r - Afrikanergeskiedenis

hy '.r bedrag van
Die naam van
word en ons seuns
heldedaad huldig.
f200 vir Helena se pa betaal as skadevergoeding.
Helena Lotrie sal onder die Afrikaner altyd onthou
en dogters sal met trots haar rraam noem en haat
MESSINA - lgls wat Bederwe (Vervolg)
(Deur S. J, Lee, MessinaboArskool.)
2. Die 'f yd,perk uan die Simbabuekultutn:
Die tweede groep wat in ons omgewing gewoon het, was van 'n
ho€r kultuur as die mense uit die steentydperk. Van hierdie rweede
groep mense weet ons ook nie veel nie en ons weet ook nie wanneer
hulle gelewe het en hoekom hulle verdwyn het nie. Hierdie mense was
baie meer beskaaf as die wat net klipimplemente gehad het, want hul
het selfs koper, vster en goud ontgin en bewerk.
Ons is almal bekend met die ou ruines wat by Simbabn'e, Khami
en ander plekke in Suid-Rhodesid voorkom. Simbabwe is maar ongeveer
200 myl vae Messina af en in ons omgex'ing kom soortgelyke ruines
voor. \Vat vir ons van belang is, is dat voorwerpe wat in ons omgewing
gevind is soms ooreenstem met die n'at by Simbabwe gevind is.
Dieselfde klipmure wat daar aangetref word, kom by ons ook voor.
Voorwerpe van yster en koper, soos spiespunte, potskerwe en krale
word by ons ook gevind. Ons besef dat dit nog nie sd dat ons omgewing
deur dieselfde volk bewoon is nie, maat 'n diepere studie toon
bevredigende ooreenkomste. Die klipmurasies van Simbabwe, die
metode van pak en die versierings op die mure word ook in ons
omgewing gevind, alhoewel ons groot verskille erken en ook v'eet
dat baie werk deur die latere Bantoe gedoen is. In L932 is die koppie
Mapungubwe, ongeveer 50 myl noordwes van Messina ontdek deur oom
Ernst van Graan. Die koppie is ongeveer 300 tree lank en 4O na 5O
tree wyd en dit is op die Limpopowal. Mapungubwe is 'n Noord-Sothonaam
wat letterlik ,,plek van die jakkals" beteken maar die eintlike
betekenis is, ,,hy wat skelm is". Die koppie kruip letterlik skelm tussen
baie ander weg. Tog het iemand onlangs my aandag daarop gevesrig
dat as die koppie op 'n sekere afstand uit 'n bepaalde hoek gesien
s'ord, dit net soos 'n jakkalskop lyk en daarom het dit die naam
gekry. Op hierdie koppie is baie interessante voorwerpe deur opgrawings
blootgel€. Dit werp lig op 'n groep mense wat ons distrik bewoon het
en seker nie net beperk v/as tot daardie geheimsinnige koppie nie.
Orals in ons distrik kan hulle spore gesien word. Gesaghebbendes het
opgrawings op Mapungubwe gedoen en ses verslae gepubliseer oor
n'at daar alles gevind is. Hierdie verslae het gegaan oor die goue
\-oorwerpe, die ander metaalvoorwerpe, die menslike geraamtes, die
kleipotte en skerwe, die plante-materiaal en die klipmure wat daar,
en op die aangrensende koppe is. Party van die verslae steun die teorie
dat dit oer-Bantoes is wat daap gedurende die middeleeue gelewe het"
Ander skrywers betwyfel dit weer. Ons kan hier nie volledig op die
1n
LI

verskillende teori€ en bevindings ingaan nie maar as 'n mens die Bantoe
'n bietjie ken en saam met hulle groot geword het en jy sien alles
r,r.at daar opgegrawe is, dan betwyfel 'n mens sterk of dit ooit Bantoes
was. Dit is ook bekend dat al die voorwerpe n'ar daar gevind is nie
rjie od van die wetenskaplike ondersoekers bereik het nie.
Vir ons is veral die verskillende tipes van krale wat daar uitgegrawe
is van belang. Dit het my geluk om van 'n vriend wat met die
opgrawings daar gehelp het, van al die nie-metaalkrale voorbeelde te
hry. In die onmiddellike omgewing van Messina het ons baie krale
opi;etel. Toe ons eenkeer by Simbabwe gaan uitkamp her, het dit ons
geiuk

hierdie distrik bewoon was deur 'n groep mense wat 'n hoEr beskawing
gehad het as die latere Bantoe. As dit waar was dat Simbabwe die
woonplek van die Koningin v^n Skeba of die hoofstad .,an die
legendariese Monomotapa was, is dit ook nie onmoontlik dat ons
omgewing 'n deel van hierdie ou ryke was nie.
('Word vervolg.)
Kaptein Danie Theron Leer 'n Stasiemeester tn Les
(Deur dr. J. l, uan Tonder.)
Dit het op Germiston plaasgevind. Danie Theron en Barnie Enslin
was op weg fla Pretoria.
'n Trein het gereed gestaan om oor 'n paar minute na pretoria
te vertrek. Daar was baie mense op die stasie. Alle beskikbare plekke
op die trein was reeds beset. Daar was veral baie vrouens en kinders
wat nie sitplek gehad het nie, want die rrein was volgepak.
Danie kon dit nie verdra dar vrouens en kinderJ soveel ongerief
moes verduur nie. Hy roep vir Barnie en hulle stap na die stasiemiester
se kantoor toe. Baie beleefd vra hy die meneer om nog 'n passasierswa
te laat aanhak ter wille van die vrouens en kinders.
- Ewe onge6rg antwoord die srasiemeester dat hy nie bevele onrvang
nie en nie verder voorsiening vir die gerief van die passasiers sou
maak nie.
Veer herhaal Danie sy versoek baie beleefd. Toe is
meester net warm en hy beduie luidrugtig dat hy nie sou
ander mense hulle met sy werk bemoei nie. Hy sou nie
aanhak nie.
Beslis maar beleefd vra Danie weer dat.
aangehak moes word en hy verduidelik dat hy
moeders en kinders soveel ongerief verduur nie.
kommandant Theron is.
die stasietoelaat
dat
nog 'n wa
nog 'n passasierswa
nie sou toelaat dat
Daarby sd hy dat hy
,,Og, wie is kommandant Theron? Ek laat my nie beveel nie en
ek q'eet wat my werk is. Ek sal nie verdere voorsiening vir die gerief
r-an die passasiers maak nie." So raas die grootmeneer en swaai met
sv arms.
Toe is kommandant Theron kwaad en s6 baie beslis: ,,Kyk hier,
ek beveel jou nou om nog 'n passasierswa te laat. aanhak, en voor dit
nie gebeur nie, sal die trein nie die stasie verlaat nie." FIy en Barnie
Enslin stap toe reguit na die masjinis wat die volgende bevel onrvang:
..Sien jy hierdie man met sy gelaaide geweer! Nou ja, probeer jy net
hierdie trein laat wegtrek sonder my bevele dan kry jy 'n koedl deur
die kop." Danie sit Barnie daar op wag, wat sy geweer intussen van
sv skouers afgehaal het. Die masjinis het dadelik besef dat hy in sy
pasoppens moes bly want nou het hy met besliste manne te doen.
Daar blaas die stasiemeester die fluitjie en gee die sein dat die
rrein moes vertrek.
Maar die uein staan doodstil.
19