co? aliquis, aliquid/kt

Przypadek Zaimek pytajny Zaimek nieokreślony Funkcja przypadku w zdaniu
Nominativus quis? quid?/ kto? co? aliquis, aliquid/ktoś, coś podmiot i orzecznik
Genetivus cuius?/ kogo? czego? alicuius/kogoś, czegoś przydawka dopełniaczowa
Dativus cui?/ komu? czemu? alicui/komuś, czemuś dopełnienie dalsze
Accusativus quem? quid?/ kogo?
co?
Ablativus quo?/ kim? czym?
Vocativus o!
Wymowa
o kim? o czym?
z kim? z czym?
od kogo? od czego?
aliquem, aliquid/kogoś,
coś
aliquo/kimś, czymś
o kimś, o czymś
z kimś, z czymś
od kogoś, od czegoś
dopełnienie bliższe
dopełnienie dalsze, okolicznik
Przeczytaj: corpus, ius civile, consilium, censor, caelum, coelum, Cracovia, actor, circus, consul, victoria,
doctor, nunc, ecce, vis maior, iudex, quaestor, quaero, Aeneas, phoca, poëta, uxor, navigatio
Deklinacja I
Indicativus, imperativus, infinitivus praesentis activi I i II koniugacji oraz sum, esse, fui
Mensa in aula est. In mensa rosa alba et rosa rubra est. Rosa alba pulchra est et rosa rubra pulchra est.
Rosis aquam frigidam do. Rosa alba et rosa rubra mensam orno. Forma mensae rotonda est. Luciam
videmus. Lucia puella est. Lucia puella pulchra et clara est.
Złożenia z sum, esse, fui. Deklinacja II
De opulentis viris Romanis. Opulenti viri Romani multos servos habent. Domini boni et mali esse
possunt. Servi dominis obtemperant, sed dominos malos non amant. Bonorum autem dominorum servi
amici sunt et dominis bonis adesse student. Mali domini servos castigant et servi malos dominos timent.
De dominis bonis servi bona narrant. Itaque, domini, boni este et servos liberate!
Indicativus, imperativus, infinitivus praesentis activi III i IV koniugacji
De Quinto. Quintus iam in scholam frequentare potest. Magister vir bonus et doctus, sed severus est.
Itaque impigorum puerorum diligentiam laudat, pigros pueros vituperat et verberat. Libri pulchri
Quintum delectant. Quintus libris pulchris gaudet. Quintus quamquam filius liberti pauperculi est,
tamen inter bonos discipulos primus esse studet. Quintus bonus puer est, nam Quintus amicis adesse
studet.
1

Dativus possessivus
Accusativus duplex. Po czasownikach:
1) appello, -are (przemówić, wezwać); voco,-are (wołać); nomino,-are (nazywać); dico,-ere,dixi, dictum
(mówić)/nazywam (kogoś kimś, czymś)
2) puto,-are (szanować); duco,-ere, duxi, ductum (ciągnąć, prowadzić); iudico,-are (sądzić); existimo,-are
(cenić); habeo,-ere, habui, habitum (mieć)/uważam (kogoś za kogoś, coś)
3) facio,-ere, feci, factum (robić); efficio,-ere, -feci, -fectum (wykonać); reddo,-ere, -didi, -ditum
(zwrócić)/czynię (kogoś kimś, czymś)
4) creo,-are (stworzyć); eligo,-ere, elegi, electum (wybrać); declaro,-are (wyjaśnić); designo,-are
(wskazać)/mianuję (kogoś kimś, czymś) itp
dopełnienie bliższe i dopełnienie orzekające występują w accusativie.
Varsoviam pulchrum oppidum duco.
Homerum clarum poëtam habemus.
Magister discipulos amicos putat.
Pueri Quintum amicum bonum ducunt.
Ennius sanctos appellat poëtas.
Accusativus cum infinitivo
● Jako dopełnienie (tłumaczone jako zdanie dopełnieniowe) występuje po czasownikach (Pełnią one w
zdaniu funkcję verbum regens).:
1) verba sentiendi (spostrzegania): video, audio, sentio, -ire, sensi, sensum/czuję; scio, -ire/wiem;
ignoro, -are/nie wiem, spero, -are/spodziewam się itp.
2) verba dicendi (mówienia): dico/mówię, affirmo, -are/twierdzę, nego, -are/mówię, że nie; narro, -
are/opowiadam; respondeo, -ere, respondi, responsum/odpowiadam; nuntio, -are/ogłaszam; scribo,
promitto/obiecuję
3) verba voluntatis (chcenia, kazania): volo/chcę, nolo/nie chcę, malo/bardzo chcę, cupio, ere, -ivi, -
itum/pragnę; veto, -are, -ui, -itum/zabraniam; sino, -ere, sivi, situm/dozwalam; iubeo, -ere, iussi,
iussum
4) verba affectus lub affectuum (wzruszenia): gaudeo, -ere, gavisus sum/cieszę się, doleo, -ere, dolui,
doliturus/smucę się, martwię się
● Jako podmiot występuje po czasowniku esse z rzeczownikiem lub przymiotnikiem np opus
est/potrzeba, fama est/ wieść niesie, necesse est/ jest rzeczą konieczną, verum est/ jest prawdą,
aequum est/ jest rzeczą słuszną, po czasownikach bezosobowych, takich jak constat/widomo,
decet/przystoi, apparet/okazuje się
acc. duplex Marcum amicum bonum dico.
2

aci Marcum amicum bonum esse dico.
De magistro et discipulis. Magistrum stare video. Magister discipulos sedere videt. Magister gaudet
pulchros libros discipulis placere. Magister Marcum bonum discipulum esse gaudet. Magister sedet et
silet. Discipuli magistrum cogitare putant. Discipuli sedent et cogitant. Magister discipulos cogitare
gaudet. Putamus bonos discipulos magistris placere.
1) Przetłumacz na język polski:
Videsne discipulos laborare?
Gaudetisne Marcum bonum amicum esse?
Libros pulchros discipulis placere puto.
Cupimus puellas in scholam cotidie venire.
2) Przetłumacz na język łaciński:
Uczniowie widzą, że nauczyciel się cieszy.
Nauczyciel sądzi, że uczeń myśli.
Cieszę się, że kura podoba się uczniowi.
Łucja się smuci, że Marysia ma złoty pierścionek (w domyśle: ona biedna nie ma).
De bello Troiano. Marcus e schola discedit et ad Titum properat. Titum in horto sedere et librum
legere videt. “Quid legis, Tite?” – Marcus rogat. “Vergilii libros de bello Troiano et de Aenea,
Romanorum proavo, lego” – Titus respondet – “Romae enim primordia ex Vergilii libris cognoscimus:
Graeci Troiam invadunt. Troiani diu se defendunt, Graeci tamen Troiam vincunt. Inter Troianos
Aeneas vir pius est. Aenean fuga vitam servare et novam patriam quaerere scimus.
Zaimki osobowe, dzierżawcze i zaimek zwrotny
Titi et Marci colloquium. Marcus Titum properare videt et vocat: „Quo properas, Tite?” Titus: „Ego
in campum propero, ubi amicos meos esse puto. Amici me certe expectant. Propera mecum, Marce,
rogo te!” Marcus respondet: „Hodie vobiscum properare non possum, nam familia mea me expectat.
Cras vobiscum in campos et in silvas properare desidero.” Marcus: “Ego semper memoriam tui teneo,
nam tecum manere semper mihi placet. In crastinum igitur. Vale, Tite!”
Indicativus imperfecti activi
De Aeneae fuga. Cum Troiani dormiebant, Graeci oppidum Troiam incendebant et delebant. Aeneas
Troianis miseris auxilio veniebat et incolas Troiae defendebat. Hecubam viduam ululare audiebat. Tum
Venus dea Aenean fugere et novam patriam quaerere iubet. Aeneas igitur deorum mandato oboedit et
ad oram maritimam cum paucis amicis petit. Italiam, patriam Troianorum novam, diu quaerebat.
Quamquam Hera Romanorum proavum ab oris Italiae prohibebat, Aenean tamen multi dei
custodiebant et in Italiam ducebant.
3

Indicativus futuri I activi
De Heleni oraculo. Aenean ad Epiri oram advenire scimus. In Epiro Helenus, Priami filius, erat.
Aeneas Helenum fata futura sentire sciebat. Itaque Helenum interrogat: “Quamdiu fata me per terras
undasque iactabunt?” Helenus: “Pauca tibi narrabo. Diu in Italiam navigabis. Venti primum vos ad
Siciliam admovebunt. Ibi videbitis fretum angustum, ubi Scylla et Charybdis, saxa horrida, sunt. Saxa
nautis semper imminent et vobis imminebunt. Saxa tamen vitabitis, si circum Siciliam navigabitis.”
Aeneas Helenum rogat: “Quot pericula praeterea inveniam?” Helenus: “Varia pericula invenies et multa
vinces priusquam in Italiam advenies. Cum Siciliam circumvenietis, Aetnam saxa flammasque ad
coelum mittere cernetis. Cum Siciliam circumvenietis, Polyphemum – monstrum horrendum videbitis.
In Sicilia Anchises de vita decedet. Deinde venti vos ad Libiae oras agent. Post multos annos in Italiam
pervenietis.”
Przetłumacz:
Constat te amicum meum esse.
Opus erit me tecum ad amitam vadere.
Scribemus Italiam nobis placere.
Dolebatis vos mature surgere.
Marcus sentit se Iuliam non amare.
Dicebas vos mihi librum portare.
Necesse est nos epistulam tibi mittere.
Puer promittet se bonum esse.
Sperabam te pecuniam meam non subducere.
Ignorabamus Marcum nobis gallinam torrere posse.
Marcus dicebat se Iuliae rosam dare.
Indicativus, imperativus, infinitivus praesentis passivi. Aci po iubeo, sino, veto
De equo Troiano. Quamquam bellum Troianum diu geritur, Troia tamen vinci non potest. Tum
magnus equus ligneus a Graecis aedificatur et uterus equi viris armatis impletur. Equus in oris maritimis
relinquitur. Troiani Graecos in Graeciam navigare putant, ex oppido evadunt, de equo disputant. Cum
exitium Troiae a Cassandra praedicitur, pauci equum urere desiderant. Troiani in contrarias sententias
distrahuntur. Multi enim equum in oppidum trahere temptant. Denique equus cum viris armatis in
oppidum trahitur.
Zamień na aci:
Pueri libros legunt. (magister iubet)
Aliquis gallinam necat. (dominus sinit)
4

Castra in Gallia ponuntur. (Caesar iubet)
Dei Romae coluntur. (Consul sinit)
Magister pueros castigat. (Lex vetat)
Indicativus imperfecti i futuri I passivi. Nominativus duplex
Romae futurae fata ab Aenea cognoscuntur. Anchisam in inferis fata Romanorum futura Aeneae
aperire scimus. “Vade mecum, Aenea – Anchises dicit – mox clari Romanorum viri a te cognoscentur.”
Primum pueris geminis appropinquant et Anchises dicit: “Vos, pueri gemini, Romulus et Remus
vocabimini et Roma aeterna a vobis condetur”. Deinde Anchises ad virum: “Tu – inquit – Caius Iulius
Caesar diceris. Multa bella a te gerentur et Gallia subigetur”. Tandem Augusto accedunt: “Tu Augustus
diceris et aureum saeculum a te in terras reducetur”.
Indicativus perfecti activi
De Latino, Latii domino. Aliquando in Latio Latinus regnavit. Tum in Latium Aeneas cum paucis
Troianis advenit. Latinus advenas vidit, Aeneam ad colloquium vocavit et dixit: “Unde venistis? Ubi
habitavistis? Quid quaeritis?” Aeneas respondit: “Troiae incolae fuimus, cum in Asia habitavimus.
Postquam Troia cecidit, errabamus per multas terras undasque et nunc ad te advenimus.” Latinus et
Aeneas amicitia se iunxerunt et amicitiae vincula firmaverunt: Aeneas Laviniam, Latini filiam, in
matrimonium duxit et oppidum aedificavit, quod a Lavinia Lavinium appellavit.
Zaimki wskazujące is, ea, id oraz idem, eadem, idem
De Rhea Silvia. Ascanius, Aeneae filius, oppidum novum condidit idque Albam Longam appellavit.
Multi domini Albam Longam gubernaverunt. Inter eos fuit Proca. Is duos filios habuit. Procae filii
Numitor et Amulius fuerunt. Deinde Numitor regnavit, sed Amulius eum regno privavit, eiusque filiae,
Rheae Silviae, sacerdotium mandavit. Itaque ea sacerdos maritum et liberos habere non potuit. Sed ea
geminos filios, Romulum et Remum genuit.
Infinitivus perfecti activi
De Romanorum proavo. Aenean Romanorum proavum fuisse scimus. Audivistis enim Aenean cum
paucis amicis Troiam a Graecis captam reliquisse. Vergilius narrat Troianos primum in Macedoniam
venisse. Etiam Livius ex Macedonia Aenean in Siciliam navigavisse, postremo in Italiam venisse
tradidit. Tum in Italia Latinum regnavisse eaque loca tenuisse scitis eumque Laviniam, filiam suam,
Aeneae in matrimonium dedisse non ignoratis. Tum Aenean novum oppidum aedificavisse idque
oppidum Lavinium appellavisse constat.
5

Deklinacja III typ spółgłoskowy
De Romulo et Remo. Romuli et Remi mater Rhea Silvia, pater Mars fuit. Amulius, Albae Longae rex,
Romulum et Remum necare constituit. Itaque servum advocavit et “Porta – inquit- pueros ad flumen.
In fluminis undis vitam efflabunt.” Sed lupam pueros invenisse narrant. Forte quoque Faustulus pastor
cum pecore prope flumen fuit et procul lupam ad alveum esse vidit. In alveo Romulum et Remum
iacuisse constat. Faustulus pueros invenit secumque asportavit et educavit. Ita Romulus et Remus lupae
et pastori Faustulo salutem debuerunt.
Deklinacja III typ samogłoskowy
De ranarum rege. Aliquando ranae a Iove regem postulaverunt. Iuppiter igitur truncum in paludem
praecipitavit et dixit: “Is a vobis rex habebitur. Ab eo igitur regemini”. Ranae regem timebant et diu sub
aqua latebant. Tandem ex aqua se emergere incipiebant et regi suo appropinquabant. Sed regem
immobilem esse videbant. Ita igitur inter se dicebant: “Talis rex ab omnibus deridebitur, tali regi nos
quoque non parebimus.” Itaque novum regem ab Iove postulaverunt. Tum Iuppiter ciconiam misit,
quae ex eo tempore ranis praeest.
Składnia nazw miast
Opulenti viri Romani filios suos Athenas mittebant, Athenis enim multi viri docti erant. Adulescentes
Romani saepe Athenis philosophiae et arti rhetoricae vacabant. Vergilius poeta narrat: “Aeneas Troia
Carthaginem venit; Dido regina Aenean hospitio accepit”.
De septem mundi miraculis. A septem mundi miraculis a scriptoribus antiquis haec monumenta
adnumerabantur: Ephesi Dianae templum; regis Mausoli sepulcrum; Rhodi Solis aeneum signum -
Colossus vocatur; Iovis Olympii simulacrum, quod Phidias summa elegantia formavit; Babyloniae muri,
quos Semiramis regina latere cocto sulfere ferroque construxit; pyramides in Aegypto.
Deklinacja III typ mieszany
De sene et morte. Aliquando senex vita et labore fatigatus ligna in silva colligebat et sub vesperum ex
silva excessit, nam ante noctem in casam venire cupivit. Sed brevi tempore onere et itinere defatigatus
ligna deposuit, lapidi insedit. “Quam misera, quam gravis, quam infelix est vita mea” – considerabat.
Deinde magna voce mortem advocavit: “O mors, veni ad me!” Mors cito ad senem advenit et
interrogavit: “Quid tibi optas?” Senex perterritus a consilio deflexit et: “Impone – inquit – umeris meis
fascem lignorum”.
Participium prasentis activi
6

De amicitia. Duo amici, qui per montes iter faciebant, subito procul ursum appropinquantem
conspexerunt. Tum alter ex iis celeriter arborem ascendit, alter relictus certam habebat ante oculos
mortem. Tum “ursus mortuorum corpora non attingit” – in mentem ei venit; itaque humi se prostravit
spiritumque continuit. Ursus iacenti appropinquavit, corpus eius temptavit, denique discessit; iuvenem
intactum reliquit. Tum alter ex arbore descendit et amicum per iocum interrogavit: “Quid ursus tibi in
aures insusurravit?” “Pulchrum et notum proverbium – respondit alter – Amicus certus in re incerta
cernitur.”
Participium perfecti passivi
Dionysius tyrannus, Syracusis expulsus, Corinthum venit. Oringetorix, dux Helvetiorum, regni
cupiditate adductus, coniurationem nobilitatis fecit. Ex agro non culto frustra fructus expectabis.
Stopniowanie przymiotników i przysłówków
De Polycratis anulo. Polycrates, Sami insulae tyrannus, cum Amaso, Aegypti rege divitissimo
societatem fecit et multas insulas multaque oppida sub potestatem suam redegit. Tum rex ad eum
scripsit: “Nimia felicitas tua animum meum cruciat. Multi enim, qui in omni re felicissimi erant,
infelicissimum finem vitae habuerunt. Quod igitur tibi carissimum est, id abice! Ita deorum invidiam
fugies.” Polycrates consilio oboediens anulum aureum sibi carissimum in mare abiecit. Post aliquot dies
tyrannus anulum in magno pulchroque pisce a piscatore dato invenit. Polycrates id statim regi nuntiavit.
Tum rex ipse suam fortunam spectans societatem cum Polycrate diremit. Non multo Persae Polycratem
vicerunt et ad crucem egerunt.
Zaimek względny qui, quae, quod. Nemo, nihil, nullus
De Tantalo. Tantalus, qui Phrygiam regebat, conviviis et colloquiis deorum intererat. Cuius viri
praesentiam dei magni aestimabant. Tantalus tamen superbia commotus hominibus deorum consilia
aperuit, quae reticere debuit. Propterea dei virum, quem prius amabant, gravi poena affecerunt:
Tantalus stat in aqua, quam magna siti bibere desiderat, sed undae, quas captare cupit, iterum atque
iterum cito recedunt. Super caput eius pendent poma pulchra, quae, cum os viri appropinquat, fugiunt.
Itaque sitis et fames eum semper magis vexant. Dolores, quos tolerat, sempiterni sunt.
Zaimki wskazujące hic, haec, hoc; ille, illa, illud i inne. Przymiotniki zaimkowe
Caesar et Hannibal clarissimi imperatores fuerunt: hic ipse sibi veneno mortem paravit, illum Brutus et
Cassius interfecerunt. Cum duo faciunt idem, non est idem.
Thais habet nigros, niveos Latentia dentes:
Quae ratio est? Emptos haec habet, illa suos.
7

Deklinacja IV. Deklinacja V
De exercitu Romano. Exercitus Romanus de equitatu et peditatu constabat. Poetae saepe laudant
exercitus, qui patriam defendunt et de exercituum victoriis narrant. Cornua et tubae exercitum ad
pugnam vocant. Etiam cervi cornua habent et cornibus certant. Viri, qui cervos necant, cornua
cervorum servant aut magno pretio vendunt.
Nasica Ennium poetam visitat. Nasica aliquando ad Ennium poetam venit, cui ab ostio Ennium
quaerenti ancilla dixit dominum domi non esse. Nasica tamen sensit illam domini iussu hoc dixisse et
poetam domi esse. Paucis diebus post ad Nasicam Ennius venit eumque ad ianuam quaerebat. Tum
Nasica exclamat se domi non esse. Cui Ennius: ”Quid? Ego non cognosco vocem tuam?” Huic Nasica:
“Homo es impudens. Ego ancillae tuae credidi te domi non esse, tu mihi non credis ipsi?
Supinum
De leone et vulpe. Olim leo, bestiarum rex, senectute confectus iacebat in spelunca. Bestiae regem
visitatum et salutatum adveniebant. Multae bestiae ad regem aegrotum properabant. Quas bestias leo
omnes capiebat et devorabat. Speluncae lonis etiam vulpes appropinquavit et regem bestiarum salutavit,
sed cauta procul stabat. “Veni ad me – leo rogabat – veni”. “Non accedam – respondit vulpes – vestigia
me terrent. Video enim vestigia intrantium, vestigia excedentium non conspicio.
Indicativus plusquamperfecti et futuri II activi
De viro avaro. Vir pauper ad fluvium sedens flebat et lamentabat, nam securis, qua navem resarciebat,
in aquam exciderat. Tum fluvii deus, qui fletum viri audiverat, se emersit et “Cur ploras?” interrogavit.
Tum vir: “Eheu, securis mea excidit in aquam; faber sum et securim novam emere non possum,
pecunia mihi deest.” Tum deus aqua se demersit et paulo post venit securim auream gerens. ”Estne
eadem, quam amisisti? Si tuam securim cognoveris, accipies eam.” Negavit vir probus. Tum deus
portavit aliam, argenteam. Faber autem hanc quoque non accepit. Tum deus securim, quae in aquam
exciderat, portavit eamque faber cognovit. Deus probitate viri commotus tres secures ei donavit. Faber
laetus domum properavit et omnia vicinis narravit. Tum vicinus eius ad fluvium properavit, securim sua
sponte in aquam demersit et ad fluvium sedens lamentavit. Tum deus se emersit securim auream gerens
et “Estne tua?” interrogavit. Ille vero “Haec mea securis est!” clamavit. At deus iratus ”Homo es avarus
et mendax, neque auream neque tuam securim habebis” et in undas se immersit. Sic vir avarus se ipsum
securi privavit.
Indicativus et infinitivus perfecti passivi
8

Catonem Censorium appellatum esse dicunt. Multa opera a Catone scripta esse scimus. Ad nostra
tempora “De agricultura” asservatus est.
De Androcli cum leone amicitia. Aliquando Romae spectaculum venationis populo dabatur. Multae
ferae bestiae apparebant, inter quas leo corporis magnitudine terribilique voce oculos omnium in se
convertit. Introductus est inter complures ad pugnam cum bestiis servus viri consularis. Ei servo
Androclus nomen erat. Ubi hunc ille leo procul vidit, repente constitit ac deinde sensim accedit. Tum
caudam more canum placide movet cruraque et manus hominis lingua leniter tangit. Androclus
amissum animum recuperat et oculos ad leonem vertit. Ea re tam admirabili clamores populi excitati
sunt et Androclus a Caesare interrogatus est: “Cur ille atrocissimus leo tibi pepercit?” Tum Androclus
rem miram narravit. “Dominus meus – inquit – provinciam Africam proconsulari imperio obtinebat.
Ego ab illo iniquis et cotidianis verberibus ad fugam coactus sum et in campos concessi. Aliquando
specum remotum inveni ibique intravi. Neque multo post ad eundem specum venit hic leo cruento
pede. Qui postquam vidit me, accessit ac pedem suum mihi ostendit. Ibi ego spinam ingentem ex pede
eius revelli saniemque vulnere expressi. Ex eo die triennium ego et leo in eodem specu eodem victu
viximus”.
Indicativus plusquamperfecti et futuri II passivi
De rupe Tarpeia. De rupe Tarpeia in Titi Livii haec legi possunt: Romuli temporibus multa bella cum
Sabinis gesta sunt. Aliquando Tarpeia, arcis Romanae praefecti filia, aquam forte sacris extra moenia
petivit. Subito advolaverunt Sabini, qui sub saxis se occultaverant. Tatius, Sabinorum rex, “Iam heri –
inquit – me occultavi, sed frustra te, puella, expectabam. Magnum praemium merebis, si auxilio tuo
Capitolinum a nobis expugnatum erit. Tibi id donabitur, quod a te optatum erit”. Tum Tarpeia: “Si mihi
– inquit – id donaveritis, quod sinistris bracchis portatis, sub vesperum porta aperietur.” Sabini aureas
armillas magni ponderis bracchio sinistro portabant. Tarpeia a Sabinis auro corrupta erat et Sabinos
armatos in arcem accepit. Ita Capitolinum expugnatum erat, Sabini tamen Tarpeiam scutis necaverunt,
quae bracchis sinistris portabant. Nonulli scriptores tradunt Tarpeiam arma et ornamenta a Sabinis
petivisse. De rupe Tarpeia per multa saecula viri scelesti praecipitabantur.
Czytanka jakby się nam nudziło.
De Alexandro Magno et asini domino callido. Oraculum Alexandrum Magnum, Macedoniae regem,
monet: „Necari iube eum, qui tibi in urbis porta primus occurret!” Alexandro vir pauper, qui asinum
agebat, obviam venit. Alexander oraculo obremperans virum interfici iubet. „Cur me, domine, morte
punire desideras?”- vir interrogat. Alexander ei oraculi praeceptum enarrat. Tum vir callidus: „Oraculi
9

praeceptum non explicas recte: asinus meus tibi primus occurrit, eum interficere debes. Placuit regi
callidum responsum viri et asinum pro homine morti destinavit.
10