v/;k;&1 izLrkoukzzz - Betul

betul.nic.in

v/;k;&1 izLrkoukzzz - Betul

v/;k;&1

izLrkouk


izLrkouk

1-1 d`i;k gLriqfLrdk dh i`"BHkwfe ij izdk'k Mkysa ¼lwpuk dk vf/kdkj vf/kfu;e&2005½

iapk;r ,oa xzkeh.k fodkl foHkkx us iapk;r ds rhuksa Lrjksa ¼xzkeksa @tuin@ftyk½ ij lwpuk dk

vf/kdkj ykxw fd;k x;k gS A vU; iapk;rksa ds }kjk ikfjr izLrko] Qslyksa vkSj nLrkostksa dks ns[kus vkSj

mudh izfrfyfi ¼dkih½ izkIr djus dk vf/kdkj loZekU; dks gS A

1-2 gLriqfLrdk dk mn~ns'; A

xzkeh.k fodkl foHkkx }kjk lapkfyr ;kstukvksa ds fØ;kUo;u esa ikjnf’kZrk ykus rFkk iapk;r ls ysdj

ftyk iapk;r Lrj ds fØ;kUo;u loZlkekU; rd igqWpkus gsrq A

1-3 ;g gLriqfLrdk fdu O;fDr;ksa@laLFkkvksa@laxBuksa bR;kfn ds fy;s mi;ksxh gS A

f=Lrjh; iapk;rh jkt O;oLFkk esa vke turk rd xzke Lrj @tuin Lrj ,oa ftyk Lrj ls tqM+h

laLFkkvksa }kjk fd;s x;s dk;ksZ dks loZlk/kkj.k rd igqWapkus esa mi;ksxh gksxhA

1-4 gLriqfLrdk dk izk:i A

lwpuk ds vf/kdkj vf/kfu;e 2005 ds iapk;rhjkt O;oLFkk ds varxZr ’kklu }kjk funsZ’kksa ds vuq:Ik

lapkfyr ;kstukvksa ,oa mlds f=Lrjh; fØ;kUo;u dks VsEiykV gsaMcsad esa lekfgr fd;k x;k gS A

1-5 ifjHkk"kk,a ¼d`i;k gLriqfLrdk esa iz;ksx djh x;h 'kCnkoyh dks ikfjHkkf"kr djsa½

gLriqfLrdk esa d`frnso nsoukxjh fyfi dks ljy ’kCnkoyh esa ifjHkkf"kr fd;k x;k

gS A

1-6 gLriqfLrdk esa lek;ksftr fo"k;ksa ds laca/k a/k esa foLr`r tkudkjh rFkk vU; tkudkfj

kfj;ksa

ds fy;s laidZ

O;fDr A

dsUnz ,oa jkT; ’kklu }kjk fgrxzkghewyd ;kstukvksa ,oa jkstxkjewyd ;kstukvksa ds xzke Lrj tuin

Lrj rFkk ftyk Lrj ij fØ;kUo;u ,oa mudh loZlk/kkj.k dks tkudkjh izkIr djus dk izko/kku vkosnu

nsdj ,oa osclkbZV ds ek/;e ls fd;k x;k gS A

17- gLriqfLrdk esa miyC/k tkudkjh ds vfrfjDr lwpuk k izkIr djus dh fof/k ,oa 'kqYdA

dksbZ Hkh O;fDr xzke Lrj@ tuin Lrj @ ftyk Lrj ij fØ;kfUor ;kstukvksa ls lacaf/kr tkudkjh

vkosnu nsdj 10@& :- Qhl tek dj izkIr dj ldrk gS A leLr tkudkfj;ksa dks Templete

Handbook esa fn;s x;s funsZ’kksa vuq:Ik ftyk iapk;r dh csolkbZV esa miyC/k gS A lHkh ukxfjd

fu/kkZfjr 'kqYd 2@& :- izfr i`"B tek dj izkIr dj ldrk gS A


v/;k;&2 (eSuqvy&1

eSuqvy&1)

laxBu dh fof’kf"V;kWa] d`R; ,oa drZO;


2.1 yksd izkf/kdj.k ds mnns';

ftys ds xzkeh.k {ks=ks dh eqyHkwr vko';drkvks dh fofHkUu fodkl ewyd ;kstukvks ds ek/;e ls vis{kkd`r

fiNMs oxksZ ds mRFkku rFkk fodkl laca/kh ftyk iapk;r dk eq[; mn~ns'; gS A

2.2 yksd izkf/kdj.k dk fe'ku@fotu

2.3 yksd izkf/kdj.k dk laf{kIr bfrgkl vkSj blds xBu dk izlax

Hkkjrh; lafo/kku ¼frjgRrjoka la'ksk/ku vf/kfu;e 1992½ ds vuqPNsn 243 ,oa 280 es fd;s x;s la'kks/ku ds

vuqlkj e-iz- es iapk;rjkt vf/kfu;e 1993 izHkko'khy fd;k x;k A mDr vf/kfu;e es xzkeh.k turk dh

fodkl dk;ksZ es O;kid Hkkxhnkjh lqfuf'pr fd;s tkus gsrq f=Lrjh; iapk;rhjkt laLFkkvks xzke iapk;r]

tuin iapk;r ,oa ftyk iapk;r dk jkT; fuokZpu vk;ksx xfBr dj o"kZ 1994 es xBu fd;k x;k A

Hkkjrh; lafo/kku es dh xbZ O;oLFkkvks ds vuq:Ik xzkeh.k fodkl ls lacaf/kr foHkkxks }kjk f=Lrjh;

iapk;rhjkt laLFkkvks dks O;kid vf/kdkj fn, x, A

pwafd Hkkjrh; lafo/kku ds vuqlkj f=Lrjh; iapk;rhjkt laLFkkvks ds varxZr ftyk Lrj ij ftyk iapk;r dk

xBu fd;k x;k gS A vr% ftyk iapk;r ds lekukUrj ftyk Lrj ij iwoZ ls xfBr ftyk xzkeh.k fodkl

vfHkdj.k dk 1-10-1997 ls ftyk iapk;r es foy; fd;k tk pqdk gS A iapk;rh jkt vf/kfu;e 1993 es

la'kks/ku fd;k tkdj 26-1-01 ls mDr vf/kfu;e dk uke la'kksf/kr dj iapk;rhjkt ,oa xzke Lojkst vf/kfu;e

1993 fd;k x;k A ftlds vuqlkj ftys ds izR;sd xzke es xzke lHkk xfBr dh xbZ rFkk xzkeh.k {ks=ks dk

lexz fodkl xzke lHkk dks lkSik x;k A

iapk;rhjkt ,oa xzke Lojkst vf/kfu;e 1993 ds izHkko'khy gksus ds Ik'pkr 5 o"khZ; dk;Zdky ds nks pj.k

lQyrkiwoZd laikfnr gks pqds gS A r`rh; pj.k es o"kZ 1994 ds fuokZpu es fuokzfpr tuizfrfuf/k;ks dh lHkk

orZeku es dk;Zjr gS A

2.4/2.5 yksd izkf/kdj.k ds drZO;@yksd izkf/kdj.k ds eq[; d`R;

1 ftys ds vkfFkZd fodkl vkSj lkekftd U;k; ds fy;s okf"kZd ;kstuk,a rS;kj djuk vkSj iapk;rks dks

,slh ;kstuk ds lefUor dk;kZUo;u es dks lqfuf'pr djsuk A

2 fdlh fof/k }kjk mls lksih x;h Ldheks ds vkSj mu Ldheks ds tks dsUnz ;k jkT; ljdkj }kjk mls lkSih

x;h gS] laca/k es okf"kZd ;kstuk,a rS;kj djuk A

3 tuin iapk;rks ds rFkk xzke iapk;rks ds fØ;kdykiks dk leUo;u] ewY;kadu] ekuhVj djuk vkSj mudk

ekxZn'kZu djuk A

4 tuin iapk;rks }kjk rS;kj dh xbZ ;kstukvks dk lexz Ik;Zos{k.k leUo; rFkk lesdu lqfuf'pr djuk

A

5 fdlh fof/k }kjk mls lkSih x;h ;k tks mls dsUnz ;k jkT; ljdkj }kjk lkSih x;h gS] ,slh Ldheks]

ladeZ o ifj;kstukvks dk fu"iknu lqfuf'pr djuk A

6 dsUnz ;k jkT; ljdkj }kjk varfjr fd, x, ;k izR;ks;ksftr fd, x, d`R;ks] ladeksZ] Ldheks rFkk

ifj;kstukvksa dk fu"iknu lqfuf'pr djuk A


7 varfjr fd, x;s d`R;ks] ladeksZ] Ldheks rFkk ifj;kstukvks ds laca/k es dsUnz ;k jkT; ljdkj }kjk

miyC/k djk;h x;h fuf/k;ks dks dsUnz ;k jkT; ljdkj }kjk fu;r ekin.Mks ds vuqlkj tuin iapk;rks

rFkk xzke iapk;rks dks iqu% vkcafVr djuk A

8 mu vuqnkuks dks izLrkoks dks tks tuin iapk;rks ls fdUgh fo'ks"k iz;kstuks ds fy;s izkIr gq, gSA lefUor

djuk vkSj mUgs jkT; ljdkj dks vxzsf"kr djuk A

9 ,slh ;kstukvks] ifj;kstukvsk] Ldheks rFkk vU; ladeksZ dk tks nks

;k vf/kd tuin iapk;rks ds lk>s dh gks fu"iknu lqfuf'pr djuk A

10 xzke iapk;r ds ek/;e ls ;k fu"iknu ,tslh;ks ds ek/;e ls ladeksZ] Ldheks vkSj ifj;kstukvks dks tks

jkT; ljdkj }kjk iapk;rks dks varfjr dh xbZ gS A mudh fuf/k ds L=ksrks dks fopkj es yk;s fcuk

fuIikfnr djuk A

11 fodkl laca/kh fØ;kdykiks] Ik;kZoj.k ds laj{k.k] lkekftd okfudh] ifjokj dY;k.k] fu%'kDrks] fujkfJrks]

efgyksvks ;qokvks] ckydks rFkk lekt ds detksj oxksZ ds dY;k.k ds laca/k es jkT; ljdkj dks

lykg nsuk A

12 iapk;rks es fu;qDr fd, x, vkSj inLFk fd, x, deZpkfj;ks dk ftlds varxZr jkT; ljdkj }kjk

iapk;rks dks LFkkukarfjr fd;k x;k deZpkjh oàn vkrk gS] iz'kklu djuk rFkk mudk fu;=.k djuk A

13 fdlh fof/k }kjk ;k dsUnz ;k jkT; ljdkj }kjk mldks lkSih

x;h 'kfDR;ks dk iz;ksx djrs gq, la'kk/ku tqVkus ds fy;s

leLr vko';d mik; djuk A

14 fdlh vU; 'kfDr;ks dk iz;ksx djuk rFkk vU; d`R;ks dk ikyu

djuk tks jkT; ljdkj }kjk mls iznRr dh tkos ;k mls lkSis tkos A

2.6 yksd izkf/kdj.k }kjk iznRr lsokvksa dh lwph ,oa mudk laf{kIr fooj.k

ftys ds lexz fodkl ,o xjhch js[kk ds uhps thou ;kiu djus okys ifjokjksa fd vkfFkZd fLFkfr esa lq/kkj

djus ,oa xjhch js[kk ls mij mBkus ds fy, ,oa jkstxkj miyC/k djkus ds fy, fuEu ;kstuk,a lapkfyr gS %&

1- jk"Vªh; xzkeh.k jkstxkj xkjaVh ;kstuk

2- Lo.kZ t;arh xzke Lojkstxkj ;kstuk

3- lexz LoPNrk vfHk;ku

4- e/;kUg Hkkstu ;kstuk

5- jktho xka/kh tyxzg.k izca/ku fe'ku ¼Mh-ih-,-ih&cSp½] vk;-MCy-,e-ih

6- bafnjk vkokl ;kstuk

v- bafnjk vkokl gkse LVsV

c- eq[;ea=h vkokl ;kstuk ftyk LRkj

l- eq[;ea=h xzkeh.k vkokl ;kstuk

7- jk"Vªh; ifjokj lgk;rk ;kstuk

8- jk"Vªh; o`)koLFkk isa'ku ;kstuk

9- jk"Vªh; izlwfr lgk;rk ;kstuk


10- 12okWa foRr vk;ksx

11- ewyHkwr

12- gkFkdj?kk foHkkx

13- ch-vkj-th-,Q-

2.7 yksd izkf/kdj.k ds fofHkUu Lrjksa ¼'kklu] funs'kky;] {ks=] ftyk Cykd vkfn½ ij laxBukRed


6- tuin iqpk;r eqyrkbZ uxjikfydk dk;kZy; ds ikl eqyrkbZ

7- tuin iapk;r vkeyk 'kkldh; fpfdRlky; ds ikl vkeyk

8- tuin iapk;r izHkkriVV~u gk;j lsdMjh Ldwy ds lkeus izHkkriVV~u

9- tuin iapk;r HkSalnsgh cl LVs.M ds ikl HkSalnsgh

10- tuin iapk;r vkBusj Fkkus ds ihNs vkBusj

11- tuin iapk;r Hkheiqj cky fodkl ifj;kstuk dk;kZy; ds ikl Hkheiqj

2.12 dk;kZy; ds [kqyus dk le;

izkr% 10-30 cts

dk;kZy; ds can gksus dk le;

'kke 5-30 cts


v/;k;&3 (eSuqvy&2

eSuqvy&2)

vf/kdkfj;ksa vkSj deZpkfj;ksa dh 'kfDr;kWa kWa ,oa drZO;


3.1

d`Ik;k fuEu izk:Ik ij vf/kdkfj;ksa ,oa deZpkfj;ksa dh 'kfDr;ksa ,oa drZO; dk fooj.k miyC/k djk,aA

in dk uke

eq[; dk;Zikyu vf/kdkjh] ftyk iapk;r cSrwy

'kfDr;ka iz'kkldh; ifj;kstuk vf/kdkjh

lgk;d ifj;kstuk vf/kdkjh

Rkduhdh lgk;d

fofRr;

ofj"B ys[kk vf/kdkjh

ys[kk vf/kdkjh

lgk;d ys[kk vf/kdkjh

drZO;

ofj"B ys[kk vf/kdkjh

ys[kk vf/kdkjh

lgk;d ys[kk vf/kdkjh

eq[; dk;Zikyu vf/kdkjh ftyk iapk;r

1. iapk;rjkt vf/kfu;e }kjk ;k mlds v/khu rRle; izo`r fdlh vU; fof/k ds v/khu jgrs gq,

mls fof'k"V :Ik ls iznRr leLr 'kfDr;ks dk iz;ksx djuk A

2. jkT; ljdkj }kjk cuk;s x;s fu;eks ds vuqlkj rFkk v/;{k ds lk/kkj.k v/kh{k.k ds v/;k/khu

jgrs gq, iapk;r ds vf/kdkfj;ks rFkk lsodks ds drZO;ks dks vf/kdfFkr djuk rFkk mudk Ik;Zos{k.k

djuk rFkk muij fu;=.k j[kuk A

3. iapk;rjkt vf/kfu;e 1993 dh /kkjk 44 rFkk 47 ds mica/kks rFkk mlds vf/ku cuk;s x;s fu;eks

ds v/khu jgrs gq, iapk;r rFkk mldh LFkk;h lfefr dk lEesyu cqykuk rFkk mudh dk;Zokfg;ks

dks cuk;s j[kuk A

4. tc rd fd ;qfDr;qDr rFkk Ik;kIr dkj.kks ls jksdk u tk;s rc rd iapk;r rFkk mldh LFkk;h

lfefr ds lfEeyu es mifLFkr gksuk A

5. iapk;r ds lEesyu es ppkZvks ds v/khu fdlh fo"k; ds lac/k es tkudkjh nsuk A

6. iapk;r ds ladYiks ds fØ;kUo;u gsrq dk;Zokgh djuk A

7. iapk;r rFkk mldh LFkk;h lfefr;ks ds lfEeyu dh dk;Zokfg;ks ls lacaf/kr leLr dkxt Ik=ks

rFkk nLrkostks dh vfHkj{kk djuk A

8. iapk;r ds iz'kklu ls lacaf/kr okifl;ka ¼fjVuZ½ foojf.k;ka] izkDdyu] lkaf[;dh ;k vU; tkudkjh

izLrqr djuk A

9. iapk;r ;k LFkk;h lfefr ds lfEeyu ds rkjh[k ls rhu fnu ds Hkhrj ,sls leLr izdj.kks dh

fofgr izkf/kdkjh dks fjiksVZ djuk tgka mldh jk; es iapk;r ;k mlds v/;{k ;k fdlh LFkk;h

lfefr ds v/;{k dk dksbZ dk;Z ;k fdlh vkns'k dk fu"iknu ;k ladYi bl vf/kfu;e ds mica/kks

;k mlds v/khu fojfpr fu;eks ;k vf/kfu;e ds v/khu jkT; ljdkj }kjk tkjh fd, x, fdlh

funsZ'kks ;k vuqns'kks ds vuqlkj ugh gS] fjiksVZ djuk A


ys[kkf/kdkjh @lgk;d ys[kkf/kdkjh

1- ftyk iapk;r ds foRrh; izdj.k ¼;kstuk,sa @LFkkiuk @Ø;@vU;½ vfuok;Z% ys[kkf/kdkjh

ds ek/;e ls rFkk tuin iapk;rksa ds foRrh; izdj.k lgk;d ys[kkf/kdkjh ds ek/;e ls gh

eq[; dk;Zikyu vf/kdkjh dks izLrqr fd, tk;sxsa A

2- iz'kkldh; Lohd`fr;ka tkjh djus ds iwoZ ;FkkfLFkfr ys[kkf/kdkjh @lgk;d ys[kkf/kdkjh dh

Vhi @er vfuok;Zr% izkIr fd;k tkosxk A

3- ys[kk 'kk[kk esa inLFk v/khuLFk LVkQ ds xksiuh; pfj=koyh esa izFke erkadu ;Fkk fLFkfr

ys[kkf/kdkjh @lgk;d ys[kkf/kdkjh }kjk vafdr fd;k tkosxk A

4- vads{k.k gsrq ys[kkf/kdkjh @lgk;d ys[kkf/kdkjh izHkkjh vf/kdkjh gksxk ijarq izR;sd ;kstuk ds

izHkkjh vf/kdkjh }kjk MªkQ~V iSjk @xEHkhj foRrh; vfu;ferrkvksa @lh-,-th- ds izfrosnu

ds mRrj ys[kkf/kdkjh @lgk;d ys[kkf/kdkjh ds ek/;e ls eq[; dk;Zikyu vf/kdkjh dks

izLrqr fd;s tk;sxsa A

5- lacaf/kr ftyk @ tuin iapk;r gsrq okf"kZd ctV rS;kj djuk @fofHkUu ;kstukvksa @enksa

ls izkIr jkf'k dk ys[kk &tks[kk j[kuk

6- ftyk iapk;r gsrq miyC/k vkoaVu dk fu;ekuqlkj v/khuLFk tuin iapk;rksa ds [kkrs esa

varfjr djuk ,oa mldk iw.kZ fooj.k j[kk tkuk A blh izdkj tuin iapk;r gsrq miyC/k

vkoaVu dk fu;ekuqlkj v/khuLFk xzke iapk;rksa @xzke lHkkvksa ds [kkrs esa varfjr djuk ,oa

mldk iw.kZ fooj.k j[kk tkuk A

7- ftyk @tuin ds lacaf/kr vf/kdkjh }kjk izLrqr ns;dksa ds vk/kkj ij foHkkxokj @;kstukokj

mi'kh"kZokj foLr`r O;; dk fooj.k la/kkfjr fd;k tkuk A

8- ftyk @tuin iapk;rksa ds mi;ksx esa ykbZ tkus okyh jksdM+ iqLrd ftyk @tuin iapk;r

fu;eksa ds vuqlkj la/kkfjr dh tk;sxh A

9- ftyk @tuin iapk;rksa dks tks jkf'k vkoafVr dh tkrh gS] mldk O;; fooj.k ys[kkf/kdkjh

@lgk;d ys[kkf/kdkjh }kjk la/kkj.k fd;k tkuk] rFkk le; le; ij tkudkjh

eq[; dk;Zikyu vf/kdkjh dks izLrqr fd;k tkuk A

10- ftyk @tuin iapk;rksa ds okf"kZd ctV dk fuekZ.k dj vuqeksnu gsrq eq[; dk;Zikyu

vf/kdkjh ds ek/;e ls lkekU; iz'kklu lfefr dks izLrqr djsaxs A

11- ys[k @foRr ls lacaf/kr vfHkys[kksa dks la/kkfjr djuk ,oa mudk le; le; ij fujh{k.k fd;k

tkuk rFkk izfrosnu lacaf/kr eq[; dk;Zikyu vf/kdkjh dks izLrqr fd;k tkuk A

12- foHkkxh; ys[kk dk cSad @dks"kky; ls iquZfeyku fd;k tkuk A

13- tuin iapk;rksa }kjk izR;sd ekg dh 05 rkfj[k rd O;; dh jkf'k dk mi'kh"kZokj fooj.k ftyk

iapk;rksa dks Hkstk tk;sxk rFkk ftyk iapk;r }kjk O;; fooj.k izR;sd ekg dh 10 rkjh[k rd lapkyd

iapk;r ,oa lekt lsok e-iz- Hkksiky dh vksj Hkstk tkosxk A

14- Hkkjr ljdkj ;k jkT; ljdkj ;k muds vfHkdj.k ls izkIr fuf/k;ksa dh mi;ksfxrk dks lR;kfir dj fo'ks"k

laijh{kk dh O;oLFkk djuk

15- ofj"B vf/kdkfj;ksa }kjk le;≤ ij lkSais x;s vU; lHkh 'kkldh; dk;Z laiknu fd;k tkuk

ifj;kstuk vf/kdkjh @lgk;d ifj;kstuk vf/kdkjh

1- eq[; dk;Zikyu vf/kdkjh }kjk lapkfyr ;kstuk dk izHkkjh }kjk dk;Z foHkktu vuqlkj ds

:Ik esa vius dk;Z ,oa nkf;Ro dk fuoZgu djuk A

2- dsUnz 'kklu @jkT; 'kklu ds fn'kk funsZ'k ds rgr~ ;kstuk ds fØ;kUo;u fd;k tkuk

3- ;kstuk ls lacaf/kr lWiw.kZ tkudkjh rS;kj djuk ,oa eq[; dk;Zikyu vf/kdkjh rS;kj djuk

,oa eq-dk-vf/k- dks izLrqr djuk A

4- tkudkjh dsUnz 'kklu @jkT; 'kklu dks funsZ'k vuqlkj Hkstk tkuk

5- ;kstukvksa esa py jgs dk;ksZ dk {ks= nkSjk dj fujh{k.k djuk @ izfrosnu izLrqr djuk

6- ftyk Lrj ij eq[; dk;Zikyu vf/kdkjh ds funsZ'k vuqlkj 2 izfr'kr dk;Z dk ekSds ij


tkdj fujh{k.k

7- eq[; dk;Zikyu vf/kdkjh }kjk le; le; ij fn;s x;s vU; dk;Z laikfnr djuk

v/kh{kd@ dk;kZy; izca/kd

1- eq[; dk;Zikyu vf/kdkjh }kjk lkSis x;s dk;ksZ dk fu"iknu djuk A

2- lkSis x;s dk;ksZ dk fn'kk funsZ'k@fu;eks ds rgr fuoZgu djuk A

3- v/khuLFk deZpkfj;ks ij fu;a=.k djuk A

4- dk;kZy;hu dk;Z ds lqpk: :Ik ls lapkfyr fd;s tkus gsrq deZpkfj;ks dh O;oLFkk djuk A

ys[kkiky @lgk-xzsM&2 ,oa 3

1- eq[; dk;Zikyu vf/kdkjh }kjk le;≤ ij tkjh dk;Z foHkktu vuqlkj ;kstuk@

dk;kZy;hu dk;Z dk lEiknu djuk A

2- dsUnz 'kklu@jkT; 'kklu ds fn'kk funsZ'k ,oa fu;eksa ds rgr ;kstuk@dk;kZy;hu dk;Z

dk fuoZgu djuk A

3- ys[kkvksa dk la/kkj.k] lao/kZu tkudkjh rS;kj dj izLrqr djuk A

4- izHkkjh vf/kdkjh }kjk fn;s x;s funsZ'kksa ds rgr dk;Z dks fd;k tkuk A

ftyk xzkeks|ksx vf/kdkjh] ftyk iapk;r

in dk uke

eq[; dk;Zikyu vf/kdkjh ftyk iapk;r cSrwy

'kfDr;ka iz'kkldh; 1 vk;qDr

gkFkdj?kk lapkyuky; ds funsZ'kkuqlkj eq-dk-vf/k- ds

iz'kk- fu;a=.k esa ftyk xzkeks|+ksx vf/kdkjh ds v/khu A

foRrh;

LVki @;kstuk ctV dk mi;ksx djuk

vU;

gkFkdj?kk @vkS/kksfxd lgdkjh lfefr;ksa dh xfrfof/k;ksa

dk lapkyu djuk] ftyk xkeks|ksx vf/kdkjh ds ek/;e

ls

drZO;

gkFkdj?kk LVkQ ds LoRoksa dk fuiVkjk djuk A

vk;qDr gkFkdj?kk e0iz0 Hkksiky }kjk deZpkfj;ksa ds

laca/k esa

fu/kkZfjr drZO; lwph dk ikyu djkuk A


v/;k;&4 (eSuqvy&3

eSuqvy&3)

d`R;ksa ds fuokZgu fu;e] fofu;e] vuqns’k funsZf’kdk vkSj vfHkys[k


4.1 yksd izf/kdj.k vFkok mlds s vf/kdkfj;ksa ,oa dfeZ;ksa }kjk vius d`R;ksa ds fuokZgu ds fy;s /kkfjr

rFkk iz;ksx fd;s tkus okys fu;e] fofu;e] vuqns'k] funszf'kdk vkSj vfHkys[k dh lwph fuEu izk:Ik

ij izLrqr djk,a ¼;g lwpuk izR;sd vfHkys[k ds fy;s Ik`Fkd ls izLrqr djsa ½

vfHkys[k dk uke & e-iz- iapk;r jkt ,oa xzke Lojkt vf/kfu;e ,oa vfHkys[k dk izdkj & vf/kfu;e

Hkkjr 'kklu jkT; 'kklu ls ;kstukvksa ds vUrxZr izkIr fn'kk funsZ'k

fu;eksa @vkns'kksa @;kstukvksa dk lapkyu laca/kh vfHkys[k

vfHkys[k dk laf{kIr ifjp;

Hkkjr ljdkj@jkT; ljdkj }kjk ftys ls lapkfyr ;kstukvksa ds

fØ;kUo;u gsrq I`kFkd I`kFkd ;kstukokj fn'kk funsZ'k tkjh fd;s tkrs gS

ftlds vuqlkj ftyk iapk;r }kjk ;kstukvksa dk fØ;kUo;u fd;k tkrk

gS rFkk 'kklu ls izkIr fn'kk funsZ'k ,oa dk;kZy;hu vkns'ksksa dk 'kk[kkokj

izys[k dk la/kkj.k

fu;e] fofu;e] vuqns'k] funsZf'kdk vkSj vfHkys[k dh izfr

irk%& eq-dk-vf/k-ft-ia- cSrwy

dgka ls izkIr dj ldrs gS \ nwjHkk"k 230035

QSDl% 232835

fu;e fofu;e] vuqns'k funsZf'kdk vkSj vfHkys[k dh izfr dks

izkIr djus dk 'kqYd ¼;fn dksbZ gks ½

bZ-esy ceozpbet@mp.gov.in

vU;

gkFkdj?kk foHkkx

vfHkys[k dk uke & gkFkdj?kk foHkkx dk esU;woy

vfHkys[k dk laf{kIr ifjp; %& xzkeks|ksx foHkkx }kjk

vuqeksfnr

fu;e] fofu;e] vuqns'k] funsZf'kdk vkSj vfHkys[k dh

izfr dgka ls izkIr dj ldrs gS \

fu;e fofu;e] vuqns'k funsZf'kdk vkSj vfHkys[k dh

izfr dks izkIr djus dk 'kqYd ¼;fn dksbZ gks ½

vfHkys[k dk izdkj & vf/kfu;e

fuEu esa ls fdlh ,d izdkj dks pqus

fu;e] fofu;e] vuqns'k

funsZf'kdk] vfHkys[k ] vU;

irk%& eq-dk-vf/k- ft-ia- cSrwy

nwjHkk"k & 230035

QSDl & 232835

bZ&esy & ceozpbet@mp.gov.in


v/;k;&5 (eSuqvy&4

eSuqvy&4)

uhfr fu/kkZj.k o dk;kZUo;u ds laca/k esa turk ;k tu&izfrfu/kh ls

ijke’kZ ds fy;s cuk;h x;h O;oLFkk dk fooj.k


uhfr fu/kkZj.k gsrq

5.1 D;k yksd izf/kdkj.k }kjk uhfr fu/kkZj.k ds laca/k esa turk ;k tu izfrfu/kh dh ijke'kZ Hkkxhnkjh dk dksbZ

izkfo/kku gS\ ;fn gS rks O;oLFkk dk fooj.k bl izk:Ik esa izLrqr djsa A

Ø0- fo"k;@d`R; dk uke D;k bl fo"k; esa turk fd Hkkxhnkjh lqfuf'pr djus ds fy;s dh x;h

turk dh O;oLFkk

Hkkxhnkjh vfuok;Z

gS \ ¼gkWa@ugh½

1 {ks= ds fodkl gsrq

gkWa iapk;rjkt vf/kfu;e esa Hkh dh xbZ O;oLFkk ds

dk;Z;kstuk rS;kj djuk

vuqlkj xzke lHkk viuh cSBd esa fodkl gsrq

vko';drkvksa ds vuq:Ik dk;Z;kstuk rS;kj dj

vuqeksfnr djsxh dk;Z;kstuk tuin iapk;r dks

Hkstsxh A miyC/k lalk/kuksa ds vuqlkj vius Lrj ls

dk;ksZ dks Lohd`r dj 'ks"k dk;Z;kstuk ds dk;Z dks

ftyk Lrj ls jkf'k dh ekax dh tkrh gS ftyk Lrj

ls miyC/k jkf'k ds vuqlkj dk;Z Lohd`r fd;s tkrs

gS A

1- f=Lrjh; iapk;rh jkt O;oLFkkvksa ds vUrxZr leLr vf/kdkjh xzke lHkk dks fn;s x;s gS A fofHkUu

;kstukvksa esa fd;s x;s ds vUrxZr xzke lHkk }kjk fy;s x;s izLrko dk ladyu tuin ,oa ftyk Lrj ij

fy;k tkdj tuin ,oa ftyk Lrj ij xfBr lfefr;ksa dh cSBd esa vuqeksnu fy;k tkdj dk;Z fd;k tkrk

gS A

2- gkWa

3- turk dh Hkkxhnkjh xzkelHkk ds ek/;e ls lqfuf'pr dh tkrh gS A

uhfr ds dk;kZUo;u gsrq

5.2 D;k yksd izkf/kdj.k }kjk uhfr ds dk;kZUo;u ds laca/k esa turk ;k tu izfrfu/kh ls @ dh ijke'kZ@

Hkkxhnkjh dk dksbZ izkfo/kku gS \ ;fn gS rks O;oLFkk dk fooj.k bl izk:Ik esa izLrqr djsa A

Ø0- fo"k;@d`R; dk uke D;k bl fo"k; esa turk fd Hkkxhnkjh lqfuf'pr djus ds fy;s dh x;h

turk dh

O;oLFkk

Hkkxhnkjh vfuok;Z

gS \ ¼gkWa@ugh½

fodkl dk;ksZ ds ;kstuk

dk fu/kkZj.k

gkWa

f=Lrjh; iapk;rh jkt iz.kkyh ds vUrxZr xzke

iapk;r esa okMksZ ls fuokZfpr iap tuin iapk;r esa

lnL; lacaf/kr fo/kk;d] lHkk lnL;] ftyk iapk;r

ds lnL;] lkaln rFkk ftys ds fo/kk;d]lnL; gksrs

gS bu laLFkkvksa ds tuizfrfuf/k;ksa }kjk laLFkkvksa dh

cSBd esa ijke'kZ ds vuqlkj gh uhfr fu/kkZj.k fd;k

tkrk gS A

xzke lHkk dh cSBd esa tuizfrfuf/k;ksa }kjk izLrko izkIr dj f=Lrjh; iapk;rh jkt O;oLFkk esa vuqeksnu

fy;k tkdj dk;ksZ @ ;kstukvksa esa Lohd`fr nh tkrh gS A


v/;k;&6 (eSuqvy&5

eSuqvy&5)

yksd izkf/kdkjh ds ikl ;k muds fu;a=.k esa miyC/k nLrkostksa dk

izoxksZ (Categories) ds vuqlkj fooj.k


6.1 yksd izkf/kdj.k ds ikl miyC/k 'kkldh; nLrkotksa dh tkudkjh nsus gsrq fuEu izk:Ik dk

iz;ksx djsa A lkFk gh ;g Hkh crk;sa dh ;g nLrkost dgka miyC/k jgrs gS tSls dh lfpo Lrj

ij] funs'kky; Lrj ij] vU; ¼d`Ik;k **vU;** dk mi;ksx djus ds LFkku ij LFkku dk mYys[k

djsa ½

Ø-l- izoxZ nLrkost dk uke

,oa ,d iafDr esa

ifjp;u

nLrkost izkIr

djusa ds fy;s

izfØ;k

/kkjd @fu;a=.kk/khu

'kkl-

izsluksV

01 tuojh 2009 ls

vkt fnukad rd

ftyk tu

laidZ vf/kdkjh

ls lekpkj Ik=ksa

dks fu'kqYd

forj.k

lwpuk lgk;d@ehfM;k vf/kdkjh


v/;k;&7 (eSuqvy&6

eSuqvy&6)

cksMZ ifj"knksa] lfefr;ksa ,oa vU; fudk;ks dk fooj.k


7.1 d`Ik;k yksd izkf/kdj.k la laca/k] cksMZ]ifj"knksa] lfefr;ksa ,oa vU; fudk;ksa dk laf{kIr fooj.k

fuEu izk:Ik ds vk/kkj ij nsa A

o lac) laLFkk dk uke ,oa irk

e0iz0 [kknh rFkk xzkeks|ksx cksMZ ft-ia- cSrwy

o lac) laLFkk dk izdkj ¼cksMZ] ifj"kn]lfefr]fudk; ;k vU;½

cksMZ

o lac) laLFkk dh laf{kIr ifjp; ¼LFkkiuk o"kZ] mnns';]@eq[; d`R;½

xzkeh.k {ks=ksa esa Lojkstxkj miyC/k djkuk

o lac) laLFkk dh Hkwfedk ¼ijke'kZnk=h@izca/kdkfj.kh@dk;Zdkfj.kh@vU;½

o Lo:Ik ,oa orZeku lnL;

fujad

o eq[; vf/kdkjh dk uke

eq-dk-vf/k ft- ia- cSrwy

o eq[; dk;kZy; dk uke

ftyk iapk;r cSrwy

o eq[; dk;kZy; ,oa vU; 'kk[kkvksa ds irs

ftyk iapk;r cSrwy

o cSBd dh vko`fRr

o"kZ esa de ls de 5 ckj

o D;k cSBd esa turk Hkkx ys ldrh gS \

Ukgha

o D;k cSBd ds dk;Zo`Rr rS;kj dh tkrh gS \

gkWa

D;k turk cSBd dk dk;Zo`Rr izkIr dj ldrh gS \vxj gkWa] rks izfØ;k dk fooj.k nsa A

o

fujad


v/;k;&8

(eSuqvy&7

eSuqvy&7)

yksd lwpuk vf/kdkfj;ksa ds uke] inuke ,oa vU; fof’kf"V;kWa


8.1 d`Ik;k yksd izkf/kdj.k es dk;Zjr yksd lwpuk vf/kdkfj;ksa] lgk;d yksd lwpuk vf/kdkfj;ksa rFkk

foHkkxh; vihysV v/kksfjVh ds lEca/k es fuEu izk:Ik es lwpuk izLrqr r djsa A

ftyk iapk;r%&

yksd izkf/kdj.k dk uke %&

lgk;d yksd lwpuk vf/kdkjh%&

Ø0 uke inuke ,l-Vh- nwjHkk"k

la0

QsDl bZ0esy0 irk

Mh

dksM dk;kZy; vkokl

1 Jh ts-,l- vfrfjDr 07141 232835] 9425474865 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r

HknksSfj;k eq[;

dk;Zikyu

vf/kdkjh@

ifj;kstuk

vf/kdkjh

230035

cSrwy

yksd lwpuk vf/kdkjh

Ø0

la0

uke inuke ,l-Vh-

Mh

1 Jh ,l-ds -

efyd

ifj;kstuk

vf/kdkjh

Sftyk iapk;r

cSrwy

QsDl bZ0esy0 irk

nwjHkk"k

dksM dk;kZy; vkokl

07141 232835]

230035

9425636783 232835 ceozpbet@mp.gov.in dkyk ikBk

jksM flfoy

ykbZu cSrwy

foHkkxh; vihysV v/kksfjVh%&

Ø0

la0

uke inuke ,l-Vh-

Mh

1 Jh ,l-,uflga

pkSgku dk;Zikyu

eq[;

vf/kdkjh]

ftyk

iapk;r]cSrwyA

nwjHkk"k QsDl bZ0esy0 irk

dksM dk;kZy; vkokl

07141 230035 ¼R½231050

09425301366

232835 compbet@mp.gov.in dkyk ikBk

jksM flfoy

ykbZu cSrwy


8.1 d`Ik;k yksd izkf/kdj.k es dk;Zjr yksd lwpuk vf/kdkfj;ksa] lgk;d yksd lwpuk vf/kdkfj;ksa rFkk foHkkxh;

vihysV v/kksfjVh ds lEca/k es fuEu izk:Ik esa lwpuk izLrqr djsa A

[kk/kh xzkeks|ksx foHkkx

yksd izkf/kdj.k dk uke %&

lgk;d yksd lwpuk vf/kdkjh%&

Ø0 uke inuke ,l-Vh- nwjHkk"k

la0

QsDl bZ0esy0 irk

Mh

dksM dk;kZy; vkokl

1 lgk ftyk 07141 230466 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

xzkeks|ksx

vf/kdkjh

yksd lwpuk vf/kdkjh

Ø0

la0

uke inuke ,l-Vh-

Mh

Jh ,e-

,y-tSu-

ftyk

xzkeks|ksx

vf/kdkjh

foHkkxh; vihysV v/kksfjVh%&

Ø0

la0

uke inuke ,l-Vh-

Mh

Jh ,l-

,u-flgpkSgku

eq-dk-vf/kft-ia-

cSrwy

nwjHkk"k QsDl bZ0esy0 irk

dksM dk;kZy; vkokl

07141 232835] 231050 232835 ceozpbet@mp.gov.in dkyk ikBk jksM

230035

flfoy ykbZu cSrwy

nwjHkk"k QsDl bZ0esy0 irk

dksM dk;kZy; vkokl

07141 230035 ¼R)231050 232835 230219 compbet@mp.gov.in

9425301366


v/;k;&9 (eSuqvy&8

eSuqvy&8)

fu.kZ; ysus dh izfØ;k


9.1 fdlh fo"k; ij fu.kZ; ysus ds fy;s yksd izkf/kdj.k esa D;k izfØ;k viuk;h tkrh gS \

¼lfpokyk; eSuqvy vkSj fctul ds fu;eksa] vkfn fu;eks dk mi;ksx fd;k tk ldrk gS A

gkFkdj?kk lapkyuky; ds foHkkxh; esU;woy vuqlkj

9.2 fdlh fo'ks"k fo"k; ij fu.kZ; ysus ds fy;s fu/kkZfjr fu;e ,oa izfzØ;k D;k gSa vFkok fu.kZ; ysus

ds fy;s fdl&fdl Lrjksa ij fopkj fd;k tkrk gS A

9.3 fy;s x;s fu.kZ; f

dks turk rd igqpkus ds fy;s D;k O;oLFkk gS \

ftyk xzkeks|ksx vf/kdkjh ds ek/;e ls lwpuk @izdk'ku ds vk/kkj ij

9.4 fofHkUu Lrj ij fdu vf/kdkfj;ksa dh laLrqfr fu.kZ; ysus ds fy; izkIr

dh tkrh gS \

eq[; dk;Zikyu vf/kdkjh ds vuqeksnu mijkUr ftyk xzkeks|ksx vf/kdkjh }kjk

9.5 vafre fu.kZ; ysus ds fy;s izkf/kdkfjr vf/kdkjh A

foHkkx/;{k vk;qDr gkFkdj?kk e-iz- Hkksiky

9.6 eq[; fo"k; ftl ijyksd izkf/kdj.k }kjk fu.kZ; fy;k tkrk gS mldk

dk fooj.k fuEu izk:Ik esa vyx ls izLrqr djsa A

Ø-lfo"k;

¼ftlds laca/k esa fu.kZ; fy;k tkuk gS ½

fn'kk &funsZ'k ¼;fn gks rks ½

fu.kZ; ysus fd izfØ;k

fu.kZ; ysus es 'kkfey vf/kdkjh ds inuke

fu.kZ; ysus es 'kkfey vf/kdkfj;ksa dh lEidZ lwpuk

fu.kZ; ds fo:) dgkW vkSj dSls vihy djsa


v/;k;&10 (eSuqvy&9

eSuqvy&9)

vf/kdkfj;ksa vkSj deZpkfj;ksa dh funsZf’kdk


10- dÌk;k tkudkjh fuEu izk:Ik es ftyk iapk;rokj ns A

Ø0

la0

Ukke Iknuke ,l-Vh-Mh nwjHkk"k QsDl bZ0esy0 irk

dksM dk;kZy; vkokl

1 2 3 4 5 6 7 8 9

Mh-vkj

vkj-Mh

Mh-,-

1 Jh ,l-,u-flga-pkSgku eq-dk-vf/kdkjh 07141 230035 231050 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

2 Jh ds- ,l-ckfu;k dk-;ka-xzk-;ka-ls- 07141 230035 9425087280 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

3 Jh v'kksd flag ?kqjS;k lgk-ifj-vf/k- 07141 230035 9425440717 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

4 Jh- ,l-ds- efyd ifj-vf/kdkjh 07141 230035 9893614058 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

5 Jh-’kjn dqekj tSu Lgk-ifj-vf/kdkjh 07141 230035 9424453150 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

6 Jh- ts- ,l-HknkSfj;k Lgk-ifj-vf/kdkjh 07141 230035 9425636783 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

7 Jh ,l-,l-pkSgku lgk-ifj-vf/k- 07141 230035 9425261598 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

8 Jh ,e-ds- xqekLrk LVsuks 07141 230035 234372 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

9 Jh jfoUnz [kksczkxMs+ `rduhdh lgk;d 07141 230035 9407285549 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

10 Jh fd'kksj pkScs `rduhdh lgk;d 07141 230035 9425382065 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

11 Jh vkj-vkj- jktqjdj lgk-xzsM&2 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

12 Jh ,p-ch- xkaoMs &**& 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

13 Jh ts-ds-;kno &**& 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

14 Jh Ogh-ds-frokjh &**& 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

15 Jh ,e-vkj- cMsZ &**& 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

16 Jh th-,u- ikVudj &**& 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

17 Jhefr vatyh jktiwr &**& 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

18 Jh gseUr [kkM+s MkVk ,UVªªh vki- 07141 230035 9229559105 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

19 Jh ,-ds- iztkifr lgk-xzsM&3 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

20 Jh ds-,y- ckeus &**& 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

21 Jh dey lw;Zoa'kh &**& 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

22 Jh x.ks’k mcukjs &**& 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

23 Jh fy;kdr [kku okgu pkyd 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

24 Jh jes'k lkdjs okgu pkyd 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

25 Jh jfoUnz rkjs vUos"kd 07141 230035 9926088062 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

26 Jh jkeflax /kqosZ okgu pkyd 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

27 Jh jkeHkkm ujojs Hk`R; 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

28 Jh oklqnso ljkBdj &**& 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

29 Jh lqnkek ukoaxs &**& 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

30 Jh ukjk;.k iaMkxzs &**& 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

31 Jh jkeizlkn ikfVy &**& 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

32 Jhefr izfeyk iztkifr lgk-xzsM&3 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

33 Jh jktsUnz tSu nS-os-Hkks-fyfid 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

34 Jh mejko [kkrjdj Hk`R; 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

35 Jh f'kojke bous nS-os-Hkks-Hk`R; 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

ftyk iapk;r

36 Jh ,-ds- lksuh LVsuks 07141 230035 239024 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

37 Jh vkj-Mh- Ekgkys lgk-xzsM- 2 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy


38 Jh ve`r ikfVy lgk-xzsM-3 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

39 Jh ds'ko /kqosZ lgk-xzsM- 3 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

40 Jh /kujkt ekyoh; okgu pkyd 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

41 Jh feJhyky ujojs Hk`R; 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

42 Jh vyds'k lqtkus Hk`R; 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

43 Jh ckcwjko ckeus Hk`R; 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

44 Jh deys'k lykesa Hk`R; 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

45 Jh lquhy rsdke Hk`R; 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

46 Jh ln~nw dkdksfM;k Hk`R; 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

47 dq- dkUrk ikals Hk`R; 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

xzkeks|ksx

49 Jh ,- ,- [kku xzkeks|ksx fo-vf/k- 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

52 Jh gfjnkl pkSjkls l-xzs- 2 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

53 Jh jkeHkkm inekdj lgk- xzsM-3 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

54 Jhefr 'kksHkk u[kkrs Hk`R; 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

vkbZMCy;w,eih

55 Jh- ’kksgkc fjtoku [kku rduhdh fo’ks"kK 07141 230035 8889152970 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

,Mh,e

ceozpbet@mp.gov.in

56 Jherh- fdj.k iaokj VkLd eSustj 07141 230035 232835

ftyk iapk;r cSrwy

57 Dqekjh cchrk ljys DokfyVh ekfuVj 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

58 Jh- egsUnz dqekj oekZ MkVk ,UVzh vkijsVj 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

ujsxk ¼lafonk½

59 dq- fdj.k ckjls ifj;kstuk vf/kdkjh 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

60 Jh lat; Mgsfj;k Lkgk-m?kkudh 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

61 Jh- lqaUnjyky flykys vkfMVj 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

62 Jh- jkts’k iokj vkfMVj 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

63 Dq- jkuh ‘’kkD; flfu;j MkVk eSustj 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

64 dq- tqyh mbZd ekfufVªx leUo;d 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

65 Jh vfuy xqIrk ehfM;k vf/kdkjh 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

Vh-,l

,l-lh

lh

66 Jh la/;k /kjofj;k ys[kkiky 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

67 Jh 'kf'kdkUr ikaMs MkVk ,UVªh vkijsVj 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy

68 dq-f'k[kkflag ifj;kstuk vFkZ'kkL=h 07141 230035 232835 ceozpbet@mp.gov.in ftyk iapk;r cSrwy


v/;k;&11 (eSuqvy&10

eSuqvy&10)

izR;sd vf/kdkjh vkSj deZpkjh }kjk izkIr ekfld ikfjJfed vkSj mlds

fu/kkZj.k dh Ik)fr


11-1 dÌk;k tkudkjh fuEu izk:Ik es ns A

¼ekg vxLr 2011 dh fLFkfr esa½

Øa-la- uke inuke ekfld

ikfjJkfed

ifjrksf"kd@ikfjrksf"kd

HkRrk

ikfjJkfed ds fu/kkZj.k

dh Ik)fr tks fu;ekoyh

es nh xbZ gks

Mh-vkj

vkj-Mh

Mh-,- iz’kklu en

1 Jh ,l-,u-flag pkSgku eq-dk-vf/k- 73066 ewy osru :- 41690$xzsM+

osru 8700$ Mh-,-45

izfr'kr$22676 $,p-vkj-

4 izfr'kr

2 Jh ds-,l- ckfu;k dk-;a-xzk-;k-ls- 37599

3 Jh vkj-th-Bkdqj vuqfoHkkxh; vf/kdkjh 38150

4 Jh ;qojkt >kfj;k vuqfoHkkxh; vf/kdkjh 36917

5 Jh ;ksxs’k ns’keq[k mi;a=h 36714

6 Jh 'kjn tSu lgk-ifj-vf/k- 27478

7 Jh ts-,l- HknkSfj;k lgk-ifj-vf/k- 26347

8 Jh v'kksd flag ?kqjS;k lgk-ifj-vf/k- 36734

9 lqJh f’k[kk flax ifj;kstuk vFkZ’kkL=h 14333

10 Jh ,e-ds- xqekLrk LVsuks 23157

11 Jh jfoUnz rkjs vUos"kd 21187

12 Jh vkj-vkj- jktqjdj lgk-xzsM&2 19720

13 Jh ,p-ch- xkaoMs &**& 20839

14 Jh ts-ds-;kno &**& 20531

15 Jh Ogh-ds-frokjh &**& 20531

16 Jh th-,u- ikVudj &**& 20315

17 Jhefr vatyh jktiwr &**& 20531

18 Jh gseUr [kkM+s lgk-xzsM&3 13294

19 Jh ds-,y- ckeus &**& 15635

20 Jh dey lw;Zoa'kh &**& 15485

21 Jhefr izfeyk iztkifr &**& 10417

22 Jh fy;kdr [kku okgu pkyd 18871

23 Jh jes'k lkdjs okgu pkyd 19712

24 Jh jkeflax /kqosZ okgu pkyd 17827

25 Jh jkeHkkm ujojs Hk`R; 13866

26 Jh oklqnso ljkBdj &**& 13648

27 Jh lqnkek ukoaxs &**& 12799


28 Jh ukjk;.k iaMkxzs &**& 12799

29 Jh jkeizlkn ikfVy &**& 12799

30 Jh mejko [kkrjdj &**& 8425

nSfud osru Hkksxh

1 Jh jktsUnz tSu fyfid 2639

2 Jh f'kojke bous Hk`R; 2421

eujsxk

1 Jh ,l-ds-efyd ifj;kstuk vf/kdkjh 24325

2 Jh fd'kksj dwekj pkScs Rkduhdh lgk;d 17176

Jh jfoUnz dqekj

3 [kksczkxMs Rkduhdh lgk;d 15307

4 Jh th-ds iVsy lgk;d ;a=h 47546

5 Jh ,-ds- lkgw lgk;d ;a=h 44798

6 Jh ds-ih- xqIrk lgk;d ;a=h 38949

7 Jh vkj-,e- calksM lgk;d ;a=h 38949

8 Jh Mh-ds- xqIrk lgk;d ;a=h 38956

9 Jh lh-,l- j?kqoa’kh lgk;d ;a=h 38054

10 Jh th-ih- mPpljs lgk;d ;a=h 40884

11 Jh vfuy dqekj pkSjs lgk;d ;a=h 40746

12 Jh ,e-vkj- cMsZ lgk-xzsM&2 21183

13 Jh ,-ds- iztkifr lgk-xzsM&3 17433

14 Jh ,-ds- lDlsuk lgk;d ;a=h 17640

15 Jh ,-ds- xqIrk ehMh;k vf/kdkjh 17640

16 Dq- fdj.k ckjls ifj;kstuk vf/kdkjh 14333

17- Jh lat; Mgsfj;k Lgk-m?kkudh 10350

18- Jh- lqaUnjyky flykys vkfMVj 11025

19- Jh- jkts’k iokj vkfMVj 11025

20- Dq- jkuh ‘’kkD; flfu;j MkVk eSustj 9923

21 dq- tqyh mbZd ekfufVªx leUo;d 9923

ch-vkj

vkj-th

th-,Q

,Q-

1 Jh lanhi Jhokl MkVk ,UVªh vkijsVj 8100

ftyk iapk;r

Jh ch-,y- lksyadh eq-fy-

Jh ,-ds- lksuh LVsuks 24720

Jh ,l-Mh- Ekgkys lgk-xzsM- 2 20850

Jh ve`r ikfVy lgk-xzsM 3 14575


Jh ds'ko /kqosZ lgk-xzsM 3 14318

Jh /kujkt ekyoh; okgu pkyd 19033

Jh feJhyky ujojs Hk`R; 13989

Jh vyds'k lqtkus Hk`R; 14850

Jh ckcwjko ckeus Hk`R; 10830

Jh deys'k lykesa Hk`R; 11139

Jh lquhy rsdke Hk`R; 11477

Jh ln~nw dkdksfM;k Hk`R; 10818

dq- dkUrk ikals Hk`R; 11830

xzkeks|ksx foHkkx

1 Jh ,- ,- [kku xzkeks-foHkkx vf/k- 12470

3 Jh- jkeHkkm inekdj lgk- xzsM&3 8300

4 Jh ,p-Mh- pkSjkls lgk- xzsM&2 10320

5 Jhefr 'kksHkk u[kkrs okVjesu nS-os-Hkks 4100

vkbZMCy;w,eih

Jh 'kksgkc fjtoku

1 [kku rduhfd fo'ks"kK 20250

,e-Mh

Mh-,e

1 Jherh- fdj.k iokj VkLd ekSustj 13050

2 Dqekjh cchrk ljys DokfyVh ekWfuVj 10350

3

Vh-,l

,l-lh

lh-

izHkkjh ,e-Mh-,e-@Vh-

,l-lh@LVksZj

1 Jh- lstho JhokLro

2 Jherh- la/;k /kjokfj;k ys[kkiky 8985

3 Jh- ’kf’kdkar ikaM+s MkVk ,UVªªh vki- 8985


v/;k;&12 (eSuqvy&11

eSuqvy&11)

izR;sd vf/kdkjh dks vkoafVr ctV

¼lHkh ;kstukvksa] O;; izLrkoksa rFkk /ku forj.k dh lwpuk½


fuekZ.k fodkl] rduhfd dk;Z djus okys yksx izkf/kdj.kksa ds fy;s A

12- yksd izkf/kdj.k ds izR;sd vfHkdj.k vkaofVr ctV dh lwpuk] ftles fd lHkh ;kstukvks]

O;; izLrkoksa rFkk /ku forj.k dh lwpuk gksa] fuEu izk:Ik es ns

o"kZ 2011&1

&12

Ø- ;kstuk dk uke

dk;Z

dk;Z

izkjaHk

gksus fd

fnukad

dk;Z ds

lekiu ds

vuqekfur

fnukad

izLrkfor

Lohd`r

ctV

ctV

'kklu

}kjk

¼fd'rks es½

dqy O;; dk;Z dh xq.oRrk ,oa

lekiu djokus ds fy;s

ftEesnkj vf/kdkjh

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

1 Lo.kZ ta;rh xzke Lojkstxkj ;kstuk

fgrxzkgh

ewyd

1/4/11 31/03/12 508.34 508.34

nks fd'rksa

esa

303-50

164.50

ftyk iapk;r@tuin

iapk;r ds vf/kdkjh

2

3

4

e/;izns'k xzkeh.k jkstxkj xkjaVh

;kstuk ¼o"kZ 2010&2011½

9322 1.4.10 31/03/11 19456.4619456.46 14941.97 10092.50

eq-dk-v-ftyk ipak-] eq-dkv-tu-iapk-]

dk-;a-xzk-;kals-]

dk-;a-tylalk-] dk-;ayks-fu-fo-

cSrwy

eq-dk-v-ftyk ipak-] eq-dk-

e/;izns'k xzkeh.k jkstxkj xkjaVh

v-tu-iapk-] dk-;a-xzk-;ka-

;kstuk ¼o"kZ 2011&2012½ 13138 1.4.11 31.3.12 18527.7018527.70 7086.47 3898.545

ls-] dk-;a-tylalk-] dk-;ayks-fu-fo-

cSrwy

jktho xka/kh ty xzg.k {ks= izca/ku fe'ku

Mh-ih-,-ih- 12okWa csp

vkbZ-MCyw-,e-ih-

7 bafnjk vkokl uohu@mUu;u

bafnjk vkokl ¼gkseLVsV½

2011&12

eq[;ea=h vkokl ;kstuk

¼ftykLrj½

8 e/;kUg Hkkstu

o"kZ 2010&11

o"kZ 2011&12

tyxzg.k

mipkj

dk;Z

tyxzg.k

mipkj

dk;Z

fgrxzkgh

ewyd

fgrxzkgh

ewyd

fgrxzkgh

ewyd

d{kk 1 ls

8

d{kk 1 ls

8

2006-07 2011-2012 1050.00 940.38 948.38 940.38

2009-10 2014-15 3139.00 3139.334 627.863 627.863

1-4-10 31-3-11 971-10 971-10 971-10

971-10

1-4-11 31-03-12 1215.00 1215.00 1215.00 607.50

1-4-10 31-3-11 16.65 16.65 16.65 16.65

1-4-10 31-3-11 1951-88 1951.88 rhu

fd'rksa esa

585-57

1-4-10 31-3-11 1974-00 1974.00 rhu

fd'rksa esa

592-70

1944.32

1970.13

ifj;kstuk fdz;kUo;u

ny ds vf/kdkjh

eq-dk-vf/k- ta-ia- leLr

dzsUnzk'k Iyl jkY;k'k

eq-dk-vf/k- ta-ia- leLr

dzsUnzk'k Iyl jkY;k'k

eq-dk-vf/k- ta-ia- leLr

dzsUnzk'k Iyl jkY;k'k

eq-dk-vf/k- ta-ia- leLr

dzsUnzk'k Iyl jkY;k'k

eq-dk-vf/k- ta-ia- leLr

dzsUnzk'k Iyl jkY;k'k


09 lexz LoPNrk vfHk;ku

o"kZ 2010&11

fgrxzkgh

ewyd

10 gkFkdj?kk 'kk[kk

gkFkdj?kk fodkl ;kstuk fgrxzkgh

ewyd

oSyQs;j iSdst

fgrxzkgh

ewyd

dqVhj m?kksx ;kstuk fgrxzkgh

ewyd

11 ch-vkj

vkj-th

th-,Q

fuekZ.k

dk;Z&475

1-4-10 31-3-11 170-20 124.24

01-04-

2010

31-03-

2011

fgrxzkgh 01-04-

eqyd&556 2010

31-03-

2011

2-04 0.76

0-16 0-15

14-21 10-24

80.90 80.90

0.76

0-14

10-24

1742-80 1742-80 nks

fd'rksa es

451-40

250-20 250-20 ,,d

eq'r

227-25

eq-dk-vf/k- ta-ia- leLr

dzsUnzk'k Iyl jkY;k'k

ftyk xzkeks- vf/k-

ftyk xzkeks- vf/k-

ftyk xzkeks- vf/k-

bZ-bZ-vkj-bZ-,l-]

eq-dk-v- ti loZ

eq-u-ik vf/k- u-ik loZ

eq-dk-v- ti loZ


v/;k;&13 (eSuqvy&12

eSuqvy&12)

vuqnku@ jkT; lgk;rk dk;Zdzeksa ds fØ;kUo;u dh jhfr


13.1 d`Ik;k fuEu izk:Ik ij tkudkjh miyC/k djk,a A

dk;ZØe @;kstuk dk uke

jk"Vªh; ifjokj lgk;rk ;kstuk

dk;ZØe @;kstuk ds izHkkoh jgus dh izfr foRrh; o"kZ

le;&lhek

dk;ZØe dk mnns';

dk;ZØe ds HkkSfrd ,oa okf.kfT;d y{;

¼foxr o"kZ esa ½

ykHkkFkhZ dh ik=rk

iwoZis{kk,a

xzkeh.k ch-ih-,y- ifjokj ds eq[; thfodksiktZd dh e`R;q gksus

ij mlds ifjokj dks ,d eqLr lgk;rk A

1775

xzkeh.k ch-ih-,y- ifjokj

eq[; thfodks iktZd dh vk;q 18 ls 64 o"kZ vU; ;kstuk esa ykHk

u fy;k gks

vuqnku @lgk;rk izkIr djus dh izfØ;k xzke iapk;r dks vkosnu izLrqr djs

ik=rk fuf'pr djus ds fy, ekunUM

fn;s tkus okys vuqnku @lgk;rk dk

fooj.k ¼ftlesa vuqnku dh jkf'k dk

fooj.k gks ½

xzkeh.k ch-ih-,y- ifjokj ,oa vk; 18 ls 64 o"kZ

100 izfr'kr vuqnku@lgk;rk 10 gtkj :- jk"Vªh; ifjokj

lgk;rk esa e`R;w mijkar fn;k tkrk gS A

vuqnku @lgk;rk ds forj.k dh izfØ;k xzke iapk;r ds ek/;e ls

vkosnu djus ds fy, dgka@fdlls

lEidZ djsa

xzke iapk;r

vkosnu 'kqYd ¼tgka mfpr gks ½ &&

vU; 'kqYd ¼tgka mfpr gks ½ &&

vkosnu Ik= dk izk:Ik ¼;fn vkosnu lkns layXu

dkxt ij gksrk gS rks d`Ik;k mldk

mYys[k djrs gq;s ;g crk,a fd vkosnu

drkZ vkosnu djrs le; fdu ckrksa dk

o.kZu djsa ½

layxzdks dh lwph

layxzdks dk izk:Ik

izfØ;k ls lacaf/kr leL;k gksus ij dgka

lEidZ djsa

miyC/k /kujkf'k dk fooj.k ¼fofHkUu

Lrjksa ij tSls fd ftyk Lrj ij] Cykd

Lrj ij bR;kfn

layXu

layXu

tuin iapk;r

10]000@& ,d ckj esa ,d eq'r 'kr~ izfr'kr vuqnku

ykHkkFkhZ dh lwph ¼fuEu izk:Ik ij ½


foHkkx }kjk iznRr Øekad

vuqnku

dh jkf'k

ofYn;r ik=rk

dk

vk/kkj

fuokl

ftyk 'kgj eksgYyk @xkao

Lwkph layXu

1 3 4 5 6 7 8

izk:i&1

Hkkx&,d

o`)koLFkk isa'ku gsrq vkosnu&i=

¼fujkfJr vkosnd }kjk Hkjk tkosxk ½

1- vkosnd dk uke---------------------------------------------- firk @ifr---------------------------------------------

2- vkosnu dh frfFk dks vk;q -------------------------------------- tkfr--------------------------------------------

3- vkosnd ds ewy fuokl LFkku dk iw.kZ irk ---------------------------------------------------------------

4- vkosnd ds orZeku fuokl dk irk ----------------------------------------------------------------------------

5- vkosnd ds ifjokj ds lnL; dh tkudkjh %&

&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&

Ø- uke laca/k vk;q O;olk; ekfld vkenuh

&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&

1

2

3

4

&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&

6- ¼v½ D;k vkosnd Hkwfeghu gS \

¼c½ D;k vkosnd dk Hkj.k iks"k.k djus okyk dksbZ ugh gS \

¼l½

;fn vkosnd Hkwfeghu ugh gS rks Lo;a@ifr @ifRu @iq=@iks= ds uke Hkwfe @edku vkfn dk

fooj.k ]nsa A

¼n½ df.Mdk 6 ¼l½ ls ekfld vk; :i;s -----------------------------------------------


¼b½ D;k df.Mdk 6 ¼l½ esa vafdr lEifRr rFkk ¼n½ esa vafdr vk; ifjokj ds Hkj.k iks"k.k ds fy,

i;kZIr gS A

7- D;k vkosnd dks jkT; 'kklu vFkok fdlh LFkkuh; laLFkk ls Hkj.k iks"k.k gsrq dksbZ jkf'k izkIr gks jgh gS\

;fn gkWa ]rks fdruh vkSj fdl :i esa ----------------------------------

8- orZeku esa thfodk dk D;k lk/ku gS \ --------------------------------------------------

vkosnd ds gLrk{kj

?kks"k.kk&i=

eS Jh @Jherh@dq----------------------------------- firk@ifr ----------------------------------------------- fuoklh lR;fu"Bk

ls ;g ?kks"k.kk djrk gWw@djrh gwW fd mij crkbZ xbZ tkudkjh esjs /;ku ds vuqlkj lgh gS ;fn mij fy[kh

tkudkjh vlR; ikbZ tk;s rks 'kklu fuEukuqlkj dk;Zokgh dj ldsxk A

vkosnd ds gLrk{kj


14 d`Ik;k fuEu izk:Ik esa tkudkjh miyC/k djk;sA

dk;ZØe dk uke

izdkj ¼ fj;k;r] vuqKki= vFkok

izkf/kdkj esa ls ,d pqus ½

mÌs';

bafnjk vkokl ;kstuk

100 izfr'kr vuqnku

vtk@vttk eqDr ca/kqvk etnwjksa dks edku fuekZ.k esa

enn djuk A xSj vtk@vttk ds ch-ih-,y- ifjokjksa

dks vuqnku nsdj enn djuk A

y{; ¼foxr o"kZ esa½

ik=rk

2022 dqfVj fuekZ.k

ch-ih-,y- vtk@vttk] eqDr ca/kqvk etnwj ,oa xSj

vtk@vttk ifjokj

ik=rk dk vk/kkj

xzkeh.k {ks= ds ch-ih-,y-ifjokj

iwoZkis{kk,a vU; iwuZokl ;kstuk esa lfEefyr uk gks@cs?kj gks

vkJ; dh vko';drk gks A

izkIr djus dh izfØ;k

xzke iapk;r esa fu/kkZfjr izi= esa vkosnu izLrqr dj

fj;k;r] vuqKki= vFkok izkf/kdkj 100 izfr'kr vuqnku

fn;s tkus ds fy;s fu/kkZfjr le;

lhek

vkosnu 'kqYd

ugha

vkosnu Ik= dk izk:Ik

layXu

layXudksa dh lwph 5

layXudksa dk izk:Ik

djkj Ik= dk izk:Ik layXu

izkfIrdrkZvksa dh lwph¼fuEu izk:Ik½

foHkkx }kjk iznRr Øekad

izkfIrdrkZ

dk uke

oS/krk fdl ofYn;r

fnukad rd

gS

fuokl

Lwkph layXu %&

ftyk 'kgj

eksgYyk

@xkao edku ua-

fj;k;r ds fy;s fuEu tkudkjh

miyC/k djk,a

fn;s tkus okys ykHk dk fooj.k

ykHk ds forj.k dh izfØ;k

bafnjk vkokl ;kstuk ds varxZr uohu dqfVj gsrq

25]000@& :- ,oa mUu;u gsrq 10]000@& :-

vuqnku

xzke iapk;r ds ek/;e ls


izfr ]

ljiap

xzke iapk;r ------------------------------

fo"k;^&

vkokl fuekZ.k@ mUu;u agsrq vuqnku Lohd`r djus ckcn A

egksn;th]]

fuosnu gsSs fd 'kklu Onkjk lapkfyr bafnjk vkokl ;kstuk vUrxZr eq>s uohu vkokl fuekZ.k

@vkokl mUu;r dk;Z gsrq avuqnku Lohd`r djus dh d`ik djsaxs A eSa ;kstukUrxZr izkIr vuqnku jkf'k dk

mi;ksx vkokl fuekZ.k dk;Z@vkokl mUu;u dk;Z gsrq d:Wxk ] esjh tkudkjh fuEukuqlkj gS %&

1- uke 2- tkfr

3- xzke 4- xzke iapk;r

5- mez 6- ifjokj lnL; la[;k NksVs ----------- cM+s-------

7- Hkwfe/kkfjrk dk uke 8- jdck Ø--------------[kljk Ø-----------------------

[kljk] fd'rcanh uD'kk]iVVk layXu gS

9- xjhch js[kk dk Øekad

vkosnd ds gLrk{kj

izekf.kr fd;k tkrk gS fd Jh @Jherh----------------------------------- oYn----------------------------------------------- tkfr----

------------------- xzke ------------------------------ xzke iapk;r ------------------------------- dk LFkkbZ fuoklh gS A bldk ifjokj vkoklghu

gS A xjhch js[kk dh lwph o"kZ ----------------------------- Ø- -------------------------------- ij ifjokj izeq[k] iRuh dk uke ntZ gS A

blds iwoZ bUgsa ;kstukUrxZr ykHk ugh fn;k x;k gS A blds ifjokj esa vkosnd vFkok dksbZ Hkh fj'rsnkj xzke

iapk;r@tuin @ftyk iapk;r dk inkf/kdkjh ugh gS A

ljiap

xzke iapk;r -------------------------

izekf.kr fd;k tkrk gS fd vkosnd Jh @Jherh----------------------------------- oYn----------------------------------------------

- tkfr----------------------- xzke ------------------------------ xzke iapk;r ------------------------------- dk LFkkbZ fuoklh gS A blds uke ls

jktLo Hkw&vfHkys[k esa [kljk Ø- ---------------------------jdck -----------------------------ntZ gS vFkok buds ikl iV~Vk gS A

gLrk{kj iVokjh


izekf.kr fd;k tkrk gS fd vkosnd Jh @Jherh----------------------------------- oYn----------------------------------------------

- tkfr----------------------- xzke ------------------------------ xzke iapk;r ------------------------------ dk uke ch-ih-,y- lwph esa o"kZ ----------------

----- Ø--------------------- ij ntZ gS A buds ikl uohu vkokl fuekZ.k gsrq i;kZIr Hkwfe gS] vFkok mUu;u gsrq vkokl gS

A

vf/kdkjh

lgk;d fodkl foLrkj

tuin iapk;r -------------

ifjf'k"V

djkj&i=

;g djkj vkt fnukWad -------------------------------------- ekg----------------------- dks izFke i{k e/;izns'k ds cSrwy

ftys dks cSrwy rglhy------------------------- xzke dks ----------------------------- xzke iapk;r tks Jh ---------------------- in uke dk

mYys[k dhft;s ¼vkRet& ---------------------------ftlus blds i'pkr~ vuqnku x`ghrk dgk x;k gS ¼izk;ksfxd ,tsalh½ ds

tfj;s dk;Z dks dj jgk gS A vkSj f}rh; i{k e/;izns'k esa jkT;iky ftUgsa blds i'pkr~ vuqnku dgk x;k gS A

ds chp fd;k tkrk gS A

pwafd vuqnku xzghrk us cSrwy ftyk dks cSrwy rglhy ds -------------------- xzke esa ---------------------------------ds

fy, dsoy ---------------------- :i;s dks vuqekfur ykxr dh ,d ;kstuk cukbZ gS ftlds iwjk gks tkus ij lacaf/kr

LFkku ds lEiw.kZ leqnkf;d ykHk gksxk vkSj vuqnku mDr ;kstuk dks iwjk djus ds fy;s mudh vuqekfur ykxr

ds ------------------------------------ izfr'kr ds :i esa dsoy :i;s ---------------------------- dh lgk;rk buesa uhps mYysf[kr

mYya?kuksa rFkk 'krksZ ij iwjk nsus ds fy, lger gks x;k gS A

vr,o ;g vuqca/k i= bl ckr dks lk{kh gsrq mDr djkj ds vuqlj.k esa rFkk mDr ;kstuk dks

dk;Zfoghu djus ds fy, vuqnku x`fgrk ds nkSjku miØe fd;s tkus ds izfrQy Lo:i vuqnkrk vius fooskuqlkj

vuqnku x`fgrk dks ------------------------- :- ¼'kCnksa esa ½------------------------------- dh jde dk Hkqxrku tks mDr ;kstuk dh

dk;kZfor djus ds fy, vuqekfur jde dk --------------------------- izfr'kr gksxk ,slh fd'rksa esa rFkk esjs x`fgrk dks

eatwj lgk;d vuqnku mi;qDr fd'rksa vkSj dk;ksZ dks izxfr ds vk/kkj esa fn;k tkosxk vuqnku x`fgrk le{k

vf/kd dks fuekZ.k dk;Z dh okLrfod izxfr vkSj 'kkldh; va'knku esa esa ls O;; dh jde rFkk fo|eku 'ks"k dks

okLrfod izxfr dh jde n'kkZrsa gq;s ,d izxfr izfrosnu Hkstsxk A

2@ mDr vuqnku x`fgrk blds x`g vuqnkrk ls fuEukuqlkj djkj vksj izlhfgrk djrk gS A ,d%&

mDr vuqnku ;kstuk dh ykxr esa de ls de ------------------------ izfr'kr rd uxnh ftU/k Je ds :i esa vuqnku

x`fgrksa ds va'knku x`fgrksa va'knku ds ekuuh; gS A nks%& vuqnku x`fgrk ;kstuk dh l{ke vf/kdkjh }kjk eatwj

fd;s x;s uD'kksa vkSj vuqekuksa ds vuqlkj dk;ksZfUor djsa A vuqnku x`fgrk fuekZ.k dk;Z dks ,d o"kZ ds Hkhrj iwjk

djus ds fy, vko';d iz;kl djsa o 'krsZ dh bu laca/k esa izkf/kdkjh fodkl[kaM vf/kdkjh }kjk fufgr :i ls

dksbZ o`f) u nh tkos A

3@ vuqnkrk }kjk vuqnku x`fgrk dks nh xbZ fdlh jde dk mi;ksx vuqnku x`fgrk }kjk ,d ek=

vkSj iwjh rjg mDr ;kstuk dks dk;ZfUor djus esa fd;k tkosxk A


4@ vuqnku x`fgrk %&

d& vuqnku ds :i esa mls nh xbZ jde de dks tks dsoy mDr fuekZ.k dk;Z dks iw.kZ djus ds

fy, u fdlh vU; iz;kstu ds fy, [kpZ dh tkosxh lqjf{kr vf/kj{kk vkSj og leqfpr mi;ksx ds fy, vkSj %&

[k& ;g lqfuf'pr djus ds fy, ;g mRrjnk;h gksxk dh mDr fuekZ.k dk;Z dks iwjk djus ds

fy, lqyHk dh xbZ jde dh [;kfur ;k mldk nq:i;ksx fd;k tkuk gS vkSj og bl izdkj dh jde gqbZ fdlh

Hkh gkfu nq:i;ksx ds fy, mRrjnk;h gksxk bl [k.M ds vf/kjkT; 'kklu dk fu'p; vuqnku x`fgrk ds fy,

vafre vkSj ca/kudkjh gksxk A

5@ vuqnku x`fgrk bl djkj ls lfEefyr fdlh Hkh fo"k; ds laca/k esa vuqnkrk }kjk le; le; ij

nh xbZ fgnk;rksa vkSj fn;s x;s funsZ'kksa dk ikyu vkSj mUgsa dk;ZfUor djsxk A

6@ vuqnku x`fgrk ml Hkwfe dks ftl ij mDr ;kstuk dks dk;ZfUor fd;k tkuk gS vkSj ftldk

o.kZ uhps vuqlwph esa fd;k vkSj ,sls leLr fuekZ.k dk;Z dh tks ml Hkwfe ij fufeZr fd;s tkus u rks ca/kd

j[ksxk vkSj u gh varfje djsxk A vkSj u gh ml ij vU; lekfir djsxk A

7@ vuqnku x`fgrk izR;sd fuekZ.k dk;Z ds fy, ,d frekgh izxfr izfrosnu dysDVj dks izLrqr

djsxk A vkSj mDr dk;Z dk i;Zos{k.k 'kklu ds rduhdh deZpkjh }kjk fd;k tkosxk A

8@ vuqnku x`fgrk mDr fuekZ.k dk;Z ds dk;kZUo;u esa fd;s x;s O;; dk leqfpr ys[kk iqfLrdk vuqnku

}kjk iz;kstu ds fy;s izkf/kd`r vf/kdkjh }kjk fujh{k.k esa vkSj ys[kk ijh{kk ds fy, lqyHk dh tkosxh A

9@ mDr fodkl ls iwjk gks tkus ij mldk ykHk ml {ks= ds leLr yksxks dks fdlh izdkj ds foHksn ;k

HksnHkko ds fcuk izkIr gksxk A

10@ mDr ;kstuk ds iwjs gks tkus ij vuqnku x`fgrk mDr ;kstuk ftlds fy;s vuqnku eatwj fd;k

x;k g vuqorhZ vuqj{kd ds fy, iw.kZ O;oLFkk djsxk cl 'krZ gS fd 'kkldh; vkns'kksa ds vUrxZr fdlh ,tsalh

;k 'kkldh; foHkkx dks vuq'kj.k dk;kZUo;u dk nkf;Ro lkSaik x;k gks A

11@ ;fn izk;ksfxd ,tsalh ds djkj ds fdUgh Hkh vuqca/kuksa dk mYya?ku djsa rks jkT; 'kklu mlh

lqysHk fdlh Hkh vU; mik; ij izfrdwy izHkko Mkys fcuk mDr vuqonsuksa dks mldh 'ks"k jkf'k dk Hkqxrku jksd

ldsxk A bl djkj ds vf/ku Hkqxrku fd;s x;s vuqnkuksa ds uhfr vkSj dk;Z ij izFkk izHkkj dk nkosa dj ldsxk

A bl [kaM ds vf/ku jkT; 'kklu dk fofu'p; vuqnku x`fgrk ds fy;s vafre vkSj ca/kudkjh gksxk A

12@ ;fn izk;ksfxd ,tsalh djkj esa fuf'pr U;wure lhek rd uxy ftl Je ds :i esa vuqnku u

tqVk lds rks mDr fuf'pr jde ls de iM+us okyh jde vuqnku x`fgrk dks fuekZ.k dk;Z djus ds fy, 'kklu

}kjk ns; fdlh vuqnku x`fgrk dh tk ldsxh A bl [k.M ds vf/ku jkT; 'kklu dk fofu'p;r Hkqxrku

x`fgrk ds fy, vafre vkSj ca/kudkjh gksxk A

13@ ;fn vuqnku x`fgrk [k.M 2 esa fufgr vof/k ds Hkhrj mDr fuekZ.k dks iwjk u djsa vkSj mldh

vis{kk djsa ;k blesa mYysf[kr fdlh Hkh fuca/k ;k 'krZ ;k izlfork }kjk Hkw&jktLo dks cdk;k ds :i esa olwy

dh tk lds A ;g og 'kklu }kjk vuqnku x`fgrk dh Hkqxrku fd;s tkus okys fdlh Hkh vU; vuqnku esa

lek;kstu dh tk ldsxh A bl [k.M ds vf/ku jkT; 'kklu dk fofu;e vuqnku ds fy;s vafre vkSj ca/ku

dkjh gksxh A


14@ bl djkj ds v/khu vuqnku x`fgrk ds izkIr dksbZ Hkh jde Hkw&jktLo dks cdk;k ds :i esa

olwy dh tklsxh A ;k og 'kklu }kjk vU; vuqnku x`fgrk dks Hkqxrku fd;s tkus okys fdlh Hkh vU; vuqnku

ls lek;ksftr dh tk ldsxh A

15@ fuekZ.k dk;Z ds fy, tks 'kklu ds vkns'kkuqlkj tks vukt fn;k tk jgk gS dk;Z viw.kZ djus dh

n'kk esa vkSj olwyh gksus ij vukt dh dher uxn jkf'k ds :i esa ywaxk A

vuqlwlph

gS A

mDr fuekZ.k dk;Z dk fooj.k

blds y{; Lo:i blds }kjk vius vius mYysf[kr rkjh[k rFkk o"kZ dh gLrk{kj fd;

1 2-

3 4- iorZu ,tsalh dh vksj ls

iorZu ,tsalh dh vksj

rkjh[k


v/;k;&15 (eSuqvy&14

eSuqvy&14)

d`R;ksa ds fuoZgu ds fy, LFkkfir ekud@fu;e


15.1

yksd izkf/kdj.k }kjk vius fofHkUu fØ;kdykiksa @dk;ZØeksa ds laiknu gsrq iz;ksx fd;s tkus ekud@fu;eksa

dk dk;ZØeokj kj fooj.k miyC/k djkosa A

ftys esa xjhch de djus ds iz;klksa ds fy, visf{kr vuqleFkZu vkSj lalk/kuksa dks tqVkus dh n`f"V ls]

lw=lapkyudkjh foHkkxksa] iapk;rh jkt laLFkkvksa] cSadks vkSj vU; foRrh; laLFkkvksa] xSj&ljdkjh laxBuksa o

rduhdh laLFkkvksa vkfn ds lkFk feydj dke djuk A

2@ iapk;rh jkt laLFkkvksa ds lkFk izHkkoh


v/;k;&16 (eSuqvy&15

eSuqvy&15)

bySDVªkfud :Ik esa miyC/k lwpuk;sa


16.1 foHkkx }kjk fofHkUu dk;ZØeksa ls lacaf/kr tkudkjh izLrqr djsa tks fd bysDVªkfud

QkesZV esa gks A

dsUnz ,oa jkT; 'kklu }kjk ftyk iapk;r ds ek/;e ls lapkfyr ;kstukvksa dh

tkudkjh bysDVªkfud QkesZV esa miyC/k gS A lwpuk ds vf/kdkj vf/kfu;e 2005 ds

17 fcUnq esa tkudkjh miyC/k gS A


v/;k;&17 (eSuqvy&16

eSuqvy&16)

lwpuk izkIr djus ds fy, ukxfjdksa dks miyC/k lqfo/kkvksa dk fooj.k


17.1 lwpukvksa dks turk rd igqpkus ds fy;s foHkkx@laxBu }kjk dh x;h O;oLFkk dk fooj.k

o tSls

iqLrdky;

o

o ukVd@uqDdM+ gkW

o v[kckjksa ds }kjk gka

o izn'kZuh gka

o lwpuk iVy gka

o vfHkys[kksa dk fujh{k.k gkW

o nLrkostkws dh izfr izkIr djus dh O;oLFkk gka

miyC/k foHkkxh; eSuqvy

o

o yksd izkf/kdj.k dh osclkbZV www.zpbetul.nic.in

o vU; izpkj izlkj

ds lk/ku

laLFkk Lo;a ,d

if=dk **xzkeh.k

Hkkjr ** izfrekg

izdkf'kr djrh gSA


v/;k;&18 (eSuqvy&17

eSuqvy&17)

vU; mi;ksxh tkudkfj;kWa


18.1

yksd izkf/kdj.k ls tuekul }kjk lkekU;r% iqNs tkus okys iz'u o muds mRrj

0 lwpuk izkIr djus ds laEcU/k esas

0 vkosnu Ik= ¼ rFkk lUnHkZ ds fy;s ,d Hkjs gq, vkosnu Ik= dh izfr½ lkns dkxt ;k fu/kkZfjr izk:Ik ij

0 'kqYd ,&4 lkbZt & 2@&izfr ist

,&3 lkbZt & 4@& izfr ist

0 lwpuk vkosnu Ik= ij fdl rjg ls ekWxh tk;s&dqN fVIl lkns dkxt ;k fu/kkZfjr izk:Ik ij vkosnu

djus ij

0 lwpuk u nsus o vihy djus ds lEcU/k esa ukxfjd ds vf/kdkj o

vihy djus dh izfØ;k

18.3 izf'k{k.k dk;ZØe dk uke o fooj.k

o izf'k{k.k dk;ZØe @;kstuk ds izHkkjh jgus dh le; lhek

o

izf'k{k.k dk;ZØe dk mÌs';

o izf'kd"k.k dk;Zøe ds HkkSfrd ,oa okf.kfT;d y+{; ¼foxr o"kZ es½

;fn vkosnd dks 30 fnol ds vanj ;fn

lwpuk miyC/k ugh djk;h tkos rks og

vxys mPpkf/kdkjh dks vihy dj ldrk

gSA

o

o

o

o

o

o

o

ykHkkFkhZ dh ik=rk

iwoZis{kk,a ¼;fn gks rks½

iwZoZis{kk,@lgk;rka ¼;fn gks rks½

fn;s tkus okys vuqnku@lgk;rk dk fooj.k ¼ftles vuqnku dh jkf'k

dk fooj.k gks½

vuqnku@lgk;rk ds forj.k dh izfØ;k

vkosnu 'kqYd ¼tgka mfpr gks½

vU; 'kqYd ¼tgka mfpr gks½


o

o

o

o

o

o

o

vkosnu Ik= dk izk:Ik ¼;fn vkosnu lkns dkxt ij gksrk gS rks d`Ik;k

mldk mYys[k djrs ;g crk;s fd vkosnu drkZ vkosnu djrs le;

fdu ckrksa dk o.kZu djsa A½

layXudks dh lwph

layXudks dk izk:Ik

vkosnu djus dh izfØ;k

p;u izfØ;k

izf'k{k.k dk;ZØe dh le;&lkfj.kh ¼;fn gks rks ½

izf'k{k.k ds le; ds ckjs esa vkosnud dks lwfpr djus dk rjhdk

o

izf'k{k.k dk;ZØeksa ds ckjs esa turk dks tkx:d djus ds fy;s yksd

izkf/kdj.k }kjk fd;s fd;s tkus okys dk;Z

o

fofHkUu Lrjksa ij tSls fd ftyk Lrj ij] Cykd Lrj bR;kfn ij

izf'k{k.k dk;ZØeksa ds

o YkkHkkfFkZ;ksa dh lwfp rFkk vU; fooj.k

18.4 yksd izkf/kdj.k }kjk fn;s tkus okys izek.k Ik= vukifr izek.k Ik= vkfn ds laca/k esa tks dh eSuqvy 13 esa uk lfEefyr

gks

o izek.k Ik=] vukifr izek.k Ik= vkfn dk uke o fooj.k

o izek.k Ik=] vukifr izek.k Ik= vkfn izkIr djus gsrq ik=rk

o vkosnu djus ds fy;s dgka @fdlls lEidZ djsa

o vkosnu 'kqYd ¼tgka mfpr gks ½

o vU; 'kqYd ¼tgka mfpr gks ½

o vkosnu Ik= dk izk:I ¼;fn vkosnu lkns dkxt ij gksrk gS rks d`Ik;k mldk mYys[k djrs gq;s

o ;g crk,a fd vkosnudrkZ vkosnu djrs le; fdu ckrksa dk o.kZu djsa A

o layXudksa dh lwph

o layXudksa dk izfØ;k

o vkosnu djus ds ckn yksd izkf/kdj.k esa gksus okyh izfØ;k ¼;gka ij ml izfØ;k dk fooj.k nsa tks

vkosnu }kjk lkjh izkFkfedrk,a iwjh djus ds Ik'pkr~ yksd izkf/kdj.k }kjk dh tkrh gS ½

o vkosnu dh lkjh izkFkfedrk,a lgh rjg ls iwjh djus ds Ik'pkr~ izek.k Ik=] vukifr izek.k Ik=

vkfn tkjh djus ds fy, fu/kkZfjr le; vof/k

o izek.k Ik= ds izHkkoh jgus dh le;&lhek ¼;fn gks rks ½

o uohfudj.k dh izfØ;k ¼;fn gks rks ½

18.5 yksd izkf/kdj.k esa gksus okys iath;u ds laca/k esa

o iath;u dk mnns'; ykxw ugh A


o

o

o

o

o

o

vkosnu dh ik=rk

iwoZis{kk,a ¼;fn gks rks ½

vkosnu djus ds fy;s dgk @fdlls lEidZ djsa

vkosnu 'kqYd ¼tgka mfpr gks ½

vU; 'kqYd ¼tgka mfpr gks ½

vkosnu Ik= dk izk:Ik ¼;fn vkosnu lkns dkxt

ij gksrk gS rks d`Ik;k mldk mYys[k djrs gq;s

;g

o

crk,a fd vkosnudrkZ vkosnu djrs le; fdu

ckrksa dk o.kZu djsa ½

o layXudksa dh lwph

o layXudksa dk izk:Ik

o izHkkoh jgus dh le;&lhek ¼;fn gks rks ½

o uohfudj.k dh izfØ;k ¼;fn gks rks ½

18.6 yksd izkf/kdj.k (Municpal vkfn }kjk VsDl ysus ds laca/k esa

VsDl dk uke o fooj.k

VsDl ysus dk mnns';

VsDl fu/kkZfj.k djus ds fy;s ekinaM o izfØ;k

cM+s (major) fMQkYVlZ dh lwph

ykxw ugh A

18.7 yksd izkf/kdj.k }kjk ukxfjdksa dks nh tkus okys fctyh@ ikuh ds dusD'ku] dusD'ku dks vLFkk;h

@LFkk;h :Ik ls foPNstu] vkfn ds laca/k esa ¼;g lwpuk Lfkkuh; fudk; tSls uxj ikfydk @uxj

ifj"kn @UOCL @

)kjk nh tk ldrh gS ½

o

o

o

o

o

o

o

vkosnu dh ik=rk

iwoZis{kk,a ¼;fn gks rks ½

vkosnu djus ds fy;s dgk @fdlls lEidZ djsa

vkosnu 'kqYd ¼tgka mfpr gks ½

vU; 'kqYd ¼tgka mfpr gks ½

vkosnu Ik= dk izk:Ik ¼;fn vkosnu lkns dkxt

ij gksrk gS rks d`Ik;k mldk mYys[k djrs gq;s

;g

crk,a fd vkosnudrkZ vkosnu djrs le; fdu

ckrksa dk o.kZu djsa ½

layXudksa dh lwph

ykxw ugha


o

o

o

o

o

o

o

layXudksa dk izk:Ik

vkosnu djus dh izfØ;k

vkosnu djus ds ckn izkf/kdj.k esa gksus okyh

izfØ;k ¼;gka ij ml izfØ;k dk fooj.k nsa tks

vkosnu }kjk lkjh

izkFkfedrk,a iwjh djus ds Ik'pkr~ yksd izkf/kdj.k

}kjk dh tkrh gS ½

fcy esa iz;ksx fd;s x;s 'kCnksa dk fooj.k

fcy rFkk vU; lsokvksa ds laca/k esa leL;k gksus

dh fLFkfr esa lEidZ lwpuk

VsfjQ rFkk vU; ns;

18.8 yksd izkf/kdj.k }kjk ukxfjdksa dks nh tkus okyh vU; lsokvksa dk fooj.k

ftys esa xjhch de djus ds iz;klksa ds fy, visf{kr vuqleFkZu vkSj lalk/kuksa dks tqVkus dh n`f"V ls]

lw=lapkyudkjh foHkkxksa] iapk;rh jkt laLFkkvksa] cSadks vkSj vU; foRrh; laLFkkvksa] xSj&ljdkjh laxBuksa o

rduhdh laLFkkvksa vkfn ds lkFk feydj dke djukA

2@ iapk;rh jkt laLFkkvksa ds lkFk izHkkoh


9- jk"Vªh; ifjokj lgk;rk ;kstuk

10- jk"Vªh; o`)koLFkk isa'ku ;kstuk

11- 12okWa foRr vk;ksx

12- ewyHkwr

13- gkFkdj?kk foHkkx

More magazines by this user
Similar magazines