Invocation of the Muse: Why must the pious
Invocation of the Muse: Why must the pious
Invocation of the Muse: Why must the pious
Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!
Leverage SEO-optimized Flipbooks, powerful backlinks, and multimedia content to professionally showcase your products and significantly increase your reach.
Aeneid I.1-20<br />
<strong>Invocation</strong> <strong>of</strong> <strong>the</strong> <strong>Muse</strong>: <strong>Why</strong> <strong>must</strong> <strong>the</strong> <strong>pious</strong> suffer?<br />
Name: ______________________________<br />
1<br />
1 Arma virumque canō, Troiae quī prīmus ab ōrīs _________________________________________________________<br />
Ītaliam fātō pr<strong>of</strong>ugus Lāvīnaque vēnit<br />
_________________________________________________________<br />
lītora—multum ille et terrīs iactātus et altō<br />
_________________________________________________________<br />
vī superum, saevae memorem Iūnōnis ob īram, _________________________________________________________<br />
5 multa quoque et bellō passus, dum conderet urbe_________________________________________________________<br />
īnferretque deōs Latiō—genus unde Latīnum<br />
_________________________________________________________<br />
Albānīque patrēs atque altae moenia Rōmae.<br />
_________________________________________________________<br />
Mūsa, mihī causās memorā, quō nūmine laesō _________________________________________________________<br />
quidve dolēns rēgīna deum tot volvere cāsūs<br />
_________________________________________________________<br />
10 insignem pietāte virum, tot adīre labōrās _________________________________________________________<br />
impulerit. Tantaene animīs caelestibus īrae?<br />
_________________________________________________________<br />
Urbs antīqua fuit (Tyriī tenuēre colōnī)<br />
_________________________________________________________<br />
Karthāgō, Ītaliam contrā Tiberīnaque longē<br />
_________________________________________________________<br />
ōstia, dīves opum studiīsque asperrima bellī;<br />
_________________________________________________________<br />
15 quam Iūnō fertur terrīs magis omnibus ūnam _________________________________________________________<br />
posthabitā coluisse Samō: hīc illius arma,<br />
_________________________________________________________<br />
hīc currus fuit; hoc rēgnum dea gentibus esse,<br />
_________________________________________________________<br />
sī quā fāta sinant, iam tum tenditque fovetque.<br />
_________________________________________________________<br />
Prōgeniem sed enim Troiānō ā sanguine dūcī<br />
_________________________________________________________<br />
20 audierat Tyriās ōlim quae verteret arcēs; _________________________________________________________
Aeneid I.21-40<br />
Causes <strong>of</strong> Juno's anger, Juno's soliloquy<br />
2<br />
21 hinc populum lātē rēgem bellōque superbum _________________________________________________________<br />
ventūrum excidiō Libyae: sīc volvere Parcās<br />
_________________________________________________________<br />
Id metuēns veterisque memor Sāturnia bellī,<br />
_________________________________________________________<br />
prīma quod ad Troiam prō cārīs gesserat Argīs<br />
_________________________________________________________<br />
25 (necdum etiam causae īrārum saevīque dolōrēs _________________________________________________________<br />
exciderant animō; manet altā mente repostum<br />
_________________________________________________________<br />
iūdicium Paridis sprētaeque iniūria formae<br />
_________________________________________________________<br />
et genus invīsum et raptī Ganymēdis honōrēs)<br />
_________________________________________________________<br />
hīs accēnsa super iactātōs aequore tōtō<br />
_________________________________________________________<br />
30 Trōās, relliquiās Danaum atque immītis Achillī, _________________________________________________________<br />
arcēbat longē Latiō, multōsque per annōs<br />
_________________________________________________________<br />
errābant āctī fātīs maria omnia circum.<br />
_________________________________________________________<br />
Tantae mōlis erat Rōmānam condere gentem.<br />
_________________________________________________________<br />
Vix ē cōnspectū Siculae tellūris in altum<br />
_________________________________________________________<br />
35 vēla dabant laetī et spūmās salis aere ruēbant, _________________________________________________________<br />
cum Iūnō aeternum servāns sub pectore vulnus _________________________________________________________<br />
haec sēcum: “Mēne inceptō dēsistere victam<br />
_________________________________________________________<br />
nec posse Ītāliā Teucrōrum āvertere rēgem?<br />
_________________________________________________________<br />
Quippe vetor fātīs. Pallasne exūrere classem<br />
_________________________________________________________<br />
40 Argīvum atque ipsōs potuit summergere pontō _________________________________________________________
Aeneid I.41-60<br />
End <strong>of</strong> Juno's soliloquy, land <strong>of</strong> Aeolus<br />
3<br />
41 ūnius ob noxam et furiās Aiācis Oīleī? _________________________________________________________<br />
Ipsa Iovis rapidum iaculāta ē nûbibus ignem<br />
_________________________________________________________<br />
disiēcitque ratēs ēvertitque aequora ventīs,<br />
_________________________________________________________<br />
illum exspīrantem trānsfīxō pectore flammās<br />
_________________________________________________________<br />
45 turbine corripuit scopulōque īnfīxit acūtō; _________________________________________________________<br />
ast ego, quae dīvum incēdō rēgīna Iovisque<br />
_________________________________________________________<br />
et soror et coniūnx, ūnā cum gente tot annōs<br />
_________________________________________________________<br />
bella gerō. Et quisquam nūmen Iūnōnis adōrat<br />
_________________________________________________________<br />
praetereā aut supplex ārīs impōnent honōrem?” _________________________________________________________<br />
50 Tālia flammātō sēcum dea corde volūtāns _________________________________________________________<br />
nimbōrum in patriam, loca fēta furentibus Austrīs,________________________________________________________<br />
Aeoliam venit. Hīc vastō rēx Aeolus antrō<br />
_________________________________________________________<br />
luctantēs ventōs tempestātēsque sonōrās<br />
_________________________________________________________<br />
imperiō premit ac vinclīs et carcere frēnat.<br />
_________________________________________________________<br />
55 Illī indignantēs magnō cum murmure montis _________________________________________________________<br />
circum claustra fremunt; celsā sedet Aeolus arce _________________________________________________________<br />
scēptra tenēns mollitque animōs et temperat īrās; _________________________________________________________<br />
nī faciat, maria ac terrās caelumque pr<strong>of</strong>undum _________________________________________________________<br />
quippe ferant rapidī sēcum verrantque per aurās. _________________________________________________________<br />
60 Sed pater omnipotēns spēluncīs abdidit ātrīs _________________________________________________________
Aeneid I.61-80<br />
Juno and Aeolus as patron and client<br />
4<br />
61 Hoc metuēns mōlemque et montēs īnsuper altōs _________________________________________________________<br />
imposuit rēgemque dedit quī foedere certō<br />
_________________________________________________________<br />
et premere et laxās scīret dare iussus habēnās.<br />
_________________________________________________________<br />
Ad quem tum Jūnō supplex hīs vōcibus ūsa est: _________________________________________________________<br />
65 “Aeole, namque tibī dīvum pater atque hominum rēx___________________________________________________<br />
et mulcēre dedit flūctūs et tollere ventō,<br />
_________________________________________________________<br />
gēns inimīca mihī Tyrrhēnum nāvigat aequor<br />
_________________________________________________________<br />
Īlium in Ītaliam portāns victōsque Penātēs:<br />
_________________________________________________________<br />
incute vim ventīs summersāsque obrue puppēs,<br />
_________________________________________________________<br />
70 aut age dīversōs et disiice corpora pontō. _________________________________________________________<br />
Sunt mihi bis septem praestantī corpore nymphae,________________________________________________________<br />
quārum quae formā pulcherrima, Dēiopēa,<br />
_________________________________________________________<br />
cōnūbiō iungam stabilī propriamque dicābō,<br />
_________________________________________________________<br />
omnēs ut tēcum meritīs prō tālibus annōs<br />
_________________________________________________________<br />
75 exigat et pulchrā faciat tē prōle parentem.” _________________________________________________________<br />
Aeolus haec contrā: “Tuus Ō rēgīna, quid optēs________________________________________________________<br />
explōrāre labor; mihi iussa capessere fās est.<br />
_________________________________________________________<br />
Tū mihi quodcumque hoc rēgnī, tū scēptra Iovemque______________________________________________________<br />
conciliās, tū dās epulīs accumbere dīvum<br />
_________________________________________________________<br />
80 nimbōrumque facis tempestātumque potentem.” _________________________________________________________
Aeneid I.81-100<br />
Winds rush over <strong>the</strong> sea, Aeneas prays for death<br />
5<br />
81 Haec ubi dicta, cavum conversā cuspide montem_______________________________________________________<br />
impulit in latus: ac ventī velut agmine factō,<br />
_________________________________________________________<br />
quā data porta, ruunt et terrās turbine perflant.<br />
_________________________________________________________<br />
Incubuēre marī tōtumque ā sēdibus īmīs<br />
_________________________________________________________<br />
85 ūnā Eurusque Notusque ruunt crēberque procellīs_________________________________________________________<br />
Āfricus et vastōs volvunt ad lītora flūctūs:<br />
_________________________________________________________<br />
īnsequitur clāmorque virum strīdorque rudentum._________________________________________________________<br />
Ēripiunt subitō nūbēs caelumque diemque<br />
_________________________________________________________<br />
Teucōrum ex oculīs; pontō nox incubat ātra.<br />
_________________________________________________________<br />
90 Īntonuēre polī et crēbrīs micat ignibus aethēr _________________________________________________________<br />
praesentemque virīs intentant omnia mortem.<br />
_________________________________________________________<br />
Extemplō Aenēae solvuntur frīgore membra;<br />
_________________________________________________________<br />
Ingemit et duplicēs tendēns ad sīdera palmās<br />
_________________________________________________________<br />
tālia vōce refert: “Ō terque quarterque beātī,<br />
_________________________________________________________<br />
95 quīs ante ōra patrum Troiae sub moenibus altīs _________________________________________________________<br />
contigit oppetere! Ō Danaum fortissime gentis<br />
_________________________________________________________<br />
Tȳdīdē! mēne Īliacīs occumbere campīs<br />
_________________________________________________________<br />
nōn potuisse tuāque animam hanc effundere dextrā_______________________________________________________<br />
saevus ubi Aeacidae tēlō iacet Hector, ubi ingēns_________________________________________________________<br />
100 Sarpēdon, ubi tot Simoīs correpta sub undīs _________________________________________________
Aeneid I.101-120<br />
Winds overwhelm <strong>the</strong> Trojan ships<br />
6<br />
101 scūta virum galeāsque et fortia corpora volvit!” _________________________________________________________<br />
Tālia iactantī strīdēns Aquilōne procella<br />
_________________________________________________________<br />
vēlum adversa ferit, flūctūsque ad sīdera tollit.<br />
_________________________________________________________<br />
Franguntur rēmī, tum prōra āvertit et undīs<br />
_________________________________________________________<br />
105 dat latus, īnsequitur cumulō praeruptus aquae mōns_______________________________________________________<br />
Hī summō in flūctū pendent; hīs unda dehīscēns _________________________________________________________<br />
terram inter flūctūs aperit, furit aestus harēnis.<br />
_________________________________________________________<br />
Trēs Notus abreptās in saxa latentia torquet<br />
_________________________________________________________<br />
(saxa vocant Italī mediīs quae in flūctibus Ārās, _________________________________________________________<br />
110 dorsum immāne marī summō), trēs Eurus ab altō _________________________________________________________<br />
in brevia et syrtēs urget, miserābile vīsū,<br />
_________________________________________________________<br />
inlīditque vadīs atque aggere cingit harēnae.<br />
_________________________________________________________<br />
Ūnam, quae Lyciōs fīdumque vehēbat Orontēn, _________________________________________________________<br />
ipsius ante oculōs ingēns ā vertice pontus<br />
_________________________________________________________<br />
115 in puppim ferit: excutitur prōnusque magister _________________________________________________________<br />
volvitur in caput; ast illam ter flūctus ibīdem<br />
_________________________________________________________<br />
torquet agēns circum et rapidus vorat aequore vertex.______________________________________________________<br />
Appārent rārī nantēs in gurgite vastō,<br />
_________________________________________________________<br />
arma virum tabulaeque et Trōia gaza per undās. _________________________________________________________<br />
120 Iam validam Īlioneī nāvem, iam fortis Achātae, _________________________________________________________
Aeneid I.121-140<br />
Poseidon's speech to <strong>the</strong> winds<br />
7<br />
121 et quā vectus Abās, et quā grandaevus Alētēs, _________________________________________________________<br />
vīcit hiems; laxīs laterum compāgibus omnēs<br />
_________________________________________________________<br />
accipiunt inimīcum imbrem rīmīsque fatīscunt.<br />
_________________________________________________________<br />
Intereā magnō miscērī murmure pontum<br />
_________________________________________________________<br />
125 ēmissamque hiemem sēnsit Neptūnus et īmīs _________________________________________________________<br />
stāgna refūsa vadīs, graviter commōtus; et altō<br />
_________________________________________________________<br />
prōspiciēns summā placidum caput extulit undā. _________________________________________________________<br />
Disiectam Aenēae tōtō videt aequore classem,<br />
_________________________________________________________<br />
flūctibus oppressōs Trōas caelīque ruīnā.<br />
_________________________________________________________<br />
130 Nec latuēre dolī frātrem Iūnōnis et īrae. _________________________________________________________<br />
Eurum ad sē Zephyrumque vocat, dehinc tālia fātur:______________________________________________________<br />
“Tantane vōs generis tenuit fīdūcia vestrī?<br />
_________________________________________________________<br />
Iam caelum terramque meō sine nūmine, ventī,<br />
_________________________________________________________<br />
miscēre et tantās audētis tollere mōlēs?<br />
_________________________________________________________<br />
135 Quōs ego—! sed mōtōs praestat compōnere flūctūs._______________________________________________________<br />
Post mihi nōn similī poenā commissa luētis.<br />
_________________________________________________________<br />
Mātūrāte fugam rēgīque haec dīcite vestrō:<br />
_________________________________________________________<br />
nōn illī imperium pelagī saevumque tridentem,<br />
_________________________________________________________<br />
sed mihi sorte datum. Tenet ille immānia saxa,<br />
_________________________________________________________<br />
140 vestrās, Eure, domōs; illā sē iactet in aulā _________________________________________________________
Aeneid I.141-160<br />
Poseidon calms <strong>the</strong> sea, Aeneas heads to shore<br />
8<br />
141 Aeolus et clausō ventōrum carcere rēgnet.” _________________________________________________________<br />
Sīc ait et dictō citius tumida aequora plācat<br />
_________________________________________________________<br />
collēctāsque fugat nūbēs sōlemque redūcit.<br />
_________________________________________________________<br />
Cȳmothoē simul et Trītōn adnixus acūtō<br />
_________________________________________________________<br />
145 dētrūdunt nāvēs scopulō; levat ipse tridentī _________________________________________________________<br />
et vastās aperit syrtēs et temperat aequor<br />
_________________________________________________________<br />
atque rotīs summās levibus perlābitur undās.<br />
_________________________________________________________<br />
Ac velutī magnō in populō cum saepe coörta est _________________________________________________________<br />
sēditiō saevitque animīs ignōbile vulgus;<br />
_________________________________________________________<br />
150 iamque facēs et saxa volant, furor arma ministrat;_________________________________________________________<br />
tum, pietāte gravem ac meritīs sī forte virum quem________________________________________________________<br />
cōnspexēre, silent arrēctīsque auribus astant;<br />
_________________________________________________________<br />
ille regit dictīs animōs et pectora mulcet:<br />
_________________________________________________________<br />
sīc cūnctus pelagī cecidit fragor, aequora postquam_______________________________________________________<br />
155 prōspiciēns genitor caelōque invectus apertō _________________________________________________________<br />
flectit equōs currūque volāns dat lōra secundō.<br />
_________________________________________________________<br />
Dēfessī Aeneadae quae proxima lītora cursū _________________________________________________________<br />
contendunt petere, et Libyae vertuntur ad ōrās.<br />
_________________________________________________________<br />
Est in sēcessū longō locus: īnsula portum<br />
_________________________________________________________<br />
160 efficit obiectū laterum, quibus omnis ab altō _________________________________________________________
Aeneid I.161-180<br />
Ecphrasis on a calm bay, Trojans seize <strong>the</strong> shore<br />
9<br />
161 frangitur inque sinūs scindit sēsē unda reductōs. _________________________________________________________<br />
Hinc atque hinc vastae rūpēs geminīque minantur_________________________________________________________<br />
in caelum scopulī, quōrum sub vertice lātē<br />
_________________________________________________________<br />
aequora tūta silent; tum silvīs scaena coruscīs<br />
_________________________________________________________<br />
165 dēsuper, horrentīque ātrum nemus imminet umbrā;________________________________________________________<br />
fronte sub adversā scopulīs pendentibus antrum, _________________________________________________________<br />
intus aquae dulcēs vīvōque sedīlia saxō<br />
_________________________________________________________<br />
nymphārum domus. Hīc fessās nōn vincula nāvēs _________________________________________________________<br />
ūlla tenent, uncō nōn alligat ancora morsū.<br />
_________________________________________________________<br />
170 hūc septem Aenēās collēctīs nāvibus omnī _________________________________________________________<br />
ex numerō subit; ac magnō tellūris amōre<br />
_________________________________________________________<br />
ēgressī optātā potiuntur Trōes harēnā<br />
_________________________________________________________<br />
et sale tābentēs artūs in lītore pōnunt.<br />
_________________________________________________________<br />
Ac prīmum silicī scintillam excūdit Achātēs<br />
_________________________________________________________<br />
175 suscēpitque ignem foliīs atque ārida circum _________________________________________________________<br />
nūtrīmenta dedit rapuitque in fōmite flammam. _________________________________________________________<br />
Tum Cererem corruptam undīs Cereāliaque arma________________________________________________________<br />
expediunt fessī rērum, frūgēsque receptās<br />
_________________________________________________________<br />
et torrēre parant flammīs et frangere saxō.<br />
_________________________________________________________<br />
180 Aenēās scopulum intereā cōnscendit, et omnem________________________________________________________
Aeneid I.181-200<br />
Aeneas hunts deer, Trojans prepare dinner<br />
10<br />
181 prōspectum lātē pelagō petit, An<strong>the</strong>a sī quem _________________________________________________________<br />
iactātum ventō videat Phrygiāsque birēmēs<br />
_________________________________________________________<br />
aut Capyn aut celsīs in puppibus arma Caīcī.<br />
_________________________________________________________<br />
Nāvem in cōnspectū nūllam, trēs lītore cervōs<br />
_________________________________________________________<br />
185 prōspicit errantēs; hōs tōta armenta sequuntur _________________________________________________________<br />
ā tergō et longum per vallīs pascitur agmen.<br />
_________________________________________________________<br />
Cōnstitit hīc arcumque manū celerēsque sagittās _________________________________________________________<br />
corripuit, fīdus quae tēla gerēbat Achātēs,<br />
_________________________________________________________<br />
ductōrēsque ipsōs prīmum capita alta ferentēs<br />
_________________________________________________________<br />
190 cornibus arboreīs sternit, tum vulgus et omnem _________________________________________________________<br />
miscet agēns tēlīs nemora inter frondea turbam; _________________________________________________________<br />
nec prius absistit quam septem ingentia victor<br />
_________________________________________________________<br />
corpora fundat humī et numerum cum nāvibus aequet.____________________________________________________<br />
Hinc portum petit et sociōs partītur in omnēs.<br />
_________________________________________________________<br />
195 Vīna bonus quae deinde cadīs onerārat Acestēs _________________________________________________________<br />
lītore Trīnacriō dederatque abeuntibus hērōs<br />
_________________________________________________________<br />
dīvidit, et dictīs maerentia pectora mulcet:<br />
_________________________________________________________<br />
“Ō sociī (neque enim ignārī sumus ante malōrum_______________________________________________________<br />
Ō passī graviōra, dabit deus hīs quoque fīnem.<br />
_________________________________________________________<br />
200 Vōs et Scyllaeam rabiem penitusque sonantēs _________________________________________________________
Aeneid I.201-209, 418-420<br />
Aeneas encourages his men, Achates and Aeneas see Carthage<br />
11<br />
201 accestis scopulōs, vōs et Cyclōpia saxa _________________________________________________________<br />
expertī: revocāte animōs maestumque timōrem _________________________________________________________<br />
mittite; forsan et haec ōlim meminisse iuvābit.<br />
_________________________________________________________<br />
Per variōs cāsūs, per tot discrīmina rērum<br />
_________________________________________________________<br />
205 tendimus in Latium, sēdēs ubi fāta quiētās _________________________________________________________<br />
ostendunt; illīc fās rēgna resurgere Troiae.<br />
_________________________________________________________<br />
Dūrāte, et vōsmet rēbus servāte secundīs.”<br />
_________________________________________________________<br />
Tālia vōce refert cūrīsque ingentibus aeger<br />
_________________________________________________________<br />
209 spem vultū simulat, premit altum corde dolōrem. _________________________________________________________<br />
Skip to 418<br />
418 Corripuēre viam intereā, quā sēmita mōnstrat. _________________________________________________________<br />
Iamque ascendēbant collem, quī plūrimus urbī<br />
_________________________________________________________<br />
420 imminet adversāsque aspectat dēsuper arcēs. _________________________________________________________
Aeneid I.421-440<br />
Carthage and <strong>the</strong> Bee Simile<br />
12<br />
421 Mīrātur mōlem Aenēās, māgālia quondam, _________________________________________________________<br />
mīrātur portās strepitumque et strāta viārum.<br />
_________________________________________________________<br />
Īnstant ardentēs Tyriī: pars dūcere mūrōs<br />
_________________________________________________________<br />
mōlīrīque arcem et manibus subvolvere saxa,<br />
_________________________________________________________<br />
425 pars optāre locum tēctō et conclūdere sulcō; _________________________________________________________<br />
iūra magistrātūsque legunt sānctumque senātum. _________________________________________________________<br />
Hīc portūs aliī effodiunt; hīc alta <strong>the</strong>ātrīs<br />
_________________________________________________________<br />
fundāmenta locant aliī, immānēsque columnās<br />
_________________________________________________________<br />
rūpibus excīdunt, scaenīs decora alta futūrīs.<br />
_________________________________________________________<br />
430 Quālis apēs aestāte novā per flōrea rūra _________________________________________________________<br />
exercet sub sōle labor, cum gentis adultōs<br />
_________________________________________________________<br />
ēdūcunt fētūs, aut cum līquentia mella<br />
_________________________________________________________<br />
stīpant et dulcī distendunt nectare cellās,<br />
_________________________________________________________<br />
aut onera accipiunt venientum, aut agmine factō _________________________________________________________<br />
435 ignāvum fūcōs pecus ā praesēpibus arcent; _________________________________________________________<br />
fervet opus redolentque thymō fragrantia mella. _________________________________________________________<br />
“Ō fortūnātī, quōrum iam moenia surgunt!” _________________________________________________________<br />
Aenēās ait et fastīgia suspicit urbis.<br />
_________________________________________________________<br />
Īnfert sē saeptus nebulā (mīrabile dictū)<br />
_________________________________________________________<br />
440 per mediōs, miscetque virīs neque cernitur ūllī. _________________________________________________________
Aeneid I.494-500<br />
Aeneas sees Dido and likens her to Diana<br />
13<br />
494 Haec dum Dardaniō Aenēae mīranda videntur, _________________________________________________________<br />
495 dum stupet obtūtūque haeret dēfīxus in ūnō, _________________________________________________________<br />
rēgīna ad templum, formā pulcherrima Dīdō,<br />
_________________________________________________________<br />
incessit magnā iuvenum stīpante catervā.<br />
_________________________________________________________<br />
Quālis in Eurōtae rīpīs aut per iuga Cynthī<br />
_________________________________________________________<br />
exercet Dīāna chorōs, quam mīlle secūtae<br />
_________________________________________________________<br />
500 hinc atque hinc glomerantur Orēades; illa pharetram______________________________________________
Aeneid I.501-500<br />
Dido receives lost Trojans as Aeneas looks on<br />
14<br />
501 fert umerō gradiēnsque deās superēminet omnēs _________________________________________________________<br />
(Lātōnae tacitum pertemptant gaudia pectus):<br />
_________________________________________________________<br />
tālis erat Dīdō, tālem sē laeta ferēbat<br />
_________________________________________________________<br />
per mediōs īnstāns operī rēgnīsque futūrīs.<br />
_________________________________________________________<br />
505 Tum foribus dīvae, mediā testūdine templī, _________________________________________________________<br />
saepta armīs soliōque altē subnixa resēdit.<br />
_________________________________________________________<br />
Iūra dabat lēgēsque virīs, operumque labōrem<br />
_________________________________________________________<br />
partibus aequābat iūstīs aut sorte trahēbat:<br />
_________________________________________________________<br />
cum subitō Aenēās consursū accēdere magnō<br />
_________________________________________________________<br />
510 An<strong>the</strong>a Sergestumque videt fortemque Cloanthum________________________________________________________<br />
Teucōrumque aliōs, āter quōs aequore turbō<br />
_________________________________________________________<br />
dispulerat penitusque aliās āvēxerat ōrās.<br />
_________________________________________________________<br />
Obstipuit simul ipse, simul percussus Achātēs<br />
_________________________________________________________<br />
laetitiāque metūque; avidī coniungere dextrās<br />
_________________________________________________________<br />
515 ardēbant; sed rēs animōs incognita turbat. _________________________________________________________<br />
Dissimulant et nūbe cavā speculantur amictī<br />
_________________________________________________________<br />
quae fortūna virīs, classem quō lītore linquant,<br />
_________________________________________________________<br />
quid veniant; cūnctīs nam lēctī nāvibus ībant<br />
_________________________________________________________<br />
ōrantēs veniam, et templum clāmōre petēbant.<br />
_________________________________________________________<br />
520 Postquam intrōgressī et cōram data cōpia fandī, _________________________________________________________
Aeneid I.521-540<br />
Ilioneus pleads to Dido for hospitality<br />
15<br />
521 maximus Īlioneus placidō sīc pectore coepit: _________________________________________________________<br />
“Ō rēgīna, novam cui condere Iuppiter urbem _________________________________________________________<br />
iūstitiāque dedit gentēs frēnāre superbās,<br />
_________________________________________________________<br />
Trōes tē miserī, ventīs maria omnia vectī,<br />
_________________________________________________________<br />
525 orāmus, prohibē infandōs ā nāvibus ignēs, _________________________________________________________<br />
526 parce piō generī, et propius rēs aspice nostrās. _________________________________________________________<br />
Nōn nōs aut ferrō Libycōs populāre penātēs<br />
_________________________________________________________<br />
vēnimus, aut raptās ad lītora vertere praedās;<br />
_________________________________________________________<br />
nōn ea vīs animō nec tanta superbia victīs.<br />
_________________________________________________________<br />
530 Est locus, Hesperiam Grajī cognōmine dīcunt, _________________________________________________________<br />
terra antīqua, potens armīs atque ūbere glaebae; _________________________________________________________<br />
Oenōtri coluēre virī; nunc fāma minōrēs<br />
_________________________________________________________<br />
Ītaliam dīxisse ducis dē nōmine gentem.<br />
_________________________________________________________<br />
Hic cursus fuit,<br />
_________________________________________________________<br />
535 cum subitō adsurgēns flūctū nimbōsus Orīōn _________________________________________________________<br />
in vada caeca tulit, penitusque procācibus Austrīs_________________________________________________________<br />
perque undās superante salō perque invia saxa<br />
_________________________________________________________<br />
dispulit; hūc paucī vestrīs adnāvimus ōrīs.<br />
_________________________________________________________<br />
Quod genus hoc hominum? Quaeve hunc tam barbara mōrem_______________________________________________<br />
540 permittit patria? Hospitiō prohibēmur harēnae;______________________________________________________
Aeneid I.541-560<br />
Ilioneus tells Dido about Aeneas and <strong>the</strong> Trojans<br />
16<br />
541 bella cient prīmāque vetant cōnsistere terrā. _________________________________________________________<br />
Sī genus hūmānum et mortālia temnitis arma<br />
_________________________________________________________<br />
at spērāte deōs memorēs fandī atque nefandī.<br />
_________________________________________________________<br />
Rēx erat Aenēās nōbīs, quō iūstior alter<br />
_________________________________________________________<br />
545 nec pietāte fuit, nec bellō maior et armīs. _________________________________________________________<br />
Quem sī fata virum servant, sī vēscitur aurā<br />
_________________________________________________________<br />
ae<strong>the</strong>riā, neque adhūc crūdēlibus occubat umbrīs, _________________________________________________________<br />
nōn metus; <strong>of</strong>ficiō nec tē certāsse priōrem<br />
_________________________________________________________<br />
paeniteat. Sunt et Siculīs regiōnibus urbēs<br />
_________________________________________________________<br />
550 armaque, Trojānōque ā sanguine clārus Acestēs. _________________________________________________________<br />
Quassātam ventīs liceat subducere classem,<br />
_________________________________________________________<br />
et silvīs aptāre trabēs et stringere rēmōs:<br />
_________________________________________________________<br />
sī datur Ītaliam, sociīs et rege receptō,<br />
_________________________________________________________<br />
tendere, ut Ītaliam laetī Latiumque petāmus;<br />
_________________________________________________________<br />
555 sīn absūmpta salūs, et tē, pater optime Teucrum, _________________________________________________________<br />
pontus habet Libyae, nec spēs iam restat Iūlī,<br />
_________________________________________________________<br />
at freta Sīcaniae saltem sēdēsque parātās,<br />
_________________________________________________________<br />
unde hūc advectī, rēgemque petāmus Acestēn.” _________________________________________________________<br />
Tālibus Īlioneus; cūnctī simul ōre fremēbant<br />
_________________________________________________________<br />
560 Dardanidae. _________________________________________________________
Aeneid I.561-678<br />
Dido responds to Ilioneus and receives <strong>the</strong> Trojans kindly<br />
17<br />
561 Tum breviter Dīdō, vultum dēmissa, pr<strong>of</strong>ātur: _________________________________________________________<br />
“Solvite corde metum, Teucrī, sēclūdite cūrās.<br />
_________________________________________________________<br />
Rēs dūra et regnī novitās mē tālia cōgunt<br />
_________________________________________________________<br />
mōlīrī, et lātē fīnēs custōde tuērī.<br />
_________________________________________________________<br />
565 Quis genus Aeneadum, quis Troiae nesciat urbem, _______________________________________________________<br />
virtūtēsque virōsque aut tantī incendia bellī?<br />
_________________________________________________________<br />
Non obtūnsa adeō gestāmus pectora Poenī,<br />
_________________________________________________________<br />
nec tam āversus equōs Tyriā Sōl iungit ab urbe. _________________________________________________________<br />
Seu vōs Hesperiam magnam Sāturniaque arva, _________________________________________________________<br />
570 sīve Erycis fīnēs regemque optātis Acestēn, _________________________________________________________<br />
auxiliō tūtōs dīmittam opibusque iuvābō.<br />
_________________________________________________________<br />
Vultis et hīs mēcum pariter cōnsīdere rēgnīs?<br />
_________________________________________________________<br />
urbem quam statuō, vestra est; subdūcite nāvēs; _________________________________________________________<br />
Trōs Tyriusque mihī nūllō discrīmine agētur.<br />
_________________________________________________________<br />
575 Atque utinam rēx ipse Notō compulsus eōdem _________________________________________________________<br />
adforet Aenēās! Equidem per lītora certōs<br />
_________________________________________________________<br />
dīmittam et Libyae lūstrāre extrēma iubēbō,<br />
_________________________________________________________<br />
578 sī quibus ējectus silvīs aut urbibus errat.” _________________________________________________________
Aeneid II.40-65<br />
Laocoon runs down from Troy and hurls a spear at <strong>the</strong> horse<br />
18<br />
40 Prīmus ibi ante omnēs magnā comitante catervā_______________________________________________________<br />
Lāocoōn ardēns summā dēcurrit ab arce,<br />
_________________________________________________________<br />
et procul: “Ō miserī, quae tanta īnsānia, cīvēs?<br />
_________________________________________________________<br />
Crēditis āvectōs hostēs? Aut ūlla putātis<br />
_________________________________________________________<br />
Dōna carēre dolīs Danaum? Sīc nōtus Ulixēs?<br />
_________________________________________________________<br />
45 Aut hōc inclūsī lignō occultantur Achīvī, _________________________________________________________<br />
Aut haec in nostrōs fabricāta est māchina mūrōs, _________________________________________________________<br />
īnspectūra domōs ventūraque dēsuper urbī,<br />
_________________________________________________________<br />
aut aliquis latet error; equō nē crēdite, Teucrī.<br />
_________________________________________________________<br />
Quidquid id est, timeō Danaōs et dōna ferentēs.” _________________________________________________________<br />
50 Sīc fātus validīs ingentem vīribus hastam _________________________________________________________<br />
in latus inque ferī curvam compāgibus alvum<br />
_________________________________________________________<br />
contorsit. Stetit illa tremēns, uterōque recussō<br />
_________________________________________________________<br />
īnsonuēre cavae gemitumque dedēre cavernae.<br />
_________________________________________________________<br />
Et, sī fāta deum, sī mēns nōn laeva fuisset,<br />
_________________________________________________________<br />
55 impulerat ferrō Argolicās foedāre latebrās, _________________________________________________________<br />
56 Troiaque nunc stāret, Priamīque arx alta manērēs._________________________________________________________
Aeneid II.201-220<br />
Serpents from Tenedos attack Laocoön<br />
19<br />
201 Lāocoōn, ductus Neptūnō sorte sacerdōs, _________________________________________________________<br />
sollemnēs taurum ingentem mactābat ad ārās.<br />
_________________________________________________________<br />
Ecce autem geminī ā Tenedō tranquilla per alta _________________________________________________________<br />
(horrēscō referēns) immēnsīs orbibus anguēs<br />
_________________________________________________________<br />
205 incumbunt pelagō pariterque ad lītora tendunt; _________________________________________________________<br />
pectora quōrum inter flūctūs arrēcta iubaeque<br />
_________________________________________________________<br />
sanguineae superant undās; pars cētera pontum _________________________________________________________<br />
pōne legit sinuatque immēnsa volūmine terga.<br />
_________________________________________________________<br />
Fit sonitus spūmante salō; iamque arva tenēbant _________________________________________________________<br />
210 ardentēs oculōs suffectī sanguine et ignī _________________________________________________________<br />
sībila lambēbant linguīs vibrantibus ōra.<br />
_________________________________________________________<br />
Diffugimus vīsū exsanguēs. Illī agmine certō<br />
_________________________________________________________<br />
Lāocoönta petunt; et prīmum parva duōrum<br />
_________________________________________________________<br />
corpora nātōrum serpēns amplexus uterque<br />
_________________________________________________________<br />
215 implicat et miserōs morsū dēpascitur artūs; _________________________________________________________<br />
post ipsum auxiliō subeuntem ac tēla ferentem<br />
_________________________________________________________<br />
corripiunt spīrīsque ligant ingentibus; et iam<br />
_________________________________________________________<br />
bis medium amplexī, bis collō squāmea circum _________________________________________________________<br />
terga datī superant capite et cervīcibus altīs.<br />
_________________________________________________________<br />
220 Ille simul manibus tendit dīvellere nōdōs _________________________________________________________
Aeneid II.221-240<br />
Serpents slip into Minerva's temple, Trojans pull in <strong>the</strong> horse<br />
20<br />
221 perfūsus saniē vittās ātrōque venēnō, _________________________________________________________<br />
clāmōrēs simul horrendōs ad sīdera tollit:<br />
_________________________________________________________<br />
quālis mūgitus, fūgit cum saucius āram<br />
_________________________________________________________<br />
taurus et incertam excussit cervīce secūrim.<br />
_________________________________________________________<br />
225 At geminī lāpsū dēlūbra ad summa dracōnēs _________________________________________________________<br />
effugiunt saevaeque petunt Trītonidis arcem<br />
_________________________________________________________<br />
sub pedibus deae clipeīque sub orbe teguntur.<br />
_________________________________________________________<br />
Tum vērō tremefacta novus per pectora cūnctīs _________________________________________________________<br />
īnsinuat pavor, et scelus expendisse merentem<br />
_________________________________________________________<br />
230 Lāocoönta ferunt, sacrum quī cuspide rōbur _________________________________________________________<br />
laeserit et tergō scelerātam intorserit hastam.<br />
_________________________________________________________<br />
Dūcendum ad sēdēs simulācrum ōrandaque dīvae_________________________________________________________<br />
nūmina conclāmant.<br />
_________________________________________________________<br />
Dīvīdimus mūrōs et moenia pandimus urbis.<br />
_________________________________________________________<br />
235 Accingunt omnēs operī pedibusque rotārum _________________________________________________________<br />
subiiciunt lāpsūs, et stuppea vincula collō<br />
_________________________________________________________<br />
intendunt: scandit fātālis māchina mūrōs<br />
_________________________________________________________<br />
fēta armīs. Puerī circuminnūptaeque puellae<br />
_________________________________________________________<br />
sacra canunt fūnemque manū contingere gaudent:_________________________________________________________<br />
240 illa subit mediaeque mināns inlābitur urbī. _________________________________________________________
Aeneid II.241-249<br />
Horse enters <strong>the</strong> citadel, Cassandra foretells doom that no one believes<br />
21<br />
241 Ō patria, Ō dīvum domus Īlium et incluta bellō _________________________________________________________<br />
moenia Dardanidum! Quarter ipsō in līmine portae________________________________________________________<br />
substitit atque uterō sonitum quarter arma dedēre;_________________________________________________________<br />
īnstāmus tamen immemorēs caecīque furōre<br />
_________________________________________________________<br />
245 et mōnstrum īnfēlīx sacrāta sistimus arce. _________________________________________________________<br />
Tunc etiam fātīs aperit Cassandra futūrīs<br />
_________________________________________________________<br />
ōra deī iussū nōn umquam crēdita Teucrīs.<br />
_________________________________________________________<br />
Nōs dēlūbra deum miserī, quibus ultimus esset _________________________________________________________<br />
249 ille diēs, fēstā vēlāmus fronde per urbem. _________________________________________________________
Aeneid II.268-80<br />
Hector comes to Aeneas in a dream<br />
22<br />
Skip 268-297<br />
268 Tempus erat quō prīma quiēs mortālibus aegrīs_________________________________________________________<br />
incipit et dōnō dīvum grātissima serpit.<br />
_________________________________________________________<br />
270 In somnīs, ecce, ante oculōs maestissimus Hector_________________________________________________________<br />
vīsus adesse mihī largōsque effundere flētūs,<br />
_________________________________________________________<br />
raptātus bīgīs ut quondam, āterque cruentō<br />
_________________________________________________________<br />
pulvere perque pedēs trājectus lōra tumentēs.<br />
_________________________________________________________<br />
Ei mihi, quālis erat, quantum mūtātus ab illō<br />
_________________________________________________________<br />
275 Hectore quī redit exuviās indūtus Achillī, _________________________________________________________<br />
vel Danaum Phygiōs iaculātus puppibus ignēs; _________________________________________________________<br />
squālentem barbam et concrētōs sanguine crīnēs_________________________________________________________<br />
vulneraque illa gerēns, quae circum plūrima mūrōs________________________________________________________<br />
accēpit patriōs. Ultrō flēns ipse vidēbar<br />
_________________________________________________________<br />
280 compellāre virum et maestās exprōmere vōcēs; _________________________________________________________
Aeneid II.281-297<br />
Hector speaks to Aeneas<br />
23<br />
281 “Ō lūx Dardaniae, spēs Ō fīdissima Teucrum, _________________________________________________________<br />
quae tantae tenuēre morae? Quibus Hector ab ōrīs________________________________________________________<br />
expectāte venīs? Ut tē post multa tuōrum<br />
_________________________________________________________<br />
fūnera, post variōs hominumque urbisque labōrēs_________________________________________________________<br />
285 dēfessī aspicimus! Quae causa indigna serēnōs _________________________________________________________<br />
foedāvit vultūs? Aut cūr haec vulnera cernō?”<br />
_________________________________________________________<br />
Ille nihil, nec mē quaerentem vāna morātur,<br />
_________________________________________________________<br />
Sed graviter gemitūs īmō dē pectore dūcēns,<br />
_________________________________________________________<br />
“Heu fuge, nāte deā, tēque hīs” ait “ēripe flammīs.________________________________________________________<br />
290 Hostis habet mūrōs; ruit altō ā culmine Troia. _________________________________________________________<br />
Sat patriae Priamōque datum: sī Pergama dextrā _________________________________________________________<br />
dēfendī possent, etiam hāc dēfēnsa fuissent.<br />
_________________________________________________________<br />
Sacra suōsque tibī commendat Troia penātēs;<br />
_________________________________________________________<br />
hōs cape fātōrum comitēs, hīs moenia quaere<br />
_________________________________________________________<br />
295 magna, pererrātō statuēs quae dēnique pontō.” _________________________________________________________<br />
Sīc ait et manibus vittās Vestamque potentem<br />
_________________________________________________________<br />
297 aeternumque adytīs effert penetrālibus ignem. _________________________________________________________
Aeneid II.559-580<br />
Aeneas sees Helen and considers killing her<br />
24<br />
559 At mē tum prīmum saevus circumstetit horror. _________________________________________________________<br />
560 Obstipuī; subiit cārī genitōris imāgō, _________________________________________________________<br />
ut rēgem aequaevum crūdēlī vulnere vīdī<br />
_________________________________________________________<br />
vītam exhālantem; subiit dēserta Creūsa<br />
_________________________________________________________<br />
Et dīrepta domus et parvī cāsus Iūlī.<br />
_________________________________________________________<br />
Respiciō et quae sit mē circum cōpia lūstrō.<br />
_________________________________________________________<br />
565 Dēseruēre omnēs dēfessī, et corpora saltū _________________________________________________________<br />
ad terram mīsēre aut ignibus aegra dedēre.<br />
_________________________________________________________<br />
Iamque adeō super ūnus eram, cum līmina Vestae________________________________________________________<br />
servantem et tacitam sēcrētā in sēde latentem<br />
_________________________________________________________<br />
Tyndarida aspiciō; dant clāram incendia lūcem _________________________________________________________<br />
570 errantī passimque oculōs per cūncta ferentī. _________________________________________________________<br />
Illa sibi infēstōs ēversa ob Pergama Teucrōs<br />
_________________________________________________________<br />
et poenās Danaum et dēsertī coniugis īrās<br />
_________________________________________________________<br />
praemetuēns, Troiae et patriae commūnis Erīnys, _________________________________________________________<br />
abdiderat sēsē atque ārīs invīsa sedēbat.<br />
_________________________________________________________<br />
575 Exarsēre ignēs animō; subit īra cadentem _________________________________________________________<br />
ulciscī patriam et scelerātās sūmere poenās.<br />
_________________________________________________________<br />
“Scilicet haec Spartam incolumis patriāsque Mycēnās______________________________________________________<br />
aspiciet, partōque ībit rēgīna triumphō,<br />
_________________________________________________________<br />
coniugiumque domumque patris nātōsque vidēbit_________________________________________________________<br />
580 Īliadum turbā et Phrygiīs comitāta ministrīs? _________________________________________________________
Aeneid II.581-600<br />
Venus persuades Aeneas not to kill Helen but to return to his family<br />
25<br />
581 occiderit ferrō Priamus? Troia arserit ignī? _________________________________________________________<br />
Dardanium totiēns sūdārit sanguine lītus?<br />
_________________________________________________________<br />
Nōn ita. namque etsī nūllum memorābile nōmen, _________________________________________________________<br />
fēmineā in poenā est, habet haec victōria laudem; _________________________________________________________<br />
585 exstīnxisse nefās tamen et sūmpsisse merentēs _________________________________________________________<br />
laudābor poenās, animumque explēsse iuvābit<br />
_________________________________________________________<br />
ultrīcis flammae et cinerēs satiāsse meōrum.”<br />
_________________________________________________________<br />
Talia iactābam et furiātā mente ferēbar,<br />
_________________________________________________________<br />
cum mihi sē, nōn ante oculīs tam clāra, videndam_________________________________________________________<br />
590 obtulit et pūrā per noctem in lūce refulsit _________________________________________________________<br />
alma parēns, cōnfessa deam quālisque vidērī<br />
_________________________________________________________<br />
caelicolīs et quanta solet, dextrāque prehēnsum _________________________________________________________<br />
continuit roseōque haec īnsuper addidit ōre:<br />
_________________________________________________________<br />
“Nāte, quis indomitās tantus dolor excitat īrās? _________________________________________________________<br />
595 quid furis aut quōnam nostrī tibi cūra recessit? _________________________________________________________<br />
Nōn prius aspiciēs ubi fessum aetāte parentem<br />
_________________________________________________________<br />
līqueris Anchīsēn, superet coniūnxne Creūsa<br />
_________________________________________________________<br />
Ascaniusque puer? Quōs omnēs undique Grajae _________________________________________________________<br />
circum errant aciēs et, nī mea cūra resistat,<br />
_________________________________________________________<br />
600 iam flammae tulerint inimīcus et hauserit ēnsis. _________________________________________________________
Aeneid II.601-620<br />
Venus reveals to Aeneas how <strong>the</strong> gods destroying Troy<br />
26<br />
601 nōn tibi Tyndaridis faciēs invīsa Lacaenae _________________________________________________________<br />
culpātusue Paris, dīvum inclēmentia, dīvum<br />
_________________________________________________________<br />
hās ēuertit opēs sternitque ā culmine Troiam.<br />
_________________________________________________________<br />
Aspice (namque omnem, quae nunc obducta tuentī________________________________________________________<br />
605 mortālis hebetat vīsūs tibi et ūmida circum _________________________________________________________<br />
cālīgat, nūbem ēripiam; tu nē qua parentis<br />
_________________________________________________________<br />
iussa timē neu praeceptīs pārēre recūsā):<br />
_________________________________________________________<br />
hīc, ubi disiectās mōlēs āvulsaque saxīs<br />
_________________________________________________________<br />
saxa vidēs, mixtōque undantem puluere fūmum, _________________________________________________________<br />
610 Neptūnus mūrōs magnōque ēmōta tridentī _________________________________________________________<br />
fundāmenta quatit tōtamque ā sedibus urbem<br />
_________________________________________________________<br />
ēruit. Hīc Jūnō Scaeās saeuissima portās<br />
_________________________________________________________<br />
prīma tenet sociumque furēns ā nāvibus agmen _________________________________________________________<br />
ferrō accīncta vocat.<br />
_________________________________________________________<br />
615 Iam summās arcēs Trītōnia, respice, Pallas _________________________________________________________<br />
insēdit limbō effulgēns et Gorgone saeuā.<br />
_________________________________________________________<br />
Ipse pater Danaīs animōs vīrīsque secundās<br />
_________________________________________________________<br />
sufficit, ipse deōs in Dardana suscitat arma.<br />
_________________________________________________________<br />
Ēripe, nāte, fugam fīnemque impōne labōrī.<br />
_________________________________________________________<br />
620 Nūsquam aberō et tūtum patriō tē līmine sistam.”_________________________________________________________
Aeneid IV.160-180<br />
Dido and Aeneas alone in a cave<br />
27<br />
160 Intereā magnō miscērī murmure caelum _________________________________________________________<br />
Incipit, īnsequitur commixtā grandine nimbus,<br />
_________________________________________________________<br />
et Tyriī comitēs passim et Troiāna iuventūs<br />
_________________________________________________________<br />
Dardaniusque nepōs Veneris dīversa per agrōs<br />
_________________________________________________________<br />
tēcta metū petiēre; ruunt dē montibus amnēs.<br />
_________________________________________________________<br />
165 Spēluncam Dīdō dux et Troiānus eandem _________________________________________________________<br />
dēveniunt. Prīma et Tellūs et prōnuba Iūnō<br />
_________________________________________________________<br />
dant signum; fulsēre ignēs et cōnscius aethēr<br />
_________________________________________________________<br />
cōnūbiīs, summōque ululārunt vertice nymphae. _________________________________________________________<br />
Ille diēs prīmus lētī prīmusque malōrum<br />
_________________________________________________________<br />
170 causa fuit; neque enim speciē fāmāve movētur _________________________________________________________<br />
nec iam fūrtīvum Dīdō meditātur amōrem:<br />
_________________________________________________________<br />
coniugium vocat, hōc praetexit nōmine culpam. _________________________________________________________<br />
Extemplō Libyae magnās it Fāma per urbēs,<br />
_________________________________________________________<br />
Fāma, malum quā nōn aliud vēlōcius ūllum:<br />
_________________________________________________________<br />
175 mōbilitāte viget vīrēsque adquīrit eundō, _________________________________________________________<br />
parva metū prīmō, mox sēsē attollit in aurās<br />
_________________________________________________________<br />
ingrediturque solō et caput inter nūbila condit.<br />
_________________________________________________________<br />
Illam Terra parēns īrā inrītāta deōrum<br />
_________________________________________________________<br />
extrēmum, ut perhibent, Coeō Enceladōque sorōrem______________________________________________________<br />
180 prōgenuit pedibus celerem et pernīcibus ālīs, _________________________________________________________
Aeneid IV.181-200<br />
The monster Fama spreads<br />
28<br />
181 mōnstrum horrendum, ingēns, cui quod sunt corpore plūmae,_______________________________________________<br />
tot vigilēs oculī subter (mīrabile dictū),<br />
_________________________________________________________<br />
tot linguae, totidem ōra sonant, tot subrigit aurēs._________________________________________________________<br />
Nocte volant caelī mediō terraeque per umbram _________________________________________________________<br />
185 strīdēns, nec dulcī dēclīnat lūmina somnō; _________________________________________________________<br />
lūce sedet custōs aut summī culmine tēctī<br />
_________________________________________________________<br />
turribus aut altīs, et magnās territat urbēs,<br />
_________________________________________________________<br />
tam fictī prāvīque tenāx quam nuntia vērī.<br />
_________________________________________________________<br />
Haec tum multiplicī populōs sermōne replēbat<br />
_________________________________________________________<br />
190 gaudēns, et pariter facta atque īnfecta canēbat: _________________________________________________________<br />
vēnisse Aenēān Troiānō sanguine crētum,<br />
_________________________________________________________<br />
cui sē pulchra virō dignētur iungere Dīdō;<br />
_________________________________________________________<br />
nunc hiemem inter sē luxū, quam longa, fovēre _________________________________________________________<br />
rēgnōrum immemorēs turpīque cupīdine captōs. _________________________________________________________<br />
195 Haec passim dea foeda virum diffundit in ōra. _________________________________________________________<br />
Prōtinus ad rēgem cursūs dētorquet Iarbān<br />
_________________________________________________________<br />
incenditque animum dictīs atque aggerat īrās.<br />
_________________________________________________________<br />
Hic Hammōne satus raptā Garamantide nymphā________________________________________________________<br />
templa Iovī centum lātīs immānia rēgnīs,<br />
_________________________________________________________<br />
200 centum ārās posuit vigilemque sacrāverat ignem,_________________________________________________________
Aeneid IV.201-218, 259-260<br />
Iarbas receives rumors and prays to Jupiter<br />
29<br />
201 excubiās dīvum aeternās, pecudumque cruōre _________________________________________________________<br />
pingue solum et variīs flōrentia līmina sertīs.<br />
_________________________________________________________<br />
Isque āmēns animī et rūmōre accēnsus amārō<br />
_________________________________________________________<br />
dīcitur ante ārās media inter nūmina dīvum<br />
_________________________________________________________<br />
205 multa Iovem minibus supplex ōrāsse supīnīs: _________________________________________________________<br />
“Iuppiter omnipotēns, cui nunc Maurūsia pictīs _________________________________________________________<br />
gēns epulāta torīs Lēnaeum lībat honōrem,<br />
_________________________________________________________<br />
aspicis haec? An tē, genitor, cum fulmina torquēs_________________________________________________________<br />
nēquīquam horrēmus, caecīque in nūbibus ignēs _________________________________________________________<br />
210 terrificant animōs in inānia murmura miscent? _________________________________________________________<br />
Fēmina, quae nostrīs errāns in fīnibus urbem<br />
_________________________________________________________<br />
exiguam pretiō posuit, cui lītus arandum<br />
_________________________________________________________<br />
cuique locī lēgēs dedimus, cōnūbia nostra<br />
_________________________________________________________<br />
reppulit ac dominum Aenēān in rēgna recēpit.<br />
_________________________________________________________<br />
215 Et nunc ille Paris cum sēmivirō comitātū, _________________________________________________________<br />
Maeoniā mentum mitrā crīnemque madentem<br />
_________________________________________________________<br />
subnexus, raptō potitur: nōs mūnera templīs<br />
_________________________________________________________<br />
218 quippe tuīs ferimus fāmamque fovēmus inānem.”________________________________________________________<br />
259 ut prīmum ālātīs tetigit māgālia plantīs _________________________________________________________<br />
260 Aenēān fundantem arcēs ac tēcta novantem _________________________________________________________
Aeneid IV.261-280<br />
Mercury finds Aeneas and repeats Jupiter's message<br />
30<br />
261 cōnspicit. Atque illī stēllātus iaspide fulvā _________________________________________________________<br />
Ēnsis erat Tyriōsque ardēbat mūrice laena<br />
_________________________________________________________<br />
dēmissa ex umerīs, dīves quae mūnera Dīdō<br />
_________________________________________________________<br />
fēcerat, et tenuī tēlās discrēverat aurō.<br />
_________________________________________________________<br />
265 Continuō invādit: “Tū nunc Karthāginis altae _________________________________________________________<br />
Fundāmenta locās pulchramque uxōrius urbem _________________________________________________________<br />
exstruis? Heu, rēgnī rērumque oblīte tuārum!<br />
_________________________________________________________<br />
Ipse deum tibi mē clārō dēmittit Olympō<br />
_________________________________________________________<br />
rēgnātor, caelum ac terrās quī nūmine torquet:<br />
_________________________________________________________<br />
270 ipse haec ferre iubet celerēs mandāta per aurās: _________________________________________________________<br />
Quid struis? Aut quā spē Libycīs teris ōtia terrīs? _________________________________________________________<br />
Sī tē nūlla movet tantārum glōria rērum<br />
_________________________________________________________<br />
[nec super ipse tuā mōlīris laud labōris,]<br />
_________________________________________________________<br />
Ascanium surgentem et spēs hērēdis Iūlī<br />
_________________________________________________________<br />
275 Respice, cui rēgnum Ītaliae Rōmānaque tellūs _________________________________________________________<br />
dēbētur.” Tālī Cyllēnius ōre locūtus<br />
_________________________________________________________<br />
mortālis vīsūs mediō sermōne relīquit<br />
_________________________________________________________<br />
et procul in tenuem ex oculīs ēvānuit auram.<br />
_________________________________________________________<br />
At vērō Aenēās aspectū obmūtuit āmēns,<br />
_________________________________________________________<br />
280 arrēctaeque horrōre comae et vōx faucibus haesit._________________________________________________________
Aeneid IV.281-300<br />
Aeneas secretly plans to leave, Dido discovers <strong>the</strong> deception<br />
31<br />
281 Ardet abīre fugā dulcēsque relinquere terrās, _________________________________________________________<br />
attonitus tantō monitū imperiōque deōrum.<br />
_________________________________________________________<br />
Heu quid agat? Quō nunc rēgīnam ambīre furentem_______________________________________________________<br />
audeat adfātū? Quae prīma exordia sūmat?<br />
_________________________________________________________<br />
285 Atque animum nunc hūc celerem nunc dīvidit illūc________________________________________________________<br />
in partēsque rapit variās perque omnia versat.<br />
_________________________________________________________<br />
Haec alternantī potior sententia vīsa est:<br />
_________________________________________________________<br />
Mnēs<strong>the</strong>a Sergestumque vocat fortemque Serestum,_______________________________________________________<br />
classem aptent tacitī sociōsque ad lītora cōgant. _________________________________________________________<br />
290 arma parent et quae rēbus sit causa novandīs _________________________________________________________<br />
dissimulent; sēsē intereā, quandō optima Dīdō<br />
_________________________________________________________<br />
nesciat et tantōs rumpī nōn spēret amōrēs,<br />
_________________________________________________________<br />
temptātūrum aditūs et quae mollissima fandī<br />
_________________________________________________________<br />
tempora, quis rēbus dexter modus. Ōcius omnēs _________________________________________________________<br />
295 imperiō laetī pārent et iussa facessunt. _________________________________________________________<br />
At rēgīna dolōs (quid fallere posit amantem?)<br />
_________________________________________________________<br />
praesēnsit, mōtūsque excēpit prīma futūrōs<br />
_________________________________________________________<br />
omnia tūta timēns. Eadem impia Fāma furentī<br />
_________________________________________________________<br />
dētulit armārī classem cursumque parārī.<br />
_________________________________________________________<br />
300 Saevit inops animī totamque incensa per urbem _________________________________________________________
Aeneid IV.301-320<br />
Dido speaks to Aeneas in anger (1st speech)<br />
32<br />
301 bacchātur, quālis commōtīs excita sacrīs _________________________________________________________<br />
Thyias, ubi audītō stimulant trietērica Bacchō<br />
_________________________________________________________<br />
orgia nocturnusque vocat clāmōre Ci<strong>the</strong>arōn.<br />
_________________________________________________________<br />
Tandem hīs Aenēān compellat vōcibus ultrō:<br />
_________________________________________________________<br />
305 “Dissimulāre etiam spērāstī, perfide, tantum _________________________________________________________<br />
posse nefās tacitusque meā dēcēdere terrā?<br />
_________________________________________________________<br />
Nec tē noster amor nec tē data dextera quondam _________________________________________________________<br />
nec moritūra tenet crūdēlī fūnere Dīdō?<br />
_________________________________________________________<br />
Quīn etiam hībernō mōlīris sīdere classem<br />
_________________________________________________________<br />
310 et mediīs properās Aquilōnibus īre per altum, _________________________________________________________<br />
crūdēlis? Quid, sī nōn arva aliēna domōsque<br />
_________________________________________________________<br />
ignōtās peterēs, et Troia antīqua manēret,<br />
_________________________________________________________<br />
Troia per undōsum peterētur classibus aequor? _________________________________________________________<br />
Mēne fugis? Per ego hās lacrimās dextramque tuam tē_____________________________________________________<br />
315 (quandō aliud mihi iam miserae nihil ipsa relīquī),________________________________________________________<br />
per cōnūbia nostra, per inceptōs hymenaeōs,<br />
_________________________________________________________<br />
sī bene quid dē tē meruī, fuit aut tibi quicquam _________________________________________________________<br />
dulce meum, miserēre domūs lābentis et istam, _________________________________________________________<br />
ōrō, sī quis adhūc precibus locus, exue mentem. _________________________________________________________<br />
320 Tē propter Libycae gentēs Nomadumque tyrannī _________________________________________________________
Aeneid IV.321-340<br />
Dido finishes her 1st speech, Aeneas responds<br />
33<br />
321 ōdēre, īnfensī Tyriī; tē propter eundem _________________________________________________________<br />
exstīnctus pudor et, quā sōlā sīdera adībam,<br />
_________________________________________________________<br />
fāma prior. Cui mē moribundam dēseris,--hospes_________________________________________________________<br />
(hoc solum nōmen quoniam dē coniuge restat)? _________________________________________________________<br />
325 Quid moror? An mea Pygmaliōn dum moenia frāter_______________________________________________________<br />
dēstruat aut captam dūcat Gaetūlus Iarbās?<br />
_________________________________________________________<br />
saltem sī qua mihī dē tē suscepta fuisset<br />
_________________________________________________________<br />
ante fugam subolēs, sī quis mihi parvulus aulā<br />
_________________________________________________________<br />
lūderet Aenēās, quī tē tamen ōre referret,<br />
_________________________________________________________<br />
330 nōn equidem omnīnō capta ac dēserta vidērer.” _________________________________________________________<br />
Dīxerat. Ille Iovis monitīs immōta tenēbat<br />
_________________________________________________________<br />
lūmina et obnixus cūram sub corde premēbat.<br />
_________________________________________________________<br />
Tandem pauca refert: “Ego tē, quae plūrima fandō________________________________________________________<br />
ēnumerāre valēs, numquam, rēgīna, negābō<br />
_________________________________________________________<br />
335 prōmeritam, nec mē meminisse pigēbit Elissae _________________________________________________________<br />
dum memor ipse meī, dum spīritus hōs regit artūs.________________________________________________________<br />
Prō rē pauca loquar. Neque ego hanc abscondere fūrtō_____________________________________________________<br />
spērāvī (nē finge) fugam, nec coniugis umquam _________________________________________________________<br />
praetendī taedās aut haec in foedera vēnī.<br />
_________________________________________________________<br />
340 Mē sī fāta meīs paterentur dūcere vītam _________________________________________________________
Aeneid IV.341-361<br />
Aeneas finishes his defense to Dido<br />
34<br />
341 auspiciīs et sponte meā compōnere cūrās, _________________________________________________________<br />
urbem Troiānam prīmum dulcēsque meōrum<br />
_________________________________________________________<br />
relliquiās colerem, Priamī tēcta alta manērent,<br />
_________________________________________________________<br />
et recidīva manū posuissem Pergama victīs.<br />
_________________________________________________________<br />
345 Sed nunc Ītaliam magnam Grȳnēus Apollō, _________________________________________________________<br />
Ītaliam Lyciae iussēre capessere sortēs;<br />
_________________________________________________________<br />
hic amor, haec patria est. Sī tē Karthāginis arcēs _________________________________________________________<br />
Phoenissam Libycaeque aspectus dētinet urbis, _________________________________________________________<br />
quae tandem Ausoniā Teucrōs cōnsidere terrā<br />
_________________________________________________________<br />
350 invidia est? Et nōs fās extera quaerere rēgna. _________________________________________________________<br />
Mē patris Anchīsae, quotiēns ūmentibus umbrīs. _________________________________________________________<br />
nox operit terrās, quotiēns astra ignea surgunt,<br />
_________________________________________________________<br />
admonet in somnīs et turbida terret imāgō;<br />
_________________________________________________________<br />
mē puer Ascanius capitisque iniūria cārī,<br />
_________________________________________________________<br />
355 quem rēgnō Hesperiae fraudō et fātālibus arvīs. _________________________________________________________<br />
Nunc etiam interpres dīvum Iove missus ab ipsō _________________________________________________________<br />
(testor utrumque caput) celerēs mandāta per aurās________________________________________________________<br />
dētulit: ipse deum manifestō in lūmine vīdī<br />
_________________________________________________________<br />
intrantem mūrōs vōcemque hīs auribus hausī.<br />
_________________________________________________________<br />
360 Dēsine mēque tuīs incendere tēque querēlīs; _________________________________________________________<br />
361 Ītaliam nōn sponte sequor.” _________________________________________________________
Aeneid VI.659-660<br />
Dido on <strong>the</strong> funeral pyre<br />
35<br />
659 Dīxit, et ōs impressa torō “Moriēmur inultae, _________________________________________________________<br />
660 sed moriāmur” ait. “Sīc, sīc iuvat īre sub umbrās._________________________________________________________
Aeneid IV.661-680<br />
Dido falls on her sword, Anna runs to <strong>the</strong> pyre<br />
36<br />
661 Hauriat hunc oculīs ignem crūdēlis ab altō _________________________________________________________<br />
Dardanus, et nostrae sēcum ferat ōmina mortis.” _________________________________________________________<br />
Dīxerat, atque illam media inter tālia ferrō<br />
_________________________________________________________<br />
conlāpsam aspiciunt comitēs, ēnsemque cruōre _________________________________________________________<br />
665 spūmantem sparsāsque manūs. It clāmor ad alta _________________________________________________________<br />
ātria: concussam bacchātur Fāma per urbem.<br />
_________________________________________________________<br />
lāmentis gemitūque et fēmineō ululātū<br />
_________________________________________________________<br />
tēcta fremunt, resonat magnīs plangōribus aethēr,________________________________________________________<br />
nōn aliter quam sī immissīs ruat hostibus omnis _________________________________________________________<br />
670 Karthāgō aut antīqua Tyros, flammaeque furentēs_________________________________________________________<br />
culmina perque hominum volvantur perque deōrum______________________________________________________<br />
audiit exanimis trepidōque exterrita cursū<br />
_________________________________________________________<br />
unguibus ōra soror foedāns et pectora pugnīs<br />
_________________________________________________________<br />
per mediōs ruit, ac morientem nōmine clāmat:<br />
_________________________________________________________<br />
675 “Hoc illud, germāna, fuit? Mē fraude petēbās? _________________________________________________________<br />
Hoc rogus iste mihi, hoc ignēs āraeque parābant?_________________________________________________________<br />
Quid prīmum dēserta querar? Comitemne sorōrem________________________________________________________<br />
sprēvistī moriēns? Eadem mē ad fāta vocāssēs: _________________________________________________________<br />
īdem ambās ferrō dolor atque eadem hōra tulisset.________________________________________________________<br />
680 Hīs etiam strūxī minibus patriōsque vocāvī _________________________________________________________
Aeneid IV.681-700<br />
Anna speaks to Dido on <strong>the</strong> pyre, Iris<br />
37<br />
681 vōce deōs, sīc tē ut positā, crūdēlis, abessem? _________________________________________________________<br />
Exstīnxtī tē mēque, soror, populumque patrēsque _________________________________________________________<br />
Sīdoniōs urbemque tuam. Date, vulnera lymphīs _________________________________________________________<br />
abluam et, extrēmus sī quis super hālitus errat,<br />
_________________________________________________________<br />
685 ōre legam.” Sīc fāta gradūs ēvāserat altōs _________________________________________________________<br />
sēmianimemque sinū germānam amplexa fovēbat_________________________________________________________<br />
cum gemitū atque ātrōs siccābat veste cruōrēs.<br />
_________________________________________________________<br />
Illa gravis oculōs cōnāta attollere rūrsus<br />
_________________________________________________________<br />
dēficit; īnfīxum strīdit sub pectore vulnus.<br />
_________________________________________________________<br />
690 Ter sēsē attollēns cubitōque adnixa levāvit, _________________________________________________________<br />
ter revolūta torō est oculīsque errantibus altō<br />
_________________________________________________________<br />
quaesīvit caelō lūcem ingemuitque repertā.<br />
_________________________________________________________<br />
Tum Iūnō omnipotēns longum miserāta dolōrem _________________________________________________________<br />
difficilisque obitūs Īrim dēmīsit Olympō<br />
_________________________________________________________<br />
695 quae luctantem animam nexōsque resolveret artūs._______________________________________________________<br />
Nam quia nec fātō meritā nec morte perībat,<br />
_________________________________________________________<br />
Sed misera ante diem subitōque accēnsa furōre, _________________________________________________________<br />
nōndum illī flāvum Prōserpina vertice crīnem<br />
_________________________________________________________<br />
abstulerat Stygiōque caput damnāverat Orcō.<br />
_________________________________________________________<br />
700 Ergō Īris croceīs per caelum rōscida pennīs _________________________________________________________
Aeneid IV.701-705, VI.295-300<br />
Iris clips Dido's hair, <strong>the</strong> boatman Charon<br />
38<br />
701 mīlle trahēns variōs adversō sōle colōrēs _________________________________________________________<br />
dēvolat et suprā caput astitit. “Hunc ego Dītī<br />
_________________________________________________________<br />
sacrum iussa ferō tēque istō corpore solvō.”<br />
_________________________________________________________<br />
Sīc ait et dextrā crīnem secat: omnis et ūnā<br />
_________________________________________________________<br />
705 dīlāpsus calor atque in ventōs vīta recessit. _________________________________________________________<br />
Book 6: 295-332<br />
295 Hinc via Tartareī quae fert Acherontis ad undās.________________________________________________________<br />
Turbidus hīc caenō vastāque vorāgine gurgēs<br />
_________________________________________________________<br />
aestuat atque omnem Cocytō ērūctat harēnam.<br />
_________________________________________________________<br />
Portitor hās horrendus aquās et flūmina seruat<br />
_________________________________________________________<br />
terribilī squālōre Charōn, cui plūrima mentō<br />
_________________________________________________________<br />
300 cānitiēs inculta jacet, stant lūmina flammā, _________________________________________________________
Aeneid VI.301-320<br />
Souls wait to cross, Aeneas questions Sibyl<br />
39<br />
301 sordidus ex umerīs nōdō dēpendet amictus. _________________________________________________________<br />
Ipse ratem contō subigit vēlīsque ministrat<br />
_________________________________________________________<br />
et ferrūgineā subvectat corpora cumbā,<br />
_________________________________________________________<br />
iam senior, sed crūda deō viridisque senectūs.<br />
_________________________________________________________<br />
305 hūc omnis turba ad rīpās effūsa ruēbat, _________________________________________________________<br />
matrēs atque virī dēfūnctaque corpora vītā<br />
_________________________________________________________<br />
magnanimum hērōum, puerī innūptaeque puellae, _________________________________________________________<br />
impositīque rogīs iuuenēs ante ōra parentum:<br />
_________________________________________________________<br />
quam multa in siluīs autumnī frīgōre prīmō<br />
_________________________________________________________<br />
310 lāpsa cadunt folia, aut ad terram gurgite ab altō _________________________________________________________<br />
quam multae glomerantur avēs, ubi frigidus annus_________________________________________________________<br />
trāns pontum fugat et terrīs immittit aprīcīs.<br />
_________________________________________________________<br />
Stābant ōrantēs prīmī trānsmittere cursum<br />
_________________________________________________________<br />
tendēbantque manūs rīpae ulteriōris amōre.<br />
_________________________________________________________<br />
315 Nāvita sed trīstis nunc hōs nunc accipit illōs, _________________________________________________________<br />
ast aliōs longē summōtōs arcet harēnā.<br />
_________________________________________________________<br />
Aenēās mīrātus enim mōtusque tumultū<br />
_________________________________________________________<br />
“Dīc,” ait, “Ō virgō, quid uult concursus ad amnem? ______________________________________________________<br />
Quidve petunt animae? Vel quō discrīmine rīpās _________________________________________________________<br />
320 hae linquunt, illae rēmīs vada līvida verrunt?” _________________________________________________________
Aeneid VI.321-332<br />
Sibyl tells Aeneas about <strong>the</strong> souls <strong>of</strong> <strong>the</strong> unburied<br />
40<br />
321 Ollī sīc breviter fāta est longaeva sacerdōs: _________________________________________________________<br />
“Anchīsā generāte, deum certissima prōlēs,<br />
_________________________________________________________<br />
Cōcytī stāgna alta vidēs Stygiamque palūdem,<br />
_________________________________________________________<br />
dī cuius iūrāre timent et fallere nūmen.<br />
_________________________________________________________<br />
325 Haec omnis, quam cernis, inops inhumātaque turba est; ____________________________________________________<br />
portitor ille Charōn; hī, quōs vehit unda, sepultī. _________________________________________________________<br />
nec rīpās datur horrendās et rauca fluenta<br />
_________________________________________________________<br />
trānsportare prius quam sēdibus ossa quiērunt.<br />
_________________________________________________________<br />
Centum errant annōs volitantque haec lītora circum; _______________________________________________________<br />
330 tum dēmum admissī stāgna exoptāta revīsunt.” _________________________________________________________<br />
Cōnstitit Anchīsā satus et vestīgia pressit<br />
_________________________________________________________<br />
332 multa putāns sortemque animō miserātus inīquam. ________________________________________________________
Aeneid VI.384-400<br />
Charon refuses to carry Aeneas across<br />
41<br />
384 Ergō iter inceptum peragunt fluviōque propinquant. _____________________________________________________<br />
385 Nāvita quōs iam inde ut Stygiā prōspexit ab undā_________________________________________________________<br />
per tacitum nemus īre pedemque aduertere rīpae, _________________________________________________________<br />
sīc prior adgreditur dictīs atque increpat ultrō:<br />
_________________________________________________________<br />
“Quisquis es, armātus quī nostra ad flūmina tendis, ________________________________________________________<br />
fāre age quid veniās iam istinc, et comprime gressum. _____________________________________________________<br />
390 Umbrārum hic locus est, somnī noctisque sopōrae:________________________________________________________<br />
corpora vīva nefās Stygiā vectāre carīnā.<br />
_________________________________________________________<br />
nec vērō Alcīdēn mē sum laetātus euntem<br />
_________________________________________________________<br />
accēpisse lacū, nec Thēsea Pīrithoümque,<br />
_________________________________________________________<br />
dīs quamquam genitī atque invictī vīribus essent. _________________________________________________________<br />
395 Tartareum ille manū custōdem in vincla petīvit _________________________________________________________<br />
ipsius ā soliō rēgis traxitque trementem;<br />
_________________________________________________________<br />
hī dominam Dītis thalamō dēdūcere adortī.”<br />
_________________________________________________________<br />
Quae contrā breviter fāta est Amphrȳsia vātēs:<br />
_________________________________________________________<br />
“Nūllae hīc īnsidiae tālēs (absiste movērī),<br />
_________________________________________________________<br />
400 nec vim tēla ferunt; licet ingens jānitor antrō _________________________________________________________
Aeneid VI.401-420<br />
Sibyl speaks and reveals Proserpina's golden branch, Cerberus<br />
42<br />
401 aeternum lātrāns exsanguīs terreat umbrās, _________________________________________________________<br />
casta licet patruī seruet Prōserpina līmen.<br />
_________________________________________________________<br />
Trōjus Aenēās, pietāte īnsignis et armīs,<br />
_________________________________________________________<br />
ad genitōrem īmās Erebī dēscendit ad umbrās.<br />
_________________________________________________________<br />
405 sī tē nūlla movet tantae pietātis imāgō, _________________________________________________________<br />
at rāmum hunc' (aperit rāmum quī veste latēbat) _________________________________________________________<br />
“agnōscās.” Tumida ex īrā tum corda resīdunt;<br />
_________________________________________________________<br />
nec plūra hīs. ille admīrāns venerābile dōnum<br />
_________________________________________________________<br />
fātālis virgae longō post tempore vīsum<br />
_________________________________________________________<br />
410 caeruleam aduertit puppim rīpaeque propinquat. _________________________________________________________<br />
Inde aliās animās, quae per iuga longa sedēbant, _________________________________________________________<br />
dēturbat laxatque forōs; simul accipit alueō<br />
_________________________________________________________<br />
ingentem Aenean. Gemuit sub pondere cumba<br />
_________________________________________________________<br />
sūtilis et multam accepit rīmōsa palūdem.<br />
_________________________________________________________<br />
415 Tandem trāns fluvium incolumēs vātemque virumque______________________________________________________<br />
informī līmō glaucāque expōnit in ulvā.<br />
_________________________________________________________<br />
Cerberus haec ingēns latrātū rēgna trifaucī<br />
_________________________________________________________<br />
personat aduersō recubāns immānis in antrō.<br />
_________________________________________________________<br />
Cui vātēs horrēre vidēns iam colla colubrēs<br />
_________________________________________________________<br />
420 melle sopōrātam et medicātīs frūgibus <strong>of</strong>fam _________________________________________________________
Aeneid VI.421-425, 450-460<br />
Cerberus is put to sleep, Aeneas spots and addresses Dido<br />
421 obicit. Ille famē rabidā tria guttura pandēns _________________________________________________________<br />
corripit obiectam, atque immānia terga resoluit _________________________________________________________<br />
fūsus humī tōtōque ingēns extenditur antrō.<br />
_________________________________________________________<br />
Occupat Aenēās aditum custōde sepultō<br />
_________________________________________________________<br />
425 ēvāditque celer rīpam inremeābilis undae. _________________________________________________________<br />
450 Inter quās Phoenissa recēns ā vulnere Dīdō _________________________________________________________<br />
errābat silvā in magnā; quam Trōius hērōs<br />
_________________________________________________________<br />
ut prīmum iuxtā stetit agnōvitque per umbrās<br />
_________________________________________________________<br />
obscūram, quālem prīmō quī surgere mēnse<br />
_________________________________________________________<br />
aut videt aut vīdisse putat per nūbila lūnam,<br />
_________________________________________________________<br />
455 dēmisit lacrimās dulcīque adfātus amōre est _________________________________________________________<br />
“Īnfēlīx Dīdō, vērus mihi nuntius ergō<br />
_________________________________________________________<br />
vēnerat exstinctam ferrōque extrēma secūtam?<br />
_________________________________________________________<br />
Fūneris heu tibi causa fuī? Per sīdera iūrō,<br />
_________________________________________________________<br />
per superōs et sī qua fidēs tellūre sub īmā est,<br />
_________________________________________________________<br />
460 invītus, rēgīna, tuō dē lītore cessī. _________________________________________________________
Aeneid VI.461-476<br />
Aeneas pleads with Dido as she walks away<br />
44<br />
461 Sed mē iussa deum, quae nunc hās īre per umbrās,________________________________________________________<br />
per loca senta sitū cōgunt noctemque pr<strong>of</strong>undam,_________________________________________________________<br />
imperiīs ēgēre suīs; nec crēdere quīvī<br />
_________________________________________________________<br />
hunc tantum tibi mē discessū ferre dolōrem.<br />
_________________________________________________________<br />
465 Siste gradum tēque aspectū nē subtrahe nostrō. _________________________________________________________<br />
Quem fugis? Extrēmum fātō quod tē adloquor hoc est.”___________________________________________________<br />
Tālibus Aenēās ardentem et torva tuentem<br />
_________________________________________________________<br />
lēnībat dictīs aninum lacrimāsque ciēbat.<br />
_________________________________________________________<br />
Illa solō fīxōs oculōs āversa tenēbat<br />
_________________________________________________________<br />
470 nec magis inceptō vultum sermonē movētur _________________________________________________________<br />
quam sī dūra silex aut stet Marpēsia cautēs.<br />
_________________________________________________________<br />
Tandem corripuit sēsē atque inimīca refūgit<br />
_________________________________________________________<br />
in nemus umbriferum, coniūnx ubi prīstinus illī _____________________________________________________<br />
respondet cūrīs aequatque Sychaeus amōrem.<br />
_____________________________________________________<br />
475 Nec minus Aenēās cāsū concussus inīquō _____________________________________________________<br />
476 prōsequitur lacrimīs longē et miserātur euntem. _________________________________________________________
Aeneid VI.847-860<br />
Anchises speaks to Aeneas about Greeks, Romans, and Marcellus<br />
45<br />
847 Excūdent aliī spīrantia mollies aera _________________________________________________________<br />
(crēdō equidem), vīvōs dūcent dē marmore vultūs________________________________________________________<br />
ōrābunt causās melius, caelīque meātus<br />
_________________________________________________________<br />
850 dēscribent radiō et surgentia sīdera dīcent: _________________________________________________________<br />
tū regere imperiō populōs, Rōmāne, mementō<br />
_________________________________________________________<br />
(hae tibi erunt artēs), pācisque impōnere mōrem, _________________________________________________________<br />
parcere subiectīs et dēbellāre superbōs.”<br />
_________________________________________________________<br />
Sīc pater Anchīsēs atque haec mīrantibus addit:_________________________________________________________<br />
855 “Aspice, ut īnsignis spoliīs Mārcellus opīmīs _________________________________________________________<br />
ingreditur victorque virōs superēminet omnēs.<br />
_________________________________________________________<br />
Hic rem Rōmānam magnō turbante tumultū<br />
_________________________________________________________<br />
sistet, eques sternet Poenōs Gallumque rebellem,_________________________________________________________<br />
tertiaque arma patrī suspendet capta Quirīnō.”<br />
_________________________________________________________<br />
860 Atque hīc Aenēās (ūnā namque īre vidēbat _________________________________________________________
Aeneid VI.861-880<br />
Aeneas asks about young Marcellus, Anchises replies<br />
46<br />
861 ēgregium formā iuvenem et fulgentibus armīs, _________________________________________________________<br />
sed frōns laeta parum et dēiectō lūmina vultū)<br />
_________________________________________________________<br />
“Quis, pater, ille, virum quī sīc comitātur euntem?________________________________________________________<br />
Fīlius, anne aliquis magnā dē stirpe nepōtum?<br />
_________________________________________________________<br />
865 Quī strepitus circā comitum! Quantum īnstar in ipsō!______________________________________________________<br />
Sed nox ātra caput trīstī circumvolat umbrā.”<br />
_________________________________________________________<br />
Tum pater Anchīsēs lacrimīs ingressus obortīs: _________________________________________________________<br />
“Ō nāte, ingentem lūctum nē quaere tuōrum; _________________________________________________________<br />
ostendent terrīs hunc tantum fāta neque ultrā<br />
_________________________________________________________<br />
870 esse sinent. Nimium vōbīs Rōmāna propāgō _________________________________________________________<br />
vīsa potēns, superī, propria haec sī dōna fuissent. _________________________________________________________<br />
Quantōs ille virum magnam Māvortis ad urbem _________________________________________________________<br />
campus aget gemitūs! Vel quae, Tiberīne, vidēbis_________________________________________________________<br />
fūnera, cum tumulum praeterlābēre recentem!<br />
_________________________________________________________<br />
875 Nec puer Īliacā quisquam dē gente Latīnōs _________________________________________________________<br />
In tantum spē tollet avōs, nec Rōmula quondam _________________________________________________________<br />
ūllō sē tantum tellūs iactābit alumnō.<br />
_________________________________________________________<br />
Heu pietās, heu prīsca fidēs invictaque bellō<br />
_________________________________________________________<br />
dextera! Nōn illī sē quisquam impūne tulisset<br />
_________________________________________________________<br />
880 obvius armātō, seu cum pedes īret in hostem _________________________________________________________
Aeneid VI.881-899<br />
Anchises honors young Marcellus, Gates <strong>of</strong> Ivory and Horn<br />
47<br />
881 seu spūmantis equī foderet calcāribus armōs. _________________________________________________________<br />
Heu, miserande puer, sī quā fāta aspera rumpās, _________________________________________________________<br />
tū Mārcellus eris. Manibus date līlia plēnīs,<br />
_________________________________________________________<br />
purpureōs spargam flōrēs animamque nepōtis<br />
_________________________________________________________<br />
885 hīc saltem accumulem dōnīs, et fungar inānī _________________________________________________________<br />
mūnere.” Sīc tōtā passim regiōne vagantur<br />
_________________________________________________________<br />
āeris in campīs lātīs atque omnia lūstrant.<br />
_________________________________________________________<br />
Quae postquam Anchīsēs nātum per singula dūxit_________________________________________________________<br />
incenditque animum fāmae venientis amōre,<br />
_________________________________________________________<br />
890 exim bella virō memorat quae deinde gerenda, _________________________________________________________<br />
Laurentīsque docet populōs urbemque Latīnī,<br />
_________________________________________________________<br />
et quō quemque modō fugiatque feratque labōrem________________________________________________________<br />
Sunt geminae Somnī portae, quārum altera fertur________________________________________________________<br />
cornea, quā vērīs facilis datur exitus umbrīs,<br />
_________________________________________________________<br />
895 altera candentī perfecta nitēns elephantō, _________________________________________________________<br />
sed falsa ad caelum mittunt īnsomnia mānēs.<br />
_________________________________________________________<br />
Hīs ibi tum nātum Anchīsēs ūnāque Sibyllam<br />
_________________________________________________________<br />
prōsequitur dictīs portāque ēmittit eburnā;<br />
_________________________________________________________<br />
899 ille viam secat ad nāvēs sociōsque revīsit. _________________________________________________________