecies : apud utrumque quidem pecuniam
tradi donandi gratia , fed apudjulianum eam fie accipi
quafi debitam accipienti ex prcecedente contraclu , feu folutionis
caufa datam , apud Üipianum , quafi mutuo datam
a tradente : pecuniam creditam apudjulianum fie interpretantes,non
quafi creditam a tradente five mutuam datam ac
cipienti, fed quafi creditam antea tradenti ab accipiente,quiputtt
eam tanquam fibi debitam nunc folvi.Utique hancinterpretationem
contextus pati non poteft . Nam ex verbis
prajfentis temporis , quibusJulianus utitur, nempe tradam
0' ac z

SsfiKCT. JUR. QJJJEST. LÍB. II. 409
& accipias , apparet etiam donandi animum & crediti verbum
ad idem tempus referri debere,ut fit fenfus,fi pecuniam
tibi tradam donandi gratia,tu quafi nunc creditam tibi accipias:
non poteft autem pecunia intelligi nunc a te credita,
cum a te non fit profe£la,qui eam non das,fed a me,qui eam
tibi trado . Ego enim is fum, qui dicor eam tibi tradere; ac
proinde etiam cum credita eíTe poftea dicitur, a me quoque
credita, id eft, tibi mutuo data intelligi debet. Quanquam ,
quid hoc verbo intellexerit Julianus,anxie laborare non debemus
: nam etfi demus non elíc id exemplum, quod diximus,
tamen definitio gcneralis pofita in d.l.cum in cerpus jó.fatis
id exemplum & limilia omnia compIeclitur,ubi id actum,ut
Dominus fieret,qui accepit: quod utique etiam tune agi intelligitur
, cum tibi dedi pecuniam donandi animo ; tu eam
quafi mutuam accipis: quoniam & hic in eo confentitur, ut
proprietas,id eftjdominium,/.^.^.^ acq.rer.dom.,ti:anttat in
accipientem,licet ¡lie hoc animo íit,ut parem fummamquandoque
reftítuat. Ñeque video quid interfit,utrum conventio
aliqua de donando five revera,five opinione tradentis pnecefíérit,an
ftatim & aclutum nulla conventione precedente donandi
caufa pecuniam tradiderit, eaque quafi mutua accepta fit:
ñeque enim minus hoc quam illo cafu ex utraque parte id
pariter agitur, ut dominium transferatur. Si qua eft componendi
ratio , ea eft quam affert Connan. /.3. comm. cap.17.
& Donel. ad dd.Ji ego pecuniam i8.,i\imhum verba hxc V/piani,magisque
nummos accipientis non //er/jduplicem pat¡ poífe
interpretationem.'noííe fie accipi,ut nummi omnino fiant accipientis:
poífe etiam fie, ut non fiant pcrfefte,non irrevocabilíter,
non ita ut apud eum manere debeant, arg.l.aliud eft
capere yi.ff.de verb.pgniftl.non videtur si.de reg.jur. /.38.
f-3'ff'de folut., compárate videlicet,& refpeclu acquífitionis
rei,qua; ex caufa donatíonis traditur & accipitunfiant tamen
ejus infpeclo inítio,quia proprietas eorum ftatim transfertur;
cujus rei hic effeclus eft, ut ctiamfi adhuc extent, vindicari
nequeant.Hoc autem pofteriore modo verba Ulpiani capienda
eífe propter illam , quam diximus , generalem dcfiuitionern
Julíani. Quid quod hanc interpretaticnem etiam ratio

4lO A RNOt DÍ VÍNNÍI
ab Ulpiano fubje&a nobis ultro fuppeditat, cum alia opinio*
ne acceperit;q\i\ppQ qui donatum fibi tanquam mutuum accipit,non
eo animo eft, ut Dominus non fíat, fed ut non fiat
fimpliciter , & fine obligatione reílituendi tantundem , tanquam
ex caufa donatíonis. Unde apparet J.C.licet bis verbis,
magisque miramos accipientis non fieri , videatur refponderc
de dominio, vi tamen ipfa refpondere de repetitione, nempe
etfifiunt quidem nummi accipiewtis , non tamen fieri perfec~fce,
non ita quin avocari queant. Igitur ais, inquiet aliquis,
fi tibi dem pecuniam donandi gratia, tu eam quafi mutuam
accipias, nummos,etíamfi aihuc extent,vindicari non poífe?
Ajo enimvero: hoc enim neceíTario confequitur pofita dominii
nummorum translatione . Ñeque contrarium eft , quod
Vlpianus'm id.fi ego pecuniam feribit: §¡uare fi eos conjurafieritf
licet condicione teneatur, tamen doli exceptione uti poterit
, quia fecundum voluntatem dantis nummi confumti.
Nam inde non recle colligas , fi nummi adhuc extant, eos
vindicari poífe ; fed hoc tantum , poífe eo cafu condicí fine
metu exceptionis : cum fi confumti fuerint, licet condictio
perfeveret, ea tamen non noceat accipienti, cum poífit condicentem
repeliere exceptione doli , propterea quod fecundum
voluntatem ejus confumti funt. Perinde ergo eft, ac fi
dixiífet , licet nummi condici poflint, íive extent, five confumti
fint: hoc tamen intereífe , quod confumtis nummis
condictio fit inefficax,&c. ídem autem de extantibus nullo
modo dici poteft,ac ne quidem de confumtis poft revocatam
voluntatem . Nec vindicari igitur extantes polfunt, quippe
dominio eorum in accipientem translato;nec confumti efficaciter
condici,quia confumti fecundum voluntatem dantis.
Si vero adhuc extent , condi&ioerit efficax, eofque mutata
ante confumtionem volúntate repetens nulla exceptione
fummoverí poterit . Locus autem hic erit condiólíoní fine
caufa.Nam cum nummi ad accipientem pervenerunt fine ea
caufa, ob quam vel dati vel accepti funt; condiólionem fine
caufa inde nafci neceífe eft, fi dominium,quod jam probavímus
, in accipientem translatum eft , l.i. infin.ff.de cond.
fin. caufi
CAP. xx xvi.

V Aríí
SELECY. JUR. QÚ'JSST. LÍB. II. 411
C A P . XXXVI.
Pofiitne dari plena pofleflionis definí tí o , qua fipecíes
omnes completlatur , & quanam fint
¿fia fpecíes ?
varíís modis definiré conatí funt, quid fit poífcffio
: fed nimium fcrupulofi fuerunt & plerique in hifce
definitionibus in vitium illud inciderunt, quod Gaknus
q,i\cXvo~lc(v appellat, quafi libidinem 8c nimium amorem in
definiendo. Atque hi longiflime receíTerunt a more & excmplo
veterum J.C. ,qu¡ in quierenda 8c conficienda accurata
poífefllonis definitione noluerunt nimis elfe foliciti. Utique
Paulus noftcr in l.i. pr.ff.de acq. pop. contentus fuit etymo
verbi , 8c nuda aliqua defcriptione , cum poífeífionem vocat
xctT0%y)v 1 id eft, detentionem . Ait autem porro poífeífionem
diótam eífe a fedibus,quafi pofitionem fedium; ita enim
in iibris Florentinis legitur , ac melior eft hxc le&io, quam
vulgata illa Accurfií, Bartolit8c aliorum, qui legunt: Popefi
fio apellara eft a pedibus,quafipedum pofitio: nam poífeífio iu
etymo vocabuli nihil commune habet cum pedibus.Poflidet
ergo.qui fedes pofuitinec a grammatica notatione id abhor-
Tct,popcfflo,po/itiofedíum.Grammatici\amei\ poífeífionem derivant
a verbofedeo juncia partícula pos aut potis pottiundQ
adhuc hodie dicitur impos, compos,popum, quafi pos vel potis
fum,& poffidere,quaü poífe federe. Qu[ enim pofiidet agrum,
is ingredi,difcedcre,redire,item federe & tenerepoteft.Atque
ha;c ipfa derivatioJ.C. improban' non poteft,qui 8c poficflionem
acquirere nos poífe ajunt , fi ejus rei, qua; ante o culos
noftros pofita eft,apprehendenda; poteftas nobis fiat,etíi eam
manu aut pedibus non attigerimus, /. 1. §.2i.ff'.de acq. poft.
l.i%. §.2.eod. t 8c poífeífionem tamdiu nos retiñere, doñee f¿_
cultatem 8c potcftatem rcdcundi, ínfiftendi, atque infidendi
habcmus,1.6.§.ult. & l.ftq.ff.tcd.. Hinc jam ubi in hunc locum
inciderunt, arrepta plerique occafione difputant de vi
argumenti ab etymología five notationeJ& contra a nomine
fum-

412 ARNOÍDÍ VINNÍI
fumti, five de mutua arguendi affeftione , qua; ínter nomen
& notationem intercedit. Sed ha;c difputatio cum non fie
hujus Joci & tota lógica, ad lógicos remittenda eft.Ulud certum
eft , etymologiam aptiorem efle ad cxplicandum,quam
ad probandum . Eft enim , ut Galenus ait 1.2. de decret..
Hippocr. & Plat. fxtxpruç ctXáCau , quamvis ut quibufdam
placet, fit ifyrymiç ¿etvoc > interpres idoneus. Notandum
porro eft , ¡nterdum polfeflionis verbo proprietatem fignificari,
LyS.ff. de verb.ftgn. rriv ¿nícw Cic. in par.
Vives eft , cui tanta pofieffio eft, ut liberalitcr poffit vivere:
tanta poífeflio, id eft, tanta fubftantia, tantas facultates. Sed
máxime de rebus foli feu prsdiis dicitur,Cic.or. i .¿n Cat.

SELECT. JUR. QUAST. LÍB* II» 413
tísfiat, eam hoc modo definió i Pofteffio eft rei corporalis detetítio,
cui inefl affetlus vel proprto vtl alieno nomine rem tenendi
. Vox detentionis hic locum generis obtinet. Latius
enim patet tenere, quam poiTidere: quippe cum is etiam teneat.qui
fine judicio.aut volúntate affeétuve tcnet.At detentío,quce
in poífeífione locum habet.junóla elTe debet cum affeélione
«Se volúntate tenendi,/.41 .ff.de acg.pop.iqua de caufa etfi
tenct furiofus, non tamen poífidet, l.i.§.2,.8c§.io.ff.eod.. Deinde
detentio hcec vel vera eíl , puta cum is qui poífidet per
fe Se corpore fuo, non per alium poífidet ; vel fi£ta per juris
interpretationem,puta cum poífideo corpore alieno & animo
meo, vel fimul corpore & animo alieno, !.$.§. 12.ff.eod.,\mds
orta divifio poífelfionís in eam,quce jure,& eam quce corpore
confiílit, l.nemo, Ceod.. Sequitur, rei corporalis, quia res incorporales
natura fuá poífcflionem non recipiunt , /.32. §.1.
ff.de ferv.prced.urb./.4. $.27.ff.de ufucl.41.ff.de asjq.rcr.dom..
Nulla enim res detineri poteíl, nifi corpus, & poífeíiionis
initium eíl corporis ad corpus adjunctío. Ac proinde rerum
incorporalium dicitur quafi poíTeífio, /.23. §.2. tx quib.cauf.
maj. 1.10. ff.fi Jlrv.vind. /.3. §.pen.ff. unde vi, Se interdíóla
conílituta de fervitutibus , quce funt res incorporales , quafi
polfeíforia,/.»lt.ff.de fcrvit.d.l.2..§.pen.unde vi; quce caufa eíl,
quod Grasci rebus incorporalibus non tribuunt xctwx¿l>
fed %p>mv • Et re£le igitur Theophil. Inft. de interd. v r
'p.r iy
inquit, eri capioerí^ 7rpáypt(xwc xocnyf). At male illi ,
qui ita dillinguunt, ut dicant res corporales perfec"le Se nobiliori
modo poífideri, res incorporales minus perfecle . Dicendum
enim eíl illas veré Se proprie poíf.deri,has non item.
¡Vox quafi nota cll improprietatis.
Non adjeci in definítíone rei corporalis ab aliis pofiefo/ribus
vacuaihoc enim qui addunt,putant rem eandem apltiribus
in folidum poífideri non poíTe* quod an verum fit, mérito
dubites propter l.^.pr. ff.uti pofftd. 1.6. §.i. ff.de acq.pop.
l.i$.§-l. ff.qui fatifd.cog. cum fimil.. Utique diverfi generis
pofiTeflio penes dúos eífe potefl,üt naturalis apud crcdítorem,
civilís apud debitorem, l.\6.ff.de ufuc.l.\6.é' ffeq.ff.de acq,
poft.
í

414 A R N O L D I V Í N N Í Í
pop.LiJ.jf.de pign.ací.: fed hoc pluribus nunc excutere non
Jubet. Poftremo non dixi in definitione, animo aut opinione
Domini, quod item plerique adjiciunt.quia tune deíinitio ad
eam fere fpeciem poífefiionis duntaxat pertineret, qua civilis
eft, & ad ufucapionem prodeft.Nos vero omnes poífeífionis
fpecies definitione noftra complecli voluimus : aperte
autem dua fpecies poífeííionis conftituuntur, quarum altera
fit cum animo 8c opinione Domini, altera non item, /.7. $.4.
jJ.comm.dii'id./.13.$.!.ff.de publ.in rem ael.l.2 2.§.\.ff.de uox.
a&i, Is cui ea mente poífeífio tradita eft, ut eam poftea reftituat,
poífidet, quamvis affcclu Domini rem non tenet, /.17.
§.1. in fin.ff.de acq.rer.dom. . Si omittenda poífefiionis caula
res apud fequeftrem depofita fit, fequefter poífidet, /.39.ff.de
acq.pop.,qui tamen animum dominantis non habet.Quare cu m
Tbeophilus §.4.1n(l.per quas perf.cuique acq.hz defiait poífeflionem
UO^ÍTÍTO^XÍ ^OITOXOPTOÇ vtfiscrScu, non eft credendum
eum in genere pofielfionem definiré voluifie , fed
eam duntaxat fpeciem,qua civilis dicitur, accommodata fciíicet
definitione ad verba textus Juftinianei.Nam cum dixiffet
Imp. bona fidei poífeíforem ufucapto fervo per eum ex
ómnibus caufis acquirere, mox fubjicit, frucluarium ufucapere
nen polfe , addita etiam hac ratione, quia non poífidet:
quem tamen conftat naturaiiter poífidere, Li2.ff.de aeq.pop..
¡Videamus nunc quotuplex fit poífeífio.
Prima 8c principalis divino poífefiionis hac fit , quod
alia civilis eft , alia naturalis . Civiliter poífidet , qui animo
8c cogitatione Domini poífidet jufta ex caufa 8c bona fide. Is
autem ideo dicitur civiliter poífidere , quia hac poífeífio ei
prodeft, ad civilem ufucapionis erTeclum; atque ad hanc fpeciem
tantum pertinet definitio illa Theophili fupra relata .
Hxc poífeífio fape abfolute & ^otr s%o^y tv poífeífio dicitur,
ut ceteri, quibus poífeífio ai ufucapionem non prodeft, hoc
refpecfcu interdum dicantur non poífidere , $.4. v crf.fr u:tuarius
vero, Injl.per quas pcrfcuiq.acq. , fed potius eífe in pof.
fen"ionc,§.5./#//. de interd. 1.6. §.2. ff.de precar. Ly.jf. de rei
*vind. LS.ffcommoJ. . Naturaiiter poífidet , qui injufte, aut
abfque animo 2c aflfecTu Domini poífidet.Divifio hac petita
eft

SELECT. JUR. QU_JEST. LÍB. II. 415
eft ex /. 1. §.$..& feq. ff.de vi & vi arm. /.23. §.2.& t.fiq.
da acq.pofi. l.2.§.i.ff.pro bered. Li.§.ult. l.j.§.i.ffad exbib.
l.\z..§.\. ffide publ.in vera acl. l.y.§.n. fif.c orara.divid.
Civiiis poífeífio femper jufta eífe debet; naturalis modo
injufta eft, L26.pr.ff.de donat.int.vir. & ux.l.i6.ff. de acq.
pofi.l.\.§.t).& 10.ff.unde v¡ tl.y. §.^ff.comm.div.- 3moáo jufta,
/.» 1 .de publ.in rtra acl. 1.12.ff.de acq. pofi. l.2 2.§. 1 .ff.de
nox.ací. d.l.j. §./\..corara. div., & qui ita poífident, interdum
8c bona fide poífidere dicuntur, l.22.§.2.ff de pign.aB.-, fed
tune bona; fidei poífeífor non intelligitur is , qui civiliter
pofiidet, fed qui jufte, licet non ex caula, ex qua dominium
tranfire folet,ut in d.l. 1 $.§. 1 .de publ.in rematí.Sc d.l.22.{. \.
ff.de nox.ac~í.. At in materia ufucapionis alio fignificatu dicitur
bona; fidei pofiTeflbr, nempe is qui civiliter pofiidet ad
civilem ufucapionis efiectum . Sed 8c qui injufte , hoc eft ,
fine titulo pofiidet, fi illíefam habeat re aliena;, quam pofiidet,
confcientiam,forte quod in jure errans fe Dominum factum
putet, bona fide poífidere dicendus eft , quamvis ufucapio
ei non procedat, /.24.l.z i2.§.i. ff.de ufuc.; nam qua;
poífefiio propter defeclum tituli injufta eft , propter voluntatem
Domini eam tradentis pro bona; fidei habenda eft,
arg. l.fruclus 45. ff.de ufur.. Interpretes vulgo civilem poffefiionem
ex animo,natura!em ex corpore 8c animo a;ftimare
foIent,fed minus recle: quanquam non tam cralfe difputant,
ut civilem exiftiment per difceífum demumexiftcrejfedeam,
qua; cum naturali antea conjuncta erat, retinen'; naturalem
autem folam amitti , vel potius modum pofíidendi mutari;
quippe corpore tenere aut animo , non tam efie fpecics pofíefsionis,
quam modos pofsidendi,/.^. §.1 3. ff.de acq. pop.,
ubi hactenus res pofsidcri dicitur, quatenus, fi velimus, naturalem
poífefsionem nancifei pofsumus. Mine vero apparet
divifionem. poífefsionis in juftam & injuftam non efie divifionem
primam, fed fubdivifionem.ítem non omnem pofsefsionem
injuftam efse mala; fidei. Denique nec omnem naturalem
efse injuftam, ñeque omnem, qua; jufta eft, efse civilem.
Porro eorum, qui naturaliter poífident, eft 8c hxc fubdiftin&io,
quod.aut fibi fuove uomine polfident,velut¡ quod
pía;.

4*6" ARNO^ÜÍ VJMWÍÍ
prado , aut quod conjux a conjuge fibi donatum poffidet ¡
aut quod fructuarius,licet hic abíit auimus dominantis,/.2i.
ff.quemad.ferv^m.^x. hujufmodi poífeíforibus etiam remedia
poíTeíforia dantur , /.i. §.9. & 10. ff.de vi & de vi arm. 1.$.
$.13. eod.i aut nomine alieno.quomodo poflident quicunque
noftro nomine in pofTeífione Íünt,/.Q./. i8. ff'.de acq.pop.§.pof-
Jidcre , Infl.de interd. l.z. $.1, de aB. erat, /.7. §.8. &§>u>ff\
comm.divid.
Rurfus alia eft pofTefiio,qux jure,alia,quce corpore conftat,
¡.fiemo 10. Cde acq.bered.,qux divifio locum habet tam
in civiii, quam in natural» poífeífione . Civilis polfefsio corpore
confiftit, cum ipfe per fe pofsidet,qu¡ eft in conditione
ufucapiendi. Jure eadem conftat, cum per alium pofsidet, ut
in /.1. §.&. /.3. §.ceterum 12. /.18. /.36. ff.eodJ.i6.ff.de ufuc.
Naturalis poífefsio corpore conftat , cum is , qui naturaliter
pofsidet , per fe pofsidet, non per alium ; eadem jure confiftit
, veluti fi rem pignori obligatam debitor conduxerit aut
precario rogaverit, polfefsio creditoris,qux naturalis cft,jure
conftat, l.2().Lz6.§.ult.& l.feq.ff.de pign.aUJ.res pignoris 37.
ff.de acq. pop.
In pofíefsione,qux jure conftat,admittitur nctio,eaque
jure civil 1, unde ortum habet, infirmatur./^.^.jff.etf quib.
eauf. maj. I, \ 2, §.z,.ff.de capt,& poftLrev..Hinc eft,quod hxc
poífefsio plurimum juris habere dicitur, & non tantum corporis,fed
& juris elfe, l.pofieffio 49. pr. & $.1. ff'.de acq. pofi. •
At poflefsio,qux corpore conftat,facti magis eft,quam juris,
/. 1. $.3. & feq. ff.eod., ideft, plurimum, ut alibi dicitur,faóH
habet., l.\o.ff.ex quib.ca.maj.i8c ideo fict-ionis non eft capax,
nec ¡nfirmatur jure civiii , ¿./.19. /.23. §. 1. ff.ex quib. eauf.
maj. I.21. §.1. ff.de acq.pop. /.12. §.2. ff.de capt.& poftl. rev.,
ubi Marcelli fententia non diftinguentis rejicitur approbata
Juliani. Illud notandum eft, poflelsionem,qux corpore conftat,
aliquando appellari naturalem ; quo fignificatu naturalis
poífefsio nihil aliud eft, nifi polfefsio aótualis, quam quis
corpore fuo habet, & naturaliter pofsidere, eft non folo animo,
fed & corpore pofsidere, ut in Lea qua Sl-ff.de acq.rer*
doo¡J.i.pr.& §.1./,$. $.3. & i$.L*$.pr.& §.i.ffje acq.pop.,

SEILECT. JUR. QIUEST. LÍB. II. 417
five corpore & animo pou^efsioniincumbere,utloquiturj%n*ctllus
iii /.19. §.1. ff'.tod. . Certe quod in d.1.22,. pr. dicitur
naturaliter apprehendi,id in ¿/./.¿...dicitur corporaliter amitti,
ita ut hcec fubinde promifcue fumantur; naturaliter poffidcre
8c corporaliter.Et hoc fenfu fi accipias naturalem po£
feflionem, poteíl utique taiis poíTelTio fimul etiam civilis eíTe,
ut ex Jocis aliegatis apparet:& tune poíleflio civilis 8c naturalis
non opponuntur . At cum dico aliam eífe poiTeflionem
civilem, aliam naturalem (quce divifip 8c oppolitio eíl in /.1.
$.9. & 10. ff.de

418 ARNOLDÍ VÍNNÍÍ
fubft.l.ThaU 41. §.S.ffde fitkic.libtrt.
Alio & plañe diverfo refpeclu ac fenfu dicitur aliquis
pleno jure poífidere, nempe qui picnum jus dominii habet ,
l.i. C.de rev.don. Bald.xn l.fesmina 3. §.illud etiam C.defcc.
nupt.Alindan, de nat. poft. cap.*]. ».9.. Itaque ceteri, qui domini
non funt.etíi civiliter Se bona fide juftoque titulo poffidcnt,
non tamen dici políunt pleno jure poflidere . Sed ea
fpecies poiTeífionis,quam dominus pleno jure habet,& quam
caufalem appellare poífumus, huc non pertinet, non magis,
quam ufusfruclus caufalisaut caufaics fervitutes ad argumenta
de ufufructu aut de fervitutibus prcediorum .
C A P . XXXVII.
An in eo quod intereft aftimando etiam lucri
babeatur ?
ratio
VErbum hoc interefie in jure noítro dupliciter ufurpari
folet,uno modo generaliter pro eo quod ad utiiitatem
vel publicam, ut in Li.ff.fol.matr. l.ftrvo 6$.§.2. ff.ad S.C.
Trebell. /.18. ff.de reb.aucí. jud. l.¡.§. 1. ff.de incend. ruin,
naufr.i vel privatam alicujus pertinet , ut in l.pen. ff.ad
exbib.l.j. ff.de ferv. expon, ljx.ff.de evicl. I.21. §.ult. ff.de
pací, cum íimilibus . Altero modo fpecialiter pro eo, quod
extrinfecus rei fuccedit vel accedit, ob damnum acceptum,
aut lucrum am¡ífum,de quo folo hic quajritur. Sic autem dicitur
ad difTerentiam rei feu debiti principalis : nec tantum
rem ipfam principalem , fed etiam ajftimationem ejus excludit,
/.1. §.20. ff.de tut. & rat. diftrab. . Unde recle inferí
Molinaus tra'ci. de eo quod intereft , remittentem damna &
interefse, non cenferi remitiere rem principalem . Et vulgo
quidem tria ejus , quod intereft , genera conftituuntur:
conventum , quod fit pcena nomine ejus, quod intereft
, promiífa; üngu!are,quod ex privata affeclione ajftimetur:
& commune , quod «ftimetur, quanti res communiter
ómnibus valet. Sed ex tribus hifee generibus dúo priora
hiñe removenda , conventum fciíicet ,quia poma; quantitas
certa eft, c< peti poteft etiam tune quando nihil intereft f

SELECT. JUR. QU-EST. LÍB.II. 410
/.38. §. i y. ff.de verb. oblig.; & lingulare, quoníam res non
ex affeítione íingulorum privataa;ftimantur,fedexeo,quanti
communiter ómnibus valent , l.6$.ffiad leg.Falcid. /.33.
ffiad Icg.Aquil.. 3ene vero fie id, quod intereft, vulgo definitur,
quod nobis abenXquodque lucran' potuimus,feu damnum
emergens Se lucrum ceíTans ex eo,quod factum non eft,
quod fieri debuit, /. 13. ff.rat.rern hab.l.un.C.de fcnt.qua pro
eo quod int. pref.. Ergo ut quid noftra interfit, íiinc pender.,
fi quid amilimus ob id, quod factum non eft, quod fieri debuit
;«ut fi quid lucrari potuimus, fi factum eífet,quod promilfum
eft : quod quia factum non eft , lucrati non fumus .
Et quidem cum apud veteres dubitatum eífet, quamam in
ejus, quod intereft,taxatione partes elfent judicis,& ad quam
ufque quantitatem id xftimari deberet,vifum fuit Juftiniano
hujufmodi prolixitatem, prout poífibüe eft, in anguftum coar¿laie,ficut
ipfe Joquitur in d.l.un.C.de fent.quapro to quod
¿nt.prof. Ait quoad pnifibile eft,abfolute enim id deíiniri nequit
, quoniam tota hxc quajftio in facto , non in jure confiftit,
/.24. ff.de ng.jur.;ac proinde magis ad judiéis poteftatem,
quam ad jüfis definitionem pertinet,/. 1 $.in fin.pr.ffiad
municipal, l.i. §.^.m fin. ff'.ad S.C. Turpil.. Diftinxit ergo
Juftinianus cafus certos a ca/ibus incertis: in íllis vetuit id
quod intereft , dupli quantitatem excederé ; in his juflit totum
pneftari, quod intereft. Cafus certos definit, qui certam
babent quantitatem vel naturam,puta certam fummamaiiamve
quantitatem in pondere , numero, menlura ; vel fpeciem
certumve Corpus. Proinde fi v.c. venditor aut locator ob id,
quod rem aut ufum rei non pneftant,in id.qucd adverfarii intereft,
condemnandi funt,in eo a'ftimando duplum dicti pretii
aut mercedis excedí non oportebit, quia certam quantitatem
hi cafus habent.Cafus incerti funt,qu¡ quantitatem continent
incertam . Cum autem nulla quantitas ¡nema eífe -
pofsit, quas quidem defignetur, nifi qua; deíignatur fub appellatione
ejus quod intereft; apparet eos lolos cafus eífe ¡ncertos,
in quibus ejus quod intereft prreftatio petitiove continctur.
Itaque huc pertinent contractus omnes , quibus ut
quid fiat, coutiuctur , quales Jlmt ftir^ationes façjendi^
"T)d 2 Sb¡T-

4*o A R N O L D Í V I N N Í Í
©bligationes mandati, tutelas, negotiorum geftorum; maleficia.ex
quibus actio in id, quanti ea res eft, de qua agitur, ut
fit in lege Aquiiia de dainno injuria dato;in interdicto unde
,vi,iis rebus amiflis, qua; in fundo crant; in furto,furrepta ea
re,qua; certo die fub pcena debebaturjin fumma acliones omnes,quibus
indemnitas principaliter petitur,/. J z..§.i.ff.de re
jud.l.6%. /.72. /.75. $.7. ff.de verb.obl. /.8. §.6.ff. rnand. Li.
ffde tut.& rat.difir. L2.ff.de neg.gtjl.1.2 i.ffiad l.Aquil. Li.
§.non folum 41.ff.de vi & de vi arm. L6y. §. 1 .ff.de furt.. In
his igitur ómnibus tantum,quantum reveía intereft,ex conftitutione
Juftiniani prtçftandum. Et quidem juxta veterum
fententiam, quam & Juftinianus comprobat , in eo quod intereft
íeftimando non damni tantum, verum etiam lucri ratio
habetur, Lz.in fin. ffde eo quod cert.loc. /.33. vtrf.nam Ó* fi
ff.locat. L11.ffrat.rtm hab.: exempla in L22.& Lfeq.ff. ad
leg.Aquil.1.21 .§.3.^4. ff.deac7.rtr.amot. L18. ff.rat.rtm.bab.,
Unde igitur nata dubitatio,an in;eftimandoeo,quod intereft,
etiam lucri ratio habendaPEx eo videlicet, quod veteres contraria
infpeciemrefpondiífe videntur.-nam quídam funt loci,
inquibus lucrumabeo quod intereft diferte removetur,ut in
l.2i.§.^.jf.de ac7.emt.Lult.ff.de per.é' comm.rei vend.L26.ff.de
damn. infecí. L\. j.pcut autem , ff.de acq.pluv.arc. /.71. §.1.
ff.de furt.. Quid igitur ad bofee locos refpondemus? Nimirum
removeri quidem his locis lucrum ab co quod intereft ,
fed lucrum , quod aut circa rem non confiftit { extrinfecum
vulgo vocant) quale damnum fimilíter removetur; aut injuftum,quod
mérito veteres exceperunt.Id vero ita eífe quivis
inteliígere poterit, qui modo caufas, qua; in hujufmodi
locis proponuntur, earumque rationem, qua; ad hypothefin
r m accommodatur , animadvertet. Paulus ?n d.l.2\. $.3. de ací,
9bbi*4jJi>"^jmt. excludit lucrum,fed an ideo,quía putet damni tantum,
fi
ion etiam lucri habsndam rationem? minime:quoniam non
folum lucrum removet, qudu* circa rem non confiftit , fed
etiam hujufmodi damnum : ait enim non magis id lucrum
ajftimandum, quam fi emtor triticum emerit,& ob eam rem,
quod non fit traditum , familia ejus fame laboraverit, Stc..
Removet ergo id lucrum i¡untaxat.cmod non circa rem con-
fiftit.

SELECT.JUR. Qumsr. LIB. II* "421'
fiftit. ídem refponfum cfto ad dJ.ult.ff.dt per. ó* comm. rei
vetid., cui adde /.21. verf.pretium enim, ff.de her.vend.Xw d.
L26.ff.de darán, infecí, damnum quidem admittitur , & lucrum
fimpliciter excipitur : fed agitur i11Je de lucro injufto,
de eo lucro,quod ab ipfo vicino Sc ejus beneficio habebatur,
quo non diutius uti licet, quam quoad is patitur • nec lucrum
abfolute,fed veluti lucrum appellatur.Simile eft quod
¡n dj.i.§.2 uff.d e acq.pluiKarcend.Otúius8chabcoa)unt ta6lio^
nem aqua pluvia arcenda locum habere,li aqua pluvia noceat,
non fi non profit, veluti fí vicinus opus fecerit, ne
aqua, qua alioquin decurrens agro meo proderat,huic profit.
Permittitur enim cuílibet fibi confulere , etiamfi per id
ex confequentia alter commodo aliquo privetur , aut etiam
incommodo aliquo afficiatur, Le), ff.de ferv.prad.urb.l.8.§.$.
ff.fiferv.vind. L21.ff.de aq.pluv.arc.. In l.fi is cui yi.§.i.
ff.de furt. non definitur 70 íntereífe , fed cujus interfit in
aétione furti:ubi recle dicitur,ejus intereíle videri,qui dam-
«um pafsurus eft, non ejus, qui lucrum faclurus; quia in eo
genere lucrum non poteft nifi injuftum efse . Nam five res
noftra furrepta eft, Sc eft aperte damnum ; five aliena, cujus
cuftodiam debemus, Sc idem eft , fi ea non recepta damnum
luere Domino cogimur.Quod fi quis hoc tantum fuá intereffe
dicat, ut lucrum pofseflionis faciat, eamve pofsidendo
quarat,id ex re aliena non honefte captatur: add.Cont.trazi.
de eo quod int. cap.7,.& 4. Alciat. in comm. ad d. l.un. C. de
fent.quapro eo quod ¡nt.cap.ult. Donell.cap.io.
C A P. X X X V I I I .
x
Num in taxatione ejus, quod intertfi, id omne,quod acior
confequi potuit, ñeque confecutus eft, fine
exceptione afiimetur ?
JUftinianus fie ex veterum fententia conftituit. Damnum,"
quod revera inducitur, lucrum , quod revera abeft, praftetur,
Lun.C.dcfint.ques pro eo quod int.prof.. Non eft autem
dubitandum , quin his verbis Juftinianus exprimere voluerit
id quod ex veteribus Paulus fcripfit , oranem utilitatem in
•

42 2 A R N O I D Í V Í N N Í I
xftimatíonem veníre , qux circa rem conííílit , non veníre ¡
qux extra rem fit , l.Jifitrilh 2 1. £.3. ff\dt¡ acl. ernt. . Id vero
hanc habet féntentiam, ut non continuo id.quod haberi potuit,
prxftito eo ,'quod debebatur , quaíi abfit , xftimari debeat:
fed quod ideo abeft,quia datum faálumve non eft,quod
dari aut fieri debuit. Dúo igitur hic requírimus , ut haberi
certo potuerit; ut potuerit ex eo folo , quod prxftandum
erat, non aliunde : ac proinde duas utilitates hinc removemus.
I.Si quid habere ex re petitor potuit , fed ita ut etiam
potuerit non habere. II.Si quid habere potuit certo quidem,
fed non minus aliunde, quam ex eo,quod debebatur. Exemplis
res plana fiet. Retía pifeatorum , qux capiendorum pifcíum
gratia in Ilumine pofuerant,culpa alicujus fractafunt:
placet duntaxat retíum xftimationem fierí,non pifcitim:quia
incertum fuit, an caperentur, /.29. §.3. ff.ad l.Aquil. ; atque
hoc ad res omnes ejufdem generistransferre licet,puta ad ve.
nationem 8c auc'upium . Plañe íi ín contractu aclum fit, ut
incertus v.c. captus pifeium xftimaretur , is xftimandus eft
propter conventionem, /.12. ff.de al.emt., nempe jaclu retís
vendito non tam ipfe jaftus venditus , quam quod eo jaclu
caperetur, venditum intelligitur: xftimatio autem redigetur
ad id quod confuetum eft capi, per Luff.de ufíír.Molin.trazi.
de eo quod int.n.Hí.&feqq..\tnum autfrumentum venditum
jf'cft, nec traditum, non eft xftimandum quod his rebus traditis
emtor forte negotiari potuit & lucrum faceré: quoniam
hxc utilitas non ex ré,fed propter negotiationem percípitur,
nempe ex opera atque induftria mercatorís , qui occaíione
oblata utí voluit, /.21. §.3. ff.de acl. ernt. /.ult. ff.de ferie, cjr
comm.rei vend.l.z 1 .verf.pretium enim, ff.de ber.vel al.vend.
Ñeque tamen idem putamus eífej^ corpore rei nafci 8c circa
rem coníiftere: fed circa rem confiftere omnem utilitatem
intelligi mus, quam res ipfa fecum fert,fibique adjunclam habet
, licet extrinfecus veniat, meritoque Molinaus d.tratl.
».13. Doclorum diftinclionem in intereífe intrinfecum 8c
extrinfecum ¡mprobat: quia quxcunque utilitas proprie circe
rem confiltere dicitur,ea extrinfecus venít. Ex re non nafeuntur
mercedes ex operis fervi,peníiones ex rebus locatis,
pre-

S ELECT. JUR. QUAST. LÍB. II. 423
pretlum ex re vendita.quorum tamen utilitatem máxime circa
rem coníiílere convenit. Servus, qui heres inílitutus venditus
& traditus erat, evrftus eíl: placet etiam ob hereditatem
amiífam ex emto agi pofle, L8.jf.de é2>/c?.;quía hereditatis
utilitas circa rem coníiílere intelligitur, non quod ex re
nafcatur, fed quod ejus parando; caufa in ca re,qua debebatur,
fuit. Atque in univerfum non quid paretur 8c unde veniat,fed
unde ejus quieren di caufa,hic fpeftandum eíl.Exempla
de damno circa rem in L22.fr l.fcq.§.$.ff.adl.Aquil.l.28.
ff.dedam.injCirca rem autem non confiílit,quod vel cerro
habere petitor non potuit,vel non minus abunde habere,
quam ex eo,quod dcbebatur;veluti íi vino aut frumento vendito
8c tradito , emtor potuerit negotiari 8c lucrum faceré :
ce ideo hoc non aílimatur, /.2 1. $.3. ff.de acl.emt. Lult.ff.de
per. fr comm. rei vend.. Ejufdcm generis funt utilitates, ne
pama committatur, aut pignora diílrahantur , ne familia famc
laboret; quia abunde percipi poífunt.
Sed oceurritur nobis exVlpiano, qui contra quam Paulus
in dJ.zu §•$• ff.de atl.emt. etiam ejus utilitatis, qua reí
propria non ell, nec circa rem confjílit,rationem habendain
eífe tradit, non in damno folum, fed etiam in lucro,prolatis
Üfdem exemplis, quibus 8c Paulus utitur. Locus Vlpiani ell
in l.2.§.ult.ff.decoquod cert.loc.,qui locus ufque adeo turbavit
Aiciatum,ut contra omnes fere(quanquam temeré &

*424 A RNOliDÍ VÍNNÍÍ
vel pignoribus,& ob id quod pecuniam eo loco non acccpetit,pcena
commifla fit,aut pignora diftracla. At quamobrem?
nempe quia adjeétione loci id aótum eíTe intelligitur : nam
cum locus non fruílra adjiciatur, apparet creditorem ad eas
utilitates, quas eo loco percipere potuit,foIutionem retulifíc
tCont.in fchol. ad d.l.un.cap.4. in fin. Perez.ad Cod. d.tit.
00.18.. Ñeque id in pecunia numerata folum locum habet,
fed etiam , Sc vel magis in alia quavis re fungibili , ut bene
Molin.n.o*i.&feq.Donell.c.u. contra Bartolum Sc plerofque
alios Interpretes.Nec vero fola loci adjeclio hocelficit,verum
etiam folutionis in certam períbnam aut, tempus collatio , íi
creditori expediat perfona; adjeóta; eovc tempore folvi, propter
ejufdem generis utilitates,ut diferte Papinianus in /.118.
§.ult.ff.de

SELECT. JUR. QUJEST. LÍB. II. 42?
pra erTcctum eíl. Illud intereft, quod in damno.perfona noni
diftinguitur: nam ftulte qucereretur.damno faólo, an id fieri
potuerit: & omnino ubi quid amifsum eft,quceri nequit, an
amitti potuerit. In lucro autem perfonce conditio & confuetudo
fpeólanda eft,ut videri poífit ad eam fpem & cogitationem
voluifse loci adjeclionem rcferre.Fingemercatoremefse
qui merces eo loco comparare & negotiari folitus fit, d.l.z.
§.ult. in fin.: recle nempe hic fi lucrum faclum non eft,qua;retur
, an acquiri potuerit, idque conjecluris exquirendum
eft.Pluribus liase exequitur Donellus in d.l.2.§.ult.& d.cap.u.
circa fin. add. Mant. ltb.10.de tac. & ambig. conv.tit.y.
num.j. & ibi alleg.
C A P . XXXIX.
'An interdiclum feu judicium pofiefiorium reble
cumuletur cum petitorio five rei
vindicatione ?
COncurrere plures acliones dupliciter dlci pofsunt, declive
five disjunólim, ut una tantum ex pluribus,quce
competunt, expcriri liceat, qua in judicium deducía,ccter«
confumantur , §.$. Inft. quod cum eo qui in al. pot. /.38. §.1.
ff.profocl.^. §.1. ff.de trib. a&. /.28. £.4. ff.de jurejur. /.34.
§.1. ff.de obl.l.12.ff.deoblig.&abl.l.2.§.u&2.ff.depriv.del.
/.130. ff.de reg.jur.. Interdum híec, ut non fimul omnes, fed
finguls feorfim & in diverfis judiciis exerceri debeant: quod
íit, quando plures conjunclim competunt ejufdem rei nomine,/.43.
ff.de reg. jur. ¿./.9. $.1.ffde trib. abl. I.76. §.$.
ffde leg.2. /.53.ff.de obl. & fl£?.:quam tamen diftinclionem
nunc ad amufiim non examino, Sed SÍ aliquando una e con-
currentibus

42^ ARNOLDÍ VÍNNÍi
currentíbus pendente altera interim ínhibetur,ídquevel propter
prsejudicíum.quod alioquin alteri fieret; quomodo concurrunt
condictio furtiva & aclio furti , /.7. §.i.ff.dc cond.
furt.: at pendente aclione furti illa denegatur, ne huic pro?,
judicium fíat.Eodemque modo concurrunt vindicado fundí
& fervitutis , fed illa pendente ha;c interim denegatur , ne
prasjudicium priedio liat, /.16. ff.de except.;\el propter ordijiationem
judicii ipfamque procedendi rationem , quomodo
dici poteft concurrere ¡nterdiclum fivejudicium poífeíforium
cum rei vindicatione feu judicio petitorio,quamvis illo pendente
hoc inhibeatur, propterea quod ad conftitutionem judicii
petitorii prius poífeíforium terminatum eífe oportet ,
§.retinenda, Inf.de interd.. Quxftio autem propofita in eo
vertitur , an judicium poífeíforium cum petitorio lie cumulan'
8c jungi poflit, ut utroque fimul & eodem tempore experiri
liceat, hoc eft,ut utrumque eodem libelío proponatur,
utrumque fimul dictetur,de utroque fimul cognofcatur,unaque
fententia utrumque terminetur.Movetur haje quxftio in
interdiclis adípifeendae & recuperando; poífeíuonis; a multis
tamen 8c in interdiclis retinencia?, vide cap.Paftoraiis, & ¡ui
late Glofi.ext. de caufpofkfi. & prop. . Nos in hac quaeftiohe
probamus féntentiam joannis 8c Azonis negantium, baecjudicia
eo , quo diximus , modo cumulan' poífe , fed prius de
pofléflione , deinde de proprietate diftinclis judiciis eífe cognofeendum,contra
doólrinam Petri,qui omne poíleíforium
cum petitorio cumulari polfe contendí!, 8c Martini, qui ex-
_cepit tantum interdicta retinenda; poífelfionis . Etenim ut
poífeífio nihil commune habet cum proprietate, /. 12.§. 1 .ff.de
acq.pofi.,8c ut funt plañe has res d\tt\m\l'¿sj.\^.§.ult.ff.de exc.
rei jad., cum potTetíio fit facli, dominium juris, /.1. $.3./.23.
jf.eod.l. 1 g. ff.exquib.cauf.major.',\ta etium duas acliones non
modo di díñelas , fed etiam infociabiies pariunt , dominium
reí vindicationem , 1.2$. ff.de rei iind. §.1. Inft. de ablion.;
poífeífio aclionem ih perfonam feu intcvdiSium, l.i.§.pen.ff\de
interd.5 ac proinde etiam duobus diftinóris judiciis hece tra-
¿landa funt:cum aclioms contraria; & incompatibiles cumulari
nunejuím poflint, l.u C.de furt* cum ibi not. 1.16. C.de
inojf.

SELECT. JUR. QuyssT. LÍB. II. 427
inoff.tcft. Ant.Fah. C.fuo for.tit.unde vi def.%..Placet autem
pofíeflionis litem prius decidí oportere , ac tum demum dc
caufa proprietatis ab eodem judice cognofcí , l.^.Cde rei
vind. /.g. C.de inter. t.2,$.ff'-de neo.pop. l.ult. C.quor.honor
Ex quo inteliígimus , nifi prius judex de pofleflione judicaverit
, jure ab ejus fententia appellari pofse, quod & diferte
traditum eíl in /.1. C.de appelL.Quod fi utramque controveríiam
& pofsellionis & fimul proprietatis eodem judicio cognofcí
8c terminan volumus,res erit inexplicabílis,& exitum reperire
judicium non poterit, d.l.i$. ff.de acq. pop. l.62.fj'.de
judie. /.7. §.ult. ff.de lib.cauf.-.quippc cum ut petitoria aótio
inilituatur,prius confiare dcbeat,quis fit pofseísor;quia & civilis,
8c naturalis ratio facit,ut alius poflideat,& alius a poffidente,
qui hic reus eíl, petat, §.retinend¿e 4. Infl.de interd.
dJ.62.ff.de judie.. At fi judex de utroque fimul cognofcat,
fententiam ferré non poterit, qua; judicii exitus eíl. Nam in
petitorio jubetur pofsefsorem abfolvere,fi petitor non probaverit
fe dominum ckzJ.ult.C.de rei vind.Sed quomodo poffefsore,quem
ignorat,abfolvet?lgnorat autem quamdiu pendet
caufa pofscifionis . Quod fi prius de pofseflione jueficari
oportet, perfpicuum eíl fimul poífeiTorío 8c petitorio judicio
agí non poíTe . Atque hoc etiam Martinus admifit , cum de
poífeífione agitur interdicto retínenda; polfcílionis.Non iderr.
autem nec ille nec pleriquc alii probant,fí dc poífeflioneagatur
interdiclis recuperando aut adipifeenda; polfeflionis , veluti
fi quis de fundi poífeífione dejeclus experiatur interdi,
¿lo unde vi,& idem fe fundi dominum dicatiaut heres interdicto
quorum bonorum de adipifeenda pofseflione rerum hereditariarum
, quarum 8c idem le dominum efse dicat. Hic
ftatuuntjUtrumque judicium pofse concurrere,ut quis & interdicto
experiatur ad recuperandam aut adipifeendam poffeflionem,
8c fimul judicio petitorio de proprietate, eo quod
non minus interdicta hxc , quam actio petitoria adverfus
pofsefsorem dentur, ut nulla hic videatur repugnantia . Sed
nec hoc concedendum eíl: generaüs enim hxc fententia eft
tradita in d.l.ii.C.de rei vind.,voÇsefi\on\s qusftionem prius
decidi oportere: at in interdiclis recuperando aut adipifeenda;

428 A R N O B D Í V Í N N Í Í
áx poífeífionis etiam de poífeífione quícritur ; ac proinde
etiam controveríiam ex his natam prius decidí oportet. De
fpecie interdice i unde vi id exprefse quoque cautum eíl /. 1.
C.de appel. /.37. ff.de jud.. Et ratio juris eadem hic eíl, qua;
in cafu fuperiore: nam nec,cum interdiólo recuperando; aut
adipifeendas pofseífionis agitur, conílat, utere litigatoribus
pro poísefsore haberi , & commodo pofseífionis frui debeat,
priufquam de pofselfione ex interdiólo judicatum fit: hoc
autem non conftituto , non poteíl petitoria aólio inílitui ,
I.62. ff.de judie. §.retinenda f Inftit. de interd.. Nec ad rem
pertinet, quod qui pofseífionem fibi rellitui petit, vel nunc
primum conatur adipifei, adverfarium pofsefsorem agnofeit:
nam fi rem ipfam & eífeólum juris fpeólamus, nemo videtur
poíiidere, qui pofseífionem retiñere non poteíl,1.22.ff.de acq.
pop.. Contra vero , qui ad recuperandam aut nancifeendam
pofsefíionem aólionem habet, perinde habetur, quafi poífideret,
/. 17. pr. ff.eod.l.i$. ff.de reg. jur. 1.14i.ff.de verb.ftgn. .
Proinde five is revera poífidet, bene eíl , five non poífidet,
tamen pofseífio una cum pofseífionis commodo ei tribuenda
ell fententia judiéis: quod fi judex ante omnia non fecerit,
juíle ab eo provocabitur, C.de appell. . Sed etfi juris auéloritate
deílitueremur , non aliter tamen refpondere pofsemus
propter horum judiciorum contrariam conditionem Se
íinem . Judicii pofseísorii finis hic eíl, ut qui eo experitur ,
pofsefsor judicatus commodo pofseífionis fruatur: petitorii
hxc conditio, ut qui eo agit, petitoris onus in fe fufeipiat:
quas cum fint pugnantia,nifi prius de pofsefiionc judicatum
fit, res exitum habere non poteíl, dJ.62.ff.de judie. §.retinenda,
Injl.de interd.. Fingamus aclorem in pofsefsorio fuperiorem
efse, inutiiis tamen híec ei victoria eíl, cum nihilominus
petitorio experiens,& in eo perfeverans partes petitoris
fuílinere debeat,quafi commodo pofseífionis repudiato.Si
vincitur , aperte id ei inutile eíl. Quod fi prius in petitorio
pronuntietur pro aclore, multo minus ulla pofsefsorii utilitas
efse poteíl, cum ex fententia fuper petitorio lata pleniffima
reílitutio fieri debeat • Illa autem remedia demum veré
cumulan dicuntur, ex quorum utroque aliquid confequi

SEÜECT. JUR. QU/EST. LÍB. II. 429
pofsumus. Adde quod fie injuria fit poflidenti, cui ob eam
caufam 8c appeilare licitum, l.i. C.de appell.. Adde quod íi
codem tempore 8c de pofseffione Se fimuí de propríetatc judicabítur,
hiñe pro aclore , ut is pofsefsor pronuntietur, illinc
pro reo, ut is declaretur Dominus.exibit forma fententice,
qua; proponitur in cap.cum dileclus extr.de cauf.pof. &
propr. 1 mérito irrifa a Donello in n.H. C.de interd.. Nam
profcclo ridiculum eft,ut judex jubeat reum poífefiionem reftituere
aclori, qui poífeífor eft, 8c fimul codem momento eademque
fententia jubeat eum ipfum aclorem reílituere poffcfíionem
reo , qui Dominus eft 8c fuperior in jure proprietatis.
Qu[ hoc ridiculum eífe negant, ne illi ipfi funt valde ridiculi.Ulud
autem abfurdum non eft,ut lite pofíeilionis prius
decifa , atque uni poífeífione, litis de proprietate ordinandee
gratia,tantifper adjudicata, poftea de proprietate idem judex
cognofeens petitori, qui fe dominum eífe in hac lite probavit,poífeífionem
reftitui jubeat. Atque hinc jam intelligimus
hanc procedendi rationem non modoeífeconvenientiflimam,
fed etiam eífe necefsariam.quippe qua nonobfervatalocus fit
provocationi .
Non obftat huic fententia; l.i$.§.u¡t.ff.de vi &viarm.l
Non enim negamus quod illic dicitur , eum , qui rem vindicare
ccepit, poífe pendente judicio petitorio, hoc eft,interim
dum de poffeífiOHe cognofeitur, dilato , interdiclo experiri;
fed negamus utrumque poífe fimul jungi, de utroque fimul
8c eodem tempore judicem poífe cognofeere & judicare . Atqui
, inquies, is qui femel aclionem propofuit, cogitur perseverare
ad íinem ufque \W\s,auth. qui femel\C.quom.& quan 9
jud.fent,, Refpondeo,qui interdiclo de poífeífione experitur,
pendente rei vindicatione, & interim perfecutionem petitorii
omittit, is non recufat litem exercere de proprietate, fed!
recufat in ea lite partes fuftinere petitoris , ac fe commodo
poífeíforis frui vult, id quod jure poftulat, cum fit poífeífor,
nec vindicando (forte per imprudentiam; renuntiaífe pofleffioni
videatur , li 2. §.1. ff.de aeq.pofi.. Mirum autem in modum
huic fententia; obllare creditur text.in 1.6. ff.de exc. rei
jud., coque comrari* fçntentis Auclores, pnecipue nitun-
TUR,

4jo ARMOLDÍ VÍIÍNÜ
tur,quafi illic J.C.aperte diceret,judicium petitorium & poffeíforium
diverfis quidem Se feparatis actionibus proponi,fed
tamen unam fententiam Se unum judicati íinem fufficere, ut
ad utrumque profit una Se eadem exceptio rei judicata;. Mihi
autem mira ha;c videtur loci iftius interpretatio,cujusfimplex
Se plana, fi qua ullius, fententia eft, nempe fufficere ad
exceptionem rei judicata; rem quamque femel fententia judiéis
terminatam eífe , nec deberé eam fententiam apud cunden,
judicem retractan . Et obftat magis hic locus contraria;
fententia;:quod Se Ant.Matthatts in difput.ad l.ordinarii, C.
de rei vind. obfervavit. Nihil etiam adverfus fententiam no-
Ara m facit locus Jujliniani in Noi\\.cap.2.verf.contra principales
, ubi licentia datur creditoribus adverfus principales
debitóles pignus pro debito obligatum poífídentcs utraque
aótione fimul experiundi, Se perfonali Se hypothecaria; nam
in cumulatione illa aélionis perfonalis Se hypothecaria; , de
qua illic Juftinianus.nihiJ eft pra;pofteri,ut contra eífe oftendimus
in cumulatione interdióti cum rei vindicationerut ecce,
íi creditor eodem libello petat,ut aut centum,qua; fibi ex
contracta aiiquo debentur , folvantur, aut pignus pro ea
fumma obligatum , cujus polleftio penes debitorem íit, fibi
reftituatur, in. hac cumulatione nihil eft,quod ordinationern
judicii ejusve exitum impcdiat;fed probato debito,Se pignoris
pro co conftitutione,judex debitorem autfolveré jubebit,
aut pignus reftituere. Utique enim, quod notandum,disjun-
¿tim petitio hic concipienda Se libello compleclenda eft , ut
aut folvat debitor, aut pignus reftituat, non conjunftim, ut
Se folvat, Se pignus reftituat; cum folutione ejus,quod debetur
, non tantum debitor ipfe , fed etiam pignus liberetur ,
/.43.^Je/o/.cum fimilibus. Alia urget Cu]ac.lib.2%.()bf.i4. %
ubi fie argumentatur: Si ccepto Se pendente judicio in rem
licet agere interdicto uti polfidetis , cur non Se ab initio
utrumque conjungere ? Sed , inquam, non fequitur, mutari
actio poteft , aut interim dum de alia re difputatur , omitti;
ergo cum altera fimul jungi & dictar i poteft : quoniam mutatio
nihil habet incommodi,/.3.C.de ufV#.,conjun£tio Se cumulatio
plurimum, ut fupra piebatum eft. inñciatio, inquit
Cu.

SELF.CT. JUR. QJJJEST. LÍB. II. 43 r
Cujacius, Se exceptio conjungi poíTunt hoc modo, Nihil debeo,
& ut dtbcam, pació mihi debitum remififti : ergo ita poteft
utraque aclio conjungi, poífeíToria Se petitoria : Tu non
pofiides,fed tgo;& ut tu pofiidcas,rcm meam efie ajo. Sed maja
Se hxc Cujacií colleclio eft.Nam fi reus, dum forte de íntentione
acloris dubitat , utatur & inficiationc & fimul depulfione
, nihil prxpoftere facit, aut quod judicii conftitutionem
exitumve moretur: fed probationis tum hic ordo
eft , ut prius de fuá intentione doceat actor , deindé ad probationem
exceptionis tantifper dilatam admittatur reus,/.8.
l.y.C.de except..Sea nec quod reo, cui non femper fui defenúená'\hcu\usyl.$.§.ult.¡f.dedol.mal.except.,perm\tthur,utfcilicet
pluribus defenfionibus aut exceptionibus fimul & eodem
tempore uti poílit, /.5. /.8. fij.de except. l.^^.de reg.jur.; id
continuo Se aclorí concedendum , nempe ut is quoque ex
contrario pluribus aclíonibus fimul experiatur, ut jam evicimus
. Deftinanti rem petere fuadet Gajus , ut videat num
interdicto aliquo poífeflionem nanfeifei queat, quo eam nactus
in adverfarium transferat onus petitoris, 1.24. ffi.de rei
vtnd. . Sed Se qui jam ccepit rem vindicare, poteft nihilominus
experiri interdicto uti poflidetis, /.12. §.1. ffi.de acq.pofl.,
At ex hoc loco non recle ¡nfertur cumulatio feu conjunctio
utriufque judicii. Nam his J.C.verbis; Non denegatur ¡nterdiclum
uti pofiidetis.qui coeptt rem vindicare, non hoc figniíicatur,poífe
utrumque judicium cumulari,unaque terminari
fententia, ut male putat Facbin.Ü.contr.6.: fed poífe eum,
qui vindicare ccepit, pm¡ífo tantifper petitorio , Se interim
dum de poífeífione cognofeitur, fufpeníb Se dilato , interdicto
experiri, /, 18,$.#/r. ff.de vi & vi arm.ibi, pendente judicio.
Ceterum e converfo pendente judicio poífeíforío,petitoria
aclio inftitui non poteft , quia prius pofsefsionis caufa
decidí oportet,quam ad caufam proprietatis veniatur. Plañe
fi quis dum animadvertit in petitorio femelius fundatum effe
, pofsefsorio renuntiare Se ad caufam proprietatis traufire
velít, non eft dubitandum, quin id eí concedendum fit: nec
fententia lata in pofsefsorio prxjudicium ullum petitoriofa»
c
it, /,14. §,ult,ffide excrei jud.. Jus autem Pontificium hac
ta

432 ARNOE>DÍ VÍNNÍÍ
in re difcrepat a jure civili , quod Innocentius III. male intellexit
, deceptus /.18. §.i.de vi & vi arrn., ut apparet ex
cap.pafloralis extr.de caxf.pofi.^s' prop., ubi eodem judicio
interdicto recuperandíe feuadipifcend» pofseflionis,& fimul
aclione in rem experiri permittit, citato diclo juris civiiis
loco; aliis pofsefsoriis judiciis, ut ipfe Ioquitur, in fuo robore
duraturis , qua; vindicationem dominii fui natura prceccdunt,
qui 8c Martini 8c communis error fuit. Sic idem Pontifex
in cap.Raynutius ext.de teftara. fecutus efl; communem
errorem deduarum quartarum detraélione . Apud eundem
çap.cum dileclus de cauf. pop. Ó' propriet. habes deridicu
illam fententiam,quam fupra explofimus : adde Donellum, 8c
Çifanium adl.i.C.de interd.Papon.libü.tit.\2.amjL4 rCba~
rond.4. refp.2%.
C A P . XL.
y» (?Ayt.£.Ci.i' E xce
P t;
'° dfaifionis qualis fit & quando proponenda ?
^ tM*n..2#TrjLurcs fidejuflbrcs ejufdem rei aut pecunia; debita; in fo-
^\-¡iót\' L lidum fingulos teneri, five id nominatim convenerit,fi-
(lljw-f'?.'ve non convenerit, explorati juris efl, §,4.InJl.defidejuf.l.i.
C.tod.. Ñeque hoc jus mutatum eft Nov.de reis promitt.yç).,
vnde autb.boc ita, C.de duob.reis. Recle enim vulgo recepta
hice fententia eft , eam conftitutionem , qua; de duobus reis
eft, ad fidejuífores non pertinere . Nam cum plures rei prornittendi
ejufdem pecunia; accipiuntur, dubitari poteft , qua
mente id fíat, utrum ficut folidum verbis,ita re quoque promifiífe
vídeantur ; an obligationem pro numero perfouarum
dividí exiftimaverint: cujus dubitationis caufam fuftulit Juftinianus,
cavens ne plures ejufdem pecunia; promittendi rei
aliter in folidum fmguli obligentur , quam ü nominatim id
aélum fit. At plurium fidcjuflbrum obligatio nullam talem
dubitationem habet; quippe cum horum fmguli promittant
id quod reus debet, 8c quantum debet. Tenentur ergo fmguli
plurium fidejuflbrum in folidum , 8c in folidum linguli
conveniri poífunt .Ceterum hoc beneficium epiftola D.Hadríani
iliis tributum eft , ut fi quo tempore lis cum aliquo
corum gonteftatur, omnes fojveado fmt, aclio inter eos pro
por*

Selec*. JUR. QUJFST. LÍE. II. 422
jportíonibus virilibus dlv'idatm }d.§4.lrifi ¿e fideJKfiJaj. ff.
/.3.C.¿0¿..Eftquehocbeneficium,quodvulgo

ARNOLDÍ VÍNNÍÍ
non cífent ídonci . Qujn & fi quis folidum folviíTet, partem
condicere, tanquam plus debito folutum, non prohiberetur:
quod utrumque fecus fe habere oflendit d.l.26. & /.49. §.i.
ff.eod.. Porro dux funt conditiones, fub quibus beneficium
divjfionis fidejuíforibus indulgetur: una eft , fi fidejuífores
non negent fe fidejuífores eífe , inficiantibus enim auxilium
divifionis dari non placuit, Lio.§.i. ff.eod.. Altera eft, fi om
ncs fidejuífores idonei, hoc eft,folvendo fint,quo tempore lis
conteftatur, $.4. Inji. §.i.j}'.eod. .Quod placet in hac re
fpefrari tempus litis conteftatx , id eo pertinet, primum ut
fciamus,fi quis e fidejuíforibus eo tempore folvendo non fit,
id ceteris, qui folvendo funt, non prodeífe : deinde fi omnes
tempore litis conteftatx folvendo fuerint,& poftea aliqui minus
idonei eífe ceeperint, quamvis ante fententiam, eam rem
ad onus eorum, qui folvendo funt, non pertinere , d. /.51.
§.ptt!. ¿.$.4.
De illo non convenit, quando exceptio divifionis opponenda
fie» poftuíandumque, ut a£lio dividatur. Petrus de
Bellapert.putavit,hanc exceptionemopponi debereantequam
lis cum uno ex fidejuíforibus conteftata fit; quem & Cynus
& alii fecuti funt. fMoventur primum, eo quod in §./\..lfíft.de
fidejufl. dicitur , compclli creditorem partem a fingulis fidejuíforibus,qui
modo folvendo funt tempore litis conteftatx,
petere: fi quis autem eo tempore folvendo non fit, hoc ceteros
onerare: unde rc£le fibi vifi funt colligere , eodem quoque
tempore hanc exceptionem opponendam petendamque
actionis divifionem . II. Per /.16". C.de fidcjufl. , ubi diferte
feriptum eft,poft litis conteftationem petitionem divifam retí
integrar i,juris rationem non pati: ex quo iterum,ut fupra,
colligunt,poft litem conteftatam exceptioni divifionis locum
non efle. 111.Ex eo quod fidejuífori inficianti beneficium divifionis
denegatur, /.10. §.i. ff.eod.; litis autem conteílatio
non nifi negative a parte ejus , qui convenitur, fieri poteft,
J.z.Cde jur.fropt.caU.14.4.1. C.de jud.. Sed verius eft, quod
& communiter placuit , etiam poft litem conteftatam divifionis
exceptionem opponi poífe , & fufficere , fi quandoque
ante fententiam ailegetur,/.io.$.i.C.e0¿.,ubi AlexatJ.Imp.Vital't
ita

SP.IECT. Ju*. QUJSST. LÍB. II. 43$
ita refcríbít: Vt is, qui cum altero fidejujfit, non folus conveniatur,fed
dividatur a?íio inter eos, qui folvendo funt , ante
condemnationem ex ordine pofulari folet. Frivolum autem
eft quod refpondent, exceptionem, qua; ante litem conteftatam
opponitur,utíque etiam opponi ante féntentiam feucondemnationem;nam
utique hoc falfum eft,exceptionem,quam
ante féntentiam opponi fufficít, eam opponendam eífe ante
litis conteftationem. Ait Imperator, ex ordine pojlulari folet,
id eft fervato ordine earum defenfionum, qua; fidejuíforibus
competeré folent. Fieri enim poteft,ut fidejuífor in folidum
conventus plures habeat defenfiones, aut faltem plures alieget,
v.c. fi dicat fe non tenerí,quía reus principalis liberatus
lit, vel ipfo jure, vel per exceptionem; aut fi ex fuá perfona
utatur exceptione vel pacli, vel jurisjurandi,&c. His autem
defenfionibus cum fe exclufum videt, recle atque ordine ad
hanc exceptionem confugit, ac defidcrat, ut pro parte tantum
conveniatur.Hoc vero poftulari poteft & folet ante féntentiam
feu condemnationem,ut verba refcriptí habent.Non
obftat d.§.$. Injl.de fidejuf.; ñeque enim hoc ¡b¡ dicitur, exceptionem
hanc proponendam efse ante litem conteftatam:fed
hoc folummodo.fi tempore litis cum uno conteftata; quídam
non fint folvendo, hoc ad onus ceterorum pertincre. Quamvís
autem h«c exceptio poft litem conteftatamallegetur,non
eo tamen minus aclio inter eos dividí poteft , qui tempore
litis conteftata; folvendo fuerunt , & dividenda eft, fi is qui
hac exceptione utitur , probet alios quoque eo tempore folvendo
\"\x\ffe il.$\,§.\.ff.eod.Mantic.de tacé' ambig.convJib.16.
tit. 19-».2.,lnd.l, 16\C.É0íj\proponitur cafus,quo creditor cum
ómnibus fidejuíforibus fimul egit , cum fingulis autem pro
parte , atque ita aclionem fuam inter fidejufsores pro parte
cum fingulis agendo ipfe ultro divifit, Eum autem, qui hoc
fecit, refpondet Gordianus, non pofse poft litis conteftationem
aclionem divifam inftaurare, hoc eft ab eo,qui pro par»
te conventus erat, folidum non pofse petere ex perfona eorum
, qui folvendo non funt, aut ab initio folvendo non
fuerunt, quia creditor aclionem inter fidejufsores fponte fuá
dividendo foiidi petitioni renuntiare intelligitur , ac proin-
Ee 2 de

4$6" A R N O L D Í V Í N N Í Í
de beneficium epiftola ad hunc non pertinet . Non movet 1
quod nemo litem contentando deterioren) conditionem fuam
facit, Í.36.& fcq.ff.de reg.jur. . Ñeque enim litis conteftatio
hoc, quod dicimus, efficit, fed aótionis divifio ; quamvis iüa
non nifi lite cum finguüs pro parte conteftata dividatur. Nimis
autem leve efe, quod ex l. \ b.$. r. ff.de fidejufi. objicitur,
fidejuflbri infici'anti auxilium epiftola non indulgen: quippe
cum non fimplex inficiatio fidejuflbres ab hoc beneficio
removeat, puta fi negent fe tcneri; fed fi negent fe fidejuflbres
eífe, fi inficientur fe fidejufliífe.Non utor ad confirmationem
noftra Sc communis fententia; argumento vulgari,quod
exceptio divifionis fit exceptio peremtoria:quod quidem etfi
verum eft, licet Glof. hafitet, 8c magis putet efte anomalam;
utique enim perimit intentionem creditoris pro parte , nec
ad onus aliorum pertinet , quod aétione divifa quídam poft
Jitem conteftatam folvendo efse deíieruut, .§.p¿n.eud.jubito
tamen an verum fit , quod vulgo traditur, exceptiones
peremtorias etiam non conteftatas in ftrictis judiciis ufque
ad fententiam recle opponí,propter l.o.C.depreefer.long.temp.
/.8. /.9. Cde except.junct.l.ut fundus , ff.comm.divid.; quanquam
id hodie fubiato ferc judiciorum bona; fidei 8c ílricli
juris diferimine admitti poteft . Sed ut etiam exceptiones
peremptoria initio UTAS conteftanda fint, ut ita demum poilea
ad probationem 8c difeeptationem recle opponantur ,
quod fatis aperte loca cita.ta oftendunt, vid. Donell.ad I.H.C.
de except.: fciendum tamen eft, qua de exceptionibus in exordio
litis conteftandis illic dicuntur, ea pertinere duntaxat
ad exceptiones facli,quibus aliquid faótum intendimus,
quod proinde etiam probare debemus , ut intelligitur ex /.
io.ff.de probat.: qua enim facti quaftionem habcnt,non poffunt
intelligi in judicium deduci,nifi facli conteftatione.D'verfa
autem caufa eft exceptionum juris, hoc eft,earum qua
alicui conditione ipfa perfona jure tribuuntur,qualis eftexceptio.divifionis
fidejufsoribus epiftola D.Hadriani tributa:
quod genus conteftan neceífe non eft , fed quandoque ante
condemnationem allegan fuíficit . Nam auxilium divifionis
fatis fub appellatione Sc perfona fidejuíforis in judicium de-
ducitur,

S E L E C T. J U K. QuygST. LIB. II. 437
ducitur , cum fidejuíTori jure tribuatur hoc ipíb , quod fidejuífor
eft . Jam autem qua; juris funt, ea ad officium judiéis
pertinent,etiamfi nominatim a partibus petita non fint,/.»;;.
C.ut quecdtf. adv. par.jud.fuppl.: «TÍ multo magis igitur, íi
petita crunt, ut hoc beneficium poftulari deberé dicimus.
Quídam putaverunt, exceptionem divifionis etiam poft fententiam
opponi poífe in cxecutione judicari,& hic.etiamhíeíltat
Accurfius. Sed bene DD. comm. in d.L i o. Cde fidejufi.
Gomez.2. var. refol. c.\ 3. n. 15. Zanger. traft.de except.p.z,,
c.\ç). n.4. id ncgant. Cur enim diccret Imperator, ante condemnationem
poftulari folcre, ut aclio dividatur,fi idem populare
liceat etiam poft fententiam , cum jam is , cum quo
aclum eft, in folidum eft conderr.natus? Sane ratio juris non
patitur, ut aátio judicati creditori femel in folidum qutcfita
adverfus eum,qui fe paífus eft in folidum condemnari,poftea
parte duntaxat oblata ei invito üá\m-átm ¡Lult.ff.de pacLL^y.
m fin.ff.de e

438 A R N O I D Í V I N N Í I
d.l.io. C.de fidejup. n.\o.. Nihil denique contrarii habet refponfum
Papiniani in /.51. §.ult.ff.cod.. Loquitur enim de
fldejuífore damnatu non nomine fidejuífionis , fed damnato
capitis, ita ut propter damnationem bona ejus fifeo vindicarentur:quo
cafu poteft quidem adhuc creditor adverfus alios
fidejuífores jus fuum exequi: fed hic fidejuífores recle poftulabunt,
ut inter eos , qui folvendo funt, actio dividatur: in
quo numero etiam fifeum, qui damnato fucceífit, & heredis
loco eft, habendum feribit Papinianus.
C A P . XLI.
An fidejufior ad certum tempus acceptus eo tempore eiapfn
obligatus maneat, & quomodo ?
ELegans quasftio eft, an fidejuífor,qui ad tempus pro aliquo
fpopondit, exacto eo tempore adhuc tcneatur , 8c
quomodo . Putamus autem in hac quaeftione reate fentire
eos , qui negant poft tempus definitum fidejuíforem fine novo
ejus confeníu vel ex repetito cum debitore contractu,veI
omnino in futurum obftringi: in preeteritum vero, feu refpeítu
obligationis , pro qua intervenit , efficaciter obligatum
manere. E.G. Matth.Colerus,ut ipfe de fe teftatur de proeex.
par.i.c.io.tf-3 10.,pro officiali quodam & rationibus ejus in
annum fidejuíferat. Expleto eo fpatio, oíficium prorogatum,
five ut nunc loquuntur,orTiciali continuatum eft inconfulto
Colero fidejuífore . Hic dicimus Colerum ex fidejuflione fuá
teneri quidem etiam poft annum, quo offícium prorogatum
eft, fed tantum de periculo temporis pranerit«,feu prioris anni,
quo folo fidejuífor fuit, non autem temporis futuri feu
'annorum infequentium.Igitur hoc primum dico,fidejuflbremt qui ad certum tempus fe obligavit, finito eo tempore, in po.
fterum non teneri,nec ex novo feuiterato cum debitore contractu
obligari . Si ratio hujus afsertionis quseritur, certum
eft eum, qui ad tempus fidem fuam interponit, nolle poft id
tempus obftringi:at extra verba & conventionem fidejuífio non
eft extendenda,cum fit contractus ftrictí ]ü:isyi.99.]f.dc verb.
oblig.Hering.de fidcjufl.c.2.n.$o.St c24.ff.35.. Et in univer-
fum

SEÜECT. JUR. QUAST. LÍB. II. 429
fum obligatio limitara acl ccrtum tempus non poteft invito
obligato inlongius tempus prorogari.ut bene/*VíTtfr./»/br/w.
libtll. cont. piar, reos deben, i-erf.folatioaem faceré recufaier#tfr,#.2..Hincrefcriptum
eft,fidejufsorem,qui incertumtempus
judicio fifti aliquem promifit,in tantum tempus duntaxat
teneri, in quantum fe obligavit, L2y.verf.nifi in certam
tempaSyC.defidejuf.. Et refponfum,fi in primo compromifso
per fidejufsores cautum fuerit,& iidem in fequenti fidejubere
nolucrint.alios in eo adhibendos,/.2 5.§.*//.^'.í/í? rec.arb.Si
aucloritas qua;ritur,notabilis & apertus in hanc rem text.ed
'm t. y.C.de locat.,ubi cum quídam pro alio conductionis temporalis
nomine fidem fuam obligafset, & conductor finito
tempore conductionis fine confenfu fidejuísoris in conduclione
detineretur , diferte refpondet Alexander , fidejufsorem
non oporterede pofterioris tempons peric.ilo adftringi:
nempe quoniam alia & nova hic conducho finita priore ¡ntervenit,
l.i^.ff.locat.; & confequenter nova obligatio, cujus
periculum ad fidejufsorem prioris obligationis fine novo ipfius
quoque confenfu pertinere non poteft.

44Ó A R N O L b i V í N N í í
ílipuiutíonis,/. r .§.2. ff'.de edén. Ant.Fab. C.fuo for.de/idejupi
dcf.2%. Vahnt.Reimer.qu.illuflr.dec.io.c.^.. Htring.d.tr.c.20.
§.i8.n.4..&5..Etutique alias in omnem eventum tueri fe poterit
fidejuífor exceptione pacli conventi vel doli mal¡,¿./.44.
§.1. ff'.de obl.& acf.l.56. §.4. ff'.de verb.obl.. In tantum autem
hac vera cffearbitramur,ut etfi fidejuífor cautionem fibi reddi
poíl repetitum contraclum non pollulaverit, nihilomagis
ex nova obligatione teneatur. Quippe fidejuflio nunquamfit
tacite citra verba & ílipulationem, l.$.§.2. ff'.de verb.obl.l. 12.
C. de fidcjup.; & tralatitium eíl in fidcjuífionibus ílipulationem
loco forma; cRc,H>¿ring.d.tr.c. 11 ,n. 1 .& feqq.iquod ideo
hic notare vifum,ne quis putet fidejuífori neceífariam hic eífe
aut proteílationem aut cautionis repetitionem , propterea
quod in d. /.7. C. de iocat. mentio fit repetita a fidejuífore
cautionis: ñeque enim hoc ideo memoratur, quia id neceífarium,
fed quia faélum fuit: cujufmodi fexcenta alia ex fafli
contingentia in Códice narrantur a ConfuItoribus,& in refcriptis
iterantur , qua tamen ad caufa; decifionem nihil aut
parum faciunt, ut vel leviter in jure verfatis notum eíl. Sic
etiam Colerus locofupra citato cautionem fuam fidefuíforiam
fe repetiiífe memorat, non quia id neceífarium putavit, fed
quia id fecerat, dubitationis omnis fcilicet tollcnda gratia .
Quod vero prorogatione folutionis non liberetur fidejuífor ,
qui ad certum tempus fe obligavit, id longe aliam rationem
habet: multum enim interell inter prorogationem folutionis,
qua; fit falva obligatione principali, & prorogationem,quam
vocant,obligationis,qua eíl obligationis finita novo coatraclu
interveniente renovatio . Sed de eo uberius in qu.feq..
Ex converfo autem dicimus, fidejuíforem in propofito firmiter
obligatum manere in prateritum,id eíl,nomine eíus,quod
ex caufa prioris contraó~lus,pro quo intervenit,deberi ccepit.
Quoniam licet prior ille contraélus expiraverit,obligatio tamen
ex eo contraclu nata adhuc manet, & tamdiu durat,doñee
creditori folutum autaliter ei fatisfa'clum fit.Neque enim
tempore obligationes pereunt, /.44.^.1 .verf placer etiam,ff'.de
obl.& atl.,niü poíl ^o.annomcurriculumJ.^.Cde proferto,
annj.i.§.i. Cde ann.exc, adde /.

SE&KCT. JUR. QJJ/EST. LÍB. II. 441
ff.de pigtJOY., facit L$$. & l.feq.ff.pro foc.cum fimilibus . Sed
& firmum hujus alTertionis argumentum duci poteíl ex d.l.y.
C.de locat.. Ñam cum Imp.illic fie referibat, non oportere íidejufibrem
ad certum tempus oblígatum de poílerioris temporis
periculo adílringijhoc ipfo non obfeure fignificat eum
adílringi periculo temporis prioris : cui fimile habemus in
l.ult.C.in quib.cauf.tut.hab..}$\xv\\mm unius exclufio alterius
lolct cíTe 'mc\uíio,Li2.ff.dejud.L\8.ff.de tefl..Et argumentum
a contrario feníu valide procedit, /. » .ff.de ojfic.ejus,cui mand.
jííYifd.,i\\f\ autmanifeíla juris ratio aut exprefli textus refragentur
, Everb.in loe.S 2.n.4..Sic fidejuífio dicitur in tantum
tempus extendí, in quantum atteílatio fuerit exprelía, /.27.
i'crf.tunc enim, C.de fidejuf. : venditor, quí fe periculo fubjecit
defignato tempore , in id tempus periculum fuílinere ,
quoad fe fubjecit, Li.ff.de peY. & coram. rei

C A P . X L I I .
An proYOgatio termini folutionis líber et fidejuporem ?
VIcina fuperiori»ac tantum non ex iifdem fundamentis
juris decidenda quaíftio eft , an prorogatione termini
folutionis , id eft , fi creditor debitori ignorante fidejuífore
tempus ad folvendum prsftitutum prorogaverit,fidejuíTor liberetur
. SpecuUtb.4..p.$.t¡tde fidejup.§.\.'verf.illud autem
qu*ritur , & ibi Jo. And. in add.F errar.in form.libell.contr.
plur.rt.oi debend.§.folutionem facere recufaverunttaliique reiati
apnd Berlicb.p.2.concl.2$.n.2.put&venmt, prorogatione
temporis ad folvendum conftituti Jiberari fidejuíforem fine
ulla diftinetione . Alii vero diftinguunt, titrum fidejuífor
fimpliciter fine adjectione temporis fidem fuam interpofuit ,
an vero ad certum duntaxat tempus fe obligavit: priore cafu
negant prorogatione iblutionis effici , ut fidejuífor liberetur
; pofteriore autem cafu contendunt, data prorogatione
termini fidejuíforem liberari . Et ha;c eft communis Interpretan»
opinio,ut víderc eft apud Gom.2.rtf.cap.i g.«.21.
F'achin.z.contr,.88.Hering.tr.defidej.c.20.§.\2.n.2.& i.Berl.
d.p.2.concl.2$.n.i8.,cui etiam Facbin.ScBerlicb.attentiuntm'.
Sed verius eft neutro cafu prorogatione folutionis liberari fidejuíforem
: nec ullus in jure noftro locus produci poteft ,
quo contrarium probetur, five fidejufiio tempore determinata
fit, five indeterminata . Abutuntur autem Interpretes locis
quibufdam,veluti l.j.C.locat.l.\i.§.ult.ff.eod.;quippe quibus
locis non agitur de prorogatione folutionis,fed de obligationis,
pro qua fidejuífor intervenerat,finita; renovatione:
nec illud dicitur, fidejuíforem renovata obligatione liberari,
fed renovata; obligationis periculum ad eum non pertinere:
ceterum ex prioie contractu obligatus efie propterea non
deíinit, ut fuperiore capite plene demonftravimus . Igitur fi
debitori, qui ad certum diem fe foluturum promiferat , eoque
nomine fidejufibrem dederat , creditor infeio fidejuífore
facultatem folvendi in longius tempus prorogav¡t,negamus
ideirco fidejuíforem liberatum videri ; cum principalis obligatio

SELECT. JUE. Qujs.st. LÍB. II. 445
gatio falva maneat. Non enim tempus in obligatione fidejuflbris
oppofitum eft ad finiendam aut limitandam obligationem,
quo cafu aliud dicendum eflfet, refpeclu periculi fequentis
temporis,i.l.j.C.locat.'Sed ad faciendam folutionem
& exatcionem ,Gabr.i.comm.op.tit.de fidej. concLi.Coltr.de
proc.ex.f.i.c.7o.n.2. 9S.& ftqq.. Nec durior fit conditio fidejufforis.
Nam fi jamdiu in obligatione manfit, nec diutius
iranere velit, poteft ille fibi confulere ordinario juris remedio
, quemadmodum SÍ fi reus Iabi facultatibus inciperet,
l.l%.ff.rnand.L\o.C.eod.c.ult.ext.cod.. Quod fi nec folvere ipfe
velit , nec petere adhuc poflit , ut a fidejuífionis periculo
eximatur, boni confulere debet, quod dilationis reo conce£
fa; beneficium fibi commune futurum fit.ut tardius ad foiutionem
urgeatur: nam dilatio reo data, dailda etiam eft fidejuífori,
l.ult.§.i.Cde uf.rei jtíd.Lzj.§.\.ff\dt paB.; qui proinde
& (ipfc tanto plus habiturus fit intermedii temporis&fpatü
ad folvendum, Ljo.ff.de folut. Ant.Pab.Cfuo for.tit.de fidej.def.2$.Hering.d.tr.c.2o.§.i.n.6.&
ftqq.
Hoc igitur pofito , quod prorogatio termínl folutionis
tantum differat exaétionem , SÍ manente principali obligatione
moram debitoris duntaxat tollat » qua; alias & fidejuffori
, máxime in omnem caufam obligato, noceret, /.24.$.!.
jf.de ufur.LHS.jf.de verb.obLl.S4.ff.hcat.: neceflário fequitur
prorogatione non liberari fidejuflbrem , fed manere obligatum
five fimpliciter,five cum adjeílione temporis fe obftrínxerit.-nam
prorogatiofít cum ómnibus fuis acceflbriis&qualitatibus,
Gom. & Coler.ubi jup.Ptrtz.ad Ctit.de fidej.n.44.1
nec ulla hic intervenit aut obligationis finita; repetitio, ut
poflit dici in futurum hberatus, ficut in cafu d.l.j. ,aut novatio
, per quam prior obiigatio tollatur, & nova in locum
fublata; verbis ftipulationis fubftituatur , ut poffit dici plenifíime
atque etiam in prxteritum Iiberatus, qui novationis
effeítus ctt.,LiS.ff.de novat.L60.ff.de fidej.L4.Ce0d.. Refpondet
Btrl/cb.reguhin illam, quod prorogatio fecum trahit accefliones,dc
iis tantum acceflionibus intelligendam eífe,qua;
ab ipfiscontrahentibusdcpcndent,arg.Lii.§.fílt.ff.hcat..Sed
non »nimadvertit,hac refponfionc eífici, ut & fidejuífor, qui
fim-

'444 A R N O L D Í V Í N N Í Í
fimplieiter fine adjeótione temporis intervenit, prorogationo
tcrmini libereturrquod tamen & ipfe negat,& perfpicue falfum
eft. Quod fi quis dicat fieri poífe,ut data dilatione ad iolvendum
debitor interim labatur facultatibus,iniquum aute vidcri,
ut factum creditoris fidejuífori noceat: is íciat c contrario
etiam fieri poífe,ut debitor interim facultatibus aurtatur, &
prorogatio fidejuífori profit:denique dilationeshujufmodi ex
hirmáflitate fere indulgen folcrc ad petitionem debitorum ,
quibus in pra:fentia folutio difficilis,ut interea temporis pecuniam
conficere & folutionem expediré que&nt,l.2i.§.i.ff.de
pec.coxjLScíim'úlb.undcncmo-ik ipfe fidejufibr hoc eommodum
fentit,ut nec illototo toíempore,quavisnovobeneficio,exceptioni
videlicet ordinis & excuífionis, renuntiaverit,conveniri
poílit.Denique poteft fidejuífor,reo moram ne£tente,ipfe
in tempore folutionem oíferre, & quod pro eo folvit, aclione
mandati, dum adhuc idoneus eft, repetere,/.io,§.i i.ff.rnand*
l.SH. ff'.de

SELECT. JUK. QUMSH. LÍB..II. 445 -
res ídem, quod reus principalis, promittunt,& ftatim ab initio
una cum reo obligantur , ut nulla fit in hujufmodi fidejuflbribus
conditio , qua; creditorem certo tempore cum reo
acere cogat , 8c ceífantem cum fidejuífore agere piohibeat ,
Zaf. Don. Co/ial. & DD. comm. in Lult.ff.de re6.crcd.2c in
d.l.\\6. ff.de vtrb. ubi. Gail.2. obf.27. «.13. Gom.2. ref. c.13.
íi.c).. Ceterum aliud dicendum videtur poft conftitutioncm
Jufiin.de fidejuíforibus non conveniendis nifi poft reum principalem
excufsum, Nov.4. auth. prafente C.de fidejufi., ut
jam omnis fidejuflbr,propter beneficium ordinis 8c excuflionis
, in fubfidium obligatus videri poflit, nifi huic beneficio
renuntiaverit; 8c confequcnter fi denuntiaverit creditori, ut
debitorem in tempore conveniret, 8c illo moram interponente
debitor inidoneus fa£tus fit, recle eum poftulare, ne contra
fe aclio detur, arg.d.1.41. ff.defidej. ita Gom. d.c.i^.n.c).
poft Bald.iu Lult.ff.de reb. cred. Paul. Caftr. in d.l.41. cola.
Panorm. in C.fin. ext.de fidej.. Sed vix eft, ut hoc iis largiri
poífim. Ñeque enim hoc vult Jufiin.d.ATov.4.., ut fidejuflbres
fimpliciter accepti id, quod promiferunt, debeant fub con.
ditione, fi creditor id a reo fervare non poflit : fed cum fimpliciter,ut
ante,ob!igati maneant,hoc beneficium üstribuit,
ut non prius a creditore efficaciter conveniri pofllnt , quam
ille cum reo principaliegerit,eumqueexcuíferit.Quamobrem
dum creditor hoc faciat aliquando, fatisfacit conftitutioni:
nec ab illo exigendum , ut certo tempore prscife cum reo
experiatur,contra formam ftipuIationis,& veterís juris,quod
proponitur in L62.ff.de fidej., nec d.Afov.4. mutatur,rationcm
: denique contra regulam vulgo receptam, ut neme invitus
agere cogatur, tit.C.ut nem. inv.ag.vel acc.cog..V\uixs
diíferentias inter fidejufíbrem fimplicem &fubfidiarium,quu;
hodieque manent , reperies apud DD. in Lult. pr./fide reb.
cred. prasfertim apud Zaf. ibid. n.$.& ftqq.
f . f J V ? Si