N VOORBODE? - Afrikanergeskiedenis

,N VOORBODE?
- Dr. T. A. du Plessis.
Ons het seker almal al mense gehoor praat van voorbodes. Dit
is glo boodskappe uit 'n onbekende w6reld, miskien die geestesw6reld,
\!'at ons dan sou waarsku teen dinge wat nog in die toekoms gaan
gebeur. Mense wat in sulke voorbodes glo, maak dan vroegtydig voorsorg,
sodat hulle uit gevare kan bly. Dan is daar weer ander mense
wat glo dat sekere dae of 'n sekere datum baie ,,ongelukkig" is. So tref
ons soms mense aan wat 'n doodse vrees het vir Vrydag as dit op die
13de van die maand val. Hulle verwag altyd dat daar op Viydag
die 13de een of ander grooc teenspoed of ramp sal plaasvind.
Mense wat in voorbodes glo, kan gewoonlik baie voorbeelde aanraal
om te bewys dat hulle geloof reg en waar is. ons gaan nie met
hulle 'n stryery aanknoop nie. on; wil 'n gebeurtenis uit bns geskiederis
vertel- wat nogal lyk of 'n vooibode hier 'n rol gespeel het, al glo
ons ook dat dit nie die geval is nie. Maar laar ons by die verhaal kom.
Op 1 Maart 1510, dus iets fireer as 450 jaar gelede, her 'n belangrike
Portugese leier, Francisco D'Almeida, op die strand van Tafelbaai,
in 'n geveg tussen die Portugese en llottentotte gesneuwel. Hy het
die hoe rang van onderkoning beklee en het groor dienste aan sy volk,
die Portugese, bewys. Op 3 Februarie 1509 het hy die gesamentlike
Moharnmedaanse vloot by Diu (Indi€) 'n verpletterende neerlaas roegedien
en daarmee die oppermag van Portugal in Indi6 gevestig. 'n
Jaar later was hy op pad terug na sy vaderland, waar 'n koninklike
ontYangs op hom gewag het.
Voor sy vertrek uit Indid het sekere towenaars voorspel dat hy
sou. omkom, voordat hy die Kaap die Goeie Hoop sou bereik. Hoewel
hy hom nie juis aan hierdie voorspelling gesteur het nie, was hy tog
bly toe hy met sy drie skepe by die Kaap verby seil en het hy die Here
gedank, want dit was nou vir hom duidelik dat die towenaars van
Indi6 leuenaars was. Hy was nou by Kaap die Goeie Hoop verby en
daar was geen rede waarorn hy nie Portugal sou bereik nie.
D'Almeida se skepe moes vars water inneem en daarom het hulle
in T'afelbaai die ankers uitgewerp. Terwyl hulle besig was om hulle
vate op land met vars water te vul, het 'n klompie nuuskierige Hottentotte
hulle verskynins daar gemaak. Die ontmoeting russen die Portugese
en die Flottentome was baie vriendskaplik. Die Hottenrotte
het beeste by hulle gehad en al gou her hulle van die beeste aan die Portugese
verruil vir stukke yster en doek. Die handel het in so 'n vriendskaplike
gees plaasgevind, dat sowar 12 of 13 Portugese van D'Almeida
verlof gekry het om saam met die Hottentotre na hulle kraal te gaan,
sowat drie of vier myl van die strand af , orn nog meer goedere te gaan
ruil. Terwyl die Portugese by die kraal was, het die Ho:tenrorre
messe en ander artikels van hulle gesteel. Hieroor was die Portu*gese
baie vererg en hulle leier het 'n slim plan probeer om hulle te straf.
Hy wou twee Hottentotte met hom saamneem onder die voorwendsel

dat hulie vir hom die goed, war hy gekoop her, moes help dra. Die
twee Hottentotte het egter agterdogtig begin word en die goed neergesit.
Toe hy hulle probeer_ dwing, het die Hotentotte hom* so erg te
lyf gegaan dat hy met 'n bebloede gesig by die skepe aangekom hei
ilierdie voorval het 'n opskudding by die skepe veroorsaak. Daar
was 'n here aantal Portugese edelliede op die skepe. Hierdie mense
was onverskrokke krygsmanne, wat in die seeslag by Diu teen die
beskaafde Mohammedarre
_geveg
het. vir hulle was die vernedering
om so deur 'n klompie barbaarse Flottentotte toegetakel te word, dareri
'n bietjie te erg. Baie teen sy sin het D'Almeida hom laat ompraar orn
die volgende dag 'n strafekspedisie na die kraal van die H6ttentotte
te lei.
op 1 Maart 1510 vertrek sowat 150 portugese dan onder aanvoering
van D'Almeida self om die Flottentott. ie guun straf. om 'n
bietjie nader aan die kraal van die Hottenrorte te k6m, het hulle eers
met skuite van die skepe af langs die kus op geyaar tot ongeveer regoor
die Hottenrome se woonplek. Deur die dik ieesand langi die kus"hec
hulle toe verder die reis na die Hottentotk raal te vcei afgel6, slegs
gen'apen met swaarde en spiese. D'Almeida het skynbaar nie baie gegelukkig
gevoel nie, want toe hy van die skip af in die skuit klim, f,et
hv opgemerk: ,,S7aarheen neem julle my -sestigjare?,, Hy was dus
toe 'n man van sestig jaar.
Die stap na die kraal was nie so maklik nie. Die portugese het
met hulle swaar skoene diep in die sand ingesak. D'Almeida sJ skoene
het hom naderhand begin seermaak en hy het roe sv lyfbediende beveel
orn sy skoene uit te trek en die sancl uit te skud. om die skoene goed
skoon te kry, het die lyfbediende hulle teen mekaar geklop. Toe d'Almeida
dit sien, s6 hy vir sy bediende: ,,Jy weet, us jourro de Menezes
nog gelewe het en jou daardie skoene teen rnekaar'hoor slaan het, sou
hy g'o stap verder gega tr het nie, maar omdat ek rneer in God slo
as in sulke dinge, sal ek my reis voorrsir." Met hierdie opmerking f,.,
D'Almeida herinner aan iers wat algemeen in portugal bekend"was,
naamlik dat Joano de Menezes aan rwee slegte voorbodes geglo het:
die klop van twee skoene teen mekaar en dat binsrlag 'n baiJ J"g"loukige.dag
was. Joano was die hooflyfwag van prins A'ifonso. Terwvl hv
en die prins te perd naas mekaar op diJ wal van 'n rivier gery hei, het
"n seun wat in die
_rivier
geswem het, sy skoene t""r
g"Ltop
om die sand uit te kry. Die prins se perd het geskrik en -"-kuur sy rrriler h&
hom doodgeval. En dit was op 'n Dinsdag! van daardie dag af sou
Joano de Menezes nooit iets belangriks op'n Dinsdag onderieem nie
of as hy twee skoene teen mekaar hoor slaan nie.
Toe D'Almeida se rnanne die kraal bereik, het die Frottentotte
hulle blykbaar al gewaat en op die vlug geslaan, want die eersre
hutte was leeg. Tog het die onderneming vir die Portugese al dadelik
met 'n ongeluk begin. Een soldaat het in 'n hur ingegaan om ondersoek
in te stel of daat niemand binne is nie. 'n Ander soldaat het hom in
die hut gehoor en gedink dat dit 'n Hortenrot was. Hy het sy spies in-

gesteek en hom deur die lyf gesteek. Toe D'Almeida hiervan hoor,
het hy ges6 dat die dag met nog meer moeilikheid sal eindig en
bevel gegee dat die manskappe dadelik teruggeroep moes word. Party
van hulle was toe al ver in die kraal in en roe hulle onndraai, het hulie
'n aantal beeste en 'n paar Flottentotkinders, wat hulle in die hutte
gekry het, met hulle saamgeneem.
Toe die Hottentotte sien dat hulle kinders weggevoer word, het
hulle met mening op die Portugese afgestorm vanuit hulle skuilplekke.
Hulle het hulle beeste geleer om hulle te help as hulle oorlog maak.
Hulie fluit vir die beeste en daar begin die diere op die Portugese
afstorm. Beskut deur die beeste kom die Hottentotte agtefiia en begin
Cie Portugese met hulle hardgebrande hout-assegaaie te bestook, met'
dodelike gevolge. Op hierdie soort van oorlogvoering was die Portugese
nie voorberei nie. Hulle was dappel krygsmanne, maar hierdie manier
van vaflv?l het hulle heeltemal rrerras. Daar was vir hulle geen ander
redding as om op die vlug te slaan nie. Met hulle swaar skoene, wat
diep in die seesand ingesak het, kon hulle nie vinnig wegkom
nie, terwyl die vlugvoetige Hottentotte hulle met gemak ingehaal en
afgemaai het.
Vir die wat eindelik die see bereik het, het daar nog verdere
teenspoed gewag. Toe hulle daardie more vroeg die skuite verlaat het,
het D'Almeida bevel gegee dat die skuite daar mc'es wag, totdat hulle
\t'eer terugkom. Intussen het die see egter as gevolg van 'n sterk wind
begin onstuimig word en die bevelvoerder het dit gerade geag om
liex'er na die skepe terug te keer. Toe die vlugtelinge dus in 'n uitgeputte
toestand by die plek aankom waar die skuite agter gelaat was,
s'as daar geen skuit te sien nie.
Daar het nou gfoot verwaring en wanhoop geheers. Die wat
nog daartoe in staat was, het verder gevlug. Sommige het die see ingestorm
en tot by hulle nekke in die water geg an. Baie van hulle was
egter so uitgeput dat hulle magteloos op die sand neergeval het, waar
die Hottentotte hulle met assegaaie deurboor het of selfs met klippe
dood gegooi het. D'Almeida, wat reeds gewond was, het met 'n assegaai
deur sy keel op die sand inmekaar gesak en gesterf. Die treurspel
is eindelik van die skepe af opgemerk en die skuite is haastig uitgestuur
om die vlugtelinge te gaan red. Van die 150 man war daardie more teen
die Hottentotte opgeruk het, het meer as 50, waaronder twaalf offisiere,
gesneuwel. Onder die gesneuweldes'was van die room van die Portugese
Vloot en die gebeurtenis het die hele Portugal diep geskok. As D'Almeida
die gebeurtenis ootlewe het, wonder 'n mens of hy nie darem
maar die klop van die skoene as 'n voorbode sou beskou het nie.
Watter dag was 1 Maart 1510? Ons weet ongelukkig nie, maar ons gee
in hierdie blad 'n manier waarop 'n mens kan bereken op watte r dag
'n sekere datum was. Vir die juistheid van hierdie berekening wil ons
nie instaan nie. Maar probeer gerus en skrywe vir die redaksie op watter
dag 1 Maart 1510, volgens hierdie berekening moes geval het.