Die Voortrekker Bennie Liebenberg - Afrikanergeskiedenis

jaag hulle deur die laaste gev^ar. veilig bereik. Tienie die van
ilensburgefs waar die vroumense hom uit dankbaarheid om die hals val.
Die Zoeloes kon nou nie weerstand teen die kruisvuur bied nie.
Hulle neem die wyk in 'n oostelike rigting. Nie een van die Van
Rensburgers is gedood nie. Tussen die waens en die koppie het baie
dooie Zoeloes gel6, ook Masendata hulle aanvoerder.
Die onverikrokke optrede van Tienie Oosthuizen is een van die
Jreldedade wat ons nie mag vergeet nie. As mens met die nasionale
pad tussen Mooitivier en Estcourt ry, gaafl jy ti9 ver van die historiese
V^.r Rensburgkoppie verby nie. Terwyl iy daar staan herleef die
g,ebeure l,un m"ei as honderd jaar gelede weer en in_ jor] gees sien jy
ijie otr.r"nkrokke held voortjaag deur die skreeuende barbare.
Tienie Oosthuizen het lank in Natal gewoon. Hy is op 2 April
1897 op sy plaas ,,Enon", aan die Klein Tugela, oorlede. Sy lewe was
een van heldhaftige stryd teen die vyande van sy mense. Net soos sy
vader was hy 'n kinner en liefhebber van goeie perde en het in Natal
'n perderas geteel wat oral bekend was. Hoewel hy
_as
Natallef 'n
Briise onderdaan was, het hy gedurende die Eerste Vryheidsoodog die
vegtende Transvalers kosteloos van perde voorsien.
-
Tydens die Jameson-inval het die ou Afrikaner se bloed weer
gekook. Hy het na Estcouft gery en daar 'n kis Martini-Henri-patrone
gekoop en huis toe gebring. Die ou geweer is vo_or 'n dag gehaal-en
ikoong"touak. ,,Mens kan nooit weet waarvoor dit goed is nie," het
hy gei6. ,,As hulle hier kom is ek gereed en sal my volk help tot
die laaste toe."
Tienie Oosthuizen was strvder en held tot die einde toe.
DIE VERHAAL VAN BENNIE LIEBENBERG
Dit was die jaar 1836. Die koue q'intermaande was verby, en
waar die waens van die Liebenbergs aan Vaalrivier gestaan het, het
clie Augustuswinde reeds begin waai. Die rivier het maar min water
gehad en die waens, skape, beeste en perde kon maklik uit die
Vrystaat na die nuwe staanplek onder 'n koppie nie ver van die
rivier, gebring word. Dit was nie net die waens van die Liebenbergs
wat die Transvaalse gebied binnegetrek het nie, maar 'n hele aantal
families het hulle reeds by Koppieskraal aan die Vaal gevestig.
Bennie Liebenberg, die twaalfjarige seuntjie van Stefanus Liebenberg,
was reeds gewoond aan die treklewe, want agt maande tevore
het sy ouers in geselskap van baie ander Trekkers die Kaapkolonie
verlaat. Saam met sy ouers was ook die waens van sv ooms B6rend
en Hendrik Liebenberg en Jan du Toit. Sy oom Jan was getroud
rnet 'n suster van sy vader. Daar was 'n hele klomp neefs en niggies
by die trek. Hulle het die treklewe geniet, want tot dusver het hulle
nog geen gevaar teengekom nie. Saans na die seuns klaar gehelp het
om die vee te versorg en die meisiekinders hul werk gedoen het, kon
die jongspan heerlik speel of luister na die vele verhale wat hul
ouers kon vertel. Die groter seuns en dogters moes saans ook skoolgaan
by meester McDonald wat saamgetrek het. Bennie moes ook al leer

om te lees en te skryf. Hy was baie lief vir sy oupa, ou oom B6rend
Liebenberg) wat sulke interessante verhale kon vertel. Almal wou
gra,ag vir oupa een of ander werkie doen. As die mans bedags op
jag uit *'as, het oupa by die waens gebly om te sorg dat die bediendes
water aanbring en hout gaan haal.
Daar het nou al amper vier maande verloop vandat kommandant
Hendrik Potgieter met 'n aantal manne na Noord-Transvaal gegaan
het. Bennie se oom, Christiaan Liebenberg, was saam met die kommissie
na die noorde. Hulle het gegaan om die land te verken om te sien
of hulle verder noordwaarts sou trek. Terwyl die kinders een aand
reeds aan die slaap was en die nagwind aan die watent ruk, s6
Bennie se ma aan sy pa: ,,Iy weet, Faan, ek dink dit is nou darem
tyd dat Boet Chrisjan en die kommissie moet terugkom. Dit is een'"
van die dae vier maande dat hulle weg is en intussen het ons noq
niks van hulle gehoor nie. \flie weer, miskien is hulle al vermoor!"
Bennie se pa het sy ma gerusgestel: ,,Nee wat, ons sou reeds gehoor
het as hulle vermoor is. Maar ek is darem ook al baie nuuskierig
om te weet wat hulle alles uitgevind her," her hy ges6. Die Liebenbergs
rvas baie geheg aan mekaar en die broers het reeds sterk na Christiaan
verlang. Sy vrou het haar hande vol gehad met die jongspan. Sy
het meer as iemand anders uitgesien na die terugkoms vanhaar man. . .
,
D_aardie nag het nie soos ander nagte verloop nie. Midd ernag
hoor die mense in die waens perdepote en roe die mans by die wateit
uitloer, jaag stefanus Erasmus met sy seun tussen die waeni in. ,,Mense
staan opi skreeu hy vreesbevange, ,,Staan op, maak gou, trek laet, die
knffers kom." Met hierdie lawaai het mans en vrouens uit die siaap
geskrik en voordat hulle nog kon vasstel wat gaande was, het die
tl'ee ruiters in die donker verdwyn. $/at nou gedoen? Die vrouens
was baie ontsteld, maar die mans kon nie glo dat"daar gevaar was nie.
Hulle N'as die vorige d,ag op in verskilrende rigtin-gs en het
-jag
geen
teken van_ gevaar oj-va1 kaffers gesien nie. Aan s-laap was nou nie
meer te dink nie. Die bediendes moes opscaan en vuurmaak en d;
$lfoot mense het aangetrek. Bennie wat ook wakker geword het, wou
bv sy ma weet wat gebeur.he_t. Sv- ma het hom egter i'rob."" g"r..rr."i.
. Nadat koffie gem.alk is, het die groot
die vour 6y-.kuui
gekom om te beraadslaag oor wai gedoe., -".,r"-by word. Hulle het
uiteindelik besluit dat Erasmus nie sonder ernstige -o", rede midJ
so sou jaag en tekere gaan nie. Die osse moes dade*lik aangeke", "riug *o"E
en die groter kinders moes opsraan. Die vrouens het ind"erhuu, to.J
oppLk
Pegin
om gereed te wees as die osse kom. Toe Benni" uurg&r"k
het, het- die dag
_reed-s begin breek. sy pu het hom gestuur om te
gaan kyk waar die skape geslaap het.' Hy moes hull6 aanbfing na
die waens.
Die
. .
luggie was koel efl met kloppende hart het Bennie in die
donker na die voet van.die koppie ge&af waar die skape gewoonlik
in die m6re.te vind was.
''roeg
spring-spring het hy d-eur"die bosse
en droii gras gehardloop, toe.hy skietik gew."iikot" ugt", by di" ;;;
hoor. Hy steek vas om te luister.
voor hom in die skemer is die skape, maar d.aar is ook swart
gedaantes wat besig is om hulle aan te kier. Bennie spring
"^,-iiii
13

loop hom vas in die kaffers wat met skildvelle en asgaaie hom bestorm'
rvr^. t o' hy doen? Hy begin vreeslik te huil en soebat die barbare
om horn nie dood t" mauk"nie. Hulle verstaan sy taal nie, maar merk
die groot vfees en benoudheid van die seun. Een van die swartes
met wit beeskwaste iun ,y gewrigte en bene gryp hom aan die hand
en hou hom vas. Hy moet-nou saam. Hy sal gooil yeer sy ouers'
;;;;r;ti.; ,osries sien niet As hy wil huil, dreig die- kaffer om hom
i" ,r""k,
"n
daarom bly hy ,rruu. tiil. Die skape weggedryf en
-word
g".rrri" moet gedwl"i ,uu . By die waens het dit nou stil geword.
Daardie f,ug tno", die witkind by die_swartes bly. Meer en
rneer skape, beeite en perde is aangekeer' Daat merk Benrtie ook
ry .L ,yi"td, ou Kolbooi op. Hy. is nou vreeslik dors maar daar is
,ii" nrur.t om te drink nie. Later in die dag krv hy rou vleis om te
dit kan hy nie eet nie. Die dag het ongemerk verbl'gega?n-.
"",,
Die -uu, nag was voor. Vu, ,o.. van hom n ord? In sy brein is alles dof'
[y r.rti nie dink nie. Sal daar ,tog
nie hulp kom nie? Skietik is
daar beweging onder die kaffers bv die vee. Bennie hoor skote in die
verre. ffy ?old hard. aan die hand gepry\ en moet nou so hard as
w-at hy kan, langs die kaffer hardloop. Die vee word aangedryf, dit
skreeu en raas. Perdepote, skote . geskreeu van barbare. Bennie
probe", omkyk. Hy slen 'n N'itman met 'n perd op. hulle afstorm'
ir{o., is dit sy kans, Met al sy mag ruk hy--los en steier eenkant toe'
;n
arguui blink in die son, maar .roordat die kaffer Bennie kan
_g_ooi,
knal in skoot en die Matabele slaan neer op die grond. Die redding
lret gekom! Koos Hamman het die witseun gered. Bennie kon nie
pruuT nie, sy tong het van dors en skrik aatt
.sy
verhemelte vasgekleef.
bie Mat^b"I" *"ur aan die vlug. Ander ruiters het opgedaag. Koos
Hamman het Bennie voor op sv perd getel en nou het hulle teruggeiaag
na die waens.
ONS VOORBLAD
Die foto op die voorblad is did van die LADY ELIZABETH DON-
KIN-GEDENKIEKEN op die DONKIN-RESERVAAT in Port Elizabeth.
Met die aankoms oi.t die Britse Setlaars in 1820 was die Kaapse
goewerneur, lord Charles Somerset, met verlof. In sy plek het die Britse
Iwerheid sir Rufane Shaw Donkin aangestel as waarnemende goewerneur.
Dit was 'n baie gelukkige keuse, want sir Rufane Donkin was
nie net 'n bekwam" nie, maar ook uiters simpatiek teenoor die
nuwe burgers. Hy het -utt alles in sy vermoti gedoen om hulle leed te
versag "t t- hulie tuis te laat voel in die nuwe vade4and.
il{et verbasende voorkennis het sir Rufane 'n dorpsgebied geproklameer
op die plek waar die Setlaars geland het. Hy het dit Port
Elizabeth genoe- tef efe van en as 'n gedagtenis aan die vfou wat hy
liefgehad l"t, rnuut verloor het, die dogter van dr. Markham, die
Deken van York.
Die piramide op die Donkin-Reservaat herdenk daardie vrou. Dit
is daar opgerig ter tre van 'n vrou van wie verklaar is dat sy "ee,l
van die volmaakste menslike wesens was".
L4