Mapungubwe - Afrikanergeskiedenis

In Iebruarric lti.rE hct Sir f-Iarrr1,
Sntith, \\,ar rot: l{otj Kornrnissaris
in suid-Afrika was, 'n besoek aan Natal gebring. Aur, .iie voet van die
Dranliensberge het hy.oq ,n groor_g"s.ellkop fr"tf.".r,-wat besig wu,
om Natal te verlaat, afgikom. Smiiir het lJter erken dat hierdie"gesig
hom.diep onrroer het. ?ussen 300 en 400 mans, ;;";r-;u'groot fami-
Iies, het met die spore van onrbering, verdri"a "i, rvai"g'op fr'ul gesigte,
terwyl trale-vryelik oor hulre wange gerol het, trrlre ioestand vir hom
geskers. smith was so diep geroeiaul nu aaaerc i"toi*, gemaak het
om hulle in Natal te hou. sommiges het weer gebly. vir Andries pretorius
het hy tot lid van die ra'diaacl be'oem] Hf rr"i dit "gt". vu'
die hand gewys en Natal saam met clie ander Trekiers verlaar. Hulle
sou opnuut weer vryheid soek in die Vrystnat en Transvaal.
rn 1852 het Engeland die vr),hei(l varn Transvaal erke. en i' Ig51r
die vryheid van die Vrystaat.
N{APUNGUBWts
Deel I
\wic was die be*. o'ers van Mapungubwe, Heuu.el van die
in Noord-Transvaal?
Jakkalse,
vat het met hulle gebeur? Totdat '., b"rrr""dig"rrdJ
,piossi'g vir die geheirn gevind rvord, Jar daar noodwendig 'r, g7pirrj
in clie voorgeskiedenis van Suidelike Afrika vv.ees.
Eeue lank her die l'aardevolre corblyfsels van 'n steentydperkbeskax'ing
hoog rp die kruin van 'n heuwlr in Noord-Transr,aal ^gel6.
O*tclekkings wac klein
.'n
geselskap, o.l.v. ,n rnnr. Van Graan ; ;t
selrn saam met clrie avonturidrs, in 1g32 gemaak het, het egter tot dil
opg-rawing van 'n ry'k argeologiese vonds -gele
i.
. . Mlp.rngubwe is _'n massiewe, Iangwelpige rotsblok 'ret
'n prat
Iir',rin. Dit is ornrrent 360 tree lank en ,o*or 50 tree breed. Die g;he'i;_
sinnige heu*'el, Mapungubwe, 16 bvna regoo r, waar die shasfri-rivier
en die. Limpopo saamvloei, "n *uu" Rhodesid, ai" i.orrrr,aar en Betslocanaland
ontm()ct.
Die kruin van die heu'''el ka' van drie kante bereik word, alhoe_
rvel rrvee van hulle.rnoeilik be5;a_anbaar
is. Tog het die "".rfar"-1"_
woners meef as 20,000 ton grond van die omliggende valleie na die
rotsagrige kruin gedra om dit meer bewoonbaar 6"r"uuk. Vandag staan
clerarr
'og mure wat daar gebou is om grondrr.rspo"ri"g te keer en om
irs verskansing te dien. Afleidings *'ut glrnoul is ; a""giilo" b"rt.rd"rirrg
'zrn die mens- e' dierereste, sklrrne van erdew"rk .angetref
wat. d,aar
is. dui daarop clat die beskawing ',ru' ai" ,ur,^*u,
"nl-"taal
aanvankrik
clie heuwel ben'oon he1, meer as duisend'juu. or.ra ;r.' '
studies war met nuwe ontdekkings aangevur kan u,ord, sal
sluier
die
s'aarskvnlik verder. rig. ArgeotJe besriou ruuf""g.,bwe
belangrikste
as die
Steentydterrein e' -vonds i" s"ia"rlr.!tfi.ii.u.
reeds_
Daar is
vasgestel ciat clie bew.'ers
iagters r\,.as, wat veeteert en landbou
bc'cfcn hct. opgrawing-s war or).ric kr,,;,.r gcmaak;r, rr", baic skclette
en kultuurgt-redere opgelerver, b"n"*"n, 'n aantal handers-artikels wat
16

crlnoeclclik rrir clie Ooste irf komstig is. Onder rnccr is klcin lclor\\'crpc
aangetref ll'at 'n ooreenkoms toon rnet sommige oorblyfsels x'at b1'
clie Simbabrve-ruine in Rhodesid gevincl is.
Een van die interessantste ontdekkings is die klein blou kraletjies
\'raarmee Arabiere van die Ooskus van Afrika vermoedelik handel
gedrvf het en wat deur die bewoners van Mapungubwe en van die
valleie gesmelt is om groter krale te maak. Daar word aangeneem dat
ciit rituel.e krale N'as. Onder die Bavenda is die krale bekend as:
,,Vhulanga ha Madi" - krale van die water.
Die nagenoeg dertig skelette s'at in die begraafplaas op die kruin
?langetref is, is van llroter waarde as die metaalvoorwerpe wat gevind
is. 'n Onclersoek van die kopbene het beN'ys dat die mense nie tot 'n
lloesmzrn-Negroide-rassoort behoort het nie. Die kopbene dui r,l'cl op '1r
inhcemse rassoort, die Boskopoide-ras \t'at verwant is aan voor
Ncgroide, laat-steentvdperk-bevolking \t'aarvan oorblyfsels in ander
clele van Suiclelike Afrika gevind is. Hierciie mense het clie fisiese
kenmerke van 'n uitp;estoru-e llottentot-ras en *'ord beskttu trs ntrkomelinge
van 'n vroetjre Harnitiese ras.
Mnr. J. F. Eloff van die Departement van Volkekunde aan die
Universiteit van Fretoria, v'at onlangs 'n groep amateur-argeoloiJ na
die terrein gelei het, is van mening dat die nedersetters hulle beeste
saam met hulle gebring het. Die beeste is op rituele wyse begrawe
in ,,Banbandyanal6", 'n vallei digby Mapungubwe. Die beeste se
horinp;s, is soortgelyk aan di6 rl-at op die mure van eeu-oue Egiptiese
srafte geskilder is.
Dazrr u'clrd ook aanvilar dat die voor-Negroide be'lvoncrs clele
viul '1r kr.rltuur uit hgl oorspronklike tr'risland, asook kennis van die
bex'erking van rnetale, Inet hulle saamgebring het. Hulle het yster
gesmelt, g;oud gegiet, hul erdewerk met 'n groot verskeidenheid patrone
versier en hul dooies in die Bambandyanal6-vallei en ook op die kruin
van Mapungubwe begraw'e.
Dan kan ook aariYavr
q'ord dat Mapungubwe en
s,v omliggende gebied eeue
van vrede beleef het. Die
r-roedre bevolking van die
vallei het skynbaar om clie
vleispotte geleef, soos die
teenwoordigheid van talryke
vee- en wild-skelette
en 'n menigte potskerwe
in oorgeblewe as aandui.
C)p sommige plekke is die
reste tot twintig voet cliep.
Op die kruin van die heuwel 16 die fragmente van erdewerk soos 'n
mosaiek-tabkr uit 'n vervloii beskawing.
D. J. Eveleigh, Hodrskool Eric Louw.
I7