Koninklijke Bibliotheek van België - Jaarverslag 2010

INHOUDSTAFEL
VOORWOORD
1. De opdrachten en de middelen
2. Management- en operationeel plan 2005-2011
1. ONTWIKKELING VAN DE VERZAMELINGEN
1. Wettelijk Depot en E-depot
2. Aankopen
3. Giften (schenkingen en legaten)
4. Ruil
2. ONTWIKKELING VAN DE ONLINE CATALOGUS
1. Aankoop van een nieuw bibliotheekbeheersysteem
2. Retrocatalogisering
3. Wettelijk Depot en Belgische Bibliografie
4. Inschrijving van andere hedendaagse verzamelingen
5. Bezitscontrole van de algemene catalogus
6. Erfgoedverzamelingen
3. DIGITALISERING EN ONTWIKKELING VAN HET ONLINE AANBOD
VAN DIGITALE DOCUMENTEN
1. Algemeen
2. Digitalisering
4. CONSERVERING EN PRESERVERING
1. Hedendaagse verzamelingen (van 1830 tot heden)
2. Erfgoedverzamelingen
5. COMMUNICATIE EN VALORISATIE
1. Raadpleging van de verzamelingen en interbibliothecaire bruikleen
2. Project LIBRARIUM, Ontdekkingsruimte voor boek- en schriftculturen
3. Tijdelijke tentoonstellingen “in situ”
4. Muziekconcerten “in situ”
5 . E d u c a t i e v e d i e n s t , ro n d l e i d i n g e n , o p e n d e u rd a g e n , n o c t u r n e s , a n d e re
“events”
6. Actieve bijdrage aan externe tentoonstellingen
6. DEELNAME AAN SECTORIELE NATIONALE VERENIGINGEN
7. ONDERZOEKSPROJECTEN
1. Europese projecten
2. Andere collectieve Belgische en internationale onderzoeksprojecten
8. WETENSCHAPPELIJKE UITSTRALING
1. Colloquia KBB
2. Publicaties KBB
3. Wetenschappelijk personeel
INHOUDSTAFEL

VOORWOORD
1. De opdrachten en de middelen
De belangrijkste opdrachten van de Koninklijke Bibliotheek van België (KBB) werden
opnieuw gedefinieerd door een koninklijk besluit van 8 april 2002 en worden als volgt
omschreven: 1) verwerven en bewaren, door wettelijk depot, van publicaties
verschenen op het grondgebied van België en gepubliceerd in het buitenland door
auteurs van Belgische nationaliteit; ook verwerven van publicaties over België
verschenen in het buitenland; 2) vervolledigen van de aanwezige verzamelingen van
publicaties verschenen op het Belgisch grondgebied gepubliceerd vóór de uitvoering
van het wettelijk depot; 3) publiceren van de lopende Belgische Bibliografie; bijdragen
tot het opmaken van de retrospectieve bibliografie van publicaties verschenen op het
Belgisch grondgebied; 4) optimaal beschikbaar stellen van deze publicaties in
aangepaste leeszalen en op afstand; 5) deelnemen aan de internationale
samenwerking op het gebied van het wettelijk depot en de nationale bibliografie; 6)
bijdragen in het onderzoek in de informatie- en bibliotheekwetenschap, inzonderheid
door deelname aan projecten binnen België en op internationaal vlak; 7) beheren,
bewaren en vervolledigen van een belangrijk cultureel patrimonium; 8) voorstellen aan
het publiek en tot hun recht laten komen van een keuze uit deze verzamelingen; 9)
verzamelen van wetenschappelijke en documentaire gegevens betreffende de
verzamelingen en disciplines; 10) verrichten en verspreiden van de resultaten van
wetenschappelijk werk dat verband houdt met de verzamelingen en de publicaties; 11)
deelnemen aan wetenschappelijke projecten en bijeenkomsten op nationaal en
internationaal niveau; 12) organiseren van tijdelijke tentoonstellingen; 13) een ‘publieke
dienstverlenende organisatie zijn’ en bijgevolg de behoeften van haar verschillende
gebruikersgroepen onderzoeken; deze opdracht van openbare dienstverlening
uitoefenen door het verschaffen van informatie over de publicaties en de
verzamelingen, het organiseren van didactische activiteiten en het verlenen van hulp
aan vorsers en studenten; 14) een digitaliseringsplan opstellen dat tezelfdertijd
betrekking heeft op de samenstellende delen van het patrimonium, te weten de
digitalisering van de verzamelingen en de documenten, en de informatiesystemen met
betrekking tot het patrimonium door de ontwikkeling van de elektronische informatie
online en offline.
2. Management- en operationeel plan 2005- 2011
Programma: 1) het beheer verbeteren, d.i. herdenken en reorganiseren van de globale
werking van de instelling, organisatie en inzet van het personeel, beheer van de
budgettaire en financiële middelen, actualiseren en ontwikkelen van de informaticauitrusting,
beheer van de infrastructuur en de uitrustingen, met een grotere
bescherming van de instelling tegen brand en indringing; 2) verdiepen van de
wezenlijke opdrachten, d.i. beter bewaren en beschermen van de verzamelingen, ze
uitbreiden en verrijken, handhaven en ontwikkelen van expertise, verbeteren van het
onthaal en de dienstverlening ter plaatse; 3) vergroten van de uitstraling en uitbreiden
van de partnerschappen van de bibliotheek, d.i. ontwikkelen van de communicatie en
de public relations van de instelling, uitbreiden van het aanbod van onlinediensten en
versterken van nationale en internationale partnerschappen.
VOORWOORD

1. ONTWIKKELING VAN DE VERZAMELINGEN
1. Wettelijk Depot en E-depot.
Het Wettelijk Depot heeft als opdracht het verwerven en bewaren, sinds 1 januari
1966, van alle publikaties verschenen op het grondgebied van België en gepubliceerd
in het buitenland door auteurs van Belgische nationaliteit.
De wet heeft uiteraard tot doel het Belgisch geschreven cultureel erfgoed voor de
toekomstige generaties te bewaren en geeft de Koninklijke Bibliotheek de
mogelijkheid een verzameling aan te leggen die een overzicht biedt van de totale
nationale productie. Zonder aankoopkosten, maar met de verplichting de verzameling
goed te bewaren en ter beschikking te stellen, moet de KB ook een volledige lijst
samenstellen van al wat in eigen land wordt uitgegeven of in het buitenland
gepubliceerd wordt door Belgische auteurs (Belgicana). Deze “Belgische Bibliografie”
wordt maandelijks gepubliceerd op het net.
Publicaties op een andere drager dan papier (microfilms, fotografische, magnetische
en numerieke dragers) werden niet vermeld in de wet van 1965 en ontsnapten aan de
toepassingssfeer ervan. Om hieraan te verhelpen en in het licht van de recente
technologische ontwikkelingen hebben de Senaat en de Kamer van
Volksvertegenwoordigers, respectievelijk op 4 mei en op 7 december 2006, een
wetsvoorstel van Senator François Roelants du Vivier goedgekeurd tot wijziging van
de artikelen 1 en 2 van de wet van 8 april 1965 tot instelling van het wettelijk depot,
teneinde de toepassingssfeer uit te breiden tot de publicaties op materiële numerieke
dragers (diskette, cd, cd-rom of dvd) en microfilms. Verder dienen van alle nietperiodieke
publicaties, boeken en brochures voortaan twee exemplaren gedeponeerd
te worden.
De nieuwe wet werd op 19 december 2006 afgekondigd door de Koning en in het
Belgisch Staatsblad gepubliceerd op 23 maart 2007.
Het Koninklijk Besluit van 14 februari 2008 tot uitvoering van de wet, dat voor advies
werd voorgelegd aan de Beheerscommissie van de Koninklijke Bibliotheek, de
Wetenschappelijke Raad, de Inspectie van Financiën en de Afdeling Wetgeving van de
Raad van State, werd op 21 maart 2008 gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad,
waardoor de wetswijzigingen van kracht werden met ingang van 1 april 2008.
Kort samengevat onderging de wetgeving de volgende wijzigingen :
- Vanaf 1 april 2008 moeten van alle niet-periodieke publicaties (boeken en brochures)
twee exemplaren worden gedeponeerd. Van de periodieke publicaties (dagbladen,
1. ONTWIKKELING VAN DE VERZAMELINGEN

tijdschriften, jaarlijkse publicaties) dient, zoals voorheen, één exemplaar gedeponeerd
worden;
- Elektronische publicaties op materiële dragers (diskette, CD, CD-Rom, DVD) en
microfilms moeten eveneens gedeponeerd worden;
- Met uitzondering van de publicaties waarvan de verkoopprijs meer dan 250 Euro
bedraagt, geeft het depot geen aanleiding tot betaling. Dit bedrag wordt in het begin
van elk kalenderjaar aangepast aan de index van de consumptieprijzen en werd in
2010 verhoogd tot 257 Euro.
Teneinde de collecties te vervolledigen werden systematisch kranten, tijdschriften,
uitgeverscatalogi, folders, bibliografieën, ISBN-listings, etc… nagekeken en werden de
uitgevers en de auteurs die hun werk in eigen beheer uitgeven aangemaand om een
exemplaar van de ontbrekende publicaties te deponeren. Daarnaast werd ook gebruik
gemaakt van het internet en werden binnen- en buitenlandse databanken ondervraagd
om publicaties van Belgische auteurs, uitgegeven in het buitenland, te recupereren.
Naast de schriftelijke aanmaningen werden ook heel wat publicaties en ontbrekende
nummers van tijdschriften telefonisch en via e-mail opgevraagd.
Controle 2006 2007 2008 2009 2010
1. Op de monografieën
2. Op de tijdschriften
3. Uitgeversregister
4. Adressenlijst Belgische
auteurs
-schriftelijke
aanmaningen 4.210 4.278 5.747 3.808 4.265
-voor Belgicana
-opvragen van nieuwe
publicaties
-schriftelijke
aanmaningen
ontbrekende nummers
-nieuwe uitgevers
1.050 288 231 216 240
376 308 265 169 529
2.945 3.090 2.314 2.618 2.098
342 371 365 309 324
-totaal 11.150 11.521 11.886 12.195 12.519
7.212 7.303 7.462 7.587 7.709
Niet-periodieke publicaties toegevoegd aan de algemene verzamelingen via het wettelijk
depot.
2006 2007 2008 2009 2010
1. Monografieën 19.237 20.011 32.996 35.179 38.251
2. Aanvullingen 4.058 4.955 3.280 1.190 1.718
3. Diskette, cd-rom, cd, dvd 553 772 1.426 1.255 936
4. Belgicana 300 126 231 79 240
Totaal 24.148 25.864 37.933 37.703 41.145
1. ONTWIKKELING VAN DE VERZAMELINGEN

Periodieke publicaties toegevoegd aan de algemene verzamelingen via het wettelijk
depot.
2006 2007 2008 2009 2010
1. Jaarboeken 4.222 3.969 4.429 4.426 4.562
2. Tijdschriften 12.275 12.208 12.327 12.268 12.377
3. Dagbladen 318 309 318 318 318
Totaal 16.677 16.815 17.074 17.012 17.257
Deze getallen hebben betrekking op de bibliografische eenheden en op de titels van
de periodieke publicaties. Belgicana zijn werken van Belgische auteurs verschenen in
het buitenland.
Alle gedeponeerde publicaties werden gratis ontvangen met uitzondering van 21
monografieën, 4 reekswerken en 6 tijdschriften waarvan de prijs hoger lag dan 257 €.
De uitgave voor 2010 bedroeg 22.429,37 €. Onder de periodieke publicaties werden er
562 voor het eerst ontvangen : 231 jaarboeken en 331 tijdschriften. In de loop van
2010 hebben 317 periodieke publicaties opgehouden te verschijnen : 95 jaarboeken
en 222 tijdschriften.
Opdeling eerste uitgaven/herdrukken voor 2010:
de eerste uitgaven vertegenwoordigen 88% van het totale volume.
De opdeling volgens het UDC-systeem van de in 2010 binnengekomen boeken ziet er
als volgt uit (de cijfers voor de jaren 2006-2009 dienen ter vergelijking):
Opdeling volgens het UDC-systeem van de boeken die in 2010 in de catalogus werden
opgenomen – aantal titels
Categorieën Aantal titels
2010 2009 2008 2007 2006
0. Algemeenheden 411 401 309 565 282
1. Filosofie 474 392 403 566 491
2. Godsdienst 439 367 393 733 512
3. Sociale wetenschappen 5.478 4.134 3.561 5.985 3.877
4. Filologie en linguïstiek 261 341 253 663 383
5. Exacte wetenschappen 749 734 532 1.273 760
6. Toegepaste wetenschappen 2.535 2.213 1.815 3.826 2.261
7. Kunsten en ontspanning 1.929 1.572 1.827 2.300 1.850
8. Literatuur 2.079 1.571 1.913 2.249 2.050
9. Geschiedenis, aardrijkskunde, biografieën 1.721 1.385 2.122 2.289 1.755
10. Kinderboeken, stripverhalen 3.523 3.691 3.677 3.978 3.173
TOTAAL: 19.750 16.801 16.805 24.377 17.394
Er is dus een stijging met meer dan 15% in vergelijking met 2009 en 2008 (toename
van het aantal ontvangen boeken bij het WD en van de correlatieve catalogisering).
1. ONTWIKKELING VAN DE VERZAMELINGEN

Opdeling volgens het UDC-systeem van de boeken die in 2010 in de catalogus werden
opgenomen – aantal eerste uitgaven
Categorie Aantal eerste uitgaven
2010 2009 2008 2007 2006
0. Algemeenheden 365 355 257 481 248
1. Filosofie 431 365 334 501 430
2. Godsdienst 418 341 378 632 484
3. Sociale wetenschappen 4.247 3.574 2.913 5.151 3.168
4. Filologie en linguïstiek 241 296 209 549 275
5. Exacte wetenschappen 714 692 502 1.148 674
6. Toegepaste wetenschappen 2.298 2.010 1.514 3.388 1.925
7. Kunsten en ontspanning 1.791 1.474 1.763 2.182 1.740
8. Literatuur 1.984 1.458 1.757 2.039 1.846
9. Geschiedenis, aardrijkskunde, biografieën 1.630 1.316 2.009 2.106 1.627
10. Kinderboeken, stripverhalen 3.328 3.530 3.499 3.755 2.909
TOTAAL: 17.447 15.411 15.135 21.945 15.346
Hoewel deze cijfers niet toelaten een 100% betrouwbare analyse te maken van de
boekenproductie in België, geven ze toch een indicatie van de richting waarnaar de
uitgevers zich oriënteren.
In 2010 bekleden de publicaties in de sociale wetenschappen niet alleen nog steeds
de ‘eerste plaats’, maar stijgen ze nog in vergelijking met de vorige twee jaar. Ze
vertegenwoordigen bijna een kwart van de nieuwe productie. Dit cijfer komt nagenoeg
overeen met het aantal werken dat vorig jaar op hetzelfde gebied werd ingediend.
De kinderboeken staan nog steeds op de tweede plaats met bijna één vijfde van de
productie. Hun situatie is eveneens vergelijkbaar met die tijdens de vorige jaren. Voor
de volgende gebieden maken we dezelfde vaststelling: kunst en ontspanning,
literatuur, toegepaste wetenschappen en ‘geschiedenis, aardrijkskunde en
biografieën’.
Opdeling per land van publicatie: overzicht 2006-2010
2010 2009 2008 2007 2006
Zuid-Afrika 3
Algerije 1
Duitsland 26 5 20 57 3
Argentinië 1
Oostenrijk 1 2
België 16.991 14.764 14.337 21.832 16.512
Brazilië 1 1
Bulgarije 1
Canada 4 6 6
Chili 2 1
Denemarken 3
Dubai 15
Spanje 3 4 2 3 1
Estland 3
1. ONTWIKKELING VAN DE VERZAMELINGEN

Verenigde Staten 7 8 19
Finland 4 1
Frankrijk 129 55 92 86 79
Groot-Brittannië 9 3 20 54 2
Griekenland
Hongarije 1 2 4
India 2 2 1
Iran 1
Ierland 1
Israël 1 1
Italië 14 10 8 7
Japan 2 1
Libanon 2 1
Luxemburg 3 2 5 1
Maleisië 1 1
Malta 1
Marokko 1
Mexico 1 1
Monaco 3
Noorwegen 2
Nederland 162 96 139 221 112
Polen 1 1 1
Portugal 1
Tsjechische Republiek 1 1 1
Roemenië 7 4 2 3
Rusland 1 1
Rwanda 1
Slowakije 2 8 1
Zweden 4 6
Zwitserland 5 1 1 12 3
Suriname 1
Turkije 1 2
Vietnam 6
Zaïre (/Congo) 1 2
Meerdere landen 2.353 1.854 2.155 2.019 654
Niet aangegeven 3 1 1 2 1
Zoals tijdens de onmiddellijk voorafgaande jaren wordt meer dan 95% van de
gedeponeerde boeken (exclusief de boeken die in meerdere landen zijn uitgegeven)
uitgegeven in België. Houden we geen rekening met de publicaties die in ‘meerdere
landen’ verschijnen (zelfs indien België daartoe behoort), dan zijn slechts 396 werken
afkomstig uit het buitenland. Op basis van deze vrij lage cijfers kunnen we ons
afvragen of de Belgische auteurs die in het buitenland worden uitgegeven zich bewust
zijn van de verplichting om hun boeken te deponeren. We kunnen ons ook afvragen
welke middelen vandaag ter beschikking worden gesteld om de
‘Belgicana’ (publicaties over België in de ruime betekenis) te verzamelen.
1. ONTWIKKELING VAN DE VERZAMELINGEN

Een laatste punt dat onze aandacht verdient in dit jaarverslag is de taal waarin de
‘Belgische auteurs’ (uitgevers, vorsers…) publiceren/worden gepubliceerd, vertalen/
worden vertaald enzovoort. De resultaten in de onderstaande tabel worden beïnvloed
door de taal van de publicaties die in het Wettelijk Depot worden gedeponeerd.
Opdeling per taal: overzicht 2003-2010
Taal 2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004 2003
Afrikaans 1 1 1
Albanees 2 1 1 1 2
Duits 237 95 80 217 113 176 117 151
Engels 2.060 1.584 1.174 2.116 1.204 1.514 1.060 1.179
Arabisch 6
Bretoens 1
Catalaans 1 3 1 1 1 1
Chinees 2 1 1
Kroatisch 1 1 1
Deens 4 3 1 1 1
Spaans 175 39 15 60 48 38 16 34
Esperanto 5 8 26 8 9 8 7
Ests 3 4 1
Fins 1 4 1
Vlaams 23 9 14 13 1
Frans 6.513 6.424 6.239 8.243 6.121 6.516 6.532 6.067
Grieks 2 1 2
Hongaars 1 4 2 2 1
Iraans 4 1
Italiaans 152 18 15 43 34 32 11 24
Japans 1 2 7 3 10 2 3
Latijn 5 7 12 32 46 14 5 12
Lets 4
Litouws 5 1
Meertalig 691 646 687 1.129 543 827 484 360
Nederlands 9.757 7.873 8.501 12.460 9.079 9.691 8.750 8.766
Noors 1 1
Pools 3 12 2 3 3 2 2
Portugees 4 5 2 6 6 6 3
Roemeens 3 4 4 1 1 6 1
Russisch 2 3 3 9 14 8 4 4
Servo-Kroatisch 2 1 1 3 3
Slowaaks 6 1 1 1 1
Sloveens 3
Zweeds 5 4 1 2 3 1 4
Syrisch 2 1
1. ONTWIKKELING VAN DE VERZAMELINGEN

Tsjechisch 7 2 10 2 1 1
Tibetaans 1
Turks 1 2 1 1 2 3 1 2
Vietnamees 7 1
Waals 1 4 4 4 7 9 17 6
Zoals te verwachten viel, zijn er buiten het Nederlands, het Frans en het Engels (in
afnemende volgorde van belang) geen andere dominante talen in de publicaties die
het Wettelijk Depot ontving. Wel vrij goed vertegenwoordigd waren het Duits, het
Spaans en het Italiaans.
We stellen ook een gevoelige stijging vast van de uitgeversproductie in het Nederlands
in vergelijking met de vorige jaren, terwijl er een relatieve stagnatie is op Franstalig
gebied. De toename van werken in het Engels, Duits, Italiaans of nog het Spaans
weerspiegelen goed de globale toename van het aantal publicaties die het Wettelijk
Depot in 2010 heeft ontvangen.
Specifieke input van het wettelijk depot in 2010 voor de afdeling Kaarten en Plans :
120 kaarten en plans; 2 monografieën; voor de afdeling Muziek : 43 partituren, 12
luistercd’s en 1 cd-rom.
E-depot
1. ONTWIKKELING VAN DE VERZAMELINGEN

Offline
De volgende statistieken illustreren de toename van de elektronische offlinepublicaties
(diskettes, cd-roms, cd’s, dvd’s…) in 2010:
Huidig 499 45,70% Belgisch 365 33,42%
Retro 593 54,30% Buitenlands 727 66,58%
1.092 1.092
‘Huidig’: publicaties uitgegeven tussen 2007 en 2010
‘Retro’: publicaties uitgegeven vóór 2007
‘Belgisch’: publicaties ontvangen via het wettelijk depot
‘Buitenlands’: de overige publicaties (aanwinsten, schenkingen, ruil en officiële
documenten)
Er kan ook een opsplitsing worden gemaakt volgens de talen van de inhoud van de
elektronische offlinepublicaties.
Onder de buitenlandse publicaties:
Onder de Belgische publicaties:
Online
Nederlands 43 5,91%
Engels 636 87,36%
Meertalig 9 1,24%
Frans 21 2,88%
Duits 7 0,96%
Italiaans 4 0,55%
Spaans 6 0,82%
Russisch 1 0,14%
727
Nederlands 192 52,17%
Frans 109 29,62%
Engels 47 12,77%
Spaans 4 1,09%
Meertalig 12 3,26%
Russisch 1 0,27%
365
Sinds 1 januari 2005 kunnen elektronische publicaties ‘online’ en vrijwillig worden
gedeponeerd via het E-depot (http://www.kbr.be/catalogues/biblionumerique/
public_elec/edepot_nl.html).
De uitgever die dat wenst te doen, moet zich met behulp van een elektronisch
formulier inschrijven bij de afdeling Wettelijk depot, die beslist over de gegrondheid
van de inschrijving.
1. ONTWIKKELING VAN DE VERZAMELINGEN

De uitgever voegt de bibliografische, administratieve en technische metagegevens toe
en de elektronische publicatie wordt in een tijdelijk bestand opgeslagen alvorens naar
een definitief bestand te worden overgebracht. Beide procedures – de inschrijving en
het depot – vinden plaats in elektronische vorm en worden overgebracht naar het
beheersysteem voorzien voor de opslag en terbeschikkingstelling voor deze categorie
van elektronische documenten.
De aldus ingediende publicaties zijn alleen toegankelijk via het interne netwerk van de
KB. Zo wordt vermeden dat de ingediende publicaties kunnen worden gekopieerd en
overgebracht naar een andere drager die de muren van de Koninklijke Bibliotheek kan
verlaten (bescherming van de auteursrechten).
Daarnaast werkt de KB zelf ook aan het downloaden en referentiëren van
elektronische publicaties die zich bevinden op de websites van diverse instellingen.
In 2010 heeft het e-Depot 3.329 nieuwe vrijwillige depots of downloads van
elektronische publicaties geregistreerd.
E-depot (bibliografische beschrijvingen) 2006 2007 2008 2009 2010
Totaal 1.587 5.219 4.227 3.075 3.329
2. Aankopen
Het is van primordiaal belang dat het patrimonium en de publicaties toebehorend aan
de domeinen waarin de Koninklijke Bibliotheek gespecialiseerd is op uiterst
nauwkeurige wijze worden opgevolgd. Dit is een van de essentiële taken van de
Koninklijke Bibliotheek. Bibliografieën, tijdschriften en gespecialiseerde databanken,
alsook catalogi van openbare verkopen en catalogi met prijsvermelding van
boekhandelaars, worden stelselmatig uitgepluisd. Veel referentiewerken aangekocht
ten voordele van de historische verzamelingen en de museologische kabinetten door
de dienst hedendaagse aanwinsten zijn publicaties die slechts zelden beschikbaar zijn
in het normale circuit.
Tabel : Aankopen
Hedendaagse verzamelingen 1.467.405,91 €
Hand-schriften 847,00 €
Oude en kostbare drukwerken 136.655,28 €
Prenten en chalco 32.914,80 €
Kaarten en plannen 12.462,38 €
Muziek 37.248,58 €
Munten en Penningen 1.999,50 €
Totaal 1.707.399,13 €
1. ONTWIKKELING VAN DE VERZAMELINGEN

a. Hedendaagse verzamelingen
Hedendaagse verzamelingen
Totaal
Aankopen 2010
%
1.467.405,91 € 1.707.399,13 € 85,94 %
De afdeling Aanwinsten staat in voor de selectie van de aan te kopen monografieën,
reekswerken, electronische documenten en tijdschriften, de bestelling van de
geselecteerde titels, de invoering in VUBIS en in de verschillende systemen van de
leveranciers, de budgetcontrole, de volledige catalogisering van de tijdschriften bij
ontvangst, de pre-catalogisering van de monografieën en reekswerken bij ontvangst
en de controle van de facturatie.
Het toegekende budget voor de aankoop van monografieën, reekswerken,
electronische documenten en tijdschriften met betrekking tot België, maar buiten het
bereik van het Wettelijk Depot want uitgegeven in het buitenland, en voor de bestelling
van publicaties in de humane en sociale wetenschappen bedroeg in 2010 1.585.000 €.
1.467.405,91 € (92,58 % van dit budget) werd besteed.
Het budget van de tijdschriftabonnementen en reekswerken vertegenwoordigde 52 %
van het totale aankoopbudget van 2010. Dit percentage blijft binnen de gebruikelijke
marges van soortgelijke grote internationale bibliotheken (45 à 50%). Het aantal
lopende abonnementen op tijdschriften is in 2010 nagenoeg stabiel gebleven: 2.060
titels (2009 : 2.146 titels). Vaak omvatten de abonnementen verschillende titels. De
589 tijdschriften die ook elektronisch werden verworven kunnen op de website van de
KB worden geraadpleegd.
Er waren in 2010 681 abonnementen op reekswerken die 2.029 bibliografische
eenheden vertegenwoordigen.
Er werden 7.161 nieuwe internationale publicaties op het gebied van de humane en
sociale wetenschappen besteld (2009 : 8.483), waaronder 153 e-books die in full text
op elke terminal in de KB kunnen worden opgevraagd.
De in het buitenland verschenen publicaties over Belgische onderwerpen werden,
conform de richtlijnen van de Wetenschappelijke Raad, maximaal aangekocht,
ongeacht taal of thema. Daarnaast wordt ook bijzondere aandacht besteed aan de
verwerving van ontbrekende Belgische publicaties uitgegeven voor de
inwerkingtreding van de wet op het Wettelijk Depot (1966).
Voor de algemene verzamelingen werden bijna uitsluitend referentiewerken
(bibliografieën, encyclopedieën, jaarboeken en biografieën) en internationale
publicaties in de humane en sociale wetenschappen besteld. De meest
vertegenwoordigde onderwerpen zijn geschiedenis en kunstgeschiedenis, romaanse,
germaanse en klassieke taal- en letterkunde en in iets mindere mate bibliotheconomie,
filosofie, theologie, archeologie, economie, recht, politieke en sociale wetenschappen,
pedagogie, aardrijkskunde en geschiedenis van de wetenschappen.
Er werden hoofdzakelijk boeken in het Frans, Engels, Nederlands en Duits verworven,
vooral afkomstig uit de ons omringende landen, de U.S.A. en Canada.
De selectie gebeurt hoofdzakelijk door de excerptie van nationale bibliografieën,
fondscatalogi en attenderingslijsten en verder naar aanleiding van suggesties door
lezers, gebruikers en collega’s.
1. ONTWIKKELING VAN DE VERZAMELINGEN

De franstalige aankopen zijn grotendeels gebaseerd op informatie afkomstig uit de 2wekelijkse
“Bibliographie nationale française” en de “Bibliographie de la littérature
française (XVI-XXe siècle)” van de Revue d’histoire littéraire de la France. Enkele
belangrijke uitgevers hierbij zijn o.a. PUPS, PUF, Honoré Champion, Droz, l’Harmattan,
UL3, Arthena, Vrin, de Boccard, …
De nederlandstalige aankopen gebeuren op basis van de “Weeklijst Nederlandse
Bibliografie”. Enkele belangrijke uitgevers hier zijn o.a. Brill, Verloren, Waanders,
Rodopi, en Vantilt. De engelstalige aankopen zijn voornamelijk afkomstig van de
universitaire uitgeverijen van Cambridge, Chicago, Oxford, Princeton, Harvard, Yale,
Cornell en verder ook Routledge, Ashgate, Blackwell/Wiley, Palgrave, Oxbow, I.B.
Tauris, Boydell & Brewer terwijl bij de duitstalige werken vooral de uitgeverijen Peter
Lang, Hirmer, Walter de Gruyter, Reimer, Franz Steiner, Mohr Siebeck, Winter en Max
Niemeyer vertegenwoordigd zijn.
Verder worden ook de vakgebieden waarin de erfgoedafdelingen gespecialiseerd zijn
efficiënt opgevolgd. Vaak dienen hier publicaties besteld te worden die niet via het
gewone circuit verkrijgbaar zijn.
b. Erfgoedverzamelingen
Handschriften
Erfgoedverzamelingen
Totaal
Aankopen 2010
%
222.127,54 € 1.707.399,13 € 13,01%
Totaal aankopen 1.707.399,30 €
Hand-schriften 847,00 €
Oude en kostbare drukwerken 136.655,28 €
Prenten en chalco 32.914,80 €
Kaarten en plannen 12.462,38 €
Muziek 37.248,58 €
Munten en Penningen 1.999,50 €
Totaal
Erfgoed-verzamelingen
222.127,54 €
Aankopen Handschriften
Totaal
Aankopen Erfgoedverzamelingen 2010
%
847,00 € 222.127,54 € 0,38%
Monografieën: 312 eenheden (380 monografieën werden besteld bij de dienst
Aanwinsten).
Er wordt natuurlijk voorrang verleend aan alle publicaties m.b.t. middeleeuwse en
moderne handschriften die verschijnen in België of in het buitenland. De
hulpwetenschappen van de geschiedenis (paleografie, codicologie, heraldiek enz.), de
filologie en de verluchtingskunst krijgen voorrang, maar ook op andere gebieden
worden publicaties besteld (bv. tentoonstellings- of veilingcatalogi).
1. ONTWIKKELING VAN DE VERZAMELINGEN

16 de eeuw
Onze reeks met 16 de -eeuwse boeken wordt verrijkt met verschillende edities. Ze laten
toe het repertorium van Nijhoff-Kronenberg (1501-1540) aan te vullen; meerdere
belangrijke postincunabelen werden dit jaar gekocht. Dit geldt voor Philippus
Beroaldus. Opusculum eruditum quo continetur Declamatio philosophi, medici &
oratoris de excellentia disputantium, Leuven: Dirk Martens, een uiterst zeldzame
postincunabel die dateert van 21 augustus 1501 (LP 14.683 A), waarvan alleen de
exemplaren van de BnF en Leuven bekend waren (dit laatste exemplaar werd
vernietigd in 1914). Van dezelfde Martens, een werk van Gerolamo Aleandro, Tabulae
sane quàm utiles Graecarum musarum adyta co[m]pendio i[n]gredi cupie[n]tibus,
Leuven: Dirk Martens, 1523 (LP 14.794 A), nl. de derde editie van deze Griekse
grammatica bestemd voor de universiteit, bewaard in de British Library en de BnF,
exemplaar dat wordt gevoegd bij de edities van 1516 en 1518 die de Koninklijke
Bibliotheek al bezat (respectievelijk INC A 1.924 en INC A 1.953/1). Van Erasmus
verwierf de Bibliotheek het Adagiorum epitome, Antverpiae: in aedibus Ioannis Steelsii
(typis Ioan. Graphei), 1535 (LP 14.842 A) en zijn Commentarius in Nucem Ovidij,
Antverpiae: apud Michaelem Hillenium, 1530 (LP 18.843 A). Een lang gedicht met de
titel Venegien, Dit is de cause daeromme dattet gheschil rijst tusschen den Venetianen
ende den Roomsche Keyser, in Antwerpen gedrukt door Michiel Hillen van
Hoochstraten omstreeks 1514, is het derde bekende exemplaar van deze tekst (LP
15.078 A). Tot slot wordt de reeks postincunabelen verrijkt met twee fragmenten van
volledig onuitgegeven voorspellingen, de ene circa 1502 gedrukt te Antwerpen in het
Nederlands met citaten in het Grieks, de andere in het Nederlands gedrukt door
Guillaume Vosterman te Antwerpen in 1519 (LP 15.031 A en LP 15.032 A).
Andere edities laten toe de Belgica Typographica (1541-1600) aan te vullen. Een
zeldzaam werk van Arnoldus Bogardus, Prognosticum futurum temporum et annorum
perpetuo duraturum…. Item de quarta et ultima monarchia, Antwerpen: Joannes Loë,
(1552), werd niet in België bewaard (LP 14.824 A); we kenden daarvan alleen de
exemplaren die werden bewaard in de British Library en de BnF. Twee Antwerpse
edities van Reinhard Lutz, Homiliae in Evangelia, Antverpiae: in aedibus Joannis Latii,
1559 (LP 14.786 A) en Antverpiae: in aedibus Joannis Stelsii, 1562 (LP 14.787 A),
vullen ook de reeks met 16 de -eeuwse boeken aan, alsook Gabriel Biel, Sacrosancti
Canonis Missae expositio pia & catholica, Antverpiae: J. Bellerus, 1556 (LP 15.067 A),
en Dat boeck der secreten Alberti Magni, Antwerpen: weduwe J. van Liesveldt, 1554
(LP 15.052 A). De bundel Drijderley refereynen ghepronuncieert opte rhetorijck-feest
der Blauwe Acoleyen van Rotterdam 1561 werd in 1564 te Antwerpen gedrukt door
Guillaume Silvius (LP 15.054 A). Dat boecxken vanden Houte, Antwerpen: Pauwels
Stroobant, tussen 1596 en 1617, komt evenmin voor in de Belgica Typographica (LP
15.053 A).
17 de eeuw
Voor de 17 de eeuw werden edities uit de hele Spaanse Nederlanden verworven op alle
gebieden van de wetenschap, waaronder: Franciscus Costerus, Corte weder-legginge
der acht teghenstellinghe van eenen ombekenden Geuschen calvinist, Antwerpen:
Gheleyn Ianssens, 1605 (LP 14.795 A); Gabriel Vazquez, Opuscula moralia, Antverpiae:
apud Ioannem Keerbergium, 1617 (LP 14.796 C); Jan Raeymaker, Traité
d’arithmétique, Antwerpen: Willem Lesteens, 1627 (LP 15.074 A); Laurentius
Landtmeter, De vetere clerico, monacho, clerico-monacho libri tres, Antverpiae: J.
Cnobbaert, 1635 (LP 14.713 A); Cicero, Ad quintum fratrem de oratore dialogi tres,
Antverpiae: J. Meursius, 1656 (LP 14.814 A); Formulae Terentianae, Antverpiae: apud
1. ONTWIKKELING VAN DE VERZAMELINGEN

Michaelem Knobbaert, 1686 (LP 14.695 A); Jean Crasset, Dévotion du calvaire, Luik:
Barthélemy Collette, 1686 (LP 14.771 A); Andreas De Boeye, Levens vande heylighe
patriarchen coninghen en propheten, Antwerpen: Godtgaf Verhulst, 1691 (LP 14.714
A). Op het gebied van de botanica is Horticultura dat is hovenieringhe een ongewoon
werk dat in Gent werd gepubliceerd: Hendrick Saetreuver, [1699] (LP 15.076 A), dat
ook in onze verzamelingen ontbrak. Retraite sur Nostre Seigneur Jesus-Christ van
François Nepveu komt uit Luik: G.H. Streel, 1700 (LP 14.731 A). Voor de overgang van
de 17 de naar de 18 de eeuw vestigen we de aandacht op een reeks van 30 nummers
van een Gentse krant, Ghendtsche Posttydinghen, van 1670 tot 1722, in Gent
uitgegeven door Maximilien Graet en daarna door zijn erfgenamen (LP 15.038 A 1-38).
18 de eeuw
Voor de 18 de eeuw hebben we ons verrijkt met verschillende edities die in de hele
Oostenrijkse Nederlanden werden gedrukt. We vermelden slechts enkele voorbeelden
op verschillende gebieden van de wetenschap: Franciscus Hennus, Tractatus moralis
in decalogi praecepta, Tornaci: Jacques Vincent, 1711 (LP 14.820 A); Kort begryp
vande boecken en brieven van de H. Theresia, Antwerpen: P. Jouret, 1714 en 1716 (LP
14.721-14.722 A); Sulpice de Sainte Pélagie, Catechismus ad ordinandos, Antverpiae:
P. Jouret, 1721 (LP 14.736 A); Nicolaus Avancinus, Meditatien op het leven Jesu
Christi, uyt de vier Evangelisten getrocken voor alle dagen van't geheel jaer,
Antwerpen: Weduwe Thieullier, 1743 (LP 14.723 A); Michel-Ange Marin, Agnes de sant
amoré, ofte De vierige novitie, Brugge: Joseph van Praet, 1763 (LP 14.744 A); Avrillon,
Les trente amours sacrés, Luik: Bassompierre, 1763 (LP 14.773 A); Laurent Schilders,
Nieuwe volmaekte spraek-konst, inhoudende de regelen om zeer gemakkelyk ende op
korten tyd de Fransche taele te leeren [...]= Nouvelle grammaire parfaite, contenant les
regles pour apprendre facilement & en très-peu de tems la langue françoise,
Antwerpen: J.J.G. De Marcour, 1767 (LP 14.717 A); Het Dobbel cabinet der christelyke
wysheyd, Lier: J.H. Le Tellier, 1781 (LP 14.693 A); Louis Bourdaloue, Geestelyk vertrek
tot gebruyk der religieuse gemeynten, Gent: Bernard Poelman, s.d. (LP 14.762 A);
Prudentius de Faucogney, Leven van de heylige Clara, Gent: J. Rousseau, s.d. (LP
14.765 A); Antoine-Pierre de Grammont, Instructions chrétiennes pour les jeunes gens,
utiles à toutes sortes de personnes; mêlées de plusieurs traits d'histoires & d'exemples
édifiants, Bergen: Henri Bottin, s.d. (LP 14.772 A). Van Patrice-François de Neny, chefvoorzitter
van de Privé-raad, de editie van Amsterdam-Brussel: Emmanuel Flon, 1785,
van zijn Mémoires historiques et politiques sur les Pays-Bas autrichiens (LP 14.993 A)
ter aanvulling van de reeks van de edities van zijn Mémoires die de Koninklijke
Bibliotheek bewaart.
19 de eeuw
Onder de boeken en documenten van de 19 de eeuw vestigen we de aandacht op een
werk van Baron Jean-Herman de Trappe, Œuvres diverses… contenant des pièces de
poésie et d’autres en prose, Parijs (Luik: Lemarié), 1803 (LP 14.822 A) en een thesis
van Eugène-François de Steubier, Dissertatio inauguralis juridica de testamentariis
executoribus, Luik: H. Rongier, 1828 (LP 14.823 A), evenals drie Luikse edities
betreffende de liturgie: Manuale cantorum, sive antiphonale romanum, Luik: L.
Devillers, 1806 (LP 14.739 A), Luik: C. Bourguignon, 1823 (LP 14.743 A) en Luik: F.
Lemarié, 1830 (LP 14.742 A).
1. ONTWIKKELING VAN DE VERZAMELINGEN

20 ste eeuw
Voor de hedendaagse periode verwierf de Bibliotheek Ernest Closson, Le manuscrit
des basses dances de Marguerite d’Autriche, Brussel: Société des Bibliophiles et
Iconophiles de Belgique, 1912, exemplaar van een lid van de Société, gedrukt op
zwart papier – in overeenstemming met het handschrift op zwart perkament dat het
Handschriftenkabinet bewaart – en met de naam van generaal Jacques Willems,
toekomstig voorzitter van de Société des Bibliophiles et Iconophiles de Belgique (LP
14.812 A). Voorts werd de verzameling verrijkt met een geheel van 250 prospectussen
van edities van de jaren 1920-1930, een reeks efemeren die werden gekocht wegens
hun belang voor de geschiedenis van het uitgeverswezen en de handel in het boek (LP
14.781 C). Van de hedendaagse auteurs vermelden we alleen enkele vertrouwelijke
teksten van Hugo Claus, Voor de reiziger, Antwerpen: Alfa Hotels, 1998 (LP 14.868 C),
en Gestifte lippen: 6 erotische gedichten van Eddy Van Vliet en tekeningen voor Eddy's
gedichten van Hugo Claus, [Kessel-lo]: Literarte, 2003 (LP 14.876 C).
Brusselse edities
We blijven een bijzondere inspanning leveren om onze verzameling van 30.000
Brusselse edities aan te vullen. Die verzameling werd meer bepaald verrijkt met een
groep van drie edities van dezelfde tekst: Etienne Ydens, Historie van het H.
Sacrament van mirakelen, Brussel: Huybrecht Anthoon Velpius, 1648 (LP 14.684 A),
Etienne Ydens, Historie…, Brussel: Peeter De Dobbeleer, 1672 (LP 14.686 A), en
Etienne Ydens, Histoire du S. Sacrement de Miracle, Brussel: Hubert Anthoine Velpius,
1660 (LP 14.685 A). De afdeling heeft ook een belangrijk traktaat gekocht dat handelt
over vestingwerken en het aanvallen en verdedigen van vestingen, ongewoon op de
markt en een type werk dat zelden werd uitgegeven in Brussel: Justus Damant,
Manière universelle de fortifier, Brussel: Jean Mommart, 1630 (LP 14.780 C).
Bovendien, van H. Augustinus, Opuscula selecta, Brussel: F. Vivien, 1658 (LP 14.749
A), en van François Hédelin Aubignac, Conseils d’Ariste à Célimène, Parijs: Veuve
Pepingué, en Brussel: Jean Léonard, 1692 (LP 14.995 A). Voor de 18 de eeuw, een
zeldzame editie van het Paradis des âmes chrétiennes, la manière d’emploier le jour au
service de Dieu, Brussel: Guillaume Fricx, 1712 (LP 15.010 A), een uitgever die
nauwelijks een tiental jaar actief was en dus weinig voorkomt in de Koninklijke
Bibliotheek. We vermelden ook nog Nicolas Jamin en zijn Pensées théologiques,
Brussel: Jacob t’Serstevens, 1778 (LP 14.678 A) en Eusebio Tafuri, Het leeven van de
in't Jaer 1746. Canonizeerde H. Catharina de Ricci van het heylig order der predikheeren,
Brussel: J. Moris, s.d. (LP 14.746 A).
Imitatio Christi
We hebben edities van de Imitatio Christi gekocht tot aanvulling van onze al heel rijke
verzameling van deze belangrijke tekst van Thomas a Kempis die wereldwijd is
uitgegeven. De oudste en minst voorkomende is de Latijnse editie die in Venetië is
verschenen: Cesare Arrivabene, 1518 (LP 14.792 A). Andere edities zijn in 1696
verschenen in Parijs en in München (LP 14.920 A en LP 14.926 A), in 1702 in Londen
(LP 14.904 A), in 1717 in Londen (LP 14909 A), in 1725 in Nancy (LP 14.910 A), in
1749 in Tübingen (LP 14.918 A), in 1765 in Augsburg en Innsbrück (LP 14.903), in
1785 in Londen (LP 14.916 A), in 1818 in Madrid (LP 14.930 A), in 1826 in Lissabon
(LP 14.938 A), in 1839 in Firenze (LP 14.921 A), in 1867 in Barcelona (LP 14.919 A) en
in 1882 in Dijon (LP 14.936 A), alle talen door elkaar genomen.
1. ONTWIKKELING VAN DE VERZAMELINGEN

Veilingcatalogi
In 2010 hebben we enkele catalogi van veilingen en collecties gekocht tot versterking
van een van de grote troeven van onze verzamelingen. De oudste is de Catalogus
librorum Latinorum qui venales prostant apud carolum Scapinum in Via Leonis Aurei,
Padua: C. Scapino, 1793 (LP 15.071 A). De belangrijkste – en tevens de zeldzaamste –
is de Catalogue des desseins originaux des plus grands maîtres anciens et modernes,
qui faisoient partie du cabinet de feu le prince Charles de Ligne, samengesteld door
Adam Bartsch en gepubliceerd in Wenen: A. Blumauer in 1794 (LP 15.089 A), waarvan
de afdeling slechts een kopie bezat.
Bibliografie van de Belgische auteurs
De edities van Belgische auteurs die in het buitenland worden uitgegeven, dragen bij
tot hun bibliografie en hun studie. Het is dus heel belangrijk om de oude
verzamelingen in dit verband aan te vullen, naar het voorbeeld van het huidige
wettelijk depot. Voor de 16 de eeuw vermelden we: Judocus Clichtoveus, De doctrina
moriendi opusculum, Parijs: Pierre Sergeant, Jean Bignon, 1538 (LP 14.680 A);
Franciscus Titelmannus, Commentarii Cantica canticorum Salomonis, Lyon: G. Rouillé,
1553 (LP 14.703 A) en Sectio prima Elucidationis in omnes psalmos iuxta veritatem
vulgatae.., Lyon: G. Rouillé, 1556 (LP 17.704 A). Van Louis de Blois, een editie van zijn
Opera, Köln: Maternus Cholinus, 1571 (LP 14.790 C). Van Mathias Wesenbeeck,
Aenigma timoroumenon in lutum sanguine maceratum, [Wittenberg], 1573, exemplaar
verrijkt met een opdracht van de auteur aan zijn broer Pierre (LP 15.061 A). Van
Nicolaus Clenardus, tot slot, zijn beroemde Institutiones in Graecam linguam in de
editie van Lyon: Antoine Gryphius, 1582 (LP 14.791 A), die getuigt van het succes dat
dit pedagogisch werk overal in Europa boekte.
Voor de 17 de en de 18 de eeuw vermelden we alleen Henricus Smetius, Prosodia, Lyon:
Antoine de Harsy, 1603 (LP 15.046 A); Philippe Bosquier, Ara coeli, Douai: Pierre
Borremans, 1607 (LP 14.800 A); Leonardus Lessius, De iustitia et iure, Parisiis: ex
typographia Rolini Theodorici, Parijs, 1618 (LP 15.092 C); Carolus Scribani, Medicus
religiosus, Lyon: Michel Chevalier, 1619 (LP 14.802 A); Petrus Peckius, Tractatus de
testamentis coniugum, Köln: Joannes Kinckius, 1627 (LP 14.702 A). Een zeldzame
editie van Jean de Marnix, Resolutions politiques et maximes d’estat, is uitgegeven in
Rouen: bij Iacques Cailloüe, 1627 (LP 14.856 A). Twee Engelse edities van de traktaten
over het beschermen van de gezondheid van Luigi Cornaro en Leonardus Lessius
vullen de bibliografie van Lessius aan: Hygiasticon or, The right course of preserving
Life and Health unto extream old Age, Together with soundnesse and integritie of the
Senses, Judgement, and Memorie, Cambridge: Printers to the University of
Cambridge, 1636 (LP 14.783 A), en Treatise of health and long life, London: Hitch,
1743 (LP 14.997 A). Van Patrice-François de Neny hebben we een van de twee Duitse
vertalingen gekocht van zijn Mémoires historiques et politiques : Historische und
politische Nachrichten von den östreichischen Niederlanden, Frankfurt und Leipzig, in
der Felzeckerischen Buchhandlung, 1784 (LP 15.009 A); de tweede, verschillend op
het vlak van de vertaling en in 1785 in Gera uitgegeven, werd al bewaard in het fonds
Van Hulthem (VH 27.090 A). Van de Prins de Ligne, de Instruction secrette dérobée à
Frédéric II, Straatsburg: Imprimerie de la Société typographique, 1791 (LP 14.996 A)
en de Lettres & pensées du prince de Ligne gepubliceerd door Mme de Staël-Holstein
en de ridder de Propiac, Wenen: bij Schrämbl, 1818, 2 vol. (LP 15.007) verrijken de
collecties van de Koninklijke Bibliotheek die vrij weinig oude en niet-Belgische edities
van deze schrijver bewaart.
1. ONTWIKKELING VAN DE VERZAMELINGEN

Voor de moderne tijd hebben we de collecties aangevuld met literaire teksten die in
het buitenland zijn verschenen in beperkte uitgaven van bibliofiele kwaliteit. We
vermelden meer bepaald enkele publicaties van Michel Seuphor: 4 quacsitchatrides
pour cent personnes spirituelles, [Alès: Pierre-André Benoît, 1950], bundel met
geïllustreerde aforismen door P.A. Benoît (LP 14.696 A); A saint Benoit-Labre : [petite
rimaillerie de Michel Seuphor, écrite au creux d'années de grande misère et de grande
joie], Alès: Pierre-André Benoît, 1946], met de hand gezet en in een oplage van slechts
35 exemplaren (LP 14.697 A); L'exposition des arguments saisie motivée des
principaux peintres de ce temps, Alès: [Les Bibliophiles arlésiens], 1948, plaquette in
een oplage van 130 exemplaren (LP 14.698 A); en Mariage filmé suivi de Manifesteconférence
sur l'impossible et de Rien que ceci, Alès: Les Bibliophiles arlésiens, 1946,
oplage van 208 exemplaren (LP 14.699 A). Ook teksten van Hugo Claus en andere
schrijvers worden opgenomen in onze verzamelingen, zoals Vieren delen / gedichten
van Hans Andreus, Remco Campert, Hugo Claus & Simon Vinkenoog, Parijs, 1951 (LP
14.867 A), oplage van 100 exemplaren.
Werken over België
Onder de werken over België die in het buitenland zijn verschenen, vermelden we een
Spaanse vertaling van kardinaal Guido Bentivoglio. Relaciones … publicadas por
Enrico Puteano, coronista de su magestad em Flandes, y traduzidas por Francisco de
Mendoça y Cespedes de italiano en lengua castellana. Madrid: Maria de Quinones,
1638 (LP 14.821 A). Voor de 18 de eeuw vermelden we een gelegenheidspublicatie ter
ere van de aartshertogin Maria-Elisabeth, benoemd tot gouvernante van de
Oostenrijkse Nederlanden, nl. een afscheidsgedicht van Johann Wolfgang Preyser dat
in Wenen werd gepubliceerd: M.Th. Voigtin, 1725 (LP 15.042 A). Het Prospectus de la
vente à titre de démembrement et en vertu de lettres d’éclissement, des terres
appartenant dans le Haynaut François & dans le Pays de Liège, à son altesse
sérénissime le Duc d’Orléans, Valenciennes: J.B. Henry, 1787 (LP 14.957 A) is een
beschrijving van 30 pagina’s van de gronden die de hertog van Orléans tijdens het
ancien régime in onze gewesten bezat.
Boekbanden
Eén enkele aanwinst op het gebied van de boekbanden: Jean-Claude Deville, La
journée du chrétien sanctifiée par la prière et la méditation, Parijs: H.L. Guerin, 1768,
exemplaar met een etiket van de boekbinder Jacques-Joseph Poissonniez die op het
einde van de 18 de eeuw in Bergen werkte en van wie de producties en de
handtekening zeldzaam zijn (LP 14.956 A).
Kaarten en Plans
Aankopen Kaarten en plans
Totaal
Aankopen Erfgoedverzamelingen 2010
12.462,38 € 222.127,54 € 5,61%
De afdeling Kaarten en plans kon volgende documenten aankopen (55) :
- 4 kaarten van Japan, 18de-19de eeuw, 393,6 € ; 2 kaarten van Japan, 393,6 € ;
Mercator-Hondius Persici vel sophorum regni typus en Natoliae sive Asia minor, 2
kaarten van Delamarche, 1833, 295, 2 € (The Romantic Agony, 12-13.03.10, nos. 724,
725, 728)
1. ONTWIKKELING VAN DE VERZAMELINGEN
%

- Blaeu, Ruyslede, Thielt, Thoraltum, Praetorium domini de Meulebeke, ca. 1630, 296,
2 € ; Visscher, Comitatus Flandria, 3198 € ; Heyns, Flandris liberae territorium, 1598,
270,6 €; Furnes, 17 de eeuw, 393,6 ; 6 kaarten van Henegouwen (Surham, Blaeu,
Janssonius, de Wit, Danckerts en Valk), 369 € ; 5 kaarten van Menen, 296,2 € ; camp
de Renay, le 17 septembre 1691, 676,5 € ; Camp de Soignies, le 6 septembre 1691,
492 € ; 5 kaarten van Doornik (Thirion, Harrewijn, Guicciardini en Merian), 197,6 €;
Camp de Sandberg, le 8 septembre 1691, 492 €; Janssonius, Ducatus
Lutzenburgensis nova et accurata descriptio, 221,4 € ; de Wit, Ducatus Lutzenburgici
tabula, 295,2 € (The Romantic Agony, 11-12.06.10, nos. 673, 682, 687, 689, 695, 709,
720, 721, 723, 727, 760, 761)
- Merian, Novus XVII inferioris Germaniae provinciarum typus, 1654 € ; Valk-Schenk,
Comitatus Hollandiae nova descriptio, ca. 1700 en R. Bonne, Carte de la Hollande, ca.
1770, 209,1 € (Henri Godts, 15.06.10, nos. 228, 233)
- Blaeu, Aldenarda, ca. 1649, 184,5 € ; Blaeu, Alostum, ca. 1649, 319,8 €; 3
wereldkaarten, 1 kaart van Oceanië en 1 kaart van Chili, 244,4 € ; twee kaarten van
Gelder (Goos en Ortelius) en 1 kaart van de Rijn (Hondius), 17 de eeuw, 282,9 € (Henri
Godts, 12.10.10, nos. 83, 84, 203, 218).
Prenten en chalcografie
Prenten en chalcografie Totaal Aankopen Erfgoedverzamelingen 2010 %
32.914,80 € 222.127,54 € 14,81%
De afdeling Prenten kocht volgende documenten:
- 19 gravures uit een Vlaams gebedenboek van het begin van de 16de eeuw (F. 2010-1
à F. 2010-19, fol. Réserve), 10.455 € ; gravure van R. Vinkeles, Les Princes
d’Espinoi (F. 2010-58, 8°) ; prenten van Doornik (F. 2010-52 à F. 2010. 57, 4° et fol.) (zie
hierover aankopen Kaarten en plans) (The Romantic Agony, 11-12.06.10, nos. 1, 723)
- 24 gravures naar het plafond van de Jezuietenkerk te Antwerpen geschilderd door P.
P. Rubens (F. 2010-28 à F. 2010-51, pl.), 676,5 € (The Romantic Agony, 12-13.03.10,
nos. 25)
- Jozef Cantré, hond, houtsnede op Japon, 49,52 € ; Eduard L.-T. Mesens, compositie
met vierkanten en lettertekens, kleurenlitho, 123, 80 € (Amsterdam, Adams, 5.10.10,
nos. 464 en 527)
- 5 19 de -eeuwse lijngravures naar antieke sculptuur en 1 anonieme academische
tekening in rood krijt van een Minervahoofd, 63,03 € ; Jazet naar Horace Vernet, twee
gravures Confession d’un brigand en Combat entre des dragons, in originele lijsten
van omstreeks 1850, 26,13 € ; Juliaan de Vriendt, Arabier, religieuze scène en scène
met antieke personages, drie olieverfschets op karton, 124,53 € ; Medard Tytgat,
Gezicht op het Zoute, aquarel, 63,03 € ; Wilfried Pas, compositie, zeefdruk, 124,53 € ;
10 stuks (waaronder diverse reeksen) grafisch werk van Fred Bervoets, Walter
Goossens, Wilfried Pas en Paul van Hoeydonck, 124,53 € ; Fred Bervoets, Kunstenaar
geknield bij kaars, ets in blauw gehoogd met acryl, 2215,53 € ; Wilfried Pas,
Standbeeld van W. Elsschot, offsetlitho, 87,63 € ; Fred Bervoets, compositie met
messen en personages, Droge naald en aquarel, 739,53 € ; Ijsbrant, compositie, ets
op kraftpapier, 222,93 € ; Sam Dillemans, “Lizzie”, ets ingekleurd met gouache, 924,03
€ ; Paul van Hoeydonck, Spin en vrouwenhoofd, lithografie met collage, 75,33 € ;
1. ONTWIKKELING VAN DE VERZAMELINGEN

• 20.04.2010: aankoop bij een particulier van 3 volumes voor een bedrag van
265 euro (overeenkomst van 20 april 2010; begrotingslijn ‘erfgoedaanwinsten’):
1. Mus. 22.339 B: Francesco Rebagli, Metodo teorico pratico per
mandolino, Firenze, Bratti.
2. Mus. 22.340 B: Émile Chaumont, L’école du violon. Méthode
analytique et pratique, Brussel, Cranz, met handgeschreven opdracht
aan dokter Victor Declerq, gesigneerd Chaumont.
3. Mus. Ms. 4265: Filippo Giacomo Riotte, Sei Duettini per il Soprano e
Basso, handschrift, 24 p.
• 16.10.2010: aankoop van lot 161 op de veiling Alain & Evelyne Morel de
Westgaver (Brussel) op 16 oktober 2010: Album amicorum dat toebehoorde
aan Corinne Caneau-Coryn en dat meer bepaald autografen bevat van Max
Bruch, Maurice Ravel en Serge Rachmaninov (Mus. Ms. 4269) (4.006,70 euro;
begrotingslijn ‘erfgoedaanwinsten’).
• 25.11.2010: aankoop bij een particulier van de Œuvres complètes van F.
Chopin in de volledige Berlijnse editie Bote & Bock van 1880, voor een bedrag
van 750 euro (overeenkomst van 25 november 2010; begrotingslijn
‘erfgoedaanwinsten’) (Mus. 22.991 B).
• 11.12.2010: aankoop van de loten 40, 63, 77 en 99 op de veiling Grommen
(Luik) van 11 december 2010; lot 40 (Mus. 22.995 B): L’Orphée, journal de
chant, Brussel, P. Nacher; lot 63 (Mus. 22.996 B): J. Depelsener, Méthode
raisonnée de harpe, Brussel, auteur; lot 77 (Mus. 22.997 B): F. Carulli, Méthode
complète pour parvenir à pincer de la guitare, Brussel, Plouvier; lot 99 (Mus.
22.998 B; Mus. 22.999 B; Mus. Ms. 4270): geheel van oefeningen van
professor Émile Chaumont in het kader van de vioollessen aan H.M. koningin
Elisabeth van België (totaal van 2.197,10 euro; begrotingslijn
‘erfgoedaanwinsten’).
Via de algemene dienst Aanwinsten:
- Musicologische referentiewerken: 81 (45 in 2009, 39 in 2008, 51 in 2007; 183 in
2006).
- Partituren: 147 (70 in 2009, 62 in 2008, 54 in 2007; 74 in 2006).
- Tijdschriften: 189 (206 in 2009, 193 in 2008, 264 in 2007; 91 in 2006).
De bestellingen ‘Muziek’ bij de dienst Aanwinsten worden beheerd door Marie Cornaz
(uitpluizen van recensies in tijdschriften, uitgeverscatalogi, controle van wat
binnenkomt) en Christine Servais (controle van bestellingen en abonnementen,
voorstellen van bestellingen, opmaken van het document voor de dienst Aanwinsten).
Het jaarabonnement op de Oxford Music Online, een musicologische referentieencyclopedie,
werd voortgezet in 2010 (toegang tot Grove, Oxford History of Music,
Encyclopedia of Popular Music). Ook het elektronisch abonnement op de portaalsite
(via Ebsco) die de onlinetoegang groepeert tot het RISM (Répertoire international des
sources musicales), het RILM (Répertoire international de la littérature musicale), de
IPM (Index of Printed Music) en de Music Catalogue van de Library of Congress werd
voortgezet in 2010.
Munten en penningen
Aankopen munten en penningen Totaal Aankopen Erfgoedverzamelingen 2010 %
1.999,50 € 222.127,54 € 0,90%
1. ONTWIKKELING VAN DE VERZAMELINGEN

In 2009 kocht de Koninklijke Bibliotheek voor het Penningkabinet de Pottierverzameling
Byzantijnse bronsmunten aan. Afspraak was om de aankopen voor deze
afdeling dan ook te matigen in de volgende jaren. Vandaar dat slechts enkele
collectiestukken werden aangeschaft.
De eerste aankoop was een uiterst merkwaardige Gallische bronsmunt van het
zogenaamde Avaucia-type (inventaris 2010-186) en geslagen in het gebied van de
Tungri (het huidige oosten van België) ten tijde van keizer Augustus (27 v.C.-14 n.C.).
Het nieuwe exemplaar is bijzonder omdat het om een overslag (“surfrappe”) gaat en
als muntplaatje een bronsmunt van de Nerviërs werd gebruikt. Er is hiervan slechts
één ander exemplaar bekend en de munt kan belangrijk zijn voor de chronologie van
deze muntemissies, die massaal circuleerden in de Romeinse legerkampen uit die tijd.
De tweede aankoop betrof een ensemble van 4 zilveren prijspenningen (inventaris
2010 – 207 tot en met 210) van de Antwerpse academie voor Schone Kunsten en
uitgereikt aan een minder bekende Antwerpse schilder, Petrus Kremer, tussen de jaren
1816 en 1824. Deze penningen uit de regering van Willem I zijn interessant omdat ze
duidelijke zilverkeuren en meestertekens uit die periode dragen waardoor de fabrikant
ervan kan worden achterhaald. Ze vervolledigen bovendien de verzameling penningen
van deze Academie in onze collectie.
Daarnaast werd natuurlijk de zeer gespecialiseerde numismatische bibliotheek van het
Penningkabinet verder uitgebreid. Dit is vooral het werk van Alain Renard (in
samenwerking met François de Callataÿ, Johan van Heesch en Cécile Arnould). Van
de 170 bestelde boeken zijn er effectief 81 binnengekomen. Dit grote verschil tussen
bestelling en aankoop is te verklaren doordat een van onze gespecialiseerde
leveranciers zijn engagement niet nakwam (Cgf – Paris). De bestelling en
catalogisering van deze werken gebeurt door de afdeling Aanwinsten.
Het grootste aantal boeken had betrekking op de Griekse numismatiek (23), daarna
volgden de buitenlandse munten en 14 monografieën, de Romeinse met 9 boeken, de
penningen met 8.
Ook verwierf het Penningkabinet 150 gespecialiseerde veilingcatalogi en de recente
jaargangen van de numismatische tijdschriften die in de afdeling worden bewaard.
1. ONTWIKKELING VAN DE VERZAMELINGEN

3. Giften (schenkingen en legaten)
a. Hedendaagse verzamelingen
In 2010 werden 1.722 monografieën, afkomstig van schenkers uit 32 landen,
gecatalogiseerd.
SCHENKINGEN Monografieën
Albanië 2
Duitsland 21
Oostenrijk 1
België 1.319
Brazilië 10
Bulgarije 3
Canada 4
China 1
Zuid-Korea 9
Kroatië 2
Spanje 30
Frankrijk 96
Groot-Brittannië 10
Griekenland 1
Hongarije 5
India 1
Iran 2
Italië 40
Japan 3
Luxemburg 2
Nederland 17
Polen 12
Portugal 4
Servië 1
Slowakije 2
Zweden 1
Zwitserland 6
Thailand 2
Turkije 5
U.S.A. 5
Vaticaan 2
Venezuela 1
Varia (via algemeen directeur) 102
Totaal 1.722
De vele voorstellen van giften die jaarlijks bij de afdeling Kranten worden ingediend,
worden grondig bestudeerd op grond van heel strenge criteria (reëel patrimoniaal en
wetenschappelijk belang van de voorgestelde reeks(en), materiële staat, volledigheid,
opslagmogelijkheden enzovoort). Nagenoeg alleen die giften worden aanvaard die
daadwerkelijk bijdragen tot het verrijken of vervolledigen van de bestaande
verzamelingen of waarvan de goede materiële staat en/of de volledigheid actief
1. ONTWIKKELING VAN DE VERZAMELINGEN

kunnen bijdragen tot het beschermen van het door de afdeling Kranten beheerde
erfgoed en tot het verzekeren van de terbeschikkingstelling van dat erfgoed aan het
publiek onder de beste voorwaarden.
In 2010 werd aan slechts één gift een gunstig gevolg gegeven, nl. de Wall Street
Journal (Europese editie, microfilm), nl. 12 rollen. Deze gift vindt maandelijks plaats en
verrijkt een reeks op microfilm die bij de KBR is geopend sinds 1983 (totaal: 218
rollen). We herinneren eraan dat het Center for American Studies (CAS) binnen de KBR
belast is met het beheer en de bewaring van vele andere Amerikaanse kranten en
tijdschriften.
Speciale fondsen:
1.083 werken afkomstig van de speciale fondsen werden gecatalogiseerd.
Speciaal fonds ‘SENELLE’ (FS LVI) 195
Speciaal fonds ‘PEEMANS-POULLET’ (FS LXVI) 145
Speciaal fonds ‘RASKIN’ (FS LXXII) 579
Speciaal fonds ‘LEMAIRE’ (FS LXXI) 100
Speciaal fonds ‘DE SCHEPPER’ (FS LXXVIII) 57
Speciaal fonds ‘Kinderboeken Nederland’ (FS LX) 7
TOTAAL 1.083
Doctoraatsthesissen van buitenlandse universiteiten
Sommige buitenlandse universiteiten sturen hun doctoraatsthesissen naar de KBB.
Die welke verband houden met onze verzamelingen, worden bewaard. Van de 490
thesissen die de KBR heeft ontvangen, voornamelijk uit Duitsland en Nederland,
werden er in 2010 116 behouden en ingevoerd.
b. Erfgoedverzamelingen
Handschriften
In 2010 kreeg het Handschriftenkabinet geen uitzonderlijke schenking.
We registreerden slechts elf schenkingen (academische thesissen) in de derde reeks
(hs. III 2105 tot III 2115).
Oude en kostbare drukken
Giften
Particulieren: 9
Instellingen: 26
_______________
Totaal: 35
2005 2006 2007 2008 2009 2010
Giften 23 362 42 93 30 35
1. ONTWIKKELING VAN DE VERZAMELINGEN

Onder de schenkers in 2010 vermelden we Michel Fincoeur met Robert Poulet, La
fleur de l’imagination, Brussel: Editions de la Toison d’Or, 1944, een verpulpt boek (LP
14.671 A); Gwendolyne Denhaene met Maurice Maeterlinck, Monna Vanna, drame
lyrique en quatre actes et cinq tableaux, Parijs: Charpentier, 1909 (LP 14.677 A); Xavier
Duquenne met Jean-François Soubiran, Biographie de feu Son Altesse le Prince
Charles de Ligne, Dresden: G.F. Walther, 1807 (LP 14.679 A), Adrienne Fontainas met
de ledenlijsten en de programma’s van de colloquia en congressen van de Association
internationale de Bibliophilie (LP 14.961-14.962 A), Eric Speeckaert met Bruno Liesen,
Charles-Joseph Prince de Ligne, Brussel: E. Speeckaert, 2010 (LP 14.992 C) en
Claudine Lemaire met Pierre Loti, Aziyadé, édition définitive avec 18 illustrations de M.
de Lambert gravées par Paul Baudier, Parijs: Hachette, 1931 (LP 15.008 A).
De enige gift vanwege een instelling is een gift van de Hogeschool-Universiteit
Brussel, Campus Koekelberg (HUB), die haar deuren heeft gesloten. De boeken van
haar bibliotheek werden overgedragen aan de Koninklijke Bibliotheek van België. De
moderne boeken werden opgenomen in de algemene verzamelingen onder een
boeknummer van reeks 9. De oude boeken in deze collectie, zowel Belgische als
buitenlandse, van de 17 de tot de 19 de eeuw zijn via de dienst Schenkingen en Ruil
terechtgekomen bij de Kostbare Werken en werden opgenomen in het fonds LP (LP
14.963-14.988 A). Vele zijn onvolledig.
Deze giften kunnen in totaal op 1.000 € worden geraamd.
Kaarten en Plans
92 kaarten en plans en 34 monografieën werden in 2010 aan de afdeling Kaarten en
plans geschonken.
Onder de schenkers vermelden we W. Bracke, F. Daelemans, J.-M. Duvosquel, L.
Danckaert, J.-M. Fincoeur, de UFSAL.
Prenten
Mevrouw Quertenmont schonk de afdeling 8 gravures van Maurice Fourneau (F.
2010-20 à F. 2010-27, fol.). De heer en mevrouw P. Stasse schonken een gravure van
Marius Caron (F. 2010-59). Verder werden 87 boeken en tientallen catalogi
geschonken.
De chalcografie ontving 3 koperplaten van Marcel Hoste, een schenking van de heer
R. Hoste (inv. 7736 B - 7738 B), 5 houtblokken, 2 lino’s en 82 zinkplaten van Jan
Flameng, een schenking van Bie, Wim en René Flameng (inv. 7739 – 7827) en 78
staal- en zinkplaten, houtblokken en lino’s van Francis De Bolle, een schenking van de
artist (inv. 2728 - 7905)
Muziek
Via schenkingen heeft de Muziekafdeling in 2010 de volgende zaken ontvangen:
- Dragers ter verrijking van haar referentiebibliotheek:
- Overdrukken: 14 (15 in 2009, 1 in 2008, 7 in 2007, 15 in 2006).
- Boeken en tijdschriften: 31 (24 in 2009, 35 in 2008, 63 in 2007, 48 in 2006).
- Partituren: 9 (34 in 2009, 5 in 2008, 8 in 2007, 9 in 2006).
- Luister-cd’s: 11 (2 in 2009, 60 in 2008, 3 in 2007, 0 in 2006).
Onder de belangrijke schenkingen van erfgoedstukken vermelden we:
1. ONTWIKKELING VAN DE VERZAMELINGEN

Hun verwerking is tijdrovend omdat de stukken eerst geïdentificeerd en
gefotografeerd moeten worden.
4. Ruil
De KBR stuurt diverse Belgische publicaties naar het buitenland. In ruil daarvoor
ontvangt ze buitenlandse publicaties.
Verzendingen naar het buitenland in 2010:
INSTELLINGEN Aantal TITELS EX. FR EX. NL TOTAAL
FOD Financiën 1 162 0 162
R.I.Z.I.V. 1 48 4 52
POD Sociale zaken 1 140 15 155
Tijdschrift ATHENA 1 150 0 150
‘Terre cuite et construction’ 2 60 15 75
‘Revue médicale de Liège’ 1 88 0 88
TOTAAL 7 648 34 682
Voor 2010 bedraagt het totaal van de uitgaven voor deze verzendingen 5.188,80 euro.
Aantal pakjes Gewicht (kg) Uitgaven (EUR)
288 831 5.188.80
TOTAAL 5.188.80
Buitenlandse publicaties ontvangen via ruil in 2010:
559 tijdschriften en 17 monografieën afkomstig uit 32 landen werden gecatalogiseerd.
LAND TIJDSCHRIFTEN MONOGRAFIEËN
Duitsland 67 1
Engeland 1
België 39 2
Brazilië 1 2
Bulgarije 24
Canada 8
China 27
Korea 28 1
Kroatië 21
Denemarken 6
Egypte 2
Spanje 9
Frankrijk 31 1
Hongarije 4
Ierland 2
Italië 7
Japan 83
Letland 17
Luxemburg 7
1. ONTWIKKELING VAN DE VERZAMELINGEN

Nederland 4
Polen 37
Portugal 1
Roemenië 38
Rusland 49
Slowakije 4
Slovenië 3
Zweden 6
Zwitserland 9
Tsjechië 2 1
Turkije 3
U.S.A. 22
Vietnam 6
TOTAAL 559 17
1. ONTWIKKELING VAN DE VERZAMELINGEN

2. ONTWIKKELING VAN DE ONLINE CATALOGUS (CATALOGISERING
VAN DE NIEUWE AANWINSTEN) EN PUBLICATIE VAN DE
BELGISCHE BIBLIOGRAFIE
1. Aankoop van een nieuw bibliotheekbeheersysteem
Een van de belangrijkste opdrachten van de KBB behelst het bijhouden, ontwikkelen
en communiceren van een volledige inventaris van haar erfgoed. Een dergelijke
globale inventaris kan vandaag alleen maar eengemaakt zoniet uniek zijn, volledig
geïnformatiseerd en moet kunnen worden geïntegreerd in grotere collectieve catalogi,
zeker op Belgisch en Europees niveau en idealiter ook op wereldwijd niveau. Het gaat
om een modern bibliotheekbeheersysteem dat steunt op internationale standaarden
voor communicatie en integratie.
De beschrijving van elk object veralgemenen in een eengemaakte catalogus is
overigens een voorafgaande vereiste, een conditio sine qua non voor gelijk welk
intelligent beleid van digitalisering en ontwikkeling van digitale bibliotheken.
De inventaris is inderdaad van wezenlijk belang om enkele zaken te definiëren: 1) de
rijkdom van het erfgoed; 2) zijn potentiële uitstraling op lokaal, regionaal, nationaal en
Europees niveau; 3) zijn staat van bewaring: vernietigd, gedeeltelijk vernietigd,
bedreigd, correct of goed; 4) en de prioriteiten in het kader van de
digitaliseringswerkzaamheden.
2. Retrocatalogisering
De actualisering van de oude kardex omvat de invoer of het vervolledigen van
tijdschriften en jaarboeken in het Vubissysteem. De bedoeling van het werk is het
vervolledigen van de gegevens in de huidige databank. Concreet omvat het werk het
invoeren van titels die nog niet in de catalogus zijn opgenomen; het verbeteren en
aanpassen van bestaande beschrijvingen; het aangeven van verwijzingen voor
tijdschriften die van naam veranderd zijn; het aangeven van het bezit : de aanwezige
jaargangen en/of volumes worden vermeld bij het plaatskenmerk van de Belgische
Bibliografie. In de loop van 2010 werden 1.826 beschrijvingen opgesteld.
3. Wettelijk Depot en Belgische Bibliografie
De publicaties gedeponeerd binnen het kader van de wet van 1965 op het wettelijk
depot moeten binnen de maand worden ingevoerd en publiek bekend worden
gemaakt, vroeger via een maandelijkse publicatie van de Belgische Bibliografie en nu
via een maandelijkse lijst online op de site van de Koninklijke Bibliotheek.
In 2010 werden 19.750 nieuwe publicaties ingevoerd. 17.447 hiervan waren eerste
uitgaven.
4. Inschrijving van andere hedendaagse verzamelingen
4.1. Abonnementen op reekswerken
Er waren in 2010 681 abonnementen op reekswerken die 2.029 bibliografische
eenheden vertegenwoordigen.
4.2. Nieuwe buitenlandse publicaties op het gebied van de humane wetenschappen
2. ONTWIKKELING VAN DE ONLINE CATALOGUS

Er werden 7.161 nieuwe internationale publicaties op het gebied van de humane
wetenschappen besteld.
5. Bezitscontrole van de algemene catalogus
De bibliografische beschrijvingen worden regelmatig gecontroleerd (foute
boeknummers, foute beschrijvingen, verkeerde verbindingen…). Er worden veel
verbeteringen aangebracht in de autoriteiten, boeknummers, titels, dubbele
boeknummers.
Beschrijvingen zonder boeknummer worden gecontroleerd met behulp van listings in
de alfabetische catalogus op steekkaarten (controle van bijna 180 pagina’s listing –
letter E) en de teruggevonden boeknummers worden ingevoerd in Vubis 2.
Er werden 109 kaarten van boeken ‘niet op hun plaats’ ingevoerd, evenals 194 kaarten
‘terugkeer naar hun plaats; nog eens 244 kaarten werden in de magazijnen geplaatst.
Aanvullingen van het invoeren van de boeken van de III de , IV de en VI de reeks en van de
reeksen B en BD.
Verdergaan met het terugplaatsen van de werken van de Byzantijnse zaal in de
magazijnen: correcties en invoeren van monografieën die niet voorkomen in de
geautomatiseerde catalogus.
Opnieuw opnemen van steekkaarten van reeks II in de topografische catalogus van de
verdieping +10.
6. Erfgoedverzamelingen
Handschriften
- Handschriften
67 middeleeuwse en moderne handschriften van de reeksen I, II en III werden
gecatalogiseerd.
Gelet op het ontbreken van een gedrukte catalogus voor de reeksen III en IV koos de
afdeling Handschriften net als vorig jaar bij voorrang voor het online catalogiseren van
deze twee reeksen (middeleeuwse en moderne handschriften). Tegelijk werkt de
afdeling Handschriften aan de retrocatalogisering van de reeksen I en II
(middeleeuwse handschriften).
4.099 berichten van overlijden, geboorte en huwelijk werden ingevoerd in de databank
van het Handschriftenkabinet.
- Gedrukte werken
320 monografieën, overdrukken, tijdschriften en veilingcatalogi werden
gecatalogiseerd.
280 monografieën werden geretrocatalogiseerd.
2. ONTWIKKELING VAN DE ONLINE CATALOGUS

Oude en kostbare drukken
Aantal ingevoerde bibliografische notities: 3.733
Aantal verbeterde bibliografische notities: 5.513
Catalogisering
2005 2006 2007 2008 2009 2010
Catalogisering 8.076 16.318 8.339 6.475 9.958 3.733
Dit aantal vertegenwoordigt de catalogisering van de aanwinsten en schenkingen van
2010 die werden opgenomen in het fonds Kostbare boeken (LP), de resten van het
oud fonds (LP, voornamelijk 5 bundels van 50 ordonnanties en aanplakbiljetten, hetzij
ca. 250 documenten) en de speciale fondsen (FS). De afdeling legt de laatste hand
aan de catalogisering van de collectie-Scutenaire (FS XLIX). De afdeling gaat ook
verder met de catalogisering van de fondsen Faber (Faber) en Lalaing (L) (dit laatste
door een vrijwilliger). De catalogisering van het fonds-Hippocrates, dat uit boeken over
geneeskunde bestaat (HIP), wordt toevertrouwd aan de stagiairs die een tijdje voor de
afdeling werken en vervolgens aan het personeel van de afdeling voor verbetering.
Een andere stagiaire gaat verder met het invoeren van de bibliografische
beschrijvingen van de postincunabelen (294 beschrijvingen ingevoerd in 2010). De
catalogisering van de hedendaagse, bibliofiele en kostbare werken, overgedragen
door de Belgische Bibliografie en het Wettelijk Depot, wordt rechtstreeks gerealiseerd
door de afdeling Oude en kostbare drukken.
Retrocatalogisering
De afdeling gaat verder met het verbeteren van de retrocatalogisering van het fonds
Stad Brussel (VB), exemplaar in de hand en rekening houdend met alle bibliografische
gegevens, autoriteiten en eigendomsmerken en met de normen van de ISBD(A). Voor
dit fonds waren 2.592 correcties nodig en 994 nieuwe bibliografische beschrijvingen
voor de bundels met varia, thesissen enzovoort.
Kaarten en Plans
Retrocatalografie
In de afdeling Kaarten en plans werden 758 nieuwe kaartbeschrijvingen ingevoerd en 800
bestaande beschrijvingen verbeterd. 433 onderwerpen (volgens LCSH) werden ingevoerd
en 699 werden verbeterd. 189 nieuwe autoriteiten werden ingevoerd en 131 werden
verbeterd. 4 naslagwerken uit de leeszaal werden ingevoerd.
Belgische Bibliografie
In de afdeling Kaarten en plans werden 2 boeken en 120 kaarten en plans ingevoerd.
Prenten
In het Prentenkabinet werden 229 nieuwe beschrijvingen in de online cataloog
ingevoerd en 334 bestaande beschrijvingen verbeterd. 208 nieuwe onderwerpen
werden opgemaakt en 222 bestaande verbeterd.
2. ONTWIKKELING VAN DE ONLINE CATALOGUS

De databank van de Belgische medailles, die in 2005 werd gecreëerd, werd verder
aangevuld. Deze databank is het resultaat van de gemeenschappelijke inzet van de
leden van het Penningkabinet, aangevuld met enkele jobstudenten tijdens de
zomermaanden en onder het toezicht van Cécile Arnould. Dit jaar konden wij ook
rekenen op een Julie Balériaux als vrijwilligster en vooral op een nieuw personeelslid,
Jacqueline Van Driessche, die zich bijna voltijds met deze databank bezighoudt.
In 2010 werden 2.400 penningen gewogen en opgemeten (diameters), 4.300 scans
vervaardigd (8.600 beelden), 1.962 penningen in het Frans beschreven, 3.546 in het
Nederlands beschreven of uit het Frans omgezet.
Eind 2010 bevatten onze databanken 14.429 objecten (ongeveer 27.472 foto’s).
De gedigitaliseerde collecties omvatten:
1. Alle Belgische penningen uit de periode 1794-1800.
2. Alle religieuze medailles van voor 1800. Het gaat om een unieke
bronnenverzameling voor het religieuze leven tijdens het ancien regime die enig
is in zijn soort.
3. De verzameling Dupont met bronzen en ijzeren penningmodellen.
De toegang tot de digitale databank werd ook gebruiksvriendelijker gemaakt en ze is
nu ook toegankelijk via volgend adres: http://www.kbr.be/collections/medailles/
medailles_nl.html
Ook aan de “algemene” foto-inventaris werd voortgewerkt. Het gaat om een
snelinventaris, die vooral om veiligheidsredenen wordt bijgehouden. In het totaal zijn
er nu fotografische opnames gemaakt van 1.576 muntschuiven (3.152 opnames).
Door een vruchtbare samenwerking met het Koninklijk Belgisch Genootschap voor
Numismatiek werd het mogelijk om bepaalde collectieonderdelen, waarvoor het
2. ONTWIKKELING VAN DE ONLINE CATALOGUS

Penningkabinet geen of een beperktere expertise bezit, te klasseren. Zo werkte de
heer Jacques Druart verder aan een klassement en de beschrijving van onze
verzameling munten uit het Oosten en het Verre Oosten (Ottomaanse Rijk, India enz.)
en de heer Aimé Haeck begon aan een nieuwe ordening van onze middeleeuwse
munten uit Brabant. Deze voorbereidende werkzaamheden zouden het in de toekomst
mogelijk moeten maken om ook deze collectieonderdelen online ter beschikking te
stellen.
Op lange termijn is het uiteraard de bedoeling om de volledige collectie met foto
online te zetten; deze catalogus zal dan ook geleidelijk aan de oude handgeschreven
inventaris dienen te vervangen.
2. ONTWIKKELING VAN DE ONLINE CATALOGUS

3. DIGITALISERING EN ONTWIKKELING VAN HET ONLINE AANBOD
VAN DIGITALE DOCUMENTEN
1. Algemeen
De digitalisering houdt verband met meerdere van de wezenlijkste opdrachten van de
KBB, of het nu gaat om het inventariseren, ontwikkelen, beschermen, ontsluiten of
bekendmaken van haar erfgoed. Het erfgoed digitaliseren betekent dat al deze
opdrachten worden verdiept; tegelijk wordt aan de KBB de mogelijkheid geboden om
deel te nemen aan de nieuwe geglobaliseerde digitale dimensie van de
terbeschikkingstelling van erfgoed. Het lijdt immers geen twijfel dat de digitalisering
van het erfgoed vandaag de grootste opdracht is van erfgoedinstellingen waar ook ter
wereld.
Een noodzakelijke vereiste daarvoor is dat men beschikt over een volledige, unieke,
globale en volledig geïnformatiseerde inventaris van het erfgoed. Zoals hierboven al
gezegd, is een algemene beschrijving van ieder object in een eengemaakte catalogus
inderdaad een vereiste, een conditio sine qua non voor gelijk welk intelligent beleid
van digitalisering en ontwikkeling van digitale bibliotheken. De inventaris is immers van
wezenlijk belang om de volgende zaken te definiëren: 1) de rijkdom van het erfgoed; 2)
zijn potentiële uitstraling op lokaal, regionaal, nationaal en Europees niveau; 3) zijn
staat van bewaring: vernietigd, gedeeltelijk vernietigd, bedreigd, correct of goed; 4) en
de prioriteiten in het kader van de digitaliseringswerkzaamheden.
2. Digitalisering
In eerste instantie heeft de KBB een inventaris gemaakt van het erfgoed dat vóór 2009
al werd gedigitaliseerd. Aan de hand van deze inventaris werd vastgesteld dat er een
‘aanvangscorpus’ bestaat van duizenden gedigitaliseerde documenten en
voorwerpen. Voor het vervolg van de verrichtingen werden duidelijke en
gecentraliseerde gedragslijnen bepaald voor de verschillende interne operatoren
teneinde ‘digitaliseringsnetwerken’ te creëren, via de dienst Fotografie of binnen de
erfgoedafdelingen, afhankelijk van het type te verwerken documenten en hun staat
van bewaring. Aan de hand van die instructies was het ook mogelijk de prioriteiten te
bepalen in de keuze van de te digitaliseren documenten.
Concreet worden de erfgoedstukken manueel gescand voor zover hun band toestaat
dat ze voor 180 graden worden geopend. Is dat niet het geval, dan worden ze
gefotografeerd. Referentiewerken waarvan er talrijke identieke exemplaren bestaan,
3. DIGITALISERING EN ONTWIKKELING VAN HET ONLINE AANBOD VAN DIGITALE DOCUMENTEN

mogen worden versneden en worden automatisch gescand. Voor zover mogelijk
wordt dit type documenten geoceriseerd, hetzij de volledige tekst, hetzij alleen de
inhoudsopgave en de indexen.
De fotoclichés en scans worden gedigitaliseerd in een unieke resolutie (300dpi) en
worden geproduceerd in een archiveringsformaat (TIFF) waarvan een lichtere kopie
wordt gemaakt (JPEG) die voor raadpleging is bestemd.
a. Digitalisering via onderaaneming
Kranten (Project DI/00/02)
Het ‘Project DI/00/02 – digitaliseren van kranten en persknipsels – Subproject A:
Digitaliseren van de Belgische pers (KBR/CEGES-SOMA)’ heeft als algemene
doelstellingen:
- Digitaliseren, oceriseren en produceren van de standaard metagegevens
(conform de Europese aanbevelingen) - METS/ALTO – van ca. 2.700.000
pagina’s van algemene Belgische kranten (KBR);
- Digitaliseren, oceriseren en produceren van de standaard metagegevens van
ca. 110.000 pagina’s van gecensureerde kranten en clandestiene kranten
tijdens beide wereldoorlogen (CEGES/SOMA);
- Exploiteren van deze gedigitaliseerde gegevens, door het creëren van een
informaticaplatform voor opslag en onlinetoegang van het type full-text
(raadplegingsformaat: PDF);
- Bewaren op lange termijn van dit gedigitaliseerd materieel.
In 2010 werd de kwaliteitscontrole van alle digitale bestanden voortgezet en voltooid.
Uiteindelijk bedroeg het totaal aantal pagina’s 2.850.000 (in plaats van ca. 2.800.000).
De werking van het lokaal exploitatieplatform (raadpleging) van de gedigitaliseerde
kranten werd op vele punten verbeterd en de overgang naar de testfase (raadpleging
intra muros door een groep van Belgische en buitenlandse gebruikers) vond plaats in
november 2010.
3. DIGITALISERING EN ONTWIKKELING VAN HET ONLINE AANBOD VAN DIGITALE DOCUMENTEN

Zoals in 2009 werden de vele contacten voortgezet met zowel de krantenuitgevers en
de firma’s voor collectief beheer van de auteursrechten als met de Dienst voor
Intellectuele Eigendom (FOD Economie, KMO’s, Middenstand en Energie).
In verband hiermee is het belangrijk nogmaals de aandacht te vestigen op de
inspanningen van de KBR in het debat betreffende de auteursrechten. Zo heeft ze
meer bepaald actief deelgenomen:
• aan de 2 de vergadering van de werkgroep ‘auteursrechten’ die in 2009 werd
opgericht op initiatief van de voorzitter van het federale Wetenschapsbeleid,
dhr. Philippe Mettens (15 januari 2010);
• aan de eerste twee vergaderingen van de werkgroep ‘Copyright’ van de CENL
(Londen, 12 maart 2010 en 29 september 2010);
• aan de twee halve studiedagen ‘auteursrechten’, georganiseerd op initiatief
van de voorzitter van het federale Wetenschapsbeleid, dhr. Philippe Mettens,
en van de minister van het federale Wetenschapsbeleid, mevr. Sabine Laruelle
(Brussel, 15 maart 2010 en 25 mei 2010);
• aan een enquête georganiseerd door de CIUF (juni 2010) over vragen i.v.m. het
auteursrecht in bibliotheken;
• aan het uitwerken van de 2 de fase van het Europees project ‘Arrow’ (Accessible
Registries of Rights Information and Orphan Works towards Europeana (vanaf
april 2010).
Andere projecten voor het digitaliseren van kranten
Tegelijk met de uitvoering van het project DI/00/02 werden in de loop van 2010
verschillende projecten voor het digitaliseren van kranten aangevat, voortgezet of
voltooid, met name:
• Digitaliseren van kranten van Sint-Truiden (Erfgoedcel Sint-Truiden), waarvoor
de KBR verschillende van haar titels in bruikleen heeft gegeven (project in
uitvoering, cf. http://www.erfgoedcelsinttruiden.be/product.php?
catid=66&lang=NL&prodid=137);
• Digitaliseren, aangevat in 2007, van de Gazette de Leyde, 1750-1789 (Unité
mixte de recherche ‘Lire’, CNRS-Lyon 2) (project in uitvoering, cf. http://
gazettes18e.ish-lyon.cnrs.fr/projet).
• Digitaliseren van Franstalige Belgische literaire tijdschriften (Université libre de
Bruxelles, Action de Recherche Concertée ‘Presse et littérature en Belgique
francophone’, 2009-2013) (project in uitvoering, cf. http://digitheque.ulb.ac.be/
en/news/news-single-digitheque/index.html?tx_ttnews%5Btt_news
%5D=539&tx_ttnews%5BbackPid%5D=3886&cHash=0ca96e5757).
Project van een publiek-private partnerschap
Vanuit de invalshoek van het beleid voor het digitaliseren van de verzamelingen van de
KBR stond het jaar 2010 grotendeels in het teken van de voorbereidingen van een
ambitieus project van een publiek-private partnerschap dat werd bedacht en wordt
gedragen door het Federale Wetenschapsbeleid. Het project betreft de concrete
uitwerking van een voorstel van Minister Sabine Laruelle (door de Ministerraad
goedgekeurd op 20 maart 2009) met als doel de financiering op lange termijn te
3. DIGITALISERING EN ONTWIKKELING VAN HET ONLINE AANBOD VAN DIGITALE DOCUMENTEN

verzekeren, door middel van een publiek-privaat partnerschap, van de digitalisering
van het wetenschappelijk en cultureel erfgoed van de federale wetenschappelijke
instellingen die onder de minister van Wetenschapsbeleid ressorteren evenals van de
Koninklijke Cinematheek van België.
In het kader van dit voorstel was het idee van een PPP gerechtvaardigd: ‘Gelet op het
feit dat het tegen het huidige ritme meer dan 40 jaar zou duren om de strategie van
prioritaire digitalisering te realiseren, wat een onredelijk lange termijn is, wordt
voorgesteld om een ambitieuzer digitaliseringsbeleid te voeren conform het besluit van
het regeerakkoord van 18 maart 2008 dat bepaalt: ‘De regering wenst de uitstraling
van de federale wetenschappelijke instellingen verder te vergroten door de werven van
digitalisering van hun collecties, van grotere valorisatie van hun erfgoed voort te
zetten... (p. 9), en dit door middel van een publiek-privaat partnerschap dat enerzijds
een versnelling van de digitalisering mogelijk maakt via een prefinanciering en een
cofinanciering door de privé-sector van deze belangrijke werf en anderzijds een
optimalisering en een uitbreiding van deze digitaliseringsstrategie via een
bekwaamheidspartnerschap met één of meer actoren die gespecialiseerd zijn op het
gebied van de digitalisering en in de grondiger valorisatie van dit gedigitaliseerd
erfgoed’.
Op de goedkeuring van dit voorstel volgde, halverwege 2009, een projectoproep die
tot doel had een ‘shortlist’ van potentiële privé-partners op te stellen.
Vanaf januari 2010 en gedurende het hele jaar 2010 werd er heel hard gewerkt aan het
opstellen van een ontwerp van bijzonder bestek, onder impuls van de voorzitter van
de POD Federaal Wetenschapsbeleid en in nauw overleg met alle betrokken
instellingen en met de ondersteuning van een consortium van experts.
In het kader van dit activiteitsverslag past het niet om dieper in te gaan op de
grondslagen, de middelen en de doelstellingen van dit project dat een voorziene duur
van 20 jaar heeft. Wel willen we de nadruk leggen op de heel grote betrokkenheid van
de KBR in het geheel van de voorbereidende werkzaamheden. Die betrokkenheid
vertaalde zich in de constante aanwezigheid op de vergaderingen van het stuurcomité
dat de voorzitter van het Federaal Wetenschapsbeleid heeft opgericht, maar ook in de
oprichting, binnen de KBR zelf, van een cel PPP. Deze cel heeft tot doel in te staan
voor de coördinatie en de controle van alle nuttige informatie over de collecties van de
KBR, de prioriteiten van de instelling op het vlak van digitalisering optimaal vast te
stellen en een aantal essentiële principes te doen gelden in het geval waarin een
publiek-privaat partnerschap tot stand zou worden gebracht.
3. DIGITALISERING EN ONTWIKKELING VAN HET ONLINE AANBOD VAN DIGITALE DOCUMENTEN

Wetenschappelijke openstelling
De projecten voor het digitaliseren van kranten en het opnemen van die kranten in
‘Belgica’, de digitale bibliotheek van de Koninklijke Bibliotheek van België die officieel
werd gelanceerd op 17 februari 2009, gingen gepaard met het uitwerken van een
ambitieus redactioneel luik dat met name omvat:
• Opstellen van een ‘kop’ voor elke krant die wordt opgenomen in ‘Belgica’ (FR/
NL);
• Opstellen van een catalografisch ‘etiket’ (FR /NL);
• Opstellen van een gedetailleerde notitie (FR/NL) voor elke betrokken titel (met
bibliografische oriëntering).
Dit redactioneel luik werd aangevat in 2008 – op veel grotere schaal dan aanvankelijk
voorzien en voortgezet in 2010; de volledige realisatie ervan is gepland tijdens het jaar
2011.
b. INTERNE DIGITALISERING
De dienst Fotografie
Met uitzondering van het project voor de digitalisering van de kranten, dat werd
uitbesteed, vindt de hele digitaliseringsinspanning van de KBB intern plaats, bij de
dienst Fotografie en bij de erfgoedafdelingen zelf.
Op de dienst Fotografie verdeelt een fotograaf zijn tijd tussen het uitvoeren van de
bestellingen van lezers en het digitaliseren, door scanning of fotografie, van de
erfgoeddocumenten die hem voor digitalisering worden toevertrouwd. Voor de
uitvoering van deze opdracht beschikt hij over professioneel fotomaterieel en over een
geschikte vlakscanner voor het digitaliseren van documenten van groot formaat (A2 ->
A0). Documenten die slechts beperkt mogen worden geopend, worden
gefotografeerd.
De werken die voor digitalisering aan de dienst Fotografie worden bezorgd, zijn de
buitengewone stukken van het historisch erfgoed, de unica, de werken die vaak ter
raadpleging worden gevraagd en sommige referentiewerken in verband daarmee,
afkomstig van het Handschriftenkabinet, de afdeling Kostbare werken, de
Muziekafdeling en het Prentenkabinet.
Gedigitaliseerd in 2010:
II 1.579 C: Pierre-Joseph Redouté. Le Bouquet royal: oeuvre posthume… dédié
à Sa Majesté la Reine des Français. Paris: chez les marchands de nouveautés,
1843.
II 16.780 E: A.E. Gautier d’Agoty. Cours complet d’anatomie. Nancy, 1773.
II 43.336 C: Alberto Struzzi. Imago militiae auspiciis Ambrosii Spinolae
Belgicarum copiarum ductoris stataria acie adumbrata. Bruxellae: Ex officina
Rutgeri Velpii & Huberti Antonij, 1614.
3. DIGITALISERING EN ONTWIKKELING VAN HET ONLINE AANBOD VAN DIGITALE DOCUMENTEN

Digitalisering in de erfgoedafdelingen
De digitaliseringsoperatie werd dit jaar ook actief voortgezet in verschillende
erfgoedafdelingen, dankzij het personeel van de betrokken afdelingen en de inzet van
jobstudenten tijdens de zomermaanden.
Kaarten en Plans
De afdeling Kaarten en Plans beschikt over een A3-vlakscanner en over een tweede
vlakscanner (Jumbo Scan) waarmee kaarten in de formaten tussen A2 en A0 kunnen
worden gedigitaliseerd. Dankzij deze toestellen wordt het cartografisch erfgoed
volledig in de afdeling Kaarten en Plans zelf gedigitaliseerd. Bovendien kan de afdeling
in het kader van het project-Digmap beschikken over één voltijdse werknemer om
haar verzamelingen te digitaliseren, zodat het aantal gedigitaliseerde cartografische
documenten dit jaar sterk is gestegen. Er wordt voorrang gegeven aan het
digitaliseren van Belgische stukken en aan zeldzame en/of vaak gevraagde stukken.
In het kader van het nationale project Cartesius werden door de afdeling Kaarten en
plans 1.434 digitale opnames gemaakt of verbeterd.
Kostbare Werken
Alle oude en kostbare documenten die voor digitalisering zijn bestemd, gaan eerst
naar de dienst Fotografie. Sinds 2009 mogen de lezers, uitsluitend voor private
doeleinden, zelf foto’s nemen met een digitaal fototoestel: zonder flash, onder toezicht
van het personeel van de leeszaal en op voorwaarde dat ze een document tekenen
waarin ze zich ertoe verbinden de wet op de auteursrechten niet te schenden.
Prenten
De prenten worden gedigitaliseerd in het Prentenkabinet of op de dienst Fotografie.
De keuze tussen beide oplossingen is afhankelijk van het formaat van de te verwerken
documenten. Het Prentenkabinet beschikt over meerdere vlakscanners waarmee het
personeel gelijk welk document tot het formaat A3 kan digitaliseren. Grotere
documenten worden toevertrouwd aan de dienst Fotografie.
In 2010 werd de verwezenlijking van meerdere digitale prentenverzamelingen
voortgezet en werden.
858 prenten gedigitaliseerd.
Digitalisering van de collectie Japanse drukken
In 2010 werd een overeenkomst gesloten met de Ritsumeikan University van Tokyo
voor de digitalisering van de collectie Japanse prenten.
Createl
Createl is de naam van een nieuw conversieproject dat door Benoît Pigeon werd
ondernomen. Het is de bedoeling op termijn de online databank van gedigitaliseerde
steekkaarten van het Prentenkabinet in te voeren in de online catalogus van de
bibliotheek. In een eerste fase worden de geöceriseerde steekkaarten verbeterd. 19
personeelsleden van de hele bibliotheek werden bereid gevonden om dit
3. DIGITALISERING EN ONTWIKKELING VAN HET ONLINE AANBOD VAN DIGITALE DOCUMENTEN

correctiewerk uit te voeren. Meer dan 50.000 steekkaarten werden zo al verbeterd. In
totaal moeten 300.000 steekkaarten verbeterd worden.
Chalcografie
7.899 werken uit de collectie van de chalcografie zijn vandaag toegankelijk via de
online catalogus. 1.156 beelden zijn dan weer toegankelijk via Digitool. 1.285 prenten
werden gedrukt en 524 gravures werden verkocht.
Muziek
In 2010 werd het muzikaal erfgoed voornamelijk in de Muziekafdeling gedigitaliseerd,
maar ook op de Fotografische dienst.
De Muziekafdeling beschikt over een vlakscanner waarmee zij elk document tot A3formaat
kan scannen (niet ingebonden of dat ondanks de band 180 graden kan
worden geopend). Martine Martin wijdt een groot deel van haar werktijd aan deze
taak. In 2010 heeft zij 1.749 afbeeldingen gemaakt voor de lezers (op basis van 23
entiteiten), 925 afbeeldingen in het kader van Belgica (10 entiteiten) evenals 897
afbeeldingen in het kader van wetenschappelijke projecten die werden geïnitieerd
door Marie Cornaz en Sandrine Thieffry (colloquia, diverse exposés); sommige
afbeeldingen hebben gediend voor PowerPoint-presentaties die Christine Servais
heeft gemaakt. De documenten die in 2009 werden geselecteerd voor een nieuwe
uitgebreide versie van Belgica (zie jaarverslag 2009) werden in april 2010 online
geplaatst. Documenten die de afdeling zelf niet kan scannen, worden toevertrouwd
aan de Fotografische dienst.
Het project voor het digitaliseren van muziekpenningen, dat in augustus 2009 werd
aangevat door Christine Servais, in samenwerking met Cécile Arnould van het
Penningkabinet, werd in 2010 voortgezet en zo goed als voltooid. De Muziekafdeling
telt vandaag 175 penningen die alle werden samengebracht en verpakt op een
daartoe voorziene plaats. Eind 2010 waren 165 penningen al gescand, gewogen en
opgenomen in de databank ‘penningen’ (http://10.1.0.66/mntpubf.htm) die Paul
Brioen heeft gecreëerd. 49 penningen werden gecatalogiseerd in Vubis. Voor ca. 15
penningen werd een link tot stand gebracht tussen Vubis en de afbeeldingen in de
databank, zodat de lezer die penningen direct kan bekijken via de OPAC.
Om het aanbod ‘Muziek’ uit te breiden heeft de afdeling nieuw materieel gekocht voor
het intern beluisteren en digitaliseren van geluidsopnamen (78-, 33- en 45toerenplaten).
Dit materieel werd geïnstalleerd in november 2010 en werd aangekocht
bij de firma TV Connections voor een totaal bedrag van 3.620,93 euro (incl. installatie).
Voortaan zullen de platen niet meer worden gemanipuleerd door de lezers, maar door
een lid van het team ‘Muziek’ dat daartoe een opleiding heeft gekregen. Na eerst een
verzoek te hebben ingediend, kan de lezer de gedigitaliseerde versie van de plaat in
de leeszaal beluisteren met behulp van een koptelefoon. De platen die aldus op
verzoek worden gedigitaliseerd, zullen een virtuele discotheek van geluidsopnames
vormen die we in onze verzamelingen zullen bewaren; behoudens uitzonderingen
moeten de originele dragers, waarvan sommige heel kwetsbaar zijn, niet langer
worden gemanipuleerd. In het kader van een specifiek onderzoek naar tapdansmuziek
werd een eerste 78-toerenplaat van het fonds Marc Danval gedigitaliseerd voor een
lezer (in december 2010).
Tot slot, om in onze archieven een geluidsspoor te bewaren van de concerten die de
afdeling organiseert, werd nieuw opnamematerieel geïnstalleerd in het daartoe
voorziene lokaal naast het auditorium De Greef. Het concert wordt opgenomen op een
3. DIGITALISERING EN ONTWIKKELING VAN HET ONLINE AANBOD VAN DIGITALE DOCUMENTEN

digitale drager (Flash-kaart); de opname wordt vervolgens overgebracht naar een pc
en daarna gekopieerd op een cd. Het concert van 17 december 2010 was het eerste
concert dat aldus werd opgenomen (technische opvolging door Kris De
Baerdemacker).
Munten en Penningen
In 2010 werden 2.400 penningen gewogen en opgemeten (diameters), 4.300 scans
vervaardigd (8.600 beelden), 1.962 penningen in het Frans beschreven, 3.546 Franse
beschrijvingen naar het Nederlands vertaald.
Eind 2010 bevatten onze databanken 14.429 objecten (ongeveer 27.472 foto’s).
De gedigitaliseerde collecties omvatten:
1. Alle Belgische penningen uit de periode 1794-1800.
2. Alle religieuze medailles van voor 1800. Het gaat om een unieke
bronnenverzameling die enig is in zijn soort.
3. De verzameling Dupont met bronzen en ijzeren penningmodellen.
De geautomatiseerde digitalisering van referentiewerken
Naast de al genoemde werken en voorwerpen van het erfgoed hadden de
digitaliseringsinspanningen van de KBB ook betrekking op een selectie van gedrukte
referentiewerken. Deze ongebonden werken werden automatisch gescand met behulp
van een vlakscanner die voorzien is van een documentvoeder. De werken hebben
betrekking op de geschiedenis van de verzamelingen van de KBB of op de grondige
studie van gedigitaliseerde erfgoeddocumenten met het oog op het online brengen
ervan in BELGICA.
3. DIGITALISERING EN ONTWIKKELING VAN HET ONLINE AANBOD VAN DIGITALE DOCUMENTEN

4. CONSERVERING EN PRESERVERING
1. Hedendaagse verzamelingen
Algemene verzamelingen
Voor een totale kostprijs van 287.937,90 euro werden in 2010 13.351 volumes
ingebonden en/of gerestaureerd.
Gedetailleerd overzicht per maand:
Gedrukte
werken
Wettelijk
depot
Reparatie Kranten Volumes Bedragen
JANUARI 246 814 313 1.373 59.883,84
FEBRUARI 458 996 204 160 1.818 36.983,68
MAART 284 654 201 98 1.237 28.173,34
APRIL 497 100 100 697 15.256,07
MEI 534 843 100 217 1.694 31.356,28
JUNI 200 827 212 1.239 19.805,59
JULI 342 261 100 703 11.466,46
AUGUSTUS 536 620 42 1.198 23.552,01
SEPTEMBER 541 259 101 210 1.111 23.436,04
OKTOBER 445 226 671 9.555,37
NOVEMBER 398 327 200 925 17.245,25
DECEMBER 445 240 685 11.223,94
(* waarvan 750 groot formaat-)
4.183 5.996 1.562 * 1.610 13.351 287.937,90
Men blijft bijzondere inspanningen leveren om beschadigde boekbanden te
restaureren. Kleine reparaties worden regelmatig uitgevoerd (ontstoffen of reinigen,
oliën van het leder, verstevigen van ruggen en knepen, herlijmen van bladzijden,
bedekken, etiketteren).
Tijdschriften
Sinds meer dan 25 jaar worden de kranten (zowel Belgische als buitenlandse)
dagelijks geviseerd door het personeel van de afdeling Kranten met het oog op hun
maandelijkse verzending naar een beschutte werkplaats om er te worden ingebonden.
In 2010 heeft deze beschutte werkplaats 1.254 ingebonden volumes teruggestuurd
naar de afdeling Kranten met het oog op hun opslag in de magazijnen en hun
terbeschikkingstelling van het publiek.
Daar ze al vele jaren wordt geconfronteerd met het risico dat haar magazijnen
verzadigd raken, heeft de KBR meermaals geprobeerd externe magazijnen te vinden,
met name voor haar verzamelingen van gemicrofilmde en/of gedigitaliseerde kranten,
evenals voor het tweede exemplaar van het Wettelijk Depot.
Sinds april 2007 neemt de KBR actief deel aan een project voor een
gemeenschappelijk opslagcentrum (Koninklijke Musea voor Schone Kunsten,
4. CONSERVERING EN PRESERVERING

Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis, Koninklijk Instituut voor
Natuurwetenschappen, Koninklijke Bibliotheek van België) op het terrein van de oude
kolenwasserij van Péronnes-lez-Binche. Dit dossier is opnieuw geëvolueerd op 25
maart 2010 met de goedkeuring, door de Ministerraad, van het protocol van akkoord
en van de procedures van overheidsopdracht voor de onderhoudscontracten door de
Regie der Gebouwen, voor rekening van de POD Wetenschapsbeleid.
2. Erfgoedverzamelingen
Handschriften
Inbinden van de gedrukte werken
178 monografieën en tijdschriften werden ingebonden.
Restauratie
Drieëntwintig middeleeuwse en moderne handschriften werden gerestaureerd. Zoals
in 2009 werd grotere aandacht besteed aan het fonds Goethals. De werken van dit
fonds (voornamelijk werken over genealogie en heraldiek) worden heel vaak ter
raadpleging opgevraagd. Tegelijk wordt voortgegaan met het restaureren van
middeleeuwse handschriften, met name die welke zullen deelnemen aan de
tentoonstelling ‘Vlaamse miniaturen’.
hs. 10218-19 Henri de Ferrières, Les Livres du roi Modus et de la royne
Ratio
(Anna Paternotre - Brussel) (kostprijs 798 euro)
hs. 9631 Jean de Wavrin, Le Roman de Gérard de Nevers
(Anna Paternotre - Brussel) (kostprijs: 2.541 euro)
hs. IV 483 29 Duitse miniaturen (Anna Paternotre – Brussel)
(kostprijs: 726 euro lijst + 1.076 euro restauratie)
hs. 19391 Egyptische papyrus – Dodenboek (Anna Paternotre –
Brussel)
(kostprijs: 2.662 euro)
hs. 9505-06 Jean Gerson, Traités didactiques (Anna Paternotre –
Brussel)
(kostprijs: 1.416 euro)
hs. II 7474 Perzisch handschrift (Anna Paternotre – Brussel)
(kostprijs: 1.198 euro)
hs. 9822 Gossuin de Metz, L’Image du monde (Anna Paternotre –
Brussel)
(kostprijs: 1.016 euro)
4. CONSERVERING EN PRESERVERING

hs. IV 590 Griekse papyrus (Anna Paternotre – Brussel) (kostprijs:
580,80 euro)
hs. Goethals 1430 Genealogie (Fabienne Devillard – Brussel) (kostprijs:
467,59 euro)
hs. Goethals 1449 Genealogie (Fabienne Devillard – Brussel) (kostprijs:
467,20 euro)
hs. Goethals 1425 Genealogie (Fabienne Devillard – Brussel) (kostprijs: 480
euro)
hs. Goethals 1437 Genealogie (Fabienne Devillard – Brussel) (kostprijs: 480
euro)
hs. Goethals M 159 D Genealogie (Corinne Clarysse – Brussel) (kostprijs:
1.379 euro)
hs. Goethals 695 D Genealogie (Corinne Clarysse – Brussel) (kostprijs: 968
euro)
hs. II 6619 Heraldiek (Corinne Clarysse – Brussel) (kostprijs:
847euro)
hs. III 215/6 Album met briefwisseling van Félicien Rops (Caroline
Caillaux - Souvret)
(kostprijs: 1.409,65 euro)
hs. III 215/5 Album met briefwisseling van Félicien Rops (Caroline
Caillaux - Souvret)
(kostprijs: 2.190,10 euro)
hs. III 215/4 Album met briefwisseling van Félicien Rops (Caroline
Caillaux - Souvret)
(kostprijs: 1.573 euro)
hs. III 215/2 Album met briefwisseling van Félicien Rops (Caroline
Caillaux - Souvret)
(kostprijs: 1.028,50 euro)
hs. III 215/3 Album met briefwisseling van Félicien Rops (Caroline
Caillaux - Souvret)
(kostprijs: 1.694 euro)
hs. III 215/1 Album met briefwisseling van Félicien Rops (Caroline
Caillaux - Souvret)
(kostprijs: 2.153,80 euro)
hs. II 3012 Brieven aan en van Olivier de Wreede en Lucas
Wijngaerde (Caroline Caillaux – Souvret) (kostprijs:
1.137,40 euro)
hs. II 139 B Fragment van de Roman de Renart (Anne-Sophie Hanse
(kostprijs: 798,60 euro)
Conservering – definitieve dozen
In 2010 is de Handschriftenafdeling voortgegaan met het stelselmatig vernieuwen van
de bewaardozen. Zoals al gezegd in vorige verslagen, vormt de zuurtegraad van de
kartonnen dozen die in de jaren zestig werden gebruikt een reëel probleem voor de
preservering van de oude documenten. 238 nieuwe dozen op maat in neutraal karton
(dozen Pyxis - normen ISO 9706 / DIN 6738) werden in 2010 vervaardigd door de
firma Schrijen Boekbinders & Boekrestaurateurs.
Deze operatie zou tijdens de volgende twee jaar moeten worden voltooid. De
investering voor het jaar 2010 bedroeg 2.350 euro.
4. CONSERVERING EN PRESERVERING

Infrastructuur
In 2010 werd de leeszaal van het Handschriftenkabinet volledig gerenoveerd om het
hierna beschreven probleem te verhelpen: de lichten (centrale verplichting aan het
plafond in de leeszaal) beantwoordden aan de normen voor courant gebruik, maar
waren veel te sterk om handschriften te raadplegen. Ook het licht dat van buiten
kwam (daglicht en zon tijdens de zomer) vormde een negatieve factor voor de
bewaring van het erfgoed.
Bijgevolg werden de volgende aanpassingen doorgevoerd:
1. Opstellen van de raadplegingstafels in de lengte (voorheen stonden de tafels
loodrecht ten opzichte van de ramen)
2. Inrichten van een ruimte voorbehouden voor de raadpleging van de handschriften.
Deze ruimte is afgebakend en afgesloten langs twee kanten met behulp van strak
gespannen repen stof (bevestigd aan plafond en vloer). Het bovenste deel van
deze ruimte is afgesloten.
3. De lichten aan het plafond boven deze ruimte worden gedoofd.
4. In deze voorbehouden ruimte is de verlichting afkomstig van individuele lampen
voor elke lezer. Bij deze lampen (die alleen werken in geval van raadpleging) horen
individuele elektrische stopcontacten voor de draagbare pc’s, de leestoestellen van
watermerken, de Wood-lamp enzovoort. De werkposten voor het personeel van de
afdeling bestaan nog, maar werden verplaatst. Deze drie werkposten laten toe de
zaal optimaal te bewaken. Alle elektriciteitskabels (lampen en pc’s) werden in goten
geplaatst.
Kostprijs van de werken: 7.920 euro.
4. CONSERVERING EN PRESERVERING

Oude en kostbare drukken
In 2007 werd beslist dat de oude boeken van vóór 1831, die nog werden bewaard in
verschillende fondsen van de algemene verzamelingen, zouden worden overgebracht
naar de afdeling Kostbare werken. In 2008 werden de volgende reeksen overgebracht:
reeks III, reeks IV, reeks V, reeks VI, reeks 7, reeks 8, Hippocrates (HIP), Dépôts (DF,
DP enz.) en speciale fondsen (FS). In 2010 werden de oude boeken van reeks II
overgebracht naar de afdeling Kostbare werken (naar een half magazijn dat de
Muziekafdeling heeft ontruimd op verdieping -2; het gaat om de formaten A, B en C.
Nu moeten alleen nog de formaten D en E van reeks II worden verwerkt; dit is gepland
in 2011.
Als gevolg van deze transfers is het bezit van de afdeling gestegen van 50.000
volumes tot circa 282.000 volumes, verdeeld over 11 kilometer boekenrekken in 3
magazijnen op verschillende verdiepingen (-2, -4 en -5) en in verschillende vleugels
van de Bibliotheek; er zijn ook drie schenkingskabinetten.
Zoals elk jaar hebben het Wettelijk Depot en de Belgische Bibliografie de
boekobjecten en opmerkelijkste bibliofiele edities die via het Wettelijk Depot in de
Koninklijke Bibliotheek zijn aangekomen overgebracht naar de Kostbare werken. Het
gaat om iets meer dan een hondertal werken die getuigen van de dynamiek en de
creativiteit van onze uitgeverijen. Onder die werken vermelden we in het bijzonder de
merkwaardige boekobjecten die de producties van Bartleby & Co. in Brussel
vertegenwoordigen: Thortsen Baensch en Christine Dupuis, Kitchen archive
2001-2007, kitchen, la cuisine transportable, Brussel: Bartleby & co., 2009, oplage van
12 exemplaren (B 2010 1.594); Thortsen Baensch en Marcia Pally, Eat and die = Friss
oder stirb : infants in the field of war : twenty three food items from the U.S. army
during the Iraq and Afghanistan invasions, [Brussel]: Bartleby & co., 2009, oplage van
50 exemplaren en met facsimiles van artikelen van de krant Süddeutsche Zeitung
evenals uittreksels van de beschrijvingen van verpakkingen van voedingswaren
bestemd voor de Amerikaanse soldaten (BB B 2010 1.597). Herman Melville en
Richard Kostelanetz zijn de auteurs van Thrice [I-III] : Bartleby, the scrivener ; Kosty,
the ghostwriter, [Brussel]: Bartleby & Co., 2009, oplage van 44 exemplaren (BB B 2010
1.607).
Van De Carbolineum Pers hebben we ontvangen: De jaren tellen niet, Kalmthout: De
Carbolineum Pers, 2010, oplage van 75 exemplaren door Boris Rousseeuw, die
hiermee een waardevolle biografische en geïllustreerde getuigenis levert, gebaseerd
op de briefwisseling tussen de schrijver Stijn Streuvels en de Nederlandse actrice Mia
van den Brand (BB A 2010 1.468). Van Isabelle Francis, Quelques lignes: [Une
collection de leçons écrites sur une ligne continue], Brussel: Isabelle Francis, 2006],
bundel in een oplage van 25 exemplaren met 4 rollen van 4 x 5 m lang op 1 cm hoog
(slinger), bewaard in een metalen cilinderdoos (BB A 2010 773). De Studio Artistieke
Projecten publiceerde Our soldiers, door Lieve Bierque, Veerle Rooms, Kate McColl,
Paul O’Connor, Willem Persoon en Katlijn Van Acker, [Berchem: St.A.P., 2010];
Antwerpen: Berghmans, 2009, een van de acht exemplaren bestaande uit zes dozen
bedekt met stof en houdende 58 teksten en 62 grafische werken (BB B 2010 1.259).
De Prentenier publiceerde De Navolging van Christus, [Oostakker]: De Prentenier,
2010, oplage van 20 exemplaren van bibliofiele kwaliteit en verlucht met 5
kopergravures door Ronald Ergo (B BB C 2010 22). Ronald Ergo is ook de illustrator
van Het geheugen van de dingen: wat liefde is, door Jean-Paul Van der Poorten,
[Aalst: Jean-Paul van der Poorten], 2009, oplage van 6 exemplaren (B BB C 2010 4).
Het verrassendste boekobject is misschien Eddy Merckx: [Merckx, One rider, Twelve
relics, Twenty-five moments; Five hundred twenty-five victories; 525 victories],
4. CONSERVERING EN PRESERVERING

[Lichtervelde: Kannibaal, 2010], door Frederik Backelandt en Karl Vannieuwkerke,
luxe-editie in een oplage van 525 exemplaren houdende enkele objecten die verwijzen
naar de overwinningen van Eddy Mercx (een fietsplaat, stof van de Mont Ventoux in
een glazen flesje en andere sportrelieken) (B BB E 2010 4).
Tot slot heeft de Muziekafdeling 18 volumes van reeks II overgebracht met 230
libretto’s zonder muziek (II 8.989 A 1-230). Van haar kant heeft de afdeling Kostbare
werken 70 muziekpartituren, verworven op een veiling als documenten die bij een lot
waren gevoegd, overgebracht naar de Muziekafdeling.
Preservering
Inbinden, budget 2010: 4.958 €
Inbinden, uitgaven 2010: 4.953 €
Restauratie, budget 2010: 25.000 €
Restauratie, uitgaven 2010: 21.905 €
Inbinden en restauratie: 93 volumes (door derden, budget van de afdeling).
2005 2006 2007 2008 2009 2010
Restauratie 93 88 69 145 96 93
Er wordt voorrang gegeven aan de restauratie van werken die in kritische of bijzonder
slechte staat van conservering verkeren. Het gaat om boekbanden waarvan één of
beide platten of de rug los zitten. De herstelling van zulke banden vereist ingrijpende
restauraties die zwaar op het budget wegen. De afdeling is ook voortgegaan met haar
beleid om de oude zure dozen te vervangen door zuurvrije dozen. In 2010 kregen
honderden werken een dergelijke beschermingsdoos: kostbare banden en oude en
moderne drukwerken bewaard in hun brochage in papier of hun uitgeversomslag, die
per definitie kwetsbaar is.
Een kwart van de boeken van reeks II, afkomstig van de algemene verzamelingen,
verkeert in kritische staat: losgerukte kapjes of ruggen, boeken in twee of drie
stukken, oude vochtplekken. Daar de boeken van reeks II die al in de afdeling werden
bewaard minder hebben geleden sinds 1945, is de schade het gevolg van te grote
vochtigheid, gevolgd door te grote droogte, een fout gebruik van de
fotokopieermachine tijdens vele jaren en van niet-optimale bewaaromstandigheden in
de oude en nieuwe gebouwen. Deze schade zal gedurende meerdere jaren zwaar
wegen op het restauratiebudget van de afdeling.
In 2010 heeft onze bevoegde persoon voor de preservering samengewerkt met andere
afdelingen om in het Prentenkabinet op te treden voor problemen met zwammen, in
de afdeling Kaarten en plannen voor een probleem van overstroming en bij de
Chalcografie voor problemen met houtlarven. De betrokkene werkt samen met de
Muziekafdeling in het kader van thema’s die verband houden met preservering en
tijdelijke tentoonstellingen. Deze persoon heeft ook actief deelgenomen aan de
opbouw van de tentoonstelling van de Bibliophiles et Iconophiles de Belgique in de
Nassaukapel (179 stukken), aan het internationaal colloquium van de Association
internationale de Bibliophilie voor de presentatie van de 30 stukken van de Kostbare
werken, aan de opbouw van Librarium. De afdeling heeft ook de
Schenkingskabinetten heringericht.
4. CONSERVERING EN PRESERVERING

Prenten
In april werden schimmels ontdekt in het magazijn van de quarto’s (-3M41a). Het
magazijn werd in quarantaine geplaatst, de besmette dozen werden verwijderd en
een expertise werd besteld bij het Departement Mycologie van het
Wetenschappelijk instituut Volksgezondheid. Uit de expertise bleek dat de
besmetting via de verluchtingsinstallatie de magazijnen was binnengedrongen en
dat de schimmels waren ontstaan als gevolg van belangrijke temperatuur- en
vochtigheidsschommelingen. De lokalen en kasten werden volledig gereinigd. Met
de hulp van de jobstudenten werd begonnen met een preventieve reiniging van de
andere magazijnen. De magazijnen van 8°, Folio en Plano werden gereinigd.
Volgende zomer komen de magazijnen van Maximo en Atlantico aan de beurt. Op 7
september werd de quarantaine opgeheven.
In de afdeling werden 7598 prenten uit het oude fonds in de inventaris ingevoerd. Het
recolement werd voortgezet: 2389 portefeuilles (1337 gravures plano, 589 tekeningen
plano, 53 tekeningen maximo, 293 gravures maximo, 117 tekeningen Ochs), 394 dozen
(209 tekeningen quarto, 185 tekeningen folio) en twee koffertjes (tekeningen Ochs). Voorts
werden in het kader van de reiniging van het magazijn van de quarto’s (-3) 811 dozen van
nieuwe portefeuilles (4825) voorzien. Tenslotte werden 110 dozen (met hun portefeuilles)
van de folio rés. en alle portefeuilles van de plano’s vervangen.
Herstelling van banden
16 boekbanden werden hersteld.
Restauratie van prenten
In het kader van de deelname aan tentoonstellingen in binnen- en buitenland werden
volgende prenten gerestaureerd door het atelier van het Prentenkabinet :
Paladanus van Groeningen (G.), Âges de la vie, S.IV 3.119, 4° ; Baltens ( P. ), S.V
62.363, F° ; Barbe (J.B.), S.I 8.302, 4° ; Bolswert, D’après, divers, S.II 36.545, Pl° ;
Borcht ( P. Van der ), Singes, S.I 7.114, 4°, S.I 7.116, 4°, S.I 7.129, 4°, Ancien
testament, S.I 7.012, 4°, S.II 143.896, F°, S.II 47.721, F°, S.I 151, Pl°, S.III 7.947, Pl
°, D’après B. de Momper, S.II 32.367, Pl° ; Bosch ( J. ), S.I 23.054, F°, S.I I 135.115,
F° ; Bruegel ( P.), S.II 62.787, 4°, S.V 70.760, 4°, S.II 84.210, 4°, S.II 25.138, 4°, S.II
25.141, 4°, S.II 25.140, 4°, S.II 25.132, 4°, S.II 135.222, 4°, S.II 130.326, F°, Saisons,
S.I 7.621, 4°, S.I 7.620, 4°, Paysages, S.I 9.404 ; Bruyn (N. de), S.I 7.662,
4°, D’après Coninxlos, S.IV 88.151, Pl°, S.I 9.299, Pl° ; Cock ( J.), S.II 84.231, Pl° ;
Cranach ( L.), S.II 4.686, S.II 20.715, S.II 24.462, S.II 1.835, S.II 4.685, S.II
1.832Delville Jean, Affiche du Salon d’art idéaliste, 1896, SII 83383 ; Dürer (A.), S.II
150.473, F°, S.II 2505, S.I 14.010, S.I 13.895 ; Ensor ( J.), S.V 71.216, Sorcières
dans la bourrasque, S.III 68.832, F 27.007, S.II 79.747, S.II 79.747 ; Frederic (L.) –
Coll. dess., F 7470, max° ; Gakutei (Yashima), S.III 32.699 ; Galle (Ph.), Sujets
religieux, S.I 15.681, 4° ; Hirokage (Utagawa), S.I 64.908 ; Hiroshige, S.II 130.829 ;
Hoeye ( Franciscus), S.III 99.973, Pl° ; Hokusai (Katsushika), S.111.519, S.II 110.907 ;
Goltzius ( J.), Les saisons d’après M. de Vos, S. II 29.771, F°, S. II 29.770, F°, S. II
29.769, F°, S. II 29.768, F° ; Hogenberg ( Fr.), S.II 163.150, Pl°, S.IV 25.357, Pl°;
Hondius (H.), S.II 24.842, F° ; Kiyohiro (Torij), S.IV 24.508 ; Kokusai (Katsushika), S.III
32.698 ; Kokkei (Iwakubo Tatsuyuki), S.III 32.697 ; Kuniyoshi ( Utagawa ), S.II
110.924; Kunichika, S. II 131.001 (1 et 2) ; Kunisada (Utagawa), S.II 128.716;
Kuniyoshi (Utagawa), S.II 124.895, S.II 78.147; Leyde (Lucas de), S.II 57.661 ;
4. CONSERVERING EN PRESERVERING

Lombard ( L.), S.V 95.531, F° ; Metsys ( C.), S.IV 139, 4° ; Passe ( C. de), Les mois,
S.I 26.010, 4°, S.I 26.009, 4°, S.I 26.008, 4°, S.I 26.007, 4°, S.I 26.006, 4°, S.I
26.005, 4°, S.I 26.004, 4°, S.I 26.003, 4°, S.I 26.002, 4° ; Coll. Dess. Maas (G.), F
34.888 à 902, pl°; Masanobu (Okumura), S.II 110.166, S.II 111.482, S.II 130.775;
Mignot (V.) – Affiche, S.IV 1.564, cat. 31; Satake (Eiko), S.II 117.069 ; Shunsho
(Katsukawa), F 26.875 ; Serwauters (P. van ), S.IV 37.996, 4°, S.II 85.296, F° ;
Toyokuni ( I ) (Utagawa), S.III 24.689; Vinckebooms ( D.), S.II 132.796, F°, S.II
45.221, F° ; Vriese (J. Vredeman de), Scenographiae sive perspectivae, S. II 79.414,
23 gr f°; Wierix, S.I 38.403, 4°; Recueil de Lampson , S.I 23.155, 4° ; Woestyne (G.
Van de), Portrait d’Albert Ier, roi des Belges (1875-1934), F 12771; Yoshikazu
(Utagawa), S.II 102.210; Yoshitoshi (Tsukiota), F 28.726, S.II 102.219, S.II 102.120.
De Chalcografie behandelde vier platen van James Ensor die eigendom zijn van de
bank Dexia en in 2010 werden tentoongesteld.
Kaarten en Plans
In 2010 is begonnen met het toekennen van een inventarisnummer aan de kaarten die
tijdens het recolement nog geen inventarisnummer bleken te hebben. De afdeling is
nog altijd slechts twee dagen in de week open voor het publiek. De afdeling werd
vorig jaar gedwongen tot deze beslissing bij gebrek aan personeel. Samen met de
jobstudenten werd een nieuw bewaringssysteem uitgedokterd voor de losse bladen in
de portefeuilles. De portefeuilles tellen minder kaarten en de documenten zijn zo
geordend dat het gewicht over de hele portefeuille wordt verspreid. De nieuwe
schikking moet er ook voor zorgen dat kaarten gemakkelijker worden teruggevonden
op plaatsnummer. De collectie België is bijna afgewerkt. Er werd ook begonnen aan
een inventaris van het archief van de afdeling.
Boekbanden, preservatie en restauratie
Het budget voor restauratie (betaling van uitgevoerde restauraties en bestellingen van
nieuwe restauraties) van de afdeling Kaarten en plans bedroeg dit jaar 29764,79 Euro.
Dit houdt in de restauratie van kaarten, plans en atlassen en de herstelling van
boekbanden. Het personeel voerde ook, zoals gebruikelijk, kleinere restauraties uit, op
53 documenten.
Herstelling van banden
19 boekbanden werden gerestaureerd: II 11901 D ; II 15125 D ; II 30355 C; II 50179 A ;
II 55190 C ; II 55757, dln. 2-4 ; IV 11542 C, 2 vol. ; VI 6088, 9 vol.
Restauratie van atlassen
6 atlassen werden gerestaureerd: II 30267 D ; II 36707 D ; III 10415 C ; III 14745 C ; IV
2186-2213 ; IV 11566 A.
Restauratie van kaarten en plans
20 losse kaarten en plans werden gerestaureerd:
1850 ca – Noblet - IV 10100
Fonds Gerlache – 1900 – Lecomte –IV 8461
Fonds Gerlache - (1908) - Walker - IV 8.504
VDM III 443
VDM III 443
XXXI Verviers – 1914 – Sterhnheim – IV 1061
4. CONSERVERING EN PRESERVERING

XXXI Waesmunster - 0381
XXXI Bruxelles – 1900 – Travaux publiques - IV 48
XXXI Bruxelles – 1871 – Mols-Maréchal - III 11296
XXXI Bruxelles – 1865 – J.N. Gilson - III 3412
XXXI Bruxelles – 1896 – Travaux publiques - III 3490
XXXI Bruxelles – 1892 – Jules de Blois - IV 16
XXXI Bruxelles – 1894 – V. Besme - III 7664
XXXI Bruxelles – 1880 – Mols-Maréchal - III 11286
XXXI Bruxelles, av. Brugmann – 1875 – III 3930
XXXI Bruxelles –1935 – Marco Marcovici – IV 14644
XXXI Bruxelles – 1878 – Louis Verschueren – III 11292
XXXI Bruxelles, centre – Editions générales IRA – IV 14201
XXXI Bruxelles – 1873 – Eigenbrodt – III 11298
XXXI Bruxelles – Plan de Bruxelles– 1877 – Mols-Maréchal - III 11309
Muziek
Als gevolg van de verwerving van de omvangrijke verzameling van Marc Danval heeft
de afdeling haar magazijnen gereorganiseerd. Na het vertrek van de muziekbibliotheek
van het INR-NIR-RTBF-VRT (overgebracht naar het Flageyplein door de eigenaars, de
Vlaamse Gemeenschap en de RTBF), kreeg de Muziekafdeling een nieuw magazijn op
de verdieping –6 in de boekentoren waar ze haar verzamelingen opnieuw kon
onderbrengen. Na het opstellen van nieuwe boekenrekken, gekocht bij de firma
Bruynzeel, werd er van de zomermaanden gebruik gemaakt, met de hulp van
jobstudenten, om het fonds Marc Danval, alle verzamelingen die in 2008 naar een
magazijn op de verdieping –2 in de boekentoren waren gebracht (zie jaarverslag 2008)
evenals een deel van de verzamelingen die tot dan op de verdieping +4 werden
bewaard naar het nieuwe magazijn over te brengen. Als gevolg van de herinrichting
van de +4 en de installatie op de –6 kon er ruimte worden gevonden om de open
verzamelingen uit te breiden. Het voltallige team van de Muziekafdeling heeft zich
ingezet om van deze verhuisoperatie een succes te maken, zowel in de voorbereiding
(diverse opmetingen, plannen) als in de opvolging. Er vonden ook heel wat
vergaderingen plaats, niet alleen m.b.t. het beveiligen van de magazijnen van de
Muziekafdeling maar ook m.b.t. de controle van hun gezondheidssituatie (temperatuur,
hygrometrie, hygiëne).
De komst van het fonds van Marc Danval heeft gedurende vele weken veel gevergd
van het team van de Muziekafdeling. Na de aankoop van zijn fonds heeft Marc Danval
verschillende schenkingen gedaan van uiteenlopende documenten (archieven van
Toots Thielemans, Robert Goffin, Théâtre de l’Alhambra enz.). Na de verhuizing,
waaraan ze hebben meegewerkt, hebben Marc Appelmans, Christine Servais en
Catherine Vermoere gewerkt aan het ontstoffen, rangschikken en klasseren van het
fonds. De eerste documenten werden heel snel hersteld en in de catalogus
opgenomen.
In 2010 heeft de Muziekafdeling 40 volumes met tijdschriften laten inbinden bij
Dominique Gysel (Reliure d’art et de bibliothèque A. Rongé sprl), voor een totaal
bedrag van 3 104,25 euro.
Op het vlak van restauratie werden 4 gedrukte volumes (Mus. 21.632 C) en één
handgeschreven volume (Mus. Ms. 2.982) in 2010 toevertrouwd aan de bvba Kylindros
(Jeannine Janssens en Catherine Charles), voor een totaal bedrag van 2 762,67 euro.
Gelet op de vele uitdagingen die het probleem van de restauratie meebrengt in de
muziekverzamelingen, voert de Muziekafdeling sinds 2008 sommige kleine
4. CONSERVERING EN PRESERVERING

estauraties intern uit. Na in 2008 en 2009 een stage te hebben gevolgd
(respectievelijk aan de Académie royale des Beaux-Arts te Brussel en bij Gina
Pimparel in Carlsbourg), heeft Martine Martin in augustus 2010 opnieuw een stage in
boekbinden gevolgd bij Gina Pimparel in Carlsbourg; sinds september 2010 volgt ze
ook de avondcursus ‘Art du livre: reliure’ aan de Académie des Beaux-Arts J.J.
Gailliard in Sint-Gillis (professoren: Hugo Liesen, Gina Pimparel). In 2010 heeft ze
kleine reparaties uitgevoerd (met name: omkeerbare operaties van kleven van
boekenruggen, versterkingen met Japans papier) op 40 werken van de afdeling;
voorts heeft ze de lederen boekband van talrijke volumes die dat nodig hadden
behandeld met witte was.
In 2010 heeft de Muziekafdeling verder gewerkt aan het opnieuw verpakken van de
erfgoedverzamelingen, een campagne die in 2007 werd gelanceerd. In 2010 werd bij
de Duitse firma Hans Schröder een aankoop verricht van 10 000 zuurvrije submappen
F67299 DIN ISO 9706, van 675 zuurvrije mappen F97999 portfolio Magelan 38 x 30 x
4 cm, van 500 zuurvrije mappen F97999 portfolio Magelan 30 x 21 x 4 cm en van 50
zuurvrije dozen F09915 voor foto’s, dit alles voor een bedrag van 9 858,75 euro.
Met de komst van de verzameling van Marc Danval in maart 2010 heeft de
Muziekafdeling bij dezelfde firma Hans Schröder materiaal gekocht met het oog op
het passend inpakken, in dozen en hoezen in zuurvrij karton voor archieven PREMIUM
(met alkalinereserve, permanent), de geluidsopnames (78-, 33- en 45-toerenplaten):
300 dozen FP28137 voor 78-toerenplaten 30cm, 300 dozen FP28135 voor 78toerenplaten
25 cm, 50 dozen FP28133 voor 78-toerenplaten 20 cm, 30 dozen
FP28131 voor 45-toerenplaten evenals 1 000 hoezen F69105 voor 78-toerenplaten 30
cm, 1 100 hoezen F69100 voor 78-toerenplaten 25 cm, 200 hoezen F69104 voor 78toerenplaten
20 cm en 200 hoezen voor 45-toerenplaten, voor een totaal bedrag van
10 103,90 euro.
Nog in 2010 werd bij de Nederlandse firma Schrijen Boekbinders & Boekrestaurateurs
een bestelling geplaatst van 46 zuurvrije dozen op maat voor het conserveren van
handschriften en kostbare muziekdrukwerken, voor een totaal bedrag van 612,60
euro.
Tot slot werd bij de Engelse firma Secol een bestelling geplaatst van 6.500
polyesterbladen AS201P2SE en AS202P4SE (gebruikt voor de optimale conservering
van de briefwisseling van musici of van foto’s van musici) voor een bedrag van
3 928,29 euro.
Deze aankopen maken het mogelijk om een groot aantal documenten te bewaren
onder passende conserveringsvoorwaarden. In de loop van 2010 kregen tal van
documenten aldus een passende (nieuwe) verpakking van het voltallige team van de
Muziekafdeling (met name Marc Appelmans, Albert Dethier, Christine Servais et
Catherine Vermoere).
Munten en Penningen
158 boeken en tijdschriften werden ingebonden.
D e c o l l e c t i e m u n t e n e n p e n n i n g e n s t e l t v e rd e r g e e n b i j z o n d e re
conserveringsmoeilijkheden. Misschien dat in de toekomst aandacht kan worden
besteed aan enkele loden objecten, die een ingrijpen vragen en ook aan onze
verzameling Tanagra-beeldjes (meestal 19 de -eeuwse vervalsingen) waarvan
verschillende exemplaren baat zouden hebben bij een restauratie.
4. CONSERVERING EN PRESERVERING

5. COMMUNICATIE EN VALORISATIE
1. Raadpleging van de verzamelingen en interbibliothecaire bruikleen
a. Algemene leeszaal
De ploeg die deze dienst verzekert is een sleutelafdeling van de Koninklijke
Bibliotheek, want zij staat niet alleen in voor het onthaal en de inschrijving van de
lezers, maar zij beheert ook het merendeel van de algemene verzamelingen in de
‘boekentoren’ en zij verzorgt de dienstverlening in de grote leeszaal en de aanpalende
werkzaal. Deze opdrachten omvatten het beheer en het ‘voortdurend’ corrigeren van
de publiekscatalogi; de organisatie van de raadpleging en de terbeschikkingstelling
van het publiek van de algemene verzamelingen; de hulp aan de gebruikers op het
vlak van documentatie en informatie en de medewerking aan het uitbreiden van de
verzamelingen gedrukte werken door voorstellen voor aanwinsten te doen.
Ter plaatse vragen de gebruikers over het algemeen hulp bij het zoeken naar de titels
van werken of naar tijdschriftartikelen, het opzoeken van bibliografische documentatie
en bij het gebruik van de toestellen waarover ze kunnen beschikken.
Naast deze inlichtingen wordt er ook hulp geboden per brief, telefoon en – vooral – via
e-mail. In 2010 werden er 390 e-mails beantwoord (560 in 2009, 572 in 2008, 498 in
2007). De daling van dit cijfer in vergelijking met de vorige jaren zou het gevolg kunnen
zijn van het feit dat de e-mails rechtstreeks aankomen bij de dienst Public Relations,
waar ze worden verdeeld tussen aanvragen van algemene informatie en specifieke
aanvragen voor de verschillende afdelingen.
Een online reservatiedienst wordt aangeboden in het kader van de
gemeenschappelijke catalogus van de bibliotheken van de federale overheidsdiensten
(www.bib.belgium.be). In 2010 hebben we 903 reserveringen van werken ontvangen:
391 lezers zijn ter plaatse gekomen en 134 aanvragers hebben zich niet
aangeboden.Vergelijking met 2009: 172 reserveringen van werken: 123 lezers zijn ter
plaatse gekomen, 33 aanvragers hebben zich niet aangeboden.
De algemene leeszalen, toegankelijk van maandag tot vrijdag van 09.00 tot 19.00 uur
en op zaterdag van 09.00 tot 17.00 uur, of gedurende 58 uur per week, waren in 2010
gedurende 278 dagen open voor het publiek.De aangevraagde werken werden binnen
ongeveer 20 minuten aan de lezers bezorgd.
In 2010 hebben 45.432 personen de algemene leeszalen bezocht (38.113 personen in
2009), waarvan 42.750 de grote leeszaal (34.975 in 2009) en 2.702 de werkzaal (3.138
in 2009).
I5. COMMUNICATIE EN VALORISATIE

In 2010 werden 9.458 lezerskaarten uitgereikt. De verdeling oogt als volgt:
- jaarkaarten ‘studenten’: 3.821
- jaarkaarten ‘niet-studenten’: 1.100
- weekkaarten: 686
- dagkaarten: 3.851
Tabel: Aantal lezerskaarten 2007 – 2010
2010 2009 2008 2007
Studentenkaarten 3.821 3.007 2.934 3.080
Weekkaarten 686 678 629 1.818
Jaarkaarten 1.100 1.371 1.102 1.226
Dagkaarten 3.851 3.494 2.965 -
Totaal 9.458 8.550 7.630 6.124
Tabel: Aantal lezers in 2010
Jan. Febr. Maart April Mei Juni Juli Aug. Sept. Okt. Nov. Dec. Totaal
LZ 3.948 3.087 3.945 4.564 4.962 5.039 2.536 3.084 2.488 2.875 2.555 3.667 42.750
WZ 234 232 291 164 191 287 239 171 294 208 212 179 2.702
Totaal 4.182 3.319 4.236 4.728 5.153 5.326 2.775 3.255 2.782 3.083 2.767 3.846 45.452
Tabel: Vergelijking lezersaantallen 2007 - 2010
2010 2009 2008 2007
LZ 42.750 34.975 28.597 31.529
WZ 2.702 3.138 2.865 4.852
Totaal 45.452 38.113 31.462 36.381
Tabel : Uitgereikte documenten in 2010
(LZ = Leeszaal; WZ = Werkzaal; P = Bruikleen aan het personeel)
Jan. Febr. Maart April Mei Juni Juli Aug. Sept. Okt. Nov. Dec. Totaal
LZ 2291 3662 5411 5154 2958 2151 2594 1784 1710 2700 2940 2817 36172
WZ 657 598 679 521 536 610 421 545 902 791 531 428 7219
P 254 247 299 226 252 244 219 150 290 229 216 201 2827
Totaal 3202 4507 6389 5901 3746 3005 3234 2479 2902 3720 3687 3446 46218
I5. COMMUNICATIE EN VALORISATIE

Vergelijking aantal uitgereikte documenten in 2002-2010:
2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004 2003 2002
LZ 36.172 36.603 40.157 44.583 49.731 58.440 75.484 76.217 85.572
WZ 7.219 8.079 9.263 11.239 12.508 15.085 16.006 17.636 17.227
P 2.827 3.826 4.974 5.010 6.905 7.209 7.507 8.970 10.725
46.218 48.508 54.394 60.832 69.144 80.734 98.997 102.823 113.524
Aantal aangevraagde werken die in 2010 niet konden worden uitgereikt wegens ‘niet
op hun plaats’: 793 voor de grote leeszaal en 191 voor de werkzaal.
Niet op hun plaats 2010 2009 2008 2007 2006 2005
LZ 793 841 956 1.297 1.787 1.889
WZ 191 241 316 444 554 455
TOTAAL 984 1.082 1.272 1.741 2.341 2.344
Voor zover het daarvoor tijd heeft, zorgt het personeel ook voor de goede bewaring
van de werken die direct toegankelijk zijn en voert het grondig onderzoek om deze
referentiewerken up to date te houden, hun rangschikking te actualiseren en om
nieuwe aanwinsten voor te stellen die beantwoorden aan de specifieke behoeften van
de lezers en aanvullen wat zij in de speciale verzamelingen vinden.
In 2010 (mei tot december) werden 355 referentiewerken (monografieën) aangekocht
en ingevoerd in de leeszalen.
Gekochte
referentiewerken
2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004 2003 2002
Monografieën (vol.) 355 62 701 871 1.157 1.176 645 714 78
Tijdschriften (vol.
of aflev.)
183 267 332 356 355 345 510
TOTAAL 355 62 884 1.138 1.489 1.532 1.000 1.059 588
Tabel : Aantal gemaakte fotokopieën
De lezers van de leeszaal en de werkzaal hebben in 2010 in totaal 133.650
fotokopieën gemaakt.
2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004 2003
LZ (3 toe-stellen) 107.452 115.643 148.536 196.211 246.906 269.284 286.339 306.282
WZ (1 toe-stel) 26.198 16126 19.965 21.985 24.200 31.764 33.103 30.877
TOTAAL 133.650 131.769 168.501 218.196 271.106 301.048 319.422 337.159
Interbibliothecaire bruikleen
207 bruiklenen en fotokopieën werden aangevraagd aan andere bibliotheken (197
aanvragen kregen een positief antwoord), terwijl andere bibliotheken bij de KB 962
bruiklenen (873 in België en 89 in het buitenland) en 3.559 fotokopieën/foto’s hebben
I5. COMMUNICATIE EN VALORISATIE

aangevraagd (681 aanvragen van bruikleen en 2.612 aanvragen van fotokopieën/foto’s
kregen een positief antwoord).
Vergelijking met 2009: 211 bruiklenen en fotokopieën werden aangevraagd aan andere
bibliotheken (193 aanvragen kregen een positief antwoord), terwijl andere bibliotheken
bij de KB 889 bruiklenen (828 in België en 61 in het buitenland) en 3.527 fotokopieën/
foto’s hebben aangevraagd (616 aanvragen van bruikleen en 2.531 aanvragen van
fotokopieën/foto’s kregen een positief antwoord).
Een online reservatiedienst wordt aangeboden in het kader van de
gemeenschappelijke catalogus van de bibliotheken van de federale overheidsdiensten
(www.bib.belgium.be). In 2010 hebben we 903 reserveringen van werken ontvangen:
391 lezers zijn ter plaatse gekomen en 134 aanvragers hebben zich niet aangeboden.
Vergelijking met 2009: 172 reserveringen van werken: 123 lezers zijn ter plaatse
gekomen, 33 aanvragers hebben zich niet aangeboden.
b. Tijdschriftenleeszaal
In 2010 heeft de leeszaal van de afdeling Kranten 3.774 lezers ontvangen, d.i. een
daling met ongeveer 11% tegenover 2010).
De aanvragen van inlichtingen, de bestellingen en de reserveringen op afstand (via
newspapers@kbr.be) zijn blijven stijgen.
Bovendien hebben de eerste weken van de testfase voor de raadpleging (in deze fase
enkel ter plaatse) van de gedigitaliseerde kranten het bewijs geleverd van het grote
enthousiasme voor de resultaten van dit project, waarvan de echte start, eind 2011,
heel veelbelovend zou moeten worden vanuit de invalshoek van de verwachtingen van
de onderzoekers en het publiek.
c. Handschriften
Ingeschreven lezers: 1.622 (d.i. 200 minder dan het vorige jaar, maar er moet rekening
worden gehouden met de weken van uitzonderlijke sluiting wegens de renovatie van
de leeszaal)
Aanvraagformulieren voor raadpleging: 2576 (handschriften en gedrukte werken)
De lezers die het Handschriftenkabinet bezoeken, zijn hoofdzakelijk Belgische en
buitenlandse onderzoekers en studenten in de geschiedenis, de kunstgeschiedenis en
de filologie (naast andere vakgebieden). De genealogen zijn een andere belangrijke
categorie (± 25%) van het lezersbestand (raadpleging van de fondsen Goethals en
Merghelynck).
Briefwisseling (brieven en e-mails): ongeveer 4.500 afgeleverde documenten (interne
documenten niet meegerekend)
Interbibliothecaire bruikleen: 3 stuks
Bestellingen van fotografische reproducties: 379 stuks (m.b.t. 785 handschriften)
Om aan deze aanvragen te voldoen werden 86 handschriften overgebracht naar de
Fotografische dienst.
I5. COMMUNICATIE EN VALORISATIE

g. Muziek
Lezers: 1 105 (1 387 in 2009, 1 421 in 2008)
Aangevraagde werken: 1 420 (1 889 in 2009, 2 459 in 2008)
Aangevraagde platen: 0 (74 in 2009, 0 in 2008)
Fotokopieën tegen betaling: 893 (1 998 in 2009, 1 158 in 2008)
Raadpleging mits bijzondere toelating (handschriften en oude gedrukte werken): 214
(221 in 2009, 277 in 2008)
Aanvragen van digitale reproducties door de lezers in de zaal (zonder voetstuk of
flash): 63 (88 in 2009, 25 in 2008)
Bruikleen van referentiewerken tussen de diensten: 0 (0 in 2009, 24 in 2008)
Bruikleen van referentiewerken in België: 14 (14 in 2009, 20 in 2008)
Bruikleen van referentiewerken aan het buitenland: 0 (0 in 2009, 0 in 2008)
Aanvragen van fotografische reproducties (via de Fotografische dienst): 22 (60 in
2009, 48 in 2008)
Vragen om inlichtingen per brief: 15 (14 in 2009, 9 in 2008)
Vragen om inlichtingen via e-mail: 871 (695 in 2009, 575 in 2008)
Het onthaal in de leeszaal wordt verzekerd door Albert Dethier, die er zijn bureau heeft.
Om hem in staat te stellen de gevraagde documenten op te halen en kopieën te
maken en tegelijk het toezicht in de zaal te verzekeren, werkt er steeds een tweede lid
van het team in de leeszaal; deze permanentiedienst wordt wekelijks georganiseerd
door Marie Cornaz, die erop let dat elk lid van het team maximaal twee halve dagen
per week in de zaal moet werken.
Het aantal lezers die lichamelijk aanwezig zijn in de leeszaal van de Muziekafdeling is
blijven dalen, terwijl het aantal virtuele lezers, die hun aanvragen via e-mail bezorgen,
ook dit jaar sterk is blijven stijgen. De lezers stellen hun vraag via e-mail, terwijl ze
vroeger naar onze lokalen hadden moeten komen; de opvolging van de e-mails wordt
verzekerd door Marie Cornaz en Catherine Vermoere, desgevallend met de hulp van
de andere teamleden.
Toch blijft deze afdeling een van de erfgoedverzamelingen die het meeste bezoekers
verwelkomt. Deze bezoekers zijn studenten in de musicologie, van de Université Libre
de Bruxelles (seminariewerkzaamheden en thesissen), maar ook van de Katholieke
Universiteit Leuven, het IMEP (Institut de Musique et de Pédagogie de Namur), de
Université catholique de Louvain en de Université de Liège. De afdeling ontvangt ook
vele amateur- en professionele musici evenals onderzoekers van over de hele wereld.
In 2010 werden meerdere rondleidingen georganiseerd voor de studenten in de
musicologie van de universiteiten van Luik, Brussel en Leuven en voor de studentenmusici
van het IMEP en de conservatoria. Deze rondleidingen werden gegeven door
Marie Cornaz (Frans) en Catherine Vermoere (Nederlands).
Het hierboven genoemd aantal lezers moet worden vermeerderd met de bezoekers
van onze middagconcerten, nl. meer dan 600 personen op één seizoen.
h. Munten en Penningen
In 2010 bezochten 683 lezers de leeszaal van het Penningkabinet. Het aantal
bezoekers is dus toegenomen. Daarnaast is er een stijgende assistentieaanvraag per
e-mail merkbaar. Voor de laatste jaren ziet de evolutie van het lezersaantal er als volgt
uit:
2006 749
2007 650
I5. COMMUNICATIE EN VALORISATIE

2008 665
2009 631
2010 683
In 2010 waren er 135 raadplegingen van numismatische voorwerpen. Daar elke
bezoeker één of tientallen plateaus kan hebben geraadpleegd, is het reële aantal
bestudeerde stukken natuurlijk veel groter. Hierbij dient te worden opgemerkt dat
buitenlandse bezoekers dikwijls scans aanvragen van enkele objecten zonder deze ter
plaatse te consulteren.
2. Project LIBRARIUM, Ontdekkingsruimte voor boek- en schriftculturen
Op 20 oktober 2010 vond in de Koninklijke Bibliotheek van België de plechtige
opening plaats van LIBRARIUM, haar nieuwe boekmuseum, in aanwezigheid van meer
dan 600 genodigden.
LIBRARIUM is geboren uit een vaststelling: er bestaat in België geen
tentoonstellingsruimte met authentieke documenten die gewijd is aan de volledige
geschiedenis van het boek en het schrift. De Koninklijke Bibliotheek van België
bewaart een even verscheiden als illuster patrimonium en was het aan zichzelf
verplicht een deel van haar documenten ter beschikking te stellen van het brede
publiek. Ze maakte van de gelegenheid gebruik om die documenten opnieuw in hun
context te plaatsen.
In een originele scenografie stelt LIBRARIUM een wetenschappelijke inhoud zowel op
chronologische als op thematische wijze voor. Zo krijgt het parcours verschillende
leesniveaus waar zowel leken als kenners hun gading zullen vinden. Met dit nieuwe
museum kan de Bibliotheek haar positie versterken door al haar verzamelingen te
valoriseren maar vooral door de diensten te optimaliseren die ze aanbiedt aan
scholen, gezinnen of gewone nieuwsgierigen.
I5. COMMUNICATIE EN VALORISATIE

Begin 2010 heeft het team van de afdeling Valorisatie en Promotie actief deelgenomen
aan het project, in nauwe samenwerking met de wetenschappelijke bedenker, de
scenograaf en de Facility Manager die belast was met de opvolging van de technische
werkzaamheden en het toezicht op de werkzaamheden van de firma’s van de
opdrachtnemers. De taken werden verdeeld onder de verschillende partijen om de
elementen van het project stap voor stap tot stand te brengen: opstellen en vertalen
van de verschillende teksten voor de interactieve elementen en voor de panelen ter
inleiding van elke zaal, keuze van de iconografie van de interactieve en ludieke
elementen, opmaken van lijsten met de tentoon te stellen stukken (dit laatste in nauwe
samenwerking met de conservators van de verschillende betrokken afdelingen).
Tot slot heeft de herinrichting van de schenkingskabinetten aanleiding gegeven tot het
aanpassen van de verlichting en het ‘opfrissen’ van de tentoonstellingsruimtes
waarover de Bibliotheek al sinds vele jaren beschikt. Dit gebeurde in nauwe
samenwerking met de vzw Archives et Musée de la Littérature – Centre de recherche
et de documentation littéraires et théâtrales de la Communauté française de Belgique
en met de afdeling Kostbare werken, die dit erfgoed bewaren.
Sinds oktober 2010 kan de bezoeker dus tal van originele documenten ontdekken die
afkomstig zijn uit de verschillende afdelingen van de Koninklijke Bibliotheek: een
Egyptische papyrus, middeleeuwse handschriften, incunabelen, satirische
tijdschriften, prenten, autografische documenten enzovoort. Om redenen van
bewaring en om zoveel mogelijk documenten aan het publiek te tonen, worden de
boeken om de drie maanden vervangen. Zo kan de bezoeker de ruimte telkens vanuit
een andere invalshoek (her)ontdekken.
Dankzij de grote belangstelling in de pers en de mondreclame heeft LIBRARIUM sinds
de opening al heel wat bezoekers over de vloer gekregen.
Om tegemoet te komen aan de behoeften van een ruim publiek heeft de Educatieve
dienst verschillende interactieve rondleidingen evenals ateliers ontwikkeld waarbij ook
pedagogische dossiers behoren. LIBRARIUM illustreert immers op originele wijze heel
wat stof die aan bod komt in de schoolcursussen en is bijgevolg een interessant
instrument voor de scholen. Met behulp van de gids De Letterfretters ontdekken
LIBRARIUM en van een koffertje kunnen ouders en hun kinderen de ruimte op een
alternatieve manier ontdekken. Tot slot organiseert de Bibliotheek ook rondleidingen
voor culturele groepen, verenigingen enzovoort.
Tot slot, en dit is niet onbelangrijk, zal ook de individuele bezoeker er zijn gading
vinden. Hij of zij kan de tentoonstelling vrij bezoeken en zal er een grote schat aan
informatie vinden in de interactieve en audiovisuele elementen en natuurlijk ook op de
originele documenten die in de vitrines worden uitgestald. Op vrij korte termijn plant
de Bibliotheek tal van aanvullende activiteiten: tijdelijke thematentoonstellingen,
samenwerking met de vzw Museum van de Boekdrukkunst, virtuele tentoonstellingen,
een parcours met audiogids, publicatie van een bezoekersgids, ontmoetingen met
auteurs enzovoort.
3. Tijdelijke tentoonstellingen “in situ”
27.11.2009 – 15.02.2010
Uit de schaduw van Rubens: prentkunst naar Antwerpse historieschilders
Deze tentoonstelling brengt voor het eerst grafisch werk bij elkaar van
Rubens’ (voormalige) medewerkers, Abraham Van Diepenbeeck, Cornelis Schut en
I5. COMMUNICATIE EN VALORISATIE

Erasmus Quellinus II. Net zoals de grootmeester van de barok begrepen ze zeer goed
de maatschappelijke impact van de graveerkunst. Ze verleenden hun medewerking
aan de bloeiende prent- en uitgeverssector door samen meer dan 1.000 ontwerpen te
leveren voor allerhande prenten(reeksen) en boekillustraties. Op die manier trachtten
ze onder meer hun artistieke reputatie te versterken, nieuwe opdrachten binnen te
halen en hun inkomen te verhogen. Cornelis Schut etste ook zelf regelmatig en
experimenteerde hierbij zelfs met nieuwe technieken, die internationaal pas in de 18 de
eeuw zouden doorbreken.
Het prentenfonds van het Prentenkabinet van de Koninklijke Bibliotheek van België
illustreert treffend de grote thematische rijkdom van het zeventiende-eeuwse
prentenaanbod. Op de tentoonstelling kan de bezoeker dan ook kennis maken met
een brede waaier aan genres die tegelijk een levendig beeld van de maatschappij
evoceren: prenten met een politiek karakter, portretgravures met een sociale functie,
reproductiegravures naar schilderijen, thesisprenten, gravures met een allegorische
inslag en prenten met een mythologische of religieuze inhoud.
De tentoonstelling biedt – dankzij de aanwezigheid van modelli (pen- en
krijttekeningen) en formele inspiratiebronnen – tevens een kijkje in de interne keuken
van de kunstenaars. Ze belichten hun werkproces.
17.9.2010 – 30.10.2010
100 jaar Société royale des Bibliophiles et Iconophiles de Belgique,
1910-2010
De Société royale des Bibliophiles et Iconophiles de Belgique, in 1910 gesticht te
Brussel, vierde haar 100 ste verjaardag in 2010. Sinds 1955 is de zetel van deze
vereniging gevestigd in de Koninklijke Bibliotheek van België. In een periode van 100
jaar heeft de Société bibliofiele boeken en referentiewerken uitgegeven, lezingen en
tentoonstellingen georganiseerd en meermaals als mecenas opgetreden door middel
van schenkingen en legaten. Sinds 1954 publiceert ze Le livre & l’estampe, een
tijdschrift gewijd aan de geschiedenis van het boek, van bibliotheken en van prenten.
Om deze verjaardag waardig te vieren heeft de Société een tentoonstelling
georganiseerd van de mooiste stukken die toebehoren aan haar leden. De
tentoonstelling vond van 17 september tot 30 oktober plaats in de Nassaukapel. Ze
bracht 179 uitzonderlijke stukken samen die afkomstig zijn van de belangrijkste
Belgische bibliofielen en iconofielen, onder wie de Bibliotheek: handschriften,
incunabelen, geïllustreerde boeken, originele uitgaven, boekbanden, boekobjecten,
prenten, van de middeleeuwen tot de 21 ste eeuw.
18.11.2010 – 15.01.2011
LIGABLO
Naar aanleiding van de 50ste verjaardag van de onafhankelijkheid van Afrikaanse
landen, organiseert
Coopération par l’Education et la Culture (CEC), in samenwerking met de Konkinklijke
Bibliotheek van België, een multidisciplinaire tentoonstelling: Ligablo. Deze expositie
voert de beelden en voorwerpen op die de Congolese geest en verbeelding van 1960
tot vandaag hebben getekend. Een koffer vol Zaïrese franken, blikken Nido
melkpoeder, de sabel van koning Boudewijn… Een selectie van emblematische,
dagelijkse of historische voorwerpen maar ook foto’s, videoinstallaties, teksten en
andere kunstwerken zullen worden tentoongesteld volgens een originele scenografie,
geinspireerd door de ligablo’s: de straatboetiekjes die men op alle hoeken in Kinshasa
en in de rest van Congo tegenkomt.
I5. COMMUNICATIE EN VALORISATIE

Tentoonstellingen in de muziekafdeling
• 27.09.2010: tentoonstelling van 5 stukken uit de verzamelingen van de
Muziekafdeling in de leeszaal van de afdeling Kaarten en Plannen
(colloquium van de Association internationale de bibliophilie); toelichting bij
de stukken aan 130 bezoekers in het Frans en het Engels door Marie
Cornaz.
• 27.09.2010: tentoonstelling van 5 vitrines met documenten uit privéverzamelingen,
in perspectief geplaatst met 2 vitrines met documenten die
toebehoren aan de Muziekafdeling; Martine Martin en Marie Cornaz
stonden in voor de logistiek van deze kleine tentoonstelling, in overleg met
de initiatiefneemster, mevrouw Adrienne Fontainas (colloquium van de
Association internationale de bibliophilie).
• Oktober-december 2010: tentoonstelling van drie documenten ‘Muziek’ in
de nieuwe ruimte Librarium: 1. Joseph Haydn, Composities Hoboken XIX:1
en XIX:2 (Mus. Ms. 4157, schrift van Henry Vieuxtemps); 2. P.A.C. de
Beaumarchais, G. Rossini, Le barbier de Séville, 1827 (II 14.552 A X 1 Mus);
3. G. Rossini, Il Barbiere di Siviglia, 1839 (7 B 4.542 Mus.).
Ter gelegenheid van elk middagconcert in het Auditorium Arthur De Greef worden de
muziekpartituren die deel uitmaken van onze verzamelingen en tijdens het concert
worden vertolkt, tentoongesteld in een vitrine naast de zaal. Deze vitrine wordt
samengesteld door Martine Martin, in overleg met Marie Cornaz.
4. Muziekconcerten “in situ”
Zoals tijdens de vorige seizoenen hebben de middagconcerten, onder de benaming
‘Muzikale schatten van de Koninklijke Bibliotheek van België’, tot doel de gedrukte en
handgeschreven partituren die worden bewaard in de verzamelingen van de instelling
in de schijnwerpers te plaatsen. Daartoe wordt een beroep gedaan op jonge of
gevestigde kunstenaars, meestal laureaten van de muziekwedstrijd Dexia Classics
(Dexia sponsorde alle concerten van het kalenderjaar 2010 voor een bedrag van 2.500
euro). De concerten die in 2010 werden georganiseerd, werden bijzonder gunstig
onthaald door het publiek (zowel extern als intern). De programmering wordt verzorgd
door Marie Cornaz, in samenwerking met Catherine Vermoere.
In 2010 heeft de Muziekafdeling de volgende concerten georganiseerd:
05.02.2010 - Paleis van Karel van Lotharingen
Ensemble Ex Tempore
Goedele Heidbuchel & Annelies Brants, sopranen
Dirk Vandaele & Marianne Herssens, violen
Florian Heyerick, klavecimbel & leiding
Buxtehude - Dowland - Hammerschmidt - Monteverdi – Purcell - Scarlatti
12.03.2010 - Auditorium Arthur De Greef
5 Beaufort (Quintette à vents de l’Orchestre National de Belgique)
Baudoin Giaux, fluit
Bram Nolf, hobo
Roeland Hendrikx, klarinet
Ivo Hadermann, hoorn
Luc Loubry, fagot
Cambini - Gossec - Ligeti - Rosseau
02.04.2010 - Paleis van Karel van Lotharingen
Studio de musique baroque du Conservatoire royal de Bruxelles
I5. COMMUNICATIE EN VALORISATIE

Julie Calbète & Aurélie Moreels, sopranen
Pauline Claes, mezzo
Grégoire Depret, tenor
Ivan Thirion, bariton
Madoka Nakamaru & Machteld Van Den Meersche, violen I
Neepa Acharya & Arnaud de Beauffort, violen II
Pablo Garcia, altviool
Mati Popielski & Bernard Woltèche, cello
Carlota Garcia Garcia & Thierry Durand, traverso
Robert Baussay & Julie Fankhauser, hobo
Akiko Kasai & Toby Serneus, klavecimbel
Anthony Vigneron, orgel
Vinciane Baudhuin & Bernard Woltèche, leiding
Haendel - Johann Sebastian Bach - Telemann
22.10.2010 - Paleis van Karel van Lotharingen
Musica Favola
Stephan Van Dyck, tenor & leiding
Benjamin Perrot, teorbe
Florence Bolton, viola da gamba
Airs de cour de Michel Lambert (1610-1696)
Inleiding op het concert door Catherine Massip, hoofdconservatrice van het
muziekdepartement van de Bibliothèque nationale de France. Concert gevolgd door
een masterclass door Stephan Van Dyck
05.11.2010 - Paleis van Karel van Lotharingen
Élise Gäbele, sopraan
Thibaut Lenaerts, tenor
Benoît Giaux, bas
Caroline Bayet, eerste viool
Marie Haag, tweede viool
Bernard Woltèche, cello
Guy Penson, klavecimbel
Fridzeri - Gossec - Grétry - Monsigny - Philidor (arrangementen van I. Vitzthumb)
17.12.2010 - Auditorium Arthur De Greef
Viviane Spanoghe, cello
André De Groote, piano
Fauré - Swinnen - Thuille
De middagconcerten werden aangekondigd in een brochure die in september 2010
werd gedrukt en verdeeld, alsook via de website. Voor elk concert wordt een
programma geschreven door Sandrine Thieffry; lay-out door Martine Martin (nalezen
en verbeteringen door Marc Appelmans, Marie Cornaz, Christine Servais en Catherine
Vermoere). Ook voor elk concert wordt een affiche gemaakt, worden er
aankondigingen verzonden naar de media en de partners (o.a. Broodje Brussel)
evenals een gepersonaliseerd e-mailbericht naar de 700 contactpersonen van de
Muziekafdeling (Marie Cornaz en Catherine Vermoere, met de hulp van Catherine
Adam voor de lay-out); ook het personeel van de Koninklijke Bibliotheek wordt via email
uitgenodigd op elke concert.
Het concert van 22 oktober 2010, gewijd aan de componist Michel Lambert, kwam er
in partnerschap met de Université Libre de Bruxelles, het MIM en het Conservatorium
van Brussel. Voor dit concert werd een specifieke folder gemaakt en was er veel
belangstelling vanwege de pers (radio, geschreven pers). Het concert van 5 november
2010 bood dan weer de gelegenheid om het repertoire voor te stellen waarvan onder
I5. COMMUNICATIE EN VALORISATIE

uitgezonden op de RTBF (Musiq’3, La Première), de VRT (Klara, Radio 1) en FM
Brussel, maar ook in het buitenland (Radio France en Sverige Radio (Zweedse radio);
http://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=83&artikel=4187299), met
interviews met Marie Cornaz en Catherine Vermoere.
Er werden verschillende televisiereportages gemaakt:
- het team BOZAR Broadcast maakte een reportage over het parcours
tussen de ontdekking van de muziekbronnen en het concert (zie http://
www.bozar.be/webpage_broadcastitem.php?broadc_id=1213); deze
reportage is nog steeds te zien op YOU TUBE en werd ook uitgezonden op
het RTBF-kanaal La Trois.
- reportage gemaakt door TV Brussel (http://www.tvbrussel.be/video/13/
onbekend-werk-van-vivaldi-bozar).
- reportage voor het televisiejournaal van de RTBF, op 26.12.2010
uitgezonden tijdens het journaal van 13.00 uur en van 19.30 uur (http://
www.rtbf.be/video/v_oeuvres-de-vivaldi?id=682051&category=info).
Tot slot werd het concert, opgenomen door RTBF Musiq’3, op deze zender
uitgezonden op 11 januari 2011.
5. Educatieve dienst, rondleidingen, opendeurdagen, nocturnes, andere
“events”
5.1 Rondleidingen
De Koninklijke Bibliotheek van België
De Koninklijke Bibliotheek is niet zomaar een bibliotheek. Met haar 6 miljoen boeken
en meer dan 150 km boekenrekken is ze de grootste van het land. Dagelijks komen
onder andere alle in België uitgegeven boeken binnen. Daarnaast heeft ze ook een
grote erfgoedcollectie: handschriften, oude drukken, partituren, munten en medailles,
kaarten en plannen, prenten, kranten…
Hoe worden al deze documenten bewaard? En hoe zoek je ze op? Dit alles kom je te
weten tijdens een rondleiding. Zelfs eens achter de schermen kijken is deze keer
toegelaten.
De Educatieve dienst organiseert rondleidingen voor culturele groepen, interactieve
rondleidingen voor het lager onderwijs en rondleidingen op maat voor het secundair
onderwijs.
LIBRARIUM
Deze nieuwe permanente tentoonstelling laat bezoekers via een origineel parcours
kennismaken met de geschiedenis van boeken, schriften en bibliotheken.
Verschillende thema’s komen aan bod: de diversiteit in schriften, vormen van boeken,
de plaats van illustraties in boeken, het leven van een boek enzovoort.
I5. COMMUNICATIE EN VALORISATIE

Rondleidingen voor culturele groepen, secundair en hoger onderwijs. Interactieve
rondleidingen voor het lager onderwijs.
Gezinnen met kinderen kunnen samen met de Letterfretters Librarium ontdekken.
Dit doeboekje met bijbehorend koffertje laat kinderen op een speelse manier
kennismaken met de tentoonstelling
Het Paleis van Karel van Lotharingen
Karel van Lotharingen was gouverneur generaal van de Oostenrijkse Nederlanden van
1744 tot 1780. Tijdens deze periode verbleef hij hoofdzakelijk in Brussel. In een
rondleiding kom je alles te weten over de overgebleven vleugel van zijn paleis, de
Verlichting in de 18 de eew, het hofleven...
Mogelijkheid tot vrij bezoek. Rondleidingen voor culturele groepen, secundair en
hoger onderwijs. Voor het lager onderwijs is er de interactieve rondleiding «goede
maniere in de 18de eeuw. Over etiquette en levensstijl aan het hof van van Karel van
Lotharingen
Linogravure (8 tot 12 jaar)
Leerlingen brengen een bezoek aan onze afdeling Chalcografie en zien er het
onderscheid tussen een hoogdruk en een diepdruk. Een gravure in diepdruk wordt er
volgens de regels van de kunst afgedrukt. Daarna gaan we aan de slag met de
hoogdruktechniek. We maken een eigen linogravure en drukken die zelf met de hand
af.
Miniboekjes (8 tot 12 jaar)
Papier, een minidoosje, lijm, kleurpotloden en een stevige dosis fantasie. Meer is er
niet nodig om een leuk miniboekje te maken. Niet zomaar natuurlijk. Eerst gaan we
aan de slag met woordbeelden, of zijn het beeldwoorden? Leerlingen verzinnen samen
een verhaal, geven het vorm met beeldwoorden en nemen het eindresultaat in een
miniboekje mee naar huis.
Initiatie boekbinden (10 to 14 jaar)
Hier komt geen machine aan te pas, we keren terug naar het tijdperk waarin boeken
nog met de hand genaaid werden. Met wat concentratie en geduld is het mogelijk je
I5. COMMUNICATIE EN VALORISATIE

eigen boekje in te binden. We bereiden de kaft voor, maken katernen, meten, prikken
gaatjes en naaien. Tot we ons eigen boekje hebben, klaar voor onmiddellijk gebruik!
Waar of niet waar? (17+)
Hoe vinden we onze weg terug in de massa informatie waarmee we iedere dag
overspoeld worden? Wat is objectief, wat subjectief? Hoe maken we onderscheid
tussen belangrijk nieuws en gebakken lucht? Een boeiend atelier in samenwerking
met de krantenafdeling. Leerlingen leren omgaan met de diversiteit aan informatie en
leren kritische vragen stellen over het gebruik van de verschillende mediavormen.
5.3 Pedagogische dossiers
Leerkrachten
- De 18 de eew. De Oostenrijkse Nederlanden van Karel van Lotharingen.
- De boekdrukkunst.
- Wie schrijft, die blijft. De geschiedenis van het schrift.
- De Konoklijke Bibliotheek van België
- Het Middeleeuwse handschrift, van de 5 de tot de 15 de eew in het Westen.
- Kaarten en plannen van de Oudheid tot nu, in de Westerse wereld.
- Het leven van het boek.
Leerlingen
- Leen me je pen.
- Wie zoekt, die vindt!
- Tom et Charlotte in het Paleis van Karel van Lotharingen
- Van sinaasappel tot wereldkaart.
5.4 Projecten
In 2010 heeft de educatieve dienst de volgende projecten gerealiseerd al dan niet in
samenwerking met externe partners:
- Open Monumentendag
- Nocturnes ism Brusselse Museum Raad, de bibliotheek opent haar deuren
van 17u30 tot 22u en biedt rondleidingen aan achter de schermen + vrije
toegang in de tentoonstellingen
- Groetjes uit de 18 de eeuw (download uw e-card als herinnering aan uw bezoek
aan het Paleis van Karel van Lotharingen)
5.5 Varia
De dienst Valorisatie en Promotie neemt regelmatig deel aan vergaderingen van de
Brusselse Museumraad, vzw Kunstberg en andere externe organisaties. Op die manier
bouwt ze haar netwerk verder uit wat kan resulteren in nieuwe projecten of
samenwerkingen. Enkele van deze organisaties zijn:
- Vtb-vab cultuur
- Gezinsbond
- Onthaal en Promotie Brussel
- Dienst Monumenten en Landschappen van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest
- Brusselse Museumraad
I5. COMMUNICATIE EN VALORISATIE

- Museum M Leuven
- Vzw Kunstberg
Etc.
5.6 Zaalverhuur aan externen
De afdeling Valorisatie en Promotie coördineert de verhuur van de verschillende zalen
van de Bibliotheek: dit gaat het van tonen van de zalen aan mogelijke huurders, over
het opmaken van offertes en contracten tot het stand-by blijven voor de huurder
tijdesn het evenement.
De Bibliotheek verhuurt het Lipepnsauditorium (capaciteit: 265 zitplaatsen), de
Raadzaal (capaciteit: 30 zitplaatsen), de Audiovisuele zaal (capaciteit: 60 zitplaatsen),
het Auditorium De Greef (capaciteit: 130 zitplaatsen) en de Rotonde van het Paleis van
Karel van Lotharingen (capaciteit: 130 zitplaatsen of 200 staanplaatsen). De zalen
worden enkel tijdens de openingsuren van de Bibliotheek verhuurd.
We geven hieronder enkel het aantal verhuringen in 2010 aan externen mee, terwijl de
zalen uiteraard ook geregeld voor interne meetings werden gebruikt:
Lippensauditorium: 46 verhuringen
Raadzaal: 3 verhuringen
Audiovisuele zaal: 14 verhuringen
Auditorium De Greef: 5 verhuringen
6. Actieve bijdrage aan externe tentoonstellingen
Het wetenschappelijk team en de verschillende patrimoniale afdelingen hebben actief
bijgedragen, door middel van hun adviezen, informatie en expertise, maar ook door de
begeleiding van de uitgeleende stukken, aan de organisatie en het succes van
volgende tentoonstellingen “extra muros”.
a. België
1. "Pas ce soir chéri(e) ?"; Hall des marbres (ULB), Brussel, van 21 januari tot 31 mei
2010.
Bruikleen: 10 Imp
2. "De paus uit de Lage Landen, Adrianus VI (1459-1523). Catalogus bij de
tentoonstelling ter gelegenheid van het 550ste geboortejaar van Adriaan van Utrecht";
Maurits Sabbebibliotheek,
Leuven, van 23 januari tot 20 februari 2010.
Bruikleen: 6 Est 7 Mss 18 Num
3. "Meryon / Canaletto. De stad door de ogen van een etser / Meryon / Canaletto.
L'oeil du graveur sur la ville"; Musée de Louvain-la-Neuve, Louvain-la-Neuve, van 29
januari tot 18 april 2010.
Bruikleen: 3 Est 3 LP
4. "Bij Ensor op bezoek"; Mu.ZEE, Oostende, van 13 februari tot 29 augustus 2010.
Bruikleen: 1 ML
I5. COMMUNICATIE EN VALORISATIE

5. "Henri Ramah -Emile Verhaeren: Les Villages illusoires"; Provinciaal Museum Emile
Verhaeren, Sint-Amands-aan-de-Schelde, van 6 maart tot 30 mei 2010. Bruikleen: 11
Est 8 ML
6. "Het symbolisme in België / Le symbolisme en Belgique"; Koninklijke Musea voor
Schone Kunsten van België, Brussel, van 26 maart tot 27 juni 2010.
Bruikleen: 9 Est 5 ML
7. "Gustave van de Woestyne"; Museum voor Schone Kunsten, Gent, van 27 maart tot
27 juni 2010.
Bruikleen: 1 Est
8. "Des jeux du stade aux jeux du cirque"; Musée du Malgré-Tout, Treignes, van 28
maart tot 14 november 2010.
Bruikleen: 7 Num
9. "Bagage van een Woelige Periode. De Vroege Middeleeuwen";
Universiteitsbibliotheek, Leuven, van 19 april tot 21 mei 2010.
Bruikleen: 10 Num
10. "In orconde der waerheyt... Oorkonden van de armengulde van de Heilig-
Grafparochie in Sint-Truiden, 1400-1650"; Sint-Martenkerk, Sint-Truiden, van 22 april
tot 9 mei 2010.
Bruikleen: 6 Num
11. "Routes van de elegantie tussen het Oosten en het Westen / Itinéraires de
l'élégance entre l'Orient et l'Occident"; Villa Empain, Brussel, van 23 april tot 31
oktober 2010.
Bruikleen: 27 Est
12. "Mémoires d'Orient. Du Hainaut à Héliopolis"; Musée royal de Mariemont,
Morlanwelz, van 7 mei tot 17 oktober 2010.
Bruikleen: 4 Est 1 Imp 1 LP 3 Mss 8 Num
13. "Europe in Brussels. Van federaal werelddistrict tot Europese hoofdstad,
1900-2010 / Europe in Brussels. Du district fédéral du monde à la capitale de
l'Europe, 1900-2010"; Algemeen
Rijksarchief, Brussel, van 10 juni tot 26 november 2010.
Bruikleen: 2 Imp 9 Mss
14. "Indépendance! Congolese verhalen over 50 jaar onafhankelijkheid /
Indépendance! 50 ans d'indépendance racontés par des Congolais"; Koninklijk
Museum voor Midden-Afrika,
Tervuren, van 11 juni 2010 tot 9 januari 2011.
Bruikleen: 2 Num
15. "Au creux de... la manière noire: Anne Dykmans, Maria Pace, Christine Ravaux";
Musée Félicien Rops, Namur, van 12 juni tot 29 augustus 2010.
Bruikleen: 1 Imp
16. "Tram in zicht!"; Venetiaanse gaanderijen, Oostende, van 12 juni tot 14 november
2010.
Bruikleen: 1 Est
I5. COMMUNICATIE EN VALORISATIE

17. "Charles Van der Stappen"; Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België,
Brussel, van 2 juli tot 26 september 2010.
Bruikleen: 1 LP 2 ML 1 Num
18. "Wij zijn goed aangekomen! Vakantiekolonies aan de Belgische kust [1887-1980]";
Provinciaal Cultuurcentrum Caermersklooster, Gent, van 9 juli tot 5 september 2010.
Bruikleen: 5 Imp
19. "Marc Danval, une vie en jazz"; Espace Bernier, Waterloo, van 7 september tot 15
oktober 2010.
Bruikleen: 53 Mus
20. "Pour rire! Daumier, Gavarni, Rops: l'invention de la silhouette"; Musée Félicien
Rops, Namur, van 24 september 2010 tot 9 januari 2011.
Bruikleen: 1 Est
21. "Paul Delvaux. De bronnen van het oeuvre / Paul Delvaux. Aux sources de
l'oeuvre"; Museum van Elsene, Brussel, van 1 oktober 2010 tot 16 januari 2011.
Bruikleen: 1 Est
22. "La Nature exaltée: affiches de la BRB"; Cabinet des Estampes et des Dessins,
Liège, van 1 oktober tot 30 oktober 2010.
Bruikleen: 28 Est
23. "Princess Europe"; Stadhuis, Brussel, van 1 oktober tot 7 november 2010.
Bruikleen: 8 Num
24. "Henry van de Velde and Art Nouveau Bookbinding in Belgium"; Bibliotheca
Wittockiana, Brussel, van 6 oktober 2010 tot 16 januari 2011.
Bruikleen: 5 LP 8 ML
25. "Belichte Stad"; Stadsmuseum, Gent, van 9 oktober 2010 tot 1 mei 2011.
Bruikleen: 6 Est
26. "Jan I Moretus en de strijd om de Plantijnse drukkerij"; Museum Plantin-Moretus,
Antwerpen, van 16 oktober 2010 tot 16 januari 2011.
Bruikleen: 1 Est 1 LP 1 Mss
27. "De Wereld van Lucas Cranach / L'Univers de Lucas Cranach"; Paleis voor
Schone Kunsten, Brussel, van 20 oktober 2010 tot 23 januari 2011.
Bruikleen: 20 Est
28. "Van Eyck tot Dürer. Artistieke uitwisseling tussen de Nederlanden en Oost-Europa
(1430 1520)"; Groeningemuseum, Brugge, van 28 oktober 2010 tot 30 januari 2011.
Bruikleen: 3 Est 1 Mss
29. "Hareng Saur: Ensor en de hedendaagse kunst"; Museum voor Schone Kunsten,
Gent, van 30 oktober 2010 tot 27 februari 2011.
Bruikleen: 1 Est
30. "Tussen Hemel en Hel. Sterven in de middeleeuwen / Entre Paradis et Enfer.
Mourir au Moyen Âge"; Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis, Brussel, van 2
december 2010 tot 24 april
2011.
Bruikleen: 6 Mss
I5. COMMUNICATIE EN VALORISATIE

. Buitenland
1. "Rimbaudmania. L'éternité d'une icône"; Galerie des bibliothèques, Parijs, van 7
mei tot 1 augustus 2010.
Bruikleen: 1 Mss
2. "Legendary Istanbul -From Byzantion to Istanbul: 8000 Years of A Capital"; Sakip
Sabanci Museum, Istanbul, van 5 juni tot 26 september 2010.
Bruikleen: 1 Est
3. "The World of Bruegel In Black and White from the Collection of the Royal Library of
Belgium"; The Bunkamura Museum of Art, Tokyo, van 17 juli tot 29 augustus 2010.
Bruikleen: 147 Est
4. "Apelles am Fürstenhof. Facetten der Hofkunst um 1500 im Alten Reich";
Kunstsammlungen der Veste Coburg, Coburg, van 22 augustus tot 7 november 2010.
Bruikleen: 1 Mss
5. "The World of Bruegel In Black and White from the Collection of the Royal Library of
Belgium"; The Niigata City Museum of Art, Niigata, van 4 september tot 17 oktober
2010.
Bruikleen: 147 Est
6. "Renaissance am Rhein"; LVR-LandesMuseum, Bonn, van 16 september 2010 tot 6
februari 2011.
Bruikleen: 1 CP
7. "Die Staufer und Italien. Drei Innovationsregionen im mittelalterlichen Europa";
ReissEngelhorn-Museen, Mannheim, van 19 september tot 18 december 2010.
Bruikleen: 1 Mss
8. "All that glitters... The Belgian contribution to Greek Numismatics"; Numismatic
Museum, Athene, van 29 september 2010 tot 15 januari 2011.
Bruikleen: 208 Num
9. "Facebook in the Sixteenth Century? The Humanist and Networker of Bonaventura
Vulcanius"; Universiteitsbibliotheek, Leiden, van 14 oktober tot 12 december 2010.
Bruikleen: 1 Mss
10. "The World of Bruegel In Black and White from the Collection of the Royal Library
of Belgium"; The Kyoto Museum Eki, Kyoto, van 22 oktober tot 23 november 2010.
Bruikleen: 147 Est
11. "Imagining the Past in France, 1250-1500"; The J. Paul Getty Museum, Los
Angeles, van 16 november 2010 tot 6 februari 2011.
Bruikleen: 1 Mss
I5. COMMUNICATIE EN VALORISATIE

6. DEELNAME AAN SECTORIELE NATIONALE VERENIGINGEN
CIUF, VOWB en COBIRA
De KB is een actief lid van de Commissie ‘Bibliothèques’ van de CIUF (www.ciuf.be/
cms/commission-bibliotheques) en wordt er op elke voltallige zitting (gemiddeld zes
per jaar) en in verschillende werkgroepen vertegenwoordigd door Lucien Reynhout,
werkleider. De KB is tevens, op zowel aanvullende als afzonderlijke wijze, een actief lid
van het Vlaams Overlegorgaan inzake Wetenschappelijk Bibliotheekwerk (VOWB), de
Vlaamse tegenhanger van de Commissie ‘Bibliothèques’ van de CIUF (http://
vowb.be). Dit orgaan komt even vaak samen en telt eveneens diverse werkgroepen
waarin de KB werd vertegenwoordigd door Bart Op de Beeck.
De heren Patrick Lefèvre, algemeen directeur, Lucien Reynhout en Bart Op de Beeck
vertegenwoordigden de KB afwisselend en in overleg binnen COBIRA (Conferentia
Bibliothecarum Regiae Academicarumque), de koepelstructuur voor
intercommunautaire coördinatie van het CIUF en het VOWB (vier vergaderingen per
jaar).
a. CIUF (Conseil InterUniversitaire Francophone)
Hoewel ze niet aan alle activiteiten van de Commissie ‘Bibliothèques’ van de CIUF
deelneemt, heeft de Koninklijke Bibliotheek haar gerichte samenwerking met dit
Franstalig interuniversitair orgaan voortgezet.
Rallyvre
De gezamenlijke werkgroep ‘Rallyvre’ en ‘Digitalisering’ heeft voortgewerkt aan de
ontwikkeling van het project van een digitaal uitstalraam, een gemeenschappelijke
portaalsite die de bekendheid wil vergroten van de erfgoedverzamelingen van de
universiteitsbibliotheken en van de Koninklijke Bibliotheek (‘Franstalig’ erfgoed). In
2010 hebben de instellingen die deel uitmaken van de werkgroep lijsten voorgesteld
van opmerkelijke stukken in verband met het gekozen thema (onderwijs in de ruime
betekenis van het woord, inclusief scholing, onderzoek enzovoort). De definitieve
selectie mocht niet meer dan 10 stukken per instelling tellen. De partnerbibliotheken
zullen bij die gelegenheid een historisch overzicht van hun verzamelingen voorstellen.
De portaalsite zal de documenten niet integraal digitaliseren; dat blijft een taak van
elke instelling naar dewelke zal worden doorverwezen. De FUNDP hebben aan een
student in de infografie gevraagd om een prototype te maken. Deze site werd
geëvalueerd door de leden van de groep die zich in 2011 zal buigen over de
budgettaire en technische haalbaarheid van het project.
DONum
Het project DONum (Dépôt d’Objets NUMérisés = depot van gedigitaliseerde
objecten) wordt gefinancierd door de BICfB (Bibliothèque Interuniversitaire van de
Franstalige Gemeenschap van België) en heeft tot doel een open instrument te
bouwen voor de toegang tot de gedigitaliseerde werkzaamheden aan de universiteiten
en in de verbonden instellingen (Koninklijke Bibliotheek van België en Musée Royal de
Mariemont). De Koninklijke Bibliotheek is daarbij betrokken als consulent, gelet op
haar ervaring met haar digitale bibliotheek ‘Belgica@kbr.be’, en als ‘bruggenhoofd’, als
gevolg van haar directe betrokkenheid in Europeana.
In 2009 heeft de 1 ste fase van het project toegelaten de haalbaarheid te onderzoeken
van de invoering van DONum in verhouding tot de invoering van de institutionele
6. DEELNAME AAN SECTORIELE NATIONALE VERENIGINGEN

depots (DI) in de drie academies. De Académie Wallonie-Bruxelles had de toelating
gekregen om de uitvoering van de 1 ste fase uit te stellen tot 2011, terwijl de 2 de fase
(begin van het gebruik in productie van de DI voor de gedigitaliseerde objecten via
specifieke codeerinterfaces) werd uitgevoerd door de andere twee academies. In de
3 de fase van het project werd de uitvoering van een zoekinterface en een voor de drie
academies gemeenschappelijke portaalsite (maar beheerd door de ULg), open voor
andere partners, gelanceerd.
Werkgroepen
Conservation partagée des périodiques (CPP) en project UniCat
De partneruniversiteiten hebben zowel hun onderlinge samenwerking als die met de
Vlaamse universiteiten, meer bepaald de Universiteit Antwerpen (UA), voortgezet. Er
werd met name overwogen om de interface te gebruiken die het team van de UA heeft
ontwikkeld. Ook het project UniCat, dat een virtuele collectieve catalogus tussen de
Belgische universiteitsbibliotheken en de Koninklijke Bibliotheek tot stand wil brengen,
wordt voortgezet en zou aanleiding kunnen geven tot overlapping. Een
begeleidingscomité en een technische groep die momenteel wordt samengesteld en
waarin de Koninklijke Bibliotheek evenals de universiteitsbibliotheken van het noorden
en het zuiden van het land vertegenwoordigd zullen zijn, krijgen de opdracht beide
initiatieven op elkaar af te stemmen.
b. VOWB
VOWB (Vlaams Overlegorgaan inzake Wetenschappelijk Bibliotheekwerk)
Voornaamste activiteit in 2010 was de deelname aan het VOWB-pilootproject
'Depotservice voor de Vlaamse bibliotheken met biomedische collecties', dat eind
2006 van start ging. Naast de KBR nemen ook ITG, KULeuven, UA, UGent en VUB
aan het project deel. De werkgroep zette een gedistribueerd bewaarmodel van
biomedische tijdschriften in de steigers, waarbij verschillende partnerbibliotheken
gezamenlijk als depothouder optreden. De instellingen engageren zich om de binnen
de werkgroep gemaakte afspraken te zullen naleven inzake toekomstig
aankoopbeleid, ontsluiting, eventuele deselectie en overdracht van eigen papieren
collectieonderdelen en de beschikbaarheidsstelling in het kader van interbibliothecair
leenverkeer en documentleverantie. Omdat de KBR het Wettelijk Depot van Belgische
tijdschriften verzorgt, wordt zij a priori depothouder van de Belgische biomedische
tijdschriften.
De KBR werkt sinds 2008 actief aan het project mee. Het afgelopen jaar werd de
Biomed-databank up-to-date gebracht voor de tijdschriften die aan de KBR werden
toegewezen, een 400-tal overwegend Belgische titels. Deze werden in de magazijnen
gecontroleerd, en de bezitsinfo werd geactualiseerd in de eigen catalogus. In januari
2010 werd een lijst met nog te corrigeren of toe te voegen titels door Anet, de
beheerder van de Biomed-toepassing, in de Biomed-databank opgeladen. Vanaf
februari vroeg de KBR bij de partners ontbrekende nummers aan voor haar
depottijdschriften.
Binnen de KBR werd eveneens een depotpolitiek opgesteld, waarbij werd vastgelegd
welke tijdschriftvolumes ze wenst te ontvangen en welke volumes eventueel mogen
vertrekken.
In september 2010 kwam de werkgroep samen in het Instituut voor Tropische
Geneeskunde in Antwerpen. Daar werd een stand van zaken gegeven voor elke
partner. Voor de KBR geldt: de helft van de aangevraagde volumes moet nog
6. DEELNAME AAN SECTORIELE NATIONALE VERENIGINGEN

ontvangen en verwerkt worden. De lacunes van KULeuven en UGent moeten nog
aangevuld worden. De holdings van verschillende titels moeten nog aangepast
worden. Voor een 20-tal titels wil de KBR een andere depothouder voorstellen.
In het najaar van 2011 wordt opnieuw samengekomen.
Forum van de Bibliotheken van de Federale overheidsdiensten en van de
Federale wetenschappelijke instellingen
De KBR nam in 2010 verder deel aan de tweemaandelijkse vergaderingen van het
Forum van federale bibliotheken, waarin onderwerpen die alle bibliotheken
aanbelangen op informele wijze worden besproken en expertise wordt uitgewisseld.
De KBR was medevoorzitter (Michel Fincoeur), medesecretaris (Imke Hansen) en
zorgde voor de vertaling naar het Frans van alle administratie (Carine Van Bellingen).
Het Forum verwelkomde in 2010 een nieuw lid: de bibliotheek van het Rijksinstituut
voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering.
De belangrijkste realisatie van het Forum tot op heden is de gemeenschappelijke
catalogus van de federale bibliotheken (www.bib.belgium.be). De KBR leverde ook in
2010 driemaandelijks data aan deze catalogus, voor de eigen instelling en voor andere
federale instellingen met Vubiscatalogi (het Algemeen Rijksarchief, het
Muziekinstrumentenmuseum, het Studie- en Documentatiecentrum Oorlog en
Hedendaagse Maatschappij en de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van
België). Doordat de KBR in haar Vubis-catalogus een rechtstreekse link plaatste naar
de gemeenschappelijke catalogus, ging het aantal aanvragen voor de KBR aanzienlijk
omhoog. Ze ontving in 2010 997 documentaanvragen, op een totaal van 2006
aanvragen voor alle instellingen. De KBR leverde het afgelopen jaar 148.370 nieuw
gecreëerde records. Eind 2010 bedroeg het totaal aantal items van de KBR in de
catalogus 1.635.728 records, wat 42% van het totaal aantal records in de catalogus
uitmaakte.
De gemeenschappelijke catalogus werd genomineerd bij de categorie “catalogi” van
de eerste Vlaamse Bib Awards, die op 13 december 2010 in de Bibliotheekschool van
Gent werden uitgereikt.
Op 18 mei 2010 organiseerde het Forum voor de derde keer een "Dag van de
bibliothecaris", een ontmoetings-/studiedag voor het uitvoerende personeel van de
verschillende federale bibliotheken. Er waren een 70-tal deelnemers. De voormiddag
en lunch werd verzorgd door de FOD Werkgelegenheid. De voormiddag bestond uit
zes ateliers rond het onderwerp ‘Toekomst van de bibliotheken’. 's Namiddags werden
de deelnemers uitgenodigd voor een filmvoorstelling in het Koninklijk Filmarchief. De
leverancier van de gemeenschappelijke catalogus, Cipal, nam de kosten van de dag
op zich.
Sectie WDI VVBAD
De KBR is vertegenwoordigd in de sectie Wetenschappelijke en Documentaire
Informatie van de VVBAD. Activiteiten in 2010 waren o.a. het opzetten van
thematische werkgroepen voor vakbibliothecarissen, het voorbereiden van
studiedagen, en het opvolgen van evoluties inzake bv. auteursrecht en copyright.
Contactgroep van het FNRS Documents rares et précieux.
De leden van de contactgroep van het FNRS ‘Documents rares et précieux’, onder het
voorzitterschap van Claude Sorgeloos, hebben deelgenomen aan hun jaarlijkse
6. DEELNAME AAN SECTORIELE NATIONALE VERENIGINGEN

vergadering met als thema Commerce et esthétique du livre, op 19 november. Op de
zitting die tijdens de voormiddag plaats had in de Koninklijke Bibliotheek van België
was professor Johannes Frimmel aanwezig, van wie het exposé handelde over La
librairie à Vienne entre 1815 et 1848. De namiddagzitting had plaats in de Bibliotheca
Wittockiana en was gewijd aan het exposé van Pascal de Sadeleer, commissaris van
de tentoonstelling Henry van de Velde : la reliure Art nouveau en Belgique (1893-1900).
Koninklijk Belgisch Genootschap voor Numismatiek
Het Penningkabinet bleef één zaterdag per maand plaats bieden voor de
vergaderingen van het Koninklijk Belgisch Genootschap voor Numismatiek, waarvan
Johan van Heesch en François de Callataÿ beiden ondervoorzitter in functie zijn.
Internationale sectoriële verenigingen
RILM
De Muziekafdeling van de Koninklijke Bibliotheek van België is de Belgische zetel van
het RILM (Répertoire international de la littérature musicale), een bibliografisch
instrument m.b.t. de volledige wereldwijde wetenschappelijke literatuur over muziek
van 1967 tot heden). De afdeling is belast met het toezicht op de inzameling van
gegevens betreffende de Belgische musicologische literatuur, in samenwerking met de
centrale redactie van het RILM in New York.
Dankzij het werk van Catherine Vermoere bleef de Muziekafdeling in 2010 actief
betrokken bij het RILM en werden 83 recensies ingevoerd in de databank van het
RILM. Voorts werd het activiteitenverslag van België voor 2009-2010 opgesteld.
RISM
De Muziekafdeling van de Koninklijke Bibliotheek van België vertegenwoordigt en
coördineert de werkzaamheden van het RISM (Répertoire international des sources
musicales) in België. Het RISM is een internationaal project en heeft tot doel om de
gedrukte muziek, handschriften en geschriften betreffende de muziektheorie, van het
ontstaan tot 1800 (1850), te lokaliseren, te identificeren en te beschrijven. De
resultaten worden op papier, op cd-rom of online gepubliceerd en kunnen worden
geraadpleegd in de Muziekafdeling van de Koninklijke Bibliotheek van België. De
Muziekafdeling heeft deelgenomen aan de lancering van het nieuwe internetportaal
van het RISM, door twee teksten te leveren die in juni 2010 een plaats kregen in de
rubriek ‘news’ en die nog steeds toegankelijk zijn: ‘The Royal Library of Belgium
(Brussels) acquires the music collection of the Belgian jazz specialist Marc Danval’ en
‘Discovery of Joseph Haydn’s original manuscript for the pieces Hob. XIX :1 and Hob.
XIX :2 (Royal Library of Belgium, Brussels)’.
INTERNATIONAL ASSOCIATION OF MUSIC LIBRARIES, ARCHIVES AND DOCUMENTATION
CENTRES
De Muziekafdeling van de Koninklijke Bibliotheek van België is het Belgische lid van
de IAML (International Association of Music Libraries, Archives and Documentation
Centres). In 2010 is Marie Cornaz toegetreden tot de discussielijst van deze
organisatie. Zo kon ze niet alleen de actualiteit op dit domein volgen, maar kon ze ook
verslag uitbrengen over de activiteiten van de Muziekafdeling van de Koninklijke
Bibliotheek.
6. DEELNAME AAN SECTORIELE NATIONALE VERENIGINGEN

7. ONDERZOEKSPROJECTEN
1. Europese projecten
Naast de deelname van de KB aan de zeer belangrijke Europese projecten TEL (‘The
European Library’) en Europeana :
Project van de Europese Commissie / ICT-Policy Support Programme.
“Europeana Regia: a digital collaborative library of royal manuscripts in Medieval
and Renaissance Europe”.
In 2010 is het Handschriftenkabinet voortgegaan met het project Europeana Regia. Dit
project, gelanceerd in 2009, heeft tot doel om handschriften en gedrukte werken uit
verschillende grote vorstelijke bibliotheken van de middeleeuwen en de renaissance
op virtuele wijze samen te brengen. Tegen 2012 zal het zowel onderzoekers als het
grote publiek toegang bieden tot die werken. Onder leiding van de Bibliothèque
nationale de France brengt Europeana Regia vijf Europese bibliotheken samen
(Bibliothèque nationale de France, Koninklijke Bibliotheek van België, Bayerische
Staatsbibliothek, Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel en Biblioteca Historica van de
Universitat de Valencia). Het project heeft betrekking op circa 900 handschriften die
getuige zijn van de politieke, culturele en artistieke geschiedenis van Europa. Het
project focust op drie gehelen die vandaag in Europa verspreid zijn: de Karolingische
handschriften (425 handschriften), de handschriften van de Librije van het Louvre ten
tijde van Karel V en Karel VI (167 handschriften) en de bibliotheek van de Aragonese
koningen van Napels (282 handschriften).
In het kader van dit project zal de Koninklijke Bibliotheek van België 30 Karolingische
handschriften en 8 handschriften uit de verzamelingen van Karel V van Frankrijk
digitaliseren. In totaal gaat het om bijna 15.000 pagina’s die de digitale bibliotheek
Belgica, die één jaar geleden werd ingehuldigd, zullen verrijken.
De digitale beelden, gemaakt op basis van de originele handschriften, zullen worden
begeleid door metadata die de handschriften en hun inhoud beschrijven. De gegevens
zullen toegankelijk zijn op de websites en in de databanken van de
partnerbibliotheken (Gallica, Belgica, Manuscripta Medievalia…) en via de Europese
bibliotheek Europeana. Met het oog op de uitvoering van dit project moeten de
partners beslissingen nemen betreffende de te volgen methodologie en moeten ze
gemeenschappelijke processen definiëren met betrekking tot verschillende aspecten
van de digitalisering en de catalogisering (structuur van de metadata, meertaligheid,
indexering…).
Het project heeft een budget van 3.400.000 euro en krijgt een toelage van de
Europese Commissie ten belope van 50%. De Bibliothèque nationale de France is
belast met de algemene coördinatie. Van haar kant is de Koninklijke Bibliotheek van
België belast met de coördinatie van een van de technische luiken van het project, nl.
de integratie van de digitale beelden in de databanken en de systemen van de
bibliotheken.
In het kader van het project Europeana Regia heeft Ann Kelders de volgende taken
gerealiseerd:
- administratieve en wetenschappelijke opvolging van het project en beschrijving
van de betrokken handschriften (minimale metadata);
- deelname aan de ‘kickoffvergadering’ (Parijs, BnF, 18-19/1/2010);
7. ONDERZOEKSPROJECTEN

- lid van de projectdelegatie bij de onderhandelingen met het team van
Europeana (Den Haag, Koninklijke Bibliotheek, 11/02/2010);
- vertegenwoordiging van het project op de vergadering van de Advisory Task
Group van het CERL (Berlijn, Staatsbibliothek, 12/3/2010);
- deelname aan het colloquium La numérisation du patrimoine écrit in het Institut
National du Patrimoine (Parijs, Institut National du Patrimoine, 30-31/3/2010).
Conferentie over La reconstitution virtuelle d'une bibliothèque perdue: la
librairie de Charles V;
- presentatie van het project voor EDLNet Vlaanderen (Brussel, FARO, 2/4/2010);
- deelname aan de vergadering van de Project Management Board (Rome,
Biblioteca Nazionale Centrale, 27/05/2010);
- organisatie (met B. Bousmanne) van de vergadering met de verschillende
groepen van de doelgroep van het project (Brussel, KBR, 22/09/2010);
- deelname aan de verschillende vergaderingen via Skype in het kader van het
project.
Project “European Monetary Unifications from Antiquity to modern Times”
Samen met 27 andere landen werd een Europees project “European Monetary
Unifications from Antiquity to modern Times” aangevraagd via het CNRS-Frankrijk bij
COST, European Cooperation in Science and technology.
Zie o.a. de voorstelling op YouTube: http://www.youtube.com/watch?
v=O1EOr1mT_Kc
Het gaat om een tweede poging nadat de eerste aanvraag werd afgewezen.
2. Andere collectieve Belgische en internationale onderzoeksprojecten
Project “City and society in the Low Countries 1200-1800: space, knowledge,
social capital”.
Sinds maart 2007 neemt het Handschriftenkabinet deel aan het project
Interuniversitaire attractiepool (fase VI.32), getiteld City and society in the Low
Countries 1200-1800: space, knowledge, social capital. ( http://
www.cityandsociety.be). We vermelden ter herinnering dat dit wetenschappelijk
programma wordt gefinancierd door het Federale Wetenschapsbeleid en wordt
gevoerd door de Université libre de Bruxelles, de Universiteit Gent, de Universiteit
Antwerpen, de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten en de Koninklijke Bibliotheek
van België. In het kader van dit programma verricht Céline Van Hoorebeeck
postdoctoraal onderzoek naar de toepassingen van het geschrift in het ontstaan van
de moderne Staat en naar de geschiedenis van de bibliotheken, het boek en de
leesgewoonten bij verschillende sociaal-politieke groepen in Frankrijk en in de
Zuidelijke Nederlanden in de 15 de en 16 de eeuw. De promotoren van dit IUAP-project
voor de Koninklijke Bibliotheek van België zijn Patrick Lefèvre (Algemeen directeur) en
Bernard Bousmanne (Functionele chef - Handschriftenkabinet). In het kader van dit
project heeft Céline Van Hoorebeeck gewerkt aan de publicatie van haar
doctoraatsthesis Livres et lectures des fonctionnaires des ducs de Bourgogne, ca
1420-1520, in 2012 te verschijnen in de reeks Texte, Codex & Contexte bij de
Uitgeverij Brepols. Eind 2010 stond David Kusman (doctor in de geschiedenis) in voor
de deelname van de Koninklijke Bibliotheek van België aan dit project, ter vervanging
van Céline Van Hoorebeeck die eind september werd aangeworven in het kader van
het project Scriptum Bruxellis.
7. ONDERZOEKSPROJECTEN

Project « Scriptum Bruxellis. Production, distribution et usages du livre
manuscrit à Bruxelles au XVe siècle » Programma Interuniversitaire attractiepool
(IUAP fase VI/32)
In 2010 is de Handschriftenafdeling voortgegaan met het onderzoeksproject Scriptum
Bruxellis. Production, distribution et usages du livre manuscrit à Bruxelles au XVe
siècle in het kader van de Onderzoeksprogramma’s en –acties in de federale
wetenschappelijke instellingen. Dit project was in 2010 in handen van Céline Van
Hoorebeeck. De promotoren voor de Koninklijke Bibliotheek van België zijn Bernard
Bousmanne (Handschriftenkabinet – hoofdpromotor) en Michiel Verweij
(Handschriftenkabinet – co-promotor).
Het project Scriptum Bruxellis betreft het aan het licht brengen en de analyse van de
productie, de verspreiding en de gebruiken van het handgeschreven boek te Brussel
in de 15 de eeuw. Het project heeft drie grote assen. Enerzijds gaat het erom de
productie van handschriften in Brussel te reconstrueren door het vaststellen van de
omvang ervan, de werking, de typologie en de eigenschappen. De identificatie van het
sociaal-cultureel profiel van de in Brussel actieve ambachtslieden van het boek
(perkamentmakers, kopiisten, verluchters, boekbinders, boekhandelaars…, leken of
geestelijken) en van het profiel van hun Brusselse klanten-lezers (hertogelijke familie,
hoge adel, stedelijke bourgeoisie, ambtenaren, tussengroepen, clerus)
vertegenwoordigt het tweede luik van het project. Tot slot moeten op basis van deze
gegevens de culturele stromen worden geïdentificeerd evenals de netwerken van
relaties die, via de boekgebruiken, ontstonden tussen actoren in het Brussels stedelijk
milieu en Brabant.
Programma in samenwerking met het Musée Félicien Rops in Namen en de
Provincie Namen
Nadat een overeenkomst werd opgesteld tussen de Koninklijke Bibliotheek van België
en het Musée Félicien Rops (Provincie Namen), is het Handschriftenkabinet begonnen
met een grote campagne voor het digitaliseren van de briefwisseling van de Belgische
schilder en graveur Félicien Rops (1833-1898). Het Musée Félicien Rops is immers al
enkele jaren bezig met de publicatie van de integrale en geannoteerde briefwisseling
van de kunstenaar.
Het Handschriftenkabinet werkt ten volle mee aan dit project met de digitalisering van
meer dan 2.000 autografen van Félicien Rops, d.i. de grootste verzameling brieven
van de graveur die tot op heden wordt bewaard. Er wordt ook gewerkt aan een
databank die deze uitgebreide verzameling inventariseert. Op termijn zullen de
gerealiseerde afbeeldingen worden opgenomen in Belgica en op een website worden
geplaatst die het museum in Namen volledig wil wijden aan Rops. Deze
digitaliseringscampagne is van start gegaan in 2010 en zal het mogelijk maken de
documenten beter te bewaren en ze nog toegankelijker te maken voor het publiek en
voor onderzoekers.
Het is de bedoeling om de vzw Archives et Musée de la Littérature te betrekken bij dit
project (honderden brieven van Rops die deel uitmaken van het erfgoedfonds van de
KBB zijn in bewaring gegeven bij voornoemde vzw).
7. ONDERZOEKSPROJECTEN

Project NGI
In 2009 werd op initiatief van uitgeverij Lannoo-Racines, in samenwerking met het
NGI, een facsimile uitgegeven van het handgeschreven exemplaar van de
Kabinetskaart van graaf Jozef de Ferraris opgedragen aan Karel van Lotharingen. De
kaart is ook toegankelijk via Belgica. W. Bracke schreef de inleiding voor het facsimile.
Een heruitgave van de Ferrarisatlas werd besproken in 2010.
Project Bibliotheek Campus Heverlee
Contact werd genomen met de bibliotheek voor het scannen van de leggers van
Popp.
Project Cartesius
Het Cartesius-project is een gezamenlijk initiatief van het Algemeen Rijksarchief, het
Koninklijk Museum voor Midden Afrika, het Nationaal Geografisch Instituut en de
Koninklijke Bibliotheek, en kadert in een strategische reflectie over een grotere
samenwerking tussen de instellingen. Het is de bedoeling om via de excellentiepool
de belangrijke cartografische collecties betreffende België en Midden-Afrika van de
vier instellingen via eenzelfde website digitaal toegankelijk te maken voor het grote
publiek. In 2010 werd het protoype voor de website opgemaakt. Benoît Pigeon volgde
de zaak op.
Project Philippe Vandermaelen
Marguerite Silvestre werd aangeworven voor het onderzoeksproject met als titel Het
Etablissement géographique de Bruxelles, een wetenschappelijke instelling in het
jonge België. Het project heeft tot doel aan te tonen hoe een private onderneming, het
Etablissement géographique de Bruxelles, een antwoord heeft kunnen vinden op de
noden van het jonge België op het vlak van de cartografie, maar ook algemeen op het
wetenschappelijke vlak. De voortrekkersrol van de instelling en haar stichter Philippe
Vandermaelen wordt geplaatst in het breder kader van de vorming van de Belgische
identiteit en van de oprichting van de wetenschappelijke instellingen van het
koninkrijk, in de eerste plaats van het Nationaal Geografisch Instituut (NGI), toen nog
het Dépôt de la Guerre. In 2010 bereidde Marguerite Silvestre de publicatie voor van
de inventaris van de exemplaren van de Atlas universel die in de Koninklijke
Bibliotheek worden bewaard.
FWO-project UGent
Het FWO-project De Kabinetskaart van Ferraris onder de loupe, nieuw onderzoek in
het licht van nieuwe technieken (Directeur : Prof. Ph. De Maeyer, UGent, afdeling
Aardrijkskunde), waarvan W. Bracke codirecteur is, ging dit jaar van start. Op 26 maart
vond een eerste vergadering plaats en een gemeenschappelijk artikel over de opmaak
van een moderne legende voor de Kabinetskaart werd voorbereid.
Project Georeferraris
In samenwerking met het NGI en het Vito (Vlaams instituut voor technologisch
onderzoek) diende de afdeling Kaarten en plans bij de administratie
Wetenschapsbeleid in het kader van het onderzoeksprogramma Stereo II een voorstel
in met als titel Crowd sourcing for georeferencing of old maps. Het project had tot
doel om de mogelijkheden van crowd sourcing te onderzoeken met het oog op de
7. ONDERZOEKSPROJECTEN

creatie van ruimtelijke data met meerwaarde. Dit project werd niet weerhouden, maar
kreeg heel positieve kritiek. Het zal in 2011 opnieuw worden ingediend.
Project “Facsimile van de stadsplannen van Jacob van Deventer”
Eind 2009 aanvaardde de directie het voorstel om voor de Zuidelijke Nederlanden een
nieuw facsimile uit te geven van de stadsplannen van Jacob van Deventer (16 de eeuw).
De stadsplannen van de ‘Nederlandse’ en ‘Duitse’ steden werden in de laatste twee
decennia al in facsimile uitgegeven door collega’s uit het buitenland. Met dit project
beoogt de afdeling Kaarten en plans om deze reeks verder te zetten en ook de 96
resterende stadsplannen van ‘Belgische’ en ‘Noord-Franse’ steden in facsimile uit te
geven. Op die manier kan dit unieke cartografische erfgoed beter en op
wetenschappelijk verantwoorde wijze ter beschikking worden gesteld van
onderzoekers en ook van het brede publiek. Belangrijk is tevens dat de stadsplannen
zelf centraal zullen staan. Deze unieke 16de-eeuwse documenten worden immers
geduid in het licht van de actuele stand van het onderzoek over de betrokken steden.
Een samenwerkingsverband met de nationale bibliotheek te Madrid waar een deel van
plannen wordt bewaard, is een voorwaarde voor het welslagen van dit initiatief.
In 2010 werd op 8 maart een lanceringsvergadering gehouden waaraan o.a. Bram
Vannieuwenhuyzen, Philippe Demaeyer en Eric Thoen deelnamen.
Project “Het boek in België, 1875-2005: een kwantitatieve analyse van de
Belgische Bibliografie”
Ook in 2010 werd verder onderzoek geleverd naar de publicaties aanwezig in de
collecties van de Belgische Bibliografie. Dit gebeurde aan de hand van een analyse
van het databestand van de Belgische Bibliografie van 1875 tot 2005. Hierbij werden
de resultaten geanalyseerd en werden de belangrijkste tendensen doorheen de tijd in
kaart gebracht. In het jaarverslag van 2009 werd reeds uitgebreid ingegaan op de
evolutie en de reeds bekomen resultaten van dit onderzoeksproject. Onderstaande
resultaten geven dan ook het verdere verloop van het project weer en focussen vooral
op de verwezenlijkingen en resultaten die tijdens het jaar 2010 tot stand kwamen.
- Als inleiding op het onderzoek en om de resultaten en informatie in de geschiedenis
van de Koninklijke Bibliotheek te kunnen kaderen, werd er een hoofdstuk geschreven
aangaande de geschiedenis van de Belgische Bibliografie en het Wettelijk Depot.
Hierbij werd vooral aandacht besteed aan de geschiedenis en evolutie van deze beide
afdelingen doorheen de tijd. Er werd echter ook een deeltje gewijd aan de digitale
revolutie en de gevolgen hiervan op de werking van de Belgische Bibliografie en het
Wettelijk depot. Als vergelijkingsmateriaal is ook ingegaan op andere landen en hoe
een nationale bibliografie daar georganiseerd wordt. Ook de wetteksten die het
wettelijk deponeren regelen, komen in dit hoofdstuk aan bod.
- Onderzoeksvraag A aangaande de omvang van de boekenmarkt, werd reeds in
2009 afgerond.
- Ook onderzoeksvraag B (omvang van de boekenmarkt per taalgroep) was in 2009
reeds in een vergevorderd stadium van voltooiing. Enkel het aspect van de taal als
regionaal gegeven en het gegeven van de vertalingen werden in 2010 nog verder
uitgewerkt. Het antwoord op de vraag of er al dan niet meer Italiaanse boeken werden
uitgegeven in streken die historisch te linken zijn aan de mijnbouw, is negatief. Er is
immers geen verband teruggevonden tussen de plaats van uitgave en de Italiaanse
taal. In het tweede luik van deze onderzoeksvraag aangaande de vertalingen werd er
zowel per taal als per jaar gewerkt. Dit wil zeggen dat er enerzijds een rangschikking
7. ONDERZOEKSPROJECTEN

werd gemaakt van de meest voorkomende talen waarin de vertalingen zijn verschenen
en anderzijds nagegaan werd in welke jaren het aantal vertalingen het hoogste lag.
Deze gegevens zijn in grafieken gegoten, geanalyseerd en naar een tekst vertaald.
- In het onderdeel uitgeverij werd het hoofdstuk betreffende de geografische
distributie (onderzoeksvraag C) in 2010 verder afgewerkt. De data waren reeds in 2009
bekomen maar werden nu in een wetenschappelijke tekst verwerkt. Deze
onderzoeksvraag werd gelinkt aan vraag D aangezien beide vragen erg dicht bij elkaar
lagen. Beide onderwerpen werden uiteindelijk toch apart behandeld. In C zal de focus
liggen op de geografische verspreiding, dit wil zeggen de plaats waar de publicaties
werden uitgegeven. Allereerst werd nagegaan hoeveel steden juist vertegenwoordigd
zijn in de gegevens van de Belgische Bibliografie. Aan de hand van alfabetische
rangschikking werd duidelijk dat bijna alle steden of gemeenten wel eens in de
gegevens voorkomen en dat ook buitenlandse plaatsnamen voorkwamen. Welke
steden dan uiteindelijk het meeste publicaties achter hun naam hebben, vormt het
onderwerp van een tweede punt binnen deze onderzoeksvraag. Zo kon worden
nagegaan welke voorbeelden waren van belangrijke uitgeverscentra in Vlaanderen,
Wallonië of het buitenland. Deze resultaten werden tevens vergeleken met het aantal
inwoners in de betreffende steden en het feit of er al dan niet een universiteit aanwezig
was. Dit om te onderzoeken of deze factoren een invloed hebben op het aantal
uitgaven daar, wat inderdaad het geval bleek.
- Vraag D met het aantal uitgevers en aantal publicaties per uitgever, werd eveneens
afgerond en in een tekst vervat. Omdat het bijna onmogelijk was een ordening te
maken per uitgeverij werd er slechts van een aantal steden in detail nagegaan welke 5
uitgeverijen de grootste productie hadden. Nadien werd er een bepaalde uitgeverij
uitgelicht die dan als illustratie diende en waarbij het belang werd aangetoond
afgaande op de geschiedenis van de instelling en het aantal publicaties dat werd
vertegenwoordigd. Het deel betreffende de omvang van fondsen, vermenging van
fondsen en co-edities dat eveneens tot deze onderzoeksvraag behoort, was praktisch
niet haalbaar om uit te werken. De data in de databanken lenen zich niet voor een
makkelijke opzoeking van deze gegevens. Dit deel zal dus niet diepgaand behandeld
worden maar vormt eventueel wel een interessante uitbereiding op dit onderzoek.
- Vraag H betreffende de verhouding tussen de reguliere en grijze literatuur werd
eveneens binnen het deel ‘uitgeverij’ behandeld. Zoals reeds in vorig jaarverslag werd
vermeld, is het zeer moeilijk volgens de methodiek die in de andere vragen is gebruikt,
een volledige lijst te maken van ‘grijze literatuur’. Daarom werd gekozen voor een
eerder theoretische aanpak waarbij de problematiek aan de hand van relevante
literatuur werd toegelicht. Er werd wel een steekproef gedaan met als criterium het
ontbreken van een ISBN-nummer. Deze aanpak geldt enkel voor de periode waarin
het wettelijk depot reeds bestond en kan helaas weinig vertellen over de voorgaande
periode van 1875 tot 1966.
- Wat het betreft het deel aangaande de auteurs van de publicaties van de Belgische
Bibliografie werden de onderzoeksvragen E en F die respectievelijk bet aantal
publicaties per auteur in België en in het buitenland behandelen, ook in 2010
aangepakt. Ook hier bleek de immense hoeveelheid gegevens weer problematisch bij
de verwerking, vooral bij vraag E. Er werd dan ook gekozen voor een meer algemene
aanpak die de problemen met betrekking tot deze onderzoeksvraag aanhaalt en een
andere werkwijze probeert voort te stellen. Dit hoofdstuk vraagt nog een aantal
aanpassingen die in het begin van 2011 zullen worden afgerond.
- Het aantal publicaties per auteur in het buitenland ( onderzoeksvraag F) is een vraag
waar wel een antwoord op basis van de databankgegevens kon worden geformuleerd.
7. ONDERZOEKSPROJECTEN

Hoewel er geen lijst van auteursnamen met hun publicaties werd opgesteld, kon toch
een beeld worden geschetst van de buitenlandse uitgaven aanwezig in de Belgische
Bibliografie. Bij de uitwerking werd immers vertrokken vanuit het publicatieland en niet
vanuit de auteur. Belgen die in het buitenland publiceren, hebben immers vanaf 1966
ook de verplichting hun publicaties neer te leggen bij het Wettelijk Depot. Aan de hand
van de gegevens in welk land een boek is uitgegeven, kon een rangschikking van de
meest voorkomende publicatielanden buiten België worden opgesteld. Deze
resultaten werden dan geanalyseerd en gekoppeld aan andere vragen uit het
onderzoek zoals bijvoorbeeld het gegeven van de publicatietaal ( vraag B).
- Het deel ‘vormelijke aspecten’ behelst 3 verschillende onderdelen waarvan
onderzoeksvraag I en K, die respectievelijk de prijzen van de publicaties in de
Belgische Bibliografie en de collatiegegevens van de publicaties onderzoeken, reeds
werden afgewerkt in 2009 en 2010. Zij zullen aan het einde van het onderzoek nog wel
licht aangepast worden om bijvoorbeeld kleine overlappingen met andere
hoofdstukken weg te werken.
- Onderzoeksvraag G aangaande de types van de publicaties is reeds helemaal
afgewerkt qua datamateriaal. Het verwerken en uitschrijven van deze gegevens is ook
bijna voltooid op een paar alinea’s na die nog verder worden uitgeschreven. Dit deel
werd opgedeeld in een analyse van enerzijds het type drager en anderzijds het type
publicaties die voorkomen in de Belgische Bibliografie. Ook wordt er in dit hoofdstuk
bijzondere aandacht besteed aan de introductie van de elektronische dragers en de
evolutie ervan in de laatste jaren van de onderzochte periode. De speciale types van
dragers zoals partituren en kaarten zullen ook kort worden toegelicht in dit hoofdstuk
van het eindverslag.
- De laatste vraag inzake de onderwerpen van de publicaties (onderzoeksvraag J in de
projectomschrijving) is eveneens bijna afgerond. De data zijn geanalyseerd en worden
momenteel in een tekst verwerkt. Hierbij zal vooral aandacht worden besteed aan de
verschuiving tussen de fictie en non-fictie publicaties. Als inleiding wordt ook de
ordening van de onderwerpsclassificaties onder de loep genomen omdat dit systeem
doorheen de geschiedenis van de Belgische Bibliografie vaak is gewijzigd. Ook de
hypothese van de terugval van de secundaire geletterdheid ten voordele van de strips
en populaire non-fictie zal onder dit hoofdstuk aan bod komen.
- Naast het afwerken van de redactie dient er nog een algemeen besluit geformuleerd
te worden evenals een inleiding. Uiteraard moeten er hier en daar ook nog
aanpassingen aan de teksten en voetnoten worden uitgevoerd om een vlotte
leesbaarheid te bereiken. Als laatste zal de lay-out aangepakt worden. Het eindverslag
van dit onderzoek zal dan ook in het voorjaar van 2011 helemaal kunnen worden
afgerond.
Project “In de Vier Winden” (1550 – 1600). De eerste Antwerpse
prentenuitgeverij op wereldschaal”
‘Aux quatre vents’. De eerste Antwerpse prentuitgever op wereldschaal (1550-1600) is
een project gefinancierd door Federaal Wetenschapsbeleid en uitgevoerd door J. Van
Grieken (promotoren: G. Denhaene ; J. Van der Stock). Het project heeft als doel de
output van het uit kunst- en cultuurhistorisch oogpunt uitermate belangrijke
prentuitgeversbedrijf van Hieronymus Cock opnieuw in kaart te brengen. Op basis van
de rijke collectie van het prentenkabinet van de KBR werden nieuwe gedetailleerde
beschrijvingen opgesteld van de prenten uitgegeven bij ‘Aux quatre vents’. Aan de
hand van deze gegevens en een grondige analyse van gerelateerde
archiefdocumenten is men tot nieuwe inzichten gekomen over onder meer de
7. ONDERZOEKSPROJECTEN

commerciële organisatie van prentuitgevers in de tweede helft van de 16 de eeuw. In
2010 werd de beschrijving van de stukken in de collectie van de KBR voltooid.
Daarbuiten werden ter referentie enkele andere belangrijke collecties (Antwerpen, Luik,
New York, Wenen) geconsulteerd. Verder werd vooruitgang geboekt met de
identificatie van de in archiefstukken vermeldde drukplaten en met de analyse van
prijsgegevens in deze documenten. De resultaten van dit deel van het onderzoek
zullen worden gepresenteerd in het kader van de studiedag The Printed Image within
a Culture of Print: Prints, Publishing and the Early Modern Arts in Europe, 1450 – 1700
in het Courtauld Institute of Arts in Londen op 9 april 2011. In 2010 werden ook
voorbereidingen getroffen voor de conversie van de databankgegevens naar het
bibliotheeksysteem en voor de verdere digitalisering en valorisering van het
collectieonderdeel ‘Aux quatre vents’ in de KBR. Als sluitstuk van dit project wordt een
tentoonstelling voorzien in het voorjaar van 2013. In de loop van 2010 werd reeds aan
de voorbereiding hiervan gewerkt (uitgeschreven tentoonstellingsconcept, lijst met
exponaten en bruiklenen, powerpointpresentatie, concepten voor wetenschappelijke
catalogus en studiedag).
Project ‘The World of Bruegel in Black and White from the collection of the Royal
Library of Belgium’
Het Prentenkabinet was mede-organisator van de tentoonstelling The World of
Bruegel in black and white from the Collection of the Royal Library of Belgium – Japan,
Tokyo (The Bunkamura Museum) – Niigata (The Niigata City Museum of Art) – Kyoto
(Kyoto Museum Eki), 17.07.2010 – 23.11.2010. 147 prenten uit de collectie en 3
prenten uit het prentenkabinet van de stad Luik werden er tentoongesteld. De afdeling
nam ook een groot deel van de notities en artikels van de catalogus voor haar
rekening en stond de Japanse collega’s bij in hun onderzoek. Meer dan 110.000
geïnteresseerden bezochten de tentoonstelling en 16.000 exemplaren van de
catalogus werden verkocht.
Project « Imprimeurs en Brabant, Flandre et Hainaut (1473-ca 1520). PAI: City
and society in the Low Countries, 1200-1800: space, knowledge, social capital”
Van 1 januari 2007 tot 31 december 2010: thesis van Renaud Adam, Imprimeurs en
Brabant, Flandre et Hainaut (1473-ca 1520). PAI: ‘City and society in the Low
Countries, 1200-1800: space, knowledge, social capital’ (Project VI.32). Interuniversity
Attraction Poles Programme (IUAP), VI, 32, Belgium Science Policy:
www.cityandsociety.be.
Project « La médaille historique en Belgique (1830 à nos jours) : les ateliers
bruxellois -- Historiepenningen in België (1830-heden): de Brusselse
productiehuizen (project POD Actie 1) »
Dit project kadert in een langlopend onderzoek waarbij het Penningkabinet de
penningproductie in België (19 de en 20 ste eeuw) in kaart tracht te brengen door zowel
de collecties te digitaliseren, als het bijhouden van een register van hedendaagse
kunstenaars en archiefonderzoek naar Belgische en meer in het bijzonder Brusselse
productiehuizen. De voor dit project aangeworven “bijgevoegde vorser” is Cécile
Arnould, die naast haar onderzoek naar de Brusselse productieateliers ook
verantwoordelijk was (in samenwerking met de andere leden van het team van het
Penningkabinet) voor de digitalisering van dit belangrijke collectieonderdeel. Haar
mandaat als bijgevoegd vorser liep af in december 2010.
7. ONDERZOEKSPROJECTEN

Activiteitsverslag
Inleiding
Penningen, die geslagen werden om gebeurtenissen of belangrijke figuren te
gedenken, zijn gewoonlijk muntvormige voorwerpen die echter geen wettige
betaalmiddelen zijn. Het Penningkabinet van de Koninklijke Bibliotheek van België
bewaart meer dan 38.000 dergelijke voorwerpen. Circa 20.000 van die penningen
werden tussen 1830 en 2000 in België geslagen. Rond de eeuwwisseling (19de-20ste
eeuw) werd de productie van penningen geïndustrialiseerd en profiteerde ze van
talrijke mechanische uitvindingen. Die belangrijke technische vorderingen
liberaliseerden de productie van dergelijke voorwerpen en stimuleerden hun
verspreiding. België nam volop deel aan die ontwikkeling en het begin van de 20ste
eeuw wordt vaak beschouwd als een periode van ‘médaillomanie’ in ons land. Er
werden tal van productiehuizen opgericht, meer bepaald in Bussel.
Vandaag hebben de meeste van die Brusselse firma’s hun deuren gesloten. Een deel
van hun metalen archief (muntstempels, modellen en ponsoenen) werd in bewaring
gegeven en opgenomen in de verzamelingen van de Koninklijke Bibliotheek. Een
onderzoeksproject, gelanceerd in 2007, had betrekking op de ontvangst, de valorisatie
en de wetenschappelijke exploitatie van dit materieel binnen de Koninklijke
Bibliotheek van België.
Resultaten en balans
Het Penningkabinet is zich bewust van de verantwoordelijkheden op het vlak van
studie en rangschikking die uit deze situatie voortvloeien. Het heeft dan ook een
studie- en onderzoeksprogramma opgemaakt rond Belgische penningen en meer
bepaald rond de productie en de geschiedenis van de Brusselse productiehuizen
tussen 1830 en 2000. Dit onderzoeksprogramma had drie belangrijke assen:
1. Beheer en bewaring van het erfgoed
2. Ontsluiting voor het publiek
3. Wetenschappelijke exploitatie
In dit rapport willen we deze onderzoeksassen kort voorstellen, samen met de
resultaten die tijdens het onderzoek werden verkregen.
1. Beheer en bewaring van het erfgoed: resultaten
In 2007 werden de verzamelingen van het Penningkabinet verrijkt met meer dan 16
ton materieel (fonds Marie-Louise Dupont en stempelverzameling De Greef). Het fonds
Marie-Louis Dupont werd volledig gedigitaliseerd en beschreven. De verzamelingen
plaasters, modellen en proeven van het Penningkabinet konden worden geklasseerd.
2. Ontsluiting van het materieel voor het publiek: resultaten en perspectieven
Sinds 2004 beheert het Penningkabinet een grootschalig programma voor de
digitalisering en ontsluiting van het erfgoed ‘Belgische penningen’ van de KBR. Al
meer dan 10.000 voorwerpen (o.a. meer dan 8.000 penningen die dateren van 1794
tot 1900) zijn online toegankelijk op de interactieve server van de Koninklijke
Bibliotheek van België (www.belgica.be). Internetgebruikers hebben ook toegang tot
nog twee andere belangrijke onderdelen van de verzameling: de meeste religieuze
penningen die dateren van het ancien régime (iets minder dan 1.500 voorwerpen)
7. ONDERZOEKSPROJECTEN

evenals 1.385 bas-reliëfs en modellen van penningen afkomstig uit de verzameling van
Marie-Louise Dupont.
Vandaag gaat men verder met het online brengen van het erfgoed van het Belgisch
Penningkabinet, dat aldus de kennis en de verspreiding aanmoedigt van het
numismatisch materieel, meer bepaald van penningen, in het kader van ander
historisch onderzoek.
De digitalisering van deze documenten draagt bij tot hun valorisatie en verspreiding.
Deze grotere publiciteit heeft al geleid tot een gevoelige stijging van het aantal
aanvragen (vanwege lezers, onderzoekers of instellingen) die een strikte
wetenschappelijke opvolging vereisen.
Anderzijds zijn de 1.385 gietijzeren objecten die in het fonds Dupont werden
geïnventariseerd en geklasseerd vandaag eveneens toegankelijk op de server
Europeana (project van de Europese Commissie dat in februari 2009 werd
ingehuldigd).
3. Wetenschappelijke exploitatie
Sinds de jaren 1980 werkt het Penningkabinet aan de valorisatie van dit rijke erfgoed,
meer bepaald door middel van tentoonstellingen en talrijke publicaties.
Sinds 2008 heeft het onderzoeksprogramma het mogelijk gemaakt een groot aantal
wetenschappelijke en culturele activiteiten te organiseren rond en te baseren op het
voorwerp ‘penning’. Een tentoonstelling, georganiseerd in samenwerking met de
Koning Boudewijnstichting, heeft toegelaten het fonds Marie-Louise Dupont,
bestaande uit meer dan 1.300 modellen van penningen, in brons of in gietijzer, te
valoriseren. Tegelijk werd een database gecreëerd om deze bas-reliëfs, waarvan
sommige een doorsnede hebben van meer dan 80 centimeter, te verspreiden en
gemakkelijk toegankelijk te maken.
De gegevens die bij deze gelegenheid werden verzameld en geanalyseerd, konden
worden geëxploiteerd via een publicatie die aan de tentoonstelling is gewijd.
Anderzijds lag dit materieel aan de basis van de wetenschappelijke exploitatie die
heeft toegelaten de verschillende actoren in het proces van productie en verspreiding
van penningen in België beter te kennen en te identificeren. De wetenschappelijke
exploitatie van deze gegevens was het voorwerp van verschillende publicaties,
waaronder twee artikelen en enkele lezingen.
* Drie lezingen (Wetenschappelijke lunches in de KBR; Koninklijk Belgisch
Genootschap voor Numismatiek)
* Bijdragen / Publicaties:
C. Arnould, De l’esquisse au burin : Quelques dessins de Laurent-Joseph Hart,
graveur à Bruxelles, in Revue belge de numismatique, 157, Brussel, 2011 (nog te
verschijnen).
C. Arnould, Un trésor numismatique dans le socle de la statue de Charles de Lorraine:
quelques aspects des cérémonies de fondation et d’inauguration des monuments à
Bruxelles sous le règne de Léopold Ier, in In Monte Artium, 2, Brussel, 2009, p. 7-34.
M.-L. Dupont, J. Van Heesch, Fr. de Callataÿ, C. Arnould, D’acier et d’airain. Basreliefs
de la collection Marie-Louise Dupont, Brussel, 2008.
7. ONDERZOEKSPROJECTEN

Besluiten en balans
Dankzij dit drie jaar durend onderzoeksprogramma konden drie kennisassen worden
ontwikkeld en verrijkt. Het eerste jaar van dit programma was voornamelijk gewijd aan
de studie en de analyse van de mechanismen voor de productie van penningen (meer
bepaald via de studie en de valorisatie van de verzameling-Dupont). De kennis van dit
materieel heeft het mogelijk gemaakt een preciezere studie aan te vatten over de
ontvangst van deze voorwerpen en hun verschillende aspecten, functies en
aanwendingen in detail te beschrijven. In het derde luik van de studie hebben we ons
gericht op de verspreiding van de penningen. Daarbij hebben we geprobeerd om een
betere kennis te verwerven, bijvoorbeeld, van de verschillende doelgroepen van die
penningen, of hebben we gepoogd het leven in een Brussels productiehuis tijdens de
twee voorbije eeuwen te illustreren.
Parallel heeft de analyse van de documenten (penningen en archiefdocumenten) het
mogelijk gemaakt de Brusselse context van deze studie uit te breiden, meer bepaald
door die op te nemen in Europese digitaliseringsprojecten (Europeana).
De resultaten die dankzij dit onderzoeksprogramma werden behaald, zijn enerzijds
terug te vinden in de publicaties en lezingen (cf. punt 3), anderzijds binnen de
instelling van het federale wetenschapsbeleid. Binnen de Koninklijke Bibliotheek
konden er immers meerdere competenties worden bijeengebracht. Het aantal
gedigitaliseerde voorwerpen is aanzienlijk gestegen.
Project Keltische Munten
Het Penningkabinet werkte mee aan een metaalanalyseonderzoek van Keltische
munten uitgevoerd op vraag van Jean-Marc Doyen (Brussel). 17 Keltische munten uit
onze verzameling werden geanalyseerd in het Institut des Sciences de la Terre in
Orléans (F).
Project Coin and Coin Use in Northern-Europe
De Wetenschappelijke Raad van de KB klasseerde het project Coin and Coin Use in
Northern-Europe: from the Later Roman Empire to the beginning of the Early Middle
Ages van het Penningkabinet als eerste.
7. ONDERZOEKSPROJECTEN

8. WETENSCHAPPELIJKE UITSTRALING
1. Colloquia KB
Internationaal colloquium van de Association internationale de
Bibliophilie (AIB)
Dit colloqium had plaats van 27 september tot 1 oktober (Brussel, Antwerpen, Luik,
Brugge en Loppem, Mariemont en Beloeil). De AIB keerde voor het eerst terug naar
België sinds haar congres van 1979. De hele dag van 27 september was gewijd aan
de Koninklijke Bibliotheek van België. De deelnemers aan het congres werden
verwelkomd in de afdeling Kostbare werken, in het Handschriftenkabinet en in de
afdeling Kaarten en plannen, waar er stukken werden voorgesteld van de afdeling
Kaarten en plannen, de Muziekafdeling en het Prentenkabinet. Deze dag werd
voorafgegaan door een academische zitting. Er werden voor de deelnemers aan het
congres twee lezingen gehouden: The Library of the Dukes of Burgundy, door Michiel
Verweij, Handschriftenkabinet, en La bibliophilie en Belgique autour de 1900, door
Paul Aron, professor aan de ULB. De Muziekafdeling organiseerde een muzikaal
interludium, Compositeurs des XX et de La Libre Esthétique, stukken vertolkt door de
pianiste Thérèse Malengreau.
Internationaal colloquium “Cartography of China”.
Op 11 december organiseerde de BIMCC (Brussels International Map Collectors’
Circle) in nauwe samenwerking met de afdeling Kaarten en plans zijn jaarlijks
internationaal colloquium met als titel Cartography of China. Het colloquium vond
plaats in de Koninklijke Bibliotheek (http://www.bimcc.org). Er waren 5 gastsprekers
voorzien maar 1 moest wegens ziekte afzeggen: Hilde de Weerdt (Oxford), Hans Kok
(IMCOS, 2 x), Nicolas Pierce (Glasgow), Stanislas de Peuter (Leuven). Er waren 60 à
70 deelnemers. Ter gelegenheid van het colloquium stelde een lid zijn collectie kaarten
van China ten toon en toonde de afdeling Kostbare werken de Ripa-kaart (LP, VB
11.283 E).
Internationaal colloquium « Lecteurs, lectures & groupes sociaux au moyen âge »
Het Handschriftenkabinet organiseerde op 18 maart 2010 in de Koninklijke Bibliotheek
van België (Lippensauditorium), in samenwerking met de Facultés Notre-Dame de la
Paix in Namen, een studiedag met de titel Lecteurs, lectures & groupes sociaux au
moyen âge.
De studiedag had het volgende programma: Xavier Hermand (FUNDP): Copie
individuelle et lecture personnelle dans le monde monastique de la fin du Moyen Âge;
Nicolas Louis (FUNDP): Essaimage et usages du « Livre des abeilles » de Thomas
Cantimpré; Michiel Verweij (KBR): De Brugse scholaster Johannes Fevynus
(1490-1555), een lezer van Erasmus; Giovanni Palumbo (FUNDP): Pratiques de
« lecture » des chansons de gestes : une question ouverte; Tania Van Hemelryck
(UCL): Les mots du livre et de la lecture. Parcours lexicologique dans la littérature
médiévale (XIIIe-XVe siècle); Bernard Bousmanne (KBR): Images de l’écrit dans les
manuscrits médiévaux. Bref essai de typologie; Céline Van Hoorebeeck (KBR): Du livre
au lire. Lectures et lecteurs à l’épreuve des catégorisations sociales; Besluiten door
Donatella Nebbiai (IRHT).
8. WETENSCHAPPELIJKE UITSTRALING

Internationaal colloquium “All that glitters ...: Contributions to Greek
numismatics”.
In aansluiting op de tentoonstelling "All that glitters... The Belgian contribution to
Greek Numismatics" in het Numismatisch museum te Athene, organiseerde François
de Callataÿ voor de Koninklijke Bibliotheek in samenwerking met Panagiotis Iossif
voor de Belgische School in Athene op 30 september een colloquium met als titel “All
that glitters ...: Contributions to Greek numismatics”. Sprekers waren Pierre Vaesen,
François de Callataÿ, Panagiotis Iossif, John Kroll, Haim Gitler, Peter van Alfen, Andy
Meadows, Sélène Psoma en Eva Apostolou. Colloquium en tentoonstelling werden
voorafgegaan door een persconferentie en door een grote ontvangst in aanwezigheid
van heel wat Griekse prominenten, waaronder de minister van cultuur, in het
Numismatisch Museum te Athene op 29 september. De handelingen van deze
studiedag zullen verschijnen in het Revue belge de Numismatique 2011.
2. Publicaties KB
• In Monte Artium: Journal of the Royal Library of Belgium, 3, 2010, Brussel:
Koninklijke Bibliotheek van België; Turnhout: Brepols, 2010, 215 p.
• Inventaris van de Middelnederlandse handschriften van de Koninklijke Bibliotheek
van België, twaalfde aflevering, Brussel - Koninklijke Bibliotheek van België, 2010,
182 p.
8. WETENSCHAPPELIJKE UITSTRALING

3. Wetenschappelijk personeel
a. Onderwijs en universitaire omkadering
Cécile ARNOULD
- Stagebegeleider in de KBB studenten ULB (Christian Lauwers).
- 8 rondleidingen aan de KB voor de Educatieve dienst.
Wouter BRACKE
- Docent aan de Université libre de Bruxelles voor de cursussen Latijnse paleografie,
Volkslatijn en Neo-Latijnse letterkunde.
- Begeleiding van de studenten van de cursus Méthodologie de la géographie
historique (ULB) in hun opzoekingwerk rond stadsgeschiedenis.
- Voorstelling van de afdeling aan studenten geschiedenis (Oudheid en Middeleeuwen)
van de ULB in het kader van de cursus Exercices sur la construction des savoirs
historiques (J.J. Heirwegh et al.).
Marie CORNAZ
- Academiejaar 2009-2010: docent in het kader van de vervanging van professor
Marie-Alexis Colin in de musicologie (Université Libre de Bruxelles): cursus ‘Notions
d’Histoire de l’Art et d’Archéologie: Musique’ (24 uur/jaar) en ‘Séminaire de questions
d’histoire de la musique jusqu’en 1750’ (24 uur/jaar).
- Co-promotor van de doctoraatsthesis van Sandrine Thieffry (KBR-ULB): ‘L’édition
musicale à Bruxelles sous le règne de Léopold I er (1831-1865)’ (2007-2011).
François de CALLATAY
- Studiedirecteur aan de École pratique des Hautes Études (Paris-Sorbonne: leerstoel
‘Monetaire en financiële geschiedenis van de Griekse wereld, 44 uur).
- Professor aan de ULB (statuut: professor): cursus HIST-B-4015 (24 uur): ‘Questions
d’histoire socio-économique de l’Antiquité’
- Lid van de jury van volgende doctoraten:
-10 maart 2010: Pierre Assenmaker, De la victoire au pouvoir. Développement et
manifestations de l’idéologie impératoriale à l’époque de Marius et Sylla (Université
catholique de Louvain; leiding: Patrick Marchetti en Françoise Van Haeperen)
-14 oktober 2010: Line Bjerg, Money, power and communication – Coin circulation in
the Bosporan Kingdom in the Roman period (Aarhus University: leiding Jakob Høtje).
-18 december 2010: Frédérique Duyrat, Amasser, disperser. Accumulation et
circulation de la monnaie en Syrie hellénistique. Essai (Université de Paris IV/
Sorbonne; leiding: Olivier Picard).
- Directeur van een doctoraatsthesis aan het EPHE (dhr. Joël Calicharane) en van een
masterthesis (dhr. Samuel Gouet).
- Directeur van een masterthesis aan de ULB (dhr. Christian Lauwers) en lid van de
jury voor twee andere masterthesissen (Nicolas Faelli en Delphine Tonglet).
G. DENHAENE
- Begeleiding van volgende stagiaires : Stéphane Antoine (Master I – LLN – Histoire de
l’Art) in februari, Gregory Salomé (Master II - ULB - Histoire de l’Art et Archéologie) en
– Julie Vassart (1 ère année Bibliothéconomie à l’institut Lallemand – Bruxelles) in april.
- Begeleiding van de doctoraatsstudent E. Wouk in zijn onderzoek over Frans Floris.
8. WETENSCHAPPELIJKE UITSTRALING

Patrick LEFEVRE
-Docent cursus Archivistiek aan de ULB.
Claude SORGELOOS
- Seminarie geschiedenis van de boekband en de materiële voorstelling van het boek,
bestemd voor de studenten ‘Master en Langues et Littératures françaises et romanes
à finalité Monde du livre et de l’édition’ (ULB), op 31 maart in de Koninklijke
Bibliotheek van België, Kostbare werken.
Joris VAN GRIEKEN
- Begeleiding van Dra. Katrien Lichtert in kader van het project Representatie van de
stad in de vroegmoderne tijd o.l.v. Prof. Peter Stabel (U. Antwerpen) en Prof. Max
Martens (U. Gent) en masterstudente Lindy Grooten in het kader van haar eindwerk
Reproductiegrafiek naar de Vlaamse Primitieven 1760-1860 (KUL, promotor J. Van der
Stock).
- Begeleiding van de stagiaire Carolien Van de Velde (Master II - KUL) in oktober.
- Gastcollege op dinsdag 20 april in het kader van het vak Grafiek en miniatuurkunst
(titularis: J. Van der Stock, K.U.Leuven) over Antwerpse grafiek en prentuitgevers in de
tweede helft van de 16 de eeuw. De les ging door in de cataloguszaal van het
prentenkabinet met een selectie van stukken uit de collectie.
- Gastcollege op donderdag 6 mei in het kader van het vak Geschiedenis van de
kunst. Deel I. van de middeleeuwen tot 1600 (Titularis: Prof. B. Baert, K.U.Leuven) over
grafiek van de late middeleeuwen en de vroegmoderne periode.
Johan VAN HEESCH
- Hoofddocent numismatiek aan de KULeuven (statuut: ZAP), Cursussen Numismatiek
I: Griekenland en Rome [30 uur], Methodiek van de Archeologie (onderdeel
Numismatiek) [4 uur].
- Docent aan de UCL (chargé de cours invité), Cursus Numismatique: Moyen Age et
Temps Modernes [30 uur].
- Promotor van 3 BA-papers aan de KULeuven, 1 MA-paper aan de KULeuven en 1
aan de UCL. Verder co-promotor van 1 doctoraat aan de KUleuven en 1 aan de
Radboud universiteit te Nijmegen (Nederland).
Michiel VERWEIJ
- Leesclub (NKV/KUL): academiejaar 2009-2010: Cicero, briefwisseling; academiejaar
2010-2011: Horatius, Epodes.
- Cursus (KULeuven) ‘Latijnse literatuur II: interpretatie van postklassieke auteurs 1’.
- Rondleidingen in de afdeling: 11-3: groep Musicologie ULB (Prof. Collin); 15-3: groep
professor OBrien (Verenigde Staten); 6 mei: groep van prof. M. Cavagna (romanisten
UCL); 12 mei: groep van enkele professoren van een school in Nederlands-Limburg.
- Rondleidingen in Leuven op de tentoonstelling over Adrianus VI – 4 en 8 februari
2010 en rondleiding in S. Maria dell'Anima – 6 maart 2010.
b. Deelname aan wetenschappelijke raden en andere organen
Renaud ADAM
-Lid van het Collège des Alumni, Académie royale de Belgique.
8. WETENSCHAPPELIJKE UITSTRALING

-Lid van het Centre européen d’études bourguignonnes (XVe-XVIe siècles).
-Lid van het Réseau des Médiévistes belges de langue française.
-Lid van de contactgroep F.N.R.S. ‘Documents rares et précieux’.
-Lid van de contactgroep F.N.R.S. ‘Histoire de l’Humanisme et des Réformes’.
-Lid van het Institut archéologique liégeois.
-Vertegenwoordiger van de Koninklijke Bibliotheek van België en van haar algemeen
directeur bij de Société des Bibliophiles liégeois.
Bernard BOUSMANNE
- Voorzitter van het Centre international de Codicologie (Brussel).
- Lid van de raad van bestuur van het Centre international de Codicologie (Brussel).
- Lid van de Groupe de Contact – FNRS Ecrits d’artistes.
- Lid van het wetenschappelijk comité van Texte, Codex & Contexte (Université
catholique de Louvain).
Wouter BRACKE
- Lid van het Belgisch Comité voor de geschiedenis van de wetenschappen
- Lid en Secretaris van Archief- en Bibliotheekwezen van België
- Lid van het Nationaal Comité voor de geschiedenis van de wetenschappen en de
logica (Koninklijke Vlaamse Academie van België)
- Lid van het Wetenschappelijk Comité voor de studie van het Humanisme in de
Nederlanden (Koninklijke Vlaamse Academie van België)
- Lid van het Interuniversitaire instituut voor de Studie van de Renaissance en het
Humanisme (ULB-VUB)
François de CALLATAŸ
- Lid van de wetenschappelijke raad van de KBR
- Lid van de directieraad van de KBR
- Lid van de Académie royale de Belgique (Klasse der Letteren)
- Corresponderend lid van het Institut de France (Académie des Inscriptions et Belles-
Lettres)
- Lid van de Academia Europaea (sectie: History and Archaeology) (verkozen in
september 2010)
- Lid van de Commissie SHS4 (Geschiedenis en Archeologie) van het FRS-FNRS (in
het voorjaar van 2010 benoemd voor een periode van 5 jaar), als een van de twee
vertegenwoordigers van de Université libre de Bruxelles
- Titelvoerend lid van de Koninklijke Academie voor Oudheidkunde
- Ondervoorzitter van het Koninklijk Belgisch Genootschap voor Numismatiek
- Lid van het bureau van de Association Marcel Hoc pour l’encouragement de la
numismatique (verkozen in 2009)
- Lid van het bureau van de Belgian School of Archaeology at Athens (verkozen in
2009)
- Wnd. lid van de wetenschappelijke raad van de Bibliotheca Wittockiana
(vertegenwoordiger van de algemeen directeur van de Koninklijke Bibliotheek van
België)
- Lid van het bureau van het Center for American Studies
- Lid van de gemengde onderzoekseenheid (UMR) Centre Gustave Glotz (Paris/UMR
8585: Recherches sur les mondes hellénistique et romain), onlangs opgenomen in
de UMR 8210 (Histoire et anthropologie des mondes antiques)
- Lid van het Equipe d’accueil (EA) Histara 4115: Histoire de l’art, histoire des
représentations et archéologie de l’Europe)
- Lid van het Centre d’Etudes Méditerranéennes van de ULB (Oikoumene)
- Lid van de Société française de Numismatique (vermeil jeton 2006)
8. WETENSCHAPPELIJKE UITSTRALING

- Lid van de Royal Numismatic Society (Londen)
- Erelid van de American Numismatic Society (Huntington medal Award 2006)
- Lid van de Hellenic Numismatic Society
- Lid van de Cercle d’Etudes Numismatiques (Brussel)
- Lid van de Société des Bibliophiles et Iconophiles de Belgique
- Lid van de Universitaire Stichting
Marie CORNAZ
- Lid van de raad van bestuur van de Belgische Vereniging voor Muziekwetenschap
(sinds 1993).
- Lid van de raad van bestuur van de vzw Musique en Wallonie (sinds 1999).
- Lid van de onderzoekseenheid ‘Musique, cinéma & arts de la scène’ (Université Libre
de Bruxelles) (sinds december 2009).
- Lid van het Collège des Alumni des Académies royales de Belgique (sinds 2009).
Gwendolyne DENHAENE
- Corresponderend lid van de Académie royale d’Archéologie de Belgique
- Onafhankelijk lid van de wetenschappelijke commissie van het Centre de l’image
imprimée et de la Gravure contemporaine (La Louvière).
- Lid van CODART, conseil international de conservateurs d’art flamand et néerlandais
- Lid van de vereniging ‘Historians of Netherlandish Art’
- Lid van CAA (The College of Art Association, New York)
Ann KELDERS
- Lid van het Executive Committee van het CERL (Consortium of European Research
Libraries).
- Contactpersoon voor België in de LIBER Manuscript Librarians Group.
- Lid van het wetenschappelijk comité van de tentoonstelling rond het
‘Gruuthusehandschrift’ (Brugge – Bruggemuseum) [tentoonstelling gepland in 2013].
- Lid van de redactie van het tijdschrift Archief- en Bibliotheekwezen in België.
Archives et Bibliothèques de Belgique.
- Lid van de Vlaamse Werkgroep Boekgeschiedenis.
Patrick LEFEVRE
- Lid van het Wetenschappelijk Comité van het SOMA
- Lid van de Raad van Beheer van de CRISP
- Voorzitter van de Belgische Commissie voor Militaire Geschiedenis
Laurence MEUNIER
- Lid van de Société des Bibliophiles belges zetelend in Bergen.
- Lid van de Cercle archéologique et historique de Saint-Ghislain.
Lucien REYNHOUT
- Lid van APICES : Association Paléographique Internationale Culture Ecriture Société.
- Belgisch correspondent van de Bibliographie courante de la « Gazette du livre
médiéval ».
- Lid van het Centre International de Codicologie.
- Lid van het Centre d’Etude des Manuscrits.
8. WETENSCHAPPELIJKE UITSTRALING

Claude SORGELOOS
- Voorzitter van de contactgroep ‘Documents rares et précieux’ van het F.N.R.S.
- Lid van de Vlaamse Werkgroep Boekgeschiedenis.
- Lid van het Belgisch-Nederlands Bandengenootschap.
- Corresponderend lid van de Société royale des Bibliophiles et Iconophiles de
Belgique.
- Lid van de Société des Bibliophiles belges séant à Mons.
- Lid van de Vereniging van Antwerpse Bibliofielen.
- Medewerker van de Groupe d’étude du XVIIIe siècle (ULB).
- Lid van de Société des Sciences, des Arts et des Lettres du Hainaut.
- Lid van de Cercle archéologique de Mons.
- Lid van de Société royale d’Histoire et d’Archéologie de Tournai.
Sandrine THIEFFRY
- Lid van de onderzoekseenheid ‘Musique, cinéma & arts de la scène » (Université
Libre de Bruxelles) (sinds december 2009).
Martin VAN DROOGENBROECK
- Lid van de Wetenschappelijke Raad van de KBB
- Lid van de Directieraad van de KBB
- Lid van de Beheerscommissie van de KBB
- Lid van de Beheerscommissie van het Algemeen Rijksarchief en Rijksarchief in de
Provinciën
- Lid van het Beheerscomité van het SOMA/CEGES
Johan VAN HEESCH
- Ondervoorzitter van het Koninklijk Belgisch Genootschap voor Numismatiek
- Bestuurder van de “Association Marcel Hoc pour l’encouragement de la
numismatique”
- Adjunct-verslaggever van de Jury van het Wetenschappelijk Personeel van de KBB
- Verslaggever van de Wetenschappelijke Raad van de KBB
- Lid van de Universitaire Stichting
- Lid van de Royal Numismatic Society
- Lid van de Société française de Numismatique
- Lid van de Cercle’d’Études Numismatiques
- Lid van het Koninklijk Nederlands Genootschap voor Numismatiek
- Lid van het Europees Genootschap voor Numismatiek
- Lid van het erecomité van de BRAFA, Brussels Antiques & Fine Arts Fair 2011
- Lid als expert bij de Jury voor de loopbaan van het wetenschappelijk Personeel van
de Koninklijke musea voor Kunst en Geschiedenis (zie Belgisch Staatsblad van
20.05.2010, Ed. 3, p. 28549)
- Lid van de audit / visitatiecommissie voor het Geldmuseum te Utrecht (Nederland)
op 25 en 26 maart 2010
- Lid van de Selor-examencommissie voor de rekrutering van ambtenaren voor de
KBB (niveau C) op 28 juni
- Lid van de jury van de jaarlijkse prijs “Numismatica Tienen”
- Lid van de jury van de Vierjaarlijkse Prijs van het Koninklijk Belgisch Genootschap
voor Numismatiek
8. WETENSCHAPPELIJKE UITSTRALING

c. Deelname aan de uitgave van publicaties
W. BRACKE is lid van het redactiecomité van Archief- en Bibliotheekwezen in België
en Neulateinisches Jahrbuch. Als nationaal vertegenwoordiger maakte hij ook de
Belgische bibliografie en kroniek voor de geschiedenis van de cartografie op voor het
internationale tijdschrift Imago Mundi. Vanaf 2010 vervangt hij voor drie jaar Nick
Millea van de Bodleian Library als verantwoordelijke voor de internationale bibliografie
van de geschiedenis van de cartografie die in het tijdschrift Imago Mundi wordt
uitgegeven.
François de CALLATAŸ is co-directeur van het Revue belge de Numismatique en lid
van het redactiecomité van het Revue Numismatique (verkozen in 2010).
Marie CORNAZ had de artistieke leiding van de cd Musique en Wallonie ‘Ignace
Vitzthumb, Il vous souvient de cette fête. Ariettes de Fridzeri, Gluck, Gossec, Grétry,
Monsigny, Philidor et Vachon’ (MEW 1055) (2010).
Ann KELDERS is redactielid van "Archief- en Bibliotheekwezen in België" [=] "Archives
et Bibliothèques de Belgique".
Lucien REYNHOUT is lid van het redactiecomité van ‘In Monte Artium : Journal of the
Royal Library of Belgium’ (ISSN 2031-3098), van het redactiecollectief van het
tijdschrift ‘Gazette du livre médiéval’ (ISSN 0753-5015), van het directiecomité van het
tijdschrift ‘Scriptorium – Revue internationale des études relatives aux manuscrits
médiévaux’ (ISSN 0036-9772) en van de redactie (afdeling ‘Bibliotheken’) van het
tijdschrift ‘Archives et Bibliothèques de Belgique = Archief- en Bibliotheekwezen in
België’ (ISSN 0775-0722).
Claude SORGELOOS is lid van de Editorial Board van In Monte Artium: Journal of the
Royal Library of Belgium, lid van de raad van bestuur en van het leescomité van
Archives et Bibliothèques de Belgique, permanent medewerker (regular contributor)
van Quaerendo: A Quarterly Journal from the Low Countries devoted to Manuscripts
and Printed Books, lid van het redactiecomité van Le livre & l’estampe: revue
semestrielle de la Société royale des Bibliophiles et Iconophiles de Belgique en lid van
het editoriaal comité voor België van de Annual Bibliography of the History of the
Printed Book and Libraries (ABHB), Den Haag.
Johan VAN HEESCH is co-directeur van het Revue belge de Numismatique en lid van
de ‘editorial board’ van In Monte Artium, Journal of the Royal Library of Belgium.
d. Prijzen en andere “awards”
François de Callataÿ werd in september 2010 verkozen tot lid van de Academia
Europaea (sectie: History and Archaeology).
G. Denhaene was van 17 mei tot 17 juli Alison Mellon Bruce Senior Fellow aan het
Center for Advanced Studies in Visual Art te Washington.
8. WETENSCHAPPELIJKE UITSTRALING

e. Publicaties van het statutair wetenschappelijk personeel
Bernard BOUSMANNE
• Messe des morts. Livre d’heures en latin et français (Bruxelles, Bibliothèque
royale de Belgique, Cabinet des Manuscrits, ms. 10768), in Entre Paradis et
Enfer. Mourir au Moyen Âge, tentoonstellingscat., Brussel / Koninklijke Musea
voor Kunst en Geschiedenis – Mercatorfonds, 2010, p. 276-277.
• La Bête à sept têtes de l’Apocalypse. Laurent du Bois, La Somme le Roy
(Bruxelles, Bibliothèque royale de Belgique, Cabinet des Manuscrits, ms. 9106),
in Entre Paradis et Enfer. Mourir au Moyen Âge, tentoonstellingscat., Brussel /
Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis – Mercatorfonds, 2010, p.
277-278.
• Gérard de Vliederhoven, Le Traité des quatre dernières choses. La tierce des iiij
dernieres choses cest assavoir de la gehine denfer (Bruxelles, Bibliothèque
royale de Belgique, Cabinet des Manuscrits, ms. 11129), in Entre Paradis et
Enfer. Mourir au Moyen Âge, tentoonstellingscat., Brussel / Koninklijke Musea
voor Kunst en Geschiedenis – Mercatorfonds, 2010, p. 278.
• Hier beghint die langhe vigilie (les vigiles de la mort)(Bruxelles, Bibliothèque
royale de Belgique, Cabinet des Manuscrits, ms. 22081), in Entre Paradis et
Enfer. Mourir au Moyen Âge, tentoonstellingscat., Brussel / Koninklijke Musea
voor Kunst en Geschiedenis – Mercatorfonds, 2010, p. 278.
Wouter BRACKE
• (met M. Silvestre), Hachures ou courbes de niveau. Le choix du cartographe
Philippe Vandermaelen. In Image et imagination. Recueil d'articles offert à
André Vanrie à l'occasion de son septantième anniversaire, I, Bruxelles, 2010,
p. 261-285 (Archives et bibliothèques de Belgique = Archief- en
bibliotheekwezen in België, numéro spécial 91 extranummer).
• Twee ongekende handschriftkaarten van de firma Van Keulen in de Koninklijke
Bibliotheek van België. In Caert-thresoor : tijdschrift voor de geschiedenis van
de kartografie, 29, 4 (2010), 110–114.
• « Bibliography». Imago mundi 63 (2010) : 127-154.
Marie CORNAZ
• Les ducs d’Arenberg et la musique au XVIII e siècle. Histoire d’une collection
musicale, Turnhout, Brepols, 2010, 267 p. (ISBN 978-2-503-53431-2).
• Nouvelle Biographie Nationale, vol. 10 (2010), Brussel, Académie Royale de
Belgique: ‘Raymond Moulaert’, pp. 295-297.
• Ch. BALLMAN & V. DUFOUR (éds), ‘La la la… Maistre Henri’ Mélanges de
musicologie offerts à Henri Vanhulst, Turnhout, Brepols, 2010: ‘Deux arias de
l’opéra perdu L’inganno trionfante in amore rv 721 et autres découvertes
vivaldiennes dans les archives privées de la famille d’Arenberg à Enghien’, pp.
341-346.
• ‘The Discovery of Joseph Haydn’s Original Manuscript of the Pieces Hob. XIX:
1 and Hob. XIX:2’, Haydn-Studien, X (juni 2010), pp. 17-24.
• Redactie van 5 notities voor de brochure ‘Association internationale de
bibliophilie – colloque en Belgique – lundi 27 septembre 2010’ (Franse en
Engelse versie): ‘Section de la Musique’, pp. 12-13 (in het kader van de dag op
27 september in de Koninklijke Bibliotheek van België).
• Redactie van 5 teksten over de geschiedenis van de muzieknotatie:
‘Prehistorie – oudheid’, ‘Middeleeuwen’, ‘Renaissance (15 de en 16 de eeuw)’,
8. WETENSCHAPPELIJKE UITSTRALING

‘Moderne tijd (17 de en 18 de eeuw)’, ‘Hedendaagse tijd (19 de – 21 ste eeuw)’
voortaan te raadplegen op de aanraakschermen van Librarium (oktober 2010)
(+ selectie van 10 illustraties bij deze teksten).
• Redactie van het boekje voor de cd Musique en Wallonie ‘Ignace Vitzthumb, Il
vous souvient de cette fête. Ariettes de Fridzeri, Gluck, Gossec, Grétry,
Monsigny, Philidor et Vachon’ (MEW 1055) (2010).
•
François de CALLATAŸ
• ‘Le Cabinet des Médailles de Bruxelles et les fausses monnaies grecques’, in
Schweizerisches Numismatische Rundschau, 88, 2009, p. 289-297.
• ‘Pierre Cockshaw’, in Académie royale de Belgique. Annuaire 2010, p. 27-50
(met Gilbert Debusscher).
• ‘The Brussels tetradrachm of Aitna: possibly the most precious ancient coin in
the world’, in P. Iossis (ed.), All that glitters…: The Belgian contribution to Greek
numismatics, Athene, 2010, p. 82-91 (catalogus van de tentoonstelling
georganiseerd in het Numismatisch Museum van Athene, 29 sept. 2010 - 15
januari 2011).
• ‘Quarante ans d’acquisitions patrimoniales au Cabinet des Médailles de la
Bibliothèque royale de Belgique : un bilan chiffré (1969-2008)’, in Revue belge
de Numismatique, 156, 2010, p. 175-187.
• ‘Karian numismatics in the Fonds Louis Robert (Académie des Inscriptions &
Belles-Lettres)’, in R. van Bremen en J.-M. Carbon (ed.), Hellenistic Karia
(Ausonius Etudes 28), Bordeaux, p. 23-39 (met F. Delrieux).
• ‘Eloge de Philip Grierson’, in Bulletin de la Classe des Lettres. Académie royale
de Belgique, 6 e sér., 21, 2010, p. 143-155 (met J.-P. Devroey).
• ‘Les plombs à types monétaires (monnaies, jetons, poids, sceaux, épreuves et
fantaisies) dans le monde grec’, in Revue Numismatique, 166, 2010, p.
217-253.
• ‘Catalogue of coins and dies in the Aitna showcase: the Aitna world’, in P.
Iossis (ed.), All that glitters…: The Belgian contribution to Greek numismatics,
Athene, 2010, p. 93-95 (met P. Iossif).
• ‘Histoire monétaire et financière du monde grec’, in Livret-Annuaire. École
pratique des Hautes Études. Section des Sciences historiques et philologiques,
141 ème année (2008-2009), 2010, p. 82-84 en 45*-46*.
• ‘Remise du Prix Victor Tourneur (Académie royale de Belgique) à M. Jean-Marc
Doyen’, in Revue belge de Numismatique, 156, 2010, p. 230.
• Recensie van K. DAHMEN, The Legend of Alexander the Great on Greek and
Roman Coins, Oxford, 2007, in Topoi, 16 (2), 2009, p. 465-8.
• Recensie van O. HOOVER, Coins of the Seleucid Empire from the Collection of
Arthur Houghton. Part II (Ancient Coins in North American Collections 9), New
York, 2008, in Topoi, 16 (2), 2009, p. 587-8.
• Recensie van A. STAHL (ed.), The Rebirth of Antiquity: Numismatics,
Archaeology, and Classical Studies in the Culture of the Renaissance,
Princeton, 2009, in The Asylum. Quarterly Journal of the Numismatic
Bibliomania Society, 28 (1), jan.-maart 2010, p. 22-27.
• Recensie van E. TSOURTI en M. D. TRIFIRÓ, Sylloge Nummorum Graecorum.
Greece 5. Numismatic Museum, Athens. The A.G. Soutzos Collection, Athènes,
Academy of Athens, 2007, in Revue belge de Numismatique, 156, 2010, p.
233-234.
• Recensie van C. ARNOLD-BIUCCHI, Alexander’s coins and Alexander’s image,
Cambridge (Mass.), 2006, in Revue belge de Numismatique, 156, 2010, p.
234-235.
8. WETENSCHAPPELIJKE UITSTRALING

• Recensie van B. OVERBECK, Das spätromische Kastell Vemania bei Isny II. Ein
Schatzfund von Münzen aus der Zeit des Probus (Münchner Beiträge zur Vor-
und Frühgeschichte, 61), Munich, 2009, in Revue belge de Numismatique, 156,
2010, p. 239-242.
• Recensie van A. M. STAHL (ed.), The Rebirth of Antiquity. Numismatics,
Archaeology, and Classical Studies in the Culture of the Renaissance,
Princeton, 2009, in Revue belge de Numismatique, 156, 2010, p. 253-256.
• Recensie van Marie VEILLON, Histoire de la numismatique ou science des
médailles, Paris, 2008, in Revue belge de Numismatique, 156, 2010, p. 257.
Gwendolyne DENHAENE
• Calamatta, Luigi. In Nouvelle Bibliographie nationale (Académie royale des
sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique) X, Bruxelles, 2010, p.
67-71.
• Inleiding en talrijke notities voor de tentoonstellingscataloog The World of
Bruegel in Black and White from the collection of the Royal Library of Belgium,
Tokyo (Bunkamura Museum, 17.07-29.08) – Nijgata (City Museum of Art,
4.09-17.10) - Kyoto, (Eki Museum, 22.10-23.11), Tokyo, 2010 (pp. 4-5, 23-26,
56-89, 104, 119-131, 136, 141, 147, 230-233, 254-259).
• Artikel voor de catalogus van de tentoonstelling L’art nouveau et la nature
exaltée gehouden ter gelegenheid van de vijfde Biennale internationale du
Design te Luik (1-31 octobre), Liège, Editions Province de Liège, 2010, p.5-10.
• Art in Antwerp in the second half of the XVIth century. The activities of the
humanist-cartographer Abraham Ortelius (1527-1598) as art promotor,
collector of engravings and as dealer. In Report 31, Washington (CASVA),
2011.
Nathael ISTASSE
• "L’universalité en catalographie: un siècle après le Congrès international des
archivistes et des bibliothécaires de 1910, qu’en est-il des vœux pieux ?", in
Archives et Bibliothèques de Belgique / Archief- en Bibliotheekwezen in België,
LXXXI, 2010, p. 103-112 (Le congrès de Bruxelles, 1910-2010 / Het congres
van Brussel, 1910-2010, uitg. door P. Lefèvre en K. Velle).
Ann KELDERS
• Kloosters op de Kunstberg: norbertijner handschriften in de Koninklijke
Bibliotheek van België, in H. Janssens (ed.), Kunst- en handschriftenbezit van
de norbertijnenabdijen, Averbode, 2008 (Werkgroep norbertijner Geschiedenis
in de Nederlanden. Bijdragen van de contactdag, 18), p. 7-14 [verschenen in
2010].
• Onlinepublicatie van het Belgium - Progress Report 2007-2009, opgesteld voor
de LIBER Manuscript Librarians Group.
• Met R. Adam, C. Sorgeloos en D. Shaw (ed.), Urban Networks and the Printing
Trade in Early Modern Europe (15th-18th century). Papers presented on 6
November 2009 at the CERL Seminar hosted by the Royal Library of Belgium,
Brussels, Londen, 2010 (Cerl Papers, X).
• Flandria generosa, in G. Dunphy (ed.), The Encyclopedia of the Medieval
Chronicle, Leiden-Boston, 2010, p. 621-622.
8. WETENSCHAPPELIJKE UITSTRALING

Claude SORGELOOS
• Notes and news: Hainaut et Namur 2008, in: Quaerendo, 40/1, 2010, p.
82-85.
• Donations et legs de livres aux bibliothèques namuroises: les activités
patrimoniales de la Société archéologique de Namur, in: Image et
imagination. Recueil d’articles offert à André Vanrie à l’occasion de son
septantième anniversaire, uitg. door F. Daelemans, M. Libert, E. Bodart,
L. Honnoré en J. Houssiau, II, Brussel, 2010, p. 619-640 (Archives et
Bibliothèques de Belgique, speciaal nummer 91).
• Historique de la Société royale des Bibliophiles et Iconophiles de
Belgique : 1910-2010, in: Belgicana Nostra, catalogus van de
tentoonstelling ter gelegenheid van de honderdste verjaardag van de
Société, uitg. door M. Delvaulx en P. Mouriau de Meulenaecker, Brussel,
2010, p. 13-58.
• 7 notities in: ibidem, p. 81 (Jacques de Voragine, Passionael [Aurea
legenda], Antwerpen, 1505, privéverzameling), 92-93 (Vesalius, De
humani corporis fabrica, Bazel, 1543, KBR VH 73413 C); 108-109 (Horae
beatissimae Virginis Mariae, Antwerpen, 1565, KBR FS XXXV 640 A); 110
(Reynaert de Vos, Antwerpen, 1566, KBR LP 3.678 A); 126 (Ortelius,
Theatrum Orbis Terrarum, Antwerpen, 1592, privéverzameling); 134
(Statuts de lordre de la Toison dor, KBR FS IX C); 167 (Verbiest, Liber
organicus Astronomiae Europeanae, Peking, 1674, KBR LP 12.076 C).
• Acquisition et traitement des livres anciens et précieux à la Bibliothèque
royale de Belgique, 1910-2010, in: Archives et Bibliothèques de
Belgique / Archief- en Bibliotheekwezen in België, LXXXI, 2010, p. 93-101
(Le congrès de Bruxelles, 1910-2010 / Het congres van Brussel,
1910-2010, uitg. door P. Lefèvre en K. Velle).
• Cerl Papers X: Urban Networks and the Printing Trade in Early Modern
Europe (15th-18th Century), London, 2010, X-140 p., uitgegeven in
samenwerking met Renaud Adam, Ann Kelders en David Shaw,
handelingen van het internationaal symposium van 6 november 2009 in
Brussel, Koninklijke Bibliotheek van België, georganiseerd door het CERL
(Consortium of European Research Libraries) in samenwerking met de
contactgroep ‘Documents rares et précieux’ (FNRS), de Vlaamse
Werkgroep Boekgeschiedenis, de Université libre de Bruxelles en het
Interuniversity Attraction Poles Programme (Belgian Science Policy).
• Les réseaux commerciaux de Guillaume Fricx, imprimeur et libraire à
Bruxelles (1705-1708), in: CERL Papers, X, London, 2010, p. 1-39.
• Centenaire de la Société royale des Bibliophiles et Iconophiles de
Belgique (1910-2010), in: Le Livre & l’Estampe, LVI, nr. 173, 2010, p.
8-22.
• Colloque de l’Association internationale de Bibliophilie (Belgique, 2010),
in: Le Livre & l’Estampe, LVI, nr. 173, 2010, p. 23-46.
• Pérennité ou dispersion: bibliothèques privées en Hainaut, in: Le Livre &
l’Estampe, LVI, nr. 173, 2010, p. 161-193.
Digitaal:
• 1. ‘Landjuweel’ van 1561, op Belgica, website van de Koninklijke
Bibliotheek van België: http://belgica.kbr.be/fr/coll/lp/lpII13368_fr.html
• 2. Natuere der dieren, op Belgica, website van de Koninklijke Bibliotheek
van België: http://belgica.kbr.be/fr/coll/lp/lp12973A_fr.html
8. WETENSCHAPPELIJKE UITSTRALING

• 3. Lancelot de Casteau, op Belgica, website van de Koninklijke Bibliotheek
van België: http://belgica.kbr.be/fr/coll/lp/lp73A_fr.html
• 4. Een zeldzame bundel van 43 juridische disputaties van de universiteit
van Franeker, op Belgica: http://belgica.kbr.be/fr/coll/lp/lpIII82848A_fr.html
• 5. Liederen opgedragen aan Pierre Curtius, op Belgica, website van de
Koninklijke Bibliotheek van België: http://belgica.kbr.be/fr/coll/lp/
lpII61801A1_2_fr.html
• 6. Franse tragedie ‘op Turkse wijze’, op Belgica, website van de Koninklijke
Bibliotheek van België: http://belgica.kbr.be/fr/coll/lp/lpII61802_fr.html
• 7. Een sacraal drama, op Belgica, website van de Koninklijke Bibliotheek
van België: http://belgica.kbr.be/fr/coll/lp/lpII61803_fr.html
• 8. Het leven van Sint-Lambertus in het theater, op Belgica, website van de
Koninklijke Bibliotheek van België: http://belgica.kbr.be/fr/coll/lp/
lpII61804_fr.html
• 9. Zegelied over de Dertigjarige Oorlog, op Belgica, website van de
Koninklijke Bibliotheek van België: http://belgica.kbr.be/fr/coll/lp/
lpII61805_fr.html
• 10. De Dertigjarige Oorlog in verzen, op Belgica, website van de Koninklijke
Bibliotheek van België: http://belgica.kbr.be/fr/coll/lp/lpII61806_fr.html
• 11. Getijdenboek, op Belgica, website van de Koninklijke Bibliotheek van
België:
http://belgica.kbr.be/fr/coll/lp/lpIncA2188_fr.html
• 12. Flandria illustrata, op Belgica, website van de Koninklijke Bibliotheek
van België: http://belgica.kbr.be/fr/coll/lp/lpVB10335E_fr.html
• 13. Antonius Sanderus, Flandria illustrata, op Belgica, website van de
Koninklijke Bibliotheek van België: http://belgica.kbr.be/fr/coll/ms/
ms16823_fr.html
• 14. Verzamelaars, 1 pagina voor het interactief iPad-element van Librarium,
permanente ontdekkingsruimte van boek- en schriftculturen, Koninklijke
Bibliotheek van België.
• 15. Humanisme/Verlichting, 1 pagina voor het interactief iPad-element van
Librarium, permanente ontdekkingsruimte van boek- en schriftculturen,
Koninklijke Bibliotheek van België.
• 16. Illustratie, 1 pagina voor het interactief iPad-element van Librarium,
permanente ontdekkingsruimte van boek- en schriftculturen, Koninklijke
Bibliotheek van België.
• 17. Lezer, 1 pagina voor het interactief iPad-element van Librarium,
permanente ontdekkingsruimte van boek- en schriftculturen, Koninklijke
Bibliotheek van België.
• 18. Wetenschappelijk boek, 1 pagina voor het interactief iPad-element van
Librarium, permanente ontdekkingsruimte van boek- en schriftculturen,
Koninklijke Bibliotheek van België.
• 19. Typografie, 1 pagina voor het interactief iPad-element van Librarium,
permanente ontdekkingsruimte van boek- en schriftculturen, Koninklijke
Bibliotheek van België.
Johan VAN HEESCH
• ‘Les trouvailles monétaires du théâtre romain et du secteur artisanal sud-est’,
in E. Gillet, L. Demarez, A. Henton, Le sanctuaire de Blicquy « Ville
d’Anderlecht », I, Campagnes 1994-1996 (Etudes et documents, Archéologie,
12), Namur, 2009, p. 317-341.
8. WETENSCHAPPELIJKE UITSTRALING

• (& N. Paridaens, N. Authom, S. Clerbois, M.-P. Delplancke), ‘Une cachette
d’objets de valeur des années 260 apr. J.-C. dans une villa de la cité des
Nerviens (Merbes-le-Château, Belgique)’, in Gallia, 67-2, 2010, p. 209-253.
• ‘Vrede te land en ter zee. Nero en de tempel van Janus Geminus, een
Romeinse sestertius, 65 n.Chr.’ , in: P. Delsaerdt, K. Smeyers & M. Derez,
Anima Academiae Bibliotheca: dertig jaar aanwinsten voor de Leuvense
Universiteitsbibliotheek 1980 – 2010, Leuven, 2010, p. 2-3.
• ‘The Pottier collection of Byzantine bronze coins in the Royal Library of
Belgium’, in Electronic newsletter of the International Numismatic Council, 9,
May 2010, p. 6-7.
• Recensie van ‘H. Komnick e.a., Die Fundmünzen der römischen Zeit in
Deutschland, Abteilung VI Nordrhein-Westfalen, Band 2/1 Aachen: Landkreise
Düren, Erkelenz, Jülich, Mainz am Rhein, 2008; M. Alföldi, Die Fundmünzen der
römischen Zeit in Deutschland, Abteilung IV Rheinland - Pfalz, Band 3/4 Trier;
Stadt Trier, Strassen rechts der Mosel A-K (3022-3110), Mainz am Rhein,
Verlag Philipp von Zabern, 2007; M. Alföldi, Die Fundmünzen der römischen
Zeit in Deutschland, Abteilung IV Rheinland-Pfalz, Band 3/5 Trier; Stadt Trier,
Strassen rechts der Mosel L-Z (3111-3186), Mainz am Rhein, 2007; M. Alföldi,
Die Fundmünzen der römischen Zeit in Deutschland, Abteilung IV Rheinland-
Pfalz, Band 3/6 Trier; Ortsteile links der Mosel, Trier und Umgebung
(3187-3197), Nachtträge und Ergänzungen, Mainz am Rhein, 2008’ in Revue
belge de Numismatique, 156, 2010, p. 242-244.
• Recensie van P.-A. Besombes, Monnaies de l’empire romain, IV, Trajan, Parijs,
2008, in Revue belge de Numismatique, 156, 2010, p. 237-239.
Michiel VERWEIJ
• Middeleeuws-Latijnse poëzie: Versus de Unibove, Archipoeta, Profane en
geestelijke lyriek. Cursustekst bij het vak: Latijnse literatuur II: interpretatie van
postklassieke auteurs 1, Brussel – Leuven, 2010, 40 p.
• Geen vijgen na Pasen. Paulus van Middelburg, De recta Paschae celebratione:
et de die Passionis Domini Nostri Iesu Christi', in P. Delsaerdt, K. Smeyers, M.
Derez (ed.), Anima Academiae Bibliotheca. Dertig jaar aanwinsten voor de
Leuvense Universiteitsbibliotheek 1980-2010, Leuven, 2010, p. 38-39.
• Geleerde roddel. Brieven aan Frans van Cranevelt, in P. Delsaerdt, K. Smeyers
en M. Derez (ed.), Anima Academiae Bibliotheca. Dertig jaar aanwinsten voor
de Leuvense Universiteitsbibliotheek 1980-2010, Leuven, 2010), p. 42-43.
• Un monument bruxellois inconnu à Rome: la pierre funéraire de Charles Micault
dans la S. Maria dell'Anima, in Le Parchemin, 75, 2010, p. 307-315.
• Christiaan van der Ameijden († 1605), päpstlicher Sänger und Komponist,
Provisor von S. Maria dell'Anima, in M. Matheus (ed.), S. Maria dell'Anima. Zur
Geschichte einer 'deutschen Stiftung' in Rom, Bibliothek des Deutschen
Historischen Instituts in Rom, 121, Berlijn – New York, 2010, p. 369-400.
• Adrianus VI: De vergeten Leuvense paus (1522-1523), in Tijdingen uit Leuven,
nr. 151 (2010), p. 38-52.
f. Publicaties van het contractueel wetenschappelijk personeel
Renaud ADAM
• Cerl Papers X: Urban Networks and the Printing Trade in Early Modern Europe
(15th-18th Century), London, 2010, X-140 p., uitgegeven in samenwerking met
8. WETENSCHAPPELIJKE UITSTRALING

Ann Kelders, Claude Sorgeloos en David Shaw, handelingen van het
internationaal symposium van 6 november 2009 te Brussel, Koninklijke
Bibliotheek van België, georganiseerd door het CERL (Consortium of European
Research Libraries) in samenwerking met de contactgroep ‘Documents rares et
précieux’ (FNRS), de Vlaamse Werkgroep Boekgeschiedenis, de Université
libre de Bruxelles en het Interuniversity Attraction Poles Programme (Belgian
Science Policy).
• Notes and news: Liège 2008, in: Quaerendo. A Quarterly Journal from the Low
Countries devoted to Manuscripts and Printed Books, dl. 40, 2010, p. 85-86.
• The Printer Jean Zurel of Lamorménil, an Anabaptist from Liège in Exile, in:
Quaerendo. A Quarterly Journal from the Low Countries devoted to
Manuscripts and Printed Books, dl. 40, 2010, p. 66-68.
• Imprimeurs en Brabant et en Flandre au temps de Philippe le Beau, in: Books in
Transition at the Time of Philip the Fair. Manuscripts and Printed Books in the
Late Fifteenth and Early Sixteenth Century Low Countries, H. Wijsman (ed.),
Turnhout, 2010, p. 273-285 (Burgundica, 15).
Cécile ARNOULD
• Recensie van E. Hausmann, ‘Sylloge Nummorum Graecorum Deutschland.
Sammlung der universitätsbibliothek Leipzig’, in RBN, 156, 2010, p. 232-233.
Herman MULDER
• `Titel in hu desen .a.b.c. De tekens na de z in Middelnederlandse abcgedichten'.
In: Queeste 17 (2010), p. 89-158.
• Inventaris van de Middelnederlandse handschriften van de Koninklijke
Bibliotheek van België, twaalfde aflevering, Brussel - Koninklijke Bibliotheek
van België, 2010, 182 p.
Sandrine THIEFFRY
• ‘Les éditeurs de Chopin’, in Chopin 2010 en Belgique. Publication éditée à
l’occasion du 200 e anniversaire de la naissance de Frédéric Chopin, Brussel,
Culturele dienst van de Poolse ambassade, 2010, pp. 20-21.
• Redactie van 5 teksten voor de programmabrochures van de volgende
concerten in de Koninklijke Bibliotheek van België: 12.03.2010 (Cambini,
Gossec, Moulaert, Rosseau); 02.04.2010 (Haendel, Bach, Telemann);
22.10.2010 (Musica Favola); 05.11.2010 (Vitzthumb); 17.12.2010 (Fauré,
Swinnen, Thuille).
Joris VAN GRIEKEN
• Talrijke notities in de tentoonstellingscataloog The World of Bruegel in Black
and White from the collection of the Royal Library of Belgium, Tokyo
(Bunkamura Museum, 17.07-29.08) – Nijgata (City Museum of Art, 4.09-17.10)
- Kyoto, (Eki Museum, 22.10-23.11), Tokyo, 2010.
g. Individuele deelname aan wetenschappelijke vergaderingen
Renaud ADAM
• Vergadering project PAI 6/32: Ville et société dans les Pays-Bas (1200-1800) :
espaces, savoirs, capital social aan de Koninklijke Academie voor Nederlandse
8. WETENSCHAPPELIJKE UITSTRALING

Taal- en Letterkunde in Gent.
Cécile ARNOULD
• 16 september 2010, Brussel, Koninklijk Belgisch Genootschap voor
Numismatiek, voordracht ‘De l’esquisse au burin : quelques dessins de
Laurent-Joseph Hart, graveur à Bruxelles (1810-1860)’.
• 21 september 2010, Brussel, Association européenne d’Europe à Europe,
voordracht ‘Les médailles d’un mythe : l’enlèvement d’Europe et les Paix
universelles (Paix de Ryswick et d’Utrecht)’.
• 4 december: Leuven, ‘The Theodosian Age’, deelname colloquium (zonder
voordracht).
Bernard BOUSMANNE
• lezing in Rijsel (Université). Titel van de lezing: L’exposition « Miniatures
flamandes, 1404-1482 ». Présentation d’un projet en collaboration avec la
Bibliothèque nationale de France.
• lezing aan de Koninklijke Bibliotheek van België in het kader van de studiedag
Lecteurs, lectures et groupes sociaux au Moyen Âge. Titel van de lezing:
Images de l’écrit dans les manuscrits médiévaux. Bref essai de typologie.
• lezing in Parijs aan het Institut national du Patrimoine in het kader van de
studiedag La numérisation du patrimoine écrit. Du projet scientifique à sa mise
en œuvre : l’exemple d’Europeana Regia. Titel van de lezing: Le projet de
numérisation de la librairie des ducs de Bourgogne. (30-31 maart 2010).
• deelname aan de uitzending Ma Terre. Dans le secret des abbayes – Institut du
Patrimoine wallon – RTBF (2010). De uitzending gaf aanleiding tot de publicatie
van een werk: V. Dejardin et C. Boulangier, Ma Terre. Dans le secret des
abbayes, Namur – Institut du Patrimoine wallon / RTBF, 2011, 197 p.
Wouter BRACKE
• vertegenwoordigde België in de werkgroep Groupe des Cartothécaires van
Liber. Hij vertegenwoordigde de afdeling Kaarten en plans op het tweejaarlijkse
congres te Tallinn (15.06-18.06.2010), bracht er het nationaal rapport voor
België voor de periode 2008-2010 en gaf een lezing over het Digmapproject
met als titel Digmap revisited. Hij werd er verkozen tot voorzitter van de groep.
Marie CORNAZ
• lid van het organisatiecomité en van het wetenschappelijk comité van het
internationaal colloquium The Musical Heritage of Brussels (International
Musicological Society, Brussel, Koninklijke Bibliotheek van België, 28 mei
2010) (o.a. opvolging van de hele logistiek van dit evenement).
• lid van het organisatiecomité van het internationaal colloquium La critique
musicale francophone belge dans une perspective internationale / Belgian
Francophone Music Criticism in International Context (Université Libre de
Bruxelles, 17 en 18 december 2010).
• ‘La Bibliothèque royale de Belgique fait l’acquisition de la collection musicale
personnelle de Marc Danval’, intern exposé voor de vzw Vrienden van de
Koninklijke Bibliotheek van België (30 maart 2010).
• ‘Le fonds Marc Danval de la Bibliothèque royale de Belgique’, internationaal
colloquium The Musical Heritage of Brussels (International Musicological
Society, Brussel, Koninklijke Bibliotheek van België, 28 mei 2010).
8. WETENSCHAPPELIJKE UITSTRALING

• ‘La musique polonaise chez les princes de Chimay’, inleiding op het Chopinconcert
van 10 september 2010 in het kasteel van Chimay, in het kader van het
festival Wallonie-Hainaut.
• ‘De la découverte de sources musicales inédites à leur recréation’, lezing in het
kader van het concert ‘Unieke Vivaldi-vondst’ van 22 december 2010 (Brussel,
Koninklijke Bibliotheek van België, 21 december 2010).
François de CALLATAŸ
• 4 febr. 2010 (Oxford, All Souls College): seminarie: ‘Economic growth and well
being in Hellenistic times: a monetary view put into perspective’.
• 12 febr. 2010 (Parijs, Sorbonne): deelname als lid van het erecomité aan de
ceremonie van overhandiging van het ‘épée d’académicien’ aan Professor
Olivier Picard.
• 14-17 april 2010 (Athene, EFA): deelname aan het colloquium ‘Nomisma. La
circulation monétaire dans le monde antique’ met een lezing: ‘Productions et
circulations monétaires dans le Pont, la Paphlagonie et la Bithynie : deux
horizons différents (5 e -1 er s. av. J.-C.)’.
• 3 mei 2010 (Brussel, Académie royale de Belgique): lezing ‘ Eloge de Philip
Grierson’ (met Jean-Pierre Devroey).
• 22 mei 2010 (Brussel, Koninklijk Belgisch Genootschap voor Numismatiek):
lezing ‘Caylus et les numismates parisiens au milieu du 18 e s.’.
• 25 mei 2010 (Oxford, Centre for Classical and Byzantine Studies): seminarie
over de Attaliden, georganiseerd door Peter Thonemann (Wadham College) en
lezing: ‘The coinages of the Attalids and their neighbours: a quantified
overview’.
• 17-19 juni (Münster), deelname aan het colloquium ‘Nominalspezifische
Kommunicationsstrategien in der Münzprägung hellenistischer Herrscher’, met
een lezing: ‘For whom Royal Hellenistic coins were struck? An enquiry about
differences of metals and denominations’ (en voorzitter van een sessie).
• 30 sept. 2010 (Athene, Numismatisch Museum): lezing ‘The unique
tetradrachm of Aitna: possibly the most precious ancient coin worldwide’ tot
opening van de studiedag over de Atheense munten en ter gelegenheid van de
tentoonstelling van de tetradrachme van Aitna in het Numismatisch Museum.
• 11 okt. 2010 (Wenen, Akademie der Wissenschaften): lezing ‘The civic and
royal coinages of the kingdom of Pontus’.
• 29 okt. 2010 (Parijs, Académie des Inscriptions et Belles-Lettres): lezing ‘Le
comte de Caylus et l’étude des monnaies antiques’.
Gwendolyne DENHAENE
• Leiding op 8 juli 2010 van een seminar getiteld The activities of the humanistcartographer
Abraham Ortelius (1527-1598) as art promotor, collector of
engravings and as dealer, als Alison Mellon Bruce Senior Fellow in het Center
for Advanced Studies in Visual Art te Washington.
Marc D’HOORE
• Voordracht over ‘Numérisation et droits d’auteur. Le point de vue de la
Bibliothèque royale de Belgique’, in het kader van de halve studiedag
georganiseerd door het federale Wetenschapsbeleid (25 mei 2010).
Lucien REYNHOUT
• 5-6 november 2010: ‘Du bon usage des formules de colophons : quelques
hypothèses de leur exploitation méthodologique’, in het kader van het
8. WETENSCHAPPELIJKE UITSTRALING

internationaal en interdisciplinair colloquium ‘La formule au Moyen Âge’,
Université de Nancy – IDEA (Interdisciplinarity in English Studies /
Interdisciplinarité dans les études anglophones), Section médiévale /
GREnDEL (Groupe de Recherche et d’Étude sur la Diachronie et sur
l’Émergence de la Littérature anglaise).
Sandrine THIEFFRY
• ‘La dynastie Schott. Une affaire de famille aux ramifications internationales’,
internationaal colloquium The Musical Heritage of Brussels (International
Musicological Society, Brussel, Koninklijke Bibliotheek van België, 28 mei
2010).
• ‘Le Guide musical : le support publicitaire de la maison Schott frères de
Bruxelles’, internationaal colloquium La critique musicale francophone belge
dans une perspective internationale / Belgian Francophone Music Criticism in
International Context (Brussel, Université Libre de Bruxelles, 17-18 december
2010).
Joris VAN GRIEKEN
• Lezing getiteld The Print and the Plate: From Silver to Copper and Back op het
vierjaarlijkse congres van de Historians of Netherlandish Art in Amsterdam in
de sessie Transgressing Materials (http://www.hnanews.org/hna/conferences/
amsterdam2010/10lehmann_martens.html). De tekst van deze lezing werd
geselecteerd voor publicatie in het Nederlands Kunsthistorisch Jaarboek Vol.
62 Meaning in Materials.
• Lezing op 7 september 2010 over Hieronymus Cock and Aux quatre vents
1550-1600. An Antwerp print Publisher in European Perspective aan de Meiji
University in Tokyo.
•
Johan VAN HEESCH
• 5 maart, Genève, Coins and the Countryside: coin use in Roman “villas” in
Northern Gaul, colloquium ‘Contexts and the Contextualisation of Coin Finds’
georganiseerd door de ‘Groupe suisse pour l’étude des trouvailles monétaires’
van 4 tot 7 maart, 2010.
• 28 april, Leuven, De Romeinse muntschat van Merbes-le-Château (260 n.C.) en
de invallen op het einde van de derde eeuw, KULeuven.
• 30 september, Athene, “All that glitters ...: Contributions to Greek
numismatics”, colloquium: voorzitterschap namiddagsessie.
• 4-5 december, Leuven, “The Theodosian Age”, deelname colloquium (zonder
voordracht).
Michiel VERWEIJ
• deelname (met lezing) aan de studiedag Lecteurs, lectures et groupes sociaux,
met een lezing over Johannes Fevynus, lecteur d'Erasme (18 maart 2010).
• deelname aan het colloquium van de Association internationale des
bibliophiles (BRB), met lezing The Library of the dukes of Burgundy (27
september 2010).
• deelname (met lezing) aan een colloquium over paus Adrianus VI te S. Maria
dell’Anima (Rome, 17-19 november 2010).
8. WETENSCHAPPELIJKE UITSTRALING

h. Wetenschappelijke expertise
• W. Bracke werd gevraagd voor de Universitaire Stichting een wetenschappelijk
advies te formuleren over de subsidie-aanvraag door Aline Smeesters-Lelubre
voor de publicatie van haar doctoraat Aux rives de la lumière : la poésie de la
naissance chez les auteurs néo-latins des anciens Pays-Bas entre la fin du XVe
siècle et le milieu du XVIIe siècle.
• W. Bracke is promotor van het onderzoeksproject Het Etablissement
géographique de Bruxelles, een wetenschappelijke instelling in het jonge
België (zie 6.4.2.2.).
• W. Bracke zetelde in de jury’s voor de aanwerving van een wetenschappelijk
attaché voor de dienst Promotie en valorisatie en voor het Prentenkabinet.
• G. Denhaene is promotor van het onderzoeksproject In de Vier Winden/Aux
Quatre Vents (1551 – 1599). De eerste Antwerpse prentenuitgeverij op
wereldschaal en was mede-commissaris van de tentoonstelling The World of
Bruegel in Black and White from the collection of the Royal Library of Belgium,
Tokyo (Bunkamura Museum, 17.07-29.08) – Nijgata (City Museum of Art,
4.09-17.10) - Kyoto, (Eki Museum, 22.10-23.11). Zij voerde expertise uit van
een fac-simile naar een exemplaar van Picasso, Carnet de dessins n° 46
(Cahiers d’Art, Christian Zervos, 1948) voor de politie van Brugge (Kristof
Corneille, Hoofdinspecteur FGP Brugge, Koopmanstraat 1A – 8000 Brugge),
25-29 januari en een expertise van twee Vlaamse schilderijen van de 16de
eeuw op het KIK, 5 november.
• G. Denhaene zetelde in de jury voor het doctoraat van Edward Wouk, Frans
Floris, Harvard University, Department of History of Art (03.05.2010).
• G. Denhaene gaf een interview met Yukie Hashimoto over de tentoonstelling
The World of Bruegel in Black and White from the collection of the Royal
Library of Belgium voor het tijdschrift VISA en een inverview met Nippon
Television over dezelfde tentoonstelling.
• J. van Grieken voerde in december een expertise uit van een afdruk van een
reeks anonieme 15 de eeuwse houtsneden (De negen besten [Nijhoff 384]) uit
een privécollectie in Veurne (J. Sierens) en van de tekening Zicht op de straat
van Messina van een navolger van Bruegel, te koop aangeboden aan de KBR
door kunsthandelaar Klaas Muller. In september werd hij aangezocht voor een
expertise en identificatie van prenten in talrijke 17 de -eeuwse collegedictaten uit
de collectie van de Universiteitsbibliotheek van de K.U.Leuven (Tabularium) en
in juni werd hij gecontacteerd om het luik prentkunst te verzorgen in het kader
van de tentoonstelling Michiel Coxcie (1499-1592) (catalogusnota’s en essay)
die zal plaatsvinden in M Leuven in het najaar van 2013 (commissaris: Prof. K.
Jonckheere, UGent). Hiervoor werd een onderzoeksdossier aangelegd en werd
een beroep gedaan op de expertise van J. Van Grieken voor het opsporen en
identificeren van mogelijke bruiklenen (van de KBR en andere collecties).
• François de Callatay werd in het voorjaar van 2010 benoemd tot lid van de
commissie SHS4 (Geschiedenis en Archeologie) van het FRS-FNRS, voor een
periode van 5 jaar, als een van de twee vertegenwoordigers van de ULB.
• François de Callatay bleef ook actief als expert voor verschillende Belgische
instellingen (Académie royale de Belgique [juryvoorzitter van de Prijs Victor
8. WETENSCHAPPELIJKE UITSTRALING

Tourneur, jurylid van de Prijzen Fagnan en Lambrechts], Universitaire Stichting)
en buitenlandse instellingen (Union académique internationale, Agence
Nationale de la recherche, Institut Universitaire de France).
• François de Callatay heeft een dertigtal aanbevelingsbrieven geschreven
(Fondation Wiener-Anspach, BAEF, Conseil International de Numismatique,
CNRS-INSHS, Ecole française d’Athènes, Ecole pratique des hautes Etudes,
FRS-FNRS, Institute for Advanced Study, Loeb Classical Library Foundation,
MacArthur Fellowship, Prix Francqui, Prussian Cultural Heritage Foundation,
universiteiten van Berkeley, Chicago, Oxford, Stanford, Leicester, Calgary,
Montréal, Laval [Québec]), Tel Aviv).
• Het Penningkabinet werkte mee aan een metaalanalyseonderzoek van
Keltische munten uitgevoerd op vraag van Jean-Marc Doyen (Brussel). 6
Keltische munten uit onze verzameling werden geanalyseerd in het Institut des
Sciences de la Terre in Orléans (F).
• Het Penningkabinet beheert sinds 1960 een vondstregister waarin de Keltische
en Romeinse muntvondsten uit Belgische bodem worden opgenomen. Bij
gebrek aan personeel en mede door de regionalisering van België is dit
centraal registratiepunt minder actief. Toch doen de archeologische diensten
van de Vlaamse Gemeenschap, het Waals Gewest alsook enkele
archeologische verenigingen, die nauw samenwerken met de officiële
opgravingsdiensten, nog altijd een beroep op de expertise aanwezig in het
Penningkabinet. Johan van Heesch identificeerde zo Keltische en Romeinse
munten afkomstig uit opgravingen van: de kloostersite te Tournai/Doornik (150
munten), uit Jambes / Namen (25 Romeinse munten), uit Kortrijk / West-
Vlaanderen (64 Romeinse munten), uit Kesselt/Limburg (3 Romeinse munten),
Grote Brogel / Limburg (57 Romeinse munten, 3 Keltische en 1 middeleeuwse
munt). Het is echter onze bedoeling deze service aan de Gemeenschappen uit
te bouwen.
• Johan van Heesch : Peerreview van een artikel voor het tijdschrift Relicta
(Vlaamse Gemeenschap).
• Johan van Heesch : Peerreview van een artikel voor het tijdschrift Àtiqot
(Jeruzalem/Israël).
• Johan van Heesch : Visitatierapport Geldmuseum Utrecht (Nederland), onder
de leiding van Wim Deetman.
• Johan van Heesch : Lid van de commissie voor de selectie van de
afbeeldingen op de Belgische euromunten.
• Johan van Heesch : Lid van de audit / visitatiecommissie voor het
Geldmuseum te Utrecht (Nederland) op 25 en 26 maart.
• In 2010 heeft de afdeling Kranten haar wetenschappelijke expertise geleverd
aan vele werkzaamheden betreffende de geschreven pers of die daarvan
gebruik maken. We noemen enkele van de organen die op ons een beroep
hebben gedaan:
- Het Stadsarchief Sint-Truiden, in het kader van een project om de
Limburgse pers te digitaliseren;
- De Université libre de Bruxelles, in het kader van haar ‘séminaire
d’histoire du livre’ (master ‘Monde du livre et de l’édition’, professor
Fabrice Preyat, 1 maart 2010);
- De RTBF (La Deux), in het kader van de televisie-uitzending
‘Intermédias’ (onderwerp: ‘Le numérique signe-t-il la mort du livre?’,
eerste uitzending: 19 maart 2010);
- Radio 1, in het kader van het zoeken naar informatie en de
geschreven pers in 1930 (15 april 2010);
8. WETENSCHAPPELIJKE UITSTRALING

- De vzw Action et recherche culturelles, in het kader van een
bijzonder dossier ‘digitaliseren’», verschenen in het Journal de l’Arc
(nr. 107, mei 2010);
- De Vlaamse Erfgoedbibliotheek, in het kader van het debat over
digitaliseren en auteursrechten (27 september 2010);
- De vzw Coopération par l’Education et la Culture, in het kader van
het creëren en realiseren van de tentoonstelling ‘Ligablo’ (juni 2010september
2010);
- De Université libre de Bruxelles, in het kader van een programma
tot inleiding in de bronnen van de hedendaagse geschiedenis(120
studenten van de 1 ste bachelor in de Geschiedenis, 3 en 4
november 2010);
- De Centrale Bibliotheek van de KULeuven, in het kader van een
ontmoeting over het digitaliseren van krantenverzamelingen (3
december 2010).
8. WETENSCHAPPELIJKE UITSTRALING

Verantwoordelijke uitgever: Patrick Lefèvre
Hebben aan dit jaarverslag bijgedragen:
Algemene coördinatie: Martin Van Droogenbroeck
Lay-out en afbeeldingen Benoît Labarre
Vertalingen: Benedikt Perquy, Carina Van Bellingen
Bernard Bousmanne, Wouter Bracke, Marie Cornaz, François de Callataÿ, Gwendolien
Denhaene, Marc d’Hoore, Nathaël Istasse, Sara Lammens, Erwin Pairon, Lucien
Reynhout, Claude Sorgeloos, Martin Van Droogenbroeck, Johan Van Heesch