Afrikaanse vrou en moeder - Afrikanergeskiedenis

soos mer die Hugenote, die Setlaars, die groepe Duitsers, Hollanders,
ens. om te sien wat die beste maniere is om ons blanke eenheidsideaal
te bereik nie? As die Australi€rs, Kanadese en Amerikaners sulke
volkseenhede kon opbou uit baie gfotef veelrassige elemente, behoort
dit vir ons nog meer moontlik te wees waaf die Afrikanef-element
reeds in die meerderheid is.
Potchefstroom.
T. V. COETZEE. Museumkurator.
ANDRIES PRETORIUS SE VENDUSIE- P. uau' Zijl.
In die ,,Graham's Town Journal" van 15 Februarie 1838 kom
die volgende interessante besonderhede voor:
OPENBARE VERKOPING SCNDER RESER\TE
l)ie ondergetekende, wat van plan is om van woonplek te verander,
sal 'n openbare verkoping hou op clie plaas Letskraal in clie
veldkornetskap Voor-Sneeuberg op clie ltle dag van April 18J8, van
'n gecleelte van sy eiendom, bestaande uit:
-
Die genoemde plaas Letskraal groot ongeYeer 4,000 rnorge, beplant
mei7,000 druiwestokke, 100 lemoenbome en 'n verskeidenheid
onder vrugtebome; daar is 'n deeglike u'oonhuis, kelder, smidswinkel
en wamakerswerkplaas en 'n watermeul.
'n Huis, 'n erl gele6 aan die noordelike deel van die dorp Graaff-
Reinet, besonder geskik vir besigheidsdoeleindes, rnet sit', eet- en
slaapkamer, kombuis en disPens.
1200 Baster-merinoskape en 'n aantal trek- en slagossel asook
tafels, stoele, klerekaste, kiste en ploeg-, bou- en keldergereedskap,
ens., ens.
A' $f. J. PRETORIUS'
Graaff-Reinet, 27 Januarie 1838.
DIE ROL STAT DIE AFRIKAANSE VROU EN MOEDER IN SUID'
AFR.IKAANSE GESKIEDENIS GESPEEL HET IN DIE VORMING
EN BESTENDIGING VAN 'N EIE KULTUUR
As ons vandag terugk-vk oP
ons Geskiedenis. sien ons dat clie
rol wat die Afrikaanse Yrolr en
moeder gespeel het, soos 'n goue
draad daardeur geweef is.
Reeds heel in die begin van
ons geskiedenis - die dae van
die Engelse besture aan die KaaP,
het die vrou saam met haar man
die verdrukking deurgemaak en
gely. Sy moes haar saam met
haar man en huisgenote losskeur
van alles wat vir haar lief en
dierbaar was om in 'n tingerige
kakebeenwaentjie die rvoeste, onbekencle
en onsekere Noorcle itt
te trek.
Die vrou en moeder van daardie dae was nie 'n rnoclepoppie of
verfynde dametjie nie. Nee, inteendeel, sy was 'n geharde Boervrou
77

wirt in alles die onmisbare stukrag vttn haat
werklikheid
man was.
die
Sy
groorsre
u.as in
faktor in ons nasiewording
Afrikaanse en
kultuur.
ons eie suid_
Die name van Martha Bouwer, vrou van
dalena
Louis Trichardt, Mag-
Johanna.cre-wet, ;r;;;;"' piet Retierlrr^rrog
diep in ons
taile
geskied:"is'i.nt;grurr"9r.
meer is
Die
nasie
vrou en
m.es
moeder
baie ly.
van
ons
ons
din"k zan die mo",r",
lank ai"
na
kleine
die 'r'i'it haasstertjie,
Retief
"."
war
*ui-""ofir. oq rr.",
het,
,;;;r"
terwyl
hoed
hv
gewapper
saam met sy vader, ,ru birrguur, ," -rru,
gekyk het. Met
vertrek
weemoed,
het,
cr6g ,ru,, rr", ,y iru?i--ui'"r.
min wetende
...r,
dat
nag,estaar)
sv hulre ttSoii-*"". sou
het
sien nie.
nreer as
surke
eenkeer
trageclies
org"rp""i ir'ons vrouens
cn
en
dit hct
moeders
craarto"
se lewens
btg".:rt,i a", ,i* r.anclag
arrnslae besta.cr
virn
is teen
die leu,e.harde
'.g
Toe clie Engelse regeri'g die
geannekseer
Bre'rcrepubriek,
het*- .o-u.r 'uurge:riq:" N.taria,
Ji" Trekkermar-s hu'ire
I)og ''
ora"i*,L.p
','ro.re-.l"p..rasie
en claar bry,.
van i,;ertronrera het
berus
gerv.eier
en het
orn
advokaat
daarin te
H."";t cr""i" besris
kaatvoer oor crie
hulre
Drakensbe";"
liewers
;;; r;.k ;; -""g:;;;i^iat j;"#
Aan
l,r,r"Lruri"
rnoedersknie
re berus.
is diI
moeder geL'ruik "".r.",s"b;ti;;-s;i;;;.^ Die
as
Byber
leesboek
her
Jir het so
volkskurtuur
cliep
""
wortel geskiet
dat in
nasie
ons
vandag
-o,'s
as
nasies
een .r^n
in
die
die
godsdie'stigste
w6reld beskou *or.l.
'Die
oorgirore
nasie glo
rneerderheid
aan die alwl,se
van
leidint
ons
van die
-''
Op;;;*";;.
Die vrou en moeder
-o"i -"r. ai" nit ai"-rt"t r-'p etke kledinsstukkie
i", een vir
werk.
een
Liefdevol
ko.rnberse
i; f;;,"r""#;
van baba-g"muuk.--ol.:-ua"r
die iaslap_
,rur, #* ;i;il, in "p
naalclwerk ineeyeef. elke stukkle
Huile

die Noorde gestaar, asof die redding vandaar sou kom.
Ons presidentsvrouens was by uitstek minsame vrouens wat ool.,
in daardie sy van die lewe vir die nageslag 'n mooi voorbeeld van
nederigheid, mensliewendheid en godsdienstigheid gestel het.
Mevrou (President) M. T. Steyn, die geestelike Moeder van ons
volk, is s6 lank gespaar dat van ons geslag haar geken het en besiel
is deur haar voorbeeld.
Gasvryheid wat so 'n mooi karaktertrek van ons volk is, het ons
volk ook van hulle gedrf. Nooit was dit vir hulle te moeilik om hulle
vriende, familie en selfs 'n bondeldraer te herberg en van die nodige
voedsel te voorsien nie.
Die Afrikaanse vrou en moeder het in geloof vir haar volk gdleu'e',
vir hulle gely, vir hulle haar liefde gegee, ook haarself en haar
kinders.
Uit hierdie gelouterde moeders spruir ons huidige en toekomstige
volk. Die moeder is die kern van die huisqesin. Dit is sy wat die
kinders vertroetel, opvoed en daagliks leiding gee. Onwillekeurig
word haar eienskappe op die long N'esentjies oorgedra.
Die huisgesin weer is die kern van ons nasie en hulle dra elkeen
op sy beurt ons eie kultuur oor op ons nasie.
Met trots vereer ons hulle deur eervolle plekke in die Voortrekker-
en Vrouemonumente. Ook in ons letterkunde besiel hulle 'ons
skrywers en digters. Mag hulle opofferings altyd die wekroep wees
op die vrou van Suid-Afrika om ons kultuur uit te dra, as iets moois,
eg efl suiwer!
Laat ons haar weer eens vereer met die woorde van Jan F.
Celliers: ,,Ek sien haar uitt, taant baar nactl?? is Vrou' en Moeder!"
ANNALIE HERHOLDT (Sr. 9), Hoirskool Drie Riaiere, Vereeniging.
DIE MENS SEDERT DIE VROEGSTE TYE.
Het julle al ooit gehoor dat mense van die ou Moederaarde praat? Ert
het julle al gedink waarom? 'n Klein kindjie kan nie sonder die sorg
rran sy moeder lewe nie. Net so min kan mense, diere en plante sonder
die aarde lewe. Daarom is die ou aarde die ou moeder van alles wat
lewe.
In die begin was die aarde,,woes en leeg;" niks het daarop gelewe
nie. Toe het God plante en diere daarop gemaak; en later ook die eerste
nrens. God het die mens na sy beeld gemaak. Die vroegste mense kon
nie lees of skrywe soos ons vandag nie. Die eerste mense wat hul geskiedenis
vir ons opgeskrywe het, was die ou Eeiptenare. Hul heel oudste
geskrifte vertel ons van die verlede, omtrent 4,000 jaar voor Christus se
geboorte. Kan julle nou sien hoeveel duisende jarc daar mense op die
aatde was van wie ons maar baie min weet?
Hierdie vroegste mense word genoem die oermens. Oorblyfsels van
die oermens, soos geraamtes en ou wapens of gereedskap v^tr klip, brons
of yster is al diep in die skoot van die aarde ontdek.
Ons weet darem aI dat die oermense nie in huise nie, maar in grotte
gewoon het. Hulle het egter nooit hulle grotte of grotwonings uitgevee
nie. Vullis en afval het vergader en opgehoop, en so het die vloer van
19