Een lesmap bij de film - Koning van Katoren

koningvankatorendefilm.nl

Een lesmap bij de film - Koning van Katoren

Een lesmap bij de film

KONING VAN

KATOREN


KONING VAN

KATOREN

Film en educatie…

Wie als leerkracht een film bekijkt

met leerlingen in de klas, laat heel wat

aspecten uit de Vakoverschrijdende

Eindtermen (VOET) aan bod komen.

Kennis van de media, cultuuropvoeding

en esthetisch beleven zijn er

enkele van. Maar het gaat verder:

ook de sociorelationele eindtermen

kun je eraan linken, en een film kan

bovendien een bepaalde vakinhoud

weerspiegelen.

In het lesmateriaal van Lessen

in het donker wordt in eerste plaats

de film zélf belicht, zonder daarbij al

te expliciet te verwijzen naar vakinhoud

en eindtermen. Als je enkel een

waaier aan thema’s aanbiedt, krijg je

vaak een té fragmentarische benadering.

Ofwel bestaat de kans dat de

film naar de achtergrond verdwijnt en

enkel het thema overeind blijft in het

klassengesprek. Toch is een kruisbestuiving

nodig en boeiend. Plaats de

film dus in een breed spectrum, waarbij

zowel filmstijl als filminhoud aan

bod komen. Een boeiende uitdaging

voor leerkracht én leerlingen.

Deze lesmap werd opgesteld door

Lessen in het donker in opdracht van

Starway Distribution

Lessen in het donker bewijst dat

een film bekijken in schoolverband

uitdagend, ontroerend en spannend

kan zijn! Jaarlijks kies je als leerkracht

uit een prikkelend filmaanbod en krijg

je er een kant-en-klare lesmap bovenop.

Er zijn vertoningen op zo’n 50 locaties

in Vlaanderen. Alle info vind je

terug op www.lesseninhetdonker.be

doelgroep Koning Van

Katoren: 3de graad lo

en 1ste graad so

Distributeur van de film vanaf 2013

inHoudsopgaVe

Filmfiche _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 4

Regie en productie _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 7

Verhaal _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 11

Filmindrukken verzamelen _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 15

Jan Terlouw _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 19

P 2 P 3

Vragen

De opdrachten van Stach _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 23

Opdracht

Vragen

Bedenk zelf een opdracht

Van boek naar film _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 29

Vragen

Aanpassingen van het verhaal

Opdracht: de eerste tien zinnen

Opdracht: verfilm een hoofdstuk

Het storyboard _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 37

Bibliografie _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 41

Fiche voor de leerlingen _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 42

FilmFicHe

Kopieer de filmfiche op de volgende pagina voor je leerlingen. Zo zijn

ze meteen goed voorbereid op de voorstelling. Ook voor je collega’s die de

leerlingen vergezellen, kan het een handige leidraad zijn.


fIlmfIchE

tecHniscHe Kaart

Nederland, 2012

Regie: Ben Sombogaart

Scenario: Bart Westerlaken &

Sander Burger, gebaseerd op het

boek van Jan Terlouw

Producent: Kees Kasander

Camera: Reinier van Brummelen

Decor: Lily Pungitore

Met: Mingus Dagelet, Abbey

Hoes, Gerardjan Rijnders, Hans

Dagelet, Hugo Koolschijn, Sabri

Saad El Hamus

Distributie in België: Starway

Film Distribution & Benelux

Film Distributors

samengeVat

De oude koning van Katoren is

stervende en vertelt aan zijn vriend

en kamerheer Gervaas dat de ministers

de macht zullen grijpen

wanneer hij dood is. In zijn laatste

woorden smeekt hij Gervaas om

een nieuwe koning te vinden. Diezelfde

nacht wordt Stach geboren.

Zeventien jaar later stelt Stach de

vraag die niemand durfde te stellen:

wat moet iemand doen om

koning van Katoren te worden?

Aanvankelijk willen de ministers

hem meteen naar het front sturen,

maar ze durven niet, want er

is nogal veel persaandacht voor

deze jongen. Dus besluiten ze om

de jonge lastpost vijf onmogelijke

opdrachten te geven…

oFFiciële site

www.koningvankatorendefilm.be/

Neem ook een kijkje op de Facebookpagina

Koning van Katoren

de film

Vragen

• Welke film verwacht je als je

de titel hoort? Welk filmgenre?

In welke tijd denk je dat

de film zich zal afspelen? Op

welke locaties? Waar komt die

verwachting vandaan?

• Heb je het boek gelezen? Misschien

kan je de anderen vertellen

waar dat boek precies

over gaat, wat je van het boek

vond, en wat je verwacht van

de film? Ken je nog andere

boeken van Jan Terlouw?

• Welke (soort) boeken lees

je graag? Welk boek zou je

graag verfilmd willen zien en

waarom?

Vóór je naar

de Film gaat!

Wie het boek heeft gelezen zal

benieuwd zijn naar de verfilming

ervan. Maar ook wie het niet heeft

gelezen, zal van de film genieten.

Dit is een avontuurlijk verhaal met

een stevige portie spanning. Het

zal je als kijker meeslepen over

berg en dal tot in de vreemdste

dorpen van het koninkrijk Katoren.

Dat koninkrijk heeft trouwens niets

met de middeleeuwen te maken.

KONING VAN KATOREN is net een

heel hedendaagse film, met knipogen

naar grootse Hollywoodproducties

als THE HUNGER GAMES.

P 4 P 5


REGIE EN

pROducTIE

Ben somBogaart

Ben Sombogaart (°1947) is één

van de meest succesvolle Nederlandse

regisseurs. Hij won een International

Emmy Award voor de

jeugdfilm HET ZAKMES (1992) en

was genomineerd voor een Oscar

voor de film DE TWEELING (2002).

Sombogaart heeft zich lang gespecialiseerd

in jeugd- en kinderfilms.

Zo was hij de man achter de Annie

M. G. Schmidt-verfilmingen ABEL-

TJE (1998) en PLUK EN DE PET-

TEFLET (2004) en regisseerde hij

de verfilming van Thea Beckmans

KRUISTOCHT IN SPIJKERBROEK

(2006).

Verder regisseerde hij ook de

Nederlandse kaskrakers BRIDE

FLIGHT (2008) en DE STORM

(2009). Helaas worden Nederlandse

kaskrakers nog zelden in Vlaanderen

vertoond, dus is het niet

zo verwonderlijk als deze titels je

niets zeggen.

Ben Sombogaart: “Toen ik het

boek herlas – want ik had het ooit

al voorgelezen aan mijn kinderen

– dacht ik: ‘dit is nog zo ontzettend

actueel, het verhaal is nog steeds

zo herkenbaar voor mensen van

nu, daar moet je gewoon een film

van kunnen maken.”

P 7


Weetjes

De film is gebaseerd op het beroemde

jeugdboek van Jan Terlouw,

die nog andere klassiekers

schreef, zoals Oorlogswinter en

Oosterschelde, windkracht tien.

Het boek werd voor het eerst gepubliceerd

in 1971, meer dan 40

jaar geleden dus.

De film werd gemaakt met een

budget van 5 miljoen euro. Dat

lijkt veel, maar dat is niets vergeleken

met wat zo’n avonturenfilm

gemiddeld kost. (78 miljoen dollar

voor THE HUNGER GAMES, 170

miljoen dollar voor SNOW WHITE

AND THE HUNTSMAN).

De film werd niet enkel in Nederland

opgenomen. De ploeg

verhuisde ook voor zeven weken

naar Italië. Hoofdrolspeler Mingus

Dagelet: “Dat was te gek! Prachtige

locaties, heel mooie sets en

één groot avontuur. De film is één

groot avontuur, maar dat was het

ook om hem te maken”.

Voor de slotscène aan de kerk

werd een oproep gedaan in kranten

en tijdschriften: iedereen die

er zin in had mocht komen. Het

enige wat je moest doen was een

kussen en een gsm meebrengen.

Uiteindelijk daagden er bijna 1000

figuranten op.

surFtip

Op de facebookpagina van deze

film staan enkele heel mooie making-offilmpjes

van de film.

P 8 P 9


VERhAAl

Er was eens het koninkrijk Katoren.

In Wiss, de hoofdstad van Katoren,

is de oude koning stervende. Na

zijn overlijden bewaart zijn kamerheer

Gervaas de zegelring, maar

hij kan niet voorkomen dat de ministers

de macht grijpen. Diezelfde

nacht wordt de goedlachse Stach

geboren, maar nog voor de dag

aanbreekt, is hij al wees: zijn vader

valt van de Sint-Aloysiuskathedraal

en zijn moeder sterft van verdriet.

Het is Gervaas, de oom van Stach,

die de jongen zal opvoeden.

Zeventien jaar later stapt Stach

naar de ministers om hen te vragen

wat iemand moet doen om

koning van Katoren te worden.

Meerdere malen hebben anderen

dit ook gevraagd, maar die zijn

stuk voor stuk verdwenen. Toch is

Stach ervan overtuigd dat de ministers

hem niet zullen straffen.

Hij is immers nog maar 17. Een

onschuldige jongen met jeugdige

overmoed. Wat kunnen ze hem

maken? De ministers besluiten

om de jonge lastpost vijf onmogelijke

opdrachten te geven.

Als eerste proef moet Stach de

knobbelneuzen van Afzette-Rije

genezen. Tijdens zijn reis naar het

stadje ontmoet hij Kim, een ambitieuze

studente journalistiek, die

Stachs plan om koning te worden

weglacht. Maar Stach weet met

een list het recept te bekomen

waarmee je knobbelneuzen kan

genezen en slaagt glansrijk in zijn

eerste opdracht.

P 11


Stach reist vervolgens naar Uikumene

waar schuivende kerken

enorme verwoestingen veroorzaken,

maar ook hier weet Stach,

met de hulp van de plaatselijke

kerkleiders, het probleem op te

lossen. Stach is nu een beroemdheid

in Katoren. Zelfs de sceptische

Kim moet toegeven dat ze

Stach heeft onderschat.

De ministers besluiten alles op

alles te zetten. Stach moet, als

derde proef, de draak van Smook

vernietigen. En daar gaat het mis.

De overmoedige Stach raakt ernstig

gewond wanneer hij de draak

besluipt. Kim smeekt Stach om

zijn gevaarlijke koningsdroom

op te geven. Maar opgeven doet

Stach niet. Samen met de burgemeester

van Smook bedenkt hij

een ingenieus plan. Hij verslaat

de draak, maar de burgemeester

van Smook sterft tijdens het gevecht.

Stach reist voor zijn vierde opdracht

naar Ekilibrië waar de magiër

Pantaar al honderden jaren elke dag

aan een willekeurig huis aanbelt

en een aalmoes vraagt. Enkel als

de mensen hun kostbaarste bezit

afgeven, laat de magiër hun met

rust. Het komt tot een duel tussen

de jongen en de magiër. Na de

dood van de tovenaar, keert Stach

terug naar Wiss, waar hij als een

held wordt onthaald.

Maar de ministers waren nooit van

plan om Stach toe te laten tot de

troon. Hun laatste opdracht blijkt

ook hun meest zinloze: Stach moet

van de Sint-Aloysiuskathedraal

springen. Een sprong die hij nooit

kan overleven. Maar als Stach

geen koning wordt, breekt er oorlog

uit in Katoren. Stach voelt zich

verraden en weet niet wat hij moet

doen. Er is geen redding of oplossing

mogelijk, tenzij er hulp komt

uit onverwachte hoek.

P 12 P 13


fIlmINdRuKKEN

VERzAmElEN

Enkele leuke manieren om kort na

de film de indrukken en reacties

van de leerlingen op te vangen.

BaBBelBox

Je kan na de filmvoorstelling met

een camera (gsm/iPhone) de leerlingen

naar een eerste reactie vragen.

Het is niet de bedoeling dat

ze een lange redevoering houden,

maar dat ze snel (bijvoorbeeld 10

sec per persoon) even reflecteren.

De nadruk ligt op het spontaan

reageren van de leerlingen. Het

is niet de bedoeling dat ze hun

reacties voorbereiden. Je kan de

‘interviews’ zelf doen, of laten

doen door één van de leerlingen.

Nadien kan je de filmpjes met reacties

meenemen naar de klas als

start van de bespreking.

de 5 ‘W’ Vragen

Je kan het verhaal kort samenvatten

door een antwoord te geven

op de 5 ‘W’-vragen:

• WAAR speelt het verhaal zich

af?

• WANNEER speelt het verhaal

zich af?

• Over WIE gaat het verhaal?

• WAT doet het hoofdpersonage?

• WAAROM doen hij dat?

De antwoorden op deze vragen

brengen alle belangrijke info uit

de film overzichtelijk samen.

P 15


algemene Vragen

• Heb jij je verveeld tijdens de

film of net niet?

• Vond je de film vooral grappig,

spannend of ontroerend?

Hoezo?

• Was de film wat je ervan verwacht

had? Hoezo?

• Was er iets in de film dat jou

stoorde? Hoezo?

• Vind jij dat KONING VAN KA-

TOREN een jeugdfilm is of

zouden ook volwassenen de

film leuk vinden?

eigen trailer

BedenKen

In een trailer moet een filmmaker

de bioscoopbezoeker op een paar

minuten tijd overtuigen om naar

zijn film te komen kijken. Welke

scènes zouden de leerlingen zeker

in een trailer van deze film steken?

Waarom? Kunnen ze vijf momenten

opsommen die een goed

beeld van de film geven?

treFWoorden

Leg een groot blad in de klas en

laat de leerlingen een trefwoord

noteren dat volgens hen bij de

film past. Enkele voorbeelden:

mooi, grappig, dwaas, raar, saai,

fantasierijk, belachelijk, schattig,

een mooi decor, goeie acteurs…

Gebruik dit om verder te gaan met

de bespreking. Kunnen ze hun mening

motiveren?

P 16 P 17


JAN TERlOuw

Iedereen kent de Nederlander

Jan Terlouw (°1931) als populaire

jeugdboekenschrijver, maar hij

begon zijn professionele loopbaan

als fysicus. In 1964 promoveerde

hij op onderzoek naar kernfusie.

In 1970 besliste Terlouw zijn leven

over een andere boeg te gooien.

Op aanraden van zijn vrouw begon

hij jeugdboeken te schrijven,

met in 1970 zijn eerste wapenfeiten:

Oom Willibrord en Pjotr.

Terlouw bouwde ook met succes

een carrière uit in de Nederlandse

politiek. In 1971 kwam hij voor D66

in de Tweede Kamer. Kort daarna

werd hij fractievoorzitter. Hij behaalde

in 1981 met D66 een grote

verkiezingsoverwinning, en werd

minister van Economische Zaken

en twee keer op rij vicepremier.

Ook in zijn jeugdboeken komt zijn

politieke betrokkenheid aan bod.

Vaak zit er een boodschap in die

jongeren confronteert met maatschappelijke

en politieke problemen.

Koning van Katoren is één van de

bekendste boeken van Jan Terlouw.

Een 17-jarige jongen moet

zeven opdrachten vervullen om

koning van Katoren te worden.

Die opdrachten vertonen verdacht

veel gelijkenissen met de problemen

van zijn tijd. In 1972 werd het

bekroond met de Gouden Griffel.

Een boek dat ook veel weerklank

vond was Oorlogswinter (1972).

Het is het verhaal van de 15-jarige

Michiel tijdens de laatste winter

van de tweede Wereldoorlog. Hij

P 19


aakt betrokken bij illegale activiteiten

en moet daar een hoge prijs

voor betalen. Ook voor dit boek

kreeg Terlouw in 1973 de Gouden

Griffel. Het stond ook op de Honour

List van de Hans Christian

Andersen Award. In 2008 werd het

ook succesvol verfilmd door Martin

Koolhoven.

Terlouw: “Ik vind zelf De Kloof één

van mijn beste boeken. Waarom

willen de mensen elkaar niet begrijpen,

waarom is er een kloof?

Omdat sommige mensen daar belang

bij hebben, iets te verbergen

hebben. Ik wil in mijn boeken iets

overbrengen, de lezer helpen de

juiste vraag te stellen. Stel jezelf

de vraag waarom er een kloof is

tussen mensen. Echte antwoorden

zijn er niet, maar het gaat om

het stellen van de vraag.”

Wetenschap vinden we niet direct

terug in zijn jeugdboeken: “niet

in de zin van research,” aldus Terlouw,

“maar wel in de zin van logica.

Als je nou een rode draad wilt

zien in mijn boeken voor de jeugd,

dan is het dat de hoofdpersonen

dingen niet uit de weg gaan. Ze lopen

er niet omheen, maar nemen

de verantwoordelijkheid.”

Vragen

• Welke boeken ken je van Jan

Terlouw? Heb je er al enkele

gelezen?

• Lees je graag boeken? Waarom?

• Wie is je favoriete schrijver?

• Wat is je favoriete boek?

• Kan je ook vertellen waarom?

• Zoek je soms naar informatie

over de schrijver van een boek

dat je gelezen hebt? Waarom

zouden mensen dat doen?

tip

Ben je gefascineerd door het land

Katoren? Jan Terlouw schreef in

2007 een vervolg op het boek:

Zoektocht in Katoren. Al komen

Stach en Kim er helaas niet in

voor.

P 20 P 21


dE

OpdRAchTEN

VAN STAch

Aan het verhaal van KONING

VAN KATOREN kan je wel zien dat

de schrijver veel interesse heeft

voor politiek. De opdrachten van

Stach symboliseren telkens een

maatschappelijk probleem: milieuvervuiling,

kerkelijke verzuiling,

honger naar geld en macht...

De opdrachten waar Stach voor

komt te staan, zijn ruim veertig

jaar na het verschijnen van de

eerste druk van Koning van Katoren

nog steeds actueel.

Jan Terlouw: “Koning van Katoren

ontstond doordat ik in de politiek

ging. De opdrachten die Stach in

Koning van Katoren moet verrichten

gingen over ideeën die bij mij

leefden. De werken van Stach waren

er eerder dan het verhaal. Ik

vertelde de kinderen zeker dertig

verhalen over een jongen die koning

kon worden als hij opdrachten

vervulde. Toen ik ze ging opschrijven

dacht ik: laat ik de échte problemen

nemen, al is het in de gedaante

van draken en tovenaars.”

P 23


opdracHt

Weet je de vier eerste opdrachten

uit de film nog? Bekijk samen

met je klasgenoten hoe je het probleem

van de vier steden kan vertalen

naar een groot maatschappelijk

probleem.

Hieronder vind je de uitwerking

van deze opdracht, met bijkomende

vragen om elk maatschappelijk

probleem samen met de klas onder

de loep te nemen.

OPDRACHT I: DE kNOBBElNEUzEN

VAN AFzETTE EN RIJE

Na de karige avondmaaltijd vraagt

Stach of de burgemeester soms een

boek heeft over de knobbelkwaal.

Dat blijkt er niet te zijn. De Tara’s

zijn bang dat de mensen zelf gaan

prutsen en dat zou een rampzalige

afloop kunnen hebben. Daarom

weigeren ze medewerking aan zo’n

boek. Er zijn Tara’s en leken en

daar moet niet een groep van halftara’s

tussenin komen.

(p. 107)

Als je iets hebt wat anderen nodig

hebben, en nergens anders

kunnen krijgen, kan je heel veel

geld vragen. Maar is dat eigenlijk

wel eerlijk?

VRAgEN

• Hoe is de sfeer in Afzette en

Rije; hoe voelen de mensen

zich?

• Welk maatschappelijk pro-


bleem komt met deze opdracht

aan bod?

Vind je het terecht dat de Tara’s

zoveel geld vragen voor

hun zalf?

• Gaan de mensen in Afzette en

Rije op de juiste manier met

het probleem om?

• Hoe zou jij als burgemeester

omgaan met de Tara’s?

• Zijn er in onze maatschappij

mensen die heel veel geld vragen

voor iets wat niet zo duur

is om te maken?

Een boek schrijven kost niet

veel: enkel pen en papier.

Moet een boek dus ook maar

goedkoper worden?

• Waarom mag je eigenlijk geen

films of muziek illegaal downloaden?

OPDRACHT II: DE SCHUIFElEN-

DE kERkEN VAN UIkUMENE

“In de middeleeuwen of daaromtrent,”

vertelt de burgemeester, “zijn

hier twaalf kerken en kathedralen

gebouwd. De een wat eerder, de ander

wat later […] Maar nu het eigenaardige.

In het grijs verleden zijn die

kerken begonnen zich te bewegen.”

“Bedoelt u dat ze zich verplaatsen?”

“Ze verplaatsen zich. Ze verplaatsen

zich heel langzaam, maar zeer duidelijk.

En je begrijpt, alles wat die

logge, stenen gevaarten op hun weg

tegenkomen, verpletteren ze. Als

stoomwalsen.”

(p. 78)

Hebben wij een probleem in onze

multiculturele maatschappij? Hoe

creëren we een tolerante samenleving?

VRAgEN

• Hoe is de sfeer in Uikumene;

hoe voelen de mensen zich?

• Welk maatschappelijk pro-


bleem komt met deze opdracht

aan bod?

Benoem enkele overeenkomsten

tussen het probleem in

Uikumene en in België.

• Zijn er leerlingen met verschillende

religies in de klas? Zo ja,

welke?

• Als niet alle leerlingen dezelfde

religie hebben, zorgt dat

soms voor problemen of wrijvingen

in de klas of op school?

En op straat?

• Is het soms vervelend om een

andere religie te hebben dan

de meeste mensen?

• Wordt er vandaag in onze wereld

ergens oorlog gevoerd

waar religie een belangrijke

rol speelt? Waarom doen


mensen dat, denk je?

Vind je de oplossing in de film

een goede oplossing?

P 24 P 25


OPDRACHT III:

DE TOVENAAR VAN EkIlIBRIë

“Iedere dag moet het vuur worden

gevoed. Het is mijn taak om te

zorgen dat het offer er iedere dag

komt. Vijfhonderd jaar lang heb ik

dat gedaan. Iedere dag. Iedere dag

heb ik iemand iets afgenomen wat

hij of zij liever had gehouden. Om

de stad te redden.”

(p. 136)

Moeten de burgers af en toe iets

opofferen voor de gemeenschap?

VRAgEN

• Hoe is de sfeer in Ekilibrië; hoe

voelen de mensen zich?

• Welk maatschappelijk probleem

komt met deze opdracht

aan bod?

• Iedereen heeft verantwoordelijkheden,

plichten en opdrachten.

Iedereen moet zich

houden aan bepaalde afspraken.

Die gelden thuis, in de

klas, op school en in het verkeer.

Stel een lijst op met de

belangrijkste verantwoorde-


lijkheden en afspraken waaraan

je je moet houden.

Staat tegenover elk van die

plichten ook een recht?

• Waarom moeten mensen eigenlijk

belastingen betalen? Is

dat niet stom?

• Welke regel of afspraak vind jij

zinloos? Thuis? Op school? En

elders?

• Waarom is die regel opgesteld?

Wil je die regel gewoon

afschaffen? / Wil je een nieuwe

regel opstellen?

OPDRACHT IV:

DE DRAAk VAN SMOOk

“Kunt u me iets over het monster

vertellen?” vraagt Stach.

“Welzeker.”

De burgemeester vertelt hoe de

draak de omgeving vergiftigt met

de gassen en dampen die hij uitblaast.

Hoe plant en dier niet meer

kunnen leven op de plaats waarlangs

hij is gegaan. Hoe door zijn

braaksel het water vol ongedierte

komt en door zijn adem de lucht

bederft.

(p. 54)

Hebben we werkelijk een vervuilingprobleem

op de wereld? En

als dat zo is, wat kunnen we daar

aan doen?

VRAgEN

• Hoe is de sfeer in Smook; hoe

voelen de mensen zich?

• Gaan de mensen in Smook op

de juiste manier met het probleem

om?

• Welk maatschappelijk pro-


bleem komt met deze opdracht

aan bod?

Benoem enkele overeenkomsten

tussen het probleem (of

de problemen) in Smook en in

België.

• Wordt er in de klas of thuis

soms gesproken over de opwarming

van de aarde? Wat

weten jullie daar zoal over?

• Ben je zelf milieubewust? Wat

is dat precies? Merk je dat er

thuis wat wordt aan gedaan?

(energieverbruik, minder met

de wagen rijden…)

• Wat kan de regering doen om

onze planeet minder te laten

vervuilen?

• Wat kan jij zelf doen om onze

planeet minder te vervuilen?

opdracHt:

zelF een opdracHt

BedenKen

Bedenk zelf een opdracht voor

Stach, die ook verwijst naar een

probleem uit je buurt. Maak er een

verhaal van en verzin hoe Stach

dat probleem zou oplossen.

In het boek Koning van Katoren

geeft Jan Terlouw zelf al enkele

voorbeelden, misschien moet je

één van deze opdrachten nemen:

• De leugenbron van St. Boontje

Parochie

• De opholslaande klokken van

Tijdgeest

• Het brandende lachgas van

Pretheuvel

• De stoute dienstmeisjes van

Rangenenstanden

• Het stollende kwikzilver van

Luibuizerhuizen

• De hondenplaag in Poepopdestoep

P 26 P 27


VAN bOEK

NAAR fIlm

Een film is nooit helemaal zoals

het boek. Dat stelt mensen soms

teleur. Ze hebben in hun hoofd zelf

verzonnen hoe een personage eruitziet.

Maar film bestaat nu eenmaal

uit beeld, en degene die de

film maakt moet beslissen: zo ziet

ze eruit, zo is ze gekleed, gekapt…

Soms wordt er ook iets uit het

boek weggelaten of wordt er iets

verzonnen. “Het boek is helemaal

anders!” roept iedereen dan. Het

boek is inderdaad anders, want

film is nu eenmaal iets anders dan

een boek.

Vragen

• Wat zijn de grote verschillen

tussen boeken en films?

• Zijn er ook gelijkenissen?

• Wat doe je het liefst: een boek

lezen of een film bekijken?

Waarom?

Als je de leerlingen vraagt naar

het verschil tussen boek en film

zullen ze antwoorden: een boek

lees je en naar een film kijk je.

Bij het lezen van een boek kan je

fantaseren hoe de decors en personages

eruitzien. Een boek lezen

duurt soms weken, een film heb je

op anderhalf uur gezien… Maar er

zijn nog belangrijke verschillen.

P 29


ElkE lEzER IS EEN REgISSEUR.

Een boek bestaat uit letters, woorden,

zinnen, soms een tekening,

die iets verbeelden. Een film bestaat

uit beelden en geluid.

Bij het lezen van een boek fantaseer

je zelf over alle figuren

en decors, op basis van aanwijzingen

en beschrijvingen van de

auteur. Een film is ‘één specifieke

verbeelding’, één mogelijke interpretatie

van de aanwijzingen, namelijk

die van de scenarist en de

filmregisseur.

EEN FIlMMAkER HEEFT

gEEN TIJD.

Een scenarist en regisseur hebben,

in tegenstelling tot een auteur,

minder dan 2 uur de tijd om

hun verhaal aan het publiek te

vertellen. Bovendien moeten filmbeelden

een bepaalde dynamiek

bevatten om onze aandacht vast

te houden. Een filmverhaal moet

onmiddellijk duidelijk zijn, terwijl

je in een boek een passage kan

herlezen: de lezer bepaalt zelf het

tempo. Hij/zij kan enkele dagen,

weken, zelfs maanden over een

boek doen. Een schrijver kan zijn

boek zo lijvig maken als hij maar

wil. Hij kan allerhande details

opnemen, lange beschrijvingen

geven, de gedachten van iemand

verwoorden…

Daar hebben de filmmakers geen

tijd voor! In een film zit er zelden

een overbodig beeld. Elke persoon,

plaats, of handeling in de

film heeft een bepaalde functie.

Een film neemt je van bij het begin

bij de hand om je zo snel en

duidelijk mogelijk in het verhaal te

betrekken, en geeft je binnen de

kortste keren antwoord op de 5 Wvragen

(wie, wat, waar, waarom

en wanneer).

MEER PERSONAgES…MEER

ACTEURS

Vaak komen er in een boek meer

personages voor dan in een film.

Redenen hiervoor zijn: meer personages

in de film wil ook zeggen

dat er meer acteurs/actrices nodig

zijn, dus wordt de film duurder. De

film zou ook heel lang gaan duren

als al die personages aan bod

moeten komen. Het filmverhaal

zou ook te ingewikkeld worden.

de aanpassingen

Van Het VerHaal

De meest ingrijpende fase in de

transformatie van boek naar film

is het schrijven van het scenario.

Verhaallijnen en personages

worden geschrapt, toegevoegd

of veranderd. En dat was bij de

verfilming van Koning van Katoren

niet anders.

Mag een scenarist doen wat hij wil

als hij een boek verfilmt? Natuurlijk

niet. Hij moet er in de eerste plaats

voor zorgen dat de kijker van de

film dezelfde emoties ondergaat

als de lezer van het boek. Als de

lezer het boek heel erg spannend

vond, moet ook het bioscooppubliek

op het puntje van zijn stoel

zitten. Is dat gelukt, vind je?

We bespreken hier alvast de belangrijkste

weglatingen, veranderingen

en toevoegingen.

WEglATINgEN

In de film moet Stach vijf opdrachten

vervullen, in het boek zijn

dat er zeven. Eigenlijk acht, want

volgens de ministers was de opdracht

waar Stach van de toren

moest springen ‘maar een grapje’.

P 30 P 31


De opdrachten die de film niet gehaald

hebben zijn:

• De vogels van Decibel (waarin

Stach de mensen terug leert

luisteren naar elkaar)

• De granaatboom van Wapenfelt

(waar Stach de mensen

leert om eens te stoppen met

wapens te maken)

• De stenen stoel van Stellingwoude

(waar je enkel in kan

zitten als je de toestemming

krijgt van het gezag).

TOEVOEgINgEN

Kim komt ook in het boek voor,

toch is enkel haar naam hetzelfde

gebleven. Eigenlijk is ze zoveel

veranderd dat je niet van een verandering,

maar van een toevoeging

mag spreken. In het boek is

Kim een dochter van een van de

burgemeesters. Stach ontmoet

Kim maar heel even, en schrijft

haar tijdens het avontuur regelmatig

een brief.

In de film heeft Kim een heel andere

rol. Als dochter van een minister

en verslaggeefster voor de grootste

krant van het land, Katoren in

druk, is ze eerst heel sceptisch tegenover

Stach. Maar stilaan wordt

ze verliefd op hem… En zo komt er

ook een love-story in dit verhaal.

VERANDERINgEN

De filmmakers hebben niet enkel

het aantal opdrachten veranderd,

maar ook de volgorde van deze

opdrachten.

Dit is volgorde in het boek:

1. De vogels van Decibel

2. De granaatboom van Wapenfelt

3. De draak van Smook (opdracht

4 in de film)

4. De schuifelende kerken van

Uikumene (opdracht 2 in de

film)

5. De sprong van de Aloysiustoren

(opdracht 5 in de film)

6. De knobbelneuzen van Afzette-Rije

(opdracht 1 in de film)

7. De tovernaar van Ekilibrie (opdracht

3 in de film)

8. De stenen stoel van Stellingwoude

Tot slot is er behoorlijk moeite gedaan

om het verhaal uit 1971 naar

2012 te verplaatsen. Denk maar

aan de blogs, mobiele telefoons

en digitale camera’s… Toch zijn

de makers op dat gebied trouw

gebleven aan de wereld van het

boek. Ook het boek zit immers vol

verwijzingen naar technologieën

die in 1971 nieuw waren. Kijk maar

naar deze zin uit het boek:

Minister Zuiver heeft geen telefoon.

Hij heeft nooit over het bezwaar

kunnen heenstappen dat

daarvoor PTT-mensen met vuile

voeten het huis zouden moeten betreden

en bovendien vindt hij zo’n

hoorn aan het oor onhygiënisch.

(p. 148)

VRAgEN

• Wie heeft het boek gelezen?

Wat vond je er van?

• Vond je dat er te weinig opdrachten

in de film zaten? Of

vond je het aantal opdrachten

net goed?

• Wat vond je van het liefdes-

verhaal? Paste dit binnen de

film? Zou jij dit nog meer uitgewerkt

hebben, of net minder?

Waarom?

• Wat vond je van de volgorde

van de opdrachten? Werd het

steeds spannender? Zou een

andere volgorde beter geweest

zijn?

• Mag dat eigenlijk zomaar? Al

die dingen uit het boek veranderen?

Waarom zouden filmmakers

dit doen?

• Waarom werd dit boek verfilmd,

denk je?

• Denk je dat het moeilijk is om

een boek te verfilmen? Waarom

wel of waarom niet?

• Wanneer is een boekverfilming

geslaagd?

P 32 P 33


opdracHt: de

eerste tien zinnen

Vergelijk de eerste scene van de

film met de eerste pagina uit het

boek.

Deze geschiedenis gaat over het

land Katoren.

Het begint op een nacht, zeventien

jaar geleden. Voor twee mensen

was die nacht in het bijzonder belangrijk.

Voor de koning van Katoren

en voor Stach.

Voor de koning was het de laatste

nacht. Hij stierf. Hij was tachtig

jaar en moe van het regeren. Een

vriendelijk en gelukkig man was

hij geweest. Het had hem altijd

meegezeten. Ook deze nacht kreeg

hij zijn zin. “Als ik sterf,” had hij

dikwijls gezegd,”moet het stormen

en hagelen, bliksemstralen moeten

de lucht doorklieven en rukwinden

moeten takken afscheuren. Op een

warme lentenacht vol bloemengeur

en zacht geruis kan ik niet

sterven. Dan wil ik een wandeling

maken langs de vijvers in het park

en naar de zwanen kijken, of een

groot vuurwerk afsteken.”

Welnu, toen hij zijn ogen voorgoed

sloot beleefde Wiss de hoofdstad

van Katoren het hevigste noodweer

van de eeuw. De ziel van de

oude, vermagerde koning verliet

zijn lichaam en de storm voer hem

naar plaatsen waar geen levende

ooit was geweest.

Voor Stach was het een bijzondere

nacht want hij werd geboren. Zijn

moeder klemde haar tanden op

elkaar toen een hevige donderslag

het eenvoudige huisje deed sidderen

en Stach slaakte zijn eerste triomfantelijke

kreet. Zijn ogen stonden

wijd open, zodat de vroedvrouw

kon zeggen:

‘Het is een jongen en hij heeft blauwe

ogen.’

opdracHt: VerFilm

een HooFdstuK

Om een scenario te schrijven gebaseerd

op een boek, moet je

eerst weten wat verfilmbaar is en

wat niet. Lees vanaf halverwege

pagina 80 tot aan de witregel op

pagina 85 de avonturen van Stach

in het boek. Bedenk wat je wel

en niet kan laten zien en horen in

film. Onderstreep wat je in de film

(in beelden) kan laten zien met

een rode pen. Wat je kan horen

(de gesproken tekst) onderstreep

je met een blauwe pen.

Let op: aangezien je de gedachten

van de personages niet zomaar

kan verfilmen, tellen die niet mee.

Daar zul je een andere oplossing

voor moeten bedenken. Kun je

een voorbeeld geven?

VOORBEElDEN

• In het boek wordt Uikemene

uitgebreider beschreven dan

in de film en krijgt Stach de

situatie uitgelegd tijdens een

wandeling met de burgemeester.

In de film krijgt Stach

de uitleg in een kerk en er zijn

minder schuifelende kerken

dan in het boek. Door moderne

monitoren – met daarboven

de kerknamen - wordt

de kwestie zichtbaar gemaakt.

De zingende koren maken het

probleem (en de uiteindelijke

oplossing) letterlijk hoorbaar.

• Andere kenmerken die wel in

het boek kunnen, en niet in

de film:de gedachten van de

personages, een uitgebreide

uitleg van de situatie en een

veelvoud aan personages: in

de film is bijvoorbeeld een

kerkbestuurder geschrapt. Wel

in films, niet in boeken: muziek,

montage, ultrakorte dialogen,

een snelle blik op een

locatie of situatie is in een film

voldoende, maar moet in een

boek uitgebreider omschreven

worden.

P 34 P 35


Tekeningen van Gijs van der Lelij

hET

STORybOARd

Wat is een

storyBoard?

Voor de opnames van een film

beginnen, wordt er vaak een storyboard

gemaakt. Dat is een soort

stripverhaal van alle afzonderlijke

beelden in de film, zodat de mensen

die zich bezighouden met de

opnames, precies weten wat ze

moeten opnemen. Daarin worden

ook al de camerastandpunten

uitgetekend: film je iemand van

dichtbij (close-up), van zijn navel

tot aan zijn hoofd (medium shot),

of van ver weg (long shot).

Voor KONING VAN KATOREN werden

heel wat shots op voorhand

uitgetekend door Gijs van der Lelij.

Hij is een storyboard-artist. Dat

is iemand die als beroep heeft: het

tekenen van storyboards. Je kan

hem aan het werk zien in dit filmpje

https://vimeo.com/27189418.

(Je kan het filmpje vinden op

https://vimeo.com/ door te zoeken

naar “Drawing a storyboard”).

Hiernaast zie je een voorbeeld uit

het storyboard van KONING VAN

KATOREN. Dit is de (heel dure)

scène met de schuifelende kerken.

Dankzij deze tekeningen wisten

de crewleden welke beelden er

nodig waren, en – minstens even

belangrijk – welke niet. Zo kon de

decorontwerper uit het storyboard

afleiden dat hij zich voor het middelste

beeld moest concentreren

op de daken van de kerken, en niet

zozeer op de voorgevels.

P 37


opdracHt:

teKen zelF een

storyBoard uit.

Teken op de volgende bladzijde

de storyboard uit voor het gevecht

tussen Stach en de draak van

Smook.

Denk na over de beeldcompositie:

Wat laat je zien en wat niet? Film je

van dichtbij (close-up) of van ver

af (long shot)? Van op ooghoogte,

van boven naar beneden (vogelperspectief)

of van onder naar boven

(kikkerperspectief)?

Indien deze kaders te klein zijn,

mag je ook elke tekening op een

apart blad maken.

P 38 P 39


IblIOGRAfIE

• BENELUX FILM DISTRIBUTIE Persmap Koning van Katoren, Amsterdam,

2012

• FANNES P. Jan Terlouw, in: Cobra.be (24 oktober 2012)

• GOOSSENS J. De verkiezingskrant van Katoren: zeven werken voor

zeven partijen, Amsterdam, 2012

• JEKINO Lesmap Kauwboy, Brussel, 2012

• LESSEN IN HET DONKER Enkele verschillen tussen boek en film,

Brugge, 2008

• TERLOUW J. Koning van Katoren, Rotterdam, 1971

• VAN LANEN M. Lesbrief Koning van Katoren, Amsterdam, 2012

FICHE VOOR DE lEERlINgEN:

Op de volgende pagina vind je een fiche voor de leerlingen. Daarop staan

een aantal trefwoorden, citaten en vragen die met de film te maken hebben.

Je kan deze fiche gebruiken als leidraad tijdens de bespreking van

de film.

P 41


De film is gebaseerd op het beroemde jeugdboek van Jan Terlouw,

die nog andere klassiekers schreef, zoals Oorlogswinter en Oosterschelde,

windkracht tien. Het boek werd voor het eerst gepubliceerd

in 1971, meer dan 40 jaar geleden dus.

“Toen ik het boek herlas – want ik had het ooit

al voorgelezen aan mijn kinderen – dacht ik: ‘dit

is nog zo ontzettend actueel, het verhaal is nog

steeds zo herkenbaar voor mensen van nu, daar

moet je gewoon een film van kunnen maken.”-

Regisseur Ben Sombogaart

Op de facebookpagina van deze film staan enkele

heel mooie making-offilmpjes van de film.

Jan Terlouw: “Koning van Katoren ontstond doordat

ik in de politiek ging. De opdrachten die Stach

in Koning van Katoren moet verrichten gingen

over ideeën die bij mij leefden. De werken van

Stach waren er eerder dan het verhaal. Ik vertelde

de kinderen zeker dertig verhalen over een

jongen die koning kon worden als hij opdrachten

vervulde. Toen ik ze ging opschrijven dacht ik: laat

ik de échte problemen nemen, al is het in de gedaante

van draken en tovenaars.”

Fiche voor

de leerlingen

Voor KONING VAN KATOREN

werden alle shots op voorhand

uitgetekend door Gijs van der

Lelij. Hij is een storyboard-artist.

Dat is iemand die als beroep

heeft: het tekenen van storyboards.

Je kan hem aan het

werk zien in dit filmpje https://

vimeo.com/27189418.

Wat doe je het liefst: een

boek lezen of een film bekijken?

Waarom?

Wanneer is een boekverfilming

geslaagd?

http://www.koningvankatorendefilm.nl/

Denk je dat het moeilijk is om een boek te verfilmen? Waarom wel of waarom niet?

Bedenk zelf een opdracht voor Stach, die ook verwijst

naar een probleem uit je buurt. Maak er een verhaal

van en verzin hoe Stach dat probleem zou oplossen.

Hier zijn alvast enkele mogelijke titels:

• Het brandende lachgas van Pretheuvel

• De stoute dienstmeisjes van Rangenenstanden

• De hondenplaag in Poepopdestoep

Wat zijn de grote verschillen tussen boeken

en films? Zijn er ook gelijkenissen?

Similar magazines