10.05.2014 Views

Invocation of the Muse: Why must the pious

Invocation of the Muse: Why must the pious

Invocation of the Muse: Why must the pious

SHOW MORE
SHOW LESS

Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!

Leverage SEO-optimized Flipbooks, powerful backlinks, and multimedia content to professionally showcase your products and significantly increase your reach.

Aeneid I.1-20<br />

<strong>Invocation</strong> <strong>of</strong> <strong>the</strong> <strong>Muse</strong>: <strong>Why</strong> <strong>must</strong> <strong>the</strong> <strong>pious</strong> suffer?<br />

Name: ______________________________<br />

1<br />

1 Arma virumque canō, Troiae quī prīmus ab ōrīs _________________________________________________________<br />

Ītaliam fātō pr<strong>of</strong>ugus Lāvīnaque vēnit<br />

_________________________________________________________<br />

lītora—multum ille et terrīs iactātus et altō<br />

_________________________________________________________<br />

vī superum, saevae memorem Iūnōnis ob īram, _________________________________________________________<br />

5 multa quoque et bellō passus, dum conderet urbe_________________________________________________________<br />

īnferretque deōs Latiō—genus unde Latīnum<br />

_________________________________________________________<br />

Albānīque patrēs atque altae moenia Rōmae.<br />

_________________________________________________________<br />

Mūsa, mihī causās memorā, quō nūmine laesō _________________________________________________________<br />

quidve dolēns rēgīna deum tot volvere cāsūs<br />

_________________________________________________________<br />

10 insignem pietāte virum, tot adīre labōrās _________________________________________________________<br />

impulerit. Tantaene animīs caelestibus īrae?<br />

_________________________________________________________<br />

Urbs antīqua fuit (Tyriī tenuēre colōnī)<br />

_________________________________________________________<br />

Karthāgō, Ītaliam contrā Tiberīnaque longē<br />

_________________________________________________________<br />

ōstia, dīves opum studiīsque asperrima bellī;<br />

_________________________________________________________<br />

15 quam Iūnō fertur terrīs magis omnibus ūnam _________________________________________________________<br />

posthabitā coluisse Samō: hīc illius arma,<br />

_________________________________________________________<br />

hīc currus fuit; hoc rēgnum dea gentibus esse,<br />

_________________________________________________________<br />

sī quā fāta sinant, iam tum tenditque fovetque.<br />

_________________________________________________________<br />

Prōgeniem sed enim Troiānō ā sanguine dūcī<br />

_________________________________________________________<br />

20 audierat Tyriās ōlim quae verteret arcēs; _________________________________________________________


Aeneid I.21-40<br />

Causes <strong>of</strong> Juno's anger, Juno's soliloquy<br />

2<br />

21 hinc populum lātē rēgem bellōque superbum _________________________________________________________<br />

ventūrum excidiō Libyae: sīc volvere Parcās<br />

_________________________________________________________<br />

Id metuēns veterisque memor Sāturnia bellī,<br />

_________________________________________________________<br />

prīma quod ad Troiam prō cārīs gesserat Argīs<br />

_________________________________________________________<br />

25 (necdum etiam causae īrārum saevīque dolōrēs _________________________________________________________<br />

exciderant animō; manet altā mente repostum<br />

_________________________________________________________<br />

iūdicium Paridis sprētaeque iniūria formae<br />

_________________________________________________________<br />

et genus invīsum et raptī Ganymēdis honōrēs)<br />

_________________________________________________________<br />

hīs accēnsa super iactātōs aequore tōtō<br />

_________________________________________________________<br />

30 Trōās, relliquiās Danaum atque immītis Achillī, _________________________________________________________<br />

arcēbat longē Latiō, multōsque per annōs<br />

_________________________________________________________<br />

errābant āctī fātīs maria omnia circum.<br />

_________________________________________________________<br />

Tantae mōlis erat Rōmānam condere gentem.<br />

_________________________________________________________<br />

Vix ē cōnspectū Siculae tellūris in altum<br />

_________________________________________________________<br />

35 vēla dabant laetī et spūmās salis aere ruēbant, _________________________________________________________<br />

cum Iūnō aeternum servāns sub pectore vulnus _________________________________________________________<br />

haec sēcum: “Mēne inceptō dēsistere victam<br />

_________________________________________________________<br />

nec posse Ītāliā Teucrōrum āvertere rēgem?<br />

_________________________________________________________<br />

Quippe vetor fātīs. Pallasne exūrere classem<br />

_________________________________________________________<br />

40 Argīvum atque ipsōs potuit summergere pontō _________________________________________________________


Aeneid I.41-60<br />

End <strong>of</strong> Juno's soliloquy, land <strong>of</strong> Aeolus<br />

3<br />

41 ūnius ob noxam et furiās Aiācis Oīleī? _________________________________________________________<br />

Ipsa Iovis rapidum iaculāta ē nûbibus ignem<br />

_________________________________________________________<br />

disiēcitque ratēs ēvertitque aequora ventīs,<br />

_________________________________________________________<br />

illum exspīrantem trānsfīxō pectore flammās<br />

_________________________________________________________<br />

45 turbine corripuit scopulōque īnfīxit acūtō; _________________________________________________________<br />

ast ego, quae dīvum incēdō rēgīna Iovisque<br />

_________________________________________________________<br />

et soror et coniūnx, ūnā cum gente tot annōs<br />

_________________________________________________________<br />

bella gerō. Et quisquam nūmen Iūnōnis adōrat<br />

_________________________________________________________<br />

praetereā aut supplex ārīs impōnent honōrem?” _________________________________________________________<br />

50 Tālia flammātō sēcum dea corde volūtāns _________________________________________________________<br />

nimbōrum in patriam, loca fēta furentibus Austrīs,________________________________________________________<br />

Aeoliam venit. Hīc vastō rēx Aeolus antrō<br />

_________________________________________________________<br />

luctantēs ventōs tempestātēsque sonōrās<br />

_________________________________________________________<br />

imperiō premit ac vinclīs et carcere frēnat.<br />

_________________________________________________________<br />

55 Illī indignantēs magnō cum murmure montis _________________________________________________________<br />

circum claustra fremunt; celsā sedet Aeolus arce _________________________________________________________<br />

scēptra tenēns mollitque animōs et temperat īrās; _________________________________________________________<br />

nī faciat, maria ac terrās caelumque pr<strong>of</strong>undum _________________________________________________________<br />

quippe ferant rapidī sēcum verrantque per aurās. _________________________________________________________<br />

60 Sed pater omnipotēns spēluncīs abdidit ātrīs _________________________________________________________


Aeneid I.61-80<br />

Juno and Aeolus as patron and client<br />

4<br />

61 Hoc metuēns mōlemque et montēs īnsuper altōs _________________________________________________________<br />

imposuit rēgemque dedit quī foedere certō<br />

_________________________________________________________<br />

et premere et laxās scīret dare iussus habēnās.<br />

_________________________________________________________<br />

Ad quem tum Jūnō supplex hīs vōcibus ūsa est: _________________________________________________________<br />

65 “Aeole, namque tibī dīvum pater atque hominum rēx___________________________________________________<br />

et mulcēre dedit flūctūs et tollere ventō,<br />

_________________________________________________________<br />

gēns inimīca mihī Tyrrhēnum nāvigat aequor<br />

_________________________________________________________<br />

Īlium in Ītaliam portāns victōsque Penātēs:<br />

_________________________________________________________<br />

incute vim ventīs summersāsque obrue puppēs,<br />

_________________________________________________________<br />

70 aut age dīversōs et disiice corpora pontō. _________________________________________________________<br />

Sunt mihi bis septem praestantī corpore nymphae,________________________________________________________<br />

quārum quae formā pulcherrima, Dēiopēa,<br />

_________________________________________________________<br />

cōnūbiō iungam stabilī propriamque dicābō,<br />

_________________________________________________________<br />

omnēs ut tēcum meritīs prō tālibus annōs<br />

_________________________________________________________<br />

75 exigat et pulchrā faciat tē prōle parentem.” _________________________________________________________<br />

Aeolus haec contrā: “Tuus Ō rēgīna, quid optēs________________________________________________________<br />

explōrāre labor; mihi iussa capessere fās est.<br />

_________________________________________________________<br />

Tū mihi quodcumque hoc rēgnī, tū scēptra Iovemque______________________________________________________<br />

conciliās, tū dās epulīs accumbere dīvum<br />

_________________________________________________________<br />

80 nimbōrumque facis tempestātumque potentem.” _________________________________________________________


Aeneid I.81-100<br />

Winds rush over <strong>the</strong> sea, Aeneas prays for death<br />

5<br />

81 Haec ubi dicta, cavum conversā cuspide montem_______________________________________________________<br />

impulit in latus: ac ventī velut agmine factō,<br />

_________________________________________________________<br />

quā data porta, ruunt et terrās turbine perflant.<br />

_________________________________________________________<br />

Incubuēre marī tōtumque ā sēdibus īmīs<br />

_________________________________________________________<br />

85 ūnā Eurusque Notusque ruunt crēberque procellīs_________________________________________________________<br />

Āfricus et vastōs volvunt ad lītora flūctūs:<br />

_________________________________________________________<br />

īnsequitur clāmorque virum strīdorque rudentum._________________________________________________________<br />

Ēripiunt subitō nūbēs caelumque diemque<br />

_________________________________________________________<br />

Teucōrum ex oculīs; pontō nox incubat ātra.<br />

_________________________________________________________<br />

90 Īntonuēre polī et crēbrīs micat ignibus aethēr _________________________________________________________<br />

praesentemque virīs intentant omnia mortem.<br />

_________________________________________________________<br />

Extemplō Aenēae solvuntur frīgore membra;<br />

_________________________________________________________<br />

Ingemit et duplicēs tendēns ad sīdera palmās<br />

_________________________________________________________<br />

tālia vōce refert: “Ō terque quarterque beātī,<br />

_________________________________________________________<br />

95 quīs ante ōra patrum Troiae sub moenibus altīs _________________________________________________________<br />

contigit oppetere! Ō Danaum fortissime gentis<br />

_________________________________________________________<br />

Tȳdīdē! mēne Īliacīs occumbere campīs<br />

_________________________________________________________<br />

nōn potuisse tuāque animam hanc effundere dextrā_______________________________________________________<br />

saevus ubi Aeacidae tēlō iacet Hector, ubi ingēns_________________________________________________________<br />

100 Sarpēdon, ubi tot Simoīs correpta sub undīs _________________________________________________


Aeneid I.101-120<br />

Winds overwhelm <strong>the</strong> Trojan ships<br />

6<br />

101 scūta virum galeāsque et fortia corpora volvit!” _________________________________________________________<br />

Tālia iactantī strīdēns Aquilōne procella<br />

_________________________________________________________<br />

vēlum adversa ferit, flūctūsque ad sīdera tollit.<br />

_________________________________________________________<br />

Franguntur rēmī, tum prōra āvertit et undīs<br />

_________________________________________________________<br />

105 dat latus, īnsequitur cumulō praeruptus aquae mōns_______________________________________________________<br />

Hī summō in flūctū pendent; hīs unda dehīscēns _________________________________________________________<br />

terram inter flūctūs aperit, furit aestus harēnis.<br />

_________________________________________________________<br />

Trēs Notus abreptās in saxa latentia torquet<br />

_________________________________________________________<br />

(saxa vocant Italī mediīs quae in flūctibus Ārās, _________________________________________________________<br />

110 dorsum immāne marī summō), trēs Eurus ab altō _________________________________________________________<br />

in brevia et syrtēs urget, miserābile vīsū,<br />

_________________________________________________________<br />

inlīditque vadīs atque aggere cingit harēnae.<br />

_________________________________________________________<br />

Ūnam, quae Lyciōs fīdumque vehēbat Orontēn, _________________________________________________________<br />

ipsius ante oculōs ingēns ā vertice pontus<br />

_________________________________________________________<br />

115 in puppim ferit: excutitur prōnusque magister _________________________________________________________<br />

volvitur in caput; ast illam ter flūctus ibīdem<br />

_________________________________________________________<br />

torquet agēns circum et rapidus vorat aequore vertex.______________________________________________________<br />

Appārent rārī nantēs in gurgite vastō,<br />

_________________________________________________________<br />

arma virum tabulaeque et Trōia gaza per undās. _________________________________________________________<br />

120 Iam validam Īlioneī nāvem, iam fortis Achātae, _________________________________________________________


Aeneid I.121-140<br />

Poseidon's speech to <strong>the</strong> winds<br />

7<br />

121 et quā vectus Abās, et quā grandaevus Alētēs, _________________________________________________________<br />

vīcit hiems; laxīs laterum compāgibus omnēs<br />

_________________________________________________________<br />

accipiunt inimīcum imbrem rīmīsque fatīscunt.<br />

_________________________________________________________<br />

Intereā magnō miscērī murmure pontum<br />

_________________________________________________________<br />

125 ēmissamque hiemem sēnsit Neptūnus et īmīs _________________________________________________________<br />

stāgna refūsa vadīs, graviter commōtus; et altō<br />

_________________________________________________________<br />

prōspiciēns summā placidum caput extulit undā. _________________________________________________________<br />

Disiectam Aenēae tōtō videt aequore classem,<br />

_________________________________________________________<br />

flūctibus oppressōs Trōas caelīque ruīnā.<br />

_________________________________________________________<br />

130 Nec latuēre dolī frātrem Iūnōnis et īrae. _________________________________________________________<br />

Eurum ad sē Zephyrumque vocat, dehinc tālia fātur:______________________________________________________<br />

“Tantane vōs generis tenuit fīdūcia vestrī?<br />

_________________________________________________________<br />

Iam caelum terramque meō sine nūmine, ventī,<br />

_________________________________________________________<br />

miscēre et tantās audētis tollere mōlēs?<br />

_________________________________________________________<br />

135 Quōs ego—! sed mōtōs praestat compōnere flūctūs._______________________________________________________<br />

Post mihi nōn similī poenā commissa luētis.<br />

_________________________________________________________<br />

Mātūrāte fugam rēgīque haec dīcite vestrō:<br />

_________________________________________________________<br />

nōn illī imperium pelagī saevumque tridentem,<br />

_________________________________________________________<br />

sed mihi sorte datum. Tenet ille immānia saxa,<br />

_________________________________________________________<br />

140 vestrās, Eure, domōs; illā sē iactet in aulā _________________________________________________________


Aeneid I.141-160<br />

Poseidon calms <strong>the</strong> sea, Aeneas heads to shore<br />

8<br />

141 Aeolus et clausō ventōrum carcere rēgnet.” _________________________________________________________<br />

Sīc ait et dictō citius tumida aequora plācat<br />

_________________________________________________________<br />

collēctāsque fugat nūbēs sōlemque redūcit.<br />

_________________________________________________________<br />

Cȳmothoē simul et Trītōn adnixus acūtō<br />

_________________________________________________________<br />

145 dētrūdunt nāvēs scopulō; levat ipse tridentī _________________________________________________________<br />

et vastās aperit syrtēs et temperat aequor<br />

_________________________________________________________<br />

atque rotīs summās levibus perlābitur undās.<br />

_________________________________________________________<br />

Ac velutī magnō in populō cum saepe coörta est _________________________________________________________<br />

sēditiō saevitque animīs ignōbile vulgus;<br />

_________________________________________________________<br />

150 iamque facēs et saxa volant, furor arma ministrat;_________________________________________________________<br />

tum, pietāte gravem ac meritīs sī forte virum quem________________________________________________________<br />

cōnspexēre, silent arrēctīsque auribus astant;<br />

_________________________________________________________<br />

ille regit dictīs animōs et pectora mulcet:<br />

_________________________________________________________<br />

sīc cūnctus pelagī cecidit fragor, aequora postquam_______________________________________________________<br />

155 prōspiciēns genitor caelōque invectus apertō _________________________________________________________<br />

flectit equōs currūque volāns dat lōra secundō.<br />

_________________________________________________________<br />

Dēfessī Aeneadae quae proxima lītora cursū _________________________________________________________<br />

contendunt petere, et Libyae vertuntur ad ōrās.<br />

_________________________________________________________<br />

Est in sēcessū longō locus: īnsula portum<br />

_________________________________________________________<br />

160 efficit obiectū laterum, quibus omnis ab altō _________________________________________________________


Aeneid I.161-180<br />

Ecphrasis on a calm bay, Trojans seize <strong>the</strong> shore<br />

9<br />

161 frangitur inque sinūs scindit sēsē unda reductōs. _________________________________________________________<br />

Hinc atque hinc vastae rūpēs geminīque minantur_________________________________________________________<br />

in caelum scopulī, quōrum sub vertice lātē<br />

_________________________________________________________<br />

aequora tūta silent; tum silvīs scaena coruscīs<br />

_________________________________________________________<br />

165 dēsuper, horrentīque ātrum nemus imminet umbrā;________________________________________________________<br />

fronte sub adversā scopulīs pendentibus antrum, _________________________________________________________<br />

intus aquae dulcēs vīvōque sedīlia saxō<br />

_________________________________________________________<br />

nymphārum domus. Hīc fessās nōn vincula nāvēs _________________________________________________________<br />

ūlla tenent, uncō nōn alligat ancora morsū.<br />

_________________________________________________________<br />

170 hūc septem Aenēās collēctīs nāvibus omnī _________________________________________________________<br />

ex numerō subit; ac magnō tellūris amōre<br />

_________________________________________________________<br />

ēgressī optātā potiuntur Trōes harēnā<br />

_________________________________________________________<br />

et sale tābentēs artūs in lītore pōnunt.<br />

_________________________________________________________<br />

Ac prīmum silicī scintillam excūdit Achātēs<br />

_________________________________________________________<br />

175 suscēpitque ignem foliīs atque ārida circum _________________________________________________________<br />

nūtrīmenta dedit rapuitque in fōmite flammam. _________________________________________________________<br />

Tum Cererem corruptam undīs Cereāliaque arma________________________________________________________<br />

expediunt fessī rērum, frūgēsque receptās<br />

_________________________________________________________<br />

et torrēre parant flammīs et frangere saxō.<br />

_________________________________________________________<br />

180 Aenēās scopulum intereā cōnscendit, et omnem________________________________________________________


Aeneid I.181-200<br />

Aeneas hunts deer, Trojans prepare dinner<br />

10<br />

181 prōspectum lātē pelagō petit, An<strong>the</strong>a sī quem _________________________________________________________<br />

iactātum ventō videat Phrygiāsque birēmēs<br />

_________________________________________________________<br />

aut Capyn aut celsīs in puppibus arma Caīcī.<br />

_________________________________________________________<br />

Nāvem in cōnspectū nūllam, trēs lītore cervōs<br />

_________________________________________________________<br />

185 prōspicit errantēs; hōs tōta armenta sequuntur _________________________________________________________<br />

ā tergō et longum per vallīs pascitur agmen.<br />

_________________________________________________________<br />

Cōnstitit hīc arcumque manū celerēsque sagittās _________________________________________________________<br />

corripuit, fīdus quae tēla gerēbat Achātēs,<br />

_________________________________________________________<br />

ductōrēsque ipsōs prīmum capita alta ferentēs<br />

_________________________________________________________<br />

190 cornibus arboreīs sternit, tum vulgus et omnem _________________________________________________________<br />

miscet agēns tēlīs nemora inter frondea turbam; _________________________________________________________<br />

nec prius absistit quam septem ingentia victor<br />

_________________________________________________________<br />

corpora fundat humī et numerum cum nāvibus aequet.____________________________________________________<br />

Hinc portum petit et sociōs partītur in omnēs.<br />

_________________________________________________________<br />

195 Vīna bonus quae deinde cadīs onerārat Acestēs _________________________________________________________<br />

lītore Trīnacriō dederatque abeuntibus hērōs<br />

_________________________________________________________<br />

dīvidit, et dictīs maerentia pectora mulcet:<br />

_________________________________________________________<br />

“Ō sociī (neque enim ignārī sumus ante malōrum_______________________________________________________<br />

Ō passī graviōra, dabit deus hīs quoque fīnem.<br />

_________________________________________________________<br />

200 Vōs et Scyllaeam rabiem penitusque sonantēs _________________________________________________________


Aeneid I.201-209, 418-420<br />

Aeneas encourages his men, Achates and Aeneas see Carthage<br />

11<br />

201 accestis scopulōs, vōs et Cyclōpia saxa _________________________________________________________<br />

expertī: revocāte animōs maestumque timōrem _________________________________________________________<br />

mittite; forsan et haec ōlim meminisse iuvābit.<br />

_________________________________________________________<br />

Per variōs cāsūs, per tot discrīmina rērum<br />

_________________________________________________________<br />

205 tendimus in Latium, sēdēs ubi fāta quiētās _________________________________________________________<br />

ostendunt; illīc fās rēgna resurgere Troiae.<br />

_________________________________________________________<br />

Dūrāte, et vōsmet rēbus servāte secundīs.”<br />

_________________________________________________________<br />

Tālia vōce refert cūrīsque ingentibus aeger<br />

_________________________________________________________<br />

209 spem vultū simulat, premit altum corde dolōrem. _________________________________________________________<br />

Skip to 418<br />

418 Corripuēre viam intereā, quā sēmita mōnstrat. _________________________________________________________<br />

Iamque ascendēbant collem, quī plūrimus urbī<br />

_________________________________________________________<br />

420 imminet adversāsque aspectat dēsuper arcēs. _________________________________________________________


Aeneid I.421-440<br />

Carthage and <strong>the</strong> Bee Simile<br />

12<br />

421 Mīrātur mōlem Aenēās, māgālia quondam, _________________________________________________________<br />

mīrātur portās strepitumque et strāta viārum.<br />

_________________________________________________________<br />

Īnstant ardentēs Tyriī: pars dūcere mūrōs<br />

_________________________________________________________<br />

mōlīrīque arcem et manibus subvolvere saxa,<br />

_________________________________________________________<br />

425 pars optāre locum tēctō et conclūdere sulcō; _________________________________________________________<br />

iūra magistrātūsque legunt sānctumque senātum. _________________________________________________________<br />

Hīc portūs aliī effodiunt; hīc alta <strong>the</strong>ātrīs<br />

_________________________________________________________<br />

fundāmenta locant aliī, immānēsque columnās<br />

_________________________________________________________<br />

rūpibus excīdunt, scaenīs decora alta futūrīs.<br />

_________________________________________________________<br />

430 Quālis apēs aestāte novā per flōrea rūra _________________________________________________________<br />

exercet sub sōle labor, cum gentis adultōs<br />

_________________________________________________________<br />

ēdūcunt fētūs, aut cum līquentia mella<br />

_________________________________________________________<br />

stīpant et dulcī distendunt nectare cellās,<br />

_________________________________________________________<br />

aut onera accipiunt venientum, aut agmine factō _________________________________________________________<br />

435 ignāvum fūcōs pecus ā praesēpibus arcent; _________________________________________________________<br />

fervet opus redolentque thymō fragrantia mella. _________________________________________________________<br />

“Ō fortūnātī, quōrum iam moenia surgunt!” _________________________________________________________<br />

Aenēās ait et fastīgia suspicit urbis.<br />

_________________________________________________________<br />

Īnfert sē saeptus nebulā (mīrabile dictū)<br />

_________________________________________________________<br />

440 per mediōs, miscetque virīs neque cernitur ūllī. _________________________________________________________


Aeneid I.494-500<br />

Aeneas sees Dido and likens her to Diana<br />

13<br />

494 Haec dum Dardaniō Aenēae mīranda videntur, _________________________________________________________<br />

495 dum stupet obtūtūque haeret dēfīxus in ūnō, _________________________________________________________<br />

rēgīna ad templum, formā pulcherrima Dīdō,<br />

_________________________________________________________<br />

incessit magnā iuvenum stīpante catervā.<br />

_________________________________________________________<br />

Quālis in Eurōtae rīpīs aut per iuga Cynthī<br />

_________________________________________________________<br />

exercet Dīāna chorōs, quam mīlle secūtae<br />

_________________________________________________________<br />

500 hinc atque hinc glomerantur Orēades; illa pharetram______________________________________________


Aeneid I.501-500<br />

Dido receives lost Trojans as Aeneas looks on<br />

14<br />

501 fert umerō gradiēnsque deās superēminet omnēs _________________________________________________________<br />

(Lātōnae tacitum pertemptant gaudia pectus):<br />

_________________________________________________________<br />

tālis erat Dīdō, tālem sē laeta ferēbat<br />

_________________________________________________________<br />

per mediōs īnstāns operī rēgnīsque futūrīs.<br />

_________________________________________________________<br />

505 Tum foribus dīvae, mediā testūdine templī, _________________________________________________________<br />

saepta armīs soliōque altē subnixa resēdit.<br />

_________________________________________________________<br />

Iūra dabat lēgēsque virīs, operumque labōrem<br />

_________________________________________________________<br />

partibus aequābat iūstīs aut sorte trahēbat:<br />

_________________________________________________________<br />

cum subitō Aenēās consursū accēdere magnō<br />

_________________________________________________________<br />

510 An<strong>the</strong>a Sergestumque videt fortemque Cloanthum________________________________________________________<br />

Teucōrumque aliōs, āter quōs aequore turbō<br />

_________________________________________________________<br />

dispulerat penitusque aliās āvēxerat ōrās.<br />

_________________________________________________________<br />

Obstipuit simul ipse, simul percussus Achātēs<br />

_________________________________________________________<br />

laetitiāque metūque; avidī coniungere dextrās<br />

_________________________________________________________<br />

515 ardēbant; sed rēs animōs incognita turbat. _________________________________________________________<br />

Dissimulant et nūbe cavā speculantur amictī<br />

_________________________________________________________<br />

quae fortūna virīs, classem quō lītore linquant,<br />

_________________________________________________________<br />

quid veniant; cūnctīs nam lēctī nāvibus ībant<br />

_________________________________________________________<br />

ōrantēs veniam, et templum clāmōre petēbant.<br />

_________________________________________________________<br />

520 Postquam intrōgressī et cōram data cōpia fandī, _________________________________________________________


Aeneid I.521-540<br />

Ilioneus pleads to Dido for hospitality<br />

15<br />

521 maximus Īlioneus placidō sīc pectore coepit: _________________________________________________________<br />

“Ō rēgīna, novam cui condere Iuppiter urbem _________________________________________________________<br />

iūstitiāque dedit gentēs frēnāre superbās,<br />

_________________________________________________________<br />

Trōes tē miserī, ventīs maria omnia vectī,<br />

_________________________________________________________<br />

525 orāmus, prohibē infandōs ā nāvibus ignēs, _________________________________________________________<br />

526 parce piō generī, et propius rēs aspice nostrās. _________________________________________________________<br />

Nōn nōs aut ferrō Libycōs populāre penātēs<br />

_________________________________________________________<br />

vēnimus, aut raptās ad lītora vertere praedās;<br />

_________________________________________________________<br />

nōn ea vīs animō nec tanta superbia victīs.<br />

_________________________________________________________<br />

530 Est locus, Hesperiam Grajī cognōmine dīcunt, _________________________________________________________<br />

terra antīqua, potens armīs atque ūbere glaebae; _________________________________________________________<br />

Oenōtri coluēre virī; nunc fāma minōrēs<br />

_________________________________________________________<br />

Ītaliam dīxisse ducis dē nōmine gentem.<br />

_________________________________________________________<br />

Hic cursus fuit,<br />

_________________________________________________________<br />

535 cum subitō adsurgēns flūctū nimbōsus Orīōn _________________________________________________________<br />

in vada caeca tulit, penitusque procācibus Austrīs_________________________________________________________<br />

perque undās superante salō perque invia saxa<br />

_________________________________________________________<br />

dispulit; hūc paucī vestrīs adnāvimus ōrīs.<br />

_________________________________________________________<br />

Quod genus hoc hominum? Quaeve hunc tam barbara mōrem_______________________________________________<br />

540 permittit patria? Hospitiō prohibēmur harēnae;______________________________________________________


Aeneid I.541-560<br />

Ilioneus tells Dido about Aeneas and <strong>the</strong> Trojans<br />

16<br />

541 bella cient prīmāque vetant cōnsistere terrā. _________________________________________________________<br />

Sī genus hūmānum et mortālia temnitis arma<br />

_________________________________________________________<br />

at spērāte deōs memorēs fandī atque nefandī.<br />

_________________________________________________________<br />

Rēx erat Aenēās nōbīs, quō iūstior alter<br />

_________________________________________________________<br />

545 nec pietāte fuit, nec bellō maior et armīs. _________________________________________________________<br />

Quem sī fata virum servant, sī vēscitur aurā<br />

_________________________________________________________<br />

ae<strong>the</strong>riā, neque adhūc crūdēlibus occubat umbrīs, _________________________________________________________<br />

nōn metus; <strong>of</strong>ficiō nec tē certāsse priōrem<br />

_________________________________________________________<br />

paeniteat. Sunt et Siculīs regiōnibus urbēs<br />

_________________________________________________________<br />

550 armaque, Trojānōque ā sanguine clārus Acestēs. _________________________________________________________<br />

Quassātam ventīs liceat subducere classem,<br />

_________________________________________________________<br />

et silvīs aptāre trabēs et stringere rēmōs:<br />

_________________________________________________________<br />

sī datur Ītaliam, sociīs et rege receptō,<br />

_________________________________________________________<br />

tendere, ut Ītaliam laetī Latiumque petāmus;<br />

_________________________________________________________<br />

555 sīn absūmpta salūs, et tē, pater optime Teucrum, _________________________________________________________<br />

pontus habet Libyae, nec spēs iam restat Iūlī,<br />

_________________________________________________________<br />

at freta Sīcaniae saltem sēdēsque parātās,<br />

_________________________________________________________<br />

unde hūc advectī, rēgemque petāmus Acestēn.” _________________________________________________________<br />

Tālibus Īlioneus; cūnctī simul ōre fremēbant<br />

_________________________________________________________<br />

560 Dardanidae. _________________________________________________________


Aeneid I.561-678<br />

Dido responds to Ilioneus and receives <strong>the</strong> Trojans kindly<br />

17<br />

561 Tum breviter Dīdō, vultum dēmissa, pr<strong>of</strong>ātur: _________________________________________________________<br />

“Solvite corde metum, Teucrī, sēclūdite cūrās.<br />

_________________________________________________________<br />

Rēs dūra et regnī novitās mē tālia cōgunt<br />

_________________________________________________________<br />

mōlīrī, et lātē fīnēs custōde tuērī.<br />

_________________________________________________________<br />

565 Quis genus Aeneadum, quis Troiae nesciat urbem, _______________________________________________________<br />

virtūtēsque virōsque aut tantī incendia bellī?<br />

_________________________________________________________<br />

Non obtūnsa adeō gestāmus pectora Poenī,<br />

_________________________________________________________<br />

nec tam āversus equōs Tyriā Sōl iungit ab urbe. _________________________________________________________<br />

Seu vōs Hesperiam magnam Sāturniaque arva, _________________________________________________________<br />

570 sīve Erycis fīnēs regemque optātis Acestēn, _________________________________________________________<br />

auxiliō tūtōs dīmittam opibusque iuvābō.<br />

_________________________________________________________<br />

Vultis et hīs mēcum pariter cōnsīdere rēgnīs?<br />

_________________________________________________________<br />

urbem quam statuō, vestra est; subdūcite nāvēs; _________________________________________________________<br />

Trōs Tyriusque mihī nūllō discrīmine agētur.<br />

_________________________________________________________<br />

575 Atque utinam rēx ipse Notō compulsus eōdem _________________________________________________________<br />

adforet Aenēās! Equidem per lītora certōs<br />

_________________________________________________________<br />

dīmittam et Libyae lūstrāre extrēma iubēbō,<br />

_________________________________________________________<br />

578 sī quibus ējectus silvīs aut urbibus errat.” _________________________________________________________


Aeneid II.40-65<br />

Laocoon runs down from Troy and hurls a spear at <strong>the</strong> horse<br />

18<br />

40 Prīmus ibi ante omnēs magnā comitante catervā_______________________________________________________<br />

Lāocoōn ardēns summā dēcurrit ab arce,<br />

_________________________________________________________<br />

et procul: “Ō miserī, quae tanta īnsānia, cīvēs?<br />

_________________________________________________________<br />

Crēditis āvectōs hostēs? Aut ūlla putātis<br />

_________________________________________________________<br />

Dōna carēre dolīs Danaum? Sīc nōtus Ulixēs?<br />

_________________________________________________________<br />

45 Aut hōc inclūsī lignō occultantur Achīvī, _________________________________________________________<br />

Aut haec in nostrōs fabricāta est māchina mūrōs, _________________________________________________________<br />

īnspectūra domōs ventūraque dēsuper urbī,<br />

_________________________________________________________<br />

aut aliquis latet error; equō nē crēdite, Teucrī.<br />

_________________________________________________________<br />

Quidquid id est, timeō Danaōs et dōna ferentēs.” _________________________________________________________<br />

50 Sīc fātus validīs ingentem vīribus hastam _________________________________________________________<br />

in latus inque ferī curvam compāgibus alvum<br />

_________________________________________________________<br />

contorsit. Stetit illa tremēns, uterōque recussō<br />

_________________________________________________________<br />

īnsonuēre cavae gemitumque dedēre cavernae.<br />

_________________________________________________________<br />

Et, sī fāta deum, sī mēns nōn laeva fuisset,<br />

_________________________________________________________<br />

55 impulerat ferrō Argolicās foedāre latebrās, _________________________________________________________<br />

56 Troiaque nunc stāret, Priamīque arx alta manērēs._________________________________________________________


Aeneid II.201-220<br />

Serpents from Tenedos attack Laocoön<br />

19<br />

201 Lāocoōn, ductus Neptūnō sorte sacerdōs, _________________________________________________________<br />

sollemnēs taurum ingentem mactābat ad ārās.<br />

_________________________________________________________<br />

Ecce autem geminī ā Tenedō tranquilla per alta _________________________________________________________<br />

(horrēscō referēns) immēnsīs orbibus anguēs<br />

_________________________________________________________<br />

205 incumbunt pelagō pariterque ad lītora tendunt; _________________________________________________________<br />

pectora quōrum inter flūctūs arrēcta iubaeque<br />

_________________________________________________________<br />

sanguineae superant undās; pars cētera pontum _________________________________________________________<br />

pōne legit sinuatque immēnsa volūmine terga.<br />

_________________________________________________________<br />

Fit sonitus spūmante salō; iamque arva tenēbant _________________________________________________________<br />

210 ardentēs oculōs suffectī sanguine et ignī _________________________________________________________<br />

sībila lambēbant linguīs vibrantibus ōra.<br />

_________________________________________________________<br />

Diffugimus vīsū exsanguēs. Illī agmine certō<br />

_________________________________________________________<br />

Lāocoönta petunt; et prīmum parva duōrum<br />

_________________________________________________________<br />

corpora nātōrum serpēns amplexus uterque<br />

_________________________________________________________<br />

215 implicat et miserōs morsū dēpascitur artūs; _________________________________________________________<br />

post ipsum auxiliō subeuntem ac tēla ferentem<br />

_________________________________________________________<br />

corripiunt spīrīsque ligant ingentibus; et iam<br />

_________________________________________________________<br />

bis medium amplexī, bis collō squāmea circum _________________________________________________________<br />

terga datī superant capite et cervīcibus altīs.<br />

_________________________________________________________<br />

220 Ille simul manibus tendit dīvellere nōdōs _________________________________________________________


Aeneid II.221-240<br />

Serpents slip into Minerva's temple, Trojans pull in <strong>the</strong> horse<br />

20<br />

221 perfūsus saniē vittās ātrōque venēnō, _________________________________________________________<br />

clāmōrēs simul horrendōs ad sīdera tollit:<br />

_________________________________________________________<br />

quālis mūgitus, fūgit cum saucius āram<br />

_________________________________________________________<br />

taurus et incertam excussit cervīce secūrim.<br />

_________________________________________________________<br />

225 At geminī lāpsū dēlūbra ad summa dracōnēs _________________________________________________________<br />

effugiunt saevaeque petunt Trītonidis arcem<br />

_________________________________________________________<br />

sub pedibus deae clipeīque sub orbe teguntur.<br />

_________________________________________________________<br />

Tum vērō tremefacta novus per pectora cūnctīs _________________________________________________________<br />

īnsinuat pavor, et scelus expendisse merentem<br />

_________________________________________________________<br />

230 Lāocoönta ferunt, sacrum quī cuspide rōbur _________________________________________________________<br />

laeserit et tergō scelerātam intorserit hastam.<br />

_________________________________________________________<br />

Dūcendum ad sēdēs simulācrum ōrandaque dīvae_________________________________________________________<br />

nūmina conclāmant.<br />

_________________________________________________________<br />

Dīvīdimus mūrōs et moenia pandimus urbis.<br />

_________________________________________________________<br />

235 Accingunt omnēs operī pedibusque rotārum _________________________________________________________<br />

subiiciunt lāpsūs, et stuppea vincula collō<br />

_________________________________________________________<br />

intendunt: scandit fātālis māchina mūrōs<br />

_________________________________________________________<br />

fēta armīs. Puerī circuminnūptaeque puellae<br />

_________________________________________________________<br />

sacra canunt fūnemque manū contingere gaudent:_________________________________________________________<br />

240 illa subit mediaeque mināns inlābitur urbī. _________________________________________________________


Aeneid II.241-249<br />

Horse enters <strong>the</strong> citadel, Cassandra foretells doom that no one believes<br />

21<br />

241 Ō patria, Ō dīvum domus Īlium et incluta bellō _________________________________________________________<br />

moenia Dardanidum! Quarter ipsō in līmine portae________________________________________________________<br />

substitit atque uterō sonitum quarter arma dedēre;_________________________________________________________<br />

īnstāmus tamen immemorēs caecīque furōre<br />

_________________________________________________________<br />

245 et mōnstrum īnfēlīx sacrāta sistimus arce. _________________________________________________________<br />

Tunc etiam fātīs aperit Cassandra futūrīs<br />

_________________________________________________________<br />

ōra deī iussū nōn umquam crēdita Teucrīs.<br />

_________________________________________________________<br />

Nōs dēlūbra deum miserī, quibus ultimus esset _________________________________________________________<br />

249 ille diēs, fēstā vēlāmus fronde per urbem. _________________________________________________________


Aeneid II.268-80<br />

Hector comes to Aeneas in a dream<br />

22<br />

Skip 268-297<br />

268 Tempus erat quō prīma quiēs mortālibus aegrīs_________________________________________________________<br />

incipit et dōnō dīvum grātissima serpit.<br />

_________________________________________________________<br />

270 In somnīs, ecce, ante oculōs maestissimus Hector_________________________________________________________<br />

vīsus adesse mihī largōsque effundere flētūs,<br />

_________________________________________________________<br />

raptātus bīgīs ut quondam, āterque cruentō<br />

_________________________________________________________<br />

pulvere perque pedēs trājectus lōra tumentēs.<br />

_________________________________________________________<br />

Ei mihi, quālis erat, quantum mūtātus ab illō<br />

_________________________________________________________<br />

275 Hectore quī redit exuviās indūtus Achillī, _________________________________________________________<br />

vel Danaum Phygiōs iaculātus puppibus ignēs; _________________________________________________________<br />

squālentem barbam et concrētōs sanguine crīnēs_________________________________________________________<br />

vulneraque illa gerēns, quae circum plūrima mūrōs________________________________________________________<br />

accēpit patriōs. Ultrō flēns ipse vidēbar<br />

_________________________________________________________<br />

280 compellāre virum et maestās exprōmere vōcēs; _________________________________________________________


Aeneid II.281-297<br />

Hector speaks to Aeneas<br />

23<br />

281 “Ō lūx Dardaniae, spēs Ō fīdissima Teucrum, _________________________________________________________<br />

quae tantae tenuēre morae? Quibus Hector ab ōrīs________________________________________________________<br />

expectāte venīs? Ut tē post multa tuōrum<br />

_________________________________________________________<br />

fūnera, post variōs hominumque urbisque labōrēs_________________________________________________________<br />

285 dēfessī aspicimus! Quae causa indigna serēnōs _________________________________________________________<br />

foedāvit vultūs? Aut cūr haec vulnera cernō?”<br />

_________________________________________________________<br />

Ille nihil, nec mē quaerentem vāna morātur,<br />

_________________________________________________________<br />

Sed graviter gemitūs īmō dē pectore dūcēns,<br />

_________________________________________________________<br />

“Heu fuge, nāte deā, tēque hīs” ait “ēripe flammīs.________________________________________________________<br />

290 Hostis habet mūrōs; ruit altō ā culmine Troia. _________________________________________________________<br />

Sat patriae Priamōque datum: sī Pergama dextrā _________________________________________________________<br />

dēfendī possent, etiam hāc dēfēnsa fuissent.<br />

_________________________________________________________<br />

Sacra suōsque tibī commendat Troia penātēs;<br />

_________________________________________________________<br />

hōs cape fātōrum comitēs, hīs moenia quaere<br />

_________________________________________________________<br />

295 magna, pererrātō statuēs quae dēnique pontō.” _________________________________________________________<br />

Sīc ait et manibus vittās Vestamque potentem<br />

_________________________________________________________<br />

297 aeternumque adytīs effert penetrālibus ignem. _________________________________________________________


Aeneid II.559-580<br />

Aeneas sees Helen and considers killing her<br />

24<br />

559 At mē tum prīmum saevus circumstetit horror. _________________________________________________________<br />

560 Obstipuī; subiit cārī genitōris imāgō, _________________________________________________________<br />

ut rēgem aequaevum crūdēlī vulnere vīdī<br />

_________________________________________________________<br />

vītam exhālantem; subiit dēserta Creūsa<br />

_________________________________________________________<br />

Et dīrepta domus et parvī cāsus Iūlī.<br />

_________________________________________________________<br />

Respiciō et quae sit mē circum cōpia lūstrō.<br />

_________________________________________________________<br />

565 Dēseruēre omnēs dēfessī, et corpora saltū _________________________________________________________<br />

ad terram mīsēre aut ignibus aegra dedēre.<br />

_________________________________________________________<br />

Iamque adeō super ūnus eram, cum līmina Vestae________________________________________________________<br />

servantem et tacitam sēcrētā in sēde latentem<br />

_________________________________________________________<br />

Tyndarida aspiciō; dant clāram incendia lūcem _________________________________________________________<br />

570 errantī passimque oculōs per cūncta ferentī. _________________________________________________________<br />

Illa sibi infēstōs ēversa ob Pergama Teucrōs<br />

_________________________________________________________<br />

et poenās Danaum et dēsertī coniugis īrās<br />

_________________________________________________________<br />

praemetuēns, Troiae et patriae commūnis Erīnys, _________________________________________________________<br />

abdiderat sēsē atque ārīs invīsa sedēbat.<br />

_________________________________________________________<br />

575 Exarsēre ignēs animō; subit īra cadentem _________________________________________________________<br />

ulciscī patriam et scelerātās sūmere poenās.<br />

_________________________________________________________<br />

“Scilicet haec Spartam incolumis patriāsque Mycēnās______________________________________________________<br />

aspiciet, partōque ībit rēgīna triumphō,<br />

_________________________________________________________<br />

coniugiumque domumque patris nātōsque vidēbit_________________________________________________________<br />

580 Īliadum turbā et Phrygiīs comitāta ministrīs? _________________________________________________________


Aeneid II.581-600<br />

Venus persuades Aeneas not to kill Helen but to return to his family<br />

25<br />

581 occiderit ferrō Priamus? Troia arserit ignī? _________________________________________________________<br />

Dardanium totiēns sūdārit sanguine lītus?<br />

_________________________________________________________<br />

Nōn ita. namque etsī nūllum memorābile nōmen, _________________________________________________________<br />

fēmineā in poenā est, habet haec victōria laudem; _________________________________________________________<br />

585 exstīnxisse nefās tamen et sūmpsisse merentēs _________________________________________________________<br />

laudābor poenās, animumque explēsse iuvābit<br />

_________________________________________________________<br />

ultrīcis flammae et cinerēs satiāsse meōrum.”<br />

_________________________________________________________<br />

Talia iactābam et furiātā mente ferēbar,<br />

_________________________________________________________<br />

cum mihi sē, nōn ante oculīs tam clāra, videndam_________________________________________________________<br />

590 obtulit et pūrā per noctem in lūce refulsit _________________________________________________________<br />

alma parēns, cōnfessa deam quālisque vidērī<br />

_________________________________________________________<br />

caelicolīs et quanta solet, dextrāque prehēnsum _________________________________________________________<br />

continuit roseōque haec īnsuper addidit ōre:<br />

_________________________________________________________<br />

“Nāte, quis indomitās tantus dolor excitat īrās? _________________________________________________________<br />

595 quid furis aut quōnam nostrī tibi cūra recessit? _________________________________________________________<br />

Nōn prius aspiciēs ubi fessum aetāte parentem<br />

_________________________________________________________<br />

līqueris Anchīsēn, superet coniūnxne Creūsa<br />

_________________________________________________________<br />

Ascaniusque puer? Quōs omnēs undique Grajae _________________________________________________________<br />

circum errant aciēs et, nī mea cūra resistat,<br />

_________________________________________________________<br />

600 iam flammae tulerint inimīcus et hauserit ēnsis. _________________________________________________________


Aeneid II.601-620<br />

Venus reveals to Aeneas how <strong>the</strong> gods destroying Troy<br />

26<br />

601 nōn tibi Tyndaridis faciēs invīsa Lacaenae _________________________________________________________<br />

culpātusue Paris, dīvum inclēmentia, dīvum<br />

_________________________________________________________<br />

hās ēuertit opēs sternitque ā culmine Troiam.<br />

_________________________________________________________<br />

Aspice (namque omnem, quae nunc obducta tuentī________________________________________________________<br />

605 mortālis hebetat vīsūs tibi et ūmida circum _________________________________________________________<br />

cālīgat, nūbem ēripiam; tu nē qua parentis<br />

_________________________________________________________<br />

iussa timē neu praeceptīs pārēre recūsā):<br />

_________________________________________________________<br />

hīc, ubi disiectās mōlēs āvulsaque saxīs<br />

_________________________________________________________<br />

saxa vidēs, mixtōque undantem puluere fūmum, _________________________________________________________<br />

610 Neptūnus mūrōs magnōque ēmōta tridentī _________________________________________________________<br />

fundāmenta quatit tōtamque ā sedibus urbem<br />

_________________________________________________________<br />

ēruit. Hīc Jūnō Scaeās saeuissima portās<br />

_________________________________________________________<br />

prīma tenet sociumque furēns ā nāvibus agmen _________________________________________________________<br />

ferrō accīncta vocat.<br />

_________________________________________________________<br />

615 Iam summās arcēs Trītōnia, respice, Pallas _________________________________________________________<br />

insēdit limbō effulgēns et Gorgone saeuā.<br />

_________________________________________________________<br />

Ipse pater Danaīs animōs vīrīsque secundās<br />

_________________________________________________________<br />

sufficit, ipse deōs in Dardana suscitat arma.<br />

_________________________________________________________<br />

Ēripe, nāte, fugam fīnemque impōne labōrī.<br />

_________________________________________________________<br />

620 Nūsquam aberō et tūtum patriō tē līmine sistam.”_________________________________________________________


Aeneid IV.160-180<br />

Dido and Aeneas alone in a cave<br />

27<br />

160 Intereā magnō miscērī murmure caelum _________________________________________________________<br />

Incipit, īnsequitur commixtā grandine nimbus,<br />

_________________________________________________________<br />

et Tyriī comitēs passim et Troiāna iuventūs<br />

_________________________________________________________<br />

Dardaniusque nepōs Veneris dīversa per agrōs<br />

_________________________________________________________<br />

tēcta metū petiēre; ruunt dē montibus amnēs.<br />

_________________________________________________________<br />

165 Spēluncam Dīdō dux et Troiānus eandem _________________________________________________________<br />

dēveniunt. Prīma et Tellūs et prōnuba Iūnō<br />

_________________________________________________________<br />

dant signum; fulsēre ignēs et cōnscius aethēr<br />

_________________________________________________________<br />

cōnūbiīs, summōque ululārunt vertice nymphae. _________________________________________________________<br />

Ille diēs prīmus lētī prīmusque malōrum<br />

_________________________________________________________<br />

170 causa fuit; neque enim speciē fāmāve movētur _________________________________________________________<br />

nec iam fūrtīvum Dīdō meditātur amōrem:<br />

_________________________________________________________<br />

coniugium vocat, hōc praetexit nōmine culpam. _________________________________________________________<br />

Extemplō Libyae magnās it Fāma per urbēs,<br />

_________________________________________________________<br />

Fāma, malum quā nōn aliud vēlōcius ūllum:<br />

_________________________________________________________<br />

175 mōbilitāte viget vīrēsque adquīrit eundō, _________________________________________________________<br />

parva metū prīmō, mox sēsē attollit in aurās<br />

_________________________________________________________<br />

ingrediturque solō et caput inter nūbila condit.<br />

_________________________________________________________<br />

Illam Terra parēns īrā inrītāta deōrum<br />

_________________________________________________________<br />

extrēmum, ut perhibent, Coeō Enceladōque sorōrem______________________________________________________<br />

180 prōgenuit pedibus celerem et pernīcibus ālīs, _________________________________________________________


Aeneid IV.181-200<br />

The monster Fama spreads<br />

28<br />

181 mōnstrum horrendum, ingēns, cui quod sunt corpore plūmae,_______________________________________________<br />

tot vigilēs oculī subter (mīrabile dictū),<br />

_________________________________________________________<br />

tot linguae, totidem ōra sonant, tot subrigit aurēs._________________________________________________________<br />

Nocte volant caelī mediō terraeque per umbram _________________________________________________________<br />

185 strīdēns, nec dulcī dēclīnat lūmina somnō; _________________________________________________________<br />

lūce sedet custōs aut summī culmine tēctī<br />

_________________________________________________________<br />

turribus aut altīs, et magnās territat urbēs,<br />

_________________________________________________________<br />

tam fictī prāvīque tenāx quam nuntia vērī.<br />

_________________________________________________________<br />

Haec tum multiplicī populōs sermōne replēbat<br />

_________________________________________________________<br />

190 gaudēns, et pariter facta atque īnfecta canēbat: _________________________________________________________<br />

vēnisse Aenēān Troiānō sanguine crētum,<br />

_________________________________________________________<br />

cui sē pulchra virō dignētur iungere Dīdō;<br />

_________________________________________________________<br />

nunc hiemem inter sē luxū, quam longa, fovēre _________________________________________________________<br />

rēgnōrum immemorēs turpīque cupīdine captōs. _________________________________________________________<br />

195 Haec passim dea foeda virum diffundit in ōra. _________________________________________________________<br />

Prōtinus ad rēgem cursūs dētorquet Iarbān<br />

_________________________________________________________<br />

incenditque animum dictīs atque aggerat īrās.<br />

_________________________________________________________<br />

Hic Hammōne satus raptā Garamantide nymphā________________________________________________________<br />

templa Iovī centum lātīs immānia rēgnīs,<br />

_________________________________________________________<br />

200 centum ārās posuit vigilemque sacrāverat ignem,_________________________________________________________


Aeneid IV.201-218, 259-260<br />

Iarbas receives rumors and prays to Jupiter<br />

29<br />

201 excubiās dīvum aeternās, pecudumque cruōre _________________________________________________________<br />

pingue solum et variīs flōrentia līmina sertīs.<br />

_________________________________________________________<br />

Isque āmēns animī et rūmōre accēnsus amārō<br />

_________________________________________________________<br />

dīcitur ante ārās media inter nūmina dīvum<br />

_________________________________________________________<br />

205 multa Iovem minibus supplex ōrāsse supīnīs: _________________________________________________________<br />

“Iuppiter omnipotēns, cui nunc Maurūsia pictīs _________________________________________________________<br />

gēns epulāta torīs Lēnaeum lībat honōrem,<br />

_________________________________________________________<br />

aspicis haec? An tē, genitor, cum fulmina torquēs_________________________________________________________<br />

nēquīquam horrēmus, caecīque in nūbibus ignēs _________________________________________________________<br />

210 terrificant animōs in inānia murmura miscent? _________________________________________________________<br />

Fēmina, quae nostrīs errāns in fīnibus urbem<br />

_________________________________________________________<br />

exiguam pretiō posuit, cui lītus arandum<br />

_________________________________________________________<br />

cuique locī lēgēs dedimus, cōnūbia nostra<br />

_________________________________________________________<br />

reppulit ac dominum Aenēān in rēgna recēpit.<br />

_________________________________________________________<br />

215 Et nunc ille Paris cum sēmivirō comitātū, _________________________________________________________<br />

Maeoniā mentum mitrā crīnemque madentem<br />

_________________________________________________________<br />

subnexus, raptō potitur: nōs mūnera templīs<br />

_________________________________________________________<br />

218 quippe tuīs ferimus fāmamque fovēmus inānem.”________________________________________________________<br />

259 ut prīmum ālātīs tetigit māgālia plantīs _________________________________________________________<br />

260 Aenēān fundantem arcēs ac tēcta novantem _________________________________________________________


Aeneid IV.261-280<br />

Mercury finds Aeneas and repeats Jupiter's message<br />

30<br />

261 cōnspicit. Atque illī stēllātus iaspide fulvā _________________________________________________________<br />

Ēnsis erat Tyriōsque ardēbat mūrice laena<br />

_________________________________________________________<br />

dēmissa ex umerīs, dīves quae mūnera Dīdō<br />

_________________________________________________________<br />

fēcerat, et tenuī tēlās discrēverat aurō.<br />

_________________________________________________________<br />

265 Continuō invādit: “Tū nunc Karthāginis altae _________________________________________________________<br />

Fundāmenta locās pulchramque uxōrius urbem _________________________________________________________<br />

exstruis? Heu, rēgnī rērumque oblīte tuārum!<br />

_________________________________________________________<br />

Ipse deum tibi mē clārō dēmittit Olympō<br />

_________________________________________________________<br />

rēgnātor, caelum ac terrās quī nūmine torquet:<br />

_________________________________________________________<br />

270 ipse haec ferre iubet celerēs mandāta per aurās: _________________________________________________________<br />

Quid struis? Aut quā spē Libycīs teris ōtia terrīs? _________________________________________________________<br />

Sī tē nūlla movet tantārum glōria rērum<br />

_________________________________________________________<br />

[nec super ipse tuā mōlīris laud labōris,]<br />

_________________________________________________________<br />

Ascanium surgentem et spēs hērēdis Iūlī<br />

_________________________________________________________<br />

275 Respice, cui rēgnum Ītaliae Rōmānaque tellūs _________________________________________________________<br />

dēbētur.” Tālī Cyllēnius ōre locūtus<br />

_________________________________________________________<br />

mortālis vīsūs mediō sermōne relīquit<br />

_________________________________________________________<br />

et procul in tenuem ex oculīs ēvānuit auram.<br />

_________________________________________________________<br />

At vērō Aenēās aspectū obmūtuit āmēns,<br />

_________________________________________________________<br />

280 arrēctaeque horrōre comae et vōx faucibus haesit._________________________________________________________


Aeneid IV.281-300<br />

Aeneas secretly plans to leave, Dido discovers <strong>the</strong> deception<br />

31<br />

281 Ardet abīre fugā dulcēsque relinquere terrās, _________________________________________________________<br />

attonitus tantō monitū imperiōque deōrum.<br />

_________________________________________________________<br />

Heu quid agat? Quō nunc rēgīnam ambīre furentem_______________________________________________________<br />

audeat adfātū? Quae prīma exordia sūmat?<br />

_________________________________________________________<br />

285 Atque animum nunc hūc celerem nunc dīvidit illūc________________________________________________________<br />

in partēsque rapit variās perque omnia versat.<br />

_________________________________________________________<br />

Haec alternantī potior sententia vīsa est:<br />

_________________________________________________________<br />

Mnēs<strong>the</strong>a Sergestumque vocat fortemque Serestum,_______________________________________________________<br />

classem aptent tacitī sociōsque ad lītora cōgant. _________________________________________________________<br />

290 arma parent et quae rēbus sit causa novandīs _________________________________________________________<br />

dissimulent; sēsē intereā, quandō optima Dīdō<br />

_________________________________________________________<br />

nesciat et tantōs rumpī nōn spēret amōrēs,<br />

_________________________________________________________<br />

temptātūrum aditūs et quae mollissima fandī<br />

_________________________________________________________<br />

tempora, quis rēbus dexter modus. Ōcius omnēs _________________________________________________________<br />

295 imperiō laetī pārent et iussa facessunt. _________________________________________________________<br />

At rēgīna dolōs (quid fallere posit amantem?)<br />

_________________________________________________________<br />

praesēnsit, mōtūsque excēpit prīma futūrōs<br />

_________________________________________________________<br />

omnia tūta timēns. Eadem impia Fāma furentī<br />

_________________________________________________________<br />

dētulit armārī classem cursumque parārī.<br />

_________________________________________________________<br />

300 Saevit inops animī totamque incensa per urbem _________________________________________________________


Aeneid IV.301-320<br />

Dido speaks to Aeneas in anger (1st speech)<br />

32<br />

301 bacchātur, quālis commōtīs excita sacrīs _________________________________________________________<br />

Thyias, ubi audītō stimulant trietērica Bacchō<br />

_________________________________________________________<br />

orgia nocturnusque vocat clāmōre Ci<strong>the</strong>arōn.<br />

_________________________________________________________<br />

Tandem hīs Aenēān compellat vōcibus ultrō:<br />

_________________________________________________________<br />

305 “Dissimulāre etiam spērāstī, perfide, tantum _________________________________________________________<br />

posse nefās tacitusque meā dēcēdere terrā?<br />

_________________________________________________________<br />

Nec tē noster amor nec tē data dextera quondam _________________________________________________________<br />

nec moritūra tenet crūdēlī fūnere Dīdō?<br />

_________________________________________________________<br />

Quīn etiam hībernō mōlīris sīdere classem<br />

_________________________________________________________<br />

310 et mediīs properās Aquilōnibus īre per altum, _________________________________________________________<br />

crūdēlis? Quid, sī nōn arva aliēna domōsque<br />

_________________________________________________________<br />

ignōtās peterēs, et Troia antīqua manēret,<br />

_________________________________________________________<br />

Troia per undōsum peterētur classibus aequor? _________________________________________________________<br />

Mēne fugis? Per ego hās lacrimās dextramque tuam tē_____________________________________________________<br />

315 (quandō aliud mihi iam miserae nihil ipsa relīquī),________________________________________________________<br />

per cōnūbia nostra, per inceptōs hymenaeōs,<br />

_________________________________________________________<br />

sī bene quid dē tē meruī, fuit aut tibi quicquam _________________________________________________________<br />

dulce meum, miserēre domūs lābentis et istam, _________________________________________________________<br />

ōrō, sī quis adhūc precibus locus, exue mentem. _________________________________________________________<br />

320 Tē propter Libycae gentēs Nomadumque tyrannī _________________________________________________________


Aeneid IV.321-340<br />

Dido finishes her 1st speech, Aeneas responds<br />

33<br />

321 ōdēre, īnfensī Tyriī; tē propter eundem _________________________________________________________<br />

exstīnctus pudor et, quā sōlā sīdera adībam,<br />

_________________________________________________________<br />

fāma prior. Cui mē moribundam dēseris,--hospes_________________________________________________________<br />

(hoc solum nōmen quoniam dē coniuge restat)? _________________________________________________________<br />

325 Quid moror? An mea Pygmaliōn dum moenia frāter_______________________________________________________<br />

dēstruat aut captam dūcat Gaetūlus Iarbās?<br />

_________________________________________________________<br />

saltem sī qua mihī dē tē suscepta fuisset<br />

_________________________________________________________<br />

ante fugam subolēs, sī quis mihi parvulus aulā<br />

_________________________________________________________<br />

lūderet Aenēās, quī tē tamen ōre referret,<br />

_________________________________________________________<br />

330 nōn equidem omnīnō capta ac dēserta vidērer.” _________________________________________________________<br />

Dīxerat. Ille Iovis monitīs immōta tenēbat<br />

_________________________________________________________<br />

lūmina et obnixus cūram sub corde premēbat.<br />

_________________________________________________________<br />

Tandem pauca refert: “Ego tē, quae plūrima fandō________________________________________________________<br />

ēnumerāre valēs, numquam, rēgīna, negābō<br />

_________________________________________________________<br />

335 prōmeritam, nec mē meminisse pigēbit Elissae _________________________________________________________<br />

dum memor ipse meī, dum spīritus hōs regit artūs.________________________________________________________<br />

Prō rē pauca loquar. Neque ego hanc abscondere fūrtō_____________________________________________________<br />

spērāvī (nē finge) fugam, nec coniugis umquam _________________________________________________________<br />

praetendī taedās aut haec in foedera vēnī.<br />

_________________________________________________________<br />

340 Mē sī fāta meīs paterentur dūcere vītam _________________________________________________________


Aeneid IV.341-361<br />

Aeneas finishes his defense to Dido<br />

34<br />

341 auspiciīs et sponte meā compōnere cūrās, _________________________________________________________<br />

urbem Troiānam prīmum dulcēsque meōrum<br />

_________________________________________________________<br />

relliquiās colerem, Priamī tēcta alta manērent,<br />

_________________________________________________________<br />

et recidīva manū posuissem Pergama victīs.<br />

_________________________________________________________<br />

345 Sed nunc Ītaliam magnam Grȳnēus Apollō, _________________________________________________________<br />

Ītaliam Lyciae iussēre capessere sortēs;<br />

_________________________________________________________<br />

hic amor, haec patria est. Sī tē Karthāginis arcēs _________________________________________________________<br />

Phoenissam Libycaeque aspectus dētinet urbis, _________________________________________________________<br />

quae tandem Ausoniā Teucrōs cōnsidere terrā<br />

_________________________________________________________<br />

350 invidia est? Et nōs fās extera quaerere rēgna. _________________________________________________________<br />

Mē patris Anchīsae, quotiēns ūmentibus umbrīs. _________________________________________________________<br />

nox operit terrās, quotiēns astra ignea surgunt,<br />

_________________________________________________________<br />

admonet in somnīs et turbida terret imāgō;<br />

_________________________________________________________<br />

mē puer Ascanius capitisque iniūria cārī,<br />

_________________________________________________________<br />

355 quem rēgnō Hesperiae fraudō et fātālibus arvīs. _________________________________________________________<br />

Nunc etiam interpres dīvum Iove missus ab ipsō _________________________________________________________<br />

(testor utrumque caput) celerēs mandāta per aurās________________________________________________________<br />

dētulit: ipse deum manifestō in lūmine vīdī<br />

_________________________________________________________<br />

intrantem mūrōs vōcemque hīs auribus hausī.<br />

_________________________________________________________<br />

360 Dēsine mēque tuīs incendere tēque querēlīs; _________________________________________________________<br />

361 Ītaliam nōn sponte sequor.” _________________________________________________________


Aeneid VI.659-660<br />

Dido on <strong>the</strong> funeral pyre<br />

35<br />

659 Dīxit, et ōs impressa torō “Moriēmur inultae, _________________________________________________________<br />

660 sed moriāmur” ait. “Sīc, sīc iuvat īre sub umbrās._________________________________________________________


Aeneid IV.661-680<br />

Dido falls on her sword, Anna runs to <strong>the</strong> pyre<br />

36<br />

661 Hauriat hunc oculīs ignem crūdēlis ab altō _________________________________________________________<br />

Dardanus, et nostrae sēcum ferat ōmina mortis.” _________________________________________________________<br />

Dīxerat, atque illam media inter tālia ferrō<br />

_________________________________________________________<br />

conlāpsam aspiciunt comitēs, ēnsemque cruōre _________________________________________________________<br />

665 spūmantem sparsāsque manūs. It clāmor ad alta _________________________________________________________<br />

ātria: concussam bacchātur Fāma per urbem.<br />

_________________________________________________________<br />

lāmentis gemitūque et fēmineō ululātū<br />

_________________________________________________________<br />

tēcta fremunt, resonat magnīs plangōribus aethēr,________________________________________________________<br />

nōn aliter quam sī immissīs ruat hostibus omnis _________________________________________________________<br />

670 Karthāgō aut antīqua Tyros, flammaeque furentēs_________________________________________________________<br />

culmina perque hominum volvantur perque deōrum______________________________________________________<br />

audiit exanimis trepidōque exterrita cursū<br />

_________________________________________________________<br />

unguibus ōra soror foedāns et pectora pugnīs<br />

_________________________________________________________<br />

per mediōs ruit, ac morientem nōmine clāmat:<br />

_________________________________________________________<br />

675 “Hoc illud, germāna, fuit? Mē fraude petēbās? _________________________________________________________<br />

Hoc rogus iste mihi, hoc ignēs āraeque parābant?_________________________________________________________<br />

Quid prīmum dēserta querar? Comitemne sorōrem________________________________________________________<br />

sprēvistī moriēns? Eadem mē ad fāta vocāssēs: _________________________________________________________<br />

īdem ambās ferrō dolor atque eadem hōra tulisset.________________________________________________________<br />

680 Hīs etiam strūxī minibus patriōsque vocāvī _________________________________________________________


Aeneid IV.681-700<br />

Anna speaks to Dido on <strong>the</strong> pyre, Iris<br />

37<br />

681 vōce deōs, sīc tē ut positā, crūdēlis, abessem? _________________________________________________________<br />

Exstīnxtī tē mēque, soror, populumque patrēsque _________________________________________________________<br />

Sīdoniōs urbemque tuam. Date, vulnera lymphīs _________________________________________________________<br />

abluam et, extrēmus sī quis super hālitus errat,<br />

_________________________________________________________<br />

685 ōre legam.” Sīc fāta gradūs ēvāserat altōs _________________________________________________________<br />

sēmianimemque sinū germānam amplexa fovēbat_________________________________________________________<br />

cum gemitū atque ātrōs siccābat veste cruōrēs.<br />

_________________________________________________________<br />

Illa gravis oculōs cōnāta attollere rūrsus<br />

_________________________________________________________<br />

dēficit; īnfīxum strīdit sub pectore vulnus.<br />

_________________________________________________________<br />

690 Ter sēsē attollēns cubitōque adnixa levāvit, _________________________________________________________<br />

ter revolūta torō est oculīsque errantibus altō<br />

_________________________________________________________<br />

quaesīvit caelō lūcem ingemuitque repertā.<br />

_________________________________________________________<br />

Tum Iūnō omnipotēns longum miserāta dolōrem _________________________________________________________<br />

difficilisque obitūs Īrim dēmīsit Olympō<br />

_________________________________________________________<br />

695 quae luctantem animam nexōsque resolveret artūs._______________________________________________________<br />

Nam quia nec fātō meritā nec morte perībat,<br />

_________________________________________________________<br />

Sed misera ante diem subitōque accēnsa furōre, _________________________________________________________<br />

nōndum illī flāvum Prōserpina vertice crīnem<br />

_________________________________________________________<br />

abstulerat Stygiōque caput damnāverat Orcō.<br />

_________________________________________________________<br />

700 Ergō Īris croceīs per caelum rōscida pennīs _________________________________________________________


Aeneid IV.701-705, VI.295-300<br />

Iris clips Dido's hair, <strong>the</strong> boatman Charon<br />

38<br />

701 mīlle trahēns variōs adversō sōle colōrēs _________________________________________________________<br />

dēvolat et suprā caput astitit. “Hunc ego Dītī<br />

_________________________________________________________<br />

sacrum iussa ferō tēque istō corpore solvō.”<br />

_________________________________________________________<br />

Sīc ait et dextrā crīnem secat: omnis et ūnā<br />

_________________________________________________________<br />

705 dīlāpsus calor atque in ventōs vīta recessit. _________________________________________________________<br />

Book 6: 295-332<br />

295 Hinc via Tartareī quae fert Acherontis ad undās.________________________________________________________<br />

Turbidus hīc caenō vastāque vorāgine gurgēs<br />

_________________________________________________________<br />

aestuat atque omnem Cocytō ērūctat harēnam.<br />

_________________________________________________________<br />

Portitor hās horrendus aquās et flūmina seruat<br />

_________________________________________________________<br />

terribilī squālōre Charōn, cui plūrima mentō<br />

_________________________________________________________<br />

300 cānitiēs inculta jacet, stant lūmina flammā, _________________________________________________________


Aeneid VI.301-320<br />

Souls wait to cross, Aeneas questions Sibyl<br />

39<br />

301 sordidus ex umerīs nōdō dēpendet amictus. _________________________________________________________<br />

Ipse ratem contō subigit vēlīsque ministrat<br />

_________________________________________________________<br />

et ferrūgineā subvectat corpora cumbā,<br />

_________________________________________________________<br />

iam senior, sed crūda deō viridisque senectūs.<br />

_________________________________________________________<br />

305 hūc omnis turba ad rīpās effūsa ruēbat, _________________________________________________________<br />

matrēs atque virī dēfūnctaque corpora vītā<br />

_________________________________________________________<br />

magnanimum hērōum, puerī innūptaeque puellae, _________________________________________________________<br />

impositīque rogīs iuuenēs ante ōra parentum:<br />

_________________________________________________________<br />

quam multa in siluīs autumnī frīgōre prīmō<br />

_________________________________________________________<br />

310 lāpsa cadunt folia, aut ad terram gurgite ab altō _________________________________________________________<br />

quam multae glomerantur avēs, ubi frigidus annus_________________________________________________________<br />

trāns pontum fugat et terrīs immittit aprīcīs.<br />

_________________________________________________________<br />

Stābant ōrantēs prīmī trānsmittere cursum<br />

_________________________________________________________<br />

tendēbantque manūs rīpae ulteriōris amōre.<br />

_________________________________________________________<br />

315 Nāvita sed trīstis nunc hōs nunc accipit illōs, _________________________________________________________<br />

ast aliōs longē summōtōs arcet harēnā.<br />

_________________________________________________________<br />

Aenēās mīrātus enim mōtusque tumultū<br />

_________________________________________________________<br />

“Dīc,” ait, “Ō virgō, quid uult concursus ad amnem? ______________________________________________________<br />

Quidve petunt animae? Vel quō discrīmine rīpās _________________________________________________________<br />

320 hae linquunt, illae rēmīs vada līvida verrunt?” _________________________________________________________


Aeneid VI.321-332<br />

Sibyl tells Aeneas about <strong>the</strong> souls <strong>of</strong> <strong>the</strong> unburied<br />

40<br />

321 Ollī sīc breviter fāta est longaeva sacerdōs: _________________________________________________________<br />

“Anchīsā generāte, deum certissima prōlēs,<br />

_________________________________________________________<br />

Cōcytī stāgna alta vidēs Stygiamque palūdem,<br />

_________________________________________________________<br />

dī cuius iūrāre timent et fallere nūmen.<br />

_________________________________________________________<br />

325 Haec omnis, quam cernis, inops inhumātaque turba est; ____________________________________________________<br />

portitor ille Charōn; hī, quōs vehit unda, sepultī. _________________________________________________________<br />

nec rīpās datur horrendās et rauca fluenta<br />

_________________________________________________________<br />

trānsportare prius quam sēdibus ossa quiērunt.<br />

_________________________________________________________<br />

Centum errant annōs volitantque haec lītora circum; _______________________________________________________<br />

330 tum dēmum admissī stāgna exoptāta revīsunt.” _________________________________________________________<br />

Cōnstitit Anchīsā satus et vestīgia pressit<br />

_________________________________________________________<br />

332 multa putāns sortemque animō miserātus inīquam. ________________________________________________________


Aeneid VI.384-400<br />

Charon refuses to carry Aeneas across<br />

41<br />

384 Ergō iter inceptum peragunt fluviōque propinquant. _____________________________________________________<br />

385 Nāvita quōs iam inde ut Stygiā prōspexit ab undā_________________________________________________________<br />

per tacitum nemus īre pedemque aduertere rīpae, _________________________________________________________<br />

sīc prior adgreditur dictīs atque increpat ultrō:<br />

_________________________________________________________<br />

“Quisquis es, armātus quī nostra ad flūmina tendis, ________________________________________________________<br />

fāre age quid veniās iam istinc, et comprime gressum. _____________________________________________________<br />

390 Umbrārum hic locus est, somnī noctisque sopōrae:________________________________________________________<br />

corpora vīva nefās Stygiā vectāre carīnā.<br />

_________________________________________________________<br />

nec vērō Alcīdēn mē sum laetātus euntem<br />

_________________________________________________________<br />

accēpisse lacū, nec Thēsea Pīrithoümque,<br />

_________________________________________________________<br />

dīs quamquam genitī atque invictī vīribus essent. _________________________________________________________<br />

395 Tartareum ille manū custōdem in vincla petīvit _________________________________________________________<br />

ipsius ā soliō rēgis traxitque trementem;<br />

_________________________________________________________<br />

hī dominam Dītis thalamō dēdūcere adortī.”<br />

_________________________________________________________<br />

Quae contrā breviter fāta est Amphrȳsia vātēs:<br />

_________________________________________________________<br />

“Nūllae hīc īnsidiae tālēs (absiste movērī),<br />

_________________________________________________________<br />

400 nec vim tēla ferunt; licet ingens jānitor antrō _________________________________________________________


Aeneid VI.401-420<br />

Sibyl speaks and reveals Proserpina's golden branch, Cerberus<br />

42<br />

401 aeternum lātrāns exsanguīs terreat umbrās, _________________________________________________________<br />

casta licet patruī seruet Prōserpina līmen.<br />

_________________________________________________________<br />

Trōjus Aenēās, pietāte īnsignis et armīs,<br />

_________________________________________________________<br />

ad genitōrem īmās Erebī dēscendit ad umbrās.<br />

_________________________________________________________<br />

405 sī tē nūlla movet tantae pietātis imāgō, _________________________________________________________<br />

at rāmum hunc' (aperit rāmum quī veste latēbat) _________________________________________________________<br />

“agnōscās.” Tumida ex īrā tum corda resīdunt;<br />

_________________________________________________________<br />

nec plūra hīs. ille admīrāns venerābile dōnum<br />

_________________________________________________________<br />

fātālis virgae longō post tempore vīsum<br />

_________________________________________________________<br />

410 caeruleam aduertit puppim rīpaeque propinquat. _________________________________________________________<br />

Inde aliās animās, quae per iuga longa sedēbant, _________________________________________________________<br />

dēturbat laxatque forōs; simul accipit alueō<br />

_________________________________________________________<br />

ingentem Aenean. Gemuit sub pondere cumba<br />

_________________________________________________________<br />

sūtilis et multam accepit rīmōsa palūdem.<br />

_________________________________________________________<br />

415 Tandem trāns fluvium incolumēs vātemque virumque______________________________________________________<br />

informī līmō glaucāque expōnit in ulvā.<br />

_________________________________________________________<br />

Cerberus haec ingēns latrātū rēgna trifaucī<br />

_________________________________________________________<br />

personat aduersō recubāns immānis in antrō.<br />

_________________________________________________________<br />

Cui vātēs horrēre vidēns iam colla colubrēs<br />

_________________________________________________________<br />

420 melle sopōrātam et medicātīs frūgibus <strong>of</strong>fam _________________________________________________________


Aeneid VI.421-425, 450-460<br />

Cerberus is put to sleep, Aeneas spots and addresses Dido<br />

421 obicit. Ille famē rabidā tria guttura pandēns _________________________________________________________<br />

corripit obiectam, atque immānia terga resoluit _________________________________________________________<br />

fūsus humī tōtōque ingēns extenditur antrō.<br />

_________________________________________________________<br />

Occupat Aenēās aditum custōde sepultō<br />

_________________________________________________________<br />

425 ēvāditque celer rīpam inremeābilis undae. _________________________________________________________<br />

450 Inter quās Phoenissa recēns ā vulnere Dīdō _________________________________________________________<br />

errābat silvā in magnā; quam Trōius hērōs<br />

_________________________________________________________<br />

ut prīmum iuxtā stetit agnōvitque per umbrās<br />

_________________________________________________________<br />

obscūram, quālem prīmō quī surgere mēnse<br />

_________________________________________________________<br />

aut videt aut vīdisse putat per nūbila lūnam,<br />

_________________________________________________________<br />

455 dēmisit lacrimās dulcīque adfātus amōre est _________________________________________________________<br />

“Īnfēlīx Dīdō, vērus mihi nuntius ergō<br />

_________________________________________________________<br />

vēnerat exstinctam ferrōque extrēma secūtam?<br />

_________________________________________________________<br />

Fūneris heu tibi causa fuī? Per sīdera iūrō,<br />

_________________________________________________________<br />

per superōs et sī qua fidēs tellūre sub īmā est,<br />

_________________________________________________________<br />

460 invītus, rēgīna, tuō dē lītore cessī. _________________________________________________________


Aeneid VI.461-476<br />

Aeneas pleads with Dido as she walks away<br />

44<br />

461 Sed mē iussa deum, quae nunc hās īre per umbrās,________________________________________________________<br />

per loca senta sitū cōgunt noctemque pr<strong>of</strong>undam,_________________________________________________________<br />

imperiīs ēgēre suīs; nec crēdere quīvī<br />

_________________________________________________________<br />

hunc tantum tibi mē discessū ferre dolōrem.<br />

_________________________________________________________<br />

465 Siste gradum tēque aspectū nē subtrahe nostrō. _________________________________________________________<br />

Quem fugis? Extrēmum fātō quod tē adloquor hoc est.”___________________________________________________<br />

Tālibus Aenēās ardentem et torva tuentem<br />

_________________________________________________________<br />

lēnībat dictīs aninum lacrimāsque ciēbat.<br />

_________________________________________________________<br />

Illa solō fīxōs oculōs āversa tenēbat<br />

_________________________________________________________<br />

470 nec magis inceptō vultum sermonē movētur _________________________________________________________<br />

quam sī dūra silex aut stet Marpēsia cautēs.<br />

_________________________________________________________<br />

Tandem corripuit sēsē atque inimīca refūgit<br />

_________________________________________________________<br />

in nemus umbriferum, coniūnx ubi prīstinus illī _____________________________________________________<br />

respondet cūrīs aequatque Sychaeus amōrem.<br />

_____________________________________________________<br />

475 Nec minus Aenēās cāsū concussus inīquō _____________________________________________________<br />

476 prōsequitur lacrimīs longē et miserātur euntem. _________________________________________________________


Aeneid VI.847-860<br />

Anchises speaks to Aeneas about Greeks, Romans, and Marcellus<br />

45<br />

847 Excūdent aliī spīrantia mollies aera _________________________________________________________<br />

(crēdō equidem), vīvōs dūcent dē marmore vultūs________________________________________________________<br />

ōrābunt causās melius, caelīque meātus<br />

_________________________________________________________<br />

850 dēscribent radiō et surgentia sīdera dīcent: _________________________________________________________<br />

tū regere imperiō populōs, Rōmāne, mementō<br />

_________________________________________________________<br />

(hae tibi erunt artēs), pācisque impōnere mōrem, _________________________________________________________<br />

parcere subiectīs et dēbellāre superbōs.”<br />

_________________________________________________________<br />

Sīc pater Anchīsēs atque haec mīrantibus addit:_________________________________________________________<br />

855 “Aspice, ut īnsignis spoliīs Mārcellus opīmīs _________________________________________________________<br />

ingreditur victorque virōs superēminet omnēs.<br />

_________________________________________________________<br />

Hic rem Rōmānam magnō turbante tumultū<br />

_________________________________________________________<br />

sistet, eques sternet Poenōs Gallumque rebellem,_________________________________________________________<br />

tertiaque arma patrī suspendet capta Quirīnō.”<br />

_________________________________________________________<br />

860 Atque hīc Aenēās (ūnā namque īre vidēbat _________________________________________________________


Aeneid VI.861-880<br />

Aeneas asks about young Marcellus, Anchises replies<br />

46<br />

861 ēgregium formā iuvenem et fulgentibus armīs, _________________________________________________________<br />

sed frōns laeta parum et dēiectō lūmina vultū)<br />

_________________________________________________________<br />

“Quis, pater, ille, virum quī sīc comitātur euntem?________________________________________________________<br />

Fīlius, anne aliquis magnā dē stirpe nepōtum?<br />

_________________________________________________________<br />

865 Quī strepitus circā comitum! Quantum īnstar in ipsō!______________________________________________________<br />

Sed nox ātra caput trīstī circumvolat umbrā.”<br />

_________________________________________________________<br />

Tum pater Anchīsēs lacrimīs ingressus obortīs: _________________________________________________________<br />

“Ō nāte, ingentem lūctum nē quaere tuōrum; _________________________________________________________<br />

ostendent terrīs hunc tantum fāta neque ultrā<br />

_________________________________________________________<br />

870 esse sinent. Nimium vōbīs Rōmāna propāgō _________________________________________________________<br />

vīsa potēns, superī, propria haec sī dōna fuissent. _________________________________________________________<br />

Quantōs ille virum magnam Māvortis ad urbem _________________________________________________________<br />

campus aget gemitūs! Vel quae, Tiberīne, vidēbis_________________________________________________________<br />

fūnera, cum tumulum praeterlābēre recentem!<br />

_________________________________________________________<br />

875 Nec puer Īliacā quisquam dē gente Latīnōs _________________________________________________________<br />

In tantum spē tollet avōs, nec Rōmula quondam _________________________________________________________<br />

ūllō sē tantum tellūs iactābit alumnō.<br />

_________________________________________________________<br />

Heu pietās, heu prīsca fidēs invictaque bellō<br />

_________________________________________________________<br />

dextera! Nōn illī sē quisquam impūne tulisset<br />

_________________________________________________________<br />

880 obvius armātō, seu cum pedes īret in hostem _________________________________________________________


Aeneid VI.881-899<br />

Anchises honors young Marcellus, Gates <strong>of</strong> Ivory and Horn<br />

47<br />

881 seu spūmantis equī foderet calcāribus armōs. _________________________________________________________<br />

Heu, miserande puer, sī quā fāta aspera rumpās, _________________________________________________________<br />

tū Mārcellus eris. Manibus date līlia plēnīs,<br />

_________________________________________________________<br />

purpureōs spargam flōrēs animamque nepōtis<br />

_________________________________________________________<br />

885 hīc saltem accumulem dōnīs, et fungar inānī _________________________________________________________<br />

mūnere.” Sīc tōtā passim regiōne vagantur<br />

_________________________________________________________<br />

āeris in campīs lātīs atque omnia lūstrant.<br />

_________________________________________________________<br />

Quae postquam Anchīsēs nātum per singula dūxit_________________________________________________________<br />

incenditque animum fāmae venientis amōre,<br />

_________________________________________________________<br />

890 exim bella virō memorat quae deinde gerenda, _________________________________________________________<br />

Laurentīsque docet populōs urbemque Latīnī,<br />

_________________________________________________________<br />

et quō quemque modō fugiatque feratque labōrem________________________________________________________<br />

Sunt geminae Somnī portae, quārum altera fertur________________________________________________________<br />

cornea, quā vērīs facilis datur exitus umbrīs,<br />

_________________________________________________________<br />

895 altera candentī perfecta nitēns elephantō, _________________________________________________________<br />

sed falsa ad caelum mittunt īnsomnia mānēs.<br />

_________________________________________________________<br />

Hīs ibi tum nātum Anchīsēs ūnāque Sibyllam<br />

_________________________________________________________<br />

prōsequitur dictīs portāque ēmittit eburnā;<br />

_________________________________________________________<br />

899 ille viam secat ad nāvēs sociōsque revīsit. _________________________________________________________

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!