Groeteboodskap by geleentheid van die amptelike afskeid van proff ...

Groeteboodskap by geleentheid van die amptelike afskeid
van proff. Annette Combrink en Daan van Wyk
10 November 2009
Daan van Wyk
Aftrede is ‘n ding wat jou bekruip soos ‘n dief in die nag. Dit gebeur mos net
met ander oor-die-muur mense, en ek is mos in elk geval beter voorberei
vir ingeval dit my ook gaan tref. So, ek slaap rustig. En dan skielik, asof uit
die bloute, is die dief daar. En dan is daar een van twee soorte reaksies: Óf
iets in die vorm van onsekerheid en selfs vrees, óf iets in die vorm van
verligting dat ek nou eindelik my regmatige versekeringuitbetaling (lees
pensioen) sal kry wat my nuwe vryheid en nuwe geopende deure sal
besorg.
Maar as jy gaan sit en mooi nadink, besef jy dat, sonder dat jy jou vinger
kan druk op die presiese begin, jy êrens langs die pad moes agterkom iets
is aan die verander. Want naderende aftrede is onlosmaaklik gekoppel aan
die ouerword-proses – by ‘n man, natuurlik; ek verwys nou hoegenaamd
nie na byvoorbeeld vroulike rektore nie.
As ‘n man op my leeftyd mooi gaan nadink en eerlik in die spieël kyk, is
daar verskeie tekens waaraan hy kan agterkom sy aftrede kom nader (en
dus dat hy ouer word). Jou aftrede is naby wanneer jy in die fase is waar jy
al die antwoorde het, maar niemand stel meer belang om jou die vrae te
vra nie. En ‘n man is oud wanneer hy in die laaste van die vier hoof-
lewensfases verkeer:

Fase 1 – Jy glo in Kersvader
Fase 2 – Jy glo nie in Kersvader nie
Fase 3 – Jy is Kersvader
Fase 4 – Jy lyk soos Kersvader.
Dis seker ook maar net menslik om by jou aftrede terug te dink aan jou
ervarings by die instansie waaruit jy aftree. En op die gevaar af dat dit julle
sal verveel, kan dit tog dalk iets beteken om ietsie daarvan te deel met julle
wat nog midde in die stryd staan.
In jou studentelewe beleef jy die oorgangsfase van “glo in Kersvader”,
“twyfel in Kersvader” en “glo nie in Kersvader nie”. En watter heerlike fase
is dit nie: Onbesorgde en lawwe koshuis- en ander pret, die leer van
lewenslesse in jou sportdeelname en ernstige debatte met medestudente
waarvan sommige nog glo in Kersvader en ander nie, getemper met die
groeiende besef dat jy self verantwoordelikhede het ten opsigte van
byvoorbeeld jou studies en dat Kersvader nie regtig daar is om te sorg dat
jy slaag nie. En as dit jou beskore is om op instansies soos die
Studenteraad te dien, leer jy ook die les dat verantwoordelikhede soms
pynlike konflikte bring, soos wanneer ‘n rektor met ‘n naam soos Klipoog
opdrag gee dat die totale afskaffing van ontgroening onmiddellik deur die
Studenteraad ten volle in die studentelewe bewerkstellig moet word. Ek
verwys hier na die laat 1960’s.
Wat ‘n heerlike voorreg het studente nie om hierdie fase van hul lewe
juis op die Puk te kan deurbring nie!
Jou lewe as dosent is die fase waar jy nie meer glo in Kersvader nie. Nou
is jy al bietjie van ‘n meneer, want jy is mos al geslyp deur lewenslesse, en
jy skryf al kwalifikasies agter jou naam wat (so is jy vertel en so glo jy

graag) jou een van ‘n relatief klein persentasie mense maak. Gelukkig word
die gevoel van selfbelangrikheid gou getemper deurdat jy in jou
navorsingskontakte met kollegas voortdurend besef hoe steek jy af by die
werklike slim mense in die wêreld! Ek onthou nog ‘n strokiesprent in ‘n
Engelse tydskrif uit daardie dae waar die navorser uit die oertyd
meegewerk het aan die uitvinding van die wiel. Hy het gemotiveer hoekom
sy jongste ontwerp, ‘n driehoekige wiel, ‘n groot verbetering was op die
vorige konsep van ‘n vierkantige wiel: “Because it eliminates one bump!”
Saam met die lewenslesse vat daar natuurlik ook ‘n roepingsbesef pos –
dis nou jou verantwoordelikheid om die leergierige en ontvanklike siele
voor jou in die klas tot die insig te bring dat Kersvader nie bestaan nie.
Dis ‘n groot tragedie as jy op hierdie stadium nie werklik besef nie dat om
‘n dosent aan ‘n universiteit te wees (en spesifiek aan die Puk)
loshande een van die lekkerste beroepe in die wêreld is – die interaksie
met studente, of dit nou binne die akademie is of in sport-, kultuur- of
koshuisverband, die interaksie met slim kollegas en vakgenote wat
gelukkig nie almal op een plek sit nie en jy dus gedwing word om oor die
hele wêreld rond te reis, akademiese vryheid en die gepaardgaande mate
van ‘n onafhanklike werksopset. Jou akademiese lotsbestemming hang
menslikerwys gesproke in ‘n groot mate af van jou eie toegewydheid.
As jy dit nie werklik besef en na reg waardeer nie, dan sit jy kort voor lank
in ‘n bestuursposisie. Aanvanklik ervaar jy die bestuurstake as ‘n byvoeging
wat jy met redelike gemak kan hanteer sonder dat dit jou dosentskap te
veel affekteer. Maar kort voor lank begin jy besef dat jy al dieper in die
lewensfase inbeweeg waar jy meermale Kersvader is in die sin dat jy in jou
werk ‘n rol moet speel waarby die lewensvreugde, werksbevrediging en

ontwikkeling van ander mense oorheersend is. Maar anders as met
Kersvader kan persente (lees “prestasiebelonings” in verskillende
betekenisse) nie sonder meer links en regs uitgedeel word nie, en soms
moet persente selfs teruggeneem word, met die gepaardgaande konflikte.
En hoe jy ookal terugverlang na die relatief onbesorgde vorige lewe as
dosent, die ongenaakbare akademiese wêreld sal jou nie toelaat om na ‘n
te lang afwesigheid ‘n gladde terugkeer te maak nie.
En dan, skielik een oggend, kyk jy in die spieël en jy besef nou lyk jy soos
Kersvader – al het jy nie die welige baard en (definitief nie) die welige bos
hare nie, al die ander tekens is daar. Natuurlik het die mense rondom jou
dit al lankal gesien, en jy moes dit besef het toe mense op die Institusionele
Bestuur jou naam vergeet het en verwys na “the old man”.
Dames en here studente, jong en ervare dosente, bestuurders uit die
akademie en sport- en ander ondersteuningsdienste, in watter van die vier
lewensfases jy ookal verkeer, ek sê vir jou jy is absoluut bevoorreg om aan
die Puk verbonde te wees. Nie omdat die plek en sy mense perfek is nie
(ver daarvandaan), maar oor die manier waarop die mense hier met
mekaar omgaan en vir mekaar (en vir die Puk) omgee.
Van my kant, baie dankie dat ek vir ‘n lang tyd deel van julle familie kon
wees.
Koester jou loopbaan by hierdie Universiteit, koester die Universiteit, want,
soos die advertensies vir Loreal-skoonheidsprodukte sê, “sy’s dit werd”!
Dankie!