Boek resensie: Challenges of teacher development

Challenges of teacher development.
An investigation of take-up in South Africa
A Adler & Y Reed (eds). 2002. Pretoria: Van Schaik Publishers.
Prof LW Meyer
Nagraadse Skool vir Opvoedkunde, Noordwes-Universiteit, Potchefstroomkampus
Sedert die tagtigerjare was daar ‘n dramatiese toename in die aantal formele
indiensopleidingsprogramme vir onderwysers in Suid-Afrika. Die meeste
hoëronderwysinstansies wat onderwysersopleiding aanbied, het verdere
opleidingsprogramme vir diensdoende onderwysers begin aanbied. Daarvoor bestaan
daar twee redes: eerstens was daar ‘n geweldige behoefte aan beter gekwalifiseerde
onderwysers in Suid-Afrika, veral onder swart onderwysers en tweedens het die
opleidingsinstansies hierdie behoefte as ‘n finansiële reddingsboei aangegryp. Die
ontwikkeling en daarstelling van afstandsonderrigprogramme vir diensdoenende
onderwysers het in baie gevalle daartoe bygedra dat residensiële opleidingsinstansies se
deure kon oopbly.
Teen die agtergrond van bogenoemde, ontstaan die vraag: “In watter mate het
hierdie formele indiensopleidingsprogramme bygedra tot onderwyskundige
veranderinge en verbeteringe in Suid-Afrika?” Dit is juis een van die vrae wat die
skrywers van hierdie boek probeer beantwoord. In 1996 het die Universiteit van die
Witwatersrand ‘n Verdere Diploma in Onderwys (VDO) vir wiskunde-, wetenskap- en
Engelse taalonderrig van stapel gestuur. Die doel van hierdie program was onder andere
om onderwysers se vak- en opvoedkundige kennis te verbreed en om ‘n bydrae te lewer
tot hulle professionele ontwikkeling.
Die boek vertel die storie van hierdie VDO-program in 8 hoofstukke. Hoofstuk 1
dien as oriëntering en fokus op die kompleksiteite en uitdagings van
onderwyserontwikkeling. In hoofstuk 2 word ‘n historiese oorsig verskaf van
onderwyseropleiding in Suid-Afrika, as vertrekpunt en rasionaal vir die ontwikkeling
van die VDO-program by Wits. Die navorsingsmetode wat gevolg is om te bepaal of die
VDO-program bygedra het tot die groei en ontwikkeling van die studente (hoofsaaklik
onderwysers van tradisioneel stedelike en plattelandse swart skole), word in hoofstuk 3
beskryf. Hoofstukke 4 tot 7 dek aspekte wat verband hou met die inhoud en aanbieding
van die VDO-program en die navorsing oor die effektiwiteit daarvan. Infrastrukturele
tekorte en leemtes in swart skole, die problematiek van ’n tweede taal as
onderrigmedium, die implementering van leerdergesentreerde onderrigstrategieë en die
ontwikkeling van refleksiewe onderrigvaardighede is aspekte wat in hierdie hoofstukke
aangeroer word. In hoofstuk 8 word die debat rondom vakkennis as voorvereiste vir
suksesvolle onderrig, teenoor onderwysgerigte vakkennis (“teachers’ conceptual
knowledge in practice”), verder gevoer en kom die skrywers tot die gevolgtrekking dat
‘n verbetering in vakkennis alleen nie noodwendig tot meer doeltreffende onderrig
aanleiding gaan gee nie. Volgens die skrywers bestaan daar nie ‘n generiese resep vir
suksesvolle onderwyserindiensopleidingsprogramme nie, omdat daar te veel
agtergrond-, opleiding- en kontekstuele verskille tussen die onderwysers bestaan.
Die skrywers beveel aan dat konseptuele, praktykgerigte kennis ‘n kritiese
komponent van voortgesette onderwyseropleidingprogramme moet uitmaak. Dit
impliseer dat onderwysers vakgerigte konsepte en vaardighede moet kan bemeester,
maar dat hulle ook moet weet hoe individuele leerders hierdie konsepte en vaardighede
verwerf binne die bevorderende of beperkende konteks van die skoolsituasie en die
leefomgewing waarin hulle hulleself bevind.

Afgesien van Tessa Welch se eensydige en ongegronde stelling op bladsy 20 dat
die Apartheidsregering die Fundamentele Pedagogiek as filosofiese werktuig gebruik
het om swart knegskap af te dwing, asook sekere metodologiese leemtes van die
ondersoek (wat die skrywers self erken), lewer die boek ‘n besliste bydrae tot die veld
van voortgesette onderwysersopleiding. Die ontwikkelaars en implementeerders van die
VDO by Wits het die effektiwiteit van hulle program onder die soeklig geplaas en deel
die lesse wat hulle daaruit geleer het met die leser. Hierdie lesse het waarde vir almal
wat betrokke is by voortgesette onderwysersopleiding.