02.05.2013 Views

Stamboek Elite • Breeding objectives • Die Boerboel ... - SA Stamboek

Stamboek Elite • Breeding objectives • Die Boerboel ... - SA Stamboek

Stamboek Elite • Breeding objectives • Die Boerboel ... - SA Stamboek

SHOW MORE
SHOW LESS

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

Issue 34<br />

April - June 2013<br />

INCORPORATING <strong>SA</strong> HORSEMAN<br />

ISSN 2227-085X<br />

<strong>Stamboek</strong> <strong>Elite</strong> <strong>•</strong> <strong>Breeding</strong> <strong>objectives</strong> <strong>•</strong> <strong>Die</strong> <strong>Boerboel</strong><br />

<strong>•</strong> Insekoorgedraagde siektes <strong>•</strong> Produksie-aantekeninge


VOORWOORD<br />

“Alles styg onbeheersd – diesel, elektrisiteit, draad, pale ...<br />

en terselfdertyd het ek geen beheer oor die prys wat ek<br />

vir my speenkalf of uitskotkoei kry nie. Ek is ’n prysnemer<br />

en moet eenvoudig aanvaar wat ek aangebied word vir<br />

my produk.” Dit is die algemene onderwerp wanneer boere by<br />

’n sportbyeenkoms, na kerk of om die braaivleisvuur staan en<br />

gesels.<br />

Dit het die algemene gespreksonderwerp geword omdat dit<br />

inderdaad die realiteite is waarmee boere te kampe het. Om nie<br />

eers te praat van die huidige droogte en verskroeiende hitte wat<br />

die westelike dele van ons land teister nie. En tog glimlag die<br />

meeste boere nog en staan hulle elke dag steeds vroeg op om ’n<br />

dag se arbeid met nuwe ywer aan te pak.<br />

Dit is onder andere moontlik omdat die meeste boere ’n kinderlike<br />

geloof behou. Verder besef die boer wat ten spyte van al<br />

die uitdagings vooruitgaan, dat dit nie moontlik is sonder ’n positiewe<br />

gesindheid ter ondersteuning van sy geloof nie.<br />

Doeltreffende hulpmiddels<br />

Met dit alles inaggenome, is dit voor die hand<br />

liggend dat dit net moontlik is om suksesvol<br />

te wees indien die boer sy risiko’s tot ’n minimum<br />

beperk. Dit kan hy slegs regkry as hy van<br />

soveel moontlike beskikbare hulpmiddels gebruik<br />

maak. <strong>SA</strong> <strong>Stamboek</strong> se dienste bied juis<br />

van die doeltreffendste hulpmiddels aan die<br />

veeboer om sy risiko’s te beperk.<br />

Sonder sinvolle diere-aantekeningspraktyke<br />

en die versekering van ’n geloofwaardige<br />

stelsel met betekenisvolle verslae, kan<br />

die veeboer, stoet sowel as kommersieel, nie<br />

langer winsgewend boer nie.<br />

Dit is egter ononderhandelbaar dat die resultate<br />

wat gegenereer word uit die data wat die boer aanteken,<br />

betroubaar moet wees. Vir <strong>SA</strong> <strong>Stamboek</strong> is dit verder belangrik<br />

om te weet dat die stelsels en metodes wat gebruik word, onafhanklik<br />

geëvalueer word om te verseker dat dit aan internasionale<br />

diere-aantekeningstandaarde voldoen.<br />

Om hierdie rede is die Internasionale Komitee vir <strong>Die</strong>re-Aantekeninge<br />

(ICAR) se oudit, wat <strong>SA</strong> <strong>Stamboek</strong> in die eerste week<br />

van April vanjaar deur internasionaal erkende veekundiges kry,<br />

van groot belang. Slaag <strong>SA</strong> <strong>Stamboek</strong> se stelsel en al sy dienste<br />

hierdie oudit, wat nou ook produksiemetingsaantekening insluit,<br />

sal <strong>SA</strong> <strong>Stamboek</strong> vir ’n derde keer ICAR-akkreditasie kry.<br />

Telers kan dus met vrymoedigheid die verslae wat hulle van<br />

<strong>Stamboek</strong> ontvang, gebruik vir die samestelling van ’n teelbeleid<br />

en in hul seleksieprogramme.<br />

<strong>Die</strong> <strong>SA</strong> <strong>Stamboek</strong> <strong>Elite</strong>-toekennings, wat op 30 April tydens<br />

die Bloemskou gemaak word, asook die Teeltsimposium wat op<br />

1 Mei in Bloemfontein aangebied word, demonstreer weereens<br />

SB<br />

die toewyding en passie waarmee <strong>Stamboek</strong> die veebedryf dien.<br />

"<br />

FOREWORD<br />

deur dr Pierre van Rooyen by Dr Pierre van Rooyen<br />

“Prices are increasing rapidly – diesel, electricity, fencing,<br />

poles ... and at the same time I have no control over the<br />

price that I get for my weaners or cull cows. I am a pricetaker<br />

who must simply accept what I am offered for my<br />

product.” This is a general topic of discussion when farmers<br />

gather at a sports event, after church or around the braai.<br />

This has become a general topic of discussion because it<br />

indeed encapsulates the realities which farmers have to cope<br />

with, not to mention the drought and scorching heat currently<br />

ravaging the western parts of our country. Yet most farmers are<br />

still smiling and still get up early every morning to tackle the<br />

day with renewed enthusiasm.<br />

This is possible because most farmers still maintain a childlike<br />

faith. The farmer who is forging ahead, despite all the challenges,<br />

also realises that this is not possible without a positive<br />

attitude to support his faith.<br />

Effective resources<br />

Taking all of this into consideration, it is obvious that success is<br />

only possible if the farmer restricts his risks<br />

to the minimum. This he can only achieve if<br />

he utilises as many of the available resources<br />

as possible. <strong>SA</strong> Stud Book’s services offer<br />

some of the most effective resources allowing<br />

the livestock farmer to limit his risks.<br />

The livestock farmer, stud and commercial,<br />

can no longer farm profitably without<br />

applying sensible animal recording practices<br />

and the assurance of a reliable system of<br />

meaningful reports.<br />

Reliability is a non-negotiable aspect of<br />

the results generated from the data recorded<br />

by the farmer. At <strong>SA</strong> Stud Book it is also<br />

important to know that the systems and methods used, can be<br />

evaluated independently to ensure that it complies with international<br />

animal recording standards.<br />

For this reason the audit by the International Committee for<br />

Animal Recording (ICAR), performed at <strong>SA</strong> Stud Book in April<br />

this year by internationally recognised livestock experts, is of<br />

great significance. If <strong>SA</strong> Stud Book’s system and all of its services<br />

pass this audit, which now also includes production<br />

measurement recording, <strong>SA</strong> Stud Book will receive ICAR accreditation<br />

for the third time.<br />

Therefore breeders can confidently use the reports that they<br />

receive from <strong>SA</strong> Stud Book in their selection programmes and<br />

in order to establish breeding policies.<br />

The <strong>SA</strong> Stud Book <strong>Elite</strong> Awards, which will be held on 30<br />

April at the Bloem Show, as well as the <strong>Breeding</strong> Simposium<br />

that will be held on 1 May in Bloemfontein, once again demonstrate<br />

the dedication and passion with which <strong>SA</strong> Stud Book<br />

serves the livestock industry. SB<br />

Issue 34 ▪ April 2013 1


2<br />

REDAKTEURSBRIEF<br />

’n Nuwe era<br />

Na die stormagtige klimaat in die stoettelingsbedryf die afgelope<br />

jaar of wat, is daar tekens in die lug wat hopelik daarop dui dat<br />

dinge aan die kalmeer is, en dat die bedryf dalk selfs kan uitsien<br />

na ’n kalmer, meer stabiele en produktiewe omgewing waarbinne<br />

hy sy baie belangrike funksie kan vervul, naamlik die produksie<br />

van geneties meerderwaardige teeldiere waarop die kommersiële<br />

sektor sy fondasies kan vestig.<br />

Hierdie jaar lei ook ’n nuwe era in, aangesien ’n hele klompie<br />

nuwe inisiatiewe vanjaar die lig sien. <strong>Die</strong> <strong>Elite</strong>-kompetisie, byvoorbeeld,<br />

is ’n nuwe begin, gebou op ’n luisterryke verlede van<br />

die prestasieklasse by die <strong>Die</strong> Lenteskou (in Pretoria). In die gees<br />

van wyle prof Jan Bonsma se gesegde, “Om te meet is om te weet”,<br />

is die voortsetting, maar ook die vernuwing van daardie beginsel.<br />

<strong>Die</strong> feit dat die kompetisie van Pretoria na die Bloemskou skuif is<br />

bloot ’n praktiese maatreël omdat <strong>SA</strong> <strong>Stamboek</strong> se hoofkantoor in<br />

Bloemfontein gesetel is.<br />

Nuwe lewe<br />

Wat ook rede tot blydskap verskaf, is dat iets wat as gevolg van die<br />

fundamentele veranderinge in die landskap van die teelbedryf die<br />

risiko geloop het om tot niet te gaan, nuwe lewe gekry het in die<br />

vorm van <strong>Stamboek</strong> <strong>Elite</strong> 2013.<br />

Hoewel <strong>Stamboek</strong> <strong>Elite</strong> 2013 voortbou op die tradisie van die<br />

prestasietoetsklasse, is dit belangrik om te besef dat dit ’n heel<br />

nuwe kompetisie is, met nuwe maatstawwe en kriteria. So, waar<br />

<strong>Stamboek</strong> <strong>Elite</strong> 2013 bou op die ondervinding van wat vir baie<br />

jare ’n belangrike rol in die bedryf gespeel het, was daar ook die<br />

geleentheid om totaal nuut na die konsep te kyk en aanpassings te<br />

maak in pas met die nuutste denke en prosesse.<br />

’n Volgende punt wat melding verdien rondom die onstuimigheid<br />

van die afgelope paar jaar is die redaksionele posisionering<br />

van <strong>SA</strong> Stud Breeder/Stoetteler. Hierdie publikasie is ernstig oor die<br />

stoetbedryf en stel die wetenskap waarop die bedryf gefundeer is,<br />

voorop. Daarom het hierdie publikasie homself deurgaans weerhou<br />

daarvan om in die politiek rondom die herstrukturering van<br />

die bedryf betrokke te raak. Redaksionele integriteit is en bly die<br />

eerste prioriteit.<br />

Daar is natuurlik ’n belangrike perspektief wat nie in hierdie verband<br />

misgekyk moet word nie. Dit is dat die stoettelingslandskap<br />

onherroeplik verander het, maar meer nog, dat geen van die spelers<br />

in die bedryf weggewens kan word nie. Elkeen bestaan binne<br />

’n spesifieke nis in die bedryf, en ter wille van die doeltreffende<br />

voortbestaan van die bedryf moet daar maniere gevind word waarin<br />

almal geakkommodeer kan word.<br />

Izak Hofmeyr<br />

Redakteur<br />

082 402 4494 / izak@veeplaas.co.za SB<br />

Editorial Committee<br />

Chief editor: Lynette Louw<br />

084 580 5120 ▪ lynette@veeplaas.co.za<br />

Editor: Izak Hofmeyr<br />

082 402 4494 ▪ izak@veeplaas.co.za<br />

Associate editor: <strong>SA</strong> Stud Book<br />

pierre@studbook.co.za / delia@studbook.co.za<br />

Publisher: Plaas Publishing cc<br />

217 Clifton Ave, Lyttelton, Centurion<br />

Private Bag X2010, Lyttelton, 0140<br />

Tel: 087 808 9776<br />

Fax: 012 348 5893<br />

Subeditor: Elizabeth Kruger<br />

083 227 8164 ▪ elizabeth@veeplaas.co.za<br />

Layout & design: Melani de Beer<br />

087 808 9776 ▪ design@veeplaas.co.za<br />

Advertisement sales: Karen Changuion-Duffy<br />

087 808 9776 ▪ karin@veeplaas.co.za<br />

Accounts: Marné Anderson<br />

087 808 9776 ▪ accounts@veeplaas.co.za<br />

Subscriptions: Rochelle Mabebe<br />

074 153 8380 ▪ rochelle@veeplaas.co.za<br />

Printed and bound by:<br />

Business Print<br />

Tel 012 843 7600<br />

Fax 012 843 7610/11<br />

info@businessprint.co.za<br />

www.businessprint.co.za<br />

<strong>SA</strong> Stud Book & Animal<br />

Improvement Association<br />

Pierre van Rooyen<br />

118 Henry Street, Westdene,<br />

Bloemfontein<br />

PO Box 270, Bloemfontein 9300<br />

Tel: 051 410 0900<br />

Fax: 051 447 3964<br />

<strong>SA</strong> Stud Breeder, Plaas Publishing cc and its staff and<br />

contributors, do not necessarily subscribe to the views<br />

expressed in this publication.<br />

Copyright: No portion of this magazine may be reproduced<br />

in any form without the written consent of the publishers.


CONTENTS<br />

Wat gons? 5<br />

Fokus op · Focus on<br />

Agter die kap van die byl 7<br />

<strong>Stamboek</strong> <strong>Elite</strong>-bulle 10<br />

Op besoek · At home with<br />

’n Strewe na balans 14<br />

A showman of note 17<br />

The secret of the Welshie 21<br />

Telingspraktyk · <strong>Breeding</strong> practices<br />

<strong>Breeding</strong> <strong>objectives</strong> in different environments 24<br />

Só ontgin ’n mens meerbulparings 27<br />

<strong>Die</strong> <strong>Boerboel</strong> – vriend en beskermengel 29<br />

Bestuur · Management<br />

Klein insek, groot skade 35<br />

Voer van bulle – ’n proef 38<br />

Logixmelk plaasbestuursverslae 40<br />

Produksie-aantekening<br />

Produksie-aantekening vergemaklik besluite 43<br />

Out & about · Handel & wandel<br />

Kazakhstan – a world apart 46<br />

Ken ons mense 48<br />

21<br />

29<br />

46<br />

OP DIE VOORBLAD:<br />

<strong>Die</strong> <strong>Boerboel</strong>, Nostras Middelpos Janus van eienaar, Koos van<br />

der Westhuizen. (Foto deur Koos van der Westhuizen)<br />

Issue 34 ▪ April 2013 3


Dohne-Merino’s kies nuwe raad<br />

<strong>Die</strong> Dohne-Merino Telersgenootskap het hul jaarvergadering<br />

en nasionale veiling op 20 Februarie 2013 in Bloemfontein gehou.<br />

Tydens hierdie geleentheid is die nuwe raad verkies. Agter<br />

van links is Koenas van der Westhuizen, Boeta Wessels, Andries<br />

Greyling, Philippie Marais en Manie Botha, almal raadslede.<br />

Voor is Lionel de la Harpe, vise-president, dr Kobus Delport, bestuurder,<br />

Marcellene van Rooyen, raadslid, Koos Vosloo, president,<br />

Marion Krause, hoof administratiewe beampte, en Freddy<br />

Schmidt, raadslid.<br />

WAT GONS?<br />

Studiegroep besin oor markposisionering<br />

“Ons doen alles reg om ons beeste en kalwers te teel, groot te maak<br />

en af te rond, maar nou is dit tyd dat ons die heel belangrikste<br />

aspek van ons bedryf, naamlik bemarking, in diepte aanspreek. Ons<br />

wil tot op die laaste sent by ons beeste se bemarking betrokke<br />

wees, al kos dit ekstra tyd en energie.”<br />

Só het die voorsitter van die Hoëveld Drakensberger<br />

Studiegroep, Gert du Preez, onlangs by Jonkersdam naby Standerton<br />

gesê tydens die agtste jaarvergadering van die studiegroep. Om<br />

die verskillende aspekte van die onderwerp deeglik te belig,<br />

het hulle sterk sprekers genooi, naamlik die president van die<br />

Drakensberger Telersgenootskap, dr Johan Fourie, die bekende<br />

afslaer van BKB en Van Wyk Lewendehawe Afslaers, Frik Verster,<br />

die veekundige konsultant dr Hannes Dreyer, Theuns Schoonraad<br />

en Frikkie Lyons wat oor backgrounding gepraat het, en Gert du<br />

Preez, wat ’n lesing oor kuddegesondheid en voorbereiding van<br />

kalwers vir die voerkraal gelewer het. – Izak Hofmeyr<br />

Voerkraalvereniging wys bestuur aan<br />

<strong>Die</strong> Suid-Afrikaanse Voerkraalvereniging het op 6 en 7<br />

Maart vanjaar sy jaarlikse kongres by Kievits Kroon buite<br />

Pretoria gehou. Louw van Reenen van Beefmaster Voerkrale<br />

by Christiana is herkies as voorsitter van die vereniging.<br />

Willem Whetmar van Chalmar Beef by Bapsfontein is as<br />

ondervoorsitter verkies. Op die foto is die nuwe uitvoerende<br />

bestuur van die Suid-Afrikaanse Voerkraalvereniging. Van links<br />

is Dave Ford, besturende direkteur, Louw van Reenen, voorsitter,<br />

Calvin Topkin, Kallie Calitz, Johan Cronjé, Theo Coetzee, Willem<br />

Whetmar, ondervoorsitter, en Tony da Costa. Twee lede verskyn<br />

nie op die foto nie, naamlik Riaan Roothman en Robin Watson. SB<br />

Senepol-AJV om die draai<br />

<strong>Die</strong> Circle C Ranches Senepol-stoet het op 23 Februarie<br />

hul eerste produksieveiling onder beskerming van die<br />

Senepol Beestelersgenootskap van Suid-Afrika aangebied.<br />

<strong>Die</strong> aanbieding het bestaan uit gehalte vroulike diere<br />

en bulle geteel uit ’n goeie verskeidenheid bloedlyne.<br />

Te midde van moeilike omstandighede in die landbouen<br />

veral die stoetbedryf, was die veiling ’n groot sukses.<br />

<strong>Die</strong> hoogste prys behaal vir ’n bul was R40 000 en vir ’n<br />

vroulike dier R36 000. <strong>Die</strong> gemiddelde prys van die bulle<br />

was R26 142,85 en van die vroulike diere R22 117,65.<br />

Twee nuwe telers het na afloop van die veiling ook by<br />

die genootskap aangesluit. <strong>Die</strong> aanvraag is steeds baie<br />

groter as die aanbod en belangstelling in die Senepolras<br />

groei geweldig. <strong>Die</strong> volgende veiling sal die Senepol<br />

Nasionale Veiling wees op 12 Oktober 2013.<br />

<strong>Die</strong> algemene jaarvergadering (AJV) van die Senepol<br />

Genootskap word op 19 April 2013 om 10:30 in die<br />

raadsaal van <strong>SA</strong> <strong>Stamboek</strong> in Bloemfontein gehou.<br />

Belangstellendes is welkom om hierdie vergadering by<br />

te woon. Vir meer inligting oor die Senepol-ras en die<br />

genootskap, besoek ons webblad by www.senepolsa.co.za<br />

of kontak die sekretaresse by sel 071 364 0076 of epos<br />

info@senepolsa.co.za. – Senepol Genootskap<br />

Lede van die studiegroep se bestuur by die sprekers. Van links is Piet de<br />

Villiers, voormalige voorsitter, Gert du Preez, nuutverkose voorsitter, Theuns<br />

Schoonraad, spreker, Frikkie Lyons, spreker, dr Johan Fourie, president van die<br />

Drakensberger Beestelersgenootskap, Frik Verster, hoofbestuurder Van Wyk<br />

Lewendehawe, en dr Hannes Dreyer, ’n veekundige konsultant en raadslid.


<strong>SA</strong> <strong>Stamboek</strong> gaan vanjaar ’n nuwe era binne met ’n konsep<br />

wat ons <strong>Stamboek</strong> <strong>Elite</strong> 2013 noem. Dit behels ’n<br />

reeks kompetisies wat op registrasie- en produksieaantekening<br />

geskoei is, en waarvan die wenners op ’n<br />

luisterryke funksie tydens die Bloemskou aangekondig<br />

gaan word. Daarmee saam word ’n <strong>Elite</strong> Teeltsimposium met<br />

wêreldbekende sprekers ook aangebied.<br />

Vanwaar Gehasie?<br />

Vleissentraal was vir baie jare in samewerking met die Landbounavorsingsraad<br />

(LNR) betrokke by die Fase C-groeitoetskompetisie,<br />

waarvan die uitslae by die Pretoria Skou bekendgemaak<br />

is. Hierdie funksie was altyd ’n groot hoogtepunt in die bedryf. Tydens<br />

dié geleentheid is daar ook toekennings gemaak vir ’n groot<br />

aantal prestasies, onder andere die beste produserende koei en<br />

ook kuddetoekennings.<br />

Verlede jaar egter, toe <strong>Stamboek</strong> ook begin het om produksiemetings<br />

op vleisbeeste, melkbeeste, kleinvee en varke toe te pas,<br />

het die telersgenootskappe ons genader om te hoor wat nou van<br />

al die kompetisies gaan word. Dit was duidelik dat die uitslae as<br />

belangrike vergelykingspunt in die bedryf gedien het en ons is<br />

gevra of <strong>Stamboek</strong> dieselfde kompetisies gaan aanbied.<br />

Aanvanklik was ons reaksie (onthou, dit was gedurende die<br />

eerste ses maande van 2012) dat ons nie by daardie kompetisies<br />

betrokke sal raak nie, omdat ons nie geweet het of die vorige<br />

kompetisies sou voortgaan nie. <strong>Stamboek</strong> het wel al die jare tydens<br />

sy algemene jaarvergadering ’n toekenning gemaak aan die<br />

beste produsent binne elke spesie, maar hierdie toekenning was<br />

hoofsaaklik gebaseer op die aantekening van geboortes, die persoon<br />

se noukeurige hou van registrasiedata en ook sy betrokkenheid<br />

by die stoetveebedryf.<br />

Noudat ons die produksiemetings ook bygebring het, het ’n<br />

ander dimensie egter bygekom en het ons verlede jaar reeds<br />

produksiemetingsresultate by die kriteria vir hierdie toekennings<br />

gevoeg. <strong>Die</strong> kriteria het dus rekordhouding, produksie- sowel as<br />

reproduksiedata bevat.<br />

AGtEr DiE KAp VAn DiE byl<br />

<strong>Stamboek</strong> gaan <strong>Elite</strong><br />

deur dr Pierre van Rooyen<br />

Kompetisies en meting<br />

<strong>Die</strong> kompetisies sluit in die <strong>Elite</strong> Platinum Koeitoekenning (geborg<br />

deur Landbouweekblad), die Bulgroeitoetsklas (geborg deur<br />

Vleissentraal), die <strong>Elite</strong> Platinum Bultoekennings (geborg deur<br />

Veeplaas) en die <strong>Elite</strong> Kuddekompetisie (ook deur Vleissentraal<br />

geborg).<br />

<strong>Die</strong> wenners in die kuddekompetisie vir die verskillende spesies<br />

word programmaties aangewys op grond van hul deelname<br />

aan produksiemeting en prestasie daarin, gemiddelde reproduksie,<br />

prestasie, deelname aan groeitoetse by vleisbeeste en kleinvee<br />

en betrokkenheid by genootskapsgeleenthede soos die algemene<br />

jaarvergadering, kursusse en boeredae.<br />

Wat vir ons baie belangrik is, is dat produksiewaardes ’n belangrike<br />

rol sal speel in die bepaling van die wenners by die aanwys<br />

van die beste kuddes binne die onderskeie spesies sowel as by<br />

die groeitoetskompetisies en die <strong>Elite</strong>-kompetisies. Wenners moet<br />

wenners wees op grond van die totale pakkie van diere-aantekening,<br />

naamlik registrasie én produksie.<br />

Bloemskou is as die geleentheid gekies waartydens ons die uitslae<br />

sal aankondig omdat dit sentraal geleë is en ook omdat die<br />

skou self ’n groot borgskap vir die geleentheid gee. Intussen het<br />

ander instansies soos Absa ook aangedui dat hulle betrokke wil<br />

raak. Ander borge sluit onder andere Unistel, MSD <strong>Die</strong>regesondheid,<br />

Voermol en GMP Basic Traceability Management Systems in.<br />

<strong>Die</strong> resultaat is <strong>Stamboek</strong> <strong>Elite</strong> 2013, voortaan ’n jaarlikse<br />

geleentheid waar die bestes vereer gaan word.<br />

’n Opwindende program<br />

<strong>Die</strong> program vir vanjaar is as volg:<br />

<strong>•</strong> Op 30 April word die bulgroeitoets-kompetisie aangebied.<br />

Op grond van die nuwe stel minimum standaarde<br />

het ons ’n groep bulle genomineer en die onderskeie<br />

vleisbees-telersgenootskappe in kennis gestel van die<br />

bulle wat uit hul ras genomineer is. Elke telersgenootskap<br />

moes toe een bul uit daardie kandidate aanwys wat<br />

aan die kompetisie sal deelneem. <strong>Die</strong> uiteinde was dat<br />

Ander rolspelers<br />

ons 14 bulle by die kompetisie sal hê.<br />

In dieselfde tyd het Vleissentraal, die tydskrif Veeplaas en die or- <strong>•</strong> <strong>Die</strong> aand van 30 April word ’n galadinee aangebied wat<br />

ganiseerders van die Bloemskou ons genader met die wens om deur Absa geborg word. Tydens hierdie geleentheid sal<br />

betrokke te raak by enige kompetisies wat ons beplan. Om die die wenners van al die kompetisies aangekondig word.<br />

waarheid te sê, Vleissentraal was reeds verlede jaar die borg van <strong>•</strong> <strong>Die</strong> volgende dag, 1 Mei, hou ons ’n baie groot teeltsimons<br />

kuddekompetisie wat ons by ons algemene jaarvergadering posium met vooraanstaande internasionale en plaaslike<br />

aangebied het.<br />

sprekers, almal kenners op hulle gebied. <strong>Die</strong> doelwit is<br />

Dit was Veeplaas en die Bloemskou se voorstel dat ons by die om praktyk-georiënteerde inligting, sterk op die teler<br />

skou ’n bulgroeitoetskompetisie aanbied. Vleissentraal het aan- gerig, aan te bied. Ons beplan dat die inligting geskoei<br />

gebied dat hulle só ’n kompetisie sal borg. Dit het die wiel aan sal wees op die nuutste wetenskaplike tegnologie, maar<br />

die rol gesit en dit was die begin van die beplanning van ’n reeks<br />

eiesoortige kompetisies met ’n unieke stel minimum standaarde.<br />

baie prakties gerig is.<br />

Issue 34 ▪ April 2013 7


As ’n mens so na die onderwerpe kyk, kan mens maklik dink dat<br />

dit geweldig tegnies gaan wees. <strong>Die</strong> antwoord is ja, dit is tegnies,<br />

want veeteelt is ’n wetenskap, maar ons gaan dit baie praktykgerig<br />

maak. Elke veeboer wat dit sy erns maak om maksimaal van<br />

die hulpmiddels tot sy beskikking gebruik te maak, sal baat vind<br />

by die simposium.<br />

"Dis vir ons baie belangrik dat die<br />

onderliggende dryfveer nooit vergeet word<br />

nie, naamlik dat erkenning gegee word aan<br />

deelnemers in die veeteeltbedryf wat van<br />

toepaslike wetenskaplike tegnieke gebruik<br />

maak, uitstekende bestuurspraktyke in plek<br />

het en seleksieprogramme gebruik wat op<br />

geloofwaardige inligting geskoei is"<br />

Saam met die lesings gaan daar die middag ook groepbesprekingsessies<br />

in spesieverband wees waar bekende produsente die<br />

gesprekke sal lei.<br />

Dis vir ons baie belangrik dat die onderliggende dryfveer nooit<br />

vergeet word nie, naamlik dat erkenning gegee word aan deelnemers<br />

in die veeteeltbedryf wat van toepaslike wetenskaplike<br />

tegnieke gebruik maak, uitstekende bestuurspraktyke in plek het<br />

en seleksieprogramme gebruik wat op geloofwaardige inligting<br />

geskoei is. Dit is hierdie mense wat op grond van hulle resultate<br />

kan illustreer dat die wetenskaplike benadering werk en binne<br />

elke teler se bereik is.<br />

Kompetisiekriteria<br />

’n Mens sou kon vra waarom ’n sentrale groeitoets, gekombineer<br />

met voeromsetverhouding, die basis vorm van die beoordelingskriteria<br />

vir die bulle. <strong>Die</strong> antwoord is dat ons absoluut daarin glo<br />

dat dit presies die eienskappe is wat ’n vleisbees-kuddebul aan sy<br />

nageslag moet oordra.<br />

AGtEr DiE KAp VAn DiE byl<br />

<strong>Die</strong> kwessie van voeromsetvermoë in die voerkraal, teenoor<br />

voeromsetvermoë in die veld, is vir jare al ’n baie relevante besprekingspunt,<br />

want oënskynlik het ons hier met ’n teenstrydigheid<br />

te doen. Ons propageer bulle wat onder intensiewe omstandighede<br />

getoets word, maar ons verwag van hulle dogters om<br />

onder ekstensiewe omstandighede te presteer.<br />

Wat egter nie uit die oog verloor moet word nie, is dat die bulle<br />

ook onder ekstensiewe toestande gebore en gespeen is, en deur<br />

’n aanvanklike seleksieproses gekom het wat veld-aangepastheid<br />

as onderliggende seleksiekriterium gehad het.<br />

Wat die intensiewe groeitoets nou wil doen, is om ’n rangorde<br />

daar te stel onder bulle van verskillende telers. Op dié manier<br />

kan ons die maksimale genetiese variasie uitbuit. Daar is genoeg<br />

bewyse dat die dier wat gedurende daardie drie maande van die<br />

toets die beste onder die intensiewe omstandighede doen, gewoonlik<br />

ook die vermoë het om die beste in die veld doen. Dit<br />

is natuurlik mits hy en sy voorgeslagte in die veld grootgeword<br />

het.<br />

Ekstensiewe groeitoetse<br />

Met dit alles gesê, moet ek byvoeg dat ons wel besig is om te besin<br />

oor hoe ons ekstensiewe op-die-plaas groeitoetse ook by ons<br />

kompetisies kan insluit. Ons het reeds ’n samewerkingsooreenkoms<br />

met die Veldbul- en Veldramklubs aangegaan waarvolgens<br />

ons mekaar gaan akkrediteer, ondersteun en data gaan uitruil.<br />

<strong>Die</strong> doelwit is om alle manlike diere, in hierdie geval bulle, aan<br />

sekere minimum vereistes te laat voldoen voordat hulle vir teling<br />

gebruik word. Of die meting intensief of ekstensief plaasvind is<br />

die keuse van die teler, wat hy op grond van sy spesifieke omstandighede<br />

en teeldoelwitte maak. Wat vir ons belangrik is, is dat<br />

daar wel evaluering sal plaasvind en dat minimum standaarde<br />

sal geld.<br />

Ons wil hê dat telers hul risiko’s kan beperk deurdat die bulle<br />

wat hulle gebruik nie nét op sigwaarde gekies is nie, maar dat<br />

sigwaarde met objektiewe metingsresultate gekombineer kan<br />

word. Sb<br />

Issue 34 ▪ April 2013 9


Vertel ons van jou stoet?<br />

Ons is die Ebenaeser Bonsmarastoet. <strong>Die</strong><br />

naam Ebenaeser (“Tot hier het God ons<br />

gebring”) is ook die plaas se naam, en dit<br />

is geleë in die Kangovallei aan die voetheuwels<br />

van die Swartberge, digby Oudtshoorn<br />

in die Wes-Kaap. <strong>Die</strong> stoet het tot<br />

stand gekom na ’n basiskeuring van goedaangepaste<br />

kommersiële Bonsmarakoeie<br />

in 2002.<br />

Ek het die koeie gekoop by Johan du<br />

Plessis van die naburige plaas, Wakkerloop,<br />

wat al sedert die sewentigerjare met<br />

Bonsmaras boer. Hulle is ook aangevul<br />

met vroulike diere wat by bekende telers<br />

soos Arthur de Villiers gekoop is. <strong>Die</strong> Bonsmaras<br />

benut die gras en lusernstingels in<br />

die lusernlande nadat die volstruise die<br />

blare van die lusern afgestroop het, en pas<br />

dus baie goed in by ’n tipiese Klein Karooboerderystelsel.<br />

Hoe pas die sentrale groeitoets in by<br />

jou seleksiestelsel?<br />

In ’n sentrale groeitoets word voeromset<br />

(VOV) en gemiddelde daaglikse toename<br />

(GDT) noukeurig gemeet. Hierdie twee<br />

metings speel ’n baie belangrike rol in<br />

die seleksie van die bulle wat ek te koop<br />

aanbied omrede my kliënte, kommersiële<br />

vleisbeesboere, groot waarde aan hierdie<br />

twee kriteria heg aangesien hul produk,<br />

die speenkalf, ’n direkte uitvloeisel van<br />

hierdie twee kriteria is.<br />

<strong>Die</strong> voerkraal, wat weer die speenkalf<br />

koop, betaal ’n premie vir die speenkalf<br />

wat die genetiese vermoë het om met<br />

minder kos meer kilogramme vleis aan te<br />

sit en vinniger markgereed te wees. Dit is<br />

belangrik dat hierdie twee kriteria ook in<br />

balans gesien word met onder meer fenotipe<br />

en ander BLUP-waardes.<br />

Hoe gebruik jy die inligting wat die<br />

toets genereer nou in jou teelprogram?<br />

Bulle wat uitstaan ten opsigte van hierdie<br />

twee gemete eienskappe en ook fenotipies<br />

in die stoet inpas, kan nou selektief<br />

10<br />

bonsmara-bul At 10-33<br />

van Albertus de bod<br />

verder in die stoet gebruik word en daar<br />

is ook sekerheid oor die genetiese bydrae<br />

van die twee eienskappe vir kopers van<br />

die bulle.<br />

in hoe ’n mate kan die gebruik van<br />

sulke prestasie-geselekteerde bulle<br />

’n impak op jou ras hê, en selfs in die<br />

wyer veebedryf?<br />

Prestasie-geselekteerde bulle is ’n moet<br />

om enige vleisbeesras vorentoe te neem,<br />

omrede ekonomies belangrike eienskappe<br />

presies gemeet word. Enige vleisbeesboer<br />

se doelwit behoort tog onder andere te<br />

wees om met genetika te werk wat die<br />

vermoë het om met minimum insette die<br />

maksimum kilogram vleis te genereer.<br />

Vertel van jou bul – agtergrond, voorgeslag<br />

en verwagtinge van nageslag.<br />

<strong>Die</strong> platinum-bul AT 10-33 is ’n seun van<br />

AG 05-173, wat ek op ’n produksieveiling<br />

van Arthur de Villiers (Arcadia Bonsmaras<br />

) gekoop het. AG 05-173 se moeder,<br />

AG 02-200 (superieur-toekenning 2012),<br />

is as een van Arcadia se top 20 koeie op<br />

sy produksieveiling van 2012 verkoop vir<br />

R130 000. ’n Halfbroer van AG 05-173 uit<br />

dieselfde moeder is in 2010 vir R380 000<br />

verkoop.<br />

Aan moederskant is AT 10-33 ’n seun<br />

van die goue elite-koei EI 00-31, wat ek<br />

in 2003 op die nasionale veiling van wyle<br />

Bokkie van der Merwe (Boesman Bonsmaras)<br />

gekoop het. Hierdie koei kry elitestatus<br />

vir 2011, 2012 en 2013.<br />

Volgens die sentrale groeitoets het AT<br />

10-33 ’n VOV van 5,22 gehad met ’n GDT<br />

van 1,833kg. Sy BLUP-waarde vir voerdoeltreffendheid<br />

is 244,26 (gemiddeld 126,36)<br />

en sy voeromset -94 (gemiddeld -43).<br />

Waarom boer jy met die ras?<br />

<strong>Die</strong> Bonsmara is tans die mees prominente<br />

beesras in Suid-Afrika. Redes waarom<br />

ek onder andere met die ras boer, is die<br />

streng seleksie vir ekonomiese eienskappe<br />

soos vrugbaarheid en melkproduksie<br />

en uitmuntende groei onder intensiewe<br />

sowel as ekstensiewe toestande. Dan hou<br />

ek ook van sy uitstekende aanpasbaarheid<br />

en goeie temperament.<br />

Wanneer is jou volgende produksieveiling?<br />

Bulle van Ebenaeser Bonsmarastoet<br />

word aangebied op die Suid-Kaap<br />

Bonsmaraklub se derde prestigeveiling,<br />

wat op Saterdag, 31 Augustus<br />

2013, tydens die Agri Herold Landboufees<br />

plaasvind. Sb


Vertel ons van jou stoet?<br />

Ons is Rouvus Drakensbergers van<br />

Gawie Roux, Petrusburg. Ons is baie<br />

ernstig oor prestasietoetsing en glo dat<br />

dit onontbeerlik vir genetiese vordering<br />

is. As jy dus van Rouvus Drakensbergers<br />

praat, praat jy by implikasie van prestasietoetsing.<br />

Hoe pas die sentrale groeitoets in<br />

by jou seleksieprogram?<br />

Ek toets al my bulle reeds sedert 1999<br />

vir voeromset. Ek beskou dit as ’n uiters<br />

belangrike pilaar van seleksie in my<br />

kudde. Natuurlik is die ander kriteria<br />

ook belangrik en ons diere word ook<br />

streng visueel gekeur, maar vanuit ’n<br />

ekonomiese oogpunt is voeromsetverhouding<br />

sekerlik uiters belangrik. Dis<br />

aanvanklik moeilik om in só ’n stelsel<br />

in te kom, maar mettertyd kom jy die<br />

waarde daarvan agter.<br />

Hoe gebruik jy die inligting wat die<br />

toets genereer nou in jou teelprogram?<br />

My bulle word eerstens in die groeitoets<br />

geëvalueer en daarna moet hulle<br />

ook die Drakensberger Beestelersgenootskap<br />

se rasstandaard slaag. Hierna<br />

gebruik ek hulle op tweejarige ouderdom<br />

in my kudde, by beide die kommersiële<br />

en stoetkoeie.<br />

Ek roteer die bulle so elke drie tot<br />

vyf weke, afhangende van die omstandighede,<br />

en hulle word fyn dopgehou<br />

vir dekbehendigheid en ook tot hoe ’n<br />

mate hulle kondisie hou. Bulle wat sleg<br />

kondisie verloor kry ’n vraagteken, maar<br />

dan kyk ons hoe vinnig hulle weer herstel.<br />

As dit werklik ’n goeie bul is, dan<br />

sal hy bly, andersins word hy uitgeskot.<br />

<strong>Die</strong> bulle kom dan daardie jaar op ons<br />

produksieveiling. Ek voer nie my bulle<br />

vet vir die veiling nie.<br />

FOKUS Op: StAmbOEK ElitE 2013<br />

Drakensberger-bul DrbmGr<br />

100268 van Gawie roux<br />

Hoe kan die gebruik van sulke prestasie-geselekteerde<br />

bulle ’n impak op<br />

jou ras hê, en selfs op die wyer veebedryf?<br />

Kom ons vergelyk ’n voeromset van een<br />

tot vyf tenoor een tot agt, met ander<br />

woorde in die een scenario het die bees<br />

5kg voer nodig om 1kg liggaamsmassa<br />

aan te sit. In die ander scenario het hy<br />

8kg nodig om 1kg aan te sit. Daar is ’n<br />

verskil van 3kg. Werk uit hoeveel kilogramme<br />

dit oor ’n tydperk van 100 dae<br />

in ’n voerkraal is. Of bereken die verskil<br />

in impak op jou weiding. Om die een of<br />

ander rede het die waarde van voeromsetverhouding<br />

maar onlangs eers onder<br />

die aandag van die bedryf gekom.<br />

Vertel van jou bul – agtergrond, voorgeslag<br />

en verwagtinge van nageslag.<br />

Sy vaar is ’n bul wat ek aangekoop het,<br />

maar wie se grootvaar ook uit my kudde<br />

kom. <strong>Die</strong> moer is ’n koei wat in 2002 gebore<br />

is. Ons het reeds agt kalwers van<br />

haar gehad en sy is weer dragtig. Haar<br />

tussenkalfperiode is 358 dae.<br />

Ek verkoop nie maklik stoetkoeie nie.<br />

’n Koei kalf óf elke jaar óf sy word geslag.<br />

<strong>Die</strong> enigste uitsondering sal spesifieke<br />

omstandighede wees, soos ’n strawwe<br />

droogte. Maar ’n koei is óf goed genoeg<br />

om in my kudde te bly, óf nie. As sy goed<br />

genoeg is, hou ek haar, anders is sy ook<br />

nie goed genoeg vir iemand anders se<br />

kudde nie.<br />

Waarom boer jy met jou ras?<br />

Drakensbergers is ’n onverbeterlike ras. Jy<br />

hoef nie kruisteling toe te pas vir goeie<br />

opbrengs nie, hy kom met min klaar en<br />

hy is ’n genadige bees. In droogtetye kan<br />

jy hom maar net ’n bietjie kos gee en hy<br />

herstel baie vinnig.<br />

Wanneer is jou volgende produksieveiling?<br />

My volgende produksieveiling is op<br />

24 Julie.<br />

Sb<br />

Issue 34 ▪ April 2013 11


Vertel ons van jou stoet?<br />

Sernick Bonsmaras is in 1983 deur Nick<br />

Serfontein met 30 basisverse en ’n bul<br />

van Gerhard Bron begin. Sernick is in<br />

die Edenville-omgewing op die plaas<br />

Liebenbergstroom geleë. ’n Voerkraal,<br />

voerfabriek en Fase C-toetsstasie word<br />

ook op die plaas bedryf.<br />

<strong>Die</strong> kudde bestaan tans uit ongeveer<br />

300 teelkoeie wat deurgaans op natuurlike<br />

veld aangehou word. Daar is ook ’n<br />

klein persentasie Smutsvingerweidings<br />

waar die eerstekalf-koeie hoofsaaklik<br />

aangehou word.<br />

Hoe pas die sentrale groeitoets in by<br />

jou seleksiestelsel?<br />

<strong>Die</strong> standaard prosedure in die kudde<br />

is om die verskalwers ná speen weer op<br />

die veld te plaas met produksielek en die<br />

bulkalwers te onderwerp aan die Fase<br />

C-groeitoets. Al die bulkalwers, behalwe<br />

dié wat uitval volgens speenindeks en<br />

funksionele afwykings, word in die Fase<br />

C-toets opgeneem.<br />

Met die afsluiting van die toets is die<br />

bulle ongeveer ’n jaar oud en die goedgekeurde<br />

bulle gaan weer terug veld toe<br />

met ’n produksielek. <strong>Die</strong> bulle wat dan nie<br />

daar presteer en aanpas nie, word geslag<br />

en word nie op ’n produksieveiling aangebied<br />

wanneer hulle twee en ’n half jaar<br />

of drie jaar oud is nie.<br />

Hoe gebruik jy die inligting wat die<br />

toets genereer nou in jou teelprogram?<br />

In die kudde word ongeveer ’n derde van<br />

die koeie kunsmatig geïnsemineer met<br />

uitgesoekte KI-bulle uit ander kuddes,<br />

terwyl die res van die kudde normaal gedek<br />

word met hoofsaaklik Sernick-bulle.<br />

Hierdie bulle word streng geselekteer vir<br />

voldoende groei, bogemiddelde voeromset<br />

en die moeder moet voldoende melk<br />

en goeie retensie hê. Verder is die vaarlyn<br />

waaruit die bul kom van die uiterste<br />

belang.<br />

12<br />

bonsmarabul nFS11-087<br />

van nick Serfontein<br />

in hoe ’n mate kan die gebruik van<br />

sulke prestasie-geselekteerde bulle<br />

’n impak op jou ras hê, en selfs in die<br />

wyer veebedryf?<br />

Produksiedoeltreffendheid is ’n funksie<br />

van insette. In ’n beesproduksiestelsel is<br />

die biologiese doeltreffendheid die hoeveelheid<br />

voer wat ’n dier vreet om een<br />

eenheid (kilogram) vleis te produseer.<br />

Voerinname en voeromsetdoeltreffendheid<br />

is dus ’n belangrike komponent van<br />

produksiekoste. Fase C is die enigste fase<br />

waar voerinname direk gemeet word op<br />

individuele diere om voeromset te evalueer.<br />

Afgesien van die koste van die speenkalf,<br />

is voerkoste die grootste koste in die<br />

voerkraal. Voeromsetverhouding (VOV)<br />

is dus ’n kritiese eienskap in die winsgewendheid<br />

van ’n voerkraal en dit raak<br />

al meer so namate voerpryse styg. Oor ’n<br />

tydperk van 20 jaar is die VOV afgebring<br />

met 1,8kg voer vir ’n kilogram gewigstoename<br />

en terselfdertyd is die gemiddelde<br />

daaglikse toename verbeter met 240<br />

gram – hierdie syfers geld by die Sernick<br />

Bultoetssentrum vir die Bonsmara-ras.<br />

Deur gebruik te maak van hierdie bulle,<br />

moet daar verseker ’n genetiese verbetering<br />

wees.<br />

Vertel van jou bul – agtergrond, voorgeslag<br />

en verwagtinge van nageslag.<br />

<strong>Die</strong> bul NFS11-087 is geteel uit ’n vaar<br />

(NFS06-287) met goeie groei, ’n teelwaarde<br />

op gemiddelde daaglikse toename<br />

(GDT) van 318 gram en -101 op VOV.<br />

Hy teel sterk manlike, effens groter tipe<br />

diere. <strong>Die</strong> moer, NFS03-205, het uitstekende<br />

reproduksie van 377 dae oor sewe<br />

kalwers en 100% goedkeuring van haar<br />

kalwers.<br />

Waarom boer jy met jou ras?<br />

“Jy kan nie bestuur as jy nie verstaan nie. Jy<br />

kan nie verstaan as jy nie meet nie. Wat jy<br />

nie meet nie, kan jy nie beheer nie.” Hierdie<br />

som al die redes op waarom ons met<br />

Bonsmaras boer, want al die ekonomies<br />

belangrike eienskappe word gemeet.<br />

Wanneer is jou volgende produksieveiling?<br />

My volgende produksieveiling is op<br />

31 Mei 2013. Sb


Vertel ons van jou stoet?<br />

Frieda Trust Bonsmaras is in Maart 2007 by<br />

Bonsmara <strong>SA</strong> geregistreer. <strong>Die</strong> aanvanklike<br />

kudde bestaan uit 32 diere waarvan 13 volstoetdiere<br />

was. <strong>Die</strong> stoet word bedryf vanaf<br />

Kommandodrif, Bothaville-distrik, terwyl<br />

die kommersiële gedeelte in die Kroonstad-distrik<br />

is.<br />

Na vele oorweging is ’n groot gedeelte<br />

van die kommersiële gedeelte verkoop en<br />

vervang met stoetdiere. In Oktober 2011<br />

het die hele stoetboerdery na Kroonstad<br />

verskuif, waar dit tans bestuur word deur<br />

Tokkie Cronjé.<br />

Hoe pas die sentrale groeitoets in by<br />

jou seleksiestelsel?<br />

Daar word tans van die Sernick Fase C<br />

Toetssentrum gebruik gemaak omdat dit<br />

kostedoeltreffend en sentraal geleë is. ’n<br />

Belangrike punt is ook dat dit ’n objektiewe<br />

onafhanklike toets, weg van die plaas af, is.<br />

Dit is belangrik om hierdie syfers te hê om<br />

die omsetting van voer na groei en gewig<br />

te sien – minder kos vir meer rand en sente<br />

in jou sak – en sodoende kan die kommersiële<br />

boer ook besparings in die sak kry<br />

wanneer hy ’n gemete bul aankoop.<br />

Hoe gebruik jy die inligting wat die<br />

toets genereer nou in jou teelprogram?<br />

<strong>Die</strong> kudde word jaarliks geëvalueer en ’n<br />

genetiese venster word deur Logix voorsien<br />

wat die kudde in een oogopslag opsom<br />

teenoor die rasgemiddeld. <strong>Die</strong> teelwaardes<br />

wat die toetse genereer word dan vergelyk<br />

met die kuddeprofiel om te sien waar aanpassings<br />

nodig is of gemaak moet word.<br />

’n Belangrike punt hier is dat alles nie<br />

op een slag aangespreek kan word nie en<br />

die stoetboer moet besluit wat is belangrik<br />

in sy kudde, en die fasette planmatig en<br />

doelgerig strategies aanspreek om die<br />

doelwit te bereik, soos speengewig, GDT en<br />

voeromset.<br />

In hoe ’n mate kan die gebruik van sulke<br />

prestasie-geselekteerde bulle ’n impak op<br />

jou ras hê, en selfs in die wyer veebedryf?<br />

’n Prestasie-geselekteerde bul het ’n 50%<br />

invloed op elke koei wat hy dek in die kud-<br />

FOKUS Op: StAmbOEK ElitE 2013<br />

Frieda trust bonsmaras<br />

de, hetsy kommersieel of stoet. So, ’n verkeerde<br />

bulseleksie kring wyer uit na al sy<br />

nageslag en dit neem tyd om te herstel. ’n<br />

Boer moet besluit oor die doel van die bul<br />

wat hy wil aankoop, hetsy om verse te open<br />

of speenkalwers te teel.<br />

<strong>Die</strong> syfers wat geproduseer word deur<br />

hierdie bulle is ’n nuttige hulpmiddel om<br />

die ras te bevorder en op te teel waar bulle<br />

hoër teelwaardes het as die kudde. <strong>Die</strong>selfde<br />

beginsel kan gebruik word buite die<br />

ras waar boere kommersieel basterkrag<br />

gebruik by die teel van bv. speenkalwers.<br />

Vertel van jou bul – agtergrond, voorgeslag<br />

en verwagtinge van nageslag.<br />

<strong>Die</strong> bul JHK 10-115 se vaar, HTC 01-09,<br />

het silwermeriete-status en HTC 01-09 se<br />

moer, HTC 97-08, is ’n elite-koei wat op 27<br />

maande gekalf het. Sy het ’n TKP van 408.<br />

Sy eie moer, MNE 01-17, is ’n elite-koei<br />

goud. Sy moer het die eerste keer keer op<br />

35 maande gekalf en het ’n TKP van 428.<br />

<strong>Die</strong> bul sal definitief hierdie eienskappe<br />

oordra.<br />

<strong>Die</strong> eienskappe is vrugbaarheid, melk,<br />

groei en voeromset. <strong>Die</strong> bul sal met gemak<br />

speenkalwers teel, asook vervangingsverse.<br />

As gevolg van sy geboortegewig van<br />

42 kg behoort die bul nie op verse gebruik<br />

te word nie.<br />

Waarom boer jy met jou ras?<br />

Dit is ’n eg Suid-Afrikaanse ras, aangepas<br />

vir ons land se unieke omstandighede<br />

van die Kaap tot Limpopo. <strong>Die</strong> verskillende<br />

lyne in die ras, Edelheer-, Roodebos-,<br />

Kalahari- (Wesselsvlei), Bosveld- en<br />

die nuutste AG338-lyn, maak kruisteling<br />

binne die ras moontlik, wat basterkrag na<br />

vore bring.<br />

<strong>Die</strong> ras het meer as 120 000 geregistreerde<br />

diere, wat dit ook die grootste<br />

ras in Suid-Afrika maak. Alle veilings vind<br />

plaas onder beskerming van Bonsmara<br />

<strong>SA</strong>, wat die teler en koper beskerm. Dit<br />

is ook ’n ras met goeie temperament wat<br />

maklik is om mee te boer.<br />

Wanneer is jou volgende produksieveiling?<br />

<strong>Die</strong> Nasionale Bonsmaraveiling<br />

in Maart word as afsetkanaal gebruik.<br />

Frieda Trust is ook ’n gasverkoper<br />

op Paul Maré se veiling<br />

te Viljoenskroon op 5 Mei 2013.<br />

<strong>Die</strong> laaste veiling is die Noord-Vrystaat<br />

Bonsmaragroep se veiling op<br />

Ventersburg op 24 Julie 2013. Dit<br />

is ’n konsortium-veiling waarvan<br />

Frieda Trust Bonsmaras ’n lid is.<br />

Sb<br />

Issue 34 ▪ April 2013 13


As jy ’n storie oor my Merino’s<br />

kom doen, moet Daan Cronjé<br />

en Hannes Dreyer by wees.<br />

Hulle is net so deel van die<br />

bestuur as ek self.<br />

Dis Leonard Neuman wat so antwoord<br />

toe ek hom bel vir ’n afspraak om ’n artikel<br />

te doen oor sy bekende Cork Merinostoet<br />

tussen Vrede en Memel in die Vrystaat. Hy<br />

is een van die bekende Neuman-broers<br />

wat ook verlede jaar as Molatek se veeboer<br />

van die jaar aangewys is.<br />

Hy en sy broer Rodney het Drakensbergers,<br />

Merino’s, ’n melkery en hulle saai,<br />

hoofsaaklik ter ondersteuning van die<br />

veevertakkinge. Rodney is die beesman<br />

terwyl Leonard die skape bestuur. <strong>Die</strong> melkery<br />

word deur ’n bestuurder, Johan Theron,<br />

hanteer. <strong>Die</strong> twee manne wat moet by<br />

wees is Daan Cronjé, BKB se veldbeampte<br />

in die streek, en dr Hannes Dreyer, veekundige<br />

konsultant, bekend vir sy betrokkenheid<br />

by die Veldram- en Veldbulklubs.<br />

<strong>Die</strong> storie van die Cork Merinostoet<br />

begin in 1961 toe Leonard se pa, Hymie,<br />

en sy broer, Sam, 309 Merino-ooie uit die<br />

kudde van minister Klasie Havenga gekoop<br />

het en hulle as stoet by die Merino<br />

Telersgenootskap geregistreer het. Sam<br />

is in 1967 en Hymie in 1977 oorlede, en<br />

die nuwe geslag Neumans, Leonard en<br />

Rodney, het die boerdery onder dieselfde<br />

naam voortgesit.<br />

<strong>Die</strong> buurman se raad<br />

<strong>Die</strong> beste raad wat hy destyds as beginnerboer<br />

gekry het, vertel Leonard, was<br />

van ’n buurman, oom Nic van der Nest,<br />

wat hom aangesê het om met diere te<br />

boer waarvan hy ’n oes kan afhaal sonder<br />

om die dier self tot niet te maak. Melk en<br />

wolskape was die antwoord.<br />

“Verder het oom Nic vir my gesê dat<br />

ons in hierdie wêreld nie mielies moet<br />

plant om aan die koöperasie te lewer nie.<br />

Ons moet plant en die mielies dan deur ’n<br />

dier jaag en ons oes van die dier afhaal.<br />

Ek het onmiddellik ’n melkmasjien gekoop,<br />

die kudde ernstig opgebou en aandag aan<br />

die Merino’s gegee. Sy raad het my deur<br />

moeilike tye staande gehou.”<br />

’n Mooi Merino<br />

“Destyds het dit net oor wol gegaan. Vleis-<br />

14<br />

’n Strewe na balans<br />

deur Izak Hofmeyr<br />

’n Tipiese ram uit die Cork-kudde.<br />

waarde het geen rol gespeel nie. Hoe meer<br />

plooie hoe mooier. Ek onthou ’n ram wat<br />

my pa destyds van Jan Hattingh gekoop<br />

het wat 54 pond (24,5kg) wol met ’n skeersel<br />

geproduseer het. Vandag gee ’n goeie<br />

ram 8 of 9kg.“<br />

Dit was dus vir hom ’n waterskeidingsgebeurtenis,<br />

vertel Leonard, toe hy op ‘n<br />

toer saam met ander Merinoboere gegaan<br />

het om na Merino’s te gaan kyk in die bakermat<br />

van die bedryf – die Karoo en Suid-<br />

Kaap.<br />

“Tydens daardie toer het ek gesien<br />

waarheen die bedryf op pad is. <strong>Die</strong> skape<br />

was reusagtig in vergelyking met ons eie<br />

kudde. En ek het gesien presies wat ek wil<br />

hê: ’n gladde skaap met ’n uitstekende karkas,<br />

sonder om wolgehalte in te boet.”<br />

Prestasietoetsing<br />

In daardie stadium het Willem Marais van<br />

BKB sy skape geklas, en hulle het besluit<br />

om streng te begin selekteer vir die eien-<br />

skappe wat Leonard wou inteel. Een van<br />

die implikasies was dat hulle met prestasietoetsing<br />

begin het. Aanvanklik was dit<br />

maar ’n moedelose besigheid, maar so vyf<br />

jaar later het hy werklik ’n verandering in<br />

die kudde begin sien. En van toe af het die<br />

vordering net al hoe groter geword.<br />

“Dit was nie lank nie, of ek wou ons<br />

vordering teen ander boere begin meet.<br />

Dit was ongeveer in dieselfde tyd dat dr<br />

Hannes Dreyer-hulle met die Oos-Vrystaat<br />

Veldramklub hier op Vrede begin het. Dit<br />

was die ideale geleentheid om vergelykings<br />

te tref.”<br />

Uit die staanspoor was dit vir hom duidelik<br />

dat hy baie meer aandag aan veseldikte<br />

en raamgrootte sou moes gee. Hy het<br />

sy huiswerk gedoen en kon gou sien dat sy<br />

nuwe teelbeleid vrugte begin dra.<br />

Lesse oor teling<br />

“Dit was gedurende hierdie proses dat ek<br />

’n baie belangrike les oor teling geleer het,


en dit is dat ’n enkele ram nie al die foute<br />

in jou kudde kan regmaak nie. Genetiese<br />

verbetering gaan oor gemiddeldes. Jy skuif<br />

die gemiddeld van jou kudde gaandeweg<br />

in die regte rigting deur goeie gebalanseerde<br />

ramme te gebruik.”<br />

Wanneer jy ramme aankoop, moet dit<br />

ramme wees wat op dieselfde wyse en verkieslik<br />

in dieselfde gebied getoets is. Teen<br />

die begin van die negentigerjare het hy<br />

silwermerieteramme begin kry, en in 1998<br />

is hy die eerste keer aangewys as beste<br />

teler, gegrond op aantal ramme gekeur en<br />

prestasie van die ramme. Daarna was hy<br />

vir verskeie jare die teler met die meeste<br />

silwermerieteramme op die veiling. Hy is<br />

die enigste teler wat nog elke jaar, sedert<br />

die ontstaan van die klub in 1986, diere ingeskryf<br />

het.<br />

’n Neuman-skaap<br />

“As ek vandag ’n skaap in my kudde moet<br />

beskryf, sou ek sê die belangrikste kenmerke<br />

is dat die ram ’n goedgeboude dier<br />

is met goeie vleiseienskappe; dus goeie<br />

lengte en breedte en sprong van rib, gevulde<br />

buite- en binnedye, breed in die<br />

bors en met ’n gladde lyf. <strong>Die</strong> wol is medium<br />

na fyn.<br />

“By ooie lê die mikron tussen 18 en<br />

20 met ’n vagmassa van 5kg en ’n MF4tipe<br />

wol. Belangrike woleienskappe vir<br />

my is kleur en staankrag. Ek hou nie van<br />

toiingrige wol wat oopreën hier in ons<br />

omgewing nie.”<br />

<strong>Die</strong> kudde-ooie<br />

’n Belangrike volgende stap, vertel Leonard,<br />

was om sy ooie ook aan prestasietoetsing<br />

te onderwerp.<br />

“Daan Cronjé, wat Willem as BKB se<br />

veldbeampte hier opgevolg het, het my<br />

daarop gewys dat dit logies is om ook<br />

die ooie te begin toets, veral nadat ons<br />

gesien het watter effek ramtoetsing op<br />

die kudde gehad het. Van toe af was ons<br />

beleid dat jong ooie nie in die stoetkudde<br />

opgeneem word as hulle nie ook dieselfde<br />

toets deurgaan nie.”<br />

’n Verdere stap was om geselekteerde<br />

kudde-ooie ook aan die toets te onderwerp<br />

en die bestes in die stoet op te<br />

neem. Op dié manier kom daar voortdu-<br />

OP BESOEK ...<br />

So lyk ’n groepie Cork-ooie wat in die stoetkudde opgeneem is.<br />

Leonard Neuman met sy twee adviseurs. Links van hom staan Daan Cronjé en regs dr Hannes Dreyer.<br />

rend nuwe bloed in die stoetkudde in.<br />

“Ek glo vas dat jou kudde- en stoetskape<br />

se gehalte so naby as moontlik aan<br />

mekaar moet wees. Ons klas die kuddeooie<br />

met die hand en oog, en bring die<br />

bestes saam met die stoetooitjies in die<br />

toets in. Hierdie gesamentlike groep ooitjies<br />

word dan aan die prestasietoets onderwerp<br />

en ons selekteer die individue<br />

met die beste syfers vir opname in die<br />

stoet.”<br />

Dr Hannes Dreyer gebruik die data om ’n<br />

wol- en vleiswaarde aan elke skaap toe te<br />

ken. <strong>Die</strong> kombinasie van die waardes word<br />

dan as ’n ekonomiese indeks uitgedruk.<br />

’n Eienskap waaraan baie aandag tydens<br />

seleksie gegee behoort te word,<br />

meen Hannes, is kondisie, want dit reflekteer<br />

aangepastheid by ’n spesifieke omgewing<br />

en is die fondasie van suksesvolle<br />

boerdery. Goeie produksie en reproduksie<br />

vloei hieruit voort.<br />

Bemarking<br />

“Uit die ongeveer 500 ramlammers wat<br />

ek jaarliks aan ’n prestasietoets onderwerp,<br />

selekteer ons ongeveer 180 op grond van<br />

prestasietoetsing, wat ek dan vir ’n seisoen<br />

in my eie kudde gebruik. Uit daardie 180<br />

selekteer ek die 50 of 60 bestes, en dis hulle<br />

wat op die veiling aangebied word.”<br />

Maar sy kernbesigheid bly die produksie<br />

van skaapvleis en wol. Dit is juis as gevolg<br />

van hierdie streng seleksieproses, glo hy,<br />

dat sy hamellammers so hoog in aanvraag<br />

by voerkrale is en hy ’n premie vir hulle<br />

ontvang.<br />

Toe ons groet, staan Leonard ’n oomblik<br />

en dink. “Daar is ’n laaste ding wat ek wil sê,<br />

en dit gaan ook oor meting, maar meting<br />

van jouself. Ek glo dat jy nooit mag ophou<br />

om jouself bloot te stel aan vergelyking<br />

nie. Dis waarom ek die Veldramklub so ondersteun.<br />

’n Mens is nooit op die punt waar<br />

jy nie meer hoef te leer of ontwikkel nie.” SB<br />

Issue 34 ▪ April 2013 15


The farmers of Napkei know all<br />

about crop failures and making<br />

plans. Although this area, which<br />

is close to Swellendam, follows<br />

the meanders of the Breede<br />

River, even good years are often characterised<br />

by drought. According to Altus Brooks<br />

(30), who manages a mixed farming enterprise<br />

together with dad SW, the secret to<br />

success lies in limiting your inputs.<br />

“By this I don’t mean cutting fertiliser<br />

and irrigation to the bone when it comes<br />

to crops. But every farmer here knows the<br />

potential of his farm and after years of experimenting,<br />

I came to realise (especially in<br />

the milking shed) what my ceiling is when<br />

it comes to profits. A bigger turnover does<br />

not necessarily mean more money in your<br />

pocket,” he explains.<br />

Altus has been farming on Solderskraal<br />

since 2000 and is the fifth generation to do<br />

so. Approximately 280 of the 436 hectares<br />

of arable land is put under cash crops. The<br />

rest consists of cultivated pastures for the<br />

264 Dohne-Merinos, 75 Dormer sheep and<br />

300 Jersey cows.<br />

“Many people will have something to<br />

say about this high carrying capacity, but in<br />

drier years it is the livestock factor that carries<br />

us through and keeps our heads high<br />

in the good years. Land is currently my biggest<br />

limitation. That is why I am forced to<br />

put it to optimum use. We even joke about<br />

the sheep grazing on top of the cattle,” he<br />

smiles.<br />

Show quality cattle<br />

His big love is the cattle, although he feels<br />

that this branch of the enterprise wasn’t<br />

initially the cause for fireworks and love<br />

at first sight. “When I joined the farming<br />

operations, my father said that we should<br />

either manage a branch correctly or simply<br />

not have it at all. I have always had a good<br />

animal sense and therefore focused on the<br />

cattle first.”<br />

Very few changes were made to the<br />

milking shed which was erected in the<br />

eighties. Altus rather focused his attention<br />

and energy on the genetics of the herd. The<br />

very complete records that were kept since<br />

1995 came in handy when the Solderskraal<br />

Stud was established in 2007. He married<br />

Anandi later that same year and together<br />

they decided to start showing the animals.<br />

“At the time I was under the impression<br />

that one purchased registered animals with<br />

good names and not that one bred them<br />

AT HOME WITH ...<br />

yourself. You always see these beautiful<br />

animals in magazines and fall in love with<br />

them. I would never have dreamt that one<br />

day I would also be breeding such quality<br />

animals.”<br />

When it comes to breeding, he says, it is<br />

always important to remember that 50% of<br />

the genetics is already in your possession.<br />

The best bull semen, mainly from the United<br />

States, is used to genetically improve his<br />

herd. Anandi’s B.Agric degree and experience<br />

as a bull sement agent came in very<br />

handy.<br />

Altus’s breeding policy is a combination<br />

of good conformation and udders, as well<br />

as milk and positive solids. Each cow’s<br />

BLUP values determine with which bull<br />

she will be mated to improve her progeny.<br />

Marketing potential for studs<br />

The Jersey <strong>SA</strong> council member for the area,<br />

Johannes Uys of Cohanma Jerseys, classed<br />

his cows and gave Altus some tips regard-<br />

A showman<br />

of note<br />

by Heleen van As<br />

ing shows. Ever since the Brooks’s have won<br />

various trophies and awards with their top<br />

quality cows. More recently Napkei Lexington’s<br />

Nina was awarded best first lactation<br />

cow and Napkei Nathan’s Mariaan best<br />

third lactation cow in the Overberg Herd<br />

Competition.<br />

“Showing requires hard work and a lot of<br />

time. A cow isn’t in show condition for 365<br />

days of the year,” says Altus. Two months<br />

before the show, animals are put to halter,<br />

trained and isolated for special care. The<br />

handler must walk the animal every day.<br />

Because this is a very time-consuming process<br />

that has to be performed amidst all the<br />

other everyday tasks, Altus prepares only six<br />

cows for the first shows.<br />

But these sacrifices are not in vain, because<br />

the shows offer an exceptional portal<br />

towards creating a solid market for bull<br />

calves. They have flushed embryos from<br />

their champion old cow, Napkei Lucky’s<br />

Claudia, four times now.<br />

Issue 34 ▪ April 2013 17


“If you want to show your animals in<br />

order to make money, you are missing<br />

the point. From a marketing point of view<br />

showing represents a long-term investment<br />

in your farming enterprise – you are<br />

building something in which other people<br />

are interested. It makes you really proud<br />

when people phone you after a show to buy<br />

your animals. I only sell bulls of the cows<br />

that I showed and that have proven their<br />

worth as breeding material.”<br />

He sold four bulls in the area following<br />

the George Show, where Napkei Nathan’s<br />

Mariaan was crowned as overall winner in<br />

2012.<br />

The feed programme<br />

Altus says that feed, which makes up approximately<br />

50 to 70% of a diary’s input<br />

costs, is the only thing that a dairy farmer<br />

can really save on. Veterinary services and<br />

genetics are inevitable and comprise approximately<br />

6% and 1,5% respectively of<br />

his expenses. By adapting his feed programme,<br />

he has been able to bring his feed<br />

input down to below 40%.<br />

“People will probably stone me for this,<br />

but it really works for the circumstances under<br />

which we farm. If we have a good rainy<br />

season, I can even bring this percentage<br />

down to below 35%. From April to October<br />

cows graze on oats and lucerne, and during<br />

the summer months on feed sorghum.”<br />

It is only his production team of thirty,<br />

which consists of any cows above second<br />

calve and more, or animals that are fresh<br />

in milk, that are put on a total mixed ration.<br />

Each of the cows get 15kg of concentrate<br />

and hay bales ad lib every day. The parlour<br />

average is 25 litres. This means that their<br />

feed costs him R58 per cow per day and<br />

each cow has to produce 16 litres of milk<br />

to break even.<br />

The rest of the 25 lactating animals<br />

are given silage, hay and relatively small<br />

amounts of concentrate. Last year was the<br />

first time that Altus made use of the co-operative’s<br />

services to pellet his feed barley<br />

with maize that he bought in. This meant a<br />

substantial drop in feed costs.<br />

“This teams gives me around 14 litres<br />

per day, of which only four litres of milk are<br />

needed to cover the cost of the concentrate<br />

component. Our dairy pays the crop<br />

AT HOME WITH ...<br />

Anandi and Altus Brooks with little Stephen, the sixth generation on Solderskraal.<br />

Napkei Nathan’s Mariaan – in 2011 she was crowned as Queen of the Expo at the Agri Mega Week in<br />

Bredasdorp and in October 2012 as the overall best cow at the Overberg Jersey Herd competition. At the<br />

George Show in 2012 she was crowned as overall winner.<br />

section’s high pesticide and herbicide bill.<br />

That is why the cost of the silage, hay and<br />

grazing is omitted from the sum.”<br />

Stick to what works<br />

According to Altus, he has been experimenting<br />

with total mixed rations for many years,<br />

but came to the conclusion that the margin<br />

over feed is simply too small. “The general<br />

trend is that the more you milk, the more<br />

money you make. However, the grass always<br />

looks greener on the other side and nobody<br />

ever tells you what this trend costs them!<br />

We don’t chase high litres anymore. In my<br />

system we make more by milking less and<br />

cutting costs where possible.”<br />

In a time when numerous dairy farmers<br />

are abandoning the industry, this young<br />

farmer remains positive about the future<br />

of his dairy operation. “If you are going to<br />

keep jumping from one farming enterprise<br />

to another, you won’t be there to enjoy and<br />

experience the pinnacle. If I were to stop<br />

milking, I will lose excellent genetics and<br />

it will be almost impossible to ever start<br />

from scratch again.” SB<br />

Issue 34 ▪ April 2013 19


Teams of eight are still seen at shows in the Cape.<br />

At the recent Horse of the Year<br />

Show at Kyalami Equestrian<br />

Park, purebred Welsh ponies<br />

or crossbred Welshies were<br />

featured in five of the six supreme<br />

championships. This feat was by<br />

no means a flash in the pan. Welshies are<br />

more often than not in the final line-up<br />

at interbreed shows. And they don’t seem<br />

to limit themselves to specific disciplines<br />

only.<br />

So what is their secret? What makes<br />

them so successful? Sue Cook, secretary<br />

of the Welsh Pony and Cob Society of<br />

South Africa, has an easy answer.<br />

She says: “We were very fortunate with<br />

the quality of the original stock that was<br />

imported into South Africa. The two original<br />

stallions to be imported were of an<br />

exceptional high standard. The Section A<br />

stallion, Coed Coch Seryddwr, was brought<br />

into the Cape by Mrs Lasbrey in 1948. It<br />

was one that they have always regretted<br />

allowing to leave Wales, as a son of his<br />

was probably the most pre-potent stallion<br />

they had afterwards in Wales.<br />

“The other one, a Section B stallion<br />

AT HOME WITH ...<br />

The secret of the Welshie<br />

by Izak Hofmeyr<br />

called Valiant, was imported in 1954 by<br />

Miss Illingworth. He had already won the<br />

Royal Welsh Show and had beaten his father<br />

at that time, so the foundation stock<br />

in South Africa was really of exceptional<br />

quality.”<br />

A broad vision<br />

Another factor that definitely played a<br />

role in the success of the Welsh pony in<br />

South Africa, says Sue, was the broad vision<br />

of both the owners of these two stallions,<br />

Mrs Lasbrey in the Cape and Miss<br />

Illingworth in White River.<br />

“They had a specific plan with these<br />

imports. They were looking for ponies<br />

that would improve the quality of children’s<br />

riding ponies in South Africa. They<br />

both had the idea of using the Welsh stallions<br />

on quality local stock. Later on Mrs<br />

Lasbrey became very involved in breeding<br />

purebred Welsh ponies, but Mrs Illingworth<br />

of the Foresyte Stud really made<br />

her mark in producing quality part-bred<br />

ponies for the children’s market.<br />

“Those breeders knew that one needed<br />

to have excellent purebred stock to select<br />

your stallions from, but they also knew<br />

that these stallions needed to be used<br />

in crossbreeding programmes to produce<br />

excellent part-bred ponies that would excel<br />

in the show ring.”<br />

Interestingly, the country is rather<br />

clearly divided between north and south<br />

in terms of use, and therefore popularity,<br />

of the various sections of the ponies.<br />

“In the north, and notably Gauteng,<br />

Mpumalanga and KwaZulu-Natal, the demand<br />

is for riding ponies, so the crossbreds<br />

are much more in demand, whereas<br />

in contrast, the Western and Eastern Cape<br />

have a much more defined driving culture,<br />

in which the small Section A’s are doing<br />

very well and are in very good demand.<br />

“To illustrate the point, when I go down<br />

to the Cape to judge at shows, it is not uncommon<br />

to encounter 25 or 26 stallions<br />

in a single harness class, all of very good<br />

quality. It is also not uncommon for the<br />

Section A’s and B’s to be used in harness<br />

or under saddle on farms in the Western<br />

and Eastern Cape.”<br />

It is therefore logical that the breeding<br />

of crossbred Welshies, aimed at the chil-<br />

Issue 34 ▪ April 2013 21


The Section A Welsh Supreme Champion,<br />

Llandilo Hafwen.<br />

dren’s market, is much more concentrated<br />

on in the north.<br />

A good children’s pony<br />

“A good children’s pony has to be a good<br />

all-rounder, so rather than concentrating<br />

on just a breed or even a specific ability<br />

such as jumping, there is a lot of emphasis<br />

placed on conformation and breeding<br />

good-looking ponies. If the pony has good<br />

conformation, chances are that it would be<br />

able to do a variety of disciplines.”<br />

A very similar story to that of the Foresyte<br />

Stud, was the Weyden Magic horses.<br />

The Jamani Arabian Stud of Charmaine<br />

Grobbelaar also bred Welshies. In putting<br />

an excellent Welsh mountain pony stallion<br />

with a very good Arab mare, the result<br />

was a stallion called Jamani Blue Magic.<br />

Wendy Armitage bought this stallion and<br />

crossed him with Thoroughbreds to breed<br />

the very well-known Weyden Magic strain<br />

of ponies which dominated the children’s<br />

sport arena for many years.<br />

“This Weyden Magic story, I think, illustrates<br />

another success factor of the Welsh<br />

influence in this country. This is that there<br />

hasn’t been a real wide mixture of blood.<br />

The crossings have been done in very definite<br />

breeding programmes, involving very<br />

specific breeds, namely Thoroughbreds<br />

and Arabs.”<br />

AT HOME WITH ...<br />

Freyja Taliesin, owned by René le Roux of the Cavallito Stud, a very good example of the Section C<br />

Welsh pony.<br />

Show success<br />

Sue’s own stud is called the Caegwyn<br />

Stud, and it has had a hand in several of<br />

the winning Welshies at the Horse of the<br />

Year Show. Another Welsh stud, the Dibynn<br />

Stud of Di Nicholson, has also had great<br />

success at this show. This year her partbred<br />

filly, Dibynn Chic Flic, was reserve<br />

supreme champion in the Breed Supreme.<br />

Kirsten Loot’s purebred pony, Bronwydd<br />

Bannut Angelica, featured in two Supreme<br />

Championships, winning the Working Riding<br />

Horse Championship and standing<br />

reserve in the Working Hunter Championship.<br />

The Welsh Pony and Cob Society of<br />

South Africa has approximately 300<br />

members and in the region of 2 000 ponies,<br />

the majority of which are Section A<br />

Welsh mountain ponies, mostly based in<br />

the Cape. The Section B’s, which are the<br />

slightly bigger purebred ponies, are much<br />

fewer in numbers. Similarly there are not<br />

many Cobs around, which are a fairly new<br />

introduction to South Africa.<br />

Although the history of the Welsh pony<br />

goes back a thousand years, the stud book<br />

only closed after the Second World War,<br />

not before notable Thoroughbred and<br />

Arab influence to put a bit of “quality” to<br />

the population in the Welsh mountains<br />

during the 19th century.<br />

The Cobs came about by crossing the<br />

Welsh mountain ponies with various other<br />

breeds, notably some of the lighter draft<br />

types as well as Hackney. In order to refine<br />

these Cobs again, they were put back with<br />

the Section A’s, resulting in what became<br />

known as Section C. This is described as<br />

a Welsh pony of Cob type. In Wales Section<br />

C is currently among the most popular of<br />

the four sections. Freyja Taliesin, owned by<br />

Rene le Roux and third in the Breed Horse<br />

Top 5 at Horse of the Year Show, is an excellent<br />

example of this section.<br />

The local market<br />

“At the moment,” says Sue, “the market is<br />

largely served by Welsh crosses, but it is<br />

not well saturated at all. There is always a<br />

demand for good ponies, and good ponies<br />

bring good prices. The thing to remember<br />

about the children’s pony market is that<br />

the pony has to be a quality show pony,<br />

able to do everything.<br />

“Very few people in this country are<br />

able to buy a pony exclusively for one discipline.<br />

Interestingly enough, there is also<br />

a great demand for children’s lead rein<br />

ponies. The implication is that the Welsh<br />

Section A pony must be the only pony in<br />

the world that gets more valuable as it<br />

gets older, for it has a second life awaiting<br />

it as a children’s lead rein pony.” SB<br />

Issue 34 ▪ April 2013 23


The most important equation in animal breeding relates<br />

to the two main influences on differences in performance<br />

among animals, namely the environment<br />

and the genetic merit of each individual animal. The<br />

challenge is therefore to separate these two components<br />

so that the true genetic merit of each animal for each trait<br />

of economic importance can be known.<br />

The rate of selection progress depends on an interwoven set<br />

of factors, namely the variance in genetic differences among the<br />

animals available for selection, the ability to accurately determine<br />

the transferrable genetic merit of each animal (the breeding<br />

value) and the proportion of the animals kept as parents for the<br />

next generation.<br />

Measuring selection<br />

Successful selection can be measured in terms of the rate of replacing<br />

a generation with one that will ensure more profit within<br />

the constraints of the practiced production system. The first notion<br />

will therefore be to select animals in exactly the same environmental<br />

influences that the progeny have to perform.<br />

Although this might be a noble idea, it is not practical as environmental<br />

changes over time (on the same farm or locality)<br />

cannot be catered for (except in environmentally controlled environments<br />

like in-house chicken units or similar systems). So, in<br />

essence no extensive livestock recording system (or for that matter<br />

any other livestock system) can claim selection within the environment<br />

of where breeding stock is kept to be identical, or even<br />

similar to the environment where the progeny have to perform.<br />

This is sometimes even more complicated where some<br />

scientific studies indicate relative low or no correlation between<br />

performance at low input systems versus high energy diets (like<br />

in feedlots). The question is: “Is it possible to select effectively<br />

where it is known that the progeny has to perform well in a<br />

different environment to where the breeding animals are kept?”<br />

Numerous studies and genetic progress in many countries and<br />

diverse environments show that this is in fact possible, given that<br />

the diversity in environments is within reasonable bounds. Recording<br />

and selection strategies can also be applied to make sure<br />

all aspects are covered. Breeders and other producers should also<br />

make use of other aids, and sometimes common sense in selecting<br />

the desirable breeding animals.<br />

“Real” genotype vs perceived interactions<br />

Sometimes preconceived ideas or old habits dictate that a geno-<br />

24<br />

<strong>Breeding</strong> <strong>objectives</strong> in<br />

different environments<br />

by Japie van der Westhuizen, <strong>SA</strong> Stud Book and Animal Improvement Association<br />

type by environmental interaction will lead to a so-called meaningful<br />

re-ranking among animals. Classic work indicates not one,<br />

but four different types of interactions. In two of these types positive<br />

selection in one environment will lead to positive genetic<br />

responses in the other.<br />

Figure 2 depicts the different possible types of genotype<br />

crossed with environment interactions. Figure 1 illustrates a<br />

situation where progeny from different bulls have to perform in<br />

different environments where there is no interaction.<br />

Figure 1 shows a practical situation where four bulls in a breed<br />

produced progeny on two different farms (or even on the same<br />

farm, but born in two different years). The second environment is<br />

more favourable, resulting in higher body weights. As would be<br />

expected, the progeny of each bull will vary in weights, but there


will be differences in the average weights of each bull’s progeny<br />

group.<br />

These differences contribute towards the predicted breeding<br />

value of the bulls. <strong>Breeding</strong> value predictions based on the relative<br />

performances in one environment are therefore very good<br />

indicators of the performance differences in the other environment.<br />

Figure 2 depicts the possible different types of genotype by<br />

environmental interactions. Type 1 genotype by environmental<br />

interaction is the typical situation where average weights of the<br />

progeny groups of the four bulls show much more variation in the<br />

second environment. The differences among their progeny become<br />

more pronounced. This usually happens where the second<br />

environment is much more favourable for growth than the first,<br />

but the reverse is sometimes also true. What is, however, noted is<br />

that the ranking remains exactly the same.<br />

Type 2 interaction depicts the first possible situation where a<br />

genotype by environmental interaction could cause some problems<br />

in predicting the genetic merit of animals over more than one set<br />

of environmental conditions. In this type of interaction (Type 2),<br />

some re-rankings take place among the progeny groups of the<br />

different bulls, causing selection in the first environment to be<br />

less effective to predict production differences in the second.<br />

It is, however, very important to note that the top animals’<br />

progeny will still outperform the poor animals’ progeny. Therefore,<br />

although some re-ranking takes place among individual<br />

bulls’ progeny, there is no effective re-ranking in the population<br />

as a whole. To overcome the effects on the efficiency of selection,<br />

the use of groups of bulls (selected as a whole breeding group)<br />

will ensure top performance of progeny in a different environment.<br />

Types 3 and 4 interactions are extremely rare and occur where<br />

there is a complete reverse re-ranking (Type 3 interactions) or<br />

absolutely no pattern in the re-ranking of progeny averages (Type<br />

4 interactions). Both these type of cases are more of a theoretical<br />

value as it possibly will have no bearing on modern day breeding<br />

of livestock.<br />

top animals and “undesirable” correlations<br />

Undesirable genetic correlations sometimes make it more challenging<br />

to identify animals to be used as breeding material. The<br />

advent of best linear unbiased prediction (BLUP) breeding values<br />

have enabled breeders and other livestock producers to pool<br />

the whole population (breed) in comparing the genetic merit of<br />

animals, irrespective of locality, age or status. This leads to new<br />

possibilities for rapid genetic progress for a number of desirable<br />

traits.<br />

BLUP estimated breeding values (EBVs) also give an added assurance<br />

that, due to the genetic linkages among animals, because<br />

of pedigree information, related animals are evaluated under different<br />

environmental conditions (other farms and in other years<br />

and seasons). This caters very eloquently for any possibility of a<br />

BReeding pRactice<br />

genotype by environment interaction that might be responsible<br />

for some degree of re-ranking in the progeny performance of<br />

these animals.<br />

<strong>Breeding</strong> plans always start with <strong>objectives</strong>, followed by criteria<br />

(or minimum standards). Modern systems also enable breeders<br />

and other livestock producers to trace animals that will fit nicely<br />

into these <strong>objectives</strong>. One such system, for example, is Logix Beef,<br />

the recording system of <strong>SA</strong> Stud Book. Users can set their own<br />

search criteria to look for the “ideal” bull (or cow), making use of<br />

the Logix web. The result of such a search can be seen in Table 1.<br />

In this search the breeder has set criteria on birth weight,<br />

weaning weight (direct and maternal) and average daily gain. In<br />

all cases only animals with predicted breeding values in the upper<br />

25 percentile are considered. What should be noted is that<br />

birth and weaning weights are recorded on normal, usually extensive,<br />

farming conditions while average daily gain is recorded<br />

under typical feedlot conditions. Finding the “ideal animal” will<br />

therefore by some be deemed as impossible.<br />

A closer scrutiny of the animals conforming to these criteria<br />

makes interesting reading. Only two bulls, numbers four and nine,<br />

will be used as examples. Both will breed extraordinary daughters<br />

with extremely good figures for milk (wean maternal) and<br />

calves with growth, but not extraordinary heavy at birth. Bull<br />

four’s daughters will be much lighter at maturity than those of<br />

bull nine, while both will breed progeny growing extremely well<br />

in feedlots.<br />

perspective<br />

It is always a matter of perspective. Making use of all the possible<br />

tools is what modern breeding is about. The effects of genotype<br />

by environmental interactions are not really causing problems<br />

if proper recording and breeding practices are followed. These<br />

include:<br />

<strong>•</strong> Well defined contemporary groups to allow for fair comparison<br />

among animals affected equally by non-genetic factors.<br />

<strong>•</strong> Accurate, objective, non-selective recording.<br />

<strong>•</strong> Avoiding preferential treatment.<br />

<strong>•</strong> Establishing and maintaining good genetic ties (exchanging,<br />

selling or buying in bulls and/or using artificial insemination).<br />

<strong>•</strong> Taking part in joint growth tests of young bulls. SB<br />

Issue 34 ▪ April 2013 25


26<br />

May 2012 - Calf with his mother before weaning<br />

YOUR BEST INSURANCE IN<br />

CATTLE FARMING<br />

In a country characterised by extreme climates,<br />

we need CONSISTENCY.<br />

HARDINESS COMES INTO ITS OWN WHEN<br />

GRAZING CONDITIONS DETERIORATE.<br />

PHONE 017 735 5056/8<br />

www.drakensbergers.co.za<br />

You need the HARDINESS of the<br />

BEST AFRICAN BREEDING.<br />

INDIGENOUS DRAKENBERGERS


<strong>Die</strong> demografie van boerderyomstandighede<br />

in Suid-Afrika<br />

verander byna daagliks.<br />

Mynbou-aksies vir verskeie<br />

minerale vind landwyd plaas.<br />

Selfs die mees afgeleë gebiede word al<br />

meer geteiken. Ons as boere moet maar<br />

net elke keer aanpas en nuwe planne<br />

maak.<br />

Alle mynbou, maar veral oopgroef-myne,<br />

vernietig infrastruktuur en gevestigde<br />

stelsels, en dit wat jare lank funksioneel<br />

was, word omver gegooi en die beweging<br />

van diere word beperk. Om by hierdie<br />

omstandighede aan te pas, vereis ’n totale<br />

nuwe benadering. Dit is ook so dat van<br />

die gerehabiliteerde gronde weer beskikbaar<br />

kan raak vir benutting deur vee.<br />

die mynboer<br />

Ek boer al sedert 1976 tussen die steenkoolmyne<br />

op die hoëveld van Mpumalanga<br />

(destyds die Oos-Transvaalse hoëveld)<br />

en wil graag my ervaring en die planne<br />

wat ek gemaak het met lesers deel.<br />

Ek het altyd ’n goeie verhouding met<br />

die mynpersoneel gehandhaaf en het dan<br />

ook op die lang termyn van hierdie gerehabiliteerde<br />

gronde bekom. <strong>Die</strong> kampe<br />

op hierdie grond is groot, met geen binnedrade<br />

nie. <strong>Die</strong> tipografie van die gronde<br />

het ook baie gewissel tussen leegtes<br />

en bulte met verskeie kontoere om loopwater<br />

te beheer. Binnekampdrade was<br />

net nie moontlik nie. <strong>Die</strong> kampe wat ek<br />

beskikbaar gehad het, was tussen 100<br />

en 250 hektaar groot en die aanbeveling<br />

was drukbeweiding oor korter periodes.<br />

Daar is ook verskeie punte waar die<br />

afloopwater opdam vir suipings. In die<br />

eerste drie jaar het die myn stikstof voorsien,<br />

maar die ideaal was dat die grond<br />

weer self moet sorg vir sy eie onderhoud.<br />

Beweiding was al oplossing om die mis<br />

telingSpRaktyk<br />

Só ontgin ’n mens<br />

meerbulparings<br />

deur Magiel Blom, ondervoorsitter: Drakensberger Beestelersgenootskap<br />

en urine in die grond terug te plaas en<br />

die beweging van die hoewe het ook bygedra<br />

om die grassade in die grond in te<br />

werk.<br />

Voor- en nadele<br />

Met dit as agtergrond was enkelbulparings<br />

onmoontlik en in 2000 het ek begin<br />

ondersoek instel na meerbulparings.<br />

<strong>Die</strong> koste van DNS is dan ook die eerste<br />

waaraan ek gedink het, maar met ’n totale<br />

kosteberekening het ek tot ’n ander<br />

gevolgtrekking gekom.<br />

<strong>Die</strong> voordele is velerlei: Ek het minder<br />

veewagters met groter groepe nodig;<br />

minder groepe beteken makliker bestuur<br />

en beheer; diefstalbeheermaatreëls is<br />

makliker; instandhoudingskoste op omheinings<br />

is laer met die groter kampe;<br />

vars lekke is meer gereeld uitgesit; na<br />

’n KI-tydperk kan die bulle gouer by die<br />

koeie ingaan; vaderskap kan nie betwis<br />

word nie. Maar die grootste voordeel is<br />

sekerlik dat vrugbaarheidsprobleme met<br />

bulle uitgeskakel word deurdat daar meer<br />

as een bul per groep is.<br />

’n Latere waarneming was dat die koeie<br />

vinniger op hitte gekom het en dus vroeër<br />

in die seisoen gekalf het. Een van die nadele<br />

is egter dat korrektiewe paring nie<br />

moontlik is nie. <strong>Die</strong> bestuursaanpassings<br />

wat ek gemaak het, is dat koeie en verse<br />

geselekteer word volgens sekere kriteria,<br />

hetsy swak punte, tipe of teelwaarde.<br />

Dit verskil dan ook van jaar tot jaar. Dit is<br />

steeds belangrik dat die bulle swak punte<br />

moet versterk en tekortkominge moet aanvul.<br />

Seleksie van bulle per groep word dan<br />

ook jaarliks op hierdie basis gedoen.<br />

geboorterekords<br />

Met die aanbreek van die kalfseisoen word<br />

’n haarmonster van elke kalf geneem sodra<br />

die kalf gemerk word. <strong>Die</strong> monster word<br />

in ’n koevert met die kalf se ID-nommer<br />

geplaas. In die begin moet daar van die<br />

moeders ook monsters ingestuur word sodat<br />

hulle profiele gebruik kan word in die<br />

ontledings van die kalwers. Bulle sal reeds<br />

ontleed en op die stelsel wees.<br />

<strong>Die</strong> monsters en die nodige voltooide<br />

vorms word dan aan die laboratorium in<br />

Irene gestuur vir ontleding. <strong>Die</strong> afgelope<br />

jaar of wat het ek die vaderskapbevestiging<br />

binne tien dae na aflewering terug ontvang.<br />

<strong>Die</strong> huidige koste is R150 per monster gelewer.<br />

Ontledings kan ook in Stellenbosch<br />

gedoen word.<br />

Geboortes word soos gewoonlik aangeteken<br />

en die vader word bloot vervang met<br />

“veelvuldige vaars”. Geboortekennisgewingsertifikate<br />

word uitgereik en as pending<br />

(hangend) gemerk. Sodra die vaderskappe<br />

terug ontvang is, word die kalf se ID-nommer,<br />

rekenaarnommer, DNS-nommer en die<br />

vaar se besonderhede aan <strong>SA</strong> <strong>Stamboek</strong> gestuur,<br />

en die regte geboortekennisgewingsertifikaat<br />

word dan uitgereik.<br />

Ongelyke getal<br />

Ek verkies om bulle van dieselfde ouderdom<br />

in ’n groep te gebruik. Deur ’n ongelyke<br />

getal bulle te gebruik, is daar altyd<br />

een bul wat kan dek as die ander twee<br />

koppe stamp. Daar sal altyd dominante<br />

bulle wees en dit word jaarliks bewys uit<br />

my vaderskappe.<br />

Vandag, na twaalf jaar, sal ek steeds<br />

dieselfde besluit neem, want die grootste<br />

voordeel is nou dat daar altyd ’n bul sal<br />

wees wat kan dek sonder die vrese dat die<br />

bul by die koeie dalk tydelik onvrugbaar<br />

kan wees. Ek kan nou met reg sê ek boer<br />

met my stoet op ’n kommersiële basis.<br />

Ek dink meerbulparings sal al hoe meer<br />

oplossings bied vir talle boere en ook vir<br />

deeltydse boere wat nie voltyds toesig<br />

kan hou oor al die aktiwiteite nie. SB<br />

Issue 34 ▪ April 2013 27


pic celebrates 50 years<br />

On 15 March Kanhym Estates (PIC)<br />

celebrated their fiftieth birthday with a<br />

symposium at the CSIR’s International<br />

Convention Centre in Pretoria. The<br />

symposium is normally held every second<br />

year. The theme of this year’s event wat<br />

“Celebrating 50 years of improvement”.<br />

The company was launched in humble<br />

fashion in the White Hart pub in<br />

Oxfordshire England and is founded on<br />

the principles of applying science, with<br />

economics, to pig breeding.<br />

For decades PIC has worked to bring<br />

advantages of superior swine health,<br />

genetics and production efficiency to<br />

the globe including its long standing<br />

partnership with the Kanhym group in<br />

South Africa. Kanhym was established<br />

in 1936 in South Africa and has been synonymous with agriculture ever since. Having started out as a maize and cattle concern,<br />

Kanhym grew from strength to strength over the decades. Today, Kanhym is a technologically-advanced provider of a diverse range of<br />

agricultural services, products, feedlots, packaged meat goods and more, and is seen as a leader in this sector of the economy.<br />

Karin Changuion-Duffy of <strong>SA</strong> Stud Breeder attended the symposium. SB<br />

28<br />

Dr Hinner Köster, CEO Kanhym Estates, Ian Bond, business operations manager, PIC Europe, Jurgens<br />

Reynders, Kanhym PIC business development manager, Dr Andrew Tucker, Charles Street veterinary<br />

consultant and Dr Andrew Coates, PIC Genetic Services.


Hanteerbaar, betroubaar, gehoorsaam<br />

en intelligent.<br />

Selfversekerd en vreesloos.<br />

Sterk beskermingsdrang.<br />

Hierdie is woorde waarmee<br />

die <strong>Boerboel</strong> van Suid-Afrika beskryf<br />

word. Hierdie groot, kenmerkende honde<br />

het ’n baie lojale en onwrikbare ondersteunersbasis<br />

en ’n mens kry die indruk<br />

dat, soos die hond daarvoor bekend is dat<br />

hy sy eienaar tot die dood toe sal beskerm,<br />

die eienaars grootliks ook tot die dood toe<br />

lojaal teenoor hierdie ras is.<br />

Hoe die <strong>Boerboel</strong> in Suid-Afrika tot<br />

stand gekom het, is volgens Anemarí Pretorius<br />

’n baie interessante verhaal wat aan<br />

die een kant sy wortels in die ou Europese<br />

koninkryke van Albanië en Sirië het, maar<br />

aan die ander kant ook van ou Afrikastamme<br />

kom wat waarskynlik in die suide<br />

van die huidige Ethiopië gewoon het.<br />

Anemarí het in 2005 ’n boek gepubliseer<br />

met die titel <strong>Die</strong> <strong>Boerboel</strong> – eie aan Suid-<br />

Afrika, en in 2007 het die Engelse weergawe,<br />

The <strong>Boerboel</strong> – South Africa’s own, verskyn.<br />

Hierin gee sy redelik omvattend ’n uiteensetting<br />

van die mees waarskynlike afkoms<br />

van die ras. Hierdie artikel is op grond van<br />

daardie inligting saamgestel.<br />

europese verbintenis<br />

Dis bekend dat Jan van Riebeeck met sy<br />

aankoms in die Kaap ’n groot hond, die Bullenbijter,<br />

saamgebring het. Hierdie hond<br />

kan beskryf word as ’n Mastiff-tipe. Wat interessant<br />

is, is dat die Tweetalige Woordeboek<br />

van Bosman, Van der Merwe en Hiemstra<br />

(1999) die term “Mastiff” omskryf as onder<br />

andere “<strong>Boerboel</strong>” en en ook “bul(le)-byter”.<br />

Van Riebeeck se hond was nie die enigste<br />

wat saamgebring is Kaap toe nie. Natuurlik<br />

het die koloniste hulle grootste en<br />

sterkste honde saamgebring na donker<br />

Afrika en kan ons aanvaar dat teling van<br />

hierdie honde voortgegaan het met die<br />

klem op seleksie vir die eienskappe wat<br />

destyds vir die koloniste belangrik was,<br />

naamlik beskerming en jag.<br />

telingSpRaktyk<br />

die <strong>Boerboel</strong><br />

– beste vriend en beskermengel<br />

deur Izak Hofmeyr<br />

Bellbusk Deborah saam met Malan Malherbe. (Eienaar: Anemarí Pretorius)<br />

Met die aankoms van die Britse Setlaars<br />

in 1820 is ’n ander Mastiff-tipe die land<br />

ingebring en mettertyd was daar ook invloede<br />

van die Engelse langbeen-bulhond<br />

en die ware Bull Mastiff.<br />

Uit afrika<br />

Dis op hierdie punt dat die Afrika-skakel<br />

van die herkoms van die <strong>Boerboel</strong> in die<br />

prentjie kom, verduidelik Anemarí in haar<br />

boek, want daar was sonder twyfel ’n beduidende<br />

invloed op die <strong>Boerboel</strong> van honde<br />

wat saam met die swart stamme suidwaarts<br />

getrek het tydens die migrasie na die suidelike<br />

punt van die kontinent.<br />

Daar is rekords van ’n stam in die suide<br />

van Ethiopië wat honde gehad het wat<br />

waarskynlik afstammelinge van die Babiloniese<br />

hond was. Hierdie honde, waarna in<br />

die geskrifte verwys word as Indiese honde,<br />

was glo geskik om teen leeus te veg. Van<br />

hierdie honde het saam met hulle eienaars<br />

suid gemigreer en op die ou end in suidelike<br />

Afrika beland.<br />

ter opsomming<br />

Daar kan dus gesê word dat die <strong>Boerboel</strong><br />

hoofsaaklik uit twee bronne genetiese<br />

materiaal geteel is, naamlik die Bullenbijter<br />

met sy wortels in Europa (en vóór dit uit<br />

Albanië en Assirië) en die Afrika-hond van<br />

die swart bewoners van Afrika.<br />

Dit, spekuleer Anemarí, mag verduidelik<br />

waarom die <strong>Boerboel</strong> struktureel soveel<br />

beter is as al die ander Mastiff-tipe<br />

honde. <strong>Die</strong> genetiese materiaal wat in<br />

die <strong>Boerboel</strong> verenig is, het waarskynlik<br />

Siriese genetika wat suiwerder in sy are<br />

vloei as enige ander ras in die wêreld!<br />

<strong>Die</strong> bestudering van hedendaagse<br />

bloedlyne dien as fassinerende leesstof. In<br />

sommige gevalle, vertel Anemarí, is daar<br />

selfs bloedlyne wat na spesifieke groepe<br />

trekkers teruggelei kan word wat vanuit die<br />

Kaap noord begin trek het.<br />

As al hierdie inligting bymekaargesit<br />

word, verduidelik sy, kan mens tot die gevolgtrekking<br />

kom dat die <strong>Boerboel</strong> uit antieke<br />

genetika geteel is – groot en sterk<br />

honde met goeie karaktereienskappe.<br />

<strong>Boerboel</strong>e was vir ons voorvaders waghonde,<br />

vriende, speelmaats en bewakers.<br />

Tot die dood toe. En vandag nog steeds ...<br />

Vir meer inligting, kontak die <strong>SA</strong><br />

<strong>Boerboel</strong> Telersvereniging by <strong>SA</strong><br />

<strong>Stamboek</strong>. Gesels gerus met Marisa<br />

Nel by tel 051 410 0950. Of skakel dr<br />

Aldu le Grange by sel 083 462 0817<br />

SB<br />

of epos aldulg@bks.co.za.<br />

Issue 34 ▪ April 2013 29


Sedert 1988<br />

Vriesit is die enigste veterinêre laboratorium in Afrika<br />

wat bees-, perd- en varksemen objektief kan evalueer.<br />

<strong>Die</strong> stelsel waarmee die werk gedoen word, is ’n<br />

kragtige mikroskoop- en rekenaarstelsel genaamd die<br />

Sperm Vision. <strong>Die</strong> stelsel is in die V<strong>SA</strong> en Duitsland<br />

ontwikkel.<br />

Vriesit is ’n laboratorium wat gesteld is op die standaardisering<br />

van laboratoriumdienste. <strong>Die</strong> hoofpunte van laboratoriumpraktyk<br />

is standaardisering, akkuraatheid en presisiewerk. Deur hierdie<br />

punt te gebruik, kry hulle uitstekende herhaalbaarheid.<br />

Ons is mobiel<br />

Al die toerusting word op ’n jaarlikse basis gediens en gekalibreer<br />

waar nodig. Omdat daar in die toetse vir Trichomonas en vibriose<br />

nie metodes is wat volgens Vriesit se laboratorium gestandaardiseerd<br />

genoeg is om die monsters oor lang afstande en tyd te<br />

vervoer nie, is mobiele laboratoriums ingerig. Hierdie mobiele<br />

laboratoriums beskik oor apparate en toerusting soos yskaste,<br />

inkubators, fase-kontras mikroskope (spesiaal bedoel vir nat preparate<br />

soos semen), apparaat om die digtheid van semen dadelik<br />

te bepaal en skootrekenaars.<br />

<strong>Die</strong> nuutste toevoeging tot die laboratorium is die CA<strong>SA</strong>-stelsel<br />

(computer-assisted sperm analysis system). Hierdie stelsel is die<br />

enigste van sy soort in Afrika. <strong>Die</strong> Sperm Vision is so gestandaardiseer<br />

dat ’n wêreldklas sertifikaat uitgereik kan word. Tydens<br />

die evaluasie word die volgende parameters verkry:<br />

<strong>•</strong> Persentasie lewende sperma.<br />

<strong>•</strong> Persentasie progressiewe beweeglikheid.<br />

<strong>•</strong> Persentasie lokale beweeglike sperma.<br />

<strong>•</strong> Persentasie nie-beweeglike sperma.<br />

<strong>•</strong> Digtheid van die sperma uitgedruk in miljoene per milliliter.<br />

<strong>Die</strong> beweeglikheidspatrone van die sperma word verder verdeel<br />

in die volgende parameters:<br />

<strong>•</strong> Afstand in ’n kurwelyn gemeet in mikrons.<br />

<strong>•</strong> Afstand van die gemiddelde pad wat die sperm volg in mikrons.<br />

<strong>•</strong> Spoed van die sperma gemeet in mikrons per sekonde.<br />

Hierdie drie parameters is net voorbeelde. Daar is altesaam 13<br />

beweeglikheidspatrone wat bepaal word. Dit word alles gedoen<br />

om voorsiening te maak vir optimale konsepsie- of embriospoelingsresultate.<br />

Met die nodige navorsing kan daar lank voor die<br />

tyd reeds bepaal word of sperma lewensvatbaar is of nie.<br />

<strong>Die</strong> doel met hierdie stelsel is om evaluasies op ’n internasionaal<br />

aanvaarbare vlak te kry. ’n Skokkende feit is dat ’n evaluasie<br />

van die eerste sentimeter van dieselfde semenstrooitjie<br />

hemelsbreed verskil van dié van die laaste deel van dieselfde<br />

PROMOSIE-ARTIKEL<br />

die afrika-leier<br />

in semen-evaluering<br />

Henk van der Laarse by die<br />

Sperm Vision-stelsel.<br />

semenstrooitjie. <strong>Die</strong> eerste sentimeter van die strooitjie se telling<br />

verskil met miljoene teenoor die laaste sentimeter van dieselfde<br />

semenstrooitjie. <strong>Die</strong> eerste sentimeter van ’n strooitjie se lewende<br />

sperma kan met soveel as 40% (en selfs meer) van die agterste<br />

deel van dieselfde semenstrooitjie verskil.<br />

tot u diens<br />

Vriesit versamel semen by verskeie KI-stasies, asook op plase,<br />

vir kliënte se gebruik. Hulle lewer op groot skaal dienste soos<br />

Trichomonas-toetse. Daar word heelwat semen-evaluasies van<br />

bulle op die mees gestandaardiseerde manier gedoen. Wanneer<br />

semenevaluasies met die Sperm Vision (motiliteit) gedoen word,<br />

word soveel as 200 spermbeelde in die rekenaar gestoor.<br />

Wat maak Vriesit andrologie-laboratoriums anders?<br />

<strong>•</strong> Semen-analises word op ’n gestandaardiseerde wyse geevalueer<br />

in ’n geslote omgewing by die kraal. Geen eksterne<br />

faktore soos wind, sonstrale of koue het ’n invloed op die<br />

semen nie. By die kraal word in ten volle toegeruste mobiele<br />

laboratoriums gewerk.<br />

<strong>•</strong> Semendigtheid word by die kraal met ’n fotometer bepaal en<br />

die verdunningsfaktor word akkuraat bepaal met ’n skootrekenaar<br />

vir optimale gehalte bevrore semen.<br />

<strong>•</strong> Semenstrooitjies word professioneel gemerk met behulp<br />

van ’n Easy Coder-drukker.<br />

<strong>•</strong> Semen word in ’n gekontroleerde omgewing (inloop-koelkamer)<br />

in strooitjies verpak en in ’n gestandaardiseerde omgewing<br />

in vriesbanke gevries.<br />

<strong>•</strong> Na bevriesing word semen-evaluasies objektief gedoen met<br />

behulp van gerekenariseerde toerusting.<br />

Kontak ons gerus vir meer inligting: Henk van Laarse,<br />

sel 082 785 9897, epos henk@vriesit.com, of Joppie Fourie,<br />

sel 083 258 3378, epos joppie@vriesit.com.<br />

Issue 34 ▪ April 2013 33


Muskiete, muggies en ander<br />

insekte dra verskeie virussiektes<br />

wat, indien hulle ’n<br />

dier byt, aan die dier oorgedra<br />

kan word. Hierdie<br />

virussiektes tas gewoonlik ’n groot aantal<br />

diere aan, wat lei tot geweldige produksieverliese<br />

en ook vrektes tot gevolg kan hê.<br />

<strong>Die</strong> belangrikste siektes wat in Suid-Afrika<br />

onder lewendehawe-produsente bekend is,<br />

is Slenkdalkoors, Wesselsbronsiekte, driedae-stywesiekte<br />

(DDS), knopvelsiekte en<br />

bloutong.<br />

Voorkoming is die wagwoord as dit kom<br />

by insekoordraagbare siektes, aangesien<br />

daar geen doeltreffende middel of medisyne<br />

is wat die virus kan doodmaak nadat die<br />

dier reeds die siekte opgedoen het nie. Antibiotika<br />

het geen uitwerking op die virusse<br />

wat deur insekte oorgedra word nie en kan<br />

net gebruik word om hulle te beskerm teen<br />

sekondêre infeksie van wonde wat deur die<br />

virussiekte veroorsaak is.<br />

By insekoordraagbare siektes is voorkoming<br />

nie net belangrik ten opsigte van<br />

inenting nie, maar ook insekbeheer. Vir<br />

verdere beperking van verspreiding is nadoodse<br />

ondersoeke op diere wat vermoedelik<br />

aan ’n insekoordraagbare siekte dood<br />

is baie belangrik, sodat die diagnose bevestig<br />

kan word, die siekte gerapporteer kan<br />

word en verdere voorsorgmaatreëls getref<br />

kan word.<br />

Volgens dr Faffa Malan bly die heel belangrikste<br />

steeds om jou diere getrou en<br />

sorgvuldig in te ent. Hy beklemtoon ook<br />

dat dit belangrik is dat die inentings voor<br />

die aanvang van die reënseisoen plaasvind<br />

en dat entstowwe korrek toegedien word.<br />

Maak baie seker dat die entstof reg geberg<br />

en vervoer word, en lees die voubiljet noukeurig<br />

deur.<br />

Nadat ’n siekte reeds uitgebreek het,<br />

verduidelik dok Faffa, is die beste roep om<br />

jou beeste weg van vleiagtige gebiede en<br />

so hoog as moontlik te hou. Sover moontlik<br />

moet diere ook tydens uitbrekings in behuising<br />

gehou word, veral oornag.<br />

Slenkdalkoors<br />

Slenkdalkoors word deur ’n virus veroorsaak<br />

BESTUUR / MANAGEMENT<br />

Klein insek, groot skade<br />

deur Marike Brits<br />

'n Muskiet is die oorsaak van Slenkdalkoors en Wesselbronsiekte. (Foto: biologyatodu.blogspot.com)<br />

wat deur muskiete oorgedra word en kom<br />

meestal by skape, bokke en beeste in sub-<br />

Sahara Afrika en Madagaskar voor. Slenkdalkoorsgevalle<br />

is egter ook al by verskeie<br />

wildspesies opgemerk. Groot uitbrekings<br />

word aangevoer deur hoë reënval en plasse<br />

water wat rondstaan en uitstekende uitbroeiplek<br />

aan muskiete bied.<br />

Pasgebore diere is veral vatbaar vir<br />

Slenkdalkoors en 90% van vrektes vind<br />

binne die eerste week na geboorte plaas.<br />

Simptome waarvoor boere moet uitkyk is<br />

hoë koors, lusteloosheid, ’n verlies aan eetlus,<br />

traagheid, buikpyn, versnelde asemhaling,<br />

braking, bloed in mis, buitengewoon<br />

slegruikende diarree en in sommige gevalle<br />

ook geelsug. ’n Aborsiestorm by dragtige<br />

vroulike diere is een van die kenmerkende<br />

tekens van ’n moontlike Slenkdalkoors-uitbreking.<br />

<strong>Die</strong>re moet teen Slenkdalkoors ingeënt<br />

word. Manlike en nie-dragtige vroulike diere<br />

kan met die lewendige entstof ingespuit<br />

word om langtermyn immuniteit op te bou.<br />

<strong>Die</strong> dooie entstof kan wel by dragtige diere<br />

gebruik word, maar moet twee keer met ’n<br />

interval van twee tot vier weke gegee word<br />

wanneer dit vir die eerste keer gebruik<br />

word.<br />

Dit is baie belangrik dat ’n definitiewe<br />

diagnose na ’n vrekte gemaak word. Daar<br />

moet wel versigtig met die karkas van ’n<br />

dier wat vermoedelik aan Slenkdalkoors<br />

dood is omgegaan word, aangesien die<br />

hantering van die karkas altyd die gevaar<br />

inhou dat dit na die ondersoeker oorgedra<br />

kan word indien al die nodige beskermende<br />

klere nie gedra word nie.<br />

Afgesien van veeverliese, het Slenkdalkoors<br />

’n ekonomiese impak wat melkproduksie<br />

betref. <strong>Die</strong> impak sal afhang van die<br />

dragtigheidstatus van die dier, maar aangesien<br />

Slenkdalkoors ’n koors veroorsaak sal<br />

dit definitief melkproduksie negatief beïnvloed.<br />

Wesselsbronsiekte<br />

Wesselsbronsiekte kom meestal by bokke,<br />

skape en beeste voor en word veroorsaak<br />

deur ’n muskietoordraagbare virus. Wesselsbronsiekte<br />

en Slenkdalkoors word dikwels<br />

verwar en kan ook gelyktydig in ’n kudde<br />

voorkom. <strong>Die</strong> siektes se entstowwe kan gelyktydig<br />

toegedien word en kuddes moet<br />

dus teen albei siektes ingeënt word waar<br />

hierdie siekte wel voorkom.<br />

<strong>Die</strong> belangrikste simptome is ’n hoë frekwensie<br />

aborsies by volwasse diere en uiters<br />

hoë mortaliteit by pasgebore diere. Fetusse<br />

kan ook met afwykings gebore word<br />

en kliniese simptome soortgelyk aan dié<br />

van Slenkdalkoors word waargeneem. Soos<br />

met Slenkdalkoors, kom Wesselsbronsiekteuitbrekings<br />

voor wanneer hoë reënval en<br />

plasse water aan die orde van die dag is.<br />

Geelsug word dikwels tydens nadoodse<br />

ondersoeke opgemerk as aanduiding van<br />

moontlike Wesselsbronsiekte. Vir die beheer<br />

Issue 34 ▪ April 2013 35


Knopvelsiekte (Foto: keniaonline.com)<br />

van Wesselbronsiekte word vroegtydige inenting<br />

en goeie insekbeheer aanbeveel. Dit<br />

is egter baie belangrik dat dragtige diere<br />

nie ingeënt word nie.<br />

Knopvelsiekte<br />

Knopvelsiekte is ’n erosiesiekte wat beeste<br />

van alle ouderdomme kan affekteer en verspreid<br />

in Suid-Afrika voorkom. <strong>Die</strong> siekte<br />

kom in die nat maande van die jaar voor,<br />

veral onder kuddes wat in waterryke gebiede<br />

wei. Siektetekens word ongeveer sewe<br />

dae na die dier geïnfekteer is sigbaar en<br />

skop af met hewige koors, wat vier tot 14<br />

dae duur en in twee fases plaasvind.<br />

Slymerige neusuitloopsel, verhoogde<br />

speekselvloei, swak eetlus en ontsteekte<br />

oë word ook gesien. By nadoodse ondersoeke<br />

word letsels op die slymvliese en in<br />

die lugweg gevind. <strong>Die</strong> kenmerkende opgehewe<br />

knoppe op die vel verskyn slegs<br />

voor of tydens die tweede koorsfase.<br />

<strong>Die</strong> virus is veral algemeen by melkbeeste<br />

en veroorsaak dat lakterende koeie<br />

se melkproduksie verswak of dikwels selfs<br />

heeltemal staak. In ernstige gevalle kan<br />

dragtige koeie ook aborteer.<br />

Besmetting met dié pokkevirus word<br />

deur bytende insekte, veral vlieë, veroorsaak.<br />

<strong>Die</strong> verspreiding van die siekte in<br />

kuddes kan ook onder baie intensiewe toestande<br />

plaasvind deur ’n gemeenskaplike<br />

waterkrip. Alle beeste ouer as ses maande<br />

moet jaarliks ingeënt word. Kwarantynmaatreëls<br />

is ook uiters belangrik by die<br />

beheer van knopvelsiekte, aangesien die<br />

virus deur alle liggaamlike vloeistowwe<br />

oorgedra word.<br />

Onlangse navorsing het gevind dat die<br />

virus vir elf dae na die ontwikkeling van<br />

koors steeds in beeste se speeksel teen-<br />

BESTUUR / MANAGEMENT<br />

woordig is, teenoor 22 dae in die semen en<br />

33 dae in die knoppe. <strong>Die</strong> virus was vir vier<br />

dae na koorsontwikkeling in die beeste se<br />

bloed teenwoordig en glad nie in die urine<br />

of mis nie. <strong>Die</strong> gevolgtrekking was dus dat<br />

diere 33 dae na knoppe op die vel verskyn<br />

het uit kwarantyn gehaal kan word.<br />

Drie-dae-stywesiekte<br />

Drie-dae-stywesiekte (DDS) is nie aansteeklik<br />

tussen diere nie, maar word deur<br />

muggies en muskiete versprei. Uitbrekings<br />

vind veral tydens die herfs- en somermaande<br />

plaas, kom meestal by beeste voor<br />

en veroorsaak dramatiese agteruitgang in<br />

die kondisie van ’n dier. <strong>Die</strong> virus wat DDS<br />

veroorsaak tas die selle in klein bloedvaat-<br />

jies aan, wat tot inflammasie lei.<br />

<strong>Die</strong> simptome van DDS duur gewoonlik<br />

tussen drie en vyf dae en sluit<br />

in koors, stywe ledemate, onderhuidse<br />

emfiseem, depressie en hardlywigheid.<br />

<strong>Die</strong> dier sal ook tekens van lae kalsiumvlakke<br />

toon, soos om swaar te loop, te<br />

sukkel om te sluk en die dier se grootpensaktiwiteit<br />

kom tot ’n stilstand. Alhoewel<br />

DDS nie dikwels tot baie vrektes<br />

lei nie, ly boere tog groot produksieverliese<br />

as gevolg van ’n dramatiese ver-<br />

swakking in melkproduksie en agteruitgang<br />

van kondisie.<br />

Veeartse se raad ten opsigte van DDS<br />

is dat diere wat reeds simptome toon met<br />

’n anti-inflammatoriese middel ingespuit<br />

kan word en verder goeie rus en versorging<br />

nodig het. Bulle en vervangingsverse (een<br />

jaar oud en twee jaar oud) kan jaarliks<br />

teen die siekte ingeënt word. Volwasse<br />

diere wat al aan DDS blootgestel was, kry<br />

in die meeste gevalle daarna lewenslange<br />

immuniteit teen die siekte.<br />

Bloutong<br />

Bloutong word veroorsaak deur die orbivirus<br />

en word deur muggies oorgedra. Daar<br />

is 24 verskillende stamme van die virus<br />

waarvan 21 in Suid-Afrika voorkom. <strong>Die</strong><br />

siekte kom akuut voor by skape. Alhoewel<br />

beeste, bokke en wild vatbaar vir die siekte<br />

is, toon dié diere selde sigbare siektetekens.<br />

Bloutong kan van die middelsomer<br />

tot herfs voorkom en is baie algemeen in<br />

gebiede naby gunstige broeiplek vir muggies.<br />

Ongeveer vier tot ses dae na hulle deur<br />

muggies met die virus besmet is, ontwikkel<br />

skape uitermatige hoë koors. Skape<br />

het ook las van seer spiere, is koorsig, ontwater<br />

en verloor hul eetlus. Verder word<br />

die diere se slymvliese by die oë, neus en<br />

bek ’n rooi kleur en die lippe is opgeswel.<br />

Ernstige gevalle word dikwels uitgeken<br />

deur seertjies in die mond en ’n blougekleurde<br />

tong, asook die tipiese rooi lyn<br />

op die rand waar die vel by die klourand<br />

aansluit. Simptomatiese behandeling en<br />

goeie versorging is baie belangrik in die<br />

geval van bloutong aangesien ’n dier met<br />

bloutong wat baie goed versorg word, kan<br />

oorleef.<br />

Immuniteit teen die bloutong-virus is<br />

’n ingewikkelde saak, aangesien die 21<br />

stamme wat in Suid-Afrika voorkom almal<br />

verskil ten opsigte van immuniteit. Skape<br />

kan teen meeste van die stamme ingeënt<br />

word met die huidige beskikbare entstof.<br />

Immuniteit teen een stam gee geen kruisimmuniteit<br />

teen enige ander stamme nie.<br />

Dus is die inentingsproses teen bloutong<br />

redelik ingewikkeld. <strong>Die</strong> entstof bestaan<br />

uit drie dele en skape moet met tussenposes<br />

van drie weke met elk van die dele<br />

ingeënt word.<br />

Aandag aan beplanning<br />

Insekoordraagbare siektes is nie behandelbaar<br />

nie omdat daar nie ’n dieregesondheidsmiddel<br />

is wat die virus kan<br />

doodmaak as dit eers die dier besmet het<br />

nie. <strong>Die</strong> enigste manier om die siekte te<br />

beperk, is om te verseker dat die dier self<br />

weerstand teen die virusse opbou deur die<br />

gebruik van entstowwe lank voor die siekte<br />

voorkom. ’n Vroeë waarskuwingstelsel is<br />

noodsaaklik waar boere nie normaalweg<br />

voorkomend ent nie. SB<br />

Issue 34 ▪ April 2013 37


<strong>Die</strong> praktyk om bulle veilingsgereed<br />

te maak onder<br />

voerkraalomstandighede is<br />

alombekend. Oorvet bulle,<br />

oormatige testikelvet sowel<br />

as die uitgroei van hoewe is probleme<br />

wat toegeskryf word aan bulle wat tipiese<br />

voerkraalrantsoene ontvang.<br />

Molatek het in 2011 ’n proef in die Lydenburg-omgewing<br />

gedoen om van hierdie<br />

aantygings te ondersoek. <strong>Die</strong> doel van<br />

die proef was om te bepaal of die voer<br />

van ’n tipiese afrondingsrantsoen versus<br />

’n hoë-ruvoer rantsoen drastiese verskille<br />

na ’n voerperiode teweeg sou bring by<br />

jong bulle.<br />

Figuur 1: Progressiewe GDT van bulle wat onderskeidelik ’n hoë-energie,<br />

lae-ruvoer (1) en lae-energie, hoë-ruvoer (2) rantsoen ontvang het<br />

Tabel 1: Rantsoenformulasies soos gevoer (ontleding 100% droog)<br />

38<br />

Behandeling 1 Behandeling 2<br />

Voerkraalrantsoen Aanvang Groei Afrond<br />

0-153 dae 0-30 dae 30-110 dae 110-153 dae<br />

Kilogram<br />

Beesvet 33 + 160 80 120 160<br />

Melassemeel 80 40 0 80<br />

Bypass 0 50 0 0<br />

Mieliemeel 750 150 300 550<br />

Lusern 0 100 100 50<br />

Oulandsgras 100 200 200 100<br />

Katoensaad 0 0 0 50<br />

Proteïen % 12,9% 14,9% 14,3% 14,3%<br />

TVV % 83,5% 68,7% 71,9% 80,5%<br />

Vesel % 8,7% 22,7% 19,4% 11,9%<br />

Voer van bulle – ’n proef<br />

deur Johan Mouton<br />

Proefuitleg<br />

Twee behandelings bestaande uit bulkalwers<br />

wat gedurende Mei 2011 gespeen<br />

is, is gebruik. Behandeling 1 het ’n tipiese<br />

voerkraalrantsoen soos getoon in Tabel 1<br />

ontvang. Behandeling 2 het ’n aanvangs-,<br />

groei- en afrondingsrantsoen met hoë ruvoerpeile<br />

soos getoon in Tabel 1 ontvang.<br />

Voertyd het oor 153 dae gestrek.<br />

<strong>Die</strong>re is eweredig ingedeel op ’n<br />

leëpens-massabasis en is daarna op ’n 30dae<br />

intervalbasis geweeg met ’n leëpensweging<br />

aan die einde van die studie. <strong>Die</strong>re<br />

is geslag aan die einde van die studie.<br />

Data wat bygehou is tydens die studie<br />

was as volg:<br />

<strong>•</strong><br />

<strong>•</strong><br />

<strong>•</strong><br />

<strong>•</strong><br />

<strong>•</strong><br />

<strong>•</strong><br />

<strong>•</strong><br />

<strong>•</strong><br />

Kondisie- en liggaamsboupunt vir<br />

elke dier tydens aanvang en afsluiting<br />

van die proef.<br />

Maandelikse weging.<br />

Alle voer uitgevoer na die onderskeie<br />

groepe.<br />

Volledige vrugbaarheidstoets.<br />

Rumengraderings tydens slag.<br />

Karkasgraderings.<br />

Enige siektetoestand wat sou voorkom.<br />

Datums van uiterste klimaatsverskynsels.<br />

Resultate: Groei<br />

Figuur 1 toon die algemene tendens soos<br />

verwag, naamlik dat die hoë-energiedieet<br />

beter groei behaal het. Hoë energie (1)<br />

het teen 1 464g per dag oor die totale tyd<br />

171g beter groei gehandhaaf as hoë ruvoer<br />

(2), wat 1 293g per dag behaal het.<br />

Hoë energie (1) se groep-gemiddelde beginmassa<br />

was 227kg en het geëindig op<br />

451kg, met hoë ruvoer (2) wat begin het<br />

op 228kg en afgesluit het op 425kg.<br />

Punte om in gedagte te hou met interpretasie<br />

van groeigrafiek:<br />

<strong>•</strong> Dag 0-31 was van leëpens- na volpens-massa.<br />

<strong>•</strong> Dag 31-93 was ’n uiters koue tydperk<br />

met enkele dae wat nagtemperature<br />

bo 0⁰C gehad het, en sneeu het in<br />

hierdie tyd voorgekom.<br />

<strong>•</strong> Heelwat reën het van dag 127-153<br />

voorgekom.<br />

Voeromset en rumens<br />

Tabel 1 toon die voeromset-prestasie behaal<br />

met die hoë-ruvoerdieet, wat ’n beter<br />

voeromsetverhouding as die hoë-energiedieet<br />

gerealiseer het. Beide behandelings<br />

se rumens het baie goed ontwikkel met<br />

geen rumenskade nie. Dit beklemtoon dat<br />

rumenskade ook deur foutiewe kripbakbestuur<br />

kan voorkom, ongeag die rantsoene.<br />

Longe en lewers het geen abnormaliteite<br />

getoon nie. Voer is deurlopend<br />

gemonitor en ontledings het geen afwykings<br />

van die formulasies getoon nie. <strong>Die</strong><br />

verskille in voeromsetverhouding en voerinname<br />

word gedurende 2013 verder on-


Tabel 2: Voerinnamedata van beide behandelings<br />

Voerinname as<br />

persentasie van<br />

liggaamsmassa<br />

BESTUUR / MANAGEMENT<br />

Voeromsetverhouding Rumen-punting<br />

Behandeling 1 3,02% 6,99 100% gesonde rumens<br />

Behandeling 2 2,45% 6,17 100% gesonde rumens<br />

dersoek aangesien dit voerkraaloperateurs<br />

direk raak.<br />

Voerkrale gebruik voorarmbespiering<br />

as aanduider van karkasbespiering. <strong>Die</strong><br />

voorarmomtrek is in die studie bepaal en<br />

het ’n korrelasie met GDT van tussen 0,42<br />

vir hoë energie (1) en 0,39 vir hoë ruvoer<br />

(2) getoon.<br />

Bepunting<br />

Na die aanpassingsperiode is bulle subjektief<br />

gepunt vir die potensiaal om as<br />

teelbulle te ontwikkel, volgens kloudiepte<br />

sowel as kloulengte. Hierdie puntings en<br />

metings is tydens afsluiting van die proef<br />

herhaal. Geen afwykings is waargeneem<br />

met die spesifieke uitgroei van kloue of<br />

kootprobleem-ontwikkeling by enige van<br />

die groepe nie.<br />

Tydens die aanvang van die studie is<br />

twee diere geïdentifiseer met swak verlengde<br />

kootgewrigte. <strong>Die</strong> graad van die<br />

afwyking het dieselfde gebly tot die einde<br />

en het nie uitgegroei of verder verswak nie.<br />

<strong>Die</strong> feit dat geen uitgroei van hoewe met ’n<br />

verlengde voertydperk by die hoë energie<br />

(1) voorgekom het nie, dui daarop dat die<br />

uitgroei van hoewe waarskynlik ook ’n genetiese<br />

aspek bevat, veral as in ag geneem<br />

word dat die verskynsel gewoonlik by individuele<br />

diere voorkom en nie as geheel<br />

in ’n groep nie. Voeding het in die studie<br />

nie fenotipiese probleme weggeneem of<br />

nuwes laat ontstaan nie.<br />

Testis/skrotum-evaluasie<br />

Skrotumomvang korreleer positief met<br />

vrugbaarheid. Hoewel beide behandelings<br />

dieselfde beginmassa gehad het, het die<br />

hoë-ruvoerdieet ’n 29% toename in skrotumomvang<br />

oor die voertydperk getoon<br />

teenoor 16% van die hoë-energiedieet.<br />

<strong>Die</strong> hoë-ruvoerdieet se beginomvang was<br />

minder as die hoë-energiedieet, wat die<br />

persentasie massatoename verwarrend<br />

kan laat lyk. In konteks gesien het beide<br />

groepe goeie bevredigende testisomvang-<br />

ontwikkeling gehad en geëindig by 36,8<br />

(1) en 36,6 (2) sentimeter skrotumomvang<br />

onderskeidelik.<br />

Tydens die vrugbaarheidsondersoek<br />

en disseksie is daar nie fenotipe-verskille<br />

waargeneem in die testisontwikkeling nie,<br />

met die totale testikelmassa wat bestaan<br />

het uit 30% vet en 70% testikelweefsel<br />

nadat die vel verwyder is. Hierdie tendens<br />

was dieselfde by beide behandelings.<br />

<strong>Die</strong> totale testisgewig by die hoë-energiedieet<br />

was egter hoër as die hoë-ruvoerdieet,<br />

hoewel beide tot dieselfde skrotumomvang<br />

ontwikkel het. Hierin kan nie veel<br />

waargeneem word nie omdat die testismassa<br />

tydens die aanvang van die studie<br />

nie bekend was nie. Tydens die kliniese<br />

ondersoek het die seminale vesikels by die<br />

hoë-energiedieet meer abnormaliteite getoon,<br />

hoewel nog binne spesifikasie.<br />

Dit is belangrik dat goeie testisontwikkeling<br />

plaasgevind het in beide behandelings<br />

en vetaanpakking nie verskil tussen<br />

behandelings nie. Geen abnormaliteite is<br />

waargeneem nie.<br />

Semenevaluasie<br />

<strong>Die</strong> saad is met die elektrostimulasietegniek<br />

getap, wat soms monstergehalte nadelig<br />

kan beïnvloed en data is binne hierdie<br />

konteks geëvalueer. Vir alle parameters<br />

tydens semenevaluasie was die resultate<br />

dieselfde en binne norme vir beide behandelings,<br />

behalwe dat die hoë-energiedieet<br />

ses keer meer gedraaide sterte ontwikkel<br />

as die hoë-ruvoerdieet en buite norme beweeg<br />

het. Ander studies het dieselfde tendens<br />

getoon van hierdie kritiese eienskap<br />

wat vrugbaarheid beïnvloed.<br />

Voerkraaldata<br />

Hoewel buite die konteks van die studie<br />

vir bulvrugbaarheid, is data rondom slagprestasie<br />

van die diere gegenereer. Beide<br />

behandelings het A2- en A3-karkasse<br />

gegenereer met ’n groter neiging na A3karkasse<br />

by die hoë-energiedieet, wat ook<br />

’n beter uitslagpersentasie behaal het<br />

(56,1% teenoor 55,3%).<br />

<strong>Die</strong> hoë-energiedieet se voerkoste was<br />

hoër as die hoë-ruvoerdieet met gepaardgaande<br />

beter diereprestasie. <strong>Die</strong> swakker<br />

diereprestasie met die goedkoper<br />

ruvoerdieet het egter ’n 30% beter netto<br />

wins gegenereer as die hoë-energiedieet<br />

weens laer voerkoste en ’n beter voeromsetverhouding.<br />

Hierdie aspek word verder<br />

ondersoek.<br />

Wat het ons geleer?<br />

<strong>•</strong> Beide behandelings het goeie diereprestasie<br />

behaal ten spyte van die<br />

koue en reën wat ’n inhiberende uitwerking<br />

op produksie het.<br />

<strong>•</strong> Geen abnormaliteite het met kootontwikkeling<br />

voorgekom by enige<br />

behandeling nie.<br />

<strong>•</strong> Voorarmomtrek kan gebruik word as<br />

’n hulpmiddel om spierontwikkeling<br />

te voorspel, maar met ’n 0,4-korrelasie<br />

is dit nie die enigste drywer vir<br />

GDT-voorspelling nie.<br />

<strong>•</strong> Behandeling 2 (hoë ruvoer) het beter<br />

testisomvang-ontwikkeling getoon.<br />

<strong>•</strong> Behandeling 1 (hoë energie) het semen<br />

met gedraaide sterte ontwikkel.<br />

<strong>•</strong> Behandeling 1 (hoë energie) het<br />

swakker ontwikkeling van seminale<br />

vesikels getoon.<br />

<strong>•</strong> Behandeling 2 (hoë ruvoer) het meer<br />

ekonomies uitgegroei.<br />

Indien na die rantsoene gekyk word tussen<br />

die twee behandelings, was groter<br />

verskille te wagte as wat gerealiseer het,<br />

wat dui op ander faktore soos genetika<br />

wat waarskynlik ’n baie groot rol speel.<br />

Energie-aanvulling vir die uitgroei<br />

van bulle is nie nadelig nie, mits dit op<br />

vlakke matig laer as voerkraaldiëte gedoen<br />

word (70% tot 75% TVV, droë basis).<br />

Veselvlakke van rondom 20% (droë basis)<br />

in rantsoene vir die uitgroei van bulle<br />

word aanbeveel. <strong>Die</strong> groeirantsoen van<br />

behandeling 2 in Tabel 1 kan met veiligheid<br />

gebruik word om bulle uit te groei<br />

sonder om funksionele vrugbaarheid te<br />

benadeel. Hou in gedagte, hoe groter die<br />

ruvoerinsluiting in die rantsoen is, hoe<br />

belangriker is die gehalte daarvan vir die<br />

uitgroei van bulle. SB<br />

Issue 34 ▪ April 2013 39


In ’n tyd waarin insetkoste steeds ’n<br />

groter-wordende rol speel in winsgewendheid<br />

van die suiwelbedryf,<br />

is Logixmelk die ideale oplossing<br />

om akkurate besluitneming te vergemaklik.<br />

Met behulp van Logixmelk, wat<br />

minder as 0,25% van die produksiekostes<br />

uitmaak, kan ingeligte besluite geneem<br />

word oor meer as 80% van die kostes verbonde<br />

aan ’n melkery.<br />

Toepassing<br />

Logixmelk is só ontwerp dat dit toepaslike<br />

besluitneming vergemaklik in die<br />

volgende velde:<br />

<strong>•</strong> Voedingsbestuur.<br />

<strong>•</strong> Melkstalbestuur.<br />

<strong>•</strong> Kuddegesondheid.<br />

<strong>•</strong> Uiergesondheid.<br />

<strong>•</strong> Reproduksiebestuur.<br />

<strong>•</strong> Melkgehalte.<br />

<strong>Die</strong> verskillende grafieke wat in die verslae<br />

gebruik word, dui op moontlike probleemgebiede<br />

wat in die bestuur van die<br />

kudde kan voorkom.<br />

Voedingsbestuur<br />

Gebalanseerde voeding om optimale produksie<br />

te verseker, is van uiterste belang<br />

in die kudde. <strong>Die</strong> behoeftes van die diere<br />

in die verskillende stadiums van produksie<br />

verskil en sal dus aangespreek moet<br />

word om koste-doeltreffend te produseer.<br />

Een van die figure wat gegenereer is<br />

met Logixmelk behels ’n kudde aan waar die<br />

vroeë laktasiediere in ’n negatiewe energiefase<br />

is. Wanneer met kuddebesoeke of<br />

waarneming deur die eienaar self bepaal<br />

word dat laat laktasiediere oormatig gewig<br />

aansit, kan, teen dieselfde insetkoste,<br />

beter benutting verkry word indien die<br />

ekstra energie eerder deur die vroeë laktasiediere<br />

benut word.<br />

Nog ’n figuur het gedui op ’n kudde met<br />

’n gebrek aan doeltreffende vesel. Dit kan<br />

40<br />

<strong>Die</strong> waarde van Logixmelk<br />

plaasbestuursverslae<br />

deur Schalk Greyling<br />

daartoe lei dat die nodige anaerobiese<br />

toestande in die rumen nie gehandhaaf<br />

word nie en dat doeltreffende vertering<br />

van die duurder konsentrate nie plaasvind<br />

nie. Dit is dus moontlik om met klein<br />

regstellings meer doeltreffende benutting<br />

van die rantsoene te kry.<br />

Enige tekorte wat by die basiese voedingstowwe,<br />

soos energie en proteïene,<br />

voorkom wat aan die diere se behoeftes<br />

moet voorsien, sal lei tot ’n afname<br />

in kondisie, wat verlaagde laktose en<br />

verminderde weerstand in die diere tot<br />

gevolg sal hê. Dit lei weer tot ’n reaksie<br />

van verhoogde witbloedsel-afskeiding in<br />

die liggaam, wat verhoogde somatiese<br />

seltelling (SST) tot gevolg het. Deur die<br />

melkureum-stikstof (MUN) te monitor, kan<br />

die ruproteïenvoorsiening gekontroleer<br />

word, terwyl die melkproteïenpersentasie<br />

’n goeie aanduiding van die voorsiening<br />

van energie in die kudde is.<br />

Melkstalbestuur<br />

Ten einde die melkdiere se uiers in ’n gesonde<br />

toestand te hou, is dit noodsaaklik<br />

dat alle dele van die melkmasjien optimaal<br />

moet werk. Foutiewe vakuum, pulsasie<br />

of rubberonderdele soos speenhulse<br />

kan ’n baie negatiewe invloed op uier- en<br />

speengesondheid hê.<br />

’n Figuur wat deur Logixmelk gegenereer<br />

is, toon ’n kudde aan waar die gemiddelde<br />

SST al hoe hoër styg, hoe langer die<br />

diere in laktasie is. ’n SST-profiel wat oor<br />

tyd verswak, kan ook ’n goeie aanduiding<br />

wees van ’n wanfunksionele melkmasjien.<br />

<strong>Die</strong> ander oorsaak mag oormelking wees,<br />

maar dit sou net met ’n kuddebesoek vasgestel<br />

kan word.<br />

Oormelking kan ook veroorsaak word<br />

deur outomatiese afhalers wat nie almal<br />

in ’n goeie werkende toestand is<br />

nie. <strong>Die</strong>selfde diere kom nie noodwendig<br />

elke keer by dieselfde melkpunt uit<br />

nie en verskillende diere word dus met<br />

verskillende melkings oormelk met dieselfde<br />

gevolge, maar net baie stadiger.<br />

Selfs gladde vloeroppervlaktes in koeibehuising<br />

en moeilike ingange en uitgange<br />

by die melkstal self kan spanning vir die<br />

diere veroorsaak en verlaagde laktose en<br />

verhoogde SST tot gevolg hê.<br />

Kuddegesondheid<br />

Ten einde diere te kry wat optimaal produseer,<br />

moet daar verseker word dat die<br />

diere se gesondheid, veral rumengesondheid,<br />

op ’n baie hoë standaard is, aangesien<br />

’n groot hoeveelheid voer elke dag<br />

verteer moet word vir die voortsetting<br />

van melkproduksie.<br />

In vroeë laktasie is veral subkliniese<br />

ketose ’n probleem wanneer voldoende<br />

energie nie beskikbaar is nie. Indien die<br />

diere in ’n goeie kondisie is en die diere<br />

in ’n energie-negatiewe fase is, sal liggaamsvette<br />

afgebreek word om energie<br />

te bekom. Dit veroorsaak die vrystelling<br />

van ketone in die liggaam, wat in die koei<br />

se lewer saampak en lewerversaking kan<br />

veroorsaak. Wanneer dit vroeg in die laktasie<br />

plaasvind en die dier vrek nie, het<br />

dit ’n baie negatiewe invloed op die res<br />

van die laktasie.<br />

<strong>Die</strong>selfde geld vir ’n kudde met onvoldoende<br />

voorsiening van doeltreffende<br />

vesel, of waar ’n rantsoen nie die regte<br />

energiebronne bevat nie. <strong>Die</strong> pH van die<br />

rumen verander dus en asidose kan ontstaan,<br />

wat sal veroorsaak dat vertering<br />

nie optimaal plaasvind nie. Dit lei tot ’n<br />

verlaging in voerinname met gevolglike<br />

verlaagde melkproduksie. Indien langdurige<br />

asidose voorkom, kan permanente<br />

skade veroorsaak word, wat die diere se<br />

produksie vir die res van hulle lewens negatief<br />

sal beïnvloed.<br />

Uiergesondheid<br />

<strong>Die</strong> individuele diere se uiergesondheid<br />

kan ook oor tyd gemonitor word. Elke dier


se SST word met elke toets gemonitor<br />

en diere met hoë SST word na elke toets<br />

aangedui. Daar kan dus besluit word om<br />

net van die diere met hoë SST kwartmonsters<br />

te neem, wat die kostes aansienlik<br />

sal verlaag. <strong>Die</strong> geskiedenis van<br />

die diere met hoë SST word ook aangedui<br />

vir die vorige laktasie, wat die besluit<br />

omtrent die koei se toekoms baie<br />

kan vergemaklik.<br />

Een figuur wat deur Logixmelk gegenereer<br />

is, demonstreer ’n koei se geskiedenis<br />

aangaande SST oor twee laktasies. Sy<br />

het ’n geskiedenis van hoë SST en behoort<br />

dus heel moontlik uit die kudde<br />

gesit te word om verdere besmetting<br />

van ander diere te voorkom en die melkgehalte<br />

in die massatenk te verhoog. <strong>Die</strong><br />

persentasie diere binne sekere parameters<br />

van SST in die laaste drie toetse<br />

word ook aangedui en kan gebruik word<br />

om sekere besluite ten opsigte van die<br />

bestuur van uiergesondheid te neem.<br />

<strong>Die</strong> parameters word vir die verskillende<br />

ouderdomsgroepe aangedui.<br />

Reproduksiebestuur<br />

Reproduksiebestuur speel ’n toenemende<br />

groter rol in die melkbedryf, waar<br />

teelwaardes vir die eienskap ook nou<br />

beskikbaar is. Internasionaal speel reproduksiebestuur<br />

ook toenemend ’n belangriker<br />

rol. ’n Oormaat ru-proteïene in<br />

BESTUUR / MANAGEMENT<br />

Tabel 1: <strong>Die</strong>re wat meer as 50% van totale SST tot massatenk bygedra het<br />

die rantsoen, wat deur hoë MUN-syfers<br />

aangedui word, het tot gevolg dat die pH<br />

van die slymvliese in die uterus van die<br />

koei verander.<br />

Dit verhoed dat die embrio op ongeveer<br />

18 dae vasheg. <strong>Die</strong> embrio word<br />

dan geresorbeer en die koei kom in die<br />

volgende siklus weer op hitte. Met die<br />

gevolglike verlengde kalfinterval word<br />

inkomste uit ekstra diere, wat nou van<br />

kritiese belang word vir melkproduksie,<br />

al hoe minder en die inkomste al kleiner.<br />

<strong>Die</strong> verhouding tussen ru-proteïene<br />

en energie speel net so ’n groot rol. <strong>Die</strong><br />

verhoogde energiegebruik van suiweldiere<br />

om hulself af te koel tydens die<br />

warm somermaande moet ook in gedagte<br />

gehou word. Met ’n oorvoorsiening<br />

van ru-proteïene, moet die oormaat<br />

afgebreek en uitgeskei word en benodig<br />

die hele aksie nog meer energie, waarvan<br />

daar dalk reeds ’n tekort is. Logixmelk<br />

kan grafies aandui hoedat ’n groep diere<br />

wat in vroeë laktasie is, ’n oormaat ruproteïene<br />

ontvang het. Hulle kans op<br />

herkonsepsie is dus baie moeilik.<br />

Melkgehalte<br />

Ten einde die beste melkprys te kry is dit<br />

noodsaaklik dat die boer alles in sy vermoë<br />

doen om die beste gehalte te lewer.<br />

In baie gevalle is dit slegs ’n paar diere<br />

wat ’n groot bydrae van die somatiese<br />

seltelling in die tenk lewer. Dit is nou<br />

moontlik om die diere wat die grootste<br />

proporsionele bydrae van SST tot die<br />

massatenk lewer te identifiseer, en dus ’n<br />

ingeligte besluit te kan neem oor watter<br />

melk uit die tenk gehou moet word.<br />

Daardeur word dus ’n hoër prys vir<br />

beter gehalte melk behaal. Tabel 1 toon<br />

’n lys van vyf diere wat uit ’n kudde van<br />

180 koeie meer as 50% van die totale<br />

SST tot die massatenk bygedra het. Nadat<br />

die diere verwyder is, het die eienaar<br />

met minder melk ’n heelwat hoër inkomste<br />

gekry.<br />

Algemeen<br />

Logixmelk se verslae is ontwerp om besluitneming<br />

vir die Suid-Afrikaanse boer<br />

te vergemaklik. Dit is in Suid-Afrika ontwikkel<br />

vir Suid-Afrikaanse omstandighede<br />

en kan op versoek van deelnemers<br />

aangepas en uitgebrei word om steeds<br />

beter inligting aan die plaaslike bedryf<br />

te voorsien.<br />

Dit kan elektronies, met aanbevelings<br />

deur professionele veekundiges, aan die<br />

deelnemers gestuur of as ’n papierverslag<br />

gepos word. Dit is ook moontlik om<br />

lewendig op Logix jou eie verslae te genereer<br />

en deelnemers kan dus hulle eie<br />

kundiges toelaat om verslae doelgemaak<br />

vir hulself te ontwerp en saam te stel. SB<br />

Issue 34 ▪ April 2013 41


42<br />

<strong>•</strong><br />

<strong>•</strong><br />

<strong>•</strong><br />

<strong>•</strong><br />

<strong>•</strong><br />

<strong>•</strong><br />

<strong>•</strong><br />

<strong>•</strong><br />

<strong>•</strong><br />

<strong>•</strong><br />

<strong>•</strong><br />

<strong>•</strong><br />

<strong>•</strong><br />

NMR Engineering<br />

LEWENDE HAWE VOER- EN<br />

HANTERINGSTOERUSTING<br />

Vir al u plaasbenodigdhede<br />

Sedert 1968<br />

Verskuifbare beeskrale<br />

Baallaaiers en –vurke<br />

Skale en nekklampe<br />

Honde-selfvoerders<br />

Hooi-ringvoerders<br />

Polibak vir kuilvoer<br />

Kalfkanteltoestelle<br />

Laaibanke<br />

Spuitdippe<br />

Selfvoerders<br />

Tenkstaanders<br />

Suipkrippe<br />

Landrollers<br />

Fabriek: 033 263 1056<br />

Kantoor: 034 325 9960<br />

Faks: 086 548 4790<br />

Sel: 082 871 0123<br />

E-pos: info@nmreng.co.za<br />

Webblad: www.nmreng.co.za<br />

Nampo<br />

Stalletjie<br />

65B


Produksie-aantekening van<br />

plaasvee behels die meting<br />

van verskeie eienskappe wat<br />

dui op die prestasie van die<br />

dier en die gebruik van die<br />

aangetekende data om besluite te vergemaklik.<br />

<strong>Die</strong> verbetering in melkbeeste, wat<br />

teweeggebring is deur ’n kombinasie van<br />

onder andere beter bestuur, voeding en<br />

genetika, is ’n bewys van wat met produksie-aantekening<br />

bereik kan word.<br />

Volgens Capper et al 2009, wat die<br />

moderne melkkoei met die melkkoei van<br />

1944 in die V<strong>SA</strong> vergelyk het, word een<br />

biljoen kilogram melk tans met 21% van<br />

die diere, 23% van die voer en 35% van<br />

die water op net 10% van die grond wat<br />

nodig was in 1944 geproduseer. Moderne<br />

melkplase produseer net 24% van die mis,<br />

43% van die metaan (CH 4 ) en 56% van die<br />

distikstofmonoksied (N 2 O) kweekhuisgasse<br />

per biljoen kilogram melk geproduseer<br />

deur melkplase in 1944. <strong>Die</strong> koolstofvoetspoor<br />

per biljoen kilogram melk geprodu-<br />

produksie-aantekening<br />

produksie-aantekening<br />

vergemaklik besluite<br />

deur dr Helena Theron<br />

seer in 2007 was 37% van die ekwivalent<br />

in 1944.<br />

<strong>Die</strong> dramatiese verbetering in produksie<br />

by braaikuikens is ook aangetoon deur<br />

’n studie van Havenstein, wat getoon het<br />

dat Ross-braaikuikens (2001-genetika)<br />

amper vyf keer so groot is op die ouderdom<br />

van 56 dae in vergelyking met ’n<br />

kontrole van ’n lyn wat sedert 1957 ongeselekteer<br />

is (Havenstein, 2006). <strong>Die</strong><br />

verskille tussen die twee braaikuikenlyne<br />

op dieselfde rantsoen kan duidelik in<br />

Figuur 1 gesien word.<br />

Vlakke van aantekening<br />

Produksie-aantekening kan op twee vlakke<br />

plaasvind, naamlik produksie-aantekening<br />

vir bestuur en produksie-aantekening<br />

vir genetiese verbetering.<br />

Vir produksie-aantekening om ingeligte<br />

bestuursbesluite te bied, word diere se individuele<br />

prestasie aangeteken en dan gebruik<br />

vir dag-tot-dag bestuursbesluite op<br />

Figuur 1: Genetiese verbetering van braaikuikens tussen 1957 en 2001.<br />

<strong>Die</strong> vergelykende foto’s toon karkassse op 43, 57, 71 en 85 dae<br />

(Bron: Havenstein, 2006).<br />

Genetika van 1957 op ’n 2001-rantsoen<br />

Genetika van 2001 op ’n 2001-rantsoen<br />

die plaas. Voorbeelde sluit in om onvrugbare<br />

en ondoeltreffende diere te identifiseer<br />

en uit te skot, om rantsoene aan te<br />

pas vir beter groei en melkproduksie, om<br />

te besluit wanneer om parasietbeheer toe<br />

te pas, en om diere in te ent. <strong>Die</strong> primêre<br />

doel is dus om produksie op die spesifieke<br />

plaas te verbeter. Produksie-aantekening<br />

vir bestuur word deur suksesvolle kommersiële<br />

boere toegepas.<br />

Produksie-aantekening vir genetiese<br />

verbetering het die einddoel om kuddes<br />

en ook ’n hele ras geneties te verbeter. Dit<br />

behels dus bykomend tot bestuursinligting<br />

ook oor die algemeen heelwat meer<br />

gedetailleerde aantekeninge oor geslagte<br />

heen, dit wil sê van grootouers, ouers en<br />

nageslag, om doeltreffend te wees. Dit<br />

word tradisioneel deur stoettelers gedoen<br />

wat gespesialiseerd verbeterde diere teel,<br />

en wat hierdie verbeterde teelmateriaal<br />

dan aan ander boere voorsien.<br />

Dit is soms baie maklik om ’n dramatiese<br />

verbetering in produksie teweeg te<br />

bring, bloot deur bestuursveranderinge,<br />

soos byvoorbeeld deur diere in te ent of<br />

op kragvoer te plaas. Daarenteen is verbetering<br />

in genetika baie stadig, gewoonlik<br />

teen ’n tempo van ongeveer 2% tot 3%<br />

per jaar. Daar moet egter in gedagte gehou<br />

word dat genetiese verbetering permanent<br />

is, en as dit doelgerig en korrek<br />

toegepas word, kan die kumulatiewe verbetering<br />

na tien jaar 20% wees.<br />

tipes eienskappe<br />

Daar is hoofsaaklik ses tipes eienskappe<br />

wat vir produksiemeting aangeteken word,<br />

naamlik uitsette (melkproduksie, wolproduksie,<br />

groei), insette (voerinname), produktiwiteit<br />

(dieselfde of hoër produksie,<br />

maar met laer insette, soos byvoorbeeld<br />

voeromset waar voerinname per kilogram<br />

Issue 34 ▪ April 2013 43


gewigstoename bepaal word), produkgehalte,<br />

leeftydeienskappe (lampersentasie,<br />

langlewendheid) en aanpassingseienskappe<br />

soos bosluisweerstandbiedendheid en<br />

wurmtellings.<br />

Produkgehalte is gewoonlik duur om<br />

te meet, byvoorbeeld vleissagtheid, veseldikte<br />

en proteïen- en bottervetinhoud van<br />

melk. Dit is dus gewoonlik slegs ekonomies<br />

om dit te meet indien die produsent<br />

wel daarvoor vergoed word in die uiteindelike<br />

produk.<br />

Daar is vier stappe in die proses:<br />

<strong>•</strong> <strong>Die</strong> meting van belangrike eienskappe,<br />

soos reproduksie, gewigte en geboortedatums.<br />

<strong>•</strong> <strong>Die</strong> aanteken van die data, hetsy op<br />

papier of elektronies met behulp van<br />

’n geskikte bestuursprogram.<br />

<strong>•</strong> <strong>Die</strong> verwerking van die data om die<br />

verlangde inligting te verkry, soos<br />

indekse, kalf- of lampersentasies en<br />

teelwaardes.<br />

<strong>•</strong> <strong>Die</strong> laaste stap is die gebruik van die<br />

data in bestuurs- en seleksiebesluite,<br />

soos wanneer die nageslag geweeg<br />

en gespeen moet word, die identifisering<br />

van onvrugbare vroulike diere en<br />

die seleksie van vaders vir die volgende<br />

generasie. Dit is baie belangrik dat<br />

die inligting wat uit die vorige stappe<br />

verkry is, weer gebruik word om produksie<br />

te verbeter.<br />

sa stamboek produksie-aantekening<br />

Telers van verskeie spesies teken die produksie<br />

van hulle diere aan onder die vaandel<br />

van <strong>SA</strong> <strong>Stamboek</strong> en dit staan bekend<br />

as Logix Animal Recording. Dit sluit in<br />

melk- en vleisbeeste, vleis- en wolskape,<br />

melkbokke en varke. <strong>Die</strong> insluiting van<br />

wildspesies word ook binnekort deel hiervan.<br />

Logix Melkaantekeningstelsel<br />

<strong>Die</strong> Logix Melkaantekeningstelsel is by<br />

die Internasionale Komitee vir <strong>Die</strong>re-<br />

Aantekeninge (ICAR) geakkrediteer. Boere<br />

meet verskeie produksie-eienskappe, soos<br />

kilogram melk, proteïen en vet, asook die<br />

vastestofinhoud relatief tot melk. Somatiese<br />

seltellings word aangeteken, wat<br />

’n aanduiding van mastitis is. Eienskappe<br />

produksie-aantekening<br />

wat beter funksionaliteit, vrugbaarheid en<br />

leeftydproduksie aandui, word ook aangeteken.<br />

Beide kommersiële en stoettelers van<br />

verskillende rasse neem deel aan die<br />

Logix Melkaantekeningstelsel. Aangesien<br />

genetiese verbetering lei tot permanente<br />

verbetering, word eienskappe ook verwerk<br />

in teelwaardes, wat die genetiese vermoë<br />

van die dier aandui. Ook hier is die Suid-<br />

Afrikaanse stelsel van wêreldgehalte,<br />

en word plaaslike teelwaardes aanvaar<br />

vir die beraming van internasionale<br />

teelwaardes (MACE) deur die Interbullsentrum<br />

in Uppsala, Swede. Dit is veral van<br />

onskatbare waarde vir telers wat graag<br />

semen invoer, aangesien die verwerkings<br />

alle internasionale melkbeeste direk<br />

vergelykbaar maak met die Suid-Afrikaanse<br />

melkbeespopulasie.<br />

Logix Vleisbeesaantekeningstelsel<br />

<strong>Die</strong> Logix Vleisbeesaantekeningstelsel<br />

bied aan telers ’n wêreldgehalte aantekeningstelsel<br />

wat dit moontlik maak om<br />

produksie-eienskappe vir voorspeense<br />

en naspeense eienskappe, asook sentrale<br />

en op-die-plaas groeitoetse, aan te teken.<br />

Belangrike primêre produksie-eienskappe<br />

"produkgehalte is gewoonlik<br />

duur om te meet, byvoorbeeld<br />

vleissagtheid, veseldikte en<br />

proteïen- en bottervetinhoud<br />

van melk. dit is dus gewoonlik<br />

slegs ekonomies om dit te<br />

meet indien die produsent wel<br />

daarvoor vergoed word in die<br />

uiteindelike produk"<br />

soos vrugbaarheid en groei, sowel as addisionele<br />

eienskappe soos inname, voeromset<br />

en karkaseienskappe word gemeet.<br />

<strong>Die</strong> stelsel is ten volle gerekenariseerd,<br />

maar is ook toeganklik vir boere wat byvoorbeeld<br />

nie die Internet of selfoonontvangs<br />

op hulle plase het nie. Vir die 14<br />

vleisbeesrasse met genoegsame getalle<br />

word BLUP-teelwaardes (best linear unbi-<br />

ased prediction) beraam vir tot soveel as<br />

20 eienskappe, soos byvoorbeeld verskeie<br />

gewigseienskappe, melkproduksie (maternale<br />

vermoë, met ander woorde hoe goed<br />

die koei vir haar kalf sorg) en vrugbaarheid<br />

van die koei en bul, doeltreffendheidseienskappe,<br />

raam- en karkaseienskappe.<br />

Teelwaardes word ook vir diere in verskeie<br />

Afrika-lande en Suid-Amerika beraam.<br />

Logix skaapaantekeningstelsel<br />

Telers van beide wol- en vleisskape, asook<br />

boerbokke, teken hulle diere aan. Eienskappe<br />

wat aandag geniet, is speengewig,<br />

ooivrugbaarheid, ooiproduktiwiteit en<br />

verskeie woleienskappe.<br />

Logix Varkaantekeningstelsel<br />

Eienskappe wat deur varkboere aangeteken<br />

word, sluit in groei- en produksie-<br />

eienskappe, asook vrugbaarheid. Teelwaardes<br />

word ook beraam.<br />

<strong>Die</strong> einddoel van alle produksie-aantekeningstelsels<br />

is sodat boere die hele<br />

produksieproses beter kan beheer. Dit<br />

maak veeboerdery meer doeltreffend vir<br />

die individuele boere wat dit beoefen,<br />

maar het ook ’n uitwerking op die totale<br />

produktiwiteit van die nasionale veestapel,<br />

en het dus selfs voordele vir eindverbruikers.<br />

Verwysings en verdere inligting<br />

JL Capper, ra Cady and de Bauman,<br />

2009. The environmental impact of dairy<br />

production: 1944 compared with 2007.<br />

Journal of Animal Science 2009, 87:2160-<br />

2167. Beskikbaar by: http://www.journalofanimalscience.org/content/87/6/2160.<br />

gerald B Havenstein, 2006. Performance<br />

changes in poultry and livestock following<br />

50 years of genetic selection.<br />

Lohman Information, 2006, 41:30-37.<br />

Beskikbaar by: www.lohmann-information.<br />

com/doc_l_i_41_2006-12.pdf.html.<br />

Fao, 1998. Secondary guidelines for<br />

development of national farm animal<br />

genetic resources management plans:<br />

Animal Recording for Medium Input<br />

Production Environment. FAO, Rome, Food<br />

and Agricultural Organisation of the United<br />

Nations (FAO). Beskikbaar by: http://www.<br />

fao.org/ag/againfo/programmes/es/lead/<br />

toolbox/Indust/anim-rec.pdf. sB<br />

Issue 34 ▪ April 2013 45


From 8 to 25 July 2012 a South<br />

African delegation to the World<br />

Hereford Conference met with a<br />

delegation from Kazakhstan. Following<br />

discussions Kaz Gene, the<br />

Kazakhstan distributor of livestock improvement<br />

services in Kazakhstan, remained in<br />

contact with <strong>SA</strong> Stud Book regarding possible<br />

livestock recording and improvement<br />

services for the country. This resulted in an<br />

agreement between Kaz Gene and <strong>SA</strong> Stud<br />

Book to this effect.<br />

Background<br />

Livestock recording (beef cattle) in Kazakhstan<br />

is currently being recorded on<br />

the State Agency (UAC) database, but no<br />

breeding value predictions (or other known<br />

derived values for selection purposes) are<br />

being calculated for Kazakhstan livestock<br />

breeders. During meetings held between<br />

Kaz Gene and different agencies involved<br />

with livestock recording and other aspects<br />

of livestock improvement, it was agreed that<br />

services of <strong>SA</strong> Stud Book (via Kaz Gene) will<br />

be restricted to breeding value (EPD or EBV)<br />

predictions of Hereford cattle in Kazakhstan<br />

only.<br />

To enable <strong>SA</strong> Stud Book to render a proper<br />

service, the data base design, recorded<br />

values and data quality have to be known.<br />

Although basic information has been obtained<br />

through email exchange and Skype<br />

sessions, it was deemed necessary to invite<br />

representatives from <strong>SA</strong> Stud Book to meet<br />

with the different organisations and people<br />

involved with livestock improvement and to<br />

make a more detailed assessment of data<br />

base design, recorded values and ultimately,<br />

data quality.<br />

After deliberations it was decided that<br />

Dr Japie van der Westhuizen, manager of<br />

production recording, and Nico de Jager, IT<br />

manager of <strong>SA</strong> Stud Book, would be invited<br />

for these purposes. The visit took place between<br />

12 and 15 December 2012.<br />

Preparation<br />

Prior to the visit some data and IT-related<br />

46<br />

Kazakhstan<br />

– a world apart<br />

by Japie van der Westhuizen and Nico de Jager, <strong>SA</strong> Stud Book<br />

issues were cleared out. This mainly involved<br />

technical issues. The minimum<br />

data requirements and formats regarding<br />

breeding value predictions were also forwarded<br />

from <strong>SA</strong> Stud Book.<br />

Both the <strong>SA</strong> Stud Book delegation and<br />

UAC illustrated aspects of their respective<br />

recording systems and discussed technical<br />

aspects regarding content and data<br />

exchange possibilities. Figure 1 illustrates<br />

the modus operandi to be followed for<br />

breeding value predictions.<br />

A meeting was held at a subsidiary office<br />

of the Ministry of Agriculture. At this<br />

meeting it was agreed that the data for<br />

one breed (Hereford) will be supplied to<br />

<strong>SA</strong> Stud Book for a “trial evaluation”. Stud<br />

Book, in turn, will evaluate the suitability<br />

of the data and conduct the evaluation. A<br />

sire summary and results for one breeder<br />

will be supplied on a trial basis. If the time<br />

frame could be followed, namely the sup-<br />

Figure 1: Modus operandi to be followed for breeding value predictions


ply of the data in one week from the meeting,<br />

the results in the form of a report can<br />

be ready as soon as data quality can be assured.<br />

Other matters following the discussions:<br />

<strong>•</strong> There is a need to explain the importance<br />

of EPDs/EBVs to the Kazakhstan<br />

breeders.<br />

<strong>•</strong> A short explanation giving the organisational<br />

design and functions of <strong>SA</strong><br />

Stud Book will be drawn up.<br />

<strong>•</strong> Kaz Gene and other partners want to<br />

make use of an opportunity offered<br />

by the Kazakhstan government in establishing<br />

training opportunities for<br />

local farmers and others in different<br />

aspects of livestock farming. Japie<br />

OUT & ABOUT ● HANDEL & WANDEL<br />

van der Westhuizen will pursue the<br />

opportunities to engage in talks with<br />

the University of Pretoria (or other<br />

possible tertiary institutions) as well<br />

as the private sector in South Africa<br />

in this regard. The idea is to design<br />

and possibly conduct short modular<br />

courses in different aspects of livestock<br />

farming, or training and equipping<br />

trainers.<br />

On the farm<br />

The Stud Book delegation was also treated<br />

to a farm visit by the President of the Hereford<br />

Chamber of Kazakhstan, 150km from<br />

Almaty. Approximately 3 000 beef cattle,<br />

9 000 sheep and 1 000 horses form the<br />

cornerstone of the livestock unit. The ma-<br />

jority of the beef cattle herd consists of<br />

the local white (faced) breed as well as the<br />

progeny of Hereford cattle imported from<br />

the U<strong>SA</strong> and Canada.<br />

Due to severe cold weather conditions<br />

in winter, the beef cattle are moved to a<br />

unit where all feed and water are supplied,<br />

very similar to a feedlot situation. In effect<br />

all winter feed need to be grown and<br />

harvested during summer time when cattle<br />

are grazed. At the time of the visit the<br />

ambient temperature was approximately<br />

minus 20 degrees Celsius.<br />

The basis recordings, namely weaning<br />

weight and yearling weight, are carried<br />

out, as well as the expected recordings<br />

associated with breeding, namely mating<br />

and birth particulars. SB<br />

The IT specialists and management of the<br />

Scientific Centre for Animal Improvement<br />

(UAC) with Dr Japie van der Westhuizen<br />

and Nico de Jager (third and second from<br />

the right). This unit (UAC) is responsible<br />

for managing the recording database in<br />

Kazakhstan.<br />

A farm visit with the president of the<br />

Hereford Chamber of Kazakhstan, 150km<br />

from Almaty.<br />

Due to severe cold weather conditions in<br />

winter, the beef cattle are moved to a unit<br />

where all feed and water are supplied,<br />

much like a feedlot situation.<br />

Issue 34 ▪ April 2013 47


Isolde Viljoen<br />

SF Voordewind<br />

Bobbie van der Westhuizen<br />

48<br />

KEN ONS MENSE<br />

My liefde vir plaasdiere het begin toe ek<br />

nog op skool was en as stadskind vakansies<br />

op ’n familieplaas gekuier het. Dit het gelei<br />

tot vyf jaar by die Universiteit van Pretoria,<br />

waar ek ’n BSc Agric-graad in veekunde voltooi<br />

het. Al was ek lief vir my studies, het<br />

die reisbehoefte ingeskop. Só het ek in<br />

Skotland en Australië op skaapplase geëindig,<br />

en baie geleer oor die bestuur van die<br />

uiteenlopende intensiewe en ekstensiewe<br />

skaapboerderye van die verskillende lande.<br />

Toe die avontuur op ’n geld- en visumlose<br />

punt in Pretoria eindig, kry ek werk by<br />

Taurus. <strong>Die</strong> hoofkantoor in Irene het my<br />

Ek is op 31 Januarie 1956 in Everton,<br />

Gauteng, gebore. Toe ek ’n maand oud<br />

was, het my ouers na Windhoek in Namibië<br />

verhuis, waar ek grootgeword en<br />

aan die Hoërskool Windhoek gematrikuleer<br />

het. In Desember 1974 het ek by die<br />

Kalahari Navorsingstasie naby Stampriet<br />

in Namibië begin werk. Ek het begin met<br />

navorsing oor karakoelskape. Na voltooiing<br />

van my diensplig het ek ’n diploma<br />

in dierkunde aan die Pretoria Technikon<br />

verwerf. Ek het van 1976 tot 1977 by die<br />

Irene Navorsingsinstituut se Varkverbeteringskema<br />

gewerk.<br />

Ek het daarna vir nege jaar by<br />

Cedara Landboukollege as ’n varktoetssentrumbestuurder<br />

gewerk voordat ek<br />

terug is na Irene. Daar het ek ’n plaas-<br />

Ek is in Ventersdorp gebore en het grootgeword<br />

op ’n mielieplaas waar ons ook op<br />

kleiner skaal met skape, vleis- en melkbeeste<br />

geboer het. Ek het later aan die<br />

Hoërskool Outeniqua in George gematrikuleer.<br />

My liefde vir diere en diereteling<br />

het my ’n BSc Agric in dierewetenskappe<br />

aan die Universiteit van Stellenbosch besorg.<br />

Ek het ook die <strong>SA</strong><strong>SA</strong>S-prys as beste<br />

finalejaarstudent aan die universiteit ontvang.<br />

Twee jaar later het ek ook my MSc<br />

Agric in diereteling verwerf.<br />

Ek het in April 2002 as navorser by<br />

die LNR Irene begin werk. Hier was ek<br />

hoofsaaklik verantwoordelik vir die ontwikkeling<br />

en navorsing van BLUP-analises<br />

vir vleisbeeste, melkbeeste, varke en skape.<br />

elke dag vir ’n jaar gesien en hier het ek my<br />

voete in die beeswêreld gevind. Na ’n jaar is<br />

ek verplaas na die Oos-Kaap.<br />

<strong>Die</strong> wyse besluit om by die <strong>SA</strong> <strong>Stamboek</strong>span<br />

aan te sluit as tegniese adviseur:<br />

velddienste, het twee jaar later gekom. Hier<br />

werk ek met mense wat ook ’n passie het<br />

vir diereteling en aantekeninge, en kan ek<br />

soveel meer leer oor die vakgebied en menseverhoudinge.<br />

My werk laat my toe om te<br />

reis en elke dag nuwe mense met dieselfde<br />

passie te ontmoet. Ek sien uit daarna om<br />

nog ’n lang pad saam met hierdie wenspan<br />

te stap.<br />

toetsprogram vir varke ontwikkel en geimplementeer,<br />

en as senior vark- en karkasbeoordelaar<br />

gekwalifiseer. Ek het<br />

ook die sagteware van die varkprogram<br />

begin oorneem.<br />

In 1999 is ek na Duitsland om vir<br />

die varkafdeling ’n nuwe program te<br />

ontwikkel en die jaar 2000 se oorskakelingsprobleme<br />

te oorbrug. Ek het ook<br />

in dié tyd die varke se BLUP-programme<br />

(best linear unbiased prediction) begin<br />

ontwikkel en geïmplementeer, eers net<br />

binne kudde-ontleding. In Maart 2011<br />

het ek bedank en by <strong>SA</strong> <strong>Stamboek</strong> begin<br />

werk as programontwikkelaar, waar<br />

ek ook die nasionale BLUP-programme<br />

vir varke ontwikkel en geïmplementeer<br />

het.<br />

In 2005 het ek my PhD Agric in diereteling<br />

aan die Universiteit van Stellenbosch behaal<br />

en ek is in 2008 as programbestuurder<br />

van die LNR se Nasionale Melkaantekeningeskema<br />

aangestel.<br />

Einde September 2011 het ek die LNR<br />

verlaat en op ’n vryskutbasis vir MBISI<br />

nuwe melkbestuursgrafieke ontwikkel. Ek<br />

is in November 2011 voltyds by <strong>SA</strong> <strong>Stamboek</strong><br />

aangestel, waar ek hoofsaaklik betrokke<br />

is by navorsing en ontwikkeling van<br />

vleis- en melkbees BLUP-analises, asook<br />

die bestuur van LogixMelk. In 2012 het ek<br />

opleiding in genomiese seleksieprosedures<br />

in Ierland ontvang, en is tans besig om<br />

nuwe opwindende roetines en programmatuur<br />

binne <strong>SA</strong> <strong>Stamboek</strong> te ontwikkel.<br />

SB

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!