cursus elektrotechniek voor de doe het zelver - Ondernemersschool

CURSUS ELEKTROTECHNIEK
VOOR DE DOE HET ZELVER
Auteur: Hans Van Winckel

Deze cursus wordt uitgegeven door
Centrum voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102
2018 Antwerpen
Copyright
© Naam docent
© CVA, Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen
in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige
wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere
manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur.
Ondanks al de aan de samenstelling van de tekst bestede zorg, kan noch de auteur, noch de
uitgever aansprakelijkheid aanvaarden voor eventuele schade die zou kunnen voortvloeien
uit enige fout die in deze uitgave zou kunnen voorkomen.

Inhoud
Inhoud ........................................................................................................................................ 3
Inleiding .................................................................................................................................... 16
Handleiding............................................................................................................................... 17
Hoe kan ik huistaken inzenden? ............................................................................................ 17
Hoe kan ik inloggen op mijn persoonlijke studentenpagina? ................................................. 18
Hoe kan ik examen afleggen? ............................................................................................... 19
Hoe kan ik stage lopen? ........................................................................................................ 21
Inleiding
Studietips
1 Kabels, draden en snoeren
1 1. Draden, snoeren en soepele kabels
1.1.1 Kabels met soepele kern.
1.1.2 Kabels voor vaste aanleg.
1.1.3 Telecommunicatieleiding telefonie
1.1.4 Telecommunicatieleiding TV/Video
1.1.5 Telecommunicatieleiding data
1.1.6 Samenvatting.
2 Gereedschappen in de elektrotechniek
2 1. Veiligheidsaspect.
2 2. De tangen
2.2.1 De draadstriptang
2.2.2 De kniptang

2.2.3 De rondebektang
2.2.4 De platbektang
2.2.5 De universele of combinatietang
2 3. De schroevendraaiers
2.3.1 De soorten schroevendraaiers
2 4. Het elektricienmes
2 5. Het kabelmes
3 Solderen
3 1. Soorten
3 2. Soldeer gereedschappen
3.2.1 Gewone soldeerbout
3.2.2 Revolver solderbouten met transformator
3.2.3 Soldeerbouten met automatische temperatuurregeling
3 3. Het soldeersel
3 4. Vloeimiddel
3 5. Solderen in de praktijk
4 Draadogen en kabelschoenen.
4 1. Draadogen maken
4.1.1 Massieve draad
4.1.2 Soepele draad
4 2. Kabelogen en kabelschoentjes
4.2.1 Tang voor drukverbindingen
4.2.2 Combinatietang voor drukverbinding

5 Stopcontactstoppen/ contactstoppen
5 1. Contactdozen
5 2. Contactstoppen
5 3. Koppel contactstoppen
5 4. Toestel contactstoppen
5 5. Het monteren van contactstoppen
6 Verbindingen
6 1. Lusterklemmen
6.1.1 Lusterklemmen met contactdruk door schroeven
6.1.2 Lusterklemmen met veerdruk
6 2. Lasdoppen
6 3. Inplugklemmen (wago)
7 Opdracht
8 Inleiding
9 De gevaren van de elektrische stroom
9 1. Gevaren van elektrische stroom voor het menselijke lichaam
9.1.1 Invloed van de grootte van de stroom op het menselijk lichaam
9.1.2 De invloed van de duur van de stroomdoorgang
9.1.3 De weg die de stroom in het lichaam volgt
9.1.4 Invloed van de frequentie van de stroom
9 2. Gevaren van een elektrische stroom voor de omgeving
10 Veiligheidsprincipes
10 1. Algemeen

10 2. De vitale 5
10 3. Overzicht van beschermingsmaatregelen
10 4. Wat moet je doen bij elektrocutie?
11 Netsystemen en distributienet
11 1. Netsystemen
11.1.1 TT-net
11.1.2 TN-net
11.1.3 TN-S-net
11.1.4 TN-C net
11.1.5 IT-net
11 2. Het distributienet
11.2.1 Waarom een distributienet met een geaard sterpunt?
11.2.2 Spanningsmogelijkheden van het distributienet
12 Het Algemeen reglement op de elektrische installatie
12 1. Oude installaties
13 Aarding
13 1. Algemeenheden
13 2. Bepalingen
13 3. Aardverbinding
13.3.1 Aardpen
13.3.2 Aardingslus
13 4. Aardgeleider
13 5. Beschermingsgeleider

13 6. Hoofdequipotentiale verbinding
13 7. Bijkomende equipotentiale verbinding
13 8. Minimumdoorsnede van de geleiders
14 Verdeelborden
15 Differentieelstroominrichtingen
16 Smeltveiligheden en automatische schakelaars
17 Maximale nominale stroom van smeltveiligheden en automatische schakelaars
rekening
17 1. Kleurcode van de calibreerelementen van smeltveiligheden overeenkomstig de
doorsnede van de geleiders 101
18 Leidingen
18 1. Algemeen
18 2. Minimumdoorsnede
18 3. Toegelaten plaatsingswijze bij laagspanning
18 4. Kleurcode van de geïsoleerde geleiders
19 Stopcontacten, schakelaars, verlichting
19 1. Stopcontacten
19 2. Schakelaars
19 3. Verlichting
20 Badkamer en douche
20 1. Volumes
20 2. Toegelaten elektrisch materiaal
20 3. Leidingen
20 4. Bijkomende equipotentiale verbinding

20 5. Transformatoren
21 Afwijkingen
21 1. Afwijkingen bij een elektrische installatie van vóór 1 oktober 1981
21 2. Afwijking bij elektrische installaties van na 1 oktober 1981
22 Verplichtingen
23 Elektriciteitsverdeling op werven
23 1. Deze kast heeft de volgende eigenschappen
23 2. Aansluiting
24 Opdrachten
25 Inleiding
26 Schakelaars, lampen, lamphouders, armaturen
26 1. Schakelaars
26 2. Rechtstreeks bediende schakelaars
26.2.1 Volgens de functie die ze te vervullen hebben
26.2.2 Volgens de wijze van monteren
26 3. lampen
26.3.1 Gloeilampen
26.3.2 Meest voorkomende handelsmaten en vormen van lampvoeten
26.3.3 Gebruik
26.3.4 Voordelen
26.3.5 Nadelen
26 4. Halogeenlampen
26.4.1 Werking van de halogeenlamp

26.4.2 Gebruik
26.4.3 Voordelen
26.4.4 Nadelen
26 5. Gasontladingslampen
26.5.1 TL-lampen
26.5.2 Hoe fluorescentielampen elektrische stroom in licht omzetten
26.5.3 Licht en kleur
26.5.4 Voordelen
26.5.5 Nadelen
26.5.6 Handelsvormen
26 6. Spaarlampen
26 7. Voordelen
26 8. Nadelen
27 Lamphouders
27 1. Algemeen
27 2. Beschrijving
27.2.1 Schroeflamphouders
27.2.2 Bajonetlamphouders
27.2.3 Speciale lamphouders
27.2.4 Armaturen
28 Signalisatieschakeling
28 1. Bellen, zoemers
28.1.1 Bellen

28.1.2 Gongschellen
28.1.3 Zoemers
28 2. Drukknoppen
28.2.1 Soorten
28 3. Beltransformator
28.3.1Materialenkennis
28.3.2 Etiket 154
28.3.3 Gebruik en schema’s
29 Lichtschakelingen
29 1. Enkelpolige schakeling
29.1.1 Doel
29.1.2 Toepassing
29.1.3 Schakelingschema
29 2. Dubbelpolige schakeling
29.2.1 Doel
29.2.2 Toepassing
29.2.3 Schakelingschema
29 3. Serieschakeling of dubbele aansteking
29.3.1 Doel
29.3.2 Toepassing
29.3.3 Schakelingschema
29 4. Wisselschakeling
29.4.1 Doel

29.4.2 Toepassing
29.4.3 Schakelingschema
29 5. Tweepolige wisselschakeling
29.5.1 Doel
29.5.2 Toepassing
29.5.3 Schakelingschema
29 6. Kruisschakeling of drierichtingschakeling
29.6.1 Doel
29.6.2 Toepassing
29.6.3 Schakelingschema
30 Ontwerpen van schema’s; symbolen en codering
30 1. Situatieschema
30 2. Installatieschema
30 3. Eendraadschema of grondschema
31 Beveiligingen
31 1. Smeltzekering
31.1.1 Waarvoor dient een smeltveiligheid?
31.1.2 De werking
31.1.3 Waarde van de zekering bij huishoudelijk gebruik
31.1.4 Veiligheid
31.1.5 Wat moeten we doen als een zekering doorsmelt?
31 2. Zekeringhouder
31 3. De automatische veiligheid of automaten

31 4. Differentieelschakelaar
32 Vragen
33 Inleiding
34 Doelstellingen
35 Het ontwerpen van een elektrische installatie
35 1. Studie van uit te voeren werk
35.1.1 Voorbereidende studie van de installatie
35.1.2 Volgorde van de werkzaamheden
35.1.3 Het bouwplan of de werkschets
35 2. Verdeling van elektrische kringen in een woning
35.2.1 Eisen en tips bij het indelen in stroomkringen
35.2.2 Grootte van verdeelkast, stroombanen
35 3. Het dossier
35.3.1 Wat omvat het dossier?
35.3.2 Samenstelling
35.3.3 Wettelijke verplichtingen
35.3.4 Aanvullingen
36 Materiaalkeuze en opstellen van materiaallijst, kostenraming
37 Voorlopige aansluiting
38 De aardinginstallatie
38 1. Overzicht Equipotentiale verbindingen van een installatie
38 2. De aardingslus
38.2.1 Materialen en gereedschappen

38.2.2 Beschrijving
38.2.3 Plaatsing
38 3. Soorten bijkomende aardelektroden
38.3.1 Koperen geleider
38.3.2 Kruisvormige aardingsstaaf
38.3.3 Ronde aardingsbaar
38.3.4 Plaatsing
38 4. Hoofdequipotentiale verbindingen
38 5. Bijkomende equipotentiale verbindingen
38 6. Hoofdbeschermingsgeleider
38 7. Beschermingsgeleiders
38 8. Hoofdleiding koud water
38 9. Opmerkingen
38 10. Spreidingsweerstand aardelektroden en aantal differentieel-schakelaars
39 Bijkomende bescherming in de badkamer
39 1. Volumes in de badkamer
39 2. Elektrische leidingen en toestellen in de badkamer
40 Projectie van de installatie in het gebouw
40 1. De inbouwinstallatie
40 2. Aftekenmaterialen en -gereedschappen
40 3. Plaats van toestellen en leidingen
40.3.1 Het verdeelbord
40.3.2 Schakelaars

40.3.3 Wandcontactdozen
40.3.4 Leidingen
40 4. Aftekenen van de installatie
41 De uitvoering van een inbouwinstallatie
41 1. Maken van sleuven, gaten en doorvoeren
41.1.1 Materialen en gereedschappen
41.1.2 Werkmethode voor het maken van sleuven
41.1.3 Werkmethode voor het maken van gaten voor inbouwdozen
41.1.4 Werkmethode voor het maken van doorvoeren
41 2. Plaatsen van inbouwdozen, centraaldozen
41.2.1 Materialen en gereedschappen
41.2.2 Inbouwdozen
41.2.3 Plaatsen van centraaldozen
41 3. Plaatsen van leidingen
41.3.1 Materialen
41.3.2 Plaatsen van voorbedrade PVC-buis
41.3.3 Plaatsen van gewone PVC-buis
41.3.4 Plaatsen van kabel
41.3.5 Bevestigen van leidingen
41.3.6 Draad trekken in PVC-buis
41 4. Bevestigen van verdeelkast
41 5. Verbinden van toestellen
41.5.1 Verbinden van schakelaars

41.5.2 Verbinden van de verdeelkast
41 6. Inbouw installaties in holle wanden
41.6.1 Werkmethode voor de wanden (platen) geplaatst worden
41.6.2 Werkmethode na het plaatsen van de wanden
42 De opbouwinstallatie
42 1. Leidingen en hun bevestiging
42.1.1 Installatie met PVC-buis
42.1.2 Installatie met XVB-F2-kabel
42.1.3 Installatie met VGVB-kabel
42 2. Aftakdozen
42.2.1 Niet-spatwaterdichte aftakdozen
42.2.2 Spatwaterdichte aftakdozen IPX 4/5.
43 In werking brengen
43 1. Nazicht van de installatie (keuring)
43 2. Aansluiten van de installatie op het openbaar net
43.2.1 De aanvraag
43.2.2 Energiekabel
43.2.3 Aansluiten van de meterkast
44 Opdracht.

Inleiding
Beste student,
Fijn dat je hebt gekozen om de opleiding Elektriciteit voor de Doe Het Zelver.
Beste doe-het-zelver, je hebt beslist om zelf uw elektriciteit te leggen in uw woning, dit kan
zowel op gebied van uitbreiding, onderhoudswerken, renovatie of nieuwbouw.
Er is geen specifieke voorkennis vereist om deze cursus te volgen. We gaan er wel vanuit
dat je op de hoogte bent van enkele technische begrippen in de elektrotechniek zoals
spanning, stroom en vermogen.
Deze cursus richt zich ook op mensen die zich willen vestigen erkend elektricien of mensen
die een diploma secundair onderwijs in het vakgebied elektriciteit. Indien u zich hiervoor
interesseert dient u de theoretische cursus ook in te studeren ter voorbereiding van een
examen bij de examencommissie van de Vlaamse gemeenschap.
Deze cursus bestaat uit 5 delen, tijdens deze cursus zal je stap voor stap leren hoe je
volgens de regels van goed vakmanschap je werken dient uit te voeren op gebied van
elektriciteit.
Welk materiaal en gereedschap heb je nodig?
Deze cursus richt zich voornamelijk tot het praktijkgedeelte. Het is duidelijk wanneer je
dingen zelf uitvoert, je deze ook beter zal onthouden. Daarom verwachten we dat je over een
minimum aantal materialen en gereedschappen beschikt, namelijk een universele tang,
enkele schroevendraaiers, een striptang, enz. Hou bij de aankoop wel rekening dat deze
gereedschappen geïsoleerd dienen te zijn, meer info vindt je terug in het eerste hoofdstuk.
Ik wens je alvast veel studiegenot!
Hans Van Winckel

Handleiding
Hoe kan ik huistaken inzenden?
Doorheen de cursus zal je oefeningen en huistaken vinden. De oplossingen zijn vaak te
vinden op de studentenpagina. Heb je toch nog vragen, dan kan je deze opsturen via de post
of per e-mail:
1. Huistaken versturen via de post:
1. Van zodra je één of meerdere huistaken hebt afgewerkt, kan je deze opsturen via
de post.
2. Je stuurt best een kopie van je werk op. Het origineel bewaar je.
3. Stuur altijd een lege retourenveloppe mee met je huiswerk. Voorzie deze enveloppe
van voldoende postzegels en schrijf je adres erop. Enkel wanneer je de enveloppe
voldoende hebt gefrankeerd, zal het huiswerk verbeterd worden en teruggestuurd
worden naar jouw thuisadres.
4. Stuur je huistaken naar: CVA, Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
2. Huistaken versturen via e-mail;
1. Van zodra je één of meerdere huistaken hebt afgewerkt, kan je deze via e-mail
doorsturen naar je persoonlijke docent.
2. Vermeld duidelijk je naam, voornaam en studentennummer.

Hoe kan ik inloggen op mijn persoonlijke studentenpagina?
Inloggen op de studentenpagina is heel eenvoudig. Je opent je internet browser en typt
www.studentenpagina.be in in de titelbalk bovenaan. Je komt terecht op volgende pagina:
JOUW LOGIN :
Studentxx
JOUW PASWOORD :
xxxxxxx
Vervolgens wordt er een login en een paswoord gevraagd. Bij login typ je ‘studentxx’ in. Het
paswoord is ‘xxxxxx’. Let er wel op dat je enkel kleine letters gebruikt en dat je alles aan
elkaar typt. Druk vervolgens met de cursor (pijltje) op het vakje ‘enter’.
Opgelet, deze informatie wordt regelmatig geüpdated. Je kan dus best af en toe een kijkje
nemen op de studentenpagina.

Hoe kan ik examen afleggen?
Als je heel de cursus hebt doorgenomen en alle huistaken hebt doorgestuurd, kan je examen
afleggen. Je legt examen af op 1 van onze campussen (Antwerpen, Hasselt of Gent) tijdens
de kantooruren. Hiervoor maak je ten laatste twee weken op voorhand een afspraak.
Examenmogelijkheden:
Antwerpen: iedere werkdag tussen 09u-17.
Hasselt : Iedere dinsdag, donderdag en vrijdag tussen 09u-17u
Gent: Iedere maandag en woensdag tussen 09u-17u.
Tijdens de vakantieperioden zijn de campussen Hasselt en Gent gesloten.
Je kan telefonisch een afspraak maken via 03/292.33.33. of je kan het inschrijvingsformulier
op de volgende pagina ingevuld terugbezorgen aan het Centrale Secretariaat,
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen, info@thuisstudie.be.
Let op: je afspraak is pas definitief van zodra deze bevestigd is. Vermeld dus zeker je e-
mailadres en telefoonnummer, zodat wij jou zo snel mogelijk kunnen antwoorden.

Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102
2018 Antwerpen
03/292.33.33
info@thuisstudie.be
INSCHRIJVINGSFORMULIER EXAMEN ___________________________
Studentennummer
Naam
Voornaam
Datum + uur examen
Campus ANTWERPEN/HASSELT/GENT
Telefoon/GSM
E-mailadres
Examen afleggen kan ook in:
Elf Julistraat 39a
9000 Gent
Simpernelstraat 27
3511 Kuringen
Gelieve dit formulier ten laatste 2 weken voor het examen door te sturen naar
info@thuisstudie.be of Centrale Secretariaat, Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen.
Je kan ook telefonisch een afspraak maken op het nummer 03/292.33.33.

Hoe kan ik stage lopen?
Om de praktijk onder de knie te krijgen, kan je stage lopen in jouw buurt. Deze stage is
volledig vrijblijvend, maar wordt wel sterk aangeraden. Het is een goede referentie om
later professioneel aan de slag te gaan. Hieronder vind je een voorbeeld van het
stagecontract. Dit vraag je aan bij het Centrale Secretariaat in Antwerpen.
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be
21

1 Gereedschappen in de elektrotechniek
1 1. Veiligheidsaspect.
Het is zeer belangrijk dat we over goed en veilig gereedschap beschikken alvorens we
aan de slag gaan met elektriciteit, we dienen ook het gebruik van het gereedschap goed
te kennen.
In dit hoofdstuk leren we het gebruik, de onderdelen van het gereedschap, de voorzorgs-
en veiligheidsmaatregelen, het onderhoud en de soorten.
Degelijke gereedschappen zijn uit hoogwaardige materialen vervaardigd zoals
bijvoorbeeld gereedschapsstaal. Voor elektrische toepassingen zijn de handvaten ALTIJD
geïsoleerd. Op de isolatie staat meestal een hoge spanning vermeld, bijvoorbeeld 1000 V.
Toch is het zeker niet de bedoeling om met deze gereedschappen te werken op een
installatie die onder spanning staat. Deze installatie dient steeds EERST uitgeschakeld te
worden alvorens er werken worden uitgevoerd.
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be
22

1 2. De tangen
1.2.1 De draadstriptang
Je hebt verschillende soorten striptangen dit gaat van zeer eenvoudige die je zelf instelt
tot striptangen die automatisch ontstrippen.
Gebruik:
Om de aderisolatie van de draden te verwijderen zonder de koperen kern te raken, dit is
natuurlijk enkel zo als de striptang op een goede wijze instelt.
Delen:
1. Snijvlakken van gehard staal
2. Regelschroef om de snijvlakken in te stellen volgens de draaddikte
3. Borgmoer om de regelschroef vast te zetten, zodat deze niet kan loskomen tijdens het
werk.
4. Handvaten met isolatie
5. De veer, die de tang openhoud
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be
23

Onderhoud:
Regelmatig het scharnierpunt en de veer oliën en heel zuiver houden.
De automatische striptang:
Bij automatische striptangen dien je zelf niets in te stellen. Tijdens het dichtdrukken van
de tang gebeurt het volgende: de klemmenbekken klemmen de draad, de zelfinstellende
mesjes snijden dan in de isolatie, ze bewegen naar achteren toe en verwijderen
automatisch de isolatie van de geleider. Na het ontmantellen gaan de klemmenbekken
terug automatisch open.
Hou er wel rekening mee dat er verschillende uitvoeringen zijn en dat de werkwijze van de
striptang anders kan zijn dan hierboven beschreven.
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be
24

1.2.2 De kniptang
Gebruik:
Om kabels en koperdraden door te knippen.
Delen:
• Geisoleerd handgrepen
• Snijbekken
• Scharnierpunt
Voorzorg en veiligheid:
De bekken van de kniptangen zijn speciaal gehard om elektrische kabels door te knippen,
indien je met deze tang andere metalen doorknipt dan kan je de tang beschadigen, het
gevolg hiervan zou dan kunnen zijn dat er inkepingen in de bekken ontstaan waardoor je
geen dunnen installatiedraden goed kan doorknippen.
Onderhoud:
Het scharnierpunt regelmatig oliën en de handvaten zuiver houden.
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be
25

1.2.3 De rondebektang
Gebruik:
Voor het maken van draadoogjes aan koperdraden en het plooien van bochten zonder de
installatiedraad te beschadigen.
De bekken zijn zoals een kegel, alleen zijn de bekken aan de binnenkant geribbeld om zo
een goede greep op de draad te hebben.
Delen:
• Geisoleerd handgrepen
• Kegelbekken
• Scharnierpunt
Onderhoud:
Het scharnierpunt regelmatig oliën en de handvaten zuiver houden.
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be
26

1.2.4 De platbektang
Gebruik:
Voor het buigen van draden en het vasthouden van draden tijdens het werk. De bekken
hebben een platte vorm en de binnenkanten zijn ook geribbeld om een betere greep op
de werkstukken te krijgen. Deze tang is wel niet geschikt om veel kracht mee uit te
oefenen want dan kan je de tang beschadigen en of de draad beschadigen.
Delen:
• Geisoleerd handgrepen
• Platte bekken
• Scharnierpunt
Onderhoud:
Het scharnierpunt regelmatig oliën en de handvaten zuiver houden.
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be
27

1.2.5 De universele of combinatietang
Gebruik:
• Snijkanten voor harde en zachte draadsoorten te knippen
• Gekartelde uitholling om iets te klemmen
• Platte bek om een voorwerp te grijpen en hoeken te maken
Delen:
• Geisoleerd handgrepen
• Platte bekken geribt lang binnen en uitgehold
• Scharnierpunt
Onderhoud:
Het scharnierpunt regelmatig oliën en de handvaten zuiver houden.
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be
28

2 Beveiligingen
2 1. Smeltzekering
2.1.1 Waarvoor dient een smeltveiligheid?
• Om bij grotere stroom dan toegestaan de keten te onderbreken en zo brand of
beschadiging te voorkomen.
• Een zekering moet de zwakste schakel zijn in een elektrische keten.
• De smeltveiligheden gaan we enkel nog tegenkomen in oude huisinstallaties
2.1.2 De werking
Als de stroom groter wordt dan de aangegeven waarde, ontstaat er te veel warmte en het
smeltdraadje smelt door.
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be
29

Die hoge stroom kan het gevolg zijn van kortsluiting, overbelasting of grote stroomstoten.
1. overbelasting: een hoge stroom omdat er te veel verbruikers aangeschakeld zijn.
2. kortsluiting: een plotseling heel hoge stroom door een fout in de leiding of in een
verbruiker. De hoge stroom ontstaat doordat de twee stroomdraden rechtstreeks met
elkaar verbonden worden zonder dat er een verbruiker tussen staat.
2.1.3 Waarde van de zekering bij huishoudelijk gebruik
De waarde wordt aangegeven in ampère (A), de eenheid van stroomsterkte.
De waarde van de zekering is gebonden aan de doorsnede van de draad.
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be
30

10 A draaddoorsnede 1,5 mm² verlichting
16 A draaddoorsnede 2,5 mm² stopcontacten
2.1.4 Veiligheid
We mogen nooit een smeltveiligheid herstellen met een draadje aan de buitenkant omdat
we de smeltwaarde van de draad niet kennen en omdat tijdens het smelten de vonk niet
geblust wordt (geen bluszand).
2.1.5 Wat moeten we doen als een zekering doorsmelt?
We mogen nooit een zekering vervangen voordat we de fout opgezocht hebben.
We moeten een zekering steeds vervangen door een zekering van dezelfde waarde.
We moeten bij problemen steeds een vakman raadplegen
2 2. Zekeringhouder
De zekeringhouder is van kunststof of porselein. Er zijn schroeven om de draden te
verbinden en gekalibreerde bussen om geen zwaardere zekeringen te kunnen inbrengen.
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be
31

Ze komen meestal voor in schakelborden en staat op een rij per twee gerangschikt.
We zien duidelijk dat ze per stroomkring staan. Een stroombaan is een kring van
toestellen of lokalen die op dezelfde zekeringen staan.
Een penautomaat kan zonder noemenswaardige wijziging aan de installatie een
smeltveiligheid vervangen. Zo dienen bij oudere installaties de bestaande stiften en/of
bussen vervangen te worden. Gebruik voor het vervangen van bussen/stiften het juiste
gereedschap.
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be
32

2 3. De automatische veiligheid of automaten
In tegenstelling tot een smeltveiligheid kun je een automaat meerdere keren gebruiken.
Automaten worden dan ook veel toegepast omdat ze handig en gemakkelijk te bedienen
zijn.
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be
33

2 4. Differentieelschakelaar
Een differentieelschakelaar wordt ook een aardlekschakelaar, verliesstroomschakelaar of
foutstroomschakelaar genoemd. Het is een schakelaar die bij het begin van de installatie
of kring geplaatst wordt en die de installatie afschakelt als er ontoelaatbaar grote
foutstromen ontstaan. Afhankelijk van de installatie is de differentieelschakelaar twee- of
vierpolig
Een verliesstroom of foutstroom is een stroom die vloeit via de beschermingsgeleider
tussen het net en de aarde. Die stromen kunnen plaatselijk oververhitting veroorzaken,
waardoor brand kan ontstaan.
De isolatiefout doet ook een contactspanning ontstaan die kan leiden tot elektrocutie als
die spanning niet tijdig wordt afgeschakeld door de differentieelschakelaar. We spreken
van indirecte aanraking van de spanning (aanraking van delen die via een isolatiefout
onder spanning komen).
We spreken van directe aanraking als een actieve geleider wordt aangeraakt.
De uitschakeltijd mag maximaal 0,2 s bedragen.
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be
34

Differentieelschakelaars met grote (30 mA) en heel grote ( 10 mA) gevoeligheid bieden
een bijkomende bescherming bij directe aanraking.
Kenmerken van een differentieelschakelaar:
Gevoeligheid in mA ( 30 mA of 300 mA)
Nominale stroomsterkte in A
Aantal polen: 2 of 4
Weerstand tegen kortsluiting in A of kA
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be
35

3 Vragen
1) Uitspraak 1: een schakelaar opent of onderbreekt de stroomkring.
Uitspraak 2: een schakelaar is noodzakelijk om een stroomkring te
hebben.
a) Uitspraak 1 én 2 zijn juist.
b) Uitspraak 1 en 2 zijn fout.
c) Uitspraak 1 is juist; uitspraak 2 is fout.
d) Uitspraak 1 is fout; uitspraak 2 is juist.
2) Een enkelpolige schakeling
a) kan maar één lamp bedienen.
b) kan vanaf één plaats een lamp of lampengroep bedienen.
c) is de enige schakeling die gebruikt kan worden om een lamp of
lampengroep van op één plaats te bedienen.
d) mag gebruikt worden in droge of vochtige ruimten.
3) Bij welke schakeling worden beide stroomdraden onderbroken?
a) wisselschakeling
b) serieschakeling
c) enkelpolige schakeling
d) dubbelpolige schakeling
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be
36

4) Een schakelaar wordt in alle schema’s voorgesteld:
a) door een zelfde symbool.
b) door een verschillend symbool afhankelijk van het soort schema.
c) door een referentienummer.
d) door een letter.
5) Eén of meer lichtpunten die vanaf 2 plaatsen kunnen worden in- en
uitgeschakeld noemt men een:
a) serieschakeling.
b) kruisschakeling.
c) wisselschakeling.
d) enkelpolige schakeling.
6) Teken de bedradingschema’s van alle schakelingen in de juiste
kleuren.
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be
37