OPTIEK - Ondernemersschool

OPTIEK
Auteur: Kathleen Hauman

Deze cursus wordt uitgegeven door
Centrum voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102
2018 Antwerpen
Copyright
© Naam docent
© CVA, Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen
in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige
wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere
manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur.
Ondanks al de aan de samenstelling van de tekst bestede zorg, kan noch de auteur, noch de
uitgever aansprakelijkheid aanvaarden voor eventuele schade die zou kunnen voortvloeien
uit enige fout die in deze uitgave zou kunnen voorkomen.

Inhoud
Inhoud ....................................................................................................................................... 3
Inleiding ..................................................................................................................................... 4
Handleiding................................................................................................................................ 5
Hoe kan ik huistaken inzenden? ............................................................................................. 5
Hoe kan ik inloggen op mijn persoonlijke studentenpagina? .................................................. 6
Hoe kan ik examen afleggen? ................................................................................................ 7
Hoe kan ik stage lopen? ......................................................................................................... 8
Het oog
Anatomie van het oog
anatomie van de oogleden
anatomie van de oogbol
overzichtstekeningen
Fysiologie van het oog
Oogziekten
1 Het zien ...................................................................................................................................
1.1. Wat is zien ? .......................................................................................................................
1.2. Wat is licht ? .......................................................................................................................
1.3. Wat is Daltonisme ? ...........................................................................................................
1.3.1 We hebben een stel ouders. De vader heeft is roodgroenkleurenblind. De moeder
heeft een normaal kleurenzicht en is geen drager van het gen. Nu is de vraag of ze
roodgroenkleurenblinde kinderen van de eerste generatie kunnen hebben ? ........................
1.3.2 Als een dochter uit de vorige oefening dan kinderen krijgt met een man met
normaal kleurenzicht. Kunnen zij dan kinderen krijgen met roodgroenkleurenblindheid ? ......

1.4. Hoe reageert onze pupil ? ..................................................................................................
1.5. Ken jij een voorbeeld van stereoscopisch zicht ? ...............................................................
1.6. Het gezichtsveld ................................................................................................................
1.7. Kennen we de leerstof voldoende ? ...................................................................................
Optica
Kennis van spiegels en lenzen
Beeldvorming van spiegels en lenzen
Afwijkingen in brekingskracht en hun correctie
Hypermetropie
Myopie
Astigmatisme
Oefeningen
Het oogonderzoek
Controle van het zicht in de verte
Controle van het zicht voor nabij
Controle van de hoge druk
Het brilleglas
Hoe wordt een brilleglas gemaakt
Soorten : sferisch, torisch, monofocaal, bi- en trifocaal, multifocaal
Hoe meten we de sterkte van de glazen
Het decentreren van brilleglazen
Monteren van brilleglazen

Uit welke materialen kan men monturen maken
Contactlenzen
Soorten lenzen en de materialen
Krommingen berekenen
Zuurstofdoorlaatbaarheid van de lens
Hygiëne bij de aanpassing
Aanpassen van de lens
Fluorbeelden
Gevolgen voor het oog bij verkeerd gebruik of slechte hygiëne.
Low vision
Oorzaken
Mogelijke oplossingen
De verkoop
De beleefdheid bij de verkoop
Gelaatsvormen
Welk glas, montuur of lens raad ik mijn klant aan ?
Afsluiten van de verkoop
Start ik een eigen zaak of werk ik liever voor een baas ?
Waar let ik op letten als zelfstandige
Voor- en nadelen van het werken voor een baas
Start ik op als kleine zelfstandige of eerderonder vennootschapsvorm ?

Inleiding
Als zelfstandig opticien zal ik je met plezier begeleiden door deze cursus.
De cursus omvat natuurlijk een stukje theorie en wat rekenwerk, maar vooral veel
voorbeelden en oefeningen uit de praktijk. Laat je dus niet afschrikken.
Mensen begeleiden in hun keuze naar een nieuwe look …
Mensen kunnen gerust stellen...
Het camoufleren van dat kleine litteken...
Vergeet niet : een bril op onze neus kan veel met ons doen !
We starten de cursus met een gedeelte algemene biologie. Daarin overlopen we alle zaken
van het lichaam. Natuurlijk is er ook een specifiek gedeelte over het oog. Daarin leren we
hoe het oog eruit ziet. We leren wat er kan mis lopen en wat kan verholpen worden. Want
zonder grondige kennis van het oog zullen we tekort schieten in onze job. Later in de cursus
leren we dan alles over het monteren en verkopen van brillen en contactlenzen. Ook het
oogonderzoek en zichtcontrole worden besproken. We staan even stil bij low vision en de
mogelijke oorzaken. We zullen het ook hebben over het onderhoud van de bril. We gaan ook
stil staan bij de hygiëne die nodig is bij lenzen.
Na elk deel zal je ook een aantal meerkeuze vragen vinden. Toets je reeds opgedane kennis
aan de hand van deze vragen. Mail me dan je antwoorden en ik zal ze verbeteren. Zo weet
je steeds of je goed bezig bent.
Vergeet niet dat opticien zijn veel meer is dan brillen verkopen alleen.
Veel succes !

Handleiding
Hoe kan ik huistaken inzenden?
Doorheen de cursus zal je oefeningen en huistaken vinden. De oplossingen zijn vaak te
vinden op de studentenpagina. Heb je toch nog vragen, dan kan je deze opsturen via de post
of per e-mail:
1. Huistaken versturen via de post:
1. Van zodra je één of meerdere huistaken hebt afgewerkt, kan je deze opsturen via
de post.
2. Je stuurt best een kopie van je werk op. Het origineel bewaar je.
3. Stuur altijd een lege retourenveloppe mee met je huiswerk. Voorzie deze
enveloppe van voldoende postzegels en schrijf je adres erop. Enkel wanneer je de
enveloppe voldoende hebt gefrankeerd, zal het huiswerk verbeterd worden en
teruggestuurd worden naar jouw thuisadres.
4. Stuur je huistaken naar: CVA, Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
2. Huistaken versturen via e-mail;
1. Van zodra je één of meerdere huistaken hebt afgewerkt, kan je deze via e-mail
doorsturen naar je persoonlijke docent.
2. Vermeld duidelijk je naam, voornaam en studentennummer.

Hoe kan ik inloggen op mijn persoonlijke studentenpagina?
Inloggen op de studentenpagina is heel eenvoudig. Je opent je internet browser en typt
www.studentenpagina.be in in de titelbalk bovenaan. Je komt terecht op volgende pagina:
JOUW LOGIN :
Studentxx
JOUW PASWOORD :
xxxxxxx
Vervolgens wordt er een login en een paswoord gevraagd. Bij login typ je ‘studentxx’ in. Het
paswoord is ‘xxxxxx’. Let er wel op dat je enkel kleine letters gebruikt en dat je alles aan
elkaar typt. Druk vervolgens met de cursor (pijltje) op het vakje ‘enter’.
Opgelet, deze informatie wordt regelmatig geüpdated. Je kan dus best af en toe een kijkje
nemen op de studentenpagina.

Hoe kan ik examen afleggen?
Als je heel de cursus hebt doorgenomen en alle huistaken hebt doorgestuurd, kan je examen
afleggen. Je legt examen af op 1 van onze campussen (Antwerpen, Hasselt of Gent) tijdens
de kantooruren. Hiervoor maak je ten laatste twee weken op voorhand een afspraak.
Examenmogelijkheden:
Antwerpen: iedere werkdag tussen 09u-17.
Hasselt : Iedere dinsdag, donderdag en vrijdag tussen 09u-17u
Gent: Iedere maandag en woensdag tussen 09u-17u.
Tijdens de vakantieperioden zijn de campussen Hasselt en Gent gesloten.
Je kan telefonisch een afspraak maken via 03/292.33.33. of je kan het inschrijvingsformulier
op de volgende pagina ingevuld terugbezorgen aan het Centrale Secretariaat,
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen, info@thuisstudie.be.
Let op: je afspraak is pas definitief van zodra deze bevestigd is. Vermeld dus zeker je e-
mailadres en telefoonnummer, zodat wij jou zo snel mogelijk kunnen antwoorden.

Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102
2018 Antwerpen
03/292.33.33
info@thuisstudie.be
INSCHRIJVINGSFORMULIER EXAMEN ___________________________
Studentennummer
Naam
Voornaam
Datum + uur examen
Campus ANTWERPEN/HASSELT/GENT
Telefoon/GSM
E-mailadres
Examen afleggen kan ook in:
Elf Julistraat 39a
9000 Gent
Simpernelstraat 27
3511 Kuringen
Gelieve dit formulier ten laatste 2 weken voor het examen door te sturen naar
info@thuisstudie.be of Centrale Secretariaat, Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen.
Je kan ook telefonisch een afspraak maken op het nummer 03/292.33.33.

Hoe kan ik stage lopen?
Om de praktijk onder de knie te krijgen, kan je stage lopen in jouw buurt. Deze stage is
volledig vrijblijvend, maar wordt wel sterk aangeraden. Het is een goede referentie om
later professioneel aan de slag te gaan. Hieronder vind je een voorbeeld van het
stagecontract. Dit vraag je aan bij het Centrale Secretariaat in Antwerpen.

1 Het zien
1.1. Wat is zien ?
Zien is een actie. Door deze actie kunnen wij voorwerpen waarnemen. We zien de
kleur, de vorm, de grootte en de plaats ten opzichte van de omgeving.
Dit alles gebeurt doordat onze ogen de beelden ontvangen. Onze hersenen vertolken
of verwerken deze beelden. Daardoor ligt het echte verwerkingscentrum in de
hersenen en niet in het oog.
Vandaar ook dat iemand met een hersenletsel wel een beeld ziet, maar het soms niet
kan benoemen.
Het netvlies, de kegeltjes en de staafjes zijn de fotoreceptoren of lichtontvangers. Door
hen kan het oog een verandering van licht zien. Als men dit niet kan, spreekt men over
blindheid.
Het oog heeft een minimum prikkeldrempel. Deze is het hoogste in de fovea centralis.
Het aanpasvermogen van het oog hangt af van de pupil en het netvliespurper. Dit is
dus niet voor iedereen gelijk. Iedereen reageert anders op licht !
Het vermogen om een vorm te herkennen kan alleen in de macula lutea of gele vlek.
Ook het zien van kleur gebeurt grotendeels in die gele vlek of macula lutea. Het is
eigenlijk het vermogen om de verschillende frequenties van lichtgolven te
onderscheiden. Elke kleur heeft immers zijn eigen frequentie. Daardoor krijg je
verschillende gradaties van één kleur. Iedereen heeft een andere gevoeligheid voor
kleur. Daarom zal ook het fel rood dat jij ziet door iemand anders misschien eerder als
oranje worden omschreven. Of misschien is het voor hem wel een veel donkerder
rood.
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be

1.2. Wat is licht ?
Licht is een mengeling van lichtstralen. Lichtstralen hebben elk hun eigen golflengte,
hun frequentie en hun kleur.
De kleuren onderscheiden zich door hun zuiverheid, hun toon en hun hevigheid. Hoe
meer wit we toevoegen, hoe onzuiverder een kleur wordt.
Bij kleuren spreken we over primaire, secundaire en tertiaire kleuren. De grondkleuren
of primaire kleuren zijn rood, geel en blauw. Door het mengen van een paar van deze
kleuren verkijgen we de secundaire kleuren. Zo verkrijgen we de kleuren oranje door
het mengen van rood met geel. Door het mengen van blauw met rood kunnen we
violet krijgen. Om groen te krijgen zullen we de kleuren blauw en geel moeten
mengen. De tertiaire kleuren zijn de kleuren die je krijgt als je een primair met een
secundair kleur mengt.
Op onderstaand schema kun je makkelijk zien hoe we de kleuren verkrijgen :
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be

Men spreekt ook nog over complementaire kleuren. Een voorbeeld van
complementaire kleuren zijn bij voorbeeld rood en groen. Op bovenstaand schema zie
je duidelijk dat het dus altijd gaat om een primaire en een secundaire kleur.
Om wit licht te krijgen moet je alle kleuren mengen. Denk maar eens aan een
regenboog. Als licht invalt op een prisma (of regendruppel) dan krijg je een breking
van licht. Als wit licht invalt op een prisma breekt het in de kleuren van de regenboog.
Deze kleuren zijn Rood-Oranje-Geel-Groen-Blauw-Indigo-Violet.
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be

Weet jij waarom wij de bloemblaadjes van een klaproos als rood zien ? Wij zien een
voorwerp rood doordat het de rode stralen terugkaatst. De blauw en de gele stralen
worden dan opgeslorpt. Bij de bloemblaadjes van de klaproos worden dus de rode
stralen teruggekaatst , de blauwe en de gele stralen geabsorbeerd. Een voorwerp zal
blauw zijn als het de blauwe stralen weerkaatst en alle andere stralen opslorpt. Als een
voorwerp alle stralen opslorpt, zal het voorwerp zwart lijken. Worden alle stralen door
een voorwerp weerkaatst dan spreken over een wit voorwerp.
Je hebt zichtbaar licht en niet-zichtbaar licht. Elke kleur of lichtstraal heeft een
golflengte. Elke golflengte wordt aangeduid in nanometer . Nanometer wordt afgekort
tot nm. Het zichtbare licht heeft een golflengte die ligt tussen de 380 nm en de 780
nm. Het violet licht heeft de kleinste golflengte. Het ligt immers tussen de 380nm en de
480 nm. Het licht met de grootste golflengte is het rode licht. Het rode licht heeft een
golflengte tussen 650nm en de 780nm. Alles wat buiten dit spectrum ligt valt onder
niet zichtbaar licht. Gekende voorbeelden van niet zichtbaar licht zijn UV, gamma en X-
stralen. Deze straling kunnen we niet zien met het blote oog omdat ze een golflengte
hebben die kleiner is dan 380nm. Ook het IR (infrarood) licht Is niet zichtbaar licht. Dit
licht kunnen we niet zien doordat het een golflengte heeft van meer dan 780nm.
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be

We leerden al dat de kleurgevoeligheid het grootst is in de fovea centralis. Deze
gevoeligheid is niet voor elke kleur even groot. Ze is het grootst voor geel en minimaal
voor violet. Als de intensiteit van de invallende kleuren gelijk zijn, dan zullen de kleuren
geel en rood het opvallendst zijn. Dit komt doordat ze een grote golflengte hebben.
Deze grote golflengte maakt dat ze makkelijker overal door dringen. Kleuren kunnen
vermoeiend of juist heel rustgevend overkomen. Rood is door zijn doordringenheid een
heel vermoeiende kleur. Het wordt dus ook vaak gebruikt in ruimtes waar mensen niet
lang mogen blijven. Maar gebruik je rood in een etalage, dan zal iedereen die passeert
het rode voorwerp hebben gezien. Groen is daarentegen een heel aangename en
zachte kleur voor ons oog. Je zal deze kleur dus vaak terugvinden in ruimtes waar
mensen veel tijd doorbrengen.
Volgens Young en Holmholtz zou ons netvlies bestaan uit drie strengen zenuwvezels.
Elk stel zou een extra gevoeligheid hebben voor één primaire kleur. Zo zou de
prikkeling van twee of drie strengen zorgen voor het zien van een secundaire kleur. Als
je dan een gelijke prikkeling krijgt van alle stellen, zouden we een witte kleur zien.
Mensen die hun ogen lange tijd bloot stellen aan één kleur, zullen tijdelijk ongevoelig
worden voor deze kleur. Op dat moment wordt die persoon extra gevoelig voor de
complementaire kleuren.
Zoals je al leerde heeft iedere persoon een andere gevoeligheid voor licht. Ook de
gevoeligheid voor kleur ligt bij iedereen anders. Het hard geel dat jij ziet zal je buur
immers ervaren en zien als misschien wel een okergeel. Het kan voorvallen dat er een
afwezigheid of een functioneel tekort is in deze strengen. Mensen met zo'n tekort
hebben natuurlijk problemen bij de kleurwaarneming.
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be

1.3. Wat is Daltonisme ?
Bij een normaal kleurziend persoon spreken we over een trichromatisme. Dit komt neer
op het kunnen waarnemen van de drie hoofdkleuren.
Alle afwijkingen van het waarnemen van kleur worden omschreven als Daltonisme.
Datonisme is dus een gedeeltelijke of een volledige kleurenblindheid. Kleurenblindheid
is meestal aangeboren, soms erfelijk, soms pathologisch. Het komt bijna altijd voor op
beide ogen.
De aandoening dichromatopsia duidt op een gevoeligheid van twee soorten kegeltjes.
Ongeveer 10% van deze groep is protanoop of roodblind. De protanopen zijn personen
waarbij de rode kegeltjes ontbreken. Waar anderen nog rood waarnemen zien zij
zwart. De waarneming van 525 nanometer tot 625 nanometer stimuleert bij hen alleen
de groene kegeltjes. Daardoor lijken alle kleuren binnen deze golflengtes dezelfde.
Deuteranopie of groenblindheid komt in 14% van de gevallen voor. Bij de
deuteranopen ontbreken de groene kegeltjes. Zij hebben dus een fout in het
waarnemen van de groene kleur. Zij hebben last doordat zij geen onderscheid kunnen
maken tussen groen en grijs. Amper 1% is zuiver blauwblind of tritanoop. Bij de
tritanopen ontbreken de blauwe kegeltjes. Hun waarnemen van kleur eindigt voor geel
en violet. Zij kunnen aldus het gele niet van het grijze onderscheiden. De
roodgroenblinde kan zowel een protanoop als een deuteranoop zijn. Een protanoop
wordt dan omschreven als een roodgroenblinde van het eerste type. De deuteranoop
kan ook de benaming rood groenblinde van het tweede type worden genoemd. Men
spreekt van trichromaten als er een gedeeltelijke kleurenblindheid is. Bij een volledige
kleurenblindheid zal men spreken over dichromaten. Het niet kunnen waarnemen van
kleur is achromatopsia. Mensen met achromatopsia zien alles in grijtinten. Het tijdelijk
zien van rood en blauw na een overbelichting wordt aangeduid met de term
erythropsia. Soms kan je ook de woorden protanomalie, deuteronomalie en
tritanomalie tegen komen. Het woordje anomalie duidt op een zwakheid. Dit houdt dan
in dat de kegeltjes aanwezig zijn, maar slechts voor een deel werken. Zo krijg je dus
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be

een zwakheid in het zien van rood (protanomalie). En de deuteronomalie geeft aan dat
er een zwakheid is voor het zien van groen. Tritanomalie is dus een zwakheid in het
zien van blauw.
Om Daltonisme op te sporen gebruikt men meestal de testen van Ishihara. Deze testen
bestaan eigenlijk uit ronde vlekken van verschillende kleuren. Tussen deze vlekken zit
een cijfer verborgen. De kleurblinde persoon zal het cijfer niet juist of zelfs helemaal
niet kunnen lezen. Verder op de pagina vind je een voorbeeld van zo een test.
Een groenblinde persoon kan geen onderscheid maken tussen roze, helderrood,
groen, lichtgroen, grijs en bruin.
Een roodblinde persoon kan geen onderscheid maken tussen blauw, violet, roze,
helderrood, bruin en donkergroen.
Een roodgroenblinde persoon heeft alle zelfde tekorten als een roodblinde. Hij zal de
kleuren oranje, rood, geel en geelgroen verwisselen.
De blauwblinde persoon kan geen onderscheid maken tussen oranje, rood en purper.
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be

Hoe erfelijk is Daltonisme nu. De roodgroenkleurenblindheid is een geslachtsgebonden
kenmerk. Het gen voor de roodgroenkleurenblindheid ligt op het differentiaal gedeelte.
Het ligt samen met alle geslachtgebonden kenmerken. Het heeft het voordeel van
recessief te zijn. Dit recessief zijn houdt in dat als het gen voor
roodgroenkleurenblindheid ligt op het X-chromosoom van de man. Dan zal deze
persoon roodgroenkleurenblind zijn. Maar ligt het het gen op één X-chromosoom van
een vrouw dan zal die vrouw geen roodgroenkleurenblindheid hebben. Deze vrouw is
dan wel drager van het betreffende gen en kan het dan doorgeven aan haar kinderen.
Als een vrouw roodgroenkleurenblindheid heeft dan zal het gen op beide X-
chromosomen moeten voorkomen.
Differentiaal deel
homoloog deel
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be

X Y
Om te zien of je de erfelijkheid kent, kan je volgende oefeningen maken.
1.3.1 We hebben een stel ouders. De vader heeft is roodgroenkleurenblind.
De moeder heeft een normaal kleurenzicht en is geen drager van het gen.
Nu is de vraag of ze roodgroenkleurenblinde kinderen van de eerste
generatie kunnen hebben ?
We kunnen dit uitwerken op volgende manier. Daar het gen voor de
roodgroenkleurenblindheid zich steeds op het X-chromosoom bevind, zullen we dit
aanduiden met X. Bij een normaal kleurenzicht gebruiken we het X-chromosoom X.
Aldus krijgen we :
vader Xy moeder XX
de gameten X X y
kinderen 50% Xy 50% XX
besluit : 50% van de kinderen zijn drager van het gen maar hebben geen
kleurenblindheid. 50% van de kinderen zijn geen drager en hebben ook geen
kleurenblindheid.
1.3.2 Als een dochter uit de vorige oefening dan kinderen krijgt met een
man met normaal kleurenzicht. Kunnen zij dan kinderen krijgen met
roodgroenkleurenblindheid ?
Vader Xy moeder XX
de gameten X y X
kinderen Xy Xy XX XX
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be

esluit : 25 % van de kinderen zal kleurenblind zijn (Xy) en 75% zal geen
kleurenblindheid hebben. Van deze laatste groep is wel 25% drager van het gen.
1.4. Hoe reageert onze pupil ?
Onze pupil verandert van diameter als er licht op in valt. Deze verandering gebeurt
door een samenwerking van de sfincter en de dilatator van de iris. De sfincter wordt
gebruikt om de pupil te verkleinen. De dilatator dient om de iris pupil te vergroten.
De reflex zal steeds op beide ogen tegelijk gebeuren. Ook als we onze ogen laten
kijken naar een punt dichtbij, krijgen we een pupilreflex. Zelfs een blind oog heeft bij dit
convergeren deze reflex. Deze convergentiereflex hebben onze ogen door de
accomodatie. De accomodatie is het vermogen van het oog om zich aan te passen.
Het oog moet zich immers aanpassen om een beeld nabij zuiver te krijgen.
Een andere reflex die we kennen is de psycho-zintuiglijke reflex. Een voorbeeld van
deze reflex is de pijn-indruk. Ook anesthesisten kennen deze reflex heel goed. Want bij
de verdoving van een patiënt zien zij eerst een verwijding van de pupil. Als de
verdoving volledig is, krijg je weer een vernauwing van de pupil.
Bij bepaalde onderzoeken zal men mydriatica druppelen om de pupil te verwijden.
Voorbeelden van mydriatica zijn atropine en homatropine. Ook bij sommige oogkwalen
zal men de pupil verwijden om een comfortabeler zicht te proberen geven. Maar soms
kan het ook nuttig zijn om de pupil te vernauwen. Daarvoor gebruikt men myotica.
Morfine is één van de meest gekende pupilvernauwers. Wat ook altijd handig is om
weten is dat men een pupilvernauwing krijgt als men te veel koolstofoxide in zijn bloed
heeft.
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be

Enkele opvallende en goed zichtbare afwijkingen van de pupil zijn aniridi, anisocorie en
coloboma. Als iemand geboren wordt zonder iris en pupil spreekt men over aniridi. Als
je beide pupillen een andere diameter hebben, dan heb je anisocorie. De vervormde
pupil of coloboma is soms aangeboren maar meestal is het een gevolg van een letsel.
Op de onderstaande foto heb je een voorbeeld van coloboma of vervormde pupil.
1.5. Ken jij een voorbeeld van stereoscopisch zicht ?
Stereoscopisch zicht is eigenlijk een vervolmaking van het binoculair zicht. We spreken
van binoculair zicht als beide ogen tegelijk een waarneming doen. Er moet op dat
ogenblik ook een versmelting van de beelden plaats vinden. Beide ogen zien wel
hetzelfde voorwerp, maar elk vanuit een andere ooghoek. Dit geeft eigenlijk twee licht
verschillende beelden. Men spreekt ook over de binoculaire parallax. Onze beide ogen
staan immers een beetje uit elkaar. De afstand tussen onze ogen noemt met de
pupilafstand, meestal afgekort tot PD. Het is, doordat beide ogen vanuit een andere
hoek kijken, dat wij een dieptezicht hebben. Door dat dieptezicht hebben wij een idee
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be

over welk voorwerp het dichtst bij ons staat. Dus hoe groter de PD-afstand, hoe beter
het dieptezicht. Het dieptezicht ontstaat eigenlijk in de hersenen. Het is immers in onze
hersenen dat de twee licht verschillende beelden op elkaar worden geplaatst. Deze
projectie van de beelden in de hersenen geeft een derde dimensie of diepte.
We proberen met stereoscopisch zicht een nog beter dieptezicht te krijgen. Met behulp
van een stereoscoop kunnen we met twee vlakke foto's een ruimte-indruk opwekken.
Wil men het diepte-effect vergroten dan zal men de binoculaire parallax verhogen. Dit
is mogelijk door beide ogen schijnbaar verder uit elkaar te plaatsen. Dit kan men doen
met behulp van reflecterende prisma's en spiegels. Met dit principe wordt gewerkt bij
3D-films. Een ander goed voorbeeld van de stereoscoop is de view master. Ook
sommige verrekijkers zullen gebruik maken van dit principe.
Op de tekening zie je dat men bij een stereoscoop gebruik maakt van twee prisma's.
Beide prisma's zijn met hun basis naar buiten gericht en hebben een positieve sterkte.
Het naar buiten plaatsen van de basis dient om de versmelting van de beelden
makkelijker te maken.
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be

Er zijn ook mensen over een één-ogig of monoculair dieptezicht beschikken. Zij
gebruiken aanknopingspunten om een soort diete te krijgen. Deze aanknopingspunten
kunnen perspectief zijn zoals bij een schilderij. Dat kan gaan om het gedeeltelijk
overlappen van voorwerpen. Zij kunnen dieptezicht hebben door te kijken naar de
scherpte. Hoe dichterbij een voorwerp is hoe scherper het is. Zij kunnen voorwerpen
van gelijke grootte zien op verschillende afstanden. Zij kunnen ook gebruik maken van
het feit van hoeveel detail ze zien.
1.6. Het gezichtsveld
Wij kunnen een voorwerp pas echt goed zien als het beeld van dat voorwerp in de
macula wordt gevormd. Om een beeld zo goed mogelijk te zien zal ons oog zich
draaien. Deze draaiing wordt uitgevoerd door de bewegingsspieren van het oog. Hoe
verder een voorwerp van ons oog weg ligt, hoe beter. Het maakt immers de kans
groter dat het beeld in de macula zal gevormd worden. Deze manier van kijken
omschrijft men als maculair of rechtstreeks zicht.
Zoals de tekst laat vermoeden bestaat er ook een onrechtstreeks zicht. Dit extra-
maculair zicht is als de beeldvorming niet in de macula gebeurt. De beeldvorming
gebeurt ergens anders op het netvlies. Dit beeld is minder scherp dan wanneer het in
de macula zou gevormd worden. De helderheid van het beeld neemt af naarmate de
beeldvorming verder van de macula weg gevormd wordt. Ondanks het feit dat dit beeld
minder scherp is, hebben we toch nodig. Dit extra-maculair zicht geeft ons immers een
idee over de richting, de stand en de beweging.
Daardoor komt het ook dat mensen wiens centraal (maculair) zicht weg valt, zich toch
nog een wazig beeld kunnen vormen. Je moet zelf maar eens aan de rand van de
stoep gaan staan. Blijf dan eens heel star naar de overkant van de straat kijken, dan
zal je toch nog de aankomende auto zien. Je zal de vorm van auto meestal wel
herkennen, de kleur en het merk zijn al veel moeilijker. Het zien van deze auto gebeurt
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be

dus door ons extra-maculair zicht. Ook om het belang van dit extra-maculair zicht te
kennen, kan je een eenvoudig testje doen. Neem twee even dikke kokers (dunne
keukenrollen). Kijk nou door deze twee kokers door ze dicht bij je ogen te houden.
Loop eens even rond in de tuin met deze buizen voor je ogen. Vind je het nu nog
makkelijk om te weten waar je juist bent ?
Wat is nu het gezichtveld ? De definitie zegt : het gezichtveld is dat gedeelte wat je ziet
zonder dat je je blikrichting verandert.
Deze defintie houdt dus in dat het gezichtveld alles is wat je ziet, zowel rechtstreeks als
onrechtstreeks en dit zonder dat je je oog beweegt. Dit gezichtsveld is anders voor
elke kleur. Het gezichtsveld is ook begrenst. Aan onze neuskant strooit onze neus een
beetje roet in het zien. Daar is ons gezichtsveld begrenst tot 60°, naar boven toe zien
we 70°. Naar onder toe zien we ongeveer 90°, afhankelijk van de dikte van onze
kaken. En aan de buitenkant of temporale zijde zien we 100°. We kunnen dit
gezichtsveld meten met een perimeter. Hieronder zie je een voorbeeld van zo'n toestel.
Het gezichtsveldonderzoek geeft ons een goed beeld over waar er aangetaste of zelfs
blinde vlekken zijn. Men zal zo een test zeker doen bij diabeten, mensen met
maculadegeneratie, ...
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be

Soms horen we ook wel eens spreken over het blikveld of fixeerveld. Het blikveld is dat
deel van de omgeving dat we kunnen zien door onze ogen te draaien. Ons hoofd blijft dan
onbeweeglijk. Het fixeerveld is daardoor groter dan het gezichtsveld. We winnen dan aan
neuskant ongeveer 45°. Dit maakt dat ons nasale blikveld 105° is. Naar boven toe winnen
we er 35° bij. Ons fixeerveld naar boven toe komt daardoor op 105°. Naar onder toe
winnen we een 55° bij. Ons blikveld naar onder toe komt dus op 145°. Als laatste komt
onze temporale zijde. Ook aan deze kant winnen we er 45° bij. Het fixeerveld aan de kant
van de slaap komt aldus op 145°.
Het gezichtsveld zal altijd eerst monoculair of voor één oog worden bekeken. Later
kijkt men dan naar het binoculair gezichtsveld.
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be

1.7. Kennen we de leerstof voldoende ?
1. Geef de drie hoofdkleuren.
a. rood, groen en geel
b. rood, blauw en geel
c. violet, groen en oranje
2. Wat is Daltonisme ?
a. Het nadoen van de Daltonbroers
b. één-ogig zicht
c. kleurenblindheid
3. Geef een voorbeeld van stereoscopisch zicht.
a. door kokers kijken
b. recht voor je uit staren en je ogen heen en weer bewegen
c. een view master
4. Wat is achromatopsia ?
a. rood-groen kleurenblindheid
b. blauwblind
c. niet kunnen zien van kleur
5. Waarvoor staat de afkorting PD ?
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be

a. pupilafstand
b. pupilreflex
c. pupilmisvorming
6. Wat geeft stereoscopisch zicht ons ?
a. een helderder zicht
b. een dieptezicht
c. een bloedneus
7. Wat is extra-maculair zicht ?
a. alles wat we zien, zien we in de macula
b. alles wat we zien, zien we op het netvlies
c. alles wat we zien, zien we in de fovea centralis
8. Wat is coloboma ?
a. een afwezigheid van de pupil
b. een misvorming van de sclera
c. een misvorming van de pupil
9. Door wie gebeurt de kleurwaarneming ?
a. de staafjes
b. de kegeltjes
c. de kegeltjes en staafjes
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be

10. Wat zijn myotica ?
a. dilateren, zetten de pupil wijd open
b. vernauwen de pupil
c. verdoven het oog
Centrum Voor Afstandsonderwijs
Mechelsesteenweg 102, 2018 Antwerpen
www.thuisstudie.be