Excursiegids Den Treek 25sep2009 - Koninklijke Nederlandse ...

knbv.nl

Excursiegids Den Treek 25sep2009 - Koninklijke Nederlandse ...

Den Treek-Henschoten

Fragmenten uit de bosbouwhistorie van een landgoed

op de overgang van nat naar droog

Excursie 25 september 2009

Martijn Boosten, Jim van Laar & Peter Schütz

Commissie Bosgeschiedenis KNBV


Den Treek-Henschoten;

Fragmenten uit de bosbouwhistorie van een landgoed op de overgang van nat naar droog

Excursie 25 september 2009

Martijn Boosten, Jim van Laar & Peter Schütz

Commissie Bosgeschiedenis, Koninklijke Nederlandse Bosbouw Vereniging

Wageningen, september 2009

Illustratie op kaft: Pyramide van Austerlitz omstreeks 1830 (particuliere collectie)


Inleiding

Medio 2008 is bij de Koninklijke Nederlandse Bosbouw Vereniging (KNBV) de Commissie

Bosgeschiedenis opgericht met het doel om de belangstelling voor de bosgeschiedenis bij

haar leden, maar ook daarbuiten, te vergroten en de beoefening daarvan te stimuleren. Dit

wil de commissie onder andere doen door het organiseren van lezingen, excursies en het

initiëren van onderzoek. Na een zeer geslaagde eerste excursie van de commissie op de

Grebbeberg bij Rhenen in maart 2009, zal nu een bezoek worden gebracht aan Den Treek-

Henschoten, een particulier landgoed op de Utrechtse Heuvelrug met een rijke boshistorie.

Voorafgaand aan de excursie is er een korte inleidende lezing over de historie van het

landgoed door Willem de Beaufort, één van de eigenaren van het landgoed. Vervolgens

worden tijdens een rondwandeling verschillende markante punten met historische

fenomenen getoond en bediscussieerd.

Deze excursiegids geeft een kenschets van het gebied en er zijn enkele fragmenten van oude

kaarten opgenomen om het verleden zichtbaar te maken. Verder is de excursieroute

toegevoegd en zijn per excursiepunt wetenswaardigheden vermeld.

1


Landgoed Den Treek-Henschoten van 777 tot nu

Landgoed Den Treek-Henschoten ligt op de overgang van de Utrechtse Heuvelrug en de

Gelderse Vallei ten zuiden van Amersfoort en ten Westen van Woudenberg. Het landgoed is

particulier bezit en bijna 2000 hectare groot. De naam Den Treek is al veel ouder dan het

huidige landgoed. De naam wordt voor het eerst vermeld in een stuk uit de eerste helft van de

14e eeuw over de overdracht van alle rechten op de hoeve “Wilslande” aan ridder Arnoud van

IJsselstein. Deze hoeve was gelegen tussen Badenvorde en de ‘ Treke aan de Beke’. Over de

herkomst van de naam ‘ Den Treek’ doen verschillende verhalen de ronde. Er wordt beweerd

dat de naam Treek een samentrekking is van ‘Ter Eke’, wat verband houdt met eikenbast

(eek). Een andere uitleg is dat de naam een verbastering is van ‘Treck’, wat duidt op het feit

dat hier vroeger veel vee werd langs gedreven.

De naam Henschoten is nog veel ouder. Deze naam wordt voor het eerst genoemd in het jaar

777 bij een schenking van vier foreesten 1 in de buurt van Leusden door Karel de Grote aan de

Maartenskerk te Utrecht. Eén van deze foreesten was ‘Hengestcoten’. Het oorspronkelijke

bos heeft er in de loop der eeuwen plaats gemaakt voor zandverstuivingen en heide.

Door de jaren heen veranderde de boerderij Den Treek langzaam in een buitenplaats met een

herenhuis, koetshuis, diverse

boerderijen, lanen, plantages,

bossen en een stijltuin met

waterpartijen. Op een kaart uit

omstreeks 1750 is deze tuin goed

te herkennen (zie afbeelding 1). Op

de kaart zijn al enkele aangelegde

bossen te herkennen. De meeste

overige gronden hadden een

agrarische bestemming.

Via diverse eigenaren komt de

buitenplaats ten slotte in 1807 in

handen van Willem Hendrik (I) de

Beaufort (1775-1829). Volgens de

koopakte bestonden de bossen uit

opgaande eiken, beuken, essen,

sparren en berkenbomen. Verder

was er in de omgeving weinig bos

aanwezig (zie afbeelding 2).

Landgoed Henschoten was

bijvoorbeeld op enkele perceeltjes

hakhout na geheel boomloos.

Willem Hendrik (I) begon

langzaam zijn bosgebied uit te

breiden door de aanleg van enkele

percelen grove den voor het

Afb. 1. Fragment van een kaart uit omstreeks 1750. Het

bijschift van de kaart luidt: ‘ Afbeeldinge van de Erven

den Treek en Wellom gelegen aan het Leusder Heetveld

onder den Geregte Leusden cum suis’. (Schipper, 2004).

landhuis. In dezelfde periode begonnen twee andere grondbezitters, de Amsterdamse bankier

1 Foreest: gebied met landerijen, bossen, woeste grond, wateren en nederzettingen

2


Bernard Stoop en Hubert Matthijs Adriaan Jan van Asch van Wijck, op het huidige

grondgebied van Den Treek-Henschoten met de ontginning van grote stukken heide. Zij

werden door de plaatselijke bevolking ook wel ‘heidevreters’ genoemd. Op de heide werden

voornamelijk grove dennen geplant of gezaaid. Op betere gronden werd eikenhakhout

aangelegd.

Na het overlijden van Willem

Hendrik (I) de Beaufort nam zijn

zoon Arnoud Jan (1799-1866) het

beheer van het landgoed Den

Treek over. Onder zijn leiding

werd het landgoed verder

uitgebreid. Aangezien de marke

van De Leusderberg nog niet was

verdeeld, kon Arnoud Jan geen

grote stukken heide bebossen. Hij

breidde wel het bos vlakbij Huize

Den Treek verder uit. Dit leidde

tot een smalle strook bos ten

westen van de Heetvelderweg (zie

afbeelding 3). Arnoud Jan

besteedde veel aandacht aan het

rendabel maken van de bosbouw

en de landbouw op het landgoed.

Hij had een bosbouwkundige

opleiding in Duitsland genoten en

experimenteerde op het landgoed

met diverse boomsoorten. In 1853

schreef hij zelfs een verhandeling

over de houtteelt (De Beaufort,

1853).

Afb. 2. De omgeving van Den Treek en ‘Hemschooten’ op

een uitsnede van de Krayenhoffkaart uit omstreeks 1820

Het landgoed werd na het overlijden van Arnoud Jan in 1866 verdeeld onder zijn vier zonen.

Willem Hendrik (II) (1845-1918) erfde Den Treek. De tweede zoon Johannes Bernardus

(1847-1924) erfde onder andere Rumelaer en een deel van landgoed Henschoten. Via zijn

huwelijk met Cornelia Maria Van Asch van Wijck kreeg hij het gehele landgoed Henschoten

in bezit. Toen in 1889 eindelijk de marke van De Leusderberg werd verdeeld, kon hiermee het

grondgebied van Den Treek worden verdubbeld en kwamen er grote oppervlakten nog te

ontginnen woeste gronden beschikbaar. De periode 1890-1910 was dan ook de grote

ontginningperiode op Den Treek. Willem Hendrik (II) en Johannes Bernardus lieten grote

oppervlakten heide en stuifzand bebossen met grove den (zie afbeelding 4 en 5). De

ontginningen uit deze periode hebben een karakteristieke rechthoekige indeling. Op de

topografische kaart van 1905 (afbeelding 6) is duidelijk het resultaat van deze

bebossingsactiviteiten te zien.

3


Afb. 3. Den Treek-Henschoten op de Topografische kaart van 1871. Op deze kaart is de smalle

strook bos die door Arnoud Jan de Beaufort bij Huize Den Treek is aangelegd ten westen van de

Heetvelderweg duidelijk herkenbaar.

4

Heetvelderweg


Afb. 4. Aanplant van grove den op de heide op landgoed Den Treek-Henschoten omstreeks 1913

Afb. 5. Terreinvoorbereiding met een ossenploeg op landgoed Den Treek-Henschoten omstreeks

1913. Om het ploegen te vergemakkelijken zijn de stobben van een eerdere aanplant eerst

verwijderd.

5


Afb. 6. Den Treek-Henschoten op de Topografische kaart van 1905. Op deze kaart is duidelijk

zichtbaar dat er sinds 1871 (afb. 3) een deel van de heide en het stuifzand is omgezet in bos. Er is

onderscheid gemaakt in loofbos (lichtgroen) en naaldbos (donkergroen). In het midden van de

kaart is het Sterrenbos dat in de tussenliggende periode is aangelegd goed herkenbaar.

6


Om te voorkomen dat het landgoed na zijn dood verder versnipperd zou raken, bracht

Johannes Bernardus zijn bezittingen in 1908 onder in de N.V. Woudenbergse Bosch en Land

Exploitatiemaatschappij, die werd beheerd door zijn zoon Willem Hendrik (III). De aandelen

van deze maatschappij waren in handen van Johannes Bernardus en zijn kinderen. Willem

Hendrik (III) nam ook het beheer van Den Treek op zich. Na het overlijden van Willem

Hendrik (II) werd Den Treek ondergebracht in de N.V. Landgoed Den Treek.

Na een periode van grootschalige bosaanleg werden in de jaren 30 van de twintigste eeuw in

het kader van de werkverschaffing nog een aantal overgebleven heideperceeltjes bebost. In

deze periode worden ook steeds meer andere soorten aangeplant, zoals zomereik, Japanse

lariks, douglas, fijnspar en sitkaspar. Daarnaast worden bodemverbeteraars, zoals berk, els,

Amerikaanse eik, lijsterbes en Amerikaanse vogelkers aangeplant. Op de kaart van de eerste

bosstatistiek die is opgenomen tussen 1938 en 1942 (afbeelding 7) is te zien dat het bos

overwegend bestond uit naaldhout (verdeeld in de categorieën jonger dan 25 jaar en ouder

dan 25 jaar). Verspreid over het bos liggen enkele hakhoutpercelen. Tijdens de Tweede

Wereldoorlog heeft het bos veel te lijden gehad van overmatige kaalkap. In het begin van de

oorlog kapten de Duitse bezetters een gebied van circa 80 hectare kaal om er een

schijnvliegveld aan te leggen. Daarnaast werd er door de Duitsers mijnhout en brandhout

gevorderd. Aan het einde van de oorlog werd bovendien een strook bos van 80 tot 100 m

breed gekapt als barrière (zie ook excursiepunt 5). In de periode na de Tweede Wereldoorlog

tot en met 1953 is men druk geweest met de herplant van de 250 hectare bos dat in de oorlog

was geveld.

Afb. 7a. Legenda eerste bosstatistiek (1938-1942) (Bosdata, z.j.)

7


Afb. 7b. Uitsnede van landgoed Den Treek-Henschoten uit de eerste bosstatistiek (1938-1942)

(Bosdata, z.j.)

8


De landgoederen Den Treek en Henschoten werden in 1961 samengevoegd onder de N.V.

Landgoed Den Treek-Henschoten. Deze naamloze vennootschap (N.V.) is later omgezet in

een besloten vennootschap (B.V.) De vele nazaten van de familie De Beaufort zijn

tegenwoordig aandeelhouder van Landgoed Den Treek-Henschoten BV.

Het huidige landgoed is bijna 2000 hectare groot en bestaat uit bos- en natuurterreinen,

landbouwgrond, recreatieterreinen en bebouwing. Het bos heeft een oppervlakte van ruim

1300 hectare. De grove den neemt nog steeds een belangrijke plek in het bos in. Daarnaast

zijn eik, beuk en douglas veel voorkomende boomsoorten. De landbouw, bosbouw en de

(erf)pacht vormen de financiële basis van het landgoed. Het beheer van de bossen richt zich

dan ook op houtproductie in combinatie met het conserveren en ontwikkelen van

natuurwaarden. Ook de recreatie speelt met 1 miljoen bezoekers per jaar een belangrijke rol.

(Bronnen: Perks, 1984; Landgoed Den Treek-Henschoten, 2004; Schipper, 2004)

Afb. 8. Den Treek-Henschoten en haar omgeving anno nu (bron: Google Maps)

9


De excursie

Na de inleiding op de historische aspecten van Landgoed Den Treek-Henschoten volgt een

veldexcursie van ongeveer 2,5 uur. Daarbij zullen we slechts een beperkt deel van het totale

landgoed kunnen bezoeken en helaas ook maar een fractie van dit boshistorisch zo rijke en

interessante gebied kunnen tonen. Het zal duidelijk worden dat dit gebied de moeite waard is

om vaker te bezoeken.

We komen tijdens de wandeling verschillende markante bos- en bosbouwhistorische

elementen tegen en daarnaast zullen in de discussies de verschillende denkbeelden over

bosbouw en bos-, natuur- en landgoedbeheer door de tijd heen aan de orde komen. Vanwege

de aanwezigheid van verschillende groeiplaatsen (droge, rijke, natte en arme) kunnen op

relatief korte afstand van Den Treek verschillende bos- en landschapstypen worden bezocht.

Om de route ook zonder excursieleiding te kunnen wandelen zijn de excursiepunten

aangegeven op een kaart, te vinden in de bijlage. De wandelexcursie begint bij de werkschuur

aan de Treekerweg.

We steken de Treekerweg over, lopen langs het informatiepaneel en de beheerderswoning.

Vervolgens passeren we een brede laan van zomereiken (links) en beuken (rechts) en laten

het toegangshek tot de verderop gelegen Hopschuur even achter ons. We bevinden ons nu op

de overgang van het bos naar het kleinschalige landschap van de Gelderse Vallei (Punt 1).

Links van het pad groeit elzenbroekbos, rechts zijn recentelijk werkzaamheden uitgevoerd

om een verbinding naar de Heiligenbergerbeek en het Valleikanaal te realiseren als een

onderdeel van de ecologische hoofdstructuur. Hier vindt omvorming van landbouwgrond

naar natte natuur plaats. Een aantal uitheemse boomsoorten zoals Hongaarse eik en

moerascypres resteren nog en dit zouden duiden op een ‘vergeten arboretum’.

We gaan terug naar de brede laan en slaan nu rechtsaf. De laan vormt een onderdeel van het

vroegere kerkepad naar Oud-Leusden. Opvallend zijn de wallichamen die de weg flankeren.

Op de plek waar de weidegronden goed zichtbaar zijn is een pad waar het broekbos nader kan

worden bekeken (Punt 2). Het is een vochtig en botanisch interessant elzenbroekbos dat

enige decennia geleden nog is geëxploiteerd, zoals te zien is aan de hakhoutstoven.

Verder zien we kleinschalige landerijen en graslanden van de bij het landgoed behorende

pachtbedrijven met elzensingels en knotbomen: restanten van vroegere producenten van

geriefhout dat in het boerenbedrijf werd gebruikt.

We vervolgen het kerkenpad en slaan aan het eind linksaf, passeren weer de Treekerweg en

wandelen het droger wordende boscomplex in.

Punt 3: Voormalige boomkwekerij en dennenbezaaiing

Kijkend naar rechts zien we een akker op de voormalige boomkwekerij. Dit was één van de

plaatsen waar bosplantsoen ten behoeve van de uitgestrekte bebossingen werd gekweekt.

Vanzelfsprekend was dit erg arbeidintensief werk. ’s Zomers wordt hier nu rogge verbouwd

en ook nu zijn er nog kwekerijrestanten te zien, zoals een thuja aan de rand van het pad. De

zomereik in het midden van de huidige akker is geplant ter ere van het huwelijk van Juliana

en Bernhard in 1936.

Links van de weg zien we een tamelijk open opstand van oude grove dennen, gemengd met

beuk en andere boomsoorten Er is een wallichaam zichtbaar wat duidt op een

10


ontginninsactiviteit die gemarkeerd diende te worden. Mogelijk is er eerst landbouw

bedreven. De bebossing stamt uit omstreeks 1800 en het was toen gangbaar het grove

dennenzaad uit te zaaien en te bezanden vanuit greppels of kuilen.

We vervolgen het pad tot de kruising met een (droogstaande) bospoel en naderen het

productiebos. We steken schuin over en lopen door tot de volgende kruising. Hier staan

enkele Japanse larikspercelen van 40 – 50 jaar oud. Hier gaan we links af.

Punt 4: Grenswal

Oostelijk van deze weg loopt een structuur van twee parallel lopende wallichamen. Het

vermoeden bestaat dat ze de grens vormden tussen het particuliere ontgonnen gedeelte (in de

eerste helft van de achttiende eeuw) en de gemeenschappelijke woeste gronden van de

Leusderhei. Ze hadden daarbij niet alleen de functie van grensmarkering, maar hadden ook

tot doel bescherming te bieden tegen de schaapskudden die op de Leusderhei graasden en het

stuivend zand. De kadastrale kaart van 1832 geeft uitsluitsel over het grondgebruik en

eigendom in die tijd: ten oosten van de wallen was de grond eigendom van de erven van W.H

de Beaufort en bezet met ‘dennenbosch van de eerste klasse’. Ten westen betrof het heide van

de derde klasse en ‘zandheuvels als heide van de derde klasse’ van de ‘participanten van de

Leusderberg’. De belastingtarieven verschilden per grondgebruiksvorm en per klasse. De

wallen zijn nu begroeid met zomereiken die mogelijk een hakhoutverleden hebben.

Punt 5: Belemmeringsstrook

Tijdens de oorlogsjaren is in 1944 ter hoogte van punt 5 een ongeveer 80 - 100 meter brede

strook bos op last van de Duitsers afgezet op ongeveer 1 meter hoogte. Het hout bleef met

opzet schots en scheef liggen, waarmee een verdedigingsbarriëre werd gecreëerd. Deze

belemmeringsstrook diende om de geallieerde doorgang te bemoeilijken. Nu staan er onder

andere grove den en Japanse lariks en hun aanwezigheid is zonder mondelinge of

schriftelijke overlevering over wat hier is gebeurd niet te verklaren.

Zoals reeds genoemd is in de oorlogsjaren het landgoed zwaar getroffen vanwege de

mijnhoutvorderingen en de verplichte levering van grondstof voor houtgas als alternatieve

energiebron. Ongeveer 250 hectare bos werd geveld in kapvlakten en kapstroken. In 1941

bijvoorbeeld werd 80 hectare door 200 man gekapt in het kader van de aanleg van een

schijnvliegveld. Na de oorlog dienden deze vlakten in snel tempo te worden herbebost om in

aanmerking te kunnen komen voor schadevergoedingen. Dit was uiteraard een grote opgave.

We vervolgen onze weg door de droge productiebossen van Japanse lariks, fijnspar, grove

den en douglas.

Punt 6: Eikenlaan

We passeren een markante brede, slingerende laan met aan weerzijden Amerikaanse eik en

zomereik. Deze laan was bedoeld om het landgoedkarakter te benadrukken. Vervolgens

komen we aan bij een open, grotendeels met Juncus effusus begroeid en omheind terrein dat

wordt begraasd met paarden.

Punt 7: Het Langeveen

We kijken nu uit over het Langeveen. Vóór de grootschalige bebossingen lag het in een

onafzienbare vlakte van heide en stuifzand met hier en daar enkele eikenstrubben. De

11


toenmalige gemeenschappelijke gronden die toebehoorden aan de gerechtigden van de

marke van de Leusderberg waren vooral in gebruik voor beweiding met schapen. Het

Langeveen werd tot in het recente verleden nog beweid en gehooid ten behoeve van een

kleine melkveehouderij. Dit boerderijtje met 7 hectare grond is weliswaar nog bewoond, maar

sinds 1991 buiten bedrijf. Er zijn afwateringsloten in het centrale deel gegraven, maar het is

nooit volledig ontgonnen tot bos of bouwland. Wel is het terrein bemalen en heeft er

turfwinning plaats gevonden. Hoewel het terein op dit moment sterk verruigd is met een

pitrusvegetatie komen er plaatselijk nog hoogveenmos en andere hoogveenplanten voor. We

lopen naar rechts de begrazingseenheid binnen en komen in een halfopen geaccidenteerd

boslandschap.

Punt 8: De Ringheuvels

Hier liggen de zogenaamde Ringheuvels. Het gebied wordt gekenmerkt door stuifheuvels en

heide, er vindt begrazing plaats met paarden en er staan groepen grove dennen en eiken.

Vooral de grote eiken op de overgang van grasland naar stuifzand zijn markant. De

stuifheuvels zijn ringvormig om het (voormalig) hoogeveengebiedje heen gelegen. Dit

hoogveen heeft zich indertijd ontwikkeld in een afvoerloze komvormige laagte in een

uitgestrekt heide en stuifzandgebied. We lopen even het verruigde Langeveen in en verlaten

het terrein weer via een hekwerk. Iets verderop is door de kap van bos recent een strook

heide gecreëerd die in de toekomst aansluit op een ecoduct over de N227. Het krijgt een

functie als corridor voor reptielen en vlinders.

Punt 9: Oude Utrechtseweg

We komen nu op de Oude Utrechtseweg of Vieweg. Deze breedopgezette laan omzoomd met

eiken is een vroegere verbindingsweg over de Utrechtse Heuvelrug tussen Utrecht en

Leusden via Den Treek. Delen van deze oost-westverbinding dienden ook als veedrift. Hier en

daar groeit er de breedbladige wespenorchis.

Punt 10: Het Sterrenbos

Ter hoogte van het voormalige

boerderijtje slaan we rechtsaf en lopen

door tot een markant punt. Hier is een

sterrenbos waarbij acht lanen

samenkomen. In het ovale middel’punt’

staan beuken, in het verleden stond hier

een koepeltje. Op de uiteinden van de

acht segmenten staan afwijkende

boomsoorten, vier met een rode beuk en

een Amerikaanse eik en vier met alleen

krentenboompjes. Dit sterrenbos is ook

op de luchtfotokaart van 1939 goed

zichtbaar (zie afbeelding 9). De

kapvlakten zijn een jaar eerder ontstaan

door de omvorming van slecht

groeiende naaldbospercelen naar

Afb. 9. Sterrenbos van Den Treek-Henschoten op

een luchtfoto uit 1939

gemengde opstanden (Schipper, 2004). Deze herbebossing vormde in de jaren daarna een

werkverschaffingsproject voor tientallen werklozen uit de streek.

12


Na een korte wandeling door een typische heidebossing van Corsicaanse den en grove den

komen we in een geaccidenteerd terrein, dat op de beheerkaart wordt aangeduid met de

intrigerende naam Hazencasino. We lopen even naar links en dan naar rechts het voormalige

stuifzandgebied in. Dit terrein vormt een voortzetting van de Treekerduinen.

Punt 11: Stuifzandbebossing

Hier is een vastgelegd stuifzand te zien met jeneverbesstruwelen, berken en grove dennen.

Daaronder bevinden zich ook oude, kennelijk vrij opgegroeide dennen, te zien aan hun lage

betakking. Bebossing van stuifzanden gebeurde voornamelijk in de tweede helft van de

negentiende eeuw en het was vaak een moeilijke opgave om bos van de grond te krijgen. Vlak

voor de Oude Utrechtseweg zien we een open heideterreintje met enkele gecultiveerde

jeneverbesstruiken. We slaan rechtsaf en passeren weer de ‘belemmeringsstrook’ uit 1944

waar nu douglasopstanden uit 1949 en 1952 staan, inmiddels rijkelijk voorzien van

natuurlijke verjonging.

De wandeling gaat voort over de Oude Utrechtseweg waarvan een gedeelte van de oudere

eiken recentelijk is vervangen door laanbomen van zomereik. Op de vijfsprong gaan we pal

noordwaarts langs de dubbele wallen en slaan na 100 meter een paadje in dat ook geliefd is

bij terreinfietsers. We staan stil in het Oude Treekerbos om een on-Nederlands bosbeeld te

bewonderen.

Punt 12: ‘Plenterbos’

We zijn aangekomen in een vroege vorm van een ’plenterbos’. Een plenterbos is een bostype

van verschillende naald- en loofboomsoorten en van verschillende leeftijden waarbij door een

boomsgewijze uitkap een constante voorraad en structuur een bossysteem in stand blijft. Het

is vooral bekend in midden-Europa als schermbos. Dit bostype is een onderdeel van het

grotere Oude Treekerbos en kent een bosbouwkundige geschiedenis van ruim twee eeuwen.

Plenterbosbeheer is het spelen met licht en schaduw, een juiste boomsoortenkeus, het sturen

van natuurlijke verjonging en het in tact laten van verticale en horizontale bosstructuur en

het vormt een geliefd discussie-onderwerp bij bosbouwers.

Punt 13: Veedrift

We verlaten het ‘plenterbos’ en komen weer uit op de Oude Utrechtseweg. Hier is tevens het

begin van de vroegere schapendrift die de boerderijen en gemeenschappelijke gronden

verbond. Wallichamen moesten de schapen op het rechte pad houden. Opvallend is ook de

diepe sloot naast de weg, wat duidt op een vroeger natte situatie die ontwatering nodig

maakte. Op dit punt eindigt de excursie en na een algehele terugblik lopen we terug naar de

werkschuur en kunnen we bij het beheerkantoor napraten onder het genot van een drankje.

Tot slot: op onze wandeling hebben we broekbossen, heidebebossingen, stuifzandbebossingen

en enkele natuurterreinen bezocht. De eikenhakhoutteelt is echter niet aan bod

gekomen, maar heeft op het landgoed voornamelijk in de negentiende eeuw een belangrijke

rol gespeeld. Ook andere interessante aspecten elders op het landgoed hebben we moeten

laten liggen. Een reden temeer om het niet bij deze bosbouwhistorische excursie op Den

Treek-Henschoten te laten.

13


Bronnen

Beaufort, A.J. de, 1853. Verhandeling over de houtteelt. s.l., s.n.

Beaufort, W.H. de & J.A. Hiemstra, 1984. Een bosbedrijf anno 1913 : een deel van de

inzending door W.H. de Beaufort, particulier houtvester over de houtvesterijen "Den

Treek", "De Hoogt" en "Austerlitz" naar de "Nationale en Internationale

Landbouwtentoonstelling", gehouden van 23 augustus tot 15 september 1913 te ’s-

Gravenhage. Utrecht, Staatsbosbeheer.

Bosdata, z.j. Bos van toen. De eerste Nederlandse Boschstatistiek. CD ROM. Wageningen,

Stichting Bosdata.

Hiemstra, J.A. & G.M.W. Ronden, 1987. Bosgeschiedenis van Landgoed Den Treek-

Henschoten. Scriptie Landbouwhogeschool Wageningen, ongepubliceerd.

Landgoed Den Treek-Henschoten, 2004. Landgoed in beweging. Woudenberg, Landgoed

Den Treek-Henschoten.

Perks, W.A.G., 1984. Den Treek van marke tot landgoed. Amersfortia reeks deel 3.

Amersfoort, Uitgeverij Bekking.

Schipper, W., 2004. Verleden en heden van de Treeker eik en zijn omgeving. s.l., BDU

Uitgeverij.

Werkgroep kadastrale atlas provincie Utrecht & Historische Kring Leusden, 1998. Leusden in

1832; Grondgebruik en eigendom (Tekst en Kaarten)

Websites:

Landgoed Den Treek Henschoten. Geraadpleegd 16 september 2009 via

www.landgoedentreek.nl.

Kaarten:

Historische (topografische) kaarten uit 1820, 1871 en 1905

Luchtfoto 1939 gemaakt in opdracht van Rijkswaterstaat

14


Excursieroute

0 125 250 500 750 1.000

Meters

9

10

8

7

6

11

5

15

4

12

13

3

Start

2

1


Programma

Excursie Bosgeschiedenis Landgoed Den Treek-Henschoten

Datum: vrijdag 25 september 2009

Locatie: Werkschuur Den Treek, Treekerweg 44, 3832 RS Leusden

13.00 Ontvangst

13.10 Opening en introductie

Jochem Borgesius (voorzitter Commissie Bosgeschiedenis)

13.15 Het landgoed Den Treek-Henschoten in historisch perspectief

Willem de Beaufort (mede-eigenaar)

13.45 Korte introductie op de excursie

Jim van Laar (secretaris Commissie Bosgeschiedenis)

14.00 Aanvang excursie, uitleg en discussie op een aantal markante punten

Peter Schütz en Jim van Laar (excursieleiders)

16.30 Conclusies en afsluitend drankje

17.00 Einde

Willem de Beaufort en Frederik van Tuyll van Serooskerken (mede-eigenaren)

17

More magazines by this user
Similar magazines